Text
                    Ф.С. Сафиуллина
БАЗОВЫЙ
ТАТАРСКО-РУССКИЙ
и
РУССКО-ТАТАРСКИЙ
СЛОВАРЬ
для школьников
Приложение к учебникам татарского языка
для русскоязычных учащихся
А-Я

Сафиуллина Ф.С. БАЗОВЫЙ ТАТАРСКО—РУССКИЙ и РУССКО—ТАТАРСКИЙ СЛОВАРЬ для школьников Приложение к учебникам татарского языка для русскоязычных школ Рекомендовано Министерством Образования Республики Татарстан “ТаРИХ” КАЗАНЬ, 2000
ПРЕДИСЛОВИЕ В предлагаемом словаре собрано около 3000 наиболее широко употребляемых слов татарского языка и около 2500 слов — русского. Словарь предназначен для усвоения базового набора слов, знание которого дает возможность достаточно свободного владения татарским языком. При подборе слов были учтены результаты компьютерного анализа образцов различных стилей татарского языка в объеме около миллиона слов, проведенного сотрудниками кафедры татарского языка в иноязычной аудитории Казанского университета. В словарь также включены слова, отобранные в лексический минимум для I-IX классов, в соответствии со школьной программой. В отдельных случаях представлены и словоформы, отличающиеся от корня, и составные слова и устойчивые выражения (ул — аныц, туган кен, булэк итэргэ и т.д.) В случаях, когда корень или основа в инфинитиве не совпадают в последнем звуке (букве) и происходит переход на другой звук (букву), после инфинитивной формы, в скобках даны корни или основы глаголов. Например, табарга (тал-) — находить; агарга (ак-) — течь; куярга (куй-) — ставить; аварга (ау-) — упасть, падать. Чтобы было удобно найти корни глаголов, они подчеркнуты. В русско-татарском словаре корень глагола выделяется дефисом (БЕРЕЧЬ — сакла-рга). В словах преимущественно представлены основные значения. На форзаце даются активные разговорные выражения и элементы этикета. Важной особенностью словаря является то, что в отличие от ряда современных словарей, русско-татарская и татарско-русская части не идентичны. Это представляется нам правильным, так как нельзя ожидать, что наиболее часто встречающиеся слова в татарском языке совпадут с наиболее употребительными словами русского языка. Формат словаря выбран таким образом, чтобы школьнику было удобно обертывать его в обыкновенную обложку для тетрадей. Малый размер позволит постоянно иметь его в школьном портфеле. Надеемся, что предлагаемый словарь будет полезным для всех изучающих татарский язык. Ваши замечания и предложения по улучшению словаря будут приняты с благодарностью. Адрес для писем: 420014, г. Казань, Кремль, здание дирекции музея-заповедника “Казанский Кремль”, Татарское Республиканское издательство “Хэтер” тел. 92-56-01
Татарско-русский словарь Татарский алфавит А Ё л р Ь ь Э м с ц э Б ж; н т ч ю В 3 ц У ш я Г и 0 Y щ Д й е Ф ъ Е к п X ы АБЗАР — сарай, лабаз АЛАПТЫРГА — заблудиться АБЫЙ — старший брат; дядя АДЫМ — шаг АБЫНЫРГА — спотыкаться АЕРГЫЧ — определение АВАЗ — звук АЕРМА — различие АВАРГА(АУ-) — валиться, АЕРУЧА — особенно опрокидываться АЕРЫЛЫРГА — расходиться, АВТОРУЧКА — авторучка разводиться АВЫЗ — рот АЗ — мало АВЫЛ — деревня, село АЗАК — конец АВЫЛ ХУЯ^АЛЫГЫ — сельское АЗАТЛЫК — свобода, воля ХОЗЯЙСТВО АЗЫК — пища АВЫЛДАШ — односельчанин АЙ — луна, месяц АВЫР — тяжелый; тяжело, трудный; АК — белый трудно АКБУР — мел АВЫР ЛЫК — вес АКЛАНЫРГА — оправдываться; АВЫРТЫРГА — болеть окупаться АВЫРУ — больной АКРЫН — медленно АВЫРЫРГА — болеть АКТАРЫРГА — рыть; ворошить; АГА — старший брат, дядя; перелистывать уважаемый человек АКТЫК — последний АГАЙ — дяденька АКЧА — деньги АГАРГА(АК-) — течь; плыть АКЫЛ — ум, мудрость АГАРТЫРГА — белить АКЫЛЛЫ — умный АГАЧ — дерево АКЫРЫРГА — орать; реветь АГАЧЛЫК — роща, лесочек АЛ — розовый АГУ — яд АЛА КАРГА — ворона АГУЛАНЫРГА — отравиться АЛАБУГА — окунь АГУЛЫ — ядовитый АЛАЙ — так АГЫЗЫРГА — лить; наливать, АЛАН — поляна набирать АЛАР — они АГЫМ — течение АЛАЧАК — долг АДАШ — тезка АЛГА — вперед 4
АЛДА(Н) — впереди АЛДАН — заранее; впереди АЛДАРГА — обманывать АЛДЫНА — вперед, перед АЛДЫНГЫ — передовой АЛДЫНДА — впереди, перед АЛДЫННАН — спереди, перед АЛКА — серьги АЛКЫШ — аплодисменты АЛЛА — аллах АЛМА — яблоко АЛМАГАЧ — яблоня АЛМАШЫРГА —• меняться АЛСУ — розовый АЛТАУ — шестеро АЛТМЫШ — шестьдесят АЛТЫ — шесть АЛТЫН — золотой; золото АЛТЫНЧЫ — шестой АЛТЫШАР — по шесть АЛЪЯПКЫЧ — фартук АЛЫНЫРГА — быть взятым; взяться АЛЫП БАРЫРГА — вести АЛЫПСАТАР — спекулянт АЛЫРГА — взять; купить; получить; отнять АЛЫШ-БИРЕШ — купля-продажа АНА — мать I АНДА — там II АНДА — у него; у нее АНДЫЙ — такой IАННАН — затем II АННАН — от него; от нее АНСАТ — легко, легкий АНТ — клятва АНЫ — ее, его АНЫН, — у него, его, ее АН. — сознание; рассудок АЦА — ей, ему АЦА(РГА) — ему; ей АЦКАУ — нёбо; нёбный АЦЛАРГА — понимать АЦЛАТЫРГА — объяснять АПА — сестра, тетя АПТЫРАРГА — недоумевать; растеряться АРА — промежуток; расстояние; время АРАЛАШЫРГА — общаться АРБА — телега АРЗАН — дешевый АРКА — спина АРКЫЛЫ — через; поперек АРТКАННАН-АРТЫРГА — все более расти АРТТА — позади АРТГЫРЫРГА — увеличивать; повышать; превышать АРТЫК — лишний АРТЫНА — за АРТЫНДА — за, позади АРТЫННАН — за, после АРТЫРГА — прибавляться АРЫРГА — уставать АРЫСЛАН — лев АРЫШ — рожь I АТ — лошадь П АТ — имя АТ ЧАБЫШЫ — скачки АТА — отец АТА-АНА — родители АТАКЛЫ — знаменитый IАТАРГА — бросать; кидать; извергать II АТАРГА — называть, прозвать III АТАРГА — стрелять АТКАЗАНГАН — заслуженный АТЛАНМАЙ — сливочное масло АТЛАНЫРГА — садиться верхом АТЛАРГА — шагать АТНА — неделя АУ — охота АУЛАРГА — охотиться АУЧЫ — охотник АХМАК — глупый АХРЫ (АХРЫСЫ) — кажется АН! — ах! АЧ — голодный АЧАРГА — открывать; вскрывать; отпирать АЧКЫЧ — ключ АЧЛЫК — голод АЧУ — гнев; злоба АЧУЛАНЫРГА — ругать АЧЫ — горький АЧЫК — открытый; непокрытый; АЧЫЛЫРГА — открываться АЧЫШ — открытие 5
АШ — суп; еда АШ БУЛМЭСЕ — столовая; кухня АШ САЛЫРГА — разливать суп АША — через, сквозь АШАМЛЫК — пища, еда, кушанье АШАРГА — кушать; кусать; выгорать АШКАЗАНЫ — желудок АШЛАМА — удобрение АШЛЫК — зерно АШ-СУ — еда; хлеб-соль; стол АШХАНЭ — столовая АШЪЯУЛЫК — скатерть АШЫГЫРГА(АШЫК) — торопиться АЮ — медведь АЯЗ — ясный; ясно АЯК — нога; лапа I Э — союз а, но ПЭ — междометие IIIЭ — частица вопроса а? ЭБЭКЛЕ — в догонялки ЭБИ — бабушка; тёща ЭГЭР — если ЭГЪЗА — член ЭДЭБИ — литературный ЭДЭБИЯТ — литература; литературный ЭДЭПЛЕ — вежливый; деликатный; учтивый ЭДИП — прозаик ЭЗЕР — готовый ЭЗЕРЛЭРГЭ — готовить ЭЗ, АЗ — мало ЭЙБЭТ — хороший; хорошо; добрый ЭЙБЕР — вещь; товар ЭЙДЭ — айда ЭЙЕ — да ЭЙЛЭНДЕРЕРГЭ — вертеть; пере- ворачивать; превращать и т.д. ЭЙЛЭНЕРГЭ — вертеться ЭИРЭН — кислое молоко; айран ЭЙТЕМ — поговорка; изречение ЭЙТЕРГЭ — говорить; передавать; исполнять; звать экият — сказка ЭКРЕН — медленный; медленно ЭЛЭКЧЕ — ябеда; доносчик ЭЛБЭТТЭ — конечно ЭЛЕ — сейчас; пока; -ка (частица) ЭЛИФБА — азбука; алфавит I ЭЛЛЭ — союз то ли ... то ли II ЭЛЛЭ — разве? ЭММА — но; однако ЭНЭ — вот; вон ЭНИ — мама; мать ЭЦГЭМЭ — беседа, разговор ЭРЭМ-ШЭРЭМ ИТЭРГЭ — тратить ЭРЕМ — полынь; полынный ЭРЛЭРГЭ — бранить ЭРЧЕРГЭ, АРЧЫРГА — очищать ЭСЭР — произведение ЭСБАП —• принадлежность; пособие; прибор ЭСИР — пленный; пленник I ЭТЭЧ — петух ЭТИ — папа, отец I ЭТИ-ЭНИ — родители ЭУ! — а? что? ЭФЭНДЕ — господин ЭФЛИСУН — апельсин эьэмият — значение, смысл, роль ЭЧЕ — кислый ЭШЭКЕ — плохой; пошлый; мерзаие» Бб БАБАЙ — дед; дедушка; старик БАВЫР — печень БАВЫРСАК — баурсак (национальное кушание) Б АГАНА — столб 6 БАГЫШЛАРГА — посвящать I БАЕРГА — обогащаться II БАЕРГА — закатываться БАЗ — погреб БАЗАР — базар; рынок
БАЙ — богатый; богато; изобилующий; богач БАЙЛЫК — богатство БАЙРАК, ЭЛЭМ — знамя БАЙТАК — довольно много; достаточно БАКА — лягушка БАКЧА — сад; огород БАКЧАЧЫ — садовод БАКЫР — медь; медный БАЛ — мёд БАЛ КОРТЫ — пчела БАЛА — дитя, ребенок БАЛАЛАР БАКЧАСЫ — детский сад БАЛАН — калина БАЛАЧАК — детство БАЛДАК — кольцо БАЛЛ — балл БАЛЛЫ — сладкий БАЛТА — топор БАЛТА ОСТ АСЫ — плотник БАЛЧЫК — глина; глиняный; почва БАЛЫК — рыба БАЛЫК ШУЛПАСЫ — уха БАЛЫКЧЫ — рыбак БАНКА — банка БАР — есть БАРМАК — палец БАРСЫ (БАРЫСЫ) — все I БАРЫ — только II БАРЫ — все БАРЫРГА — идти; ехать, продолжать- ся; проходить; выходить замуж I БАСАРГА — вставать, ступать П БАСАРГА — давить; печатать; III БАСАРГА — зарастать БАСКЫЧ — лестница I БАСМА — издание; печатный II БАСМА — ступень, мостки БАСУ — поле БАСЫМ — давление; нажим, ударение БАТАРГА — утонуть БАТЫР — храбрый; герой; батыр БАТЫР ЛЫК — смелость; отвага; подвиг БАУ — веревка БАЬАДИР — великан БАШ — голова; ум; начало; хозяин; вершина; именительный (падеж); кочан; заголовок БАШ ТАРТЫРГА — отказаться БАШАК — колос БАШВАТКЫЧ — головоломка БАШКА — другой БАШКАЛА — столица БАШКАРУЧЫ — исполнитель БАШЛАНГЫЧ — начальный БАШЛАНЫРГА — начинаться БАШЛАРГА — начинать БАШЛЫК — глава БАШМАК — башмак БАШТА — сначала БАШТАН — заново БАЯ — недавно, давеча БЭБЭЙ (БЭБИ) — дитя, новорожденный; ребенок БЭБКЭ — гусенок, утенок БЭДРЭФ —• туалет БЭЙГЕ — соревнование; скачки БЭЙЛЭРГЭ — связать; завязать БЭЙРЭМ — праздник БЭЙРЭМ ИТЭРГЭ — праздновать БЭЙРЭМЧЭ — празднично БЭЙСЕЗЛЕК — независимость БЭЛА — беда БЭЛЭКЭЙ — маленький БЭЛЕШ — бялиш БЭЛКИ — может быть БЭРЭЦГЕ — картофель БЭРЕРГЭ — ударить; стукнуть БЭХЭС — спор БЭХЕТ — счастье БЭХЕТЛЕ — счастливый БЭЯ — оценка; цена БЕЗ — мы БЕЗНЕН, — у нас; наш БЕЛЭЗЕК — браслет БЕЛЭН — с; на; и БЕЛГЕЧ — специалист БЕЛДЕРУ — объявление БЕЛЕМ — знание БЕЛЕШМЭ — справка БЕР — один; раз; какой-то БЕР АЗ — немного БЕРАЗДАН — затем БЕРЭМЛЕК — единица БЕРЭР — по одному; какой-то БЕР-БЕРЕЦНЕ — друг друга 7
БЕРВАКЫТ — однажды БЕРГЭ(ЛЭП) — вместе БЕРДЭНБЕР — единственный БЕРЕНЧЕДЭН — во-первых БЕРКАЙДА — нигде БЕРКАЙЧАН — никогда БЕРКАЯ — никуда БЕРКЕМ — никто БЕРКЕТЕРГЭ — закрепить БЕРКЕТМЭ — протокол БЕРКОН(НЕ) — однажды БЕРЛЭШЕРГЭ — объединяться БЕРНЭРСЭ — ничто БЕРНИ — ничего, ничто БЕРНИНДИ — никакой БЕРНИЧЭ — несколько БЕРСЕ — один из них БЕРСЕКОНГЭ — послезавтра БЕРТУГАН — родной BEPYK — обязательно; пожалуйста БЕТЕРЕРГЭ — кончать; уничтожать; выводить; завершить БЕТСЕН — долой! БИГРЭК — слишком; более чем БИГРЭК ТЭ — особенно БИЕК — высокий; высоко БИЕРГЭ — танцевать, плясать БИЗЭК — узор БИЗЭКЛЕ — украшенный; узорчатый БИЗЭРГЭ — украшать I БИК— очень II БИК — запор БИКЛЭРГЭ — запирать БИЛ — поясница; талия БИЛБАУ — пояс I БИЛГЕ — отметка; знак; примета II БИЛГЕ — оценка БИЛГЕЛЭРГЭ — отметить БИЛГЕЛЕ — известный, знакомый БИНА — здание БИРЭЧЭК — долг БИРЕ — сюда БИРЕДЭ — здесь БНРЕЛЕРга - даваться БИРЕМ — задание ДНГЕРГЭ — дагь; подать; передать; задавать БИР ЛЕ — с, со I БИТ— лицо II БИТ — страница III БИТ—ведь БИТАРАФ — равнодушный; нейтральный БИШ — пять БИШЭР — по пять БИШЭУ — пятеро БИШЕНЧЕ — пятый I БИШЛЕ — пятёрка БИЮ — танец БИЮЧЕи— танцор, танцовщик БИЯЛЭЙ — рукавицы; варежки БОДАЙ — пшеница БОЕК — грустный, печальный БОЕРЫК — приказ БОЗ — лед; ледяной БОЗАРГА — испортить; извращать; развращать БОЗАУ — теленок БОЗГЫЧ — резинка, стиралка БОЛАЙ — так БОЛГАНЧЫК — мутный; суматошный БОЛЫН — луг БОЛЫТ — облако, туча БОРЧАК — горох БОРЧЫЛЫРГА — тревожиться; беспокоиться БОРЧЫРГА — беспокоить БОРЫЛЫРГА — повернуться БОРЫЛЫШ — поворот БОРЫН — нос БОРЫН-БОРЫН ЗАМ АНДА — давным-давно БОРЫНГЫ — древний БОРЫЧ — перец БОТАК — ветка БОТКА — каша БОГЭРГЭ(БОК“) — согнуть; клонить; подгибать; загнуть БОДРЭ — кудрявый БОЕК — великий БОЕР - почки (аиатидамж I Б0Ж.ЭК — насекомое 1»О1’Е — почки (на деревьях) БОРКЕТ — орел 8
БОРТЕК — зерно БУТАЛЧЫК — запутанный Б0ТЕН — целый; весь; цельный БУШ — свободный; пустой I БУ— этот, это, эта, эти БУШКА — бесплатно II БУ — пар БУ ЫН — сустав; поколение БУ А — пруд БУЯРГА— красить БУГ АЗ — горло; перешеек БУЯУ — краска БУГАЙ — кажется БУТЕН — сегодня БУЕНЧА — по БУГЕНГЕ — сегодняшний БУЙ — рост; длина; полоса БУЛЭК — подарок БУЙЛАП — по БУ ЛЭК ИТЭРГЭ — дарить БУЛЫРГА — быть; иметь; оказаться; БУЛЭРГЭ — делить; разбивать; происходить прерывать БУЛЫШЫРГА — помогать БУЛЕК — отдел; глава БУР — мел БУЛМЭ — комната БУРАЗНА — борозда БУРЕ — волк БУРАН — буран; вьюга БУРЕК — шапка БУРЫЧ — долг БУТЭН — другой, иной БУРЫЧКА АЛЫРГА — взять в долг БЫЕЛ — в этом году, нынче БУ С АГ А — порог БЫЛТЫР — в прошлом году Вв ВАГОН — вагон ВАКЫТ — время; срок; момент; пора ВАЕМСЫЗ — беззаботный ВАКЫТЛЫЧА — временно ВАЗА —ваза ВАЛЛАНИ — ей-богу ВАЗНФА — обязанность ВАЛЧЫК — крошка; частичка ВАК —• мелкий, маленький ВАТ АН — родина ВАКЛАРГА — размельчать, ВАТАНДАР — патриот крошить; разменивать ВАТАРГА — разбивать; ломать ВАК-ТОЯК — мелкий; мелочь; ВАТЫК — сломанный несущественный ВЭГЪДЭ — обещание ВАКЫЙГА — событие ВЭКИЛ — представитель Г г ГАДЭТ — привычка ГАМЭЛГЭ КЕРТЕРГЭ — реализовать ГАДЭТИ — обычный, посредственный ГАРЭП — араб; арабский ГАДЭТТЭ — обычно ГАРИЗА — заявление ГАДЕЛ — справедливый ГАСЫР — век ГАДИ — простой; рядовой; несложный ГАФУ ИТЭРГЭ — извинить ГАЕП — вина ГЭУДЭ — тело, фигура ГАЕПЛЕ — виноватый ГЕЛ — постоянно; совершенно ГАЖ.ЭП — удивительный; удивительно ГОМЕР — жизнь ГАИ ЛЭ — семья ГОМУМИ — общий ГАЛЭМ — космос; вселенная; мир ГОРЕФ-ГАДЭТ — обычай ГАЛИМ — ученый 1 ГОРУР — гордый 9
ГОРУРЛЫК — гордость ГОБЭДИЯ — губадия (нац. блюдо) Г0Л — цветок ГОМБЭ — гриб ГОРЛЭРГЭ — ворковать; журчать ГРУША, АРМУД — груша ГУЗЭЛ — прекрасный ГУЯ — будто, словно ГЫЙЛЕМ — наука; знание ГЫЙНВАР — январь ГЫНА, ГЕНЭ — только, лишь (частица) I ДА — тоже; и ДИН — религия II ДА — союз и, да ДИЦГЕЗ — море ДАВЫЛ — буря, шторм ДИРЕКТОР — директор ДАЛА — степь ДИСТЭ — десяток ДАН — слава ДИЮ — див ДАНЭ — штука, экземпляр ДИЯРГЭ — сказать ДАРУ — лекарство ДОГА — молитва ДАРУХАНЭ — аптека ДОРФА — грубый ДЭ — тоже; и, да (союз) ДОШМАН — враг; вражеский ДЭВАЛАРГА — лечить । ДОГЕ — рис ДЭВАМ ИТЭРГЭ — продолжаться ДОНЬЯ — мир, свет ДЭЛИЛ — доказательство ДОНЬЯГА КАРАШ — мировоззрение ДЭЛИЛЛЭРГЭ — доказать ДОРЕС — правильный; правильно ДЭРЕС — урок ДОРЕСЛЕК — правда ДЭРЕСЛЕК — учебник ' ДОЯ — верблюд ДЭРЕСХАНЭ — аудитория 1 ДУЛКЫН — волна ДЭУ — большой ДУЦГЫЗ — свинья; свиной ДЭУ ЭНИ — бабушка 1 ДУС — друг; дружеский ДЭУ ЭТИ — дедушка ДУСЛАРЧА — по-дружески ДЭУЛЭТ — государство ДУСЛЫК — дружба ДЭФТЭР — тетрадь ДУРТ — четыре ДИ — мол, говорят ДУРТЭР — по четыре ДИКЪКАТЬ — внимание ДУРТЕНЧЕ — четвертый ДИМ — говорю ДУШЭМБЕ — понедельник ДИМЭК — значит ДЫМЛЫ — влажный Е е ЕГАРГА (ЕК-) — валить, сбрасывать ЕЛМАЮ — улыбка ЕГЕРМЕ — двадцать ЕРАК — далекий; далеко ЕГЕТ — парень ЕРАККА — далеко ЕЛ — год ЕРАКТА — вдалеке ЕЛАК — плакса ЕРАКТАН — издалека ЕЛАН — змея ЕРТКЫЧ — хищный, жестокий; ЕЛАРГА — плакать ХИЩНИК ЕЛГА — река ЕРТЫРГА — рвать ЕЛГА БУЕНДА — у реки ЕФЭК — шелк; шелковый ЕЛМАЕРГА (ЕЛМАЙ-) — улыбаться ЕШ — часто 10
Ж ж Ж, ж ЖЭЛ — жаль ЖИРЭБЭ — жребий ЖАвап — ответ ЖАВАПЛЫ — ответственный ЖАВАП БИРЕРГЭ —отвечать ЖАЙЛАРГА — наладить; уладить Ж.АЙЛЫ — удобный; благоприятный ЖАН — душа; дух; жизнь ЖАНВАР — тварь; дикий зверь ЖАПЛЫ — живой ЖДНЫМ — (обращение) моя милая, душенька I я;эен — летом п л;эен — сом Ж.ЭЗА — наказание Жэй — лето; летний ЖЭЙГЕ — летний ЖЭЙМЭ — простыня; раскатка теста Ж.9ЛЛАД — палач ЖЭМГЫЯТЬ — общество; общественный Ж.ЭНЛЕК — зверь; звериный ЖЭРЭХЭТ — рана Ж.ЭЯ — лук; лучной ЖЭЯРГЭ(ЖЭЙ-) — расстилать; застилать; раскатывать Ж,ЭЯУ — пешком ЖДЯУЛЕ — пешеход Ж.ЕБЕГЭН — бездеятельный; мямля; плакса ЖЕБЕРГЭ — размокать; раскисать ЖЕМЕЛДЭРГЭ — сверкать, мерцать Ж.ЕНЕС — пол; половой; племя, род Женси — половой ЩЕИТЕКЛЕ — тщательный; подробный я;еп — нить, нитка, пряжа ЖЕПШЕК — мокрый; талый ЖИБЭРЕРГЭ — отправлять; пускать; пропускать ЖИДЕ — семь ЖИДЕГЭН ЙОЛДЫЗ — Большая Медведица Ж.ИДЕПЧЕ — седьмой ЖДДЕШЭР — по семь ЖИЗ — латунный ЖИЗНИ, ЖИЗНЭЙ — зять Жил — ветер ЖИЛЭК ягода; ягодный | ЖИЛЭК-ЖИМЕШ — фрукты ЖИЛЭС — прохладный ЖИЛ-ДАВЫЛ — буря, ураган ЖИЛЕМ — клей; желатин ЖИЛКЭ — затылок; плечо; холка; спина ЖИЛКЭН — парус ЖИЛФЕРДЭРГЭ — развеваться; реять Жим — корм ЖИМЕРЕК — разрушенный; развалина ЖИМЕРЕРГЭ — разрушать; нарушать ЖИМЕШ — плод, фрукт; плодовый; продукт ЖИМЕШ АГАЧЫ — плодовое дерево ЖИМЛЕК — кормушка ЖИНАЯТЬ — преступление; преступный ЖИЦ — рукав ЖИЦЭРГЭ — победить, побеждать ЖИЦЕЛ — легкий; простой; легкомысленный I ЖИЦЕЛТ — поражение ЖИЦУ — победа ЖИЦУЧЕ — победитель I жир — земля; земельный II ЖИР — расстояние; место и т.д. ЖИР ШАРЫ — земной шар ЖИРЭН — рыжий ЖИСЕМ — тело; суть ЖИТЭКЧЕ — руководитель; I руководящий ЖИТЭРГЭ — достигать; доходить; ; житди — серьёзный ЖИТЕЗ — проворный; ловкий; резвый; ловко ЖИТЕШЕРГЭ — успевать ЖИТЕШТЕРЕРГЭ — производить ЖИТЛЕГЕРГЭ (ЖИТЛЕК-)— зреть; поспевать
