/
Author: Кодзоев Н.Д.
Tags: языки мира словарь толковый словарь издательство ростов на дону русско-ингушский
Year: 2021
Text
Н.Д.Кодзев РУССКО-ИНГУШСКИИ СЛОВАРЬ
н.д. кодзоев
РУССКО-ИНГУШСКИЙ
СЛОВАРЬ
Н.Д. Кодзоев
РУССКО-ИНГУШСКИЙ
СЛОВАРЬ
Ростов-на-Дону – 2021
УДК 038
ББК 81.2(=Инг.)
К57
Автор благодарит за помощь в издании словаря
члена Совета Федерации от Республики Ингушетия
Белана Багаудиновича Хамчиева
Редактор Р.Р. Хайрова, к. филол. н.
Рецензент З.Х. Киева, д. филол. н.
Кодзоев Н.Д.
К57 Русско-ингушский словарь (около 22 500 слов). – Ростов н/Д, 2021. – 656 с.
Ӏ8ВХ 978-5-906785-55-8
«Русско-ингушский словарь» может быть исполъзован школъниками, студентами, учителями, жунали-
стами и всеми, кто изучает современный ингушский язык.
УДК 038
ББК 81.2(=Инг.)
Ӏ8В^ 978-5-906785-55-8
© Кодзоев Н.Д., автор; 2021 г.
3
РУССКИЙ АЛФАВИТ
Буквы
Названия букв
А а
а
Б б
бэ
В в
вэ
Г г
гэ
Д д
дэ
Е е
е
Ё ё
ё
Ж ж
жэ
З з
зэ
И и
и
Й й
и краткое
К к
ка
Л л
эл
М м
эм
Н н
эн
О о
о
П п
пэ
Р р
эр
С с
эс
Т т
тэ
У у
у
Ф ф
эф
Х х
ха
Ц ц
ЦЭ
Ч ч
че
Ш ш
ша
Щ щ
ща
ъ
твёрдый знак
ы
ы
ь
мягкий знак
Э э
э
Ю ю
ю
Я я
я
4
СОКРАЩЕНИЯ
анат. – анатомическое
астр. – астрономическое
вводн.сл. – вводное слово
г. – гора
геогр. – географическое
грамм. – грамматическое
детск. – детское
лингв. – лингвистическое
мат. – математическое
мед. – медицинское
межд. – междометие
мест. – местоимение
мн.ч. – множественное число
нареч. – наречие
насек. – насекомое
пос. – поселение
посл. – послелог
предл. – предлог
прил. – прилагательное
прис. союз – присоединительный союз
прич. – причастие
прот. союз – противительный союз
разд. союз – разделительный союз
р. – река
соед. союз – соединительный союз
созв. – созвездие
сущ. – существительное
техн. – техническое
физиол. – физиологическое
част. – частица
числ. – числительное
этн. – этноним
ОБОЗНАЧЕНИЯ
|| – две прямые линии отделяют неизменяемую часть слова от изменяемой.
// – две косые линии обозначают вариативную подачу слов.
5 А
А
а (вопр. частп.) – хӀай
а (межд.) – хӀа
а (прис. союз) – цудухьа // хӀаьта // хӀатоане
а (прот. союз) – а // хӀаьта // дале а
абажур – лампа кад (-аш) (б, д)
абазинец (этн.) – абзо (-й) (в, б)
абазинка (этн.) – абзо (-й) (й, б)
абазинский (прил.) – абзой
аббат – мозгӀар (-аш) (в, б)
аберрация (астр.) – моттиг хувцар (д)
абзац – цӀе мугӀ (-арч) (б, д)
абориген – духьархо (-й) (в, б)
аборигенка – духьархо (-й) (й, б)
аборт – остдáлар (д) // остдáккхар (д)
абрек – эбарг (-аш) (в, б)
абречество – эбаргал (д)
абрикос (бот.) – гӀамагӀа (-ш) (й, й)
абрикосовый (прил.) – гӀамагӀай
абсолютно (нареч.) – дувцилга доацаш
абсолютный (прил.) – шéконза // бизза
абстрагироваться – юстарвáла
абстрактный (прил.) – хӀамзалха
абстракция – хӀамзалхар (д)
абсурд – кӀаддабоацар (д)
абсурдный (прил.) – кӀаддабоаца (д)
абсцéсс (мед.) – Ӏáйна хӀама (й)
абхаз (этн.) – абхáзо (-й) (в, б)
Абхазия – Абхáзехье (й) // Абхазой мохк (б)
абхазка (этн.) – абхáзо (-й) (й, б)
абхазский (прил.) – абхáзой
авангард – хьалхара дáкъа (д) // хьалхале лéлаяраш (б)
авангардный (прил.) – хьалха латтарий // хьалхале лéлаярий
А 6
аванпост – хьалхара ха (д)
аванс – хьалхара алпи (д)
авансировать – хьалхара алпи дала
авансовый (прил.) – хьалхарча алпе
аварец (этн.) – маӀарло (-й) (в, б)
Авария – МаӀарлой мохк (б) // МаӀарлойче (й)
аварка (этн.) – маӀарло (-й) (й, б)
аварский (прил.) – маӀарлой
август – маьцхалий бутт (б)
августовский (прил.) – маьцхалий бéтта
авдотка (зоол.) – цонкóтам (-аш) (й, й)
авитаминоз (мед.) – дéгӀа витаминаш цатаар (д)
австралиец (этн.) – áстралхо (-й) (в, б)
австралийка (этн.) – áстралхо (-й) (й, б)
австралийский (прил.) – áстралхой
Австралия – Астрали (й)
австриец (этн.) – áстр||е (-ий) (в, б)
австрийка (этн.) – áстр||е (-ий) (й, б)
австрийский (прил.) – áстрий
Австрия – Астри (й)
авто- – ши-шех // ше
автогонки – машенаш хахкар (д)
автодорожный (прил.) – машеннаькъий
автомобиль – машен (-аш) (й, й)
автомобильный (прил.) – машений
автоплуг – ше лéла ну||х (-охараш) (д, д)
авторемонт – машенаш тоаяр (д)
авторемонтный (прил.) – машенаш тоаю
авторитет – лéрхӀам (б)
автосани – ше лéла соалоз (-аш) (й, й)
автохтон – духьархо (-й) (в, й, б)
автохтонный (прил.) – духьархой
агама (зоол.) – агáма-шолкъа (-аш) (й, й)
агонизировать – саувза
агония – саувзар (д)
7 А
аграрный (прил.) – лаьтта лéладара
агул (этн.) – áгӀло (-й) (в, б)
агулка (этн.) – áгӀло (-й) (й, б)
агульский (прил.) – áгӀлой
агути (зоол.) – дошопхьагал (-аш) (й, й)
ад – жóжагӀате (й)
адамово яблоко (анат.) – къамарга шод (б)
адаптация – дӀаӀамар (д)
адат – Ӏáдат (-аш) (д, д)
аджарец (этн.) – áджаро (-й) (в, б)
Аджария – Аджарехье (й) // Аджарой мохк (б)
аджарка (этн.) – áджаро (-й) (й, б)
аджарский (прил.) – áджарой
адинамия (мед.) – болам цахилар (д)
адрес – вáха моттиг (дáха моттигаш) (й, й)
адский (прил.) – жóжагӀатен // Ӏáзапе
адъютант – óтта (-ш) (в, б)
адыгеец (этн.) – аьдагӀ||е (-ий) (в, б)
адыгейка (этн.) – аьдагӀ||е (-ий) (й, б)
адыгейский (прил.) – аьдагӀий
Адыгея – АьдагӀиче (й) // АьдагӀий мохк (б)
ажурный (прил.) – чакхсадоагӀа
азалия (бот.) – шиш (-аш) (б, б)
азан – моллал кхайкар (д)
азарт – шокъ (й)
азартно (нареч.) – шокъ éна
азартный (прил.) – шокъ йоагӀа
азбука – абат (-аш) (д, д) // алапат (-аш) (д, д)
Азербайджан – Пуозлой мохк (б) // Пуозлойче (й)
азербайджанец (этн.) – гӀуозло (-й) (в, б)
азербайджанка (этн.) – гӀуозло (-й) (й, б)
азербайджанский (прил.) – гӀуозлой
азиат – áзхо (-й) (в, б)
азиатка – áзхо (-й) (й, б)
азиатский (прил.) – áзхой
А 8
азимут – Ӏáзмут (й)
Азия – Áзи (й)
Азовское море – Азов-форд (б)
аист (зоол.) – сигалхийкхухьарг (-аш) (й, й)
ай (межд.) – óффой
айва (бот.) – хьáйба (-ш) (й, й)
айвовый (прил.) – хьáйбай
айн (этн.) – Ӏайне (-ий) (в, б)
айнка (этн.) – Ӏайне (-ий) (й, б)
айнский (прил.) – Ӏайний
айран – ета шур (й)
айсберг – шангув (-наш) (б, д)
айсор (этн.) – айсор||е (-ий) (в, б)
айсорка (этн.) – айсор||е (-ий) (й, б)
айсорский (прил.) – айсорий
акация (бот.) – кӀарцхал (-аш) (й, й)
акварель – хибасар (-аш) (д, д)
акварельный (прил.) – хибасарá
аквариум – чкъаьрийлоаттадерг (-аш) (й, й)
акватория – хин тӀéхе (й)
акинец (этн.) – аьккх||е (-ий) (в, б)
акинка (этн.) – аьккх||е (-ий) (й, б)
акинский (прил.) – аьккхий
аккордеон – пáндар (-аш) (б, д) // каьхата пáндар (-аш) (б, д)
аккордеонист – пáндарча (-ш) (в, б)
аккордеонистка – пáндарча (-ш) (й, б)
аккумулировать – Ӏоаде // гулде
аккумулятор – Ӏоадер (-аш) (й, й)
аккумуляция – Ӏоадар (д) // гулдар (д)
аккуратно (нареч.) – лостам бола
аккуратность – лостам (б)
аккуратный (прил.) – лостам бола
акробат – пелхьа (-ш) (д, д)
акробатический (прил.) – пелхьá
акт (поступок) – даьр (д) // даь хӀама (-ш) (д, д)
9 А
акт (закон) – бокъо (-наш) (й, й)
акт (театральный) – д||áкъа (-оакъош) (д, д)
акт (половой) – вижар-гӀаттар (д) // кулгаш тóхар (д)
активист – хьинаре||вар (-бараш) (в, б)
активистка – хьинаре||яр (-бараш) (й, б)
активно (нареч.) – хьинаре // кадáй
активность – хьинаре хилар (д)
активный (прил.) – хьинаре // кадай
актиния (зоол.) – фордзиза (-ш) (д, д)
актуальный (прил.) – лоархӀаме
акула (зоол.) – аькхал (-аш) (д, д)
акулий (прил.) – аькхала
акушинец (этн.) – áкхшо (-й) (в, б)
акушинка (этн.) – áкхшо (-й) (й, б)
акушинский (прил.) – áкхшой
акцент – лер (д)
алан (этн.) – áлано (-й) (в, б)
Алания – Áланой мохк (б) // Áланойче (й)
аланка (этн.) – áлано (-й) (й, б)
аланский (прил.) – áланой
албанец (этн.) – áлбанхо (-й) (в, б)
Албания – Áлбани (й) // Албанехье (й)
албанка (этн.) – áлбанхо (-й) (й, б)
албанский (прил.) – áлбанхой
алеть – цӀийдала
алеут (этн.) – унангано (-й) (в, б)
алеутка (этн.) – унангано (-й) (й, б)
алеутский (прил.) – унанганой
Алжир -Алжирехье (й) // Алжирхой мохк (б)
алжирец (этн.) – алжирхо (-й) (в, б)
алжирка (этн.) – алжирхо (-й) (й, б)
алжирский (прил.) – алжирхой
Али-Юрт (пос.) – Ӏаьлий-Юрт (й)
Аллах – АллахӀ (в)
аллея – къаьгӀе (-наш) (й, й)
А ю
аллигатор (зоол.) – воатагар (-аш) (й, й)
аллюр (мелкая рысь) – йорт (й) // чоабол (й)
алмаз – жовхьар (-аш) (д, д)
алмазный (прил.) – жовхьара
Алматы (пос.) – Алмата (й)
алтаец (этн.) – алтайхо (-й) (в, б)
Алтай – Алтáй (й)
алтайка (этн.) – алтайхо (-й) (й, б)
алтайский (прил.) – алтайхой
алтей (бот.) – Ӏанжилг (-аш) (й, й)
алфавит – алапат (-аш) (д, д)
алфавитный (прил.) – алапата
Алхасты (пос.) – Алхасте (й)
алчность – самецал (й) // сутарал (й) // йоакхал (й) // цӀаьрматал (й) // бӀармецал (й)
алчный (прил.) – самеца // сутара // яькха // цӀаьрмата // бӀармеца
алый (прил.) – сийрда-цӀе // цӀерола-цӀе
алыча (бот.) – хьунхьач (-аш) (б, б)
алычовый (прил.) – хьунхьачий
альбатрос (зоол.) – фордъоалхазар (-аш) (д, д)
Альпы – Альпаш (д)
Альтиево (пос.) – Аьлте-Юрт (й)
альчик – гӀолг (-аш) (й, й)
алюминий – кӀáла (д)
аляпистый (прил.) – теӀа-боарха
Амазония – Áлмазхийисте (й)
Амазонка (р.) – Áлмазхий (д)
амарант (бот.) – татам (-аш) (б, б)
амбар – кирг (-аш) (й, й)
амбразура – тӀеман кор (-аш) (д, д)
амброзия (бот.) – гӀалб||уц (-аьцаш) (й, й)
Америка – Америка (й)
американец (этн.) – америкьхо (-й) (в, б)
американка (этн.) – америкьхо (-й) (й, б)
американский (прил.) – америкьхой
аморальность – эздел доацаш хилар (д)
11 А
аморальный (прил.) – эздел доаца
ампутация – маьже дӀаяккхар (д)
ампутировать – маьже дӀаяккха
амулет – хӀáйкал (-аш) (д, д) // жай (-наш) (д, д)
амфибия – хи чу-лаьтта дáха дийнат (-аш) (д, д)
амхара (этн.) – амхаро (-й) (в, б)
амхарка (этн.) – амхаро (-й) (й, б)
амхарский – амхарой
анализ – тохкам (б)
анализировать – тохкам бе
аналогичный – вӀаши тара дола
аналогия – вӀаши тара хилар (д)
анатомировать – эттӀаде
анатомия – дегӀа лоаттам (б)
анафема – вий (й)
ангел – малайк (-аш) (д, д)
ангина (мед.) – къамаргашкара лазар (д)
ангиоспазм (мед.) – пхьаьнаш готтадалар (д)
английский (прил.) – ингалсий
англичанин (этн.) – ингалс||е (-ий) (в, б)
англичанка (этн.) – ингалс||е (-ий) (й, б)
Англия – Ингалсий мохк (б) // Ингалсехье (й)
Ангушт (пос.) – Онгаште (й)
андаманец (этн.) – андаманхо (-й) (в, б)
андаманка (этн.) – андаманхо (-й) (й, б)
андаманский (прил.) – андаманхой
андиец (этн.) – Ӏанд||е (-ий) (в, б)
андийка (этн.) – Ӏанд||е (-ий) (й, б)
андийский (прил.) – Ӏандий
Андия – Ӏандий мохк (б) // Ӏандиче (й)
андорец (этн.) – андорхо (-й) (в, б)
андорка (этн.) – андорхо (-й) (й, б)
андорский (прил.) – андорхой
анемичный (прил.) – цӀий кӀезига дола
анемия (мед.) – цӀий кӀезига хилар (д)
А 12
анестезия (мед.) – тхьовсадар (д)
аннулировать – дóхаде // дӀадáккха
аномалия – боарам тӀара дáлар (д)
аномальный (прил.) – боарам тӀара даьнна
антигуанец (этн.) – антигуанхо (-й) (в, б)
антигуанка (этн.) – антигуанхо (-й) (й, б)
антигуанский (прил.) – антигуанхой
антилопа (зоол.) – сайг||аза (-аьзарий) (й, й)
антилец (этн.) – антильхо (-й) (в, б)
антилька (этн.) – антильхо (-й) (й, б)
антильский (прил.) – антильхой
антинародный (прил.) – халкъа духьалара
антинаучный (прил.) – Ӏилман духьалара
антинациональный (прил.) – къаман духьалара
антипатия – цабезам (б)
антирелигиозный (прил.) – дин духьалара
Антихрист – Даджал (в)
анчар (бот.) – дохьаж-г||а (-аьнаш) (й, й)
апачи (этн.) – апач||е (-ий) (в, й, б)
апельсин (бот.) – моажаярг (-аш) (й, й)
апельсиновый (прил.) – моажаярга
аплодировать – тӀоараш детта
аплодисменты – детта тӀоараш (д)
апломб – шийх доаккхал дар (д)
аппендикс – совшерг (д)
аппендицит – совшерг хьар (д)
аппетит – чам хилар (д)
аппетитный (прил.) – чáме
апрель – бекарга бутт (б)
апрельский (прил.) – бекарга бетта
апробация – могадар (д)
апробировать – могаде
аптека – молхатика (-ш) (й, й)
аптекарский (прил.) – молхатикá
араб (этн.) – Ӏарб||е (-ий) (в, б)
13 А
арабка (этн.) – Ӏарб||е (-ий) (й, б)
арабский (прил.) – Ӏарбий
Аравийская пустыня – Ӏарбий гӀомара аре (й)
Аравийский полуостров – Ӏарбий ах-гӀáйри (й)
Аравийское море – Ӏарбий форд (б)
Арагва (р.) – Áрагахий (д)
Аракс (р.) – Áрахий (д)
Арамхи (пос.) – МохтӀе (й)
Арамхи (р.) – Ӏáрамхий (д)
Арамхинское ущелье – Ӏáрамхе чӀож (д)
Арарат (г.) – ÁрартӀе (б)
арахис (бот.) – кхéбӀар (-аш) (д, д)
арахисовый (прил.) – кхéбӀáрий
арба – вóрда (-ш) (й, й)
арбалет – секхаӀад (-арч) (д, д)
арбуз (бот.) – харбаз (-аш) (й, й)
арбузный (прил.) – харбаза // харбазий
Аргентина – Аргентинхой мохк (б) // Аргентинехье (й)
аргентинец (этн.) – аргентинхо (-й) (в, б)
аргентинка (этн.) – аргентинхо (-й) (й, б)
аргентинский (прил.) – аргентинхой
Аргун (р.) – Орга (д)
Аргунское ущелье – Орган чӀож (д)
арест – лáцар (д)
арестант – тутмакх (-аш) (в, б)
арестантка – тутмакх (-аш) (й, б)
арестовать – лáца // чудóлла
арка – моартол (-аш) (б, д)
аркан – карс (-аш) (й, й)
армейский (прил.) – эскара
Армения – Эрмалойче (й) // Эрмалой мохк (б)
армия – эскар (-аш) (д, д) // бӀу (б)
армянин (этн.) – эрмало (-й) (в, б)
армянка (этн.) – эрмало (-й) (й, б)
армянский (прил.) – эрмалой
А 14
аромат – хоза хьадж (й)
ароматический (прил.) – хоза хьадж йоагӀа
артачиться – къар ца вала // духьалъотта
артерия (сонная) – синпха (б)
артиллерийский (прил.) – йоккхача тóпий
артиллерия – йоккха тóпаш (й)
артобстрел – йоккхий тóпаш тóхар (д)
артрит – хоттамий хьувкхер (д)
архаизм (пережиток) – ширдаьннар (-аш) (д, д)
архаизм (устаревшее слово) – ширдаьнна д||ош (-ешаш) (д, д)
архаизм (пережиток) – ширдаьннар (-аш) (д, д)
архаический (прил.) – ширдаьнна
архар (зоол.) – лоаман акха устагӀа (жа) (б, д)
архаичный (прил.) – ширдаьнна
архипелаг – гӀáйрий цӀов (-наш) (б, д)
арчинец (этн.) – áрч||е (-ий) (в, б)
арчинка (этн.) – áрч||е (-ий) (й, б)
арчинский (прил.) – áрчий
аршин – эрш (-аш) (й, й)
Аршты (пос.) – Аьрште (й)
Асса (р.) – Эса (д)
ассимилировать – тарадерзаде
ассимиляция – тарадерзар (д)
Ассиновская (пос.) – Ах-Боарзе (й)
Ассинское ущелье – Эса чӀож (д)
ассириец (этн.) – ассир||е (-ий) (в, б)
ассирийка (этн.) – ассир||е (-ий) (й, б)
ассириский (прил.) – ассирий
астероид (астр.) – тархседкъ||а (-ий) (б, д)
астма (мед.) – миа (д)
Астрахань (пос.) – Áштарха (й)
астронавт – áйламхо (-й) (в, й, б)
астроном – седкъӀилманхо (-й) (в, й, б)
астрономический (прил.) – седкъӀилмá
астрономия – седкъӀилма (д)
15 Б
асцидия (зоол.) – фордкхéр||а (-ий) (б, д)
атака – тӀалатар (-аш) (д, д) // чухьедар (д)
атаковать – тӀалата // чухьеда
атеизм – Даьлах цатéшар (д)
Атлантический океан – Малхбузéра океан (б)
атлас (ткань) – áлтаз (-аш) (д, д)
атласный (прил.) – áлтазá
атмосфера – тӀéхар-Ӏ||и (-анараш) (й, й)
атмосферный (прил.) – тӀéхар-Ӏанара
атом – зирхат (-аш) (д, д)
аул – эйла (-ш) (й, й) // юрт (-аш) (й, й)
афганец (этн.) – афганхо (-й) (в, б)
Афганистан – Афганистане (й)
афганка (этн.) – афганхо (-й) (й, б)
афганский (прил.) – афганхой
афодий (зоол.) – зӀамига кхончоапилг (-аш) (й, й)
Африка – Áфрика (й)
африканец – áфрикьхо (-й) (в, б)
африканка – áфрикьхо (-й) (й, б)
африканский (прил.) – áфрикьхой
ацтек (этн.) – ацтек||е (-ий) (в, й, б)
ацтекский (прил.) – ацтекий
Ахки-Юрт (пос.) – Áхка-Юрт (й)
Ачхой-Мартан (пос.) – Оарштхой-Фарта (й)
ашуг – илланча (-ш) (в, б)
Б
баба – кхал||саг (-нах) (й, б) // сесаг (истий) (й, б)
баба-яга – гӀарбаш (-аш) (й, й)
бабий (прил.) – кхалнаьха // истий
бабочка (зоол.) – кӀормац (-аш) (д, д)
бабушка – нáн||и (-еш) (й, й) // ан||и (-еш) (й, й)
бабушка (по матери) – наьн-нáна (й)
бабушка (по отцу) – даь-нáна (й)
Б 16
багамец (этн.) – багамхо (-й) (в, б)
багамка (этн.) – багамхо (-й) (й, б)
багамский (прил.) – багамхой
Багамы – Багама-гӀайреш (й)
Багдад (пос.) – БагӀдад (й)
багор – кожолг (-аш) (б, д)
багроветь – цӀийдала
багровый (прил.) – баьде-цӀе
багрянец – баьде-цӀе бос
багряный (прил.) – баьде-цӀе
багулал (этн.) – багӀло (-й) (в, б)
багулалка (этн.) – багӀло (-й) (й, б)
багулалский (прил.) – багӀлой
бадья – бустарг (-аш) (б, д)
базальт – оарш (й)
базальтовый (прил.) – оарша
базар – бáзар (-аш) (й, й)
базарный (прил.) – бáзарá
Базоркино (пос.) – Мочкъий-Юрт (й)
байка – исхал||и (-еш) (д, д)
Байкал – Байкал-Ӏам (б)
байковый (прил.) – исхале
баклажан (бот.) – жакъоп (-аш) (й, й)
баклажанный (прил.) – жакъопá
баклан (зоол.) – зӀокаргал||и (-еш) (д, д)
Баксан (р.) – Бáсхий (д)
Баксанское ущелье (р.) – Бáсхий чӀож (д)
бактерия – нӀанкӀиг (-аш) (д, д)
бактриан (зоол.) – ши думи бола инкал (-аш) (й, й)
Баку (пос.) – Баку (й)
балаган – бу (-наш) (й, й) // горинг (-аш) (д, д)
балагур – бéгаш бола саг (нах) (в, б) // сакъéрдаме саг (нах) (в, б)
балагурить – бéгаш бе // сакъéрдам бáккха
балалаечник – дахчанпáндарча (-ш) (в, б)
балалайка – дахчанпáндар (-аш) (б, д)
Б
17
баламут – питаме саг (нах) (в, б)
баламутить – Ӏоаржаде // питам бéхка
балахон – áба (-ш) (й, й)
балбес – Ӏовдал (-аш) (в, б) // дер дайнар (-аш) (в, б)
балда – Ӏовдал (-аш) (в, б)
Бали – Бали-гӀáйри
балиец (этн.) – балихо (-й) (в, б)
балийка (этн.) – балихо (-й) (й, б)
балийский (прил.) – балихой
балка (овраг) – бер (-аш) (б, д)
балка (боковая в земляной крыше) – чӀарча (-ш) (й, й)
балка (для опоры стропил) – гӀáйба (-ш) (б, б)
балканец – боалкхано (-й) (в, б)
балканка – боалкхано (-й) (й, б)
балканский (прил.) – боалкханой
Балканский полуостров – Балкхáна ах-гӀáйри (й)
Балканы – Балкхане (й)
балкарец (этн.) – моалкхаро (-й) (в, б)
Балкария – Моалкхаре (й) //Моалкхарой мохк (б)
балкарка (этн.) – моалкхаро (-й) (й, б)
балкарский (прил.) – моалкхарой
балкон – чӀерх (-аш) (й, й)
балобан (зоол.) – доккха лаьча (-ш) (д, д)
баловать – бóча Ӏомаде // кӀóде // бóчадáккха // во Ӏомаде
баловаться – харцахьа лéла // аьрдагӀа лéла
баловство – аьрдагӀал (д)
Балта (пос.) – Балте (й)
балтиец – бáлтхо (-й) (в, б)
балтийка – бáлтхо (-й) (й, б)
балтийский (прил.) – бáлтхой
Балтийское море – Балти-форд (б)
бамбук (бот.) – аьрга (б)
бамбуковый (прил.) – аьргá
Бамут (пос.) – Бумат (й)
Бангладеш – Бенгалойче (й)
Б 18
банда – гӀаьр (-аш) (й, й) // ординг (-аш) (й, й)
бандит – гӀаьрхо (-й) (в, б)
бандитизм – гӀаьрал (д)
бандитский (прил.) – гӀаьра
бандура – дахчанпáндар (-аш) (б, д)
банкет – че (й)
банту (этн.) – банто (-й) (в, й, б)
баобаб (бот.) – кӀудж-х||и (-енаш) (б, б)
барабан – жиргӀа (-ш) (й, й) // фата (-ш) (й, й)
барабан (в механизмах) – берда (-ш) (б, д)
барабанить – фата éтта
барабанная перепонка (анат.) – лерганӀана (б)
барабанный (прил.) – фатá
барабанщик – фатанча (-ш) (в, б)
баран (зоол.) – к||а (-ой) (б, д) // устагӀа (жа) (б, д)
баран (годовалый) (зоол.) – тоа (-рч) (б, д)
баран (двухгодовалый) (зоол.) – шинарк||а (-ой) (б, д)
баран (жертвенный) (зоол.) – д||áца-устагӀа (-оацой) (б, д)
бараний (прил.) – устагӀан
баранина – устагӀан дулх (д)
баранка – чӀорак (-аш) (д, д)
баранта (зоол.) – жа (д)
Барах (пос.) – БӀарахе (й)
барахлить – во болх бе
барахло – тӀолх (-аш) (й, й) // тиша хӀамаш (й)
барахтаться – дéттадала
барашек (зоол.) – Ӏ||аьхар (-оахарий) (б, д)
барашковый (прил.) – элтарий
барбадосец (этн.) – барбадосхо (-й) (в, б)
барбадоска (этн.) – барбадосхо (-й) (й, б)
барбадосский (прил.) – барбадосхой
барбарис (бот.) – мистаярг (-аш) (й, й)
барда (отходы пивоварения в виде гущи) – моака (д)
баржа – зарза кéма (-ш) (д, д) // мухькéма (-ш) (д, д)
барибал (зоол.) – Ӏаьржа ча (-рч) (й, й)
Б
19
баркас – гилкéма (-ш) (д, д)
барракуда (зоол.) – фордмоджчкьаьр||а (-ий) (б, д)
барс (зоол.) – цӀокълом (-аш) (д, д)
барсук (зоол.) – борцакх (-аш) (й, й)
Барсуки (пос.) – Буро-КӀале (й)
барсучий (прил.) – борцакха
бархан – гӀомаргув (-наш) (б, д)
барханный (прил.) – гӀомаргувний
барыш – пáйда (-ш) (б, д)
баск (этн.) – баске (-ий) (в, й, б)
Баскония – Боаскане (й)
баскский – баский
баснословный (прил.) – Ӏалаьмате доккха // чӀоагӀа // дукха
басня – кӀоанолг (-аш) (й, й)
бастрига – лаьзабéкъ||а (-ий) (б, д)
батрак – ялхо (-й) (в, б) // Ӏу (-й) (в, б)
бахвал – ше хéставер (шоаш хéстабераш) (в, б)
бахвалиться – ше хéставе
бахвальство – ше хéставар (д)
Бахрейн – Бахрейн (й)
бахрейнец (этн.) – бахрейнхо (-й) (в, б)
бахрейнка (этн.) – бахрейнхо (-й) (й, б)
бахрейнский (прил.) – бахрейнхой
бахрома – кӀенж (-аш) (й, й) // чáчакх (-аш) (й, й)
бахча – харбазий кха (-ш) (д, д)
бахчеводство – харбазий кхаш лéладар (д)
бахчевой (прил.) – харбазий кхай
бацбиец (этн.) – бáцо (-й) (в, б)
бацбийка (этн.) – бáцо (-й) (й, б)
бацбийский (прил.) – бáцой
башка – корт||а (-ош) (б, д)
башкир (этн.) – башкорто (-й) (в, б)
Башкирия – Башкортой мохк (б) // Башкортойче (й)
башкирка (этн.) – башкорто (-й) (й, б)
башкирский – башкортой
Б 20
башковитый (прил.) – корта бола // хьаькъал дола
башлык – пáлчакх (-аш) (й, й)
башня (жилая) – гӀáла (-ш) (й, й)
башня (сигнально-сторожевая) – вӀов (-наш) (й, й)
башня (сигнально-сторожевая, незавершённая) – хьокх (-аш) (й, й)
баюкать – хьесташ теркавар (д)
баян – пáндар (-аш) (б, д) // каьхата пáндар (-аш) (б, д)
баянист – пáндарча (-ш) (в, б)
баянистка – пáндарча (-ш) (й, б)
бдительность – соакхо (й) // фе хилар (д)
бдительный (прил.) – саькха // фийла
бег – адар (д)
бегать – ада
бегемот (зоол.) – хинхьакха (-рч) (й, й)
беглец – вéддар (бáйддараш) (в, б)
беглянка – éддар (бáйддараш) (й, б)
бегом (нареч.) – вéдда
беготня – дӀа-саадар (д) // адар (д)
бегство – вадар (д)
бегунок (насек.) (зоол.) – уда зунгат (д)
бегунок (птица) (зоол.) – уда химелг (д)
беда – бáла (-ш) (б, д) // хатар (-аш) (д, д) // бохам (-аш) (б, д)
беднеть – къийдала
бедность – къел (й) // мискал (й)
бедный (прил.) – къе // миска
бедняга – миска (-ш) (в, й, б)
бедняк – къе саг (нах) (в, б) // миска саг (нах) (в, б)
бедовый (прил.) – аьрдагӀа // сиха
бедренный (прил.) – воро
бедро (анат.) – х||а (-аьнаш) (д, д) // вор||ув (-ош) (й, й) // гӀогӀ (-аш) (д, д)
бедро (тыловая сторона) (анат.) – чоаж (-ош) (д, д)
бедственный (прил.) – бохаме
бедствие – бохам (б)
бедствовать – хало хьéга
бедуин (этн.) – бадо (-й) (в, б)
21 Б
бедуинка (этн.) – бадо (-й) (й, б)
бедуинский (прил.) – бадой
бежать – дада // хьада
бежевый (прил.) – сийрда-мóра
беженец – аьккх||е (-ий) (в, б)
беженка – аьккх||е (-ий) (й, б)
бежтинец (этн.) – бежт||е (-ий) (в, б)
бежтинка (этн.) – бежт||е (-ий) (й, б)
бежтинский – бежтий
безбедный (прил.) – къел йоаца // кхоачам бола
безбожие – Даьлах цатéшар (д)
безбожник – Даьлах цатéшар (-аш) (в, б)
безбожница – Даьлах цатéшар (-аш) (й, б)
безбожно (бессовестно) (прил.) – эхь доацаш
безбожный (прил.) – Даьлах ца тéша // Даьла тӀа воаца
безболезненно (нареч.) – лазар ца деш // лоза ца деш
безболезненный (прил.) – лазар ца деш дола // лоза ца деш дола
безбоязненность – кхéрам цахилар
без вести – де доацаш
безвестность – дóвзаш цахилар (д)
безвестный (прил.) – дóвзаш доаца
безветренный (прил.) – мух боаца
безветрие – мух цахилар (д)
безвинный (прил.) – бехкбоаца
безвкусный (прил.) – чамбоаца // чамза
безвозмездно (нареч.) – бекхамза // мах боацаш
безвозмездный (прил.) – бекхамза // мах боацаш дола
безвредный (прил.) – зéне доаца
безвременно (нареч.) – ханаза // ха йоацаш
безвременный (прил.) – ханаза // хáнал хьалха // ха йоаца
безвременье – ха сацар (д) // ха дӀаялар (д)
безграничный (прил.) – боарамза // доазув доацаш
безгрешный (прил.) – даькъала // къинош доаца
бездельник – дердáйнар (-аш) (в, б)
бездельница – дердáйнар (-аш) (й, б)
Б 22
бездна – бухбоаце (й)
бездомный (прил.) – цӀа доаца
бездонный (прил.) – бухбоаца
бездорожье – телха наькъаш (д)
бездуховность – саийша хилар (д)
бездуховный (прил.) – саийша
бездушие – къизал (й) // са цахилар (д)
бездушный (прил.) – къиза
бездымный (прил.) – кӀур боаца
безжалостно (нареч.) – къиза
безжалостность – къизал (й)
безжалостный (прил.) – къиза
безжизненность – са цахилар (д)
беззаботность – бáла цахилар (д)
беззаветно (нареч.) – дувцилга йоацаш
беззастенчивость – áйхьазал (й)
беззвучно (нареч.) – оаз йоаца
беззвучный (прил.) – оаз йоаца
безземельный (прил.) – лаьтта доаца
беззлобный (прил.) – догцӀена
беззубый (прил.) – царгаш йоаца
безличный (прил.) – юхьаза
безлесная // лысая (гора) (прил.) – йовла
безлесный (прил.) – хьу йоаца
безмозглый (прил.) – хьоа боаца
безмолвно (нареч.) – йистхилар доацаш
безмятежный (прил.) – сатема
безнадёжность – догдиллар (д)
безнравственный (прил.) – сий дайна // сий доаца // эздел доаца
безобидный (прил.) – аьсала
безоблачный (прил.) – йийкхá
безобразность – ийрчал (й)
безобразный (прил.) – ийрча
безопасность – кхéрамзле (б)
безопасный (прил.) – кхерамза // кхéрам боаца // маьрша
23 Б
безостановочно (нареч.) – саццанза // ца соццаш
безответственно (нареч.) – ладара
безответственность – ледарло (й)
безответственный (прил.) – ладара
безотлагательно (нареч.) – тӀехьа ца доаккхаш
безпозвоночные – букъчкъаьра боаца дийнаташ (д)
безработица – балхазал (й)
безработная (сущ.) – балхазхо (-й) (й, б)
безработный (сущ.) – балхазхо (-й) (в, б)
безразлично (нареч.) – бе-бáшха
безразличный (прил.) – бе-бáшха // дог ца лаза
безрассудный (прил.) – кхéтамза
безрассудство – кхéтамзал (д) // эгӀор (д)
безрогий (прил.) – дарша
безумец – Ӏовдал (-аш) (в, б) // эгӀа||ваь саг (-баь нах) (в, б) // кхетам чура ваьнна саг
(баьнна нах) (в, б) // тувла||вéнна саг (-бéнна нах) (в, б)
безумие – Ӏовдалал (й) // эгӀадар (д) // тувладаллар (д)
безумный (прил.) – Ӏовдала // эгӀадаь // тувладéнна
безусловно – дувцилга доаццаш
безуспешный (прил.) – толам боаца
безусый (прил.) – мéкхаш доаца
безымянный (прил.) – цӀи йоаца
бекас (зоол.) – зӀокмеъа (-ш) (й, й)
белая дыра (астр.) – къайлаче (-наш) (й, й)
белгийский (прил.) – бельгий
белена (бот.) – тоалув (д)
белёный (прил.) – кӀáйдаь // кӀир тéха
белёсый (прил.) – кӀай бесса
белеть – кӀáйгӀо го // кӀáйгӀо хила
белизец (этн.) – белизхо (-й) (в, б)
белизка (этн.) – белизхо (-й) (й, б)
белизский (прил.) – белизхой
белизна – кӀайл (й)
белила – кӀай басар (-аш) (д, д)
белилыцик – кӀиръéттар (-аш) (в, б)
Б 24
белилыцица – кӀиръéттар (-аш) (й, б)
белить – кӀáйде // кӀира тóха
беличий (прил.) – бӀáрашдуарга
белка (зоол.) – бӀáрашдуарг (-аш) (й, й)
белобрысый (прил.) – кеса
белоснежный (прил.) – лоа мо кӀай
Белое море – КӀай форд (б)
белоглазка (рыба) (зоол.) – бӀарг-кӀай чкъаьр||а (-ий) (б, д)
белозубка (зоол.) – кӀáйцарг (-аш) (й, й)
белок – фуа шод (й)
белокрылка (насек.) (зоол.) – кӀайткъамбарг (-аш) (й, й)
белокурый (прил.) – кéра
белоножка (насек.) (зоол.) – кӀайкогбарг (-аш) (й, й)
белошей (зоол.) – фоарт-кӀай гӀаж (-аш) (й, й)
белорус (этн.) – кӀáйэрс||е (-ий) (в, б)
Белорусия – КӀáйэрсече (й) // КӀáйэрсий мохк (б)
белоруска (этн.) – кӀáйэрс||е (-ий) (й, б)
белорусский (прил.) – кӀáйэрсий
белоснежный (прил.) – лоа санна кӀай
белуга (зоол.) – кӀай чкъаьр||а (-ий) (б, д)
белужий (прил.) – кӀай чкъаьрий
белуха (зоол.) – кӀай сувсакх (б)
белый (прил.) – кӀай
бельгиец (этн.) – бельге (-ий) (в, б)
бельгийка (этн.) – бельге (-ий) (й, б)
бельгийский (прил.) – бельгий
Бельгия – Бельгехье (й) // Бельгий мохк (б)
бельё – чухьа дувха барзкъа (д)
бельмо – кӀ||ай (-аьш) (д, д)
бенгалец (этн.) – бенгало (-й) (в, б)
Бенгалия – Бенгалойче (й) // Бенгалой мохк (б)
бенгалка (этн.) – бенгало (-й) (й, б)
бенгальский (прил.) – бенгалой
Бенгальский залив – Бенгалой форда га (д)
Берд-Юрт (пос.) – Берд-Юрт (й)
25 Б
бербер (этн.) – берберо (-й) (в, б)
берберка (этн.) – берберо (-й) (й, б)
берберский (прил.) – берберой
берег – берд (-аш) (б, д) // берг (-аш) (б, д)
береговой (прил.) – хийистéра // бердйистéра
бережение – лорадалар (д) // лорадар (д)
бережливость – хьурмат (д) // кхом (б)
бережливый (прил.) – хьурмат деш дола // кхом беш дола
бережно (нареч.) – лорадеш // лоралуш
берёза (бот.) – дакх (-аш) (й, й) // кӀай дакх (-аш) (й, й)
берёзовый (прил.) – дакха
берека (бот.) – сура (-ш) (й, й)
беременная (прил.) – бéрах йола // пхоара
беременная (сущ.) – бéрахъ||яр (-бараш) (й, б) // пхоара||яр (-бараш) (й, б)
беременность – пхоарал (й) // бéрах хилар (д)
бересклет (бот.) – цӀарз (-аш) (й, й)
берест (бот.) – ӀандагӀа (-ш) (й, й)
береста – дакха коаст (й)
беречь – кходе // лораде
беречься – лорадала
Берингов пролив – Беринга форда оаса (б)
беркут (зоол.) – гӀаьртал (-аш) (д, д)
берлога – чан къор (-аш) (й, й)
Бермудские острова – Бермуда гӀáйреш (й)
берцовый (прил.) – настарá
бес – цӀ||áла (-олаш) (д, д) // убур (-аш) (д, д)
беседа – къамаьл (-аш) (д, д) // хабар (-аш) (д, д)
беседовать – къамаьл де
бесконечно (нареч.) – чаккхе йоацаш // цахáддаш
бесконечность – чаккхе цахилар (д) // цахáдаш хилар (д)
бесконечный (прил.) – чаккхе йоаца // цахáда
бескрайний (прил.) – чаккхе йоаца // цахáда // доазув доаца
бескровный (прил.) – цӀийдоаца
бескультурье – жӀалел (д)
Беслан (пос.) – Берса-Юрт (й)
Б 26
беспалый (прил.) – пӀелг боаца
беспечность – бáла цахилар (д)
беспечный (прил.) – бáла боаца
беспозвоночный (прил.) – букътӀехк йоаца
беспокойно (нареч.) – сатемза
беспокойный (прил.) – сатемза // саготдеш // садуаш
беспокойство – сахьувзар (д) // сатемзал (д) // сагота хилар (д) // сагото (-наш) (й,
й) // сатем цахилар (д) // сатем боабар (д)
беспокоить – саготде // новкъа хила
беспокоиться – сахьувза // саготдала // саготде
беспокоящийся (прич.) – сахьувза
бесполезно (нареч.) – пáйдана доацаш
бесполезность – пáйдана цахилар (д)
бесполезный (прил.) – пáйдана доаца
беспорядок – гӀурт (б) // кéгар (б)
беспорядочный (прил.) – кéгара
беспощадно (нареч.) – къиза // къа ца хéташ
беспощадность – къизал (й)
беспощадный (прил.) – къиза // къахéтам боаца
беспредельность – йоарже (й) // боарамзал (й)
беспредельный (прил.) – доазув доаца // боарам боаца // боарамза дола
беспрерывно (нареч.) – ца соццаш
беспрестанно (нареч.) – ца соццаш
беспристрастие – óзабезам цахилар (д)
беспристрастно (нареч.) – óзабéзам боацаш
беспристрастный (прил.) – óзабéзам боаца
бессвязный (прил.) – кéгадéнна // бувзам боаца
бессмертный (прил.) – Ӏоажалза // лергдоаца
бессмысленный (прил.) – маӀан доаца // кхетаме доаца // кӀаддабоаца
бессмыслица – кегар (б) // маӀан доацар (д) // кхéтаме доацар (д) // кӀаддабоацар (д)
бессовестный (прил.) – сийдоаца
бессознательность – кхéтам чу цахилар (д)
бессознательный (прил.) – кхéтам чу воаца (йоаца) // кхетам чура ваьнна (яьнна)
бессоница – наб йовр (д) // наб цакхетар (д)
бессонный (прил.) – наб яйна // наб ца кхéта
27 Б
бессоюзие (грамм.) – хóттарг ца хилар (д)
бесстрашие – майрал (й) // цакхéрар (д)
бесстрашный (прил.) – гӀаь // мáйра
бесстыдный (прил.) – эхь доаца
бесстыдство – эхь цахилар (д)
бесстыжий (прил.) – эхьдоаца
бесхарактерный (прил.) – кӀаьда
бесхозный (прил.) – да воаца
бесхозяйственность – боахам лéлабе цахáр (д)
бесхозяйственный (прил.) – боахам лéлабе цаховш
бесцветный (прил.) – бесаза
бесценный (прил.) – мах боаца // маьхза
бесчеловечность – къизал (й)
бесчеловечный (прил.) – къиза
бесчестность – сизал (й)
бесчестный (прил.) – сиза
бесчестье – сийсазал (д)
бесшумный (прил.) – татадоаца
бечевá – сармаст (-аш) (д, д) // муш (-арч) (б, д)
бечёвка – биткъа муш (-арч) (б, д)
бечёвка (из конских волос) – корс (-аш) (й, й)
бешенство – хьайбай эгӀор (д) // эгӀор (д) // эгӀадар (д)
бешеный (прил.) – эгӀадаь // хаьрдаьнна
бешмет – гӀóвтал (-аш) (й, й)
библиотека – тептарче (-наш) (й, й)
Библия – Тóврат (д)
бивень – кӀомсар (-аш) (й, й)
бидон – тӀ||акха (-аькхий) (д, д)
биение – дéттадалар (д)
бизон (зоол.) – була (-ш) (й, й)
бинокль – турмал (-аш) (й, й)
бинтуронг (зоол.) – циска ча (-рч) (й, й)
бируанг (зоол.) – маьлха ча (-рч) (й, й)
биография – вáхара н||икъ (-аькъаш) (б, д)
бирюзовый (прил.) – сигала бесса
Б 28
бисер – маьттиг (-аш) (д, д)
бисерный (прил.) – маьттигий
Бискайский залив – Бийскай форда га (д)
битва – тӀ||ом (-емаш) (б, д) // латар (-аш) (д, д)
битком (нареч.) – тӀанг-аьнна
битум – кӀув (-наш) (б, д)
бить – етта // тóха // таӀазар де
битьё – éттар (д) // тóхар (д) // дóхадар (д)
биться – дéттадала
бицепс – (пхьарса) пхьид (-аш) (й, й)
благо – беркат (д) // фарал (й) // хáйра (д)
благодарить – баркал áла
благодарность – баркал (д)
благодаря (предл.) – бахьан долаш
благодатный (прил.) – беркате // фаьра
благодать – беркат (д) // фарал (д)
благоденствие – моаршо (й)
благодеяние – дика гӀулакх (-аш) (д, д)
благодушие – догдика хилар (д)
благодушный (прил.) – догдика
благополучный (прил.) – гӀаьхь-маьрша
благопристойность – иман (д)
благородный (прил.) – эзди // догцӀена
благородство – эздел (д) // эхь-эздел (д)
благословение – даькъал дувцар (д) // ловца бáккхар (д)
благословить – даькъал дувца // ловца бáккха
благосостояние – таро (-наш) (й, й)
блажь – эгӀор (д)
блеклый (прил.) – бос бáйна // маьлхардаха
блекнуть – маьлхардаха
блеск – къéгар (д)
блеснуть – къáга // лéпа
блестеть – къéга // лéпа
блёстка – къéдам (-аш) (д, д)
блестянка (насек.) (зоол.) – къаьга чоапилг (й)
29 Б
блестящий (прич.) – къéга // доага
блестящий (прил.) – къéгаш дола
блеяние – Ӏáхар (д)
блеять – Ӏáха // Ӏéха
ближайший (прил.) – гаргагӀара // юххера
ближе (нареч.) – гаргагӀа
ближний (прил.) – гаргара // юххера
Ближний Восток – Гаргара Малхбоале (й)
близ (нареч.) – юхе // юххе
близкий (прил.) – гаргара // юхéра // тара
близкий (родственник) (сущ.) – гаргара саг (нах) (в, б) // кхоачар саг (нах) (в, б)
близкий (родственник) (прил.) – кхоаччара // гаргара
близко (нареч.) – гарга // юхе // юххе // уллув
близкородственный (прил.) – гарга // кхоаччара
близнец – шолгӀарг (-аш) (в, й, б)
близорукий (прил.) – гаьна дика ца гу
близорукость – гаьна дика ца гар (д)
близость – гаргал (й)
блик – сийрда кӀаьд (-аш) (б, д)
блин – локъам (-аш) (й, й)
блистать – къéга
блондин – кéра саг (нах) (в, б)
блондинка – кéра саг (нах) (й, б)
блоха (зоол.) – сагал (-аш) (б, д)
блуждание – тилар (д) // тина лéлар (д) // го бáхар (д)
блуждать – тина лéла // го бáха
блуждающая (сущ.) – тина лéлар (-аш) (й, б)
блуждающий (сущ.) – тина лéлар (-аш) (в, б)
блуждающий (прич.) – тина лéла
блюдечко – оаркхилг (-аш) (д, д)
блюдо – оаркх||ув (-ош) (д, д) // гий (-наш) (д, д)
блюдце – оаркхилг (-аш) (д, д) // пела оаркхилг (-аш) (д, д)
блюсти – бӀаргкхáба
бляха – кӀаьга (-ш) (д, д)
бляха (украшающая нагрудник – часть сбруи) – чоп (-аш) (й, й)
Б зо
боа (зоол.) – Ӏувдарг (-аш) (б, д)
боб (бот.) – кхе (-ш) (й, й)
бобовые (бот.) – кхеш (й)
бобр (зоол.) – гаьнаштедарг (-аш) (й, й)
Бог – Даьла (в)
богатство – рузкъа (д) // хьал (-аш) (д, д) // торо (-наш) (й, й) // хьал-торо
(-наш) (й, й)
богатый (прил.) – вӀаьхий // рузкъа дола // хьал дола
богатырский (прил.) – турпала
богатырь – турпал (-аш) (в, б)
богомол (зоол.) – тéкъачоапилг (-аш) (й, й)
бодать – муӀаш éтта // кур бéтта
бодаться – лéта
бодливый (прил.) – кур бéтта // лéта // лéташ дола
бодрить – кадайвáккха // догьураóттаде
бодро (нареч.) – сома // кадáй // дог ураэтта
бодрость – хьинар (д) // кадáйл (д)
бодрый (прил.) – сома // кадáй // дог ураэтта
бодрящий (прил., прич.) – самукъадоаккха // догьураоттаду // кадайдоаккха
бодяк (бот.) – кӀайбаӀа (-ш) (б, б)
боевой (прил.) – тӀемá
боёк – зӀок (-араш) (й, й)
боеприпасы – тӀемá кéчал (й) // пхо-молха (д)
боец – бӀухо (-й) (в, б) // тӀемхо (-й) (в, б)
божество (у язычников) – цӀув (-наш) (в, б)
божья коровка (зоол.) – доадолг (-аш) (й, й)
бой – тӀ||ом (-емаш) (б, д) // латар (-аш) (д, д)
бойкий (прил.) – кадáй // сиха
бойница – вӀовъӀург (-аш) (д, д)
бок – оагӀ||ув (-ош) (б, д)
боковинка (кровати) – гӀовро (-ш) (й, й)
боковой (прил.) – оагӀорахьара // оагӀонцара
болгар (этн.) – болгаро (-й) (в, б)
Болгария – Болгарехье (й) // Болгарой мохк (б)
болгарка (этн.) – болгаро (-й) (й, б)
31 Б
болгарский (прил.) – болгарой
болевой (прил.) – лазара
более (нареч.) – дукхагӀа // нонагӀа
болезненный (прил.) – цамогаш // уне
болезнетворный (прил.) – лазар хьоаду
болезнь – лазар (-аш) (д, д) // цамагар (д) // у (-наш) (д, д)
болеть – лаза // цамогаш хила
болеутоляющий (прил.) – лазар дужаду
боливиец (этн.) – боливхо (-й) (в, б)
боливийка (этн.) – боливхо (-й) (й, б)
боливийский (прил.) – боливхой
Боливия – Боливехье (й) // Боливхой мохк (б)
болид (астр.) – тӀехъáйламхьаьша (-ий) (б, д)
болотистый (прил.) – ушал йола
болотница (насек.) (зоол.) – ушалзӀокмоз||а (-ий) (б, д)
болотный (прил.) – ушалá // ушалашкара
болото – ушал (-аш) (й, й)
болотолюб (насек.) (зоол.) – ушалчоапилг (-аш) (й, й)
болт – юкъаргӀа (-ш) (й, й)
болтливый (прил.) – дукха лув
боль – лазар (-аш) (д, д) // лазам (б)
боль (пульсирующая) – чӀинг (-аш) (й, й)
больная (сущ.) – цамогашъ||яр (-бараш) (й, б) // могаш||йоацар (-боацараш) (й, б) //
унахо (-й) (й, б)
больница – дáрбанче (-наш) (й, й)
больничный (прил.) – дáрбанчен
больно (нареч.) – лозадеш // лазаме
больной (прил.) – цамогаш // уне
больной (сущ.) – цамогаш||вар (-бараш) (в, б) // могаш||воацар (-боацараш) (в, б) //
унахо (-й) (в, б)
больной (хронически) (прил.) – унé
Большая Медведица (созв.) – Дардза Къонгаш (б)
больше (нареч.) – дукхагӀа // кхы // кхы а
Большие Антильские острова – Иóккха Антила гӀáйреш (й)
большинство – дукхагӀабараш (б)
Б 32
большой (прил.) – дóккха
Большой Австралийский залив – Астралера Дóккха форда га (д)
болячка – кӀомарг (-аш) (д, д)
бомба – дӀандарг (-аш) (й, й)
бор – зӀевий хьу (-наш) (й, й) // дехка хьу (-наш) (й, й)
борган (этн.) – боргӀано (-й) (в, б)
борганка (этн.) – боргӀано (-й) (й, б)
борганский (прил.) – боргӀаной
бордовый (прил.) – баьде-цӀе
борец – бугӀа (-ш) (в, б)
борзая (зоол.) – эр (-аш) (д, д)
бормотать – гӀиргӀаш бе
бормотушка (зоол.) – гӀиргӀбу хьазилг (-аш) (д, д)
боров (зоол.) – нал (-аш) (б, д)
борода – модж (-амаш) (й, й)
бородавка – пийг (-аш) (б, д)
бородавочник (зоол.) – пийгхьакха (-рч) (й, й)
бородатый (прил.) – модж яьнна
бородач – можло (-й) (в, б)
борозда – харш (-аш) (д, д)
бороздить – харшаш дáха
борона – макха (-ш) (б, д)
боронование – макха бáккхар (д)
бороновать – макха бáккха
бороться – лата // лéта // къóвсам лоаттабе
борт – оагӀ||ув (-онаш) (б, д)
борщевик (бот.) – хьаткъа (-ш) (б, д)
борьба – латар (д) // къóвсам (-аш) (б, д)
босиком (нареч.) – кóгаш берзан
босниец (этн.) – босн||е (-ий) (в, б)
боснийка (этн.) – босн||е (-ий) (й, б)
боснийский (прил.) – босний
босяк – элакхест (-аш) (в, б)
ботва – чӀéгӀаш (й) // гӀаш (д) // баьцаш (й)
ботлихец (этн.) – буйхад||е (-ий) (в, б)
зз Б
ботлихка (этн.) – буйхад||е (-ий) (й, б)
ботлихский (прил.) – буйхадий
бочáр – бешка пхьар (-аш) (в, б)
бочка – пед (-аш) (й, й) // бешка (-ш) (й, й)
бочка (деревянная) – черма (-ш) (й, й)
боязливость – зóвзал (й)
боязливый (прил.) – зóвза // кхéра
боязнь – кхéрам (-аш) (б, д) // кхéрар (д)
боярышник (бот.) – гӀиринг (-аш) (й, й)
бояться – кхéра
брага – них (д)
бразды – боалаш (д)
бразилец (этн.) – бразилхо (-й) (в, б)
Бразилия – Бразилехье (й) // Бразилхой мохка (б)
бразильский (прил.) – бразилхой
бразильянка (этн.) – бразилхо (-й) (й, б)
бранить – бартбетта // ле
браниться – бартбéтта // ле // эгӀа
бранный (прил.) – эздий доаца
брань – яппар (-аш) (й, й) // лер (д) // човхам (б)
браслет – пхьарса гӀоз (-арч) (б, д)
брат – в||оша (-ежарий) (в, б)
брат (двоюродный; сын дяди по отцу) – даь веший воӀ (къонгаш) (в, б)
брат (двоюродный; сын сестры отца) – даь йиший воӀ (къонгаш) (в, б)
брат (двоюродный; сын сестры матери) – шуч||а (-ий) (в, б)
брат (двоюродный; сын брата матери) – наьна веший воӀ (къонгаш) (в, б)
братание – вошал тассар (д) // доттагӀий хилар (д)
братец – вошилг (-аш) (в, б)
братский (прил.) – веший
братство – вошал (-аш) (д, д)
брать – эца // хьаэца // дáккха
браться – лаца // тӀаэца
бревенчатый (прил.) – áхкай // хéний
бревно – ахка (-ш) (д, д) // х||и (-éнаш) (б, д)
бред – хáрцлер (д) // нáбарахлер (д)
Б 34
бредить – харцле // нáбарахле
бредовый (прил.) – кхéтамза // хьаькъалца доаца
брезгать – дегаза хéта
брезгливость – дегаза хéтар (д)
брезгливый (прил.) – дегаза хéта
брезент – гата (д, д)
брезентовый (прил.) – гатá
брезжить – къéда // сатасса // сабелгало яла
бремя – м||ухь (-овхьаш) (б, д) // д||укъ (-овкъаш) (д, д)
бренчать – дéкаде
брести – когаш тéкхабе // шортта ваха
бретелька – бахтар (-аш) (д, д)
бретонец (этн.) – бретонхо (-й) (в, б)
бретонка (этн.) – бретонхо (-й) (й, б)
бретонский (прил.) – бретонхой
брехать – оапаш бувца // харцле
брехня – оапаш (б) // харцлер (д)
брехун – оапаш бувцар (-аш) (в, б) // оапий лаьжг (-аш) (в, б)
брешь – къорг (-аш) (й, й)
бриг – михакéма (-ш) (д, д)
бригантина – михакéма (-ш) (д, д)
бриз – фордагахьа хьекха гӀийла мух (б)
брить – дáша
бритьё – дáшар (д)
бровь – цӀацкъам (-аш) (д, д)
брод – геч||ув (-ош) (д, д)
бродильный (прил.) – бод бехка // сувсаю
бродить (подвергаться брожению) – сувса
бродить (ходить) – го бáха // лéла
бродяга – элакхест (-аш) (в, б)
бродячий (прил.) – даьнна лéла
брожение – сувсар (д)
брожение (умов) – корзагӀдáлар (д)
броненосец (зоол.) – гӀагӀлéладерг (-аш) (й, й)
бронза (сплав меди и мышьяка) – боарза (д)
35 Б
бронза (сплав меди и олова) – наштар (д)
бронзовый (прил.) – боарзá
броня – гӀагӀ (д)
бросать – кхувса // дӀа-юхакхувса // дӀакхувса // тувса
бросать (вслед) – тӀехьакхувса
бросаться – кхувса
бросить – кхóсса // дӀакхóсса // Ӏокхóсса // хьакхóсса // тӀехьакхóсса // тасса //
дӀатасса // Ӏотасса // хьатасса // чутасса
броситься – тӀакхéта // тӀахьéда // хьарча // чуэккха // эккха // чукхóссадала
броситься (в глаза) – бӀарг тӀаóтта // бӀаргкхéта
броский (прил.) – бӀарг тӀаóтта // бӀаргкхéта
бросовый (прил.) – пáйдана доаца
бросок – кхóссар (д) // тассар (д)
брукезия (зоол.) – чинтолг-босхувцарг (-аш) (й, й)
брус – оарц (-аш) (б, д)
брусника (бот.) – ецхам (-аш) (й, й)
брусничный (прил.) – ецхамá
брусок (точильный) – эг (аьлхаш) (й, й) // гӀáйракх (-аш) (й, й)
брызгать – цицхаш дéтта // пурх бе
брызгаться – цицхаш дéтта
брызги – цицхаш (д) // пурхаш (б)
брызнуть – хьéда // цицхаш тóха
брыкать – чӀингаш бе // мӀаргаш лéстаде
брынза – жанахча (й, й)
брысь (межд.) – оцист
брюки – хач||и (-еш) (й, й)
брюхо – тӀангар (-аш) (д, д) // кит (-амаш) (й, й)
брюхоногие (зоол.) – ког-кит яраш (й)
брюшина (анат.) – гаьга тӀара морд (б)
брюшко – китилг (-аш) (й, й)
брюшной (прил.) – кéра // чурий
брякать – таташ де
брякнуть – цадоагӀар áла
бряцание – дéкадар (д)
бряцать – дéкаде
Б 36
бубен – жиргӀа (-ш) (б, д)
бубенцы – гургилгаш (д)
бубенчик – гургилг (-аш) (б, д)
бублик – чӀорак (-аш) (д, д)
бугай (зоол.) – бугӀа (-ш) (й, й)
бугор – гув (-наш) (б, д)
бугорок – гувлг (-аш) (б, д)
бугорок-метка (между наделами) – оагар (-аш) (б, д)
бугристый (прил.) – гувнаш дола
будить – сомадáха
будни – балха дéнош
будничный (прил.) – балхá
будоражить – хьоаде // эгӀаздига
будто (союз) – санна // мо
будущее (сущ.) – тӀадоагӀар (д) // абади (й) // хургдар (-аш) (д, д)
будущее время (грамм.) – хургйола ха (й)
будущий (прил.) – хургдола // тӀадоагӀа // хьатӀадоагӀа // хьатӀахула
бузина (бот.) – гӀулдам (-аш) (й, й)
буйвол (зоол.) – гáмаж (-аш) (й, й) // гáмажа бугӀа (-ш) (й, й)
буйвол (детск.) – мин||и (-еш) (й, й)
буйволёнок (зоол.) – гáмажа кӀориг (-аш) (й, й)
буйволиный (прил.) – гáмажа
буйволица (зоол.) – гáмаж (-аш) (й, й)
буйный (прил.) – аьрдагӀа // чураваьнна
буйство – аьрдагӀа лéлар (д) // чуравáлар (д)
буйствовать – аьрдагӀа лéла // гӀар е // чуравáла
бук (бот.) – поп (-аш) (й, й)
бука (детск.) – бӀоб||и (-еш) (й, й)
букашка (зоол.) – чоапилг (-аш) (й, й)
буква – алап (-аш) (д, д)
буквально (нареч.) – ма дарра
буквальный (прил.) – ма дарра
букварь – áбат (-аш) (д, д)
буквенный (прил.) – алапа // алаггий
букет – курс (-аш) (й, й)
37 Б
буковый (прил.) – попá
булава – чхьонкар (-аш) (й, й)
булавка – м||áха (-аьхий) (б, д) // фиск (-аш) (б, д)
буланый (масть лошади) (прил.) – кéра
булат – бóлат(д)
булатный (прил.) – бóлата
булыжник – кхéр||а (-тӀой) (б, д) // тӀо (-й) (б, д)
булыжный (прил.) – тӀо тéха
булькаиье – булкъаш бар (д)
булькать – булкъаш бе
бульон – дилла(й)
бум – гӀар-тата (д)
бумага – каьхат (-аш) (д, д)
бумажник – бохча (-ш) (д, д)
бумажный (прил.) – каьхата
бумазейный (прил.) – исхале
бумазея – исхали (д)
бунт – гӀóвттар (д) // гӀоттам (-аш) (б, д)
бур – бур||ув (-ош) (д, д)
бурав – бур||ув (-ош) (д, д)
буравить – бурув хьовзаде
буран – дарц (-аш) (д, д)
бурдюк – ляжг (-аш) (д, д) // кит (-аш) (й, й)
буревестник (зоол.) – дуӀакхáйкорг (-аш) (й, й)
бурелом – михо йожаяь хьу (й)
бурение – бурув тóхар (д)
бурильный (прил.) – бурув дéтта
бурилыцик – бурув дéттар (-аш) (в, б)
бурить – бурув тóха // бурув дéтта
бурка – фéрта (-ш) (й, й) // тӀакхолла фéрта (-ш) (й, й)
бурки – бӀоржамаш (й)
бурливый (прил.) – дéтталу
бурлить – дéттадала
бурный (прил.) – корзагӀдаьккха // корзагӀдаьнна
бурный (о море) (прил.) – хьáйна
Б 38
буровой (прил.) – бурув дéтта
бурозубка (зоол.) – коӀа (-ш) (б, б)
бурундук (зоол.) – цахцал (-аш) (й, й)
бурчать – бартбéтта // яхар къоаста ца деш ле // Ӏеха (чураш)
бурый (прил.) – бóра
бурьян (бот.) – йоархӀ (-аш) (й, й)
буря – дуӀа (д)
буря (песчаная) – гӀомара дуӀа (д)
бурят (этн.) – бурто (-й) (в, б)
Бурятия – Буртойче (й) // Буртой мохк (б)
бурятка (этн.) – бурто (-й) (й, б)
бурятский (прил.) – буртой
бусинка – гизг (-аш) (й, й)
бусы – гизгаш (й)
бутон – зиза чӀонак (-аш) (й, й)
бутылка – шуша (-ш) (й, й)
бутылочка – шушинг (-аш) (й, й)
бутылочный (прил.) – шушá
бутыль – йóккха шуша (-ш) (й, й)
бухта – хинкулг (-аш) (д, д) // фордкулг (-аш) (д, д)
бушевать – корзагӀдáла
бушмен (этн.) – бушмено (-й) (в, б)
бушменка (этн.) – бушмено (-й) (й, б)
бушменский (прил.) – бушменой
бывать – хила
бывший – хьалха хинна
бык (зоол.) – бугӀа (-ш) (й, й)
былинка – мергӀилг (-аш) (д, д)
быль – хиннар (-аш) (д, д)
быстрее (нареч.) – чехкагӀа // сихагӀа // сихо
быстро (нареч.) – чехка // сиха // сихха // мáсса // хьийдда
быстроватый (прил.) – сихо
быстрота – чехкал (д) // сихал (й) // мáссал (д)
быстрый (прил.) – мáсса // сиха // чехка // коача
быт – вáхар-лéлар (д)
39 В
бытовой (прил.) – вáхара
быть – хила
бычок (зоол.) – сиргӀа (-ш) (й, й) // сиргӀилг (-аш) (й, й)
бюстгальтер – белажг (-аш) (й, й)
бязевый (прил.) – боза
бязь – боз (-аш) (й, й)
В
в (предл.) – чу // чухь
Вавилон (пос.) – Бáбил (й)
вáженка (зоол.) – гӀинбухера се с||ай (-аьрч) (б, д)
важничать – доаккхал де // курдáла // сонтадáла
важность – лоадам (б) // лоархӀам (б)
важный (прил.) – лоархӀаме // керттера
вакансия – мукъаяьнна балха моттиг (-аш) (й, й)
вакуум – йоссе (й)
вал (оборонительный) – бӀаьха боарз (-аш) (б, б)
вал (ткацкого станка) – чӀичкъе (-ш) (й, й)
валежник – лийга дос (д)
валенный (от глагола «валить») (прич.) – дожадаь
валенный (от глагола «валять») (прич.) – хьийна // керчадаь
валериана (бот.) – дегаóвла (б)
Валерик (пос.) – Валарг (й)
валик – мутайк (-аш) (й, й) // таьлг (-аш) (й, й)
валить – Ӏодéтта // Ӏолéга // Ӏотувса // урагӀдаха (кӀурах лаьца) П делха (лоа)
валиться – лéга // Ӏолéга // Ӏокхéта // Ӏодóжа // Ӏодéттадала
валлиец (этн.) – валле (-ий) (в, б)
валлийка (этн.) – валле (-ий) (й, б)
валлийский (прил.) – валлий
валун – бóккха кхéра (дóккхий кхéрий) (б, д)
валух (зоол.) – беӀа к||а (-ой) (б, д)
валяльный (прил.) – хьувш дола
валяние – керчадар (д)
валяный (прил.) – хьийна
В 40
валять – керчаде // хье
валяться – керча // ала
вам (мест.) – шоана
вампир – цӀиймéлар (-аш) (д, д) // цӀиймерг (-аш) (д, д)
варакушка (зоол.) – харцлувхьазилг (-аш) (д, д)
варан (зоол.) – виршолкъа (-аш) (й, й)
варежка – кулгахйоа||ллорг (-хкоргаш) (й, й)
варёный (прил.) – кхийхка // кхéхкадаь
вариант – кеп (-аш) (й, й)
варить – кхéхкаде // кхéхкадала
вариться – кхéхка
варка – кхéхкадар (д)
василёк (бот.) – сигалабӀарг (-аш) (б, д)
васильковый (прил.) – сийна
вата – боамб||и (-еш) (б, б)
ватага – ординг (-аш) (й, й)
ватный (прил.) – боамбе
вафельный (прил.) – чӀéгилг йола
ваш (мест.) – шун
вбежать – чудада // чухьéда
вбить – чутóха
вблизи – юхе // юххе // гарга
вбок (нареч.) – оагӀора
вброд (нареч.) – гечох
вбросить – чукхóсса
ввалиться – чукхéта // чуэккха
введение – чудоаладар (д) // чудигар (д)
ввезти – чудá // хьачудá
ввек (нареч.) – цӀаккха а
ввергнуть – чуволла // чукхóсса
ввергнуться – низагӀа чувáла
вверенный – цхьаннех тийша дола
вверить – цхьаннех тийша дӀадала
ввернуть – дӀачухьóвзаде // дӀахьóвзаде
вверх (нареч.) – урагӀа // хьал // магӀа
41 В
вверх дном (нареч.) – пхо тӀа йолаш // пхо лакхе йолаш
вверху (нареч.) – лакхе
ввести – чудига // чудоаладе // юкъедоаладе
ввиду (предл.) – бахьан долаш
ввинтить – дӀачухьóвзаде
ввод – чудоаладар (д) // доладолийтар (д)
вводный (прил.) – чудоаладу // доладалара
ввоз – чудахьар (д) // хьачукхахьар (д)
ввозимое – чудахьар (д)
ввозный (прил.) – чудéна // хьачударах йола
вволю (нареч.) – шортта // тоъал
в-восьмых (вводн. сл.) – бархӀлагӀа-дале
ввысь (нареч.) – урагӀа
ввязать – юкъелáца // юкъеóза
ввязаться – юкъегӀорта // юкъеэккха
вглубь (нареч.) – кӀоаргачахьа // кӀоаргалла
вглядеться – лаьрхӀа хьажа
в гости (нареч.) – хьоашалгӀа
вгрызться – царгаш йохка
вдавить – чутоӀаде // чусóттаде
вдавиться – чусáтта
вдалеке (нареч.) – гаьна
вдали (нареч.) – гаьна // гаьнна
вдаль (нареч.) – гаьнна
вдаться – чудаха
вдвинуть – чутатта
вдвинуться – чудаха // дӀачудаха
вдвое (нареч.) – шозза
вдвоём (нареч.) – шиъ цхьана // шаккхе
вдвойне (нареч.) – шолха // шолхонца
в-девятых (вводн. сл.) – ийсазлагӀа-дале
вделать – дӀачунийсде // дӀачучӀоагӀде
вдёрнуть – дӀаéхка
в-десятых (вводн. сл.) – иттазлагӀа-дале
вдеть – чудолла
В 42
вдобавок (нареч.) – цу тӀа // кхы // кхы а
вдова – жéро (-й) (й, б) // жер-баба (й)
вдовая (прил.) – жеръяьнна
вдовец – сéсагйоацар (-аш) (в, б)
вдовий (прил.) – жерочун
вдоволь (нареч.) – тоъал // шортта // нонагӀа
вдовство – жéрал (д)
вдовый (прил.) – жерваьнна
вдогонку (нареч.) – тӀехьа // тӀехьашка
вдолбить – чудолла
вдоль (нареч.) – дӀоаххал // гӀолла
вдох – сачуóзар (д)
вдохновение – асар (д) // догьураóттар (д)
вдохновенный (прил.) – догьураэтта
вдохновить – догьураóттаде
вдохновиться – догьураóтта
вдохнуть – сачуóза // фо чуóза
вдребезги (нареч.) – гаргаш еш // цицхаш деш
вдруг (нареч.) – цӀаьхха // нагахь // цкъаьннахьа // цкъаьннахьа санна
вдувание – дувсар (д) // фо чутóхар (д)
вдуматься – уйла тӀаяхийта
вдумчиво (нареч.) – уйла еш
вдумчивый (прил.) – уйла еш вола
вдуть – дувса // фо чутóха
вдыхание – сачуóзар (д)
ведать – ха
ведение – дигар (д) // лаллар (д) // кулгалдар (д) // лоаттадар (д) // лéладар (д)
ведро – вéдар (-аш) (й, й)
ведь (союз, част.) – ма
ведьма – гӀам (-аш) (д, д) // гӀарбаш (-аш) (й, й)
веер – фóдеттарг (-аш) (й, й)
вежливо (нареч.) – хьислахьа // Ӏимерза
вежливость – хьислахьал (й) // Ӏимерзал (й)
вежливый (прил.) – хьислахьа // Ӏимерза
везде (нареч.) – массанахьа
43 В
везение – аьтт||ув (-онаш) (б, б)
везти – дахьа // дига
век – бӀаьш||у (-ераш) (д, д) // зáма (-аш) (й, й)
веко – бӀаргногӀар (-аш) (д, д) // ногӀар (-аш) (д, д)
вектор – гӀоарол (-аш) (б, д)
веление – тӀадиллар (д) // тӀадожадар (д)
велеть – тӀадилла
великан – вáмпал (-аш) (в, б)
великанша – вáмпал (-аш) (й, б)
великий (прил.) – сийлахь-доккха
великодушие – догцӀенал (й)
великодушно (нареч.) – догцӀена
великодушный (прил.) – догцӀена
величие – дозал (д) // сийлахье (й)
величина – боарам (-аш) (б, д) // доккхал (д)
велосипед – лиспед (-аш) (й, й)
вена – пх||а (-аьнаш) (б, д)
венгерка (этн.) – мáжаро (-й) (й, б)
венгерский (прил.) – мáжарой
венгр (этн.) – мáжаро (-й) (в, б)
Венгрия – Мáжарче (й) //Мáжарой мохк (б)
Венера – Садов Седкъа (б) // Сахула Седкъа (б)
Венесуэла – Венесуэлехье (-й) // Венесуэлхой мохк (б)
венесуэлец (этн.) – венесуэлхо (-й) (в, б)
венесуэлка (этн.) – венесуэлхо (-й) (й, б)
венесуэльский (прил.) – венесуэлхой
венец (венок, корона) – нич (-аш) (б, д)
венец (ореол) – лéпа го (б)
венец (вершина) – б||ухь (-овхьаш) (б, д) // чаккхе (-наш) (й, й) // лакхéра лáгӀа (-ш)
(д, д)
венецианец (этн.) – вендиг||е (-ий) (в, б)
венецианка (этн.) – вендиг||е (-ий) (й, б)
венецианский (прил.) – вендигий
Венеция (пос.) – Вендиг (й)
веник – н||ув (-овраш) (б, д)
В 44
венок – нич (-аш) (б, д) // кӀорап (-аш) (б, д)
вентилятор – мухбéттарг (-аш) (й, й)
венчание – махбар (д)
венчик – зиза ткъам (-аш) (б, д)
вепрь (зоол.) – нал (-аш) (б, д)
вера – тéшам (б) // тéшар (д)
веранда – уйче (-наш) (й, й)
верба (бот.) – хьундак (-аш) (й, й)
верблюд (зоол.) – инкал (-аш) (й, й)
верблюд (двугорбый) (зоол.) – ши думи бола инкал (-аш) (й, й)
верблюдица (зоол.) – кхал инкал (-аш) (й, й)
верблюжий (прил.) – инкала
верблюжонок (зоол.) – инкала бакъилг (-аш) (й, й)
верёвка – тӀӀирг (-аш) (й, й) // муш (-арч) (б, д) // охка (-аш) (д, д)
верёвка (из кожи.) – охка (-аш) (д, д)
верёвочка – сармаст (-аш) (д, д)
верёвочный (прил.) – муша // тӀӀирга
вереница – мугӀ (-араш) (б, д)
веретено – йоачӀинг (-аш) (д, д)
верещать – цӀувза
верзила – ванчӀар (-аш) (в, й, б)
верить – тéша
вернее – ма дарра аьлча
верно (нареч.) – бакъда // нийса да // хéтаргахьа
верность – тéшаме хилар (д)
вернуть – юхадала // юхадоаладе
вернуться – юхадá // юхадаха // юхадерза // меттадá // меттаóтта
верный – тешаме // тешам бола // нийса // чӀоагӀа
вероломный (прил.) – тийшаболх боалла // тийшача балха
вероломство – тийшаб||олх (-елхаш) (б, д)
вероятно (нареч.) – хéтаргахьа
вероятность – хила тарлуш хилар (д)
вероятный (прил.) – хила тарлуш дола
версия – хéтар (-аш) (д, д)
вертел – ов (-наш) (д, д)
45 В
вертеть – кхестаде // кхостаде // хьувзаде
вертеться – кхеста // хьувза // кӀалтӀадувла
вертикаль – урагӀе (й)
вертикальный (прил.) – урагӀадóда
вертишейка (зоол.) – фоартхьувзаерг (-аш) (й, й)
вертлявый (прил.) – сатéм боаца
вертолёт – кхестарг-кéма (-ш) (д, д)
вертушка – кхесторг (-аш) (д, д)
верх (нареч.) – тӀехе (й) // тӀехнахье (й) // магӀахье (-наш) (й, й)
Верхнее Поволжье – Лакхера Идалйисте (й)
Верхние Ачалуки (пос.) – ЧӀеркъий-Юрт (й) // Йоккха Ачалкхе (й)
верхний (прил.) – тӀéра // лакхéра // тӀехнахьара // магӀара // магӀахьара
Верхний Алкун (пос.) – МагӀара Оалкам (й)
Верхний Ларс (пос.) – МагӀара Ларс (й)
верховный (прил.) – лакхехьара
верховодить – кулгалде // тхьамáдал лéладе
верховье (реки) – хинкорта (б)
верхом (без седла) (нареч.) – яланга
верхом (нареч.) – тӀахáйна
верхушка – б||ухь (-овхьаш) (б, д)
верхушка (скалы) – зӀогал (-аш) (й, й)
вершина – б||ухь (-овхьаш) (б, д) // корт||а (-ош) (б, д)
вершить – кулгалде // кхоачашде
вес – дозал (-аш) (д, д)
веселить – самукъадáккха // самукъадáлийта
веселиться – сакъерда
весело (нареч.) – сакъердаме
весёлость – самукъадáлар (д) // сакъердадалар (д)
весёлый (прил.) – самукъа // сакъердаме // дог гӀоздаьнна
веселье – сакъердам (б)
весенний (прил.) – бӀаьстан
весить – оз
веский (прил.) – чӀоагӀа // деза
весло – песка (-ш) (д, д)
веслонос (рыба) – песка-чкъаьр||а (-ий) (б, д)
В 46
весна – бӀаьст||и (-енаш) (й, й)
весной (нареч.) – бӀаьсти
веснушка – къоарзинг (-аш) (й, й) // кӀаьд (-арч) (б, д)
веснянка (зоол.) – бӀаьстарг (-аш) (й, й)
весовой – тараза // увзаш дола
весовщик – таразъувзар (-аш) (в, б)
весовщица – таразъувзар (-аш) (й, б)
вести – дига // доаладе
весть – хоам (-аш) (б, д) // хабар (-аш) (д, д)
весть (плохая) – бӀил (д)
весть (хорошая) – кха||ъ (-аш) (б, д)
весы – тараз (-аш) (д, д)
весь – деррига // деррига а // массава а // долла хӀама
весьма (нареч.) – чӀоагӀа
ветвистый (прил.) – ткъóвронаш йола
ветвиться – ткъовронаш хеца
ветвь – ткъóвро (-наш) (й, й) // гов (-наш) (д, д)
ветвь (рода) – ваьр (-аш) (й, й)
ветер – м||ух (-ихаш) (б, д)
ветеринар – хьайбай лор (-аш) (в, й, б)
ветеринария – хьайбай лорал (д)
ветка (дерева, куста) – ткъóвро (-наш) (й, й)
ветка (железнодорожная) – (аьшкнаькъа) га (-наш) (д, д)
ветла (бот.) – кӀай дак (-аш) (й, й)
веточка – ткъóвролг (-аш) (й, й)
ветошь – тӀалх (-аш) (й, й) // пахашк (-аш) (й, й)
ветреный (прил.) – мух бола
ветряной (прил.) – миха
ветхий (прил.) – шира // тиша // къаьна
ветшалость – тишал (д)
ветшать – тишдала
вечер – сáйре (-наш) (й, й)
вечереть – садов
вечеринка – лóвзар (-аш) (д, д)
вечерний (прил.) – сáйранара
47 В
вечером (нареч.) – сарахьа
вечером (сегодня) (нареч.) – тховсара
вечно (нареч.) – дáим // дáиман
вечность – дáимле (й)
вечность (без конца) – абади (й)
вечность (без начала) – азали (й)
вечный (прил.) – дáим // массаза
вешалка – хӀамаш хьалъэхкарг (-аш) (й, й)
вешать – хьалъóлла // хьалъóхка
вешать (на весах) – óза
вешаться – хьалъóлладала // качхьерча
вещáть – дӀакхáйкаде
вещевой (прил.) – хӀамай
вещественный (прил.) – хӀамалха // хӀамай
вещество – хӀама (й)
вещь – хӀама (-ш) (й, й)
веять – хьéкха // леста // дéгаде // дéга
вжиться – дӀаӀама
взаимно (нареч.) – вӀáший
взаимность – вӀáший дéзар (д)
взаимный (прил.) – вӀáший
взаимодействие – вӀáший бувзам хилар (д)
взаимоотношение – юкъ-моттиг (й)
взаимопомощь – белхий (б) // шоайла новкъостал дар (д)
взаимоуважение – дог-бéзам (б)
взаймы (нареч.) – юхалург
взамен (нареч.) – хийца // когаметта // метте // меттал
взамен (посл.) – метте
взбалтывать – лувса
взбесить – корзагӀдáккха // эгӀаздига // эгӀаде // хьаьрдáккха
взбеситься – эгӀаде // корзагӀдáла // эгӀаздаха // дархдала // даьрдала // хьаьрдáла
взбираться – тӀадувла // хьалдувла // хьалтӀадувла // хьалкхéта // áйле // áйдала
взбитый (прич.) – совсадаь // кегадаь
взбить – совсаде // хьоаде // кéгаде
взбиться – совса
В 48
взболтать – кéгаде
взбудоражить – корзагӀдáккха // хьоаде
взбудоражиться – хьа // корзагӀдáла
взвалить – гидолла // тӀадилла // качдолла
взвесить – óза
взвеситься – óза
взвешивание – óзар (д)
взвизгнуть – цӀóвза
взволнованный (прич.) – корзагӀдаьккха
взволнованный (прил.) – сатем байна // корзагӀдаьнна
взволновать – корзагӀдáккха // корзагӀдáха
взгляд – бӀарахьажар (д) // бӀа (-наш) (б, д)
взглянуть – хьажа // бӀарахьажа // терко е
взгрустнуть – саготдала
вздвоить – шолхадáха
вздор – дошдоацар (д)
вздорный (прил.) – дошдоаца
вздох – садáккхар (д)
вздохнуть – садáккха
вздремнуть – тхьагӀардаха
вздрогнуть – оагадала
вздутие – дувсадалар (д)
вздутый (прич.) – сайса // дувсадéнна // дийста
вздутый (прил.) – дийста // дувсадéнна
вздуть – лакхде // гӀоттаде // дувса // дéстаде
вздуться – дувсадала // лакхдала
взимание – дáккхар (д)
взимать – дáха // дáккха
взлёт – гӀаттар (д) // áйдалар (д) // лакхъялар (д)
взлететь – гӀатта // хьалгӀатта
взлётный – хьалгӀéтта
взлом – дóхадар (д)
взломать – дóхаде // хьакагде
взлохматить – кéгаде
взмах – лостадар (д) // хьаллостадар (д)
49
взмахнуть – лостаде // хьаллостаде
взмахнуть (крыльями) – тóха (ткьамаш)
взморье – фордйист (-ош) (й, й)
взобраться – тӀадáла
взойти – тӀадáла // хьакхéта
взор – бӀарахьажар (д)
взорвать – эккхийта
взорваться – эккха // ювла
взрастить – кхéде
взреветь – ӀóвгӀа
взрослеть – кхе // дóккха хила
взрослый (прил.) – кхийна
взрослый (сущ.) – кхийнар (-аш) (в, б)
взрыв – эккхийтар (д) // эккхар (д)
взрывать – лелхаде
взрываться – лелха
взрывной (прил.) – лелха // эккхара
взрывчатый (прил.) – лелха
взрыть – áхка
взрыхлить – цамцадаккха
взъерошить – кéгаде // кхотаде // совсаде
взъерошиться – кéгадала
взывать – кхáйка
взыскание – хьадáккхар (д)
взыскать – дáха // дáккха // хьадáккха
взятие – дáккхар (д) // хьаэцар (д)
взятка – кха||ъ (-аш) (б, д) // кхалап (-аш) (д, д)
взяткодатель – кхаълур (-аш) (в, б)
взяткодательница – кхаълур (-аш) (й, б)
взяткополучатель – кхаъ эцар (-аш) (в, б)
взяткополучательница – кхаъ эцар (-аш) (в, б)
взяточник – кхааш ийдер (-аш) (в, б)
взяточница – кхааш ийдер (-аш) (й, б)
взятый (прич.) – хьаийца
взять – хьаэца // дӀаэца // дáккха // лáца
в
В 50
взяться – лáца // тӀаэца
вибрация – лестар-зувзар (д)
вибрировать – леста-зувза
вид – сибат (-аш) (д, д) // бос (б) // кеп (-аш) (й, й)
вид (разновидностпь) – тайпа
видáть – хéтаргахьа
видáться – бӀаргтóха // го // кхéта
видеонаблюдение – видеотӀахьажар (д)
видеть – го // бӀаргаго
видеться – вӀáши го
видимо (ввод. сл.) – хéтаргахьа // гучох
видимо-невидимо (нареч.) – Ӏалаьмате дукха
видимость – гуш хилар (д) // куц (д)
видный – гучча // цӀихеза // гӀордаьнна
виза – махьар (-аш) (й, й)
византиец (этн.) – рум||е (-ий) (в, б)
византийка (этн.) -рум||е (-ий) (в, б)
византийский (прил.) – румий
визг – цӀувзам (-аш) (б, д) // цӀóвзар (д) // зов (д)
визгливый (прил.) – цӀувза
визжать – цӀувза // дéка
визировать – махьар тоӀае
визит – зéрат (-аш) (д, д)
вика – кхоаз (й)
вилка – мӀáра (-ш) (б, д)
вилорог (зоол.) – шода-муӀсайг||áза (-аьзарий) (й, й)
вилы – шода (-ш) (д, д)
вилять – лéстаде // хьувза // голаш éтта // кӀалтӀадáха
вина – бехк (-аш) (б, д) // бахьан (-аш) (д, д)
винить – бехке де // бехкбáккха
винный – чхьагӀара
вино – чхьагӀар (д)
виноватый (прил.) – бехке
виновник – бехке||вар (-бараш) (в, б)
виновница – бехке||яр (-бараш) (й, б)
51 В
виновность – бехке хилар (д)
виновный (прил.) – бехке
виноград – комса (-ш) (й, й)
виноградина – комсий буртиг (-аш) (й, й)
виноградник – комсий беш (-амаш) (й, й)
виноградный (прил.) – комсий
виноделие – чхьагӀардáхар (д)
винт – фент (-аш) (й, й)
винт (судна, механизма) – берда (-ш) (й, й) // кхесторг (-аш) (д, д)
винтовка – топ (-аш) (й, й) // хир дола топ (-аш) (й, й)
винтовой (прил.) – хьайза // бердаца лéла // кхесторгаца лéла
винторезный (прил.) – хир доаха
виргинец (этн.) – вирджинхо (-й) (в, б)
виргинка (этн.) – вирджинхо (-й) (й, б)
виргинский (прил.) – вирджинхой
виселица – тангӀалкха (-ш) (й, й)
висеть – хьалъала
виснуть – Ӏоолладала
висок – керта чоаж (-аш) (д, д)
височный (прил.) – керта чоажа
висячий (прил.) – хьалъуладу
витать – хила // лéла
в итоге – юххера а
витой (прил.) – хьóвзадаь
вить – даӀа // баӀа // де
виться – хьувза // тӀахьéрча // голаш éтта // чӀугъéтта
вихор – кӀ||удж (-óвжамаш) (б, д) // кӀозал (-аш) (д, д)
вихрастый (прил.) – кӀудж бола // кӀозалаш дола
вихрь – масса м||ух (-ихаш) (б, д)
вишнёвый (прил.) – боалий
вишня (бот.) – боал (-аш) (б, б)
вкатить – чухахка // чутатта // чукорчаде
вкатиться – чукарча
вклад – чудóллар // карахдаьннар
вкладывать – чудилла // чудéхка
В 52
вкладыш – юкъеéхкарг (-аш) (й, й)
вклейка – юкъелотадар (д)
вклеить – юкъелотаде
в клеточку (нареч.) – жакóгара
вклинить – чутóха
вклиниться – чудаха
включение – юкъéдахьар (д) // юкъéдоаладар (д) // юкъéдахар (д)
включительно (нареч.) – чулоацаш
включить – юкъéдахьа // юкъéдоаладе
вколачивать – чудéтта
вколотить – чутóха
вколоть – болла
вконец (нареч.) – юххéра а
вкопать – ӀодóгӀа
вкось (нареч.) – гоама // зула
вкрадчивый (прил.) – маькара
вкратце (нареч.) – лоацца
вкривь (нареч.) – гоама // зула // оагӀора // чӀоама
вкруговую (нареч.) – гобаьккха
вкрутить – дӀачухьóвзаде
вкус – чам (б)
вкусно (нареч.) – чáме
вкусный (прил.) – чáме // чáмбола
влага – тӀоадал (й) // тӀунал (й) // хий (д)
владелец – дá (-й) (в, б) //доалахо (-й) (в, б)
владение – доал (д)
владеть – доал де // доалахь хила
Владикавказ (пос.) – Буро (й)
владычество – оалал (д)
влажно (нареч.) – тӀуна // тӀаьда
влажность – тӀунал (й) // тӀоадал (й)
влажность (воздуха) – фе тӀунал (й)
влажность (почвы) – лаьттан тӀоана тӀунал (й)
влажный (прил.) – тӀаьда // тӀуна
власоед (зоол.) – чобуарг (-аш) (й, й)
53 В
властвовать – доал де // оалал де
властелин – доалахо (-й) (в, б) // аьл||а (-ий) (в, б)
власть – Ӏаьдал (-аш) (д, д)
влево (нареч.) – аьрдехьа
влезть – тӀадáла // чудáла // чудаха
влететь – чудá // чуэккха
влечение – бéзам (б) // бéзам тӀаувзар (д)
влить – чудóтта
влиться – чудаха // дӀакхéта
влияние (на природные процессы) – Ӏаткъар (д)
влияние (среди людей) – шиш (б)
влиятельный (прил.) – шиш бола
вложение – дóллар (д)
вложить – чудóлла // дóлла // тӀадахийта // юкъедахийта
влюбиться – дезадала
влюблённый (прил.) – дезадéнна
вменить – тӀадилла
вменяемость – кхéтам чу хилар (д) // кхéтаме хилар (д)
вменяемый (прил.) – кхéтаме вола
вместе (нареч.) – цхьана
вместилище – че (-наш) (й, й)
вместимость – чухóшара боарам (-аш) (б, д)
вместить – чухожийта
вместиться – чухóша
вместо (нареч.) – когаметта // метта
вмешательство – юкъегӀортар (д)
вмешаться – юкъегӀорта // юкъедаха
вмешиваться – юкъегӀéрта
вмятина – чуехьа моттиг (-аш) (й, й) // чусоттаяь моттиг (-аш) (й, й)
вмять – чусоттаде
внаём (нареч.) – маьхах
внаймы (нареч.) – маьхах
вначале (нареч.) – юхьанца // юххьанца
вне – кхычахьа // арахьа
внебрачный (прил.) – бӀижалха
в 54
внедрение – юкъедоаладар (д) // юкъедахар (д)
внедрить – юкъедоаладе
внедриться – юкъедахар // юкъедáла
внезапно (нареч.) – цӀаьхха // цкъаьннахьа
внезапный – цӀаьхха
внезапный (прил.) – цӀаьхха
внесение – чудахаьр (д) // дӀадалар (д) // юкъедоаладар (д)
внести – чудá // чудахьа
внешне (нареч.) – гучара
внешний (прил.) – áрахьара
внешность – гучахье (-наш) (й, й) // сибат (-аш) (д, д)
вниз (нареч.) – кӀал // эгӀа // эгӀахьа // ӀокӀал
внизу (нареч.) – кӀал // кӀалха
вникать – духтӀаваха
вникнуть – духтӀавáла
внимание – тидам (б) // тидам бар (д) // теркам (б) // терко (й) // теркалдар (д)
внимательно (нареч.) – теркам беш // тидам беш
внимательный (прил.) – теркаме // теркам бола // тидам бола // саькха вола
вновь (нареч.) – юха а
вносить – чукхахьа
внук (от сына) – виӀий воӀ (къонгаш) (в, б)
внук (от дочери) – йиӀий воӀ (къонгаш) (в, б)
Внутреннее Японское море – Чухьара Японхой форд (б)
внутренний (прил.) – чура // чухьанахьара
внутренности – кер (-аш) (б, д) // чураш (й) // догпехк (д)
внутренность – че (й)
внутри (нареч.) – юкъе // юккъе // чу // чухь // чухьнахьа
внучка (от дочери) – йиӀий йоӀ (мехкарий) (й, б)
внучка (от сына) – виӀий йоӀ (мехкарий) (й, б)
внушение – хéтийтар (д) // кхéтам чубóллар (д)
внушить – хéтийта // кхéтам чубóлла
внятно (нареч.) – къоастадеш // кхéтадеш
внятность – къоасталуш хилар (д)
вобрать – чуóза
вовлечение – юкъеóзар (д) // чуóзар (д)
55 В
вовлечь – юкъеóза // чуóза
вовне (нареч.) – áрахьа
во вред (нареч.) – зенна
вовремя (нареч.) – хáннахьа
вовсе (нареч.) – вӀалла
вовсю (нареч.) – даггара // низ ма кхочча // чӀоагӀа
во-вторых (вводн. сл.) – шоллагӀа-дале // шозлагӀа-дале
вогнать – чулáлла // чутóха
вогнутость – чусéтта хилар // чутеӀá хилар
вогнутый (прил., прич) – чусéтта // чутеӀá
вогнуть – чусоттаде // чутоӀаде
вогнуться – чусáтта // чутаӀа
вода-хи||й (-ш) (д, д)
водворить – вáха хоаве // óттаде
водвориться – вáха хá // óтта
водитель – лехкар (-аш) (в, б)
водить – лехка // кхувла // лéладе
водиться – хила
водка – къáракъ (д)
водный (прил.) – хи тӀара // хин
водовоз – хийкхухьарг (-аш) (в, б)
водоворот – хий хьóвзар (д) // хий хьувза моттиг (-аш) (й, й)
водоём – Ӏам (-арч) (б, д)
водомерка (зоол.) – хийдустарг (-аш) (й, й)
водонепроницаемость – тӀоадалах цакхéрар (д) // хий чакх ца доалаш хилар (д)
водонепроницаемый (прил.) – тӀоадалах ца кхéра // хий чакх ца доала
водоотводный (прил.) – хий дӀаухийта
водоотталкивающий (прил.) – хий тӀа ца лоаца // хий дӀатетта
водоочистительный (прил.) – хий цӀенду
водопад – хурхал (-аш) (д, д)
водоплавающий (прил.) – наьк ду // хи чу лéла
водопой – хий моладар (д) // хий мéладу моттиг (й) // доахан маша увтта моттиг
(-аш) (й, й)
водопроницаемость – тӀоадалах кхéрар (д) // хий чакхдоалаш хилар (д)
водопроницаемый (прил.) – тӀоадалах кхера // хий чакхдоала
В 56
водораздел – хингӀай (д)
водораздельный (прил.) – хингӀайна
водорез (зоол.) – хийтéдарг (-аш) (й, й)
водоросль (бот.) – хинбаьцовгӀа (-ш) (й, й)
водоросль морская (бот.) – фордбаьцовгӀа (-ш) (й, й)
водохранилище – Ӏам (-арч) (б, д)
водочный (прил.) – къáракъа
водрузить – дóгӀа // хьалдóгӀа
водянистый (прил.) – хий доалла
водяной (прил.) – хин
воевать – тӀом бе // дов де
воедино (нареч.) – вӀáшагӀа // цхьана
военачальник – баьчча (-ш) (в, б) // бӀунбаьчча (-ш) (в, б)
военно-воздушный (прил.) – тӀема-фе
военно-морской (прил.) – тӀема-форда
военнопленный – есар (-аш) (д, д)
военнослужащий (сущ.) – эскархо (-й) (в, б)
военнослужащий (прил.) – эскаре вола
военный (прил.) – тӀема
вожак – баьчча (-ш) (в, б) // кулгалхо (-й) (в, б)
вождь – баьчча (-ш) (в, б)
вожжи – урхаш (й)
воз – ворда (-ш) (й, й) // ворда м||ухь (-óвхьаш) (б, б)
воз (сена, соломы) – лаьза (-ш) (д, д)
возбудить – хьоаде // корзагӀдáккха
возбудиться – хьá // корзагӀдáла
возбуждать – хьалхьéде
возбуждение – корзагӀдáккхар (д)
возбужденный (прич.) – берше дéна // корзагӀдаьнна // хьáйна
возведение – хьалдар (д) // хьалдóгӀар (д)
возвеличивание – лакхдар (д) // лакхдáлар (д) // лакхдáккхар (д)
возвеличить – лакхде // сийдáккха
возвеличиться – сийдáла
возвести – хьалдóтта // хьалде // хьалдóгӀа
возврат – юхадалар (д) // юхадерзадар (д)
57 В
возвратить – юхадала // юхадерзаде
возвратиться – юхадá // юхадерза
возвращать – юхатéла // юхадала
возвращаться – юхааха // юхадáхка // юхадá
возвращение (чего-то) – юхадалар (д) // юхадерзадар (д)
возвращение (куда-то) – юхадахкар (д) // юхадар (д) // юхадерзар (д)
возвысить – дезде // лакхде // áйде
возвыситься – дездала // лакхдала // áйдала
возвышающийся (прич.) – áйлу // лакхлу
возвышение – лакхдар (д) // лакхдáлар (д) // лакхдáккхар (д)
возвышенность – áйéнна моттиг (-аш) (й, й)
возвышенный (прич.) – áйдаь // лакхдаь
возвышенный (прил.) – áйдéнна
возглавить – кулгалде // хьалхаóтта
возгордиться – сонтадáла // курдáла
возгореться – лотадала
воздаяние (за добрые дела) – маьл (б)
воздвигнуть – хьалдóгӀа // хьалде
воздействие – кхéтадар
воздействовать – кхéтаде
возделывание – лéладар // тоадар // кийчдар
возделывать – лéладе // тоаде // кийчде
воздержание – юхаóзар (д) // юхаóзавалар (д)
воздержанность – юхаóзалуш хилар (д)
воздержаться – юхаóзадала
воздерживающийся – юхаóзалур (-аш) (в, б)
воздух – фо (д)
воздухоочиститель – фоцӀендерг (-аш) (й, й)
воздушный (прил.) – фе // миха
воззвание – кхáйкарал (д) // тӀахьéхам (б)
воззрение – уйлан н||икъ (-аькъаш) (б, д)
возить – кхахьа
возле (нареч.) – уллув // юхе // юххе
возликовать – чӀоагӀа гӀаддаха
возложение – диллар (д) // тӀадиллар (д)
В 58
возложить – дилла // тӀадилла
возлюбленная – éзарг (-аш) (й, й)
возмездие – бéкхам (б) // нийсхал (й) // чӀирлéхар (д) // пхьалéхар (д)
возместить – мéттаóттаде // дéкха // такха
возмещение – мéттаóттадар (д)
возможно (нареч.) – тарлуш да // йиш йолаш да
возможность-оамал (б) // таро (-наш) (й, й) // йиш (й) // аьтт||ув (-онаш) (б, д)
возможный (прил.) – хила тарлуш дола
возмужалый (прил.) – кхийна
возмужание – кхáчар (д) // кхер (д)
возмужать – кхе
возмутительно (нареч.) – чӀоагӀа во // во
возмутительный (прил.) – во
возмутить – корзагӀдáккха // эгӀаздига
возмутиться – корзагӀдáла // эгӀаздаха
возмущение – эгӀаздигар (д)
возмущённый (прич.) – корзагӀдаьнна // эгӀаздаха
вознаградить – мах бала // совгӀат дала
вознаграждение – мах балар (д) // совгӀат далар (д)
возненавидеть – гоамдала
Вознесеновская (пос.) – Махьмад-ХитӀе (й)
вознести – лакхде // áйде // урагӀдахийта // хьалдахийта
возникновение – хьахилар (д) // дóладалар (д) // дӀадóладалар (д)
возникнуть – хьахила // дӀадóладала
возница – ворданча (-ш) (в, б) // киранча (-ш) (в, б)
возобновить – юхадóладе // дӀаходóладе // кердадáккха
возобновиться – юхадоладала // дӀаходоладала // кердадáла
возобновление – юхадоладалар (д) // дӀаходоладалар (д) // кердадáлар (д)
возражать – духьал ле
возражение – духьале (й)
возразить – духьал áла // духьал хила
возраст – яьнна ха (й)
возрастание – кхéр (д) // доккха хилар (д) // совдáлар (д) // áлсамдувлар (д)
возрасти – кхе // доккха хила // дéгӀада //совдáла // дéбадала // áлсамдáла
возрастной (прил.) – хáна
59 В
возродить – юхаметтаóттаде // юхадийнде // дийнде
возродиться – юхаметтаóтта // дийндала
возрождение – юхаметтаóттар (д) // юхадийндалар (д)
возчик – ворданча (-ш) (в, б) // киранча (-ш) (в, б)
возыметь – дóладала
вой – ӀувгӀам (-аш) (б, д) // ӀувгӀар (д) // Ӏáхар (д
войлок – ферта (-ш) (й, й) // бӀегӀинг (-аш) (й, й)
войлочный (прил.) – бӀегӀинга // ферта
воин – тӀемхо (-й) (в, б)
воин (член войска) – бӀухо (-й) (в, б)
воин (член отряда) – сурхо (-й) (в, б)
война – тӀ||ом (-емаш) (б, д)
воинский (прил.) – тӀемхой // эскарá // эскархой
воинственный (прил.) – мáйра
воинствующий (прил.) – къовсам лоаттабу
войско – бӀ||у (-енаш) (б, д) // эскар (-аш) (д, д)
войсковой (прил.) – бӀéна // эскара
воистину (нареч.) – боккъал
войти – чудáла // чудаха // юкъедаха
вокалист – иллиáлархо (-й) (в, б)
вокалистка – иллиáлархо (-й) (й, б)
вокальный (прил.) – áшара
вокзал – возгале (-ш) (й, й)
вокруг (нареч.) – гóнахьа // гобаьккха
вол (зоол.) – уст (шерч) (б, д)
вол (детск.) – гӀаран-гӀатар (-аш) (б, д)
Волга (р.) – Идал (д)
Волгоград (пос.) – Идал-Пхье (й)
волдырь – ахкарг (-аш) (д, д)
волевой (прил.) – дéнале // дéнал дола
волей-неволей (нареч.) – бéзам бале а бéце а
волк (зоол.) – б||ордз (-ертий) (й, й)
волк (детск.) – боз||и (-еш) (й, й)
волна – талгӀ||и (-éш) (й, й)
волнение – талгӀéш éттар (д) // корзагӀдáлар (д) // корзагӀдовлар (д)
В 60
волнистый (прил.) – талгӀен
волновать – корзагӀдáха // корзагӀдáкхха // лóвзаде
волноваться – корзагӀдáла
волновой (прил.) – талгӀеш йола
волнообразный (прил.) – талгӀенах тара
волнующий (прил.) – дог тóхадолийта
воловий (прил.) – истара
володушка (бот.) – говрб||уц (-аьцаш) (й, й)
волокита – хьóвзам (-аш) (б, д)
волоклюй (зоол.) – гáмажахьазилг (-аш) (д, д)
волокнистый (прил.) – мáза бола
волокно – т||ай (-аьш) (д, д) // мáза (-ш) (б, д) // хьоас||а (-ий) (д, д)
волоком (нареч.) – токхадаь
волокуша – лаьза (-ш) (д, д) // бекъа (-ш) (д, д)
волос – чо (-ш) (б, д)
волос (у животного) – мерз (-аш) (б, д)
волосатик (зоол.) – мерзлихь (-арч) (б, д)
волосатый (прил.) – даьнна
волосинка – чолг (-аш) (б, д)
волосы – мос (-аш) (й, й)
волосяной (прил.) – мосий // мерзий
волочить – тéкхаде // токхаде // кéрчаде
волочиться – тéкха // керча
волчий (прил.) – берза
волчица (зоол.) – кхал б||ордз (-ертий) (й, й)
волчок – маркъилг (-аш) (й, й)
волчонок (зоол.) – берза кӀ||áза (-аьзий) (й, й)
волшебник – бозбуач (-аш) (в, б)
волшебница – бозбуач (-аш) (й, б)
волшебный (прил.) – бозбуачашха // тáмашийна
волшебство – бозбуачал (д) // тáмаш (й)
вольничать – ший лоӀаме хила // кортамукъа хила
вольно (нареч.) – лоӀаме // пáргӀата // мукъа // кортамукъа
вольнодумец – пáргӀата уйла йола саг (нах) (в, б)
вольнолюбивый (прил.) – пáргӀато éза // кортамукъале éза
61 в
вольноотпущенный (сущ.) – мукъа||вáлийтар (-бáлийтараш) (в, б)
вольноотпущенный (прил.) – мукъавáлийта
вольность – кортамукъале (й) // пáргӀато (й)
вольный (прил.) – кортамукъа // ший лоӀаме // пáргӀата // мукъа
воля (свободное состояние) – кортамукъале (й)
воля (желание) – лоӀам (б)
воля (способность осуществить свои желания, цели) – денал (д)
воля (стремление к чему-либо) – гӀертар (д)