Ж.ИТМЕШ — семьдесят ЖЫЕПТЫК — сборник Ж.И11АЗ — обстановка; мебель; оборудование Ж.ОМГА — пятница; пятничный ЖОР — острый на язык Ж.ОЙ — шов; шовный ЖОМ ЛЭ — предложение ЖОМЬУРИЯТ — республика Ж, УЛ ЭР — глупый, дурак ЖЫЕЛЫРГА — собираться; скапливаться Я^ЫЕЛЫШ — собрание ЖЫЕРЧЫК — морщина ЖЫЙНАК — аккуратный; уютный; небольшой ЖЫЙНАРГА — собирать; копить ЖЫЛЫ — тёплый; тепло ЖЫЛЫ ЯК — юг ЖЫЛЫТЫРГА — согревать; греть ЖЫР — песня; песенный ЖЫРЛАРГА — петь ЖЬТРЧЫ — певец ЖЫЯРГА (ЖЫЙ-) — собирать Зз ЗАКОН, КАНУН — закон ЗАКОНЛЫ — законный ЗАМАН — время; пора ЗАМАНЧА — современный ЗАМАНДАШ — современник ЗАР АР — вред ЗАРАРЛЫ — вредный ЗАТ — лицо ЗЭГЫЙФЬ — слабый ЗЭЦГЭР — голубой ЗИННАР — пожалуйста ЗИРАТ — кладбище ЗИРЭК — смекалистый ЗНФА — стройный ЗУР — большой ЗЫЯЛЫ — интеллигентный ЗЫЯН — вред, убыток ИиЙй И — (частица) ну и, о ИЗГЕ — святой; священный ИГЕЗ(ЭК) — близнецы ИКЭН — оказывается; если ИГЕЛЕКЛЕ — добродетельный ИКЕ — два ИГЕН — хлеб; нива ИКЕЛЭ11ЕРГЭ — сомневаться НГЕНЧЕ — земледелец ИКЕПЧЕ — второй; другой ИГЪЛАН — объявление ИКМЭК — хлеб ИГЪТНБАР — внимание ИКЪТИСАД — экономика ИДАРЭ — управление ИКЪТИСАДИ — экономический ИДЭН — пол ИЛ — страна; деревня; народ ИДЕ — (вспомогательный глагол) был ИЛЛЭ — частица ну и ИДЕЛ — Волга ИЛЛЕ — пятьдесят ИЕЛЕРГЭ — нагибаться, поникнуть ИЛЬАМ — вдохновение ИЖДДИ — творческий ИЛЧЕ — посол; парламентер ИЖАТ — творчество ИМЭН — дуб ИЖАТ ИТЭРГЭ — творить ИМЕЯ! — дескать, мол ИЖЕК — слог ИМЗА — подпись ИЖТИМАГЫЙ — общественный ИМТИХАН — экзамен I ИЗЭРГЭ— мять; месить ИНЭ, ЭНЭ — иголка II ИЗЭРГЭ — махать — ИНГЛИЗ — англичанин; английский 12
ИНДЕ — уже ИНЕШ — речушка ИНСАФЛЫ — воспитанный; порядочный ИНТЕГЕРГЭ(ИНТЕК-)— мучиться I ИН,— самый II ИН, — плечо; ширина ИПТЭШ — товарищ ИР. — муж, мужчина ИР-АТ — мужчины ИРЕК — свобода, воля ИРЕН — губа ИРЕНЕРГЭ — лениться ИРЕШЕРГЭ — добиваться ИРКЭЛЭРГЭ — ласкать ИРКЕН — свободный, просторный ИРТЭГЭ — завтра ИРТЭНГЕ АШ — завтрак I ИС — запах II ИС — память; сознание ИСЭ — же, а ИСЭН — живой; здоровый ИСЭНЛЭШЕРГЭ — здороваться ИСЭНЛЕК — здоровье ИСЭПЛЭРГЭ — считать ИСЭРГЭ — дуть; веять ИСБАТЛАРГА — доказывать I ИСЕМ — имя II ИСЕМ — звание ИСЕМЕПДЭГЕ — имени ИСЕМЛЕК — список ИСКЭРМЭ — примечание ИСКЕ — старый; давний ИСКЕРЕРГЭ — изнашиваться; устареть ИСКИТКЕЧ — удивительный; удивительно иснэргд — нюхать; зевать ИСТЭ КАЛДЫРЫРГА — запомнить ИСТЭЛЕК — воспоминание; память ИТ — мясо ИТЭК — юбка ИТЕК — сапоги ИХТИРАМЛЫ — уважительный К к ИЧ — ведь ИЧМАСАМ — хотя бы ИШЭРГЭ — грести; плести ИШЕГАЛДЫ — двор ИШЕК — дверь ИШЕТЕРГЭ — слышать ИЯК — подбородок ИЯЛЕК — родительный (падеж) ИЯРГЭ — кивать; наклонять йогынты — влияние ЙОГЫШЛЫ — заразный ЙОДРЫК — кулак ЙОЗАК — замок ЙОКЛАРГА — спать ЙОКЫ — сон ЙОКЫ БУЛМЭСЕ — спальня ЙОЛДЫЗ — звезда ЙОМАРГА — закрывать I ИОМГАК— итог IIЙОМГАК — клубок ЙОМРЫ — круглый; округлый ЙОМШАК — мягкий, пушистый ЙОМШАРТЫРГА — разрыхлять; размягчать ЙОМЫРКА — яйцо ЙОМЫШ — просьба; дело ЙОН — шерсть; волос ПОРТ — дом ЙОТАРГА — глотать ИОГЕРЕРГЭ — бегать Й0ГЕРЕШЧЕ — бегун I ЙОЗ— сто II ЙОЗ — лицо III ЙОЗ— острие; лезвие ножа, сабли ЙОЗЭРГЭ — плавать Й03ЕК — кольцо Й03ЕМ — виноград ЙОК — воз; груз; тяжесть И0РЭК — сердце И0РЕРГЭ — ходить; ездить; дружить ЙОРТЕРГЭ — носить; водить ЙОТКЕРЕРГЭ — кашлять КАБАК — тыква I КАБАРГА(КАП-) — брать в рот; кусать । II КАБАРГА(КАП-) — загореться КАБАРТЫРГА — надувать; раздувать 13
КАБАТ — опять К АБ АТЛ АРГ А — повторять КАБЕР — могила КАБУЛ ИТЭРГЭ — принимать КАБЫК — корка; лыко; скорлупа; шелуха КАВЫН — дыня КАГАРГА(КАК-) — вбить; стучать; хлопать КАГЫЙДЭ — правило КАГЫЛЫРГА — задевать; трогать; касаться I КАДАК— гвоздь II КАДАК — фунт КАДАРГА — укалывать; втыкать; приколоть КАДЭР — до, сколько КАДЕРЛЕ — дорогой КАЕН — береза; березовый КАЕНАПА — свекровь КАЕИАТА — свёкор КАЕРЫРГА — отдирать; выворачивать; отворачивать КАЕШ — ремень КАЗ — гусь КАЗ 0МЭСЕ — помочь, подмога КАЗАНЫШ — достижение КАЗЫЛМА БАИЛЫК — полезные ископаемые КАЗЫЛЫК — домашняя колбаса КАЗЫРГА — копать; выкапывать КАИБЕР — некоторый КАЙВАКЫТТА — иногда КАЙГЫ — горе КАЙГЫЛЫ — горестный КАЙГЫРТЫРГА - заботиться КАИДА — где КАЙДАИ — откуда КАЙМАК — сметана КАЙНАР — горячий КАЙНАРГА — кипеть КАИСЫ — который КАПТЫРГА — приходить; вернуться КАИЧАН — когда КАЙЧЫ — ножницы КАК — пастила КАЛАЙ — жесть; жестяной КАЛЭМ — перо; карандаш; ручка КАЛТЫРАРГА — дрожать КАЛЫН — толстый; густой КАЛЫРГА — оставаться КАМИЛ — совершенный , КАМЫР — тесто; мучной КАМЫШ — камыш КАИ — кровь КАНАРГА — кровоточить КАНАТ — крыло КАНАТ ЛЫ — крылатый КАНДИДАТ — кандидат КАНИКУЛ — каникулы КАП — коробка КАПКА — ворота КАПКАЧ — крышка КАПЛАРГА — покрывать КАПЧЫК — мешок КАР — снег КАР Б0РТЕГЕ — снежинка КАР КЫЗЫ — снегурочка КАРА — черный КАРА КАРГА —грач КАРАБОДАЙ — гречиха; гречневый КАРАВАТ — кровать КАРАГАНДА — чем КАРАК — вор КАРАЛЫРГА — быть рассмотренным КАРАМАСТАН — несмотря КАРАНДАШ — карандаш КАРАЦГЫ — темный КАРАЦГЫ Т0ШЭ — темнеет КАР АР — решение КАРАРГА — глядеть; воспитывать КАРАШ — взгляд; мнение I КАРБЫЗ — арбуз I КАРГА — ворона КАРЛЫГАН — смородина КАРМАК — удочка КАРТ — старый; старик ' КАРТАЕРГА(КАРТАЙ-) — стареть КАРТ ЛЫК — старость КАРЧЫК — старуха; жена КАРШЫ — противоположный । КАРШЫДА — напротив КАССА — касса КАТ — этаж КАТАРГА — твердеть; застывать; замерзать 14
KAT-KAT — многослойный; неоднократно КАТЛАУЛЫ — сложный КАТНАШУЧЫ — участник КАТИАШЫРГА — участвовать КАТЫ — твердый; крепкий; жесткий КАТЫК — катык КАУНТ АРГА — смущаться, растеряться КАЧАРГА — убегать; прятаться КАШ — бровь КАШЫК — ложка КАЯ — куда КАЯН — откуда КЭБЕСТЭ — капуста КЭГАЗЬ — бумага; документ; бумажный КЭЕФ — настроение КЭЖЭ — коза КЭКРЕ — кривой; непрямой КЭЛЭПУШ — тюбетейка КЭЛЭШ — невеста КЭНЭФИ — кресло КЭРВАН — караван КЭРЗИН — корзина КЭСТРУЛ — кастрюля КЕБЕК — как, словно КЕЛЭМ — палас КЕЛЭШЧЭ — клещи КЕМ — кто КЕНЭ — лишь; только КЕР — бельё КЕР ЮАРГА — стирать КЕРЕМ — доход КЕРЕРГЭ — входить; въезжать I КЕРЕШ — приступай II КЕРЕШ — введение, вступление КЕРПЕ — ёж КЕРФЕК — ресница КЕСЭ — карман КЕСЭЛ — кисель КЕЧЕ — младший КЕЧКЕНЭ — маленький КЕШЕ — человек КЕШЕЛЕК — человечество КИБЭРГЭ(КИП-) — сохнуть; сушиться КИБЕТ — магазин, лавка КИБЕТЧЕ — продавец КИЕЗ ИТЕК — валенки КИЕМ — одежда КИЕМ-САЛЫМ — одежда КИЕНЕРГЭ — одеваться КИЛЭСЕ — будущий КИЛЭЧЭК — будущий; будущее КИЛЕРГЭ — приходить; приезжать КИЛЕШ — падеж КИЛЕШЕРГЭ — соглашаться КИМ — неполный; неполно; меньше КИМЕРГЭ — уменьшаться КИМСЕТЕРГЭ — унижать; оскорблять КИМЧЕЛЕК — недостаток КИНЭТ — вдруг, внезапно КИН, — широкий; просторный КИЦЭШ — совет КИНЭШ ИТЭРГЭ — советовать КИНЭШЛЭШЕРГЭ — советоваться КИЦЛЕК — простор КИНТЕРЕРГЭ — сушить, просушивать КИРЭК — надо КИРЭКЛЕ — нужный КИРЭК-ЯРАК — необходимые вещи КИРЕ — обратный; отрицательный; своенравный; упрямый I КИРЕСЕНЧЭ — наоборот КИСЭК — часть; ломоть I КИСЭКЧЭ — частица КИСЭРГЭ — резать; разрубать; пилить;стричь КИСКЕН — резкий; категорический; строгий КИТАИ — книга КИТАПХАНЭ — библиотека КИТЭРГЭ — уходить; отбывать; улететь КИТЕРЕРГЭ — приносить | КИЧ — вечер КИЧ БЕЛЭН; КИЧЕН — вечером I КИЧЭ — вчера ' КИЧЕРЕРГЭ — прощать КИЧКЕ АШ — ужин । КИШЕР — морковь | КИШТЭ — полочка । КИЯРГЭ — надевать; одевать । КИЯУ — зять; жених КИЯУГЭ ЧЫГАРГА(ЧЫК-) — выходить замуж КЛАССТАШ — одноклассник I КОДА — сват 15
КОДАГЫЙ — сваха КОЕ — колодец КОЕЛЫРГА — осыпаться КОЕНЫРГА — купаться КОИМА — забор КОЙМАК — блинчик, оладьи КОЙРЫК — хвост; корма КОЛАК — ухо; ушной КОЛЫН — жеребенок КОМ — песок КОМАЧАУЛАРГА — мешать КОМСЫЗ — жадный; ненасытный КОНФЕТ — конфета КОЦГЫЗ — жук КОРАБ — корабль КОРАЛ — оружие; орудие КОРБАН — жертва КОРСАК — живот КОРТ — червь; насекомое; пчела КОРЪЭН — коран КОРЫ — сухой; засушливый; высохший; пустой, строгий IКОРЫРГА— строить; вить, занавесить II КОРЫРГА — засыхать; вянуть; худеть III КОРЫРГА — заряжать КОРЫЧ — сталь КОТКАРЫРГА — спасать КОТЛАРГА — поздравить КОТОЧКЫЧ — ужасный КОТЫЛЫРГА — освобождаться; спасаться; вырываться КОЧАКЛАРГА — обнимать; обхватывать КОШ — птица КОЯРГА(КОИ-)—лить; сыпать; впадать кояш — солнце; солнечный КОДРЭ — кудрявый КОЗ — осень I КОЗГЕ— осенний II КОЗГЕ — зеркало I КОЙ— мелодия, песня II КОЙ — порядок, лад IКОЙЛЭРГЭ— напевать II КОЙЛЭРГЭ — налаживать коимэ — лодка; люлька КОЛ — зола КОЛЕРГЭ — смеяться КОМЕШ — серебро; серебряный КОН — день; дневной КОН ИТЭ, КОН КУРЭ — существует КОНБАТЫШ — запад; западный IКОНДЭЛЕК— дневник II КОНДЭЛЕК — ежедневный К0НДЕЗ — днем К0НЛЕК — дневной К0НЧЫГЫШ — восток; восточный КОНЬЯК — юг; южный К0РЭК — лопата КОРЭН — коричневый КОРЭРГЭ — грести; разгребать К0РЭШ — борьба КОРТ — сугроб КОТЭРГЭ — ждать; выжидать; пасти котмэгэндй — неожиданно K0TY4E — пастух К0Ч — сила КОЧЭЕРГЭ(КОЧЭЙ-) — усиливаться КОЧЕК — щенок КОЧЛЕ — сильный КОЯ — моль КРАН — кран КУАК — куст, кустарник КУАНЫЧ — радость КУЭТЛЕ — мощный КУЕ — густой; крепкий КУЗГАЛАК — щавель КУЛ — рука; сторона; почерк; подпись КУЛ КУЯРГА(КУЙ-) — подписать КУЛ ЧАБАРГА(ЧАП-)— аплодировать КУЛАЙ — удобно; удобный КУЛЛАНМА — пособие КУЛЛАНЫРГА — пользоваться КУЛТЫК — подмышки; залив КУЛЪЯЗМА — рукопись КУЛЪЯУЛЫК — носовой платок КУЛЬТУРА, мэдэният — культура КУЛЬТУР АЛЫ — культурный КУНАК — гость КУНАКХАНЭ — гостиница КУНАРГА — ночевать КУРА Ж.ИЛЭГЕ — малина КУР АЙ — курай КУРКАК — трус КУРКУ — страх КУРКЫНЫЧ — страшный; страшно 16
КУРКЫРГА (КУРЫК-)— бояться, страшиться КУРСАНТ — курсант КУРТКА — куртка КУРЧАК — кукла КУШ — парный; двойной КУШАМАТ — прозвище I КУШАРГА— добавлять; мешать; разбавлять II КУШАРГА — велеть; приказать КУШЫЛЫРГА — сливаться; соединяться; соглашаться КУШЫМТА — приложение КУШЫМЧА — аффикс; суффикс КУЫК — пузырь; стекло; волдырь КУ ЯН — заящ кролик КУЯРГА (КУЙ) — ставить; строить; назначать; поднимать КУБЭЕРГЭ (КУБЭЙ-)— множиться;прибывать КУБЭЛЭК — бабочка КУБЕ, КУБЕСЕ — большинство из них КУБЕК — пена КУБРЭК — больше КУГЭРЧЕН — голубь КУЗ — глаз; зрение; внимание; ушко; глазок КУЗЭТЕРГЭ — наблюдать; следить; разведывать КУЗЛЕК — очки I КУК— небо II КУК — синий HI КУК — словно КУКЕ— кукушка КУКРЭК — грудь; бюст КУКРЭРГЭ — греметь КУЛ — озеро КУЛЭГЭ — тень; подозрение КУЛЭМ — объём КУЛМЭК — платье КУМЭК — общий КУМЭРГЭ — хоронить; закапывать КУМЭЧ — булка; калач КУМЕЛЕРГЭ — окунуться КУМЕР — уголь КУН — кожа КУНЕГЕРГЭ(КУНЕК-) — привыкать КУНЕГУ — упражнение; тренировка КУЦЕЛ — душа; подсознание; дух; мысль; память; любовь КУЦЕЛ АЧАРГА — веселиться КУЦЕЛДЭН — наизусть КУЦЕЛЛЕ — веселый; радостный 1 КУП — много КУПЕР — мост КУПЛЕК — множественное число; множество КУПМЕ — сколько КУПТЭН — давно . КУПЧЕЛЕК — большинство КУРЭ — по причине (послелог) КУРГЭЗМЭ — выставка КУРЕНЕКЛЕ — видный КУРЕНЕРГЭ — показываться; виднеться КУРЕРГЭ — видеть; смотреть КУРЕШЕРГЭ — здороваться; видеться КУРСЭТЕРГЭ — показать КУРШЕ — сосед; соседский КУСЕ — крыса КУТЭРЕРГЭ — поднимать КУЧЭРГЭ — переехать; передвинуться КУЧЕРЕРГЭ — перевозить КУЧТЭНЭЧ — гостинец КУШЕГЕРГЭ — мерзнуть; продрогнуть КЫЕН — трудный; трудно; тяжелый; тяжело КЫЕНЛЫК — трудность КЫЗАРГА — калиться; жариться; гореть КЫЗАРЫРГА — краснеть; созревать КЫЗГАНЫРГА — жалеть КЫЗГАНЫЧ — жалкий; печальный; скорбный I КЫЗУ — раскаленный; жаркий II КЫЗУ — напряженный III КЫЗУ —быстрый; быстро КЫЗЫК — интересный; забавный КЫЗЫКЛЫ — интересный; занимательный КЫЗЫКСЫНЫРГА — интересоваться КЫЗЫЛ — красный; рыжий; румяный КЫЗЫНЫРГА — загорать; греться КЫЗЫП КИТЭРГЭ — вспылить КЫИБАТ — дорогой; дорого; ценный 1 КЫЙММЭТ — дорого 17
КЫЙНАРГА — избивать КЫСАРГА — зажимать; давить; КЫЛ — струна КЫЛЫЙ — косой КЫНА — только; лишь (частица) КЫЦГЫРАУ — звонок; колокольчик КЫР — поле; нива КЫРАУ — заморозки КЫРГЫЙ — дикий КЫРМЫСКА — муравей КЫРЫК — сорок IКЫРЫРГА— скрести; брить II КЫРЫРГА — истреблять; разрушать Л л теснить; пожимать КЫСКА — короткий КЫСКАСЫ — короче КЫСКАЧА — кратко КЫСЛА — рак КЫСТАРГА — угощать КЫЧКЫРЫРГА — кричать КЫЧЫТКАН — крапива КЫШ — зима КЫШ БАБАЙ — Дед Мороз КЫШЛАРГА — зимовать КЫЮ — смелый КЫЯР — огурец ЛА — же (частица эмоционального утверждения) ЛАЕК — достойный ЛАЧЫН — сокол ЛЭ — же (частица эмоционального утверждения) М м ЛАБАСА-ЛЭБАСА — же (частица эмоционального утверждения) ЛЭЙСЭН — солнечный дождь ЛЭКИН — но, однако ЛИРИК — лирический МАВЫГЫРГА (МАВЫК-) — увлекаться МАГАЗИН, КИБЕТ — магазин МАДДЭ — статья (конституции) МАЯ^АРА — приключение МАЙ — масло МАЙЛАРГА — смазывать, намасливать МАЙМЫЛ — обезьяна МАКСАТ — цель МАКТАНЧЫК — хвастливый; хвастун МАКТАРГА — хвалить МАЛ — скот МАЛАЙ — мальчик МАМЫК — хлопок; хлопчатобумажный МАНАРА — башня, минарет МАЦГАЙ — лоб МАСТЕР, ОСТА — мастер МАТБУГАТ — печать МАТДЭ — вещество МАТДИ, МАТЕРИАЛЕ — материальный МАТУР — красивый; красиво МАТУРЛЫК — красота МАХСУС — специальный; специально; нарочно МАШИНА — машина; автомобиль МАЯК — маяк МЭ! — на! МЭГАРИФ — образование, просвещение МЭГЪЛУМАТ — информация МЭГЪНЭ — значение; смысл МЭДЭНИ — культурный МЭДЭНИЯТ — культура МЭДХИЯ — ода ' МЭЛ^БУРИ — обязательный; обязательно МЭЗЭК — анекдот, шутка МЭЙДАН — площадь; сабантуй МЭК — мак МЭКАЛЭ — статья МЭКАЛЬ — пословица 18
мэктэп — школа МЭНФЭГАТЬ — интерес МЭЦГЕ — вечный; вечно МЭРМЭР — мрамор МЭРТЭБЭ —раз МЭСЭЛ — басня МЭСЭЛЭН — например МЭСКЭУ — Москва МЭСБЭЛЭ — вопрос; задача МЭХЭББЭТ — любовь МЭЬАБЭТ — величавый МЭЧЕ — кот; кошка МЭЧЕТ — мечеть МЕНЭ — вот МЕНЭРГЭ — подниматься МЕНДЭР — подушка МЕЦ — тысяча МЕСКЕН — несчастный МЕТР — метр МИ — мозг МИЗГЕЛ — мгновение МИКЭН — ли? МИЛЭУШЭ — фиалка МИЛЭШ — рябина МИЛИЦИОНЕР — милиционер МИЛЛЭТ — нация МИЛЛИ — национальный МИЛЛИОН — миллион МИН —я МИНДЭ — у меня МИНЕ — меня МИНЕМ — у меня; мой МИННЭН — от меня МИНУТ — минута миц — родинка МИЦА — мне МИР АС — наследие, наследство МИСАЛ — пример МИЬЕРБАНЛЫ — жалостливый МИЧ — печь МИЯУ Л АРГ А — мяукать МОГЖ.ИЗА — приключение МОДА — мода МОНДА — здесь мондый — такой МОННАН — от этого; отсюда МОНЫ — это(го) МОНЫЦ — у этого МОЦ — мелодия; тоска; грусть; печаль МОЦА — этому МОЦАЕРГА(МОЦАЙ-) — грустить; печалиться МОЦАРЧЫ — до сих пор МОХИТ — среда МОГАЕН — наверное М0ГАЛЛИМ — учитель М0ГЕЗ — рог МОГРЭРГЭ — мычать МО ДИР — заведующий М0МКИН — можно М0МКИНЛЕК — возможность М0ИЭСЭБЭТ — отношение, связь МОРЭЖ;ЭГАТЬ — обращение МОСТЭКЫЙЛЬ — самостоятельный, независимый МОХЭРРИР — редактор МОЬИМ — важный; важно МУЕН — шея МУЛ — обильный; обильно МУЛЛА — мулла МУНЧА — баня МУСКУЛ — мускул МЫЕК — усы МЫЛТЫК — ружьё Ин ПА! — на! НАДАН — неграмотный; невежественный I НАЗЛЫ — нежный; ласковый; II НАЗЛЫ — капризный; кокетливый НАМУС — честь НАМУСЛЫ — честный НАРАТ — сосна НАРКОТИК — наркотический; наркотик НАЧАР — плохой НЭКЪ — как раз; самый; точно НЭНИ — маленький НЭРСЭ — что 19