воля (власть, право) – бокъо (-наш) (й, й)
вонзить – Ӏóтта // тóха
вонзиться – Ӏóттадала
вонь – хьадж (й) // во хьадж (й)
вонючий (прил.) – во хьадж йоагӀа
вонять – хьадж е // во хьадж е
воображаемый (прил.) – хéталуш дола // доацачун сурт óттаду
воображение – бӀазéм (б) // сурт óттадар (д) // хéтадалар (д)
вообразить – бӀазембáккха // сурт óттаде // хéтадала
вообще (нареч.) – вешта // дáим // массаза а // ма дарра аьлча
воодушевить – догьураóттаде
воодушевиться – догьураóтта
воодушевление – асар (д) // догьураóттар (д)
воодушевлённый (прил.) – догьураэтта
воодушевлять – догьáйде
вооружение – герздалар (д) // герзаца кийчдар (д) // герза кхоачам (б)
вооружённый (прич.) – герзаца кийчдаь // герзах кхоачам бола
вооружённый (прил.) – герзаца кийчденна
вооружить – герз дала // герзаца кийчде
вооружиться – герзаца кийчдала
воочию (нареч.) – гуччахьа // бӀаргагуш
во-первых (вводн. сл.) – цкъа-дале
вопить – цӀогӀа дéтта
вопиющий (прил.) – мегганé-мегаргдоаца // чӀоагӀа
воплотить – чулáца
воплотиться – чулоацадала
воплощение – чулáцар (д) // чулоацадалар (д) // хьахьóкхар (д)
В 62
воплощённый (прил.) – чулаьца // хьахьéкха
вопль – цӀогӀа (-рч) (д, д) // Ӏимад (-аш) (й, й) // м||ухь (-ахьарч) (б, д)
вопреки (нареч.) – пурам доацаш // духьал доллаше
вопрос – хаттар (-аш) (д, д)
вопросительный (прил.) – хаттара // хаттар деш
вопросник – хаттарий гуллам (-аш) (б, д)
вопрошающий (прич.) – хаттар деш дола
вор – къу (-й) (в, б)
ворваться – чухьéда // чуэккха
воришка – куташк (-аш) (в, б)
воркование – аргӀаш яр (д) // дéкар (д)
ворковать – áргӀаш е // дéка
воробей (зоол.) – вирхьазилг (-аш) (д, д)
воробьиный (прил.) – вирхьазилга
ворованный (прил.) – лочкъадаь
воровать – къоал де // лечкъаде // куташ е
воровка – къу (-й) (й, б) // куташк (-аш) (в, б)
воровски (нареч.) – къушха
воровской (прил.) – къуй
воровство – къоал (-аш) (д, д) // къоалдар (д)
воровство (мелкое) – кута (-ш) (й, й)
ворожба – поал (б) // поал хахкар (д) // каьл (-аш) (й, й)
ворожить – поал хехка
ворон (зоол.) – хьаргӀа (-ш) (й, й)
ворона (зоол.) – къайг (-аш) (й, й)
воронёнок (зоол.) – къайга кӀориг (-аш) (й, й)
вороний (прил.) – къайгá
воронка – кӀоаг (-арч//-аш) (б, д)
ворот (механизм) – чӀагӀашк (-аш) (й, й) // берд (-аш) (б, д)
ворот (у одежды) – кáчмат (-аш) (б, д)
ворота – коан||иӀ (-аӀараш) (й, й)
ворота (плетеные) – зӀар (-аш) (д, д)
воротить – юхадéрзаде // юхадала
воротиться – юхада
воротник – кач (-амаш) (б, д)
63 В
ворох – чоалх (-аш) (й, й)
ворочать – керчаде
ворочаться – кӀáлтӀадувла // керча
ворошить – кéгаде
вор-рецидивист – къаьра къу (-й) (в, б)
ворс – чо (-ш) (б, д)
ворсинка – чолг (-аш) (б, д)
ворсистый (прил.) – аьпа
ворчание – бартбéттар (д)
ворчание (о животных) – гӀаггӀа яхар (д)
ворчать – бартбéтта
ворчливость – бартбéтташ хилар (д)
восвояси (нареч.) – цӀа
восемнадцатый (числ.) – барáйттлагӀа
восемнадцать (числ.) – барáйтта
восемь (числ.) – бархӀ
восемьсот (числ.) – бархӀ бӀаь
восемьдесят (числ.) – дéзткъа
восемьдесят тысяч (числ.) – дéзткъа эзар
восемью (нареч.) – бáрхӀазза
воск – боалоз (б)
воскликнуть – оаз айя áла // айеннача оазаца áла // чӀоагӀа áла
восклицание – оаз айяр (д)
восклицательный (прил.) – áйдара
восковый (прил.) – боалоза
воскресать – дийндала
воскресение – дийндалар (д)
воскресенье – кӀиранд||и (-енош) (д, д)
воскресить – дийнде
воскресный (прил.) – кӀиранден
воспаление (о ране) – хьув (й) // хьувкхер (д)
воспалённый (о ране) (прич.) – лазадаьнна // хьувкхийна
воспалённый (простуженный) (прил.) – шелал кхийта
воспалительный (прил.) – хьувкхéю
воспалить – хьувкхе
В 64
воспеть – иллéца хоастаде
воспитание – кхéтамца кхéдар (д)
воспитанник – кхéтамца кхé||ваьр (-баьраш) (в, б) // кхé||ваьр (-баьраш) (в, б)
воспитанница – кхéтамца кхé||яьр (-баьраш) (й, б) // кхé||яьр (-баьраш) (й, б)
воспитанность – эздел (д) // кхéтамца кхийна хилар (д)
воспитанный (прил.) – эздий // гӀулакхаца
воспитатель – хьéхамч||а (-ий) (в, б)
воспитательница – хьéхамч||а (-ий) (й, б)
воспламенение – лотадалар (д)
воспламенить – лотаде
воспламениться – лотадала // хьаллотадала
восполнить – хьалдиза // эшар тӀатóха
восполниться – хьалдиза // тӀакхéта
воспользоваться – пáйда эца
воспоминание – дагал||áцар (-увцараш) (д, д)
воспрепятствовать – духьале е
воспретить – дéхка // соцаде
воспрещение – дéхкар (д) // соцадар (д)
воспринять – кхéта // кхéтаде // тӀаэца
восприятие – кхéтадар (д) // кхéтар (д)
воспроизведение – юхаметтаóттадар (д)
воспроизвести – юхаметтаóттаде
воспроизводство – юхаметтаóттадар (д)
воспротивиться – раьза ца хила // духьале е
воссоединение – вӀáшагӀтóхар (д)
воссоединить – вӀáшагӀтóха
воссоединиться – вӀáшагӀкхéта
воссоздание – юхаметтаóттадар (д)
воссоздать – юхаметтаóттаде
восстание – гӀаттар (д) // гӀоттам (-аш) (б, б) // гӀовттар (д)
восстановительный (прил.) – юхаметтаóттадара
восстановить – меттаóтта
восстановиться – юхаметтаóтта
восстановление – юхаметтаóттар (д) // юхаметтаóттадар (д)
восстать – гӀовтта
65 В
восток – малхбоале (й)
восторг – гӀаддахар (д) // дог гӀоздáлар (д)
восторгаться – воккхийве
восторженный (прил.) – гӀаддахá // дог гӀоздаьнна
восторжествовать – тола // котвáла
Восточная Европа – Малхбоалера Европа (й)
Восточная Сибирь – Малхбоалера Сибаре (й)
восточноевропейский (прил.) – малхбоалерча Европера
Восточно-Китайское море – Малхбоалера Чинхой форд (б)
Восточно-Сибирское море – Мáлхбоалера СибарегӀар форд (б)
восточный (прил.) – малхбоалехьа // малхбоалехьара
востребование – хьадéхар (д)
востребовать – дéха // хьадéха
восхваление – могадар (д) // хоастадар (д)
восхвалять – могаде // хоастаде
восхитить – гӀаддига
восхищающийся (прич.) – тáмашъю
восхищение – гӀаддахар (д)
восход – хьалкхéтар (д) // áйдалар (д)
восходить – хьалкхéта // áйле // áйдала
восходящий (прич.) – тӀадоала
восходящий (прил.) – лакхлуш доагӀа // гӀордоалаш доагӀа
восхождение – тӀадáлар (д)
восьмёрка – бархӀ (-аш) (й, й) // бархӀбӀалг (-аш) (й, й)
восьмидесятитысячный (прил.) – дéзткъа эзарлагӀа
восьмидесятый (числ.) – дéзткълагӀа
восьмисотый (числ.) – бархӀ бӀоалагӀа
восьмиэтажка – бархӀгӀатъярг (-аш) (й, й)
восьмиэтажный (прил.) – бархӀ гӀат йола
восьмой (числ.) – бархӀлагӀа
вот (част.) – ер
вот-вот (нареч.) – укх сахьате // хӀанз-хӀанз
воткнуть – чудóгӀа // чутóха // чухоаде // чуӀóтта // ӀодóгӀа // Ӏочутóха // Ӏóтта
воткнуться – Ӏóттадала
воцариться – дӀаóтта
В 66
вошь (зоол.) – мез||а (-ий) (б, д)
вошь (книжная) (зоол.) – каьхатдуарг (-аш) (й, й)
вощина – фашкал (-аш) (й, й)
впадать – кхéта
впадающий (прич.) – чутеӀá // кхéта
впадение – кхéтар (д)
впадина – теӀа моттиг (-аш) (й, й) // кӀоаг (-арч//-аш) (б, д) // чукхийттá моттиг
(-аш) (й, й)
впалый (прил.) – теӀа // чутеӀá // чукхийтта
впасть – чукхета
впервые (нареч.) – духьашха // хьалхара // хьалххе
вперевалку (нареч.) – теркаш
вперёд – хьалха // хьалхашкахьа
впереди – хьалха // хьалхашка
вперемежку (нареч.) – юкъ-юкъе
вперемешку (нареч.) – вӀáшагӀъийна
впечатление – дег чу дижа сурт (д) // дег чу дижар (д)
впечатлительность – хӀама Ӏаткъаш хилар (д)
впечатлительный (прил.) – хӀама Ӏаткъаш вола
впечатляющий (прил., прич.) – дег чу дужаш дола
вписать – юкъе дӀаязде
впитать – чудаа // чулáца
впитаться – чудуадала // чулоацадала
впиться – чудóла // чудаха // тӀалата
впитывать (влагу) – чудаа
впитывать (знания) – чулаца
впихнуть – чутатта // чутоӀаде
вплавь (нареч.) – наьках // наьк деш
вплести – юкъедувца
вплотную (нареч.) – áйхха // теӀӀа
вполголоса (нареч.) – шортта
вползти – чутакха
вполне (нареч.) – нонагӀа // бокъонца // кхоаччаш
впопыхах (нареч.) – дувхьаш // сихдéнна // сихха
впору (нареч.) – мимеза // гӀаьхьа
67 В
впоследствии (нареч.) – тӀехьагӀа
впотьмах (нареч.) – баьдеча
вправду (нареч.) – боккъала // бокъонца
вправе (нареч.) – бокъо йолаш
вправить – меттаóттаде
вправо (нареч.) – аьттехьа
впредь (нареч.) – дӀахойóдача хáна // тӀайоагӀача хáна
вприкуску (нареч.) – царгьéтташ
вприпрыжку (нареч.) – кхувсалуш
впритирку (нареч.) – вӀáшагӀтеӀӀá
впритык (нареч.) – вӀáштатеӀӀá
впроголодь (нареч.) – меца
впрок (союз) – тӀехьалонна
впрочем (союз) – вéшта
впрыгнуть – чукхóссавала
впрыскивание – чутóхар (д)
впрыснуть – чутóха
впрячь – дӀадóжа
впуск – чухéцар (д) // чудитар (д)
впустить – чухеца // чудита
впустую (нареч.) – гӀулакх доацаш
впутать – юкъеóза
впутаться – юкъедаха
впятеро (нареч.) – пхезза
впятером (числ.) – пхиъе // пхиъ цхьана
в-пятых (вводн. сл.) – пхезлагӀа-дале
враг – моастагӀ||а (-ий) (в, й, б)
вражда – дов (-наш) (д, д) // моастагӀал (д)
враждебно (нареч.) – моастагӀал долаш
враждебность – инкарло (й) // моастагӀал (д)
враждебный (прил.) – дов дола // моастагӀал дола
враждовать – дов лéладе // моастагӀал лéладе
вражеский (прил.) – моастагӀий
враз (нареч.) – цхьана // цхьатарра
вразброд (нареч.) – дӀа-юхадаьржа // барт боацаш
В 68
вразвалку (нареч.) – теркаш
вразнобой (нареч.) – къаьст-къаьста // барт боацаш
вразрядку (нареч.) – гаьн-гаьна
вразумительный (прил.) – кхéтаме // кхéтама // тéшавеш дола
вразумить – кхетаде
враньё – хьаьрмӀарг (-аш) (й, й) // оп (-аш) (б, б) // оапаш (б) // хáрцдар (д)
врасплох (нареч.) – дага а доацаш // цӀаьхха
в рассрочку (нареч.) – ха йилла
врасссыпную (нареч.) – даьржа // дӀа-садаьржа
врасти – чудаха
врать – хьаьрмӀаргаш ювца // оапаш бувца // хáрцле
врач – лор (-аш) (в, й, б)
врачебный (прил.) – лорий
врачевание – лорал (д)
врачевать – лорал де
вращательный (прил.) – кхéстаду // хьувза
вращать – кхéстаде // хьóвзаде
вращаться – кхéста // хьувза
вращение – кхéстар (д) // кхéстадар (д) // хьувзар (д) // хьувзадар (д)
вред – зе (-наш) (д, д) // зулам (-аш) (д, д) // зé-зулам (д) // во (-наш) (д, д)
вредитель – зуламхо (-й) (в, б)
вредительница – зуламхо (-й) (й, б)
вредительство – зулам дар (д) // зе дар (д)
вредить – зе де // зулам де
вредно (нареч.) – зéне // зуламе
вредный (прил.) – зéне // зуламе
в результате (вследствие) – бахьан долаш
в результате (в итоге) – юххера а
временами (нареч.) – наг-нагахьа
временно (нареч.) – цхьан юкъа // хáнна
временной (прил.) – цхьан юкъа дола // хаьдача хáнна дола
временный (прил.) – цхьан юкъа дола // хáнна дола
время – ха (-наш) (й, й)
время года – шера ха (-наш) (й, й)
времяпровождение – ха яккхар (д)
69 В
вроде – санна // тара
врождённый (прил.) – дешше хинна
врозь (нареч.) – къаьст-къаьста
врун – оапаш бувцар (-аш) (в, б)
врунья – оапаш бувцар (-аш) (й, б)
вручить – дӀадала
вручение – дӀадалар (д)
вручную (нареч.) – кара
всадить – чудóгӀа // чутóха // чухоаде
всадник – баьр||и (еш) (в, б) // дошло (-й) (в, б)
все – массабараш // берригаш
всё – деррига
всегда (нареч.) – дáим // массахáна // диллá // массаза
всегдашний (прил.) – массазара
всего – деррига
всевозможный (прил.) – массадолча тайпара
в-седьмых (вводн. сл.) – ворхӀазлагӀа-дале
вселение – чухоавар (д) // чухар (д)
вселенная – áйлам (й) // дуне (д)
вселиться – чухá
всемером (нареч.) – ворхӀане // ворхӀ цхьана
всемирный (прил.) – дерригача дунен
всемогущий (прил.) – деррига могаш
всенародный (прил.) – дерригача халкъа
всеобщий (прил.) – дерригача
в середине (нареч.) – юкъе // юккъе
всерьёз (нареч.) – цӀенхашта // лаьрххӀа
всё-таки (союз и част.) – хӀаьта а // дале а // хӀатоане
всецело (нареч.) – бӀарчча // диззá // деррига
вскачь (нареч.) – хахкка
вскинуть – тӀакхóсса
вскипеть – кӀедж яккха
вскипятить – кӀедж яккхийта
всколыхнуть – хьоаде // оагаде // меттагӀхьоаде
всколыхнуться – торкадала
В 70 —
вскольз (нареч.) – талмастта
вскопать – áхка
вскоре (нареч.) – кастта
вскормить – хьалкхéде // кхáба
вскормленный (прич.) – кхаьба
вскочить – хьалъэккха // ураэккха
вскрикнуть – цӀогӀа тóха
вскружить (нареч.) – бӀагорадоаладе
вскрытие – дáстар (д) // доаттӀадар (д)
вскрыть – дáста // доаттӀаде
всласть (нареч.) – кхоачам хиллалца
вслед (нареч.) – тӀехь-тӀехьа // тӀеххьа // ларах
вследствие (предл.) – бахьан долаш
вслепую (нареч.) – тӀа ца хьожаш
вслух (нареч.) – хозаш
вслушаться – лаьрххӀа ладувгӀа
всмотреться – лаьрххӀа хьажа
всмятку (нареч.) – коача
всосать – чуóза
вспаханный (прич.) – аьхá
вспахать – áха
вспахивать – оахам де
вспашка – áхар (д)
вспенить – чоп бáккха
вспениться – чоп бáла
всплыть – тӀадáла (хи бухера)
всполошить – хьоаде
всполошиться – тохадала
вспомнить – дагадóха // дагадá
вспомогательный (прил.) – гӀон
вспороть – хьадáста
вспорхнуть – гӀáтта
вспотеть – хьоцар дáла
вспрыгнуть – тӀакхóссадала
вспугнуть – къоахкаде
71
вспухнуть – дéста
вспучить – дéста
вспучиться – совса // дувсадала
вспылить – эгӀаздаха
вспыльчивость – коачал (й)
вспыльчивый (прил.) – сиха эгӀаздода
вспять (нареч.) – юха тӀехьашкахьа
вставание – гӀаттар (д)
вставать – гӀатта // гӀóвтта
вставить – дóлла // чуóттаде // тóха
вставка – чуóттадар (д)
в старину (нареч.) – моцагӀа
встать – гӀатта // хьагӀатта // ураóтта
в сторону (нареч.) – нокъзара
встревожить – корзагӀдáккха
встревожиться – корзагӀдáла
встретить – кхéта // тӀаэца
встретиться – духьалкхéта // кхéта
встреча – духьалкхетар (д)
встряска – дéгадар (д)
встряхнуть – дéгаде // оагаде
встряхнуться – дéгадала // оагадала
вступительный (прил.) – доладалара
вступление – чудахар (д)
всунуть – чудóлла // дóлла
всухомятку (нареч.) – кхахьаш // декъа
всхлипывание – чӀахкар (д)
всхлипывать – чӀехка
всходить – хьакхéта // тӀадувла
всходы – зӀийргаш (д)
всыпать – чудохка
всюду (нареч.) – массанахьа
всякий (мест.) – моллагӀа
всячески (нареч.) – ма могга
втайне – къáйлагӀа
в
В 72
втащить – чутокхаде
втечь – чудаха
втиснуть – чутоӀаде
втиснуться – чутáӀа
втихомолку (нареч.) – къáйлагӀа // гӀар-тата доацаш
втолкнуть – чутáтта
втоптать – чутоӀаде (когашца)
вторгнуться – чувóла // чугӀорта
вторжение – чувóлар (д) // чугӀортар (д)
вторить – тӀехьаáла
вторично (нареч.) – шозлагӀа
вторичный (прил.) – шозлагӀа
вторник – шинара (д)
второй (числ.) – шоллагӀа
второпях (нареч.) – сихдéнна
второстепенный (прил.) – кертерза
втравить – юкъеóза
в-третьих (вводн. сл.) – кхозлагӀа-дале
втроём (числ.) – кхоъэ // кхаьнне // кхоккхе
втрое (нареч.) – кхозза // кхолха
втройне (нареч.) – кхозза сов
втулка – моска (-ш) (й, й) // чéчалгӀа (-ш) (й, й)
втянутый (прил., прич.) – чуэза // чукхийтта
втянуть – чуóза // чутокхаде
вуаль – цхарал (-аш) (б, д)
в углу (нареч.) – саьнга
вулкан – лéлха лоам (-аш) (б, д)
вход – чудолха моттиг (-аш) (й, й) // чудахар (д) // чугӀолга (д)
входить – чудáла // чудаха // юкъедаха
вхождение – чудахар (д) // чугӀолга (д)
вхолостую (нареч.) – гӀатти // даьсса
вцепиться – катóха // лáца
вчера (нареч.) – селхан
вчера (вечером) (нареч.) – сийсара
вчерашний (прил.) – селханара // сийсарара
В 74
выброшенный (прич.) – дӀакхесса
выбыть – дӀадаха
выбытие – дӀадахар (д)
вывалить – Ӏодоассаде
выведать – духтӀавáла // къáйле хá
выведение – дáккхар (д) // дӀадáккхар (д) // кхéдар (д)
вывезти – дига // áрадига // дахьа
выверить – нийса дий хьажа
вывернуть – хьовзадаь хьадáккха
вывернуться – хьáйзза хьадáла
вывесить – хьалъóлла
вывести – áрадáккха // дáккха
вывестись – дӀадáла
выветривание – áрадáккхар (д)
вывешивание – хьалъóллар (д)
вывинтить – хьовзадаь хьадаккха
вывинтиться – хьахьовза
вывих – чураэккхар (д) // чурадáллар (д)
вывихнуть – чураэккхийта // чурадáллийта
вывихнуться – чураэккха // чурадáла
выводить – áрадáха
вывод – соцам (-аш) (б, д)
выводок – таьлм||и (-еш) (д, д)
вывоз – áрадигар (д) // дӀадигар (д) // дӀакхахьар (д)
вывозить – дӀакхахьа
выгадать – кхóде // совдáккха
выгиб – гола (-ш) (й, й) // соттам (-аш) (б, д)
выгладить – шаьрде // аьшк тóха // аьшк хьакха
выглянуть – áрахьажа // áракъада
выгнать – áрадаккха // áралахка // áралалла // эккхаде // áраэккхаде // дӀалахка
выгнутый (прич.) – соттадаь
выгнутый (прил.) – сéтта // соттадаь
выгнуть – соттаде
выгнуться – сатта
выговор – лер (д) // бехк бáккхар (д)
75 В
выговорить – áла
выгода – пáйда (-ш) (б, д)
выгодно (нареч.) – пáйда болаш
выгодный (прил.) – пáйда бола // пáйдане
выгон – даьгӀе (-наш) (й, й)
выгореть – дáга
выгородить – картаца хьакъоастаде
выгребать – áрахьéкха // хьахьéкха
выгрести – áрахьакха // хьахьакха
выгрузка – Ӏодоассадар (д)
выдавить – Ӏáйда дáккха // тоӀадаь дóхаде
выдать – дала // дӀадала // хьадала
выдаться – дá // óтта
выдача – далар (д) // хьадалар (д)
выдающийся (прил.) – гӀордаьнна // цӀихеза
выдвинуть – хьаóза // хьататта // харжа оттаве // лакхве
выдворить – áравáккха
выделать – тоаде // кийчде // дербат де
выделение – къоастадар (д) // хьакъоастадар (д) // дáккхар (д)
выделить – белгалде // бӀагалдáккха // хьакъоастаде // дáккха
выделиться – белгалдáла // бӀагалдáла // хьакъáста // хьадáла // дáла
выделка – тоадар (д) // дербат дар (д)
выдергивать – хьадáха
выдержанный (прил.) – сабаре // соцам бола
выдержанность – тéшаме хилар (д) // сабаре хилар (д)
выдержать – ла // сатоха // лоадала
выдержка – сатохадалар (д) // сабар (д)
выдернуть – хьадáккха
выдоить – дéтта
выдохнуться – кӀаьддала
выдолбить – чуáхка
выдох – садáккхар
выдра (зоол.) – хишк (-аш) (д, д)
выдрать – хьадáккха
выдрессировать – Ӏомаде
В 76
выдубить – дербат де
выдумка – доаци (-й) (д, д)
выдумывать – дагалувца
выдуть – дувса
выезд – дӀадахар (д)
выемка – хьалдáккхар (д)
выехать – дӀадаха
выжать – Ӏóвда // хьаӀóвда
выжечь – доагаде
выжидание – хьéжар (д)
выжидательный (прил.) – хьéжара
выжидать – хьéжа
выжимать – Ӏóвда // Ӏувда
выжить – дийна диса
вызвать – дéха // хьадéха // чукхáйка
вызвать (наверх) – хьалдéха
вызваться – тӀаэца
вызволить – дáккха
выздороветь – дерза // тоадала
выздоровление – дерзар (д) // тоадалар (д)
вызов – вéхар (д) // тӀавéхар (д)
вызревание – кхáчар (д)
вызреть – кхáча
вызубрить – дагахьа Ӏомаде
вызывающий (прич.) – хьаьрдаьнна лéла
вызывающий (прил.) – хьаьрдаьнна
выиграть – котдáла // тола
выигрыш – котдáлар (д) // толар (д)
выискать – лаьрххӀа лаха
выйти – áрадáла
выкарабкаться – хьалдáла // чурадáла
выкатить – хьаáракорчаде
выкатиться – хьаáракорчадала // хохкадéнна áрадáла
выкидыш – остдáлар (д)
выкинуть – áракхосса // дӀакхосса
77 В
выкипеть – кхийхка Ӏи хила
выключить – дӀакъóвла // соцаде
выколоситься – ка бáккха
выколоть – дáккха
выкопать – дáккха
выкормить – кхéде
выкорчевать – бухбáккха
выкорчеваться – бухбáла
выкрасить – басар хьакха
выкраситься – басар хила
выкрасть – лочкъаде
выкрикнуть – цӀогӀа тóха
выкрик – цӀогӀа (-рч) (д, д)
выкройка – л| |о (-ераш) (б, д)
выкроить – ло бáккха
выкрошиться – оатадала
выкрутить (вывинтить) – хьахьóвзадаь хьадáккха
выкрутить (бельё) – Ӏóвда
выкрутиться (вывинтиться) – хьахьóвза
выкрутиться (спастись) – кӀалхарадáла
выкуп – маьхах юха хьаэцар (д)
выкупать – лувчаде
выкупаться – лувча
выкупить – маьхах юха хьаэца
выкурить – эза вáла
вылезти – хьадовла // áрадóвла // хьаáрадóвла // хьалдáла
вылет – гӀаттар (д)
вылететь – гӀатта
вылечить – дерзаде
вылечиться – дéрза // тоадала
вылить – Ӏомохкаде
вылиться – Ӏомахка
выложить – хьалдóтта
выменять – хувца
вымереть – фу хáда // дов
В 78
вымерить – диста
вымесить – хье
вымести – áрахьакха // нув хьакха
выметать – áрахьéкха
вымирание – фу хáдар (д) // довр (д)
вымирать – фу хáда // дов
вымокнуть – тӀоададала
вымолвить – йистхила
выморить – доаде
выморозить – шелде
вымпел – байракх (-аш) (й, й)
вымученный (прич.) – халла вӀаштехьадаьнна
вымученный (прил.) – халла даь // низагӀа даь
вымя – ш||им (-амараш) (б, д)
вынести – áрадáккха // áрахьо
вынимать – хьадáха // хьалдáха
вынос – áрадáккхар (д)
выносить – áрадáха // аракхахьа
выноска – áрадáккхар (д) // белгалдáккхар (д)
выносливость – гӀоарал (д)
вынудить – цхьа хӀама дáйта
вынуть – хьадáккха // хьалдáккха // áрадáккха // хьаáрадáккха
выпадать – дӀадала // мустдала // дéлха // áрадожа
выпадение – дӀадалар (д) // мустдалар (д) // дéлхар (д) // áрадожар (д)
выпалить – кхосса
выпарить – Ӏанарца цӀенде
выпариться – Ӏанарца цӀендала
выпас – даьгӀе (-наш) (й, й)
выпасть – Ӏодóжа // мустдала // дӀадала // дилла // дéлха // áрадожа
выпачкать – бӀехде
выпачкаться – бӀехдала
выпечка – даттар (-аш) (д, д)
выпирать – áракъада
выписать – хьатӀаязде // хьаязде
выписаться – áрадáла
79 В
выпить – мала // дӀамала // хьалмала
выпихнуть – тетта арадаккха
выплавить – лоалладеш дáккха
выплавка – лоалладеш дáккхар (д)
выплакаться – Ӏаббалца делха
выплата – далар (д) // такхар (д)
выплатить – дала // такха // дӀатакха
выплеснуть – дӀакхосса // Ӏомохкаде
выплюнуть – туг кхосса
выползти – текхá áрадáла
выполнение – кхоачашдар (д)
выполнимый (прил.) – кхоачашдулургдола
выполнить – кхоачашде
выполняться – кхоачашхила
выполоскать – хила тóха // хила кхарза
выполоть – оасар де
выпороть (развязать) – хьадáста
выпороть (высечь) – детта
выпорхнуть – áраэккха // ткъáмаш тéха áраэккха
выпотрошить – чураш хьаяха
выправка – нийсдар (д)
выпроводить – áрадáккха
выпросить – дийха дáккха
выпрыгнуть – áракхоссадала
выпрямить – нийсде
выпрямиться – нийсдала // хьалнийсдала
выпрямление – нийсдалар (д) // нийсдар (д)
выпуклый (прил.) – тӀадаьнна
выпуск – áрахéцар (д)
выпускать – áрадáха
выпустить – áрахéца
выпутать – хьамукъадáккха // хьацхьалхадáккха
выпутаться – хьамукъадáла // хьацхьалхадáла
выпучить – тӀакъоарзаде // тӀадахкийта
выпь (зоол.) – чӀоб (-аш) (й, й)
В 80
выпятить – тӀадáйта
выпятиться – тӀадá
выпячивание – къарзар (д)
выработать – де // óттаде // дáккха
выразительно (нареч.) – тӀатоӀадаь // хьахьóкха
выразительность – тӀатоӀадаь хилар (д) // хьахьóкхаш хилар (д)
выразительный (прил.) – тӀатоӀадаь дола // хьахьóкхаш дола
выразить – áла // хьаáла // дӀаáла // гойта // хьагойта // дӀагойта
выразиться – áла
вырасти – дéгӀада // хьалкхе
вырастить – кхéде // хьалкхéде
выращивание – кхéдар (д)
вырвать (удалить, взять) – дáккха // дӀадáккха
вырвать (о рвоте) – Ӏéттаде
вырваться – дáла // хьадáла // мукъадáла // áраэккха
вырез – хоадаяь моттиг (-аш) (й, й) // качмат (-аш) (д, д)
вырезание – хьахоададар (д)
вырезать – хоададе // хьахоададе
вырезка – хьахоададар (д)
выровнять – нийсде // шаьрде
выровняться – нийсдала // шаьрдала
выродиться – фу талха
выродок – телха саг (нах) (в, б)
вырождение – фу талхар (д)
выронить – Ӏодóжаде
вырубить – хьакха // дáккха
вырубка – хьакхар (д)
выругать – бартбéтта // барттóха // яппараш е // пхьарч э // ле
выругаться – барттóха // баге тóха
выручать – кӀалхардáккха
выручка – кӀалхардáккхар (д)
вырыть – дáккха
вырядить – гӀирсах кийчде
вырядиться – гӀирсах кийчдала
высадить – Ӏодáккха
81 В
высадиться – дóсса // Ӏодóсса // Ӏовáла
высадка – Ӏодáккхар (д) // Ӏодóссар (д) // Ӏовáлар (д)
высверлить – Ӏург дáккха
высвободить – мукъадáккха // хьамукъадáккха
высвободиться – мукъадáла // хьамукъадáла // кӀалхардáла
высев – дӀадер (д)
высевка (муки) – тувгӀараш (д)
выселение – áрадáккхар (д) // мехках дáккхар (д)
высечь – таӀазар де
высеять – дӀаде
выситься – лакха дáгӀа // лакха латта
высказать – дӀаáла // áла
высказаться – къамаьл де
высказывание – áлар (д) // дӀаáлар (д) // къамаьл дар (д) // яхар (д)
высказывать – дӀаáла
выскакивать – áралелха
выскоблить – цӀенде // дуттара хӀама хьакха
выскользнуть – лайжжа Ӏодожа
выскочить – араэккха // хьагучаэккха
выскочка – хьалхалелхар (-аш) (в, б)
выскрести – цӀенде
выслать – Ӏобахийта // áрадáха
выследить – лар яккха
выслеживание – лар яккхар (д)
выслушать – ладувгӀа
выслушивание – ладувгӀар (д)
высмеять – дела // футтарде
высморкаться – мераж дӀаяккха
высмотреть – лаьрххӀа хьажа // лаьрххӀа лаха
высовывать – аракхувда
высокий (прил.) – лакха
высоко (нареч.) – лакха
высокогорный (прил.) – лакхача лоамаш тӀара
высокомерие – сонтал (й)
высокомерный (прил.) – сонта
В 82
высосать – Ӏовда // хьаӀовда
высота – лакхал (й) // лакхале (-наш) (й, й)
высотный (прил.) – лакха // лакхе дода
высохнуть – докъадала // маьлхардаха // гӀелдала
высохший (прич.) – докъаденна // маьлхардаха // гӀелденна
выспаться – набарах диза
выставить – хьадаккха // áрадаккха // бӀаргадайта оттаде
выставка – гойтам (-аш) (б, д)
выставочный (прил.) – гойтама
выстирать – дитта
выстлать – дилла // тасса
выстоять – латта // духьалъóтта
выстрадать – хало хьéга // хало Ӏóвша
выстрел – герз|| кхоссар (-аш кхувсар) (д, д) // герз|| дáлар (-аш дувлар) (д, д) // топ||
кхоссар (-аш кхувсар) (д, д)
выстрелить – герз кхосса // герз тóха
выстрелить – герз кхосса // герз тóха
выстричь – ларга // тасса
выстрогать – фаттан хьакха
выстроить – де // нийсдаь дӀаóттаде
выстроиться – нийсдéнна дӀаóтта
выстрочить – мáха бахьа
выстудить – шелде
выстудиться – шелдала
выступ – áрасéтта моттиг (-аш) (й, й)
выступ (острый) – кӀомсар (-аш) (й, й)
выступить (выдаться вперёд) – áрасатта // хьалхашкадáла
выступить (отправиться куда-то) – нóвкъадáла
выступить (играть на сцене) – лóвза
выступить (с речью) – къамаьл де
выступление (выдаться вперёд) – áрасаттар (д) // хьалхашкадáлар (д)
выступление (отправление куда-то) – нóвкъадáлар (д)
выступление (игра на сцене) – ловзар (д)
выступление (с речью) – къамаьл дар (д) // дош (д)
высунуть – áракхóвда // áракхóвдаде // áрадáйта
83 В
высунуться – áракъада // áрадáла
высушить – докъаде
высушиться – докъадала
высчитать – лáрхӀа
высылка – дӀадахийтар (д) // дӀадахьийтар (д) // áрадáккхар (д)
высыпать – дохка // Ӏодохка // Ӏотувса // Ӏомохкаде
высыпаться – Ӏомáхка
высь – лакхе (й) // лакхале (-наш) (й, й)
вытащить – дáккха // áрадáккха // хьадáккха // хьаáрадáккха // áратокхаде
вытекать – Ӏоъаха // хьадóладала
вытереть – хьакха // дӀадáккха
вытереться – хьакха
вытерпеть – лá // лоадала // сатóха
вытесать – хьакха
вытеснение – юстардáккхар (д) // áрадáккхар (д)
вытеснить – юстардáккха
вытечь – Ӏодáха
вытиснить – тоӀадаь кеп яккха
выткать – дувца // догам де
вытолкнуть – тетта áрадáккха
вытряхнуть – дéгаде
выть – ӀувгӀа // Ӏéха
вытягивание – áраóзар (д) // хьаóзар (д)
вытяжной (прил.) – хьаувза
вытянуть – áраóза // хьаóза
вытянуться – дӀаьхдала
выученный (прич.) – Ӏомадаь
выучить – Ӏомаде
выучиться – Ӏомадала
выучка – Ӏомадалар (д) // Ӏомадаьр (д)
выхватить – дáккха // катéха хьадáккха // хьалдáккха
выход – áрадáлар (д)
выходить – áрааха // áрадувла
выходка – оамал (-аш) (й, й)
выходной (через что выходят) (прил.) – áрадоала
В 84
выходной (наряд) (прил.) – áравоалаш дувхаду
выходной (день) (прил.) – мукъа (ди) П салоӀа (ди)
выхолить – дика гӀулакх деш кхéде
выхолостить – даӀа
выхухоль (зоол.) – пашбукъ (-аш) (й, й)
выцвести – бесаздáла // аьпдерза
вычеркнуть – дӀадоаде
вычерпать – хьалъэца
вычесть – тӀéрадáккха
вычет – кӀалхьожадар (д)
вычисление – лархӀар (д) // хьисап (-аш) (д, д)
вычислительный (прил.) – лоархӀа
вычислить – лархӀа
вычистить – цӀенде
вычиститься – цӀендала
вычитаемое – тӀéрадоаккхар (д)
вычитание – тӀéрадáккхар (д)
вычитать (прочитать) – дéша
вычитать (удержать) – кӀалхьожаде
вышвырнуть – áракхосса
выше (нареч.) – лакхагӀа // магӀахьа
вышеизложенный – хьалха дийца
вышелушить – фуалдáккха
вышеуказанный – хьалха белгалдаь
вышеупомянутый – хьалха хьоадаь
вышивать – дага
вышивание – дагар (д) // догам дар (д)
вышивка – догам (д)
вышина – лакхал (й) // лакхе (й)
вышитый (прил.) – дега
вышить – дага // догам де
вышка (сторожевая) – чáрдакх (-аш) (й, й)
выщипать – мустде
выявить – гучадаккха
85 В
выявиться – гучадáла
выявление – гучадáккхар (д) // гучадáлар (д)
выявляться – гучадувла
выяснение – къоастадар (д)
выяснить – къоастаде
выясниться – къаста
Вьетнам – Вьетнам (й)
вьетнамец (этн.) – вьетнамхо (-й) (в, б)
вьетнамка (этн.) – вьетнамхо (-й) (й, б)
вьетнамский (прил.) – вьетнамхой
вьюга – дарз (д)
вьюжить – дарз хьекха
вьюжный (прил.) – дарзá
вьюк – м||ухь (-овхьаш) (б, д)
вьюн (зоол.) – царгьеттарг (-аш) (б, д)
вьюнок (бот.) – мушкарт (й) // хьагӀ (-аш) (б, д)
вьюрок (зоол.) – жугатхьазилг (-аш) (д, д)
вьючить – мухь билла
вьючный (прил.) – мухь кхухьа
вьющийся (прил.) – хьáйза // хьерча
вяз (бот.) – дагӀ (-аш) (й, й)
вязанка – бийхка мухь (дийхка мовхьаш) (б, д)
вязаный (прил.) – маьхаца даь
вязанье – дар(д)
вязать – дехка // де
вязка – дехкар (д)
вязкий (прил.) – мáза бола
вязнуть – дӀалáца
вяленый (прил.) – маьлхе докъадаь
вялить – маьлхе докъаде
вялый (прил.) – заьлза // маьлхара // маьлхардахá
вянуть – маьлхардаха
вяхирь (зоол.) – кáчалкхокха (-рч) (б, д)
Г 86
г
гаваец (этн.) – гавайхо (-й) (в, б)
Гаваи – Гавай-гӀайреш (й)
гавайка (этн.) – гавайхо (-й) (й, б)
гавайский (прил.) – гавайхой
гавань – кéмай Ӏер (-аш) (д, д)
гавиал (зоол.) – зӀок-воатагар (-аш) (й, й)
гáга (зоол.) – фордбоабашк (-аш) (й, й)
гагауз (этн.) – гагавзо (-й) (в, б)
гагауз (этн.) – гагавзо (-й) (й, б)
гагаузский (прил.) – гагавзой
гагáра (зоол.) – фордкóтам (-аш) (й, й)
Гадаборшево (пос.) – Гадаборшакъонгий-Юрт (й)
гадалка – поал хехкар (-аш) (й, б) // каьлхьéжар (-аш) (й, б)
гадание – поал хахкар (д) // поал тассар (д) // каьл (-аш) (й, й)
гадатель – поал хехкар (-аш) (в, б) // каьлхьéжар (-аш) (в, б)
гадательница – поал хехкар (-аш) (й, б) // каьлхьéжар (-аш) (й, б)
гадать – поал хахка // поал тасса // каьлхьажа
гадить – бӀехде // зе де // новкъарло е
гадкий (прил.) – во // бӀéха
гадость – бӀéха хӀама (-ш) (й, й) // во (-наш) (д, д) // во гӀулакх (-аш) (д, д)
гадюка (зоол.) – бӀехал (-аш) (б, д)
газават – гӀоазот (д)
газель (зоол.) – гӀазал (-аш) (й, й)
газета – газéт (-аш) (д, д)
газетный (прил.) – газéта
Гази-Юрт (пос.) – Паьзе-Коа (й)
газырь – бустам (-аш) (б, д)
гайка – фент (-аш) (й, й)
Гайрбек-Юрт (пос.) – Пайрбика-Юрт (й)
гайанец (этн.) – гайанхо (-й) (в, б)
гайанка (этн.) – гайанхо (-й) (й, б)
гайанский (прил.) – гайанхой
87
гаитянин (этн.) – гаитхо (-й) (в, б)
гаитянка (этн.) – гаитхо (-й) (й, б)
гаитянский (прил.) – гаитхой
гаичка (зоол.) – зӀамига цӀирцӀир (-аш) (д, д)
галактика – гӀалактик (-аш) (й, й)
галатея (зоол.) – хьунхинкъайг (-аш) (й, й)
Галашки (пос.) – Галáшке (й)
галдёж – áйéнна гӀар (й)
галдеть – гӀараш е
галерея – уйче (-ш) (й, й)
галиматья – дош доацар (д) // гӀурт (б)
галисиец (этн.) – галисхо (-й) (в, б)
галисийка (этн.) – галисхо (-й) (й, б)
галисийский – галисхой
галка (зоол.) – чкъайг (-аш) (й, й)
галл (этн.) – гӀало (-й) (в, б)
галоп – йоалинг (й)
галопом (нареч.) – Й1оахалаш
галочка – белгало (-наш) (й, й)
галун – сос (-аш) (б, д)
галушка – хьалтӀам (-аш) (й, й)
галька – хи чура жагӀа (б)
гальский (прил.) – гӀалой
гамма-луч – гáмма-зӀ||ы (-анараш) (й, й)
Гамурзиево (пос.) – Дошалкъий-Юрт (й)
Ганг (р.) – Гангхий (д)
гарантийный (прил.) – доал óттара // тéшам луш дола
гарантированный (прил.) – тéшаме дола
гарантия – доала óттар (д) // тéшам балар (д)
гаргареец (этн.) – гаргаро (-й) (в, б)
гаргарейка (этн.) – гаргаро (-й) (й, б)
гаргарейский (прил.) – гаргарой
гармонировать – цхьан товш хила // цхьан доагӀаш хила
гармонист – пáндарча (-ш) (в, б)
гармонистка – пáндарча (-ш) (й, б)
Г 88
гармоничный (прил.) – цхьан товш дола // цхьан доагӀаш дола
гармония – цхьалхало (й)
гармонь – пáндар (-аш) (б, д) // каьхата пáндар (-аш) (б, д)
гармошка – пáндар (-аш) (б, д)
гармошка (губная) – бордий пáндар (-аш) (б, д)
гарь – кхакхар (й)
гасить – доаде // дӀадоаде
гаснуть – дов // кхоачале
гастроптоз (мед.) – че меттахьа яьллар (д)
гаубица – йóккха топ (-аш) (й, й)
гашёный (прил.) – йошаяь
Гваделупа – Гваделупхой мохк (б) // Гваделупехье (й)
гваделупец (этн.) – гваделупхо (-й) (в, б)
гваделупка (этн.) – гваделупхо (-й) (й, б)
гваделупский (прил.) – гваделупхой
гвалт – гӀарт-тата (-ш) (д, д)
Гватемала – Гватемалхой мохк (б) // Гватемалехье (й)
гватемалец (этн.) – гватемалхо (-й) (в, б)
гватемалка (этн.) – гватемалхо (-й) (й, б)
гватемальский (прил.) – гватемалхой
Гвиана – Гвианхой мохк (б) // Гвианехье (й)
гвианец (этн.) – гвианхо (-й) (в, б)
гвианка (этн.) – гвианхо (-й) (й, б)
гвианский (прил.) – гвианхой
Гвилети (пос.) – ГéлатӀе (й)
гвилетинец – гéлатхо (-й) (в, б)
гвилетинка – гéлатхо (-й) (й, б)
гвилетинский (прил.) – гéлатхой
гвинеец (этн.) – гвинейхо (-й) (в, б)
гвинейка (этн.) – гвинейхо (-й) (й, б)
гвинейский (прил.) – гвинейхой
Гвинейский залив – Гвинеера форда га (д)
Гвинея – Гвинехье (й) // Гвиней-мохк (б)
гвоздика (бот.) – михьиг (-аш) (д, д)
гвоздичный (прил.) – михьига
89 Г
гвоздь – хьáстам (-аш) (б, д)
где (нареч.) – мича // мичахьа
где-либо – миччахьа цхьаннахьа // цхьаннахьа
где-нибудь – миччахьа цхьаннахьа // цхьаннахьа
где-то – цхьаннахьа
гегемон – хьалхале лéлаер (в)
гегемония – хьалхале лелаяр (д)
гейзер – кхуркхолг (-аш) (б, д)
гельминтозы (мед.) – нӀанашкара хула лазараш (д)
гельминты (мед.) – дегӀаца хул нӀаний (д)
гематология (мед.) – цӀийнах дола Ӏилма (д)
гематурия (мед.) – чишаца цӀий хилар (д)
ген (биол.) – ги (д)
генезис – хьахилари дегӀадари (д)
генерал – инарал (-аш) (в, б)
генеральный (прил.) – керттера // лоархӀамегӀара
генеральский (прил.) – инарала
генуэзец (этн.) – генж||е (-ий) (в, б)
генуэзка (этн.) – генж||е (-ий) (й, б)
генуэзский (прил.) – генжий
Генуя (пос.) – Генжи (й)
гепатит (мед.) – жамарий лазар (д)
герань (бот.) – цӀéбасилг (-аш) (д, д)
герб – тхьáмагӀа (-ш) (й, й)
германец (этн.) – германхо (-й) (в, б)
Германия – Германехье (й) // Немций мохк (б)
германка (этн.) – германхо (-й) (й, б)
германский (прил.) – германхой
герой – турпал (-аш) (в, б)
героизм – турпалал (д) // мáйрал (д)
героиня – турпалхо (-й) (й, б)
геройство – турпалал (д)
героический (прил.) – турпала
гибель – хӀалакьхилар (д) // валар (д) // довр (д)
гибельный (прил.) – хӀалакдеш дола
Г 90
гибкий (прил.) – сетта // сатташ дола
гибкость – сатташ хилар (д)
гиблый (прил.) – догдилла // хӀалакьхинна
гибнуть – хӀалакьхила // дов
Гибралтар – Гибралтар (й)
гибралтарец (этн.) – гибралтархо (-й) (в, б)
гибралтарка (этн.) – гибралтархо (-й) (й, б)
гибралтарский (прил.) – гибралтархой
гигантский (прил.) – Ӏалаьмате дóккха
гидра (полип) (зоол.) – хидар (-аш) (д, д)
гиена (зоол.) – áптар (-аш) (й, й)
Гизель (пос.) – ПазалтӀе (й)
гингвит (мед.) – долаш дестар (д)
гинухец (этн.) – гӀинхо (-й) (в, б)
гинухка (этн.) – гӀинхо (-й) (й, б)
гинухский (прил.) – гӀинхой
гипертензия артериальная (мед.) – доккхача пхаьнашка цӀий Ӏоткъам айбалар (д)
гипноз – бозбуачал (д)
гипнотизёр – бозбуач (-аш) (в, б)
гиппермаркет – геттара йоккха тика (-ш) (й, й)
гиря – герак (-аш) (й, й)
глава (раздел книги) – корт||а (-ош) (б, д)
глава (руководитель) – кулгалхо (-й) (в, б)
глава (региона) – мехкдá (-й) (в, б)
глава (города) – пхьедá (-й) (в, б)
глава (сельского плселения) – юртдá (-й) (в, б)
главарь – баьчча (-ш) (в, б)
главенство – баьччал (д) // оалал (д)
главенствовать – баьччал де // оалал де
главный (прил.) – кертера
глагол (грамм.) – хáнд||ош (-ешаш) (д, д)
глагол-связка (грамм.) – хáндош-хóтталург (-аш) (д, д)
глагольный (грамм.) (прил.) – хáндеша
гладиолус (бот.) – тур-зиза (-ш) (д, д)
гладить (утюгом) – аьшк тóха // аьшк хьакха
91 Г
гладить (по голове) – кулг хьакха
гладкий (прил.) – шаьра
гладко (нареч.) – нийса // шаьра
гладыш (бот.) – шаьраярг (-аш) (й, й)
гладь – шаьрал (й) // шаьра тӀéхе (й)
глаз (анат.) – бӀарг (-аш) (б, д)
глазастый (прил.) – дóккхий бӀаргаш дола
глазеть – хьежа
глазница (анат.) – бӀарга кӀоаг (-аш) (б, д)
глазной (прил.) – бӀаргий
глазурь – сос (-аш) (б, д)
гланды – кхалкхаш (й)
гласить – дувца // кхáйкаде
гласно (нареч.) – гуш-хозаш
гласность – гуш-хозаш хилар (д)
гласный (звук) (грамм.) (прил.) – мукъа (оаз)
гласный (прил.) – гучахьа
глашатай – туркх (-аш) (в, б) // кхáйкадер (-аш) (в, б)
глина – топпар (б) // лоабат (б)
глетчер – шан лоам (-аш) (б, д)
глинистый (прил.) – топпарагӀа // лоабатагӀа // топпара боалла
глинобитный (прил.) – топпара
глиняный (прил.) – тóппара
глист (зоол.) – нӀан||а (-ий) (б, д)
глистогонный (прил.) – нӀаний доаду
глоссит (мед.) – мотт бестар (д)
глотать – къурдаш де // къургаш де
глотка (анат.) – къамарг (-аш) (й, й) // лак (-аш) (д, д)
глоток – къург (-аш) (б, д) // къурд (-аш) (б, д)
глубина – кӀоаргал (й)
глубокий (прил.) – кӀоарга
глубоко (нареч.) – кӀоарга
глумиться – хьувзаде // доастамдáккха
глумление – хьувзадер (д) // доастамдáккхар (д)
глупеть – Ӏóвдалдáла
Г 92
глупец – Ӏóвдал (-аш) (в, б) // Ӏóвдала саг (нах) (в, б)
глупо (нареч.) – Ӏóвдала
глуповатый (прил.) – Ӏóвдало
глупость – Ӏóвдалал (й)
глупый (прил.) – Ӏóвдала
глухарь (зоол.) – къорсарсал (-аш) (й, й)
глухо (нареч.) – къора
глухой (прил.) – къора
глухонемой (прил.) – маьттаза
глухота – къорал (й)
глушить – къорде
глыба – дарбал (-аш) (й, й) // тарх (аш) (й, й)
глядеть – хьéжа
глянец – къáгар (д)
глянцевый (прил.) – къаьга
гнать – лалла // хьаллалла // Ӏолалла // лахка // хьаллахка
гнаться – тӀехьа ада // тӀакхе
гнев – хув (-наш) (й, й) // дорх (й) // дархал (й) // дархдалар (д) // даьрдалар (д) //
эгӀазал (й) // эгӀаздахар (д)
гневаться – дорха хила // дорхдала // даьрдала // эгӀаздаха
гневить – дорхде // даьрде // эгӀаздига
гневный (прил.) – дорха // дарха // даьра
гнедой (прил.) – цӀе
гнездиться – бӀы болла
гнездо – бӀ||ы (-енаш) (б, д)
гнездование – бӀыболлар (д)
гнездовый (прил.) – бӀений
гнёт – Ӏоткъам (б) // гӀéлал (й) // бáла (-ш) (б, д) // дукъ (д) // Ӏáзап (-аш) (д, д)
гнетущий (прил.) – Ӏáзап óзийта // хало хьéгийта
гнида (зоол.) – гӀонг (-аш) (д, д) // хинж||а (-ий) (б, д)
гниение – дохкадалар (д)
гнилой (прил.) – дохкаденна // мура
гниль – йохкаенна хӀама (-ш) (й, й)
гнить – дохкадала
гной – нӀод (й) // сел (й)
93 Г
гнойник – кӀомарг (-аш) (д, д) // Ӏайна моттиг (-аш) (й, й)
гнойный (прил.) – нӀод уха // Ӏайна
гноить – дохкаде
гном – бийдолг (-аш) (в, б)
гносеологический (прил.) – довзара
гносеология – довзара теор||и (-еш) (й, й)
гнутый (прил., прич.) – сóттадаь
гнуть – сóттаде
гнуться – сатта // сетта // соттадала
гнушаться – дегаза хéта
говор – гӀар (-аш) (й, й) // лер (д)
говор (невнятный) – гӀиргӀа (-ш) (д, д)
говорить – ле // къамаьл де
говорильня – даьсса хабар (-аш) (д, д)
говорун – хабарча (-ш) (в, б)
говорунья – хабарча (-ш) (й, б)
говядина – бежана дулх (д)
говяжий (прил.) – бежана
гогот – гӀáжий Ӏáхар (д)
гоготать – Ӏéха
год – ш| |у (-ераш) (д, д)
годиться – мега
годичный (прил.) – шерá
годность – мегаш хилар (д)
годный (прил.) – мегаргдола
годоберинец (этн.) – гӀодберхо (-й) (в, б)
годоберинка (этн.) – гӀодберхо (-й) (й, б)
годоберинский (прил.) – гӀодберхой
годовой (прил.) – шерá
голенище – ларбакх (-аш) (й, й) // бертиг (-аш) (б, д)
голенный (прил.) – настара
голеностоп – ности коги вӀашкаоттачара тӀехкаш (й)
голень – чӀийн||ост (-астараш) (й, й)
голландец – голландхо (-й) (в, б)
Голландия – Голландехье (й) // Голландиче (й)
Г 94
голландка – голландхо (-й) (й, б)
голландский (прил.) – голландхой
голова – корт||а (-ош) (б, д)
головастик (зоол.) – чамакодилг (-аш) (й, й)
головёшка – тов (-наш) (й, й) // хаьшк (-аш) (д, д)
головка – кортилг (-аш) (б, д)
головной (главный) (прил.) -керттера
головной (передний) (прил.) – хьалхара
головной (связанный с головой) (прил.) – кéрта
головоногие (зоол.) – корта-когаш дараш (й)
головня – хаьшк (-аш) (д, д)
головокружение – бӀагораахар (д)
голод – моцал(й)
голодание – меца лéлар (д)
голодать – меца лéла // моцал лéлае // моцал Ӏóвша
голодающий (прил.) – моцал éнар (-аш) (в, б)
голодный (прил.) – меца
голодовка – моцал Ӏóвшар (д)
гололёд – ша биллар (д)
гололедица – билла ша (б)
голос – гӀар (-аш) (й, й) // оаз (-аш) (й, й) // йиш (й)
голосование – кхадж тóхар (д) // кхадж тассар (д)
голосовать – кхадж тóха // кхадж тасса
голосовой (прил.) – оаза
голубизна – сийнал (й)
голубика (бот.) – елла (-ш) (й, й)
голубиный (прил.) – кхокхарчий
голубка (зоол.) – кхал кхокха (-рчий) (б, д)
голубой (прил.) – сигала бесса
голубок (зоол.) – кхокхилг (-аш) (б, д)
голубь (зоол.) – кхокха (-рч) (б, д)
голубь (детск.) – гул||и (-еш) (б, д)
голубянка (зоол.) – сийна кӀормац (-аш) (д, д)
голый (прил.) – верзан // верзан-тӀарзан
гондурасец (этн.) – гондурасхо (-й) (в, б)
95
гондураска (этн.) – гондурасхо (-й) (й, б)
гондурасский (прил.) – гондурасхой
гонение – низбар (д)
гончар – топпара пхьéгӀаш ер (-аш) (в, б)
гончарный (прил.) – топпара пхьéгӀаш ю
гончая (зоол.) – эр (-аш) (д, д)
гонять – лехка // кхувла
гора – лоам (-аш) (б, д)
гора (лысая, безлесная) – йовла гув (-наш) (б, д)
гораздо (нареч.) – дикка // дуккха а
горб – б||укъ (-овкъаш) (б, д)
горбатый (прил.) – букъ тӀабаьнна // букара
горбиться – букара верза
горделивый (прил.) – кура // сонта
гордиться – курал е // доаккхал де
гордовина (бот.) – турс (-аш) (й, й)
гордость – курал (й)
гордый (прил.) – кура // гӀаь // сонта
горе – бáла (-ш) (б, д) // гӀáйгӀа (-ш) (й, й) // сагото (-наш) (й, й)
горе-беда – гӀáйгӀа-бáла (-ш) (б, д)
горевать – гӀáйгӀа е
горелый (прил.) – даьга
горемыка – даькъаза||вар (-бараш) (в, б)
горение – дáгар (д)
гореть – дáга
горестный (прил.) – гӀайгӀане
горец – лоамаро (-й) (в, б)
горечь – къахьал (й) // къахьо (й) // кӀомал (й)
горизонт (восточный) – áнаюх (й)
горизонт (западный) – áнайист (й)
горизонталь – пхорагӀе (й)
горизонтально (нареч.) – пхорагӀа
горизонтальный (прил.) – пхорагӀа
горилла (зоол.) – терсмáймал (-аш) (д, д)
гористый (прил.) – лоамаш дола
Г 96
горихвостка (зоол.) – цӀéцӀогдарг (-аш) (д, д)
горлица (зоол.) – къоракхокха (-рч) (б, д)
горло (анат.) – къамарг (-аш) (й, й)
горло (сосуда) – бертиг (-аш) (й, й)
горловой (прил.) – къамарга // къамаргашкара
горлышко – бертиг (-аш) (й, й)
горн (музыкальный инструмент) – биргӀа (-ш) (й, й) // зурма (-ш) (й, й)
горн (печь) – кхуврч (-аш) (-ш) (б, д)
горнист – зурманч (-ш) (в, б)
горностаевый (прил.) – цӀицайоаккхарга
горностай (зоол.) – цӀицайоаккхарг (-аш) (й, й)
горный (прил.) – лоаман
город – туш (-аш) (й, й) // пхье (-ш) (й, й) // кхаьлл (-аш) (й, й)
городить – карт е
городище – бур-боарз (-аш) (б, д)
городки – таьлг (-аш) (д, д)
городской (прил.) – пхье // кхаьлла
горожанин – пхьехо (-й) (в, б)
горожанка – пхьехо (-й) (й, б)
горох (бот.) – герга кхе (-ш) (й, й)
гороховый (прил.) – гергача кхех яь
горошек (на платье, косынке) – бӀалг (-аш) (б, д)
горошина – кхе буртиг (-аш) (б, д)
горошина (для гадания) – поал (-аш) (б, д)
горский (прил.) – лоамара // лоамарой
горсть – коана (-ш) (й, й)
гортанный (прил.) – къамаргара
гортань (анат.) – къамарга шод (-амаш) (б, д)
горчить – къахьдала
горчица – кӀóммагӀа (б)
горшок – кхáбилг (-аш) (й, й)
горький (прил.) – къахьа // кӀома
горько (нареч.) – къахьа // кӀома
горючее (сущ.) – доагам (д)
горючий (от глагола «гореть») (прил.) – доага
97 Г
горючий (от глагола «горевать») (прил.) – гӀáйгӀанна
горянка – лоамаро (-й) (й, б)
горячий (прил.) – дӀáйха
горячиться – сихдала
горячка (болезнь) – Й1овхал (-аш) (й, й) // хорш (й)
горячка (поспешность) – сихвалар (д)
горячность – сухал (б) // сихо (й)
горячо (нареч.) – дӀáйха
господство – доал (д) // оалал (д)
господствовать – доал де // оалал де
Господь – Даьла (в)
гостеприимный (прил.) – хьаьший бéзаш
гостеприимство – хьаьша везаш хилар (д)
гостиная – хьаьша цӀа (д)
гостинец – коарчам (б)
гостиница – хьаьший цӀа (д)
гостить – хьоашал де
гость – хьаьш||а (-ий) (в, б)
гостья – хьаьш||а (-ий) (й, б)
государевый (прил.) – паччахьа
государственность – паччахьалкхел (д)
государственный (прил.) – паччахьалкхен
государство – паччахьалкхе (-наш) (й, й)
государь – паччахь (-аш) (в, б)
готовить – кийчде
готовиться – кийчдала
готовность – кийча хилар (д) // раьза хилар (д)
готовый (прил.) – кийча
граб (бот.) – пхаьн (-аш) (й, й)
грабёж – дóвхар (д)
грабитель – гӀаьрхо (-й) (в, б) // къу (-й) (в, б)
грабительский (прил.) – гӀаьрхой // дóвхара
грабить – дóвха
грабли – йолхьинг (-аш) (д, д)
гравий – жагӀа (б)
Г 98
гравилат (бот.) – дистб||уц (-аьцаш) (й, й)
град – ша (б)
градусник – йӀовхалъюстарг (-аш) (й, й)
грамотный (прил.) – дийша
грамотность – дéшар (д)
гранат (бот.) – нар (-аш) (й, й)
гранатовый (прил.) – нара
грандиозный (прил.) – Ӏалаьмате дóккха
гранёный (прил.) – саьнаш дола
гранит – моакхаз (д)
гранитный (прил.) – моакхаза
граница – гӀай (-наш) (д, д) // доаз||ув (-ош) (д, д)
гранулированный (прил.) – цамцадаьккха
гранулировать – цамцадáккха
грань – с||а (-аьнаш) (б, д)
графит – даш (д)
грач (зоол.) – човка (-ш) (й, й)
грачонок (зоол.) – човкай кӀориг (-аш) (й, й)
грациозно (нареч.) – куст долаш // тоам болаш
грациозный (прил.) – куст дола // тоам бола
гребенской (прил.) – дукъашкара
гребень (расчёска) – ехк (ахкараш) (й, й)
гребень (горы) – дукъ (-аш) (д, д)
гребень (крыши) – гӀай (-наш) (д, д)
гребень (у животных) – чӀугал (-аш) (й, й)
гребец – пéскаш хьéкхар (-аш) (в, б)
гребешок (расчёска) – ехкильг (-аш) (й, й)
гребешок (петуха) – чӀугал (-аш) (й, й)
гребля – пéскаш хьакхар (д)
гребневик (зоол.) – чӀугалшк (-аш) (й, й)
гребной (прил.) – пéскаш хьéкха
грёза (сон) – гӀа (-наш) (д)
грёза (мираж) – гӀáларт (-аш) (д, д)
грёза (мечта) – сийрда уйла (-ш) (й, й) // догдоахилга (д) // хьéгам (-аш) (б, д)
грезить (видеть сон) – гӀа го
99 Г
грезить (видеть мираж) – гӀáларт го
грезить (мечтать) – сийрда уйлаш е // догдáха // хьага
грек (этн.) – ян||е (-ий) (в, б)
греметь – дéка // дéкадала // къувкъа // таташ де
гремучий (прил.) – дéкаш дола // къувкъаш дола
гремучник (зоол.) – бéкалихь (дéкалихьарч) (б, д)
гремящий (прич.) – дéка // таташ ду
Гренада – Гренада (й)
гренадец (этн.) – гренадхо (-й) (в, б)
гренадка (этн.) – гренадхо (-й) (й, б)
гренадский (прил.) – гренадхой
гренландец (этн.) – гренландхо (-й) (в, б)
Гренландия – Гренланди (й)
гренландка (этн.) – гренландхо (-й) (й, б)
гренландский (прил.) – гренландера
Гренландское море – Гренландера форд (б)
грести – пéскаш хьакха
греть – дӀоахде
греться – дӀоахдала
грех – къ||а (-инош) (д, д)
греховность – Ӏоасал (й) // хьáрамал (й)
греховный (прил.) – хьáрама // къа дола
Греция – Янехье (й) // Яний мохк (б)
гречанка (этн.) – ян||е (-ий) (й, б)
греческий (прил.) – яний
гречиха (бот.) – сула (д)
грешить – къинош де
грешник – къинош доахкар (-аш) (в, б)
грешница – къинош доахкар (-аш) (й, б)
грешно (нареч.) – къа да // хьáрам да
грешный (прил.) – хьарам дола // Ӏаьса // къинош дола
гриб – жӀаленускал (-аш) (д, д)
гриб-дождевик – варнахча (д)
грибной (прил.) – жӀаленускала
грибок – вар (й)
Г 1оо
грибок (на стеблях кукурузы) – кӀор (б)
грива – кх||ес (-асараш) (й, й)
гримаса – бат óзар (д)
гримасничать – бат увза
грипп – йӀовхараш (й) // пунчи (д)
гриф (зоол.) – дарта (-ш) (д, д)
гриф чёрный (зоол.) – мустдéнна дарта (-ш) (д, д)
гроб – кӀинг (-аш) (б, д)
гробница – къуб (-аш) (й, й)
гробовой (прил.) – кӀинга // каша
гроза – дуӀа (д)
гроздь – гайдолг (-аш) (д, д)
грозить – кхерам тувса
грозно (нареч.) – кхéраме // унзара // бирса
грозный (прил.) – кхéраме // унзара // бирса
Грозный (пос.) – Шолжа-ГӀала (й)
грозовой (прил.) – дуӀан
гром – ди (д)
громадный (прил.) – геттара дóккха
громить – дóхаде
громкий (прил.) – чӀоагӀа
громко (нареч.) – чӀоагӀа
грот – хьагӀар (-аш) (й, й)
грохот – тата (-ш) (д, д) // гӀорх (д)
грохотание – таташ дар (д)
грохотать – къувкъа // татáш де
грохочущий (прич.) – таташ ду
грубить – гӀожа ле // охца ле // во ле
грубиян – во баге йола саг (нах) (в, б) // охца саг (нах) (в, б)
грубиянка – во баге йола саг (нах) (й, б) // охца саг (нах) (й, б)
грубо (нареч.) – гӀожа // охца // энжи // шоага
грубость – энжалал (д) // гӀожал (й) // охцал (й) // шоагал (й)
грубошёрстый (прил.) – морса
грубый (прил.) – гӀожа // охца // энжи // шоага
грубый (о вещи) (прил.) – морса
101 Г
грубый (помол) (прил.) – гӀоргӀа
груда – гув (-наш) (б, д)
грудина – наькха тӀехк (-аш) (й, й)
грудинка – наькхах дулх (д)
грудина (анат.) – наькха ульг (д)
грудная клетка (анат.) – наькха гом (б)
грудной (прил.) – наькха
грудь (анат.) – н||áкха (-оакхош) (б, д)
грудь (женская) (анат.) – тӀар (-аш) (б, д)
груженый (прил.) – детта
груз – кира (-ш) (й, й) // м||ухь (-овхьаш) (б, д)
груздь – чайполг (-аш) (д, д)
грузин (этн.) – гурж||е (-ий) (в, б)
грузинка (этн.) – гурж||е (-ий) (й, б)
грузинский (прил.) – гуржий
грузить – дóтта
грузиться – тӀахóвша
Грузия – Гуржехье (й) // Гуржий мохк (б)
грузный (прил.) – деза
грузовой (прил.) – мухь кхухьа
грунт – лаьтта (д) // лаьттан чӀор (д)
грунтовой (прил.) – лаьтта кӀалхара
группа – тоаба (-ш) (й, й)
группировать – тоабаш е
групповой (прил.) – тоабан
грустить – маьлхара хила // гӀáйгӀа е // саготде
грустно (нареч.) – сагота
грустный (прил.) – маьлхара // сагота
грусть – гӀайгӀа (-ш) (й, й) // сагото (й)
груша (бот.) – кхор (-аш) (б, б)
грушевидный (прил.) – кхор санна // кхорах тара
грушевый (прил.) – кхóра
грыжа (мед.) – къуркъал (-аш) (й, й) // чураш кхакхá яхкар (д)
грызть – яжа // даа // Ӏувша
грызться – вӀáшагӀлата
Г 102
грызун (зоол.) – царгаш-йӀаьха дийнат (-аш) (д, д)
гряда (гор) – аргӀа (-ш) (д, д) // д||укъ (-овкъаш) (д, д)
грядка – хаьс (-аш) (д, д)
грядущий (прил.) – тӀадоагӀа
грязевой (прил.) – хоттан
грязно (нареч.) – бӀéха
грязнота – бӀéхал (й)
грязный (прил.) – бӀéха
грязный (детск.) (прил.) – ӀаӀи
грязь – хотта (-ш) (б, б) // колд (-аш) (й, й) // мӀад (-аш) (й, й)
грянуть – къовкъа // хьá
гуашь – дикъа хибасар (-аш) (д, д)
губа – борд (-аш) (д, д)
губастый (прил.) – дóккхий бордаш дола
губительно (нареч.) – хӀалакдеш
губительный (прил.) – хӀалакду
губить – хӀалакде
губной (прил.) – бордий
губно-губной (звук) (грамм.) (прил.) – борд-бордий (оаз)
губно-зубной (звук) (грамм.) (прил.) – бордий-царгий (оаз)
гудамакарец (этн.) – гудамоккхар||е (-ий) (в, б)
гудамакарка (этн.) – гудамоккхар||е (-ий) (й, б)
гудамакарский (прил.) – гудамоккхарий
Гудермес (пос.) – ГӀумсе (й)
гудеть – Ӏéха // шок éтта
гуджаратец (этн.) – гуджаратхо (-й) (в, б)
гуджаратка (этн.) – гуджаратхо (-й) (й, б)
гуджаратский (прил.) – гуджаратхой
гужевой (прил.) – гóврий
гул – гӀар (-аш) (й, й) // тата (-ш) (д, д)
гулкий (прил.) – гӀар ю // тата ду
Гулойхи (р.) – Пулойхий (д)
гулянье – сакъердам (б)
гулять – лéла // сакъерда
гуманизм – къахетаме хилар (д)
д
103
гуманный (прил.) – къахетаме дола
гумно – хь||етт (-аттараш) (й, й)
гунзибец (этн.) – унзо (-й) (в, б)
гунзибка (этн.) – унзо (-й) (й, б)
гунзибский (прил.) – унзой
гунн (этн.) – хӀонно (-й) (в, й, б)
гуннский (прил.) – хӀонной
гурия – фуралӀáл (-аш) (й, й)
гурон (этн.) – гурон||е (-ий) (в, й, б)
гуронский (прил.) – гуроний
гурт – Ӏул (-аш) (д, д)
гуртовщик – Ӏул лехкар (-аш) (в, б)
гуртом (нареч.) – цхьоаггӀа
гусак (зоол.) – маӀа гӀаж (-аш) (й, й)
гусеница (зоол.) – нӀовциск (-аш) (д, д)
гусёнок (зоол.) – гӀáжа кӀориг (-аш) (й, й)
гусиный (прил.) – гӀáжа
густеть – дикъдала
густо (нареч.) – дикъа // листа
густоватый (прил.) – дикъо // листо
густой (прил.) – дикъа // листа
густота (прил.) – дикъал (й) // листал (й)
гусыня (зоол.) – кхал гӀаж (-аш) (й, й)
гусь (зоол.) – гӀаж (-аш) (й, й)
гуськом (нареч.) – вӀаштӀехьа (д)
гусятина – гӀáжа дулх (д)
гутаперча – хьамча (д)
гутаперчевый (прил.) – хьамча
гуща – листе (й) // юхедижар (д)
гяур – гоавар (-аш) (в, б)
д
да (част.) – хӀаа
да (соед. союз) – а
Д 104
да (прис. союз) – цу тӀа
да (прот. союз) – áмма // бакъда
давать – тéла // дала
давить – áча // къувла // ӀотеӀаде // теӀаде
давка – вӀаштатеӀар (д)
давление – Ӏоткъам (б) // гӀéлал (й) // ӀотеӀадар (д)
давний (прил.) – моцагӀара // къаьна
давнишний (прил.) – моцагӀара // къаьна
давно (нареч.) – хьастагӀа // моцагӀа // тхьóвре
давность – ха (-наш) (й, й) // тхьóвре (й)
давным-давно (нареч.) – моцагӀа
Дагестан – ДаьгӀасте (й) // Сéлий мохк (б) // Селешкахье (й)
дагестанец (этн.) – сéл||е (-ий) (в, б)
дагестанка (этн.) – сéл||е (-ий) (й, б)
дагестанский (прил.) – сéлий
даже – кхымéттел
далее (нареч.) – гаьнагӀа // дӀахо
далёкий (прил.) – гаьнара
далёкий (о родстве) (прил.) – хийра
далеко (нареч.) – гаьна
даль – гаьне (й) // гаьнара моттиг (-аш) (й, й)
дальневосточный (прил.) – гаьнарча малхбоалехьара
дальнейший (прил.) – дӀахо // тӀехьа тӀадоагӀаш дола
дальний (прил.) – гаьнара // гаьннара
дальний (о родстве) (прил.) – хийра
Дальний Восток – Гаьнара Малхбоале (й)
дальность – гаьна хилар (д)
дальше (нареч.) – дӀáхо // гаьнагӀа // тӀехьагӀа
дама – кхал||саг (-нах) (й, б)
Дамаск (пос.) – Дамáск (й)
дамасский (прил.) – дамáскера
дамба – сунт (-аш) (й, й)
дамский (прил.) – кхáлнаьха
Дания – Дани (й)
данник – йоал тéлар (-аш) (в, б)
105
д
данные – хоамаш (д) // белгалóнаш (й)
данный – ер // укх
дантист – царгий лор (-аш) (в, й, б)
дань – йоал (й)
дар – совгӀат (-аш) (д, д)
даргинец (этн.) – доаргӀо (-й) (в, б)
даргинка (этн.) – доаргӀо (-й) (й, б)
даргинский (прил.) – доаргӀой
дарёный (прил.) – совгӀата дéнна
дарить – совгӀат дала
даром (нареч.) – мах боацаш
дарственный (прил.) – совгӀата дéнна
Дарьял – Даьра аьле (д) // Тийрк-чӀож (д)
Дарьяльское ущелье – Даьра аьле (д) // Тийрка чӀож (д)
дата – таьрахь (-аш) (д, д)
дательный падеж (грамм.) – лура дожар (д)
датировать – таьрахь язде
датский (прил.) – даний
Даттых (пос.) – ДаьттагӀе (й)
датчанин (этн.) – дан||е (-ий) (в, б)
датчанка (этн.) – дан||е (-ий) (й, б)
дать (что-то кому-то) – дала
дать (имя) – тила
даться – карадаха
два (числ.) – шиъ
двадцатилетие – ткъ||о шу (-аь шераш) (д, д)
двадцатитысячный (прил.) – ткъо эзарлагӀа
двадцатый (числ.) -ткъоалагӀа
двадцатый раз (числ.) – ткъоазлагӀа
двадцать (числ.) – ткъо
двадцать раз (числ.) – ткъозза
двадцать тысяч (числ.) – ткъо эзар
дважды (числ.) – шозза
двенадцатый (числ.) – шийттлагӀа
двенадцатый раз (числ.) – шийттазлагӀа
Д 106
двенадцать (числ.) – шийтта
двенадцать раз (числ.) – шийттаза
дверной (прил.) – наӀарá
дверца – н||иӀ (-аӀараш) (й, й)
дверь – н||иӀ (-аӀараш) (й, й)
двести (числ.) – ши бӀаь
двигать – тáтта // тéтта // дӀа-сатéтта // дӀатéтта // хьéде
двигаться – лéла // даха // хье // меттагӀа хьá // меттагӀа вáла
движение – болам (-аш) (б, д)
движимость – дӀа-сабоаха боахам (б)
движимый (прил.) – лéладеш дола
движущий (прил.) – болама
двинуть – дӀатáтта // тáтта
двинуться – дóладала
двое (числ.) – шáккхе // шиъ
двоеточие (грамм.) – ши тӀадам (б)
двоечник – шиашк (-аш) (в, б)
двоечница – шиашк (-аш) (й, б)
двойка – ши||ъ (-аш) (й, й)
двойной (прил.) – шолха
двойня – шола даь бéраш (д)
двоить – шин даькъа дéкъа
двор – уйтӀе (-наш) (й, й) // ков (-наш) (д, д)
двор (скотный) – бежкарт (-аш) (й, й)
дворняжка (зоол.) – коа тӀара жӀал||и (-еш) (д, д)
дворовый (прил.) – коара
двояко (нареч.) – ший духьа // ший тайпара
двугорбый (прил.) – ши думи бола
двукратно (нареч.) – шозза
двукратный (прил.) – шозза
двулетний (прил.) – шин шера
двуликий (прил.) – ши юхь йола
двуличие – дагара цахилар (д)
двуличный (прил.) – дагара доаца // тӀагӀолла дола
двумерный (прил.) – ши духьа дусташ дола
107 Д
двуногий (прил.) – ши ког бола
двуречье – шинхинюкъ (й) // шолхий (д)
двурогий (прил.) – ши муӀ йола
двуручный (прил.) – ши ко дола
двускатный (прил.) – шин оагӀорахьа Ӏохьекха
двусмысленность – шин тайпара маӀан долаш хилар // шин тайпара кхéтаде йиш
йолаш хилар (д)
двусмысленный (прил.) – шин тайпара маӀан дола // шин тайпара кхéтаде йиш
йола
двусложный (прил.) – ши дешдакъа дола
двустволка – шолгоара топ (-аш) (й, й)
двуствольный (прил.) – шолгоара
двустворчатый (зоол.) – шин гаргах латтар (-аш) (й, й)
двухколесный (прил.) – ши чарх йола
двухлетний (прил.) – шин шера // ши шу даьнна
двухсотлетний (прил.) – ши бӀаь шу даьнна
двухсотый (числ.) – ши бӀоалагӀа
двухэтажка – шигӀатъярг (-аш) (й, й)
двухэтажный (прил.) – ши гӀат йола
дебри – варш (й)
деверь – маьр-в||оша (-ежарий) (в, б)
девица – йоӀ (мéхкарий) (й, б) // йоӀ-саг (мéхкарий) (й, б)
девичий (прил.) – йиӀий // йоӀ-сага // мéхкарий
девочка – йиӀиг (-аш) (й, й)
девственница – йоӀ-саг (мехкарий) (й, б)
девственность – йоӀал (д)
девушка – йоӀ (мехкарий) (й, б)
девяносто (числ.) – дéзткъа итт
девяносто тысяч (числ.) – дéзткъа итт эзар
девяностотысячный (прил.) – дéзткъа итт эзарлагӀа
девяностый (числ.) – дéзткъе иттлагӀа
девясил высокий – аппаз (й) // хазули (й)
девясил лекарственный – ӀонтӀаз (й)
девятисотый (числ.) – ийс бӀоалагӀа
девятиэтажка – ийсгӀатъярг (-аш) (й, й)
Д 108
девятиэтажный (прил.) – ийс гӀат йола
девятка (числ.) – ийс (-аш) (й, й)
девятнадцатый (числ.) – ткъéстлагӀа
девятнадцать (числ.) – ткъéста
девятый (числ.) – ийслагӀа
девять (числ.) – ийс
девятьсот (числ.) – ийс бӀаь
девятью (числ.) – ийсазза
дёготь – дохта(д)
дегустация – Ӏамчам (-аш) (д, д)
дегустировать – Ӏамчамаш дáха
дед (старик) – вóккха саг (бóккхий нах) (в, б)
дед (по матери) – наьн-да (в)
дед (по отцу) – даь-да (в)
дедовский (прил.) – дай // даь-даь // наьн-даь
дедушка – дáди (в)
дедушка (по матери) – наьн-да (в)
дедушка (по отцу) – даь-да (в)
дееспособность – кхéтаме хилар (д)
дееспособный (прил.) – кхéтаме вола
дезертир – бӀуцара веддар (бáйдараш) (в, б)
дезертирство – бӀуцара вадар (д)
действие – дер (д)
действительно (нареч.) – бокъонца // боккъал
действительность – бокъонца долаш дар (д)
действительный (прил.) – бокъонца долаш дола
действовать – де // лéла // Ӏаткъа
действующий (прил.) – долаш дола // лéлаш дола
декабрь – óгӀой бутт (б)
декабрьский (прил.) – óгӀой бетта
декада – итт ди (д)
декроттуáр – когашӀохьекхарг (-аш) (й, й)
деланный (прич.) – даь // хьадаь
делать – де // хьаде
делаться – хила // латта
109
д
делегат – викал (-аш) (в, й, б)
делегатский (прил.) – викала
делёж – дéкъар (д)
деление – дéкъар (д)
деликатес – лаьмгӀар (-аш) (д, д)
деликатность – эздел (д)
деликатный (прил.) – эздел дола
делимое (мат.) – дéкъалур (-аш) (д, д)
делимость (мат.) – дéкъадалар (д) // дéкъалуш хилар (д)
делитель (мат.) – дéкъар (-аш) (д, д)
делить – дéкъа
делиться – дéкъадала
дело – гӀулакх (-аш) (д, д)
деловой (прил.) – гӀулакха
дельный (деловой) (прил.) – хьинар долаш // кхéтам болаш
дельный (полезный) (прил.) – пáйдане // дика
дельфин (зоол.) – фордхьакха (-рч) (й, й)
демобилизация – бӀуцара хéцар (д)
демон – шайтӀа (-аш) (д, д)
демонтаж – ӀолаӀар (д) // вӀáшагӀдáккхар (д)
демонтировать – ӀолаӀа // вӀáшагӀдáккха
деморализация – эхь довр (д)
деморализизировать – эхь доаде
денежно-вещевой (прил.) – ахчан-хӀамай
денежный (прил.) – ахчан
денно и нощно (нареч.) – дийнахь а бус а
день – д||и (-éнош) (д, д)
деньги – ахча (-ш) (д, д)
депеша – зӀ||ы (-анараш) (й, й) // хоам (-аш) (б, д)
депрессия (мед.) – саготоно тоӀавар (д)
депрессия (застой в экономике) – мехка боахам дегӀа ца боагӀаш сацар (д)
депрессия (застой в общественной жизни) – мехка вахар дегӀа ца доагӀаш сацар
(д)
дербник (зоол.) – кхокха бесса лаьча (-ш) (д, д)
дёргать – каéтта
дёргаться – дéттадала
дергач (зоол.) – зӀад (-арч) (д, д) // баьцамеъа (-ш) (й, й)
деревенеть – таца // тхьóвса
деревенский (прил.) – юрта // юртара
деревня – юрт (-аш) (й, й)
дерево – г||а (-аьнаш) (й, й) // х||и (-енаш) (б, д)
деревцо – галг (-аш) (й, й)
деревянный (прил.) – дахчан
деревяшка – дахчан гударг (-аш) (й, й)
держава – пáччахьалкхе (-наш) (й, й)
держать – лáца // лоаттаде // лаьца латта
держать (в лежачем положении) – улладе
держаться – лáца
дерзать – мáйра гӀéрта
дерзить – зӀок дéтта
дерзкий (прил.) – мáйра // дéнал долаш
десна (анат.) – дол (-аш) (д, д)
десятилетие – итт ш||у (-ераш) (д, д)
десятитысячный (прил.) – итт эзарлагӀа
десятиэтажка – иттгӀатъярг (-аш) (й, й)
десятиэтажный (прил.) – итт гӀат йола
десятка (числ.) – итт (-аш) (й, й)
десятый (числ.) – иттлагӀа
десятый раз (числ.) – иттазлагӀа
десять (числ.) – итт
десять раз (числ.) – иттазза
десять тысяч (числ.) – итт эзар
десятью (нареч.) – иттазза
деталь (механизма) – оатхал (-аш) (й, й)
детально (нареч.) – ма дарра
детдом – бéрий цӀ||а (-éнош) (д, д)
дети – бéраш (д)
деторождение – бéраш дар (д)
детсад – бéрий ков (-наш) (д, д)
детский (прил.) – бéрий
111 д
детство – бéрал (д)
деть – дахьа
деться – даха
дефект – áйп (-аш) (д, д) // сакхат (-аш) (д, д) // кхоачамбоацар (-аш) (д, д)
дефектность – áйпдувлар (д)
дефектный (прил.) – áйпе // сакхат дола // кхоачамбоаца
дефис (грамм.) – лоаца тáкилг (-ш) (д, д)
дешеветь – дайдала
дешевле (нареч.) – дáйгӀа // дáрегӀа
дёшево (нареч.) – дай // дáрегӀа
дешёвый (прил.) – дай // дáрегӀа
деяние – гӀулакх (-аш) (д, д) // дар (д)
деятель – болхло (-й) (в, б)
деятельность – къахьéгам (-аш) (б, д) // б||олх (-елхаш) (б, д) // гӀулакх (-аш) (д, д)
деятельный (прил.) – къахьéга // болх беш вола // кадáй вола // хьинаре вола
Джейрах (пос.; геогр.) – ЖӀайрах (й)
джейраховец – жӀайрахо (-й) (в, б)
Джейрахский район – ЖӀайраха шахьар (й)
Джейрахское ущелье – ЖӀайраха чӀож (д)
джигитовать – говр хьóвзае
джигитовка – говр хьóвзаяр (д)
джин – жин (-аш) (д, д)
диафрагма (анат.) – увдз (д)
дивиденды – пáйда (-ш) (б, д)
дивиться – цецвáла // тáмаш е
дивный – тáмашийна
диво – Ӏалаьмат (-аш) (д, д) // тáмаш (й)
дигорец (этн.) – дугро (-й) (в, б)
дигорка (этн.) – дугро (-й) (й, б)
дигорский (прил.) – дугрой
дидоец (этн.) – дидо (-й) (в, б)
дидойка (этн.) – дидо (-й) (й, б)
дидойский (прил.) – дидой
дизентерия (мед.) – че коачъю лазар (д)
дикарка – áкха саг (нах) (й, б)
Д 112
дикарь – áкха саг (нах) (в, б)
дикий (прил.) – áкха
дико (нареч.) – áкха
дикобраз (зоол.) – маьхашк (-аш) (й, й)
диковинка – тáмаша йола хӀама (-ш) (й, й)
диковинный (прил.) – тáмашийна
дикорастущий (прил.) – эри даьнна
дикость – áкхал (д)
динго (зоол.) – динго-жӀал||и (-еш) (д, д)
диск – Ӏаькъа (й)
дискридитация – сий доадар (д) // тéшам боабар (д)
дискридитировать – сий доаде // тéшам боабе
дисциплина – низам (-аш) (д, д)
дитя – бер (-аш) (д, д)
дичать – áкхадувла
длина – дӀоахал (д)
Длинная Долина (пос.) – ДӀаьха Къух (й)
длиннохоботница (зоол.) – цӀом-моза (б)
длинный (прил.) – дӀаьха
длительный (прил.) – дӀаьхдéнна
длиться – дӀаьхдала // дӀахо даха // дӀахила
для (предл.) – духьа
дневник – дéнорг (-аш) (д, д)
дневной (прил.) – дийнахьара
днём (нареч.) – дийнахьа
днище – пхо (-наш) (й, й) // кӀийле (-наш) (й, й)
дно (морское) – бух (б)
дно (нижняя часть котлована, оврага) – бух (б)
дно (низ сосуда) – пхо (-наш) (й, й)
до (предл.) – кхаччалца // кхоачадаллалца // хилале // гаргга
добавить – тӀатóха
добавиться – тӀакхéта
добавка – тӀатóхар (-аш) (д, д)
добавление – тӀатассар (д) // тӀатóхар (-аш) (д, д)
добавлять – тӀадéтта
113 д
добавочный (прил.) – тӀатéха
добиваться (чего-либо) – дáккха гӀерта
добиться (чего-либо) – дáккха
доблестый (прил.) – дéнал дола // къонахчал дола
доблесть – дéнал (д) // къонахчал (д)
добрать – хьатӀаэца // хьатӀагулде
добро – дика (-ш) (д, д) // хáйра (д)
добровольно (нареч.) – ший лоӀаме
добровольность – ший лоӀаме хилар (д)
добровольный (прил.) – ший лоӀаме дола
добродушно (нареч.) – догцӀена
добродушный (прил.) – догцӀена
доброжелательно (нареч.) – Ӏимерза // дог-уйла цӀена
доброжелательность – Ӏимерзал (й) // дог-уйла цӀена хилар (д)
доброжелательный (прил.) – Ӏимерза // дог-уйла цӀена дола
добронравие – дикал (й)
добронравный (прил.) – дика // дика оамал йола
добропорядочность – эзди хилар (д) // дика хилар (д)
добропорядочный (прил.) – эзди // дика
добросердечность – догдикал (й)
добросердечный (прил.) – догдика
добросовестно (нареч.) – тéшшаме
добросовестность – тéшшаме хилар (д)
добросовестный (прил.) – тéшшаме
доброта – дикал (й)
добротность – дикал (й)
добротный (прил.) – дика // чӀоагӀа // тéшаме
добрый (прил.) – дика // догдика
добывать – дáха
добывающий (прил., прич.) – доаккха // доаха
добыча – дáккхар (д) // фос (й)
доверенность – тéшал (-аш) (д, д)
доверие – тéшам (б) // тéшар (д)
довесок – тӀатассарг (-аш) (д, д)
довести – дӀадига
Д 114
довестись – хила // нийсдала
довод – бехказло (-наш) (й, й)
довозить – тӀакхахьа // тӀакхахьийта
довольно (нареч.) – тоийта // тоъал
довольный (прил.) – раьза дола
довольствие – кхáча (б)
довольство – кхоачам (-аш) (б, б) // тоъам (б) // раьза хилар (д)
довольствоваться – раьза хила
догадаться – сакхé
догадливость – сакхéр (д)
догадливый (прил.) – сакхувш
догнать – тӀакхé // тӀéхьакхé
договаривающийся – бартбер (-аш) (в, б)
договор – барт (б)
договоренность – вӀáшагӀделлар (д) // бартбар (д)
договориться – барт бе
догореть – даьга дáла
додать – тӀадала // дӀатӀадала // хьатӀадала
додержать – доалладе // уладе // лоаттаде
доделка – дӀакхоачашдар (д)
додуматься – дагадóха // уйла дӀакхáча // хьаькъал дӀакхáча
доение – дéттар (д)
доехать – дӀакхáча
дождаться – хьéжа
дождевой (прил.) – догӀан
дождливый (прил.) – йоачан йола // догӀане // догӀашха
дождь – догӀа (-ш) (д, д)
дождь (мелкий) – дарз (д)
дождь со снегом – ткъов (-наш) (й, й)
дозволение – пурам далар (д) // бокъо ялар (д)
дозволенный (прил.) – пурам дéнна // бокъо éнна // бокъо йола
дозволить – пурам дала // бокъо яла
дозор – ха (д)
дозорный (прил.) – ха дер (-аш) (в, б)
дозреть – кхáча
115 Д
доить – дéтта
доиться – шура яла
дойка – дéттар (д)
дойти – дӀакхáча
доказательный (прил.) – тéшавеш дола
доказательство – бакъдар чӀогӀдар (-аш) (д, д)
доказательства – бакъдараш (д)
доказать – бакъдар чӀогӀде
докончить – йистедáккха
доктор – лор (-аш) (в, й, б)
докторский (прил.) – лора
документ – каьхат (-аш) (д, д)
докупить – хьатӀаэца
Долаково – Дóлакха-Юрт (й)
долг – бехк (-аш) (б, д) // хьакъ (д)
долг (денежный) – дéкхар (-аш) (д, д)
долган (этн.) – дулгано (-й) (в, б)
долганка (этн.) – дулгано (-й) (й, б)
долганский (прил.) – дулганой
долгий (прил.) – дӀаьха
долго (нареч.) – дукха
долговой (прил.) – дéкхара
долговязый (прил.) – гéттара вӀаьха
долгоножка (зоол.) – дӀаьхакогашдарг (-аш) (й, й)
долгоносик (зоол.) – ялата чоапилг (-аш) (й, й)
долгосрочный (прил.) – дукха ха йола // дукхача хáна
долгота – дӀоахал (д)
долевой (прил.) – даькъа
должен – дéкхарийла хила
должник – дéкхарийла||вар (-бараш) (в, б)
должностной (прил.) – гӀулакхéра
должность – дарж (-аш) (д, д)
должный (прил.) – хила доагӀа
долететь – гӀетта дӀакхáча
долина (реки) – áтагӀе (-наш) (й, й)
Д 116
долина (реки, заросшая травой) – байтогӀе (-наш) (й, й)
долинный (прил.) – áтагӀéра
доложить (сделать доклад) – дӀахáйта // хоам бе
доложить (добавить) – ӀотӀадилла
долото – ост (-аш) (д, д)
долька – дáкъилг (-аш) (д, д)
доля – д||áкъа (-оакъош) (д, д)
дом – цӀ||а (цӀенош) (д, д) // фусам (-аш) (й, й)
дома (нареч.) – цӀагӀа
домашний (прил.) – цӀагӀара
домик – цӀалг (-аш) (д, д)
Доминикана – Доминиканехье (й) // Доминиканхой мохк (б)
доминиканец (этн.) – доминиканхо (-й) (в, б)
доминиканка (этн.) – доминиканхо (-й) (й, б)
доминиканский (прил.) – доминиканхой
домовладелец – цӀен дá (-й) (в, б)
домоводство – цӀалéладар (д)
домовый (прил.) – цӀен
домогательство – тӀагӀéртар (д)
домой (нареч.) – чу // цӀа
домостроительный (прил.) – цӀéнош ду
домостроительство – цӀеношдар (д)
домохозяйка – цӀенн||áна (-оаной) (й, б) // фусам-н||áна (-оаной) (й, б)
домохозяин – цӀенда (-й) (в, б) // фусам-да (-й) (в, б)
донесение – соакхал (д) // хоамбар (д)
Дон (р.) – Тáна (д) // Тáнахий (д)
донести (до места назначения) – дӀахьо
донести (сделать донесение) – хоам бе // оакхал де
донизу (нареч.) – кӀалкхáччалца
донник (бот.) – аларт (д)
донос – оакхал (-аш) (д, д)
донос (непредумышленный) – соакхал (-аш) (д, д)
доносить (вещи) – тӀакхахьа
доносить (передавать сведения) – аькхъаха // оакхал де
доносчик – аькх (-аш) (в, б)
117
донышко – бухилг (-аш) (б, д)
д
донять – сакхоачаде
дописать – яздаь дáла
доплата – дӀатӀадалар (д) // хьатӀадалар (д)
доплатить – тӀадала // дӀатӀадала // хьатӀадала
доподлинно (нареч.) – ма дарра // долчча бесса
доподлинный (прил.) – ма дарра дола // долчча бесса дола // бокъонца дола
допоздна (нареч.) – ха яххалца
дополнение – тӀатóхар (-аш) (д, д) // кхоачам (б)
дополнение (грамм.) – кхоачам (б)
дополненный – тӀатéха
дополнительно (нареч.) – кхы // кхы а
дополнительный (прил.) – кхоачама // тӀатóха
дополнить – тӀатóха // дӀакхоачашде
допрос – лоткъам (б) // хоаттам (-аш) (б, д)
допросить – лоткъам эца // хоаттам бе
допуск – тӀавитар (д)
допускаться – тӀавита
допустимость – могадар (д)
допустимый (прил.) – мегаргдола // могадаь дола
допустить – тӀавита
допущение – тӀавитар (д)
допущенный (нареч.) – тӀавитá
допьяна (нареч.) – ваххалца
дорога – н||икъ (-аькъаш) (б, д)
дорога (гравийная) – жагӀн||икь (-аькъаш) (б, д)
дорого (нареч.) – деза
дорóгой (нареч.) – наькъа вóдаш
дорогóй (прил.) – деза // хьамсара
дорогостоящий (прил.) – маьха деза
дорожать – дéзадала
дороже (нареч.) – дéзагӀа
дорожка – наькъилг (-аш) (б, д)
дорожный (прил.) – наькъа // наькъа леладу
досада – вас (й) // догдáттӀар (д) // футтаре (-наш) (й, й) // эгӀазал (й) // Ӏаткъар (д) //
халахéтар (д)
Д 118
досадно (нареч.) – догдаьттӀа // вас хинна // бохам баьнна // цатоам хинна
досадный (прил.) – хьаштдоаца // вас йола // бохаме
досадовать – раьза воацаш хила
доска – ардакх (-аш) (й, й) // ульг (-аш) (д, д)
доска (школьная) – ульг (-аш) (д, д)
досконально (нареч.) – ше ма дарра
доскональный (прил.) – ше ма дарра дола
дослать – тӀакхахьийта
дословно (нареч.) – дош дешаца нийсдеш
дословный (прил.) – дош дешаца нийсдеш дола
дослушать – ладийгӀа дáла
досмотр – чухьажар (д)
доспехи – гӀагӀ (-аш) (д, д)
досрочно (нареч.) – хáнал хьалха
досрочный (прил.) – хáнал хьалха деш дола
доставить – дӀакхоачаде
доставка – дӀакхоачадар (д)
достаток – рузкъа (-ш) (д, д) // кхоачам (б) // таро (-наш) (й, й)
достаточно (нареч.) – тоъал // тоъ // кхоачам болаш
достаточный (прил.) – кхоачам бола // тоъаш дола
достать – хьаэца // хьалдáккха
достаться – кхáча
достающийся (прич.) – кхоача
достигнуть – дӀакхáча // кхáча
достижение (победа) – толам (-аш) (б, д)
достижение (пункта назначения) – кхáчар (д)
достижимый (прил.) – кхоачашдулургдола
достичь – дӀакхáча
достоверно (нареч.) – шéко йоацаш нийса // бакъдола
достоверный (прил.) – шéко йоацаш нийса // бакъдола
достоинство – яхь (й) // сий (д)
достойно (нареч.) – доаггӀача тайпара // хила ма деззара
достойный (прил.) – яхьйола // сийдола
достояние – хьал (-аш) (д, д)
достроить – даь дáккха // хьалдаь дáккха
119 Д
достройка – даь дáккхар (д) // хьалдаь дáккхар (д)
доступ – тӀагӀолга (д) // тӀадитар (д) // тӀакхоачилга (д)
доступность – тӀакхоачалургхилар (д) // кхéтадергдолаш хилар (д)
доступный (прил.) – лéлалургдола // кхéтадергдола
досуг – мукъа ха (-наш) (й, й)
досуха (нареч.) – докъадаллалца
досылать – тӀакхахьийта
досыта – диззалца
досюда (нареч.) – укхазалцца
досягаемость – тӀакхáча тарлургдолаш хилар (д)
досягаемый (прил.) – тӀакхáча тарлургдола // де тарлургдола
дотащить – дӀадахьа // дӀатокхаде
дотащиться – дӀакхáча
дотемна (нареч.) – боад боллалца // баьдъéрззалца // боад болале // баьдъéрзале
дотронуться – хьокхадала // дӀахьокхадала // кулг тóха
доха – бекх (-аш) (б, д)
дохлый (прил.) – садоаца // дéнна
дохлятина – дéнна хӀама (д)
доход – напагӀа (д) // пáйда (-ш) (б, д)
доходить – дӀакхáча
доходность – пáйда луш хилар (д) // пáйдане хилар (д)
доходный (прил.) – пáйда бола // пáйдане
доходчивый (прил.) – кхéтаде áтта дола
дочиста (нареч.) – цӀендаллалца
дочитать – дийша дáккха
дочь – йоӀ (мехкарий) (й, б)
дошить – тийга дáккха
Дошхакле (пос.) – Дошхьакхле (й)
дощатый (прил.) – áрдакхий
драгоценность – деза хӀама (-ш) (д, д)
драгоценный (прил.) – деза
дразнить – футтарде
драка – латар (д) // вӀáшагӀлатар (д)
дракон – сáрмак (-аш) (б, б)
драконовский (прил.) – къиза
Д 120
драп – сома исхали (д)
дранка – пӀенда (-ш) (б, д)
драный (прил.) – дéха // тишдéнна
драть – эттӀаде // дóхаде // дáккха
драться – лата // лéта // вӀáшагӀлата // вӀáшагӀлéта
драчливый (прил.) – лéта
дребедень – пáйдандоацар (д)
дребезжание – дéкар (д)
дребезжать – дéка
древесина – дахча (д) // кийчъяь хьу (й)
древесина (прогнившая) – мур (-аш) (й, й)
древесный (прил.) – дахчан
древний (прил.) – шира // къаьна // къаьнара // моцагӀара
древность – шира ха (-наш) (й, й) // къаьнара ха (-наш) (й, й) // тхьóвра хьалхара ха
(-наш) (й, й) // моцагӀе (й)
древовидный (прил.) – хéна хьисапе // хи санна дола // гаьна хьисапе // га сан-
на дола
древоточец (зоол.) – гаьнашъюарг (-аш) (й, й)
дремать – тар кхéта
дремлющий (прич.) – тар кхийтта
дремота – тар (й) // набара тар (й)
дремучий (прил.) – листа
дрессированный (прил.) – Ӏомадаь
дрессировать – Ӏомаде
дрессировка – Ӏомадалар (д) // Ӏомадар (д)
дробильный (прил.) – оата
дробина // дробинка – чаччам (-аш) (й, й)
дробить – áта
дробиться – оатадала
дробление – áтар (д)
дроблёный (прил.) – аьтá
дробный (прил.) (мат.) – доакъой
дробь (мат.) – доакъой таьрахь (-аш) (д, д)
дробь (ружейная) – чаччам (-аш) (й, й)
дрова – дахча (д) // дос (д)
121 Д
дрова (полусгоревшие) – меткӀали (д)
дровни – говра соалоз (-аш) (й, й)
дровяной (прил.) – дахчан // деса
дрогнуть (от глагола «дрожать») – оагадала // хувцадала // юхадала
дрогнуть (зябнуть) – шелдала
дрожание – эгар (д)
дрожать – эга // эгаде
дрожащий (прил.) – эгаш дола // эгадеш дола
дрожь – эгадар
дрозд (зоол.) – шоршал (-аш) (д, д)
дротик – гем||и (-еш) (й, й) // чӀий (-наш) (б, д)
дрофа (зоол.) – тóтакх (-аш) (й, й)
друг – доттагӀ||а (-ий) (в, б)
другое – кхыдар (д)
другой – вож (-аш) (в, б) // кхыъкхе (-бараш) (в, б)
дружба – доттагӀал (д)
дружелюбие – доттагӀал дéзар (д)
дружелюбно (нареч.) – доттагӀал дéзаш
дружелюбный (прил.) – доттагӀал дéзаш вола
дружеский (прил.) – доттагӀий
дружина – гӀаьр (-аш) (й, й)
дрянной (прил.) – во
дрянь – во хӀама (-ш) (й, й) // тӀолх (-аш) (й, й)
дряхлость – къаьна хилар (д) // тиша хилар (д)
дряхлый (прил.) – къаьна // тиша
дуб (бот.) – надж (-аш) (й, й)
дубильный (прил.) – сулув ду // дербат ду
дубина // дубинка – хьокх||а (-ий) (б, д) // водж (-арч) (й, й)
дубить – сулув де // дербат де
дубление – сулув (д) // дербат (д)
дублёный (прил.) – сулув даь // дербат даь
дубняк – наджа хьу (-наш) (й, й)
дубовый (прил.) – наджа
дубонос (зоол.) – алгарц (-аш) (д, д)
дубрава – наджа хьу (-наш) (й, й)
Д 122
дуга – Ӏад (-арч) (й, й) // гон д||áкъа (-оакъош) (д, д)
дуга (лука) – ӀаддаргӀа (-ш) (й, й)
дуга (упряжная) – кур (кóвраш) (д, д)
дугообразный (прил.) – кура хьисапе // Ӏад мо сéтта
дудеть – зурма лакха // шéдилг лакха
дудка – зурма (-ш) (й, й) // шéдилг (-аш) (й, й)
дудник – нецхачӀим (-аш) (б, б)
дуло – тóп||а бухь (-ий бовхьаш) (б, б)
дума – уйла (-ш) (й, й)
думать – уйла е // дагадáлла
дунган (этн.) – хэйхо (-й) (в, б)
дунганка (этн.) – хэйхо (-й) (й, б)
дунганский (прил.) – хэйхой
дуновение – лаьгӀо мух хьакхар (д)
дупло – хена хар (-аш) (й, й)
дура – Ӏовдал (-аш) (й, б)
дурак – Ӏовдал (-аш) (в, б)
дурацкий – Ӏовдалча сага
дурачество – Ӏовдалал (й)
дурачить – Ӏéхабе // лéбе
дурашливый (прил.) – Ӏовдала
дурман (бот.) – дохьаж доалла б||уц (-аьцаш) (й, й)