НЭТИЯ\Э — следствие; результат H0YPY3 — навруз НЭФИС — изящный НЭШРИЯТ — издательство НЕФТЬЧЕ — нефтяник НЕЧКЭ — тонкий; изящный I НИ— что; какой II НИ— сколько бы НИГЭ — зачем, для чего, почему НИГЕЗ — основа; фундамент; основание НИ...НИ — ни...ни НИК — зачем НИКАДЭР — сколько НИНДИ — какой Оо ОЕК — чулки ОЕКБАШ — носки ОЕП1МА — организация 0Е1ПТЫРЫРГ А — организовать ОЗАК — долго ОЗАККА — надолго ОЗАТЫРГА — провожать ОЗЫН — длинный; долгий ОЗЫНЛЫК — длина ОЛЫ — старший; взрослый; пожилой ОЛЫЛАРГА — уважать ОМТЫЛЫШ — стремление ОН — мука ОНЫК — внук ОНЫТЫЛМАСЛЫК — незабываемый ОНЫТЫРГА — забывать ОРЛЫК — семя; зерно ОРФОГРАФИК — орфографический ОСТА — мастер; умелец ОСТ АЗ — наставник во OEM —куча; штабель; стопка ОЕР — косяк; свора; стая 03ЭРГЭ — рвать; прерывать; сорвать ОЗЕК — обрывок; отрывок; цитата I ОЗЕЛЕРГЭ — рваться; оторваться; НИХЭЛ — как дела ПИЬАЯТЬ — наконец НИЧЭ — сколько НИЧЭНЧЕ — который НИЧЭУ — сколько НИЧЭШЭР — по скольку НИЧЕК — как НИШЛЭП — почему; зачем НИШЛЭРГЭ — что делать НОКТА — точка НОРМАЛЬ — нормальный НУР — луч НЫГЫРГА — крепнуть НЫГЫТЫРГА — укреплять НЫК — крепкий; крепко ОСГАХАНЭ — мастерская ОТАРГА — выигрывать ОТТЫРЫРГА — проигрывать ОФЫК — горизонт ОХШАРГА — походить ОХШАШ — похожий ОЧ — конец; вершина; край ОЧАРГА — летать; улетучиваться; ОЧКЫЛЫК ТОТАРГА — икать ОЧЛАРГА — наточить; вершить ОЧРАК — случай ОЧРАРГА — встретиться ОЧРАШЫРГА — встречаться ОЧУЧЫ — летчик ОЧЫП КИТЭРГЭ — улетать ОШАРГА — понравиться ОЯ — гнездо; конура; выводок; семья ОЯЛАРГА — гнездиться; засесть ОЯЛЧАН — стеснительный ОЯЛЫРГА — стесняться ОЯТ — стыд; стыдно II ОЗЕЛЕРГЭ — прерываться; кончаться; умереть ОЙ — дом; домашний ОЙ ЭШЕ — домашняя работа ОЙЛЭ — полдень 20
ОЙЛЭНЕРГЭ — жениться ОИРЭНЕРГЭ — научиться; изучать 0ИРЭНЧЕК — подручный; ученик ОЙРЭТЕРГЭ — учить; обучать; приучать; укрощать 0ЛЭШЕРГЭ — раздавать; делить ОЛГЕР — быстрый; проворный 0ЛГЕРГЭН — спелый; зрелый 0ЛГЕРЕРГЭ — успевать; созревать; поспеть 0ЛГЕРЕШ — успеваемость; спелость 0ЛЕШ — часть; доля; участь 0ЛКЭ — область; областной 0ЛКЭН — старший; взрослый 0МЭ — помочи; субботник; воскресник ОМЕТ — надежда; мечта ОН — нора 0НДЭМЭ — призыв; обращение ОНДЭРГЭ — уговаривать; призывать ОРЭЦГЕ — клён; кленовый ОРЕК — урюк, абрикос; абрикосовый ОРЕРГЭ — лаять ОС-БАШ — одежда ОС, ОСТЕ — поверхность; верх; одежда; тело ОСТЭЛ — стол; настольный 0СТЭМЭ — добавка; добавочный; дополнительный ОСТЭРГЭ — добавлять; прибавлять 0СТЕНЛЕК — преимущество ОТЕР — запятая 04 — три ОЧЭР — по три 0ЧЕН — чтобы, ради; из-за 0ЧЕНЧЕ — третий 0ЧПОЧМАК — треугольник ОШЕРГЭ — замёрзнуть; зябнуть ОЯРГЭ(ОЙ-) — складывать; валить; ставить I ПАР — пар (водяной) II ПАР— пар (паровое поле); III ПАР— парный, пара ПАТРИОТИК — патриотический ПАТША — царь ПЭКЕ — ножичек ПЭНЛ^ЕШЭМБЕ — четверг ПЭРДЭ — занавес; сетка; пленка ПЕДАГОГИИ — педагогический ПЕСИ — кошка ПЕСНЭК — синица ПЕС-ПЕС! — кис-кис! ПЕЧЭН — сено ПЕШЕРЕРГЭ — варить ПИЛМЭН —пельмени ПИРОЖНЫЙ — пирожное ПЛАНЛАШТЫРЫРГА — планировать ПОЧМАК — угол Рр поши — лось ПОЭЗИЯ, ШИГЪРИЯТ — поэзия П0ХТЭ — аккуратный; аккуратно ПРЭННЕК — пряник ПРЕДСЕДАТЕЛЬ, РЭИС — председатель ПРЕМИЯ, БУЛЭК — премия ПРЕС! — брысь! ПРИКАЗ — приказ, эмер, боерык ПРОГРЕССИВ, АЛДЫНГЫ — прогрессивный ПРОМЫШЛЕННОСТЬ, СЭНЭГАТЬ — промышленность ПРОФЕССИЯ, ЬОНЭР — профессия ПЫЧКЫ — пила ПЫЧРАК — грязный; грязно ПЫШЫЛДАРГА — шептать I ПЫЯЛА — стекло; стеклянный II ПЫЯЛА— пиала РАСЛАРГА — утвердить РАСПИСАНИЕ — расписание РЭВЕШ — наречие; образ действия РЭИС — председатель 21
РЭНЖЕРГЭ — обидеться РЭНЖЕТЕРГЭ — обижать РЭСЕМ — рисунок РЭСЕМ ЯСАРГА — рисовать РЭСМИ — официальный РЭССАМ — художник I РЭТ — ряд, строй II РЭТ— раз РЭХЭТ — наслаждение, блаженство РЭХЭТЛЭНЕП — с удовольствием РЭХМЭТ — спасибо РИЗА — согласен РИЗЫК — пища РОМАШКА, АК ЧЭЧЭК — ромашка РОХСЭТ — разрешение РОХСЭТ ИТЭРГЭ - разрешить РОХСЭТ СОРАРГА — просить разрешения РУСЧА — по-русски РУХИ — духовный I САБАК — ветвь; стебель II САБАК - урок; учеба САБАНТУЙ — сабантуй САБЫИ — дитя, младенец САБЫН — мыло САБЫР — терпеливый САВУЧЫ, САВЫМЧЫ — дояр; доярка САВЫТ — посуда САВЫТ-САБА — посуда САГЫНЫРГА — тосковать; грустить САЕН — каждый раз; в каждый САЕСКАН — сорока САЗЛЫК — болото САЙ — неглубокий, мелкий; мелко САЙЛАРГА — выбирать; избирать САЙЛАУ — выборы САЙЛАУЧЫ — избиратель САЙРАРГА — петь САК БУЛЫРГА — быть осторожным I САК — осторожный; чуткий II САК туговатый III САК— охрана САКАЛ — борода САКЛАНЫРГА — беречься САКЛАРГА — хранить; охранять; беречь САКЧЫ — охранник, часовой САЛАВАТ КУПЕРЕ — радуга САЛАМ — солома САЛКЫН — холод; холодный; холодно САЛКЫН ТИЯРГЭ — простужаться САЛЫМ — налог САЛЫРГА - класть; засыпать; наливать; бросать; снимать САН — число; количество САНАМЫШ — считалка САНАРГА — считать САНАТОРИЙ, ШИФАХАНЭ - санаторий САНЭ-СЭНЭ — частица, выражающая просьбу САНДУ ГАЧ — соловей САП — черенок САПЛАРГА — вдевать нитку; I насаживать черенок САРАЙ — дворец; сарай САРАН — жадный САРГАЕРГА(САРГАЙ) — желтеть САРЫ — желтый САРЫК — овца САРЫМСАК — чеснок САСЫ — вонючий; вонь САТАРГА — продавать; предавать САТАШЫРГА — бредить САТИН — сатин; сатиновый САТУЧЫ — продавец I САУ — здоровый САУБУ Л ЛАШЫРГ А — прощаться САУ ЛЫК — здоровье САУМЫ(СЕЗ) — здравствуй (те) САФ — чистый; свежий; прозрачный СЭБЭП — причина СЭГАТЬ — часы СЭЕР — странный; странно СЭЛАМ — привет СЭЛАМЭТ — здоровый ! СЭЛАМЭТЛЕК — здоровье СЭЛЭТЛЕ — способный 22
СЭНЭ — частица просьбы СЭНЭК — вилы СЭНГАТЬ — искусство СЭУДЭ — торговля СЭХНЭ — сцена СЭЯСЭТ — политика СЭЯСИ — политический СЭЯХЭТ — путешествие СЭЯХЭТЧЕ — путешественник СЕБЕРЕРГЭ — мести СЕБЕРКЕ — метла; веник СЕЗ — вы СЕЗНЕЦ — у вас; ваш СЕКУНД — секунда СЕЛЭГЭЙ — слюна; слюнтяй СЕЛКЕНЕРГЭ — шевелиться; качаться; дрожать СЕЛКЕРГЭ — трясти; вытряхивать СЕЦЕЛ — младшая сестра СЕЦЕР — сухожилие СЕР — тайна; секрет СИБЭРГЭ(СИП-) — поливать СИГЕЗ — восемь СИГЕЗЕНЧЕ — восьмой СИДЕК — моча СИЗЭРГЭ — чувствовать; ощущать; чуять СИКЕРГЕЧ — скакалка СИКЕРЕРГЭ — прыгать СИКСЭН — восемьдесят СИМЕЗ — жирный СИН — ты СИНДЭ — у тебя СИНЕ — тебя СИНЕН, — у тебя; твой СИННЭН — от тебя СИНТАКСИС, НЭХУ — синтаксис СИНД — тебе СИРЭК — редкий; редко СИРЕНЬ — сирень СИТСЫ — ситец СИХЕРЛЕ — волшебный СИХЕРЧЕ — волшебник СИШЭМБЕ — вторник СОКЛАНЫРГА — восхищаться СОЛЫ — овес; овсяный icon, — поздно II сон, — после (того как) III СОЦ — частица; вводное слово — ну СОЦГАРЫРГА, СОЦЛАРГА - опаздывать соцгы — последний СОРАРГА — спрашивать I СОРАУ — вопрос I СОРЫ — серый СОХАРИ — сухари СОЦИАЛЬ, ИЖ.ТИМ АГЫЙ — социальный I СОЕКЛЕ — любимый; милый | С0ЕНЕРГЭ — радоваться СОЕИЕЧ — радость; радостное сообщение СОЕНЧЕ — вознаграждение за радостную весть IСОЗЭРГЭ — бодать И СОЗЭРГЭ— цедить СОИКЕМЛЕ — милый; симпатичный С0ЙЛЭМ — речь С0ЙЛЭРГЭ — говорить С0ЙЛЭШЕРГЭ — разговаривать С0ЙРЭРГЭ — волочить С0ЛГЕ — полотенце | I С0РЕРГЭ — пахать IIСОРЕРГЭ— высылать С0РТЕРГЭ — вытирать; мазать СОТ — молоко С0ЯК — кость С0ЯЛЕРГЭ — прислоняться С0ЯРГЭ(С0Й-) — любить СПОРТЧЫ — спортсмен СТИЛИСТИК — стилистический СУ — вода; водяной; водоём; сок I СУ АНАСЫ — водяная 1 СУ КОЕНЫРГА — купаться СУ СИБЭРГЭССИП-) — поливать 1 СУАЛЧАН — червяк СУГАН —лук . СУГАРГА(СУК-) — ударять; бить; стукать СУГЫШ —война СУЗАРГА — тянуть СУЗЫК — гласный СУКМАК — тропинка СУКЫР — слепой СУЛ — левый СУЛАРГА — дышать 1 СУЛГА — налево СУЛДА — слева 23
СУЛДАН — слева СУЛЫШ — дыхание СУМ — рубль СУРЭТ — рисунок СУРЭТЛЭРГЭ — изображать СУСАРГА — хотеть пить; жаждать СУЫК — холод; холодный; холодно СУЫТКЫЧ — холодильник СУЫТЫРГА — похолодать СУГЭРГЭ(СУК-) — ругать СУ ГЕ 11 ЕР IT) — ругаться; сквернословить СУЗ — слово; суждение; совет; молва; клятва СУЗ T0PKEME — часть речи СУЗЕНДЭ ТОРЫРГА — держать слово СУЗЛЕК — словарь СУНЭРГЭ — потухать СУТЭРГЭ — распарывать; разбирать СЪЕЗД, КОРЫЛТАЙ — съезд СЫБЫЗГЫ — свисток I СЫГАРГА(СЫК-) — выжимать П СЫГАРГА(СЫК-)— наклонять; гнуть СЫЕК — жидкий СЫЕР — корова СЫЕРЧЫК — скворец СЫЗАРГА — чертить, линовать СЫЗГЫРЫРГА — свистеть СЫЗЛАРГА — болеть; ломить СЫЗЫК — линия; тире; черточка СЫЗЫМ — чертеж СЫЙЛАРГА — угощать СЫЙНЫФ — класс I СЫЙФАТ — качество II СЫЙФАТ— имя прилагательное СЫЙ-Х0РМЭТ — угощение СЫЛУ — красивый; стройный СЫМАН, СЫМАК — подобно; будто СЫНАМЫШ — примета I СЫНАРГА — испытывать II СЫНАРГА— ломаться । СЫНАУ — испытание; экзамен; опыт СЫНДЫРЫРГА — ломать; разламывать 1 I СЫР — сыр II СЫР — нарезка; резьба Тт IТАБА — сковорода II ТАБА (Н) — к ТАБАН — стопа ТАБАРГА (ТАП-) — находить, обнаруживать ТАБИБ — врач ТАБИГАТЬ — природа ТАБИГЫЙ — естественный; естественно ТАБЛИЦА — таблица ТАБЫН — накрытый стол; праздничный стол; застолье ТАБЫШМАК — загадка ТАВЫК — курица ТАВЫШ — голос ТАВЫШ БИРЕРГЭ — голосовать ТАГАРГА (ТАК-) — прицеплять; привязывать; надевать ТАГЫ, ТАГЫН — ещё ТАЗ — таз(ик) ТАЗА — здоровый; крепкий ТАЙГАК — скользкий ТАКТА — доска; деревянный ТАКЫР — ровный; голый; пустой ТАКЫЯ — венок ТАЛ — ива, верба ТАЛАНТЛЫ — талантливый ТАЛАРГА — грабить; отнять; кусать ТАЛЭП — требование ТАМАК — горло; еда; аппетит; устье ТАМАРГА — капать ТАМАША — зрелище; представление ТАМАША ЗАЛЫ — зрительный зал ТАМАШАЧЫ — зритель ТАМЧЫ — капля, капель ТАМЫЗЫРГА — накПапывать; кПапать ТАМЫР — корень; род ТАНТАНА — торжество ТАНЫКЛЫК — свидетельство ТАНЫЛГАН — известный; признанный ТАНЫП БЕЛЕРГЭ — познавать ТАНЫРГА — узнавать ТАНЫШ — знакомый 24
ТАН, — заря; рассвет ТАП — пятно I ТАПКЫР — находчивый; остроумный II ТАПКЫР — раз ТАПКЫРЛАРГА — умножать ТАПШЫРУ — передача ТАР — узкий ТАРАК — расческа; гребень ТАРАРГА — расчесывать I ТАР АТЫРГА — раскидать II ТАРАТЫРГА— распространять ТАРИХ — история ТАРИХЧЫ — историк ТАРКАУ — рассеянный; разбросанный; неорганизованный ТАРМАК — отрасль ТАРТМА — коробка; ящик ТАРТЫК — согласный ТАРТЫРГА — тянуть; курить ТАРЫ — пшено ТАСВИРЛАРГА — изображать ТАСМА — лента ТАТАРЧА — по-татарски I ТА-ТЭ — союз и II ТА-ТЭ— частица усиления ТАТЛЫ — сладкий; приятный ТАТУ — дружный; дружно ТАУ — гора ТАШ — камень; каменный TAIIIKYMEP — уголь ТАШЧЫ — каменщик ТАШЫРГА — переливаться; убегать (о молоке); возить ТАЯК — палка; трость; посох ТАЯРГАСГАЙ-) — скользить I ТЭ (ТА) — союз и II ТЭ (ТА) — частица усиления ТЭБЭНЭК — низкий; невысокий ТЭБРИ К ЛЭ РГЭ — поздравлять ТЭВЭККЭЛ — решительный ТЭГЭРЭРГЭ — катиться ТЭГЭРМЭЧ — колесо ТЭЛ;РИБЭ — опыт ТЭКЭББЕР — высокомерный; надменный ТЭКЪДИМ — предложение ТЭЛИНКЭ — тарелка ТЭМ — вкус ТЭМАМ — совершенно; конец ТЭМАМЛАРГА — заканчивать; оканчивать ТЭМАМЛЫК — дополнение ТЭМЭКЕ — табак ТЭМЛЕ — вкусный ТЭМЛЕТАМАК — сладкоежка тэн — тело; плоть; телесный ТЭНЭФЕС — перерыв ТЭЦКЭ — чешуя; монета; рубль тэпи — ножка; лапка ТЭРЭЗЭ — окно; оконный ТЭРБИЯ — воспитание; воспитательный ТЭРБИЯЛЭРГЭ — воспитывать ТЭРБИЯЛЕ — воспитанный ТЭРБИЯЧЕ — воспитатель ТЭРЭДЕМЭ — перевод; переводный ТЭРЖЕМЭ ИТЭРГЭ — переводить ТЭРЛ^ЕМЭЧЕ — переводчик ТЭРТИП — порядок ТЭРТИПЛЕ — воспитанный; системный ТЭУЛЕК — сутки ТЭЭМИН ИТЭРГЭ — обеспечивать ТЕГЭРГЭ(ТЕК-) — шить ТЕГЕ — тот; та ТЕГЕЛЭЙ — этак ТЕГЕНДИ-МОНДЫЙ — такой-сякой; сомнительный ТЕГУЧЕ — портной; портниха ТЕЗ — колено ТЕЗЭРГЭ — выстраивать; нанизывать ТЕЗЕЛЕРГЭ — строиться ТЕКЭ — крутой; круто ТЕЛ — язык; язычок; стрелка; клавиша ТЕЛЭК — желание ТЕЛЭРГЭ — желать ТЕЛДЭН — устно ТЕЛСЕЗ — немой ТЕЛЧЕ — языковед ТЕМА — тема ТЕМПЕРАТУРА — температура ТЕОРЕТИК — теоретический ТЕРЭК — опора ТЕРЕ — живой 1 ТЕРКЭГЕЧ — союз ТЕРЛЕК — скот, скотина 25
ТЕРЛЕКЧЕ — животновод ТЕРСЭК — локоть ТЕХНИК — технический; техник ТЕШ — зуб; зубец ТЕШЛЭРГЭ — кусать ТИБЭРГЭ(ТИП-) — пинать ТИГЭНЭК — репей ТИГЕЗ — ровный IТИЕН — белка II ТИЕН— копейка ТИЕШ — должен ТИЗ — быстрый; быстро ТИЗЭЙТКЕЧ — скороговорка ТИЗДЭН —скоро ТИЗЛЕК — скорость I ТИК — однако II ТИК — (так) просто; без движения ТИКШЕРЕРГЭ — проверять; исследовать ТИКШЕРУЧЕ — проверяющий, следователь ТИЛГЭН — коршун ТИМЕР — железо; железный ТИМЕР АЯК — коньки ТИМЕР-БЕТОН — железобетонный ТИМЕРЧЫБЫК — проволока I ТИР — пот II ТИР— тир ТИРЭН — глубокий; глубоко ТИРЭСЕНДЭ — вокруг, около ТИРЭ-ЮНЬ — окрестность; округа ТИРЭ-ЯК — окрестность ТИРБЭНЕРГЭ — колыхаться ТИРГЭРГЭ — ругать, бранить ТИРЕ — кожа; шкура ТИРЕС — навоз ТИРЛЭРГЭ — потеть ТИСКЭРЕ — упрямый; отрицательный ТИШЭРГЭ — пронзить, дырявить ТИШЕК — дыра, отверстие ТИШЕЛЕРГЭ — всходить ТИЯРГЭ — задеть; касаться ТОВАР — товар ТОЗ — соль тозлы — соленый ТОКМАЧ — лапша ТОМАН — туман ТОМАУ — насморк ТОНЧЫГЫРГА (ТОНЧЫК-) - поперхнуться ТОНЫК — блеклый; тусклый ТОРА-БАРА — постепенно ТОРАК — жильё, жилище; жилой ТОРГЫЗЫРГА — поднять; восстанавливать ТОРМЫШ — жизнь ТОРМЫШ ЮЛЫ — биография ТОРМЫШКА АШЫРЫРГА — претворить в жизнь ТОРНА — журавль ТОРУ — жительство ТОРЫРГА — вставать; стоять; жить; состоять ТОТАРГА — держать; задерживать; ловить; хватать ТОТКА — ручка тоткын — заключенный; узник ТОТЛЫГЫРГАСГОТЛЫК) — заикаться ТОТЫНЫРГА — держаться ТОЯК — копыто ТОГЭЛ — точный; точно ТОГЭЛЛЕК — точность ТОЕН — узел ТОЕНЧЕК — свёрточек, узелок T0EP — комок; бугорок; типун ТОЗ — стройный; прямой; меткий Т03ЭТЕРГЭ — поправлять Т03ЕК — исправный; благоустроенный; правильный Т03ЕЛЕШ — строительство Т03ЕРГЭ — строить T03Y4E — строитель Т0ЙМЭ — пуговица; таблетка ТОЙМЭЛЭРГЭ — застегивать ТОИНЭРГЭ — завязывать Т0КЕРЕРГЭ — плевать Т0ЛКЕ — лиса; лисий T0H — ночь; ночной Т0НБОЕК — лилия Т0НЛЭ — ночью ТОНЬЯК — север; северный 1Т0П — пень II ТОП — основной; главный ТОПЧЕК — последний; окурок Т0РГЭК — сверток 26
ТОРЕРГЭ — завертывать; обертывать; упаковывать T0PKEM — группа; стая ТОРЛЕ — разный ТОРЛЕЧЭ — по-разному Т0РМЭ — тюрьма ТОРТЕРГЭ — тыкать; толкать; поддевать ТОС — цвет; масть; цвет лица I ТОСЛЕ — цветной II ТОСЛЕ— как, словно T0TEH — дым ТОЧЕ — пресный ТОЧКЕРЕРГЭ — чихать 1Т0Ш — сон II Т0Ш— полдень IIIТ0Ш— ядро IV Т0Ш— место ТОШЭРГЭ — опускаться; сходить; понижаться; ложиться; выпадать; сниматься ТОШЕМ — винительный (падеж) Т0ШЕНЕРГЭ — понять Т0ШЕНЧЭ — понятие ТОШКЕ АШ — обед I ТОЯРГЭ(Т0Й-) — грузить II Т0ЯРГЭ(Т0Й-) — молотить; колотить ТРАКТОРЧЫ — тракторист ТРЕНИРОВКА, КУНЕГУ — тренировка ТУАРГА — рождаться ТУГЫЗ — девять ТУГЫЗЫНЧЫ — девятый IТУЗАРГА — изнашиваться II ТУЗАРГА— разлетаться; растрепаться ТУЙ — свадьба ТУЙДЫРЫРГА — кормить ТУК — сытый ТУИ, — мёрзлый; невежественный ТУЦАРГА — мёрзнуть, застывать ТУНДЫРМА — мороженое I ТУП — мяч II ТУП — пушка ТУПАС — грубый; невежливый ТУПЛАРГА — сосредотачивать; сплачивать; копить ТУРАРГА — нарезать; рубить; шинковать ТУРГАЙ — жаворонок ТУРЫ — прямой; прямо ТУРЫ КИЛЕРГЭ — приходиться ТУРЫДА, ТУРЫНДА — о; об; обо ТУРЫДАН-ТУРЫ — непосредственно; прямо ТУТАШ — барышня ТУТЫК — ржавчина; ржавый ТУТЫРЫРГА — наполнять; засыпать; набить; выполнить ТУ ФРАК — почва; земля ТУЯРГА(ТУЙ-) — наедаться; пресыщаться ТУБЭ — крыша ТУБЭН — низкий; низко ТУБЭНГЭ — вниз ТУБЭНДЭ — внизу ТУБЭННЭН — снизу ТУБЭТЭЙ — тюбетейка ТУГЭРЭК — круглый; полный; кружок I ТУГЭРГЭ(ТУК-) — выливать; выбрасывать ТУГЕЛ — не (отрицание) ТУЗЭРГЭ — терпеть; выжидать ТУЗЕМЛЕ — терпеливый ТУЛЭРГЭ — платить; расплачиваться; возмещать ТУТЭЛ — грядка ТУШЭМ — потолок ТЫГЫЗ, ТЫГЫН — плотный; тесно; туго; напряженный I ТЫГЫРГА(ТЫК-) — сунуть; затыкать; вкладывать ТЫЕЛГАН — запрещенный । ТЫЙНАК — скромный ТЫЛСЫМЛЫ — волшебный; чарующий I ТЫН — дыхание; дыхательный II ТЫН — тихий; тихо ТЫНАРГА — замолкать; затихать; успокаиваться , ТЫНЫЧ — спокойный ТЫНЫЧЛАНЫРГА — успокаиваться ТЫНЫЧЛЫК — мир; покой; спокойствие ТЫНЫШ БИЛГЕЛЭРЕ — знаки препинания, пунктуация 27