дурно (нареч.) – во
дурной (прил.) – во // бӀéха // ийрча
дурнота – дог керчадар (д)
дурость – Ӏовдалал (й)
дуршлаг – кӀолдйоахарг (-аш) (й, й)
дурь – эгӀор (д) // Ӏовдалал (й)
дутый (прич.) – дийса
дутый (прил.) – дийса // совсадаь
дуть – фо тóха
дутьё – фо тóхар (д)
дуться – дувсадала
дух – с||а (-инош) (д, д) // тарам (-аш) (д, д)
духи – дуфи (д)
123
д
духовенство – дин Ӏáлама нах (б)
духота – Ӏимеца хилар (д) // садикъа хилар (д)
душа – с||а (-инош) (д, д)
душевнобольной (прил.) – хьаькъалах телха
душистый (прил.) – хоза хьадж йоагӀа
душить – Ӏóвда // садикъа
душица (бот.) – Ӏимарий б||уц (-аьцаш) (й, й)
душно (нареч.) – садикъа // Ӏимеца
душный (прил.) – садикъа // Ӏимеца
дыбиться – тӀаьнашта óтта
дыбка (зоол.) – баск (-аш) (д, д)
дым – кӀур (б)
дымарь – кӀурбеттарг (-аш) (й, й)
дымить – кӀур бе
дымиться – кӀур аха
дымный (прил.) – кӀур бола
дымовой (прил.) – кӀура
дымоход – тунгилг (-аш) (й, й)
дымчатый (прил.) – кӀура бесса
дыня (бот.) – пáста (-ш) (й, й)
дыра – Ӏург (-аш) (д, д)
дыра (большая) – Ӏур (-аш) (д, д)
дырокол – Ӏургашдоахарг (-аш) (й, й)
дырявить – Ӏург дáккха // Ӏургаш дáха
дырявый (прил.) – Ӏургаш доахка // Ӏургаш даьнна
дыхание – садáхар (д)
дыхательный (прил.) – садоаха
дыхнуть – садáккха
дышать – садáха
дышло – гӀуркх (-аш) (б, д)
дьявол – цӀе цӀ||áла (-олаш) (д, д) // цӀ||áла (-олаш) (д, д) // йилбаз (-аш) (д, д) //
шáйтӀа (-аш) (д, д)
дьявольский (прил.) – йилбаза // цӀáла
дюгонь (зоол.) // морская корова – форд||ъетт (-доахан) (б, д)
дюна – гӀомара гув (-наш) (б, д)
Е 124
дядя – вот||и (-еш) (в, б)
дядя (по матери) – наьн-в||оша (-ежарий) (в, б)
дядя (по отцу) – даь-в||оша (-вежарий) (в, б)
дятел (зоол.) – хéнахзӀокьéттарг (-аш) (й, й)
Е
Евангелие – Инджил (д)
евангельский (прил.) – инджила
евнух – веӀá саг (беӀа нах) (в, б)
еврей (этн.) – жугт||е (-ий) (в, б)
еврейка (этн.) – жугт||е (-ий) (й, б)
еврейский (прил.) – жугтий
Европа – Европа (й)
европеец – европхо (-й) (в, б)
европейка – европхо (-й) (й, б)
европейский (прил.) – европéра // европхой
Евфрат (р.) – Идалбат (д)
егерь – чарахь (-аш) (в, б)
Египет – Мисаре (й)
египетский (прил.) – мисарéра // мисархой
египтянин (этн.) – мисархо (-й) (в, б)
египтянка (этн.) – мисархо (-й) (й, б)
его (мест.) – цун
еда – даар (д) // кхáча (б) // яа хӀама (й)
еда (вкусная, сладкая) – моака (д)
едва (нареч.) – халла
единение – цхьанкхéтар (д) // цхьоагӀал (й)
единица – цаӀ (-аш) (й, й)
единица (грамм.) – цхьоале (-наш) (й, й)
единица (величина) – боарам (-аш) (б, д)
единица астрономическая (величина) (астр.) – седкъӀилман дистара боарам (б)
единичный (прил.) – духхьала цаӀ // цаӀ мáра доаца
единогласно (нареч.) – массавар раьза волаш
единогласный (прил.) – массавар раьза волаш дола
125 Е
единокровный (прил.) – цхьан даьна баь // цхьа цӀий дола
единолично (нареч.) – цхьаь
единомышленник – бартхо (-й) (в, б)
единомышленница – бартхо (-й) (й, б)
единообразие – цхьатарра хилар (д) // цхьан тайпара хилар (д)
единообразно (нареч.) – цхьатарра долаш
единообразный (прил.) – цхьан тайпара // цхьатарра
единоплеменник – цхьан тáйпах саг (нах) (в, б) // цхьан къамах саг (нах) (в, б)
единоплемённый (прил.) – цхан тáйпах // цхьан къамах
единоутробный (прил.) – нáнас даь
единственно (нареч.) – цаӀ мáра доаца // духхьал
единственный (прил.) – цаӀ мáра // кхы доаца // духхьал цаӀ
единство – цхьоагӀо (й)
единый (прил.) – цхьаккха а // юкъара цхьа
едкий (прил.) – Ӏувжа
едко (нареч.) – Ӏувжаш
едкость – Ӏувжаш хилар (д)
её (мест.) – цун
ёж (зоол.) – зӀий (-наш) (й, й)
ёж морской (зоол.) – фордзӀий (-наш) (й, й)
ежевика (бот.) – мáнгалкомар (-аш) (й, й)
ежевичный (прил.) – мáнгалкомарий
ежегодно (нареч.) – шер-шерá // хӀара шерá
ежегодный (прил.) – шер-шерá
ежедневно (нареч.) – дéнна // хӀара денна
ежедневный (прил.) – дéнна хула // хӀара деннара
ежели (част.) – иштта далé
ежемесячно (нареч.) – бетта-бетта // хӀара бетта
ежемуха (зоол.) – зӀиймоз||а (-ий) (б, д)
ёжиться – гергдала
ежовый (прил.) – зӀий
езда – вахар (д) // хахкар (д)
ездить – аха // хахка
ездовой (прил.) – дӀадóжаш дола
ездовой (сущ.) – лехкаш||вар (-бараш) (в, б) // лехкар (-аш) (в, б)
Ж 126
еле (нареч.) – низткъа // халла
еле-еле (нареч.) – низткъа
елейно (нареч.) – хьесталуш
ёлка (бот.) – корсамг (-аш) (й, й)
еловый (прил.) – корсама
ёлочка (бот.) – корсамилг (-аш) (й, й)
ель (бот.) – корсам (-аш) (й, й)
ельник – корсамий хьу (-наш) (й, й)
ёмкий (прил.) – óвсара
ёмкость – чухошам (б)
емуранчик (зоол.) – дакъийдуарг (-аш) (й, й)
ермолка – татрий кий (-наш) (й, й)
ерунда – пáйдандоацар (д) // фушша-мура (д) // дошдоацар (д)
ерундовый (прил.) – пáйдандоаца // дошдоаца
ерундить – пáйдандоацар дувца // пáйдандоацар лéладе
ершистый (о волосах) (прил.) – урагӀдагӀа
ершистый (задорный) (прил.) – ше яхар мара де ца туга
если (союз) – иштта дале // нагахьа // нагахьа санна
если только (нареч.) – цкъаьннахьа санна
естественно (нареч.) – доаггӀача тайпара
естественный (прил.) – доаггӀача тайпара
естество – чулоацам (-аш) (б, д) // Ӏáлам (д)
естествовед – Ӏáламдóвзархо (-й) (в, й, б)
есть (быть) – да
есть (кушать) – яа // хӀама яа
ехать – даха
ехидна (зоол.) – зӀокарзӀий (-наш) (й, й)
ехидничать – сагах вéла // футтаре е
ехидный (прил.) – футтаройна деш дола // догьӀаьржа
ещё (нареч.) – кхы // кхы а // хӀанза а
ещё раз – цӀаькха
Ж
жаба (зоол.) – ункх (-аш) (й, й)
жаберный (прил.) – лакашкара // лакаш йола
127 Ж
жабры – чкъаьран лакаш (й)
жабий (прил.) – ункхий
жаворонок (зоол.) – чкъорд (-аш) (д, д)
жадина – пис (-аш) (д, д) // цӀаьрмата саг (нах) (в, й, б) // яькха саг (нах) (в, й, б)
жадничать – цӀаьрмата хила // яькха хила // сутара хила
жадно (нареч.) – сутара // яькха // цӀаьрмата
жадность – сутарал (й) // йоакхал (й) // цӀаьрматал (й) // бӀармецал (й) // писал (д)
жадный (прил.) – сутара // яькха // цӀаьрмата // бӀармеца
жажда – хьогал (й) // хьагар (д)
жаждать – хьогдала // хьага // сатасса // сатувса
жалеть (кого-то) – къахéта
жалеть (сожалеть) – дагадáла
жалеть (беречь) – кхом хéта // кхом бе
жалить – юв тóха
жалкий (прил.) – даькъаза // миска // заьлза // къадола
жалко (нареч.) – къа да
жало (насекомых) – юв (óвраш) (й, й)
жало (змеи) – лихь||а мотт (-ий метташ) (б, д)
жало (переносное слово) – Ӏоттар (-аш) (й, й) // Ӏоттар яр (д)
жалоба – латкъар (д) // лоткъам (б)
жалобно (нареч.) – гӀийла
жалобный (прил.) – гӀийла // лоткъама
жалобщик – латкъаш вар (бараш) (в, б)
жалобщица – латкъаш яр (бараш) (й, б)
жалованье – áлап||и (-еш) (д, д)
жаловаться – латкъа // леткъа // лоткъаде
жалостливый (прил.) – къахéташ вола // къахéтаме
жалость – къахетар (д) // къахетам (б)
жаль – къа да
жар (повышенная температура) – Й1овхал (й)
жар (зной) – къахь (й)
жара – йӀовхал (й)
жареный (прил.) – кхерзá
жарить – кхарза
жариться – кхорзадала
Ж 128
жаркий (прил.) – дӀáйха
жарко (нареч.) – дӀáйха
жаркое – даттараш (д)
жаропрочность – йӀовхалах цакхéрар (д)
жаропрочный (прил.) – йӀовхалах ца кхéра
жаростойкий (прил.) – йӀовхал ловш дола
жаростойкость – йӀовхал ловш хилар (д)
жатва – ялат чуэцар (д) // ялат хьакхар (д)
жать – тоӀаде // хьакха
жаться- гергдала // вӀáшкатаӀа
жвачка – саьгӀаз (-аш) (б, д)
жвачка (у животных) – н||ух (-охараш) (д, д)
жвачный (прил.) – нух хьéкхаду
жгут – карс (-аш) (й, й)
жгучий (прил.) – воагавеш дола // морцаш дола
ждать – хьéжа
же (против. союз) – цхьабакъда // дале а // хӀаьта // хӀатоане // тӀáккха
же (част.) – тӀáккха // а // санна
жевание – Ӏовшар (д)
жёваный (прил.) – Ӏайша
жевательный (прил.) – Ӏувша
жевать – Ӏовша // Ӏувша
желание (влечение) – безам (б) //дехар (д)
желание (просьба, пожелание) – лар (д) // ловр (д)
желание (воля) – лоӀам (б)
желание (мечта) – сатувсам (б)
желанный (прил.) – хьашт дола
желательно – бакъахьа да
желательный (прил.) – бакъахьара // эшаш дола
желать – лá // сатасса // хьашт хила
желающий (прич.) – бéзам бар (-аш) (в, б)
желающая (прич.) – бéзам бар (-аш) (й, б)
железá (анат.) – оъа (-ш) (й, й)
железка – аьшкилг (-аш) (д, д)
железнодорожник – аьшкнаькъахо (-й) (в, б)
129 Ж
железнодорожница – аьшкнаькъахо (-й) (й, б)
железнодорожный (прил.) – аьшкнаькьа
железный (прил.) – аьшка
железняк – аьшк доалла оахкалаш (д)
железо – аьшк (-аш) (д, д)
желна (зоол.) – Ӏаьржа хéнахзӀокьéттарг (-аш) (й, й)
жёлоб – áпар (-аш) (й, й) // бéрилг (-аш) (й, й)
желобчатый (прил.) – áпара // бéрилга
желтеть – ӀажагӀдала
желтизна – ӀажагӀал (й)
желтковый (прил.) – беле
Жёлтое море – ӀажагӀа форд (б)
желток – бел||и (-еш) (д, д)
желтуха (мед.) – ӀажагӀа лазар (д)
жёлтый (прил.) – ӀажагӀа
жёлудёвый (прил.) – нажабӀáра
желудок (анат.) – гийг (-аш) (й, й)
желудочек сердца (анат.) – дега оагилг (д)
желудочно-кишечный тракт (анат.) – гаьги чураши (й)
желудочный (прил.) – гаьга
жёлудь (бот.) – нажабӀар (-аш) (д, д) // нажакадилг (-аш) (й, й)
жёлчевыделение (физиол.) – сим бáккхар (д)
жёлчно (нареч.) – сим бéтташ
жёлчность – сихлуш хилар (д) // корзагӀвоалаш хилар (д)
жёлчный (прил.) – сима
жёлчь (анат.) – сим (б)
жеманиться – вéзвала гӀéрта
жеманница – коача кхал||саг (-нах) (й, б)
жеманно (нареч.) – вéзлуш
жеманный (прил.) – вéзлуш
жеманство – вéзвалар (д)
жемчуг – жовхьар (-аш) (д, д)
жемчужина – жовхьара бурилг (-аш) (й, й)
жемчужный (прил.) – жовхьара
жена – сéсаг (истий) (й, б)
Ж 130
женатый (прил.) – саг йоалаяь
женитьба – саг йоалаяр (д) // хьоалчагӀа (-ш) (д, д)
жениться – саг йоалае
жених – саг йийха саг (в) // саг йоалаеш вола саг (в)
женский (прил.) – кхалнаьха
женщина – кхал||саг (-нах) (й, б)
жердь – бéкъа (-ш) (б, д) // хьокх||а (-ий) (б, д) // гӀуркх (-аш) (б, д)
жеребая (прил.) – пхоара
жеребёнок (зоол.) – бакъ (-аш) (й, й) // бакъилг (-аш) (й, й)
жеребец (зоол.) – ӀайгӀар (-аш) (й, й)
жеребьёвка – кхадж тóхар (д) // кхадж тассар (д)
жерло – Ӏург (-аш) (д, д) // Ӏур (-аш) (д, д)
жернов – хьаьркхéр||а (-ий) (б, д)
жертва (животное, приносимое в жертву) – буора (д)
жертвенный (прил.) – синéла
жертвоприношение – синéл (д)
жест – бӀас||а (-аьнаш) (й, й)
жестикулировать – кулгаш лéстаде // кулгаш дӀа-саахийта
жестикуляция – кулгаш лéстадар (д) // кулгаш дӀа-саахийтар (д)
жёсткий (прил.) – шоага // декъа // морса // чӀоагӀа
жёстко (нареч.) – шоага // декъа // морса // чӀоагӀа
жёсткость – шоагал (й) // декъа хилар (д)
жестокий (прил.) – къиза // лира
жестоко (нареч.) – къиза
жестокосердие – къизал (й)
жестокосердный (прил.) – къиза
жестокость – къизал (й)
жесть – кӀала (д) // аьшк (д)
жестяной (прил.) – кӀала
жестянщик – заргаз (-аш) (в, б)
жечь – доагаде
жечься (обжигаться) – доагаде
жечься (о ране) – Ӏóвжа
жжение – доагадар (д) // доагам (д)
жжёный – доагадаь // дéтта
131 Ж
живительный (прил.) – дегӀ мукъадоаккхаш
живо (нареч.) – сихха
живой (прил.) – дийна // садоалла
живой (подвижный) (прил.) – тӀахъаьнна // кадáй
живописец – суртанч (-аш) (в, й, б)
живописно (нареч.) – хоза // тоам бола
живописный (написанный красками) (прил.) – басарашца дилла
живописный (красивый) (прил.) – хоза // тоам болаш
живопись – басарашца сурт диллар говзал (й) // басарашка дийхка сурташ (д)
живородящий (прил.) – дийна кӀоригаш ю
живость – кадай хилар (д)
живот – кит (-амаш) (й, й) // че (-наш) (й, й)
животик – китилг (-аш) (й, й)
животное – дийнат (-аш) (д, д)
животное (безрогое) – дарш (д)
животное (домашнее) – хьáйба (-ш) (д, д)
животное (жвачное) – нух хьекхаду дийнат (д)
животное (морское) – форддийнат (д)
животное (непарнокопытное) – барг-цхьалха дийнат (д)
животное (парнокопытное) – барг-шолха дийнат (д)
животное (сумчатое) – киса-аькха (д)
животное (теплокровное) – дӀайха цӀий дола дийнат (д)
животное (тощеё) – вор (-аш) (д, д)
животное (травоядное) – дажа дийнат (д)
животное (хищное) – гӀаьр-аькха (д)
животный (прил.) – дийнатий // хьáйбай
живьём (нареч.) – дийна доллаше
жидкий (прил.) – коача
жидкость – коачал (й)
жижа – цкъáла (й) // цӀун (й) // колд (-аш) (й, й)
жизненный (прил.) – дáхара
жизнь – дáхар (д)
жила – миа (-ш) (й, й)
жилет – кӀоанзолг (-аш) (й, й)
жилище – фусам (-аш) (й, й) // цӀ||а (-éнош) (д, д)
Ж 132
жилищно-бытовой (прил.) – вáхара-фусама
жилищный (прил.) – вáхара
жилой (прил.) – нах бáха
жильё – фусам (-аш) (й, й) // вáха моттиг (-аш) (й, й)
жир – м||ухь (-ахьараш) (й, й) // хьоанал (й) // даьтта (д)
жир (говяжий) – дулхдаьтта (д)
жираф (зоол.) – йӀаьхафоарт (-аш) (й, й)
жиреть – дарста // хӀараздáла
жирность – хьоанал (й)
жирный (прил.) – дерста // хьаьна
жировой (прил.) – дерста // хьоанал йоалла
житель – вáхархо (бáхархой) (в, б) // вáха саг (бáха нах) (в, б)
жительница – яхархо (бáхархой) (й, б) // яха саг (бáха нах) (й, б)
жительство – вáхар (д)
жить – дáха
житьё – дáхар (д)
житьё-бытьё – вáхар-лéлар (д)
житься – воахавала
жмурить – бӀаргаш тéӀаде // бӀаргаш дувшаде
жмуритья – бӀаргаш тéӀаде // бӀаргаш дувшаде
жнец – марсхо (-й) (в, б)
жница – марсхо (-й) (й, б)
жребий – кхадж (-амаш) (б, д)
жрец – цӀув (-наш) (в, б) // цӀай||саг (-нах) (в, б)
жрица – цӀув кхал||саг (-нах) (й, б)
жужелица (зоол.) – буслéларг (-аш) (й, й)
жужжание – зув (д) // зув яхар (д)
жужжать – зув яха
жук (зоол.) – чоапилг (-аш) (й, й)
жук-носорог (зоол.) – бӀуцал (-аш) (й, й)
жук-олень (зоол.) – сирс||ай (-аьрч) (б, д)
жулан (зоол.) – мазжакъ (-аш) (й, й)
жулик – къу (-й) (в, б) // йовсар (-аш) (й, й)
жульничать – хьармергаш лéлае
жупел – бӀоб||и (-еш) (й, й)
1зз 3
журавлёнок (зоол.) – гӀарагӀура кӀориг (-аш) (й, й)
журавлиный (прил.) – гӀарагӀурай
журавль (зоол.) – гӀарагӀура (-ш) (й, й)
журнал – тептар (-аш) (д, д)
журнальный – тептара // тептар тӀара
журчание – додача хин тата (д)
журчать – тата де (дóдача хих лаьца)
жуткий (прил.) – унзара
жуть – унзалар (д)
3
за (предл.) – áра // тӀехьа // тӀехь-тӀехьа // тӀехьагӀа // хьалха // хьалхагӀа // гаьна
заалеть – цӀийдала
забава – зокх (б) // сакъердам (-аш) (б, д) // ловзар (-аш) (д, д)
забавляться – сакъерда
забавно (нареч.) – сакъердаме // самукъа
забавный (прил.) – сакъердаме
Забайкалье – Байкалдехье (й)
забвение – дицдалар (д)
забег – вадар (д)
забегать – ада дóладала
забегаться – кӀаьддала
забежать – чудада
забиться – чутаӀа
забелеть – кӀáйдала
забелить – кӀáйде // кӀир тóха
забеременеть – пхоара хила // бéрах хила
забеспокоиться – саготде дóладала
забить – тóха // чутóха // дӀакъóвла
заблаговременно (нареч.) – хьалхе а
заблестеть – къоагадала // къáга
заблеять – Ӏéха дóладала
заблудивщаяся (сущ.) – тиннар (-аш) (й, б)
заблудивщийся (сущ.) – тиннар (-аш) (й, б)
3 134
заблудивщийся (прил.) – тинна
заблудиться – тилла // тувладала
заблудшая (сущ.) – тиннар (-аш) (й, б)
заблудший (сущ.) – тиннар (-аш) (в, б)
заблудший (прил.) – тинна
заблуждаться – тилла // гӀáлат вáла
заблуждение – тиллар (д) // гӀáлат вáлар (д)
забодать – кур тóха
заболеть – лазадáла // цамогаш хила
заболоченный (прил.) – ушал хинна
забор – карт (-аш) (й, й)
забота – йоакхо (й) // сагото (-наш) (й, й) // гӀáйгӀа (й)
заботиться – йоакхо е
заботливо (нареч.) – йоакхо еш
заботливость – йоакхо еш хилар (д)
заботливый (прил.) – йоакхо еш вола // саготдеш вола // гӀайгӀа еш вола
забрало – загала цхарал (-аш) (б, д)
забрать – дӀадахьа // хьаэца
забраться – тӀадáла // чудáла
забрезжить – сийрдадáла
забродить – сóвса // сувса доладала
забронировать – чӀоагӀде // лáца
забросать – дӀадикъа // кхувса
забросить – тӀакхóсса // дӀакхóсса
заброшенный (прич.) – тéсса дитá // доал ца даь
заброшенный (прил.) – дӀатéсса дитá
забрус (язычки сот, заполненные мёдом) – фашкала модз (д)
забрызгать – цицхаш тóха
забрызгаться – цицхаша дáккха
забывчивость – дицлуш хилар (д)
забытый (прич.) – дицдéнна // дага ца доха
забытый (прил.) – дицдéнна
забыть – дицде // дицдала // дицдалийта
забыться – дицдала
завал – никъ бикъар (д)
135 з
завалить – дӀадикъа
заварить – буц тасса // кӀеджйоаха хий тӀадотта
завариться – хьадáла
заварка – буц тассар (д)
заведование – кулгалдар (д)
заведовать – кулгалде
заведомо – ховшше
заверение – тéшавар (д)
заверить – тéшаве
завернуть – хьоарчаде // хьахьоарчаде // хьалкорчаде // юкъехьоарчаде
завернуться – хьоарчадала // хьáрча // хьалкарча // юкъехьарча
завертеть – хьóвзаде // кхостаде
завертеть – хьóвза // кхаста
завершение – кхоачашдар (д) // чакхдáлар (д)
завершить – кхоачашде // чакхдаккха
завершиться – кхоачашхила // чакхдáла
завеса – порд||ув (-ош) (й, й)
завесить – óлла
завести – дӀадига // доаладе // дóладе // óттаде // тасса
завестись – чудола // доладала
завет – васкéт (-аш) (д, д) // ваӀад (-аш) (д, д)
заветный (прил.) – дагара // дагахьара // къáйлагӀара
заветренный (прил.) – мух боацачахьара
завещание – васкéт (-аш) (д, д)
завещатель – васкéт даьр (-аш) (в, й, б)
завéшать – дӀакъáйладáккха
завешивание – óллар (д)
завешивающий (прич.) – óллар
завещáть – васкéт де
завещáтель – васкéт даьр (-аш) (в, б)
завивать – хьóвзаде
завидно (нареч.) – хьéгаш // хьагӀ йолаш
завидный (прил.) – нах хьогаш дола
завизжать – цӀóвза
завидовать – хьага // хьагӀ хила
3 136
завинтить – фент хьóвзае
завирушка (зоол.) – мокхахьазилг (-аш) (д, д)
зависеть – тийша хила // кара хила
зависимость – карал (д) // тийша хилар (д)
зависимый (прил.) – кара дола // шоай лоӀаме доаца
завистливый (прил.) – хьагӀ йола
завистник – хьагӀъяр (-аш) (в, б)
завистница – хьагӀъяр (-аш) (й, б)
зависть – хьагӀ (-аш) (й, й) // хьагар (д)
завить – хьóвзаде
завиться – хьóвза // хьóвзадала
завладеть – карадéрзаде
завлечь – чудига // мутӀахьде
завоевание – карадéрзадар (д)
завоевать – тӀемаца даккха
завоёвывать – тӀéмаца дáха
Заволжье – Идалдехье (й)
завопить – цӀогӀа хьакха // мухь тóха
заворожить – мерзде
заворот – гола тóха моттиг (-аш) (й, й)
завраться – оапаш бувца
завтра (нареч.) – кхоана
завтра (сущ.) – кхоане (-наш) (й, й)
завтрак – марта (д)
завтракать – марта даа
завтрашний (прил.) – кхоанара
завывание – ӀувгӀар (д)
завязать – дехка // дӀадехка
завязаться – дехкадала
завязка – дехкар (д) // шод (-амаш) (б, д)
загадка – пхьабуарг (-аш) (б, д)
загасить – дӀадоаде // доаде
загвоздка – новкъарло (-наш) (й, й) // новкъадар (д)
заглавие – цӀ||и (-ераш) (й, й)
заглохнуть – саца
137
заглавность (букв) (грамм.) – (алапий) дóккхал
заглавный (прил.) – дóккха
загладить (сделать гладким) – шаьрде
загладить (искупить) – дайде // дӀадéрзаде // тӀéрадáккха
загладиться (стать гладким) – шаьрдала
загладиться (смягчиться) – дáйдала // дӀадéрза // тӀéрадáла
заглушить – соцаде
заглянуть – чухьажа // дӀачухьажа
загнанный (прич.) – óттадаь
загнанный (прил.) – этта
загнать (во что-то) – чудóхка // чулáлла // чулахка // чуэккхаде
загнать (довести до изнеможения) – óттаде
загнивание – дохкадалар (д) // талхар (д)
загнить – дохкадала // мурдала // талха
загнуть – гоамде // соттаде
загнуться – гоамдала // сатта
заговор (тайное соглашение) – чутиллар (д) // къайлагӀа барт бар (д)
заговор (магические слова) – лер (д) // бӀарловца (й)
заговорщик – чутиллархо (-й) (в, б)
заговорщица – чутиллархо (-й) (й, б)
загодя (нареч.) – хьалхе а
заголовок – йоазон цӀ||и (-ераш) (й, й)
загон (для овец) – жамотт (б)
загон (для скота) – бежкарт (-аш) (й, й) // бóжамотт (й)
загон (загнать во что-то) – чулáллар (д)
загореть – маьлхе дáга
загореться – лотадала
загородить – юкъ е
заградить – дӀакъóвла
заграждение – дӀакъóвлар (д) // юкъ (йóвкъаш) (й, й)
заграница – доазол дехье (й) // доазол áрахье (й)
заграничный (прил.) – доазол дехьара // доазол áрахьара
загребать – гулде // лохьаде
загреметь – къовкъа // тата де // дéкаде
загривок (у лошади) – кӀасартӀе (й)
3
3 138
загробный (прил.) – Ӏелара // Ӏаьхартера
загробный мир – Ӏел (й) // Ӏаьхарте (й)
загромыхать – къувкъа доладала
загрохотать- татáш де
загрубелый (прил.) – морсдéнна // чӀоагӀдéнна
загрузить – дóтта // диза
загрузка – дóттар (д)
загрязнение – бӀехдар (д)
загрязнить – бӀехде
загрязниться – бӀехдала
загубить – доаде // хӀалакде
задание – тӀад||илла гӀулакх (-éхка гӀулакхаш) (д, д) // тӀа||билла болх (-дéхка
белхаш) (д, д) // тӀадуллар (д)
заданный – тӀадилла // дéнна
задаром (нареч.) – мах боацаш
задаток – закъалт (-аш) (д, д) // каралоацам (-аш) (б, д)
задача (то, что требует исполнения) – тӀад||уллар (-ехкараш) (д, д) // дéкхар
(-аш) (д, д)
задача (мат.) – хáттар (-аш) (д, д)
задвижка – гӀ||ув (-овраш) (б, д) // загал (-аш) (б, д)
задвижка (вярме) – дукъъоарц (-аш) (б, д)
задвижка (деревянная, в виде ромбика) – чӀагӀашк (-аш) (д, д)
задвижка (печная) – къувлорг (-аш) (й, й)
задвижной (прил.) – дӀачутóтташ дола
задвинуть – дӀачутатта
задвинуться – дӀачутóттадала
задворки – цӀен тӀехьашке (й)
заделать – дӀакъóвла // дӀадикъа
заделка – дӀакъóвлар (д) // дӀадикъар (д)
задержание – лáцар (д) // хьалáцар (д) // соцадар (д)
задержать (во времени) – гоаде // тӀехьадáккха
задержать (поймать) – лáца // хьалáца // соцаде
задержаться – дӀаьхдала // гá // тӀехьадáла // хьéдала
задержка – гоадар (д) // гоам (б) // хьéдалар (д) // хьем (б)
задёрнуть – дӀаóза
139 3
задеть – хьокхадала
задний (прил.) – тӀехьашкара // юхатӀехьашкахьара
задолго (нареч.) – дуккха хьалха
задолжать – дéкхарийла ваха // дéкхар хьáрча
задолженность – дéкхар (-аш) (д, д)
задом (нареч.) – тӀехьашкахьа
задохнуться – садикъа // салáца
задремать – тхьáгӀардаха // тар кхéта
задумать – дагадóха // дагалáца
задуматься – уйла е // уйлангахьа гӀо
задумчивость – уйлане хилар (д)
задумчивый (прил.) – уйла еш // уйлане
задушить – къамаргаш Ӏóвда
задымить – Ӏаьржде
задыхаться – садукъа
зажареный (прил.) – кхерзá
зажарить – кхарза
зажать – тоӀаде // дӀатоӀаде
зажечь – лотаде // сага
зажечься – лотадала // согадала
зажигалка – цӀитох (-аш) (й, й)
зажигание – лотадар (д) // сагар (д)
зажигать – сéга // хьалсéга // лéтаде // лотаде
зажим – тоӀадар (д)
зажиточно (нареч.) – таро йолаш // хьал долаш
зажиточность – таро хилар (д)
зажиточный (прил.) – вӀаьхий // хьал дола // таро йола
зажить (о ране) – дерза
зажмурить – бӀаргаш тоӀаде
зажмуриться – бӀаргаш теӀаде
зазвенеть – дéка доладала
зазвонить – гургал тóха
зазнаться – сонтадáла // курадáла
зазубрина – кхáлинг (-аш) (й, й)
зазубрить – дагахьа Ӏомаде
3 140
зазывать – чудéха
заиграться – лóвзадáла
заигрывание – лóвзадалар (д)
заигрывать – хьéстадала
заикание – маьттазалéлхар (д)
заикаться – маьттазалéлха
заимствование – тӀаэцар (д)
заимствованный (прич.) – тӀаийца
заинтересованность – дéзадалар (д) // дезар (д) // хьашт хилар (д)
заинтересованный (прич.) – дéзадалийта // хьашт халийта
заинтересованный (прил.) – дéзадéнна // хьашт хинна
заинтересовать – дéзадалийта // теркам тӀаоза
заинтересоваться – бéзам баха // хьашт хила
заискивание – хьéстадалар (д)
заискивать – хьéстадала
зайти – чуóтта // даха
зайчиха (зоол.) – кхал пхьагал (-аш) (й, й)
зайчонок (зоол.) – пхьагала кӀориг (-аш) (й, й)
Закавказье – Кавказдехье (й)
закал – кхохкадар (д)
закалить – кхохкаде
закалиться – кхохкадала
закалка – кхохкадар (д)
закалывать – де
заканчивать – чакхдáккха // йистéдáккха
заканчиваться – кхоачадала // чакхдáла // йистедáла
заканчивающий (прич.) – дóвла // чакхдóвла
закат – чубизар (д)
закатать – юкъéхьоарчаде
закатить – дӀачутатта // дӀачухахка
закатиться – дӀахóхкадала
закачать – оагаде // торкаде
закашлять – кхáйкаде дóладала
закачаться – оагадала // тéрка доладала
заквасить – ло болла // логӀар долла // шоа болла // берхӀала долла
141 3
закваситься – сóвса
закваска – ло (-наш) (б, д) // логӀар (-аш) (д, д) // сóвсар (д)
закидушка – бой (-наш) (й, й)
закидать – чукхóвса // чутóвса // дӀадикъа // кӀалдахьа
закидывать – чукхувса // чутувса // дӀадикъа // кӀалдахьа
закинуть – дӀачукхóсса // дӀакхóсса // чукхóсса // дӀачутасса // чутасса
закипеть – кхéхка // кӀéджъяккха
закиснуть – мистдала
заклад – карадиллар (д) // каралоацам (-аш) (д, д)
закладка (фундамента) – дóллар (д) // дóгӀар (д)
закладка (для книг) – юкъééхкарг (-аш) (й, й)
заклевать – зӀок éтта // зӀок йийтта де
заклеить – дӀалотаде // вӀáшкалотаде
заклеймить (поставить клеймо) – тхьамагӀа де
заклеймить (опозорить) – сийдоацача дáккха
заклинание (произношение магических слов) – áмар (-аш) (й, й)
заклинание (просьба, мольба) – дéхар дар (д)
заклинать (произность магические слова) – ле
заклинать (просить) – дéхар де
заклинить – загал тóха
заключение – хоадам (-аш) (б, д) // соцам (-аш) (б, д)
заключённая (сущ.) – тутмакх (-аш) (й, б) // чу||éлла саг (-бéхка нах) (й, б)
заключённый (сущ.) – тутмакх (-аш) (в, б) // чу||вéлла саг (-бéхка нах) (в, б)
заключительный (прил.) – тӀехьара
заключить – дóлла
заклятие – вий (й)
заковать – гӀáба тóха
заколдовать – поал хахка // молхаш е // бозбуачал де
заколебаться (закачаться) – эга дóладала
заколебаться (стать нерешительным) – шеквáла
заколка – керта мáха
заколоситься – ка бáккха дóладала
заколотить (вбить) – чутóха
заколотить (начать колотить) – хӀама éтта // тóхадала
заколоть – де
3 142
закольцевать – гӀоз болла
закон – Ӏаьдал (-аш) (д, д) // бокъо (-наш) (й, й)
законный (прил.) – бокъо йола
законченный (прич.) – чакхдаьккха // кхоачашдаь
законченный (прил.) – чакхдаьнна // кхоачашхинна
закончить – чакхдáккха // кхоачашде // йистедáккха
закончиться – чакхдáла // кхоачашхила // йистедáла
закопать – лаьттах долла // дӀадикъа
закоптить – кӀурзаша дáккха
закоптиться – кӀурзаша диза
закорючка – голинг (-аш) (й, й)
закоснелый (прил.) – чӀоагӀдéнна // тӀехках летá // тоалургдоаца
закоснеть – тоа ца луш диса
закоченелый (прил.) – гӀóрадаь // тецá
закоченеть – гӀораде // таца
закрасить – басар хьакха
закрасться – дóсса
закрепить – чӀоагӀде
закрепиться – чӀоагӀдала
закрепление – чӀоагӀдар (д) // чӀоагӀдалар (д)
закричать – цӀогӀа хьакха
закром – кӀий (-наш) (д, д) // кирг (-аш) (й, й)
закругление – гергдар (д) // гергдалар (д)
закруглённый (прил.) – герга // гергдаь
закруглить – гергде
закруглиться (стать круглым) – гергдала
закруглиться (закончить) – чакхдáла
закружить – кхостаде
закружиться – кхаста
закрутить – хьóвзаде
закрутиться – хьóвза
закрывать – къувла // дӀакъувла
закрытие – дӀакъовлар (д)
закрытый (прич.) – къáйла
закрытый (прил.) – дӀакъáйла
143
закрыть – къовла // дӀакъовла
закрыться – къовладала // дӀакъовладала
закрыться (о ране) – дерза
Закубанье – Къóбансехье (й)
закулисный (прил.) – къáйлагӀара
закупать – ийде // хьачуийде
закупить – эца // хьачуэца
закупка – эцар (д) // хьачуэцар (д)
закупорить – герми йолла
закупочный (прил.) – эцара
закурить – увза // óза
закусить – кхáлла // тӀакхáлла // хьалкхáлла
закуска – кхоаллар (д)
закусывающий (прич.) – кхоалла
закутать – хьоарчаде // юкъехьоарчаде
закутаться – хьоарчадала // хьáрча // юкъехьáрча
закят – загат (д)
заласкать – хьáста
залатать – тилла
залаять – Ӏéха доладала
заледенеть – ша бе
залезть – тӀадáла
залепить – дӀадикъа
залесье – хьун дехье
залечить – дéрзаде
залить – тӀамóхкаде // чумóхкаде // хий тóха
залив – форда га (-наш) (д, д)
залог (заклад) – карадиллар (-аш) (д, д)
залог (доказательство) – тéшал (-аш) (д, д)
залог (любви) – каралоацам (-аш) (д, д)
залоговый (прил.) – карадиллара
заложить – дилла // карадилла
заложник – кара||вигар (-бигараш) (в, б)
заложница – кара||йигар (-бигараш) (й, б)
замалчивание – сацар (д) // къайлакхахьар (д)
3 144
замараться – бӀехдала
замаскированный (прил.) – къайладаьккха // хьуладаь
замаскировать – къайладáккха // къайладахьа // хьуладе
замаскироваться – хьуладала
замашка – оамал (-аш) (й, й)
замедление – лаьгӀдар (д) // лаьгӀдалар (д)
замедленный (прил.) – лаьгӀдéнна
замедлить – лаьгӀде
замедлиться – лаьгӀдала
замелькать – къада
замена (чего-тпо) – хувцар (д)
замена (кого-то в каком-то деле) – гӀаметтаóттар (д) // когаметтаóттар (д)
заменить (что-то) – хувца
заменить (кого-то в каком-то деле) – гӀаметтаóтта // когаметтаóтта
замер – дистар (д)
замереть – саца // мéттахьа ца хьовш Ӏе
замерзание – гӀóрадар (д) // дохьадар (д) // ша бар (д)
замёрзнуть – гӀóраде // шелдала // ша бе
замерить – диста
замес – хьер (д)
замесить – хье // хьокхаде
заместитель – гӀонч||а (-ий) (в, й, б)
заместить – хувца // когаметтаóтта // гӀаметтаóтта
заметить – зе // зéдала // зембáккха // теркалде // хоадала
заметка – белгало (-наш) (й, й)
заметно (нареч.) – белггала // белгга // хоадаллал
заметный (прил.) – белгала // хоалуш дола
замечание – бехкбáккхар (д)
замечательно (нареч.) – дика
замечательный (прил.) – бáшха
замечать – зе
замешательство – дéха хьóвзар (д) // корзагӀдáлар (д)
замешкаться – хьéдала
замещение – хувцар (д) // кóгамéтта óттадар (д)
заминка – хьéдалар (д)
145
зáмок – гӀап-гӀáлаш (й)
замóк – чӀéга (-ш) (б, д)
замолкнуть – саца
замолчать – саца
замораживание – гӀóрадайтар (д) // гӀóрадар (д)
заморённый (прил.) – кӀаьддаь // халчаóттадаь
замороженный (прил.) – гӀóрадаь
заморозить – гӀóраде // дохьаде
заморозки – йис (асараш) (й, й)
заморить – кӀаьдде // халчаóттаде
заморский (прил.) – фордал дехьара
замотать – тӀалиста // хьоарчаде
замотаться – тӀалустадала // хьоарчадала
замочить – дошаде // тӀоададе
замочиться – дошадала // тӀоададала
замочный (прил.) – чӀéга
замужем (нареч.) – маьре
замужество – маьрел (д)
замужняя (прил.) – маьре йола // маьре яхá
замучить – óттаде // Ӏáзап де
замуровать – тӀох хьалдóтта // дӀадикъа
замусолить – бӀехде
замусолиться – бӀехдала
замусорить – бӀехде // нувхаш йоаржае
замусориться – бӀехдала // нувхаш яржа
замысел – дагалаьцар (д)
замыслить – дагалáца
замысловатый (прил.) – чоалхане
замыть – дила
занавес – порд||ув (-ош) (й, й)
занавеска – порд||ув (-ош) (й, й)
занавешивающий (прич.) – óллар
занеметь – таца // тхьóвса
занемочь – цамогаш хила
занести – чудá // чудахьа
3 146
занести (под что-либо) – кӀалдахьа
заниженный (прил.) – лохдаь
занизить – лохде
занимательный (прил.) – сакъердаме
занимать (заполнить) – дӀалáца
занимать (одолжить) – юхалург эца
заново (нареч.) – юха
заноза – л||ич (-ачараш) (б, д)
занозить – лич бахийта
занос – къайладáккхар (д) // хьачудар (д)
заносить – чукхахьа
заносчивость – сонтал (й)
заносчивый (прил.) – сонта
заночевать – бийса яккха
заношенный (прич.) – тишдаь
заношенный (прил.) – тишдéнна
занятие – къахьéгам (б)
занятный (прил.) – сакъердаме
занятóй (прил.) – мукъадоаца
зáнятый (прил.) – дӀалаьца
занять (зстолнить) – дӀалáца
занять (одолжить) – юхалург эца
заняться – де дóладала
заорать – цӀогӀа хьакха
заострить – ирде
заостриться – ирдала
запад – малхбузе (й)
Западная Европа – Малхбузéра Европа (й)
Западпая Сибирь – Малхбузéра Сибаре (й)
западный (прил.) – малхбузéхьа // малхбузéхьара
западня – боанг (-аш) (й, й)
запалить – цӀи тóха // лотаде
запальчивость – коачал (й)
запальчивый (прил.) – коача
запамятовать – дицдала
147 3
запас – Ӏалашо (й) // кéчам (б) // кхоачам (б) // тӀехьале (-наш) (й, й) // Ӏалашдар (д)
запасливый (прил.) – кхоачам лéлабеш дола
запасной (прил.) – сов
запасти – кийчде // кхоачам бе // Ӏалашде
запастись – кийчде // кхоачам бе // Ӏалашде
запах – хьадж (й)
запахать – áха
запахнуться – хьарча
запачкать – бӀехде
запачкаться – бӀехдала
запашка – áхар (д)
запаять – лотор де
запереть – къóвла // дӀакъóвла
запереться – къóвладала // дӀакъóвладала
запестреть – къоарздала
запечатать – къóвла // дӀакъóвла // махьар тоӀае
запечатлеть – сурт дилла
запечь – датта
запинаться – маьттазалéлха
записать – дӀаязде
записаться – дӀаязвала // дӀаязвайта
записка – каьхат (-аш) (д, д)
записной – яздеш дола
запись – дӀаяздар (д) // яздар (д)
запить – тӀамала
заплаканный (прил.) – дийлхá
заплакать – Ӏодéлха // дéлха дóладала
заплата – лотор (-аш) (д, д) // тéгар (-аш) (д, д)
заплатить – дӀадала // такха
заплатка – лоторг (-аш) (д, д) // тéгарг (-аш) (д, д)
заплескать – пурх бе // цицхаш тóха
заплесневелый (прил.) – вардéнна // вар тасса
заплесневеть – вардола
заплести – ювца
заплетаться (спотыкаться) – когаш чоал дéттале
3 148
заплетаться (о речи) – маьттазалéлха
запнуться (споткнуться) – ког дӀакхéта
запнуться (о речи) – соцавала
заповедь – хьéхам (-аш) (б, д)
заподозрить – дегабуам бе
запóем (нареч.) – ца соццаш
запоздалый (прил.) – гоаденна // тӀехьадаьнна // тӀехьадисá // тӀехьадахá
запоздание – тӀехьадáлар (д) // тӀехьадáхар (д)
запоздать – гоадала // тӀехьадáла // тӀехьадаха // тӀехьадиса
заползти – чудаха
заполнение – дизар (д)
заполненный (прил.) – дизá // хьалдизá
заполнить – диза
заполниться – диза // хьалдиза
заполыхать – лотадала
запомнить – дагалáца
запомниться – дагалáтта
запор (мед.) – че йикъьялар (д) // че юкъар (д)
запор (на воротах) – гӀ||ув (-овраш) (б, д)
запотелый (прил.) – хьоцар даьнна
запотеть – хьоцар дáла
заправка – доагам чудоттаче (-наш) (й, й) // чудоттаче (-наш) (й, й)
запрет – дураз (д) // бехкам (-аш) (б, д) // дéхкар (д) // соцадар (д)
запретить – дéхка // соцаде
запретный (прил.) – дийхка // соцадаь
запречь – дóжа
запрещение – дéхкар (д) // соцадар (д) // цамогадар (д)
запрещённый (прил.) – цамогадаь // дийхка // соцадаь
запрос – хоаттам (-аш) (б, д)
запросить – хáтта
запросто (нареч.) – áйхьаза // хьакхашта // áтта
запротестовать – духьалхила
запруда – сунт (-аш) (й, й)
запрудить – сунт тóха
запрягать – дӀадóжа
149 3
запряжка – дӀадóжар (д)
запрятать – дӀалочкъаде // хьуладе
запрятаться – дӀалачкъа // лачкъа // хьуладала
запуганный (прич.) – кхéрадаь // унзардаьккха
запуганный (прил.) – кхéраденна // унзардаьнна
запугать – кхéраде // унзардáккха
запугивание – кхéрадар (д)
запуск – дахийтар // дóладалийтар
запустелый (прил.) – доассадéнна
запустение – доассадалар (д)
запустеть – доассадала
запутанный (прич.) – кéгадаь
запутанный (прил.) – кéгадéнна
запутать – кéгаде
запутаться – кéгадала
запустить – чутóха // урагӀдахийта // дóладалийта
запылать – áла бáла
запылиться – демаша диза
запыленный (прил.) – дом боалла
запыхаться – дувхьа // шахьаваха
запястье (анат.) – пхьарсаюхь (й)
запятая – цӀумолг (-аш) (д, д)
запятнать – Ӏатташ е // бӀехде
заработать – дáккха // áхча дáккха
заработок – болх баь даьккхар (д) // áлап||и (-еш) (д, д)
зараза – у (-наш) (д, д)
заразительный (прил.) – дӀа-юхадувла
заразить – у кхéтийта
заразиться – у кхéта
заразный (прил.) – уне
заранее (нареч.) – хьалххе // хьалхе а
зарево – сердал (-аш) (й, й)
зардеться – цӀийдала
зарезать – урс хьакха
заречье – хилдехье (й)
3 150
заречься – дош дала
заржавелый (прил.) – мукхдиа
заржаветь – мукхдаа
заржавленный (прил.) – мукхдиа
заржать – Ӏáха
зарисовать – сурт дилла
зарисовка – сурт диллар (д)
зарница – цӀаьскар (-аш) (д, д)
зародиться – хьахила // дӀадóладала
зарождение – хьахилар (д) // дóладалар (д) // дӀадóладалар (д)
зарок – чӀоагӀо (-наш) (й, й)
заронить – дóжаде // чудóжаде
заросли (кустарника) – листа кӀотаргаш (й)
заросли (трав) – йоархӀаш (й) // къовхьаш (й)
зарплата – áлап||и (-еш) (д, д)
зарубежный (прил.) – доазол áрахьара
зарубка – боаж (-арч) (й, й)
зарыдать – дéлха дóладала
зарыть – лаьттах дóлла
зарыться – чудóлла
зарычать – Ӏáха
заря – цӀаьскар (-аш) (д, д)
заряд – молха бустам (-аш) (б, д)
зарядить – диза
зарянка (зоол.) – цӀаьскарг (-аш) (д, д)
засада – кӀийле (-наш) (й, й)
засадить – чудóлла
засаленный (прил.) – даьтташа даьккха // хьаьндéнна
засалить – даьтташа дáккха // хьаьнде
засалиться – даьтташа дáла // хьаьндала
засверкать – къáга
засветить – сага
засветло (нареч.) – жеррахьа // боад боллехь // сийрда йоллаш
засвидетельствованный (прич.) – тéшалдаь
заседание – кхéтаче (-наш) (й, й)
151 3
засекретить – къайладáккха // къайлахьо
заселение – дáха хóвшадар (д) // чухóвшадар (д)
заселённый (прич.) – дáха хóвшадаь // чухóвшадаь
заселить – дáха хóвшаде // чухóвшаде
заселиться – дáха хóвша // чухóвша
засеять – дӀаде
засилье – нидзбар (д)
засиять – сийрдадáла // къáга
заскорузлый (прил.) – морса // гӀóжа
заскорузнуть – морсдала // талха
заскочить – чуэккха
заскрипеть – цӀувза дóладала
заскулить – цӀóвза // ӀувгӀа дóладала
заслон – духьале (-наш) (й, й)
заслонить – къáйладáккха // духьаллáца
заслуга – карагӀдаьннар (-аш) (д, д)
заслуженно (нареч.) – доагӀаш
заслуженный (прил.) – доагӀа // сийдола
заслужить – сийдáккха
заслушать – ладувгӀа
заслышать – хаза
засмеять – футтарде
засмеяться – дéла // дéладала
засмолить – кӀув хьакха
засмотреться – кӀирдéнна хьéжа
засмущаться – эхь хéта
заснуть – тхьóвса
засов – гӀ||ув (-овраш) (б, д)
засол – дирдар (д) // берхӀала доллар (д)
засолить – дирде // берхӀала долла
засолиться – дирдала
засорить – бӀехде
засориться – бӀехдала // дикъа
засосать – чуóза
засохнуть – докъадала
3 152 —
засохший (прич.) – докъадаь
засохший (прил.) – докъадéнна
заспанный (прил.) – дукха наб яь
заспаться – тхьайса аллийса
заспешить – сихдала
заспорить – къóвса
застава – гӀап (-аш) (й, й)
заставить – дайта
застарелый (прич.) – къадéнна // къаьна
застать – тӀакхáча
застегнуть – дӀадолла // дӀакъóвла
застёжка – кӀаьга (-ш) (д, д)
застеклить – кизгаш тóха
застенчивость – эхь хéтар (д)
застенчивый (прил.) – эхь дола // эхь хéта
застесняться – эхь хéтадала
застмгнуть – тӀакхáча
застирать – дитта
застичь – тӀакхáча
застлать – хӀама тӀатасса // тӀакъóвла
застлаться – къайладáла
застой – сацар (д)
застойный (прил.) – сеца латта
застолье – шу (-наш) (д, д) // той (д)
застольный (прил.) – шун тӀара
застонать – узам бе
застопорить – соцаде // лаьгӀде
застопориться – саца // лаьгӀдала
застрелить – герз тóха // де
застрелиться – шийна тóха // ший карах дала
застрять – даллийса
застудить – шéлал кхéтийта
застудиться – шéлал кхéта
зáступ – бел (-аш) (й, й)
заступиться – гадáккха
153 3
застыдить – бехкбáккха
застыдиться – эхь хéта
заступник – гадоахар (-аш) (в, б)
заступница – гадоахар (-аш) (й, б)
заступничество – гадáккхар (д)
засунуть – чудолла
засуха – йокъал (й)
засучить – хьалкорчаде
засушить – докъаде
засушливый – йокъал йола
засыпáть – тхьóвса // наб кхéта
засыпать – тӀахьакха // дикъа // кхохка // чудóхка // дӀадикъа // хьарца // тӀахьарца
затаить – чукъóвла
затаиться – хьуладала // лачкъа
затвердевший (прич.) – чӀоагӀдéнна
затверделый (прил.) – чӀоагӀдéнна
затвердеть – чӀоагӀдала // ювлаяла
затвор (ружейный) – чаккхам (-аш) (й, й)
затворить – дӀакъóвла
затвориться – дӀакъóвладала
затем (нареч.) – тӀаккха
затемнение – Ӏаьрждар (д) // баьддерзадар (д) // баьддерзар (д)
затемнить – Ӏаьржде (д) // баьддерзаде
затемниться – Ӏаьрждала // баьддерза
затемно (нареч.) – боад боаллаш // баьде йоллаш
затенить – Ӏи де // сердал къайлаяккха
затерять – доаде
затеряться – дов
затечь – чудаха
затея – дóладаь гӀулакх
затеять – дóладе
затихнуть – саца
затишье – сатéм // сатийна хилар (д)
заткнуть – дӀакъóвла
затмение – лáцар (д) // къайладáккхар (д)
3 154
затмить – къайладáккха
зато (союз) – цудухьа // цхьабакъда
затолкнуть – дӀачутатта
затонуть – хила даха // хи чу даха // хи бухе даха
затопить (залить водой) – хий тӀадала // хила дахийта // хи чу дахийта // хи бухе
дахийта
затопить (растопить) – лотае // цӀи ювза
затоптать – когаш тӀабéтта
затосковать – саготдала // сахьóвза
заточить (во что-то) – чудóлла
заточить (сделать острым) – ирде
затошнить – дог корчаде
затрата – дӀадахийтар (д)
затратить – дӀадахийта
затребовать – хьадéха
затрепать – тишде
затруднение – халонга дáккхар (д) // новкъарло (-наш) (й, й) // хало (-наш) (й, й) //
хьóвзам (-аш) (б, д)
затруднить – хало е
затрясти – оагаде
затрястись – оагадала
затупить – аьрхӀде
затупиться – аьрхӀдала
затухание – довр (д)
затухнуть – дов
затушить – доаде // дӀадоаде
затылок – фоарт (-аш) (й, й)
затылочная яма – пхьукӀоаг (-аш) (б, д)
затычка – кӀаллинг (-аш) (й, й) // кӀалла (-ш) (й, й)
затяжка – хьéдар (д) // тӀехьадáккхар (д)
затяжной (прил.) – дӀаьхдéнна
затянуть – вӀашкаóза // юкъеóза
затянуться – вӀáшкаóзадала // юкъеóзадала
заулыбаться – дéладала // дéлакъажа
заунывный (прил.) – гӀáйгӀане
3
155
заупрямиться – духьалдáла // духьале е
Зауралье – Уралдехье (й)
заурядный (прил.) – белгалдоалаш доаца // массаза хулаш дола
заученный (прич.) – Ӏомадаь // шаьрдаь
заученный (прич.) – Ӏомадéнна // шаьрдéнна
заучить – Ӏомаде
захватить – дӀалáца
захлебнуться – садикъа
захлопать – тӀоараш тóха
заход (солнца, луны) – чубизар (д)
заход (куда-то) – чудахар (д) // чудáлар (д)
заходить – чудáла
захоронение (от глагола «захоронить») – дӀадоллар (д)
захоронение (могила) – каша (-маш) (д, д)
захоронить – дӀадолла
захотеть – дог óтта // бéзам хила
захохотать – дéладала
зацвести – зиза тóха
зацепить – хьокхадала
зацепиться – тоссадала
зачастую (нареч.) – каст-каста
зачатие – пхьардалар (д) // бéрах хилар (д)
зачем (нареч.) – хӀана // сéнна
зачеркнуть – дӀадоаде
зачернить – Ӏаьржде
зачерпнуть – хьалъэца
зачислить – дӀаэца
зачистить – цӀенде // шаьрде
зачитать – Ӏодéша
зашататься – áга // мелдала
зашвырнуть – дӀачукхóсса
зашевелить – хьоаде // мéттагӀдáккха
зашевелиться – мéттагӀхьá // мéттагӀдáла
зашивать – тéга // дӀатéга
зашить – тéга
3 156
защёлка – къувлорг (-аш) (й, й)
защемить – юкъе дахьа // юкъе тоӀаде
защита – гӀо (д) // лорадалар (д) // лорадар (д)
защитить – лораде
защитник – гӀонч||а (-ий) (в, б) // гадоахар (-аш) (в, б)
защищать – гадáккха // лораде
защищаться – лорадала
заявить – дӀаáла
заявиться – гучадáла
заявление – дӀаáлар (д) // дӀакхáйкадар (д) // кхáйкам (б)
заяц (зоол.) – пхьагал (-аш) (й, й)
заячий (прил.) – пхьагала
звание – дарж (-аш) (д, д)
званый (прил.) – кхáйкá
звать – дéха // кхáйка // дӀакхáйка // хьатӀадéха
звезда – седкъ||а (-ий) (б, д)
звёздный (прил.) – седкъий
звездообразование – седкъа хьахилар (д)
звездочка – седкъилг (-аш) (б, д) // сет (б)
звенеть – дéка // дéкадала
звено (цепи) – чӀ||уг (-овгаш) (й, й) // зӀанара чӀ||уг (-óвгаш) (й, й)
звенящий (прич.) – дéкаш дола
звенящий (прил.) – дéка
звенящий (холод) (прил.) – цӀайза
зверёныш – аькхан кӀориг (-аш) (й, й)
звериный (прил.) – аькхан
зверобой (бот.) – Ӏаьрждарб||уц (-аьцаш) (й, й)
зверский (прил.) – къиза // áкха
зверство – оакхарал (д) // къизал (й)
зверствовать – къиза хила
зверь – аькха (оакхарий) (д, д)
звон – зов (д) // дéкар (д)
звонить – гургал бéтта // дéка
звонкий (прил.) – зóвне
звонок – гургал (-аш) (б, д)
3
157
звук – оаз (-аш) (й, й) // совт (й) // совт-Ӏимад (-аш) (й, й)
звуковой (прил.) – оазий
звучание – оазъяр (д)
звучный (прил.) – зóвне
здание – гӀишло (-наш) (й, й)
здесь (нареч.) – укхаза
здешний (нареч.) – укхазара
здороваться – салам дала // моаршал хатта
здоровый (небольной) (прил.) – могаш // унахцӀена
здоровый (большой, сильный) (прил.) – тоадéнна // чӀоагӀа
здоровье – магар (д) // унахцӀенал (й) // могашал (й)
зебра (зоол.) – уринга говр (-аш) (й, й)
зевака – дердáйнар (-аш) (в, й, б)
зевать – сéттаве // óзаве
зевота – соттавар (д) // óзавар (д)
зеленеть – сийндала
зелёнушка (зоол.) – баьцахилг (-аш) (д, д)
зелёный (прил.) – баьццара
зелень (цвет) – баьццарал (д)
зелень (растительность) – баьцовгӀаш (й)
зелень (сьедобная, овогци) – баьцадаар (д)
зелье – къахьдар (-аш) (д, д)
земельный (прил.) – лаьттан
землевладелец – лаьттан дá (-й) (в, б) // лаьтташ лéладер (-аш) (в, б)
землевладение – лаьттанна доалдар (д)
земледелец – áхархо (в, б)
земледелие – лаьтта лéладар (д)
земледельческий (прил.) – áхархой // лаьтта лéладара
землекоп – лаьтта оахкар (-аш) (в, б)
землекопательный (прил.) – лаьтта оаха
землеройка (зоол.) – йостйоахарг (-аш) (й, й)
землетрясение – лаьтта áгар (д) // мохк áгар (д)
земля – лаьтта (-ш) (д, д)
земля (рыхлая) – йост (астараш) (й, й)
земля (планета)- Лаьтта (д) // Дуне (д)
3 158
земляк – юртхо (-й) (в, б) // мехкахо (-й) (в, б)
земляника – баьцакомар (-аш) (й, й)
землянка – тол (-аш) (й, й)
земляной (прил.) – лаьттан
землячка – юртхо (-й) (й, б) // мехкахо (-й) (й, б)
земноводное – хи чу а лаьтта а дáха дийнат (-аш) (д, д)
земной (прил.) – лаьттан
зенит – ийже (й)
зеркало – кизга (-ш) (д, д)
зеркальный (прил.) – кизгá
зерно – ялат (д) // фийг бола ялат (д)
зерновой (прил.) – ялатий
зёрнышко – буртиг (-аш) (б, д) // фийг (-аш) (б, д)
зигзаг – гола (-ш) (й, й)
зима – Ӏа (д)
зимний (прил.) – Ӏан
зимняк (зоол.) – Ӏовлакер (-аш) (д, д)
зимовать – Ӏа дáккха
зимовка – Ӏа дáккхар (д)
зимовье (место зимовки скота) – аьрш (-аш) (й, й) // аьрштӀе (-ш) (й, й)
зимой (нареч.) – Ӏай
зимородок (зоол.) – хинкъайг (-аш) (й, й)
зиять – гуш хила
злак – ка бола ялат (-таш) (д, д) // ялата б||уц (-аьцаш) (й, й)
злаковый (прил.) – ка болча ялатий
златокрот (зоол.) – дошобáлкъазар (-аш) (й, й)
злить – дорхде // бирсде // эгӀаздига
злиться – дорхдала // бирсдала // эгӀаздаха // эгӀазъаха
зло – во (-наш) (д, д) // зулам (-аш) (д, д) // зé-зулам (д) // эгӀазло (й)
зло (нареч.) – эгӀазлонца
злоба – эгӀазло (й) // эгӀазал (й)
злобный (прил.) – дорха // дарха // эгӀазлон
зловоние – во хьадж (й)
зловонный (прил.) – во хьадж йоагӀа
зловредность – вол (й)
159
зловредный (прил.) – во // зéне // зуламе
злодейский (прил.) – зуламхой
злодейство – зулам (-аш) (д, д)
злодеяние – зуламе гӀулакх (-аш) (д, д)
злой (прил.) – бирса // дорха // дарха // цӀимхара // эгӀаздаха
злополучный (прил.) – аьттув боаца // даькъаза
злорадный (прил.) – хьагӀ йола
злорадство – кхоардам (б)
злорадствовать – кхáрда
злорадствующий (прич.) – кхáрда
злословие – йоахар (-ий) (д, д) // аьлдит (-аш) (д, д)
злословить – йоахар дувца // аьлдит дувца
злостный (прил.) – догьӀаьржа
злость – бирсал (й) // эгӀазал (й)
злосчастие – доакъазал (й)
злосчастный (прил.) – даькъаза
злоумышленник – зуламхо (-й) (в, б)
злоумышленница – зуламхо (-й) (й, б)
змееголов (зоол.) – лихькорта (-аш) (б, д)
змеешейка (зоол.) – лихь-оалхазар (-аш) (д, д)
змееяд (зоол.) – лихьашдуарг (-аш) (д, д)
змееящерица (зоол.) – лихьшолкъа (й)
змеиный (прил.) – лихьа // бӀéхала
змей (дракон, сказочное чудовище) – сармак (-аш) (б, д)
змея (зоол.) – лихь (-арч) (б, д) // бӀéхал (-аш) (б, д)
знак – белгало (-наш) (й, й) // хьарак (-аш) (д, д)
знакомая (прил.) – йóвза // йóвзаш йола
знакомить – дóвзийта
знакомиться – дóвза
знакомство – хьоашал (д) // дóвзар (д)
знакомый (прил.) – вóвза // вóвзаш вола
знаменательный (прил.) – белгала
знамение – белгало (-наш) (й, й) // хоам (-аш) (б, д)
знаменитый (прил.) – гӀорваьнна
знаменосец – бáйракхлéлаер (-аш) (в, б)
3 160
знамя – бáйракх (-аш) (й, й)
знание – хар (д)
знатный (прил.) – эздий
знать (иметь сведения) – дóвза // хá
знать (аристократия) – оалалдераш (б)
знаться – хьоашал лéладе
знахарка – к||ай (-аьш) (й, б) // каьл хьежа |аг (нах) (й, б)
знахарь – к||ай (-аьш) (в, б) // каьл хьежа саг (нах) (в, б)
значение – лоадам (б) // маӀан (-аш) (д, д)
знáчимость – лоадам (б) // хам (б)
знáчимый (прил.) – хам бола // лоадам бола // лоархӀаме // маӀане
значительно (нареч.) – дукха
значительность – лоадам (б)
значительный (прил.) – лоархӀамера
знáчить – маӀан хила
знающий (прил.) – ховш вола // кхéташ вола
знающая (прил.) – ховш йола // кхéташ йола
зной – къахь (й)
знойный (прил.) – къахь этта // дӀайха // Й1óвхал этта
зоб – боккхар (-аш) (й, й) // боккхарг (-аш) (й, й)
зов – кхáйкар (д)
зодиак – седкъарчий го (б)
зодччество – гӀишлошъяр говзал (й)
зодчий – гӀишлоярхо (-й) (в, б)
зола – йокъ (óвкъараш) (й, й)
золовка – маьрйи||ша (-жарий) (й, б)
золотистый (прил.) – дошо бесса
золотить – дошув дáккха
золотник – мисхал (-аш) (й, й)
золото – дошув (д)
золотой (прил.) – дошо
золочёный (прил.) – дошув даьккха
зоопарк – зоокарт (-аш) (й, й)
зрачок – бӀаргацӀ||и (-ераш) (й, й)
зрелище – гушдар (-аш) (д, д)
3
161
зрелость (спелость) – кхáчар (д)
зрелость (взрослость) – кхéр (д)
зрелый (спелый) (прил.) – кхаьча
зрелый (взрослый) (прил.) – кхийна
зрение – бӀаргса (д)
зреть – кхе // кхáча
зримый (прил.) – бӀаргадáйна
зритель – хьажархо (-й) (в, б)
зрительница – хьажархо (-й) (й, б)
зрительный (прил.) – бӀарга
зря (нареч.) – зéхьа // дураз // хьашт доацаш // гӀулакх доацаш
зуб – царг (-аш) (й, й)
зуб (коренной) – кхáла (-ш) (й, й)
зуб (лошади) – ца (-наш) (й, й) // къоахк (-аш) (й, й)
зубатый (прил.) – царгаш йола
зубец – гов (-наш) (д, д) // царг (-аш) (й, й)
зубило – дӀам (-аш) (д, д) // оста (-ш) (й, й)
зубной (прил.) – царгий
зубоврачебный (прил.) – царгий лорий
зубочистка – царгашцӀéнъерг (-аш) (й, й)
зубр (зоол.) – була (-ш) (й, й)
зубрёжка – дагахьа Ӏомадар (д)
зубрить – дагахьа Ӏомаде
зуд – зане (-ш) (й, й)
зудеть – зувза
зуёк (зоол.) – сармал (-аш) (й, й)
зулус (этн.) – зулс||е (-ий) (в, б)
зулуска (этн.) – зулс||е (-ий) (й, б)
зулусский (прил.) – зулсий
зурна – зурма (-ш) (й, й)
зурнач – зурманч (-аш) (в, б)
зыбкий (прил.) – такхаш дола
зыбучий (прил.) – тéкхаш дола
зыбь – кагарий талгӀéш (й)
зябкий (прил.) – шеллуш дола
И 162
зяблик (зоол.) – хьунцӀолг (-аш) (д, д)
зябнуть – шийла хéта
зябь – йивар (д)
зять – найц (-арий) (в, б)
И
и (союз) – а // хӀаьта // хӀатоане
ибериец (этн.) – ибаьр||е (-ий) (в, б)
иберийка (этн.) – ибаьр||е (-ий) (й, б)
иберийский (прил.) – ибаьрий
иберийско-кавказский (прил.) – ибаьрий-кавказхой
Иберия – Ибаьрий мохк (б) // Ибаьрехье (й)
Иблис – Иблис (д)
ибо (союз) – хӀана аьлча
ива (бот.) – дак (-аш) (й, й)
иван-да-марья (бот.) – кхобосбарг (-аш) (д, д)
ивовый (прил.) – дака
иволга (зоол.) – сéласат (-аш) (д, д)
игла – м||áха (-аьхий) (б, д)
иглокожие (зоол.) – цӀока маьхех дараш (й)
иголка – м||áха (-аьхий) (б, д)
игра – лóвзар (-аш) (д, д)
игральный (прил.) – лóвзаду // лóвзаш дола
играть – лóвза // лóвзаде
играть (на муз. инструменте) – лакха // дӀалакха
игривость – лóвзара тӀéра хилар (д)
игривый (прил.) – лóвзара тӀéра
игрок – лóвзархо (-й) (в, й, б)
игрушечный (прил.) – лóвзорга
игрушка – лóвзорг (-аш) (й, й)
игуана (зоол.) – фордшолкъа (-ш) (й, й)
идеально (нареч.) – тӀехдаьнна дика
идеальный (прил.) – тӀехдика
идея – уйла (-аш) (й, й)
163 И
идиот – Ӏовдал (-аш) (в, б)
идиотка – Ӏовдал (-аш) (й, б)
идиотский (прил.) – Ӏовдалчун
идиотизм – Ӏовдалал (й)
идол – бӀалгӀа (-ш) (й, й)
идти – лéла // да // даха // гӀо
идти (наверх) – хьалдаха
идти (куда-то) (детск.) – оппа
Иерусалим (пос.) – Бáйтулмакъдис (й)
избавить – кӀалхарадáккха
избавиться – кӀалхарадáла
избавление – кӀалхарадáккхар (д) // кӀалхарадáлар (д)
избалованный (прич.) – бóча // бóчадаьккха
избаловать – кӀóде // бóчадáккха
избаловаться – бóча Ӏама // бóчадáла
избегать – къехка
избежать – нокъзардáла // кӀалхарадáла
избиение – éттар (д)
избиратель – харжархо (-й) (в, й, б)
избирательный (прил.) – харжархой
избирать – къéрда // харжа
избить – éтта // пес яккха
избороздить – харшаш дáха
избрание – къéрдар (д) // харжар (д)
избранник – хержáр (-аш) (в, б)
избранница – хержáр (-аш) (й, б)
избранный (прич.) – хержá // къоастадаь
избранный (прил.) – хержá
избрать – хáржа
избушка – цӀалг (-аш) (д, д)
избыток- совдар (д)
избыток (пищи) – онг (й)
избыточный (прил.) – совдола
изваяние – бӀалгӀа (-ш) (й, й)
изваять – бӀалгӀа е
И 164
изведать – довза
извергать – áракхувса
извергнуть – áракхосса
извергнуться – áраэккха
извержение – áракхоссар (д)
извести – кхоачаде // доаде
известие – хабар (-аш) (д, д) // хоам (-аш) (б, д) // хоамбар (д)
известие (горестное) – бӀил (-аш) (д, д)
известие (радостное) – кха||ъ (-аш) (б, д)
известись – кӀаьддала // гӀелдала
известить – дӀадовзийта // хоам бе
извёстка – кӀир (-аш) (й, й)
известковый (прил.) – кӀира
известно – хов // ховш да
известность – ховш хилар (д) // довзаш хилар (д)
известность (кого-то) – цӀихеза хилар (д) // гӀорвáлар (д)
известность (кого-то скандальная) – бӀагалвáлар (д)
известный (прил.) – довзаш дола // цӀихеза // гӀорваьнна
известный (скандально) (прил.) – бӀагалваьнна
известняк – кӀир йоаха кхéра (-ий) (б, д)
известь – кӀир (-аш) (й, й)
изветшалый (прил.) – тишдéнна
изветшать – тишдала
извещение – хоам (-аш) (б, д)
из виду – гучара
извиваться – сéтта
извиваться (о реке) – гóлаш éтта
извилина – гóла тóха моттиг (-аш) (й, й)
извилистый (прил.) – гóлаш йийтта
извинение – бехказадáлар (д)
извините – бехк ма бáккха
извинить – къинтӀéрадáла // гештде
извиниться – бехказадáла
извлекать – дáха // хьадáха // чурадáха
извлекаться – хьадáла
165 И
извлекающий падеж (грамм.) – хотталура дóжар (д)
извлечение – хьадáккхар (д) // хьалдáккхар (д)
извлечь – дáха // дáккха // хьадáккха // хьалдáккха
извлечься – хьадáла // хьалдáла
извне (нареч.) – áрара // áрахьара
изворотливость – кадáй хилар (д)
изворотливый (прил.) – кадáй
извратить – тӀакӀалтӀадáккха
извращение – тӀакӀалтӀадáккхар (д) // толхадар (д)
извращённость – тӀакӀалтӀадаьккха хилар (д) // толхадаь хилар (д) // телхá хилар
(д)
извращённый (прил.) – тӀакӀалтӀадаьккха // толхадаь // телхá
изгиб – гóла (-ш) (й, й) // соттам (-аш) (б, д)
изгибание – саттар (д)
изгибаться – сéтта
изгнание – эккхадар (д)
изгнанник – аьккх||е (-ий) (в, б) // эккха||ваьр (-баьраш) (в, б) // мéхках||ваьккхар
(-баьхараш) (в, б)
изгнанница – аьккх||е (-ий) (й, б) // эккха||яьр (-баьраш) (й, б) // мéхках||яьккхар
(-баьхараш) (й, б)
изгнать – эккхаде
изголовье – гӀовге (-наш) (й, й)
изголодаться – моцал лá
изгородь – карт (-аш) (й, й)
изготовить – де // кийчде
изготовиться – кийчдала
изготовление – кийчдар (д) // дар (д)
издаваться – áрахéца
издавна (нареч.) – моцагӀа денз
издалека (нареч.) – гаьннара
издали (нареч.) – гаьннара
издание – áрахéцар (д)
издательство – зáрбанче (-наш) (й, й)
издать – áрахéца
издевательство – футтардар (д) // бáла бахьар (д)
издеваться – футтарде // бáла бахьа
И 166
издёвка – футтардар (д) // бáла бахьар (д)
издержать – эшам бе
издержка – эшам (-аш) (б, д)
изжареный (прил.) – кхерзá
изжарить – кхарза
изжариться – кхорзадала
изжить – дӀадáккха
изжога – дог Ӏувдар (д)
из-за (откуда) (предл.) – тӀехьашкара
из-за (по причине) (предл.) – бахьан долаш
излечение – дéрзадар (д)
излечимый (прил.) – дáрба дулургдола
излечить – дéрзаде
излечиться – дéрзадала
излить (горе) – кодаде
излишек – совдар (д)
излишний (прил.) – совдола
изловить – лáца
излом – кагьéнна моттиг (-аш) (й, й)
изломанный (прич.) – кагдаь
изломать – кагде
излучать – зӀанараш хéца
излучение – зӀанархéцар (д)
излучина (реки) – гел (-аш) (й, й)
измазать – бӀехде
измазаться – бӀехдала
измарать – бӀехде
измараться – бӀехдала
измельчение – áтар (д)
измельчить – áта
измельчиться – оатадала
измена – тийшаб||олх (-елхаш) (б, д) // га дохкар (д)
изменение – хувцам (-аш) (б, д) // эргало (-наш) (й, й)
изменить (предать) – тийшаболх бе // гадохка
изменить (поменять) – хувца // эргадáккха
167 И
измениться – хувцадала // эргадáла
изменник – га дехкар (-аш) (в, б)
изменница – га дехкар (-аш) (й, б)
изменчивость – хувцалуш хилар (д)
изменчивый (прил.) – хувцалу
измерение – дистар (д)
измерительный (прил.) – дусташ дола
измерить – диста
измеряться – дустадала
измождение – óттар (д) // кӀаьддаьр (д) // гӀелдар (д) // гӀаддовр (д) // дацар (д)
измождённый (прил.) – óттадаь // кӀаьддаь // гӀелдаь // гӀаддайна // даьца
измокнуть – тӀоададе // дошаде
изморозь – ткъов (-наш) (й, й) // гӀоа (-наш) (й, й) // Ӏарч (й) // йис (й)
изморось – дарз (д)
измотать – óттаде // кӀаьдде
измотаться – óтта // кӀаьддала
измученный (прич.) – хӀалакьхинна // вóча даьнна
измученный (прил.) – кӀаьддéнна // этта // гӀелдéнна
измучить – óттаде // кӀаьдде // гӀелде // халчаóттаде
измучиться – óттадала // кӀаьддала // гӀелдала // халчаóтта
измятый (прич.) – хьерчадаь
измятый (прил.) – хьерчаденна
измять – хьерчаде
измяться – хьéрчадала
изнанка – чухье (-наш) (й, й) // хáрцахье (-наш) (й, й)
изнасилование – хьувзаяр (д)
изнасиловать – хьувзае // кулгаш тóха
изнашивание – тишдар (д)
изнашиваться – тишдала
изнашивающийся (прич.) – тишлу
изнеженный (прич.) – бóча Ӏомадаь
изнеженный (прил.) – бóча
изнежить – бóчадáккха
изнежиться – бóчадáла // бóча Ӏама
изнеможение – гӀоарал довр (д)
И 168
изнемочь – гӀоарал дов
износ – тишдар (д) // кхоачадар (д)
износить – зарздáккха // кхоачаде
износиться – зарздóла // кхоачадала
изношенность – зарздóлар (д) // кхоачадалар (д)
изнурение – óттар (д) // кӀаьддаьр (д) // гӀелдар (д) // гӀаддовр (д) // дацар (д)
изнурённый (прил.) – óттадаь // кӀаьддаь // гӀелдаь // гӀаддайна // даьца
изнурить – кӀаьдде // óттаде // гӀелде // гӀаддоаде // даца
изнуриться – кӀаьддала // óтта // гӀелдала // гӀаддов // даца
изнутри (нареч.) – чухьнахьара
изобилие – беркат (д) // фáрал (й) // óвсарал (д)
изобильно (нареч.) – óвсара // беркате // фаьра
изобильный (прил.) – óвсара // беркате // фаьра
изобличение – гучадáккхар (д)
изобличительный (прил.) – гучадоаккха
изобличить – гучадáккха
изображение – гóйтар (д) // хьахьóкхар (д)
изобразительный (прил.) – гóйташ дола // хьахьóкхаш дола
изобразить – гóйта // хьахьóкха
изобрести – шийгара гóвзал хьокха // хьаде
изобретатель – шийгара гóвзал яккхар (шоашкара говзал яхараш) (в, й, б)
изобретение – шийгара гóвзал (-аш) (й, й)
изогнутый (прил.) – гоамдаь // сéтта
изогнуть – гоамде // соттаде
изогнуться – гоамдала // сáтта // соттадала
изодранный (прил.) – дóхадаь // доаттӀадаь
изодрать – дóхаде // доаттӀаде
изодраться – дóха // дáттӀа
изолированно (нареч.) – къаьстта
изолированный (прил.) – къаьста // дӀакъаьста // къоастадаь
изолировать – къоастаде // дӀакъоастаде
изолироваться – къáста // дӀакъáста
изоляция – дӀакъоастадар (д)
изорванный (прич.) – эттӀадаь // дéха
изорвать – эттӀаде // дóхаде
169 И
Израиль – Жугтéхье (й) // Жугтий мохк (б) // Израиль (й)
израильский (прил.) – израилхой
израильтянин – израилхо (-й) (в, б)
израильтянка – израилхо (-й) (й, б)
израсходовать – дохка // кхоачаде
израсходование – дохкар (д) // кхоачадар (д)
изредка (нареч.) – нагахьа // наг-нагахьа
изрезанный (прич.) – тийда
изрезанный (прил.) – тийда // гóлаш йийтта
изрезать – тéда
изречь – áла
изрубить – тéда // кагде
изрытый (прич.) – аьхкá
изрядно (нареч.) – дикка
изрядный (прил.) – дикка
изувечить – гӀорчдаккха // чóлакхдáккха
изувечиться – гӀорчдáла // чóлакхдáла
изумительный (прил.) – áмагӀдоаккхаш дола // тáмашийна
изумить – áмагӀдáккха // цец-áмагӀдáккха // саькхдáккха
изумиться – áмагӀдáла // цец-áмагӀдáла // саькхдáла
изумление – áмагӀдáлар (д) // цец-áмагӀдáлар (д) // саькхдáлар (д)
изумлённо (нареч.) – áмагӀдаьнна // цец-áмагӀдаьнна // саькхдаьнна
изумляюший (прил.) – áмагӀдоаха // цец-áмагӀдоаха // саькхдоаха
изумляюшийся (прил.) – áмагӀдоала // цец-áмагӀдоала // саькхдоала
изуродованный (прил.) – ийрчадаьккха
изуродовать – чóлакхдáккха // чóлакхде // ийрчадáккха
изучение – дóвзар (д) // тахкар (д) // Ӏомадар (д)
изучить – дóвза // тахка // Ӏомаде
изъявить – дӀахáйта
изъявление – дӀахáйтар (д)
изъян – сакхат (-аш) (д, д) // áйп (-аш) (д, д)
изъяснить – дӀаáла // хьаáла
изъятие – юкъéра дáккхар (д) // дӀадáккхар (д)
изъять – юкъéра дáккха // дӀадáккха
изыскание – лахар (д)
И 170
изыскательский (прил.) – лéхарий // тéхкарий
изыскать – лаха // тахка
изюм – кишмишк (-аш) (й, й)
икание – хьаӀингаш дар (д)
икать – хьаӀингаш де
икота – хьаӀингаш дар (д)
икра – Ӏов (й)
икра (жабья) – ункхамáза (б)
икра (лягушачья) – пхьидамáза (б)
икра (ноги) (анат.) – настара пхьид (-аш) (й, й)
ил – хи бухéра хотта (-ш) (б, б)
или (разд. союз) – е
или (прис. союз) – а
илистый (прил.) – хотта бола
иллюзия – бӀалгӀа (-ш) (й, й)
иллюзорный – бӀалгӀá
иллюстрация – сурт (-аш) (д, д)
иллюстрировать – сурташ дахка
иллюстрированный (прич.) – сурташ тӀадола // сурташ дийхка
ильм (бот.) – гӀаьн (-аш) (й, й)
имам – имам (-аш) (в, б)
имбирь (бот.) – Ӏамбир (-аш) (й, й)
имеется – да
именительный падеж (грамм.) – цӀера дожар (д)
именитый (прил.) – сийдола
именно (нареч.) – цудухьа
именно (част.) – белггала
именной (прил.) – цӀи тӀайола
именовать – цӀи тилла
имеретинец (этн.) – имеро (-й) (в, б)
имеретинка (этн.) – имеро (-й) (й, б)
имеретинский (прил.) – имерой
Имеретия – ИмертӀехье (й) // Имерой мохк (б)
иметь – хила
имитация – тардар (д)
171 И
имитировать – тарде
иммунитет – онк (д)
император – паччахь (-аш) (в, б)
императорский (прил.) – паччахьа
импонировагь – дáша
импорт – чудахьар (д) // хьачукхахьар (д)
импортировать – чудá // хьачудá
импортный (прил.) – чудéна // хьачудéна
имущество – боахам (-аш) (б, д) // мулк (-аш) (й, й) // хьал (-аш) (д, д)
имущий (прил.) – хьалдола
имя – цӀ||и (-ераш) (й, й)
имя прилагательное (грамм.) – бéлгалд||ош (-ешáш) (д, д)
имя собственное (грамм.) – доалара цӀерд||ош (-ешáш) (д, д)
имя существительное (грамм.) – цӀерд||ош (-ешáш) (д, д)
имя числительное (грамм.) – таьрахьд||ош (-ешáш) (д, д)
Инарки (пос.) – Инаркъе (й)
иначе (нареч.) – вéшта // кхыча тайпара
иная (мест.) – кхы||яр (-бараш) (й, б)
инвалид – áйпе саг (нах) (в, й, б) // заӀапхо (-й) (в, й, б)
инвалидность – заӀапал (д)
инвентарь – балха кхоачо (-наш) (й, й)
ингалятор – сачуóзадерг (-аш) (й, й)
ингаляция – молхай Ӏи чуóзар (д)
ингуш (этн.) – гӀалгӀа (-й) (в, б)
Ингушетия – ПалгӀайче (й) // ПалгӀай мохк (б)
ингушка (этн.) – гӀалгӀа (-й) (й, б)
ингушский (прил.) – гӀалгӀай
Инд (р.) – ХӀиндхий (д)
индейка (зоол.) – москал-котам (-аш) (й, й)
индиец (этн.) – хӀинд||е (-ий) (в, б)
индийка (этн.) – хӀинд||е (-ий) (й, б)
индийский (прил.) – хӀиндий
Индийский океан – ХӀиндий океан (б)
Индия -ХӀиндехье (й) // ХӀиндий мохк (б)
индоевропейский (прил.) – хӀиндий-епропхой
И 172
индонезиец (этн.) – хӀиндонезхо (-й) (в, б)
индонезийка (этн.) – хӀиндонезхо (-й) (й, б)
индонезийский (прил.) – хӀиндонезхой
Индонезия -ХӀиндонезехье (й) // ХӀиндонезхой мохк (б)
индюк (зоол.) – москал (-аш) (й, й)
индюшачий (прил.) – москала // москалий
индюшка (зоол.) – москал-кóтам (-аш) (й, й)
индюшонок (зоол.) – москала кӀóриг (-аш) (й, й)
иней – йис (áсараш) (й, й) // гӀоа (-наш) (й, й)
инертность – мелал (й)
инертный (прил.) – мела
инициатива – хьалхале (й)
инициатор – хьалхале тӀалаьцар (-аш) (в, й, б)
инкрустация – чуóттадар (д)
инкрустированный (прил.) – чуóттадаь
инкрустировать – чуóттаде
иноверец – кераста (-ш) (в, б) // кхы ди бола саг (нах) (в, б)
иноверка – кераста (-ш) (й, б) // кхы ди бола саг (нах) (й, б)
иногда (нареч.) – хéлла // наггахьа // наг-наггахьа // цкъаза // хийла
иноземный (прил.) – кхыча мехкара
иной (мест.) – кхы||вар (-бараш) (в, б)
иной раз (нареч.) – цкъаза
иноплеменник – кхыча къамах саг (нах) (в, б)
иноплеменница – кхыча къамах саг (нах) (й, б)
иноплемённый (прил.) – кхыча къамах
инородный (прил.) – кхыча тайпара
иностранец – кхыча мехкара саг (нах) (в, б)
иностранка – кхыча мехкара саг (нах) (й, б)
иностранный (прил.) – кхыча мехкара
иноходец (зоол.) – йоргӀа говр (-аш) (й, й)
иноходь – йоргӀа (й)
иноходью (нареч.) – йоргӀагӀа
иноязычный (прил.) – кхы мотт бувца
инсинуация – аьлдит (-аш) (д, д)
инстинкт – дега хоам (-аш) (б, д)
173 И
инструмент – оатхал (-аш) (й, й) // кéчал (-аш) (й, й)
инсульт (мед.) – цӀий хьоаца эр (д) // цӀийи хьоаи вӀашагӀъэр (д)
интеллект – хьаькъал (д)
интеллектуал – хьаькъал дола саг (нах) (в, б)
интеллектуальный (прил.) – хьаькъала
интеллигент – эздий саг (нах) (в, б)
интеллигентность – эздий хилар (д)
интеллигентный (прил.) – эздий
интервал – юкъ (йóвкъаш) (й, й)
интерес – зокх (б) // терко (-наш) (й, й)
интересно (нареч.) – бéзаме // сакъéрдаме
интересный (прил.) – сакъéрдаме
интересовать – терко яйта // бéзам бахийта
интересоваться – терко хила // бéзам хила
интерьер – цӀéной чухьнахье (-наш) (й, й)
интрига – кетарло (-наш) (й, й)
интриган – кетарло лéлаяр (-аш) (в, б)
интригантка – кетарло лéлаяр (-аш) (й, б)
интриговать – кетарло лéлае
интригующий (прич.) – кетарло лéлаеш
интригующий (прил.) – кетарло лéлаю
инуит (этн.) И эскимос (этн.) – эскимо (-й) (в, б)
инуитка (этн.) П эскимоска (этн.) – эскимо (-й) (й, б)
инуитский (прил.) // эскимосский (прил.) – эскимой
инфекционный (прил.) – дӀа-юхадувла
инфекция – дӀа-юхадувла лазар (-аш) (д, д)
информационный (прил.) – хоама // хома дола
информация – хоам (-аш) (б, д)
информирование – хоамбар (д)
информировать – хоам бе
инфракрасный (прил.) – инфрацӀе
иньекция – мáха тóхар (д)
ионосфера – ионатӀехар-Ӏи (й)
иорданец (этн.) – иорданхо (-й) (в, б)
Иордания – Иордани (й)
И 174
иорданка (этн.) – иорданхо (-й) (й, б)
иорданский (прил.) – иорданхой
Ирак – Ирак (й)
иракец (этн.) – иракьхо (-й) (в, б)
иракский (прил.) – иракьхой
Иран – ХӀиран (й)
иранец (этн.) – хӀиранхо (-й) (в, б)
иранка (этн.) – хӀиранхо (-й) (й, б)
иранский (прил.) – хӀиранхой
ирачка (этн.) – иракьхо (-й) (й, б)
ирбис (зоол.) – цӀокълом (-аш) (д, д)
ирландец (этн.) – эрландхо (-й) (в, б)
Ирландия – Эрландехье (й) // Эрландхой мохк (б)
ирландка (этн.) – эрландхо (-й) (й, б)
ирландский (прил.) – эрландхой
Ирландское море – Эрландхой форд (б)
ирокез (этн.) – иркез||е (-ий) (в, б)
ирокезка (этн.) – иркез||е (-ий) (й, б)
ирокезский (прил.) – иркезий
ирония – футтардар (д) // бегдáккхар (д)
ирригация – хиш дахкар (д)
искажение – харцахьдáккхар (д)
искажённый (прил.) – харцахьдаьккха
исказить – харцахьдáккха
исказиться – харцахьдáла
искалеченная (сущ.) – áйпарг (-аш) (й, б)
искалеченный (сущ.) – áйпарг (-аш) (в, б)
искалеченный (прил.) – заӀапа // áйпе // // áйпдаьккха // чолакха // чолакхдаьккха
искалечить – áйпдáккха // чолакхдáккха
искалечиться – áйпдáла // чолакхдáла
искание – лахар (д) // лохам (б)
искатель – лéхар (-аш) (в, б)
искательница – лéхар (-аш) (й, б)
искать – лаха // лéха
исключение – дӀадáккхар (д) // юкъерадáккхар (д) // хувцам (б)
175 И
исключительно (част.: лишь, только) – алхха // духхьала
исключительно (нареч.) – къаьста // духхьала
исключительность – белгга хилар (д)
исключительный (прил.) – белгга
исключить – дӀадáккха // юкъерадáккха
искони (нареч.) – дукха хáна денз
исконный (прил.) – дукха хáна денз дола
ископаемый – оахкал (-аш) (й, й)
искоренить – цӀендаь дӀадáккха
искорка – сийг (-аш) (б, д)
искоса (нареч.) – бӀагӀара // оагӀора
искра – сийг (-аш) (б, д)
искры (в глазах) – шик (й)
искренне (нареч.) – даггахьа // дег тӀара
искренний (прил.) – даггахьара
искренность – догцӀена хилар (д) // уйла цӀена хилар (д)
искривить – гоамде
искривиться – гоамдала
искривление – гоамдалар (д) // гоамдар (д) // соттам (-аш) (б, д)
искристый (прил.) – къéга
искриться – къéга // лéпа
искромсать – тéда // дарда
искрошить – áта
искрошиться – оатадала
искупать – лувчаде
искупаться – лувча
искупить – бехк такха // бехказадáла
искупиться – бехк такха // бехказадáла
искупление – бехк такхар (д) // бехказадáлар (д)
искусник – гóвзанча (-ш) (в, б) // говз (-аш) (в, б)
искусно (нареч.) – гóвза
искусный (прил.) – гóвза
искусственный (прил.) – адамо хьадаь // нáха хьадаь
искусство – гóвзал (й) // исбахьале (й)
ислам – ислам (д)
И 176
исландец (этн.) – исландхо (-й) (в, б)
Исландия – Исландехье (й) // Исландхой мохк (б)
исландка (этн.) – исландхо (-й) (й, б)
исландский (прил.) – исландхой
испанец (этн.) – хӀиспан||е (-ий) (в, б)
Испания -ХӀиспанехье (й) // ХӀиспанхой мохк (б)
испанка (этн.) – хӀиспан||е (-ий) (й, б)
испанский (прил.) – хӀиспаний
испарение – Ӏи хилар (д)
испечь – датта
исповедовать – даридечунга ладувгӀа
исповедоваться – дариде
исповедь – дари (д) // даридар (д)
исподтишка (нареч.) – кӀалда // тийшача белха
исполнение – кхоачашдар (д)
исполнимый (прил.) – кхоачашдулургдола
исполнитель (поручения) – кхоачашдер (-аш) (в, б)
исполнитель (роли) – ловзаер (-аш) (в, б)
исполнительница (роли) – ловзаер (-аш) (й, б)
исполнить (поручение) – кхоачашде
исполнить (роль) – ловзае
исполниться – кхоачашхила
использование – пáйда эцар (д)
использовать – пáйда эца
использоваться – пáйдана хила
испортить – дóхаде // тóлхаде // хӀаччидáккха
испортиться – талха // тóлхадала
испорченный (прич.) – тóлхадаь // айп даь
испорченный (прил.) – телха // áйпе
исправимый (прил.) – тоалургдола
исправить – тоаде
исправиться – тоадала
исправление – тоадар (д)
исправно (нареч.) – дика
исправность – тоадаь хилар (д) // тоаденна хилар (д)
177 И
исправный (прил.) – талханза
испробовать – чамбáккха // хьажа
испуг – кхéрадар (д) // кхéрам (-аш) (б, д)
испуганно (нареч.) – кхéрадéнна
испуганный (прич.) – кхéрадéнна // кхéраш
испугать – кхéраде // унзардáккха
испугаться – кхéрадала // унзардáла
испустить – дáккха // тóха
испытание – тахкар (д)
испытанный (прич.) – тахка
испытанный (прил.) – тéшаме
испытатель – тахкархо (-й) (в, б)
испытательница – тахкархо (-й) (й, б)
испытательный (прил.) – тахкара
испытать – лá
испытывать – зéдала
исследование – тохкам (б) // тахкар (д)
исследованный (прич.) – тахка
исследователь – тохкамхо (-й) (в, й, б)
исследовательский (прил.) – тохкама
исследовать – тахка // тéхка
иссохнуть – лакъа // докъадала
исстари (нареч.) – дукха хáна денз
исступление – шоакъ (й)
иссякнуть – лакъа // докъадала
истёртый (прич.) – леладаь тишдéнна
истёртый (прич.) – тишдéнна // кхоачадéнна
истёрханный (прил.) – тишдаь-бехьдаь // фаччагӀдаьккха
истец – тӀалаткъар (-аш) (в, б)
истина – бакъдар (-аш) (д, д) // дух (д)
истинно (нареч.) – бокъонца
истинный (прил.) – бакъдола
истица – тӀалаткъар (-аш) (й, б)
истлеть – дохкадала // дáга
исток – хин корта (-ош) (б) // хи юхь (йовхьаш) (й, й)
И 178
истолкование – дáшхар (д)
истолковать – дáшха
истолочь – áта
истóма – дегӀа тоам бола кӀаьдвалар (д)
истомить – óттаде // кӀаьдде // гӀелде // гӀаддоаде // даца
истомление – óттар (д) // кӀаьддаьр (д) // гӀелдар (д) // гӀаддовр (д) // дацар (д)
истомлённый (прил.) – óттадаь // кӀаьддаь // гӀелдаь // гӀаддайна // даьца
исторический (прил.) – тархьарá
история (наука) – тархьар (д)
история (рассказ) – хабар (-аш) (д, д) // дувцар (-аш) (д, д)
история (происшествие) – хиннар (д)
источник – хьаста корт||а (-ош) (б, д)
истощение – ворал (д) // гӀелдар (д) // гӀелдалар (д) // йоакхал (д)
истощённый (прил.) – гӀелдéнна // гӀаддайна
истощить – гӀелде // локъаде
истощиться – гӀелдала // лакъа
истратить – кхоачаде
истратиться – кхоачадала
истребить – хӀалакде // доаде
истребление – хӀалакдар (д) // доадар (д)
истрёпанность – тишал (д) // тишдалар (д)
истрёпанный (прил.) – тишдаь // фаччагӀдаьнна
истрепать – тишде // фаччагӀдáккха
истрепаться – тишдала // фаччагӀдáла
истрёпывающийся (прич.) – тишлу
истукан – бӀалгӀа (-ш) (й, й)
истязать – Ӏáзап óзийта
исход – чакхдáлар (д)
исходный (прил.) – хьалхагӀара // юхьера
исцеление – дéрзадар (д) // дарба (д)
исцелитель – дарба дер (-аш) (в, б) // вéрзавер (-аш) (в, д)
исцелительница – дарба дер (-аш) (й, б) // вéрзавер (-аш) (й, д)
исцелить – дéрзаде // дарба де
исчезновение – къайладáлар (д)
исчезнувший – дáйнар (д)
179 Й
исчезнуть – дáйна дӀадáла // къайладáла // дов
исчерпанный (прич.) – кхоачадéнна
исчерпать – кхоачаде
исчерпаться – кхоачадала
исчерпывающий (прил.) – диззá // деррига чулоацаш // кхоачам бола
исчерпывающий (прич.) – кхоачалу
исчисление – лáрхӀар (д)
исчислить – лáрхӀа
исчисляться – лоархӀадала
итак (ввод. сл.) – иштта
Италия – Италехье (й) // Италой мохк (б)
итальянец (этн.) – итал||е (-ий) (в, б)
итальянка (этн.) – итал||е (-ий) (й, б)
итальянский (прил.) – италий
итог – хьахиннар (-аш) (д, д) // хуларг (-аш) (д, д) // чаккхе (-наш) (й, й)
итого – деррига а
итоговый (прил.) – дерригане
Итум-Кали (пос.) – Итонкхаьл (й)
иудей – жугте (-ий) (в, б)
иудейка – жугте (-ий) (й, б)
иудейский (прил.) – жугтий
их (мест.) – цар
ишак (зоол.) – в||ир (-араш) (й, й)
июль – кӀи-марса бутт (б)
июльский (прил.) – кӀи-марса бетта
июнь – аьтинга бутт (б)
июньский (прил.) – аьтинга бетта
Й
Йемен – Иаман (й)
йеменец (этн.) – йаманхо (-й) (в, б)
йеменка (этн.) – йаманхо (-й) (й, б)
йеменский – йаманхой
К 180
к
Кааба – ХьажцӀа (д)
кабан (зоол.) – нал (-аш) (б, д)
кабаний (прил.) – нала
Кабарда – Паьбартой мохк (б) // Паьбартехье (й)
кабардинец (этн.) – гӀаьбарт||е (-ий) (в, б)
кабардинка (этн.) – гӀаьбарт||е (-ий) (й, б)
Кабардино-Балкария – Паьбартой-Малкхарой мохк (б)
кабардинский (прил.) – гӀаьбартий
кабачок (бот.) – кабакх (-аш) (й, й)
каблук – кӀоаж||ув (-онаш) (б, д)
кавалерийский (прил.) – дошлой
кавалерист – дошло (-й) (в, б)
кавалерия – дошлой эскар (-аш) (д, д)
кавардак – чоалх (-аш) (й, й) // кéгар (б)
Кавказ – Кавказ (й) // Шинфордъюкъ (й)
кавказец – кавказхо (-й) (в, б)
кавказка – кавказхо (-й) (й, б)
кавказский (прил.) – кавказхой
кавычки (грамм.) – къовлоргаш (й)
кадий – къаьда (-ш) (в, б)
кадка – пед (-аш) (б, д)
кадка (дубовая) – нажа бустарг (-аш) (б, д)
кадык (анат.) – къамарга шод (б)
каждый (мест.) – хӀáра
кажется (ввод. слово) – хетаргахьа
кажущийся (прич.) – хéталуш дола
кажущийся (прил.) – хéталу
казак (этн.) – гӀазкх||е (-ий) (в, б)
казак (станичный) (этн.) – гӀалгӀазкх||е (-ий) (в, б)
казак (гребенской) (этн.) – дукъашкара гӀазкх||е (-ий) (в, б)
казан – бурка яь||й (-ш) (б, д)
казанок – бурка яьйлг (-аш) (б, д)
181 К
казарка (зоол.) – бесаргӀаж (-аш) (й, й)
казарма – Ӏер (-аш) (д, д)
казаться (кем, чем, каким) – мотта // хета // хéтадала
казаться (ввод. слово) -хетаргахьа
казах (этн.) – гӀáзакхе (-й) (в, б)
казахский (прил.) – гӀáзакхий
Казахстан – Пáзакхстáнехье (й) // Пáзакхий мохк (б)
казачий (прил.) – гӀáзкхий
казачка/этн.^ – гӀáзкх||е (-ий) (й, б)
казашка (этн.) – гӀáзакхо (-й) (й, б)
Казбек (г.) – Бешлоам (б)
казнить – де
казуар (зоол.) – таджвампал-кóтам (-аш) (й, й)
казус – кéгадéннар (д)
Каир (пос.) – Каир (й)
кайман (зоол.) – лоаца воатагар (-аш) (й, й)
как (нареч.) – мишта // санна
какапо (зоол.) – бов-лекъарг (-аш) (й, й)
как раз (част.) – мимеза // белггала // дурраз
как будто – хéташ
как-нибудь (нареч.) – мичча бесса // фуннагӀа даь а // фухха даь а // хала-атта
как-никак (нареч.) – мичча бесса дале а
какой – мишта
какой-нибудь (мест.) – моллагӀа а
какой-то (мест.) – цхьа
как-то (нареч.) – цхьан тайпара
калан (зоол.) – фордхишк (-аш) (д, д)
калач – чӀорак (-аш) (д, д)
калека – заӀапхо (-й) (в, й, б) // áйпе саг (нах) (в, й, б) // айпарг (-аш) (в, й, б)
календарный (прил.) – хáнорга
календарь – хáнорг (-аш) (д, д)
каление – цӀийдар (д)
калённый (прич.) – цӀийдаь
калечащий (прич.) – áйпдоаккха
калеченный (прил.) – заӀапа // áйпе даьккха
К 182
калечить -чóлакхдáккха// чóлакхде//áйпдáккха
калина (бот.) – тоач||ув (-ош) (д, д)
калина-гордовина (бот.) – турс (-аш) (й, й)
калить – цӀийде
калмык (этн.) – гӀалмакхо (-й) (в, б)
Калмыкия – Палмакхехье (й) // Палмакхой мохк (б)
Калмыцкая степь – Палмакхой áре (й)
калмыцкий (прил.) – гӀалмакхой
калмычка (этн.) – гӀалмакхо (-й) (й, б)
калоша – калошк (-аш) (й, й)
калым – къовлам (-аш) (б, б) // урд||ув (-ош) (д, д)
кальсоны – чура хач||и (-еш) (й, й)
камбала (зоол.) – вийда-чкъаьр||а (-ий) (б, д)
Камбилеевка (р.) – Палми (д)
Камбилеевское (пос.) – Палмисте (й)
каменистый (прил.) – тӀо бола // тӀо боалла
каменка (зоол.) – тархилг (-аш) (д, д)