ТЫЦЛАРГА — слушать; слушаться ТЫРМА — грабли ТЫРНАК — ногти; когти ТЫРНАРГА — царапать ТЫРЫШ — старательный, прилежный ТЫРЫ ШЫРГА — стараться Уу______________________________ УАРГА — тереть; растирать; стирать УБЫРЛЫ КАРЧЫК — баба-яга УГЫЧ — терка УЕН — игра УЕНЧБЖ. — игрушка УЗАРГА — проходить; проехать; обгонять; опережать; истекать УЗДЫРЫРГА — пропускать; проводить УИ — мысль; размышление УЙЛАНЫРГА — задуматься УИЛАП ТАБАРГА (УЙЛАП ТАЛ) — придумать; выдумать УЙЛАРГА — думать; обдумывать; считать УЙМАК — наперсток УЙНАРГА — играть; забавляться; сверкать; исполнять УЙЧАН — задумчивый I УК — стрела II УК — частица ограничения: как только, сразу УКА — позумент УКУ — чтение; учеба УКУЧЫ — ученик УКУ-ЯЗУ — грамота УКЫРГА — читать; учиться УКЫТУЧЫ — учитель; преподаватель УКЫТЫРГА — обучать I УЛ — он II УЛ — сын УМ APT А — улей У МАРТАЛЫК — пасека УМЫРЗАЯ — подснежник УМЫРТКА(БАГАНАСЫ) — позвоночник УН — десять УНАЛТЫ — шестнадцать УНАР — по десять ТЫЧКАН — мышь I ТЫШ — обложка; двор 1 II ТЫШ — кроме ТЫШКЫ — внешний ТЫШЛЫК — обложка ТЫЯРГА(ТЫЙ) — запрещать УНБЕР — одиннадцать УН БИ III — пятнадцать УНДУРТ — четырнадцать УНЖЦДЕ — семнадцать УНИКЕ — двенадцать УНОЧ — тринадцать УНСИГЕЗ — восемнадцать УНТУГЫЗ — девятнадцать УНЫНЧЫ — десятый I УН, — правый; лицевой II УН — удачный УЦАЙ — положительный; удобный УЦАЙЛЫ — удобный I УЦАРГА — уродиться; удаваться II УЦАРГА — линять; выгорать УЦГА — направо I УЦГАН — деловой; умелый; ловкий II УЦГАН — линялый УНДА — справа УЦНАН — справа УЦЫШ — урожай; успех УЦЫШЛЫ — успешный; урожайный УРАЗА — пост у мусульман УРАК — серп УРАМ — улица УРАРГА — наматывать; обматывать; окружать; обходить УРЛАРГА — красть УРМАН — лес; лесной У PI IАШЫРГА — располагаться, размещаться У РТА — средний УРТАГА — на середину УРТАДА — в середине УРТАДАН — посередине УРТАК — общий УРТАКЛАШЫРГА — делиться; сочувствовать 28
УРТАНЧЫ — средний УРТАЧА — средний; средне УРЫН — место УРЫНБАСАР — заместитель УРЫН-ВАКЫТ — местно-временной (падеж) УРЫНДЫК — стул УРЫН-ЛЩР постель; постельный УРЫП-ЭЦЫЮ — уборка; жатва УРЫРГА — жать УРЫС — рус(ский) УСАК — осина; осиновый УСАЛ — злой УТ огонь; стрельба; пожар; свет УТАРГА — полоть УТРАУ — остров УТЫЗ — тридцать УТЫН — дрова УТЫРТЫРГА — сажать; ставить УТЫРЫРГА — садиться; осесть и т.д. УТЫРЫШ — заседание УЧ — ладонь; горсть УЧАК — очаг; костер УЯНЫРГА — просыпаться УЯТЫРГА — разбудить; пробудить УБЕЩЕРГЭ — целоваться YTE3 — бык; бычий УГНАНА — мачеха УТИ КЫЗ — падчерица УГИ МАЛАЙ — пасынок УЗ — свой; родной; близкий Y3APA — между собой УЗЭК — центр; ядро; стержень УЗЭН — долина УЗГЭРЕШ — изменение УЗГЭРТЕРГЭ — изменять; менять УЗЕ — сам(а) Y3EM — я сам(а) УЗЕНЧЭЛЕК — особенность; своеобразие УЗЕЦ — ты сам(а) УЗЕШЧЭН — самодеятельный УЗЛЕГЕННЭН — самостоятельно УЗСУЗЛЕ — упрямый; настойчивый УК (УК) — сразу же (частица) УКЕНЕРГЭ — каяться; сожалеть УКЕРЕРГЭ — реветь; вопить УКЧЭ — пятка; каблук УЛЭН — трава; травяной УЛЭРГЭ — умереть УЛЕ — мёртвый; омертвелый УЛЕМ — смерть УЛЧЭРГЭ — мерить; взвешивать УЛЧЭУ — весы; мера I УПКЭ — лёгкие II УПКЭ — обида УРДЭК — утка; утиный УРЕЛЕРГЭ — виться; плестись; тянуться IУРЕРГЭ — плести; вить II УРЕРГЭ — прорастать УРМЭКУЧ — паук УРМЭЛЭРГЭ — карабкаться; ползать УРНЭК — образец УРЧЕМ — прирост УРЧЕРГЭ — размножаться УСЭРГЭ — расти; вырастать; развиваться УСЕМЛЕК — растение; растительный УСЕШ — развитие; рост; сдвиг УСТЕРЕРГЭ — растить I УТЭРГЭ — исполнять; удовлетворять; II УТЭРГЭ —проходить; миновать; переправляться; УТЕНЕРГЭ — просить УТЕНЕЧ — просьба; ходатайство УТЕРЕРГЭ — убивать УТКЭП — прошлое; прошлый УТКЭРЕРГЭ — проводить YTKEH — острый; ловкий; резкий УТУ К — утюг УТУКЛЭРГЭ — гладить УЧ — месть; злоба 29
ФАЖ.ИГЛЛЕ — трагичный, трагический ФАЙДА — польза ФАЙДАЛАНЫРГА — пользоваться ФАЙДАЛЫ — полезный ФАМЙЛИЯ — фамилия ФАРСЫ — персидский ФЭН — наука; научный ФЭННИ — научный ФЭННИ ПОПУЛЯР — научно-популярный ФИГЫЛЬ — глагол ФИЗКУЛЬТУРА — физкультура ФИКЕР — мысль; желание; сознание; мнение ФИКЕР ЙОРТЕРГЭ — рассуждать ФИЛ — слон ФИРУЗЭ — бирюза ФЛАГ, БАЙРАК — флаг ХАЙВАН — животное; скот; животный I ХАК — правдивый; правый II ХАК — право III ХАК — плата; оплата; цена ХАКИМ ИЯТ — администрация ХАКТА, ХАКЫПДА — о, об ХАЛЫК — народ; народный ХАЛЫКАРА — международный ХАНЫМ — ханум ХАРАКТЕР, ХОЛЫК — характер ХАС — присущий; специально ХАТ — письмо ХАТА — ошибка ХАТЫН — женщина; жена ХАТЫП-КЫЗ — женщина I ХЭБЭР — известие; весть; II ХЭБЭР — сказуемое ХЭБЭРСЕЗ — без вести ХЭБЭРЧЕ — корреспондент; вестник ХЭЕРЛЕ — благополучный; добрый; хорошо I ХЭЗЕР — сейчас; теперь II ХЭЗЕР — готовый ХЭЗЕРГЕ — современный; теперешний ХЭЗЕР ЛЭРГЭ — готовить ХЭЗИНЭ — клад; сокровище ХЭЙЛЭ — хитрость; повод ХЭЙЛЭКЭР — хитрый ХЭЛ — случай; сила; обстоятельство ХЭЛ ИТЭРГЭ — решать 1 ХЭРЭКЭТ — движение ХЭРЭКЭТ ИТЭРГЭ — двигаться ХЭРБИ — военный ХЭРЕФ — буква ХЭРЕФЛЭП — по буквам ХЭСРЭТ — горе; скорбь ХЭТЕР — память ХЭТЛЕ — до; даже ХЭТТА — даже ХЕЗМЭТ — труд ХЕЗМЭТ ХАКЫ — зарплата ХЕЗМЭТКЭР — служащий; сотрудник ХИКЭЯ — рассказ; повествовательный ХИС — чувство; эмоция ХИСАП — счет; расчет; учет; отчет ХОККЕЙЧЫ — хоккеист ХОКУК — право ХОЛЫК — характер; нрав ХОКЕМ — суд; приговор; суждение ХОРМЭТ — уважение ХОРМЭТ ИТЭРГЭ — уважать ХОРМЭТЛЕ — уважаемый ХУЖД — хозяин ХУЖДЛЫК — хозяйство ХУПЛАРГА — одобрять ХУШ — прощай; до свидания ХУШ КИЛЭСЕЗ — добро пожаловать ХУШЛАЩЫРГ А — прощаться ХУШЫГЫЗ — прощайте ХЫЯЛ — мечта; фантазия 30
hh НАВА — воздух; воздушный; погода; небо БАЙ — междометие (для выражения) радости, испуга, досады ЬАМАН — всегда; всё ещё; всё равно ЬЭВЭСКЭР — самодеятельный ЬЭЙКЭЛ — памятник ЬЭЛАК — гибель; смерть БЭМ — и (союз) ЬЭРВАКЫТ — всегда; постоянно БЭР, ЬЭРБЕР — каждый БЭРКАЙДА — везде, всюду БЭРКАЙСЫ — каждый из них ЬЭРКЕМ — каждый; любой ЬЭРНЭРСЭ — все; каждая вещь БЭРТ0РЛЕ — всякий; разнообразный ЬЭРХЭЛДЭ — во всяком случае ЦцЧч ЦИРКУЛЬ, ЩЭЗБЭ — циркуль I ЧАБАРГА(ЧАП-) — косить; рубить II ЧАБАРГА(ЧАП-) — бегать; скакать III ЧАБАРГА(ЧАП-) — хлестать ЧАГАН — клен ЧАГАРГА(ЧАК-) — жалить ЧАГЫШТЫРЫРГА — сравнивать IЧАЙКАРГА — полоскать II ЧАЙКАРГА — кивать I ЧАК — еле, едва II ЧАК — в самый раз; пора ЧАКРЫМ — верста ЧАКТА — при, когда ЧАКЫРЫРГА — звать; приглашать; призывать ЧАЛ — седой ЧАЛБАР — брюки ЧАЛГЫ — коса ЧАЛКАН — навзничь ЧАМАСЫ — около ЧАНА — сани ЧАЦГЫ — лыжи ЬЭРЬЯКЛАП — всесторонне БИЧ — нисколько НИЧБЕР — никакой ЬИЧКАЙДА — нигде НИЧКАЙДАН — ниоткуда НИЧКАЙЧАН — никогда ЬИЧКАЯ — никуда ЬИЧКЕМ — никто ЬИЧНЭРСЭ — ничто; ничего БИЧНИНДИ — никакой НИЧНИЧЕК — никак ЬИЧСУЗСЕЗ — беспрекословно ЬИЧТУКТАУСЫЗ — беспрерывно БИЧШИКСЕЗ — несомненно Б0ЩУМ — наступление; покушение Б0НЭР — ремесло; профессия; умение; мастерство Б0НЭРЧЕ — мастер; ремесленник ЧАПАН — епанча ЧАРА — средство; мера; мероприятие ЧАТ — угол; перекресток ЧАТКЫ — искра; проблеск ЧАЯН — скорпион ЧЭЙ (КИНД ЧЭЕ, КИТАЙ ЧЭЕ) — чай (индийский чай, китайский чай) ЧЭЙНЭРГЭ — жевать; трепать ЧЭИНЕК — чайник ЧЭКЧЭК — чакчак (нац. блюдо) ЧЭНЕЧКЕЛЕ — колючий; язвительный ЧЭНЧЕРГЭ — колоть; язвить ЧЭРШЭМБЕ — среда ЧЭУКЭ — галка чэч — волосы ЧЭЧЭК — цветок; цветочный ЧЭЧЭК АТАРГА — цвести I ЧЭЧЭРГЭ — брызгать; всплёскивать II ЧЭЧЭРГЭ — сеять; рассыпать; рассеивать 31
ЧЭЧТАРАШХАНЭ — парикмахерская ЧЭЧ У — сев ЧЕБЕН — муха ЧЕБИ, ЧЕБЕШ — цыплёнок ЧЕМЕТЕРГЭ — щипать; жечь ЧЕРЕК — гнилой ЧЕРКИ — комар ЧИ — сырой; невареный ЧИБЭР — красивый; красавец; хороший чигэ — висок ЧИГУЛЕ — вышитый ЧИК — грань; граница ЧИКЕРТКЭ — кузнечик; сверчок ЧИКЛЭВЕК — орех ЧИКСЕЗ — бескрайний; бесчисленный ЧИЛЭК — ведро ЧИЛЕ-ПЕШЛЕ — недопечённый; незрелый; всмятку ЧИМАЛ — сырьё ЧИР — болезнь ЧИР АТ — очередь ЧИРЭМ — трава; целина ЧИРЕК — четверть ЧИРКЭУ — церковь ЧИСТА — чистый; чисто ЧИСТАРТЫРГА — чистить ЧИТ — чужой; иностранный ЧИТ ИЛ — чужая страна; зарубеж ЧИТЕК — ичиги ЧИТЕН — трудный; трудно; тяжёлый; тяжело ЧИШЭРГЭ — развязывать; расстёгивать; решать ЧИШМЭ — родник; ключ; родниковый; ключевой ЧИЯ — вишня; вишнёвый ЧОКЫР — яма; ров ЧОЛАН — чулан ЧОЛГАРГА — окружать; завёртывать ЧОР — период; эпоха ЧОГЕНДЕР — свекла; свекольный ЧОНКИ — ибо, так как, потому что ЧУАР — пестрый ЧУКРАК — глухой ЧУЛМАН — Кама ЧУЛПАН - Венера ЧУМАРГА — нырнуть, окунаться; погружаться ЧУРТАН — щука ЧУЭК — тапочки ЧУГЭРГЭ(ЧУК-),ЧУГЭЛЭРГЭ — приседать; оседать ЧУКЕЧ — молоток ЧУЛ — пустыня; пустынный ЧУЛМЭК — горшок ЧУМЕЧ — ковшик; половник; черпак ЧУП — мусор; сорняк; отход ЧУП УЛЭНЕ — сорняк I ЧУПЛЭРГЭ — сорить II ЧУПЛЭРГЭ — клевать; собирать; ЧУП ЛЕК — свалка ЧУПРЭК — тряпка; пеленка; одежда ЧЫБЫК — прутик; проволока ЧЫГАНАК — источник ЧЫГАРГА(ЧЫК-) — выходить; вылезать; выступать и т.д. ЧЫГАРЫЛЫШ — выпуск; выпускной ЧЫГАРЫРГА — выводить; выпускать; снимать; исключать; вынимать ЧЫГЫМ — расход I ЧЫГЫШ — выступление II ЧЫГЫШ — исходный ЧЫГЫШ ЯСАРГА — выступать ЧЫДАРГА — терпеть ЧЫК — роса ЧЫЛАНЫРГА — мокнуть; намокнуть ЧЫ ЛТЫРАРГА — журчать ЧЫН — действительный, истинный, настоящий ЧЫНАЯК — чашка ЧЫНБАРЛЫК — действительность; бытие ЧЫНЛАП — в самом деле, впрямь ЧЫННАН ДА — действительно | ЧЫШЛГЫРГА(ЧЫНЫК-) - закаляться ЧЫПЧЫК - воробей I ЧЫРШЫ — ель; ёлка; ёлочный 31
ШшЩщ ШАГЫЙРЭ — поэтесса ШАГЫЙРЬ — поэт ШАЙТАН — черт ШАКМАК — клетка ШАКТЫИ — довольно; заметно ШАЛКАН — репа 1ПАЛТЫРАРГА — греметь; звенеть ШАЛТЫРАТЫРГА — греметь; звонить ШАР — шар ШАРТ — условие ШАРТЛАУ — взрыв ШАРТНАМЭ — договор ШАТ — радостный; радостно Ш АТ Л АНЫРГ А — радоваться ШАТ ЛЫК — радость ШАУ-ШУ — шум-гам; возня; ссора ШАХМАТЧЫ — шахматист ШАХТЕР — шахтёр ШАЯН — шутливый; озорной ШАЯРЫРГ А — шутить ШЭКЕРТ — ученик; шакирд ШЭМЭХЭ — фиолетовый ШЭУЛЭ — тень; отсвет; отображение ШЭФЭКЪ — заря; закат ШЭФКАТЬЛЕ — милосердный, доброжелательный ШЭФТАЛУ, ПЕРСИК — персик ШЭХЕС — личность ШЭХСИ — личный ШЭЬЭР — город; городской ШЕЛТЭ — упрёк; выговор ШЕШЭ — бутылка ШИГЪРИ — поэтический ШИГЪРИЯТ — поэзия ШИГЫРЬ — стихотворение ШИКЭР — сахар; сахарный ШИКЕЛЛЕ - подобно; как; вроде ШИМБЭ — суббота; субботний ШИЦЭРГЭ — вянуть; спадать ШИРБЭТ — щербет ШИФАХАНЭ — санаторий | ШКАФ — шкаф ШОКОЛАД — шоколад ШОМА — гладкий; ровный; лощеный , ШОМЫРТ — черёмуха ШОГЫЛЬ — занятие; хобби ПЮГЫЛЬЛЭНЕРГЭ — заниматься шошиэ — оса ШОРЕП — шуруп ШТУКАТУРЧЫ — штукатур ШТУРВАЛ — штурвал ШУАРГА — скользить; кататься ШУГАЛАК — каток ШУК — озорной; невоспитанный ШУ Л — тот; же, ведь (частица утверждения) ШУЛКАДЭР настолько ШУЛПА — бульон ШУЛЧАК — в это время ШУНДА — там; тогда; у того ШУНДЫЙ — такой; как тот ШУНЛЫКТАН — поэтому ШУННАИ — оттуда; потом; после этого ШУНЫЦ — у того ШУЦА — тому; поэтому ШУШЫ •— этот; данный ШУРЭЛЕ — шурале, леший ШУР ЛЕК — полка ШЫГЫРДАРГА — скрипеть, хрустеть I ШЫРПЫ — спички; спичечный II ШЫРПЫ — заноза ЩИ, КЭБЕСТЭ ШУЛПАСЫ — щи Ыы ЫГЫ-ЗЫГЫ — суматоха; переполох; ЫМ - жест; мимика; знаки хлопоты ЫМЛЫК — междометие ЫЗГЫШ — ссора; стычка ЫЦГЫРАПТЫРГА — стонать; ЫЛЫС — хвоя; хвойный I скулить 33
ЫРГЫТЫРГА — бросать; швырять; выбрасывать ЫСЛАНГАН — копчёный ЫСЛАРГА — коптить ЫСПАЙ — опрятный, чистый; нарядный ЫСУЛ — способ; метод ЫЧКЫНЫРГА — освобождаться; Ээ ЭЗ — след ЭЗЛЭРГЭ — искать, разыскивать ЭКОНОМИК, ИКЪТИСАДИ — экономический ЭЛЭГЕРГЭ(ЭЛЭК-) — цепляться; попадать; доставаться ЭЛГЕЧ — вешалка ЭЛЕК — прежде; раньше; в старину ЭЛЕМЕНТ — элемент ЭЛЕМТЭ — связь; общение ЭЛЕРГЭ — вешать ЭНЭ, ИНЭ — иголка ЭНДЭШЕРГЭ — звать; обращаться; откликаться ЭНЕ — младший брат ЭН5ЦЕ — жемчуг ЭЦГЕР-МЕЦГЕР — сумерки ЭРЕ — крупный; высокомерный ЭРЕМЧЕК — творог; творожный ЭРЕРГЭ — таять; плавиться; свёртываться отцепляться; уходить ЫШАНЫРГА — верить; надеяться; убеждаться ЫШАНЫЧ — вера, доверие; надежда ЫШАНЫЧЛЫ — надежный I ЫШКЫ — рубанок I ЫТПКЫРГА — тереть; натереть ЫШЫК — прикрытие; прикрытый 1 ЭССЕ — жаркий; жарко ЭТ — пёс; собака; собачий ЭТЭРГЭ — толкать; отталкивать ЭЧ — живот; внутренность; душа; начинка । ЭЧЭРГЭ — пить; выпивать ЭЧЕМЛЕК — напиток ЭЧЕНДЭ — внутри ЭЧЕННЭН — изнутри ЭЧКЕ — внутренний ЭЧТЭЛЕК — содержание ЭШ — работа; труд; дело ЭШКУАР — предприниматель ЭШЛЭПЭ — шляпа ЭШЛЭРГЭ — работать; действовать; делать; зарабатывать ЭШЛЕКЛЕ — деловой ЭШМЭКЭР — бизнесмен ЭШСЕЗ — безработный ЭШЧЭН — трудолюбивый ЭШЧЕ — рабочий Юю ЮАН — толстый; полный ЮАРГА — мыть ЮГАЛТЫРГА — потерять ЮГАРЫ — высокий; высоко; высший; старший ЮГАРЫГА — наверх ЮГАРЫДА — наверху; выше ЮГАРЫДАН — сверху ЮГЫЙСЭ, ЮКСА — иначе ЮЕШ — мокрый ЮК — нет; не имеется ЮК ИТЭРГЭ — уничтожать ЮКЭ — липа; липовый ЮЛ — дорога; трасса; путь; способ ЮЛГА ЧЫГУ ДОЛГА ЧЫК-) — выехать ЮЛДАШ — спутник ЮЛЧЫ — путник ЮМ APT — щедрый ЮНЭЛЕРГЭ — направляться I ЮНЭЛЕШ — направление II ЮНЭЛЕШ — направительный (падеж) ЮНЬЛЕ — порядочный; толковый; стоящий ЮРГАН — одеяло 34
ЮРИ — нарочно, умышленно ЮРИДИК — юридический Я я Я — или, либо Я (ИЛ) — о (междометие) Я (ЙЭ) — ну! ЯБЛЛАК — сова ЯБАРГА (ЯП-) — закрывать; покрывать; запереть IЯБЫК — закрытый II ЯБЫК — худой ЯВАРГА (ЯУ ) — идти, падать явыз — злой; зло; заклятый ЯВЫМ, ЯВЫМ-ТОШЕМ — осадки 1ЯГАРГА (ЯК) — топить; зажигать ПЯГАРГА(ЯК-) — мазать; приписывать ЯГУЛЫК — топливо ЯГЫМЛЫ — ласковый; приветливый; приятный ягьни — то есть ЯДКАРЬ — память ЯЗ — весна ЯЗАРГА — писать ЯЗМА — письменный ЯЗМА ЭШ — письменная работа ЯЗМЫШ — судьба; участь ЯЗУ — письмо ЯЗУЧЫ — писатель яисэ — или ЯК — сторона; край; бок; отношение ЯКА — воротник ЯКИ — или ЯККА — в сторону ЯКЛАРГА — защищать; заступаться; поддержать ЯКЛЫ — сторонник; на стороне ЯКТА — на стороне ЯКТАН — со стороны ЯКТАШ — земляк акты — светлый; свет яктылык — свет ЯКТЫРТЫРГ А — освещать ЯКТЫРЫРГА — светать ЯКШЭМБЕ — воскресенье юшкын — накипь, осадок ЮЫНЫРГА — умываться; мыться ЯКЫН — близкий; близко ЯКЫНАЕРГА (ЯКЫНАЙ-) приближаться ЯКЫНЧА — приблизительно ЯЛ — отдых; выходной ял итэрга — отдыхать ЯЛ K0HE — выходной ЯЛАГАЙ — подхалим, подлиза; льстивый 1 ЯЛАНАЯК — босиком ЯЛАНГАЧ — голый; обнаженный; открытый ЯЛАРГА — лизать ЯЛГАН — ложь ЯЛГАНЛАРГА — лгать ЯЛГАРГА — присоединять; прививать ЯЛГЫЗ — одинокий; единоличный ЯЛГЫШ — ошибка; ошибочный; нечаянно ЯЛГЫПТЫРГ А — ошибаться ЯЛКАУ — ленивый ЯЛКАУЛЫК—лень ялкын — пламя ЯЛТ-ЙОЛТ ИТЭРГЭ — сверкать ЯЛТЫРАВЫКЛЫ — блестящий ЯЛЫНЫРГА — умолять ЯМАН — плохой; злой; ужасно; очень ЯМЕ? — ладно? ЯМЬЛЕ — красивый, живописный I ЯНАРГА — гореть; преть; блестеть II ЯНАРГА — грозить ЯНЭСЕ — дескать; мол ЯНЭШЭ — рядом ЯНГЫН — пожар ЯПДЫРЫРГА — зажигать; жечь; поджигать ЯНЫНА — к; ко ЯНЫНДА — у; около ЯНЫПНАН — от ЯЦА — новый ЯЦА ЕЛ — новый год I ЯЦАДАН — снова; заново 35
ЯЦАК — щека ЯЦАЛЫК — новость ЯНДРЫРГА — обновляться ЯЦГЫР — дождь ЯЦГЫРАРГА — звучать ЯЦГЫРЛЫ — дождливый ЯР — берег ЯРА — рана ЯР АЛЫ — раненый ЯРАМЫЙ — нельзя ЯР АР — ладно ЯРАРГА — годиться; угождать; подходить ЯР АТУ — любовь ЯРАТЫРГА — любить; одобрять ЯРДЭМ — помощь; поддержка ЯРДЭМ ИТЭРГЭ — помогать ЯРЛЫ — бедный; бедно; неимущий ЯРМА — крупа; крупяной ЯРМИНКЭ — ярмарка ЯРТЫ — половина ЯРЫЙ — ладно, хорошо ЯРЫРГА — раскалывать; распиливать; рассечь ЯРЫШ — соревнование ЯСАЛМА — искусственный; производный ЯСАРГА — делать; изготовлять; устраивать; разливать ЯТ — чужой ЯТАРГА — лежать; ложиться; валяться ЯТИМ — сирота; осиротевший ЯТЛАРГА — выучивать наизусть ЯТТАН — наизусть ЯУЛЫК — платок ЯФРАК — лист ЯХШЫ — хороший; хорошо; добрый; ладно ЯХШЫРТЫРГА — улучшать ЯШЭРГЭ — жить; существовать; обитать ЯШЭСЕН! — да здравствует! ЯШЭУЧЕ — живущий ЯШЕЛ — зеленый ЯШЕЛЛЕК — зелень ЯШЕЛЧЭ — овощи ЯШЕЛЧЭЧЕЛЕК — овощеводство ЯШЕН — молния ЯШЕРЕН — тайный; тайно; секретный; скрытно ЯПТЕРЕРГЭ — прятать ЯШУСМЕР — подросток I ЯШЬ — молодой; малолетний II ЯШЬ — год; III ЯШЬ — слеза I ЯШЬЛЕК — ... летний II ЯШЬЛЕК — молодость; юность ЯШЬТЭН УК — с малых лет ЯШЬТЭШ — ровесник 36
Русско-татарский словарь Русский алфавит А •ш* н ф ы Б 3 0 X ь В и п ц э Г й р ч ю Д к с ш я Е л т щ Ё м У ъ АВТОМОБИЛЬ (ЛЕГКОВОЙ) — ж,ицел автомобиль, машина АВТОРИТЕТ — авторитет, абруй, дэрэжд, кадер; танылган, ышаныч казанган АГА — эйе АККУРАТНО — пехтэ, тегэл, вакытында АКТИВНЫЙ — актив, эшлекле АЛФАВИТ — элифба АМЕРИКАНСКИЙ — америка АПЕЛЬСИН — эфлисун Бб БАБУШКА — эби, дэу эни БЕГАТЬ, БЕЖАТЬ — йегер-ергэ БЕДА — бэла, каза, бэхетсезлек БЕДНЫЙ — ярлы, фэкыйрь I БЕЗ дэн башка II БЕЗ сыз, -сез БЕЛЫЙ — ак БЕРЕГ — яр, су буе БЕРЕЧЬ — сакла-рга БЕСЕДА — эцгэмэ БЕСЕДОВАТЬ — сейлэш-ергэ БЕСПОКОИТЬСЯ — борчыл-ырга БИБЛИОТЕКА — китапханэ БИЛЕТ — билет БИТЬ — бэр-ергэ, суг-арга, кыйна-рга БИТЬСЯ — сугыш-ырга, кыйнаш-ырга БЛАГОДАРИТЬ — рэхмэт эйт-ергэ БЛАГОДАРНОСТЬ — рэхмэт БЛАГОДАРЯ — аркасында БЛАГОРОДНЫЙ — намуслы БЛЕДНЫЙ — агарынган БЛЕСТЕТЬ — ялтыра-рга БЛЕСТЯЩИЙ — ялтыравыклы БЛИЖЕ — якынрак БЛИЖНИЙ — якын, бирге БЛИЗКИЙ — якын БЛИЗКО — якында БОГ — алла, ходай, хода, тэцре, хак БОГАТСТВО — байлык, муллык БОГАТЫЙ — бай БОДРЫЙ — шат куцелле, дэртле БОЕВОЙ — хэрби БОЕЦ — сугышчы БОЙ — сугыш БОК — ян, як БОЛЕЕ — зуррак, чагыштырмача БОЛЕЗНЬ — авыру БОЛЕТЬ — авыр-ырга, сызла-рга БОЛОТО — саз, сазлык БОЛЬ — авырту, сызлау БОЛЬНИЦА — хастаханэ БОЛЬНО — авырта 37
БОЛЬНОЙ — авыру БОЛЬШЕ — зуррак БОЛЬШИНСТВО — купчелек БОЛЬШОЙ — зур БОРОТЬСЯ — керэш-ергэ БОРЬБА — керэш БОТИНКИ — ботинка БОЯТЬСЯ — курк-ырга БРАТ — абый, эне БРАТЬ — ал-ырга БРОВЬ — каш БРОДИТЬ — йер-ергэ БРОСАТЬ, БРОСИТЬ — ташла-рга БРОСИТЬСЯ — ташлан-ырга БУДТО — гуя, эйтерсец БУДУЩИЙ — килэчэк БУКВА — хэреф БУМАГА — кэгазь БУМАЖНЫЙ — кэгазь БУРНЫЙ — давыллы БУТЫЛКА — шешэ БЫВАТЬ — бул-ырга БЫВШИЙ — булган БЫЛО — ...-ган(.-.-кан) иде(м, ц) БЫК — угез БЫСТРЫЙ — тиз БЫТ — кенкуреш, тормыш БЫТЬ — бул-ырга БЫЧИЙ — угез В предлог — 1. эченэ.эчендэ; 2. булып; 3. итеп ВАЖНО — кэпрэеп; эЬэмиятле ВАЖНЫЙ — меЬим, эЬэмиятле ВВЕРХ — ескэ ВДОЛЬ — буенча, буйлап ВДРУГ — кинэт ВЕДЬ — бит, ич, лабаса ВЕЗДЕ — Ьэркайда ВЕЗТИ — алып бар-ырга ВЕК — гасыр ВЕЛЕТЬ — куш-арга ВЕЛИКИЙ — беек ВЕРА — ышану ВЕРЕВКА — бау ВЕРИТЬ — ышан-ырга, инан-ырга ВЕРНО — турылыклы; дерес ВЕРНУТЬСЯ — кайт-ырга ВЕРНЫЙ — турылыклы ВЕРХ — тубэ I ВЕРХНИЙ — еске, югарыгы II ВЕРХНИЙ — тышкы ВЕРХОВОЙ — атланып Йери торган ВЕСЕЛО — куцелле ВЕСЕННИЙ — язгы ВЕСНА — яз ВЕСНОЙ — язын, яз кене ВЕСТЬ — хэбэр ВЕСЬ — бетен ВЕСЬМА — бик, шактый ВЕТВЬ — ботак, тармак ВЕТЕР — жил ВЕТКА — ботак, тармак I ВЕЧЕР — кич 1 ВЕЧЕРНИЙ — кичке ВЕЧЕРОМ — кичен, кич бел эн ВЕЩЬ — эйбер, нэрсэ ВЗВОЛНОВАННЫЙ — дулкынланган I ВЗГЛЯД — (куз) караш(ы) ВЗГЛЯНУТЬ — кара-рга, куз сал-ырга । ВЗДОХНУТЬ — сула-рга ВЗДРОГНУТЬ — сискэнеп кит-эргэ I ВЗРОСЛЫЙ — олы, дэу, буйга ждткэн ВЗЯТЫЙ — алынган I ВЗЯТЬ — ал-ырга, тот-арга,кулга ал- ырга ВЗЯТЬСЯ — тотын-ырга вид — куренеш ВИДАТЬ — курэсец । ВИДЕТЬ — кур-ергэ I ВИДИМО — курэсец I ВИДНЕТЬСЯ — курен-ергэ ВИДНО — куренэ, курэсец 1 ВИДНЫЙ — куренекле ВИНОВАТЫЙ — гаепле ВИСЕТЬ — асылынып тор-ырга ВКУС — тэм, татым; зэвык ВКУСНЫЙ — тэмле 38
ВЛАСТЬ — власть, хакимлек, хакимият ВЛИЯНИЕ — йогынты ВМЕСТЕ — бергэ ВМЕШАТЬСЯ — тыгыл-ырга ВНАЧАЛЕ — башта ВНЕЗАПНО — кинэт ВНЕСТИ — керт-ергэ ВНИЗ — аска ВНИЗУ — аста, астында, тубэндэ ВНИМАНИЕ — дикъкать, игътибар ВНИМАТЕЛЬНЫМ — дикъкатьле, игътибарлы ВНОВЬ — яца^ан ВНУТРЕННИЙ — эчке ВОВСЕ — бетенлэй, Ьич тэ, бер дэ ВОДА — су ВОДИТЬ — йерт-ергэ ВОЕВАТЬ — сугыш-ырга ВОЕННЫЙ — гаскэри, хэрби ВОЖАТЫЙ — ждтэкче, вожатый ВОЗВРАТИТЬСЯ — кайт-ырга ВОЗВРАЩАТЬ — кире кайтар-ырга ВОЗДУХ — Ьава ВОЗДУШНЫЙ — Ьава ВОЗИТЬСЯ — азаплан-ырга ВОЗЛЕ — янында ВОЗМОЖНО — мемкин кадэр, балки ВОЗМОЖНОСТЬ — мемкинлек ВОЗМОЖНЫМ — мемкин ВОЗНИКНУТЬ — килеп чыг-арга ВОЗРАЗИТЬ, ВОЗРАЖАТЬ — карты эйт-ергэ ВОЗРАСТ — яшь ВОИН — сугышчы ВОЙНА — сугыш ВОЙСКО — гаскэр ВОЙТИ — кер-ергэ ВОКРУГ — тирэ-юньдэ, тирэсендэ ВОЛНА — дулкын ВОЛНОВАТЬ — дулкынландыр-ырга ВОЛНОВАТЬСЯ — дулкынлан-ырга ВОЛОС — чэч ВОЛЯ — ихтыяр ВОН — кит, энэ ВООБЩЕ — гомумэн ВОПРОС — copay ВОПРОСИТЕЛЬНЫЙ — copay ВОРОТА — капка ВОРЧАТЬ — ырылда-рга, мыгырда-рга ВОСКЛИКНУТЬ — ди-яргэ, кычкырып ж,ибар-ер1’э ВОСКРЕСЕНЬЕ — якшэмбе ВОСПИТАНИЕ - тэрбия ВОСПИТАННИК - тэрбиялэнуче ВОСПИТАННЫЙ — тэрбияле, । тэрбиялэнгэн ВОСПИТЫВАТЬ — тэрбиялэ-ргэ ВОСПОМИНАНИЕ — иска тешеру, хатирэ ВОСТОК — шэры к, кенчыгыш ВОСТОРГ — зур шатлык ВОСЬМОЙ — сигезенче ВОТ — мена, энэ ВПЕРВЫЕ — беренче тапкыр ВПЕРЕДИ — алда ВПЕЧАТЛЕНИЕ — тээсир, йогынты ВПОЛНЕ — тулысынча ВПРОЧЕМ — лэкин, гэрчэ ВРАГ — дошман ВРАЧ — табиб ВРЕМЯ — вакыт ВРОДЕ — шикелле, кебек ВСЕ — бетен, барлык, барча ВСЕГДА — Ьэрвакыт ВСЕГО — барысы ВСЕМИРНЫЙ — бетенденья ВСЕ-ТАКИ — шулай да ВСКОРЕ — тиздэн ВСКОЧИТЬ — сикереп мен-эргэ ВСЛЕД — артыннан ВСЛУХ — кычкырып ВСПОМНИТЬ, ВСПОМИНАТЬ — иска тешер-ергэ, хэтергэ тешер- ергэ ВСПЫХНУТЬ — кабын-ырга ВСТАТЬ — тор-ырга ВСТРЕТИТЬ, ВСТРЕЧАТЬ — очрат- ырга ВСТРЕТИТЬСЯ — очраш-ырга | ВСТРЕЧА — очрашу । ВСТРЕЧАТЬСЯ — очраш-ырга ВСТУПИТЬ — кер-ерга, бас-арга ВСЮДУ — Ьэркайда ВСЯКИЙ — Ьэрбер ВТОРОЙ — икенче 39
ВХОД — керу ВХОДНОЙ — керэ торган, керу ВЧЕРА — кичэ ВЫБЕЖАТЬ — йегереп чыг-арга ВЫБИРАТЬ, ВЫБРАТЬ — сайла-рга ВЫБОР — сайлау ВЫБОРЫ — сайлаулар ВЫВЕСТИ — чыгар-ырга ВЫГЛЯДЕТЬ — курен-ергэ ВЫДАТЬ, ВЫДАВАТЬ — бир-ергэ ВЫДЕЛИТЬ — аер-ырга ВЫДЕРЖАТЬ — чыда-рга ВЫЕХАТЬ — чыгып кит-эргэ ВЫЗОВ — чакыру ВЫЗЫВАТЬ, ВЫЗВАТЬ — чакырып чыгар-ырга ВЫЙТИ — чыгып кит-эргэ ВЫЛЕЗТИ — чыг-арга ВЫНЕСТИ — чыгар-ырга, алып чыг- арга ВЫНУТЬ — ал-ырга, чыгар-ырга ВЫПИТЬ — эч-эргэ ВЫПОЛНЕНИЕ — утэу ВЫПОЛНЕННЫЙ — утэлгэн ВЫПОЛНИТЬ, ВЫПОЛНЯТЬ — утэ-ргэ ВЫПУСК — чыгарылыш ВЫПУСКАТЬ — чыгар-ырга ВЫПУСКНОЙ — чыгарылыш, чыгара торган ВЫПУСТИТЬ — чыгар-ырга, ж,ибэр- ергэ ВЫРАЖАТЬ — эйт-ергэ, белдер-ергэ ВЫРАЖЕНИЕ — эйтем, тэгъбир, гыйбарэ ВЫРАСТИ — усеп чыг-арга, усеп ждт- эргэ ВЫРВАТЬСЯ — алга чыг-арга, ычкын-ырга ВЫСКОЧИТЬ — сикереп чыгып кит- эргэ ВЫСОКИЙ — биек, озын ВЫСОКО — югары, биек ВЫСОСАТЬ — суырып бетер-ергэ ВЫСОТА — биеклек, югарылык ВЫСТАВКА — кургэзмэ ВЫСТУПИТЬ — чыг-арга, чыгып бас- арга ВЫСТУПЛЕНИЕ — чыгу, чыгып киту, чыгыш ВЫТАЩИТЬ — алып чыг-арга, тартып чыгар-ырга ВЫУЧИТЬ — ейрэн-ергэ, ятла-рга ВЫХОД — чыгу, чыгыш BUbl ХОДИТЬ — тэрбиялэп устер-ергэ ВЫШЕ — югары, югарырак, югарыда ГАЗЕТА — газет, гэзит ГЕРОЙ — герой, батыр, кайарман ГИГАНТСКИЙ — гадэттэн тыш зур I ГЛАВА — башлык II ГЛАВА — булек ГЛАВНЫЙ — топ, иц мейим ГЛАГОЛ — фигыль ГЛАЗ — куз ГЛУБИНА — тирэнлек ГЛУБОКО — тирэн, тирэндэ ГЛУПЫЙ — ахмак ГЛУХОЙ — чукрак ГЛЯДЕТЬ — кара-рга ГОВОРИТЬ — сейлэш-ергэ ГОД — ел ГОДНЫЙ — яраклы ГОДОВЩИНА — еллык ГОЛОВА — баш ГОЛОС — тавыш I ГОЛУБОЙ — зэцгэр ГОЛУБЬ — кугэрчен ГОЛЫЙ — ялангач ГОРА — тау ГОРАЗДО — куп, купкэ, шактый ГОРДОСТЬ — горурлык ГОРДЫЙ — горур ГОРЕ — кайгы ГОРЕТЬ — ян-арга ГОРИЗОНТ — офык ГОРЛО — тамак, бугаз ГОРНЫЙ — тау ГОРОД — шэйэр 40
ГОРЯЧО — кызу, кайнар ГОСПОДИН — эфэнде ГОСТИНИЦА — кунакханэ ГОСТЬ — кунак ГОСУДАРСТВЕННЫЙ — дэулэт ГОСУДАРСТВО — дэулэт ГОТОВИТЬ — эзерлэ-ргэ ГРАМОТНЫЙ — укый-яза белуче ГРАНИЦА — чик ГРУБЫЙ — тупас, дорфа, тэрбиясез Дд________________________ ДА — эйе ДАВАТЬ, ДАТЬ — бир-ергэ ДАВНО — куптэн ДАЖЕ — хэтта ДАЛЕЕ — аннары ДАЛЕКО — ерак ДАЛЬШЕ — ераграк ДАННЫЙ — бирелгэн, бу ДВЕРЬ — ишек ДВИГАТЬСЯ — бар-ырга, хэрэкэт ит-эргэ ДВИЖЕНИЕ — хэрэкэт ДВОР — ишек алды ДВОРЕЦ — сарай ДЕВОЧКА — кыз (бала) ДЕД — бабай ДЕЖУРИТЬ — дежур тор-ырга ДЕЖУРНЫЙ — дежур торучы, кизу ДЕЙСТВИЕ — хэрэкэт ДЕЙСТВИТЕЛЬНЫЙ — чын, хокукый ДЕЙСТВОВАТЬ — эш ит-эргэ ДЕЛАТЬ — эшлэ-ргэ ДЕЛЕНИЕ — буду ДЕЛО — эш ДЕНЬГИ — акча ДЕРЕВНЯ — авыл ДЕРЕВО — агач ДЕРЖАТЬ — тот-арга ДЕТАЛЬ — аерым яклары ДЕТИ — балалар I ГРУДЬ — кукрэк, туш II ГРУДЬ — имчэк ГРУЗ — йек ГРУСТНЫЙ — куцелсез, ямансу, боек I ГРЯЗЬ — пычрак, баткак II ГРЯЗЬ — кер ГУБА — ирен ГУЛЯТЬ — йер-ергэ ГУСТОЙ —куе ДЕТСТВО — балачак ДИСЦИПЛИНА — тэртип, фэн ДЛИНА — озынлык, буй ДЛИННЫЙ — озын ДНЕВНИК — кендэлек ДНЕМ — кендез дно — теп 1ДО—.... -га, ...-гакадэр, ...-гачаклы II ДО-.. -ганчы ДОБАВИТЬ — естэ-ргэ ДОБИТЬСЯ — иреш-ергэ ДОБРЫЙ — яхшы, игелекле ДОВЕРИЕ — ышану, ышаныч ДОЛГО — озак ДОМ — йорт, ей ДОСКА — такта ДОЧЬ — кыз ДРЕВНИЙ — борынгы ДРОБЬ — вакланма ДРОВА — утын ДРУГ — дус ДРУЖБА — дуслык ДУМАТЬ — уйла-рга ДУРАК — юлэр, тиле ДУТЬ — ис-эргэ ДУША — я^ан, рух ДЫМ — тетей ДЫШАТЬ — сулыш ал-ырга дядя — абый ЕДВА — кечкэ ЕДИНСТВЕННЫЙ — бердэнбер | ЕДИНЫЙ — бердэм ЕЖЕДНЕВНО — кен саен, Ьэр кенне 41
ЕЖЕГОДНЫЙ — ел саен була торган, I ЕСТЬ — аша-рга еллык II ЕСТЬ — бар ЕЗДИТЬ — йор-ергэ ЕХАТЬ — бар-ырга, йер-ергэ ЕЛЕ, ЕЛЕ-ЕЛЕ — кечкэ-кечкэ (гена) ЕЩЕ — тагы, тагын ЕСЛИ — эгэр Ж ж ЖАЛЕТЬ — кызган-ырга ЖАЛКО — кызганыч ЖАЛОВАТЬСЯ — зарлан-ырга ЖАРКИЙ — кызу, эссе ЖАРКО — эссе (итеп) ЖДАТЬ — кет-эргэ I ЖЕ — э, исэ II ЖЕ — ук, ук ЖЕЛАНИЕ — телэк, дэрт ЖЕЛАТЬ — телэ-ргэ ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНЫЙ — тимер юл ЖЕЛЕЗО — тимер ЖЕЛТЫЙ - сары ЖЕНА — хатын ЖЕНЩИНА — хатын-кыз ЖЕСТ — ым ЖЕСТКИЙ —каты ЖИВОТНОЕ — хайван ЖИЗНЬ — тормыш ЖИТЕЛЬ — торучы, яшэуче ЖИТЬ — тор-ырга, яшэ-ргэ I ЗА — артына II ЗА — артында ЗАБОЛЕТЬ — авыр-ырга ЗАБОР — койма ЗАБОТА — кайгырту ЗАБОТЛИВЫЙ — кайгыртучан ЗАБРАТЬ — ал-ырга ЗАБЫТЬ — оныт-ырга ЗАВЕСТИ — алып кер-ергэ ЗАВИДОВАТЬ — кенлэш-ергэ ЗАВИСЕТЬ — бэйле бул-ырга ЗАВОЕВАТЬ — яулап (сугышып) ал-ырга ЗАВТРА — иртэгэ ЗАВТРАК — иртэнге аш ЗАВТРАШНИЙ — иртэгэге ЗАГЛЯДЫВАТЬ — караштыр-ырга ЗАГОВОРИТЬ — сейли башла-рга ЗАГОНЯТЬ — куып керт-ергэ ЗАГОРАТЬСЯ — яна башла-рга ЗАДАНИЕ — бирем ЗАДАТЬ — бир-ергэ ЗАДАЧА — мэсьэлэ, бурыч ЗАДНИЙ — арткы, узган ЗАДУМАТЬСЯ — уйлан-ырга 42 ЗАДУМЧИВО — уйланып, уйчан ЗАЖЕЧЬ — кабыз-ырга ЗАЙТИ — кер-ергэ ЗАЙЧИК — куянкай, куянчык ЗАКАНЧИВАТЬ — бетер-ергэ ЗАКЛЮЧЕНИЕ — йомгак, ябу ЗАКОН — закон, канун ЗАКОННЫЙ — законлы ЗАКОНЧИТЬСЯ — тэмамлан-ырга ЗАКОНЧИТЬ — бетер-ергэ ЗАКРИЧАТЬ — кычкырып ж;ибэр-ергэ ЗАКРЫТЫЙ — ябык ЗАКРЫТЬ — яб-арга ЗАКУРИТЬ — тарта башла-рга ЗАМЕНИТЬ — алмаштыр-ырга ЗАМЕСТИТЕЛЬ — урынбасар ЗАМЕТНЫЙ — куренеп тора торган ЗАМЕЧАТЕЛЬНЫЙ — гузэл ЗАМЕЧАТЬ, ЗАМЕТИТЬ — куреп ал- ырга, игьтибар ит-эргэ ЗАМОЛЧАТЬ — тын-арга ЗАНАВЕС — пэрдэ ЗАНИМАТЬ — бурычка ал-ырга ЗАНИМАТЬСЯ — шогыльлэн-ергэ
ЗАНЯТИЕ — дэрес ЗАНЯТЫЙ — буш тугел ЗАПАДНЫЙ — кенбатыш(тагы) ЗАПАХ — ис ЗАПЕТЬ — зцырлый башла-рга ЗАПИСАТЬ — язып ал-ырга ЗАПИСКА — язу ЗАПОМНИТЬ — иста калдыр-ырга ЗАРАНЕЕ — алдан ЗАСЕДАНИЕ — утырыш ЗАСЛУЖЕННЫЙ — атказанган ЗАСМЕЯТЬСЯ — келеп ж;ибэр-ергэ ЗАСТАВИТЬ — мэж;бур ит-эргэ ЗАСТАТЬ — туры китер-ергэ ЗАТЕМ — аннан соц ЗАТО — аныц каравы ЗАТЫЛОК — баш арты ЗАХВАТИТЬ — ал-ырга ЗАЧЕМ — ни ечен, ник ЗАЧИТАТЬСЯ — онытылып укы-рга ЗАЩИТА — яклау, саклау ЗАЩИТИТЬ — сакла-рга, якла-рга ЗАЯВИТЬ — белдер-ергэ ЗАЯВЛЕНИЕ — гариза, белдеру ЗВАНИЕ — исем ЗВАТЬ — чакыр-ырга; атарга ЗВЕЗДА — йолдыз ЗВЕЗДОЧКА — йолдызчык ЗВЕНО — боэцра ЗВЕРЬ — ерткыч ИиЙй ЗВОНИТЬ — шалтырат-ырга ЗВОНОК — звонок, кыцгырау ЗВУК — аваз ЗВУЧАТЬ — яцгыра-рга ЗДАНИЕ — бина, йорт ЗДЕСЬ — монда ЗДОРОВО — бик нык ЗДОРОВЫЙ — сау, сэламэт ЗДОРОВЬЕ — саулык, сэламэтлек ЗДРАВСТВОВАТЬ — исэн бул-ырга ЗЕЛЕНЫЙ — яшел ЗЕМЛЯ — >цир ЗЕМНОЙ — ж,ир ЗЕРКАЛО — кезге ЗЕРНО — бертек, ашлык ЗИМА — кыш ЗИМНИЙ — кышкы ЗИМОЙ — кышын, кыш коне ЗЛОЙ — усал ЗНАК — билге ЗНАКОМИТЬСЯ — таныш-ырга ЗНАКОМЫЙ — таныш ЗНАМЕНИТЫЙ — атаклы ЗНАМЯ — байрак ЗНАНИЕ — белем ЗОЛОТО — алтын ЗОЛОТОЙ — алтын ЗРИТЕЛЬ — тамашачы ЗРЯ — юкка (гына) ЗУБ — теш И — Ьэм, белэн ИБО — ченки ИГРА — уен ИГРАТЬ — уйна-рга ИГРУШКА — уенчык ИДТИ — бар-ырга ИЗБРАТЬ — сайла-рга ИЗВЕСТНО — билгеле ИЗВЕСТНЫЙ — таныш, билгеле ИЗВИНИТЬ — гафу ит-эргэ ИЗДАЛИ — ерактан ИЗ-ЗА — артыннан ИЗМЕНИТЬ — узгэрт-ергэ ИЗМЕНИТЬСЯ — узгэр-ергэ ИЗ-ПОД — астыннан ИЗУЧАТЬ — ейрэн-ергэ ! ИЛИ — яки ' ИМЕТЬ — ия бул-ырга ИМЕТЬСЯ — бул-ырга ИМЯ — исем ИНАЧЕ — башкача ИНИЦИАТИВА — инициатива, башлангыч ИНОГДА — кайчакта, кайвакыт ИНОЙ — бутэн, башка 1 ИНОСТРАННЫЙ — чит (ил) ИНСТРУМЕНТ — корал ИНТЕРЕС — кызыксыну 43
ИНТЕРЕСНО — кызыклы ИНТЕРЕСНЫЙ — кызыклы ИСКАТЬ — эзлэ-ргэ ИСКУССТВЕННЫЙ — ясалма ИСКУССТВО — сэнгать ИСПОЛЬЗОВАТЬ — файдалан-ырга ИСПУГАТЬСЯ — курк-ырга ИСПЫТАНИЕ — сынау Кк ИСТОРИЧЕСКИЙ — тарихи ИСТОРИЯ — тарих ИСТОЧНИК — чишмэ, чыганак ИСХОДНЫЙ — башлангыч - ИСЦАРАПАТЬ — тырнап бетер-ергэ ИСЧЕЗНУТЬ — бет-эргэ, юкка чыг-арга ИТОГ — йомгак ИШЬ — кара К — ...-га КАЖДЫЙ — Ьэр КАЗАТЬСЯ — курен-ергэ КАК — ничек КАК-НИБУДЬ — ничек булса да КАКОВ — ничек, нинди КАКОЙ — нинди КАКОЙ-ЛИБО — нинди дэ булса КАК-ТО — ничектер КАМЕННЫЙ — таш КАМЕНЬ — таш КАПИТАЛЬНЫЙ — капиталь, нигезле КАПЛЯ — тамчы КАРМАН — кесэ КАРТА — карта КАРТИНА — рэсем, картина КАСАТЬСЯ — ти-ергэ КАЧЕСТВО — сыйфат КВАДРАТНЫЙ — квадрат КВАРТИРА — квартир, фатир КИВАТЬ — и-яргэ, селке-ргэ КИВНУТЬ — селкеп куя-рга КИНУТЬСЯ — ташлан-ырга КЛАСС — класс, сыйныф КЛАССНЫЙ — класс, сыйныф КЛАСТЬ — сал-ырга КЛЕТКА — читлек; шакмак; кузэнэк КЛЮЧ — ачкыч КНИГА — китап КНИЖНЫЙ — китап Л л I КОГДА-ЛИБО — кайчан да булса КОГО — кемне КОЕ-ГДЕ — кайбер я^ирдэ । КОЕ-КАК — кечкэ-кечкэ | КОЕ-КТО — кайберэулэр КОЕ-КУДА — каядыр, бер ж;иргэ КОЕ-ЧТО — нидер, нэрсэдер КОЖА — тире КОЛЕНО — тез КОЛЕСО — кепчэк, тэгэрмэч КОЛИЧЕСТВО — сан КОМНАТА — булмэ КОНЕЦ — оч; бетте КОНЕЧНО — шиксез, элбэттэ КОНТРОЛЬНЫЙ — контроль КРИК — тавыш КРОВАТЬ — карават КРУГЛЫЙ — тугэрэк КРЫЛЬЦО — болдыр, ишек тебе КРЫША — тубэ КСТАТИ — урынлы КТО-ЛИБО — кем дэ булса КТО-ТО — кемдер КУДА-ТО — кая да булса, каядыр КУЛЬТУРА — мэдэният КУПИТЬ — сатып ал-ырга КУРТКА — куртка КУСОК — кисэк КУСТ — куак КУХНЯ — аш булмэсе, кухня ЛАДНО — ярый, яхшы, ярыйсы ЛАДОНЬ — уч тебе ЛАПА — тэпи, аяк ЛАСКОВО — ачык, назлап, иркэлэп 44
ЛЕВЫЙ — сул ЛЕГКИЙ — ждецел ЛЕГКО — лущел ЛЕГЧЕ — ж;ицелрэк ЛЕД — боз ЛЕДЯНОЙ — боз ЛЕЖАТЬ — ят-арга, ятып тор-ырга ЛЕЗТЬ — мен-эргэ, урмэлэп мен-эргэ ЛЕНТА — тасма ЛЕС — урман ЛЕСНОЙ — урман ЛЕТ — яшь, ел ЛЕТЕТЬ — очып бар-ырга ЛЕТО — ж;эй ЛЕТОМ — ж;эй кене, ж;эен ЛЕТЧИК — очучы ЛЕЧЬ — ят-арга ЛИ — ... -мы, ...-мы икэн, ...-ме, ...-ме икон ЛИБО — я, яки, яисэ ЛИНИЯ — сызык, юнэлеш ЛИСТ — яфрак; табак ЛИСТОК — яфрак, бер бит кэгазь ЛИТЕРАТУРА — эдэбият ЛИТЕРАТУРНЫЙ — эдэби, эдэбият I ЛИЦО — бит М м МАГАЗИН — кибет МАЛЕНЬКИЙ — кечкенэ МАЛО — аз, эз МАЛЫШ — кечкенэ бала, сабый МАЛЬЧИК — мал ай, ир бала МАМА — эни МАСЛО — май I МАССА — масса II МАССА — бик куп I МАСТЕР — мастер II МАСТЕР — маЬир, оста МАСТЕРСТВО — Ьенэр, осталык МАТЕРИАЛЬНЫЙ — матди, материала МАТЬ — ана, эни МАХНУТЬ — болгап куя-рга, селкер-ергэ МЕДЛЕННО — экрен, акрын II лицо — кеше III ЛИЦО — зат ЛИЧНО — узе (узем, узец) ЛИЧНЫЙ — шэхси, уз, зат ЛИШНИЙ — артык ЛИШЬ — бары, тик, ... гына, ... гена ЛОБ — мацгай ЛОВИТЬ — тот-арга, аула-рга ЛОДКА — кеймэ, каек ЛОЖИТЬСЯ — ят-арга ЛОКОТЬ — терсэк ЛОПАТА — керэк ЛОШАДЬ — ат, елкы ЛУНА — ай ЛУЧ — нур ЛУЧШЕ — яхшырак, эйбэтрэк ЛУЧШИЙ — яхшырак ЛЮБИМЫЙ — яраткан, сейгэн, сеекле ЛЮБИТЬ — ярат-ырга, сея-ргэ ЛЮБОВАТЬСЯ — соклан-ырга ЛЮБОВЬ — мэхэббэт, гыйшык ЛЮБОЙ — телэсэ нинди ЛЮБОПЫТСТВО — кызыксынучанлык ЛЮДИ — кешелэр, халык МЕДЛЕННЫЙ — акрын, салмак МЕЖДУ — арасында, арасыннан МЕЖДУГОРОДНИЙ^— шэЬэрара МЕЖДУНАРОДНЫЙ — халыкара МЕЛКИЙ — вак, кечкенэ; сай МЕЛОЧЬ — вак, вак акча МЕЛЬКНУТЬ — куренеп кит-эргэ МЕНЕЕ — кимрэк, азрак МЕНЬШЕ — кечерэк, азрак МЕНЯТЬСЯ — алмаш-ырга, алмашын- ырга МЕРТВЫЙ — уле, улек, мэет МЕСТНОСТЬ — урын, ж;ир МЕСТНЫЙ — ж;ирле, урындагы МЕСТО — урын, ж;ир, теш МЕСЯЦ — ай МЕТАЛЛИЧЕСКИЙ — металл МЕТОД — метод, ысул, алым, юл 45
МЕТОДИЧЕСКИЙ — методик МЕХАНИЧЕСКИЙ — механика, механик МЕЧТА — хыял, уй МЕЧТАТЬ — хыяллан-ырга, уйлан-ырга МЕШАТЬ — уцайсызла-рга МЕШОК — капчык МИГ — мизгел, бик кыска вакыт МИЛЫЙ — сейкемле; иркэм МИНИСТЕРСТВО — министрлык МИР — тынычлык; донья МИРНЫЙ — тыныч, дусларча МИРОВОЙ — деньякулэм МЛАДШИЙ — кече, яшь МНЕНИЕ — уй, фикер МНОГИЕ — куп(лэр) МНОГО — куп МНОГОЕ — куп нэрсэ МНОГОЧИСЛЕННЫЙ — куп санлы МНОЖЕСТВО — бик куп МОГУЧИЙ — кечле, куэтле МОЖНО — мемкин, ярый, була МОЙ — минем МОКРЫЙ — юеш, дымлы, ж;епшек МОЛОДЕЖНЫЙ — яшьлэр МОЛОДЕЖЬ — яшьлэр МОЛОДЕЦ — егет МОЛОДОЙ — яшь, усмер Нн НА — ...-га (ка); ...-да (та) НАБИРАТЬ, НАБРАТЬ — щыя-рга, ж;ыеп ал-ырга НАБЛЮДАТЬ — кузэт-ергэ, кара-рга НАВЕРНО — мегаен НАВСЕГДА — мэцгегэ НАВСТРЕЧУ — каршы, каршыга НАД — естендэ, естеннэн НАДЕВАТЬ — кидер-ергэ, киерт-ергэ, кия-ргэ НАДЕЖДА — емет, ышаныч НАДЕЛАТЬ — ясап куя-рга, эшлэ-ргэ НАДЕЛИТЬ — бир-ергэ, булеп бир-ергэ НАДЕТЬ — кидер-ергэ, киерт-ергэ, кия-ргэ МОЛОДОСТЬ — яшьлек МОЛОКО — сет МОЛОТОК — чукеч МОЛЧАНИЕ — тынлык МОЛЧАТЬ — дэшмэ-скэ, сейлэшмэ-скэ МОМЕНТ — момент, вакыт МОРЕ — дицгез МОРОЗ — суык, салкын МОРСКОЙ — дицгез, дицгездэ МОРЯК — моряк, дицгезче МОСКОВСКИЙ — Мэскэу МОСТ — купер I МОЧЬ — ...ал-ырга II МОЧЬ — .. .мемкин, бар МОЩНОСТЬ — куат, кеч, егэрлек МОЩНЫЙ — куэтле, егэрле МУЖ — ир, ир кеше МУЖЕСТВО — ирлек, батырлык МУЖСКОЙ — ир-ат, ирлэр МУРАВЕЙ — кырмыска МЧАТЬСЯ — >цилдер-ергэ, ж;ил-ергэ, чаб-арга МЫСЛИТЬ — фикер йерт-ергэ, уйла-рга МЫСЛЬ — фикер, уй МЫТЬ — ю-арга МЯГКИЙ — йомшак, нечкэ МЯСО — ит МЯЧ — туп НАДЕЯТЬСЯ — ышан-ырга, емет ит-эргэ НАДО — кирэк НАДОЕДЛИВЫЙ — борчучан, басымчак НАДОЕСТЬ, НАДОЕДАТЬ — борчып бетер-ергэ; туйдырырга । НАДПИСЬ — язма, язу НАЗАД — кире, артка НАЗВАНИЕ — исем, ат НАЗВАННЫЙ — аталган, исемлэнгэн НАЗВАТЬ — исем бир-ергэ, ата-рга, эйт-ергэ НАЗНАЧЕНИЕ — билгелэу, вазифа НАЗЫВАЕМЫЙ — ...дип эйтелэ торган 46