каменный (прил.) – кхéрий
каменотёс – тӀогóвзанча (-ш) (в, б)
каменщик – тӀогóвзанча (-ш) (в, б)
камень – кхéр||а (-тӀой) (б, д) // тӀо (-й) (б, д) // кхéртӀо (-й) (б, д)
камень (точильный) – гӀайракх (-аш) (й, й)
камень (драгоценный) – жовхьар (-аш) (д, д)
камень (межевой) – азар (-аш) (д, д)
камень-арка – лабанкхéр||а (-ий) (б, д)
камень-плита – зӀил-кхéр||а (-ий) (б, д)
камешек – кхéрилг (-аш) (б, д)
камин – кхуврч (-аш) (б, д) // тóвгӀа (-ш) (й, й)
камнепад – тӀой лéгар (д)
камнешарка (зоол.) – лехьорг (-аш) (д, д)
каморка – утолг (-аш) (д, д)
камыш (бот.) – эрз (б)
камышовка (зоол.) – эрзхьазилг (-аш) (д, д)
камышовый (прил.) – эрза
канава – сангар (-аш) (й, й)
183 К
Канада – Канада (й)
канадец (этн.) – канадхо (-й) (в, б)
канадка (этн.) – канадхо (-й) (й, б)
канадский (прил.) – канадхой
канал – хьарсам (-аш) (д, д)
канарейка (зоол.) – дошохьазилг (-аш) (д, д)
канат – сома муш (-арч) (б, д)
канатный (прил.) – муша
канатоходец – пелхьа (-ш) (д, д)
кандалы – баргал (-аш) (й, й) // гӀабаш (д)
каноэ – хинкемилг (-аш) (д, д)
Кантышево (пос.) – ТӀой-Юрт (й)
канун – хьалхара д||и (-енош) (д, д)
каньон – аьл||и (-еш) (д, д) // готта чӀож (-аш) (д, д)
канюк (зоол.) – цӀувза кер (-аш) (д, д)
капать – тӀадамаш лéга // тӀадамаш лéгаде // тӀадамаш дотта // тӀадамашца дотта
капель – тӀадамаш лéгар (д)
капелька – тӀадамилг (-аш) (б, д)
капельница – тӀадамашк (-аш) (й, йд)
капитулировать – юхадáла // эша
капитуляция – юхадáлар (д) // эшар (д)
капище – цӀелинг (-аш) (д, д)
капкан – боанг (-аш) (й, й)
капля – тӀадам (-аш) (б, д)
каприз – мух (-аш) (й, й) // хув (-наш) (й, й) // цӀокъал (-аш) (д, д)
капризничать – мух е // / цӀокъалаш е
капризный (прил.) – мух уха // / цӀокъалаш ю
капсуль – пистонг (-аш) (й, й)
капуста (бот.) – кабуц (-аш) (й, й)
капустница (зоол.) – кабуца кӀормац (-аш) (д, д)
капустный (прил.) – кабуца
капюшон – палчакха корта (б)
кáра (наказание) – бéкхам (б) // гӀод (д) // таӀазар (д)
Карабах – Áрцахе (й)
карабин – эпсарий топ (-аш) (й, й)
к 184
Карабулак (пос.) – Илдарха-Пхье (й)
карабулак (представитель ингушского общества) – оарштхо (-й) (в, б) // оарстхо
(-й) (в, б)
карабулакский (прил.) – оарштхой // оарстхой
карабулачка (представительница ингушского общества) – оарштхо (-й) (й, б) //
оарстхо (-й) (й, б)
каравай – герга маькх (-аш) (й, й)
караван – кир (-аш) (й, й)
караванный (прил.) – кира
карагач (бот.) – муш (-аш) (й, й)
каракал (зоол.) – Ӏаьржалерг (-аш) (д, д)
каракалпак (этн.) – къаракхалпакх||е (-ий) (в, б)
каракалпакский (прил.) – къаракхалпакхий
каракалпачка (этн.) – къаракхалпакх||е (-ий) (й, б)
каракулевый (прил.) – элтара
каракуль – элтар (-аш) (й, й)
Каракумы – КхарагӀум (й)
карандаш – къоалам (-аш) (б, д)
карандаш (химический) – шаькъа къоалам (-аш) (б, д)
карапуз – тумпарг (-аш) (в, б)
каратинец (этн.) – кӀирд||е (-ий) (в, б)
каратинка (этн.) – кӀирд||е (-ий) (й, б)
каратинский (прил.) – кӀирдий
карательный (прич.) – таӀазар ду
карать – таӀазар де
караул – гӀáрол (-аш) (д, д) // ха (д)
караулить – ха де
караульный (прил.) – гӀáрола // хаьхой
карачаевец (этн.) – къарш||е (-ий) (в, б)
карачаевка (этн.) – къарш||е (-ий) (й, б)
Карачаево-Черкесия – Къарший-Черсий мохк (б)
карачаевский (прил.) – къарший
Карачай – Къаршече (й) // Къарший мохк (б)
кардинальный (прил.) – эггара керттера
кареглазый (прил.) – жогӀара бӀаргаш дола
185 К
карел (этн.) – кареле (-й) (в, б)
Карелия – Карéлехье (й) // Карéлий мохк (б)
карелка (этн.) – карéле (-й) (й, б)
карельский (прил.) – карéлий
кариб (этн.) – карибхо (-й) (в, б)
карибиянка (этн.) – карибхо (-й) (й, б)
Карибские острова – Кариба гӀáйреш (й)
карибский (прил.) – карибхой
Карибское море – Кариба форд (б)
карий (прил.) – жогӀара
карканье – къáйга Ӏáхар (д)
карлик – чинтолг (-аш) (в, б)
карликовость (дварфизм) (мед.) – чинтолгал (д)
карликовый (прил.) – чинтолга // зӀамига
карман – киса (-ш) (д, д)
карманный (прил.) – кисá // кисá лéладу
карнаухий (о баране) (прил.) – Ӏуза
Карпаты – КхерпатӀе (й)
Карт (пос.) – Кхарт (й)
картина – сурт (-аш) (д, д)
картинный (прил.) – суртий // сурта
картон – сома каьхат (-аш) (д, д)
картонный (прил.) – сомача каьхата
картофель (бот.) – коартол (-аш) (й, й)
картофельный (прил.) – коартолий
Карца (пос.) – Плáнаш (й)
касаться – хьокхадала
каска – аьшкан кий (-наш) (й, й)
Каспийское море – Къаспи-форд (б)
кастрация – даӀар (д)
кастрированный (прил.) – деӀа
кастрировать – даӀа
кастрюля – яь||й (-ш) (б, д)
каталонец (этн.) – каталано (-й) (в, б)
Каталония – Каталанехье (й) // Каталаной мохк (б)
К 186 -
каталонка (этн.) – каталано (-й) (й, б)
каталонский (прил.) – каталаной
катание – керчадар (д) // хéхкар (д)
катапульта – ширдол (-аш) (й, й)
катапультировать – ширдолца кхосса
катаракта (мед.) – морх (й)
катастрофа – бóккха бохам (-аш) (б, д)
катастрофический – чӀоагӀа бохаме
катать – хéхка // керчаде
кататься – хéхкадала // керча
катить – хахка // корчаде
катить (вниз) – чухахка // чукорчаде
катиться – карча
каток – лувжорг (-аш) (д, д)
каторга – халбате (й)
катушка (для ниток) – вординг (-аш) (й, й)
каучук – хьамча (д)
каучуковый (прил.) – хьамчá
кафир – гоавар (-аш) (в, б)
кахетинец (этн.) – кӀахтӀо (-й) (в, б)
кахетинка (этн.) – кӀахтӀо (-й) (й, б)
кахетинский (прил.) – кӀахтӀой
Кахетия – КӀахтӀойче // КӀахтӀой мохк (б)
качать – оагаде // терка // теркаде // торкаде
качаться – терка // тарка
качели – бурчолг (-аш) (б, д)
качество – миштал (й)
качка – теркар (д)
качнуться – ласта // áга
качурка (зоол.) – фордмухмеларг (-аш) (д, д)
каша – худар (-аш) (д, д)
кашель – кхайкадар (д)
кашица – коача худар (-аш) (д, д)
кашлять – кхайкаде
Кашмир – Кашмир (й)
187 К
кашмирец (этн.) – кашмирхо (-й) (в, б)
кашмирка (этн.) – кашмирхо (-й) (й, б)
кашмирский (прил.) – кашмирхой
каштан (бот.) – цӀабал (-аш) (й, й)
каштановый (прил.) – цӀабала
каяться – дехкедáла
квадрат – нийссаьнилг (-аш) (й, й)
квадратный (прил.) – нийссаьнилга
кваканье – пхьидах Ӏáхар (д)
квакать – пхьидах Ӏéха
кваква (зоол.) – варкъилг (-аш) (й, й)
квакша (зоол.) – баьццарпхьид (-арч) (й, й)
квалификация – говзал (й)
квалифицированный (прил.) – лакха говзал йола
квалифицировать – лархӀа
квартал (часть населенного пункта) – кур (-аш) (й, й)
квартал (часть года) – шера д||áкъа (-оакъош) (д, д)
кварц – шакӀа (-ш) (б, д)
квас – масхам (д)
квасцы – оач||ув (-ош) (д, д)
квашение – мистъялийтар (д) // берхӀала йоллар (д) // яша йоллар (д)
квашеный (прил.) – яша елла
кеа (зоол.) – жадоадерг (-аш) (й, й)
кедровка (зоол.) – бӀарашк (д)
кеклик (зоол.) – къортилг (-аш) (й, й)
Кельтское море – Кéльтий форд (б)
кенгуру (зоол.) – кéнгар (-аш) (й, й)
керамика – топпара пхьéгӀаш (й)
керосин – феткен (д)
керосиновый (прил.) – феткена
Керчь (пос.) – Кхерч (й)
Кескем (пос.) – Къаским (й)
кетмень – токх (-аш) (й, й)
кефир – етá шура (й)
кибитка – чаьтар-гӀудалкх (-аш) (й, й)
К 188
кивать – корта лестабе
кивок – корта лостабар (д)
кивсяк (зоол.) – шáролг (-аш) (й, й)
кидать – кхувса // дӀакхувса // тесса // тувса
кизил (бот.) – эсти (-еш) (д, д)
кизиловый (прил.) – эстей
Кизляр (пос.) – Пизлар (й)
кизяк – къохьарг (-аш) (й, й)
килограмм – кийла (-ш) (й, й)
килограммный (прил.) – кийлá
кинжал – шáлта (-ш) (й, й)
кино – кино (д)
кинуть – кхосса // дӀакхосса // тасса
кинуться – тóхавала // кхоссавала
кипение – кӀедж яхар (д) // кхехкар (д)
кипеть – кхехка // кӀеджъяха
Кипр – Кипр (й)
киприот (этн.) – кипрхо (-й) (в, б)
киприотка (этн.) – кипрхо (-й) (й, б)
кипрский (прил.) – кипрхой
кипучий (прил.) – кхéхка
кипятильник – кӀеджйоахийтар (-аш) (й, й)
кипятить – кхéхкаде // кӀеджъяхийта
кипятиться – кӀеджъяккха
кипяток – кӀеджъяьккха хий (д)
кипячение – кӀеджъяккхийтар (д)
кипячёный (прил.) – кӀеджъяьккха
кипящий (прич.) – кӀеджйоаха
киргиз (этн.) – гӀиргӀизо (-й) (в, б)
Киргизия – ПиргӀизой мохк (б) // ПиргӀизехье (й)
киргизка (этн.) – гӀиргӀизо (-й) (й, б)
киргизский (прил.) – гӀиргӀизой
кирка – барг (-аш) (я, я) // аьшка барг (-аш) (я, я) // алхекхашк (-аш) (й, й)
кирка (острая) – зӀокбарг (-аш) (й, й)
кирказон (бот.) – липпарг (-аш) (й, й)
189 К
кирпич – кирпишк (-аш) (й, й)
кирпичный (прил.) – кирпишкий
кисейный (прил.) – кисе
кисет (для хранения фурнитуры) – цӀора (б, д)
кисея – кис||и (-еш) (д, д)
кислинка – мистал (й)
кислотность – мистал (й)
кисло-сладкий (прил.) – миста-мерза
кислый (прил.) – миста
киснуть – мистдала
кисточка – кӀ||удж (-óвжамаш) (б, д)
кисть (винограда) – гáйдолг (-аш) (д, д)
кисть (руки) – кулгтӀоара (-аш) (д, д)
кит (зоол.) – сувсакх (-аш) (б, д)
китаец (этн.) – ченк||е (-ий) (в, б)
Китай – Ченкехье (й) // Ченкий мохк (б)
китайский (прил.) – ченкий
китаянка (этн.) – ченк||е (-ий) (й, б)
китовый (прил.) – сувсакха
кичиться – сонтадáла // доаккхал де
кичливость – сонтал (й) // сонта хилар (д) // доаккхал деш хилар (д)
кичливый (прил.) – сонта
кишечник (анат.) – доккха шерг (д) // чураш (й)
кишечный (прил.) – чурий
кишка (анат.) – шерг (-аш) (д, д)
кишка (прямая) (анат.) – дамагӀа (-ш) (д, д)
кишка (слепая) (анат.) – бӀарзшерг (-аш) (д, д)
кишмиш – кишмишк (-аш) (й, й)
киянка (деревянный молот) – водж (-арч) (й, й)
клавиатура – лакаш (д)
клавиша – лак (-аш) (д, д)
клад – ганз (-аш) (й, й)
кладбище – кашамаш (д) // Ӏимараш (д)
кладь – м||ухь (-óвхьаш) (б, д)
кланяться – корта лостабе // корта тóха
К 190
клапан – ногӀар (-аш) (д, д)
клапан (сердечный) (анат.) – дега ногӀар (-аш) (д, д)
класть – дотта // дилла // дӀадилла // Ӏодилла
клёв – зӀок тóхар (д) // каеттар (д)
клевать – зӀок éтта
клевер (бот.) – кхоткъамб||уц (-аьцаш) (й, й)
клевета – аьлдит (-аш) (д, д) // йоахар (-ий) (д, д) // мéттакӀаьле (-наш) (й, й)
клеветать – доацар дувца // йоахар дувца // мéттакӀаьленаш ювца
клеветник – доацар дувцар (-аш) (в, б) // йоахар дувцар (-аш) (в, б)
клеветнический (прил.) – доацар дувцара // йоахар дувцара // гӀийбата
клей – лотор (-аш) (д, д)
клейкий (прил.) – хьалéташ дола // тӀалéташ дола
клеймить – тáмагӀа тоӀаде // фост тоӀаде
клеймо – тáмагӀа (-ш) (д, д) // фост (-аш) (д, д)
клейковина – мезиг (й)
клеить – лотаде
клёкот – Ӏáхар (д)
клён (бот.) – къоахк (-аш) (й, й)
кленовый (прил.) – къоахка
клепать – хьастамца вӀáшагӀхóтта
клёст (зоол.) – гоалзӀокарг (-аш) (д, д)
клетка – оагилг (-аш) (д, д) // боанг (-аш) (й, й)
клетка (изображение) – чӀéгилг (-аш) (й, й)
клетчатый (прил.) – чӀéгилг йола
клехо (зоол.) – кӀуджмерцхал (-аш) (д, д)
клёцки – гарзáш (й)
клещ (зоол.) – фашкарг (-аш) (й, й)
клещи – моарзагӀа (-ш) (б, д)
клик – кхáйкар (д) // Ӏáхар (д)
кликать – кхáйка // Ӏéха
климат – мехкал (д)
климатический (прил.) – мехкала
клин (в платье, папахе) – улх (-аш) (й, й)
клин (деревянный) – кӀоажам (-аш) (б, д) // загал (-аш) (б, д)
клин (железный) – зайл (-аш) (б, д)
191 К
клиника – дарбанче (-наш) (й, й)
клиновидный (прил.) – загала хьисапе
клинок – гӀама (-ш) (й, й) // дитт (-аш) (д, д)
клинопись – загалйоазув (д)
клинтух (зоол.) – хьунхилг (-аш) (д, д)
клич – тӀахьехам (-аш) (б, д) // кхайкам (-аш) (б, д)
кличка – хьайба цӀ||и (-ераш) (й, й) // йоаккха цӀ||и (-ераш) (й, й)
клок – каьрдиг (-аш) (й, й)
клонить – оагӀордáха // Ӏосéттаде
клониться – оагӀордáла // Ӏосатта
клоп (зоол.) – цизтӀолг (-аш) (й, й) // калпе (-ш) (й, й)
клоповник – цизтӀолгий бӀ||у (-енаш) (б, д)
клоун – жуккарг (-аш) (в, б)
клохтанье – аргӀаш яр (д)
клохтать – аргӀаш е
клочок – чӀéгилг (-аш) (й, й)
клубень – буа óвла (дуа óвлаш) (б, д)
клубиться – гӀатта
клубника (бот.) – бéшаркомар (-аш) (й, й)
клубничный (прил.) – бéшаркомарий
клубок – орг (-аш) (б, д) // гурмат (-аш) (й, й)
клумба – зизáй хаьс (-аш) (д, д)
клушица (зоол.) – бéний къахьайг (-аш) (й, й)
клык – кӀомсар (-аш) (й, й) // къоахк (-аш) (й, й) // пхьар-царг (-аш) (й, й)
клыкастый (прил.) – кӀомсараш йола
клюв – зӀок (-арч) (й, й)
клюворыл (зоол.) – зӀок-сувсакх (-аш) (б, д)
клюка – Ӏáса (-ш) (й, й)
клюква (бот.) – ушалкомар (-аш) (й, й)
клюквенный (прил.) – ушалкомарий
клюнуть – зӀок тóха
ключ (от замка) – дӀоагӀа (-ш) (д, д)
ключ (родник) – хьаст (-аш) (б, д) // шóвда (-ш) (д, д)
ключевой (родниковый) (прил.) – хьастара // шóвда чура
ключевой (главный) (прил.) – кéрттера
к 192
ключица (анатп.) – динбехк (-аш) (б, д)
клякса – шаькъа Ӏатта (-ш) (й, й)
клянчить – дéха
клясть – сардам бáккха
клясться – дув баа // чӀоагӀо е
клятва – дув (-наш) (б, д)
клятвопреступник – дув къаьрбаьр (-аш) (в, б)
клятвопреступница – дув къаьрбаьр (-аш) (й, б)
кляуза – аьлдит (-аш) (д, д)
кляузник – мотт бéттар (-аш) (в, б) // аьлдит леладер (-аш) (в, б)
кляузница – мотт бéттар (-аш) (й, б) // аьлдит леладер (-аш) (й, б)
кляузничать – мотт бéтта // аьлдит лéладе
кляузный (прил.) – йоахарий // аьлдита
кляча (зоол.) – эсала говр (-аш) (й, й)
книга – кинижка (-ш) (д, д) // жагн||и (-еш) (д, д)
книга (для записей) – тептар (-аш) (д, д)
книжка (книга) – кинижка (-ш) (д, д)
книжка (у жвачных животных) (анат.) – кайсарилг (-ш) (й, й)
книзу (нареч.) – Ӏочу // кӀалхе йолчахьа
кнопка (гвоздь) – залтинг (-аш) (д, д)
кнопка (застёжка) – вӀаштадеттарг (-аш) (д, д)
кнут – шод (-арч) (й, й)
кнутовище – кхадж (-аш) (б, д) // шодакхадж (-аш) (б, д)
княгиня – сув (-наш) (й, б) // аьл||ан сéсаг (-ий истий) (й, б)
княжение – оалал (д)
княжеский (прил.) – аьлан
княжество – аьлан м||охк (-ехкаш) (б, д)
княжить – оалал де
княжна – сув (-наш) (й, б) // аьлан йоӀ (мехкарий) (й, б)
князь – аьл||а (-ий) (в, б)
кобель (зоол.) – пхь||у (-арч) (б, д)
кобра (зоол.) – ткъамлихь (-арч) (б, д)
кобура – хумпӀар (-аш) (й, й)
кобчик (зоол.) – дилдиг (-аш) (й, й)
кобыла (зоол.) – кхал (-аш) (й, й)
193 : К
кобылка (зоол.) – шайтӀáговр (-аш) (й, й)
кованый (прил.) – тийса
коварный (прил.) – тийшаболх боалла
коварство – тийшаб||олх (-елхаш) (б, д)
ковать – тувса
ковёр – кӀувс (-аш) (б, д)
ковёр (войлочный) – х||етта ферт (-ийтта ферташ) (й, й)
коверкать – толхаде // тӀакӀалтӀарадáха
ковка – тувсар (д)
ковкий (прил.) – тувсалуш дола
коврик – кӀувсилг (-аш) (б, д) // кӀувсг (-аш) (б, д)
коврик (войлочный) – истинг (-аш) (д, д)
ковриковый (прил.) – кӀувсилга // кӀувсга // истинга
ковровый (прил.) – кӀувса
ковш – чам||и (-еш) (б, д) // кода (-аш) (б, д) // кодилг (-аш) (б, д)
ковш (мельничный для засыпки зерна) – кхимар (-аш) (б, д)
ковыль (бот.) – сóлсамéкхаш (д)
ковылять – тéркаш лéла
ковырять – Ӏéтта
когда (нареч.) – маца
когда-нибудь – мичча хáна
когда-нибудь (нареч.) – цкъа
когда-то (нареч.) – цкъа
коготь – мӀáра (-ш) (й, й)
когтистый (прил.) – мӀáраш йола
кое-где – цхьаннахь // цхьаннахьа
кое-как (нареч.) – халла // цхьа бахьан
кое-какой (мест.) – цхьадола
кое-кто (мест.) – цхьа||вар (-бараш) (в, б)
кое-куда (нареч.) – цхьаннахьа // миччахьа а
кое-что (мест.) – цхьадола
кожа (наружный покров) – цӀóка (-ш) (д, д)
кожа (выделанная) – тӀоарска (д, д) // телат (д)
кожа (хромовая) – совра (-ш) (д, д)
кожаный (прил.) – цӀéка // тӀоарска // телата // нахьара
К 194
кожевенный (прил.) – нахьараш тоаду
кожица – морд (-аш) (б, д)
кожный (прил.) – цӀéкий
кожура – чӀор (-аш) (й, й)
коза (зоол.) – г||áза (-аьзарий) (й, й)
коза (годовая) (зоол.) – оста (-ш) (й, й)
коза (депгс.) – гуз||и (-еш) (й, й)
козёл (зоол.) – бо||дж (-жлой) (й, й)
козёл (горный) (зоол.) – сóсакх (-аш) (й, й)
козий (прил.) – гáза
козлёнок (зоол.) – бӀийг (-аш) (й, й)
козлиный (прил.) – божлой // бéжа
козлятина – гáза дулх (д)
козодой (зоол.) – жéнаткъамбéттарг (-аш) (д, д)
козочка (зоол.) – газилг (-аш) (й, й)
козырёк – лаба (-ш) (й, й) // лабилг (-аш) (й, й)
койка – маьнг||и (-еш) (б, д)
кокетка – сéтта кхал||саг (-нах) (й, б)
кокетливый (прил.) – коача
кокетничать – сéтта
кокетство – зудал (д) // сéттар (д) // коача хилар (д)
коклюш (мед.) – кӀажъуха йӀóвхараш (й)
кокон – геж (-аш) (б, б) // кхоп (-аш) (й, й)
кол (толстая заострённая палка) – хьокх||а (-ий) (б, д)
кол (единица) – цаӀ (-аш) (й, й)
колбаса – марш (-аш) (б, д) // бӀар (-аш) (б, д)
колдовать – бозбуачал де // áмараш е
колдовство – бозбуачал (д) // áмар (-аш) (й, й) // гӀамал (-аш) (д, д)
колдун – бозбуач (-аш) (в, б)
колдунья – бозбуач (-аш) (й, б) // гӀам (-аш) (д, д)
колебание – лéстар (д) // эгадар (д) // эгар (д)
колебательный (прил.) – лéсташ дола // эгаш дола
колебать – лéстаде // эгаде
колебаться – лéста // эга
коленный (прил.) – гона
195 К
колено (анат.) – го (-ш) (б, д) // гола (-ш) (й, й)
коленчатый (прил.) – голаш йийна
колесница – хьорк||ув (-ош) (й, й)
колёсный (прил.) – чáрхий
колесо – чарх (-аш) (й, й)
колесо (мельничное) – берда (-ш) (б, д)
колея – наькъа лар (-аш) (й, й)
колибри (зоол.) – дургалхьазилг (-аш) (д, д)
количественный (прил.) – массалий
количество – массал (й) // дукхал (й)
колкий (колючий) (прил.) – морса
колкий (поддающийся колке) (прил.) – корка
колкость – Ӏ||оттар (-увттараш) (д, д)
коллега – гӀулакха новкъост (-ий) (в, б) // балха новкъост (-ий) (в, б)
коллемболла // ногохвостка (зоол.) – когцӀогдарьг (-аш) (й, й)
колобок – гéрга маькх (-аш) (й, й)
колода – гударг (-аш) (й, й)
колодезный (прил.) – гӀув чура
колодец – гӀув (-наш) (й, й)
колодка – кеп (-аш) (й, й)
колокол – гургал (-аш) (б, д)
колокольный (прил.) – гургалá
колокольчик – гургилг (-аш) (б, д)
колос – ка (-наш) (б, д)
колоситься – ка бáккха
колосистый (прил.) – ка бола
колосовые – ка бола ялаташ (д)
колоссальный (прил.) – тӀехдóккха
колотить – дéтта
колотиться – дéттадала
колотушка – водж (-арч) (й, й)
колотый (прил., прич.) – аьта // Ӏéтта
колоть – эттӀаде // дóхаде
колоться – оатадала // Ӏéттадала
колоша – колошк (-аш) (й, й)
К 196
колпак – кад (-аш) (б, д)
колпица (зоол.) – бахьазӀокьярг (-аш) (й, й)
колумбиец (этн.) – колумбхо (-й) (в, б)
колумбийка (этн.) – колумбхо (-й) (й, б)
колумбийский (прил.) – колумбхой
Колумбия – Колумбехье (й) // Колумбхой мохк (б)
колчан – тӀаьский ботт (-аш) (б, д)
колыбель – áга (-ш) (д, д)
колыбель (родина, место рождения) – даьхе (й) // áганче (й)
колыбельный (прил.) – áга
колыхание – лéстадар (д)
колыхать – лéстаде
колыхаться – лéста // оагадала
колышек – загал (-аш) (б, д)
кольцевание – чӀ||уг йоллар (-овгаш йоахкар) (д, д)
кольцевать – чӀуг йоалла
кольцевой (прил.) – чӀогара // гӀозара
кольцеобразный (прил.) – чӀогара хьисапе // гӀозара хьисапе
кольцо – гӀоз (-арч) (б, д) // чӀ||уг (-овгаш) (й, й)
кольчатый (прил.) – чӀогараш йола
кольчуга – цхар (д)
колючий (прил.) – кӀарцхалаш доахка // морса
колючка – кӀарцхал (-аш) (д, д) // баӀа (-ш) (б, б)
колющий (прил.) – Ӏéтта
ком (земли) – дарбал (-аш) (й, й) // гала (-ш) (й, й) // гарза (-ш) (й, й)
команда (группа людей) – тоаба (-ш) (й, й)
команда (приказ) – амар (-аш) (д, д)
командир – хьóвда (-ш) (в, б)
командование – хьалхале лелаяр (д) // кулгал дар (д) // амараш телар (д)
командовать – хьалхале лелае // кулгал де // амар дала
команч (этн.) – команч||е (-ий) (в, й, б)
комар (зоол.) – зӀокмоз||а (-ий) (б, д)
комариный (прил.) – зӀокмозий
комбинировать – цхьантóха // вӀáшагӀтóха
комета – цӀог-седкъ||а (-ий) (б, д)
197 К
кометный (прил.) – цӀог-седкъá
коми (этн.) – ком||е (-ий) (в, й, б)
коми (прил.) – комий
комический (прил.) – сакъéрдаме // бéламе
комичный (прил.) – бéламе
комментарий – маӀан дар (д) // áлар (-аш) (д, д)
комментирование – маӀан дар (д) // áлар (-аш) (д, д)
комментировать – маӀан де // áла
комментатор – маӀан дер (-аш) (в, б)
коммерсант – совдегархо (-й) (в, б)
коммерция – совдегарал (-аш) (д, д)
коммуникативный (прил.) – бувзама
коммуникация – бувзам (-аш) (б, д)
комната – цӀ||а (-éнош) (д, д)
комнатка – цӀалг (-аш) (д, д)
комнатный (прил.) – цӀен // цӀагӀара
комок – галинг (-аш) (й, й) // гарзилг (-аш) (й, й) // мажарг (-аш) (б, д)
комок (грязи, прилипший к шерсти животных) – барбал (-аш) (й, й)
компактный (прил.) – бутув // айха
компас – къулба (-ш) (д, д) // зӀалгӀа (-ш) (д, д)
компаньон – новкъост (-ий) (в, б) // доакъашхо (-й) (в, б)
компаньонка – доакъашхо (-й) (й, б)
компенсация – мéттаóттадар (д)
компенсировать – мéттаóттаде
компетентность – ховш хилар (д) // гӀулакх дóвзаш хилар (д)
компетентный (прил.) – ховш вола // гӀулакх дóвзаш вола
компонент – д||áкъа (-оакъош) (д, д)
компоновать – вӀáшагӀдолла
компот – сомий хий (д)
компрометировать – юхьӀаьржъе
кон (в игре) – бӀал (-аш) (б, д)
конверт – б||отт (-éтташ) (б, д)
конвоир – комбо (-й) (в, б)
конденсация – дикъдар (д) // Ӏоадар (д)
конденсировать – дикъде // Ӏоаде
К 198
конденсироваться – дикъдалар (д) // Ӏар (д)
конёк (для катания) – когсоалоз (-аш) (й, й)
конёк (на крыше) – гӀай (-наш) (д, д)
конёк (птица) (зоол.) – цонмеъа (-ш) (й, й)
конёк (маленький конь) (зоол.) – говрг (-аш) (й, й)
конёк (насек.) (зоол.) – баскилг (-аш) (д, д)
конёк морской (зоол.) – фордговрг (-аш) (й, й)
конец – б||ух (-овхаш) (б, д) // чаккхе (-наш) (й, й) // дист (-аш) (д, д)
конечно – шéко йоаццаш // дувцилга йоаццаш
конечности – когаш-кулгаш (д)
конечный (прил.) – тӀеххьара
конина – говра дулх (д)
конкретный (прил.) – хоадам бола // белгала дола
конник – дошло (-й) (в, б)
конный (прил.) – гóврий // дой
коновязь – караз (-аш) (д, д)
конокрад – гóврий къу (-й) (в, б)
конопатый (прил.) – къоарзингаш доахка
конопля (бот.) – кӀóмал (б)
коноплянка (зоол.) – цанилг (-аш) (д, д)
конопляный (прил.) – кӀóмала
конопушка – къоарзинг (-аш) (й, й)
конский (прил.) – гóврий
консолидация – вӀáшагӀтóхар (д)
консолидировать – вӀáшагӀтóха
консолидироваться – вӀáшагӀкхéта
континент – Дунен Лаьтта (-ш) (д, д)
континентальный (прил.) – Дунен Лаьттан
контрибуция – йоал (й)
контролёр – тӀахьожар (-аш) (в, й б)
контролировать – бӀарглакха // тӀахьажа
контроль – бӀарглокхам (б) // тӀахьажар (д) // тӀахьожам (б)
контуженый (прил.) – човхадаь
контузить – човхаде
контузия – човхам (б)
199 К
контур – гом (-аш) (б, д)
контурный (прил.) – гóма
конура – жӀале бӀу (-наш) (й, й)
конфиденциальный (прил.) – къайлагӀара
конфискация – дӀадáккхар (д)
конфискованный (прил.) – дӀадаьккха
конфисковать – дӀадáккха
конфликт – къóвсам (-аш) (б, д)
конфликтный (прил.) – къóвсаме
конфуз – эхь хилар (д)
конфузить – эхь хéтийта
конфузиться – эхь хéта
конфузливый (прил.) – áйхье
концентрация – цхьаннахьа гулдар (д) // дикъдар (д)
концентрировать – цхьаннахьа гулде // дикъде
концентрироваться – цхьаннахьа гулдала // дикъдала
кончать – довла // йистéдáккха // кхоачаде
кончаться – йистедáла // кхоачадала
кончик – юхьиг (-аш) (й, й)
кончина – далар (д) //дӀадáлар (д) // кхалхар (д)
кончить – чакхдáккха // йистедáккха // кхоачаде
кончиться – кхоачадала // чакхдáла // йистедáла
конь (зоол.) – говр (-аш) (й, й) // д||ы (-ой) (б, д)
конь (боевой) – сурул (-аш) (й, й)
коньки – когсоалозаш (й)
конюх – говрий Ӏу (-й) (в, б)
конюшня – гóврий кхий (-наш) (д, д)
копать – áхка
копейка – кепиг (-аш) (д, д)
копить – Ӏоаде
копиться – Ӏá
копна – гӀáма (-ш) (й, й) // токхор (-аш) (й, й)
копна (снопов) – литта (-ш) (д, д)
копоть – кӀурз (б)
копоушка – лергашцӀендерг (-аш) (й, й)
К 200
коптилка – бусйоагорг (-аш) (й, й) // чиркх (-аш) (б, д)
коптить – кӀур бе
копчение – кӀураца докъадар (д)
копчёный (прил.) – кӀураца докъадаь
копчик – цӀоган тӀехк (й)
копыто – барг (-аш) (б, д)
копьё – гӀа (-наш) (б, д) // гéбагӀа (-ш) (б, д)
кора (деревьев) – коаст (й)
кора (земная) – лаьттан чӀор (й)
кора (головного мозга) (анат.) – хьаь тӀехьанахьара чӀор (й)
корабельный (прил.) – кéма
корабль – кéма (-ш) (д, д)
коралл (зоол.) – садоалла зиза (-ш) (д, д)
коралл (камень) – маржáн (б)
коралловый (прил.) – маржáний
Коран – КъорӀа (д)
кореец (этн.) – силло (-й) (в, б)
корейский (прил.) – силлой
коренной (исконный) (прил.) – хьалха денз баьха
коренной (основной) (прил.) – керттера
корень – овла (-ш) (б, д)
корешок – овлинг (-аш) (б, д)
Корея – Силлойче (й) // Силлой мохк (б)
кореянка (этн.) – силло (-й) (й, б)
корзина – тускар (-аш) (д, д)
коридор – уйче (-наш) (й, й)
коридорный (прил.) – уйчен
корить – тӀехбéттамаш де // бартбéтта
корица – кóстагӀа (б)
коричневый (прил.) – муора
корка – чӀорг (-аш) (д, д)
корм – доакъар (д)
кормá (судна) – кéма цӀог (д)
кормёжка – кхáбар (д)
кормить – дуаде // кхáба
201 К
кормление – дуадар (д) // кхáбар (д)
кормовой (прил.) – доакъара
кормушка (для скота) – ний (-ш) (й, й)
кормушка (для собаки) – мордилг (-аш) (й, й)
корневой (прил.) – óвлан
корнегрыз (зоол.) – óвлашдуарг (-аш) (й, й)
короб – кхизг (-аш) (й, й)
коробить (кривить) – соттаде // гоамде
коробить (вызвать отвращение) – халахéтар де
коробитьсся – сатта // гоамдала
коробка – кӀинг (-аш) (б, д) // кӀопилг (-аш) (й, й) // сáнагӀа (-ш) (д, д)
коробка (дверная) – наӀара сáнагӀа (-ш) (д, д)
коробка (оконная) – кóра сáнагӀа (-ш) (д, д)
коробка (на поясе) – гӀутакх (-аш) (й, й)
корова (зоол.) – етт (доахан) (б, д)
корова (детск.) (зоол.) – йич||и (-еш) (б, д)
корова морская (зоол.) // дюгонь – форд||ъетт (-доахан) (б, д)
коровий (прил.) – Ӏатта
коровник – божал (-аш) (й, й)
короед (зоол.) – коастъюарг (-аш) (й, й)
королева – паччахь (-аш) (й, б) // паччахьа сесаг (истий) (й, б)
королевич – паччахьа воӀ (къонгаш) (в, б)
королевна – паччахьа йоӀ (мехкарий) (й, б)
королевский (прил.) – паччахьа
королёк (зоол.) – зоазарг (-аш) (д, д)
королёк (бот.) – хурма (-аш) (й, й)
король – паччахь (-аш) (в, б)
коромысло – Ӏад (-арч) (д, д) // вéдараш кхухьа Ӏад (-арч) (д, д)
корона – паччахьа кий (-наш) (й, й) // тадж (-аш) (й, й)
коростель (зоол.) – зӀад (-арч) (д, д)
коротать – лоацде
короткий (прил.) – лоаца
коротко (нареч.) – лоацца
короче – лоацца аьлча
корочка – чӀорг (-аш) (д, д)
К 202
корректирование – тоадар (д)
корректировать – тоаде
корректность – эздий хилар (д)
корректный (прил.) – эздий
коррозия – мукхдаар (д)
коррумпированность – кхааш даржар (д)
коррупционер – кхаа ийдер (-аш) (в, б)
коррупционерка – кхаа ийдер (-аш) (й, б)
коррупция – кхааш ийдар (д)
Корсика – Корс-Пайре (й)
корсиканец (этн.) – корс||е (-ий) (в, б)
корсиканка (этн.) – корс||е (-ий) (й, б)
корсиканский – корсий
кортик – лоаца шалта (-ш) (й, й)
корсак (зоол.) – гӀомарцхьогал (-аш) (д, д)
корчевать – овлаш а тӀехьа хьалдáха
корчевание – овлаш а тӀехьа хьалдáхар (д)
коршун (зоол.) – маккхал (-аш) (д, д)
корыто – гий (-наш) (д, д) // ний (-ш) (й, й)
корыто (круглое для теста) – оаркх||ув (-ош) (д, д)
корыто (плоское, медное) – чáра (-ш) (й, й)
корь (мед.) – сурхаш (й)
корявый (прил.) – сийтта // морса
коряк (этн.) – чачвен||е (-ий) (в, б)
корякский (прил.) – чачвений
корячка (этн.) – чачвен||е (-ий) (й, б)
коса (орудие труда) – мáнгал (-аш) (б, д)
коса (волосы) – кӀ||едж (-ажараш) (й, й)
косвенный (прил.) – гадоахарг
косарь – мáнгалхо (-й) (в, б)
косилка – кӀа хьокха машéн (-аш) (й, й)
косить (работать косой) – мáнгал хьакха
косить (кривить) – бӀáгӀархьéжа
коситься – бӀáгӀардáла
космический (прил.) – áйлама
203 К
космогония – седкътохкам (б)
космология – áйламӀилма (д)
космонавт – áйламхо (-й) (в, й, б)
Космос – Áйлам (й)
косо (нареч.) – зула // оагӀора
косовица – мáнгал хьакхар (д) // мáнгала ха (й)
косовище – гӀол (-аш) (й, й)
косоглазый (прил.) – бӀáгӀара
косоглазый (сущ.) – бӀáгӀарг (-аш) (в, б)
косогор – босе (-наш) (й, й)
косой (прил.) – зула // бӀáгӀара // оагӀора
косой (сущ.) – бӀáгӀарг (-аш) (в, б)
костариканец (этн.) – костарикьхо (-й) (в, б)
костариканка (этн.) – костарикьхо (-й) (й, б)
костариканский (прил.) – костарикьхой
костёл – киназ (-аш) (д, д)
костёр – цӀ||и (-ераш) (й, й)
костлявый (прил.) – тӀехкаш тӀаяьнна // гӀийла
костный (прил.) – тӀехка // тӀехкашкара
косточка (фруктовая) – генарг (-аш) (д, д)
костыль – Ӏáса (-ш) (й, й)
кость – тӀехк (-аш) (й, й)
кость (затылочная) (анат.) – пхьукӀоага тӀехк (й)
костюм – барзкъа (-ш) (д, д)
костяника – кӀаца (-ш) (й, й)
костяной (прил.) – тӀехкий
косуля (зоол.) – лийг (-аш) (д, д)
косынка – делг (-аш) (д, д) // долг (-аш) (д, д)
косьба – мáнгал хьакхар (д)
косяк (дверной) – наӀара сáнагӀа (-ш) (д, д)
кот (зоол.) – маӀа циск (-аш) (д, д)
котёл – яь||й (-ш) (б, д)
котелок – яьйлг (-аш) (б, д) // яьинг (-аш) (б, д)
котёнок (зоол.) – циска кӀориг (-аш) (й, й)
котик морской (зоол.) – фордцициг (-аш) (д, д)
К 204
котлован – кӀоаг (-арч) (б, д)
котловина – чукхийттаче (-наш) (й, й) // кӀоаг (-арч) (б, д) // чукхийтта моттиг
(-аш) (й, й)
который – малагӀа // масслагӀа
кочевать – йорт éтта
кочевник – йорт||саг (-нах) (в, б)
кочевой (прил.) – йóрта
коченеть – гӀóраде
кочерга – кхáра аьшкал (-аш) (б, д)
кочерыжка – т||ум (-омараш) (й, й)
кошара – жел (-аш) (б, д)
кошачий (прил.) – циска
кошелёк – бохча (-ш) (д, д)
кошёлка – тускар (-аш) (д, д)
кошеный (прил.) – хьекха
кошечка (зоол.) – цициг (-аш) (д, д)
кошка (зоол.) – циск (-аш) (д, д)
кошка (детск.) (зоол.) – циц||и (-еш) (д, д) // цициг (-аш) (д, д)
кошма – тхе фéрта (-ш) (й, й) // истинг (-аш) (д, д)
кошмар – унзара гӀа (-наш) (д, д)
кошмарный (прил.) – унзара // во
краб (зоол.) – хинцӀ||éза (-одз) (д, д)
краденый (прил.) – лочкъадаь
крадучись (нареч.) – тéбба // лечкъаш
краевед – мохктохкар (-аш) (в, й, б)
краеведение – мохктахкар (д)
краеведческий (прил.) – мохктохкама
кража – къоал (-аш) (д, д)
кража (мелкая) – курхал (-аш) (й, й)
край (страна) – м||охк (-ехкаш) (б, д) // мата (й)
край (чего-то) – йист (-ош) (й, й)
крайне (нареч.) – чӀоагӀа // тӀех
крайний (прил.) – йистéра // тӀехьара
Крайний Север – Йистéра Пинбухе (й)
кран (водопроводный) – кӀаллинг (-аш) (й, й) // кӀалла (-ш) (й, й)
205 К
кран (подьёмный) – цӀáрацӀур (-аш) (й, й)
крапива (бот.) – нитт (-аш) (б, б)
крапивник (зоол.) – пархилг (-аш) (д, д)
крапивница (мед.) – хьер (д)
крапивный (прил.) – ниттий
крапинка – тӀадам (-аш) (б, д) // бӀалг (-аш) (б, д)
краса – хозал (й)
красавец – хоза||варг (-баргаш) (в, б) // хоза саг (нах) (в, б)
красавица – хоза||ярг (-баргаш) (й, б) // хоза саг (нах) (й, б)
красавица (детск.) – хози (й)
красивый (прил.) – хоза // зорта
красивый (детск.) (прил.) – зизи
красить – басар хьакха // басар де // басар тóха
краска – басар (-аш) (д, д)
краснеть – цӀийдала
красноватый (прил.) – цӀегӀо лесташ
Красное море – ЦӀе форд (б)
красноклоп (зоол.) – цӀе цизтӀолг (-аш) (й, й)
красноречивый (прил.) – метта шаьра
красноречие – метта шаьра хилар (д)
краснота – цӀел (й)
красный (прил.) – цӀе
красоваться – хоздала
красота – хозал (й)
красочный (прил.) – басарий
красть – къоал де
красться – теба
красящий (прич.) – басар хьéкха // басар ду
красящий (прил.) – басар доалла
краткий (прил.) – лоаца
кратковременный (прил.) – лоаццача хáна
краткосрочный (прил.) – лоаццача хáна
краткость – лоацал (д)
кратный (мат.) – дéкъалуш дола
кратчайший (прил.) – лоацагӀа дола
К 206
крах – хӀалакьхилар (д)
крачка (зоол.) – хинсув (-наш) (й, й)
крашение – басардар (д) // басар хьакхар (д)
крашеный (прил.) – басар даь // басар тéха /7 басар хьекха
кремнёвый – моакхаза
кремний – моакхаз (б)
кремнистый (прил.) – моакхаз боалла
кремовый (прил.) – ӀажагӀа-кӀай
крен – оагӀордáлар (д)
кренить – оагӀордáккха
крениться – оагӀордáла
крендель – чӀорак (-аш) (д, д)
крепить – чӀоагӀде
крепиться – чӀоагӀдала // сатóха // садéтта
крепкий (прил.) – онда // чӀоагӀа
крепко (нареч.) – чӀоагӀа
крепкость – ондал (й)
крепкость (спирта, вина) – чӀоагӀал (й)
крепление – чӀоагӀдар (д)
крепнуть – чӀоагӀдала
крепость (укрепление) – буро (-ш) (й, й) // гӀап (-аш) (й, й)
крепость (прочность) – чӀоагӀал (й)
крепчать – чӀоагӀдала
кресало – саьтал (-аш) (й, й)
крест – жӀар (-аш) (д, д)
крестец (анат.) – пхорагӀа букъ (б)
крестик – жӀарг (-аш) (д, д)
крестить – жӀарг óлла
креститься – жӀарг олла
крест-накрест (нареч.) – жӀарга хьисапе
крестовина – ликӀ (-аш) (д, д)
крестовый (прил.) – жӀарга
кречет (зоол.) – соагӀара лаьча (-ш) (д, д)
крещение – жӀарг оллар (д)
кривая (сущ.) – гоама тáка (-ш) (д, д)
207 К
кривизна – гоамал (й)
кривить – гоамде // соттаде
кривиться – гоамдала // сатта
кривляться – сéтта
криво (нареч.) – гоама // зула
кривобокий (прил.) – оагӀорасéтта
кривой (прил.) – гоама // зула
крик – цӀогӀа (-рч) (д, д) // м||ухь (-ахьарч) (б, д)
кричать – цӀогӀа детта // мухь бéтта
кров – фусам (-аш) (й, й) // тховкӀийле (-наш) (й, й)
кровавый (прил.) – цӀéша диза
кровать – маьнг||и (-еш) (б, д)
кровельный (прил.) – тхóвна // тхов тулла
кровеносный (прил.) – цӀий лéла
кровля – тхов (-наш) (б, д)
кровля (из соломы, глины) – кхалар (-аш) (д, д)
кровник – дóвхо (-й) (в, б) // маьр||и (-еш) (в, б)
кровный (прил.) – цхьан цӀен
кровожадный (прил.) – къиза
кровеносный (прил.) – цӀий лéла
кровоизлияние (мед.) – цӀий доссар (д) // цӀийхьадар (д)
кровообращение (анат.) – цӀий лелар (д)
кровообращение мозговое (физиол.) – хьаь чу цӀий лелар (д)
кровоостанавливающий (прич.) – цӀийсоцаду
кровопийца – цӀиймерг (-аш) (д, д)
кровопролитие – цӀий Ӏодахийтар (д)
кровотечение (мед.) – цӀийхьадар (д) // цӀийахар (д)
кровоточивый (прил.) – цӀийуха
кровоточить – цӀий аха
кровохарканье (мед.) – цӀий Ӏеттадар (д) // цӀий тувсар (д)
кровь – цӀий (-ш) (д, д)
кровяной (прил.) – цӀе
кройка – бустам (-аш) (й, й) // даккхар (д)
кроить – ло баккха
крокодил (зоол.) – воатагар (-аш) (й, й)
К 208 -
крокодиловый (прил.) – воатагара
кролик (зоол.) – кун||и (-еш) (й, й)
кроличий (прил.) – куне
крольчатина – куне дулх (д)
крольчиха (зоол.) – кхал кун||и (-еш) (й, й)
крольчонок (зоол.) – куне кӀориг (-аш) (й, й)
кроме (предл.) – мара // совгӀа // доацар
кроме того – цул сов // цул совгӀа
кромка – дист (-аш) (д, д)
кромка (берега) – берг (-аш) (б, д)
кромсать – тéда
крона – хьорх (-аш) (й, й)
крот (зоол.) – балкъазар (-аш) (й, й)
кроткий (прил.) – аьсала
кротость – оасалал (д)
крохотный (прил.) – геттара зӀамига
крошечный (прил.) – геттара зӀамига
крошить – áта
крошиться – оатадала
крошка – гӀаргӀа (-ш) (б, д)
круг – го (-наш) (б, д)
круг (в танце) – бӀал (-аш) (б, д)
круг (гончарный) – гом (-аш) (б, б)
круглолицый (прил.) – герга юхь йола
круглый (прил.) – герга
круговой (прил.) – гобоахаш
кругом (нареч.) – гóнахьа
кружащий (прич.) – кхаста // кхéста
кружевной (прил.) – цхарала
кружево – цхарал (-аш) (б, д)
кружить – гобаха // кхéстаде
кружиться – гобаха // кхéста // хьувза
кружка – куришка (-ш) (й, й)
кружной (прил.) – гадоахарг бóда
кружок – голг (-аш) (б, б)
209 К
круп (лошади) – га||ъ (-аш) (б, д) // б||ух (-óвхамаш) (б, д)
круп (мед.) – яӀа (д)
крупа – ишк (й)
крупинка – буртиг (-аш) (б, д)
крупно (нареч.) – дóккха
крупноватый (прил.) – ондо
крупный (прил.) – дóккха
крупный (помол) (прил.) – гӀоргӀа
крупяной (прил.) – Ӏовна // ишка
крутизна – мухале (-наш) (й, й)
крутить – кхестаде // хьувзаде
крутиться – кхеста // хьувза
круто (нареч.) – нийса Ӏочу
крутой (прил.) – нийса Ӏочудóда
крутящийся (прич.) – кхаста // кхéста
круча – нийса Ӏочуйода моттиг (-аш) (й, й)
кручение – кхестадар (д)
кручёный (прил.) – деӀá
кручина – сагото
кручиниться – саготде
крушение – дохар (д) // чудахар (д)
крушина (бот.) – чанбоал (-аш) (б, б)
крушить – дохаде // хӀалакде
крыжовник (бот.) – кӀудилг (-аш) (й, й)
крыжовниковый (прил.) – кӀудилга
крылан (зоол.) – Ӏимаьшк (-аш) (д, д)
крылатый (прил.) – ткъамаш дола
крыло – ткъам (-аш) (б, д)
крыльцо – лаба (-ш) (й, й)
Крым – Пирма (й) // Пирма áре (й)
крымчак (этн.) – гӀирмахо (-й) (в, б)
крымчачка (этн.) – гӀирмахо (-й) (й, б)
крынка – зоакилг (-аш) (й, й)
крынка (деревянная) – мурилг (-аш) (й, й)
крыса (зоол.) – цицхолг (-аш) (й, й)
к 210
крысиный (прил.) – цицхолга
крытый (прил.) – тхов бола // тхов тиллá
крыть – тилла
крыться – далла
крыша – тхов (-наш) (б, д)
крыша (глиняная) – бада (-ш) (б, д)
крышка – ногӀар (-аш) (д, д)
крюк – чӀ||уг (-овгаш) (й, й) // мӀáра (-ш) (б, д)
крючок – чӀ||угилг (-овгилгаш) (й, й) // мӀáрилг (-аш) (б, д) // мӀáра (-ш) (б, д)
кряж – аргӀа (-ш) (д, д)
кряква (зоол.) – акха боабашк (-аш) (й, й)
кряшен (этн.) – кераста татр||е (-ий) (в, б)
кряшенка (этн.) – кераста татр||е (-ий) (й, б)
кстати (нареч.) – хáннахьа // эшшача // доаггӀача
кто (мест.) – мала
кто-либо (мест.) – моллагӀа
кто-нибудь (мест.) – моллагӀа
кто-то – цхьа // цаӀ // моллагӀвар
кубанец – къóбанхо (-й) (в, б)
кубанка – къóбанхо (-й) (й, б)
кубанский (прил.) – къóбанхой
Кубань (р.) – Къóбанхий (д)
кубарем (нареч.) – Ӏункара
кубачинец (этн.) – кубч||е (-ий) (в, б)
кубачинка (этн.) – кубч|| е (-ий) (й, б)
кубачинский (прил.) – кубчий
кубок – толам кад (-аш) (б, д)
кувалда – варбаст (-аш) (й, й)
Кувейт – Кувейт (й)
кувейтец (этн.) – кувейтхо (-й) (в, б)
кувейтка (этн.) – кувейтхо (-й) (й, б)
кувейтский (прил.) – кувейтхо (-й) (в, й, б)
кувшин (медный) – кӀудал (-аш) (й, й)
кувшин (глиняный) – кхáба (-ш) (й, й) // кхáбилг (-аш) (й, й)
кувшин (глиняный с широким горлышком) – гиба (-ш) (й, й)
211 К
кувшин (из декоративной тыквы) – тут||и (-еш) (й, й)
кувшин (сузким горлышком) – сурилг (-аш) (й, й)
кувшинка (бот.) – хинкӀудалг (-аш) (й, й)
кувшинчик – зоакилг (-аш) (й, й)
кувыркаться – кӀалтӀалéлха // цӀуттарлéлха
кувырком (нареч.) – цӀуттара // Ӏункара
куда (нареч.) – мича // сéнга
куда-нибудь (нареч.) – цхьаннахь // цхьáннахьа
куда-то (нареч.) – цхьаннахь // цхьаннахьа
кудахтанье – Ӏáхар (д)
кудахтать – Ӏéха
кудесник – бӀарлóвцар (-аш) (в, б)
кудри – кӀозалаш
кудрявый (прил.) – хьáйза
кузнец – зоргаз (-аш) (в, б) // аьшкапхьар (-аш) (в, б) // пхьар (-аш) (в, б)
кузнечик (зоол.) – баскилг (-аш) (д, д)
кузнечный (прил.) – аьшкапхьáра
кузница – пхьоалле (-наш) (й, й) // пхьáрмате (-наш) (й, й)
кукареканье – боргӀалах Ӏáхар (д)
кукарекать – боргӀалах Ӏéха
кукла – теник (-аш) (й, й)
кукольный (прил.) – теникий
кукуруза (бот.) – хьажкӀа (-ш) (й, й)
кукурузный (прил.) – хьажкӀай
кукурузовод – хьажкӀашлéлаерхо (-й) (в, б)
кукушка (зоол.) – бéкарг (-аш) (й, й) // кукал (-аш) (й, й)
кулак – бий (-наш) (б, д)
кулан (зоол.) – áкхав||ир (-араш) (й, й)
кулачный (прил.) – бийний
кулачок – бийг (-аш) (б, д)
кулёк – каьхата тӀормиг (-аш) (б, д)
кулик (зоол.) – химелг (-аш) (й, й)
куль – гал||и ( еш) (д, д)
культ – дина гӀулакх дар (д)
культовый (прил.) – дина гӀулакх ду
К 212
культурный (прил.) – эзди
куманика – Ӏаьржа комар (-аш) (й, й)
кумган – гӀумагӀа (-ш) (й, й)
кумир – бӀалгӀа (-ш) (й, й)
кумык (этн.) – гӀумк||е (-ий) (в, б)
Кумыкия – ГӀумкехье (й) // Пумкий мохк (б)
кумыкский (прил.) – гӀумкий
кумычка (этн.) – гӀумке (-ий) (й, б)
куний (прил.) – соалора
куница (зоол.) – соалор (-аш) (д, д) // соалорг (-аш) (д, д)
купальный (прил.) – лувча
купание – лувчар (д)
купать – лувчаде
купаться – лувча
купец – таьргхо (-й) (в, б) // бáзархо (-й) (в, б)
купеческий (прил.) – таьргхой // бáзархой
купить – эца
купленый (прич., прил.) – ийца
купля – эцар (д)
купол – чáртакх (-аш) (й, й)
куполообразный (прил.) – чáртакха хьисапе
купорос – зéнгал (д)
купырь (бот.) – чӀим (-аш) (б, б)
курага – йокъаяьча гӀамагӀай гаргаш (й)
курган – боарз (-аш) (б, д) // гув (-наш) (б, д)
курганник (зоол.) – боарзашкара аьрз||и (-еш) (й, й)
курд (этн.) – кхурт||е (-ий) (в, б)
курдиянка (этн.) – кхурт||е (-ий) (й, б)
курдский (прил.) – кхуртий
курдюк – дум||и (-еш) (б, д)
курение – гӀаьли óзар (д)
куриный (прил.) – кóтама
курить – увза
куриться – кӀур бе
курица (зоол.) – кóтам (-аш) (й, й)
213 К
курносый (прил.) – мераж хьалхьáйза
курок – лак (-аш) (д, д) // зӀок (-араш) (й, й)
куропатка (зоол.) – моаш (-арч) (й, й)
курчавый (прил.) – хьáйза
курьёз – беламе хӀама (-ш) (д, д)
курьёзный (прил.) – беламе
курятина – кóтама дулх (д)
курятник – горинг (-аш) (д, д) // гора (-ш) (д, д) // бу (-наш) (й, й)
кусать – царгаш éтта
кусаться – царгаш етта
кусачий (прил.) – царгаш етта
кусачки – моарзагӀа (-ш) (б, д)
кусковой (прил.) – бӀалг бола
Кусово (пос.) – Курпе (й) //ПалгӀай Курпе (й)
кусок – дáкъа (-ш) (д, д) // дáкъилг (-аш) (д, д) // чӀéгилг (-аш) (й, й) // бӀалг (-аш) (б,
д) // гала (-ш) (й, й)
кусок (верёвки, ремня) – тӀаьнахк (-аш) (й, й)
куст – кӀóтарг (-аш) (й, й)
кустарник – кӀóтарг (-аш) (й, й)
кустарниковый (прил.) – кӀóтаргий
кустарница (зоол.) – кӀóтаргхьазилг (-аш) (д, д)
кутан – аргӀа (-наш) (й, й)
кутать – хьоарчаде
кутаться – хьéрча
кухня – нана-цӀ||а (-éнош) (д, д) // ноанал ду цӀ||а (-éнош) (д, д)
кухонный (прил.) – наьна-цӀен // ноанал деча цӀен
куча – чоалх (-аш) (й, й) // гурмат (-аш) (й, й) // гув (-наш) (б, д)
куча (зерна) – эл (-аш) (й, й)
куча (сена) – паркх (-аш) (й, й)
кушанье – даар (д)
кушать – даа
кхмер (этн.) – кхмер||е (-ий) (в, б)
кхмерка (этн.) – кхмер||е (-ий) (й, б)
кхмерский (прил.) – кхмер||е (-ий) (в, б)
Кыргызстан – ПиргӀизстанехье (й) // ПиргӀизой мохк (б)
Л 214
кювет – наькъацара сангар (-аш) (й, й)
Кязи (пос.) – Каьзи (й)
Кяхк (пос.) – Кхаьхк (й)
Л
лабиринт – тувлорг (-аш) (д, д)
лава – лаьла кхера (б)
лаванда – лоаман зиза (-ш) (д, д)
лавина – хь||етт (-áттараш) (й, й)
лавина (снежная) – лай хь||етт (-аттараш) (й, й)
лавка (магазин) – тика (-ш) (й, й)
лавка (скамья) – дӀаьха гӀанд (-аш) (д, д)
лавочник – тиканча (-ш) (в, б)
лавочница – тиканча (-ш) (й, б)
лавр (бот.) – хозо (-й) (й, й)
лавровый (прил.) – хозой
лад (согласие)- барт (б) // тáр (д)
лад (деталь музыкального инструмента) – вир (-аш) (д, д)
ладан – кӀайкӀув (б)
ладить – тайна хила // тоаде // та
ладиться – вӀаштӀехьдáла
ладно – мегаьд // мегад
ладный (прил.) – куц дола
ладонь – тӀаьр||ъюкъ (-йовкъаш) (й, й) // тӀоара (-ш) (д, д)
ладья – гилкéма (-ш) (д, д)
лаз – Ӏург (-аш) (д, д)
лазейка – Ӏург (-аш) (д, д)
лазить – тӀадувла
лазоревка (зоол.) – бесбесарг (-аш) (д, д)
лазурный (прил.) – сийрда-сийна
лазурь – сийрда-сийна б||ос (-есáш) (б, д)
лай – Ӏáхар (д)
лакей – хулла (-ш) (в, б)
лакец (этн.) – гӀáзгӀумк||е (-ий) (в, б)
215 Л
лáкомство – мéрза кхáча (й) // чáме кхáча (й)
лáкомый (прил.) – мéрза // чам бола
лáконизм – лоаца áлар (-аш) (д, д)
лáконичный (прил.) – лоаца оала
лакский (прил.) – гӀáзгӀумкий
лампа – согар (-аш) (б, д)
ландыш (бот.) – чӀагаркӀалг (-аш) (д, д)
лань (зоол.) – с||ай (-аьрч) (б, д)
лапа – тӀод (-аш) (д, д) // тӀоамар (-аш) (й, й)
лапоть – муша маьч||и (-еш) (й, й)
лапта – пéска (-ш) (д, д)
лапчатка (бот.) – бóдиг (-аш) (д, д)
лапчатоног (зоол.) – тӀод-кóгашдарг (-аш) (й, й)
лапша – гарзáш (й)
ларёк – тикилг (-аш) (й, й)
ларец – тӀоаргац (-аш) (д, д)
ларь – кӀе (-наш) (д, д)
ласка (зоол.) – ширткъа (-ш) (д, д)
ласка (от глагола «ласкать») – хьáстар (д)
ласкательный (прил.) – хьáстара
ласкать – хьáста // хьéста
ласкаться – хьоастадала
ласточка (зоол.) – чӀагарг (-аш) (д, д)
латать – тéгараш тахка // тилла
латинский (прил.) – латиний
латинянин // латин (этн.) – латин||е (-ий) (в, б)
латинянка // латинка (этн.) – латин||е (-ий) (й, б)
латунный – гéза
латунь – гéз (д)
латы – бóлата гӀирс (-аш) (д, д) // гӀáлаш (д)
латы (конские) – чоалдар (-аш) (д, д)
латыш (этн.) – лато (-й) (в, б)
латышка (этн.) – лато (-й) (й, б)
латышский (прил.) – латой
лахтак (зоол.) – фордпхьагал (-аш) (й, й)
Л 216
лачка (этн.) – гӀазгӀумк||е (-ий) (й, б)
лачуга – тол (-аш) (й, й)
лаять – Ӏáха // Ӏéха
лгать – оапаш бувца // хáрцле
лгун – оапаш бувцар (-аш) (в, б) // оапийлаьжг (-аш) (в, б) // оапашк (-аш) (в, б)
лгунья – оапаш бувцар (-аш) (й, б) // оапийлаьжг (-аш) (й, б) // оапашк (-аш) (й, б)
лебеда (бот.) – къоакъал (-аш) (д, д)
лебединый (прил.) – гӀургӀáжа // фордгӀáжа
лебёдка (ручная) – чӀагӀарг (-аш) (й, й)
лебедь (зоол.) – гӀургӀáж (-аш) (й, й)
лебедь-кликун (зоол.) – фордгӀáж (-аш) (й, й)
лебяжий (прил.) – гӀургӀáжий // фордгӀáжий
лев (зоол.) – лом (-аш) (д, д)
лев морской (зоол.) – фордлом (-аш) (д, д)
левша – аьрдиг (-аш) (в, й, б)
левый (прил.) – аьрда
легавая (зоол.) – йовсар (-аш) (д, д)
легенда – оалам (-аш) (б, д)
лёгкий (прил.) – áтта // дай
легко (нареч.) – áтта
легковерие – áтта тéшар (д)
легковерный (прил.) – áтта тéша
лёгкое (анат.) – пехк (-аш) (й, й)
лёгкость – дайл (д) // дай хилар (д) // áттал (д)
легализация – маьршадáккхар (д)
легализованный (прил.) – маьршадаьккха
легальный (прил.) – маьрша дола
легонько (нареч.) – мéллашха // шортта
легочный (прил.) – пéхкашкара
легче (нареч.) – áттагӀа // дáйгӀа
лёд – ша (-наш) (б, д)
леденеть – ша бе // гӀóраде
леденить – ша бáйта // гӀóрадáйта
леденящий (прич.) – дегӀ шелду
леденящий (прил.) – дегӀ шелдеш дола
217 Л
ледник – бутув ша (-наш) (б, д)
ледниковый (прил.) – шан
ледничник зимний (насек.) – цӀеракӀаьга (-ий) (д, д)
ледоход – ша бóлабалар (д)
ледяной (прил.) – шан
лежать – ала
лежачий (прич.) – ула
лежбище – дийша дáда моттиг (-аш) (й, й)
лезвие – дитт (-аш) (д, д)
лезгин (этн.) – лаьзг||е (-ий) (в, б)
лезгинка (этн.) – лаьзг||е (-ий) (й, б)
лезгинсикй (прил.) – лаьзгий
лезть – тӀадáла
лейка – хийдеттарг (-аш) (й, й)
лекарственный (прил.) – молха
лекарство – молха (-ш) (й, й)
лекарь – лор (-аш) (в, й, б)
лексика – дешáй кхоачам (б)
лексикология – дешáх дола Ӏилма (д)
лексикон – дешáй кхоачам (б)
лексический (прил.) – дешáй
лелеять – бóчадáккха
лемех – хьоанагӀал (-аш) (б, д)
лемур (зоол.) – бӀалгӀмáймал (-аш) (д, д)
лён (бот.) – гéта (д)
ленивец (зоол.) – мéкъашк (-аш) (й, й)
лениво (нареч.) – мéкъо // бӀукъожаш
ленивый (прил.) – мéкъа
лениться – мéкъа хила // бӀукъажа // бӀукъожабе
лентяй – мéкъашк (-аш) (в, б) // мéкъа саг (нах) (в, б)
лентяйка – мéкъашк (-аш) (й, б) // мéкъа саг (нах) (й, б) // буччӀ||и (-еш) (й, й)
лентяйничать – мéкъал лéлае
лень – мéкъал (й) // бӀукъажар (д)
леопард (зоол.) – ферх (-аш) (д, д)
леопард морской (зоол.) – фордферх (-аш) (д, д)
Л 218
лепесток – зизá гӀалг (-аш) (д, д)
лепёшка – чӀаьпилг (-аш) (д, д) // олг (-аш) (д, д)
лепить – де
лепиться – лéта
лес – хьу (-наш) (й, й)
леса (рыболовная нить) – зӀака т||ай (-аьш) (д, д)
лесистый (прил.) – хьу йола
лесник – хьунахо (-й) (в, б)
лесной (прил.) – хьун // хьунагӀара
лесополоса – хьун оас||а (-ий) (б, д)
лесопосадка – хьу йóгӀар (д)
лесопосадочный (прил.) – хьу йóгӀаш дола
лесоруб – хьу хьокхар (-аш) (в, б) // хьу йоаккхар (-аш) (в, б)
лестница – лоам||и (-еш) (б, д)
лестничный (прил.) – лоаме
лестно (нареч.) – хоастадеш
лестный (прил.) – хоастадеш дола
лесть – хоастадар (д)
летать – гӀéтта лéла
летний (прил.) – ахкан
лето – ахка (д)
летом (нареч.) – аьхки
летопись – тархьар (д)
летучая лисица (зоол.) – Ӏимаьшк-цхьуогал (-аш) (д, д)
летучая мышь (зоол.) – бурдолг (-аш) (б, д)
летучая собака (зоол.) – Ӏимаьшк-жӀал||и (-еш) (д, д)
летучий (прил.) – михаца лéла
летяга (зоол.) – цӀестарг (-аш) (й, й)
лечащий (прил.) – дáрба ду
лечебница – дáрбанче (-ш) (й, й)
лечебный (прил.) – дáрбане
лечение – дáрба (д) // дáрба дар (д)
лечить – дáрба де // лóрал де
лечиться – дáрба дáйта
лечь – дижа // дувша // дӀадувша // Ӏодижа
219 Л
леший – хьун||саг (-нах) (в, б)
лещ (зоол.) – чáбакхчкъаьр||а (-ий) (б, д)
лещина (бот.) – хьунбӀар (-аш) (д, д)
лженаука – харцъӀилма (-ш) (д, д)
лженаучный (прил.) – харцъӀилман
лжесвидетельство – харцтéшал (-аш) (д, д)
лжесвидетель – харцтéшал даьр (-аш) (в, б) // харцтéшал даь саг (нах) (в, б)
лжесвидетельница – харцтéшал даьр (-аш) (й, б) // харцтéшал даь саг (нах) (й, б)
лжец – харцлув саг (нах) (в, б) // оапашк (-аш) (в, б) // оапийлаьжг (-аш) (в, б)
лживо (нареч.) – харца // бакъдоаца
лживость – харц хилар (д) // бакъ ца лер (д)
лживый (прил.) – харцдола // оапаш бувца // бакъдоаца
либериец (этн.) – либерхо (-й) (в, б)
либерийка (этн.) – либерхо (-й) (й, б)
либерийский (прил.) – либерхой
Либерия – Либерехье (-й) // Либерхой мохк (б)
либо (союз) – е
Ливан – Ливанехье (й) // Ливанхой мохк (б)
ливанец (этн.) – ливанхо (-й) (в, б)
ливанка (этн.) – ливанхо (-й) (й, б)
ливанский (прил.) – ливанхой
ливень – саьрга догӀа (-ш) (д, д) // кхейса догӀа (-ш) (д, д) // чӀоагӀа догӀа (-ш) (д, д)
лидер – хьалха латтар (-аш) (в, б)
лидировать – хьалхале яккха // хьалха хила
лидирующий (прил.) – хьалха латта
лизать – мотт хьéкха
лик – юхь (йовхьамаш) (й, й)
ликвидация – дӀадаккхар (д)
ликвидировать – дӀадаккха
ликвидироваться – дӀадала
ликование – гӀадгӀолга (д) // гӀаддахар (д)
ликовать – гӀаддаха
лилипут – чинтолг (-аш) (в, й, б)
лилипутий (прил.) – чинтолгий
лилия (бот.) – йиӀий зиза (-ш) (д, д)
Л 220
лиловый (прил.) – лила // шаькъа беса
лимит – боарам (-аш) (б, д)
лимитировать – боарам оттабе
лимонад – мéрза хи||й (-ш) (д, д)
лимонник (бот.) – чӀиштарг (-аш) (й, й)
лингвист – мéтта Ӏилманхо (-й) (в, й, б)
лингвистический (прил.) – мéтта Ӏилман
линейка – такадулларг (-аш) (й, й)
линейный (прил.) – такай
линия (черта) – така (-ш) (д, д) // жӀака (-ш) (д, д)
линия (ряд) – мугӀ (-араш) (б, д)
линия (путь сообщения) – н||икъ (-аькъаш) (б, д)
линька – канадалар (д)
линять – бесаздала
липа (бот.) – хьех (-аш) (й, й)
липкий (прил.) – тӀалéташ
липкий (о хлебе, муке и т.д.) (прил.) – мезига
липнуть – лата // хьалата // хьатӀалата
липовый (из липы) (прил.) – хьéха
липовый (фальшивый) (прил.) – харц // бокъонца доаца
лиса (зоол.) – цхьогал (-аш) (д, д)
лиса (детск.) (зоол.) – цог||и (-еш) (д, д)
лисий (прил.) – цхьогала
лисица (зоол.) – цхьогал (-аш) (д, д)
лисичка (зоол.) – цхьогилг (-аш) (д, д)
лист (дерева) – гӀ||а (-аьнаш) (д, д)
лист (бумаги) – каьхат (-аш) (д, д)
листва – гӀаш (д)
лиственница (бот.) – гӀабаза (-ш) (й, й)
лиственный (прил.) – гӀаш дола
листик – гӀалг (-аш) (д, д)
листоблошка (зоол.) П медяница- шатохарг (-аш) (й, й)
листовёртка (зоол.) – гӀахьувзорг (-аш) (й, й)
листовик (бот.) – гӀаб||уц (-аьцаш) (й, й)
листовой (прил.) – лордаш йола
221 Л
листоед (зоол.) – гӀадуарг (-аш) (й, й)
листопад – гӀа дóжар (д)
листочек – гӀалг (-аш) (д, д)
литератор – яздархо (-й) (в, й, б) // йоазонхо (-й) (в, й, б)
литература (вообще) – йоазув (д)
литература (художественная) – говзаме йоазув (д)
литература (научная) – Ӏилман йоазув (д)
литературный (прил.) – говзамеча йоазон
литовец (этн.) – лето (-й) (в, б)
литовка (этн.) – лето (-й) (й, б)
литовский (прил.) – летой
лить – Ӏодахийта // дóтта
литься – Ӏоъаха
лифчик – белажг (-аш) (й, й)
лихо (плохое) (сущ.) – во (д)
лихо (гордо) (нареч.) – кура
лихой (прил.) – кадáй
лихорадить – хорш я
лихорадка (мед.) – хорш (й)
лихорадка крапивная (мед.) – хьер (д)
лихорадочный (прил.) – хорший
Лихтенштейн – Лихтенштайн (й)
лихтенштейнец (этн.) – лихтенштайнхо (-й) (в, б)
лихтенштейнка (этн.) – лихтенштайнхо (-й) (й, б)
лихтенштейнский (прил.) – лихтенштайнхой
лицевой (прил.) – юхьа // юхьа тӀара
лицезреть – бӀаргаго
лицемер – юхькӀоал йола саг (нах) (в, б)
лицемерить – юхькӀоал лéлае
лицемерка – юхькӀоал йола саг (нах) (й, б)
лицемерие – юхькӀоал (й)
лицемерный (прил.) – юхькӀоал йола
лицо (анат.) – юхь (йовхьамаш) (й, й) // юхьмараш (й) // бат (-амаш) (й, й)
личико – юхькодилг (-аш) (й, й)
личина – батахйоаллорг (-аш) (й, й)
Л 222
личинка (зоол.) – кхоп (-аш) (й, й)
личинкоед (зоол.) – кхопашъюарг (-аш) (д, д)
лично (нареч.) – áйса
личность – саг (нах) (в, б)
личный (прил.) – сай
лишай – хь||етт (-áттараш) (й, й) // чагарг (-аш) (й, й)
лишайник (бот.) – Ӏов (б)
лишать – доаде // дáккха
лишение – дáккхар (д) // дáлар (д)
лишить – дáккха
лишиться – дáла
лишний (прил.) – сов
лишь (нареч.) – мара // áлхха
лоб – хьаж (-амаш) (д, д) // хьажа||юкъ (-йовкъаш) (й, й)
лобный (прил.) – хьажа
лобовой (прил.) – духьалара
лов – лувцар (д)
ловец – лувцаш||вар (-бараш) (в, б)
ловить – лувца // хьалувца
ловкач – маькара саг (нах) (в, б) // говза саг (нах) (в, б)
ловкий (прил.) – кадáй // тӀахъаьнна // маькара
ловкость – кадáйл (й) // маькарал
ловля – лáцар (д) // лувцар (д)
ловушка – боанг (-аш) (й, й)
ловушка (для рыбы) – доа (-рч) (б, д)
логика – уйлай никъ (б)
логово – къор (-аш) (й, й) // берза къор (-аш) (й, й)
лодка – гилкéма (-ш) (д, д)
лодыжка // щиколотка (анат.) – хьакхинг (-аш) (й, й)
лодырничать – мéкъал е
лодырь – мéкъа саг (нах) (в, й, б) // мéкъашк (-аш) (в, й, б)
ложа (ружья) – х||и (-éнаш) (б, д)
ложбина – бер (-аш) (б, д)
ложбина (на теле: височная, бедренная) (анат.) – чоаж (-аш) (д, д)
ложиться – дижа // Ӏодижа
223
ложиться – дувша // дӀадувша // дижа // Ӏодижа // Ӏодувша
ложка – Ӏаг (-аш) (б, д)
ложка (деревянная) – эрза Ӏаг (-аш) (б, д)
ложно (нареч.) – хáрцахьа
ложный (прил.) – къаьра // харц
ложь – оап (-аш) (б, б) // хáрцо (-наш) (й, й) // бакъдоацар (-аш) (д, д)
лоза – куржам (-аш) (б, д) // маргӀал (-аш) (й, й)
локализация – цхьан мéтте соцадар (д)
локализовать – цхьан мéтте соцаде
локализоваться – цхьан мéтте саца
локальный (прил.) – мéттигера // моттигера
локомотив – цӀермашéн (-аш) (й, й)
локон – гиччиг (-аш) (д, д) // кӀозал (-аш) (й, й)
локоть – гола (-ш) (й, й) // пхьарса гóла (-ш) (й, й)
локоть (мера длины) – дол (д)
локтевой (прил.) – гола
лом – вáба (-ш) (й, й)
ломаный (прич.) – дóхадаь // кагдаь
ломаный (прил.) – кéгадаь // сéтта
ломать – дóхаде // кагде
ломиться – чугӀóрта
ломка – дóхадар (д) // дóхар (д) // кагдар (д)
ломкий (прил.) – корка
ломовой (прил.) – мухь кхухьа
ломота – тӀехкаш лазар (д)
ломоть – д||áкъа (-оакъош) (д, д) // чӀéга (-ш) (й, й)
ломтик – дáкъилг (-аш) (д, д) // чӀéгилг (-аш) (й, й)
лоно (анат.) – цӀа (й) // бера цӀа (й)
лопасть – пéска (-аш) (д, д)
лопата – бел (-аш) (й, й)
лопата (деревянная) – бахьа (-ш) (б, д)
лопатка (деревянная кухонная) – пéска (-ш) (б, д)
лопатка (анат.) – пхáндар (-аш) (д, д)
лопаточка (железная) – белг (-аш) (й, й)
лопать – чухьáкха
л
Л 224
лопнуть – дáттӀа // эккха
лопух (бот.) – хьáржакъ (-аш) (й, й) // ӀаӀа (-ш) (б, б)
лосиный (прил.) – галий
лоск – къáгар (д)
лоскут – зиг (-аш) (д, д)
лоскут (кожи) – каьрдиг (-аш) (й, й)
лоскутный (прил.) – зигий // зигех
лосось (зоол.) П сёмга – махьарчкъаьр||а (-ий) (б, д)
лось (зоол.) – гала (-ш) (б, д)
лоток (для просеивания зерна) – паьшк (-аш) (б, б)
лотос (бот.) – хинзиза (-ш) (д, д)
лохань – гий (-наш) (д, д)
лохматить – кéгаде
лохматиться – кегадала
лохматый (прил.) – даьнна
лохмотья – тӀалхаш (й) // тӀолхаш (й)
лошадиный (прил.) – говра // дой
лошадка (зоол.) – говрг (-аш) (й, й)
лошадь (зоол.) – говр (-аш) (й, й) // д||ы (-ой) (б, д)
лошадь (упряжная) (зоол.) – áлча (-ш) (й, й)
лошак (зоол.) – говрбӀарз (-аш) (й, й)
лощёный (прил.) – къéга // шаьра
лощина – бер (-аш) (б, д) // кел (-аш) (й, й)
лощить – къоагаде // шаьрде
лубоед (зоол.) – чӀоръюарг (-аш) (й, й)
луг – б||ай (-аьш) (б, д)
луговой (прил.) – баь
лудить – гӀаьледáккха
лужа – эйм||и (-еш) (й, й)
лужайка – б||ай (-аьш) (б, д)
лужение – гӀаьледáккхар (д)
лужёный – гӀаьледаьккха
лужок – байг (-аш) (б, д)
лук (бот.) – хох (б)
лук (оружие) – Ӏад (-арч) (д, д) // Ӏадсаькх (-аш) (д, д)
225 Л
лукá (реки, дороги) – гола тóха моттиг (-аш) (й, й)
лукá (седла) – фуъ (б)
лукавить – хӀилла лелае
лукавство – хӀилла (й) // хӀиллал (й)
лукавый (прил.) – маькара // хӀиллане // хӀилла йоалла
луковица – сома óвла (-ш) (б, д)
луковичный (прил.) – сома óвла бола
луковый (прил.) – хоха
лукошко – кхизг (-аш) (д, д)
луна – бутт (б)
лунный (прил.) – бетта // беттала
лунь (зоол.) – кер (-аш) (д, д)
лупить (бить) – éтта
лупить (очищать) – чӀормадáккха
лупиться (шелушиться) – хьахьá // чӀормадáла
лупиться (отваливаться) – эттӀа // Ӏолéга
луч – зӀ||ы (-анараш) (й, й) // лир (-аш) (д, д) // хьоас||а (-ий) (б, д)
лучевой (прил.) – зӀанара
лучезарный (прил.) – лир доага
лучеиспускание – зӀанараш хéцар (д)
лучеиспускательный (прил.) – зӀанараш хéца
лучепреломление – зӀанараш кагьялар (д)
лучина – л||ич (-ачараш) (б, д) // бáга (-ш) (б, д)
лучистый (прил.) – зӀанараш йола
лучник – Ӏаддалхо (-й) (в, б)
лучница – Ӏаддалхо (-й) (й, б)
лучше (нареч.) – дикагӀа // тол // толашагӀа
лучший (прил.) – дикагӀдола // тол // толашагӀдола
лыжи – лувжараш (й)
лыжный (прил.) – лувжарий
лыжня – лувжарий лар (-аш) (й, й)
лысеть – корта мустбала // тӀаршингдáла
лысина – тӀаршинг (й)
лысуха (зоол.) – ушалбоабашк (-аш) (й, й)
лысая // безлесная (гора) (прил.) – йовла
Л 226
лысина – тӀаршинг (-аш) (д, д)
лысый (прил.) – кӀунзала // корта мустбéнна // тӀаршингдаьнна
лысый (сущ.) – чӀишкал (-аш) (в, б)
лысый (о животном) (прил.) – чӀама
львиный (прил.) – лома
львица (зоол.) – кхал лом (-аш) (д, д)
льдина – шантарх (-аш) (й, й)
льняной – гéта
любезно (нареч.) – Ӏимéрза
любезность – Ӏимéрзал (й)
любезный (прил.) – Ӏимéрза
любимая (прил.) – éза
любимая (сущ.) – éзар (й) // éзашъяр (й)
любимец – вéзашвар (бéзашбараш) (в, б)
любимица – éзашъяр (бéзашбараш) (й, б)
любимый (прил.) – вéза
любимый (сущ.) – вéзашвар (бéзашбараш) (в, б)
любить – дéза
любовник – вéзарг (безаргаш) (в, б)
любовница – éзарг (-аш) (й, й)
любовный (прил.) – бéзама
любовь – бéзам (б)
любознательность – Ӏомадара тӀéра хилар (д) // хáра тӀéра хилар (д)
любознательный (прил.) – Ӏомадара тӀéра // хáра тӀéра
любой – моллагӀа а
любопытно (нареч.) – дéзаш // ловш
любопытный (прил.) – хӀама дóвзара тӀéра вола // хӀама дóвзар ловш вола
любопытство – хӀама дóвзара тӀéра хилар (д) // хӀама дóвзар лóвш хилар (д)
люди – нах (б) // адамаш (д)
людный (прил.) – дукха нах бола // дукха адамаш дола
людоед – нахбуар (-аш) (в, б)
людоедский (прил.) – нахбуарий
людской (прил.) – наьха // адамий
Люксембург (гос.; пос.) – Люксембург (й)
люксембуржец (этн.) – люксембургхо (-й) (в, б)
227 М
люксембуржка (этн.) – люксембургхо (-й) (й, б)
люксембуржский (прил.) – люксембургхой
люлька – áга (-ш) (д, д)
лютик (бот.) – цӀазамб||уц (-аьцаш) (й, й)
лютый (прил.) – бирса
люцерна (бот.) – кхоаз (й)
лягать – чӀингаш бе // мӀаргаш бéтта
лягаться – чӀингаш бе // мӀаргаш бéтта
лягнуть – мӀарг тóха
лягушачий (прил.) – пхьида
лягушка (зоол.) – пхьид (-арч) (й, й)
лягушка (маленькая) (зоол.) – пхьидилг (-аш) (й, й)
лягушонок (зоол.) – пхьида кӀориг (-аш) (й, й)
ляжка – вор||ув (-ош) (й, й) // гӀогӀ (-аш) (д, д)
лязг – аьшко ду тата (-ш) (д, д)
лязгать – татáш де
лямка – лалам (-аш) (б, д) // батхар (-аш) (д, д) // гӀохкар (-аш) (д, д)
ляпсус – гӀáлат (-аш) (д, д)
М
мавзолей – къубба (-ш) (й, й)
маврикиец (этн.) – маврикьхо (-й) (в, б)
Маврикий – Маврикехье (й) // Маврикьхой мохк (б)
маврикийка (этн.) – маврикьхо (-й) (й, б)
маврикийский (прил.) – маврикьхой
маг – бӀарлóвцар (-аш) (в, б) // бозбуач (-аш) (в, б)
магазин – тика (-ш) (й, й)
Магас (пос.) – Магас (й)
магний – цӀокъбóлат (д)
Мазандаран – Мазандаран (й)
мазандаранец (этн.) – мазандаранхо (-й) (в, б)
мазандаранка (этн.) – мазандаранхо (-й) (й, б)
мазандаранский (прил.) – мазандаранхой
мáзанка – топпара цӀалг (-аш) (д, д)
М 228
мазать – хьáха
мазаться – хьакха
мазь – мáркхал (-аш) (б, д)
маис (ботп.) – хьажкӀа (-ш) (й, й)
маисовый (прил.) – хьажкӀий
май – сéла бутт (б)
майский (прил.) – сéла бетта
Майста (пос.) – МӀáйсте (й)
майстинец – мӀайсто (-й) (в, б)
майстинка – мӀайсто (-й) (й, б)
майстинский (прил.) – мӀайстой
майя (этн.) – майв||е (-ий) (в, й, б)
мак (бот.) – áлинг (-аш) (д, д) // бугӀинг (-аш) (д, д)
макака (зоол.) – пелхьинг (-аш) (д, д)
макароны – гарзáш (й)
македонец (этн.) – македонхо (-й) (в, б)
Македония – Македонехье (й) // Македонхой мохк (б)
македонка (этн.) – македонхо (-й) (й, б)
македонский (прил.) – македонхой
макитра – кхáба (-ш) (й, й)
маклер – къаь (-й) (в, б)
маковый (прил.) – áлинга
максимально (нареч.) – тӀех
максимальный (прил.) – тӀехдола
максимум – дукхагӀдар (д)
макушка (верхушка) – бухь (-аш) (б, д)
макушка (головы) – хьаьтӀе (й)
малагасиец (этн.) – малгаш||е (-ий) (в, б)
малагасиец (этн.) – малгаш||е (-ий) (й, б)
малагасийский (прил.) – малгаший
малаец (этн.) – малáйхо (-й) (в, б)
малайка (этн.) – малáйхо (-й) (й, б)
малайский (прил.) – малáйхой
Малая Азия – ЗӀамига Ази (й)
Малая Медведица (созв.) – Чухье Паьр (й)
229 М
Малгобек (пос.) – МоагӀалбик (й)
Малгобекский район – МоагӀалбика шахьар (й)
малейший (прил.) – эггара зӀамагӀа
малёк (зоол.) – чкъаьрилг (-аш) (б, б)
маленький (прил.) – зӀамига
малина (бот.) – цӀéкомар (-аш) (й, й)
малиновка (зоол.) – цӀаьскарг (-аш) (д, д)
малиновый (прил.) – Ӏенажа
мало (нареч.) – кӀезига
маловато (нареч.) – кӀезиго // зӀамиго
маловероятно (нареч.) – шéко я // шéкон
маловероятный (прил.) – шéко йола
малодушие – эсалал (й)
малодушный (прил.) – эсала
малоизвестный (прил.) – кӀезига дóвза
малокровие (мед.) – цӀий кӀезига хилар (д)
малокровный (прил.) – цӀий кӀезига дола
малолетка – зӀамига бер (-аш) (д, д)
малолетний (прил.) – бéрашха
малолетство – бéра ха (й)
малолюдный (прил.) – нах кӀезига бола
малолюдство – нах кӀезига хилар (д)
малолюдье – нах кӀезига хилар (д)
мало-мальски (нареч.) – кӀезиг-дукха
маломальский (прил.) – кӀезига // лоадам боацаш
маломерный (прил.) – зӀамига
маломочный (прил.) – къе // торо йоаца
мало-помалу (нареч.) – кӀезиг-кӀезига
малорослый (прил.) – зӀамига дегӀ дола
малосемейный (прил.) – кӀезига дéзал бола
малосильный (прил.) – ди доаца // низ боаца
малосольный (прил.) – тезо
малость – зӀамигал (д) // кӀезигал (д)
Малхиста – Мелхисте (й)
Малые Антильские острова – ЗӀамига Антила гӀáйреш (й)
М 230
малый (прил.) – зӀамига // кӀезига
малыш – гáк||и (-еш) (д, д) // бéрилг (-аш) (д, д)
Мальдивские острова – Мальдива гӀáйреш (й)
мальдивец (этн.) – мальдивхо (-й) (в, б)
мальдивка (этн.) – мальдивхо (-й) (й, б)
мальдивский (прил.) – мальдивхой
Мальта – МáльтӀе (й)
мальтиец (этн.) – мальтхо (-й) (в, б)
мальтийка (этн.) – мальтхо (-й) (й, б)
мальтийский (прил.) – мальтхой
мальчик – кӀаьнк (-аш) (в, б)
мальчишеский (прил.) – кӀаьнкий
мальчишечий (прил.) – кӀаьнкий
мальчишество – берал (д) // берий оамал хилар (д)
мальчишка – кӀаьнкилг (-аш) (в, б)
мальчишник – кагийча наьха той (-наш) (д, д)
мальчишничать – берий оамал тӀа вáла
мальчуган – кӀаьнк (-аш) (в, б)
малюсенький (прил.) – гéттара зӀамига
малютка- гáк||и (-еш) (д, д)
малявка (о рыбе) – чкъаьрилг (-аш) (б, д)
малявка (о человеке) – сагилг (-аш) (б, д) // берилг (-аш) (д, д)
маляр – басараш хьекхар (-аш) (в, й, б)
малярный (прил.) – басараш хьекха
малярийный (прил.) – хоршá // хорш дӀа-юхатéла
малярия (мед.) – хорш (й)
мама – нанá (й) // нáни (й)
мамалыга – жувра худар (-аш) (д, д)
манера – оамал (-аш) (й, й)
манжетка – пхьоша||юхь (-йóвхьаш) (й, й)
манить – тӀаóза
манси (этн.) – манс||е (-ий) (в, б)
мансийка (этн.) – манс||е (-ий) й, б)
мансийский (прил.) – мансий
манта (зоол.) – чӀаьпал (-аш) (й, й)
231 М
маньчжур (этн.) – манджуро (-й) (в, б)
Маньчжурия – Манджури (й)
маньчжурка (этн.) – манджуро (-й) (й, б)
маньчжурский (прил.) – манджурой
марал (зоол.) – бóккха сай (дóккхий саьрч) (б, д)
маратхи (этн.) – маратх||е (-ий) (в, й, б)
марать – бӀехде
мараться – бӀехдала
мáрево – гӀáларт (-аш) (д, д)
мариец (этн.) – мар||е (-ий) (в, б)
марийка (этн.) – мар||е (-ий) (й, б)
марийский (прил.) – марий
Марий Эл – Марийче (й) // Марий мохк (б)
марионетка – теник (-аш) (й, й)
марионеточный (прил.) – теникий
марихуана – кӀомал (б)
марлин (зоол.) – муӀ-чкъаьр||а (-ий) (б, д)
марлевый (прил.) – хикисе
марля – хикис||и (-еш) (д, д)
марокканец (этн.) – марокьхо (-й) (в, б)
марокканка (этн.) – марокьхо (-й) (й, б)
марокканский (прил.) – марокьхой
Марс – Мингал (б)
марсианский (прил.) – мингалара
март – тушола бутт (б)
мартовский (прил.) – тушола бетта
мартышка (зоол.) – мáймалг (-аш) (д, д)
Маршалловы острова – Маршáлла гӀáйреш (й)
маршрут – белгал||баь никъ (-даь наькъаш) (б, д)
маска – мӀаьжг (-аш) (й, й)
маскировать – хьуладе
маскироваться – хьуладала
маскировка – хьуладар (д)
маслёнка – даьтталоатторг (-аш) (й, й)
маслёнок (зоол.) – даьттагӀилг (-аш) (д, д)
М 232
масленый (прил.) – даьтта хьекха
маслина (бот.) – зайт (-аш) (й, й)
масличный (прил.) – даьтта доалла
масло – даьтта (-ш) (д, д)
маслобойка – къулг (-аш) (б, д) // кувра (-ш) (й, й)
масляный (прил.) – даьтта
масса (вес) – дозал (-аш) (д, д)
масса (вещество) – хӀама (-ш) (й, й)
массаж – кулгхьакхалга (д)
массивный (прил.) – деза // дóккха
мастер – пхьар (-аш) (в, б) // говзанч||а (-ий) (в, б) // говз (-аш) (в, б)
мастерица – говзанч||а (-ий) (й, б) // говз (-аш) (й, б)
мастерок – пéска (-ш) (д, д)
мастерская – пхьоалле (-наш) (й, й)
мастерски (нареч.) – гóвза
мастерство – гóвзал (й) // кулгагóвзал (й) // пхьоарал (д)
маститый (прил.) – лоархӀаш дола
масть – б||ос (-есаш) (б, д)
масхаб – мацаб (-аш) (д, д)
материал (строительный) – кéчал (-аш) (й, й)
материальный (прил.) – кéчала
материнский (прил.) – наьна // ноаной
материнство – ноанал (д)
материя – кӀáда (-ш) (д, д)
материя (шерстяная) – зип (-аш) (д, д)
матерчатый (прил.) – кӀáда
матёрый (волк) (прил.) – гила (борз)
матка (анат.) – цӀа (й) // бера цӀа (й)
матовый (прил.) – чакх са ца доагӀа
матрац – фалт||и (-еш) (д, д) // м||отт (-éтташ) (б, д)
матрос – фордхо (-й) (в, б)
мать – н||áна (-оаной) (й, б)
мать-и-мачеха (бот.) – хьовлашк (-аш) (д, д)
махать – лéстаде
Махачкала (пос.) – Махачкхаьл (й)
233 М
махинация – киловзал (-аш) (й, й)
махнуть – кхоссадала
мачеха – даь-сéсаг (-истий) (й, б)
мачта – кéма боагӀ||а (-ий) (б, д)
машикуль – чӀерх (-аш) (й, й)
машина – машéн (-аш) (й, й)
мгла – боадо (й)
мглистый (прил.) – баьде
мегрел (этн.) – мегӀрел||е (-ий) (в, б)
Мегрелия – МегӀрелехье (й) // МегӀрелой мохк (б)
мегрелка (этн.) – мегӀрел||е (-ий) (й, б)
мегрельский (прил.) – мегӀрелий
мёд – модз (д)
мёд (сотовый) – улха модз (д)
мёд (жидкообразный) – фаь модз (д)
медаль – мейдилг (-аш) (й, й)
медведица (зоол.) – кхал ча (-рч) (й, й)
медведка (зоол.) – когахъухарг (-аш) (й, й)
медведь (зоол.) – ча (-рч) (й, й)
медвежий (прил.) – чай
медвежонок (зоол.) – чайтоанг (-аш) (й, й)
медик – лор (-аш) (в, й, б)
Медина (пос.) – Маддане (й)
медицина – лóрал (д)
медицинский (прил.) – лорий
медленно (нареч.) – лаьгӀо // шорта // шорттига
медленный (прил.) – лаьгӀа // шорта // шорттига
медлительный (прил.) – шóрта // мéллашха
медлить – хьéде
медлительность – мелал (д)
медно-красный (прил.) – цӀаста-цӀе
медник – цӀастапхьар (-аш) (в, б)
медный (прил.) – цӀаста
медовый (прил.) – меза
медоед (зоол.) – модздуарг (-аш) (й, й)
М 234
медоносный (прил.) – модз доалла
медресе – хьужаре (-наш) (й, й)
медуза (зоол.) – форднитт (-аш) (й, й)
медуница (бот.) – модздоахарг (-аш) (й)
медяница (зоол.) П листоблошка – шатохарг (-аш) (й, й)
медь – цӀаста (д)
медянка (зоол.) – цӀáсталихь (-арч) (б, д)
межа – гӀай (-наш) (д, д) // доаз||ув (-ош) (д, д)
междометие (грамм.) – áйдард||ош (-ешаш) (д, д)
между – шоайла // юкъе
междуречье – шолхий (д)
межевание – гӀáйнаш дар (д) // доазош дар (д)
межевать – гӀáйнаш де // доазош де
межевой (прил.) – гӀáйна // доазон
межзвёздный (прил.) – седкъашта юкъéра
межпланетный (прил.) – дунéнашта юкъéра
Мекка (пос.) – Макка (й)
Мексика – Мéксикехье (й) // Мéксикьхой мохк (б)
мексиканец (этн.) – мéксикьхо (-й) (в, б)
мексиканка (этн.) – мексикьхо (-й) (й, б)
мексиканский (прил.) – мéксикьхой
Мексиканский залив – Мéксикера форда га (д)
меланезиец (этн.) – меланезхо (-й) (в, б)
меланезийка (этн.) – меланезхо (-й) (й, б)
меланезийский (прил.) – меланезхой
Меланезия – Меланези
мелеть – тӀéхдала // дóжа
мелиорация – хишдахкар (д)
мелкий (прил.) – кагий
мелко (нареч.) – тӀéха // тӀéхига
мелководный (прил.) – тӀéха
мелководье – тӀéха хий (д)
мелколесье – кагий хьу (й)
мелколиственный (прил.) – кагий гӀа дола // гӀа-кагий
мелодичный (прил.) – áшара
235 М
мелодия – йиш (й) // оаз (й) // áшар (-аш) (й, й) // узам (-аш) (б, д)
мелочность – доастамал (й) // кӀезигал (й)
мелочный (прил.) – доастама // кӀезига
мелочь (деньги) – ногӀарт (-аш) (й, й)
мелочь (пустяк) – кӀезига хӀама (-ш) (д, д) // пáйдандоацар (-аш) (д, д) // дошдоацар
(-аш) (д, д)
мель – тӀéха моттиг (-аш) (й, й)
мелькать – къéда
мельком (нареч.) – туллаш
мельник – хьаьрхо (-й) (в, б)
мельница – хьáйра (-ш) (й, й)
мельница (ручная) – калхьар (-аш) (й, й)
мельница (водяная, для дробления камней) – тӀо-хьáйра (-ш) (й, й)
мельничный (прил.) – хьаьра
мельчать – тӀéхдала // кӀезигдала
мельчить – áта // кагде
мена – хувцар (-аш) (д, д)
менгир – кхéра-чурт (-аш) (д, д)
менее (нареч.) – кӀезигагӀа
меныне (нареч.) – зӀамагӀа // кӀезигагӀа
меньший (прил.) – зӀамагӀа
меньшинство – кӀезигагӀбараш (б) // кӀезигагӀдола дáкъа (д)
менять – хувца
меняться – хувца // хувцадала
мера – боарам (-аш) (б, д) // бустам (-аш) (б, д)
мерещиться – хéтадала
мерзкий (прил.) – бӀеха // во
мерзко (нареч.) – во
мерзлота – гӀор (й)
мерзлота (вечная) – дӀунгала гӀор (й)
мёрзлый (прил.) – гӀорадаь
мёрзнуть – шийла хéта // гӀораде
мерило – бустам (-аш) (б, д)
мерин (зоол.) – áлча (-ш) (й, й)
меринос (зоол.) – гӀолаж (-аш) (б, д)
М 236
мерить – дистá
мерка – бустам (-аш) (б, д)
меркнуть – баьддерза
мертвец – вéнна саг (бáйна нах) (в, б)
мёртвый (прил.) – дéнна
мерцание – сийрдалелхар (д)
мерцать – сийрдалелха
месить – хье
Месопотамия – Шинхин-Юкъ (й)
мести – нув хьакха
местность – моттиг (-аш) (й, й) // меттиг (-аш) (й, й)
местный (прил.) – моттигера // меттигера
местный падеж (грамм.) – меттига дóжар (д)
место – мотт (-аш) (й, й) // моттиг (-аш) (й, й) // меттиг (-аш) (й, й)
местожительство – цӀай (й) // вáха моттиг (дáха моттигаш) (й, й)
местонахождение – вола моттиг (-аш) (й, й)
местоимение (грамм.) – цӀерметтд||ош (-ешаш) (д, д)
месть – пхьалéхар (д) // чӀир (й) // бéкхам (б)
месхетинец (этн.) – месх||е (-ий) (в, б)
месхетинка (этн.) – месх||е (-ий) (й, б)
месхетинский (прил.) – месхий
Месхетия – МесхетӀе (й) // Месхий мохк (б)
месяц – б||утт (-етташ) (б, д)
месяцами – бетт-бетта
месячный (прил.) – бетта
метагалактика – метаáйлам (й)
металл – м||ах (-аьхаш) (д, д)
металлический (прил.) – маьхала
метание – кхувсар (д) // тассар (д)
метательный (прил.) – кхувсаш дола
метать – кхувса // тасса
метёлка (метла) – саьргий н||ув (-óвраш) (б, д)
метёлка (бот.) – ка (-наш) (б, д)
метель – дарз (д)
метеор – айламхьаьш||а (-ий) (б, д) // маьре бóда седкъ||а (-ий) (б, д)
237 М
метеорит – айламгалинг (-аш) (й, й)
метеоритный (прил.) – áйламгалингий
метеорный (прил.) – áйламхьаьша
метеороид – áйламгал (-аш) (й, й)
метить – белгало е
метиться – хьожаде
метка – белгало (-наш) (й, й) // фост (-аш) (д, д)
меткий (прил.) – нийса
меткость – нийсал (й)
метла – н||ув (-óвраш) (б, д)
мех (звериный) – хешт (-аш) (д, д) // цӀóка (-ш) (д, д)
мех (кузнечный)- лайс||и (-еш) (д, д)
механизм – чолх (-аш) (й, й) // оатхал (-аш) (й, й)
меховой (прил.) – цӀéкий
меч – довт (-аш) (д, д)
меч (короткий) – цӀáлда (-ш) (й, й)
меч (двуручный) – гар (-аш) (д, д) // гарадовт (-аш) (д, д)
меченый (прил.) – белгало я
мечеть – маьждиг (-аш) (д, д)
мечехвост (зоол.) – турцӀог (-арч) (д, д)
мечта – догдоахилга (д) // хьéгам (-аш) (б, д) // сатувсам (-аш) (б, д)
мечтать – догдáха // хьага // уйла е // сатувса
мешалка – кéгорг (-аш) (й, й)
мешанина – кéгар (б) // гӀурт (б)
мешать (препятствовать) – духьале е // новкъорло е
мешать (помешивать) – кéгаде
мешать (смешивать) – вӀашагӀъэде
мешаться (быть помехой) – новкъа хила
мешаться (вмешиваться) – юкъегӀéрта
мешаться (смешиваться) – вӀашагӀъэ
мешкать – хьéвала
мешок – гал||и (-еш) (д, д)
миг – бӀаргногӀар тóха юкъ (й)
мигание – бӀатессилга (д)
мигать – бӀаргаш дéтта // бӀатасса // къéда
М 238
мигрень (мед.) – корта лазар (д)
мизинец – цӀáзапӀелг (б)
микроб – фуса (-ий) (й, й)
микронезиец (этн.) – микронезхой (в, б)
микронезийка (этн.) – микронезхо (-й) (й, б)
микронезийский (прил.) – микронезхой
Микронезия – Микронези (й)
микроорганизм – фуса (-ий) (й, й)
миксер – кéгорг (-аш) (й, й)
миллион (числ.) – итт бӀаь эзар // эзарза эзар
милосердный (прил.) – къахéтаме
милостивый (прил.) – къахéтаме
милостыня – сагӀа (-ш) (д, д)
милость – къахéтам (б)
милый (прил.) ~ бéзаме
мимика – бӀас||а (-аьнаш) (й, й)
мимо (нареч.) – юхегӀолла
минарет – мимар (-аш) (д, д)
минимально (нареч.) – эггара кӀезигагӀа
минимальный (прил.) – эггара кӀезигагӀа // эггара зӀамагӀа
миновать – тӀéхдáла
минувший (прич.) – дӀадахá // даьнна
минус – тӀéрадáккхар (д) // Ӏодáккхар (д)
минусовать – тӀéрадáккха // Ӏодáккха
минута – минот (-аш) (й, й)
минутный (прил.) – минота
миопия (близорукость) (мед.) – гаьна дика ца гар (д)
мир (мироздание) – дуне (д) // малхе (й)
мир (согласие) – мáшар (б) // моаршо (й) // тоам (-аш) (б, д)
мирабель (бот.) – ӀажагӀа хьач (-аш) (б, б)
мираж – гӀáларт (-аш) (д, д)
мирить – мáшар бе // тоам бе // тоабе
мириться – тá
мирно (нареч.) – тоамаца // маьрша // мáшаре
мирный (прил.) – маьрша // мáшаре
239 М
мировой (всемирный) (прил.) – дунен юкъара
мировой (примирительный) (прил.) – мáшар бу // тоам бу
Мировой океан – Дунен океан (б)
миролюбивый (прил.) – мáшар бéза
миролюбие – мáшар бéзар (д)
миропонимание – дуне дóвзар (д)
миска – кад (-аш) (б, д)
миска (глиняная) – хӀанг||и (-еш) (й, й)
мисочка – кáдакӀиг (-аш) (б, д) // кáдилг (-аш) (б, д)
миссия – дéкхар (д)
миф – торам (-аш) (б, д)
мифический (прил.) – торама
мифология – торамий гуллам (-аш) (б, д)
мишень – хьéжорг (-аш) (й, й)
младенец – бер (-аш) (д, д) // гак||и (-еш) (д, д)
младенческий (прил.) – бера
младенчество – бéрал (д)
младший (прил.) – зӀамагӀа
млекопитающее – дакхадийнат (-аш) (д, д)
Млечный Путь – Ча Токхадаь Никъ (б) // Села Сатай Никъ (б) // Села Сатас Ча
Токхадаь Никъ (б)
мнение – хéтар (-аш) (д, д) // дог-уйла (-ш) (й, й)
мнимый (прил.) – хéталуш дола
мнительный (прил.) – дегабуам бу
мнительность – дегабуам (-аш) (б, д)
много (нареч.) – дукха
много раз (нареч.) – дуккхаза // массехказа // массейттаза
многобожие – ширкъ (д)
многобожник – мушрик (-аш) (в, б)
многобожница – мушрик (-аш) (й, б)
многовато (нареч.) – дукхо
многое – дукхадар (д)
многозначительный (прил.) – дукха маӀан дола
многократно (нареч.) – дуккхаза
многократный (прил.) – дуккхаза хулаш дола
М 240
многолюдный (прил.) – дукха нах бола
многоножка (зоол.) – шáролг (-аш) (й, й)
многоножка (бот.) – мерзаóвла (-ш) (б, д)
многословие – дукха лер (д)
многословный (прил.) – дукха лув
многоточие (грамм.) – дукха тӀадамаш (д)
многоугольник – дукхасаьнашдарг (-аш) (й, й)
многоцветный (прил.) – дукхача бесса // дукха бесаш дола
многочисленный (прил.) – дукха
многоэтажка – гӀаташъярг (-аш) (й, й)
многоэтажный (прил.) – вӀаштардаь // гӀаташ йола
множественный (прил.) – дукхален
множество – дукхал (й)
множимое (мат.) – дéбалур (-аш) (д, д)
множитель (мат.) – шийца дéбар (-аш) (д, д)
множиться – дéбийтар (д)
мобилизация – эскаре дáккхар (д)
мобилизованная (сущ.) – эскаре яккхар (баьхараш) (й, б)
мобилизованный (сущ.) – эскаре ваьккхар (баьхараш) (в, б)
мобилизованный (прил.) – эскаре ваьккха
мобилизовать (прил.) – эскаре бáха
мовлид – мóвлат (-аш) (д, д)
могикан (этн.) – могикан||е (-ий) (в, й, б)
могила – каш (-амаш) (д, д) // Ӏимар (-аш) (д, д)
могильник – кашамаш (д) // Ӏимараш (д)