НАЗЫВАТЬ — исем бир-ергэ, ата-рга, эйт-ергэ НАЗЫВАТЬСЯ — атал-ырга, эйтел-ергэ, диел-ергэ НАИБОЛЕЕ — бигрэк тэ НАЙТИ, НАХОДИТЬ — таб-арга, ач-арга, кур-ергэ НАЙТИСЬ — табыл-ырга, югалып калма-ска НАКОНЕЦ — ниЬаять, ахырда НАЛАДИТЬ — тезэт-ергэ, юлга сал-ырга НАОБОРОТ — киресенчэ НАПЕЧАТАННЫЙ — басылган НАПИСАННЫЙ — язылган НАПИСАТЬ — яз-арга, яса-рга НАПОМИНАТЬ — иска тешереп тор-ырга НАПОМНИТЬ — иска тешер-ергэ НАПРАВИТЬ — юнэлт-ергэ, >цибэр-ергэ, тебэ-ргэ НАПРАВИТЬСЯ — юнэл-ергэ, кит-эргэ НАПРАВЛЕНИЕ — юнэлеш, уцай, агым НАПРАВО — уцга, уд якка, уцда НАПРАСНО — юкка, заяга НАПРИМЕР — мэсэлэн, эйтик НАПРОТИВ — каршыда, карты НАПРЯЖЕННЫЙ — киеренке, кечэнеп НАРОД — халык, кешелэр НАРОДНЫЙ — халык НАРЯДНЫЙ — матур киенгэн, матур НАСЕЛЕНИЕ — халык, ил-куз НАСКОЛЬКО — никадэр, нихэтле НАСМЕШЛИВО — мыскыл итеп, келеп НАСМЕШЛИВЫЙ — кешедэн кол учэн НАСТАТЬ, НАСТУПИТЬ — ж;ит-эргэ, башлан-ырга НАСТОЛЬКО — шулкадэр, шулхэтле НАСТОЯЩИЙ — хэзерге; бу; чын НАСТРОЕНИЕ — кэеф, хэл, куцел НАСЧЕТ — турында, хакында НАУКА — фэн НАУЧИТЬ — ейрэт-ергэ НАУЧИТЬСЯ — ейрэн-ергэ НАУЧНЫЙ — фэнни, гыйльми НАХОДИТЬ — таб-арга, ач-арга, кур-ергэ НАХОДИТЬСЯ — табыл-ырга; урнаш- ырга НАЦИОНАЛЬНЫЙ — милли НАЧАЛО — баш, башлангыч, нигез НАЧАЛЬНИК — башлык, турэ НАЧАЛЬСТВО — турэлэр, башлыклар НАЧАТЬ, НАЧИНАТЬ — башла-рга, кереш-ергэ, тотын-ырга НАЧАТЬСЯ — башлан-ырга НАШ — безнец НЕ — ...-ма(-мэ), ...-мый(-ми); тугел НЕБО — кук НЕБОЛЬШОЙ — зур тугел, кечкенэ । НЕВОЗМОЖНО — мемкин тугел НЕВОЛЬНО — ихтыярсыз । НЕГРОМКО — экрен генэ НЕДАВНО — куптэн тугел НЕДАЛЕКО — ерак тугел, якын НЕДАРОМ — юкка гына НЕДЕЛЯ — атна НЕДОВОЛЬНЫЙ — канэгатьсез НЕДОСТАТОК — >цитмэу, кимчелек НЕЖНЫЙ — ягымлы, назлы НЕЗНАКОМЫЙ — ят, белмэгэн НЕИЗВЕСТНО — билгесез НЕИЗВЕСТНЫЙ — ят, таныш тугел, билгесез НЕКОГДА — вакыт юк НЕКОГО — ...-лык кеше юк НЕКОТОРЫЙ — кайсыбер, беркадэр НЕКУДА — барыр ж;ир юк НЕЛЕГКО — ж;ицел тугел, авыр НЕМАЛО — байтак, аз тугел НЕМЕДЛЕННО — хэзер ук, шунда ук НЕМЕЦКИЙ — немец, немец теле НЕМНОГО — бераз, аз гына НЕМНОЖКО — бераз гына НЕОБХОДИМО — тиеш, кирэк НЕОБХОДИМЫЙ — кирэкле, зарур НЕОБЫКНОВЕННЫЙ — гадэттэн тыш НЕОБЫЧАЙНЫЙ — гадэттэн тыш НЕОБЫЧНЫЙ — гадэти тугел (булмаган) НЕОЖИДАННО — кетмэгэндэ, кинэт НЕОЖИДАННЫЙ — кетелмэгэн 47
НЕПЛОХО — начар тугел НЕПОНЯТНЫЙ — ацлашылмый торган НЕПРЕМЕННО — элбэттэ НЕПРИВЫЧНЫЙ — кунегелмэгэн НЕСКОЛЬКО — берничэ, аз гына НЕСМОТРЯ — ...га карамастан НЕСТИ — бар-ырга, утэ-ргэ; ис кил- ергэ; сал-ырга НЕСТИСЬ — тиз бар-ырга, оч-арга НЕТ — юк НЕУЖЕЛИ — чынлап та...- мы?(мени?) НЕЧЕГО — юк, ярамый НИ — бер...дэ; ...гына ...-ма НИГДЕ — бер мщрдэ да НИЖЕ — тэбэнэграк, тубанрэк НИЗКИЙ — тубэн, тэбэнэк НИКАК — берничек та НИКАКОЙ — бернинди да НИКОГДА — беркайчан да НИКТО — Ьичкем НИКУДА — беркая да НИЧЕГО — ярыйсы, ярар НИЧТО — Ьичбер нэрсэ, Ьичнэрсэ НОВЕНЬКИЙ — ер-яца, яп-яца НОВОСТЬ — яцалык, яца хабар НОВЫЙ — яца НОГА — аяк НОЖ — пычак НОЖКА — аяк НОМЕР — номер, сан НОС — борын, томшык НОСИТЬ — йерт-ергэ, ташы-рга, кия-ргэ НОЧНОЙ — тен, тенге I НОЧЬ — тен НОЧЬЮ — тенлэ НРАВИТЬСЯ — оша-рга, ярат-ырга НРАВСТВЕННЫЙ — эхлакый, рухи НУ — я, ну, булмас ла НУЖДА — ярлылык, йомыш НУЖНО — кирэк НУЖНЫЙ — кирэк, кирэкле НЫНЕШНИЙ — хэзерге, бугенге НЫНЧЕ — хэзер, буген О о О — ...-га; турында, хакында, турыда, хакта ОБА — ике, икесе да ОБЕ — ике, икесе да ОБЕД — тешке аш, теш ОБЕДАТЬ — тешке аш аша-рга ОБЕРНУТЬСЯ — борыл-ырга; тес ал-ырга ОБЕСПЕЧИТЬ — тээмин ит-эрга ОБЕЩАНИЕ — вэгьдэ, суз ОБЕЩАТЬ — вэгьдэ ит-эрга ОБИДА — хэтер калу ОБИДЕТЬСЯ — упкэлэ-ргэ, хэтер кал- ырга ОБИДНО — куцелгэ авыр ОБИДНЫЙ — хэтер калдырырлык ОБЛАКО — болыт ОБЛАСТЬ — елка; тармак; тира ОБЛИК — йез, чырай ОБНАРУЖИТЬ — курсэт-ергэ, белдер- ерга, таб-арга ОБНЯТЬ — кочакла-рга ОБОЙТИ — ут-эргэ ОБОРУДОВАНИЕ — ж,ийаз ОБРАДОВАТЬСЯ — шатлан-ырга, сеен-ергэ ОБРАЗ — сурэт, образ, тэртип ОБРАЗОВАНИЕ — мэгърифэт, мэгариф, белей алу ОБРАЗОВАННЫЙ — мэгърифэт ле, белемле ОБРАТИТЬСЯ — мерэмфгать ит-эрга, эйлэн-ергэ ОБРАТНО — кире, киресенчэ ОБРАЩАТЬ, ОБРАТИТЬ — юнэлдер- ергэ, керт-ергэ ОБРАЩАТЬСЯ — куллан-ырга ОБСТАНОВКА — ж,иЬаз; хал ОБСУЖДАТЬ — фикер алыш-ырга ОБЩЕЖИТИЕ — тулай торак ОБЩЕСТВЕННЫЙ — изцтимагый ОБЩЕСТВО — зцэмгыять 48
ОБЩИЙ — тому ми, уртак, бетен ОБЪЯВИТЬ — белдер-ергэ, айт-ергэ ОБЪЯСНИТЬ — ат(лат-ырга ОБЫКНОВЕННЫЙ — гадэттэге, гади ОБЫЧНО — гадэттэ ОБЫЧНЫЙ — гадэттэге ОБЯЗАННОСТЬ — бурыч, хезмэт ОБЯЗАННЫЙ — тиеш, бурычлы ОБЯЗАТЕЛЬНО — Ьичшиксез, элбэттэ ОБЯЗАТЕЛЬСТВО — бурыч, йеклэмэ ОГЛЯНУТЬСЯ — борылып кара-рга ОГОНЕК — ут (яктысы) ОГОНЬ — ут, акты ОГОРОД — яшелчэ бакчасы ОГРОМНЫЙ — бик зур ОДЕВАТЬСЯ — киен-ергэ ОДЕЖДА — кием ОДЕТЫЙ — киеме бар (кеше), киенгэн ОДЕТЬ — киендер-ергэ ОДЕЯЛО — юрган ОДИН — бер, ялгыз ОДНАЖДЫ — бервакыт ОДНАКО — шулай да, лэкин ОДНОВРЕМЕННО — бер ук вакытта ОЖИДАНИЕ — кету, омет ОЖИДАТЬ — кет-эргэ ОЗЕРО — кул ОКАЗЫВАТЬСЯ — табыл-ырга, булып тор-ырга ОКНО — тэрэзэ ОКОЛО — янында, тирэсендэ ОКОНЧАНИЕ — бету, ахыр ОКОНЧИТЬ — бетер-ергэ, очла-рга ОКОШКО — кечкенэ тэрэзэ ОКРУЖАЮЩИЙ — чолгап алган ОН — ул ОНА — ул ОНИ — алар ОНО — ул ОПАСНОСТЬ — куркыныч ОПРЕДЕЛЕННЫЙ — билгеле, ачык ОПРЕДЕЛИТЬ — билгелэ-ргэ ОПУСКАТЬСЯ — теш-эргэ, утыр-ырга, иц-эргэ ОПУСТИТЬ — тешер-ергэ, и-яргэ, сал-ырга ОПЫТ — тэжрибэ ОПЫТНЫЙ — тэжрибэле ОПЯТЬ — тагын ОРГАНИЗАЦИЯ — оешма ОРГАНИЗОВАННЫЙ — тэртипле, оешкан ОРГАНИЗОВАТЬ — оештыр-ырга, тупла-рга ОРУЖИЕ — корал ОСВОБОДИТЬ — азат ит-эргэ, чыгар-ырга ОСЕННИЙ — кезге ОСЕНЬ — кез I ОСЕНЬЮ — кезен, кез кене ОСМОТРЕТЬ — куздэн кичер-ергэ ОСНОВА — нигез, буй лык ОСНОВНОЙ — теп, теп нэрсэ ОСОБЕННО — бигрэк тэ ОСОБЕННЫЙ — узенчэлекле ОСОБЫЙ — аерым ОСТАВАТЬСЯ — кал-ырга ОСТАВЛЯТЬ, ОСТАВИТЬ — калдыр- ырга, ташла-рга ОСТАЛЬНОЙ — калганы, башкалар ОСТАНОВИТЬ — туктат-ырга ОСТАНОВИТЬСЯ — тукта-рга, туктал- ырга ОСТАНОВКА — тукталыш ОСТАТЬСЯ — кал-ырга ОСТОРОЖНО — саклык белэн, сак ОСТРОВ — утрау ОСТРЫЙ — уткен ОТ — ...-дан; ...-нан; ...-ы; ...-да ОТВЕРНУТЬСЯ — борылып чыг-арга, борыл-ырга, читкэ кит-эргэ ОТВЕТ — ждвап ОТВЕТИТЬ — ждвап бир-ергэ ОТВЕТСТВЕННОСТЬ — ждваплылык | ОТВЕТСТВЕННЫЙ — ждваплы ОТДАВАТЬ, ОТДАТЬ — кайтар-ырга, бир-ергэ ОТДЕЛ — булек ОТДЕЛЕНИЕ — булу, булек ОТДЕЛЬНЫЙ — аерым, кайбер ОТДОХНУТЬ — ял ит-эргэ ОТДЫХ — ял ОТДЫХАТЬ — ял ит-эргэ ОТЕЦ — эти ОТЕЧЕСТВЕННЫЙ — ватан 49
ОТКАЗЫВАТЬСЯ, ОТКАЗАТЬСЯ — баш тарт-ырга ОТКРЫВАТЬСЯ — ачыл-ырга, башлан-ырга ОТКРЫТИЕ — ачыш, ачылыш ОТКРЫТЫЙ — ачык; эчкерсез ОТКРЫТЬ, ОТКРЫВАТЬ — ач-арга; ж;ибэр-ергэ ОТКРЫТЬСЯ — ачыл-ырга, башлан-ырга ОТКУДА — кайдан ОТКУДА-ТО — кайдандыр ОТЛИЧАТЬСЯ — аерыл-ырга ОТЛИЧНО — бик яхшы ОТЛИЧНЫЙ — бик яхшы ОТМЕТИТЬ, ОТМЕЧАТЬ — билгелэ-ргэ, язып куя-рга ОТНЕСТИСЬ — кара-рга ОТНОСИТЬСЯ — кер-ергэ, кара-рга ОТНОШЕНИЕ — менэсэбэт, бэйлэнеш ОТОЗВАТЬСЯ — я^авап кайтар-ырга, бэялэ-ргэ ОТОЙТИ — кит-эргэ, чиген-ергэ, читлэш-ергэ ОТПРАВИТЬСЯ — кит-эргэ, олаг-ырга ОТПУСК — отпуск, я^ибэру ОТПУСТИТЬ — ж,ибэр-ергэ, бушат-ырга ОТРЯД — отряд, теркем ОТСТАТЬ, ОТСТАВАТЬ — артта кал-ырга; куб-арга ОТСЮДА — моннан, шуннан ОТТУДА — аннан, тегеннэн ОТХОДИТЬ — кит-эргэ, чиген-ергэ, читлэш-ергэ ОТЧЕГО — нигэ, ник ОХОТНИК — аучы ОХОТНО — бик телэп ОЧЕВИДНО — курэсец I ОЧЕНЬ — бик , ОЧЕРЕДНОЙ — чираттагы, якывдагы ОЧЕРЕДЬ — чират ОЧИ — кузлэр ОЧКИ — кузлек ОШИБИТЬСЯ — ялгыш-ырга ОШИБКА — ялгыш, хата । ОШТРАФОВАТЬ — штраф сал-ырга ОЩУПЬЮ — капшана-капшана ОЩУТИТЬ, ОЩУЩАТЬ — сиз-эргэ, тоя-рга ОЩУЩЕНИЕ — тойгы П п ПАДАТЬ — егыл-ырга; яв-арга; капла-рга ПАЛАТКА — чатыр, палатка ПАЛЕЦ — бармак ПАЛКА — таяк ПАМЯТНИК — Ьэйкэл, истэлек ПАМЯТЬ — хэтер, истэлек ПАПА — эти, ата ПАРА — бер пар, иш, ике ПАРЕНЬ — егет ПАССАЖИР —юлчы, пассажир ПАУЗА — пауза, тыныш ПАХНУТЬ — ацк-ырга, ис килеп тор- ырга ПЕРЕВЕСТИ — кучер-ергэ, чыгар-ырга ПЕРЕДАТЬ, ПЕРЕДАВАТЬ — бир- ергэ, тапшыр-ырга эйт-ергэ; йоктыр-ырга Г ПЕРЕДАЧА — биру, тапшыру ! ПЕРЕДОВОЙ — алгы, алдынгы ПЕРЕЖИТЬ — баштан кичер-ергэ ПЕРЕЙТИ — чыг-арга, куч-эргэ, эверел-ергэ 1 ПЕРЕМЕНА — узгэреш; тэнэфес ПЕРЕРЫВ — езеклек, тэнэфес ПЕРЕСТАТЬ — тукта-рга 1 ПЕРЕХОДИТЬ — чыг-арга, куч-эргэ, эйлэн-ергэ ПЕРИОД — чор, вакыт, период ПЕРО — каурый, йон; калэм । ПЕСОК — ком 1 ПЕТЬ — ж,ырда-рга, сайра-рга ПЕЧАЛЬНЫЙ — кайгылы, хэсрэтле ПЕЧКА — мич ПЕЧЬ — мич 50
ПЕШКОМ — ярэяу ПИСАТЕЛЬ — язучы, эдип ПИСАТЬ — яз-арга; рэсем яса-рга ПИСЬМО — хат, язу ПИТЬ — эч-эргэ ПЛАВАТЬ — йез-эргэ ПЛАКАТЬ — ела-рга ПЛАМЯ — ялкын ПЛАТИТЬ — тулэ-ргэ ПЛАТОК — яулык ПЛАТЬЕ — кулмэк ПЛЕЧО — ицбаш ПЛИТА — плита ПЛОД — мщмеш ПЛОТНЫЙ — тыгыз, еш ПЛОХО — начар, яман ПЛОХОЙ — начар, яман ПЛОЩАДКА — мэйданчык ПЛОЩАДЬ — майдан ПЛЫТЬ — йез-эргэ ПО — буйлап, уцаена, белэн ПОБЕДА — ж,иЙУ ПОБЕДИТЕЛЬ — жд-щуче ПОБЕДИТЬ — ж,ицеп чыг-арга ПОБЕЖАТЬ — Йегера башла-рга, кач- арга ПОБЛИЖЕ — якынрак ПОБЫВАТЬ — барып кайт-ырга, бул-ырга ПОВЕДЕНИЕ — тэртип, ХОЛЫК ПОВЕРИТЬ — ышан-ырга ПОВЕРНУТЬ — бор-ырга ПОВЕРНУТЬСЯ — борыл-ырга ПОВЕРХНОСТЬ — ес, йез, еслек ПОВЕСИТЬ — эл-эргэ, асып утер-ергэ ПОВЕСТИ — алып бар-ырга ПОВОД — сылтау ПОВОРОТ — эйлэнеш, борылыш ПОВТОРИТЬ, ПОВТОРЯТЬ — кабатла- рга ПОВЫШЕНИЕ — кутэру, зураю ПОГИБНУТЬ — ул-эргэ, Ьэлакбул- ырга ПОГЛЯДЕТЬ — кара-рга ПОГЛЯДЫВАТЬ — караштыргала-рга ПОГОВОРИТЬ — сейлэш-ергэ ПОГОДА — Ьава торышы ПОГОДИТЬ — кет-эргэ ПОДАЛЬШЕ — арырак ПОДАРИТЬ — булэк ит-эрга ПОДАРОК — булэк ПОДАТЬ — бир-ергэ, китер-ергэ ПОДБОРОДОК — ияк ПОДВЕЗТИ — китер-ергэ ПОДВЕСТИ — уцайсыз хэлгэ куя-рга ПОДВИГ — батырлык ПОДГОТОВИТЬ — хэзерлэп куя-рга ПОДГОТОВКА — хэзерлек ПОДДЕРЖАТЬ — тот-арга, булыш- ырга, якла-рга ПОДНИМАЯ — кутэреп ПОДНЯТЫЙ — мецгереп куелган ПОДНЯТЬ, ПОДНИМАТЬ — кутэреп ал-ырга, кутэр-ергэ ПОДНЯТЬСЯ — кутэрел-ергэ, чыг- арга ПОДОБНО — шикелле, кебек ПОДОБНЫЙ — охшаш ПОДОБРАТЬ — ждяя-рга, ал-ырга ПОДОЖДАТЬ — кет-эргэ ПОДОЙТИ — кил-ергэ, яра-рга, бар-ырга ПОДПИСАТЬ — кул куя-рга ПОДПИСЬ — кул кую, имза ПОДРОБНО — тулы итеп ПОДРУГА — дус (кыз) ПОДРУЖИТЬСЯ — дуслаш-ырга ПОДСКАЗАТЬ, ПОДСКАЗЫВАТЬ - эйтеп утыр-ырга ПОДТВЕРДИТЬ — дереслэ-ргэ; расла- рга ПОДУМАТЬ — уйлап тор-ырга ПОДУЧИТЬ — тагы да бераз ейрэт- ергэ , ПОДУШКА — мендэр ПОДХВАТИТЬ — элэктереп ал-ырга; йоктыр-ырга ПОДХОДИТЬ — кил-ергэ, яра-рга, бар-ырга ПОДЪЕМ — кутэру; серу; ур ПОЕЗДКА — юл йеру ПОЕХАТЬ — кит-эргэ ПОЖАЛУЙ — ахрысы; бугай ПОЖАЛУЙСТА — зинЬар ПОЖАТЬ — кул кыс-арга ПОЖЕЛАТЬ — телэ-ргэ 51
ПОЖИЛОЙ — олы яшьтэге ПОЗАДИ — артывда ПОЗВАТЬ — чакыр-ырга ПОЗВОЛИТЬ, ПОЗВОЛЯТЬ — рехсэт ит-эргэ ПОЗВОНИТЬ — шалтырат-ырга ПОЗДНИЙ — соц ПОЗДРАВИТЬ, ПОЗДРАВЛЯТЬ — тэбрик ит-эргэ, котла-рга ПОЗЖЕ — соцрак ПОЗНАКОМИТЬ — таныштыр-ырга ПОЗНАКОМИТЬСЯ — таныш-ырга ПОЗНАТЬ — бел-ергэ, тат-ырга ПОИСКИ — эзлэу ПОЙМАТЬ — элэктер-ергэ ПОЙТИ — бар-ырга, кит-эргэ ПОКА — элегэ ПОКАЗАТЬ — курсэтеп бир-ергэ ПОКАЗАТЬСЯ — куреней кит-эргэ ПОКАЗЫВАТЬ — курсэтеп тор-ырга ПОКОЙ — тынлык ПОКОЛЕНИЕ — замандаш ПОКРАСНЕТЬ — кызарып кит-эргэ ПОКРЫТЫЙ — капланган ПОКУПАТЬ — сатып ал-ырга ПОЛ — идэн ПОЛАГАТЬ — ... дип уйла-рга, ... дип сана-рга ПОЛАГАТЬСЯ — ышан-ырга, аркалан-ырга ПОЛЕ — кыр ПОЛЕВОЙ — кыр... ПОЛЕЗНЫЙ — файдалы ПОЛЕЗТЬ — менэ башла-рга ПОЛЕТЕТЬ — оч-арга ПОЛИТИЧЕСКИЙ — сэяси ПОЛКА — шурлек, киштэ ПОЛОВИНА — ярты ПОЛОЖЕНИЕ — торыш, хэл ПОЛОЖЕННЫЙ — куелган, тиешле ПОЛОЖИТЬ — куя-рга ПОЛОСА — тасма, буй,зона ПОЛОСКА — озынча тар тасма ПОЛОТНО — киндер; полотно ПОЛТОРА — бер ярым ПОЛУЧАТЬ — ал-ырга, йоктыр-ырга ПОЛУЧАТЬСЯ — бул-ырга ПОЛУЧЕННЫЙ — алынган ПОЛУЧИТЬ — ал-ырга, чыгар-ырга, йоктыр-ырга ПОЛУЧИТЬСЯ — килеп чыг-арга ПОЛЧАСА — ярты сэгать ПОЛЬЗА — файда, сихэт ПОЛЬЗОВАТЬСЯ — файдалан-ырга, куллан-ырга ПОЛЮБИТЬ — ярат-ырга ПОМЕШАТЬ — комачаула-рга ПОМЕЩЕНИЕ — бина, булмэ ПОМНИТЬ — хэтерлэ-ргэ ПОМОЛЧАТЬ — эндэшми тор-ырга ПОМОЧЬ, ПОМОГАТЬ — ярдэм ит-эргэ ПОМОЩНИК — ярдэмче ПОМОЩЬ — ярдэм ПОНАДОБИТЬСЯ — кирэк бул-ырга ПОНИМАТЬ — ацла-рга ПОНРАВИТЬСЯ — оша-рга ПОНЯТНО — ацлаешлы, ацлашыла ПОНЯТНЫЙ — ацлаешлы ПОНЯТЬ — ацла-рга, тешен-ергэ ПОПАСТЬ — тидер-ергэ; бар-ырга; бас-арга ПОПРАВИТЬ — тезэт-ергэ, рэтлэ-ргэ, иплэ-ргэ ПОПРОБОВАТЬ — татып кара-рга ПОПРОСИТЬ — сора-рга, чакыр-ырга ПОРА — ...-га вакыт, ...вакыт ж,иту ПОРАБОТАТЬ — эшлэ-ргэ, эшлэп ал- ырга ПОРОГ — бусага ПОРОЙ — кайчакта, кайвакыт ПОРУЧЕНИЕ — йомыш, вазифа ПОРЯДОК — тэртип ПОСАДИТЬ — утырт-ырга; яб-арга; бэйлэп куя-рга ПОСЕЛОК — поселок, кечкенэ авыл ПОСИДЕТЬ — бераз утыр-ырга ПОСКОРЕЕ — тизрэк, ж,эЬэтрэк ПОСЛАТЬ — ждбэр-ергэ, сал-ырга, юнэлт-ергэ ПОСЛЕ — соцыннан, ...-дан соц ПОСЛЕДНИЙ — соцгы, актык ПОСЛУШАТЬ — тыцла-рга I ПОСЛУШАТЬСЯ — суз тыцла-рга ПОСЛЫШАТЬСЯ — ишетел-ергэ ПОСМОТРЕТЬ — кара-рга, карап I ал-ырга 52
ПОСОВЕТОВАТЬ — кицэш бир-ергэ ПОСОВЕТОВАТЬСЯ — кицэш-ергэ ПОСТ — пост, урын ПОСТАВИТЬ — куя-рга, бастыр-ырга ПОСТАВЛЕННЫЙ — куелган ПОСТАРАТЬСЯ — тырыш-ырга ПОСТЕЛЬ — урын, ятак ПОСТЕПЕННО — аз-азлап, акрынлап ПОСТОЯННО — Ьэрвакыт, езлексез ПОСТОЯННЫЙ — езлексез, даими ПОСТОЯТЬ — басып тор-ырга, сакла- рга ПОСТРОЕННЫЙ — тезелгэн, корылган ПОСТРОИТЬ — кор-ырга, тез-ергэ ПОСТУПИТЬ — эшлэ-ргэ; кер-ергэ; кил-ергэ ПОСТУПОК — кыланыш, эш ПОСУДА — савыт-саба ПОСЫЛАТЬ — ж,ибэр-ергэ, сал-ырга, юнэлт-ергэ ПОТЕРЯТЬ — югалт-ырга ПОТОК — герлэвек, ташкын ПОТОЛОК — тушэм ПОТОМ — аннары ПОТОМУ — шул сэбэпле ПОХОД — поход ПОХОЖИЙ — охшашлы; тартым ПОЧВА — туфрак; нигез ПОЧЕМУ — ни сэбэптэн, ни ечен ПОЧЕМУ-ТО — нигэдер, нилектэндер ПОЧЕТНЫЙ — мактаулы ПОЧТИ — ... диярлек ПОЧУВСТВОВАТЬ — сиз-эргэ, тоя- рга, хис итэ-ргэ ПОЭТ — шагыйрь ПОЭТОМУ — шунлыктан ПОЯВИТЬСЯ — кил-ергэ, курен-ергэ ПОЯС — билбау, пояс ПРАВ — хаклы ПРАВДА — дерес, чыннан да ПРАВИЛО — кагыйдэ, тэртип ПРАВИЛЬНО — дерес ПРАВИЛЬНЫЙ — дерес ПРАВИТЕЛЬСТВО — хекумэт ПРАВЛЕНИЕ — идарэ иту ПРАВО — хокук ПРАВЫЙ — ун,; гадел ПРАЗДНИК — бэйрэм ПРАЗДНИЧНЫЙ — бэйрэмчэ, бэйрэм ПРАКТИКА — практика, тормыш, гамэл ПРЕДЕЛ — чик, эч ПРЕДЛАГАТЬ — тэкъдим ит-эргэ, бир-ергэ ПРЕДЛОЖЕНИЕ — тэкъдим иту; ж,емлэ ПРЕДСЕДАТЕЛЬ — рэис, председатель ПРЕДСТАВИТЕЛЬ — вэкил ПРЕДСТАВИТЬ — бир-ергэ, курсэт- ергэ ПРЕДСТАВЛЕНИЕ — тамаша; кузаллау ПРЕДСТАВЛЯТЬ — вэкиле бул-ырга ПРЕДСТОЯТЬ — алда ...тор-ырга, кет- эргэ ПРЕДУПРЕДИТЬ — искэрт-ергэ ПРЕЖНИЙ — элекке, уткэн ПРЕКРАСНО — бик яхшы ПРЕКРАСНЫЙ — бик матур, бик яхшы ПРЕМИЯ — премия, булэк ПРЕПОДАВАТЕЛЬ — укытучы ПРИБЕЖАТЬ — йегереп кил-ергэ ПРИБЛИЖАТЬСЯ — якынае-рга ПРИБОР — прибор; савыт ПРИБЫТЬ — кил-ергэ; арт-ырга ПРИВЕЗТИ — китер-ергэ ПРИВЕСТИ — алып кил-ергэ, китер- ергэ ПРИВОДИТЬ — алып кил-ергэ, китер- ергэ ПРИВЫКНУТЬ — гадэтлэн-ергэ, кунег-ергэ ПРИВЫЧКА — гадэт, кунегу ПРИГЛАСИТЬ — чакыр-ырга ПРИГОДИТЬСЯ — кирэк бул-ырга, яра-рга ПРИГОДНЫЙ — яраклы ПРИГОТОВИТЬ — хэзерлэ-ргэ; пешер- | ергэ ПРИГОТОВИТЬСЯ — хэзерлэн-ергэ ПРИДУМАТЬ — уйлап таб-арга ПРИЕЗЖАТЬ — кил-ергэ, кайт-ырга ПРИЕМ — алу, каршылау; ысул ПРИЕХАТЬ — кил-ергэ, кайт-ырга ПРИЗНАТЬСЯ — тан-ырга 53