могильный (прил.) – кашá
могучий (прил.) – низе // низбола
могуществнный (прил.) – низбола
могущество – низ хилар (д)
модификация – эргадáккхар (д)
моё (мест.) – са
можжевеловый (прил.) – заьзга
можжевельник (бот.) – заьзг (-аш) (й, й)
можно – йиш я // мегаргда
мозг – хьоа (-ш) (б, д)
241 М
мозговое кровообращение (физиол.) – хьаь чу цӀий лелар (д)
мозговой (прил.) – хьаь
Моздок (пос.) – Моаздак (й)
мозолистый (прил.) – шонкаш йола
мозоль – шонк (-аш) (й, й)
мой (мест.) – са
мойка – дилар (д) // диттар (д)
мокнуть – тӀоададала
мокрица (зоол.) – шамарг (-аш) (й, й)
мокро (нареч.) – тӀаьда
мокрóта (слизь) – шод (-аш) (й, й) // туг (-аш) (д, д)
мокротá (сырость) – тӀоадал (й)
мокрый (прил.) – тӀаьда // тӀоададéнна
мокша (этн.) – мокш||е (-ий) (в, б)
мокшанка (этн.) – мокш||е (-ий) (й, б)
мокшанский (прил.) – мокший
молва – хабар (-аш) (д, д)
молвить – йистхила
молдаванин (этн.) – молдвен||е (-ий) (в, б)
молдаванка (этн.) – молдвен||е (-ий) (й, б)
молдавский (прил.) – молдвений
Молдова – Молдвенехье (й) // Молдвений мохк (б)
молебен – тéкъам (б)
молитва – тéкъам (-аш) (б, д) // дуӀа (-ш) (д, д)
молить – дéха // дéхар де // дуӀа де
молиться – тéкъа // лáмаз де
моллюск (зоол.) – тӀехкйоацарг (-аш) (й, й)
молниеносно (нареч.) – геттар чехка
молниеносный (прил.) – геттар чехка дола
молния – тӀ||оа (-ай) (б, д)
молодёжный (прил.) – кагирхой
молодёжь – кагирхой (б)
молодеть – къондала
мóлодец – кӀант (-ий) (в, б)
молодéц – кӀант (-ий) (в, б) // визза къóнах (бизза къонахий) (в, б)
М 242
молодило (бот.) – кхаьтаб||уц (-аьцаш) (й, й)
молодой (прил.) – къóна // хóвха
молодость – къóнал (й)
моложе (нареч.) – зӀамагӀа
молозиво – пкъи (й)
молокан (бот.) – шурбаӀа (б)
молоко – шура (й)
молот – варбаст (-аш) (й, й) // жӀов (-наш) (й, й)
молот (деревянный) – водж (-арч) (й, й)
молотилка – оардарг (-аш) (й, й)
молотилыцик – áрдархо (-й) (в, б)
молотить – áрда
молоток – гон (-аш) (й, й)
молотый (прил.) – эхьá
молоть – ахьа
молотьба – áрдар (д)
молочай (бот.) – виршура (й)
молочный (прил.) – шурийла даь // шура луш дола // шурий
молча (нареч.) – йист ца хулаш
молчаливый (прил.) – йист ца хула // мотт кхоаба
молчание – йист ца хилар (д) // мотт кхáбар (д)
молчать – йист ца хила // мотт кхáба
молчком (нареч.) – йист ца хулаш
молчун – йистхилар доаца саг (нах) (в, б) // мотт кхоаба саг (нах) (в, б)
моль (бабочкă) (зоол.) – нацакӀормац (-аш) (д, д)
моль (гусеница) (зоол.) – н||аца (-еций) (б, д)
мольба – тéкъам (-аш) (б, д) // дуӀа (-ш) (д, д)
Монблан (г.) – КӀайлоам (б)
момент – бӀаргногӀар тóха юкъ (й)
моментально (нареч.) – бӀаргногӀар тóхача юкъá
моментальный (прил.) – бӀаргногӀар тóхача юкъáх // сиха
монарх – паччахь (-аш) (в, б)
монархический (прил.) – паччахьо доал деш дола
монгол (этн.) – моало (-й) (в, б)
Монголия – Моалойче (й) // Моалой мохк (б)
243 М
монголка (этн.) – моало (-й) (й, б)
монгольский (прил.) – моалой
монета – аьшкан ахча (-ш) (д, д)
монотеизм – цхьа Даьла лáрхӀар (д)
монтировать – вӀáшагӀдолла
монумент – дóккха чурт (-аш) (д, д)
монументальный (прил.) – гéттара дóккха
мораль – эхь-эздел (д)
морально (нареч.) – эхь-эзделаца
моральный (прил.) – эхь-эздел дола
морганье – бӀас||а (-аьнаш) (й, й)
моргать – бӀаргаш дéтта
морда – бат (-амаш) (й, й)
мордастый (прил.) – йóккха бат йола
море – форд (-аш) (б, д)
мореплавание – фордкéмашца лéлар (д)
мореплаватель – фордхо (-й) (в, б)
мореходный (прил.) – фордкéмашца лéлара
морж (зоол.) – сувсакхаговр (-аш) (й, й)
морить – доаде // óттаде
морковный (прил.) – мóжаóвлий
морковь (бот.) – мóжаóвла (-ш) (б, д)
мороженое – гӀóраяьрг (-аш) (й, й)
мороженый (прил.) – гӀóрадаь
мороз – шéлал (й)
морозильник – шалоатторг (-аш) (й, й)
морозно (нареч.) – шийла // ша-шийла
морозный (прил.) – шийла // ша-шийла
морозостойкий – шéлал лов
моросить – дарз делха // серса
морось – дарз (д)
моросящий (прич.) – серса
морочить – Ӏéхаде // тувладе
морская корова (зоол.) П дюгонь – форд||ъетт (-доахан) (б, д)
морской (прил.) – форда чура
М 244
морской ёж (зоол.) – фордзӀий (-наш) (й, й)
морской конёк (зоол.) – фордговрг (-аш) (й, й)
морской котик (зоол.) – фордцициг (-аш) (д, д)
морской лев (зоол.) – фордлом (-аш) (д, д)
морской леопард (зоол.) – фордферх (-аш) (д, д)
морской огурец (зоол.) – форднарс (-аш) (й, й)
морской слон (зоол.) – фордпил (-аш) (д, д)
мортира – йóккха топ (-аш) (й, й)
морщина – морд (-аш) (б, д) // хобóр (-аш) (д, д)
морщинистый (прил.) – хобадéнна
морщить – хобóраш де
морщиться – хéбадала // бат óза
моряк – фордхо (-й) (в, б)
Москва (пос.) – Москва (й)
Москва (р.) – Москвахий (д)
мост – тӀ||ий (-аьш) (д, д)
мостить – тӀоникъ билла
мостовая – тӀон||икъ (-аькъаш) (б, д)
мотание – лустар (д)
мотать – листа
мотив (мелодия) – муам (-аш) (б, д)
мотив (причина) – бахьан (-аш) (д, д)
мотивация – бахьан (-аш) (д, д)
мотивированный (прил.) – бахьан дола // бахьан доаладаь
мотивировать – бахьан доаладе
мотивировка – бахьан доаладар (д)
мотня – áйла (-ш) (й, й)
моток – орг (-аш) (б, д)
моток (шерстпй) – корх (-аш) (д, д)
мотыга – цел (-аш) (б, д) // гам (-аш) (б, д) // токх (-аш) (б, д) // барг (-аш) (б, д)
мотыжить – цел тóха
мотылёк (зоол.) – зӀамига кӀормац (-аш) (д, д)
мох – Ӏов (б)
мохнатый (прил.) – даьнна
мохевец – бéне (в, б)
245 М
Мохевия – Бéний мохк (б) // Бéнехье (й)
мохевка – бéне (й, б)
мохевский (прил.) – бéний
мочёный (прил.) – дашаделла
мочить – дошаде // тӀоададе
мочка (уха) – лергад||ухь (-óвхьаш) (д, д)
мочь – мага
мошенник – куташк (-аш) (в, б) // питамч||а (-ий) (в, б)
мошенница – куташк (-аш) (й, б) // питамч||а (-ий) (й, б)
мошеннический (прил.) – куташкий // питамчий
мошка (зоол.) – пхьажбуарг (-аш) (й, й)
мошкара (зоол.) – пхьажбуаргаш (й)
мощение – тӀоникъ билар (д)
мощёный (прил.) – тӀоникъ билла
мощность – низ (-аш) (б, д) // магар (д)
мощный (прил.) – низбола
мощь – ди (д) // низ (-аш) (б, д) // магар (д)
моя (мест.) – са
мрак – боадо (й) // боад (б)
мрамор – шакӀа (б)
мраморный (прил.) – шакӀá
Мраморное море – ШакӀа форд (б)
мрачный (прил.) – баьде // цӀимхара
мрачный (цвет) (прил.) – теӀа
мститель – чӀир лéхаш вар (бараш) (в, б) // чӀирхо (-й) (в, б)
мстительность – чӀир лéхаш хилар (д)
мстительный (прил.) – чӀир лéхаш вола
мстить – чӀир лéха
Мтиулетия – ГудамоккхартӀе (й)
мтиулец (этн.) – гудамоккхаре (-ий) (в, б)
мтиулка (этн.) – гудамоккхаре (-ий) (й, б)
мтиульский (прил.) – гудамоккхарий
мудрец – зирак (-аш) (в, б)
мудрость – зиракал (д)
мудрый (прил.) – хьаькъал дола
М 246
муж – м||ар (-оарой) (в, б)
мужественность – къонахчал (д)
мужественный (прил.) – дéнал дола // мáйра
мужество – дéнал (д) // къóнахчал (д) // мáйрал (й)
мужик – мужг||е (-ий) (в, б)
мужицкий (прил.) – мужгий
Мужичи (пос.) – Мужéче (й)
мужской (прил.) – маӀача наьха
мужчина – къóнах (-ий) (в, б) // маӀа саг (нах) (в, б)
музыка – мукъам (-аш) (б, д)
мукá (пшеничная) – хьоар (д)
мукá (кукурузная) – жувр (б)
мука (страдание) – бáла (-ш) (б, д) // Ӏáзап (-аш) (д, д)
мул (зоол.) – вирбӀарз (-аш) (й, й)
мулла – молла (-ш) (в, б)
мумия – хьам (-аш) (й, й)
мундштук – муштаг (-аш) (й, й)
мурава – хóвха буц (й)
муравей (зоол.) – зунгат (-ий) (д, д)
муравейник – зунгатий боарз (-аш) (б, д)
муравьед (зоол.) – зунгатийдуарг (-аш) (й, й)
муравьиный (прил.) – зунгатий
мусор – нувхаш (й)
мусорить – нувхаш Ӏотувса
мустанг (зоол.) – эмалк (-аш) (й, й)
мусорный (прил.) – нувхий
мусульманин – бусалба саг (нах) (в, б)
мусульманка – бусалба саг (нах) (й, б)
мусульманский (прил.) – бусалба
мусульманство – бусалбал (д)
муталлим – мутаӀалам (-аш) (в, б)
мутить – Ӏоаржаде
мутиться – Ӏаржа
мутный (прил.) – Ӏаьржа
муть – мӀад (й)
247 М
муфлон (зоол.) – áкха устагӀа (жа) (б, д)
муха (зоол.) – моз||а (-ий) (б, д)
муха-цеце (зоол.) – цӀиймерг-моз||а (-ий) (б, д)
мухаджир – мухажир (-аш) (в, й, б)
мухоловка (птица) (зоол.) – чолхахьазилг (д)
мухоловка (насек.) (зоол.) – мозийлувцарг-шаролг (-аш) (й, й)
мухоловка (бот.) – мозийдоадерг (-аш) (й, й)
мухомор (бот.) – вирхьоа (-наш) (б, д)
мучение – Ӏáзап (-аш) (д, д)
мучить – Ӏáзап óзийта // хало хьéгийта
мучиться – Ӏáзап óза // хало хьéга
мучной (прил.) – хьоара
мушка – Ӏочо (-ш) (й, й)
мушмула (бот.) – хьамиск (-аш) (й, й)
Мцхета (пос.) – МацагӀатӀе (й)
мщение – пхьа лéхар (д) // чӀир (й) // юхадéкхар (д)
мы (мест.) – вай (д) // тхо (д)
мылить – сапа тóха // чоп бáха
мыло – сáпа (-ш) (д, д)
мыльница – сáпалоатторг (-аш) (й, й)
мыльный (прил.) – сáпá
мыс – бухьишк (-аш) (б, б)
мысленно (нареч.) – уйланца
мыслимый (прил.) – хила тарлуш дола
мыслитель – уйланча (-аш) (в, б)
мыслить – уйла е
мысль – уйла (-ш) (й, й)
мыслящий (прил.) – уйла еш вола
мытый (прич.) – дила
мыть – дила
мытьё – дилар (д)
мыться – лувча
мычание – Ӏáхар (д)
мычать – Ӏáха // Ӏéха
мышеловка – боанг (-аш) (й, й)
М 248
мышиный (прил.) – дехкий
мышка (зоол.) – дахкильг (-аш) (б, д)
мышление – уйла яр (д)
мышонок (зоол.) – дахка кӀориг (-аш) (й, й)
мышца (анат.) – пхьид (-аш) (й, й)
мышцы (затылочные) (анат.) – фоартан кӀáжараш (й)
мышь (зоол.) – д||ахка (-ехкий) (б, д)
мыщей (бот.) – сух (д)
мюрид – мурд (-аш) (в, б)
мягкий (прил.) – кӀаьда // мӀаьда
мягкий (о фруктах, овощах) (прил.) – хьóвлагӀа
мягко (нареч.) – кӀаьда
мягкосердечный (прил.) – дог кӀаьда
мягкость – кӀаьдал (й)
мягкотелость – кӀаьда хилар (д)
мягкотелый (прил.) – кӀаьда
мягчить – кӀаьдде
мякина – джир (-аш) (й, й) // каг (-аш) (й, й)
мясник – хасапхо (-й) (в, б)
мясной (прил.) – дулхá
мясо – дулх (д)
мясо (сушёное, заготовленное на зиму) – лахьа (-ш) (д, д)
мясозаготовка – дулхкечдар (д)
мясо-молочный (прил.) – дулх-шурий
мята – хьаджб||уц (-аьцаш) (й, й)
мятый (прич.) – хьерчадаь // мӀаьддаь // аьта
мятый (прил.) – хьéрчадéнна
мять – хье
мяться – хéбадала // хéбалуш хила // хьéрчадала
мяуканье – цисках Ӏáхар (д)
мяукать – цисках Ӏéха
мяч – бургац (-аш) (й, й)
мяч (детск.) – пу (й)
мячик – бургацилг (-аш) (й, й)
249 Н
Н
на (послелог) – тӀа
на (возьми) (част.) – хӀахьий
набавить – тӀатóха
набавка – тӀатóхар (д)
набалдашник – Ӏаса корт||а (-ош) (б, д)
набег – чухьéлхар (д)
набегающий (прич.) – хьатӀауха // хьатӀауда // хьатӀадоагӀа
на виду (нареч.) – гуча // гучча // гучахьа
на краю (нареч.) – йисте
набекрень (нареч.) – оагӀора
набело (нареч.) – цӀена // кӀайдаллалца
набережный (прил.) – бердйистера
набивка – дизар (д)
набитый (прич., прил.) – дизá
набить – диза
наблюдатель – тӀахьожар (-аш) (в, б) // саькх (-аш) (в, б)
наблюдательница – тӀахьожар (-аш) (й, б)
наблюдательность – хьожаш хилар (д) // зувш хилар (д)
наблюдательный (прил.) – саькха
наблюдать – зе // хьéжа // зембáккха // теркалде
наблюдаться – зéдала // хоадала
наблюдение – соакхо (й) // зем (б) // зер (д) // теркам (б) // тӀахьажар (д)
набок (нареч.) – оагӀора
наболевший (прич.) – лазадаьнна
наболевший (прил.) – кхоачашде дéзаш дола
набрасывать – тӀакхувса
набрать – хьагулде
набраться – гулдала
набрести – тӀанийсдала
набросать – Ӏокхувса
набросить – кхолла // тӀакхолла // тӀакхосса // хьатӀакхосса // хьатӀатасса
наброситься – тӀакхéта
Н 250
набрызгать – цицхаш тóха
набухнуть – дéста
наваждение- гӀáларт (-аш) (д, д)
навалить – тӀадилла
навалиться – тӀатаӀа
навахо (этн.) – навахо (-й) (в, й, б)
наведение – тӀахьожаяр (д)
наверно (ввод. сл.) – хéтаргахьа // хéташ
наверняка (ввод. сл.) – шéко йоацаш
наверстать – кхоачашде
наверх (нареч.) – лакхе // урагӀа // хьал
наверх (посл.) – тӀа
наверху (нареч.) – лакхе // тӀа
навес – лаба (-ш) (й, й) // óтар (-аш) (д, д) // кхоале (-наш) (й, й)
навеселе (нареч.) – дог áйдéнна
навесить – догӀа // хьалъóлла
навести – тӀадига
навестить – бӀаргтóха
навет – áлар (-аш) (д, д)
навéшать – хьалъóхка
навещáть – тӀехьааха
навзничь (нареч.) – аркъал
навинтить – дӀатӀахьóвзаде
нависнуть – Ӏоóлладала // ӀотӀаóлладала
нависший (прич.) – Ӏоóлладéнна // ӀотӀаóлладéнна
нависший (прил.) – Ӏоóлладéнна
навить – тӀалиста
навлечь – тӀадá
наводнение – хий тӀадáлар (д)
навоз – кхо (-ш) (д, д) // кхалаж (д)
навозный (прил.) – кхалажа
наволочка – лоаччар (-аш) (й, й)
наворовать – къоалаш де
наврать – оапаш бувца
навредить – зе де
251
навряд ли (нареч.) – -те
навстречу (нареч.) – духьала
навык – оамалга даь||ккхар (-хараш) (д, д)
навыкат (нареч.) – тӀадаьнна
навылет (нареч.) – чакхдоалаш
навытяжку (нареч.) – нийса ура
навьючить – мухь билла
нагайга – шод (-арч) (й, й)
нагишом (нареч.) – дерзан
наглеть – эхь дов
наглец – эхь дáйна саг (нах) (в, б)
нагловато (нареч.) – áйхьазо
наглость – áйхьазал (й)
наглухо (нареч.) – óвххийта
наглый (прил.) – эхь доаца
наглядно (нареч.) – дӀагóйташ
наглядный (прил.) – гуш дола
нагнать (догнать) – тӀéхьакхе
нагнать (собрать) – гулде
нагноение – Ӏар (д)
нагноиться – Ӏа
нагнуть – Ӏодéрзаде // Ӏочусóттаде
нагнуться – Ӏодéрза // Ӏочусатта
наговор – гӀийбат (-аш) (д, д)
наговорить – дукха дувца
наговориться – Ӏаббалца дувца
нагой (прил.) – дерзана // дерзан
нагорный (прил.) – лоаман // лоамара
нагорье – лоаме (й)
нагота – дерзан дегӀ (-амаш) (д, д)
наготове (нареч.) – кийчча
наготовить – кийчде
наготовиться – кийчдала
награда – совгӀат (-аш) (д, д)
наградить – совгӀат дала
Н 252
наградной (прил.) – совгӀата дéнна
награждение – совгӀат далар (д)
награждённый (прич.) – совгӀат денна
нагрев – дӀоахдар (д)
нагреть – дӀоахде
нагреться – дӀоахдала
нагромождение – дуккха хӀамаш вӀашагӀтóхар (д) // дуккха гулдар (д)
нагромоздить – дуккха хӀамаш вӀашагӀтóха // дуккха гулде
нагромоздиться – дукха гулдала // гув хила
нагрубить – баге тóха // гӀожа áла
нагрудник (часть сбруи) – тӀон (й)
нагрузить – дóтта
нагрузка – дóттар (д)
над (предл.) – тӀа // тӀагӀóлла // тӀéхьанахьа // тӀéхьанахьара
надавить – ӀотӀатоӀаде
надавливать – тӀатӀéӀаде
надбровный (прил.) – цӀацкъамашта тӀéра
надвинуть – тӀаóза
надвинуться – гаргагӀорта
надводный (прил.) – хи тӀара
надвое (нареч.) – шин даькъа
надгробие – чурт (-аш) (д, д)
надевание (одежда) – дувхар (д)
надевание (головной убор) – тилар (д)
надежда – синхьогам (-аш) (б, д) // догдоахилга (д) // сатувсилга (д)
надёжно (нареч.) – тéшшаме
надёжность – тéшам (б)
надёжный (прил.) – тéшаме // тéшам бола
надел – д||áкъа (-оакъош) (д, д)
надел (земельный) – урд (ардаш) (д, д)
наделы (мн.ч.) – ардаш (д)
наделить – дáкъа де
надеть (одежду) – дувха // тӀадувха // хьатӀадувха
надеть (головной убор) – тила // тӀатила
надеяться – догдáха // са тасса
253 Н
надзиратель – бӀарглокхар (-аш) (в, б) // тӀахьожар (-аш) (в, б)
надзирать – бӀарглакха // тӀахьажа
надзор – зер (д) // бӀарглокхам (б) // тӀахьажар (д) // тӀахьожам (б) // бӀаргьӀунал (д)
надкусить – царг тóха
надменность – сонтал (й)
надменный (прил.) – сонта
надо – дéза
надобность – эшаш дар (д)
надоедать – садаа
надоедливый (прил.) – садуа
надоесть – кӀордаде
надоить – дéтта
надой – шура яккхар (д)
надолго (нареч.) – дуккхача хáна
надписать – тӀаязде
надпись – йоаз||ув (-ош) (д, д)
надрез – боаж (-арч) (й, й)
надругательство – ийрчадáккхар (д) // сийдоадар (д)
надругаться – ийрчадáккха // сий доаде
надсмеивание – кхáрдар (д)
надсмеиваться – кхáрда
надсмотр – тӀахьажар (д)
надсмотрщик – бӀарглокхар (-аш) (в, б) // тӀахьожар (-аш) (в, б)
надставить – тӀахóтта // тӀаóттаде
надувательство – оап (-аш) (б, б) // Ӏéхадалар (д)
надувной (прил.) – дувсаш дола
надутый (прич.) – дийса
надуть – дувса
надуться – дувсадала
надымить – кӀур бе // кӀур бáккха
наедаться – диза
наедине (нареч.) – цхьаь // шиннена юкъе теш воацаш
наезд – тӀатóхар (д)
наездник – баьр||и (-еш) (в, б)
наездничество – баьрел (д)
Н 254 —
наесться – диза
наехать – тӀакхéта
нажареный (прил.) – кхерзá
нажарить – дукха кхарза
нажать – тоӀаде
наждак – áйра (-ш) (д, д)
наждачный (прил.) – áйран
нажива – Ӏоадаьр
нажим – тӀатаӀар (д)
нажимать – тӀатоӀаде
назавтра (нареч.) – кхоаненна
назад (нареч.) – юха // тӀехьашкахьа
название – цӀ||и (-ераш) (й, й)
назвать – цӀи тила
наземный (прил.) – лаьттара // лаьттан тӀара
наземь – лаьтта
назидание – хьéхам (-аш) (б, д)
назидательный (прил.) – хьéхаме
назло – футтаройна
назначение – хьожадар (д)
назначить – хьожаде
назойливость – садаар (д) // кӀордадáйтар (д)
назойливый (прил.) – садуаш // кӀордадáйташ
Назранка (р.) – Наьсарг (д) // Наьсархий (д)
назрановец – ноасархо (-й) (в, б)
назрановка – ноасархо (-й) (й, б)
назрановский (прил.) – наьсарен // ноасархой
Назрановский район – Наьсарен шахьар (й)
Назрань (пос.) – Наьсаре (й)
назреть – Ӏáйна дáла
называть – цӀи яха
наивность – дог цхьалха хилар (д)
наивный (прил.) – дог цхьалха
наизнанку (нареч.) – тӀакӀалтӀа
наизусть (нареч.) – дагахьа
255 Н
наименование – цӀ||и (-ераш) (й, й)
наискось (нареч.) – зула // саьнгара-саьнга // оагӀора
найти – лаха // хьалаха // кораде // хьакораде
наказ – васкет (-аш) (д, д)
наказание – таӀазар (д)
наказать – таӀазар де
накал – цӀийдар (д)
накалённый (прич.) – цӀийдаь
накалённый (прил.) – сатем бáйна
накаливание – цӀийдар (д)
накалить – цӀийде
накалиться – цӀийдала
накануне (нареч.) – ди хьалха
накачать – дувса
накидка – кхоллар (-аш) (б, д)
накинув (нареч.) – тӀакхелла
накинуть – кхолла // хьатӀакхолла // тӀакхосса
накинуться – тӀакхéта
накипь – гӀоа (й) // чоп (-аш) (б, б)
наклад – зéне хилар (д)
накладно (нареч.) – зéне
накладывать – тӀадéхка // тилла // дилла
наклон – гáрахье (й)
наклонение – ластар (д)
наклонение (грамм.) – соттам (-аш) (б, д)
наклонить – Ӏодерзаде // Ӏочусóттаде
наклониться – оагӀордáла // Ӏочусатта // гáрахьдáла
наклонность – тӀéра хилар (д)
наклонный (прил.) – гáрахьа // хаьнара // оагӀора
наклонять – оагӀордáккха
наковальня – нажарг (-аш) (й, й)
накожный (прил.) – дегӀа тӀара
наколоть – áта
наконец (нареч.) – юххéра а
наконечник – вийд (-аш) (й, й)
Н 256
накопить – гулде // Ӏоаде
накопиться – гулдала // Ӏа // Ӏоадала
накопление – Ӏар (д) // Ӏоаделга (д)
накоптить – кӀурз билла
накормить – дуаде // дузаде
накосить – мангал хьакха
накрасить – басар хьакха
накрашенный (прич.) – басар хьекха
накренить – оагӀордáккха
накрениться – оагӀордáла
накрепко (нареч.) – чӀоагӀа
накрест (нареч.) – жӀарга хьисапе
накричать – тӀачóвха // тӀачувха
накрошить – кагде // áта
накрутить – тӀахьоарчаде
накрыть – тӀакхóлла // тӀатасса
накрыться – хьатӀакхóлла // хьатӀатасса
наладить – тоаде // нийсде
наладиться – тоадала // нийсдала
наладка – тоадар (д) // нийсдар (д)
налево (нареч.) – аьрдехьа
налепить – тӀалотаде
налёт (от гл. налететь) – тӀакхéтар (д) // тӀалатар (д) // чухьéлхар (д)
налёт (мед.) – Ӏар (д) // ахкаргаш дáлар (д) // наткъара бӀелгаш дáлар (д)
налёт (пыли) – тӀоа (б)
налёт (на посуде) – кховра (д)
налёт (жировой в шерсти овцы) – до (д)
налететь – тӀакхéта // тӀакхáча
налечь – тӀатаӀа
наливать – хьадóтта // Ӏодóтта
налипнуть – тӀалата
налить – дóтта // Ӏодóтта
налицо (нареч.) – укхаза да // гуш да
наличие – долаш хилар (д)
наличный (прил.) – долаш дола
н
257
наловить – лувца
налог – йоал (й)
наломать – кагде
намаз – лáмаз (-аш) (д, д)
намазать – хьакха // тӀахьакха // хьахьакха
намазаться – хьакха
наматывать – тила
намаяться – óтта
намёк – къодам (б)
намекать – къéдаде // хьоаде
намекнуть – дӀакъодаде // дӀахьоаде
намереваться – вáла // уйла хила
намерение – нигат (-аш) (д, д) // уйла (-ш) (й, й) // дог-уйла (й)
намеренно (нареч.) – дага а долаш // лаьрххӀа
намеренный (прил.) – уйла йола // лаьрххӀа
намесить – хье
наметить – белгало е // белгалде
намного (нареч.) – дуккха
намокнуть – даша // тӀоададала
намолотый (прич.) – аьрдá
намордник – батахйоаллорг (-аш) (й, й)
наморщиться – хаба // хобадала
намотать – тӀалиста
намотаться – тӀахьарча
намотка – тӀалистар (д)
намочить – дошаде // тӀоададе // дашадолла
намучиться – хало лá // хало хьéга
намылить – сáпа хьакха // чоп бáккха
нанаец (этн.) – нано (-й) (в, б)
нанайка (этн.) – нано (-й) (й, б)
нанайский (прил.) – наной
нанимать – маьхах óттаве
нанизать – долла
наносить – хьатӀада
нанять – маьхах óттаве
Н 258
наоборот (нареч.) – юхамаччахьа // юхтӀехьашкахьа
наобум (нареч.) – уйла ца еш
наотмапӀь (нареч.) – лостадаь
наотрез (нареч.) – хаьдда
нападение – тӀакхéтар (д) // тӀалатар (д)
напасть – тӀакхéта // тӀалата
напев – мукъам (-аш) (б, д) // узам (-аш) (б, д)
наперебой (нареч.) – къамаьла юкъелéлхаш
наперевес (нареч.) – шийна хьалха
наперёд (нареч.) – хьалхагӀа // хьалххе а
наперекор (нареч.) – духьал // духхьал // юхмаччахьа
наперерез (нареч.) – никъ хоадабеш
напереть – тӀагӀорта
напёрсток – тӀóра (-ш) (б, д)
наперстянка (бот.) – лéлха зиза (-ш) (д, д)
наперчить – бурч тасса // бурч тóха
напеть – илли áла
напечатать – зáрба тóха
напечь – датта
напильник – ков (-наш) (б, д)
напирать – тӀагӀéрта
написание – яздар (д)
написать – язде // дӀаязде // Ӏоязде
напитать – дузаде // чудóлийта // чудаийта
напиток – малар (-аш) (д, д)
наплевать – тугаш кхóвса
наплескать – пурх бе // цицхаш тóха
наподобие – тара // цун тарра // санна
напоить – моладе
напоказ (нареч.) – бӀаргадáйта
наполнение – дизар (д)
наполненный (прил.) – дизá
наполнить – диза // хьалдиза
наполовину (нареч.) – ах
напоминание – дагадóхийтар (д)
259 Н
напоминать – дагаахийта
напомнить – дагадóхийта
напор – гӀортам (б) // гӀортар (д) // тӀатоӀам (б)
напороться – тӀакхéта
напортить – кéгар бе // толхаде
напоследок (нареч.) – тӀеххьара а // юххéра а
направить – хьожаде // тӀахьожаде
направиться – даха
направление – лостам (-аш) (б, д) // оагӀ||ув (-онаш) (б, д) // тӀахьожадар (д)
направленность – тӀадийрза хилар (д)
направо (нареч.) – аьттехьа
напраслина – хьаштдоацар
напрасно (нареч.) – хьаштдоацаш // эрна // зехьа // керза
напрасный (прил.) – хьаштдоаца // эрна // зехьа // керза
например (нареч.) – масала
напролёт (нареч.) – са ца лоӀаш
напролом (нареч.) – духьале ешшехь а // низзагӀа
напротив (нареч.) – духьал // духьала // юхамаччахьа
напряжение – тӀатоӀадар (д) // низ тӀабахийтар (д)
напряжённо (нареч.) – низ тӀабахийта
напряжённый (прил.) – низткъала // тӀатéӀӀа
напрямик (нареч.) – духьал // духхьал // нийсса дӀа
напрячь – гӀортадала // тӀабахийта
напрячься – гӀорта // дувладала // óзадала // дувсадала
напуганный (прич.) – кхерадаь
напуганный (прил.) – кхерадéнна
напугать – къоахкаде // кхераде
напугаться – къоахкадала // кхерадала
нáпуск – ӀотӀахийца
напускной (прил.) – моттийта
напустить – ӀотӀахéца // тӀахéца
напутать – кéгаде // тӀахéца
напутствие – ловца (-ш) (б, д) // хьéхар (-аш) (д, д)
напутствовать – ловца бáккха // хьéхар де
наравне (нареч.) – нийсса // хьежжа
Н 260
нараспашку (нареч.) – хийца
нарастать – алсамдáла // совдáла // тӀакхéта // дéгӀада
нарастание – алсамдáлар (д) // совдáлар (д) // тӀакхéтар (р) // дéгӀадар (д)
нарасти – тӀадалийта // тӀадижийта
нарастить – тӀадáла // дáла // тӀакхéта
наращение – тӀалатар (д)
нарвал (зоол.) – муӀа-сувсакх (-аш) (б, д)
нарвать (сорвать) – дáха
нарвать (порвать) – эттӀаде
нарвать (нагноиться) – Ӏа
нарваться – тӀанийсдала
нарезать – хир дáккха // тéда
нарез – хир (-аш) (д, д)
нарезка – хир дáккхар (д) // тéдар (д)
наречие (грамм.) – куцд||ош (-ешаш) (д, д)
нарисовать – сурт дилла
нарицательное имя (грамм.) – юкъара цӀи (й)
народ – къам (-аш) (д, д) // халкъ (-аш) (д, д)
народить – де
народиться (появиться на свет) – де
народиться (развиться, возникнуть) – хила // кхе // хьахила
народность – къам (-аш) (д, д)
народный (прил.) – къаман // халкъан // наьха
народонаселение – халкъ (-аш) (д, д)
нарóст (на теле) – б||ог (-егаш) (й, й)
нарóст (у животного) – дестам (-аш) (д, д)
нарóст (у растения) – шод (-амаш) (б, д)
нарóст (наслоение) – тӀоа (-ш) (б, д) // гӀоа (-наш) (й, й)
нарочитый (прил.) – ховшше а де лаьрхӀа дола
нарочно (нареч.) – лаьрххӀа // хозахéта
нарт – наьрт (-аш) (в, б)
нартский (прил.) – наьртий
нарубить – дáккха // áта
наружность – сибат (-аш) (д, д)
наружный – áрахьара // гучара
261 Н
наружу (нареч.) – áра // áрахьа // тӀеханахьа
наручники – буржал (-аш) (й, й)
наручный – пхьарсах доалладу
нарушение – толхадар (д) // талхар (д) // дохадар (д)
нарушить – дохаде // толхаде // хӀаччийдáккха // юкъахдáккха
нарушиться – доха // талха // толхадала // хӀаччийдáла
нарыв (мед.) – хьув (й) // Ӏар (д)
нарывание – Ӏовлга (д)
нарывать – Ӏа
нарыть – áхка // дáха
наряд – гӀирс (-аш) (б, д)
нарядить – кийчде
наряди гься – кийчдала // дувха
нарядный (прил.) – гӀирс бола // кийчдéнна
наряду (нареч.) – нийсса // санна
насадить – хьатӀадóгӀа // ӀотӀадóгӀа
наеаждать – доаржаде
наседать – тӀагӀéрта
наседка (зоол.) – гӀуракх (-аш) (й, й)
насекомое – сагалмат (-аш) (д, д) // садоалла хӀама (-ш) (й, й)
население – нах (б) // охлой (б)
наеелённый (прил.) – нах бáха
населить – дáха ховшаде
насесть – хá // ховша
насечка – боаж (-арч) (й, й)
насечь – áга
наеилие – гӀéлал (й) // низбар (д)
наеиловать – низ бе
насилу (нареч.) – низткъа // низткъалла
насильно (нареч.) – низагӀа // низаггӀа
наекальный (прил.) чхара тӀара
насквозь (нареч.) – чакх
насколько (нареч.) – мел
нáскоро (нареч.) – сиха
наскочить – тӀанийсдала // тӀакхéта
Н 262
наскучить – сахьóвзаде // саготде
насладиться – самукъадáккха
наслаждение – морзо (-наш) (й, й) // самукъадалар (д)
наследие – тӀехьале (-наш) (й, й)
наследить – лараш е
наследство – тӀехье (-наш) (й, й)
наслоение – тӀоанашта дéкъар (д)
насмерть (до смерти) – меттахьа
насмерть (не щадя жизни) – са ца кхóдеш
насмешить – дéладе // бéлам бáккха
насмешка – бег (-аш) (б, б) // футтардар (д) // кхоардам (б)
насмешливый (прил.) – бéламе
насморк – йӀовхараш (й) // мераж йикъар (д)
насовсем (нареч.) – дусарг // юхадала ца дéзаш // юхадоагӀаргдоацаш
насолить – дирде
насорить – нувхаш йоаржае
наспех (нареч.) – сихонца // сихха // катéхха
наст – шан чӀор (й)
наставительный (прил.) – хьéхаме
наставить (поставить) – óттаде
наставить (научить) – хьéхам бе
наставление – хьéхам (-аш) (б, д)
наставник – хьéхархо (-й) (в, б)
наставница – хьéхархо (-й) (й, б)
настать – óтта // дала // хила
настежь (нареч.) – дéррига // юххелца
настигнуть – тӀакхе // тӀехьакхе
настичь – тӀакхе // тӀехьакхе
настолько (нареч.) – иззал // сел // селла
настороже (нареч.) – саькхдаьнна // фе долаш
настороженно (нареч.) – саькха // фе
настороженность – соакхо (й)
настороженный (прил.) – саькха
насторожиться (нареч.) – фе хила // саькха хила
настоять (на чём-то) – тӀéра ца вáла
263 Н
настоять (сделать настойку) – дукха латтийта
настояться – дукха латта
настоящее время (грамм.) – йола ха (й)
настоящий (теперешний) – хӀанзара
настоящий (данный) – укх
настоящий (истинный) – бокъонца дола
настриг – ларгар (д)
настричь – ларга
настроение – дог-уйла (й) // дог-бéзам (б)
настроиться – тӀéра хила
наступательный (прил.) – тӀалатара
наступать – тӀалата
наступить – тӀалóвза
наступление (военная операция) – тӀалатар (д)
наступление (приход) – тӀакхáчар (д) // дáлар (д)
насупиться – хьажа юкъе шод болла
нáсухо – докъадаллалца
насушить – докъаде
насущность – чӀоагӀа эшаш хилар (д)
насущный (прил.) – чӀоагӀа эшаш дола
насчёт (предл.) – цох лаьца // хьакъехьа
насчитать – дагарде
насчитывать – чулáца // хила
насчитываться – хила
насыпать – хьарца // доаржаде // диза
насыпной (прил.) – хьадаь
насыпь – áйéнна моттиг (-аш) (й, й) // гув (-наш) (б, д)
Насыр-Корт (пос.) – Наьсар-Керте (й)
насытить – дузаде
насытиться – диза // Ӏаба
насыщение – дузадар (д) // Ӏобадар (д) // дизар (д) // Ӏабар (д)
натаскать – хьакхахьа
натереть (намазать) – хьакха
натереть (придать блеск) – къоагаде
натереть (повредить трением) – даа
Н 264
натереть (измельчать) – áта
натерпеться – лá
натечь – Ӏа // чудаха
натиск – тӀатаӀар (д)
наткнуться – тӀакхéта // тӀанийсдала
натолкнуть – тӀанийсде // тӀатáтта
натолкнуться – тӀакхéта // тӀанийсдала
наточить – ирде
натощак (нареч.) – фетта
натравить – тӀахахка
натренированный (прич.) – Ӏема // шаьрдéнна
нагренировать – Ӏомаде
нáтрое (нареч.) – кхаь даькъа
нáтуго (нареч.) – чӀоаггӀа
натура (характер) – оамал (-аш) (й, й)
натура (природа) – Ӏáлам (д)
натура (живопись) – тӀахьожа хӀама (-ш) (й, й)
натуральный (прил.) – бокъонца дола
натягивать – óза // óзаде // увза // увзаде
натяжение – óзар (д) // тӀаóзар (д)
натяжка – óзар (д) // тӀаóзар (д)
натянутый (прич.) – тӀаэза // хьатӀаэза
натянутый (прил.) – эзза даь
натянуть – óза // тӀаóза // хьатӀаóза
натянуться – óзадала
наугад (нареч.) – хéтарах // дагадóхарах
наука – Ӏилма (-ш) (д, д)
научить – Ӏомаде
научиться – Ӏама // Ӏомадала
научно-исследовательский (прил.) – Ӏилман-тохкама
научно-просветительский (прил.) – Ӏилман-сердалон
научный (прил.) – Ӏилман
наушник – лергахйоаллорг (-аш) (й, й)
наущение – во хьéхар (-аш) (д, д)
нафталин – неций молха (-ш) (й, й)
265 Н
нахал – эхь доаца саг (нах) (в, б)
нахалка – эхь доаца саг (нах) (й, б)
нахальный (прил.) – эхьдоаца
нахмуренный (прич.) – цӀимхара // хьажаюкъе шод белла
нахмурить – хьажаюкъе шод болла
нахмуриться – цӀимхара дерза // хьажаюкъе шод болла
находиться (где-то) – хила
находиться (в чём-либо) – дáлла
находка – корадаьр (-аш) (д, д)
нахрапом (нареч.) – тӀагӀертта
нацарапать – сéкаш дáха
нацедить – литта
нацелить – хьожае // тӀахьожае
нацелиться – тӀахьожае
наценить – мах тӀатóха
наценка – мах тӀатóхар (д)
нацепить – óлла // хьалъóлла // йолла
национально-освободительный (прил.) – къамаш маьршдáхара // къамаш пáр-
гӀатдáхара
национальность – къам (-аш) (д, д)
национальный (прил.) – къаман
нация – къам (-аш) (д, д)
начадить – кӀурбе
начало – д||ухь (-óвхьаш) (д, д) // дóладалар (д)
начальник – хьаким (-аш) (в, б)
начальница – хьаким (-аш) (й, б)
начальный (прил.) – юхьéра // духьара // дóладалара
начальствовать – хьаким хила
начать – дóладе // дӀадóладе
начаться – дóладала // дӀадóладала
начеку (нареч.) – кийчча
начёс – къаждар (д) // алхар (д)
начесать – къажде // алха
начинание – дóладар (д) // дóладаь гӀулакх (-аш) (д, д)
начинать – дóладе
Н 266
начинаться – дóладала // дӀадóладала
начинающий (прич.) – дóлалу
начинающий (прил.) – дóлалуш дола
начинить (чем-то) – чудолла
начинить (починить) – тоае // тéга
начинить (карандаш) – ирде
начинка – чуелла хӀама (й)
начисление – лоархӀаш тӀатóхар (д)
начислить – лоархӀаш тӀатóха
начистить – цӀенде
нáчисто (нареч.) – цӀена
нáчистоту (нареч.) – ма дарра
начитанность – дийшá хилар (д)
начитанный (прич.) – дийшá
начитаться – дукха дéша
наш (мест.) – вай // тха
наша (мест.) – вай // тха
нашивать – тӀатéга
нашивка – тӀатéгар (-аш) (д, д)
нашивной (прил.) – тӀатийга
нашить – тӀатéга
нашуметь – гӀар е // дувца дáккха
наяву (нареч.) – сомагӀа
нганасан (этн.) – нганасано (-й) (в, б)
нганасанка (этн.) – нганасано (-й) (й, б)
нганасанский (прил.) – нганасаной
не (отрицание) – ма
не (част.) – ца // ма
небдительный (прил.) – фийлза
небезопасный (прил.) – кхéрам бола // тéшам боаца
небесный (прил.) – сигален
небесполезный (прил.) – пáйдане
неблаговидный (прил.) – кустдоаца // ийрча // хоза доаца
неблагодарность – баркал цахилар (д)
неблагодарный (прил.) – баркал доаца
267 Н
неблагонадёжный (прил.) – тéшам боаца
неблагоприятный (прил.) – во // дéзалургдоаца
неблагоразумный (прил.) – хьаькъал доаца
неблизкий (прил.) – гаргара доаца // гаьнара
небо – сигале (-наш) (й, й) // áне (й)
нёбо (анат.) – сигале (-наш) (й, й)
небогатый (прил.) – таро йоаца
небольшой (прил.) – зӀамига // кӀезига
небосвод – сигале (й) // сигален гом (б)
небосклон – сигале (й) // сигален гом (б)
небоскрёб – сигалкхоач-гӀала (-ш) (й, й)
небрежно (нареч.) – ладара // талмастта
небрежность – ладарло (й)
небрежный (прил.) – ладара // талмастта
небритый (прил.) – дáшанза
небывалый (прил.) – хинна доаца // дайна доаца
небылица – доаци (-й) (д, д)
неважно (нареч.) – бáшха дика дац // хӀама дац
неважный (прил.) – бáшха дика доаца // хӀама доаца
невдалеке (нареч.) – гарга // гаьна доаццаш
невдомёк (нареч.) – дага а дац
неведение – цахáр (д)
неведомый – ховш доаца // дóвзаш доаца
невежа – энжи саг (нах) (в, й, б)
невежественный (прил.) – Ӏовдала
невежество – хӀама ховш цахилар (д)
невежливый (прил.) – эздий доаца
невезение – аьттув бехкар (д)
неверие – цатéшар (д)
неверно (нареч.) – хáрцахьа дола
неверный (прил.) – хáрцахьа
неверный (сущ.) – имансиз (-аш) (д, д) // гоавар (-аш) (в, й, б)
невероятно (нареч.) – хила йиш йоацаш
невероятный (прил.) – хила йиш йоаца
неверующий (прил.) – цатéша // тéшаш воаца
Н : 268
неверующий (сущ.) – Даьлах тéшаш воаца саг (боаца нах) (в, б)
неверующая (сущ.) – Даьлах тéшаш йоаца саг (боаца нах) (й, б)
невесомость – дозал цахилар (д)
невесомый – дозал доаца
невеста – нускал (-аш) (д, д)
невестка – н||ус (-есарий) (й, б)
невзгоды мн.ч. – Ӏанз (д)
невзначай (нареч.) – цаховш
невзрачность – ийрчал (й)
невиданный (прил.) – ца дáйна
невидимый (прил.) – гуш доаца
невидящий (прил.) – хӀама ца гу
невинный (прил.) – бехказа // бехкбоаца
невиновность – бехказал (й) // бехке цахилар (д)
невиновный (прил.) – бехказа
невкусный (прил.) – чамза // чам боаца
невлиятельный (прил.) – шишха
невменяемость – кхéтамза хилар (д) //
невменяемый (прил.) – кхéтамза вола
невмешательство – юкъецагӀóртар (д)
невнятно (нареч.) – яхар фуд ца ховш
невнятный (прил.) – яхар фуд ца хов
не вовремя (нареч.) – хáназа
невод – чкъаьрий доаха цхарал (-аш) (б, д)
невозможно (нареч.) – хила йиш йоацаш
невозможность – хила йиш цахилар (д)
невозможный (прил.) – хила йиш йоаца
невозмутимость – сапáргӀата хилар (д) // сáбаре хилар (д)
невозмутимый (прил.) – сапáргӀата // сáбаре
невознаградимый (прил.) – юхадéкхалургдоаца
неволить – низагӀа // бéзам боаццашехь
невольник – есар (-аш) (в, б) // л||ай (-аьш) (в, б)
невольница – есар (-аш) (й, б) // л||ай (-аьш) (й, б)
невольно (нареч.) – цаховш // дагадоацаш
невольный (прил.) – лоӀаме воацаш // лоӀамза // цаховш // бéзам боацаш
269 Н
неволя – лоал (д) // есарал (д)
невообразимый (прил.) – сурт óтталургдоаца // Ӏалаьмат // геттара чӀоагӀа
невоспитанность – эздел цахилар (д)
невоспитанный (прил.) – эздел доаца
невредимый (прил.) – гӀаьхьа-маьрша
невтерпёж (нареч.) – сатóха ца луш
невыгодно (нареч.) – зе долаш // пáйда беш доацаш
невыгодный (прил.) – пáйда беш доаца // пáйдана доаца // аьттув боаца
невыполнимый (прил.) – дулургдоаца
невыразимый (прил.) – дувцалургдоаца
невысказанный (прил.) – дӀаáланза дола
невысокий (прил.) – лохига
невысоко (нареч.) – лохо
невыход – áра ца дáлар (д)
негидалец (этн.) – негӀдало (-й) (в, б)
негидалка (этн.) – негӀдало (-й) (й, б)
негидальский (прил.) – негӀдалой
негладкий (прил.) – чачхаре
негласный (прил.) – къáйлагӀара
неглубокий (прил.) – тӀéха // тӀéхига
негодный (прил.) – мегаргдоаца
негр – Ӏаьржа||вар (-бараш) (в, б)
неграмотность – йоазув цахар (д)
неграмотный (прил.) – йоазув ца хов
негритянка – Ӏаьржа||яр (-бараш) (й, б)
недáвний (прил.) – дукха ха йоаццаш хинна
недáвно (нареч.) – дукха ха йоаццаш
недалёкий (прил.) – гарга
недалеко (нареч.) – гаргга // гаьна доацаш
недельный (прил.) – кӀиран // кӀира даьнна
неделя – кӀира (-ш) (д, д)
недобрый (прил.) – эгӀазлон // дика доаца
недоверие – цатéшар (д)
недоверчивость – цатéшар (д)
недоверчивый (прил.) – ца тéша
Н 270
недовольный (прил.) – раьза воаца
недовольство – мух (-аш) (й, й)
недозрелый (прил.) – мóша // кхáчанза
недолгий (прил.) – лоаца // кӀезига
недолго (нареч.) – лоацца // кӀеззига
недомогание – цамагар (д)
недомогать – цамогаш хила
недопустимый (прил.) – мегаргдоаца
недоразвитый (прил.) – заьлза
недорого (нареч.) – дáрегӀа
недорогой (прил.) – дáрегӀа
недоспелый (прил.) – кхáчанза
недостаток – айп (-аш) (д, д) // сакхат (-аш) (д, д) // кхоачамбоацар (-аш) (д, д) //
эшам (-аш) (б, д)
недостаточный (прил.) – кхоачамбоаца // тоъамбоаца
недостача – эшам (-аш) (б, д) // эшар (д)
недостижимый (прил.) – кхоачашдулургдоаца
недостоверность – харц хилар (д) // бакъ цахилар (д)
недостоверный (прил.) – бакъ доаца // нийса доаца
недостойный (внимания) (прил.) – хьакъ доаца
недостойный (бесчестный) (прил.) – сий доаца
недосягаемый (прил.) – тӀакхоачалургдоаца
недоуздок – журал (-аш) (й, й)
недоумевать – шекдáла // цецдáла
недоумение – шекдáлар (д) // цецдáлар (д)
недра – лаьттан че (й)
недруг – моастагӀ||а (-ий) (в, б)
недружелюбие – цабéзам (б) // моастагӀал (д)
недружно (нареч.) – барт боацаш
недружный (прил.) – барт боаца
недуг – лазар (-аш) (д, д) // цамагар (д)
недурно (нареч.) – тоъал дика
недурной (прил.) – тоъал дика
нежелание (прил.) – цалáр (д)
нежелательность – ловш цахилар (д)
271 Н
нежелательный (прил.) – ловш доаца
неженатый (прил.) – саг йоалаянза // сесаг йоацаш вола
неживой (прил.) – денна // са ца доалла
нежить – бóча Ӏомаде
нежничать – бóчадáла
нежность – бóчал (й)
нежный (прил.) – бóча // кӀаьда
незабудка (бот.) – дахкалерг (-аш) (д, д)
незабываемое – дицлургдоацар (д)
независимо (нареч.) – кортамукъа
независимость – кортамукъале (й)
незаконнорожденный (сущ.) – бӀидж (-аш) (д, д) // къóтӀа (-ш) (д, д)
незаконнорожденный (прил.) – бӀижалха ваь
незаконченность – чакхдáккханза хилар (д)
незаконченный (прил.) – чакхдáккханза дола
незамедлительно (нареч.) – сихха // хьем боацаш // укх минота
незамедлительный (прил.) – хьем боаца
незаменимый (прил.) – хувца йиш йоаца
незаметно (нареч.) – ца гуш
незаметный (прил.) – халла мáра гуш доаца
незамужняя (прил.) – маьре йоаца
незапамятный (прил.) – моцагӀара
незаслуженно (нареч.) – гонахьа доацаш // ца доагӀаш
незаслуженный (прил.) – гонахьа доаца // ца доагӀаш дола // ца доагӀаш даь
незастенчивый (прил.) – áйхьаза
незатейливый (прил.) – чоалхане доаца
незачем (нареч.) – гӀулакх дац // гӀулакх доацаш
незваный (прил.) – кхáйканза дéна
нездешний (прил.) – укхазара доаца
нездоровый (прил.) – цамогаш // уне
нездоровье (прил.) – могаш цахилар (д)
незнакомец – ца вóвза саг (бóвза нах) (в, б) // ца вóвзар (-аш) (в, б) // вóвзашвоацар
(-аш) (в, б)
незнакомка – ца йóвза саг (бóвза нах) (й, б) // ца йóвзар (-аш) (й, б) // йóвзашйоацар
(-аш) (й, б)
Н 272
незнакомый (прил.) – ца вóвза // вóвзашвоаца
незнание – цахáр (д) // цахóвлга (д)
незначительный (прил.) – хайрá доаца
незрелый (прил.) – аьрга // бийда // кхáчанза
незримый (прил.) – бӀарга ца гу
незрячий (прил.) – бӀаргаш дáйна // бӀарза
незыблемость – хувцалург цахилар (д)
незыблемый (прил.) – хувцалургдоаца
неизбежно (нареч.) – хиланза даргдоацаш
неизбежность – хиланза даргдоацар (д)
неизбежный (прил.) – хиланза даргдоаца
неизведанный (прил.) – тахканза
неизвестно (нареч.) – ца ховш // ца дóвзаш
неизвестность – ховш цахилар (д)
неизвестный (прил.) – цадóвза
неизгладимый (прил.) – дицлургдоаца
неизданный (прич.) – áрахéцанза // зáрба тóханза
неизлечимый (прил.) – верзаргвоаца
неизменно (нареч.) – хувцалургдоацаш
неизменный (прил.) – хувцалургдоаца
неизмеримо (нареч.) – дусталургдоацаш
неизмеримый (прил.) – ца дусталу
неизученный (прил.) – тахканза
неизъяснимый (прил.) – дувцалургдоаца
неимущий (прил.) – къе // хӀама доацаш
неискренний (прил.) – даггара доаца
неискренность – даггара цахилар (д)
неискусный (прил.) – гóвза доаца
неисполнение – кхоачаш цадар (д)
неисполнимый (прил.) – кхоачашдулургдоаца
неисполнительность – ладарал (й)
неисполнительный (прил.) – ладара
неиспорченный (прил.) – талханза
неисправимый (прил.) – тоалургдоаца
неисправный (прил.) – толхадаь
273 Н
неисследованный (прил.) – тахканза
неиссякаемый (прил.) – кхоачалургдоаца // кхоача ца лу // ца кхоачалу
неистощимый (прил.) – кхоачалургдоаца // кхоача ца лу // ца кхоачалу
неистребимый (прил.) – хӀалакдулургдоаца
неисцелимый (прил.) – дерзаргдоаца // тоалургдоаца
неисчислимый (прил.) – лоархӀалургдоаца
нéкий – цхьа
некогда (нет времени) (нареч.) – йиш яц
нéкогда (когда-то) (нареч.) – цкъа // моцагӀа
некоторый (мест.) – цхьадола // цхьан
некрасивый (прил.) – ийрча
некрасивый (детск.) (прил.) – ӀаӀи
нектар – дургал (й)
нектарница (зоол.) – дургалмéларг (-аш) (й, й)
нéкто (мест.) – хьанаьхк // фунаьхк
некуда (нареч.) – моттиг яц
некультурность – эздел цахилар (д)
некультурный (прил.) – эздел доаца
неладно (нареч.) – лерттӀа доацаш
неладный (прил.) – лерттӀа доаца
нелегальный (прил.) – къайлагӀара // маьрша доаца
нелёгкий (прил.) – хала // деза
нелегко (нареч.) – хала
нельзя (нареч.) – йиш яц // мегаргдац
немало (нареч.) – тоъал дукха
немаловажный (прил.) – лоархӀаме
немалый (прил.) – тоъал дукха // тоъал дóккха
немедленно (нареч.) – сихха // цу сахьате
немедленный (прил.) – сихха
немедля (нареч.) – сихха // цу сахьате
немец (этн.) – немц||е (-ий) (в, б)
немецкий (прил.) – немций
немилосердно (нареч.) – къахéтам боацаш
немилосердный (прил.) – къахéтам боаца
немилость – къа ца хéташ хилар (д)
Н 274
неминуемо (нареч.) – хиланза даргдоацаш
неминуемый (прил.) – хиланза даргдоаца
немка (этн.) – немц||е (-ий) (й, б)
немного (нареч.) – кӀезига
немногочисленный (прил.) – кӀезига
немножко (нареч.) – кӀезига
немой (прил.) – маьттаза
немолодой (прил.) – нийсвенна
немота – маьттазал (д)
немощный (прил.) – заьлза // гӀорал доаца
немощь – гӀоарал цахилар (д)
ненавидеть – гоама хила
ненавистный (прил.) – гоама
ненависть – гоамал (й)
ненадёжность – тéшам боацаш хилар (д)
ненадёжный (прил.) – тéшам боаца
ненадобность – хьашт цахилар (д)
ненадолго (нареч.) – кӀезигача хáна
ненароком (нареч.) – дагадоацаш
ненастный (прил.) – кхаьла
ненастоящий (прил.) – бокъонца доаца
ненастье – йоачан (й)
ненаучный (прил.) – Ӏилманца доаца
ненец (этн.) – ненц||е (-ий) (в, б)
ненецкий (прил.) – ненций
ненка (этн.) – ненц||е (-ий) (й, б)
ненормальность – лерттӀа цахилар (д)
ненормальный (прич.) – лерттӀа доаца
ненужный (прил.) – ца эша // эшаш доаца
необдуманно (нареч.) – уйла ца еш
необдуманный (прил.) – уйла ца яь
необеспеченный (прил.) – кхоачо йоаца
необитаемый (прил.) – нах боаца // пáна
необмолоченный (прич.) – áрданза
необозримо (нареч.) – бӀарг ца кхоачаш
275 Н
необозримый (прил.) – бӀарг ца кхоача
необходимо (нареч.) – эшаш да
необходимость – эшаш хилар (д) // эшаш дар (д)
необходимый (прил.) – эшаш дола
необыкновенно (нареч.) – Ӏалаьмате // тáмаш я
необыкновенность – тáмаш яр (д)
необыкновенный (прил.) – тӀехдаьнна // тáмаш йолаш дола
необычный (прил.) – ший тайпара
необязательность – ладарал (д)
необязательный (прил.) – ладара
неограниченно (нареч.) – боарамза
неограниченный (приз.) – боарамза дола
неодинаковый (прил.) – тайп-тайпара
неоднократно (нареч.) – дуккхаза
неоднократный (приз.) – дуккхаза хула
неожиданно (нареч.) – цӀаьхха // дагадоацаш
неожиданность – цӀаьхха хиннар (д) // дагадоацаш хиннар (д)
неожиданный (прил.) – цӀаьхха // дагадоаца
неопасный (прил.) – кхéраме доаца
неопознанный (прил.) – дóвзанза дола
неопределённо (нареч.) – белгалза
неопределённый (прил.) – белгалза // къоастам боаца
неопрятность – биркъар (й) // биркъе хилар (д)
неопрятный (прил.) – биркъа // бӀеха
неосёдланный (прил.) – йовла // йоалинг // яланга
неосторожность – лоралуш цахилар (д)
неосторожный (прил.) – лоралуш доаца
неострый (прил.) – аьрхӀа
неосуществимый (прил.) – кхоачашдулургдоаца
неотделимый (прил.) – къоасталургдоаца // вӀашагӀдоаккхалургдоаца
неотчуждаемость – дӀадáккха йишйоацаш хилар (д) // дӀадоалашдоацаш хилар (д)
неотчуждаемый (прил.) – дӀадáккха йишйоаца // дӀадоалашдоаца
неотьемлемость – дӀадоалашдоацаш хилар (д)
неотьемлемый (прил.) – дӀадоалашдоаца
неохота – безам цахилар (д) // догцадáр (д)
Н 276
неохотно (нареч.) – бéзам боацаш // дог ца доагӀаш
неочевидно (нареч.) – белгалза
неочевидный (прил.) – белгалза
Непал – Непал (й)
непалец (этн.) – непал||е (-ий) (в, б)
непалка (этн.) – непал||е (-ий) (й, б)
непальский (прил.) – непалий
непередаваемый (прил.) – дувцалургдоаца
неписаный (прил.) – дӀаязданза дола
неплохо (нареч.) – во доацаш // дика
неплохой (прил.) – мегаргдолаш
непогода – йоачан (й)
неполнота – диза цахилар (д)
неполный (прил.) – диза доаца // чакхдáккханза
непокорный (прил.) – аьннар ца ду // ла ца дувгӀа
непонимание – цакхéтар (д)
непонятливость – цакхéтам (б)
непонятливый (прил.) – халла кхéта
непонятно (нареч.) – ца кхéташ
непонятный (прил.) – ца кхéта
непонятый (прил.) – кхийтта боаца
непоправимый (прил.) – тоалургдоаца // нийслургдоаца // меттаотталургдоаца
непорочный (прил.) – цӀена
непослушание – лацадувгӀар (д)
непослушный (прил.) – лацадувгӀа
непохожий (прил.) – тара доаца
неправда – бакъдоацар (-аш) (д, д) // хáрцдар (д)
неправдоподобный (прил.) – бакъдоаца
неправильно (нареч.) – хáрцахьа
неправильность – хáрцахьа хилар (д)
неправильный (прил.) – хáрцахьа
неправомерность – хоарцо (-наш) (й, й)
неправота – бакъцахилар (д) // нийса цахилар (д)
неправый (прил.) – харц // нийса доаца
непредумышленно (нареч.) – де лаьрхӀа хиннадоацаш // де уйла хиннайоаца
277 Н
непредумышленный (прил.) – де лаьрхӀа хиннадоаца // де уйла цахинна
непременно (нареч.) – хиланза даргдоацаш
непременный (прил.) – хиланза даргдоаца
непрерывно (нареч.) – хáдданза
непрерывный (прил.) – хáдданза дола
непрестанно (нареч.) – ца соццаш
непрестанный (прил.) – дáим ца соццаш дола
неприветливый (прил.) – Ӏийтта
непривычка – Ӏаманза хилар (д)
непривычный (прил.) – Ӏаманза
непригодный (прил.) – мегаргдоаца
неприкосновенность – маьрша хилар (д)
неприкосновенный (прил.) – маьрша дола
неприличность – тоамбоацар (д) // айхьазал (й)
неприличный (прил.) – тоамбоаца // айхьаза
непримиримость – барт хург ца хилар
непримиримый (прил.) – барт хургбоаца
непринуждённо (нареч.) – áйхьаза // хьакхашта
непринуждённый (прил.) – áйхьаза // хьакхашта
неприспособленный (прил.) – дӀатарлуш доаца
непричастность – гонахьа цахилар (д)
непричастный (прил.) – гонахьа доаца
неприязнь – инкарло (й) // гоамал (й) // цабéзам (б)
неприятель – моастагӀ||а (-ий) (в, б) // довхо (-й) (в, б)
неприятельский (прил.) – моастагӀий
неприятность – бохам (-аш) (б, д) // вас (-аш) (й, й) // цатоам (-аш) (б, д)
неприятный (прил.) – гоама // цатоаме
непроверенный (прил.) – тахканза дола
непродолжительный (прил.) – лоаца
непродуманный (прил.) – уйла яь доаца
непроизвольно (нареч.) – цаховш // дагадоацаш
непросвещённый (прил.) – дийша воаца
непроходимый (прил.) – чакхдоалалургдоаца
непрочный (прил.) – мела // эсала
непрошеный (прил.) – кхáйканза вéна
Н 278
неравный (прил.) – цхьатарра доаца // вӀаши нийса доаца
неразбериха – гӀурт (б) // кéгар (б)
неразбитый (прич.) – дóханза
неразборчивость – къоастаде хала хилар (д) // хӀама къердаш цахилар (д)
неразборчивый (прил.) – къоастаде хала дола // хӀама къердаш доаца
неразгаданный (прил.) – духтӀадáланза
неразделимый (прил.) – къоасталургдоаца
неразложимый (прил.) – дéкъалургдоаца
неразлучный (прил.) – ца къасташ
неразменный (прил.) – къоасталуш доаца
неразрешимый (прил.) – къоасталургдоаца // кхоачашдулургдоаца
неразрывно (нареч.) – къоасталургдоацаш
неразрывный (прил.) – къоасталургдоаца
неразумный (прил.) – кхéтамза
нерастворимый (прил.) – дашаш доаца
нерасторопный (прил.) – мекъа // бийда
нерв – синпх||а (-аьнаш) (б, д)
нередкий (прил.) – каст-каста хулаш дола
нередко (нареч.) – каст-каста // цкъаза
нерест – чкъаьраша Ӏов тассар (д)
нереститься – Ӏов тасса (чкъаьраша)
нерешительность – иркал (й) // бӀукъожаш хилар (д) // лоархӀа ца веш хилар (д)
нерешительный (прил.) – ирке // бӀукъожаш вола // лоархӀа ца веш вола
нержавеющий (прил.) – мукх ца дуа
неробкий (прил.) – кхéралуш доаца
неровный (прил.) – нийса доаца // шаьра доаца // гоама
нерпа – Ӏасал (-аш) (д, д)
неряха (о женщине) – буччӀ||и (-еш) (й, й)
несамостоятельность – лоӀамза хилар (д)
несамостоятельный (прил.) – лоӀамза
несведущий (прил.) – ховш воаца
несвежий (прил.) – къаьна // ха яьнна
несвоевременный (прил.) – ший хáннахьа доаца
несвойственный (прил.) – доаллаш доаца
несвязный (прил.) – дувзаденна доаца
279 Н
несгибаемый (прил.) – соттаргдоаца // сотталургдоаца
несгораемый (прил.) – ца доага
несдержанность – сáбар цахилар (д)
несдержанный (прил.) – сáбар доаца
несерьёзно (нареч.) – талмаста // шиш боацаш
несерьёзность – шиш боацаш хилар (д)
несерьёзный (прил.) – талмаста // шиш боаца
несколько (числ.) – массехк // массейтта
несколько (нареч.) – цхьа кӀеззига // цхьа зӀаммига
нескончаемый (прил.) – кхоачалуш доаца
нескромно (нареч.) – áйхьаза // хьакхашта
нескромность – áйхьазал (й) // áйхьаза хилар (д)
нескромный (прил.) – áйхьаза // хьакхашта
нескрываемый (прил.) – къáйла ца кхухьа
несложный (прил.) – хала доаца
неслыханный (прил.) – хазанза
неслышный (прил.) – ца хоза
несмолкаемый (прил.) – ца соца
несмотря (нареч.) – дале а // доллаше
несмываемый (прич.) – дӀадаргдоаца
несмышлёный (прил.) – кхéтамза
несносный (прил.) – лá хала дола
несоблюдение – цалéладар (д)
несовершеннолетний (сущ.) – кхенза||вар (-бараш) (в, б)
несовершеннолетняя (сущ.) – кхенза||яр (-бараш) (й, б)
несогласие – раьза цахилар (д)
несогласный (прил.) – раьза воаца
несогласованность – барттáйна цахилар (д)
несогласованный (прил.) – барттáйна доаца
несознательность – сакхéтам цахилар (д)
несознательный (прил.) – сакхéтам боаца
несокрушимый – дóхалургдоаца
несомненно (нареч.) – шéко йоацаш
несомненный (прил.) – шéко йоаца // шéконза
несообразительный (прил.) – кхéтам боаца
Н 280
несообразность – кхéтамца доацаш хилар (д)
несообразный (прил.) – кхéтамца доаца
несоответствие – цхьан товш хилар (д)
несостоятельность – таро цахилар (д)
несостоятельный (прил.) – таро йоаца
неспелый (прил.) – аьрга // бийда // кхáчанза
неспокойный (прил.) – сатем боаца
неспособность – кхéташ цахилар (д)
неспособный (прил.) – кхéтам боаца
несправедливость – харцо (-наш) (й, й)
несправедливый (прил.) – харц
неспроста (нареч.) – цаӀ доацаш
несравнимый (прил.) – тӀехдика // тара доаца
Нестеровское (пос.) – Пáжара-Юрт (й)
нестерпимый (прил.) – лá могаргдоаца // лоалургдоаца
нести – дахьа // хьо
нестись (двигаться) – даха
нестись (нести яйца) – фуаш де
нестиранный (прил.) – диттанза
нестрогий (прил.) – шишха // шиш боаца
несуразность (прил.) – пáйдандоацар (-аш) (д, д)
несуразный – пáйдандоаца
несушка – жужак (-аш) (д, д)
несущественный – лоархӀаме доаца
несходный – тара доаца
несходство – тара цахилар (д)
несчастливый (прил.) – даькъаза // ираз доаца
несчастный (прил.) – даькъаза
несчастье – доакъазал (й) // хатар (-аш) (д, д) // бáла (-ш) (б, д) // ираз довр (д)
несчастья мн.ч. – Ӏанз (д)
несчётный (прил.) – чот йоаца
несъедобный (прил.) – дуаш доаца
несытный (прил.) – саласташ доаца
нет – á // ак // дац
нетактичность – эздел цахилар
281 Н
нетактичный (прил.) – эздел доаца
нетель (зоол.) – духьарг (-аш) (д, д)
нетерпеливый (прил.) – сатем боаца // сáбар доаца
нетерпение – сатем цахилар (д) // сáбар цахилар (д)
нетерпимость – сáбарде мегаргдоацар (д) // лá мегаргдоацар (д)
нетерпимый (прил.) – сáбарде мегаргдоаца // лá мегаргдоаца
неточность – гӀáлат (-аш) (д, д) // нийса цахилар (д)
неточный (прил.) – гӀáлат дола // нийса доаца
нетрезвый (прил.) – вехá
нетронутый (прил.) – бӀарчча // дóладанза // кулг тóханза
нетрудный (прил.) – атта
неубранный (не наведён порядок) (прил.) – цхьалхадáккханза дола
неубранный (урожай) (прил.) – чуэцанза дола
неуважение – сийцадар (д) // цалархӀар (д)
неуверенность – шек хилар (д)
неуверенный (прил.) – шек дола
неугодный (прил.) – дéзаш доаца
неудача – аьттув цахилар (д)
неудачный (прил.) – аьттув боаца
неудержимый (прил.) – соцалургдоаца
неудивительно (нареч.) – тáмашъяц
неудобно (нареч.) – хьовзам бола // пáргӀата йоацаш // тоам боацаш
неудобство – хьовзам (-аш) (б, д) // пáргӀата цахилар (д)
неудовлетворённость – раьза цахилар (д) // кхоачам цахилар (д)
неудовлетворённый (прил.) – раьза ца хинна // кхоачам ца хинна
неудовлетворительный (прил.) – мегаргдоаца // кхоачам боаца
неудовольствие – раьза цахилар (д)
неужели (част.) – боккъал
неуживчивый (прил.) – ца товш
неузнаваемый (прил.) – довзаргдоаца
неукротимый (прил.) – соцалургдоаца // юхатохалургдоаца
неуловимый (прил.) – лоацалургдоаца
неумелый (прил.) – ховш воаца // говзал йоаца
неумение – цахар (д)
неумеренность – боарам цахилар (д)
Н 282
неумеренный (прил.) – боарам боаца
неуместный (прил.) – ца доагӀа // аргӀа йоаца
неумный (прил.) – хьаькъал доаца // кхетам боаца
неумышленный (прил.) – цаховш даь
неурожай – цахьувкъар (д)
неурожайный (прил.) – ца хьийкъа
неурядица – кéгар (-аш) (б, д)
неусидчивый (прил.) – сатем боаца
неустанный (прил.) – кӀаьдлуш доаца
неустойчивый (прил.) – эга
неустрашимый (прил.) – кхéралургдоаца
неустроенный (прил.) – таро йоаца
неутешительный (прил.) – сашортадоаккхаш доаца
неутомимый (прил.) – кӀаьдлуш доаца
неучтивый (прил.) – гӀожа
нефть – мехкадаьтта (д)
нефтяной (прил.) – мехкадаьтта
нехватка – цатоъар (д)
нехорошо (нареч.) – дика доацаш // во
нехороший (прил.) – дика доаца // во
нехороший (детск.) (прил.) – ӀаӀи
нехотя (нареч.) – цаловшшехь
нецелесообразный (прил.) – пáйдандоаца
нечаянно (нареч.) – цаховш
нечаянный (прил.) – цаховш хинна // дагадоацаш хинна
нечего (мест.) – гӀулакх дац // хӀама дац
нечёсанный (прил.) – áлханза
нечестие – сийсазал (д)
нечестность – тéшаме цахилар (д)
нечестный (прил.) – сийсаза // тéшам боаца
нечёткий (прил.) – къасташ доаца
нечётный (прил.) – шиннéна дéкъалуш доаца
нечистоплотный (прил.) – бӀéха
нечистота – цӀена цахилар (д) // бӀéха хилар (д)
нечистóты – цӀоно (й)
283 Н
нечистый (прил.) – бӀéха
нечто (мест.) – цхьа хӀама (д) // цхьа гӀулакх (д)
нечуткий (прил.) – фийлза
неявка – цавáр (д)
неяркий (прил.) – къаьга доаца // сийрда доаца
неясно (нареч.) – ца къоасталуш
неясный (неяркий) (прил.) – кхаьла // сийрда доаца
неясный (неопределённый) (прил.) – хаьдда доаца
ни один – цхьаккха // цхьаккха а
ни разу (нареч.) – цӀаккха а // цкъаь-цкъа
нива – кха (-ш) (д, д)
нивх (этн.) – нивх||е (-ий) (в, б)
нивхка (этн.) – нивх||е (-ий) (й, б)
нивхский (прил.) – нивхий
нигде (нареч.) – цхьаннахьа а
ниже (прил.) – лоха // лохагӀа
ниже (нареч.) – лохе // лохегӀа // эгӀа // эгӀахьа
нижеследующее (прил.) – тӀехьадоагӀар
нижеупомянутый (прил.) – тӀехьахьоадаьр
Нижнее Поволжье – Лохера Идалйисте (й)
Нижние Ачалуки (пос.) – Дабе-Юрт (й)
нижний (прил.) – кӀалхара // лохéра // лохéрча
Нижний Алкун (пос.) – ЭгӀара Оалкам (й)
Нижний Ларс (пос.) – ЭгӀара Ларс (й)
низ – кӀийле (-наш) (й, й) // кӀалхе (-наш) (й, й) // эгӀахье (-наш) (й, й) // юх
(йóвхамаш) (й, й)
низать – тӀадохка
низвержение – Ӏокхоссар (д) // чукхоссар (д)
низина – теӀа моттиг (-аш) (й, й) // чукхийтта моттиг (-аш) (й, й)
низкий (прил.) – лоха // лохига
низко (нареч.) – лохо // лоха // лохе
низложение – вóхавар (д) // дӀавáккхар (д)
низложить – вóхаве // дӀавáккха
низменность – лохе (-наш) (й, й) // чутеӀа моттиг (-аш) (й, й)
низом (нареч.) – лохе гӀолла
Н 284
низость – лохал (й) // кӀезигал (й)
низший (прил.) – эггара хьалхара // эггара лохéра
никак (нареч.) – вӀалла // вӀалла а
никакой – цхьаккха // цхьаккха а
никогда (нареч.) – цӀаккха // цӀаккха а // цкъаь-цкъа // вӀалла
никотин – гӀир (-аш) (й, й)
никто – цхьаккха // цхьаккха а // цхьанне
никуда (нареч.) – цхьаннахьа а
никудышний (прил.) – мегаргдоаца
никчёмный (прил.) – пáйдандоаца
Нил (р.) – Нилхий (д)
нимало (прил.) – вӀалла а
нимб – нич (-аш) (б, д)
ниоткуда – цхьаннахьара а
нисколько (нареч.) – вӀалла // вӀалла а
ниспадать – Ӏодóжа // ӀотӀаала
ниспровергнуть – вóхаве
ниспровержение – вóхавар (д)
нитка – т||ай (-аьш) (д, д) // тувлорг (-аш) (д, д) // хьоас||а (-ий) (б, д) // чилла
(-ш) (б, д)
нитка (шерстяная) – аьхинг (-аш) (д, д)
нить – т||ай (-аьш) (д, д) / хьоас||а (-ий) (б, д) // чилла (-ш) (б, д)
нитяный (прил.) – таь
ничего – хӀамма а
ничей (мест.) – цхьанне а
ничейный (прил.) – цхьанне а
ничком (нареч.) – бартал
ничто – цхьаккха // цхьаккха а
ничтожество – цхьаккха воацар (боацараш) (в, б)
ничтожный (прил.) – доастама
ничуть (нареч.) – вӀалла // вӀалла а
ниша – къора кор (-аш) (д, д)
ниша (в могиле) – лахьта (-ш) (д, д)
нищать – къийдала
нищая (сущ.) – къе саг (-нах) (й, б)
285 Н
нищенство – къе хилар (д)
нищенствовать – къе хила
нищета – къел (й)
нищий (прил.) – къе // миска
нищий (сущ.) – къе саг (нах) (в, б)
но (союз) – цхьабакъда // дале а
Новая Зеландия – Кéрда Зеланди (й)
новизна – кéрдадар (-аш) (д, д)
нововведение (в религию) – бидаӀат (-ш) (д, д)
новозеландец (этн.) – кердазеландхо (-й) (в, б)
новозеландка (этн.) – кердазеландхо (-й) (й, б)
новозеландский (прил.) – кердазеландхой
новолуние – кéрда бутт хьахилар (д)
новорождённый (сущ.) – хитӀоара (-аш) (д, д) // кéрда Ӏодаь бер (-аш) (д, д)
новость – кéрда хабар (-аш) (д, д) // кéрдадараш (д)
новый (прил.) – кéрда
Новый Свет – Кéрда Дуне (д)
нога – ког (-аш) (б, д) // гоаз (-аш) (д, д)
нога (детск.) – ког||и (-еш) (б, д)
нога (животного, задняя) – тӀ||а (-аьнаш) (д, д)
ногаец (этн.) – нéгӀ||е (-ий) (в, б)
ногайка (этн.) – нéгӀ||е (-ий) (й, б)
Ногайская степь – НéгӀий áре (й)
ногайский (прил.) – нéгӀий
ноговица – пезг (-аш) (д, д)
ноготок – мӀáрилг (-аш) (й, й)
ноготь – мӀáра (-ш) (й, й)
ногохвостка // коллемболла (зоол.) – когцӀогдарьг (-аш) (й, й)
нож – урс (-аш) (д, д)
нож (складной) – мукх (-арч) (д, д)
ножевой (прил.) – урса
ножик – мукхилг (-аш) (д, д) // урсилг (-аш) (д, д)
ножище – бáймакх (-аш) (д, д)
ножка – ког (-аш) (б, д) // когилг (-аш) (б, д)
ножницы – кӀод (-арч) (д, д) // тукарг (-аш) (д, д)
Н 286
ножницы (для стрижки овец) – чӀод (-арч) (д, д)
ножной (прил.) – когаца // кога
ножны – б||отт (бéтташ) (б, д)
ножны (кинжала) – шалтанб||отт (-éтташ) (б, д)
ножовка – херх (-аш) (б, д) // зӀамига херх (б, д) (-аш) (б, д)
ноздря – мераӀург (-аш) (д, д)
ноль – йоц||и (-еш) (й, й)
номер – ломар (-аш) (й, й)
номерной (прил.) – ломар тӀа йола
нора – къорг (-аш) (й, й)
нора (большая) – къор (-аш) (й, й)
Норвегия – Норгехье (й) // Норгхой мохк (б)
норвежец (этн.) – норгхо (-й) (в, б)
норвежка (этн.) – норгхо (-й) (й, б)
норвежский (прил.) – норгхой
Норвежское море – Норгхой форд (б)
норка (маленькая нора) — къоргилг (-аш) (й, й)
норка (зоол.) – хинсоалор (-аш) (д, д)
норма – боарам (б, д)
нормализовать – боарамга кхоачаде
нормальный (прил.) – гӀаьххьа // боарамах дола
норовистый (прил.) – мух йоагӀаш йола
норовить – цхьа хӀама де гӀорта
нос – мераж (-аш) (й, й)
носатый (прил.) – йóккха мераж йола
носик – меражг (-аш) (й, й)
носик (чайника) – цӀузам (-аш) (д, д)
носилки – болчакх (-аш) (й, й)
носилки (погребальные) – парпа (-ш) (й, й)
носитель – лéладер (-аш) (в, б)
носительница – лéладер (-аш) (й, б)
носить – кхахьа // лéладе
носовой (прил.) – мерий
носок – лоаца пазат (-аш) (й, й)
носок (шерстяной) – пазат (-аш) (й, й)
287
носорог (зоол.) – бирнал (-аш) (б, д)
носорог (жук) (зоол.) – бӀуцал (-аш) (й, й)
нотация – хьéхам бар (д) // бехкбáккхар (д)
ночевать – бийса яккха
ночёвка – бийса яккхар (д)
ночник – бусйоагорг (-аш) (й, й)
ночной (прил.) – бийсан // бийсанара
ночь – бийса (-ш) (й, й)
ночью (нареч.) – бус // бийсан
ноша – м||ухь (-овхьаш) (б, д)
ношение – кхахьар (д) // лéладер (д)
ношеный (прил.) – дувхадаь
ноябрь – лайчилла бутт (б)
ноябрьекий (прил.) – лайчилла бетта
нрав – оамал (-аш) (й, й)
нравоучение – хьéхам (-аш) (б, д)
нравоучительный (прил.) – хьéхаме
нравственность – оамалал (д) // сина цӀенал (й) // эздел (д)
нравственный (прил.) – оамал йола // сина цӀена // эзди
ну (межд.) – жи
ну (част.) – хӀай? // войя // тӀаккха
нубиец (этн.) – нуб||е (-ий) (в, б)
нубийка (этн.) – нуб||е (-ий) (й, б)
нубийский (прил.) – нубе (-ий) (в, й, б)
Нубия – Нубехье (й) // Нубий мохк (б)
ну и ну (част.) – хӀай-хӀай
нужда (бедность) – къел (й)
нужда (потребность) – хьашт (-аш) (д, д)
нужно – хьашт да // дéза // эш
нужник – хьаштагӀа (-ш) (й, й)
нужный (прил.) – хьашт дола // эшаш дола
ну-ка (межд.) – жи // живарий
нумеровать – ломараш яхка // ломараш увттае
нутрия (зоол.) – хинштолг (-аш) (й, й)
нутро – кер (-аш) (б, д) // че (-наш) (й, й)
О 288
ныне (нареч.) – тахан // хӀанз // хӀанзехь
нынешний (прил.) – таханара // хӀанзара
нырнуть – хи чу таӀа
нырять – наькаца хи чу лелха // хи чу теӀа
ныть (болеть) – лаьгӀо лаза
ныть (жаловаться) – када // чӀахка // везвала
нытьё (болезнь) – лазар (-аш) (д, д)
нытьё (жалоба) – кадар (д) // чӀахкар (д) // везвалар (д)
нюх – хьадж кхéташ хилар (д)
нюхать – хьадж яха
нянчить – бéрага хьéжа
О
оба – шаккхе
обагрить – цӀийде
обагриться – цӀийдала
обаятельно (нареч.) – бéзаме // тӀехдаьнна хоза
обаятельный (прил.) – бéзаме // тӀехдаьнна хоза
обвал – такхар (д) // токхам (-аш) (б, д) // чухáрцар (д)
обвалить – чухоарцаде // тӀахоарцаде
обвалиться – чухáрца // тӀахáрца
обвалять – корчаде
обваляться – карча // чукарча
обвенчать – мах бе
обвенчаться – мах бáйта
обвёртка – хьоарч||ув (-ош) (д, д)
обвернуть – хьоарчаде // тӀахьоарчаде
обветшалость – тишал (д)
обветшалый (прил.) – тишдéнна
обветшать – тишдала
обвинение – бехк (-аш) (б, д) // бехкедар (д)
обвинительный (прил.) – бехкедеш дола
обвинить – бехкеде
обвиняемая (сущ.) – бехке||еш яр (-беш бараш) (й, б)
289 О
обвиняемый (сущ.) – бехкевеш вар (бараш) (в, б)
обвиснуть – Ӏоóлладала // Ӏочуóлладала // Ӏочусáтта
обвязать – тӀахьоарчаде
обвязаться – хьоарчаде
обговорённый (прич.) – дийцá
обговорить – дувца óттаде // дувца
обгон – хьалхадáккхар (д) // хьалхадáлар (д)
обдуманный (прил.) – уйла яь
обед – делкъийга дуа хӀама (д)
обедать – делкъийга хӀама даа
обеденный (прил.) – делкъийга хӀама дуа
обедневший (прил.) – къийдéнна
обеднение – къийдалар (д)
обеднеть – къийдала
обезболивание – тхьóвсадар (д) // лазар дужадар (д)
обезболить – тхьóвсаде // лазар дужаде
обездоленность – диийша хилар (д)
обездоленный (прил.) – диийша
обездолить – къийде
обезжиривание – яькхдéрзадар (д)
обезжириться – яькхдéрза
обезображивать – ийрчадáха
обезобразить – ийрчадáккха
обезобразиться – ийрчадáла
обезопасить – кхéрамах дáккха
обезоружить – герз хьадáккха
обезумевший (прич.) – эгӀор кхийна
обезуметь – эгӀаде
обезьяна (зоол.) – маймал (-аш) (д, д)
обезьяноед (птица) (зоол.) – маймалашдуарг (-аш) (д, д)
обелиск – чурт (-аш) (д, д) // сийленг (-аш) (д, д)
оберегать – лораде
оберегаться – лорадала
обернуть – хьоарчаде
обернуться – дӀадéрза
О 290
обёртка – тӀахьоарчаяь хӀама (-ш) (й, й) // тӀахьоарчадар (д)
обёрточный (прил.) – тӀахьéрчаду
обёртывать – хьерчаде
обеспечение – кхоачам (б) // Ӏалашдар (д) // Ӏалашо (й)
обеспеченный (прил.) – кхоачо йола // Ӏалашдаь
обеспечить – кхоачам бе // Ӏалашде // Ӏалашо е
обеспокоить – сатем боабе
обеспокоиться – сатем бов
обессиленный (прил.) – гӀóрал доаца // гӀóрал дáйна
обессилить – низ бóхабе
обесславить – сий доаде
обесцветить – бесаздáккха
обесцветиться – бесаздáла // аьпдерза
обесцвеченный (прил.) – бесаздаьнна // аьпдийрза
обесценение – маьхазадáккхар (д)
обесцениться – маьхазадáлар (д)
обесчестить – сий доаде
обет – чӀоагӀо (й)
обещание – дош далар (д) // чӀоагӀо (-наш) (й, й)
обещать – дош дала
обжалование – латкъар (д)
обжаловать – латкъа
обжареный (прил.) – кхерзá
обжарить – кхарза
обжариться – кхорздала
обжечь – доагаде
обжечься – доагаде
обжиг – яттар (д)
обжигание – морцилга (д) // доагадар (д)
обжигать – марца // доагаде
обжигающий (прич.) – доагаду
обзор – бӀарглокхам (б) // хьажар (д)
обида – вас (-аш) (й, й) // мух (-аш) (й, й) // халахéтар (-аш) (д, д)
обидеть – вас е
обидеться – вас хила // чӀахка
291 О
обидно (нареч.) – халахет
обидный (прил.) – вас еш дола
обиженно (нареч.) – вас йолаш // халахéташ
обилие – беркат (д) // фарал (й) // шорто (й)
обильно (прил.) – шортта // беркате // фаьра // дуккха // хьийкъа
обильный (прил.) – шортта // беркате // фаьра // дуккха // хьийкъа
обирать – гулде // хьагулде // лохьаде // хьалохьаде
обитаемый (прил.) – нах бáхаш дола
обитать – вáха
обиходный (прил.) – вáхара эшаш дола
обкатать – корчаде // нийсде // шаьрде
обкатка – нийсдар (д) // шаьрдар (д)
облава – тахкар (д) // го бар (д)
обладание – доалахьа хилар (д)
обладать – доалахьа хила
облако – морх (-аш) (й, й)
обласкать – хьáста
облачный (прил.) – кхаьла
облачить – тӀадувха
облегчение – гӀóйле (й) // дáйдар (д) // оатто (-наш) (й, й)
облегчить – дáйде
облегчиться – дáйдала
обледенелый (прил.) – ша баь
обледенение – ша бар (д)
облезать – мустдала
облезлый (прил.) – мустденна
облезть – мустдала
облениться – мекъдала
облепить – лата // дӀатӀалотае
облепиха – нарк (-аш) (й, й)
облепиховый (прил.) – наркий
облечь – тӀадувха
облечься – тӀадувха
обливание – тӀакхарзар (д) // тӀамóхкадар (д)
облизать – мотт хьакха
О 292
облизаться – мотт хьакха
облизнуть – мотт хьакха
облик – бӀармат (д) // сибат (-аш) (д, д) // куст-сибат (-аш) (д, д) // юхь (-ма-
раш) (й, й)
облить – тӀакхарза // тӀамóхкаде
облиться – тӀакхарза // тӀамóхкаде
обличение – гучадáккхар (д)
обличить – гучадáккха
обложить – гóнахьа дила // къайладáккха // го бе
обложка – беттагарг (-аш) (й, й)
обломать – кагде
обломить – кагде
обломиться – кагдала
обломок – гарг (-аш) (й, й) // йист (-ош) (й, й) // чӀéгилг (-аш) (й, й)
облупить – чӀормадáккха
облупиться – чӀормадáла
облысение – корта мустбалар (д)
облысеть – корта мустбала
обмазать – хьáха
обмакнуть – чуӀотта
обман – Ӏоахар (д) // оап (-аш) (б, б) // бакъдоацар (д) // харцдар (д)
обманный (прил.) – Ӏéхаву // лéву
обмануть – лéде // Ӏéхаде // оапаш бувца
обмануться – Ӏéхадала
обманчивый (прил.) – Ӏéхавеш дола
обманщик- оапаш бувцар (-аш) (в, б) // оапийлаьжг (-аш) (в, б) // оапашк
(-аш) (в, б)
обманщица – оапаш бувцар (-аш) (й, б) // оапийлаьжг (-аш) (й, б) // оапашк
(-аш) (й, б)
обмахивать – фо дéтта
обмеление – тӀийхдалар (д)
обмелеть – тӀийхдала
обмелить – тӀийхде
обмен – хувцар (-аш) (д, д)
обменный (прил.) – хувцаш дола
обменять – хувца
293 О
обмер – дистар (д)
обмерить – диста
обмолотить – áрда
обморозить – дохьаде
обморок – доггӀелдалар (д) // дог во хилар (д)
обмотать – тӀахьоарчаде // хьоарчаде
обмотаться – юкъéхьоарчавала // хьоарчаде
обмотка – хьоарчадар (д)
обмочить – тӀоададе
обмылок – сáпа лич (-аш) (б, д)
обнажённый (прил.) – дерзан // верзан-тӀарзан
обнажить – дерзандáккха
обнажиться – дерзандáла
обнародование – нахалдáккхар (д)
обнародовать – нахалдáккха
обнаружение – гучадáккхар (д)
обнаруживаться – гучадувла
обнаружить – гучадáккха
обнаружиться – гучадáла
обнимать – мархӀабéхка
обнищалый (прил.) – къийдéнна
обнищание – къийдалар (д)
обнищать – къийдала
обновить – эргадáккха // кердадáккха
обновиться – эргадáла // кердадáла
обновление – кердадáккхар (д) // кердадáлар (д) // эргадáккхар (д) // эргадáлар (д)
обновлять – кердадáха // эргадáха
обнять – мархӀадолла
обняться – мархӀалéлха
обобрать – хьадáха
обобщение – вӀашагӀтóхар (д)
обобществление – юкъардéрзадар (д)
обобщить – вӀашагӀтóха
обогатить – бӀаьхий бе
обогатиться – бӀаьхий хила
О 294
обогащение – дӀаьхийдар (д)
обогнать – хьалхадáла
обогревание – дӀоахдалар (д) // дӀоахдар (д)
обогреть – дӀоахде
обогреться – дӀоахдала
обод (колеса) – го (-ш) (б, д)
обод (бочки) – тен||и (-еш) (б, д)
ободок – гӀоз (-арч) (б, д)
ободрать – чӀормадáккха
ободраться – чӀормадáла
ободрить – догьураóттаде
ободриться – догьураóтта
ободряющий (прич.) – догьураóттадеш // догьураóттаду
обождать – хьéжа // сáбарде
обоз – кир (-аш) (й, й)
обозлить – эгӀазвига
обозлиться – эгӀазваха
обозначение – белгалдар (-аш) (д, д)
обозначить – белгалде
обозначиться – белгалдáла
обозрение – бӀарглакхар (д) // хьажар (д)
обозреть – бӀарглакха
обои – пéнакаьхат (д)
обойма – яхк (-аш) (й, й)
обойтись – хила // кхоачам бе
обойти (кругом) – гобáккха
обокрасть – къоалде
оболгать – доацар дувца
оболочка (фруктов, овощей) – чӀор (-аш) (й, й)
оболочка (анат.) – порд||ув (-ош) (й, й)
оболочка (техн.) – тӀахьоарчаяь хӀама (-ш) (й, й)
обоняние – хьадж кхéташ хилар (д)
обонятельный (прил.) – хьадж кхéташ дола
обонять – хьадж кхéта
оборванец – тӀолхишк (-аш) (в, б)
295 О
оборванка – тӀолхишк (-аш) (й, б)
оборванный (прил., прич.) – ийттӀа // хаьда
оборвать – хоададе
оборваться – хáда
оборка – ов (-наш) (д, д)
оборона – духьалъóттар (д)
оборонительный (прил.) – духьале яра
оборонять – духьале е
обороняться – духьалъóтта
оборотень – гӀам (-аш) (д, д) // гӀамсилг (-аш) (д, д)
оборудование – гӀирс (-аш) (б, д)
оборудовать – гӀирсаца кийчде
обоснование – кӀийле (-наш) (й, й)
обоснованность – кӀийле йолаш хилар (д)
обоснованный (прил.) – кӀийле йолаш дола
обосновать – кӀийле йолаш хилар дӀахьóкха
обосноваться – дӀатарвала
обособить – къоастаде
обособиться – къáста
обособление – къоастадар (д)
обособленно (нареч.) – къаьста
обособленный (прил.) – къаьста // къоастадаь
обострение – сийрдадáккхар (д) // толхадар (д) // сийрдадáлар // талхар
обостренный (прил.) – сийрдадаьнна // толхадаь // // телха
обострить – сийрдадáккха // толхаде
обостриться – сийрдадáла // талха
обочина – наькъайист (-ош) (й, й)
обрабатывающий (прич.) – кийчду // тоаду
обработать – кийчде // тоаде
обработка – кийчдар (д) // тоадар (д)
обрадовать – гӀаддига // гӀоздáккха
обрадоваться – гӀáддаха // гӀоздáла // къаждаха
обрадовавшийся – гӀáдваха // гӀозваьнна // къажваха
образ – áмат (-аш) (д, д) // сурт-сибат (-аш) (д, д)
образец – хьóкхам (-аш) (б, д)
О 296
образно (нареч.) – сурт óттадеш
образность – сурт óтташ хилар (д)
образный (прил.) – сурт óттадеш дола
образование (создание) – вӀашагӀйоллар (д) // вӀашагӀтóхар (д)
образование (обучение) – дéшар (д)
образованность – дийша хилар (д)
образованный (прил.) – дийша
образовать – вӀашагӀйолла // вӀашагӀкхéта
образоваться – хила // хьахила // вӀашагӀкхéта
образумить – тéшаве // кхéтаве
образумиться – тéша // кхéта
образцовый (прил.) – бакъахьара // хьокхама
обратить – тӀадéрзаде
обратиться – тӀадéрза
обратный (прил.) – юхатӀехьашкахьара
обращение – кхайкарал (д)
обращение (грамм.) – тӀадéрзар (д)
обрезание – суматдар (д)
обрезать – хоададе // дӀахоададе
обременение – халонга дáккхар (д)
обременительно (нареч.) – хала
обременить – хало óзийта // хало е
обрести – лаха // кораде
обрить – дáша
обронить – Ӏодóжаде
обрубить – хоададе
обрубок (толстый и короткий предмет) – ваьндиг (-аш) (д, д)
обрубок (деревянный) – гударг (-аш) (й, й)
обругать – бартбетта // яппараш е // пхьарч э // ле
обрусевший (прич.) – гӀазкхе хинна
обрусеть – гӀазкхе хила
обруч – тен||и (-еш) (й, й) // гӀоз (-арч) (б, д)
обруч (сита) – гел (-аш) (й, й)
обрушить – чухоарцаде // Ӏохоарцаде
обрушиться – чухáрца // Ӏочухáрца // Ӏохáрца
297 О
обрыв – берд (-аш) (б, д) // шув (-наш) (б, д)
обрывок – йист (-ош) (й, й) // чӀéгилг (-аш) (й, й)
обрывочный (прил.) – шоайла бувзам боаца
обрызгать – цицхаш тóха
обрызгаться – цицхаш кхéта
обрюзглый (прил.) – дийста // такхá
обрюзгнуть – вéста // такха
обряд – Ӏаьдал (-аш) (д, д)
обрядовый (прил.) – Ӏаьдала
обсерватория – седкъцӀ||а (-éнош) (д, д)
обследование – тахкар (д)
обследовать – тахка
обслуживание – гӀулакх дар (д)
обслуживать – гӀулакх де
обслужить – гӀулакх де
обсохнуть – докъадала
обстоятельно (нареч.) – лерттӀа // ма дарра
обстоятельность – лéрттӀа хилар (д) // ма дарра хилар (д)
обстоятельный (прил.) – дизза // кхéташ
обстоятельственный (прил.) (грамм.) – лоаттама
обстоятельство (грамм.) – лоаттам (-аш) (б, д)
обстоятельство (факт) – хьал (-аш) (д, д) // долаш дар (-аш) (д, д)
обсудить – кхел е // дувца
обсуждение – дувцар (д)
обсуждённый (прич.) – дийцá
обсушить – докъаде
обсушиться – докъадала
обсыпать – тӀахьарца
обтереть – хӀама хьакха
обтереться – хӀама хьакха
обтесать – дарда
обтирание – хьакхар (д)
обточить – хьакха // шаьрде
обточка – хьакхар (д) // шаьрдар (д)
обтрепать – тишде
О 298
обтрепаться – тишдала
обувной (прил.) – кóгагӀирса
обувь – кóгагӀирс (б)
обуглить – кӀор бе
обуглиться – кӀор хила
обуза – м||ухь (-овхьаш) (б, б)
обуздать – дирст бага йолла // юхатóха
обуревать – чӀоагӀа дӀалáца
обусловить – дувца // чӀоагӀде
обуть – дувха
обух – бӀастам (-аш) (б, д)
обухом (нареч.) – бӀастамгахьа
обучать – хьéха
обучение – хьéхар (д) // Ӏомадар (д)
обучить – хьéха // Ӏомаде
обучиться – Ӏама // Ӏомавала // Ӏомаде
обхват – морхӀ (-аш) (б, д) // мархӀадоллар (д)
обхватить – мархӀадолла
обход – гобáккхар (д)
обходительность – Ӏимерзал (й)
обходительный (прил.) – Ӏимерза
обходить – гобáккха
обширность – дукхал (д) // дóккхал (д)
обширный (прил.) – дукха // дóккха
обшить – гобаьккха дӀатéга
общаться – гӀулакх доагӀаш хила // къамаьл де
общежитие – юкъара фусам (-аш) (й, й)
общеизвестный (прил.) – массанéна дóвза
общенародный (прил.) – халкъа юкъара
общенациональный (прил.) – къама юкъара
общеобразовательный (прил.) – юкъарча дéшара
общепризнанный (прил.) – массане къоабалдаь
общепринятый (прил.) – массане тӀаийца
общественный (прил.) – юкъара
общество – юкъарл||о (-енаш) (й, й)
299 О
общий (прил.) – юкъара
община – уммат (-аш) (д, д)
общипать – мустде
общительный (прил.) – тӀéра
общительность – нáха тӀéра хилар (д)
общность – юкъарло (й)
объединение – вӀáшагӀкхéтар (д) // вӀáшагӀтóхар (д) // цхьанкхéтар (д) // вӀáшагӀ-
хоттар (д) // цхьоагӀо (й)
Объединенные Арабские Эмираты – Цхьанкхийтта Ӏáрбий Амирáташ (й)
объединённый (прил.) – вӀáшагӀтéха // цхьанкхийтта // вӀашагӀхéтта // хеттá
объединить – вӀáшагӀтóха // вӀáшагӀхотта
объединиться – вӀáшагӀкхéта
объезд (от глагола «объехать») – гобаьккха тӀехдáлар (д)
объезд (кружной путь) – гобаьккха бода никъ (б)
объезженный (прич.) – гобаьккха
объезженный (конь) (прил.) – Ӏомаяь
объект (грамм.) – кхоачам (б)
объективность (беспристрастность) – óзабéзам цахилар (д)
объективность (философия) – вай лоӀаме цахилар (д)
объективный (прил.) (беспристрастный) – óзабéзам боаца
объективный (прил.) (философия) – вай лоӀаме доаца
объём – йóккхал (й)
объехать – гобаьккха тӀехвалар (д)
объявить – кхáйкаде // дӀакхáйкаде // хоам бе
объявиться – гучадáла
объявление – дӀакхáйкадар (д) // хоам (-аш) (б, д)
объяснение – кхéтадар (д) // дӀакхéтадар (д) // къоастадар (д)
объяснительный (прил.) – кхéтора
объяснить – дӀакхéтаде // кхéтаде
объясниться – дувца // къоастаде
объясняться – дувца
объятие – мархӀадоллар (д) // мархӀе (й)
объять – мархӀадолла
обыденность – массаза хулаш дар (д)
обыденный (прил.) – массаза хулаш дола
О зоо
обыкновенно (нареч.) – дукхагӀадолча даькъе
обыкновенный (прил.) – массаза хулаш дола // нах мо
обыск – чухьажар (д)
обыскать – чухьажа
обычай – Ӏáдат (-аш) (д, д) // Ӏаьдал (-аш) (д, д)
обычно (нареч.) – массаза
обычный (прил.) – массаза хула
обязанность – бехк (-аш) (б, д) // хьакъ (д) // дéкхар (-аш) (д, д)
обязанный (прил.) – дéкхарийла вола
обязательно (нареч.) – белггала
обязательный (прил.) – динза даргдоаца
обязательство – чӀоагӀо (-наш) (й, й) // чӀоагӀало (-наш) (й, й) // тӀалоацам (-аш) (б.
д) // тӀаийцар (-аш) (д, д)
обязать – тӀадóжаде
обязаться – тӀалáца // хьатӀалáца // дéкхарийла хила
обязывать – дéкхарийла ве
овал – вéда кеп (й)
овальный (прил.) – вéда
овдоветь – жеръяла
овёс (бот.) – кем (б)
овечий (прил.) – же // устагӀан
овечка (зоол.) – жийг (-аш) (б, д)
овеять – фо тóха
овладеть – карадéрзаде
овод (зоол.) – гор (-ий) (б, д)
овощ – хаьсасом (-аш) (б, б) // баьцадаар (-аш) (д, д)
овощной (прил.) – хаьсасомий // баьцадаарий
овраг – аьли (-еш) (д, д) // бер (-аш) (б, д)
овражистый (прил.) – аьлеш дола // бéраш дола
овсюг (бот.) – кема тара дола магӀалди (д)
овсянка (зоол.) – маьлхахьазилг (-аш) (д, д)
овсянка (крупа) – кема ишк (й)
овсяной (прил.) – кема
овца (зоол.) – ж||ий (-ерч) (б, д) // устагӀа (жа) (б, д)
овца (детск.) (зоол.) – чухь||и (-еш) (б, д)
зо1 О
овцебык (зоол.) – устагӀа-бугӀа (-ш) (й, й)
овцевод – жалéладер (-аш) (в, б)
овцеводство – жалéладар (д)
овцеводческий (прил.) – жалéладара
овцематка (зоол.) – нáна-ж||ий (-рч) (б, д)
овчарка (зоол.) – же тӀара жӀал||и (-еш) (д, д)
овчарня – жел (-аш) (б, д)
овчина – кх||акха (-аькхий) (б, д)
овчинный (прил.) – кхаькхий
огарок – кӀéрама юхк (-аш) (й, й)
огарь (зоол.) – цӀе гӀаж (-аш) (й, й)
оглавление – чулоацам (-аш) (б, д)
огласить – дӀакхáйкаде // кхáйкаде
огласиться – диза // гучадáла
огласка – кхáйкадар (д) // гучадáлар (д) // нáхалдáлар (д)
оглобля (саней) – соалоза оарц (-аш) (б, д)
оглобля (телеги) – ворда пхьарс (-аш) (б, д)
оглохнуть – къордала
оглушить – къорде // къорадéрзаде
оглядеть – хьажа
оглядеться – хьажа // дӀа-юхахьажа
оглядка – юхахьажар (д)
оглянуться – юхахьажа
огнёвка (зоол.) – цӀе шáйтӀаговр (-аш) (й, й)
огневой (прил.) – цӀера
Огненная Земля – ЦӀера Лаьтта (д)
огненно-рыжий (прил.) – хаьрса
огненный (прил.) – цӀера
огнепоклонство – цӀерá кортабеттилга (д)
огниво – цӀитох (-аш) (й, й)
ого (межд.) – ойи
оголённый (прил.) – дерзан
оголить – дерзандáккха
оголиться – дерзандáла
огонь – цӀ||и (-ераш) (й, й)
О 302
огород – хаьсий беш (-амаш) (й, й)
огородить – карт е
огородиться – карт яь чуласта
огородник – хаьсхол (-аш) (в, б)
огородный (прил.) – хаьсий бéша
огорчение – вас (-аш) (й, й) // халахéтар (-аш) (д, д) // цатоам (-аш) (б, д)
огорчительный (прил.) – вас еш дола // халахéтийташ дола // цатоам боаккхаш
дола
огорчить – вас е // халахéтар де // халахéтийта // цатоам бáккха
огорчиться – цатоам хила // вас хила // халахéта
ограбить – дóвха
ограбление – дóвхар (д)
ограда – карт (-аш) (й, й)
оградить (сделать ограждение) – карт е
оградить (кого-что от чего) – лораде
оградиться – хьакъáста
ограждение – карт яр (д)
ограничение – доазув дар (д)
ограниченность – лоадам боацаш хилар (д)
ограниченный (прил.) – кӀезига // доазув даь
ограничитель – боарамал тӀех ца доалийтар (д)
ограничительный (прил.) – доазув хоададеш дола
ограничить – доазув хоададе
ограничиться – кхоачам бе
огромный (прил.) – дóккха // тӀехдóккха
огрубелый (прил.) – морсденна
огрубеть – морсдала
огрызок – юхк (-аш) (й, й)
огурец – нарс (-аш) (й, й)
огурец морской (зоол.) – форднарс (-аш) (й, й)
огуречный (прил.) – нарсий
одарить – дала
одежда – барзкъа (-ш) (д, д) // бедар (й) // дувхар (-аш) (д, д)
одёжный (прил.) – барзкъий
одеревенелый (прил.) – тхьайса // теца
зоз О
одеревенеть – тхьóвса // таца
одеть – дувха // тӀадувха // хьатӀадувха
одеться – дувха // тӀадувха // хьатӀадувха
одеяло – ювргӀа (-ш) (б, д)
одеяло (из овчин) – ткъов (-наш) (б, б)
один (числ.) – цаӀ // цхьа
один раз (числ.) – цкъа
одинаково (нареч.) – цхьатарра
одинаковый (прил.) – цхьатарра
одинарный (прил.) – цхьалха
одиннадцатый (числ.) – цхьáйттлагӀа
одиннадцать (числ.) – цхьáйтта
одиннадцать раз (числ.) – цхьáйттаза
одинокий (прил.) – цхьаь
одиноко (нареч.) – цхьаь // цхьаьккъа
одиночество – цхьоал (й)
одиночный (прил.) – цхьац-цхьацца // къаьст-къаьста
одичалый (прил.) – áкхадаьнна
одичание – áкхадáлар (д)
одичать – áкхадáла
однажды (нареч.) – цкъа
однако (союз) – цхьабакъда // дале а // хӀаьта // хӀаьта а // хӀатоане
одновременно (нареч.) – цхьатарра // цхьан ханна
одновременный (прил.) – цхьатарра // цхьан хáна деш дола
одногорбый (прил.) – цхьа думи бола
однодневный (прил.) – цхьан ден дола
однократный (прил.) – цкъа даь // цкъа хинна
однообразие – цхьан тайпара хилар (д)
однообразно (нареч.) – цхьан тайпара
однообразный (прил.) – цхьан тайпара
однородность – цхьан тайпара хилар (д)
однородный (прил.) – цхьан тайпара
односельчанин – юртхо (-й) (в, б)
односельчанка – юртхо (-й) (й, б)
одностволка – цхьалгоара топ (-аш) (й, й)
О 304
одноствольный (прил.) – цхьалгоара
односторонне (нареч.) – цхьан оагӀорахьа
односторонний (прил.) – цхьан оагӀорахьара
односторонность – цхьан оагӀорахьара хилар (д)
однотипный (прил.) – цхьан тайпара
одноцветный (прил.) – цхьан беса // цхьа бос бола
одноэтажка (прил.) – цхьагӀатъярг (-аш) (й, й)
одноэтажный (прил.) – цхьа гӀат йола
одобрение – къоабалдар (д) // могадар (д)
одобрительно (нареч.) – къоабалдеш // могадеш
одобрительный (прил.) – къоабалдеш дола // могадеш дола
одобрить – могаде // къоабалде
одолеть – эшаде
одолжение – юхалург далар (д) // гӀулакх дар (д)
одолжить (кому-то) – юхалург дала
одолжить (у кого-то) – юхалург эца
одряхлеть – къадала // тишдала
одуванчик (бот.) – баппа (-ш) (д, д)
одурелый (прил.) – тувладенна
одурение – тувладалар (д)
одуреть – тувладала
одышка – дувхьар (д) // шахьадахар (д)
ожерелье – жовхьарий га (д) // гизгáш (й)
ожесточение – дорхал (й)
ожесточённость – дорхдалар (д)
ожесточённый (прил.) – лира // дорха
ожесточить – дорхде
ожесточиться – дорхдала
ожечь – доагаде
оживить – дийнде
оживиться – дийндала
оживление – дийндар (д)
оживлённо (нареч.) – чӀоаггӀа // самукъадаьнна
оживлённый (прил.) – дийнденна // самукъадаьнна
ожидание – хьежар (д)
305 О
ожидать – хьéжа
ожидаться – хила мегаш хила
ожиревший (прич.) – дарстá // такхá // хӀараздаьнна
ожирение – дарстар (д) // такхар (д) // хӀараздáлар (д)
ожиреть – такха // дарста // хӀараздáла
ожить – дийндала
ожог – доагадар (д) // доагам (-аш) (д, д)
озаботиться – йоаккхо е // терко е
озабоченно (нареч.) – йоаккхо еш // терко еш // сагота
озабоченный (прил.) – йоаккхо еш вола // терко еш вола // сагота
озаглавить – цӀи тилла
озарить – сийрдадáккха
озариться – сийрдадáла
озёрный (прил.) – Ӏам чура
озеро – Ӏам (-арч) (б, д)
озимый (прил.) – гурахьа дув
óзимь – гурахьа дув ялат (-аш) (д, д)
озираться – юхахьéжа
озлобить – дорхде // эгӀаздига
озлобиться – дорхдала // эгӀаздаха
озлобление – дорхдар (д) // дорхдалар (д) // эгӀаздахар (д)
ознакомить – дóвзийта
ознакомиться – дóвза
ознакомление – дóвзийтар (д)
означать – белгалде
озноб – шелдалар (д) // хорш (й)
озорной (прил.) – аьрдагӀа
озябнуть – шелдала
ой (межд.) – оффай // эшшахь // эйяхь / войи
оказать – де
оказаться – хила // нийсдала
окаменеть – кхéра хила // вувлавала // гӀа бехкабала
окаменелый (прил.) – кхéра хинна // вувлавéнна // гӀа бехкабéнна
окатить – ӀотӀамохкаде
океан – океан (-аш) (б, д)
О 306
оклад – áлап||и (-еш) (д, д)
оклик – цӀогӀа (-рч) (д, д)
окликнуть – кхáйка
окно – кор (-аш) (д, д)
окно (в сигнально-сторожевой башне) – чӀагарг (-аш) (д, д)
око – бӀарг (-аш) (б, д)
окованный (прич.) – аьшк тӀатéха
оковать – аьшк тӀатóха
оковы – гӀáбаш (д)
околеть – дала
около (нареч.) – улув // юхе
оконечность – йист (-ош) (й, й) // чаккхе (-наш) (й, й)
оконный (прил.) – кора
окончание – чаккхе (-наш) (й, й) // чакхдáлар (д)
окончательно (нареч.) – хаьдда // боккъонца // хоадам болаш
окончательный (прил.) – хаьдда // боккъонца дола // хоадам болаш дола
оконченный (прич.) – йистедаьнна // чакхдаьнна
окончить – йистедáккха // чакхдáккха
окончиться – йистедáла // чакхдáла
окоп – сангар (-аш) (й, й)
окопать – гóнахьара ахка
окотиться – дахка
окоченеть – таца // гӀораде
окоченелый (прил.) – теца // гӀорадаь
окошко – корильг (-аш) (д, д)
окошко (в башне) – сардаг (-аш) (д, д)
окраина – йист (-аш) (й, й)
окраинный (прил.) – йистера // юстара
окрестность – гонахье (-наш) (й, й) // галхьокхаре (й)
окрестный (прил.) – гонахьара
окрик – цӀогӀа (-рч) (д, д)
окрикнуть – кхáйка
округлить – гергде // гергдайта
округлиться – гергдала
округлый (прил.) – гергденна
о
307
окружающий (прил.) – гонахьара
окружение (изоляция группировки противника) – го бар (д)
окружение (окружающие люди, среда) – гӀоз (б)
окружение (то, что находится вокруг) – гонахье (-наш) (й, й)
окружённый (прич.) – го баь
окружить – го бе
окружность – го (-наш) (б, д)
октябрь – ардара бутт (б)
октябрьский (прил.) – ардара бетта
окуклиться – кхоп хила
окулист – бӀаргий лор (-аш) (в, й, б)
окунуть – чуӀóтта
окунуться – чутаӀа
окурить – кӀур бе // кӀур тóха
окурок – гӀаьлен юхк (-аш) (й, й)
окутать – тӀахьоарчаде
окутаться – юкъехьáрча
окучивание – гувнаш дар (д)
окучить – гув бе
оладья – локъам (-аш) (й, й)
олеандр – дохьаж-зиза (-аш) (д, д)
оледенелый (прил.) – ша баь
оледенеть – ша бе
оледенение – ша óттар (д)
оленебык (зоол.) – сай-бугӀа (-аш) (й, й)
оленёк (зоол.) – сайлг (-аш) (б, д)
оленёнок (зоол.) – саь кӀориг (-аш) (й, й)
олений (прил.) – саь
оленина – саь дулх (д)
оленуха (зоол.) – гӀал (-ий) (б, д)
олень (зоол.) – с||ай (-аьрч) (б, д)
олива (бот.) – зайт (-аш) (й, й)
оливковый (прил.) – зайта
Олимп (г.) – Аьланпхье (б)
олово – гӀаьли (д)
О 308
оловянный (прил.) – гӀаьлен
олуша (зоол.) – фордзӀок (-арч) (й, й)
Ольгинское (пос.) -ХӀирий Отараш (й)
ольха – миинг (-аш) (й, й)
ольховый (прил.) – миинга
оляпка (зоол.) – хинхьазилг (-аш) (д, д)
омела (бот.) – сáнаргӀа (-ш) (й, й)
омерзение – дегаза хилар (д)
омерзительно (нареч.) – дегаза
омерзительность – дегазал (й)
омолодить – къонде
омолодиться – къондала
омоложение – къондалар (д)
омут – Ӏим (й)
омыть – дила
он (мест.) – из (уж) (в, б)
она (мест.) – из (уж) (й, б)
онагр (зоол.) – áкхав||ир (-араш) (й, й)
ондатра (зоол.) – хинд||ахка (-ехкий) (б, д)
онемелый (прил.) – таца // тхьáйса // вувлавéнна // гӀа бехкабéнна
онеметь – таца // тхьóвса // вувлавала // гӀа бехкабала
они (мест.) – уж (б)
оно (мест.) – из (уж) (б, д)
ономастика – цӀерай кхоачам (б)
ономастикон – цӀерай кхоачам (б)
опаздывать – тӀехьадиса
опалить – марца
опалиться – морцадала
опаршиветь – гирз хила
опасаться – кхéра // лорадала
опасение – кхéрам (-аш) (б, д) // кхéрар (д) // лорадалар (д)
опасно (нареч.) – кхéраме
опасность – кхéрам (-аш) (б, д)
опасный (прил.) – кхéраме
опасть – дóжа
309 О
опека – доал (д)
опекать – доал де
опекун – Ӏунал дер (-аш) (в, б)
опекунша – Ӏунал дер (-аш) (й, б)
опекунство – Ӏунал дар (д)
опередить – хьалхадáла
оперение – бедар (й)
опереть – гӀóртаде
опереться – тӀадаха
оперировать – доаттӀаде
опечалить – халахéтар де // бохам бáккха
опечалиться – халахетар хила // бохам бáла
опешить – кéгавала
опилки – пицхаш (й)
описка – гӀáлат (-аш) (д, д)
оплата – м||ах (-аьхаш) (б, д) // мах балар (д)
оплатить – мах бала
оплаченный (прич.) – мах бéнна
оплёванный (прич.) – тугаш дийтта
оплевать – тугаш тóха
оплодотворённый (прич.) – пхоара лаьца
оплодотворить – пхаьрде
оплот – чӀоагӀле (-наш) (й, й)
оплошать – гӀалатвáла
оплошность – гӀалатвáлар (д)
оповестить – хоам бе
оповещение – хоамбар (д)
опоздание – тӀехьадисар (д)
опоздать – гá // гоадала // тӀехьадиса
опозновательный – дóвзара
опознать – дóвза
опозорить – юхь Ӏаьржъе // юхь йоагае
опозориться – юхь Ӏаьржъяла
оползень – токхам (-аш) (б, д)
оползень (в горах) – сом (й)
О 310
оползти – такха
ополаскивать – хий кхарза
ополоснуть – хий кхарза
опомниться – мéттада // дехкедáла
опора – гӀортор (-аш) (й, й) // шолгӀар (-аш) (й, й)
опорожнить – доассаде
опорожниться (физиол.) – цӀоно е
оправа – кӀиг (-аш) (д, д) // гом (-аш) (б, д)
оправдание – бехказал (й) // бехказло (-наш) (й, й)
оправдать – бехказавáккха
оправдаться – бехказавáла
оправдывать – бехказавáха
оправдываться – бехказавувла
определение – белгалдáлар (д) // белгалдáккхар (д) // къоастадар (д)
определение (грамм.) – къоастам (б)
определённо (нареч.) – хаьдда // къаьстта // белгга // сéцца
определённость – хоадам (б) // къоастам (б)
определённый (прил.) — хаьдда // къаьстта // белгала // белгалдаьккха // хоадам
болаш
определить – белгалдáккха // къоастаде
определиться – белгалдáла // къáста
опреснить – тезде
опресниться – тездала
опробовать – тахка // хьажа
опрокидывание – тӀакӀалтӀадáккхар (д) // тӀакӀалтӀадáлар (д)
опрокидывать – тӀакӀалтӀадáха // хéрцаде
опрокинутый (прич.) – хаьрца
опрокинуть – тӀакӀалтӀадáккха // хоарцаде
опрокинуться – тӀакӀалтӀадáла // хáрца
опрометчиво (нареч.) – уйла ца еш
опрос – хоаттам (-аш) (б, д) // хаттараш дар (д)
опросить – хатта
опросный (прил.) – хаттара
опротивевший (прич.) – гоамдéнна
опротиветь – гоамдала
311 О
опрыскать – пурх бе // цицхаш тóха // молхáш тóха
опрыскивание – пурх бар (д) // цицхаш тóхар (д) // молхаш тóхар (д)
опрыскиватель – цицхашдéттарг (-аш) (й, й) // пурхбéттарг (-аш) (й, й)
опрятно (нареч.) – цӀена
опрятность – цӀенал (й)
опрятный (прил.) – цӀена
оптимальный (прил.) – дикагӀдола // пáйданагӀдола
опубликование – зáрба тéха áрахéцар (д)
опубликовать – зáрба тéха áрахéца
опустелый (прил.) – доассадéнна
опустение – доассадалар (д)
опустеть – доассадала
опустить – кӀалдáккха // Ӏолохде
опуститься – Ӏолохдала
опустошение – доассадар (д)
опустошённый (прич.) – доассадаь
опустошительный (прил.) – доассадеш дола // хӀалакдеш дола
опустошить – доассаде
опутать – баргал тóха
опухнуть – дéста
опухоль – дéстам (-аш) (д, д)
опухоль (злокачественная) (мед.) – боглус (-аш) (й, й)
опухший (прич.) – дийста
опушка (леса) – хьун петараш (й)
опущение – Ӏолохдар (д)
опыление – зиза дизар (д) // молхаш тóхар (д)
опылить – зизаш диза // молхаш тóха
опылиться – зизаш диза
опыт – поалхам (б)
опьянение – вахар (д)
опьянеть – ваха
опьянить – вохаве
опять – цӀаькха // юха // цӀаькхаза
орангутан (зоол.) – моажамáймал (-аш) (д, д)
оранжевый (прил.) – дугара // моажа
О 312
орать – цӀогӀа дéтта
орбита – гом (-аш) (б, д)
орган – маьже (-наш) (й, й)
организованно (нареч.) – цхьоагӀо йолаш
организованность – цхьоагӀо йолаш хилар (д)
организованный (прил.) – цхьоагӀо йолаш // барттайна
организовать – вӀáшагӀдолла
организоваться – вӀáштӀехьдáла // вӀáшагӀкхéта
орёл (зоол.) – аьрз||и (-еш) (й, й)
орех (бот.) – бӀар (-аш) (д, д)
орех грецкий (бот.) – бочабӀар (-аш) (д, д)
ореховый (прил.) – бӀара
орешник – бӀаринг (-аш) (й, й)
оригинальный (прил.) – бокъонца дола
Орион (созв.) – МаьркӀажа Сéдкъа (б)
орлан (зоол.) – аьрзел (-аш) (д, д)
орлёнок (зоол.) – аьрзе кӀориг (-аш) (й, й)
орлиный (прил.) – аьрзе
орнамент – гӀаьрчо (-ш) (д, д)
оробеть – кхéрадала
оросить – хий тóха
орошение – хиш дахкар (д)
орудие (техническое приспособление; средство для достижения цели) — гӀирс
(-аш) (б, д)
орудие (артиллерийское оружие) – йóккха топ (-аш) (й, й)
орудийный (прил.) – йóккхача тóпий
оружейник – зоргаз (-аш) (в, б)
оружейный (прил.) – герза
оружие – герз (-аш) (д, д)
орфография – нийсаяздара бокъонаш (й)
оса (зоол.) – ювмоз||а (-ий) (б, д)
оса (цветпочная) (зоол.) – дзугӀ||а (-ий) (б, д)
осада – го бар (д)
осадить (окружить) – го бе
осадить (остановить) – юхаóза
313 О
осадить (заставить опуститься) – Ӏочудахийта
осадки – йоачо (-наш) (й, й)
осадок (отстой) – гӀоа (й) // бухе дахáр (д) // юхе дижáр (д)
осадок (атмосферный)- тӀéхар-Ӏена йоачо (-наш) (й, й)
осадок (геологический) – юхе дижачох хиннар (д)
осадок (в душе) – дег тӀа йижа мукх (й)
осадок (в котле) – кховра (д)
осаждённый (прил.) – го баь
осанка – дегӀа кеп (й) // куст (-аш) (д, д) // куц (-аш) (д, д)
осведомитель – аькх (-аш) (в, б) // хоам бер (-аш) (в, б)
осведомить – оакхал де // хоам бе
осведомиться – хáтта
осведомление – хоам бар (д) // хáттар (д)
осведомлённость – ховш хилар (д)
осведомлённый (прил.) – ховш вола
освежить – цӀенде
освежиться – цӀендала
освежевать – туладе
осветительный (прил.) – сердал луш дола
осветить – сийрдадáккха
осветиться – сийрдадáла
освещение – сердал (-аш) (й, й) // сийрдадáккхар (д)
освободительный (прил.) – мукъадáккхара
освободить – пáргӀатдáккха // мукъадáккха // хьамукъадáккха
освободиться – пáргӀатдáла // мукъадáла // хьамукъадáла
освобождение – мукъадáккхар (д) // паргӀатдáккхар (д)
освобождённый (прич.) – мукъадаьккха
освоение (знаний) – кхéтадар (д)
освоение (территории) – карадéрзадар (д)
освоить (знание) – кхéтаде
освоить (территорию) – карадéрзаде
освоиться – Ӏама // хьаӀама // дӀаӀама
оседание – теӀар (д)
оседать – теӀа
оседающий (прич.) – теӀа
О 314
оседлать – нувр тилла
осёл (зоол.) – в||ир (-араш) (й, й)
оселок – эг (аьлхаш) (й, й)
осеменение – пхаьрдар (д)
осеменить – пхаьрде
осенний (прил.) – гуйран
осень – гуйре (-наш) (й, й)
осенью (нареч.) – гурахьа
осесть (опуститься в землю) – ӀотаӀа
осесть (образовать осадок) – юхéдижа
осесть (покрыть слоем) – тӀадижа
осесть (поселиться) – вáха хá
осетин (этн.) – хӀир||е (-ий) (в, б)
осетинка (этн.) – хӀир||е (-ий) (й, б)
осетинский (прил.) – хӀирий
Осетия – ХӀирийче (й) // ХӀирий мохк (б)
осечка – харц хилар (д)
осина – мухинг (-аш) (й, й)
осиновый (прил.) – мухингий
осиный (прил.) – ювмозий
осиплый (прил.) – йиш хаьла
осиротеть – бо хила
оскал – царгаш гучаяхар (д)
оскалить – царгаш гучаяха
оскалиться – царгаш гучаяха
осквернение – бӀехдар (д)
осквернить – бӀехде
осколок – гарг (-аш) (й, й)
осколок (скалы) – тарх (-аш) (й, й)
оскомина – цахалар (д)
оскопить – даӀа
оскорбить – юхь йоагае // юхьӀаьржъе
оскорбление – юхь йоагаяр (д)
оскудеть – къийдала
ослабеть – низбóха
315 О
ослабить – мелде // лаьгӀде
ослабление – мелдар (д) // лаьгӀдар (д)
ослабленный (прил.) – гӀорал доаца // гӀорал дáйна
ослёнок (зоол.) – вира бакъилг (-аш) (й, й)
ослепить (лишить зрения) – бӀаргаш доаде // садоаде
ослепить (ярким светом) – бӀаргашта боад тóха
ослепление (лишение зрения) – бӀаргаш доадар (д) // садоадар (д)
ослепление (ярким светом) – бӀаргашта боад тóхар (д)
ослиный (прил.) – вира
ослица (зоол.) – кхал в||ир (-араш) (й, й)
осложнение – халчадáккхар (д) // хардáлар (д)
осложнить – халчадáккха // харцдáккха
осложниться – халчадáла // харцдáла
ослушаться – аьннар ца де
ослышаться – харцахьа кхéтаде
осмеять – бегдáккха
осмолить – кӀув хьакха
осмотр – хьажар (д)
осмотреть – хьажа
осмотрительно (нареч.) – лоралуш
осмотрительность – лоралуш хилар (д)
осмотрительный (прил.) – лоралуш вола
осмысление – кхéтадар (д)
осмысленно (нареч.) – кхéтадеш
осмысленный (прил.) – кхéтадаь
осмыслить – кхéтаде
оснастить – гӀирсаца кийчде
основа – дух (д) // лард (-аш) (й, й)
основание (причина) – бахьан (-аш) (д, д)
основание (чего-то) – диллáр (д)
основание (низ) – кӀийле (-наш) (й, й)
основатель – диллáр (-аш) (в, б) // хьадаьр (-аш) (в, б)
основательница – диллáр (-аш) (й, б) // хьадаьр (-аш) (й, б)
основать – дилла
основной (прил.) – кéрттера
О 316
основополагающий (прил.) – кéрттера
особенно (нареч.) – къаьстта
особенность – белгал хилар (д)
особо (нареч.) – къаьстта
особый (прил.) – къаьсттá
осознать – сакхé // кхéтаде
осока (бот.) – шарш (б)
оспа – морзгал (д) // кӀигаш (д)
оспаривание – къувсар (д)
оспаривать – къувса
оставить – дита
оставленный (прич.) – дисá // дитá
остальной (прил.) – юхедиса
останавливать – сéцаде
останавливаться – сéца
остановить – соцаде
остановиться – саца
остановка (от глагола «остановить») – соцадар (д) // сацар (д)
остановка (место, пункт) – соца моттиг (-аш) (й, й)
остатки – юхьигаш (й)
остатки (отходы) – юхедиссараш (д)
остаток – юххедисар (д) // дисар (д)
остаться – Ӏе // диса // саца
остеклить – кизгаш тóха
остерегаться – лорадала
остов – гӀов (-наш) (д, д)
остолбенеть – гӀа бехкабала // дувладала
осторожно (нареч.) – лоралуш
осторожность – лоралуш хилар (д)
осторожный (прил.) – саькха хилар
остриё – дитт (-аш) (д, д)
острить (точить) – ирде
острить (шутить)- бéгаш бе
остричь – ларга // тасса // яха
остричься – тасса // яха
317 О
остров – гӀáйр||и (-еш) (й, й)
островной (прил.) – гӀáйрен // гӀáйрен тӀара
островок – гӀáйринг (-аш) (й, й)
острог – набахте (-наш) (й, й)
острога – тӀаьраск (-аш) (й, й)
остроконечный (прил.) – ира бухь бола
острóта – Ӏоттар (-аш) (й, й) // гóвза д||ош (-ешаш) (д, д)
остротá – ирал (-аш) (й, й)
остроугольный (прил.) – ира миӀингаш йола
остроумие – деша гóвзал (й) // мéтта ирал (й)
остроумно (нареч.) – гóвза // ира
остроумный (прил.) – гóвза // ира
острый (о вкусе) (прил.) – кӀома
острый (о предмете) (прил.) – ира
остудить – шелде
оступиться – харцахьа ког лóвза // гӀáлатвáла
остыть – шелдала
осудить – кхел е // бехк бáккха
осуждение – кхел яр (д) // бехк бáккхар (д)
осушение – докъадалар (д) // докъадар (д)
осушить – докъаде
осуществить – кхоачашде
осуществиться – кхоачашхила
осуществление – кхоачашдар (д)
осыпать – тӀахьáрца
осыпаться – чухьáрца // Ӏочухьáрца // дóжа
осыпь – оарш (-аш) (й)
ось – соа (-наш) (д, д)
осьминог (зоол.) – бархӀког (-аш) (й, й)
осязаемый – хоалуш дола
осязание – хоадалар (д)
осязать – хоадала
отава – тов (й)
отара – Ӏул (-аш) (д, д) // жаӀул (-аш) (д, д)
отбелить – кӀáйде
О 318
отбить – юхатóха
отбить (о камне) – áга
отблагодарить – баркал áла
отбой – юхатóхар (д) // соцадар (д)
отбор – харжар (д)
отборный (прил.) – хержа
отбросить – дӀакхóсса // юстаркхóсса
отбросы – нувхаш (й)
отбытие – дӀадахар (д)
отбыть – дӀадаха
отвага – къонахчал (д) // дéнал (д) // мáйрал (й)
отвадить – дитийта // дицдалийта // хийрде
отважиться – лоархӀаве
отважно (нареч.) – гӀаь // мáйра
отважный (прил.) – гӀаь // мáйра
отвар – къий (д)
отварить – кхéхкаде
отведать – чамбáккха
отвезти – дӀадига // дӀадахьа
отвердевший (прич.) – чӀоагӀдéнна
отвердение – чӀоагӀдалар (д)
отвердеть – чӀоагӀдала
отвергнуть – юхатóха
отвернуть – дӀадéрзаде // хьахьóвзаде
отвернуться – дӀадéрза // хьахьóвза
отверстие – Ӏург (-аш) (д, д)
отверстие (ушное) (анат.) – лерга Ӏург (-аш) (д, д)
отвертеть – хьахьóвзаде
отвёртка – сéтал (-аш) (й, й)
отвести – дӀадига // юхадáккха
ответ – жоп (-аш) (д, д)
ответить – жоп дала
ответный (прил.) – жоп луш дола
ответственность – бехктокхам (-аш) (б, д) // дукъ (-аш (д, д)
ответственный (прил.) – бехктокхаме
319 О
ответчик – бехктокхаме вар (бараш) (в, б)
ответчица – бехктокхаме яр (бараш) (й, б)
отвечать – жоп тéла // жоп дала
отвинтить – хьóвзаяь хьаяккха
отвинтиться – хьáйза хьаяла
отвислый (прил.) – Ӏоóлладéнна
отвиснуть – Ӏоóлладала
отвлечь – кхычахьа дéрзаде
отвлечься – тӀерадáла
отвоевать – юхадáккха
отворить – дéлла // хьадéлла // дӀадéлла
отвориться – дéлладала // хьадéлладала // дӀадéлладала
отвратительный (прил.) – дегаза
отвратить – ца хилийта
отвращение – дегазахéтар (д)
отвыкнуть – дита // хийравáла
отвязать – хьадáста
отвязаться – доастадала // хьадоастадала
отгадать – дóвза // жоп лаха
отгадка – дóвзар (д)
отгон – дӀаэккхадар (д)
отгородиться – хьакъáста
отгрести – Ӏохьакха // дӀахьакха
отдаление – гаьнадáккхар (д) // хийрдар (д)
отдалённо (нареч.) – гаьнна // юстара
отдалённость – гаьна хилар (д) // гаьнал (й) // юстара хилар (д)
отдалённый (прил.) – гаьннара // юстара
отдалить – гаьнадáккха // хийрде
отдать – дала // дӀадала // хьадала // юхадала
отдаться – карадаха
отделение – дӀакъоастадар (д) // хьакъоастадар (д)
отделить – къоастаде // дӀакъоастаде // хьакъоастаде // бувдáккха // юстарадáккха
отделиться – къаста // дӀакъáста // хьакъаста // къоастадала // юстарадáла
отделиться (имущественно) – бувдáла
отдельно (нареч.) – къаьстта
О 320
отдельный (прил.) – къаьсттá
отдохнуть – салаӀа
отдых – салаӀар (д) // салоӀам (б)
отдыхающая (сущ.) – салоӀар (-аш) (й, б)
отдыхающий (сущ.) – салоӀар (-аш) (в, б)
отдыхающий (прич.) – салоӀа
отёк – дестам (-аш) (д, д)
отёл – бахкар (д)
отелиться – бахка
отель – хьаьший цӀ||а (-енош) (д, д)
отец – да (-й) (в, б)
отеческий (прил.) – даь // даьй
отечественный (прил.) – даьхен
отечество – Даьймохк (б) // Даьхе (й)
отечь – деста
отжать – Ӏóвда
отжаться – Ӏóвдадала
отживший (прич.) – дӀадаьнна // дéнна // къадéнна
отживший (прил.) – юкъера дӀадаьнна // къадéнна
отжимание – Ӏовдар (д)
отзвук – лувкхéра (б) // гаьннара оаз (-аш) (й, й) // тата (-ш) (д, д)
отзвучать – таташ сацийта
отзыв (от глагола «отозвать») – юхавáккхар (д) // юхавéхар (д)
отзыв (мнение, рецензия) – лархӀар (д) // хéтар (д)
отзыв (отклик) – жоп дала (д)
отзывчивость – гӀо де кийча хилар (д)
отзывчивый (прил.) – гӀо де кийча вола
отказ – керасти // цадар (д)
отказать – ак áла // цадала // де ца тига
отказаться (от действий) – юхдáла // де ца тига
отказаться (от слов) – къардала // керасти де
откармливание – хӀараздáхар (д)
откинуть – кхосса // юстаркхосса
откинуться – аркъалваха
откладывать – тӀехьадáха
321 О
отклеить – хьадáккха
отклеиться – хьадáла
отклонение – дӀасóттадар (д) // юхатóхар (д)
отклонить – дӀасóттаде // юхатóха
отклониться – дӀáходáла // тӀеравáла
отключить – дӀахоададе
отколоть – хьадáккха // хоададе
отколоться – хáда // хьадáла // дӀакъáста
откормить – дорстаде // хӀарадáккха
откормиться – дарста // тоадала // хӀарадáла
откормленность – дерста хилар (д) // хӀаразал (д)
откормленный (прич.) – дерста // тоадéнна // дика кхаьба // хӀарадаьнна
откровенно (нареч.) – къáйле йоацаш
откровенный (прил.) – къáйле йоаца // догцӀена // гуш дола
открутить – хьадáста // хьахьóвзаде
открутиться – хьадоастадала // хьахьóвза
открывать – делла
открытие – хьаделлар (д) // гучадáккхар (д)
открыто (нареч.) – гучахьа
открытый (прич.) – дийла // гуш дола // догцӀена
открыть – делла // дӀаделла // хьаделла
открыть (обнаружить; сделать открытие) – гучадáккха
открыть (раскрыть) – хьаделла // хьадоаржаде
открыться – делладала // дӀаделладала // хьаделладала
откуда – мичара // мичахьара
откуда-либо – цхьаннахьара
откуда-нибудь – цхьаннахьара
откуда-то – цхьаннахьара
откусить – царг тóха
отлёт – дӀадахар (д)
отлететь – дӀадаха // хьаэккха
отлив – хий дóжар (д)
отлив (морской) – форд бóжар (д)
отлить (воду) – дӀадóтта // дӀачудóтта
отлить (отхлынуть) – дӀадаха
О 322
отлить (в форму) – кепатóха
отличать – белгалдáха // къоастаде
отличаться – белгалдувла
отличие – башхало (-наш) (й, й)
отличить – къоастаде
отличиться – белгалдáла
отлично (нареч.) – тӀехдика
отличник – пхиашк (-аш) (в, б)
отличница – пхиашк (-аш) (й, б)
отличный (отличающийся) (прил.) – тара доаца // белгал дола // башхало йола
отличный (превосходный) (прил.) – тӀехдика
отлогий (прич.) – лаьгӀа
отложить – дӀадилла // тӀехьадáккха // юстардилла
отлучение – къоастадар (д) // наькхах дáккхар (д) // хоададар (д)
отлучить – къоастаде // наькхах дáккха // хоададе
отлучиться – тӀéравáла
отлынивать – бӀукъожабе
отмель – геч||ув (-ош) (д, д)
отмена – дӀадáккхар (д) // дитар (д) // хувцар (д)
отменить – дӀадáккха // дита // хувца
отменный (прил.) – тӀехдика // башха
отмеренный (прич.) – диста
отмереть – дала // дӀадáла // докъадала
отмерить – диста
отметина – чухьар (-аш) (д, д)
отметить – белгало е // белгалде
отметка – белгало (-наш) (й, й) // белгалдар (-аш) (д, д)
отмирание – далар (д) // дӀадáлар (д) // докъадалар (д)
отморозить – дохьаде // таца
отмучиться – Ӏáзап эза вáла
отмщение – чӀир лéхар (д) // пхьа лéхар (д) // юхадéкхар (д)
отнести – дӀадахьа
отнимать – дӀадáха // хьадáха
относительно (нареч.) – цхьаннега хьежача
относительно (предл.) – хьаькъехьа
323 О
относительный (прил.) – дуст-бувзам бола // цхьаннеца дусташ бувзам бола
относить – дӀакхахьа
отношение – юкъ-моттиг (й) // дог-уйла (й)
отныне (нареч.) – хӀанз ден // хӀанз ден дӀа
отнять – дáккха // хьадáккха // юхадáккха
отображать – сурт óттаде
отображение – сурт óттадар (д) // сурт óттар (д) // сурт (д)
отобразить – сурт óттаде // сурт дилла
отобразиться – сурт óтта
отобрать – хьадáккха // хьахáржа // хьакъоастаде
отовсюду (нареч.) – мáссанахьара
отогнать – дӀалáлла // дӀалáхка // дӀалéлхаде // дӀаэккхаде
отогнуть – хьакорчаде // хьасóттаде // нийсде
отогнуться – оагӀорсатта // гоамдала // нийсдала
отодвинуть – дӀататта // тӀехьадáккха
отодвинуться – дӀáхотаӀа // тӀехьадáла
отодрать – хьадáккха
отождествить – цхьатарра лáрхӀа
отождествление – цхьатарра лáрхӀар (д)
отозвать – юхадéха // юхадáккха // юстардáккха
отозваться – юхайистхила
отойти – дӀáходáла
отомкнуть – хьаделла // хьадáккха
отомстить – пхьа лéха // чӀир лéха // юхадéкха
отопить – цӀéнош дӀоахде
отопление – цӀéнош дӀоахдар (д)
оторвать – хьадáккха
оторваться – хьадáла
оторопеть – лоацавéнна виса // вóха
отослать – дӀадахийта
отощать – гӀелдала
отпасть – хьахьá // Ӏодóжа
отпереть – хьаделла
отпереться (открыться) – хьаделладала
отпереться (отказаться) – керасти де
О 324
отпечатать (в типографии) – зáрба тóха
отпечатать (оставить след) – лараш йита
отпечататься – лараш хила
отпечаток – лар (-аш) (й, й) // тхьамагӀа (-ш) (д, д)
отправить – дӀадахьийта
отправиться – дӀадаха // даха
отправление (от глагола «отправить») – дӀадахийтар (д) // дӀадахьийтар (д) //
дӀадохьийтар (д)
отправление (исполнение) – кхоачашдар (д)
отпраздновать – цӀай дезде
отпроситься – тӀéравáла пурам дéха
отпрянуть – къахка // дӀаэккха // юстаръэккха
отпрячь – дӀахéца // дӀаяста
отпугнуть – дӀаэккхаде // дӀачовхаде // дӀалéлхаде
отпустить – хéца // дӀахéца // хьахéца
отрава – дохьаж (д)
отравить – дохьаж тóха
отравленный (прич.) – дохьаж тéха
отрада – дегаóндло (-наш) (й, й) // дикахéтар (д)
отражать (в зеркале) – сурт хьагойта
отражать (нападение) – юхатóха
отражать (опровергать) – юхатóха
отражать (отображать) – хьахьóкха // гойта // бӀаргадайта
отражаться (в зеркале) – сурт хьаго
отражаться (проявляться) – гучадáла
отражаться (сказываться) – Ӏаткъа
отражение (нападения) – юхатóхар (д)
отражение (изображение) – сурт (-аш) (д, д)
отражение (воспроизведение) – хьахьóкхар (д) // гойтар (д)
отразить (нападение) – юхатóха
отразить (опровергнуть) – юхатóха
отразить (отобразить) – хьахьóкха // гойта // бӀаргадайта
отразиться (в зеркале) – сурт хьаго
отразиться (проявиться) – гучадáла
отразиться (сказаться) – Ӏаткъа
325 О
отрасль – цхьа д||áкъа (-оакъош) (д, д)
отрасти – дегӀада // дӀаьхдала
отрезать – хоададе
отрезвить – хьакхéтаве
отрезвиться – хьакхéта
отречение – хáдар (д) // дӀахáдар (д)
отречься – хáда // дӀахáдар
отрицание – керасти (д) // къáрло (-наш) (й, й)
отрицательно (нареч.) – дáцаре // керасти деш
отрицательный (прил.) – дáцара // керасти деш дола
отрицать – керасти де
отрог (горы) – лоаман га (-наш) (д, д)
отрог (горного хребта) – дукъан га (-наш) (д, д)
отрок – ондарг (-аш) (в, б)
отросток – шолгӀарг (-аш) (й, й)
отруби (пшеничные) – чич (д)
отруби (кукурузные) – жерж (й)
отругать – чóвхаде // бартбéтта
отрывок – д||áкъа (-оакъош) (д, д)
отрыжка – дӀаӀинг (-аш) (д, д)
отрыть – ахка // хьаахка
отряд – сур (-аш) (й, й) // тоаба (-ш) (й, й)
отряд (зоол.) – тайпа (-ш) (д, д)
отрядный (прил.) – сура // тоабан
отряхнуть – дéгаде
отряхнуться – дегадала
отсев – дӀакъоастадар (д)
отсевки (от зерна) – тувгӀараш (д)
отсек – оагилг (-аш) (д, д)
отсечение – дáккхар (д)
отсеять – дега // лóвса // дӀакъоастаде
отсеяться – дӀакъáста // дӀадала
отсосать – хьаóза // дакха
отсохнуть – докъадала
отсохший (прич.) – докъадéнна
О 326
отсрочить – тӀехьадáккха // ха тӀехьаяккха
отсрочка – тӀехьадáккхар (д)
отставание – тӀехьадáлар (д) // тӀехьадисар (д)
отсталость – тӀехьадиса хилар (д)
отсталый (прич.) – тӀехьадиса
отстать – тӀехьадиса
отстегать – етта
отстегнуть – хьадáккха // хьадáста
отстегнуться – хьадáла
отстирать – дитта
отстой – гӀоа (й)
отстоять (сберечь) – лораде
отстоять (стоять) – лáтта
отстоять (быть на расстоянии) – хила // лáтта
отстояться (о жидкости) – хьаӀа
отстранение – дӀáходáккхар (д) // дӀадáккхар (д)
отстранить – дӀáходáккха // дӀáхотатта // дӀадáккха // юстарадáккха
отстраниться – дӀáходáла // юстарадáла
отступ (грамм.) – дӀаозар (д)
отступить – тӀехьашкадáла // юхадáла
отступиться – юхавáла // деш тӀара вáла
отступление – тӀехьашкадáлар (д)
отсутствие – цахилар (д)
отсутствовать – ца хила // тӀа ца хила
отсчитать – дагардеш дӀакъоастаде
отсылка – дӀадахийтар (д)
отсыревший (прич.) – тӀуна
отсыреть – тӀунал йола
отсюда (нареч.) – укхазара // укхазахьара
оттащить – дӀáходáккха // юстарадáккха
оттаять – даша
оттенить – ӀиндаргӀа дилла
оттенок – беса Ӏ||и (-енаш) (д, д)
оттепель – йӀоахъялар (д)
оттеснить – тӀехьашкадáккха
327 О
оттого (нареч.) – цудухьа
оттолкнуть – дӀататта // дӀáхотатта
оттолкнуться – дӀавóлавала // дӀáховáла
оттопырить – хьадóгӀа
оттопыриться – хьадóгӀадала
отторгнуть – дӀакъоастаде // дӀадáккха
отторжение – дӀакъоастадар (д) // дӀадáккхар (д)
отточенный (прич.) – ирдаь
отточить – ирде
оттуда (нареч.) – цигара // цигахьара // Ӏоара // дӀáра
оттянуть – дӀаóза // дӀáхоóза
отупелый (прич.) – Ӏовдалваьнна
отупение – Ӏовдалвáлар (д)
отутюжить – аьшк тóха
отучить – дитийта // дицдалийта
отучиться – дита // дицдалийта
отхватить – дӀадáккха // дӀахоададе // дáккха
отхлебнуть – къурд бе
отхлестать – етта
отхлынуть – юхадаха
отход – дӀáходáлар (д) // дӀадахар (д)
отходчивость – воастлушхилар (д)
отходчивый (прил.) – воастлушвола
отходы – юхедиссараш (д) // дилараш (й) // юхкаш (й)
отцвести – зиза дóжа // къадала
отцедить – литта
отцепить – дӀакъоастаде // дӀадáккха
отцепиться – дӀакъáста // дӀадáла
отцовский (прил.) – даь // даьй
отцовство – доал (д)
отчалить – дӀадаха
отчасти (нареч.) – цхьадолчоа // цхьадолча даькъе
отчаяние – догдиллар (д)
отчаянно (нареч.) – догдилла
отчаянность – догдиллар (д) // догдилла мáйрал (й) // догдоахилга цахилар (д)
О 328
отчаянный (прил.) – догдилла
отчаяться – догдилла
отчего (нареч.) – хӀана
отчество – даь цӀи (й)
отчётливо (нареч.) – къáсташ // къоасталуш
отчётливый (прил.) – къáсташ дола // къоасталуш дола
отчизна – Даьймохк (б) // Даькъасте (й) // Даьхе (й)
отчий (прил.) – даь // даьй
отчим – наьна-мар (в)
отчисление (минусовать) – тӀéрадáккхар (д) // кӀалхьожадар (д)
отчисление (исключение) – дӀавáккхар (д)
отчислить (вычесть) – тӀерадáккха // кӀалхьожаде
отчислить (исключить) – дӀавáккха
отчислиться – дӀавáла
отчистить – цӀенде
отчиститься – цӀендала
отчуждать – хийрадáккха
отчуждаться – хийрадáла
отшвырнуть – дӀакхосса
отшельник – цӀóвна чу вáгӀар (бáгӀараш) (в, б)
отшиб – юстара моттиг (-аш) (й, й)
отьезд – дӀадахар (д)
отъезжающий (сущ.) – дӀавóдар (-болхараш) (в, б)
отъезжающая (сущ.) – дӀайóдар (-болхараш) (й, б)
отъехать – дӀадаха
отъявленный (прил.) – чӀоагӀа // вóккха
отыскать – лаха // хьалаха
отыскаться – хьакораде
офицер – эпсар (-аш) (в, б)
офицерский (прил.) – эпсарий
оформить – кийчде
оформление – кийчдар (д) // дӀаэцар (д) // кийчдалар (д)
ох (межд.) – эшшахь // уффой
охапка – морхӀ (-аш) (б, д) // паркх (-аш) (й, й)
охват (от глагола «охватить») – вӀáшкаóзар (д) // чуóзар (д) // юкъеóзар (д)
329 О
охват (окружение) – гобар (д)
охватить (обхватить) – мархӀадолла
охватить (сжать) – вӀашкаóза
охватить (овладеть) – кхáча
охватить (распространиться) – дáржа // чуóза
охватить (присоединить) – юкъеóза
охладеть – догьэккха
охладить – шелде
охладиться – шелдала
охлаждение – шелдар (д) // шелдалар (д) // догьэккхар (д)
охота (на зверей) – чарахьал (д)
охота (желание) – догдар (д) // мерздалар (д)
охотиться (ходить на охоту) – чарахьé аха // чарахьал де // аькхе аха
охотиться (за чем-то) – тӀакхé
охотник – чарахь (-аш) (в, б)
охотничий (прил.) – чарахьий
Охотское море – Чарахьий форд (б)
охрана (от глагола «охранять») – лорадалар (д) // лорадар (д)
охрана (стража) – ха (д) // гӀарол (д)
охранение – ха дар (д) // гӀарол дар (д)
охранник – лорбо (-й) (в, б)
охранный (прил.) – ха деш дола
охранять – лораде // ха де
охриплый (прил.) – йиш хаьла
охрипнуть – йиш хáла
охрометь – áстагӀа хила
оцарапаться – сек дáккха
оценить – мах бе // мах óттабе
оценка – мах бар // мах хоадабар
оцепенение – лоацавалар (д)
оцепенеть – лоацавала
оцепить – го бе
оцепление – го бар (д)
очаг – кхуврч (-аш) (б, д)
очарование – дéзадалийтар (д) // бéзам тӀабахийтар (д)
П ззо
очаровательный (прил.) – хоза // бéзаме
очаровать – дéзадалийта // бéзам тӀабахийта
очевидец – бӀаргадáйнар (-аш) (в, б) // теш (-аш) (в, б)
очевидица – бӀаргадáйнар (-аш) (й, б) // теш (-аш) (й, б)
очевидно (нареч.) – гучох // хетаргахьа
очевидный (прил.) – шéко йоаца // гуш дола
очень (нареч.) – геттара // тӀех // Ӏалаьмате // чӀоагӀа
очередной (прил.) – аргӀан // аргӀагӀа дола
очередь – аргӀа (-ш) (й, й)
очиститься – цӀендала
очиток (бот.) – пхьагалб||уц (-аьцаш) (й, й)
очинить – ирбе
очистить – цӀенде
очиститься – цӀендала
очистка – цӀендар (д)
очищение – цӀендар (д)
очки – бӀаргсаьнаш (д)
очковый (прил.) – бӀаргсаьний
очнуться – меттада // хьакхéта // сомадáла
очутиться – нийсвала
ошейник – фоартахйоаллорг (-аш) (й, й)
ошибиться – гӀáлатдáла
ошибка – гӀáлат (-аш) (д, д)
ошибочно (нареч.) – гӀáлат долаш
ошибочность – гӀáлатло (-наш) (й, й)
ошибочный (прил.) – гӀáлат дола
оштрафовать – гӀод тóха
ощипать – мустде
ощутить – хоадала
ощущаться – хéта // хоадала
ощущение – хéтам (-аш) (б, д) // хéтар (-аш) (д, д) // хоадалар (д)
П
павиан (зоол.) – жӀали-мáймал (-аш) (д, д)
павлин (зоол.) – тӀáус (-аш) (й, й)
зз1 П
павлиний (прил.) – тӀáуса
паводок – хий лакхдалар (д)
пагубный (прил.) – зéне // зуламе
падаль- къе дéнна хьайба
падать- дóжа // лéга // чудóжа // чулéга // Ӏодóжа // Ӏолéга
падеж (грамм.) – дóжар (-аш) (д, д)
падёж (скота) – доахан довр (д)
падежный (прил.) – дóжара
падение (от глагола «падать») – Ӏокхéтар (д)
падение (режима) – дóхар (д)
падение (моральное) – сий довр (д)
падишах – паччахь (-аш) (в, б)
падкий (прил.) – тӀéра // сутара
падучая (болезнь) (сущ.) – пхьагала чоап (б)
падчерица – маьр-йоӀ (-мехкарий) (й, б)
пажитник (бот.) – епар (-аш) (д, д)
паз (выемка) – боаж (-арч) (й, й)
паз (щель) – хийра моттиг (-аш) (й, й)
пазуха – че (-наш) (й, й)
пай – д||áкъа (-оакъош) (д, д)
пайщик – доакъашхо (-й) (в, б)
пайщица – доакъашхо (-й) (й, б)
пакет (сумка) – пӀаьлбиг (-аш) (б, д) // тӀормиг (-аш) (б, д)
Пакистан – Пакистан (й)
пакистанец (этн.) – пакистáнхо (-й) (в, б)
пакистанка (этн.) – пакистáнхо (-й) (й, б)
пакистанский (прил.) – пакистáнхой
пакля – фаччагӀа (-ш) (й, й)
паковать – хьоарчаде
пакостить – во де // цатоам бáккха
пакостный (прил.) – во
пакость – во (-наш) (д, д)
пакт – барт (б)
палас – кӀувс (-аш) (б, д)
палатка – чаьтар (-аш) (д, д)
П 332
палаточный (прил.) – чаьтара
палач – чалтач (-аш) (в, б)
палаш – нийса т||ур (-овраш) (д, д)
палевый (прил.) – теӀа-ӀажагӀа
палёный (прил.) – чочхадаь // мерцá
Палестина – Палестина (й)
палестинец (этн.) – палестинхо (-й) (в, б)
палестинка (этн.) – палестинхо (-й) (й, б)
палестинский (прил.) – палестинхой
палец (анат.) – пӀелг (-аш) (б, д)
палец безымянный – цӀóнапӀелг (б) // йиший пӀелг (б)
палец большой – нана-пӀелг (б)
палец средний – бӀаьха пӀелг (б)
палец указательный – хьалхашкара пӀелг (б) // веший пӀелг (б)
палец (ноги) (анат.) – кога пӀелг (-аш) (б, д)
палец (руки) (анат.) – кулга пӀелг (-аш) (б, д)
палисадник – зӀамига беш (-амаш) (й, й)
палить (опаливать) – марца
палить (стрелять) – герз кхосса
палка – гӀадж (-амаш) (й, й)
палка (короткая) – чӀерга (-ш) (й, й)
паломник – зéрат дер (-аш) (в, б) // хьажо (-й) (в, б)
паломница – зéрат дер (-аш) (й, б) // хьажо (-й) (й, б)
паломничество – зéрат (-аш) (д, д)
палочка – гӀаджилг (-аш) (й, й)
палочник (зоол.) – ткъоврилг (-аш) (й, й)
палочный (прил.) – гӀаджа
пальба – герзаш кхувсар (д)
пальма (бот.) – тӀомар-г||а (-аьнаш) (й, й)
пальто – полт||ув (-ош) (й, й)
палящий (прич.) – доагаду
палящий (прил.) – дӀáйха
памятник – сийлинг (-аш) (д, д)
памятник (надмогильный) – чурт (-аш) (д, д)
памятный – дицлургдоаца
ззз П
память – дагалоаттам (б) // дагалоацам (б) // дагалаттар (д)
Панама – Панама (й)
панамец (этн.) – панамхо (-й) (в, б)
панамка (этн.) – панамхо (-й) (й, б)
нанамский (прил.) – панамхой
Панамский канал – Панамхой хьарсам (д)
панда (зоол.) – аьрга ча (-рч) (й, й)
пандемия – у (-наш) (д)
панибратский (прил.) – хьакхашта
панибратство – хьакхашта хилар (д)
наника – кхéрадéнна дóхар (д)
паниковать – кхéрадéнна дóха
панцирь – гӀагӀ (-аш) (д, д)
пантера (зоол.) – Ӏаьржа ферх (-аш) (д, д)
папа – дáди (в) // дадá (в)
папаха – кий (-наш) (й, й)
папироса – гӀаьл||и (-еш) (й, й)
папиросный (прил.) – гӀаьлен
паноротник (бот.) – чáйчил (-аш) (й, й)
папуас (этн.) – папуасо (-й) (в, б)
папуаска (этн.) – папуасо (-й) (й, б)
папуасский (прил.) – папуасой
пар (газообразное состояние воды) – Ӏ||и (-анараш) (д, д)
пар (поле, оставленное на одно лето незасеянным) – йивар (д)
пáра – кайра (й) // шиъ (в, й, б)
Парагвай – Парагвай (й)
парагваец (этн.) – парагвайхо (-й) (в, б)
парагвайка (этн.) – парагвайхо (-й) (й, б)
парагвайский (прил.) – парагвайхой
пáреный (прил.) – Ӏанарца кийчдаь
парень – зӀамсаг (кагий нах) (в, б)
пари – ла (-наш) (д, д) // ланаш дахкар (д)
Париж (пос.) – Параж (й)
пáрить (готовить) – Ӏанарца кийчде
пáрить (очищать паром) – Ӏи тӀаяхийта
П 334
пáрить (обдать зноем) – къахь óтта
парить (в небе) – мотт лаца
пáриться (в бане) – Ӏи етта
пáриться (от жары) – дӀоахдала
парламент – халкъа гуллам (-аш) (б, д)
парламентёр – къаь (-й) (в, б)
парламентский (прил.) – халкъа гуллама
парной (прил.) – керрда хьадаьккха
парнокопытный (прил.) – барг-шолха // шолха барг бола
паровоз – цӀермашен (-аш) (й, й)
паровозный (прил.) – цӀермашена
паровозоремонтный (прил.) – цӀермашенаш тоеш дола
пародировать – белам бáккха
пародия – тара хилар (д)
паром – бурам (-аш) (д, д)
паромный (прил.) – бурама
паромщик – бурам лехкар (-аш) (в, б)
парообразный (прил.) – Ӏанара тáйпара // Ӏанара хьисапе
парообразование – Ӏи хилар (д)
пароход -цӀеркéма (-ш) (д, д)
партия – тоаба (-ш) (й, й)
партнёр – доакъашхо (-й) (в, б)
партнёрша – доакъашхо (-й) (й, б)
парус – михагата (-ш) (д, д)
парусина – гата (-ш) (д, д)
парусиновый (прил.) – михагатá
парусник – михакéма (-ш) (д, д)
парусный (прил.) – михагатá
парша – чагарг (-аш) (й, й)
паршиветь – чагарг яла
паршивый (прил.) – чагаргаш яьнна
пасека – мозале (-ш) (й, й) // мозгӀал (-аш) (й, й)
пасечник – нокхарий лéладер (-аш) (в, б)
пасечный (прил.) – нокхарий лéладу
паслён (бот.) – цискакомар (-аш) (й, й)
335 П
пасмурно (нареч.) – кхаьла
пасмурный (прил.) – кхаьла
пассивносгь – ладара хилар (д)
пассивный – ладара
пастбище – даьгӀе (-наш) (й, й) // хибаьце (й)
пастбищный (прил.) – даьгӀен
пасти – доажаде
пастись – дáжа
пастух – гӀоккхаз (-аш) (в, б) // Ӏу (-й) (в, б)
пастух (крупного рогатого скота) – бежъӀу (-й) (в, б)
пастух (мелкого рогатого скота) – жаӀу (-й) (в, б)
пастушеский (прил.) – Ӏуй // Ӏун // гӀоккхаза
пастуший (прил.) – Ӏуй // Ӏун // гӀоккхаза
пастушка – Ӏу (-й) (й, б)
пастушок – Ӏу (-й) (в, б)
пастушок (зоол.) – хинмеъа (-ш) (й, й)
пастушья сумка (бот.) – бодигб||уц (-аьцаш) (й, й)
пастырь – Ӏу (-й) (в, б)
пасть (погибнуть) – дала // хӀалакьхила
пасть (рот) – жаккхал (-аш) (д, д) // баге (-наш) (й, й)
пастьба – дáжар (д) // доажадар (д)
пасха – кераста наьха мархаш (д)
пасынок (сын одного из супругов) – маьр воӀ (къонгаш) (в, б) // сесага воӀ (къон-
гаш) (в, б)
пасынок (боковой побег растения) – баьцовгӀа шолгӀарг (-аш) (й, й)
патиссон (бот.) – шаьмал||и (-еш) (й, й)
патока – эрза модз (д)
патологический (прил.) – чолакхал дола
патология – чолакхал (д)
патриот – мехкагӀонч||а (-ий) (в, б)
патриотка – мехкагӀонч||а (-ий) (й, б)
патрон – поатрон (-аш) (й, й)
патронташ – гӀап (-аш) (й, й)
патрулировать – ха де
патруль – ха (д)
П 336
патрульный (прил.) – ха деш дола
пауза – сацар (д) // соцавалар (д)
паук (зоол.) – гизг (-аш) (й, й)
паутина – мáза (-ш) (б, д) // гизгмáза (-ш) (б, д)
паутиный (прил.) – гизгá
паучий (прил.) – гизгá
пах (анат.) – чоаж (д) // гӀашъюкъ (й)
пахарь – áхархо (-й) (в, б)
пахать – áха
пахнуть – хьадж я
пахота – гóта (-ш) (й, й) // оахам (-аш) (б, д) // áхар (д)
пахотный (прил.) – оаха
пахта – шар (д)
пахтанье – лувсар (д)
пахтать – шур лувса
пахучий (прил.) – хьадж йоагӀа
пачкать – бӀехде
пачкаться – бӀехдала
пашня – кха (-ш) (д, д) // оахам (-аш) (б, д)
паяльник – лотордерг (-аш) (й, й)
паяльный (прил.) – лотор деш йола
паять – лотор де
певец – иллиалархо (-й) (в, б) // áшархо (й) (в, б)
певица – иллиалархо (-й) (й, б) // áшархо (-й) (й, б)
певчий (прил.) – áшараш лéкха
пеганка (зоол.) – боархабоабашк (-аш) (й, й)
пегий (прил.) – къоарза // хьувкхаш йола
педагог – хьéхархо (-й) (в, й, б)
педагогика – хьéхара Ӏилма (д)
педагогический (прил.) – хьéхархой
педагогичный (прил.) – хьéхам бола
педиатор – бéрий лор (в, й, б)
педикулёз (мед.) – мезаша дáккхар (д)
пекарня – пурн||и (-еш) (й, й)
пекло – йӀóвхал (й)
337 П
пелена – кхоллар (д)
пеленать – юкъехьоарчаде
пеликан (зоол.) – зӀокаргал||и (-еш) (й, й)
пемза – чопа гӀáйракх (-аш) (й, й)
пена – чоп (-аш) (б, б)
пенал – гӀутакх (-аш) (й, й)
Пенджаб – Пенжаб (й)
пенджабец (этн.) – пенжабхо (-й) (в, б)
пенджабка (этн.) – пенжабхо (-й) (й, б)
пенджабский (прил.) – пенжабхой
пенёк – юхк (-аш) (й, й) // хéнаюхк (-аш) (й, й)
пение – илли áлар (д) // йиш лакхар (д)
пенистый (прил.) – чоп боала
пенить – чоп бе
пениться – чоп бáла
пенка – тӀоа (б) // чоп (-аш) (б, б)
пеночка (зоол.) – сихсарг (-аш) (д, д)
пень – юхк (-аш) (й, й) // хéнаюхк (-аш) (й, й)
пенькá – кӀомала т||ай (-аьш) (д, д)
пеня – гӀод (д)
пенять – бехке ве
пепел – чил (й) // йокъ (óвкъараш) (й, й)
пепелище (место пожара) – цӀи яьнна моттиг (-аш) (й, й)
пепелище (родной очаг) – даь цӀа (д)
пепельница – чилтувсарг (-аш) (й, й)
пепельный (прил.) – óвкъара
первенствовать – хьалхле лéлае
первейший (прил.) – лоархамегӀа дола
первенец – духьашха даь бер (д)
первенство – хьалхале (й)
первенствовать – хьалхале яккха
первичность – хьалхара хилар (д)
первичный (прил.) – хьалхагӀара
первобытный (прил.) – хьалха хинна
первоклассник – хьалхарча классера вар (бараш) (в, б)
П 338
первоклассница – хьалхарча классера яр (бараш) (й, б)
первоклассный (прил.) – эггара дикагӀа дола
первоначально (нареч.) – эггара хьалха
первоначальный (прил.) – эггара хьалхара
первоцвет (бот.) – бӀаьстинг (-аш) (д, д)
первооснова – керттерадар (д) // чулоацам (б)
первоочередной (прил.) – эггара хьалха де дéза // керттера дола
первопричина – керттера бахьан (-аш) (д, д)
первостепенный (прил.) – лоархӀамегӀа дола
первотёлка – духьашха бахка етт (б)
первый (прил.) – хьалхара // юххьанцара
первый (числ.) – хьалхара // цхьоалагӀа
пергамент – каьрдиг (-аш) (й, й)
пергаментный (прил.) – каьрдига
перебежать – ведда дехьавáла
перебить (убить) – доаде
перебить (разбить) – дóхаде
перебить (сломать) – кагде
перебить (прервать) – юкъеэккха // юкъахдáккха
перебиться – дóха // кагдала
переболеть – лазар такха
перебор (от глагола «перебирать») – харжар (д) // къоастадар (д)
перебор (излишек) – совдар (д)
переборка – цӀендар (д) // харжар (д)
переборка (перегородка) – юкъ (йóвкъаш) (й, й)
перебороть – эшаде
переборщить – боарамал тӀехдала
перебранка – вӀаши баге éттар
перебрать – харжа // къоастаде
перебраться – дехьавáла // хьавáла // даха
перебродить – мистдала
перебросить – тӀехкхóсса // дехьакхóсса
переброситься – дáржа // дӀа-юхакхóсса
переброска – тӀехкхóссар (д) // дехьакхóссар (д)
перевал – лоамах тӀехвоала моттиг (-аш) (й, й)
339 П
переваливаться – теркаш лéла
перевалить – тӀехдáла
перевалиться – тӀехдáла
переварить – юха кхехкаде // сов кхехкаде
перевариться – сов кхехка
перевезти – дӀадига // дехьадáккха
перевернуть – тӀакӀалтӀадáккха // кӀалтӀадáккха // тӀакӀалтӀатасса
перевернуться – тӀакӀалтӀадáла
перевес – толам (б) // котале (й)
перевесить (повесить в другом месте) – кхыччахьа óлла
перевесить (взвесить заново) – юхаóза
перевесить (победить) – тола // толам бáккха
перевеситься – Ӏочувéрза
перевести (через что-либо) – дехьадáккха
перевести (переместить) – кхычахьа дига
перевести (послать) – дӀадахьийта
перевести (на другой язык) – таржам де
перевести (рисунок) – хьатӀадáккха
перевести (взгляд) – кхычахьа хьажа
перевести (истребить) – доадаь дӀадáха
перевести (дух) – дóккха садáккха
перевести (растратить) – кхоачаде
перевестись (куда-либо) – кхычахьа дӀадаха
перевестись (кончиться) – кхоачадала
перевестись (о рисунке) – хьатӀадáла
перевешать – хьалъóхка // юха óхка
перевидать – дукха го
перевирание – тӀакӀалтӀадáккхар (д) // тӀакӀалтӀадáхар (д)
перевирать – тӀакӀалтӀадáха // тӀакӀалтӀадáккха
перевод (на другой язык) – талмачал (д) // таржам (д)
перевод (в другое место) – кхычахьа дигар (д)
перевод (денег) – ахча дӀахьийтар (д)
переводить – талмачал де // таржам де
переводчик – талмач (-аш) (в, б) // таржамхо (-й) (в, б)
переводчица – талмач (-аш) (й, б) // таржамхо (-й) (й, б)
П 340
перевоз – дӀадигар (д) // дехьадáккхар (д)
перевозка- дӀадигар (д) // дехьадáккхар (д)
перевозчик – дехьадоаккхар (-аш) (в, б)
перевозчица – дехьадоаккхар (-аш) (й, б)
перевооружение – герз кердадáккхар (д)
перевооружить – герз кердадáккха
перевооружиться – герз кердадáккха
переворачивание – тӀакӀалтӀадáккхар (д) // тӀакӀалтӀатассар (д)
переворачивать – тӀакӀалтӀадáха // кӀалтӀадáха // тӀакӀалтӀатувс
переворачиваться – тӀакӀалтӀадáла // кӀалтӀадáла
переворот – хувцар (д)
перевоспитание – кéрда кхéтам балар (д)
перевоспитать – кéрда кхéтам бала
перевоспитаться – кхéта // уйлаш хувца
переврать – тӀакӀалтӀадáккха
перевыборный (прил.) – хоржамий
перевыборы – юхахоржамаш (д)
перевыбрать – юхахаржа
перевыполнение – тӀех кхоачащдар (д)
перевыполнить – тӀех кхоачащде
перевязать – чов ехка // хӀама хьоарчае // дӀадехка
перевязаться – шийна чов ехка // шийна хӀама хьоарчае // шийна дӀадехка
перевязка – хӀама хьоарчаяр (д) // човнаш ехкар (д) // дӀадехкар (д)
перевязочный (прил.) – човнаш ехка
перегиб (от глагола «перегнуть») – сóттадар (д)
перегиб (линия сгибă) – са був моттиг (-аш) (й, й)
перегиб (неумеренность в чём-нибудь) – тӀехдáккхар (д)
перегладить – аьшка тóха // аьшка юхатóха
переглянуться – вӀáши бӀарахьажа
перегнать (на другое место) – кхычахьа дига
перегнать (обогнать) – хьалхадáла
перегнать (превзойти) – тӀехдáла
перегнать (нефть) – чакхдáккха
перегнить – дохкадала
перегноить – дохкадалийта
341 П
перегноиться – дохкадала
перегной – дохкадéннар (д)
перегнойный (прил.) – дохкадéнна
перегнуть (от глагола «перегнуть») – соттаде
перегнуть (неумеренность в чём-нибудь) – тӀехдáккха // тӀехдáла
перегнуться – сатта // Ӏовéрза
переговариваться – къамаьл де
переговорить – къамаьл де // дагавáла // дукха ле
переговорный (прил.) – дагабувла // къамаьл ду
переговоры – дагабувлар (д)
перегореть – дáга
перегородить – юкъ йолла
перегородиться – юкъ йолла
перегородка – юкъ (йóвкъаш) (й, й)
перегрев – сов дӀоахдар (д)
перегреть – сов дӀоахде
перегреться – сов дӀоахдалар (д)
перегруженность – сов тӀех мухь бéтта хилар (д)
перегрузить – сов тӀех мухь бóтта
перегрузиться – сов тӀех мухь бóтта // мухь кхычахьа тӀабóтта
перегрузка – сов тӀех мухь бóттар (д) // мухь кхычахьа тӀабóттар (д)
перегрызть – царгашца тéда // царгашца хоададе
перегрызться – вӀаши царгаш éтта // вӀащи баге éтта
перед (сущ.) – хьалхашкахье (й) // хьалхашке (-наш) (й, й)
перед (предл.) – хьалхашка // хьалхагӀа // хьалха
передавить – áта // áча // дóхаде
передать – дӀадала // дӀаáла // дӀачудала
передаться – дáла // кхáча
передача (что-либо кому-либо) – дӀадалар (д) // дӀахáйтар (д)
передача (телевизионная) – хьокхам (-аш) (б, д) // телехьокхам (-аш) (б, д)
передвигать – дӀа-сатéтта
передвигаться – лéла // аха
передвижение – дӀаóзар (д) // дӀататтар (д)
передвинуть – дӀаóза // дӀататта
передвинуться – меттахьдáла // дӀáходáла
П 342
передел – юхадéкъар (д)
переделать – юхаде
переделить – юхадéкъа
переделка – юхадар (д)
передержать – сов дукха доалладе
передёрнуть – оагаде // харцахьадáккха
передёрнуться – оагавала // тохавала
переднеязычный (лингв.) (прил.) – мéтта хьалхара
передний (прил.) – хьалхара // хьалхашкахьара
передник – тӀолг (-аш) (д, д)
передняя – от||ув (-ош) (д, д)
Передняя Азия – Хьалхара Ази (й)
передохнуть – салаӀа
передразнить – футтарде // дистбӀарэккха
передраться – вӀашагӀлата
передумать – уйла хувца // баь соцам хувца // дукха уйлаш е
передушить – доаде
передышка – кӀеззига салаӀар (д)
переезд – дехьадáлар (д)
переехать – дехьадáла
пережевать – Ӏóвша
пережечь – доагаде
пережареный (прил.) – сов кхерзá
пережарить – сов кхарза
пережариться – сов кхорзадала
переждать – Ӏе
пережечь – доагаде
переживание – сагото лар (д) // гӀáйгӀа лар (д)
переживать – саготде // гӀáйгӀа е
пережитое – лайнар (д)
пережить – вáха // вáха виса // лá
перезабыть – дицдала
перезарядить – юхайиза
перезвон – гургалаш дéттар (д)
перезимовать – Ӏа дáккха
343 II
перезнакомить – вӀáши бóвзийта
перезнакомиться – вӀáши дóвза
перезрелый (прил.) – сов кхаьча
перезреть – сов кхáча
переиграть – юхалóвза // дукха лóвза // совдар де
переизбрание – юхахаржар (д)
переизбрать – юхахаржа
переиздание – юхаáрахéцар (д)
переиздать – юхаáрахéца
переименование – цӀи хувцар (д) // кхыйола цӀи тиллар (д)
переименовать – цӀи хувца // кхыйола цӀи тилла
перейти – дехьадáла // тӀехдáла
перекалить – тӀех кохкаде
перекалиться – тӀех кохкадала
перекати-поле – михацалéларг (-аш) (й, й)
перекинуть – тӀехкхóвса
перекинуться – тӀехкхóссадала
перекиснуть – мистдала
перекладина – дайгӀадж (-амаш) (й, й) // чӀарга (-ш) (й, й)
переклеить – юхалотаде
перекликаться – вӀаши кхáйка
перекличка – вӀаши кхáйкар (д) // цӀераш яхар (д)
переключатель – кхычахьа доаккхарг (-аш) (й, й)
переключить – кхычахьа дáккха
переключиться – кхычахьа дáла
перековать – лáнаш юхатóха
перекопать – юхаахка
перекосить – оагӀордáккха // гоамде // (бат) óзаяла
перекоситься – оагӀордáла // гоамдала // зуладáла // (бат) óзаяла
перекочевать – кхычахьа дӀадаха
перекрасить – басар юхахьакха // басар хьакха
перекрёстный (прил.) – шин оагӀарахьара
перекрёсток – наьго (-ш) (б, д) // жӀарн||икъ (-аькъаш) (б, д) // наькъаш къаста
моттиг (-аш) (й, й)
перекричать – массанел тӀех цӀогӀа хьакха
П 344
перекроить – юхадáккха
перекрутить – сов хьóвзаде // тӀех хьóвзаде
перекрутиться – сов хьóвза // тӀех хьóвза
перекрытие (от глагола «перекрыть») – юхатиллар (д)
перекрытие (опора крыши) – чура тхов (-наш) (б, д)
перекрытие (закрытие) – дӀакъовлар (д)
перекрытие (остановка) – соцадар (д)
перекрытие (достижений) – тӀехвáлар (д)
перекрыть (покрыть заново) – юхатилла
перекрыть (закрыть) – дӀакъовла
перекрыть (остановить) – соцаде
перекрыть (превзойти) -тӀехвáла
перекувырнуть – тӀакӀалтӀадáккха
перекувырнуться – тӀакӀалтӀадáла
перекусать – царгаш éтта // тéда
перекусить (поесть) – хӀама кхалла
перекусить (разрезать) – ходаде
перелезть – тӀехдáла
перелесок – нийлха хьу (-наш) (й, й)
перелёт (перелёт в другое место) – гӀетта кхычахьа дӀадахар (д)
перелёт (при стрельбе в цель) – тӀехтилар (д)
перелётные (птицы) (прил.) – Ӏа дáккха кхычахьа дӀауха
перелететь – гӀетта кхычахьа дӀадаха
переливать (жидкость) – цхьанне чура кхычун чу дóтта
переливать (кровь) – цӀий дóтта
переливаться (о жидкости) – тӀехъаха
переливаться (о цвете) – лéпа
переливаться (о звуках) – дéка
переливчатый (о цвете) (прил.) – лéпаш дола
переливчатый (о звуках) (прил.) – дéкаш дола
перелить (жидкость) – цхьанне чура кхычун чу дóтта
перелить (кровь) – цӀий дóтта
перелиться – тӀехдаха
переловить – хьалувца
перелом (от глагола «переломить») – кагдар (д) // кагдалар (д)
345 П
перелом (изменение) – хувцам (-аш) (б, д)
переломать – кагде // дóхаде
переломаться – кагдала // дóха
переломить (сломать) – кагде
переломить (изменить) – хувца
переломиться – кагдала
переломный (прил.) – хувцалуш дола
перемазать – бӀехде
перемазаться – бӀехдала
переманить – шийгахьа вáккха
перемежать – хан-ханнахьа хувца
перемежаться – хан-ханнахьа хувцадала
перемена (изменение) – хувцам (-аш) (б, д) // хувцар (д)
перемена (перерыв) – салоӀа ха (-наш) (й, й)
переменить – хувца // хувцам бе
перемениться – хувцадала
переменный (прил.) – хувцалуш дола
переменчивый (прил.) – хувцалуш дола
перемёрзнуть – дохьаде
перемерить – юхадиста
перемесить – хье
переместить – дӀа-юхадáккха
переместиться – моттиг хувца
переметнуться – дехьавáла
перемешать – вӀáшагӀъэде // кéгаде
перемешаться – вӀáшагӀъэ // кéгадала
перемещение – дӀа-юхадáккхар (д) // кхычахьа дáккхар (д) // моттиг хувцар (д)
перемигнуться – бӀатасса
перемирие – тáр (д) // маслахьат (-аш) (д, д) // мáшар (б) // тоам (-аш) (б, д)
перемножить (мат.) – вӀáши эца
перемогать – сатóха
перемогаться – сатóхадала
перемолвить – йистхила // цхьа-ши дош áла
перемолвиться – йистхила // цхьа-ши дош áла
перемолотить – юхаáрда
П 346
перемолоть – юхаахьа // деррига ахьа
перемолоться – юхаохьадала
перемотать – юхатӀалиста
перемудрить – кéгаде // Ӏéхаде
перемучиться – Ӏáзап лá // холо лá
перемыть – юхадила // деррига дила
перенапряжение – гӀартар (д)
перенапрячь – гӀорта
перенапрячься – гӀорта
перенаселённый (прил.) – нах совбáлар (д)
перенести (переместить) – дехьадáккха // кхычахьа дáккха
перенести (отложить) – тӀехьадáккха
перенести (выдержать) – такха // лá
перенестись – цхьаннаха ваха // цхьаннахьа кхáча
перенос – дехьадáккхар (д)
перенос (грамм.) – тӀехдáккхар (д)
переносица (анат.) – бӀаргий юкъ (й)
переносной (прил.) – дехьа-сехьа кхухьа
переносчик – доаржадер (-аш) (в, б)
переночевать – бийса яккха
перенять – хьаӀомаде // хьаэца
переоборудование – кхыча тайпара кечдар (д)
переоборудовать – кхыча тайпара кечье
переобуть – кóга гӀирс хувца
переобуться – кóга гӀирс хувца
переобучить – юхаӀомаве
переобучиться – юхаӀама
переодевание – барзкъа хувцар (д)
переодеваться – барзкъа хувца
переодетый (прил.) – барзкъа хийца // кхы барзкъа дийха
переодеть – барзкъа хувца
переодеться – барзкъа хувца
переосмыслить – уйла хувца
переохладить – шелде
переохладиться – шелдала
347 П
переохлаждение – шелдар (д) // шелдалар (д)
переоценить – мах хувца // кхы мах óттабе
переоценка – мах хувцар (д) // кхы мах óттабар (д)
перепалка (перестрелка) – вӀаши герзаш кхувсар (д)
перепалка (перебранка) – вӀаши лер (д)
перепахать – áха // юхаáха
перепачкать – бӀехде
перепачкаться – бӀехдала
перепев – юхаáлар (д)
перепел (зоол.) – лекъ (-арч) (й, й)
перепеленать – юхахьоарчаде
перепелиный (прил.) – лекъа
перепёлка (зоол.) – кхал лекъ (-арч) (й, й)
перепелятник (зоол.) – лекъакер (-аш) (д, д)
переперчить – сов кӀомде
перепечатать – юха зáрба тóха
перепечь – чочхаде
перепилить – хоададе
переписать – хьатӀаязде // юхаязде
переписка – хьатӀаяздар (д) // юхаяздар (д) // каьхаташ дӀа-хьа яздар (д)
переписывание – хьатӀаяздар (д)
перепись – дӀаяздар (д)
переплавить – юхалоаладе
переплатить – сов мах бала
переплести (книгу) – бéттагаргаш йохка
переплести (перевить) – де // дувца
переплестись – вӀаши дувцадала // вӀаши хьоарчадала
переплёт – мужалт (й) // бéттагарг (-аш) (й, й)
переплетение (переплести книгу) – бéттагаргаш йохкар (д)
переплетение (переплестись) – вӀаши дувцадалар (д)
переплётный (прил.) – бéттагаргаш ю
переплётчик – бéттагаргаш ер (-аш) (в, б)
переплётчица – бéттагаргаш ер (-аш) (й, б)
переплыть – хих дехьавáла
переподготовить – юхакийчде
П 348
переподготовиться – юхакийчдала
переподготовка – юхакийчдар (д)
переползти – тéкхаш дехьавáла
переполнить – сов диза
переполниться – сов диза
переполох – корзагӀдáккхар (д)
переполошить – корзагӀдáккха
переполошиться – корзагӀдáла
перепонка (ушная) (анат.) – лерганӀана (б)
перепортить – толхаде
перепортиться – талха
переправа (от глагола «переправиться») – дехьадáккхар (д) // дехьадáлар (д) //
тӀехдáлар (д)
переправа (место)- тӀехвоала моттиг (-аш) (й, й)
переправить – дехьадáха // дехьадáккха
переправиться – дехьадáла
перепреть – сов кхехка
перепробовть – чам бáккха
перепродажа – юхадоахкар (д)
перепродать – юхадоахка
перепрыгнуть – тӀехкхоссадала // тӀехъэккха
перепугаться – кхéравала
перепутать – кéгаде // вӀáшагӀъэде
перепутаться – кéгадала // вӀáшагӀъэ // вӀáшагӀъэдала
перепутье – наькъаш къáста моттиг (-аш) (й, й)
переработать – дáккха // юхаде
переработка – дáккхар (д) // юхадар (д)
перераспределение – юхадéкъар (д)
перераспределить – юхадéкъа
перерастание – дегӀадар (д) // хувцадалар (д) // тӀехдáлар (д)
перерасти – лакхдала // дегӀадáр // хувцадала // тӀехдáла
перерасход – боарамал сов дӀадахийтар (д)
перерасходовать – боарамал сов дӀадахийта
перерасчёт – хьисап юхадар (д)
перерасчитать – хьисап юхаде
349 П
перервать – хоададе // эттӀаде // тéда
перерваться – хáда // тéдадала // эттӀа
перерезать – хоададе // тéда
перержаветь – мукхдола // мукхдаа
перерисовать – сурт хьатӀадáккха
переродиться – хувцадала
перерождение – хувцадалар (д)
перерубить – хоададе // ахдáккха
переругаться – вӀашка ле // эгӀа
переругивание – вӀашка баге лéяр (д)
переругиваться – вӀашка баге лéе
перерыв (от глагола «перервать») – хоададар (д)
перерыв (время отдыха) – салоӀа ха (-наш) (й, й)
перерывать – хоададе
перерыть – ахка
переседлать – юхатилла // нувраш тахка
переселенец – кхалхáр (-аш) (в, б) // кхычахьара вáха вéнар (баьхкараш) (в, б)
переселение – кхалхар (д) // кхычахьа вáха вахар (д)
переселенка – кхалхáр (-аш) (й, б) // кхычахьара яха енар (баьхкараш) (й, б)
переселить – кхычахьа вáха вахийта
переселиться – кхалха // кхычахьа вáха гӀо
переселяющийся (прич.) – кхалха
пересесть – кхычахьа хá
пересечение – хоададар (д) // хáдар (д)
пересечение (место) – никъ тӀехбоала моттиг (-аш) (й, й)
пересечься (скреститься) – вӀаши тӀехдáла
пересечься (прекратиться) – хáда // юкъагӀдиса
пересеять – юха дӀаде
пересилить (кого) – эшаде // котдáла
пересилить (себя) – сатóха
пересказ – юхадувцар (д)
пересказать – юхадувца
перескочить – тӀехкхоссале // дехьаэккха
переслать – дӀадахийтар (д)
пересмеиваьтся – вéла
П 350
пересмешник (зоол.) – футтарашк (-аш) (д, д)
пересмотр – юхахьажар (д)
пересмотреть – юхахьажа
пересолить – сов дирде
пересортировать – юхахаржа
пересохнуть – докъадала
переспать – бийса яккха // дукха наб е
переспеть – сов кхáча
переспорить – къарде
переспросить – юхахáтта
перессори 1 ь – эгӀабе
перессориться – эгӀа
переставить – кхычахьа óттаде // дехьа-сехьа дáха
перестановка – дехьа-сехьа óттадар (д) // óттам хувцар (д)
перестать – те // саца // дита
перестирать – юхадитта
перестлать – юхадилла
перестрадать – бáла хьéга
перестреливаться – вӀаши герзаш кхувса
перестрелка – вӀаши герзаш кхувсар (д)
перестрелять – доаде
перестроить – юхаде
перестройка – юхадар (д)
переступать – гӀа бáха // кóгаш лувза
переступить (через что-то) – тӀехвáла
переступить (нарушить) – дóхаде
пересуды – йоахараш (д) // аьлдиташ (д)
пересушить – сов докъаде
пересчитать – юха дагарде
пересылка – дӀадахьийтар (д)
пересыхание – докъадалар (д) // лакъар (д)
перестаскать – дӀакъахьа
перетащить – дӀахьо // кхычахьа дáккха
перетягивание – дӀаóзар (д)
перетереть (растереть) – áта
35! П
перетереть (трением разорвать) – хоададе
перетереть (вытереть) – хӀама хьакха
перетереться – дуадала
перетерпеть – лá // сатóха
перетопить (расплавить) – лоаладе // дóжийта
перетопиться – лоаладе // дóжа
перетрусить – кхéравала
перетрясти – дéгаде
перетряхнуть – дéгаде
перетянуть (перетащить) – кхычахьа дáккха
перетянуть (переманить) – шийгахьа дáккха
перетянуть (стянуть) – вӀашкаóза
перетянуть (в весе) – дезагӀа хила
перетянуться – юкъ ехка
переубедить – уйла хувцийта
переубедиться – уйла хувца
переулок – урамг (-аш) (й, й)
переустройство – юха хьадар (д)
переутомить – кӀаьдде // доацаде // гӀоарал доаде
переутомиться – кӀаьддала // гӀоарал дов (д)
переутомление – кӀаьддалар (д) // гӀоарал довр (д)
переучить – юхаӀомаве // юхаӀомаде
переучиться – юхаӀомавала // юхаӀомаде // кхыдар Ӏомаде
переформировать – юхавӀашагӀтóха // юхавӀашагӀйолла
перефразировать – кхычо аьннар хувца
перехвалить – тӀеххоастаде
перехватить (задержать) – соцаде
перехватить (схватить иначе) – кхычахьара лáца
перехватить (дыхание) – салоацадала
перехитрить – Ӏéхаве // маькара хила
переход – дехьадáлар (д) // тӀехвáлар (д)
переход (место) – дехьавáлга (д) // тӀехвáлга (д)
переходить – дехьадáла // дехьадувла
переходный (прил.) – дехьадоала
перец (бот.) – сибаз (д) // бурч (д)
П 352
перечень – лархӀар (д) // аргӀах лархӀар (д)
перечеркнуть – дӀадоаде
перечисление – лархӀар (д) // дагардар (д)
перечислить – лархӀа // дагарде
перечитать – юхадéша
перечить – духьала ле
перечница – бурчлоатторг (-аш) (й, й)
перечувствовать – дукха лá
перешеек – шин хин юкера лаьттан оас||а (-ий) (б, д)
перешибить – кагде
перешить – юхатéга
перештопать – юхатéга // цхарал беш юхатéга
перещеголять – тӀехвáла
перина – базбар (-аш) (б, д) // базбари м||отт (-éтташ) (б, д) // бедарий м||отт (-éт-
таш) (б, д)
период – мур (-аш) (й, й) // ха-||юкъ (-йóвкъаш) (й, й)
периодически (нареч.) – хан-ханахьа
периодический (прил.) – хан-ханахьа деш дола
периодичность – хан-ханахьа хулаш хилар (д)
перл – жовхьар (-аш) (д, д)
перламутр – чкъаьран тӀехк (-аш) (й, й)
перламутровый (прил.) – чкъаьран тӀехка
перловка – мукха ишк (й)
перловый (прил.) – мукха ишках даь
перманентность – ца хаддаш хилар (д)
перманентный (прил.) – ца хáдаш дола
пернатый (прил.) – бедар яьнна
перо – бедар (-аш) (й, й) // бедарг (-аш) (й, й)
перс (этн.) – фаьрс||е (-ий) (в, б)
персидский (прил.) – фаьрсий
Персидский залив – Фаьрсий форда га (д)
персик (бот.) – шапша (-ш) (й, й)
персиковый (прил.) – шапшай
Персия – Фаьрсехье (й) // Фаьрсий мохк (б)
персиянка (этн.) – фаьрс||е (-ий) (й, б)
353 П
персона – саг (нах) (в, б) // адам (-аш) (д, д)
перспектива (вид) – гуш дола сурт (д)
перспектива (виды на будущее) – белгалонаш (й)
перст – пӀелг (-аш) (б, д)
перстень – чӀ||уг (-óвгаш) (й, й) // гӀоз (-арч) (б, д)
пертурбация – хувцам (-аш) (б, д)
Перу – Перу (й)
перуанец (этн.) – перуанхо (-й) (в, б)
перуанка (этн.) – перуанхо (-й) (й, б)
перуанский (прил.) – перуанхой
перфект (грамм.) – хандеша яхаяьнна ха (й)
перхоть – керта чич (д)
перцовый (прил.) – сибаза // бурча
перчатка – кулгахйоа||ллорг (-хкаргаш) (й, й)
перчить – бурч тасса
першить – зувза
пёрышко – бедаргилг (-аш) (й, й)
пёс (зоол.) – пхь||у (-арч) (б, д)
песенник (исполнитель) – иллиáлархо (-й) (в, й, б)
песенник (автор песен) – иллеш яздер (-аш) (в, й, б)
песенник (сборник песен) – иллей гуллам (-аш) (б, д)
песенный (прил.) – иллей // áшарий
песец (зоол.) – кӀай цхьогал (-аш) (д, д)
пескарь (зоол.) – пхандарг (-аш) (б, д)
песня (лирическая) – йиш (áшараш) (й, й)
песня (эпическая) – илл||и (-еш) (д, д)
песня (религиозная) – назам (-аш) (б, д)