ПРИЙТИ — кил-ергэ, жит-эргэ, кайт- ырга ПРИЙТИСЬ — туры кил-ергэ, яра-рга ПРИКАЗ — приказ, боерык ПРИКАЗАТЬ — приказ бир-ергэ, куш- арга ПРИМЕР — урнэк, мисал ПРИМЕРНО — якынча, чамалап ПРИМЕРНЫЙ — шэп; якынча ПРИНАДЛЕЖАТЬ — ...ныкы, .. .-ныц ПРИНЕСТИ — китер-ергэ, ит-эргэ ПРИНИМАТЬ — ал-ырга, каршыла-рга ПРИНИМАТЬСЯ — башла-рга, тотын- ырга ПРИНОСИТЬ — китер-ергэ, ит-эргэ ПРИНЯТЫЙ — кабул ителгэн, алынган ПРИНЯТЬ — ал-ырга, каршыла-рга ПРИНЯТЬСЯ — башла-рга, усеп кит-эргэ ПРИРОДА — табигать ПРИСЕСТЬ — чугэлэ-ргэ ПРИСЛАТЬ — жибэр-ергэ ПРИСЛУШАТЬСЯ, ПРИСЛУШИВАТЬСЯ — колак сал-ырга ПРИХОДИТЬ — кил-ергэ, жит-эргэ, кайт-ырга ПРИХОДИТЬСЯ — туры кил-ергэ ПРИЧЕМ — естэвенэ ПРИЧИНА — сэбэп ПРИЯТЕЛЬ — дус, туган ПРИЯТНО — рэхэт; тэмле ПРИЯТНЫЙ — рэхэт; тэмле; ягымлы ПРО — турында ПРОБЕЖАТЬ — йогереп ут-эргэ ПРОБОВАТЬ — сынап (тырышып) кара-рга ПРОВЕДЕННЫЙ — уткэрелгэн ПРОВЕРИТЬ — тикшер-ергэ ПРОВЕСТИ — алый чыг-арга; алда-рга ПРОВОЖАТЬ, ПРОВОДИТЬ — озат- ырга ПРОГОВОРИТЬ — эйт-ергэ 54 ПРОДОЛЖАТЬ — дэвам ит-эргэ ПРОДУКТ — нэтижэ; ризык; ашамлык ПРОЗВУЧАТЬ — яцгыра-рга ПРОЗРАЧНЫЙ — утэ куренмэле ПРОИЗВЕДЕНИЕ — эсэр ПРОИЗВЕСТИ — яса-рга, тудыр-ырга ПРОИЗВОДИТЕЛЬНЫЙ - Житештеручэн ПРОИЗВОДИТЬ — яса-рга, тудыр- ырга, эшлэп чыгар-ырга ПРОИЗВОДСТВЕННЫЙ —житештеру ПРОИЗВОДСТВО — житештеру, производство ПРОИЗНЕСТИ — эйт-ергэ ПРОИЗОЙТИ — бул-ырга, барлыкка кил-ергэ ПРОИСХОДИТЬ — бул-ырга, барлыкка кил-ергэ ПРОИСХОЖДЕНИЕ — чыгыш ПРОЙТИ — тарал-ырга; ут-эргэ ПРОМЫШЛЕННОСТЬ — промышленность, сэнэгать ПРОПАДАТЬ — югал-ырга ПРОПАСТЬ — югал-ырга, ул-эргэ ПРОСИТЬ — сора-рга, ялвар-ырга, утен-ергэ ПРОСНУТЬСЯ — уян-ырга ПРОСТИТЬ — гафу ит-эргэ ПРОСТО — жицел; бары тик ПРОСТОЙ — гади, беркатлы I ПРОСТОР — кицлек ПРОСТОРНЫЙ — киц, иркен ПРОСТРАНСТВО — пространство, урын ПРОСЬБА — copay, утенеч ПРОТИВ — каршы ПРОТИВНИК — дошман, каршы як ПРОТЯНУТЬ — суз-арга, тартып суз- । арга ПРОФЕССИЯ — белгечлек, Ьонэр ПРОХОДИТЬ — тарал-ырга; ут-эргэ ПРОЧЕСТЬ — укы-рга, укып чыг-арга ПРОЧИЙ — башка, калган ПРОЧИТАТЬ — укы-рга, укып чыг-арга ПРОЧНО — нык, какшамаслык итеп
ПРОЧНЫЙ — ышанычлы ПРОШЛЫЙ — узган ПРОЩАТЬ — гафу ит-эргэ ПРЫГАТЬ — сикер-ергэ ПРЫЖОК — сикереш, сикеру ПРЯМО — туры, туп-туры ПРЯМОЙ — туры ПТИЦА — кош ПУГАТЬ — куркыт-ырга ПУСКАТЬ — щибэр-ергэ, керт-ергэ, тарат-ырга Рр РАБОТА — эш, хезмэт РАБОТАТЬ — эшлэ-ргэ, хезмэт ит-эргэ РАБОТНИК — хезмэткэр, хезмэтче РАБОЧИЙ — эшче; эш РАВНО — бердэй ук, тигез РАВНОДУШНО — илтифатсыз РАВНОДУШНЫЙ — ваемсыз, исе китми торган РАВНОМЕРНО — бертигез РАВНЫЙ — тигез, тиндаш РАД — шат, риза РАДИ — ечен РАДОВАТЬСЯ — шатлан-ырга, сеен- ергэ, куан-ырга РАДОСТНО — шатланып, сеенеп РАДОСТНЫЙ — сеенечле, шатлыклы РАДОСТЬ — шатлык, куаныч РАЗ — тапкыр, юлы, чак РАЗБИРАТЬ — алып бетер-ергэ, тикшер-ергэ РАЗБИТЫЙ — ватылган РАЗБОР — тикшеру, суту РАЗВЕ — ...-мыни(мени), эллэ...-мы(ме) РАЗВЕДЧИК — эзлэуче, разведчик РАЗВЕСТИ — илтеп куя-рга; аер-ырга; асра-рга РАЗВИВАТЬ — устер-ергэ; ныгыт-ырга РАЗВИТИЕ — усеш, белем дэрэж,эсе РАЗВИТОЙ — таза, ускэн РАЗВИТЬ — сут-эргэ; ныгыт-ырга РАЗВИТЬСЯ — сутел-ергэ; ныг-ырга, ус-эргэ РАЗГЛЯДЕТЬ — тан-ырга; бел-ергэ ПУСТИТЬ — ж,ибэр-ергэ, керт-ергэ, та_рат-ырга ПУСТОЙ — буш ПУСТЫНЯ — чул, сахра ПУСТЬ — ярар инде, -сын ПУСТЯК — юк-бар нэрсэ, зарар юк ПУТЕВКА — путевка, юллама ПУТЕШЕСТВИЕ — сэяхэт ПУТЬ — юл ПЫЛЬ — тузан ПЫТАТЬСЯ — маташ-ырга РАЗГЛЯДЫВАТЬ — карап тор-ырга РАЗГОВАРИВАТЬ — сейлэш-ергэ РАЗГОВОР — суз, сейлэшу РАЗГОВОРНЫЙ — сейлэу РАЗДАВАТЬСЯ — ишетел-ергэ РАЗДАТЬСЯ — яцгыра-рга РАЗДЕТЬСЯ — чишен-ергэ РАЗДУМЬЕ — уй, уйлану РАЗЛИЧНЫЙ — Ьэртерле РАЗЛОМАТЬ — ват-арга, ж,имер-ергэ РАЗМЕР — зурлык, кулэм; улчэм РАЗНООБРАЗНЫЙ — Ьэртерле РАЗНЫЙ — терле РАЗОБРАТЬ — алып бетер-ергэ, тикшер-ергэ РАЗОБРАТЬСЯ — ацла-рга, ачыкла- ' рта РАЗОЙТИСЬ — таралыш-ырга, тарал- ырга РАЗРЕШАТЬ — рехсэт ит-эргэ, хэл ит-эргэ РАЗРЕШЕНИЕ — хэл иту, рехсэт I РАЗРЕШИТЬ — рехсэт ит-эргэ, хэл । ит-эргэ । РАЗРЯД — теркем; разряд; бушану РАЗУМ — акыл, зиЬен РАЗУМЕЕТСЯ — билгеле, элбэттэ РАЗУМЕВАТЬСЯ — ацлашыл-ырга РАЗУЧИВАТЬ, РАЗУЧИТЬ ятла- рга, ейрэн-ергэ РАЙОННЫЙ — район РАНЕНЫЙ — яраланган, яралы кеше РАННИЙ — иртэн, иртэ килгэн 55
РАНО — иртэ, иртук, бик иртэ РАНЬШЕ — элегрэк, алда, башта РАСКРЫТЬ — ач-арга, ж,эя-ргэ, фаш ит-эргэ РАСПИСАТЬСЯ — кул куя-рга РАСПОЛОЖЕННЫЙ — урнашкан, урнаштырылган РАСПОРЯДОК — тэртип РАСПОРЯЖЕНИЕ — боерык, курсэтмэ РАССЕРДИТЬСЯ — ачулан-ырга, ж,икен-ергэ РАССКАЗ — хикэя, сейлэу РАССКАЗАТЬ — сейлэ-ргэ, хикэя ит- эргэ РАССМАТРИВАТЬ — куреп ал-ырга, кара-рга РАССМЕЯТЬСЯ — кел-эргэ, келэ башла-рга РАССПРОСИТЬ — сораш-ырга, белеш- ергэ РАССТОЯНИЕ — ара, ераклык РАССТРОИТЬСЯ — бозыл-ырга; какша-рга РАССУЖДАТЬ — уйла-рга, сейлэш-ергэ РАСТЕНИЕ — усемлек РАСТЕРЯННО — аптырап, каушап РАСТЕРЯТЬ — югалт-ырга, жуя-рга РАСТИ — ус-эргэ, арт-ырга, кечэе-ргэ РАСХОДИТЬСЯ — таралыш-ырга, тарал-ырга РАСЧЕТ —_исэплэу; файда РЕАЛЬНЫЙ — реаль, тормышчан РЕБЕНОК — бала, нарасый РЕБЯТА — балалар, егетлэр РЕДАКЦИЯ — редакциялэу; редакция РЕДКИЙ — сирэк, сирэк була торган РЕДКО — сирэк РЕЗИНОВЫЙ — резина РЕЗКИЙ — кискен, ачы, борын яргыч РЕЗКО — кинэт, кискен итеп РЕЗУЛЬТАТ — нэтиж,э, курсэткеч РЕКА — елга РЕМОНТ — ремонт; ремонтлау РЕСПУБЛИКАНСКИЙ — республика, ж,ем11урият ... РЕЧЬ — сейлэу; тел; речь РЕШАТЬ, РЕШИТЬ — чиш-эргэ, кара- рга, кыл-ырга РЕШЕНИЕ — чишу, карар, нэтиж,э РЕШЕННЫЙ — чишелгэн, хэл ителгэн РЕШИТЕЛЬНО — кыю, кискен; Ьич РЕШИТЕЛЬНЫЙ — кыю, кискен РИСУНОК — рэсем, сурэт РОБКО — кыюсыз гына, юаш кына РОВНО — тигез, тегэл, бетенлэй РОВНЫЙ — тигез, тез РОД — ыру, нэсел; род РОДИНА — туган ил, ватан РОДИТЕЛИ — ата-ана РОДИТЬСЯ — ту-арга РОДНОЙ — туган, туып-ускэн РОЖДЕНИЕ — туу РОЗОВЫЙ — ал; роза РОЛЬ — роль, тоткан урын РОСТ — усу; буй; усеш РОТ — авыз; ж;ан; тамак РУБАШКА — кулмэк РУБЕЖ — чик, ара РУБЛЬ — (бер) сум, тэцкэ РУКА — кул РУКАВ — ждщ; елга култыгы РУКОВОДИТЕЛЬ — жцтэкче, башлык РУКОВОДИТЬ — яутгэкчелек ит-эргэ РУКОВОДСТВО — ж,итэкчелек иту РУССКИЙ — рус РУЧКА — калэм; тотка РЫБА — балык РЫБАК — балыкчы РЫЖИЙ — жцрэн, жцрэн чэчле РЯД — рэт, саф; куп кенэ РЯДОМ — янэшэ, якын гына Сс I С(СО) — ...-дан(...-тан), белэн I III С(СО) — чамасы, ...-лап, диярлек II С(СО) — белэн, ...-лы, ...-лап I САД — бакча, жцмеш бакчасы 56
САДИТЬСЯ — утыр-ырга САМ — узем, узец, узе САМОДЕЯТЕЛЬНОСТЬ — узешчэнлек САМОЛЕТ — самолет, очкыч САМОСТОЯТЕЛЬНОСТЬ — бэйсезлек САМОСТОЯТЕЛЬНЫЙ — местэкыйль САМЫЙ — нэкъ, узе, ук, ин,, узе САПОГИ — итек САРАЙ — сарай СБИТЬСЯ —ялгыш-ырга, бутал-ырга СБОР — ж,ыю, луыелу СВАЛИТЬСЯ — егыл-ырга, ав-арга, ишел-ергэ СВЕДЕНИЕ — мэгълумат, хэбэр СВЕЖИЙ — яца, саф, ин, соцгы СВЕРКАЮЩИЙ — ялтырап торган СВЕРХУ — югарыдан, естэн СВЕТ — яктылык, ут; денья, ж,ийан СВЕТЛЫЙ — якты, ачык, тонык СВИДАНИЕ — курешу, очрашу СВОБОДА — ирек, азатлык, херлек СВОБОДНО — иркен, иркенлэп СВОБОДНЫЙ — азат, иркен, буш СВОЕОБРАЗНЫЙ — узенэ бертерле СВОЙ — уз, узенен, СВЯЗАННЫЙ — бэйлэнгэн СВЯЗЬ — бэйлэнеш, элемтэ СДАТЬ — биру, кайтару СДЕЛАННЫЙ — ясалган, эшлэнгэн СДЕЛАТЬ — эшлэ-ргэ, ит-эргэ СДЕЛАТЬСЯ — бул-ырга, барлыкка кил-ергэ СЕБЯ — уземне, узецне, узен СЕВЕРНЫЙ — теньяк СЕГОДНЯ — буген СЕГОДНЯШНИЙ — бугенге СЕДОЙ — чал, агарган, аксыл СЕЙ — бу, шушы СЕЙЧАС — хэзер, шунда ук СЕКРЕТ — сер СЕКРЕТАРЬ — сэркатип СЕКУНДА — секунд СЕЛО — авыл СЕЛЬДЬ — сельдь, селедка СЕЛЬСКИЙ — авыл СЕМЬЯ — гаилэ СЕНО — печэн СЕРДИТО — ачуланып, усал итеп СЕРДИТЫЙ — ачулы, ус ал СЕРДИТЬСЯ — ачулан-ырга, ачу кил- ергэ СЕРДЦЕ — йерэк, куцел, бэгырь СЕРЕДИНА — урта, урталык СЕРЫЙ — соры; сурэн, тессез СЕРЬЕЗНО — Ж.ИТДИ, чынлап СЕРЬЕЗНЫЙ — ждтди СЕСТРА — кыз кардэш, апа, сецел СЕСТЬ — утыр-ырга, кун-арга; бат-арга СЗАДИ — арттан, артта СИДЕТЬ — утыр-ырга, утырып тор- ырга СИЛА — кеч, куэт, хэл, дэрман СИЛЬНО — каты, нык, кечле СИЛЬНЫЙ — кечле, нык, каты СИНИЙ — кук СИСТЕМА —система, тэртип СКАЗАННЫЙ — эйтелгэн, диелгэн СКАЗАТЬ — эйт-ергэ, ди-яргэ СКАЗКА — экият СКАМЕЙКА — эскэмия СКВОЗЬ — утэли, аркылы, аша СКЛАДЫВАТЬСЯ — еелеп куел-ырга, тор-ырга СКОЛЬКО — купме, ничэ, никадэр СКОРЕЕ — тизрэк, ж,э11этрэк СКОРО — тиз, ж,эйэт, тиздэн СКОРОСТЬ — тизлек СКОРЫЙ — тиз, тиз йерешле СКРОМНЫЙ — тыйнак, гади; аз гына СКРЫТЬСЯ — яшерен-ергэ, куздэн югал-ырга СКУЧНО — куцелсез, ямансу, эч пошу СКУЧНЫЙ — куцелсез, эчпошыргыч СЛАБО — буш итеп, тыгыз итмичэ СЛАБЫЙ — кечсез, чирлэшкэ; салмак СЛАВА — дан, шейрэт СЛАВНЫЙ — атаклы; яхшы СЛЕГКА — аз гына, зцицелчэ СЛЕД — эз, билге СЛЕДИТЬ — кузэт-ергэ, кара-рга СЛЕДОВАТЬ — артыннан йер-ергэ, бар-ырга СЛЕДУЮЩИЙ — бара торган, аннан соцгы СЛЕЗА — яшь, куз яше СЛИШКОМ — бик, бигрэк, утэ 57
СЛОВНО — кебек, эйтерсец, диярсец СЛОВО — суз СЛОВОМ — кыскасы СЛОЖЕННЫЙ — ееп куелган, кушылган; беклэнгэн СЛОЖИТЬ — ееп куя-рга СЛОЖНЫЙ — катлаулы, кыен; кушма СЛОЙ — катлам, катлау СЛУЖБА — хезмэт, эш СЛУЖИТЬ — хезмэт ит-эргэ, эшлэ- ргэ СЛУЧАИ — вакыйга, ж,ай СЛУЧАЙНО — очраклы рэвештэ СЛУЧАЙНЫЙ — очраклы, кетелмэгэн СЛУЧАТЬСЯ — бул-ырга, туры кил-ергэ СЛУЧИТЬСЯ — бул-ырга, туры кил-ергэ СЛУШАТЬ — тыцла-рга, санла-рга, кара-рга - Wfla-pFfy жш-рга СЛЫШАТЬ — ишет-ергэ, сиз-эргэ, тоя-рга СЛЫШАТЬСЯ — ишетел-ергэ.сизел- ергэ, тоел-ырга СЛЫШНО — ишетелэ, хэбэрлэр бар СЛЫШНЫЙ — ишетелэ торган СМЕЛО — кыю, гайрэтлэнеп СМЕЛЫЙ — кыю, батыр СМЕНА — алмашыну, смена, алмаш СМЕРТЬ — улем, эж,эл, вафат СМЕТЬ — кыю (хак) бул-ырга СМЕШНО — келке итеп СМЕШНОЙ — келке, келдергеч СМЕЯСЬ — келеп, шаярып СМЕЯТЬСЯ — кел-эргэ, мыскыл ит- эргэ СМОТРЕТЬ — кара-рга, кузэт-ергэ СМОЧЬ — булдыр-ырга, кулдан кил- ергэ СМУЩЕННО — оялып, уцайсызланып СМЫСЛ — мэгънэ; максат; файда СНАЧАЛА — башта, яцабаштан СНЕГ — кар СНЕЖНЫЙ — кар, карлы СНИМАТЬ — тешер-ергэ; сал-ырга; 5цый(я)-рга, ал-ырга СНИМОК — рэсем, кучермэ СНОВА — яцадан, тагы Бер кат СНЯТЬ — ал-ырга; тешер-ергэ; сал-ырга СОБАКА — эт СОБИРАТЬСЯ — эцыел-ырга, эцыен- ырга СОБРАНИЕ — эцыелыш, эцыелма СОБРАТЬ — жыя-рга, хэзерлэ-ргэ СОБРАТЬСЯ — эцыел-ырга, ж,ыен- ырга СОБСТВЕННО — чынында, дересендэ СОВЕРШАТЬ — яса-рга, курсэт-ергэ, ит-эргэ СОВЕРШЕННО — бетенлэй, тэмам, 11ИЧ СОВЕСТЬ — веждан, намус СОВЕТ — кицэш, мэслихэт СОВЕТОВАТЬ — кицэш бир-ергэ СОВЕЩАНИЕ — кицэшмэ СОВРЕМЕННЫЙ — замандаш, хазергв СОВСЕМ — бетенлэй, Ьич тэ, дем ... СОГЛАСИТЬСЯ — риза бул-ырга, килеш-ергэ I согласный — риза, килешкэн II СОГЛАСНЫЙ — тартык СОДЕРЖАНИЕ — эчтэлек СОЖАЛЕНИЕ — кызганыч, укенеч СОЗДАНИЕ — булдыру, тезу, язу СОЗДАННЫЙ — тезелгэн, ясалган СОЗДАТЬ — булдыр-ырга, тезе-ргэ, тудыр-ырга СОЗНАНИЕ — ац, Ьуш, ис, ацлау СОЙТИ — теш-эргэ, чыг-арга, куб- арга, бет-эргэ СОЛНЕЧНЫЙ — кояш, кояшлы СОЛНЦЕ — кояш СОМНЕНИЕ — шик, шебЬэ СОМНИТЕЛЬНЫЙ — шикле, шебйале СОН — йокы, теш СООБЩАТЬ, СООБЩИТЬ — хэбэр ит I эргэ, белдер-ергэ 1 СООБЩЕНИЕ — хэбэр, элемтэ СОРЕВНОВАНИЕ — ярыш СОСЕД — курше, курше-кулэн СОСЕДНИЙ — курше СОСНА — нарат 58
СОСТАВИТЬ — янэшэ куя-рга, тез- эргэ, яса-рга СОСТОЯНИЕ — хэл, торыш; байлык СОСТОЯТЬ — тор-ырга, бул-ырга СОСТОЯТЬСЯ — бул-ырга СОЮЗ — союз, берлек; теркэгеч СПАСИБО — рэхмэт СПАСТИ — коткар-ырга, йолып кал- ырга СПАТЬ — йокла-рга СПЕРВА — элек, башта, эувэл СПЕЦИАЛИСТ — белгеч СПЕЦИАЛЬНОСТЬ — белгечлек СПЕЦИАЛЬНЫЙ — махсус СПЕШИТЬ — ашыг-ырга, кабалан-ырга СПИНА — арка, сырт спокойно — тыныч кына СПОКОЙНЫЙ — тыныч СПОР — бэхэс, суз керэштеру, дау СПОРИТЬ — бэхэслэш-ергэ, ж,ин,еш- ергэ СПОРТИВНЫЙ — спорт СПОРТСМЕН — спортчы СПОСОБ — ысул, юл, юнь СПОСОБНОСТЬ — сэлэт СПОСОБНЫЙ — сэлэтле, булдыклы СПРАВА — уцнан, ун, яктан, увда СПРАВЕДЛИВЫЙ — гадел, туры, хаклы СПРАВИТЬСЯ — булдыра ал-ырга, ж,ин,-эргэ СПРАШИВАТЬ, СПРОСИТЬ — сора- рга, талэп ит-эргэ СПРЯТАТЬ — яшер-ергэ, качыр-ырга СПРЯТАТЬСЯ — яшерен-ергэ, кач- арга, пос-арга СПУСТИТЬСЯ — теш-эргэ, аска теш- эргэ СПУСТЯ — уткэч СПУТНИК — юлдаш, иярчен СРАЗУ — шунда ук, берьюлы СРЕДИ — арасында СРЕДНИЙ — урта, уртадагы, уртача СРЕДСТВО — чара, юл; акча СРОК — вакыт; срок СРОЧНО — бик тиз, ашыгыч СТАВИТЬ — бастыр-ырга, урнаштыр-ырга, куя-рга СТАНОВИТЬСЯ — бас-арга, бул-ырга, урнаш-ырга СТАРАТЬСЯ — тырыш-ырга СТАРИК — карт СТАРИННЫЙ — борынгы, куптэнге, иске СТАРУХА — карчык СТАРШИЙ — олы, югары, елкэн СТАРЫЙ — карт, иске, алама I СТАТЬ — бас-арга, урнаш-ырга, тукта-рга II СТАТЬ — бул-ырга СТАТЬЯ — мэкалэ; маддэ СТЕКЛО — пыяла СТЕПЬ — дала СТИХ — шигырь СТОИТЬ — тор-ырга, яра-рга СТОЛ — естэл, табын СТОЛБ — багана СТОЛИЦА — башкала, мэркэз СТОЛОВАЯ — аш булмэсе, ашханэ СТОЛЬКО — шулкадэр, шулхэтле СТОРОНА — як, чит, тараф I СТОЯВШИЙ — торган, басып торган I СТОЯТЬ — тор-ырга. урнаш-ырга, тукта-рга СТРАЖА — кораллы сакчы(лар), сак СТРАНА — ил, як СТРАНИЦА — бит; сэхифэ СТРАННО — гаж,эп хэл, сэер СТРАННЫЙ — гаж,эп, сэер, экэмэт СТРАНСТВИЕ — сэяхэт, ил гизу СТРАХ — курку, кот очу, дэЬшэт СТРАШНО — куркыныч, курку СТРАШНЫЙ — куркыныч, бик кечле СТРЕЛЯТЬ — ат-арга СТРЕМИТЬСЯ — ашыгып бар-ырга, омтыл-ырга 1 СТРЕМЛЕНИЕ — омтылыш, морат ' СТРОГИЙ — талэпчэн, кырыс, тегэл I СТРОГО — талэпчэнлек курсэтеп СТРОЕНИЕ — тезу, корылма, тезелеш СТРОИТЕЛЬ — тезуче СТРОИТЕЛЬНЫЙ — тезу, тезелеш ; СТРОИТЕЛЬСТВО — тезелеш, 1 корылыш 59
СТРОИТЬ — тез-ергэ, яса-рга, кор-ырга СТРОИТЬСЯ — узецэ йорт тезе-ргэ; сафка тезел-ергэ СТРОЙ — саф, строй, кейлэнеш СТРОЙКА — тезу, тезелеш, корылма СТРОКА — юл СТРОЧКА — юл СТУК — шакылдау, кагу, тибу СТУЛ — урындык, утыргыч СТУЧАТЬ — шакылда-рга, каг-арга СТЫДНО — ОЯТ СУД — суд, хе кем СУДИТЬ — фикер йерт-ергэ; гаеплэ-ргэ СУДЬБА — язмыш, тэкъдир, курэчэк СУМЕТЬ — булдыра ал-ырга, кулдан кил-ергэ СУМКА — букча, сумка СУНУТЬ — тыг-арга, куя-рга, сал-ырга СУРОВЫЙ — кырыс, каты, авыр СУТКИ — тэулек, кен СУХОЙ — коры, киптерелгэн СУЩЕСТВО — зат, ж,ан иясе, кеше СУЩЕСТВОВАТЬ — яшэ-ргэ, бар бул- ырга СХВАТИТЬ — тотып ал-ырга; ацла-рга СХОДИТЬ — барып кайт-ырга СЦЕНА — сэхнэ, куренеш СЧАСТЛИВЫЙ — бэхетле СЧАСТЬЕ — бэхет, сэгадэт I СЧЕТ — санау, исэплэу, счет СЧИТАТЬ — сана-рга, исэплэ-ргэ СЧИТАТЬСЯ — исэплэш-ергэ, санаш-ырга СЪЕЗД — съезд, килу, корылтай СЪЕСТЬ — аша-рга, ашап бетер-ергэ СЫГРАТЬ — уйна-рга, башкар-ырга СЫН — ул СЮДА — монда, бире ТАЙНА — сер ТАК — шулай, болай, мэсэлэн ТАКЖЕ — шулай ук, да ТАКОЙ — шундый, шулкадэр ТАМ — анда, шунда, тегендэ ТАНЕЦ — бию ТАНЦЕВАТЬ — бие-ргэ ТАРЕЛКА — тэлинкэ ТАСКАТЬ — таш-ырга, тарт-ырга ТАТАРСКИЙ — татар ТАЩИТЬ — алый бар-ырга ТВЕРДИТЬ — колагына тукы-рга, ятла-рга ТВЕРДО — нык, катгый ТВЕРДЫЙ — каты, ныклы ТВОЙ — синего ТВОРЧЕСКИЙ — иж,ади ТВОРЧЕСТВО — иж,ат Т.Е.(ТО ЕСТЬ) — ягъни ТЕЛО — тэн, ж,исем ТЕМ — шул хэтле, шулкадэр ТЕМНО — карацгы ТЕМНОТА — карацгылык ТЕМНЫЙ — карацгы; ж,инаятьчел ТЕНЬ — кулэгэ ТЕПЕРЬ — хэзер ТЕПЛО — эцылы, дусларча ТЕПЛЫЙ — эцылы; ягымлы ТЕРПЕТЬ — туз-эргэ; очра-рга, кур-ергэ ТЕРРИТОРИЯ — территория ТЕРЯТЬ — югалт-ырга, аерыл-ырга, эрэм ит-эргэ ТЕСНО — тыгыз, тар ТЕТРАДЬ, ТЕТРАДКА — дэфтэр ТЕТЯ — апа ТЕХНИЧЕСКИЙ — техник ТЕЧЕНИЕ — агым, юнэлеш ТИП — тип, тер ТИХИЙ — экрен, тын, басынкы ТИХО — экрен, тын ТИХОНЬКО — экрен генэ ТИШЕ — акрынрак, чугез ТИШИНА — тынлык, тынычлык ТО — ...-дыр, нэкъ ТО — ул чагында, бер...бер, я...я 60