песок – гӀ||ум (-омараш) (й, й)
песочный (прил.) – гӀомара
пест – горч (-аш) (б, д)
пестреть – къоарздала
пестрить – къоарзде
пестрота – къоарзал (й)
пёстрый (прил.) – къоарза
песчаник – таш (й)
П 354
песчанка (зоол.) – гӀомард||ахка (-ехкий) (б, д)
песчаный (прил.) – гӀомара
песчинка – гӀомара буртиг (-аш) (б, д)
петлица – ульг (-аш) (д, д)
петля – лол (-аш) (б, д)
петля (дверная) – áлтам (-аш) (д, д)
петля (времени) – хáна лол (б)
петлять – голаш éтта
петроглиф – чит (-аш) (д, д)
петрушка (ботп.) – бéзамаб||уц (-аьцаш) (й, й)
петуния (бот.) – зизакочар (-аш) (д, д)
петух (зоол.) – боргӀал (-аш) (й, й)
петушиный (прил.) – боргӀала
петушок (зоол.) – боргӀилг (-аш) (й, й)
петь – илли áла
пехота – гӀашлой эскар (-аш) (д, д)
пехотинец – гӀашло (-й) (в, б)
пехотный – гӀашлой
печалить – гӀайгӀане дахийта // сагото тӀаяхьа
печалиться – гӀáйгӀане дахá // сагото е
печаль – гӀáйгӀа (-ш) (й, й) // сагото (й) // халахéтар (-аш) (д, д)
печальный (прил.) – маьлхара // гӀáйгӀане // сагота
печатание – зáрба тóхар (д) // кéпатóхар (д)
печатать – зáрба тóха // кéпатóха
печататься – áрадáла
печатник – зáрбатóхархо (-й) (в, й, б) // кéпатóхархо (-й) (в, й, б)
печатный (прил.) – зáрба тéха // кéпатéха
печать (оттиск) – махьар (-аш) (й, й)
печать (след) – тáмагӀа (-ш) (д, д) // лар (-аш) (й, й)
печать (полиграфическая) – зáрба (-ш) (й, й)
печение – даттар (д)
печёнка – дийхк (-аш) (д, д)
печёный (прил.) – деттá
печень (анат.) – дийхк (-аш) (д, д)
печенье – зӀоака (-ш) (й, й) // зӀилг (-аш) (й, й) // печéн||и (-еш) (й, й)
355 П
печка – пишк (-аш) (й, й)
печной (прил.) – пишка
печь – пишк (-аш) (й, й)
печь (глинобитная, для выпечки хлеба) – курк (-аш) (й, й)
печь (для обжига) – цоахцал (-аш) (й, й)
печь (глагол) – датта
печься – доттадала
печься (о ком-чём) – йоаккхо е
пешеход – гӀашло (-й) (в, б)
пешеходный – гӀашлой
пеший (прил.) – гӀаш вола
пешком (нареч.) – гӀаш
пещера – хьагӀар (-аш) (й, й)
пещерный (прил.) – хьагӀара
пиала – цӀазинг (-аш) (д, д) // ингале кад (-аш) (б, д)
пивной (прил.) – йийя
пиво – йий (д)
пивовар – йий доаккхар (-аш) (в, б)
пивоварение – йий дáккхар (д)
пивоваренный (прил.) – йий доаккха
пигалица (зоол.) – ногӀциг (-аш) (д, д)
пик – лоаман б||ухь (-овхьаш) (б, д)
пика – гéбагӀа (-ш) (б, д)
пикет – ха (д)
пикнуть – духьала йистхила
пила – херх (-аш) (б, д)
пилить – херх хьакха
пильщик – херх хьéкхар (-аш) (в, б)
пилюля – молха буртиг (-аш) (й, й)
пинать – мӀарга бетта
пингвин (зоол.) – шанъоалхазар (-аш) (д, д)
пинок – мӀарга тохар (д)
пион (бот.) – цӀéлорг (-аш) (й)
пир – че (й) // той (-наш) (д, д)
пират – фордгӀаьрхо (-й) (в, б)
П 356
пиратский (прил.) – фордгӀаьрхой
пировать – че е // той де
пирог – мерза маькх (-аш) (й, й)
пирожок – хингал (-аш) (д, д)
пиршество – че (й) // той (-наш) (д, д)
писание – яздар (д)
писарь – йоазонча (-ш) (в, б)
писатель – йоазонхо (-й) (в, б) // яздархо (-й) (в, б)
писательница – йоазонхо (-й) (й, б) // яздархо (-й) (й, б)
писательский (прил.) – йоазонхой // яздархой
писать – язде
писк – цӀóвзар (д) // цӀар (д)
пискливый (прил.) – цӀувза
пискнуть – цӀóвза
пискулька (зоол.) – цӀувзагӀаж (-аш) (й, й)
пистолет – тепча (-ш) (й, й)
пистон – пистолг (-аш) (д, д)
писчий (прил.) – язду
письменно (нареч.) – йоазонца
письменность – йоазув (д)
письменный (прил.) – яздаь
письмо (написанный графический текст, посылаемый кому-либо) — каьхат
(-аш) (д, д)
письмо (система графических знаков для передачи или запечатления речи) -
йоазув (-ош) (д, д)
питание – даар (д) // кхáча (б)
питательный (прил.) – хьаьна
питать – кхáба
питаться – даа
питон – сармаклихь (-арч) (б, д)
пить – мéла // мала
питьё – малар (д)
питьевой (прил.) – молаш дола
пихта (бот.) – маӀхьех (-аш) (й, й)
пища – даар (-аш) (д, д) // кхáча (б) // яа хӀама (й)
357
пищать – цӀувза
пищевод (анат.) – кӀаьда къамарг (-аш) (й, й)
пищевой (прил.) – кхáчан
пищуха (грызун) (зоол.) – цӀувзакун||и (-еш) (й, й)
пищуха (птица) (зоол.) – цӀувзахьазилг (-аш) (д, д)
пиявка (зоол.) – докхорг (-аш) (д, д)
плавание – наьк (д) // наьк дар (д)
плавательный (прил.) – наькдара
плавать – наьк де
плавильный (прил.) – лоаладу
плавить – лоаладе
плавиться – лáла
плавка – лáлар (д) // лоаладар (д)
плавкий (прил.) – лáлаш дола
плавкость – лáлаш хилар (д)
плавление – лáлар (д) // лоаладар (д)
плавник – йихьарг (-аш) (д, д)
плавно (нареч.) – меллашха // тáйжá // шаьра // дай
плавность – тáйжá хилар (д) // шаьра хилар (д)
плавный (прил.) – тáйжá // шаьра // дай
плавучий (прил.) – хи тӀа гӀолла лéла
плагиат – къол (д)
плагиататор – къу (-й) (в, й, б)
плакать – делха
плакаться – долхаде
плаксивый (прил.) – дукха делха
пламенеть – цӀийдала
пламя – áла (-ш) (б, д)
планета – дуне (-наш) (д, д)
планка – пӀенда (-аш) (б, д)
планктон – форддилла (й)
пласт – чӀор (-аш) (й, й) // тӀоа (-ш) (б, д) // боал (-аш) (б, д)
пластилин – хьувбод (б)
пластилиновый (прил.) – хьувбедá
пластина – Ӏоакъа (-ш) (й, й)
п
П 358
пластмасса – хьийнахӀама (-ш) (й, й)
пластмассовый (прил.) – хьийнахӀаман
плата – такхар (д) // м||ах (-аьхаш) (б, д)
плата (за помол) – б||ол (-елаш) (б, д)
платан – шаьра поп (-аш) (й)
платёж – такхар (д) // мах балар (д)
платёжный (прил.) – такхарá // мах баларá
плательщик – токхаш вар (бараш) (в, б)
плателыцица – токхаш яр (бараш) (й, б)
платить – такха // мах бала // дала
платный (прил.) – маьхах дола
плато – áйéнна моттиг (-аш) (й, й) // дукъ (-аш) (д, д)
платок – йóвлакх (-аш) (д, д) // кóртал||и (-еш) (д, д) // гурмал||и (-еш) (д, д)
платок (носовой) – йóвлакх (-аш) (д, д)
платье – коч (-амаш) (й, й) // кхалнаьха коч (-амаш) (й, й)
платяной (прил.) – барзкъаш доададу
плаха – гар (д)
плацента (мед.) – кашилг (д)
плач – белхам (-аш) (б, д) // делхар (д)
плачевный (прил.) – гӀийла // даькъаза
плашмя (нареч.) – оагӀора
плащ – тӀакхóллар (-аш) (д, д)
плева (сшат.) – морд (-аш) (б, д)
плевать – тугаш кхóвса
плеваться – тугаш кхувса
плевок – туг (-аш) (д, д)
плевра (анат.) – морд (-аш) (б, д)
плед – м||áша (-оашош) (б, д)
племенной (прил.) – дикача фух дола
племя – ваьр (-аш) (д, д)
племя (поколение) – тӀехье (-наш) (й, й)
племянник (сын брата) – веший воӀ (къонгаш) (в, б)
племянник (сын сестры) – йиший воӀ (къонгаш) (в, б)
племянница (дочь брата) – веший йоӀ (мехкарий) (й, б)
племянница (дочь сестры) – йиший йоӀ (мехкарий) (й, б)
359 II
плен – есарал (д)
пленить (взятпь в плен) – есар де // есаралла дига
пленить (очаровать) – бéзам бахийта
плениться – бéзам баха
плёнка (в живом организме) – морд (-аш) (б, д)
пленная (прил.) – есар даь
пленная (сущ.) – есар даьр (-аш) (й, б)
пленник – есар (-аш) (д, д)
пленница – есар (-аш) (д, д)
пленный (прил.) – есар даь
пленный (сущ.) – есар даьр (-аш) (в, б)
плесень – вар (й)
плеск – тата (-ш) (д, д)
плескать (о воде) – тата де
плескать (брызгать) – цицхаш дéтта
плескать (реять) – лéстаде
плескаться (в воде) – хий тӀакхарза // хила деттадала
плескаться (о воде) – тата де
плескаться (брызгаться) – цицхаш дéтта
плескаться (о флаге) – лéста // эга
плесневеть – вардола
плести – дувца // дага
плетение – дувцар (д)
плетёный (прил.) – дийцá // дегаь // даь
плетень – зӀар (-аш) (д, д) // йийца карт (-аш) (й, й)
плётка – шодилг (-аш) (й, й)
плеть – шод (-арч) (й, й)
плечевой (прил.) – белажа // балама
плечо – белаж (-аш) (й, й) // балам (-аш) (б, д)
плешивый (прил.) – чагаргаш яьнна
плешь – мустъéнна моттиг (-аш) (й, й)
Плиево (пос.) – Пхьилекъонгий-Юрт (й)
плита – 1аькъа (-ш) (й, й)
плитка – Ӏоакъинг (-ш) (й, й)
плитка (электрическая) – пишкилг (-аш) (й, й)
П 360
пловец – наьканч||а (-ий) (в, б)
пловчиха – наьканч||а (-ий) (й, б)
плод – сом (б)
плодить – дéбаде
плодиться – дéба // дáхка
плодоводство – сомаш лéлабар (д)
плодоводческий (прил.) – сомаш лéлабу
плодовый (прил.) – сомий
плодоносить – лата
плодоносный (прил.) – латаш дола
плодородный (прил.) – хьаьна
плодотворный (прил.) – беркате
плоскогорье – довкъаш
плоскогубцы – моарзагӀа (-ш) (б, д)
плоскость (мапг.) – вéдал (й) // шаьра тӀéхе (-наш) (й, й)
плоскость (равнина) – вéда áре (й) // шаьра áре (-наш) (й, й)
плоский (прил.) – вéда // шаьра
плотва (зоол.) – чабакх (-аш) (б, б)
плот – хéнаш (д)
плотина – сунт (-аш) (й, й)
плотник – дахчанпхьар (-аш) (в, б)
плотничать – дахчанпхьоарал де
плотничий (прил.) – дахчанпхьара
плотничный (прил.) – дахчанпхьарий
плотно (нареч.) – айхха
плотноватый (прил.) – ондо
плотность – айххал (й)
плотный (прил.) – айхха // бутув
плотный (о ткани) (прил.) – кхаьта
плоть – дулх-цӀий (д) // оарал (й)
плохо (нареч.) – во
плохое (сущ.) – во (д) // вол (д)
плохой (прил.) – во
плохой (детск.) (прил.) – ӀаӀи
площадка – мáйдилг (-аш) (й, й)
361 П
площадь – мáйда (-ш) (й, й)
плуг – н||ух (-охараш) (д, д)
плуг (супряжью) – гóта (-ш) (й, й)
плут – маькара саг (нах) (в, б)
плутать – тинна лéла
плутовать – хьармаргаш ювца // хӀилла лелае
плутовка – маькара саг (нах) (й, б)
плутовство – хьармаргаш ювцар (д) // хӀилла лелаяр (д)
плыть – наьк де // дóдача хица лéла // хи тӀа гӀолла лéла
плюнуть- туг кхóсса
плюс (знак) (мат.) – тӀатóхарг (-аш) (й, й)
плюс (прибавить) – тӀатóха
плюсовать – тӀатóха
плюс (преимущество) – гӀóйле (-наш) (й, й)
плющ (бот.) – хéтолг дола баьцовгӀа (-ш) (й, й)
пляс – халхар (-аш) (д, д)
плясать – халхар де // халхавáла
пляска – халхар (-аш) (д, д)
плясун – халхархо (-й) (в, б)
плясунья – халхархо (-й) (й, б)
пневмония (мед.) – пехкий лазар (д)
пнуть – мӀарга тóха
по-абазински (нареч.) – абзошха // абзой меттала // абзой Ӏаьдалах
по-абхазски (нареч.) – абхазошха // абхазой меттала // абхазой Ӏаьдалах
по-аварски (нареч.) – жӀáйхошха // жӀáйхой меттала // жӀáйхой Ӏаьдалах
по-австралийски (нареч.) – áстралхой Ӏаьдалах
по-австрийски (нареч.) – áстрий Ӏаьдалах
по-агульски (нареч.) – áгӀлошха // áгӀлой меттала // áгӀлой Ӏаьдалах
по-адыгейски (нареч.) – аьдагӀашха // аьдагӀий меттала //аьдагӀий Ӏаьдалах
по-азербайджански (нареч.) – гӀозлошха // гӀозлой меттала // гӀозлой Ӏаьдалах
по-айнски (нареч.) – Ӏайнашха // Ӏайний меттала // Ӏайний Ӏаьдалах
по-айсорски (нареч.) – айсорашха// айсорий меттала // айсорий Ӏаьдалах
по-акушински (нареч.) – акхшошха // акхшой меттала // акхшой Ӏаьдалах
по-алански (нареч.) – áланошха // áланой меттала // áланой Ӏаьдалах
по-албански (нареч.) – áлбанхошха // áлбанхой меттала // áлбанхой Ӏаьдалах
П 362
по-алтайски (нареч.) – алтайхошха // алтайхой меттала // алтайхой Ӏаьдалах
по-американски (нареч.) – америкьхой Ӏаьдалах
по-английски (нареч.) – ингалсихошха // ингалсий меттала // ингалсий Ӏаьдалах
по-андийски (нареч.) – Ӏандашха // Ӏандий меттала // Ӏандий Ӏаьдалах
по-арабски (нареч.) – Ӏарбашха // Ӏарбий меттала // Ӏарбий Ӏаьдалах
по-аргентински (нареч.) – аргентинхой // аргентинхой меттала // аргентинхой
Ӏаьдалах
по-армянски (нареч.) – эрмалошха // эрмалой меттала // эрмалой Ӏаьдалах
по-арчински (нареч.) – áрчашха // áрчий меттала // áрчий Ӏаьдалах
по-ассирийски (нареч.) – ассирашха // ассирий меттала // ассирий Ӏаьдалах
по-афгански (нареч.) – афганхошха // афганхой меттала // афганхой Ӏаьдалах
побагроветь – цӀийдала
по-багулалски (нареч.) – багӀлошха // багӀлой меттала // багӀлой Ӏаьдалах
побаиваться – кхéра
по-балкарски (нареч.) – малкхарошха // малкхорой меттала // малкхарой Ӏаьдалах
по-баскски (нареч.) – баскашха // баский меттала // баский Ӏаьдалах
по-бацбийски (нареч.) – бацошха // бацой меттала // бацой Ӏаьдалах
по-башкирски (нареч.) – башкортошха // башкортой меттала // башкортой Ӏаьдалах
побег (бегство) – вадар (д)
побег (растения) – хéтолг (-аш) (д, д) // мергӀа (-аш) (д, д) // зиртилг (-аш) (д, д)
победа – толам (-аш) (б, д) // котало (-наш) (й, й) // котдáлар (д)
победитель – теннар (-аш) (в, б) // толамхо (-й) (в, б)
победительница – теннар (-аш) (й, б) // толамхо (-й) (й, б)
победить – котдáла // тола // толам бáккха
победный (прил.) – коталон // толама
победоносный (прил.) – котало яьккха // толам баьккха
побежать – дада
побеждённый (прил.) – ийша
по-бежтински (нареч.) – бежташха // бежтий меттала // бежтий Ӏаьдалах
побелеть – кӀайдала
побелить – кӀир тóха
побелка – кӀиртóхар (д)
по-белорусски (нареч.) – кӀáйэрсашха // кӀáйэрсий меттала // кӀáйэрсий Ӏаьдалах
по-бельгийски (нареч.) – бельгашха // бельгий меттала // бельгий Ӏаьдалах
по-бенгальски (нареч.) – бенгалошха // бенгалой меттала // бенгалой Ӏаьдалах
363 П
побережье – бердйист (-ош) // хийист (-ош) (й, й)
побережье (морское) – фордйист (-ош)
поберечь – лораде
поберечься – лорадала
побить – éтта // пес яьккха
побиться – дóха // мӀаьддала
поблагодарить – баркал áла
поблажка – кӀовар (д)
побледнеть – бос баха
поблеклый (прил.) – бесаздаьнна // аьпдийрза // маьлхардаха // бос байна
поблекнуть – маьлхардаха // аьпдерза // бесаздáла
поблескивать – лéпа // къéга
поблекший (прич.) – бесаздаьнна // аьпдийрза // маьлхардаха // бос байна
поближе (нареч.) – гаргахьа
поблизости (нареч.) – гарга // гаьна доаццаш
побои – еттар (д)
побоище – латар (-аш) (д, д) // тӀ||ом (-емаш) (б, д)
по-болгарски (нареч.) – болгарошха // болгарой меттала // болгарой Ӏаьдалах
побольше (нареч.) – дукхагӀа
поборник – гӀонч||а (-ий) (в, б)
поборница – гӀонч||а (-ий) (й, б)
побороть – кӀалтóха // Ӏотóха // эшаве
побороться – лата // къóвса
по-ботлихски (нареч.) – буйхадашха // буйхадий меттала // буйхадий Ӏаьдалах
побочный (прил.) – кертерза
побояться – кхéрадала // ца лоархӀаде // лоархӀа ца де
по-бразильски (нареч.) – бразилхой Ӏаьдалах
побранить – ле // бартбéтта // чóвхаде
побрататься – вошал тасса
побратим – дув биа доттагӀ||а (-ий) (в, б)
побратимство – доттагӀал (д)
по-братски (нареч.) – вежарашха
побрезгать – дегаза хéта
побрить – дáша
побриться – дáша
П 364
побродить – лéла // гобáккха // готасса
побросать – Ӏокховса
побрякушка – бéрий ловзорг (-аш) (й, й)
побудительный (прил.) – дагадóхийташ дола // догьóттийташ дола
побудить – дагадóхийта // догьóттийта
побуждение – дагадóхийтар (д) // догьóттийтар (д)
по-бурятски (нареч.) – буртошха // буртой меттала // буртой Ӏаьдалах
побывать – хила
побыть – дáккха // Ӏе
повадиться – мерздала
повадка – оамал (-аш) (й, й)
повалить – хоарцаде // Ӏотóха
повалиться – харца // Ӏокхéта // Ӏодóжа
повалять – корчаде
поваляться – карча // ала
поварёшка – кодилг (-аш) (б, д)
поведать – дӀадувца // дӀахайта
поведение – болар (д) // лéлара оамал (-аш) (й, й)
повезти (доставить) – вига // дӀавига
повезти (от слова «везение») – аьттув хила
повеление – áмар (-аш) (д, д)
повелеть – áмар дала
повелитель – паччахь (-аш) (в, б)
повелительница – паччахь (-аш) (й, б)
повелительный (прил.) – áмара хьисапе
по-венгерски (нареч.) – мáжарошха // мáжарой меттала // мáжарой Ӏаьдалах
повергнуть – хоарцаде // дóжаде
поверить – тéша
повернуть – дерза // дерзаде // дӀадерзаде // дӀахьóвзаде // оагӀордаха
повернуться – дерза // дӀадерза // дӀахьóвза // ласта // хьадерза // хьóвза // хьахьóвза
// тӀадерза
поверх (предл.) – тӀагӀóлла // тӀехьнахьа
поверхностно (нареч.) – тӀагӀóлла
поверхностный (прил.) – тӀагӀóллара
поверхность – тӀéхе (й) // тӀехьнахье (й)
365 П
поверху (нареч.) – тӀагӀóлла // тӀехьнахьа // тӀехьнахьара
поверье – белгалóнех тéшар (-аш) (д, д)
повеселить – самукъдáккха // сакъердадалийта
повеселиться – сакъерда
повесить – óлла // хьалъóлла // дӀаóлла
повеситься – хьалъóлладала
повествование – дувцар (-аш) (д, д)
повествовать – дувца
повести – дига
повесть – дóккха дувцар (д)
поветрие (болезнь) – чехка даржа лазар (д)
повешение – хьалъóллар (д)
повешенная (сущ.) – хьалъэ||ллар (-хкараш) (й, б)
повешенный (прич.) – хьалъэлла
повешенный (сущ.) – хьалъэ||ллар (-хкараш) (в, б)
повеять – хьакха
повздорить – къовсам бáккха // эгӀа
повзрослеть – кхе
повидать (испытать) – Ӏóвша // лá
повидать (увидеть) – бӀаргаго
повидаться – бӀаргаго // бӀаргтóха
по-видимому – гучохь // хéтаргахьа
повинность – дéкхар (-аш) (д, д)
повинный (прил.) – бехке вола
повиноваться – мутӀахьа хила // яхар де
повиновение – мутӀахьа хилар (д) // яхар дар (д)
повиснуть – Ӏооллавала
повлиять – Ӏаткъа // кхéтаве
повод (причина) – бахьан (-аш) (д, д)
повод (узды) – га (-наш) (д, д) // урх (-аш) (й, й)
поводок (недоуздка) – журалгӀад (-аш) (д, д)
повозка – гӀудалкх (-аш) (й, й)
поволжский (прил.) – Идалйистера
Поволжье – Идалйисте (й)
поволочь – дӀатокхаде
П 366
поворот (изменение) – хувцам (-аш) (б, д)
поворот (место) – гола (-ш) (й, й) // гола тóха моттиг (-аш) (й, й)
поворот (от глагола «повернуть») – дӀадерзадар (д)
поворотливость – кадай хилар (д)
поворотливый (прил.) – кадай // тӀах аьнна
повредить – дóхаде // толхаде // зулам де
повреждение – дóхадар (д) // дóхар (д) // толхадар (д)
повреждение (холодом растения) – човхам (-аш) (б, д)
повреждённый (прич.) – толхадаь // човхадаь
повременить – сабарде // ха йилла
повременный (прил.) – хан-ханнахьа áрадоала
повседневно (нареч.) – дéнна
повседневный (прил.) – дéнна
повсеместно (нареч.) – массанахьа
повсеместный (прил.) – массанахьара
повстанец – гӀаттамхо (-й) (в, б)
повстанческий (прил.) – гӀаттамхой
повсюду (нареч.) – массанахьа
повторение – юхаáлар (д) // юхаӀомадар (д) // юхадар (д) // юхахилар (д)
повторить – юхаáла // юхаде // юхаӀомаде
повториться – юхахила
повторный (прил.) – юхааьнна // юхадаь // юхахинна
повысить – лакхде // алсамдáккха // áйде
повыситься – лакхдала // алсамдáла // áйдала
повышать – совдáха // дóккха де // алсамдáха
повышающий (прич.) – совдоаха // алсамдоаха
повышающийся (прич.) – áйлу // лакхлу // совдоала // алсамдоала
повышение – áйдалар (д) // лакхдалар (д) // лакхдар (д) // алсамдáлар (д)
повышенный (прил.) – áйденна // лакхдéнна // совнагӀа дола // алсамдаьнна
по-вьетнамски (нареч.) – вьетнамхошха // вьетнамхой меттала // вьетнамхой
Ӏаьдалах
повязать – хьоарчаде // тилла
повязаться – хьоарчаде // тилла
повязка – хьоарчая хӀама (-ш) (й, й)
погадать – поал хахка
367 П
поганка (зоол.) – гӀáжабоабашк (аш) (й, й)
погасить (долг) – такха // дӀадала
погасить (огонь) – доаде // дӀадоаде
погаснуть – дов
погашение – дӀадоадар (д)
по-германски (нареч.) – германхошха // германхой меттала // германхой Ӏаьдалах
погибель – хӀалакьхилар (д) // валар (д)
погибнуть – хӀалакьхила // вала
погибший (прич.) – вéнна // хӀалакьхинна
по-гинухски (нареч.) – гӀинхошха // гӀинхой меттала // гӀинхой Ӏаьдалах
погладить – кулг хьакха // аьшк тóха
поглаживать – кулг хьéкха
поглупевший (прич.) – Ӏовдалдаьнна
поглупеть – Ӏовдалверза
поглядеть – хьажа
поглядывать – хьéжа // бӀарглéкха
погнать – лáлла // дӀалáлла // лахка // эккхаде // чуэккхаде
погнаться – тӀехьадада // тӀехьадáла
погнутый (прич., прил.) – гоамдаь // сóттадаь
погнуть – гоамде // сóттаде
погнуться – гоамдала // сóттадала
поговорить – къамаьл де
поговорка – кица (-ш) (д, д)
погода – хаóттам (б)
погода (ясная) – éкхан (й)
погодить – сатóха // сабарде
по-годоберински (нареч.) – гӀодберхошха // гӀодберхой меттала // гӀодберхой
Ӏаьдалах
погожий (прил.) – хоза
поголовно (нареч.) – массанéна
погонщик – гурманхо (-й) (в, б)
погоныш (зоол.) – хута (-ш) (й, й)
погоня – тӀехьавáлар (д)
погонять – лехка
погореть – дáга
П 368
погорячиться – сихвала
погостить – хьоашалгӀа ваха
погреб – ларма (-ш) (д, д)
погребение – дӀавóллар (д) // каша (-маш) (д, д)
погреметь – дéка // дéкаде // къувкъа
погремушка – къувкъарг (-аш) (й, й)
погрести (веслом) – песка хьакха
погрести (похоронить) – дӀадолла
погреть – дӀоахде
погреться – дӀоахдала
погрешность – гӀáлат (-аш) (д, д) // кхоачамбоацар (-аш) (д, д)
погром – туржаӀ (-аш) (д, д)
погружение (опуститься во что-то) – вахар (д) // доллар (д)
погружение (произведение посадки) – тӀахар (д)
погружение (товаров) – йоттар (д)
по-грузински (нареч.) – гуржашха // гуржий меттала // гуржий Ӏаьдалах
погрузить (на что-то) – дотта
погрузить (опустить во что-либо) – долла
погрузиться (опуститься во что-либо) – ваха
погрузиться (произвести посадку) – тӀаха // тӀахóвша
погрузка – мухь биллар (д)
погрузочный (прил.) – мухь боатта
погрязнуть – даха
погубить – хӀалакде
по-гунзибски (нареч.) – унзошха // унзой меттала // унзой Ӏаьдалах
под (предл.) – кӀал // тӀакхоачаш // санна // бахьан долаш
подавить – ӀотоӀаде
подавиться – къамарга хӀама óтта
подавление – ӀотоӀадар (д)
подавно (нареч.) – хаьта а вета а
по-дагестански (нареч.) – селашха // сéлий меттала // сéлий Ӏаьдалах
подагра (мед.) – аний цамогар (д)
подалыпе (нареч.) – гаьно
по-даргински (нареч.) – доаргӀошха // доаргӀой меттала // доаргӀой Ӏаьдалах
подарить – совгӀат дала
369 П
подарок – совгӀат (-аш) (д, д)
подарочный (прил.) – совгӀата
по-датски (нареч.) – данашха // даний меттала // даний Ӏаьдалах
подать – дала // хьалдала // дӀадала
подача – далар (д) // хьалдалар (д) // дӀадалар (д)
подаяние – сáгӀа (-ш) (д, д)
подбежать – тӀадада
подберезовик – дакхий жӀаленускал (-аш) (д, д)
подбодрить – дог ураóттаде
подбородок – чӀенг (-аш) (й, й)
подбрасывать (вверх) – ланга // урагӀкхувса // хьалкхувса
подбросить (вверх) – урагӀкхóсса // хьалкхóсса
подбросить (доложить, добавить) – тӀакхóсса // тилла
подбросить (подвезти) – дӀавига
подбросить (тайно подложшпь) – чукхóсса // дилла
подбрюшник – б||охк (-ахкараш) (б, д)
по два – шишша
подвал – ларма (-ш) (д, д)
подвезти – дӀавига // дá
подвергнуть – хьажа // де // óттаде
подвергнуться – хила // óтта // óттаде
подвернуть – хьалкорчаде
подвернуться – хьалкарча
подвесить – хьалъóлла
подвесной (прил.) – хьалъуладу
подвести (куда-то) – тӀадоаладе // гаргадоаладе
подвести (обмануть) – тийшаболх бе
подвести (под что-то) – долла // кӀалдолла
подвести (проложить) – дилла
подвигать – тӀататта // дӀататта // хьоаде
подвижной (прил.) – лéлаш дола
подвижность – кадай хилар (д)
подвижный (прил.) – кадай // тӀах аьнна
подвинуть – дӀататта // меттагӀдáккха
подвинуться – дӀаходáла // меттагӀдáла
П 370
подвода – гӀудалкх (-аш) (й, й)
подвоз – тӀакхахьар (д)
подвой – кӀалйоаларг (й)
подворье – ков (-наш) (д, д)
подвох – тийшаб||олх (-елхаш) (б, д)
подвязать – дехка // дӀадехка // хьалдехка
подвязка (от глагола «подвязать») – дӀадехкар (д) // хьалдехкар (д)
подвязка (резинка) – увзорг (-аш) (д, д)
подглядеть – зе // бӀаргкхéта
подгонять (от глагола «подогнать») – дӀатӀалáлла
подгонять (торопить) – сихде
подгоревший (прич.) – даьга // кӀалхара даьга
подгореть – дáга // кхакхардола
подгорный (прил.) – лоам кӀалхара // лоам юхера
подготовить – кийчде
подготовиться – кийчдала
подготовка – кийчо (й)
поддать (подбросить) – хьалкхóсса
поддать (усилить) – сихде // совдáккха
поддаться – юхавáла // Ӏéхавайта
подделать – харц хӀама е
подделка – харц хӀама (-аш) (й, й)
поддельный (прил.) – харц
поддержание – лоаттадар (д)
поддержать – гадáккха // галоадам бе // галáца // нóвкъостал де // хьаллáца
поддержка – гӀо (д) // галоадам (-аш) (б, д) // галáцар (д) // гадáккхар (д) //
новкъостал (д)
поддёрнуть – хьалъóза
поддеть (надеть под что-нибудь) – чухьнаъьа дувха
поддеть (поднять) – хьалъáйде
поддеть (сказать колкость) – Ӏоттар е
поддразнить – футтарде
поддувало (у печи) – фочуухарг (-аш) (й, й)
поделить – дéкъа
поделиться – дéкъадала
371 П
подёнка (зоол.) – хинмоз||а (-ий) (б, д)
подержанный (прил.) – лéладаь
подержать – дӀалáца
подешеветь – дайдала
поджаривание – кхарзар (д)
поджаристый (прил.) – кхорзадéнна
поджарить – кхарза
поджарый (о лошади; о животных) (прил.) – гила
поджарый (прил.) – гӀийло
поджелудочный (прил.) – гаьга кӀалхара
поджечь – лотаде
поджигатель – цӀитехар (-аш) (в, б)
поджигательница – цӀитехар (-аш) (й, б)
поджигать – цӀи тóха
поджилки (анапг.) – гона пхаьнаш (д)
поджог – цӀитóхар (д)
подзаголовок – йоазон шоллагӀа цӀи (й)
подземный (прил.) – лаьттан кӀалхара
подзорный (прил.) – гаьнара хӀама гойташ йола
подивиться – цецдала // тáмаш е
по-дигорски (нареч.) – дугрошха // дугрой меттала // дугрой Ӏаьдалах
по-дидойски (нареч.) – дидошха // дидой меттала // дидой Ӏаьдалах
подкидыш – корадаь бер (-аш) (д, д)
подкинуть (вверх) – урагӀкхóсса // ланга // хьалтасса
подкинуть (тайно подложить) – чукхóсса // дилла
подкладка – чутóхар (д)
подкладка (под шстку) – беттиг (-аш) (й, й)
подкладочный (прил.) – чутóха // чудéтта
подклеить – лотаде // дӀатӀалотаде
подключить – дӀатасса
подключиться – дӀатóссадала
подкова – ла (-наш) (д, д)
подкованный (прич.) – ланаш тéха
подковать – ланаш тóха
подковогуб (летучая мышь) (зоол.) – ла-борд бурдолг (-аш) (б, д)
II 372
подковонос (летучая мышь) (зоол.) – ла-мераж бурдолг (-аш) (б, д)
подковообразный (прич.) – ланах тара
подковывать – ланаш дéтта
подкожный (прич.) – цӀека кӀал хула // цӀека кӀал тóха
подколоть (документ к документу) – вӀашагӀтасса
подколоть (ещё наколоть) – кхы а эттӀаде
подколоть (заколов, прикрепить) – мáха болла
подкоп – охкам (-аш) (б, д)
подкопать – ахка // кӀалхара ахка
подкопаться (под кого) – тийшаболх вӀашагӀболла
подкопаться (подо что) – лаьтта кӀалдаха
подкорм – кхáча совбáккхар (д)
подкормить – кхáча совбáккха
подкосить (лишить сил) – гӀóрал доаде
подкосить (свалить) – дóжаде
подкосить (траву) – мангал хьакха
подкоситься – гӀа бехкабала
подкрадываться – теба
подкрасить – басар хьакха
подкраситься – басар хьакха
подкрасться – тебба тӀадаха
подкрепить – чӀоагӀде
подкрепиться – чӀоагӀдала // цхьа торо е
подкрепление – гӀо (д) // чӀоагӀдар (д) // чӀоагӀдалар (д)
подкрутить – дӀатӀахьовзаде
подкуп – эцар (д)
подкупить – эца
подле (пред.) – юххе // уллув
подлец – бӀеха саг (нах) (в, б) // тийшаболх боалла саг (нах) (в, б)
подлечить – дарба де
подлечиться – дарба дáйта
подливка – берхӀа (-ш) (б, д)
подлиза – мотт хьéкхар (-аш) (в, й, б)
подлизываться – мотт хьéкха // хьеставала
подлинник – бокъонца дар (-аш) (д, д)
373 П
подлинность – бокъонца хилар (д)
подлинный (прил.) – бокъонца дола
подлить – тӀадóтта // ӀотӀадóтта
подлог – харцдар (-аш) (д, д) // кӀалдилла харцдар (-аш) (д, д)
подложить – кӀалдилла // чутилла
подложность – харц хилар (д)
подложный (прил.) – харц
подломить – кагде // Ӏокагде
подломиться – кагдала
подлость – эхь доацаш хилар (д)
подлый (прил.) – эхь доаца // сий доаца
подмазать – хьакха // хьáха
подманить – хьадéха // хьатӀадéха
подмаргивать – бӀатувса
подмаслить – даьтта хьакха
подмастерье – пхьара гӀонч||а (-ий) (в, б)
подмена – къайлагӀа хӀама хувцар (д)
подменить – хувца // къайлагӀа хувца
подмести – нув хьакха
подметить – зе // теркалде
подмётка – ах áйра (-ш) (д, д)
подмешать – дӀатóха
подмигивание – бӀатессилга (д)
подмигнуть – бӀатасса
подмога – оарц (д) // гӀо (д) // новкъостал (д)
подмокнуть – тӀоададе // дошаде
подмороженный (прич.) – гӀóрадаь
подморозить – гӀóраде
Подмосковье – Москва-КӀале (й)
подмочить – тӀоададе // дошаде
подмыть (размыть берег) – чуахка
подмыть (ребёнка) – хий кхарза // дила
подмышечный (прил.) – тӀаьнкӀийлен
подмышка (анат.) – тӀаьнкӀийле (-наш) (й, й)
подмять – ӀотоӀаде
П 374
поднатужиться – гӀорта
поднебесье – сигале (й)
подневольный (прил.) – ший лоӀамах воаца
поднести (подарить) – дала
поднести (приблизить) – юхедахьа
поднести (принести) – тӀадахьа // дӀатӀахьо // дӀатӀадахьа // хьатӀадá
поднимать – áйде // хьалэца
поднимать (наверх) – хьалдáха // хьалтӀадáха // áйде // хьалэца
подниматься – тӀадувла // хьалдувла // хьалтӀадувла // хьалкхéта // áйле // áйдала
поднимающий (прич.) – áйю // лакхъю
поднимающийся (прич.) – áйлу // лакхлу
подновить – кердадáккха
подножие – кӀалхе (-наш) (й, й) // кӀийле (-наш) (й, й)
подношение (от глагола «поднести») – дахьар (д) // далар (д)
подношение (подарок) – совгӀат (-аш) (д, д)
поднятие – хьалъáйдар (д) // хьалъáйдалар (д) // ураóттар (д) // хьалдáккхар (д) //
хьалъэцар (д) // гӀоттадар (д) // áйдар (д) // хьалтӀадáккхар (д) // хьатӀадáккхар (д)
поднять – хьалъáйде // ураóттаде // хьалдáккха // хьалъэца // гӀоттаде // áйде //
хьалтӀадáккха // хьатӀадáккха
подняться (в воздух) – гӀатта // áйдала // хьалъáйдала
подняться (вспучиться) – сóвса
подняться (встать) – ураóтта // áйдала // хьалъáйдала // гӀатта // хьагӀатта //
хьалгӀатта
подняться (переместиться вверх) – áйдала // тӀадала // хьалтӀадала
подняться (производительности труда) – совдáла // алсамдáла
подобать – дураз хила
подобие – тарал (д)
подобно (нареч.) – мо // санна
подобный (прил.) – тара // тара дола
подобрать (выбрать) – харжа
подобрать (поджать) – вӀашкаóза // вӀашкатоӀаде
подобрать (поднять) – хьалъэца
подобрать (собрать) – хьалохьаде
подобраться (образоваться) – нийсдала // гулдала // вӀашагӀкхéта
подобраться (подкрасться) – тӀаваха
подобреть – дика хила // дикагӀа хила
375 П
подобру-поздорову (нареч.) – бартагӀа
подогнать (заставить делать быстрее) – сихде
подогнать (приблизить, загнать) – дӀатӀалалла // дӀатӀадига // дӀатӀалахка //
кӀаллалла
подогнать (приладить) – дӀатӀанийде
подогнуть – чугоамде // чусóттаде
подогнуться – чусаттта // йист чугоамъяла
подогреть (возбудить) – хьалхьоаде
подогреть (разогреть) – дӀоахде // мелде
подогреться – дӀоахдала // мелдала
пододвинуть – дӀатӀататта
пододвинуться – дӀагаргатаӀа
пододеяльник – ювргӀа кис||и (-еш) (д, д)
подождать – сабарде // хьéжа // сих ма ле
подозвать – хьатӀадéха
подозревать (в чём то, кого-то) – дегабуам бе // шек хила
подозревать (предполагать) – хéта // мотта
подозрение – шеко (-наш) (й, й) // дегабуам бар (д) // шекьхилар (д)
подозрительность – тéшам цахилар (д)
подозрительный (прил.) – тéшам боаца
подойти (вспучиться) – совса
подойти (наступить) – хьатӀакхáча
подойти (отнестись) – хила // тӀаваха
подойти (приблизиться) – тӀадаха // дӀатӀадаха // тӀадола // хьатӀадá // юхедаха
подойти (приняться за очередное дело) – волавала
подойти (соответствовать) – гӀаьхьа хила
подоить – бетта
подоконник – кора ульг (-аш) (д, д)
подол – дух(д)
подолгу (нареч.) – дуккха
подолыпанник – миингий жӀаленускал (-аш) (д, д)
Подонье – Тáнайисте (й)
подопечная (сущ.) – доала кӀалхара||яр (-бараш) (й, б)
подопечный (прил.) – доала кӀалхара
подопечный (сущ.) – доала кӀалхара||вар (-бараш) (в, б)
П 376
подоплёка – къайлагӀара бахьан (-аш) (д, д)
подорвать (взорвать) – эккхийта
подорвать (нанести вред) – толхаде
подорваться (повредиться) – талха
подорваться (разрушиться) – эккха
подорожать – дездала
подорожник (бот.) – дынбарг (-аш) (й, й) // говрбарг (-аш) (й, й)
подосиновик – мухингий жӀаленускал (-аш) (д, д)
подоспеть – тӀакхáча // тӀакхе
подостлать – кӀалтасса // кӀалдилла
подохнуть- дала // садáла
подошва (анат.) – кога кӀийле (й)
подошва (горы) – кӀалхе (-наш) (й, й)
подошва (обуви мягкая) – лард (-аш) (д, д)
подошва (обуви) – áйра (-ш) (д, д)
подошвенный (прил.) – áйрий // лардий
подпалить (опалить) – марца
подпалить (поджечь) – доагаде // цӀи тóха
подпасок – Ӏуна гӀонч||а (-ий) (в, б)
подпасть – караваха
подпаять – лотор де
подпереть – хӀама гӀортае
подпереться – корта хьаллаца
подпилить (напильником) – ков хьакха
подпилить (пилой) – херх хьакха
подпилить (укоротить) – лоцде
подписание – кулг яздар (д)
подписанный (прич.) – кулг яздаь
подписать – кулг язде
подписаться (на периодику) – яздала
подписаться (на что-то) – дӀаязвала
подписаться (поставить подпись) – кулг язде
подписчик – яз||веннар (-беннараш) (в, б)
подписчица – яз||ьеннар (-беннараш) (й, б)
подпись – кулг (д) // яздаь кулг (д)
377 П
подплыть – наькагӀа тӀадаха
подплыть (под что-то) – наькагӀа кӀалдаха
пóдпол – ларма (-ш) (д, д)
подползти – тéкхаш дӀатӀаваха // тéкхаш хьатӀавá // тéкхаш кӀалваха
подполье (подвал) – ларма (-ш) (д, д)
подпольный (из подвала) (прил.) – ларма чура
подпольный (нелегальный) (прил.) – къайлагӀара
подпора – къóвлор (-аш) (й, й)
подпорка – гӀортор (-аш) (й, й) // шолгӀар (-аш) (й, й)
подпороть – тийгачар хьадáста
подпочва – лаьттан шоллагӀа тӀоа (б)
подпочвенный (прил.) – лаьттан тӀéрача тӀоана кӀалхара
подпоясать – хьоарчаде
подпоясаться – хьоарчаде
подправить – тоаде // нийсде
подпруга – б||охк (-ахкараш) (б, д)
подпрыгивание – хьалкхувсадалар (д)
подпрыгнуть – хьалкхóссадала
подпустить – тӀадита
подпущенный (прич.) – тӀадита
подработать (заработать) – дáккха
подработать (подготовить) – кийчде
подравнять – нийсде
подражание – тара дер (д) // даьр дар (д)
подражатель – тара дер (-аш) (в, б) // даьр дер (-аш) (в, б)
подражательница – тара дер (-аш) (й, б) // даьр дер (-аш) (й, б)
подражательный (грамм.) (прил.) – тарду
подражать – даьр де
подразделение – доакъош дар (д) // д||áкъа (-оакъош) (д, д)
подразделить – доакъош де // дéкъа
подразделяться – доакъош хила // дéкъадала
подрасти – ондадáла // дегӀ дá // дóккха хила
подраться – лата // вӀáшагӀлата // дӀалата // хьалата
подрезать – хоададе // хоададаь лоацде // тéда
подремать – наб е
П 378
подробно (нареч.) – ма дарра
подробность – керттера йоаца белгало (-наш) (й, й)
подробный (прил.) – ма дарра дола // долча бесса
подровнять – нийсде // тоаде
подростковый (прил.) – кхувш боагӀарачар
подросток – ондарг (-аш) (в, б) // кхелета бер (-аш) (д, д)
подруга – неш (-аш) (й, б)
по-дружески (нареч.) – доттагӀал хиларца
подружиться – доттагӀал тасса // хьоашал тасса
подрумянить – цӀийде
подрумяниться – цӀийдала
подрыв – эккхийтар (д)
подрывной (вредительский) (прил.) – зуламе
подрывной (прил.) – лелхийта
подрыть – ахка
подряд (не выбирая) (нареч.) – ца хоржаш
подряд (один за другим) (нареч.) – вӀаштта // цхьатарра // вӀаштӀехь-тӀехь
подрядить – маьхах óттаве
подсвечник – кӀéрамлоатторг (-аш) (й, й)
подсев – тӀехьа тӀадер (д)
подседельник – талба (-ш) (й, й)
подселить – юхе даха хоаде
подсидеть – кӀийленна вагӀа
подсинить – лила тóха
подсказать – хьалхадáккха // дӀаáла // дагадóхийта // хайта
подскакать – тӀахахка
подскоблить – цӀенде // дуттара хӀама хьакха
подскользнуться – лóвжа
подскочить (подбежать) – сиха дӀатӀаваха
подскочить (подняться) – лакхдала
подскочить (подпрыгнуть) – хьалъэккха
подсластить – кӀеззига мерзде
подсластить – мерзде
подслеповатый (прил.) – во гуш вола
подслушать – къайлагӀа ладувгӀа
379 П
подсмеиваться – бéгаш бе // футтарде // вéла
подсмотреть – зе // бӀаргкхéта
подснежник (бот.) – лайзиза (-ш) (д, д)
подсобный (прил.) – гӀона // гӀо деш дола
подсолить – тух тасса // дирде // тух тóха
подсолнечник (бот.) – кхахьпа (-ш) (й, й)
подсолнечный (прил.) – кхахьпай // гидуаргий
подсолнух (бот.) – кхахьпа (-ш) (й, й)
подсолнух сорный (бот.) – гидуарг (-аш) (й, й)
подсохнувший (прич.) – докъадéнна // мизкъдéнна
подсохнуть – докъадала // мизкъйола
подспорье – гӀо (д) // новкъостал (д)
подставить (лишить защиты) – кӀалъóттаде
подставить (поставить вложное положение) – тийшаболх бе
подставить (поставить взамен) – óттаде
подставить (поставить под что-то) – кӀалъóттаде
подставить (приблизить) – дӀаóттаде // дӀагаргататта // дӀатӀадахьа
подставка – гӀортор (-аш) (й, й)
подставной (ложный) (прил.) – боккъонца доаца // харцдола
подставной (подстава) (прил.) – кӀал óттадеш дола
подстаканник – пéла чулóттадерг (-аш) (й, й)
подстеречь – кӀийленна ха // хьéжа
подстилать – кӀалдилла
подстилка – кӀалдиллар (д)
подстрекатель – питамч||а (-ий) (в, й, б)
подстрекательство – питам (-аш) (б, д)
подстрелить – герз тóха
подстриженный (прич.) – ларгá
подстричь – корта тасса // корта лоацбе
подстричься – корта тасса // корта лоацбе
подстрочник – ма дарра дола таржам (-аш) (д, д)
подстрочный (прил.) – ма дарра дола
подступ – гаргадахар (д) // тӀадахар (д)
подступить – гаргадаха // тӀадаха
подступиться – гаргадаха // тӀадаха
П 380
подступы – тӀадолха наькъаш (д)
подсумок – талс (-аш) (д, д)
подсунуть – кӀалдолла // дӀакӀалдилла
подсушить – докъаде // ловсардахийта
подсчёт – лáрхӀар (д) // дагардар (д)
подсчитать – лáрхӀа // дагарде
подсыпать – хьатӀахьакха // тасса
подтасовать – кегаде // эде
подтасовка – кегадар (д) // эдар (д)
подтащить – токхадаь гаргадахьа
подтаять – даша
подтвердить – тéшал де // бакъде // мукӀарло е
подтвердиться – бакъхилар гучадала // нийса хилар гучадала
подтверждение (признание) – мукӀарло (-наш) (й, й)
подтверждение (чего-то) – тéшалдар (д) // бакъдар (д) // чӀоагӀдар (д)
подтекать – кӀалдаха // даьнна даха
подтекст – йоазув тӀа хьаáланза йола уйла (-ш) (й, й)
подтереть – хӀама хьакха
подтечь – кӀалдаха
подталкивание – таттар (д) // дӀататтар (д) // хьалтаттар (д)
подтолкнуть – татта // дӀататта // хьалтатта
подтопить (растопить) – лотае // цӀи ювза
подточить – ирде
подтрунить – бегдаккха
подтяжки – хаче батхараш (д)
подтянутый (прил.) – кéпах тáйна
подтянуть (затянуть) – чӀоагӀде // óза
подтянуть (пениие) – тӀехьа тоаде
подтянуть (подтащить вверх) – хьалтокхаде // хьалъóза
подтянуть (подтащить вниз) – Ӏотокхаде // Ӏоуза
подтянуть (подтащить) – хьагаргатокхаде // хьагаргаóза
подтянуться (затянуть пояс туже) – юкъ вӀашкаóза // юкъ éхка
подтянуться (на перекладине) – хьалтӀаваха
подтянуться (приблизиться) – тӀехьакхе
подтянуться (стать дисциплинированнее) – нийсвала
381 П
подумать – уйла е
подумать (вообразить) – сурт óттаде
подумывать – уйлаш еш хила
подурнеть – ийрчадáла // вóча дáла
подуть – фо тóха // хьакха
подучить – Ӏомаде
подушечка – гӀáйбилг (-аш) (б, д)
подушка – гӀáйба (-ш) (б, д) // базбар (-аш) (б, д)
подхватить (болезнь) – кхéта
подхватить (начать подпевать) – тӀехьа тоаде
подхватить (опыт) – хьаэца
подхватить (поддержать) – хьаллаца
подхватить (схватить) – катóха // катехха хьаэца
подхватить (схватить) – хьалаца
подхлестнуть (коня) – шод тóха // саьрг тóха
подхлестнуть (поторопить) – сихде
подход (место) – тӀагӀолга аьттув бола моттиг (-аш) (й, й)
подход (от глагола «подойти») – дӀатӀадахар (д)
подход (совкупность приёмов) – дӀадахьара наькъаш (д)
подходящий (прил.) – гӀаьхьа // мегаргдола
подцепить (болезнь) – кхéта
подцепить (крюком) – хьалáца
подцепить (прицепить) – тӀехьадувза
подчас (нареч.) – наг-нагахьа // юкъ-юкъе
подчеркнуть – кӀала тáка хьакха // белгалдáккха
подчинение – карадéрзадар (д) // карадигар (д)\
подчинение (грамм.) – карадéрзадар (д)
подчинённый (грамм.) (прил.) – карара
подчинённый (прил.) – кара дола // карадигаь
подчинительный (прил.) – карадерзадара
подчинить – карадéрзаде // карадига
подчиниться – карадéрза
подчистить – цӀенде
подчистую (нареч.) – цӀендаь // хьаккха
подшивка (от глагола «подшить») – хьатӀатéгар (д)
П 382
подшить (подкладку) – чутóха
подъезд (в доме) – арара уйче (-наш) (й, й)
подъезд (от глагола «подъехать») – дӀатӀадахар (д)
подъезд (путь) – дӀатӀа||бода никъ (-долха наькъаш) (б, д)
подъём (в гору) – урхале (-наш) (й, й) // урхе (-наш) (й, й)
подъём (от слова поднять) – хьалъэцар (д) // áйдар (д) // урагӀдахийтар (д)
подъём (развитие) – дегӀадар (д)
подъём (увеличение, повышение) – алсамдáлар (д)
подъёмный (прил.) – хӀама áйеш дола // хьалъáйлуш дола
подъехать – дӀатӀадаха
подыскать – лаха // хьалаха
подытожить – лархӀа // хьахинначунга хьажа
подышать – фо кхéтийта // садáха
по-еврейски (нареч.) – жугташха // жугтий меттала // жугтий Ӏаьдалах
по-египетский (нареч.) – мисархой Ӏаьдалах
поединок – къовсам (-аш) (б, д) /// латар (-аш) (д, д)
поезд – цӀермашен (-аш) (й, й)
поездка – наькъа вахар (д)
поесть – хӀама даа // хӀама кхалла
поесть (детск.) – хӀап áла
поехать – даха
пожадничать – цӀаьрмата хила // сутара хила
пожалеть (кого-то, что-то) – къахéта // кхом хéта
пожалеть (о чём-то) – новкъа хила
пожалеть (поберечь) – кходе // кхом бе
пожалеть (пожадничать) – цӀаьрмата вáла // цӀаьрмата хила // сутара хила
пожаловать (одарить) – дала
пожаловать (прийти) – хьавола
пожаловаться – латкъа
пожалуй (вводн.сл.) – хила мег // хéтаргахьа
пожалуйста (част.) – боккъала // даьллахьа // даьра
пожар – цӀ||и (-ераш) (й, й) // яьнна цӀ||и (-ераш) (й, й)
пожарить – кхарза
пожарище – цӀи яьнна моттиг (-аш) (й, й)
пожарник – цӀийоаер (-аш) (в, б)
383 П
пожарный (прил.) – яьннача цӀера // цӀи йоаю
пожарный (сущ.) – цӀийоаер (-аш) (в, б)
пожатие – кулг лáцар (д)
пожать (плечами) – беламаш хьалъóза
пожать (пшеницу) – хьакха
пожать (руку) – кулг лáца // кулг тоӀаде
пожевать – Ӏóвша
пожелание – лáр (д)
пожелание (доброе) – ловца (-ш) (б, д)
пожелать – лá
пожелать (добра) – ловца бáккха
пожелтелый – ӀажагӀдéнна
пожелтеть – ӀажагӀдала
пожертвование- сáгӀа (-ш) (д, д)
пожертвовать- сáгӀа де // сáгӀийна дала
пожечь – доагаде
поживиться – пáйда эца
пожизненный (прил.) – валлалца дола
пожилой (прил.) – ха яхá // къоаналга леста
пожитки – цӀагӀара хӀамаш (й)
пожить – дáха
позабавить – самукъадáккха
позабавиться – самукъадáккха
позаботиться – йоакхо е
позабыть – дицдала // дицде
позавидовать – хьага // хьагӀ хила
позавтракать – марта даа
позавчера (нареч.) – сáмардийнахьа
позавчерашний (прил.) – сáмардийнахьара
позагорать – маьлхе вáга
позади (нареч.) – тӀехьашка // тӀехьашкара
позаимствовать – хьаӀомаде // хьаэца
позапрошлый (год) (прил.) – лурчагӀа
позвать – дéха // кхáйка // дӀакхáйка // хьадéха // хьатӀадéха
позвать (наверх) – хьалкхáйка
П 384
позвенеть – дéкаде
позволение – пурам (-аш) (д, д) // бокъо (-наш) (й, й)
позволительный (прил.) – дийхка доаца // де йиш йола
позволить – пурам дала // бокъо яла
позвонить – тóха
позвонок (анат.) – букътӀехк (-аш) (й, й)
позвонок (шейный) (анат.) – фоартантӀехк (-аш) (й, й)
позвоночник (анат.) – букъчкъаьра (б)
позвоночный (прил.) – букъчкъаьра
позднее (нареч.) – тӀехьагӀа
поздний (прил.) – тӀехьаяха
поздно (нареч.) – тӀехьа // ха яхача
поздороваться – моаршал хатта
поздороветь – тоавала
поздравительный (прил.) – даькъалдувцаш дола
поздравить – даькъалдувца // ловца бáккха
поздравление – даькъалдувцар (-аш) (д, д) // ловца (-ш) (б, д)
позеленеть – баьццардéрза
позёр – моттийта лéладер (-аш) (в, й, б)
позёрство – лéладар (д)
позже (нареч.) – тӀехьагӀа
позиция (положение) – моттиг (й)
позиция (точка зрения) – уйла-нигат (д) // соцам (б)
познавательный (прил.) – хӀама дóвзара // духтӀавалара
познавать – дóвза
познаваться – дóвза // гучадала
познакомить – дóвзийта
познакомиться – дóвза
познание – дóвзар (д)
познать (испытать) – лá
познать (узнать) – дóвза
позолота – даьккха дошув (д)
позолотить – дошув дáккха
позолоченный (прич.) – дошув даьккхá
позор – юхьӀоаржо (й) // кхоардам (б) // эхь (д)
385 П
позорить – сий доаде // юхьӀаьржъе // юхь йоагае
позориться – сийдоацача вáла // юхьӀаьржъяла
позорный (прил.) – сий доаца // юхьӀаьржа
позумент – инза (-ш) (д, д)
позыв – догдáр (д)
поиграть – лóвза // лóвзаде
пойло – муж (б)
пойма – áтагӀе (-наш) (й, й)
поймать – лáца // хьалáца
поимённо (нареч.) – цӀерах
поимённо (нареч.) – цӀераш йоахаш
поимённый (прил.) – цӀераш йоахаш дола
поимка – лáцар (д)
по-ингушски (нареч.) – гӀалгӀашха // гӀалгӀай меттал // гӀалгӀай Ӏаьдалах
по-индийски (нареч.) – хӀиндашха // хӀиндий меттала // хӀиндий Ӏаьдалах
по-иному (нареч.) – кхыча тайпара
поинтересоваться – ха бéзам хила
по-ирански (нареч.) – хӀиранхошха // хӀиранхой меттала // хӀиранхой Ӏаьдалах
по-ирландски (нареч.) – эрландхошха // эрландхой меттала // эрландхой Ӏаьдалах
поиск – лахар (д) // лéхар (д)
поискать – лаха
по-испански (нареч.) – хӀиспаношха // хӀиспаной меттала // хӀиспаной Ӏаьдалах
поистине (нареч.) – бакъдар аьлча // ма дарра аьлча
по-итальянски (нареч.) – италошха // италой меттала // италой Ӏаьдалах
пойти – даха
поить – мéладе // моладé
покáтость – босе (-наш) (й, й) // оагӀора моттиг (-аш) (й, й)
покáтый (прил.) – оагӀора // хьекхá // лоажата // гáрахьа
пока (в тпо время как) (нареч.) – йоаккхача хáна
пока (сейчас) (нареч.) – хӀанзарчоа // цкъарчоа
пока ещё (нареч.) – хӀанзехьа
по-кабардински (нареч.) – гӀаьбартошха // гӀаьбартой меттала // гӀаьбартой
Ӏаьдалах
показ – гойтар (д) // хьóкхар (д)
показание – лоткъам (б)
П 386
показатель – гойтам (-аш) (б, д) // хьóкхам (-аш) (б, д)
показательный (прил.) – гойтама // хьóкхама // дóвзийташ дола
показать – гóйта // дӀагóйта // хьóкха // дӀахьóкха // хьахьóкха
показаться – гучадáла
по-казахски (нареч.) – гӀáзакхашха // гӀáзакхий меттала // гӀáзакхий Ӏаьдалах
показной (прил.) – гойтама
показывать – гойта // дӀагойта // хьóкха // тӀахьóкха
показываться – гучааха
покалечить – чóлакх дáккха
покалечиться – чóлакх дáла
по-калмыкски (нареч.) – гӀалмакхошха // гӀалмакхой меттала // гӀалмакхой
Ӏаьдалах
покалывание – лазар лелхар (д)
покалывать – лазар лелха
покамест (нареч.) – хӀанзарчоа
по-каратински (нареч.) – кӀирдашха // кӀирдий меттала // кӀирдий Ӏаьдалах
покарать – таӀазар де
покараулить – ха де // лораде
по-карачаевски (нареч.) – къаршашха // къарший меттала // къарший Ӏаьдалах
покатать – хахка // корчаде
покататься – хохкадала
покатить – корчаде
покатиться – хохкадала // чухохкадала
покачать – лостаде // оагаде // торкаде
покачаться – торкавала // хохкавала
покачивание – таркар (д)
покачивать – лестаде // эгаде // теркаде
покачиваться – леста // эга // терка
покачнуть – лостаде // оагаде // торкаде
покачнуться – ласта // áга // тарка
покашлять – кхайкаде
покаяние – дехкедáлар (д)
покаяться (признаться) – дари де
покаяться (раскаяться) – дехкедáла
покинуть – дӀадаха // дита
387 П
по-киргизски (нареч.) – гӀиргӀизошха // гӀиргӀизой меттала // гӀиргӀизой Ӏаьдалах
по-китайски (нареч.) – ченкашха // ченкий меттала // ченкий Ӏаьдалах
покладистый (прил.) – атта // атта товш
поклажа – м||ухь (-óвхьаш) (б, д)
поклевать – зӀок етта
поклёп – Ӏотбаккхарг (-аш) (й, й)
поклон – сужд (-аш) (д, д) // корт лостабар (д)
поклонение (от глагола «поклониться») – сужне (й) // корт беттар (д)
поклонение (совершение молитв) – Ӏибадат (д)
поклоняться – корт бетта // Ӏибáдат де
поклясться – дув баа
покой – салоӀам (б) // сатéм (б)
покойник – вéнна саг (бáйна нах) (в, б) // кхалха саг (нах) (в, б)
покойница – éннар (байнараш) (й, б) // éнна саг (бáйна нах) (й, б) // кхалхáр (-аш)
(й, б) // кхалха саг (нах) (й, б)
покойный (тихий) – сатийна // сатем болаш
покойный (умерший) (сущ.) – вéннар (байнараш) (в, б) // кхалхáр (-аш) (в, б)
покоиться – латта // алла
покоиться – таккхала Ӏе
поколебать – мелде // леста дáккха // эга дáккха
поколение – ноахал (-аш) (д, д)
поколотить (побить) – éтта
поколотить (разбить) – дóхаде
поколоть (разбить) – áта // кагде // эттӀаде
поколоть (уколоть) – Ӏотта
поколоться (разбиться) – дóха
поколоться (уколоться) – Ӏоттадала
покончить – чакхдáккха // йистедáккха
по-корейски (нареч.) – силлошха // силлой меттала // силлой Ӏаьдалах
покорение – эшадар (д) // карадоаладар (д) // карадерзадар
покорить – эшаде // карадерзаде
покориться – эша // карадаха
покормить – хӀама дуаде // хӀама яла // хӀама йилла
покорно (нареч.) – мутӀахьа волаш
покорность – оасалал (й) // мутӀахьа хилар (д)
П 388
покорный (прил.) – аьсала // мутӀахьа вола
покоробить (вызвать отвращение) – халахéтар де
покоробить (кривить) – соттаде // гоамде
покоробиться – сатта // гоамдала
покос (время косьбы) – мангала ха (й)
покос (косьба) – мангал хьакхар (д)
покос (место косьбы) – цон (-аш) (й, й)
покоситься – зуладáла // оагӀордáла // гоамдала // гáрахьдáла
покрасить – басар тóха // басар хьакха
покраска – басар тóхар (д) // басар хьакхар (д)
покрасневший (прич.) – цӀийдéнна
покраснение – цӀийдалар (д)
покраснеть – цӀийдала
покрашенный (прич.) – басар даь // басар теха
покривиться – зуладáла // гоамдала
покров – чӀор (-аш) (д, д) // цӀока (-ш) (д, д) // коаст (-аш) (й, й) // мос (-аш) (й, й) //
тха (-ш) (д, д)
покров (крыши) – тилар (д)
покровитель – йоаккхо еш вар (бараш) (в, б) // доал деш вар (бараш) (в, б)
покровительственнный (прил.) – йоаккхо еш вола // доал деш вола
покровительство – йоаккхо еш хилар (д) // доал деш хилар (д)
покровительствовать – йоаккхо еш хила // доал деш хила
покрошить – áта // кагье // гӀаргӀаш бáха
покружить – кхостаде // хьовзаде
покружиться – кхаста // хьóвза
покрутить – кхоастаде // хьовзаде
покрутиться – кхаста // хьóвза
покрывало – ювргӀа (-ш) (б, д) // тӀатóсса хӀама (-ш) (й, й)
покрытие – кхоллар (-аш) (д, д)
покрытый (прич.) – кхаьла
покрыть (крышей) – тила
покрыть (накрыть) – тӀакхóлла // тӀатасса // тӀадилла // къóвла
покрыть (окутать) – къáйладáккха
покрыть (пройти) – никъ бе
покрыть (скрыть) – къáйладахьа
389 П
покрыть (убытки) – тӀакха // меттаóттаде
покрыться – тӀакхóлла // тӀатасса // къóвла
по-кубачински (нареч.) – кубчашха // кубчий меттала // кубчий Ӏаьдалах
по-кумыкски (нареч.) – гӀумкашха // гӀумкий меттала // гӀумкий Ӏаьдалах
покупатель – эцархо (-й) (в, б)
покупательница – эцархо (-й) (й, б)
покупательный (прил.) – эцара
покупать (искупать)- лувчаде
покупать (купить)- ийде // эца
покупаться – лувча
покупка – эцар (д)
покупной (прил.) – ийца
по-курдски (нареч.) – кхурташха // кхуртий меттала // кхуртий Ӏаьдалах
покурить – óза
покусать – царгаш éтта
покушать – даа // кхалла
пол (каждый из двух генетичеси и физиологически противоположных разрядов
живых существ) – кхал е маӀа хилар (д)
пол (настил) – ий (-наш) (д, д) // кӀийле (-наш) (й, й)
пол // пол- //полу (первая часть сложных слов со значением «половина») – ах
полагать – хéта // мотта // лáрхӀа
полагаться – хила // мега
поладить – тардала
по-лакски (нареч.) – гӀáзгӀумкашха // гӀáзгӀумкий меттала // гӀáзгӀумкий Ӏаьдалах
по-латышски (нареч.) – латошха // латой меттала // латой Ӏаьдалах
полба (бот.) – сос (д)
полгода – ах шу (д)
полдень – делкъе (-наш) (й, й)
полдороги – ах никъ (б)
поле – кхá (-ш) (д, д) // áре (-наш) (й, й) // урд (ардаш) (д, д)
полевод – кхаш лéладер (-аш) (в, б)
полеводческий (прил.) – кхаш лéладу
полевой (прил.) – áрен // кхáшкара
полегание – дижар (д)
полегчать – гӀойленах хила
П 390
полежать – вижа алла
по-лезгински (нареч.) – лаьзгашха // лаьзгий меттала // лаьзгий Ӏаьдалах
полезно (нареч.) – пáйдана да // пáйдане
полезный (прил.) – пáйдана // пáйдане
полезть – тӀадáла
полемизировать – къóвса
полемика – къóвсам (-аш) (б, д)
полемический (прил.) – къóвсама
полениться – мекъал е
полено – гар (-аш) (д, д)
полесье – кагий хьу йола чутеӀа моттиг (й)
полёт – гӀéтта лéлар (д) // гӀéтта дахар (д)
полетать – гӀатта лéла
полететь – гӀетта даха
по-летнему (нареч.) – аьхки мо // аьхки санна
полечить – дáрба де
полечиться – дáрба дáйта
полечь – дижа // Ӏодижа // дувша // Ӏодувша
ползать – тéкха
ползком (нареч.) – теккхá // тéкхаш
ползти – такха
ползучий (бот.) (прил.) – хéтолг дола
ползучий (от глагола «ползать») (прил.) – тéкхаш дола
полив – хий тóхар (д)
поливание – хий тӀакхарзар (д) // хий тóхар (д)
поливать – хий дéтта // хий тóха
поливка – хий тóхар (д)
поливной (прил.) – хий дéхкаш дола
поливочный (прил.) – хий дéтта
полиграфист – зáрбатóхархо (-й) (в, й, б) // кéпатóхархо (-й) (в, й, б)
полиграфический (прил.) – зáрбатóха // кéпатóха
полиграфия – зáрбатóхар (д) // кéпатóхар (д)
полинезиец (этн.) – полинéзхо (-й) (в, б)
полинезийка (этн.) – полинéзхо (-й) (й, б)
полинезийский (прил.) – полинéзхой
391 П
Полинезия – Полинéзи (й)
полинять – бесаздáла
полип (зоол.) – фордмекхашк (-аш) (д, д)
полип (мед.) – дестам (-аш) (д, д)
полированный (прил.) – шаьрдаь // къоагадаь
полировать – шаьрде // къоагаде
полировка – шаьрдар (д) // къоагадар (д)
по-литовски (нареч.) – летошха // летой меттала // летой Ӏаьдалах
полить (смочить, оросить) – хий кхарза // хий тóха
полить (начать лить) – хий дóладала
полка – васхал (-аш) (й, й) // тарх||и (-еш) (й, й)
полководец – бӀунбаьчча (-ш) (в, б) // бӀунч||а (-ий) (в, б)
полнеть – дарста // тоадала // сомдала
полно (много) (нареч.) – диззá
полно (хватит) – тоъаргда
полновесный (прил.) – дозал дола // кхоачам бола
полнолуние – бутт ийже бахар (д)
полномочие – бокъо (-наш) (й, й)
полномочный (прил.) – бокъо йола
полноправие – бокъо хилар (д)
полноправный (прил.) – бокъо йола
полностью (нареч.) – дизза // деррига // бӀáрчча
полнота (упитанность) – дерста хилар (д)
полнота (налчие чего-либо в полной мере) – кхоачам болаш хилар (д)
полноценность – кхоачам болаш хилар (д)
полноценный (прил.) – кхоачам болаш дола
полночь – ахбийса (-ш) (й, й)
полный (наполненный) (прил.) – дизза // диза
полный (толстый) (прил.) – дерста
полным-полно (нареч.) – сов диззá
половина – ах (-аш) (й, й)
половинный (прил.) – ахане
половица – ийна ардакх (-аш) (й, й)
половник – кода (-аш) (б, д) // кодилг (-аш) (б, д)
половодье – хий Ӏаьржадáр (д)
П 392
половой (касающееся настила) (прил.) – ийна
половой (касающееся пола живых существ) – кхал е маӀа хилара
пóлог – порд||ув (-ош) (й, й)
пологий (прил.) – лаьгӀано // лестано
положение (местонахождение) – дола моттиг (-аш) (й, й)
положение (состояние, ситусщия, место в обществе) – хьал (-аш) (д, д)
положение (тезис) – йилла уйла (-ш) (й, й)
положенный (прил.) – белгалдаь // дилла
положительный (прил.) – бакъахьара // чӀоагӀдара
положить – дилла // дӀадилла // Ӏодилла
положить (в карман) – долла
положить (уложить) – Ӏодужаде
положить (сахар в чай) – тасса // чутасса
положиться – тéша
полоз (у саней) – гӀо (-наш) (д, д)
пололыцик – оасархо (-й) (в, б)
полольщица – оасархо (-й) (й, б)
поломать – дóхаде // кагде
поломаться – дóха // кагдала
поломка – дóхадар (д) // кагдар (д)
поломка (повреждённое место) – кагьéнна мóттиг (-аш) (й, й)
полоса – оас||а (-ий) (б, д)
полоса (света) – зӀ||и (-анараш) (й, й)
полосатый (прил.) – уринга // дохка
полоска – мугӀ (-араш) (й, й)
полоска (волнообразная) – агӀалди (д)
полоскание – хий кхарзар (д) // хила тóхар (д)
полоскать – хий кхарза // хила тóха
полоскаться (плескаться) – хий тӀакхарза // хила деттадала
полоскаться (трепетать) – эга // леста
полосовать – оасий дáха
полость – че (-наш) (й, й)
полотенце – гата (-ш) (д, д)
полотно – гата (-ш) (д, д)
полотно (ткань бельевая) – кис||и (-еш) (д, д)
393 П
полотно (железнодорожное) – аьшкн||икъ (-аькъаш) (б, д)
полотняный (прил.) – гатá
полоть – оасар де
полоумный (прил.) – хьаькъал чу воаца
полпути – ах никъ (б)
полслово – ах дош (д)
полсотни (числ.) – ах бӀаь
полтинник – ах сом (-аш) (д, д)
полтора (числ.) – цаӀ ах
полтораста (числ.) – цхьа бӀаь ах бӀаь
полувековой (прил.) – ах бӀаь шера
полугодие – ах ш||у (-ераш) (д, д)
полуденный (прил.) – делкъен // делкъахáнара
полудикий (прил.) – тӀехьадиса
полуживой (прил.) – вала воалла
полукровка (прил.) – шин фух яр (-аш) (й, й)
полукровный (прил.) – шин фух йола
полукруг – ах го (-наш) (б, д)
полукруглый (прил.) – ах герга
полулёжа (нареч.) – хаьнарваьнна
полулежать – хаьнарваьнна алла
полумера – ах гӀулакх (д) // ах боарам (б)
полумёртвый (прил.) – вала воалла // леча кхаьча
полумесяц – ах бутт (й)
полумесячный (прил.) – ах бетта
полуостров – ах гӀáйр||и (-еш) (й, й)
полуось – ах соа (-наш) (й, й)
полусфера – ах гергал (-аш) (й, й)
полутень – ах-Ӏ||и (-енаш) (д, д)
получать – хьаийде
получение – хьаэцар (д)
получить – дӀаэца // хьаэца
получиться – карагӀдáла
полушубок – лоаца кетар (-аш) (й, й)
полчаса – ахсахьат (д)
П 394
полынь (бот.) – сагалб||уц (-аьцаш) (й, й) // оагарб||уц (-аьцаш) (й, й)
польза – пáйда (-ш) (б, д)
пользование – пáйда эцар (д)
пользоваться – пáйда эца
полька (этн.) – полхо (-й) (й, б)
польский (прил.) – полхой
Полыпа – Полхехье (й) // Полхой мохк (б)
полюбиться – дéзадала
полюс – дунéн шод (-амаш) (б, д)
поля (в тетради) – йистош (й)
поляк (этн.) – полхо (-й) (в, б)
поляна – вéдолг (-аш) (й, й)
поляна (лесная) – хьунвéдолг (-аш) (й, й)
поляна (на косогоре) – къух (-аш) (д, д)
Полярная звезда – Къулба Седкъа (б)
полярный (прил.) – къулбаседа // гӀинбухéра
полячка – полхо (-й) (й, б)
помаленьку (нареч.) – меллашха // кӀеззиг-кӀезига // сих ца луш
помахать – лостаде
помахивать – лестаде
по-мегрелски (нареч.) – мегӀрелашха // мегӀрелий меттала // мегӀрелий Ӏаьдалах
помедлить – хьéвала // хьéде
по-мексикански (нареч.) – мéксикьхой Ӏаьдалах
поменять – хувца
поменяться – хувцадала
помереть – дала
померещиться – хéтадала
померить – диста
помериться – диста
поместить – дӀанийсде // дӀатарде // моттиг яла
поместиться – чухоша // дӀанийсдала // дӀатардала
по-месхетински (нареч.) – месхашха // месхий меттала // месхий Ӏаьдалах
помёт (конский) – пхьаж (б)
помёт (коровий) – кхо (д)
помёт (овечий) – фараст (-аш) (б, б)
395 П
пометина – чухьар (-аш) (д, д)
пометить – белгало е // белгалде
пометка – белгало (-наш) (й, й)
помеха – духьале (-наш) (й, й) // нóвкъарле (-наш) (й, й)
помечтать – дог дáха
помешанная (сущ.) – тинна саг (нах) (й, б) // эгӀа||яр (-баьраш) (й, б)
помешанный (прил.) – тинна // хьаькъалах тувладéнна // эгӀдаь
помешанный (сущ.) – тинна саг (нах) (в, б) // эгӀа||ваьр (-баьраш) (в, б)
помешательство – тувладалар (д) // эгӀдар (д)
помешаться – тувладала // эгӀде
помешать (кому-чему) – нóвкъарло е
помешать (что чем) – кéгаде
помешаться – эгӀаде // тилла // хьаькъалах тувладала
помешивать – кéгаде
помещаться – чухош // хош // хила
помещение (внутреннее) – че (-наш) (й, й) // цӀенче (й)
помещение (здание) – цӀ||а (-éнош) (д, д) // фусам (-аш) (й, й)
помещение (от глагола «поместить») – дӀанийсдар (д) // дӀатардар (д)
помидор – помдур (-аш) (й, й)
помилование – гешт (д) // гештдар (д)
помиловать – гештде
помимо (кроме) – сов // доацар
помимо (минуя) – дакъа ца лоацаш
поминать (вспоминать) – дагааха // дакакхáба // хьоахаде
поминать (принести жертву) – боара е
поминки – боара (-ш) (й, й)
помирить – бартадоаладе // тоабе // барт бе // тоам бе // мáшар бе
помириться – бартадáхка // тá // барт хила // тоам хила // мáшар хила
помнить – дагадáлла // дагакхáба // диц ца де
помниться – дагадоагӀа // дицденнадац
помногу (нареч.) – дукха-дукха // дукха
помножить – эца
помогать – гӀо де // галоадам бе // нóвкъостал де
по-моему (нареч.) – сóна хéтачох // сóна лáрах // аз áларах
номои – бӀеха хиш (д)
П 396
помойный (прил.) – бӀеха хиш дӀамехкаду
помол – ахьар (д)
помолвить – саг éха // зоахалол дувца
помолвка – саг éхар (д) // зоахалол дувцар (д)
помолиться – дуӀа де // лáмаз де
помолодеть – къóндала
помолотить – арда
помолоть – ахьа
помолчать – йистцахулаш Ӏе
по-монгольски (нареч.) – моалошха // моалой меттала // моалой Ӏаьдалах
поморник (зоол.) – фордсув (-наш) (й, й)
поморозить – гӀораде // дохьаде
поморщиться – хобадала
Поморье – КӀайфордйисте (й)
помочить – дошаде
помочь – гӀо де // новкъостал де
помощник – гӀонч||а (-ий) (в, б)
помощница – гӀонч||а (-ий) (й, б)
помощь – гӀо (д) // галоадам (-аш) (б, д) // оарц (д) // нóвкъостал (д)
помощь (коллективная) – белхий (б)
помпон – кӀ||удж (-овжамаш) (б, д)
помутить (о воде) – Ӏоаржаде
помутить (о сознании) – тувлаве
помутиться (о воде) – Ӏаржа
помутиться (о сознании) – тувлавала
помутнение (о воде) – Ӏаржар (д)
помутнение (о сознании) – тувлавалар (д)
помучить – Ӏáзап óзийта // халó е
помучиться – Ӏáзап óза // халó хьéга
помчать – додаде // додадаь дахьа
помчаться – дада // додадаь дахьа
помыкать – нидз бе
помысел – уйла (-ш) (й, й) // дог-уйла (-ш) (й, й)
помыть – дила // лувчаде
помыться – дила // лувча
397 П
помышление – уйла хилар (д) // дагахилар (д)
помянуть – хьоахаде // хьоаде
помятый (прил.) – хьéрчадéнна
помятый (прич.) – хьéрчадаь
помять – хьéрчаде // хье
помяться – хьéрчадала // хьокхадала
понадеяться – тéша // догдáха // доаккхал де
понадобиться – эша // хьашт хила
понапрасну (нареч.) – хьашт доацаш // гӀулакх доацаш
понаслышке (нареч.) – дувцарах // áларах
по-настоящему (нареч.) – бокъонца // доаггӀача тайпара
по-нашему (нареч.) – тхóна хéтачох // тхóна дéзарах
поневоле (нареч.) – цавоалаш // ше лоӀаме воацаш
понедельник – оршот (д)
понедельный (прил.) – хӀара кӀирагӀа дола
понежиться – дегӀа тоам бе
по-немецки (нареч.) – немцашха // немций меттала // немций Ӏаьдалах
понемногу (нареч.) – кӀезиг-кӀезига
понемножку (нареч.) – кӀезиг-кӀезига
по-ненецки (нареч.) – ненцашха // ненций меттала // ненций Ӏаьдалах
понести (от слова «нести») – дӀадахьа // дахьа
понести (помчаться) – дада
понести (повеять) – хьакха // хьéда
понести (наказание, урон) – хила // такха // лá // дá
понестись – дада
пони (зоол.) – говр-горсинг (-аш) (й, й)
понижение – лохдар (д) // лохдалар (д)
пониженный (прил.) – лохденна // Ӏолохденна
пониженный (прич.) – лохдаь // Ӏолохдаь
понизить – лохде // лохдала
понизиться – лохдала // лаьгӀдала
поникнуть (склониться) – чудаха // Ӏогоамдала // Ӏочусатта
поникнуть (склонить) – чудахийта // Ӏогоамде // Ӏочусоттаде
понимание – кхéтам (б) // кхéтадар (д) // хáр (д)
понимать – кхéта // кхéтаде
П 398
по-новому (нареч.) – кéрдача тайпара
по-ногайски (нареч.) – нéгӀашха // нéгӀий меттала // нéгӀий Ӏаьдалах
по-норвежски (нареч.) – норгхошха // норгхой меттала // норгхой Ӏаьдалах
понос – чен (д)
поносить (в руках) – каралéладе
поносить (надев) – дувхаде
поносить (ругать) – бартбéтта
поношенный (прил.) – дувхадаь // тишдéнна
понравиться – дéзадала // хоза хéта // бéзам тӀабаха
понукать – лехка // лалла
понурить (голову) – (корта) чуболла
понуриться – корта чубаха // мажардаха
понурый (прил.) – корта чубаха // мажар ваха // маьлхарваха
поныне (нареч.) – хӀанзалца
понюхать – хьадж яккха
понятие – кхéтам (б)
понятливость – кхéташ хилар (д)
понятливый (прил.) – кхéташ вола
понятно (конечно) (вводн. сл.) – шéко йоацаш
понятно (нареч.) – кхéтадеш
понятный (прил.) – кхéтадеш дола
понятой – теш (-аш) (в, б)
понять – кхéтаде
пообедать – делкъийга хӀама даа
пообещать – дош дала
поóдаль (нареч.) – гаьно
поодиночке (нареч.) – цхьацца
по-осетински (нареч.) – хӀирашха // хӀирий меттала // хӀирий Ӏаьдалах
по-отцовски (нареч.) – дас санна
по очереди (нареч.) – аргӀагӀа // аргӀ-аргӀагӀа
поочерёдно (нареч.) – аргӀагӀа
поочерёдный (прил.) – аргӀагӀа дола
поощрение (одобрение) – могадар (д)
поощрение (поддержка) – гӀо дар (д) // гадáккхар (д)
поощрение (награда) – совгӀат далар (д) // совгӀат (д)
399 П
поощрительный (прил.) – могадара // могадеш дола // совгӀата луш дола
поощрить – лáрхӀа // могаде // совгӀат дала // гӀо де // гадáккха
поп – мозгӀар (-аш) (в, б)
попадание – кхéтар (д)
попадáть – кхéта
попáдать – вӀаштадéттадала // Ӏолéга
попадья – мозгӀар||а сесаг (-ий истий) (й, б)
попарно – шишша
попасть (в кого-то, в что-то) – дӀакхéта // кхéта
попасть (оказаться, прийти) – кхáча // даха
попасть (быть принятым) – дӀаэца
попасть (нечаянно наступить) – ловза // эккха // цаховш тӀакхéта
попасться (оказаться где-то) – нийсвала // гучавáла
попасться (оказаться уличённым) – гучадáла
попасться (повстречаться) – кхéта // духьалкхéта
попасться (подвернуться) – нийсдала
поперёк (нареч.) – пхорагӀа
попеременно (нареч.) – аргӀагӀа
поперечина – пхорагӀа юлла хӀама (-ш) (й, й)
поперечник – шорал (й) // сомал (й)
поперечность – пхорагӀе (-наш) (й, й)
поперечный (прил.) – пхорагӀа дулла
по-персидски (нареч.) – фаьрсашха // фаьрсий меттала // фаьрсий Ӏаьдалах
поперхнуться – сиха хьакха // харцкъамарга эккха
попечение – бӀарглакхар (д) // терко яр (д) // йоакхо яр (д) // хьажар (д) // доал
дар (д)
попечитель – бӀарглокхар (-аш) (в, б) // бӀарглокхаш вар (бараш) (в, б) // терко еш
вар (бараш) (в, б) // йоакхо еш вар (бараш) (в, б)
попечительница – бӀарглокхар (-аш) (й, б) // бӀарглокхаш яр (бараш) (й, б) // терко
еш яр (бараш) (й, б) // йоакхо еш яр (бараш) (й, б)
попечительство – бӀарглакхар (д) // бӀарглокхаш хилар (д) // терко еш хилар (д) //
йоакхо еш хилар (д)
попирагь – ӀотéӀаде // кóгаш тӀабéтта
попить – мала
поплавать – наьк де
поплавок – хитӀа||уллар (-яьдараш) (й, й)
П 400
поплакать – делха
поплатиться – шийх даха
поплестись – шортта даха
поплыть – наьк де // наьках дӀадаха
поплясать – халхадала
пополам (на две половины) (нареч.) – ах-ах // шин даькъах
пополам (на равные доли) (нареч.) – юкъа
пополам (в смешении с чем-либо) (нареч.) – нийсса ах
поползень (зоол.) – тéкхахьазилг (-аш) (д, д)
поползновение – къáйлагӀа дага хилар (д)
поползти – такха // дӀатакха
пополнение – хьалдизар (д) // тӀатéхар (д) // тӀакхийттар (д)
пополнеть – дарста // тоадалла // такха
пополнить – диза // хьалдиза // тӀатӀóха // совдáккха
пополниться – диза // хьалдиза // тӀакхéта // совдáла
пополудни (нареч.) – делкъел тӀехьагӀа
пополуночи (нареч.) – ахбийса яьнначул тӀехьагӀа
по-польски (нареч.) – полхошха // полхой меттала // полхой Ӏаьдалах
попомнить – диц ца де // дагалаца // дагадоагӀаш хила
попона – кхоллар (-аш) (д, д)
попортить – толхаде
поправимый (прил.) – тоалургдола
поправить – тоаде // нийсде
поправиться – тоадала
поправка – тоадар (д)
по-прежнему (нареч.) – хьалха санна
попрёк – Ӏоттар яр (д) // бехк бáккхар (д) // тӀехтóхар (д)
попрекнуть – Ӏоттар е // бехк бáккха // тӀехтóха
поприще – каралаьца гӀулакх (д) // беш бола болх (б)
попробовать (испытать) – хьажа // тахка
попробовать (на вкус) – чамбáккха
попросить – дéха
попроситься – дéхар де
попросту (нареч.) – духьала дӀа // чоалхане доацаш
попрошайка – сáгӀадéхарг (-аш) (в, й, б)
401 П
попрошайничать – сáгӀа дéха
попрошайничество – сáгӀа дéхар (д)
попрощаться – Ӏадика ювца
попрыгать – кхувсадала
попрыскать – цицхаш тóха
попрятать – хьуладе // къáйладáккха // дӀалочкъаде
попрятаться – хьуладала // къáйладáла // дӀалачкъа // лачкъа
попугай (зоол.) – лéкъарг (-аш) (й, й) // дистбӀарлéлхарг (-аш) (й, й)
попугайчик (зоол.) – чӀикъажарг (-аш) (й, й)
попугать – кхéраде
попудрить – пудр хьакха
попудриться – шийна пудр хьакха
популяризатор – довзийтар (-аш) (в, й, б) // могадер (-аш) (в, й, б) // атта кхета-
дергдолаш дӀадувцар (-аш) (в, й, б) // атта кхетадергдолаш яздер (-аш) (в, й, б)
популяризация – довзийтар (д) // могадар (д) // атта кхетадергдолаш дӀадувцар (д)
// атта кхетадергдолаш яздар (д)
популяризировать – довзийта // могаде // атта кхетадергдолаш дӀадувца // атта
кхетадергдолаш язде
популярно (нареч.) – атта кхетадергдолаш
популярность (доступность) – атта кхетадергдолаш хилар (д)
популярность (известность) – нáха довзаш хилар (д) // гӀордаьнна хилар (д)
популярный (доступный) (прил.) – атта кхетадеш дола // чоалхане доаца
популярный (известный) (прил.) – нáха довзаш дола // гӀордаьнна дола
попустительство – харцахьа хӀама хийцца дитар (д)
попустительствовать – харцахьа хӀама хийцца дита
по-пустому (нареч.) – гӀулакх доацаш
пóпусту (нареч.) – гӀулакх доацаш
попутно (нареч.) – цунца цхьана
попутный (в одном направлении) (прил.) – (цхьахӀама) додачахьа додаш дола
попутный (сопутствующий) (прил.) – (цхьан хӀаманца) дувзаденна деш дола
попутчик – наькъа новкъост (-ий) (в, б)
попутчица – наькъа новкъост (-ий) (й, б)
по-пшавски (нареч.) – шойха // шой меттала // шой Ӏаьдалах
попытать – де // тахка // лаха
попытаться – де гӀорта
попытка – де гӀартар
П 402
попятиться – тӀехьашкаваха // тӀехьашкавáла
попятный (прил.) – тӀехьашкахьа дийрза