ТО ЕСТЬ — ягъни, дересрэге ТОВАРИЩ — иптэш ТОГДА — ул вакытта, алай булгач ТОЖЕ — шулай ук, да ТОЛПА — халык ТОЛСТЫЙ — калын, юан ТОЛЬКО — бары, лэкин ТОН — тон, тесмер ТОНКИЙ — юка, нэфис ТОРЖЕСТВЕННЫЙ — тантаналы ТОРЖЕСТВО — тантана, эцицу ТОРОПИТЬСЯ — ашыг-ырга ТОРОПЛИВО — ашыгып, кабаланып ТОРОПЛИВЫЙ — ашыгучан, ашыгыч ТОРЧАТЬ — чыгып (тырпаеп) тор-ырга ТОСКА — сагыну, эч пошу ТОТ — шул, теге, бусы ТОТЧАС — шунда ук, шул чакта ук ТОЧКА — нокта; урын ТОЧНО — нэкъ, тегэл, дерес ТОЧНЫЙ — тегэл, дерес, эцыйнак ТРАВА — улэн> чирэм ТРАКТОРИСТ — тракторчы ТРЕБОВАНИЕ — талэп ТРЕБОВАТЬ — талэп ит-эргэ, кирэк ТРЕБОВАТЬСЯ — талэп ител-ергэ ТРЕВОГА — курку, тревога Уу У — янында, ...-да (-та), ...-ньщ УБЕГАТЬ — йегер-ергэ, кач-арга, ташы-рга УБЕДИТЕЛЬНЫЙ — ышандырырлык УБЕЖАТЬ — йегер-ергэ, кач-арга, ташы-рга УБИРАТЬ — алып куя-рга, ж,ыя-рга, бизэ-ргэ УБИТЬ — утер-ергэ, ез-эргэ, туг-эргэ УБОРКА — вдю, щыештыру УБРАТЬ — алып куя-рга, щыя-рга, бизэ-ргэ__ УВАЖАЕМЫЙ — хермэтле УВАЖАТЬ — ихтирам ит-эргэ, санла-рга УВАЖЕНИЕ — хермэт, ихтирам УВЕРЕННО — ышанып, туп-туры УВЕРЕННОСТЬ — ышанганлык, ышану, ышаныч ТРЕВОЖНО — борчулы, шомланып ТРЕВОЖНЫЙ — шомлы,тревога ТРЕУГОЛЬНИК — ечпочмак ТРОНУТЬ — тия-ргэ, ал-ырга ТРУБА — торба, моряка, быргы ТРУБКА — трубка, кепшэ ТРУД — хезмэт, эсэр, кеч тугу ТРУДИТЬСЯ — эшлэ-ргэ, тырыш-ырга ТРУДНО — авыр, кыен, читен ТРУДНОСТЬ — авырлык, кыенлык ТРУДНЫЙ — авыр, кыен, читен ТРУДОВОЙ — эш, хезмэт ТРУДЯЩИЙСЯ — хезмэт иясе, хезмэт итуче ТУДА — шунда, тегендэ ТУМАН — томан ТУТ — биредэ, монда, шул чакта ТУЧА — болыт, кара болыт ТЩАТЕЛЬНО — ныклап, нык ТЫ — СИН ТЫЛ — арт, тыл ТЯЖЕЛО — авыр, читен, кыен ТЯЖЕЛЫЙ — авыр, салмак, каты ТЯНУТЬ — тарт-ырга, суз-арга, суыр-ырга ТЯНУТЬСЯ — сузыл-ырга, уз-арга УВЕРЕННЫЙ — нык ышанган кеше УВЕРЯТЬ — ышандыр-ырга УВИДЕВ — куреп (алып) УВИДЕТЬ — кур-ергэ, ацла-рга, бел-epi э УГОВАРИВАТЬ — угетлэ-ргэ, юмала рга УГОВОРИТЬ — угетлэ-ргэ, килештер- ергэ УГОЛ — почмак; чат, чатлык УГОЛОК — почмак УГОЛЬ — кумер УГРЮМО — кунелсез, карацгы УДАВАТЬСЯ — уцышлы барып чыг-арга УДАР — бэру, тибу, удар, Ьежум УДАРИТЬ — суг-арга, бэр-ергэ УДАТЬСЯ — уцышлы барып чыг-арга УДИВИТЕЛЬНО — гажрп, искиткеч 61
УДИВИТЕЛЬНЫЙ — гаж,эеп, искиткеч УДИВИТЬСЯ — ис кит-эргэ, га?цэплэн-ергэ УДИВЛЕНИЕ — ис киту, гаэцэплэну УДИВЛЕННО — ис китеп, гажрплэнеп УДОБНО — уцайлы, ж,айлы, кулай УДОБНЫЙ — уцай, уцайлы, ж,айлы УДОВОЛЬСТВИЕ — рэхэт, хозур УЕЗЖАТЬ — кит-эргэ, китеп бар-ырга УЕХАТЬ — кит-эргэ, китеп бар-ырга I УЖ — тузбаш (елан) II УЖ — инде, лэ инде УЖАС — курку, кот очу, фажцга УЖЕ — инде УЖИН — кичке аш УЗКИЙ — тар УЗНАВ — белеп, ацлап алгач УЗНАВАТЬ — тан-ырга, бел-ергэ, ацла-рга УЗНАТЬ — тан-ырга, бел-ергэ, белеш- ергэ УЙТИ — кит-эргэ, ташла-рга, чум-арга, тотыл-ырга УКАЗАТЬ — курсэт-ергэ, ишарэ ит-эргэ УЛИЦА — урам УЛУЧШАТЬСЯ, УЛУЧШИТЬСЯ — яхшыр-ырга, эйбэтлэн-ергэ УЛУЧШИТЬ — яхшырт-ырга, эйбэтлэндер-ергэ УЛЫБАТЬСЯ — елма-ерга; оша-рга УЛЫБАЯСЬ — елмаеп, келемсерэп УЛЫБКА — елмаю, келемсерэу УЛЫБНУТЬСЯ — келемсерэ-ргэ УМ — акыл; акыл иясе УМЕЛЫЙ — оста, булдыклы УМЕНИЕ — белу, сэлэт УМЕНЬШАТЬ — кечерэйт-ергэ, азайт- ырга УМЕРЕТЬ — ул-эргэ, эж,эл ждт-эргэ УМЕТЬ — бел-ергэ, кулыннан кил-ергэ УМНОЖАТЬ — тапкырла-рга, арттыр- ырга УМНОЖИТЬ — тапкырла-рга, арттыр- ырга УМНЫЙ — акыллы, башлы УПАСТЬ — егыл-ырга, теш-эргэ, атыл-ырга, киме-ргэ УПРАВЛЕНИЕ — идарэ (иту) УРОВЕНЬ — биеклек, дэрэжр 62 УРОЖАЙ — уцыш, муллык УРОК — дэрес, гыйбрэт УСЕСТЬСЯ — утыр-ырга УСИЛИЕ — бердэм кеч УСЛОВИЕ — суз куешу, шарт, талэп УСЛЫШАТЬ — ишет-ергэ, ишетеп бел-ергэ УСМЕХНУТЬСЯ — келемсерэ-ргэ, авыз ер-ырга УСНУТЬ — йокыга кит-эргэ, йоклап кит-эргэ УСОВЕРШЕНСТВОВАТЬСЯ — камиллэш-ергэ УСПЕВАТЬ, УСПЕТЬ — зцитеш-ергэ, елгер-ергэ УСПЕХ — уцыш, уцышлык УСПЕШНО — уцышлы (рэвештэ) УСПЕШНЫЙ — уцышлы УСПОКОИТЬСЯ — тынычлан-ырга, басыл-ырга УСТАЛЫЙ — арыган, талчыккан УСТАНОВЛЕННЫЙ — куелган, билгелэнгэн УСТАТЬ — ары-рга, йончы-рга, элсерэ-ргэ УСТНО — телдэн УСТРАИВАТЬ — кор-ырга, рэтлэ-ргэ, куптар-ырга УСТРОИТЬ — кор-ырга, рэтлэ-ргэ, куптар-ырга УСТРОЙСТВО — тезелеш, ждйланма УТВЕРЖДАТЬ — расла-рга, ...дип сана-рга УТРО — иртэ УТРОМ — иртэн, иртэ белэн УХАЖИВАТЬ — кара-рга, артыннан йер-ергэ УХО — колак УХОД — киту, ташлау; карау (авыруны) УХОДИТЬ — кит-эргэ, ташла-рга УЧАСТВОВАТЬ — катнаш-ырга УЧАСТИЕ — катнашу, телэктэшлек УЧАСТНИК — катнашучы УЧАСТОК — участок, булемтек УЧАЩИЙСЯ — укучы УЧЕБА — уку, белем алу УЧЕБНИК — дэреслек УЧЕБНЫЙ — уку, уку-укыту УЧЕНИЕ — тэгълимат, уку УЧЕНИК — укучы, ейрэнчек, шэкерт
УЧЕНИЧЕСКИЙ — укучы ... УЧЕНЫЙ — галим, гыйльми УЧИТЕЛЬ — укытучы, остаз, мегаллим УЧИТЕЛЬСКАЯ — укытучылар булмэсе УЧИТЕЛЬСКИЙ - укытучы... УЧИТЬ — укыт-ырга, ейрэт-ергэ, ятла-рга УЧИТЬСЯ — укы-рга, ейрэн-ергэ УЮТ — уцайлылык УЯЗВИМЫЙ — йомшак, кимсенучэн ФАКТ — мисал ФИГУРА — сын ФИЗИЧЕСКИЙ — физика, физик ФЛАГ — байрак, флаг, элэм ФОРМА — форма; кием ФОТОГРАФИЯ — фотография, рэсем, сурэт ФРАЗА — ж;емлэ, гыйбарэ ХАРАКТЕР — характер, холык ХВАТАТЬ — тот-арга, я^ит-эргэ ХВАТИТЬ — суг-арга, бэр-ергэ ХВОСТ — койрык ХИМИЧЕСКИЙ — химия ..., химик ХЛЕБ — икмэк, ашлык ХОДИТЬ — йер-ергэ, кара-рга ХОДЬБА — йереш, йеру ХОЗЯИН — хуж,а, ия ХОЗЯЙСТВО — хуж,алык ХОЛОД — суык, салкын ХОЛОДНО — суык, салкын ХОЛОДНЫЙ — салкын ХОР — хор, кумэк ж,ыр ХОРОШИЙ — яхшы, эйбэт ХОРОШО — яхшы, эйбэт, ярар ХОТЕТЬ — телэ-ргэ ХОТЕТЬСЯ — телэ-ргэ ХОТЬ — булса да ХОТЯ — булса да, гэрчэ ХУДОЖЕСТВЕННЫЙ — матур; нэфис ХУДОЖНИК — рэссам, художник ХУЖЕ — начаррак ЦцЧч ЦВЕТ — тес ЦВЕТНОЙ — тесле ЦВЕТОК — чэчэк, гел ЦЕЛИНА — чирэм и^ир ЦЕЛОВАТЬ — уб-эргэ ЦЕЛЫЙ — бетен, тулы, буе ЦЕЛЬ — максат ЦЕННЫЙ — кыйммэтле ЦЕНТР — узэк, УРта ЦЕНТРАЛЬНЫЙ — узэктэге, теп ЦЕПЬ — чылбыр, богау ЦЫПЛЕНОК — чеби, чебеш ЧАЙ — чэй ЧАС — сэгать ЧАСТО — еш ЧАСТЬ — елеш, кисэк, булек ЧАСЫ — сэгать ЧАЩЕ — ешрак, куерак ЧЕЙ — кемнеке ЧЕЙ-ТО — кемнекедер ЧЕЛОВЕК — кеше ЧЕЛОВЕЧЕСКИЙ — кешегэ хас ЧЕЛОВЕЧЕСТВО — кешелек деньясы ЧЕМ — Караганда, никадэр ЧЕРЕЗ — аркылы, аша ЧЕРНИЛА — кара (язу карасы) ЧЕРНЫЙ — кара ЧЕРТ — шайтан ЧЕРТА — сызык, хасият ЧЕСТНО — гад ел, намусы кушканча ЧЕСТНЫЙ — намуслы, тугры ЧЕСТЬ — намус ЧЕТВЕРТЬ — чирек ЧИСЛО — сан ЧИСТО — чиста (итеп) ЧИСТОТА — чисталык, сафлык ЧИСТЫЙ — чиста, саф ЧИТАТЕЛЬ — укучы ЧИТАТЬ — укы-рга ЧЛЕН — эгъза, кисэк, член 63
ЧТО — нэрсэ, дип ЧТОБ — ечен; ...-сын(сен) ЧТО-ЛИБО — ни дэ булса ЧТО-ТО — нэрсэдер, бераз, никтер ЧУВСТВО — тойгы, хис ЧУВСТВОВАТЬ — сиз-эргэ, тоя-рга, ттт ТТТ хис ит-эргэ ЧУВСТВОВАТЬСЯ — тоел-ырга ЧУДЕСНО — гажрп, бик эйбэт ЧУДЕСНЫЙ — тац калырлык ЧУЖОЙ — башка кеше; чит, ят ЧУТЬ — аз гына Ш ш Щ щ ШАГ — адым ШАГАТЬ — атла-рга, атлап бар-ырга ШАГНУТЬ — атлап куя-рга, атла-рга ШАПКА — бурек ШЕПОТОМ — пышылдап ШЕПТАТЬ — пышылда-рга ШЕЯ — муен ШИРИНА — кицлек, иц ШИРОКИЙ — киц, иркен, зур ШИРОКО — киц, зур ШКОЛА — мэктэп ШКОЛЬНИК — укучы ЭэЮю ШКОЛЬНЫЙ — мэктэп ... ШЛЯПА — эшлэпэ ШТУКА — данэ ШУМ — тавыш ШУМЕТЬ — шаула-рга ШУМНО — шаулап, шаулы ШУТИТЬ — шаяр-ырга, уйна-рга ШУТКА — шаярту ЩЕКА — яцак ЩЕНОК — кечек ЩИ — щи, кэбестэ шулпасы ЭКЗАМЕН — имтихан ЭКЗАМЕНОВАТЬ — имтихан ал-ырга ЭКЗЕМПЛЯР — несхэ ЭКОНОМИКА — икътисад ЭКОНОМИЯ — экономия, исрафсыз ЭЛЕКТРИЧЕСТВО — электр ЭЛЕКТРОСТАНЦИЯ — электр станциясе ЭНЕРГИЧНО — гайрэтлэнеп, дэрт белэн ЭНЕРГИЯ — энергия; дэрт ЭТА — бу ЭТАЖ — кат, этаж Я я ЭТО — бу ЭТОТ — бу ЭФФЕКТИВНЫЙ — тээсирле, нэтижрле ЭХ — их, эй, эх ЭХО — кайтаваз ЮГ — кеньяк ЮЖНЫЙ — кеньяктагы, кеньяк ЮНОСТЬ — яшьлек ЮНОША — ящусмер ЮНОШЕСКИЙ — яшьлек... ЮНЫЙ — яшь Я — мин ЯБЛОКО — йлма ЯБЛОНЯ — алмагач ЯБЛОЧНЫЙ — алма ЯВИТЬСЯ — кил-ергэ, бар-ырга, бул-ырга ЯВЛЯТЬСЯ — бул-ырга, кил-ергэ ЯВНЫЙ — ачык, шиксез ЯДЕРНЫЙ — атом-теш ... ЯЗЫК — тел ЯЙЦО — йомырка ЯНВАРЬ — гыйнвар, январь ЯРКИЙ — якты, яп-якты, ачык ЯРКО — якты, яп-якты ЯСНО — якты, аяз ЯСНЫЙ — якты, ачык ЯСТРЕБ — карчыга ЯЩИК — тартма 64
Районы Татарстана — Татарстан районнары Агрызский —Эгерж,е Азнакаевский — Азнакай Аксубаевский — Аксубай Актанышский — Актаныш Алексеевский — Алексеевский Алькеевский — Элки / Альметьевский — Элмэт / Апастовский — Апас / Арский — Арча Атнинский — Этнэ Бавлинский — Баулы Балтасинский — Балтач Бугульминский — Бегелмэ Буинский — Буа Верхнеуслонский — Югары Ослан Высокогорский — Биектау Дрожжановский — Чупрэле Елабужский — Алабуга Заинский — Зэй Зеленодольский — Яшел Узан Кайбицкий — Кайбыч Камско-Устьинский — Кама Тамагы KttI 1БАТЫ1Г КО П.ЯК- КО1БАТЫН1 ТО И>ЯК- КО1ЧЫГЫ111 ГО 1ЬЯК- КО IB ATI >1111 КО 1ЬЯК- КГ'НЧЫГЫШ Кукморскпй — Кукмара Лаишевский — Лаеш Лениногорский — Ленпногорск Мамадышский — Мамадыш Менделеевский — Менделеевск Мензелинский — Минзэлэ Муслюмовский — Меслим Нижнекамский — Тубэн Кама Новошешминский — Яна Чишмэ Нурлат-Октябрьский — Норлат-Октябрь Пестречинский — Питрэч Рыбно-Слободский — Балык Бистэсе Сабинский — Саба Сармановский — Сарман Спасский — Спас Тетюшский — Тэтеш Тукаевский — Тукай Тюлячинский — Телэче Черемшанскнй — Чирмешэн Чистопольский — Чистай Ютазинский — Ютазы Города Татарстана — Татарстан шэЬэрлэре Агрыз — Эгерж.е Азнакаево — Азнакай Альметьевск — Элмэт Бавлы — Баулы Бугульма — Бе Буинск — Буа один — бер два — ике три — еч четыре — дурт пять — бит шесть — алты Булгар — Болгар Елабуга — Алабуга Заинек — Зэй Зеленодольск — Зеленодольск Казань — Казан Счет семь — жиде восемь — сигез девять — тугыз десять — ун двадцать — егерме тридцать — утыз Лениногорск — Ленпногорск Мамадыш — Мамадыш Менделеевск — Менделеевск Мензелинск — Минзэлэ Хисап сорок — кырык пятьдесят — илле шестьдесят — алтмыш семьдесят — щитмеш восемьдесят — сиксэн девяносто — туксан Набережные Челны—Яр Чаялы Нижнекамск — Тубэн Кама Нурлат — Норлат Тетюши — Тэтеш Чистополь — Чистай сто — йоз тысяча — мен, сложение — кушу вычитание — алу умножение — тапкырлау деление — б\л\ О времени — Вакыт турында зима — кыш весна — яз лето — ж.эй осень — коз век — гасыр год — ел четверть — чирек месяц — ай неделя — атна сутки — тэулек день — кон вечер — кич ночь — тон утро — ирта вчера — кича сегодня — буген завтра — иртэга час — сэгать минута — минут секунда — секунд понедельник — душэмбе вторник — сишэмбе среда — чаршэмбе четверг — панжешамбе пятница — жомга суббота — шимбэ воскресенье — якшамбе выходной — ял коне будни — эш кеннэре праздник — байра*м рабочее время— эшвакыты перерыв — ял вакыты урок — дарес перемена — танафес вечность — мацгелек миг, мгновение — мнзгел сейчас — хэзер потам — анниры. соцыннан всегда — йлрвакыт ни когда — йичкай чан
Элементы этикета — Этикет элементлары Исэилэшу —- Исэнмс! — Исэнмесез! — Хэерле иртэ! — Хэерле кен! — Хэерле кич! — Сэлам! — Хэллэрегез ничек? — Рэхмэт. Эйбат. — Хэлец ничек? — Рэхмэт. Ярыйсы. Танышу — Таныш булыйк. -— Мин Ростам. — Э мин Сережа. — Мин бик шат, Сережа. — Мин дэ. — Таныш булыгыз! Бу Камил. — Э бу Виталий — Рэхмэт. — Мин бик шит. — Мин дэ. — Мин Айдар. — Э син кем? — Мин Лена. Чакыру —- Дусларым! Сезне туган конемэ чакырам! — Рэхмэт! Без килербез. — Рахим ит! — Рэхим итегез! Телефонная сейлэшу — Алло! Исэнмесез! — Бу Мусиннар ква рти ры м ы ? — Юк. —- Гафу итегез! — Берни тугел? — Алло! Хэерле кон! — Хэерле кон! — Рэйсэне чакырыгыз эле! — Рэхим итегез! — Рэхмэт! Котлаулар — Туган конец белэн тэбрик итэм. — Рэхмэт. — Яца ел белэн? — Бэйрэм белэн? Приветствие — Здравствуй! — Здравствуйте! — Доброе утро! — Добрый день! — Добрый вечер! — Привет! — Как ваши дела? — Спасибо. Хорошо — Как твои дела? — Спасибо. Ничего. Знакомство — Будем знакомы. — Я Рустем. — А я Сережа. — Я очень рад, Сережа. — Я гоже. — Познакомьтесь! Эго Камиль. — А это Виталий — Спасибо. — Я очень рад. — Я тоже. — Я Айдар. — А ты кто? — Я Лена. Приглашение — Друзья мои! Приглашаю вас на свой день рождения! — Спасибо! Мы придем. — Проходи! — Добро пожаловать! Разговор по телефону — Алло! Здравствуйте! — Эго квартира Мусиных? - Нет. — Извините! — Ничего! — Алло! Добрый день? — Добрый день! — Позовите, пожалуйста. Райсу! — Пожалуйста! — Спасибо! Поздравления — Поздравляю тебя с днем рождения. — Спасибо. — С новым годом! — С праздником! Телэклэр — Чэйлэрегез тэмле булсын! — Ашларыгыз тэмле булсын! — Унышлар телим! — Яца кулмэгец котлы булсын! Яцалары естэлсен! Ж,ылы тэиецдэ тузсын! — Рэхмэт! — Хэерле юл? —Тыныч йокы! Саубуллашу — Сау бул! — Сау булыгыз! — Ху ш! — Хушыгыз! Раслау — Бу Булатмы? — Эйе. — Син белэсецме? — Эйе. Инкяр иту — Бу Гелназмы? — Юк. Ге лиаз тугел. — Килмэ! — Барма! Дэрестэ — Ярыймы? — Ярый. Керегез. — Керергэ мемкинме? — Мемкин. Керегез. — Утыр! — Утырыгыз? — Тыцла! — Тыцлагыз! — Яз? — Языгыз! — У км! — Укыгыз! — Тэржемэ ит? — Тэрж;емэ итегез! —- Тикшер! — Тикшерегез! — Тактага чык! — Тактага чыгыгыз! — Искэ тошер! — Искэ тешерегез? — Исецдэ тот! — Исегездэ тотыгыз! Пожелания — Пусть будет вкусным ваш чай! (Приятого аппетита!) — Приятного аппетита! — Желаю успехов! — У тебя новое платье! С обновкой тебя! — Спасибо! — Доброго пути! — Спокойной ночи! Прощание — До свидания — До свидания! — Проьцап! — Прощайте! Утверждение — Это Булат? - Да. ' — Ты знаешь? -Да. Отрицание — Это Гульназ? — Нет. Не Гульназ. — Не приходи! — Не ходи! На уроке — Можно? — Можно. Заходите. — Можно войти? — Можно. Входите. — Садись! — Садитесь! — Слушай! — Слушайте! — Пиши! — Пишите! — Читай! — Читайте! — Переведи! — Переведите! — Проверь! — Проверьте! — Выходи к доске! — Выходите к доске! — Вспомни! — Вспомните! — Запомни! — Запомните!
УДК 802/809:030 Приложение к учебникам татарского языка для русскоязычных С 24 учащихся — автор-составитель Флера Садриевна Сафиуллина ББК 81.2я2 Рецензент — учитель-методист 7 школы-гимназии Сазонова Н.Г., “Базовый татарско-русский и русско-татарский словарь для школьников” — Татарское Республиканское издательство “Хэтер”, 2000 Издание пятое, доработанное В предлагаемом словаре собрано около 3000 наиболее широко употребительных слов татарского языка и около 2500 слов — русского языка. Словарь является приложением к учебникам татарского языка для русскоязычных учащихся. Словарь предназначен для усвоения базового набора слов, знание которого дает возможность достаточно свободного владения языком. ТаРИХ 420014, Казань, Кремль, здание /о 1рекции музея-заповедника “Казанский кремль”, к.30 тел.: 92-56-01 Формат издания 70x84 ’/1Г. Объем 4 п.л. Печать офсетная. Бумага офсетная № 1. Тир. 10000 экз. Заказ д' 669 Отпечатано с готовых диапозитивов Марийским полиграфическо-издательским комбинатом г.Йошкар-Ола, ул.Комсомольская, 114. Лицензия № 184 от 16.04.97 Директор: Г.В. Васильев. Технический редактор: Н.Г. Габдрахманова. Верстка: Р.К. Бикмуллии ISBN 5-900004-02-5 ББК 81.2я2 © ТаРИХ, 2000 © Ф.С. Сафиуллина, текст, 1997
Татарское республиканское издательство «Хэтер» предлагает: ТАТАРСКИЙ ЯЗЫК, ИНТЕНСИВНЫЙ КУРС, ИЗДАНИЕ ВТОРОЕ, ПЕРЕРАБОТАННОЕ И ДОПОЛНЕННОЕ Предлагаемый учебник содержит 30 уроков татарского языка, элементы грамматики, речевого этикета и татарско-русский словарь использованных на уроках слов (с транскрипцией). Учебник предназначен для студентов ВУЗов и учащихся старших классов, а также для всех желающих изучать татарский язык. Для удобства обучения и правильного произношения предлагаем приобрести аудио-кассету с записью наиболее важных участков текста. Учителям, работающим с данным учебником, предлагаем Методическое пособие к интенсивному курсу. СЛОВАРЬ СИНОНИМОВ (СИНОНИМНАР СУЗЛЕГЕ) Словарь включает в себя более 4500 синонимических гнезд, объединяющих около 25000 синонимов, употребляемых в современном татарском языке. Словарь может быть полезным для преподавателей татарского языка, студентов и для всех изучающих татарский язык. И ТУГАН ТЕЛ... В сборник включено более 100 стихотворений о родном языке. Эти произведения можно использовать на уроках, вечерах поэзии, на олимпиадах. Адресовано самому широкому кругу читателей. КАРТИНА КАК СРЕДСТВО РАЗВИТИЯ РЕЧИ ТАТАРСКИХ ШКОЛЬНИКОВ Цель настоящего пособия, адресованного учителю русского языка татарской школы — помочь в организации уроков с использованием картины, дать некоторый теоретический и практический материал, необходимый для этого. СЛОВАРИК ПЕРВОКЛАССНИКА - СПИСОК СЛОВ ДЛЯ АКТИВНОГО УСВОЕНИЯ к программе по обучению татарскому языку русскоязычных учащихся для 1 класса. ХЭЗЕРГЕ ТАТАР ЭДЭБИ ТЕЛЕ. ЛЕКСИКОЛОГИЯ Югары уку йортлары студентлары очен лексикология курсы буенча махсус дэреслек. РУССКО-АНГЛИЙСКИЙ ФРАЗЕОЛОГИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ Содержит 5,5 тыс. фразеологических единиц, предназначен всем интересующимся английской и русской фразеологией. ПРОПИСЬ. МАТУР ЯЗУ ДЭФТЭРЕ Рекомендована Министерством образования Республики Татарстан для русскоязычных учащихся 1 класса начальной школы. Мы ждем Ваших писем по адресу: 420014, Казань, Кремль, а\я 54 телефон: 92-56-01