порá (время) – ха (-наш) (й, й)
пóра – Ӏург (-аш) (д, д)
поработать – болх бе
поработитель – лоалла оттабер (-аш) (в, б)
поработить – лоалла оттабе
порабощение – лоалла оттабар (д)
поравняться – уллув дáла // уллув óтта
порадовать – гӀаддига
порадоваться – гӀаддаха
поражающийся (прич.) – цецдувла // тáмашъю
поражение – эшар (д) // эшадар (д)
поразительный (прил.) – тáмаш йолаш дола
поразить (кого, что) – зе де // толхаде
поразить (нанести удар) – Ӏотта // тóха
поразить (победить) – эшаде // дóхаде
поразить (удивить) – цецдáккха
поразиться – цецдáла // тáмаш е
поразмыслить – уйла е
по-разному (нареч.) – тайп-тайпара // эрга
поранить – чов е
пораниться – чов хила
порасти – дáла // тӀадáла // хьатӀадáла
порвать (разорвать) – доаттӀаде // хоададе
порвать (прервать связь) – дӀадáккха // хоададе // дита
порваться (разорваться) – дáттӀа // хáда
порваться – хáда // дӀадала
поредеть – нийлхдала
порез (порезать) – иралца чов яр (д) // хоададар (д)
порез (рана) – иралца я чов (-наш) (й, й)
порезать – чов е // хоададе // тéда // áта // урс хьакха
порезать (зарезать, убить) – доаде // де // урс хьакха
порезаться – шийна чов е // хоададе
порекомендовать – могаде
403 П
порекомендовать (посоветовать) – хьехар де // хьаькъал дала
пóристый (прил.) – Ӏургаш доахка
порицание – бехк (-аш) (б, д) // бехк бáккхар (д)
порицать – бехк бáккха
порка (битьё) – éттар (д) // саьрг бéттар (д) // шод éттар (д)
порка (распороть) – дастар (д) // тийгачар дастар (д)
поровну (нареч.) – цхьатарра // цхьаттара боараме
порог – наӀара сáнагӀа (-ш) (д, д)
порода – фу (-наш) (д, д) // тáйпа (-ш) (д, д)
породистый (прил.) – дикача фух
породить (родить) – де // дахка
породить (стать источником чего-либо) – дуккха дувцар хилийтар (д)
породниться – гаргало хотта
порождение – даьр (д) // хилийтар (д) // кхеллар (д)
порожистый (прил.) – тӀо бола // тархеш йола
порожний (прил.) – даьсса
порожняком (нареч.) – даьсса
порознь (нареч.) – къаьст-къаьста
порой (нареч.) – цкъаза // наггахьа // наг-наггахьа
порок – сакхат (-аш) (д, д) // айп (-аш) (д, д)
поросёнок (зоол.) – хурск (-аш) (й, й)
пóросль (молодой лес) – къона хьу (-наш) (й, й)
пóросль (побеги) – хетольгаш (д) // мергӀаш (д)
пóросль (молодое поколение) – къона тӀехье (й)
пороть (бить) – éтта // саьрг бéтта // шод éтта
пороть (распороть) – даста // тийгачар даста
пороть (чушь) – пайдана доацар дувца
порох – молха (-ш) (д, д)
пороховница – гӀурш||и (-еш) (й, й)
порочить (осуждать) – во могаде // во лáрхӀа
порочить (позорить) – сий доаде // сий доацча дáккха
порочный (безнравственный) (прил.) – бӀéха // сиза // сий доаца // эхь доаца
порочный (ошибочный) (прил.) – нийса доаца
порóша – (хӀанз дилла) кӀаьда лоа (д)
порошить – делха // хьáрца
П 404
порт – фордков (-наш) (д, д)
портить – толхаде
портиться – талха
портмоне – бохча (-ш) (д, д)
портниха – тéгархо (-й) (й, б)
портной – тéгархо (-й) (в, б)
портняжничать – хӀамаш тéга
портняжничество – хӀамаш тéгар (д)
портняжный (прил.) – тéгархой
портовый (прил.) – фордкоара
портрет – сага сурт (наьха сурташ) (д, д) // наьха сурт (-аш) (д, д)
портсигар – гӀутакх (-аш) (й, й)
португалец (этн.) – фордгӀало (-й) (в, б)
Португалия – ФордгӀалойче (й) // ФордгӀалой мохк (б)
португалка (этн.) – фордгӀало (-й) (й, б)
португальский (прил.) – фордгӀалой
порубить – тéда // áта
порубка – тéдар (д) // хьакхар (д)
поругание – сий доадар (д)
поругать – бартбетта // ле
поругаться – эгӀа
порука – доал (д) // доал оттар (д)
по-русски (нареч.) – эрсашха // эрсий меттала // эрсий Ӏаьдалах // гӀазкхашха //
гӀазкхий меттала // гӀазкхий Ӏаьдалах
по-рутульски (нареч.) – мухӀдошха // мухӀдой меттала // мухӀдой Ӏаьдалах
поручение – амалт (-аш) (д, д) // тӀадиллар (-аш) (д, д)
поручитель – доала эттар (-аш) (в, б)
поручительница – доала эттар (-аш) (й, б)
поручительство – доала óттар (д)
поручить (вменить в обязанность) – тӀадилла
поручить (вверить) – дӀадала
поручиться – доала óтта
пóручни – конаш (д)
порхать – (гӀетта) аха
порция – д||áкъа (-оакъош) (д, д) // боарам (-аш) (б, д)
405 П
порча – толхадар (д) // талхар (д) // толхам (б)
порча (колдовством) – áмараш (й)
порча (муки при самосогревании) – хьацдуола
порченный (прич.) – толхадаь // телхá
порядковый (прил.) – аргӀан
порядком (нареч.) – дикка // тоъал
порядок (навести) – лостам (-аш) (б, д) // цхьалхало (-наш) (й, й)
порядок (свойство, качество) – лоархӀам (-аш) (б, д) // нийсхо (й)
порядок (установление) – низам (-аш) (д, д) // оттам (-аш) (б, д)
порядочно (нареч.) – гӀулакхаца // дикка // тоъал
порядочность – эздий хилар (д) // гӀулакхаца хилар (д) // тéшаме хилар (д)
порядочный (прил.) – тéшаме // бакъахьара // эздел дола // гӀулакх дола
посадить (в тюрьму) – чуволла
посадить (на что-либо) – тӀахоаде
посадить (растение) – дӀадóгӀа // дóгӀа
посадка (растения) – дӀадер (д) // дӀадóгӀар (д)
посадка (на транспорт) – тӀахар (д)
посадка (самолёта) – Ӏохоаяр (д)
посадка (в тюрьму) – чуволлар (д)
посадочная (площадка для воздушных судов) (прил.) – Ӏоховш йола моттиг (й)
посадочная (площадка на поезд) (прил.) – тӀаховшаш йола моттиг (й)
посадочный (материал) (прил.) – дӀадóгӀаш дола // дӀадувш дола
посадочный (талон, билет) (прил.) – тӀаха бокъо луш йола (каьхат) (д)
посапывать – мерех шок етта
по-свански (нареч.) – шоаношха // шоаной меттала // шоаной Ӏаьдалах
посватать – éха // зóлахалол дувца
посвататься – éха (шийна) II зóлахалол дувца (шийна)
посвататься – éха (шийна) II зóлахалол дувца (шийна)
посвежеть (стать прохладнее) – шелъяла
посвежеть (о человеке) – тоавала
посветить – сердал яла // сийрдадáккха
посветлеть – сийрдадáла
посвистывать – шок éтта
по-своему (нареч.) – шийна хéтачох // ший лоӀаме
по-свойски (нареч.) – шийна хéтача тайпара // шийна бéзам болчча тайпара
П 406
посвятить (стихи, песню кому-чему) – хéтаде
посвятить (труд, время) – дӀадала
посвятить (осведомить) – дóвзийта // хáйта // гучадáккха
посвящение (кому-чему) – хéтам (-аш) (б, д)
посвящение (осведомление) – дóвзийтар (д) // хáйтар (д) // гучадáккхар (д)
посев – дӀадер (д) // дӀадийна ялат (д)
посевной (прил.) – ялат дув
поседеть – кӀáйдала
поселенец – вáха хáйнар (-аш) (в, б)
поселение (от глагола «поселить») – дáха хóвшадар (д)
поселение (от глагола «поселиться») – дáха хóвшар (д)
поселение (населённый пункт) – туш (-аш) (й, й) // цӀенге (-наш) (й, й) // пхь||е (-ш)
(й, й) // кхаьлл (-аш) (й, й)
поселение (башенное) – хьокхараш (й)
поселить – ддха хóвшаде
поселиться – вáха хá // дáха хóвша
по-сербски (нареч.) – сербашха // сербий меттала // сербий Ӏаьдалах
посеребрить – дотув дáккха
посередине (нареч.) – юкъе // юккъе // юкъéда // юкъéгӀолла
посещение – ахар (д) // зéрат дар (д)
посетитель – венар (баьхкараш) (в, б)
посетительница – енар (баьхкараш) (й, б)
посетить – ваха // вá // гучвáла
посетовать – латкъа // бáла болхабе
посещаемость – ахара боарам (б)
посещение – вахар (д) // вáр (д) // ахар (д)
посеять – де // дӀаде
посинеть – сийндала
поскакать – ада // хахка // дӀахахка // хехка ваха // дада
поскользнуться – лóвжа
поскорее (нареч.) – чехкагӀа
поскрипывать – цӀувца
поскупиться – цӀаьрматадáла
послабление – мело (й) // кӀаьда хилар (д)
по-славянски (нареч.) – славянашха // славяний меттала // славяний Ӏаьдалах
407 П
посланец – вахийтар (бахийтараш) (в, б) // викал (-аш) (в, б)
послание – каьхат (-аш) (д, д)
посланник – вахийтар (бахийтараш) (в, б) // викал (-аш) (в, б) // пáйхамар
(-аш) (в, б)
послать – дахийта
после (нареч.) – тӀáккха // тӀехьагӀа // цул тӀехьá
послед (анат.) – цӀá (й)
последний (прил.) – тӀехьара
последовательно (нареч.) – аргӀах // тӀехь-тӀехьа // доаггӀача тáйпара
последовательность – аргӀа (-ш) (й, й) // хáн-хáнахьа хилар (д) // доаггӀача тáйпара
хилар(д)
последовательный (прил.) – аргӀах // тӀехь-тӀехьа хулаш дола // доаггӀача тайпа-
ра дола
последовать – тӀеххьа ваха // тӀеххьа хила
последствие – тӀехьа тӀадоагӀар (д)
последыш – тӀеххьара бер (д)
последующий (прич.) – тӀехьа тӀадоагӀа
послезавтра (нареч.) – ломма
послелог (грамм.) – дештӀехье (-наш) (й, й)
послеобеденный (прил.) – делкъел тӀехьара
послесловие – тӀехьара дош (д)
пословица – кица (-ш) (д, д)
послушание – ладувгӀаш хилар (д)
послушать – ладувгӀа
послушаться – ладувгӀа // аьннар де
послушно (нареч.) – ладувгӀаш // мутӀахьа долаш
послушный (прил.) – ладувгӀаш дола // мутӀахьа дола
послышаться – хаза // хéтадала // моттадала
посматривать – хьéжа // дӀа-сахьéжа // дӀа-юхахьéжа
посмеиваться – вéла // вéлакъежаш хила
посмертно (нареч.) – велча
посмертный (прил.) – венначул тӀехьагӀа
посметь – дахьа // лоархӀаде
посмешище – бéлам (б)
посмеяться – вéла
посмотреть – хьажа // бӀарахьажа // дӀахьажа // хьахьажа // Ӏохьажа // тӀехьахьажа
П 408
по-собачьи – жӀалешха
пособник – гӀонч||а (-ий) (в, б)
пособница – гӀонч||а (-ий) (й, б)
пособничество – гӀодар (д)
посоветовать – хьéхам бе // хьéхар де
посоветоваться – дагадáла
посодействовать – гӀо де
посол (дипломатический представитель) – къаь (-й) (в, б)
посол (засол) – берхӀала доллар (д)
посолить – тух тасса // дирде // берхӀала долла
посольский (прил.) – къаь
посольство (послы) – къаьй (б)
посольство (помещение) – къаь Ӏер (-аш) (д, д)
по соседству (нареч.) – лоаллах
посох – Ӏáса (-ш) (й, й)
поспать – наб е
поспевать – тӀакхáча // кхоаве // тӀехьакхé
поспеть (созреть) – кхáча
поспеть (приготовиться) – кийчдала // хьадала
поспеть (успеть) – тӀакхé // кхé
поспешить – сихдала
поспешно (нареч.) – сихо // сихдéнна
поспешный (прил.) – сиха // сихдéнна // сихонца
поспешность – сихдалар (д) // сихо (й)
поспорить – къóвса // къóвсадала
посрамить – сийсаздáккха // юхьӀаьржъе
посреди (нареч.) – юкъе // юккъе
посредник – юкъарч||а (-ий) (в, б) // юкъе этта саг (нах) (в, б)
посредница – юкъарч||а (-ий) (й, б) // юкъе этта саг (нах) (й, б)
посредничать – юкъарчал лéладе
посредничество – юкъарчал (д)
посредственно (нареч.) – юкъера
посредственность – юкъера дар (д)
посредственный (прил.) – юкъера
посредством (предл.) – новкъосталца
409 П
поссорить – эгӀабе
поссориться – эгӀа
пост (отказ от пиъци) – мáрха (-ш) (д, д)
пост (охрана) – ха (-наш) (д, д)
пост (должность) – дарж (-аш) (д, д)
поставить (от глагола «ставить») – óттаде
поставить (снабдить) – лоаттаде // тӀакхахьа
поставка (снабжение) – лоаттадар (д) // тӀакхахьар (д)
поставщик – лоаттадер (-аш) (в, б)
поставщица – лоаттадер (-аш) (й, б)
постамент – сийленг||а лард (-ий лардаш) (й, й)
постановить (решить) – соцам бе
постановить (опубликовать поставновление) – соцам áрахéца
постановка – óттадар (д)
постановление – соцам (-аш) (б, д) // чӀоагӀам (-аш) (б, д)
постановочный (прил.) – óттош дола
постановщик – óттадер (-аш) (в, б)
постараться – гӀорта
постареть – къадала // тишдала // ширдáла
постаревший (прич.) – къадéнна // тишдéнна // ширдаьна
по-старому (нареч.) – хьалха санна
постель – м||отт (-éтташ) (б, д)
постельный (прил.) – мéтта
постепенно (нареч.) – сих ца луш // меллашха // кӀеззиг-кӀезига
постепенный (прил.) – сих ца луш хула // цӀаьхха ца хула
постесняться – эхь хéта // бехк хéта
постижение – духтӀавáлар (д)
постиранный (прич.) – диттá
постирать – дитта
поститься – мáрха кхáба
постичь (понять) – кхéта // духтӀавáла
постичь (случиться) – дá // хила
постный (прил.) – хьоанал йоацаш
постовой (сущ.) – ха ду // ха латта
посторониться – нокъзарвáла // юстарвáла
П 410
посторонний (прил.) – áрара // хийра // наьха
постоянно (нареч.) – дáим // хáдданза
постоянный (прил.) – дáим дола // мáссаза дола
постоянство – дáимле (й)
постоять – лáтта
пострадавшая (сущ.) – зе хиннар (-аш) (й, б)
пострадавший (сущ.) – зе хиннар (-аш) (в, б)
пострадавший (прил.) – зе хинна
пострадать – зе хилла
постричь – ларга // тасса
постричься – корта тассийта // корта тасса
построение – дар (д) // óттадар (д) // вӀáшагӀдóллар (д)
постройка – дар (д) // хьалдоагӀар (д)
постройка (глинобитная) – хьаьха цӀ||а (-éнош) (д, д)
постройка (дом, жилище) – цӀ||а (-éнош) (д, д)
постройка (моста) – тилар (д)
построить (мост) – тила
построить (сделать) – дóтта // дилла // де // хьалде // вӀáшагӀдолла
построиться (построить себе дом) – шийна цӀа де
построиться (стать в строй) – дӀаóтта
постромка – ткъе (-наш) (б, д)
постскриптум – тӀаяздаьр (д)
постукивать – хӀама éтта // таташ де
поступательный (прил.) – хӀалхашкахьа дӀадодаш дола
поступить (сделать) – де
поступить (устроиться) – óтта // ваха
поступить (прибыть) – кхáча // дала
поступление (от глагола «поступить») – óттар (д) // вахар (д)
поступление (денег на карту) – хьатӀадáлар (д) // хьатӀадáр (д)
поступок – даьр (д) // даь хӀама (-ш) (д, д)
поступь – болар (д)
постучать – тата де
постучаться – хӀама тóха
постфактум – даьчул тӀехьагӀа
постыдить – бехк бáккха
411 П
постыдиться – эхь хéта
постыдный (прил.) – доастама
посуда – пхьéгӀа (-ш) (й, й)
посудить – уйла е
посудный (прил.) – пхьéгӀий
посулить – дош дала
посуточно (нареч.) – хӀара деннеи-бийсаннеи
посуточный (прил.) – хӀара деннеи-бийсаннеи
посчастливиться – ираз хилла
посчитать (пересчитать) – дагарде // лáрхӀа
посчитать (счесть) – мотта // хéта
посчитаться (рассчитаться) – дéкхар дӀадала // мах дӀабала
посчитаться (свести счёты) – юхадéкъа
посчитаться (принять во внимание) – дагалáца
посылка – дахьийтар (-аш) (д, д)
посыльный – къаь (-й) (в, б)
посыпать – тӀахьарца // хьáрца // тасса
посыпаться – Ӏодáржа // Ӏолéга // Ӏомахка
посягательство – гӀортар (д)
посягнуть – гӀорта
пот – хьоцар (д)
по-табасарански (нареч.) – тӀабасрошха // тӀабасрой меттала // тӀабасрой Ӏаьдалах
по-таджикски (нареч.) – таджикашха // таджикий меттала // таджикий Ӏаьдалах
потайной (прил.) – къáйлагӀара // къáйлен
потакать – магийта
потанцевать – халхавáла
потасовка – вӀашагӀлатар (-аш) (д, д)
по-татски (нареч.) – таьташха // таьтий меттала // таьтий Ӏаьдалах
потащить – токхаде // дӀатокхаде
потащиться – ваха
по-твоему (нареч.) – хьóна хéтачох // хьóга диллача // хьа хьехарах // хьона дезачох
потворство – магийтар (д) // тӀатоадар (д)
потворствовать – магийта // тӀатоаде
потёмки – боад (б)
потемнеть – баьддерза
П 412
потемнеть (в глазах) – бӀаргашка боад тоха // бӀаргашка шийк отта
потение – хьоцар дáлар (д)
потепление – йӀоахъялар (д)
потеплеть – йӀоахъяла
потереть – хьакха
потереться – дуадала
потерпевший (бедствие) (прич.) – бохам баьнна
потерпевший (поражение) (прич.) – ийша
потерпевший (прил.) – зе хинна
потерпеть (поражение) – эша
потерпеть (проявить терпение) – ла // сатóха
потерпеть (убытки) – хила
потёртый (прич., прил.) – дуадéнна
потеря – доадар (д) // довр (д)
потерянный (прил.) – дáйна
потерянный (прич.) – дáйна // доадаь
потерять – доаде
потеряться – дов
потеснить – готтде
потесниться – готтвала
потеть – хьоцар дáла
потеха – зокх (б) // сакъердам (-аш) (б, д)
потешить – самукъадáккха
потешиться (над кем-либо) – кхáрда
потешно (нареч.) – сакъердалуш
потешный (прил.) – зокх бола // сакъердаме
потирать – кулг хьакха
потихоньку (нареч.) – шорта // шорттига // сих ца луш
потливый (прил.) – хьоцардувла
потник – талба (-ш) (й, й)
потница (подвьючное седло коня) – талба (-ш) (й, й)
потница (подвьючное седло осла) – къурда (-ш) (й, й)
потный (прил.) – хьоцардаьнна
поток (горный) – Ӏим (й)
поток (группа) – тоаба (-ш) (й, й)
413 П
поток (людской) – дóладéнна адам (д)
поток (река) – чехка доагӀа хи||й (-ш) (д, д)
потолок – бада (-ш) (б, д)
потолочный (прил.) – тховна
потолстеть – сомдала // дарста
потом (нареч.) – тӀаккха // тӀехьагӀа // цул тӀехьа
потомок – тӀехье (-наш) (й, й)
потомство – тӀехье (-наш) (й, й) // фу (д)
потому (нареч.) – цудухьа
потому (союз) – хӀана // хӀана аьлча
потонуть – хила даха
потоп – хий óттар (д) // хий тӀадáлар (д)
потопить – хила дахийта
поторапиться – сихдала // сухал бе
поторапливать – сихде // сухал байта
поторапливаться – сихдала // сухал бе
поторопить – сихде // сухал байта
потратить – дохка // дӀадахийта
потратиться – дохка
потребность – хьашт (-аш) (д, д)
потребный (прил.) – хьашт дола
потребоваться – хьашт хила // эша
потрескаться – лелха // эттӀа
потрескивать – лелха
по три – кхоккха
потрогать – кулг тóха // кулг хьакха
потроха – чураш (й)
потрошить – чураш хьаяха
потрусить – дéгаде // оагаде
потруситься – дéгадала // оагадала
потрясти – дéгаде // оагаде
потупиться – корта чубаха
по-турецки (нареч.) – туркашха // туркий меттала // туркий Ӏаьдалах
по-туркменски (нареч.) – туркменашха // туркмений меттала // туркмений Ӏаьдалах
потускнелый (прил.) – кхаьла // баьддийрза
П 414
потускнеть – кхала // баьддерза
потусторонний (загробный) (прил.) – Ӏаьхартера // Ӏелара
потусторонний (расположенный на другой стороне) (прил.) – дехьара
потухание – йовр (д)
потухнуть – йов
потухший (прил.) – йайна
потухший (прич.) – йайна // баьддийрза
по-тушински (нареч.) – тушхошха // тушхой меттала // тушхой Ӏаьдалах
потушить – доаде // дӀадоаде
по-тюркски (нареч.) – тюркашха // тюркий меттала // тюркий Ӏаьдалах
потяжелеть – дездала
потянуть – дӀа-юхаóза // óза // дӀаóза // хьаóза
потянуться – соттаве // óзавала // дӀакхóвда // вӀаштӀехьа а даьнна доладала
поубавить – лаьгӀде
по-убыхски (нареч.) – убхашха // убхий меттала // убхий Ӏаьдалах
по-удински (нареч.) – удашха // удий меттала // удий Ӏаьдалах
поужинать – пхьор даа
по-узбекски (нареч.) – узбекъо // áланой меттала // áланой Ӏаьдалах
по-уйгурски (нареч.) – уйгӀурошха // уйгӀурой меттала // уйгӀурой Ӏаьдалах
по-украински (нареч.) – украинхошха // украинхой меттала // украинхой Ӏаьдалах
поумнеть – хьаькъал чу вá
поутру (нареч.) – сецца // Ӏурра
поучать – хьéхар де
поучение – хьéхар (-аш) (д, д)
поучительный (прил.) – хьéхаме
по-финнски (нареч.) – суомашха // суомий меттала // суомий Ӏаьдалах
по-французски (нареч.) – фаьренгашха // фаьренгий меттала // фаьренгий Ӏаьдалах
похвала – могадар (д) // хоастадар (д)
похвалить – могаде // хоастаде
по-хваршински (нареч.) – акъилкъошха // акъилкъой меттала // акъилкъой Ӏаьдалах
по-хевсурски (нареч.) – пхешха // пхий меттала // пхий Ӏаьдалах
по-хиналугски (нареч.) – кетшашха // кетший меттала // кетший Ӏаьдалах
похититель – лочкъадер (-аш) (в, б)
похитить – лочкъаде
похищение – лочкъадар (д)
415 П
похлёбка – дилла(й)
похлёбка (для скотины) – муж (б)
похлёбка (для собак) – деш (д)
похлопать – тóха
поход – дӀаóзар (д)
походка – болар (д)
похожесть – тарал (д)
похожий (прил.) – тара
похолодание – шéлал óттар (д)
похоронить – дӀадолла
похороны – таьзет (-аш) (д, д)
по-хорошему (нареч.) – дикаца // хозача оагӀорахьа
похорошеть – хоза хила // тоадала
похудевший (прич.) – гӀелдéнна
похудеть – гӀелдала
по-хурритски (нареч.) – хуррашха // хуррий меттала // хуррий Ӏаьдалах
поцарапать – сек дáккха // марцхилг даккха
поцарапаться – сéкаш дáха
по-цахурски (нареч.) – цӀахбашха // цӀахбий меттала // цӀахбий Ӏаьдалах
по-цезски (нареч.) – дидошха // дидой меттала // дидой Ӏаьдалах
поцеловать – барт бáккха
поцелуй – барт (-аш) (б, д) // барт бáккхар (д)
по-цоватушински (нареч.) – бацошха // бацой меттала // бацой Ӏаьдалах
по-цудахарски (нареч.) – цӀадахрошха // цӀадахрой меттала // цӀадахрой Ӏаьдалах
початок – ка (-наш) (б, д)
почаще (нареч.) – каст-каста
почва – лаьттан тӀоа (-ш) (б, д)
почвенный (прил.) – лаьттан тӀоана
по-человечески (нареч.) – адамашха
почему (нареч.) – хӀана
почему-то (нареч.) – сендухьа да а ца ховш
почерк – яздара оамал (-аш) (й, й)
по-черкесски (нареч.) – черсашха // черсий меттала // черсий Ӏаьдалах
почернеть – Ӏаьрждала
почесать – мӀáраш хьакха
П 416
почесаться – мӀáраш хьакха
почесть – сий дар (д) // лáрхӀар (д)
почёт – сий (д)
почётное место – баьрче (й)
почётный (прил.) – сийдола // сийлен // магӀара
по-чеченски (нареч.) – нохчашха // нохчий меттала // нохчий Ӏаьдалах
почечный (анат.) (прил.) – жамарий
почечный (бот.) (прил.) – чӀонака
починить – тоаде
починка – тоадар (д)
почистить – цӀенде
почиститься – цӀендала
почитание – хам (б) // хамбар (д) // лáрхӀар (д)
почитать – лáрхӀа // сий де // хам бе
почка (анат.) – ж||им (-амараш) (б, д)
почка (бот.) – чӀонак (-аш) (й, й)
почкование (бот.) – чӀонакаш тóхар (д)
почковаться (бот.) – чӀонакаш тóха
почта – пошт (й)
почтальон – пошт кхухьар (-аш) (в, б)
почтальонка – пошт кхухьар (-аш) (й, б)
почтение – лерхӀам (б)
почтенный (прил.) – сийдола
почти (нареч.) – гаргга // дукха хӀама ца эшаш
почтительно (нареч.) – сий деш
почтительный (прил.) – сий деш дола
почтить – лáрхӀа
почтовый (прил.) – пошта // поштера
почудиться – хéта // мотта
по-чукотски (нареч.) – чукчашха // чукчий меттала // чукчий Ӏаьдалах
почуять – сакхé // хоадала
по-шапсугски (нареч.) – шапсигӀашха // шапсигӀий меттала // шапсигӀий Ӏаьдалах
пошатнуть – гӀолдáккха
пошатнуться – гӀолдáла // тарка
пошатывание – гӀолдáхар (д) // таркар (д)
417 П
пошатывать – гӀолдáха // терка
пошатываться – гӀолдáха // терка
пошевельнуть – мéттагӀхьоаде
пошевельнуться – мéттагӀхьá
пошив – тéгар (-аш) (д, д)
пошивочный (прил.) – хӀамáш тéга
пошить – тéга
пошлина – йоал (-аш) (й, й)
пошлость – сий доаца гӀулакх (-аш) (д, д)
пошлый (прил.) – сий доаца
по-шотландски (нареч.) – шатӀландхошха // шатӀландхй меттала // шатӀландхй
Ӏаьдалах
пошутить – бéгаш бе
пошутить – бéгаш бе
пощада – къахéтам (б)
пощадить – къахéтам бе
пощёчина – тӀоара тóхар (д)
по-эстонски (нареч.) – эсташха // эстий меттала // эстий Ӏаьдалах
поэт – оазалч||а (-ий) (в, б)
поэтесса – оазалч||а (-ий) (й, б)
поэтому (нареч.) – цудухьа
поэтусторонний (прил.) – сехьара
по-эфиопски (нареч.) – хӀабишашха // хӀабиший меттала // хӀабиший Ӏаьдалах
появиться – гучадáла // дӀадóладала
появление – гучадáлар (д)
по-якутски (нареч.) – сахашха // сахий меттала // сахий Ӏаьдалах
по-японски (нареч.) – японхошха // японхой меттала // японхой Ӏаьдалах
пояс – тӀехкар (-аш) (д, д)
пояс (широкий) – шера тӀехкар (-аш) (д, д)
пояснение – дóвзийтар (д) // кхéтавар (д)
пояснение (грамм.) – кхéтор (д)
пояснительный (прил.) – дóвзийташ дола // кхéтавеш дола
пояснить – дóвзийта // кхéтаве
поясница (анат.) – юкъ (йóвкъаш) (й, й) // тӀехкарашке (й)
права (людей) – бокъонаш (й)
П 418
правда – бакъдар (-аш) (д, д)
правдивость – бакъхилар (д)
правдивый (прил.) – бакъдола
праведность – доакъалал (й)
праведный (прил.) – даькъала
правило – бокъо (-наш) (й, й)
правильно (нареч.) – нийса
правильный (прил.) – нийса // бакъахьара
правительство – доалче (-наш) (й, й)
правитель – мехкадá (-й) (в, б)
править (исправлять) – нийсде // тоаде
править (руководить) – кулгалде // доалде
правление – кулгалдар (д)
правнук (сын дочери дочери) – йиӀий йиӀий воӀ (къонгаш) (в, б)
правнук (сын дочери сына) – виӀий йиӀий воӀ (къонгаш) (в, б)
правнук (сын сына дочери) – йиӀий виӀий воӀ (къонгаш) (в, б)
правнук (сын сына сына) – виӀий виӀий воӀ (къонгаш) (в, б)
правнучка (дочь дочери дочери) – йиӀий йиӀий йоӀ (мехкарий) (й, б)
правнучка (дочь дочери сына) – виӀий йиӀий йоӀ (мехкарий) (й, б)
правнучка (дочь сына дочери) – йиӀий виӀий йоӀ (мехкарий) (й, б)
правнучка (дочь сына сына) – виӀий виӀий йоӀ (мехкарий) (й, б)
право – бокъо (-наш) (й, й)
правовед – бокъонаш йовзар (-аш) (в, й, б)
правовой (прил.) – бокъоний
правонисание – нийсаяздар (д)
правша – аьттиг (-аш) (в, й, б)
правый (сторона) (прил.) – аьтта оагӀора
правый (справедливый) (прил.) – бакъдола // нийса
правящий (прич., прил.) – кулгалду // доалду
праздник – цӀай (-наш) (д, д)
праздничный (прил.) – цӀай дола
празднование – цӀай дездар (д)
праздновать – цӀай дезде
праща – ширдолг (-аш) (й, й)
пребывание – хилар (д)
419 П
пребывать – хила
превалировать – керттера хила
превзойти – тӀеххила
превозмочь – эшаде // тола
превосходный (прил.) – башха // тӀехдика
превосходство – совле (-наш) (й, й) // толар (д) // тӀеххилар (д)
превратить – дáккха // де
превратиться – дáла // хила
превратно (нареч.) – хáрцахьа // юхамаччахьа
превратность – хувцалуш хилар (д)
превратный (прил.) – хувцалуш дола
превращение – дáлар // хилар
превысить – совдáккха // тӀехвáла
превыше – лоархӀамегӀа // дóккхагӀа
преграда – духьале (-наш) (й, й) // новкъарле (-наш) (й, й)
преградить – дехка // духьале е // новкъарле е
предание – шира дувцар (-аш) (д, д)
преданность – мутӀахьа хилар (д)
преданный (прил.) – мутӀахьа
предательство – гадохкар (д) // тийшаб||олх (-алхаш) (б, д)
предатель – тийшаболх баьр (-аш) (в, б) // гадехкар (-аш) (в, б)
предательница – тийшаболх баьр (-аш) (й, б) // гадехкар (-аш) (й, б)
предать – тийшаболх бе // гадохка
предвзятость – óзабéзам (-аш) (б, д)
предводитель – баьчча (-ш) (в, б)
предел (граница) – доаз||ув (-онаш) (д, д)
предел (о времени) – цхьа ха йола
предельный (прил.) – тӀеххьара
предзнаменование – хургхилара белгало (-наш) (й, й)
предисловие – хьалхара дош (д)
Предкавказье – Кавказасехье (й)
предки – даьй (б) // дай (б)
предлог – бахьан (-аш) (д, д)
предлог (грамм.) – дешхьалхе (-наш) (й, й)
предложение – áлар (д) // тӀадиллар (д)
П 420
предложение (грамм.) – предложен||и (-еш) (й, й)
предложить – áла // тӀадилла
предмет – хӀама (-ш) (й, й)
предназначить – хьожаде
предок – да (-й) (в, б)
предоставить – дала
предоставление – далар (д)
предостережение – лорадер (д)
предостеречь – лораде
предохранение – лорадар (д)
предохранить – лораде
предохранительный (прил.) – лорадеш дола
предплечье (анат.) – пхьарс (-аш) (б, д)
предплужник – нухдувгӀарг (-аш) (д, д)
предполагать – дага хила // хéта // мотта
предположение – хéтар (-аш) (д, д) // хéтадалар (д) // дагахилар (д)
предпочтение – бакъахьа хетар (д) // толашагӀа хéтар (д)
предпочтительный (прил.) – толашагӀа дола
предрассветный (прил.) – Ӏийкъен
предрассудок – харцтéшар (-аш) (д, д)
предприимчивость – хьинар долаш хилар (д)
предприимчивый (прил.) – хьинар дола
предсердие (анат.) – дегтӀе (-наш) (й, й)
представитель – викал (-аш) (в, б)
представительница – викал (-аш) (й, б)
представительство – викалал (д)
представить – сурт óттаде // дóвзийта
представиться – ше вóвзийта // хéтийта // моттийта
представление – дӀахьóкхар (д) // дóвзийтар (д) // сурт óттадар (д)
представлять – викал хила // лоархӀаме хила
предупредить – хоам бе // дӀаáла
предупреждение – хоам бар (д) // дӀаáлар (д)
Предуралье – Уралхсехье (й)
предусмотреть – хьалххе белгалде // хьалххе ховш хила
предусмотрительный (прил.) – хьалххе ховш вола
421 П
предчувствие – сааькхъахар (д) // синхоам (-аш) (б, д)
предчувствовать – сааькхъаха
предъявить – дӀагóйта // дӀахьóкха
предьявление – дӀагóйтар (д) // дӀахьóкхар (д)
прежде (нареч.) – хьалха // хьалхагӀа
преждевременность – хáнал хьалха хилар (д)
преждевременный (прил.) – хáнал хьалха
прежний (прил.) – хьалхара
презентация – дóвзийтар (-аш) (д, д)
президент – мехкда (-й) (в, б)
презирать – кхáрда
презирающий (прич.) – кхáрда
презрение – кхоардам (б)
презрительность – кхоардам (б)
преимущественно (нареч.) – дукхагӀа долча даькъе
преимущественный (прил.) – дукхагӀа дола // дóккхагӀа дола
преимущество – сóвле (-наш) (й, й) // тӀеххилар (д) // толашагӀа хилар (д)
преисподняя – Ӏел (й) // Ӏаьхарте (й)
преклонный (прил.) – ха яхá // къаденна
прекословить – духьалле
прекрасно (нареч.) – тӀехдика // тӀеххоза
прекрасный (прил.) – тӀехдика // тӀеххоза
прекратить – сóцаде // сацийта // юкъахдита
прекратиться – саца // чакхдáла // юкъахдиса
прекращение – соцадар (д) // чакхдáккхар (д)
прелестный (прил.) – дика // хоза
прелесть – дика хилар (д) // хоза хилар (д) // хозне (й)
прелый (прил.) – дохкадéнна // телха
прельстить – вéзавалийта // мерзве
прельститься – вéзавала // мерзвала // Ӏéхавала
премия – совгӀат (-аш) (д, д)
пренебрегать – кхáрда // цавáша // цалáрхӀа
пренебрегающий (прич.) – кхáрда // цавáша // цалоархӀа
пренебрежение – кхоардам (-аш) (б, д) // цавáшар (д) // цалáрхӀар (д)
пренебрежительно (нареч.) – кхáрдаш // ца вáшаш // ца лоархӀаш
П 422
пренебрежительность – кхоардам (-аш) (б, д)
пренебрежительный (прил.) – кхáрда // ца вáша // ца лоархӀа
преобразить – хувца
преобразование – хувцам (-аш) (б, д)
преобразователь (прибор) – хувцар (-аш) (й, й)
преобразователь (реформатор) – хувцам бер (-аш) (в, б) // хувцамаш дер
(-аш) (в, б)
преобразовательница (реформатор) – хувцам бер (-аш) (й, б) // хувцамаш дер
(-аш) (й, б)
преобразовать – хувца
препирательство – къóвсам (-аш) (б, д)
препираться – къóвсам бáха
преподавание – хьéхар (д)
преподаватель – хьéхархо (-й) (в, й, б)
преподавать – хьéха
преподать – хьéхам бе
препятствие – духьале (-наш) (й, й) // новкъарле (-наш) (й, й)
препятствовать – духьале е // новкъарло е
прервать – юкъахдита // соцаде
прерваться – саца // хáда // юкъахдиса
пререкание – къóвсам (-аш) (б, д)
пререкаться – къóвсадала
пресечение – соцадар (д)
пресечь – соцаде
преследование – тӀакхéр (д)
преследовать – тӀехьадáла
пресмыкающееся – тéкхадийнат (-аш) (д, д)
пресно (нареч.) – теза
пресноводный (прил.) – тезача хи чура
пресность – тезал (д)
пресный (прил.) – теза
прессование – тувсар (д) // тоӀадар (д) // теӀадар (д)
прессовать – тоӀаде
преступление – зулам (-аш) (д, д)
преступнник – зуламхо (-й) (в, б) // уврка (-ш) (й, й)
423 П
преступнница – зуламхо (-й) (й, б) // уврка (-ш) (й, й)
преступность – зулам (-аш) (д, д) // зуламе хилар (д)
преступный (прил.) – зуламе
претворить – кхоачашде
претвориться – кхоачашхила
претендовать – хила гӀерта
претерпеть – хало лá
преувеличить – тӀехдáккха // дóккха де
преуменыпить – кӀезигде
преуспеть – толам бáккха
при (посл.) – уллув // юххе // лалла
Приазовье – Азовйисте (й)
Приаралье – Аралйисте (й)
приаральский (прил.) – Аралйистéра
прибавигь – тӀатóха
прибавиться – тӀакхéта
прибавка – тӀатóхар (-аш) (д, д)
прибавление – тӀакхéтар (д)
Прибайкалье – Байкалйисте (й)
прибайкальский (прил.) – Байкалйистéра
прибалтийский (прил.) – Балтйистéра
Прибалтика – Балтйисте (й)
прибить – дӀатóха // тӀатóха // хьалтóха
приближаться – гаргааха
приблизить – гаргадá // гаргакхоачаде
приблизиться – гаргадаха // гаргакхáча
прибрать – цӀенде
прибрежный – хийистéра // бердйистéра
прибывать – кхáча
прибыль – пáйда (-ш) (б, д)
прибыльный (прил.) – пáйдане
прибытие – хьакхáчар (д)
прибыть – кхáча // хьакхáча // хьадахка
привезти – хьадá
приверженный (прил.) – мутӀахьа вола
П 424
привести – хьадоаладе
привести в чувство – хьакхéтаве
приветливо (нареч.) – бéзаме // тӀéра
приветливый (прил.) – бéзаме // тӀéра
приветствие – моаршал (д) // салам (д)
приветствовать – моаршал хатта
привидение – бӀарлагӀа (-ш) (й, й)
привлечь – гаргаóза // тӀаóза
привозить – хьакхахьа
Приволжье – Идалсехье (й)
привыкание – Ӏамар (д)
привыкнуть- Ӏама // дӀаӀама
привычка – Ӏомадаьр (-аш) (д, д) // Ӏомар (д) // мерздалар (д)
привычный (прил.) – Ӏемá дола // Ӏомадаь дола // довзаш дола
привязанный (прич.) – дӀадийхка
привязанный (прил.) – тӀéра дола
привязать – дéхка // дӀадéхка
привязаться – дӀадéхкадала // дувзадала // дéзадала
привязь – караз (-аш) (д, д)
пригласить – чухьéха // чудéха
приглашать – чухьéха // чудéха
приглашение – чухьéхар (д) // чудéхар (д)
приглашённая (сущ.) – чухьийхар (-аш) (й, б) // йийхáр (бийхараш) (й, б)
приглашённая (прич.) – чухьийха // йийха
приглашённый (сущ.) – чухьийхар (-аш) (в, б) // вийхáр (бийхараш) (в, б)
приглашённый (прич.) – чухьийха // вийха
приглушенный (цвет) (прич.) – теӀа
приглядеть – бӀарглакха
пригнать – хьалалла
пригнуть – Ӏочусоттаде // Ӏогоамде
пригнуться – Ӏочусатта // Ӏогоамдала
приговор (судебное решение) – кхел (-аш) (й, й) // соцам (-аш) (б, д)
пригодиться – накъадáла
пригодность – мегаш дола
пригодный (прил.) – мегаргдола
425 П
пригонять – хьалехка
пригорелый (прил.) – даьгá
пригорелый (пахнущий гарью) (прил.) – кхакхара хьадж йоагӀа
пригореть – дáга
пригореть (о жидкой пище) – кхакхардола
Пригородный район – Палме шахьар (й)
пригоршня – коана (-ш) (й, й)
приготовить – кийчде
приготовиться – кийчдала
приготовление – кéчам (б)
пригреть – дӀоахде
пригреться – вӀоахвала
пригубить – берте дахьа
придавить – тоӀаде
приданое – поартал (-аш) (й, й)
придвинуть – хьататта
приделать – хóтта
придумать – дагадóха
приезд – хьакхáчар (д) // вáр (д)
приезжая (сущ.) – хьакхаьчар (-аш) (й, б) // éнар (баьхкараш) (й, б)
приезжий (сущ.) – хьакхаьчар (-аш) (в, б) // вéнар (баьхкараш) (в, б)
приезжий (прил.) – хьакхаьча // вéна
приём – хьисап (-аш) (д, д)
приесться – Ӏаткъа
приехать – кхáча
прижатие – тоӀадар (д) // теӀадар (д)
прижать – дӀатоӀаде // тӀатоӀаде
прижаться – таӀа // дӀатаӀа // тӀатаӀа
прижимание – тоӀадар (д) // теӀадар (д)
прижимать – тоӀаде
прижимающий (прич.) – теӀаду
приз – совгӀат (-аш) (д, д)
призвать – тӀадéха // кхáйка // дéха
приземистый (прил.) – лоха текха // лохига
приземление – Ӏодóссар (д) // лаьтта дóссар (д) // лаьтта Ӏохар (д)
П 426
приземлить – Ӏодóссаде // лаьтта дóссаде // лаьтта Ӏохоаде
приземлиться – Ӏодóсса // лаьтта дóсса // лаьтта Ӏохá
признак – белгало (-наш) (й, й)
признание (в чём-то) – дари (д) // мукӀарло (-наш) (й, й) // даридар (д)
признание (кого-то, что-то) – къоабалдар (д)
признанный (прич.) – къоабалдаь тӀаийца
признанный (прил.) – цӀихезá
признать – къоабалде // тӀаэца
признаться – дариде
призрак – бӀарлагӀа (-ш) (й, й)
призрачный (от слова «призрак») – бӀарлагӀá // хéтадéнна // тардéнна
призрачный (мнимый) – кхéташ доаца
призреть – хьажа // йоакхо е
призыв – кхайкар (-аш) (д, д) // тӀахьéхам (-аш) (б, д)
прийти – дá // дола // дáхка // хьада // тӀада
прийти в себя – хьакхéта
приказ – амар (-аш) (д, д)
приказать – амар дала
приказывать – амар тéла
Прикарпатье – КхерпатӀйисте (й)
Прикаспий – Къаспийисте (й)
прикинуться – кеп óттае
приклад – топа б||ух (-óвхамаш) (б, д)
приклеивать – дӀалетаде
приклеить – тӀалотаде
приколотить – тӀатóха
прикосновение – хьокхадалар (д)
прикоснуться – хьокхадала
прикрепить – хотта // дӀатӀачӀоагӀде
прикрепиться – хоттадала // дӀатӀачӀоагӀдала
прикрепление – хоттар (д) // дӀатӀачӀоагӀдар (д)
прикрикнуть – тӀачóвха
прикрутить – дӀахьóвзаде // дӀадехка
прикрыть – тӀадилла // тӀатилла // къáйладахьа // тӀакъóвла
прикрыться – дӀалачкъа // хьулавала // къáйладахьа // тӀакъóвладала
427 П
Прикубанье – Къóбанйисте (й)
прикусить – царг тóха
прилагательное – белгалд||ош (-ешáш) (д, д)
приладить – дӀанийсде
приласкать – хьáста
приласкаться – хьоастадала
прилепить – дӀатӀалотаде
прилепиться – дӀатӀалата
прилететь – хьакхáча
прилечь – хаьнарвáла
прилив – хий дестар (д)
прилив (морской) – форд бестар (д)
прилипнуть – тӀалата // дӀатӀалата
приличие – эздел (д)
приличный (прил.) – тáйна // тоамбола // эздий
приложение – тӀатéхар (-аш) (д, д)
приложение (грамм.) – юхедуллар (-аш) (д, д)
приложить – юхéдилла // тӀатóха // тӀадилла
прильнуть – дӀахьарча
приманка – Ӏехорг (-аш) (й, й)
применение – пáйда эцар (д)
применить – пáйда эца
пример – масал (-аш) (д, д) // хьóкхам (-аш) (б, д)
примерзнуть – дӀалата
примерить – диста
примерка – дистар (д)
примерный (прил.) – бакъахьара
примесь – дӀаэдаьр (-аш) (д, д) // эяь хӀама (-ш) (й, й)
примета – белгало (-наш) (й, й)
приметить (отметить) – белгалде // белгалдáккха
приметить (увидеть) – бӀазембáккха
приметный (прил.) – белгала
примечание – белгалдáккхар (д)
примечание (зрением) – бӀазéм (б)
примирение – тоам (-аш) (б, д) // мáшар (б)
П 428
примирительный (прил.) – тоам бу // мáшар бу
примириться – тá // мáшар бе
примкнуть – дӀакхéта
приморский (прил.) – фордйистéра
приморье – фордйисте (й)
примыкание – дӀакхéтар (д) // тӀатóвжар (д)
примять – тоӀаде // хьéрчаде
примяться – тоӀадала
принадлежать – доалахьа хила
принести – дá // хьадá
принизить – кӀезигде
приноровить – дӀатарде // дӀанийсде
приноровиться – дӀатардала // дӀаӀама
приносить – хьакхахьа
приношение – совгӀат (-аш) (д, д)
принудить – низ бе
принуждение – низбар (д) // пáргӀата цахилар (д) // ший лоӀаме цахилар (д) //
лоӀамза хилар (д) // кортамукъа цахилар (д)
принюхиваться – хьадж яха
принятие – тӀаэцар (д)
принять – тӀаэца // хьаэца
приняться – тӀадéрза // доладала
приобщение – дӀакхéтар (д) // юкъедахийтар (д) // дӀатóхар (д)
приобщить – чуóза // юкъедахийта // дӀатóха
приобщиться – дӀакхéта // юкъедаха
приоритет – хьалхале (-наш) (й, й)
приоритетный (прил.) – хьалхар дола
приостановить – соцаде // сацийта // лаьгӀде // лаьгӀдалийта
приостановиться – саца // соцадала // лаьгӀдала
приостановка – соцадар (д) // сацар (д) // соцадалар (д) // лаьгӀдалар (д)
припадок – чоап бар (д)
припадочный (прил.) – чоап йоагӀаш вола // чоап уха
припайка – лотор дар (д)
припас – кхоачам (б)
припасти – кхоачо е // Ӏалашде
429 П
припасы – кхоачо (й) // Ӏалашо (й)
припаять – лотор де
приплюсовать – тӀатóха
припомнить (вспомнить) – хьадагадóха // дагадá
припомнить (не простить) – духьалдáккха // ца дита
припомниться (что-то) – хьадагадóха // дагадá
припомниться (не проститься) – духьалдáла
приправа – чам тоабу хӀама (-ш) (й, й)
приправить – чам тоабе
припрятать – дӀалочкъаде
припугнуть – кхéраде
припухлость – зӀамига дестар (д)
припухлый (прил.) – кӀеззига дийста
припухнуть – зӀаммига деста
приравнять – дӀанийсде // лархӀа // тарде
припухнуть – зӀаммига деста
приравнять – дӀанийсде // лархӀа // тарде
прирасти – дегӀадá
приращение – тӀакхéтар (д) // совдáлар (д)
прирезать (кого, что) – урс хьакха
прирезать (добавить) – хьатӀахоадае
приречье – хийисте (й)
природа – Ӏáлам (д) // буне (д) // кхоллам (б)
природный (прил.) – Ӏáлама
природный (врождённый) (прил.) – вича денз дола
прирост – алсамдалар (д)
прирученный (прич.) – караӀамá // караӀомадаь
приручить – караӀомаде
приручиться – караӀама
присвоение – доаладерзадар // далар (чин)
присвоить – доаладерзаде // дала (чин)
приседание – Ӏолохдалар (д) // Ӏохáр (д)
присесть – ӀотаӀа // Ӏохá // Ӏолохдала
прискорбие – нóвкъа хилар (д)
прискорбный (прил.) – нóвкъа дола
П 430
прислать – дáйта
прислонить – дӀатӀаóттаде
прислониться – таӀа // дӀатӀаóтта
прислуга – гӀулакхч||а (-ий) (в, й, б)
прислуживание – Ӏунал (д)
прислуживать – Ӏунал де
прислушаться – ладувгӀа
присмотр – соакхо (-наш) (й, й) // хьожалга (д) // хьажар (д)
присмотреть – хьажа // бӀарглакха // йоакхо е
присмотреться – хьажа
присниться – гӀа го // гӀáнахьа го
присоединение – дӀахоттар (д) // тӀатóхар (д) // дӀакхéтар (д)
присоединить – дӀахотта // тӀатóха
присоединиться – дӀакхéта // дӀахоттадала
приспособление (орудие) – гӀирс (-аш) (б, д)
приспособление (привыкание) – дӀаӀамар (д) //дӀатардалар (д)
приспособление (от глагола «приспособить») – юхатоадар (д)
приспособленность – тарлуш хилар (д) // мегаш хилар (д)
приспособленчество – дӀатӀатовжаш хилар (д)
приставка (грамм.) – дешхьалхе (-наш) (й, й)
пристально (нареч.) – кӀирдéнна
пристальный (прил.) – кӀирдéнна
пристанище – Ӏер (-аш) (д, д) // Ӏе моттиг (-аш) (й, й)
пристань – кéмай Ӏер (-аш) (д, д)
пристегать – шенг тóха
пристегнуть – дӀаболла // дӀакъóвла
пристойность – эздел (д)
пристойный (прил.) – эздий // гӀулакхаца
пристрастие (отношение) – óзабéзам (-аш) (б, д)
пристрастие (влечение) – мерздалар (д)
пристрастный (прил.) – óзабéзама
приступ (штурм) – чухьéлхар (д)
приступ (припадок) – чоап (й)
пристыдить – бехк бáккха
присунженский (прил.) – Шолжйистéра
431 П
присутствие – хилар (д)
присутствовать – хила
присущий (прил.) – доалла // массаза а дола
присыпать – хьарца // тӀахьарца
присыпка – хьарцар (д) // тӀахьарцар (д)
присяга – дув (-наш) (б, д) // чӀоагӀо (-наш) (й, й)
присягнуть – дув баа // чӀоагӀо е
притаиться – дӀахьуладала // дӀалачкъа
притворить – дӀакъóвла
притвориться – моттийта
притворный (прил.) – моттийта деш дола
притворство – моттийта лéладу хӀама (-ш) (д, д) // киловзал (-аш) (й, й) //
хӀилла (й)
притеречный (прил.) – Теркйистера
Притеречье – Теркйисте (й)
притерпеться – лá // сатóха
притеснение – гóтто (й) // гӀéлал (й)
притеснитель – гӀéлал яхьар (-аш) (в, б)
притеснить – гóтто е // гӀéлал я
притихнуть – те // саца
приткнуть – дӀатарде
приткнуться – дӀатардала
приток (реки) – га (-наш) (д, д)
приток (от глагола «притекать») – чудар (д) // хьатӀадар (д)
притолока – наӀара сáнагӀа (-ш) (д, д) // тӀера сáнагӀа (-ш) (д, д)
притом (союз) – цу тӀа // цул совгӀа
притупить – аьрхӀде
притупление – аьрхӀдалар (д) // аьрхӀдар (д)
притча – кица (-ш) (д, д) // кӀоанолг (-аш) (й, й)
притягательность – óзабéзам (-аш) (б, д)
притягательный (прил.) – тӀаóзара
притяжение – тӀаóзар (д)
притязание – гӀортар (д)
притязать – гӀорта
притянуть – гаргаóза // тӀаóза // хьатӀаóза
П 432
приукрасить – хозде
приукраситься – хоздала
приуменьшение – кӀезигдар (д) // лохдар (д)
приуменыпить – кӀезигде // лохде
приумножение – дéбар (д) // совдáлар (д) // дéбадар (д) // совдáккхар (д)
приумолкнуть – дӀате // дӀасаца
Приуралье – Уралхийисте (й)
приуральский (прил.) – Уралхийистéра
приучить – Ӏомаде // дáккха
приучиться – Ӏама // вáла
приход (от глагола «приходить») – хьадáр (д) // хьакхáчар (д)
приход (доход) – пайда (б)
приходить – дáхка // хьадáхка // хьааха
прихожая – от||ув (-ош) (д, д)
прихотливость – мухане хилар (д) // мух ухаш хилар (д)
прихотливый (прил.) – мухане // мух ухаш
прихоть – мух (-аш) (й, й)
прихрамывать – áстагӀлéлха
прицел – Ӏочо (-наш) (б, д)
прицеливаться – хьожаде
причал (место) – кéмаш сéца моттиг (-аш) (й, й)
причал (от глагола «причалить») – хи йисте дáр (д)
причал (канат) – кéмаш дӀадéхка муш (-арч) (б, д)
причалить – хи йисте дá
причём (союз) – цхьабакъда // цу тӀа // цул сóвгӀа
причём (нареч.) – сенна
Причерноморье – Ӏаьржафордайисте (й)
причина – бахьан (-аш) (д, д)
причинный (прил.) – бахьана
причитание – хьалха елхар (д)
причитать – хьалха елха
пришелец – тӀа||вéнар (-баьхкараш) (в, б)
пришить – дӀатӀатéга
пришлый (прил.) – тӀавéна
прищепка – кӀарг (-аш) (д, д)
433 П
прищурить – бӀаргаш тоӀаде
прищуриться – бӀаргаш тоӀаде
приют – фусам (-аш) (й, й)
приютить – тӀаэца
приязнь – эр-бéзам (б)
приятель – новкъост (-ий) (в, б) // хьаш||а (-ий) (в, б)
приятельница – неш (-аш) (й, б) // хьаш||а (-ий) (й, б)
приятельский (прил.) – новкъосташта юкъéра // нешашта юкъéра
приятно (нареч.) – тáйна // бéзаме // хоза
приятный (прил.) – тáйна // бéзаме // хоза
про (предл.) – лаьца // хьаькъехьа
проанализировать – тахка
проба – хьожалга (д) // хьажар (д)
проба (о еде) – Ӏамчам (-аш) (д, д)
пробел (грамм.) – юкъъяр (-аш) (й, й)
пробить – дáккха
пробиваться – чакхдувла // бухдувла // тӀадувла
пробиться – чакхдáла // тӀадáла
пробка – тӀус (-аш) (б, д)
пробковый (прил.) – тӀусаш ю
проблема – кхоачашде дéза гӀулакх (-аш) (д, д)
проблемный (прил.) – бáлен дийрза
проблуждать – тинна лéла
пробовать (что-тпо сделать) – хьажа
пробовать (еду) – Ӏамчамаш дáха
пробор (волос) – жӀáка (-ш) (д, д)
пробудить – сомадáккха
пробудиться – сомадáла
пробуждение – сомадáккхар (д) // сомадáлар (д)
пробурить – бурув чакхдáккха
пробующий (на вкус) (прич.) – кхоалла
пробыть – хила
провал – чукхéтар (д)
провалить – чутóха
провалиться – чукхéта
П 434
проваляться – дижа ала
проведать – бӀаргтóха // хьажа ваха
проведение – чакхдáккхар (д) // дӀадигар (д)
провезти – дӀадахьа // дӀадига
проверенный (прич.) – техка // зийна
проверить – тахка // зе // хьажа
провериться – тахкийта // хьажийта
проверка – тахкар (д) // зер (д) // хьажар (д)
проверочный (прил.) – тахкара
провести (помочь пройти) – тӀехдáккха // дехьадáккха
провести (насквозь) – чакхдáккха
провести (обозначить) – хьакха // де
провести (проложить) – дáккха // де
провести (осуществить) – чакхдáккха // де // кхоачашде
провести (обмануть) – Ӏéхаде // лéде
провести (пробыть) – дáккха
проветривание – фо кхéтийтар (д) // фо чудáйтар (д)
проветрить – фо кхéтийта // фо чудáйта
проветриться – фо кхéта // фо чудá
провеять – дега
провеяться – дегадала
провиант – напагӀа (д) // кхáча (б)
провизия – напагӀа (д) // кхáча (б)
провиниться – гӀáлатдáла
провинность – гӀáлат (-аш) (д, д) // бехк (-аш) (б, д)
провисание – Ӏоóлладалар (д) // Ӏочуóлладалар (д)
провиснуть – Ӏоóлладала // Ӏочуóлладала
провод – саьрг (-аш) (б, д)
проводимость – чакхдоалийташ хилар (д)
проводить (сопроводить) – дӀадига // накъадáккха
проводить (сквозь) – чакхдáха
проводы – накъадáккхар (д)
провожать – накъадáккха // накъадáха
провоз – дӀадахьар (д)
провозгласить – дӀакхáйкаде
435 П
провозглашение – дӀакхáйкадар (д)
провозиться – вáлла
провокатор – цӀурхо (-й) (в, й, б) // питамч||а (-ий) (в, й, б)
провокационный (прил.) – цӀур бола // питаме // тийшача балха
провокация – цӀур (б) // питам (-аш) (б, д) // тийшаб||олх (-елхаш) (б, д)
проволока (железная) – аьшкасаьрг (-аш) (б, д)
проволочный (прил.) – аьшкасаьрга
проворный (прил.) – кадáй
проворство – кадáй хилар (д)
провялить – маьлхе докъаде
провялиться – маьлхе докъадала
прогадать – гӀáлатдáла
прогиб – чусаттар (д)
прогладить – аьшк тóха
проглотить – дӀакхáлла
прогнать – дӀалалла // лалла // лахка // эккхаде // дӀаэккхаде
прогневать – эгӀаздига // дорхде
прогневаться – эгӀаздаха // дорхдала
прогнить – дохкадала
прогнуть – чусоттаде
прогнуться – чусатта
проговорить – áла
проговориться – áла цадоагӀар áла // áла цадезар áла
проголодать – меца хила
проголодаться – мецдала
прогореть – дáга
прогорклый (прил.) – кӀовдéнна // къахьдéнна
прогоркнуть – кӀовдала // къахьдала
прогревание – дӀоахдар (д)
прогреметь – къовкъа
прогресс – кáнадáлар (д)
прогрессировать (усиливаться) – кáнадáла // совдáла // чӀоагӀдала
прогрессировать (совершенствоваться) – тоадала // лакхдала
прогрести – дӀахьакха
прогреться – дӀоахдала
П 436
продавец – йохкархо (-й) (в, б)
продавить – дóхаде // кагде // áча
продавиться – дóха // кагдала // оачадала
продавщица – йохкархо (-й) (й, б)
продажа – дохкар (д) // дӀадóхкар (д)
продажный (прил.) – дохкаш дола
продать – дохка // дӀадохка
продаться – ший сий дохка
продвинуть – дӀататта // дӀатӀататта
продвинуться – доладала // гаьнадáла
проделать – дáккха // де
продемонстрировать – хьóкха // гóйта
продержать – доалладе
продержаться – лáтта
продеть – долла // чакхдáккха
продление – дӀаьхдар (д)
продлить – дӀаьхде // ха тӀехьаяккха
продлиться – дӀаьхдала
продовольственный (прил.) – кхáчан
продовольствие – кхáча (б)
продолжать – дӀадахьа // дӀахо дахийта
продолжаться – дӀадаха // дӀахо даха // дӀахила
продолжаться – дӀаьхдала
продолжение – дӀахододар (д) // дӀадахьар (д)
продолжительность – йоаккха ха
продолжительный (прил.) – дуккха
продолжить – дӀаьхде // тӀатóха
продольный (прил.) – дӀоахалла
продукт (съестный) – сурсат (-аш) (д, д) // напагӀа (д)
продукт (молочный) – мáша
продуктивно (нареч.) – пáйда беш // пáйда эцаш
продуктивность – пáйда беш хилар (д)
продуктивный (прил.) – пáйдана // пáйдане
продуктовый (прил.) – кхáчан
продуманность – уйла яь хилар (д)
437 П
продуманно (нареч.) – уйла яь
продуманный (прич.) – уйла яь дола
продушина – Ӏург (-аш) (д, д)
продымить – кӀураша дáккха
продымиться – кӀураша дáккха
проезд (от глагола «проехать») – тӀехдáлар (д)
проезд (место) – н||икъ (-аькъаш) (б, д)
проезд (переулок) – урамг (-аш) (й, й)
проездом (нареч.) – тӀехдоалаш
проехидна (зоол.) – зунгатзӀий (-наш) (й, й)
прожарить – кхарза
прожариться – кхорзадала
прожаренный (прич.) – кхарзá
прожектор – кизгадéттар (-аш) (й, й)
проживание – дáхар (д)
проживать – дáха
прожить – дáха // дáккха // ха яккха
прожорливость – сутарал (й)
прожорливый (прил.) – сутара
прозвать – цӀи тилла // цӀи дӀаяхийта
прозвенеть – тóха
прозвучать – дала // хаза
прозимовать – Ӏа дáккха
прозорливо (нареч.) – сакхувш
прозорливость – сакхувш хилар (д)
прозорливый (прил.) – сакхувш дола
прозрачность – чакхсадоагӀаш хилар (д)
прозрачный (прил.) – чакхсадоагӀа
прозрение (от глагола «прозреть») – бӀаргса мéттаóттар (д)
прозрение (прийти в себя) – хьаькъал чу вá
прозреть (стать зрячим) – бӀаргаса меттаóттар (д)
прозреть (понять) – кхéтаде
проиграть – эша
проигрыш – эшар (д)
произведение (творческое) – кхоллам (-аш) (б, д)
п 438
произведение (мат.) – Ӏовр (-аш) (д, д)
произвести (изготовить) – де
произвести (опыт) – де
произвести (расчёт) – такха
производительность – óвсарал (д)
производительный (прил.) – óвсара
производить – де
производиться – деш хила
производный (прил.) – хьадаь
производство – дар (д) // áрахéцар (д)
произнесение – áлар (д)
произнести – áла
произношение – áлар (д)
произойти (случиться) – хила // нийсдала
произойти (появиться) – дáла // дóладала // хьадáла
произрастание – тӀадáлар (д)
произрастать – хила
произрасти – тӀадáла
происходить – хьадáла
происхождение – хьадáлар (д)
происшествие – хиннар (-аш) (д, д)
пройдоха – хӀилланч||а (-ий) (в, б)
пройти (передвинуться) – даха
пройти (сквозь) – чакхдáла
пройти (покрыть расстояние) – никъ бе
пройти (миновать) – тӀехвáла
пройти (распространиться) – даржа
пройти (о времени) – дӀадаха // дӀадáла
пройти (прекратиться) – саца // чакхдáла
пройти (завершить) – чакхдáккха
прок – пáйда (-ш) (б, д)
прокалить – кхохкаде
прокалиться – кхохкадала
прокатить – хахка
прокатиться – хохкадала
439 П
прокипятить – кӀедж яккхийта
прокисание – мистдалар (д)
прокислый – мистдéнна
прокиснуть – мистдала
проклинать – серда // сардамаш дáха
проклясть – вий кхáйкае // наӀалт áла // сардам бáккха
проклятие – вий (й) // наӀалт (-аш) (д, д) // сардам (-аш) (б, д)
проклятый (прил.) – наӀалт хинна
прокомментировать – маӀан де
прокос – к||ес (-асараш) (д, д)
прокосить – кес дáккха
прокричать – цӀогӀа тóха // кхáйка
прокрут – кхастар (д)
пролегать – дӀабаха // чакхбáла
пролежать – ала
пролезть – чакхдáла // чудáла
пролететь – даха // гӀатта
пролив – форда оас||а (-ий) (б, д)
проливание – Ӏомохкадар (д)
пролить – Ӏомохкаде
пролиться – Ӏомахка
пролог – доладалар (д)
проложить – дилла // дáккха
проломать – кагдеш дáккха
проломаться – кагдала // чукхéта
проломить – кагде
проломиться – кагдала // чукхéта
промах – тилар (д) // цакхéтар (д) // гӀáлат (-аш) (д, д)
промахнуться – тила // дӀа ца кхéта
промедление – тӀехьадáлар (д) // тӀехьадáккхар (д) // хьембар (д)
промедлить – тӀехьадáккха // тӀехьадáла // хьéдала // хьéде
промежуток – юкъ (йóвкъаш) (й, й)
промежуточный (прил.) – юкъéра // юккъéра
промелькнуть – тӀехъэккха // гучаэккха
променять – хувца
П 440
промерзание – гӀóрадар (д)
промёрзлый (прил.) – гӀóрадаь
промерзнуть – гӀóраде
промесить – хье
промеситься – хьéдала
промозглый (прил.) – телха // тӀаьда
промокательный (прил.) – тӀоадал хьаэцаш дола
промокашка – тӀоадал хьаэца каьхат (-аш) (д, д)
промокнуть – дошаде // тӀоададе
промолчать – йист ца хила
промчаться – тӀехъэккха
промысел – гóвзал (-аш) (й, й)
промыть – дила
промычать – Ӏáха
пронести – дахьа
пронестись – дӀадаха // тӀехтила
пронизать – чукхáча // чудóла
пронизывающий (прич.) – чакхдоала
проникающий (прич.) – чуэккха
проникновение – чудáлар (д)
проникновенный (прил.) – догтийша
проникнуть – чудáла // чуэккха
пропажа – доадар (д) // довр (д)
прообраз – хургдолчун сибат (-аш) (д, д)
пропажа – дáйнар (-аш) (д, д) // довр (-аш) (д, д)
пропáсть (потеряться, исчезнуть) – дов
прóпасть (бездна) – ахке (-наш) (д, д)
пропахать – áха
пропашка – áхар (д)
пропеллер – кхесторг (-аш) (д, д)
пропечь – датта
пропечься – дóттадала
пропитание – напагӀа (д) // кхáча (б)
проповедовать – хьéхам бе // кхáйкаде
проповедник – хьехам бер (-аш) (в, б) // кхáйкадер (-аш) (в, б)
441 П
проповедь – хьéхам (-аш) (б, д) // кхáйкадар (д)
прополис – шалмаз (б)
прополка – оасар (д)
прополочный (прил.) – оасара
пропорция – вӀáши товш хилар (д)
пропускать – чакхдáлийта
пропустить – чакхдáлийта // чакхдáккха // тӀехдáлийта
проработать – болх бе
прорасти – тӀадáла
прорастить – тӀадáлийта
прорез – хоададар (д)
прорезать – хоададе
прорезь – Ӏург (-аш) (д, д) // хир (-аш) (д, д) // боаж (-арч) (й, й)
прореха – яытӀа моттиг (-аш) (й, й) // Ӏург (-аш) (д, д)
проржаветь – мукхдаа
проржавленный (прич.) – мукхдиа
пророк – пáйхамар (-аш) (в, б)
прорубь – шан Ӏург (-аш) (д, д)
прорыть – áхка // дáккха
прорычать – Ӏáха
просверлить – бурóца Ӏург дáккха
просвет – сердал (й)
просветить (сделать просвечивание) – сийрдадáккха
просветить (дать знания) – хьéха
просветление – сийрдадáлар (д)
просветлеть – сийрдадáла
просвещённый (прил.) – дийшá
просеивание – лóвсар (д)
просеивать – лувса
просека – така (-ш) (д, д) // н||икъ (-аькъаш) (б, д)
просёлок – вордай н||икъ (-аькъаш) (б, д)
просёлочный (прил.) – вордаш лéла
просеять – лóвса
просеяться – лóвсадала
просительный (прил.) – дéхара
П 442
просить – дéха
проскочить (сквозь) – чакхъэккха
прославить – гӀордаккха
прославиться – гӀордáла
прославление – гӀордáккхар (д)
прославленный (прил.) – гӀордаьнна
прослушать – ладувгӀа
прослушивание – ладувгӀар (д)
прослышать – хаза
просмотр – хьажар (д)
проснуться – сомадáла
просо (бот.) – борц (б)
просолить – тух хьакха // берхӀала долла
просолиться – дирдала
просохнуть – докъадала
просочиться – чакхдáла // чудáла // дáржа
проспать – тхьайса ала
проставить – óттаде
простегать – áха
простирать – дитта
проститутка – кхахьпа (-ш) (й, й)
простить – гештде // къинтӀéра вáла
проститься – Ӏадика ювца
просто (легко) (нареч.) – атта
просто (совершенно) (нареч.) – данне а
просто (только) (нареч.) – духхьала
простодушие – дегацхьалхал (д)
простой (элементарный) (прил.) – цхьалха
простой (лёгкий) (прил.) – атта
простой (обыкновенный) (прил.) – массаза хулаш дола
простой (наивный) (прил.) – хӀилла йоаца // атта тéшаш вола
простой (остановка) – сацар (д)
простокваша – етá шура (й)
простор (свобода) – пáргӀато (й)
простор (пространство) – áре (-наш) (й, й)
443 П
просторно (нареч.) – самукъане // пáргӀата
просторный (прил.) – самукъа // пáргӀата
простосердечный (прил.) – догцӀена
простота – цхьалхало (й)
пространный (обширный) (прил.) – дóккха // пáргӀата
пространный (подробный) (прил.) – долчча бесса // ма дарра
пространство – чаккхе йоаца мотт (й)
простуда – шелдалар (д) // шéлал кхéтар (д)
простудить – шелде // шéлал кхéтийта
простудиться – шелдала // шéлал кхéта
простудный (прил.) – шéлал кхийта
простуженный (прил.) – шелдéнна // шéлал кхийта
проступок – карагӀдаьннар (-аш) (д, д) // даьр (д)
простыня – кис||и (-еш) (д, д)
простыть – шелдала // шéлал кхéта
просунуть – чакхдáккха // чукхóвдаде
просунуться – чакхдáла // чудáла
просушить – докъаде
просушиться – докъадала
просыпаться – сомадувла
просьба – дéхар (-аш) (д, д)
просянка (зоол.) – берцахьазилг (-аш) (д, д)
просяной (прил.) – берца
просящий (прич.) – дéхара
проталкивание – таттар (д)
протаранить – тӀатóха
протез (зубной) – берд (-аш) (б, д)
протекать (о воде) – аха // дӀааха
протекать (о времени) – дӀаяха // тӀехдáла
протереться – дуадала
протест – духьале (-наш) (й, й)
протестовать – духьале е
против (нареч.) – духьал // духхьал
противник – дóвхо (-й) (в, б) // моастагӀа (-ий) (в, б)
ш ивно (нареч.) – дегаза
П 444
противный (прил.) – дегаза
противоборство – духьаллáттар (д)
противодействие – духьъоттар (д) // духьале (-наш) (й, й)
противодействовать – духьъотта // духьале е // духьалдáла
противоположность – вӀáшидухьале (-наш) (й, й)
противоположный (прил.) – вӀáшидухьалара
противоречие – вӀáшидухьале (-наш) (й, й)
противоречить – духьала хила // цхьан доагӀаш ца хила
противостояние – духьаллáттар (д) // духьалхилар (д)
противостоять – духьаллáтта // духьалхила
протиснуть – чакхдáккха // чудáккха
протуберанец – маьлха áла (-ш) (б, д)
протянуть (вытянуть) – дӀакхóвда // кхóвда // тӀакхóвда
протянуть (натянуть) – дӀатасса // дӀатóха
протянуть (поднести) – дӀакхóвдаде // кхóвдаде
протянуть (продлить) – тӀехдáккха
протяжный (прил.) – дӀаьха
прохлада – шéлал (-аш) (й, й)
прохладительный (прил.) – шийла
прохладиться – шелдала // фо кхéтийта
прохладно (нареч.) – са-шийла
прохладный (прил.) – са-шийла
проход (от глагола «проходить») – чакхдáлар (д)
проход (место) – чакхдоала моттиг (-аш) (й, й)
проходить (пролегать) – чакхдáла моттиг йола
проходить (идти) – лéла
проходной (прил.) – чакхдáла // дӀадаха
прохождение – чакхдáлар (д)
прохожая – тӀех||йоалар (-боалараш) (й, б)
прохожий – тӀех||воалар (-боалараш) (в, б)
процедить – литта
процеженный (прич.) – литтá
процеживать – литта
процент (ссуда) – йоал (й)
прочесать – къáжде // áлха
445 П
прочесть – Ӏодéша
прочий (прил.) – кхыдола
прочистить – цӀенде
прочитать – дéша // Ӏодéша
прочно (нареч.) – чӀоагӀа
прочность – ондо (-наш) (й, й) // чӀоагӀал (й)
прочный (прил.) – чӀоагӀа
прочувствовать (понять) – кхéта
прочувствовать (пережить) – лá
прошедшее время (грамм.) – яха ха (й)
прошедший (прил.) – дӀадахá // дӀадаьнна
прошение – дéхар (-аш) (д, д)
прошить – тéга // ов де
прошлогодний (прил.) – соахкара
прошлое – хиннар (д)
прошлый (прил.) – дӀадахá
прошлый год – соахке (й)
прощание – къáстар (д) // Ӏадика ювцар (д)
прощать – гештде // къинтӀеравáла
прощение – гештдар (д) // къинтӀеравáлар (д)
проявить – гучадáккха
проявиться – гучадáла
проявление – гучадáккхар (д) // гучадáлар (д)
прояснение – къáстар (д)
прояснение (о погоде) – éкхар (д)
проясниться (стать понятным) – къáста
проясниться (о погоде) – éкха
пруд – Ӏам (-арч) (б, д)
прудить – Ӏам бе
прут – маргӀал (-аш) (д, д) // куржам (-аш) (б, д) // саьрг (-аш) (б, д)
прыгать – кхувсадала
прыгнуть – кхоссадала
прыжок – кхоссадалар (д)
прыжок (на одной ноге) – гарског (-аш) (б, б)
прыснуть – цицхаш тóха // кӀедж тóха
П 446
прыткий – кадай // тӀах аьнна
прыщ – босбуарг (-аш) (й, й) // кхарта (-ш) (й, й)
прыщавый (прил.) – кхартматтане // босбуаргаш яьнна
прядение – хьувзар (д)
прядильный (прил.) – хьувзаш дола
прядь – гиччиг (-аш) (д, д) // кӀозилг (-аш) (й, й)
пряжа – аьхинг (-аш) (д, д) // хьийза т||ай (-аьш) (д, д)
пряжа (шёлка) – геж (-аш) (б, д)
пряжка – кӀаьга (-ш) (д, д)
прялка – йоачӀинг (-аш) (д, д)
прямизна – нийсал (й)
прямо (нареч.) – духьал // духхьал // нийса
прямодушие – догцӀена хилар (д)
прямодушный (прил.) – догцӀена
прямой (прил.) – нийса
прямоугольник (мат.) – нийсасаьнашдарг (-аш) (й, й)
прямоугольный (прил.) – нийса саьнаш дола
пряслица – йоачӀинга вординг (-аш) (й, й)
прясть – тай хьувза
прятать – лочкъаде // дӀалóчкъаде // хьуладе
прятаться – лечкъа // лачкъа // дӀалачкъа // хьулдала
прятки – лечкъоргах
Псалтырь – Забур (д)
псевдоним – харццӀ||и (-ераш) (й, й)
Пседах (пос.) – Дола-Коа (й)
пташка – оалхазарг (-аш) (д, д) // хьазилг (-аш) (д, д)
птица – оалхазар (-аш) (д, д)
птица (домашняя) – каг-котам (й)
птица-секретарь (зоол.) – лихьашдоадерг (-аш) (д, д)
птица хищная (зоол.) – гӀаьр-оалхазар (-аш) (д, д)
птичий (прил.) – оалхазарий // хьазилгий
птичка – хьазилг (-аш) (д, д)
публика – адам (д) // нах (б)
публикация – зáрба тéхар (-аш) (д, д) // áрахийцар (-аш) (д, д) // áрадаь||ккхар
(-хараш) (д, д)
447 П
публиковать – зáрба тóха // áрахéца // áрадáккха
публичный (прил.) – наха хозаш // наьха юкъара
пугало – мунда (-ш) (й, й)
пугать – кхéраде
пугаться – кхéра // къехка
пугач – тóполг (-аш) (й, й)
пугнуть – кхéраде
пуговица – чопилг (-аш) (б, д)
пуговка (из плетеного шнурка) – фетинг (-аш) (б, д) // ульг-фетинг (-аш) (б, д)
пуд – пунт (-аш) (й, й)
пудра – пувдар (-аш) (д, д)
пузатик – тӀангарг (-аш) (в, б)
пузатый (прил.) – киталча // тӀангар долаш
пузо – тӀангар (-аш) (д, д)
пузырь – ахкарг (-аш) (д, д)
пузырь жёлчный (анат.) – сима ахкарг (д)
пузырь мочевой (анат.) – чиша ахкарг (д)
пузырьки – булкъаш (б)
пульсация – чӀингтóхар (д)
пульсировать – чӀингьéтта
пуля – пхо (-рч) (б, д) // маркъилг (-аш) (й, й)
пункт – моттиг (-аш) (й, й)
пунктир – тéдадéнна тáка (-ш) (д, д)
пунктирный (прил.) – тéдадéннача тáках
пуночка (зоол.) – кӀайвирхьазилг (-аш) (д, д)
пуповина – цӀонк (д)
пупок – цӀонк (д)
пурга – дарз (д)
пурпур – сийна-цӀе бос (б)
пурпурный (прил.) – сийна-цӀе
пуск – дóладалийтар (д) // хéцар (д)
пустельгá (зоол.) – мухмéларг (-аш) (й, й)
пустеть – доассадала
пустить – дӀахéца
пуститься – ваха вáла // тӀехьавáла // вáла
П 448
пустозвон – паьшкбеттар (-аш) (в, б)
пустой (прил.) – даьсса
пустомеля – даьсса къамаьл дувцар (-аш) (в, й, б) // даьсса хабар дувцар
(-аш) (в, й, б)
пустослов – даьсса къамаьл дувцар (-аш) (в, б) // даьсса хабар дувцар (-аш) (в, б)
пустословие – даьсса къамаьл (-аш) (д, д) // даьсса хабар (-аш) (д, д)
пустословить – даьсса къамаьл дувца // даьсса хабар дувца
пустота – фушша-мура (д) // доассал (д)
пустотелый (прил.) – хара
пустоцвет (бот.) – даьсса зиза (-ш) (д, д)
пустошь – эри лаьтта (-ш) (д, д)
пустынный (прил.) – гӀомара áрен
пустыня – яьсса áре (-наш) (й, й) // гӀомара áре (-наш) (й, й)
пустырник (бот.) – харцнитт (-аш) (б, б)
пустышка – яьсса хӀама (-ш) (й, й)
пусть – лóвча
пустяк – кӀадбоацар (д) // пáйдандоацар (-аш) (д, д)
пустяковый (прил.) – кӀадбоаца // пáйдандоаца
путаница – кéгар (б) // гӀурт (б)
путаный (прил.) – кéгадéнна
путать – кéгаде
путаться – кéгадала
путеводитель (кто-то) – никъ хьéхар (-аш) (д, д)
путеводитель (справочник) – никъхьéхарг (-аш) (д, д)
путеводный (прил.) – никъхьéха // никъбувца
путевой (прил.) – наькъа // наькъа леладу
путешественник – наькъахо (-й) (в, б) // наькъа лéла саг (нах) (в, б)
путешественница – наькъахо (-й) (й, б) // наькъа лéла саг (нах) (й, б)
путешествие – никъ бар (д)
путешествовать – никъ бе
путник – наькъахо (-й) (в, б)
путница – наькъахо (-й) (й, б)
путы – баргал (-аш) (й, й)
путь – н||икъ (-аькъаш) (б, д)
пух – петар (-аш) (й, й)
449 П
пух (тпополиный) – миха петар (-аш) (й, й) // йилбазахийкхухьарг (-аш) (й, й)
пухлый (прил.) – дийста // дувсадéнна // сома
пухнуть – деста
пуховик – бедарий м||отт (-éтташ) (д, д)
пуховый (прил.) – петарий // бедарий
пухоед (зоол.) – котама мез||а (-ий) (б, д)
пучина – хий хьувза моттиг (-аш) (й, й)
пучок – курсг (-аш) (й, й)
пушечный (прил.) – йóккхача тóпа
пушинка – петарг (-аш) (й, й)
пушистый (прил.) – петар яьнна
пушка – йóккха топ (-аш) (й, й)
пуштун (этн.) – пушт||о (-й) (в, б)
пуштунка (этн.) – пушт||о (-й) (й, б)
пуштунский (прил.) – пуштой
пуща – листа хьу (-наш) (й, й)
пуэрториканец (этн.) – пуэрторикьхо (-й) (в, б)
пуэрториканка (этн.) – пуэрторикьхо (-й) (й, б)
пуэрториканский (прил.) – пуэрторикьхой
пчела (зоол.) – нокхармоз||а (-ий) (б, д)
пчелиный (прил.) – нокхармозий
пчеловод – нокхарий лéладер (-аш) (в, й, б)
пчелосемья – н||икх (-окхарий) (б, д)
пчельник – мозгӀал (-аш) (й, й)
пшав (этн.) – шо (-й) (в, б)
Пшавия – Шой мохк (б) // Шойче (й)
пшавка (этн.) – шо (-й) (й, б)
пшавский (прил.) – шой
пшеница (бот.) – кӀа (д)
пшеничный (прил.) – кӀи // кӀин
пшённый – Ӏóвна
пшено – Ӏов (й)
пыж – герм||и (-еш) (й, й)
пылать – дáга
пылесос – домбуарг (-аш) (й, й)
П 450
пылить – дом хьéбе
пылкий (прил.) – сиха
пыль – д||ом (-емáш) (б, д)
пыль (мельничная) – чил (й)
пыльный (прил.) – дом тӀабижá // демáша даьккха
пыльца (бот.) – доммалхарг (й)
пырей (бот.) – кӀаб||уц (-аьцаш) (й, й)
пытать – Ӏáзап óзийта // Ӏáзап де
пытаться – гӀорта
пытливый (прил.) – ха гӀерташ вола
пыхтеть – дувхьа
пышка – локъам (-аш) (й, й)
пышный (прил.) – цамца
пьедестал – дагалоаттадарга б||ух (-овхаш) (б, д)
пьянеть – даха
пьянство – малар (д)
пьяный (прил.) – вехá // мéнна
пядь – шу (-наш) (й, й) // ги (й)
пяльцы – гом (-аш) (б, д)
пята – кӀоаж||ув (-ош) (б, д)
пятак (монета) – ш||ай (-аьш) (д, д)
пятак (рыло свиньи) – муцӀар (-аш) (й, й)
пятачок (монета) – ш||ай (-аьш) (д, д)
пятачок (рыло свиньи) – муцӀарг (-аш) (й, й)
пятачок (площадка) – зӀамига майда (-ш) (й, й)
пятёрка – пхи||ъ (-аш) (й, й)
пятерня – пхи пӀелг (б)
пятеро (числ.) – пхиъэ
пятидесятилетие – шóвзткъа итт ш||у (-ераш) (д, д)
пятидесятитысячный (числ.) – шóвзткъа итт эзарлагӀа
пятидесятый (числ.) – шóвзткъа иттлагӀа
пятидесятый раз (числ.) – шóвзткъа иттлагӀазза
пятисотый (числ.) – пхи бӀоалагӀа
пятиться – тӀехьашкадаха
пятиугольник – пхисабарг (-аш) (й, й)
451 Р
пятиугольный (прил.) – пхи са бола
пятиэтажка – пхигӀатъярг (-аш) (й, й)
пятиэтажный (прил.) – пхи гӀат йола
пятка (анат.) – кӀоаж||ув (-ош) (б, д)
пятнадцатый (числ.) – пхийттлагӀа
пятнадцать (числ.) – пхийтта
пятнать – Ӏáтташ е
пятнистый (прил.) – Ӏáтташ йола
пятница – пӀаьраска (д)
пятно – Ӏатта (-ш) (й, й) // кӀаьд (-арч) (б, д) // хь||етт (-аттараш) (й, й) // тхьмагӀа
(-ш) (д, д)
пятый (числ.) – пхéлагӀа
пять (числ.) – пхиъ
пятьдесят (числ.) – шóвзткъа итт
пятьдесят раз (числ.) – шóвзткъа иттазза
пятьдесят тысяч (числ.) – шóвзткъа итт эзар
пятьсот (числ.) – пхи бӀаь
пятью (нареч.) – пхéзза
Р
раб – л||ай (-аьш) (в, б)
раба – л||ай (-аьш) (й, б) // гӀарбаш (-аш) (й, й)
рабовладелец – лаьш лéлабер (-аш) (в, б)
рабовладельческий (прил.) – лаьш лéлабара
рабовладение – лаьш лéлабар (д)
работа – б||олх (-елхáш) (б, д)
работать – болх бе
работаться – болх бóлабала
работник – болхло (-й) (в, б)
работник (огорода) – хаьсхол (-аш) (в, б)
работница – болхло (-й) (й, б)
работница (огорода) – хаьсхол (-аш) (й, б)
работорговля – лаьш бóхкар (д)
работоспособность – болх бе могаш хилар (д)
Р 452
работоспособный (прил.) – болх бе могаш дола
работяга – къахьéгама тӀéра вар (бараш) (в, б)
работящий (прил.) – балхá тӀéра
рабочий (сущ.) – болхло (-й) (в, б)
рабочий (прил.) – болхлой // балхá // болх беш дола
рабский (прил.) – лаь // лаьй
рабство – лоал (д)
рабыня – гӀарбаш (-аш) (й, й) // л||ай (-аьш) (й, б)
раввин – жугтий мозгӀар (-аш) (в, б)
равенство – нийсал (й) // нийсхо (й)
равнина – áре (-наш) (й, й) // раьгӀе (-наш) (й, й)
равнинный (прил.) – áрен
равно (нареч.) – цхьатарра // нийсса
равнобедренный (мат.) (нареч.) – оагӀонаш цхьатарра
равнодействующий (нареч.) – цхьатарра Ӏаткъа
равноденствие – ди-бийса нийсдалар (д
равнодушие – бáла цахилар (д) // дог цалазар (д)
равнозначный (прил.) – цхьатарра лоархӀаме
равномерность – цхьан боараме хилар (д)
равномерный (прил.) – цхьан боараме
равноправие – цхьатарра бокъонаш хилар (д)
равноправный (прил.) – цхьатарра бокъонаш йола
равносторонний (мат.) (прил.) – цхьатарра оагӀонаш йола
равноугольний (мат.) (прил.) – цхьатарра саьнаш дола
равноценный (прил.) – цхьатарра мах бола
равный (прил.) – цхьатарра // нийса
равнять – нийсде // вӀаши тарде
равняться – нийсдала
ради (посл.) – духьа // хьáмара
радиоволна – рáдиоталгӀ||и (-еш) (й, й)
радиотелескоп – рáдиоседкътурмал (-аш) (й, й)
радовать – гӀаддига // гӀоздáха // хозахéтийта
радоваться – гӀаддаха // гӀоздáла // хозахéта
радостно (нареч.) – гӀаддахá // гӀоза
радостный (прил.) – гӀаддахá // гӀоза // сакъéрдаме
453 Р
радость – дегагӀоз (-аш) (й, й) // гӀаддахар (д) // гӀозле (й)
радуга – сéлаӀад (-арч) (д, д)
радужный (прил.) – сéлаӀада // дукха бесáш дола // бéзаме
радушие – бéзаме хилар (д)
радушный (прил.) – тӀéра // бéзаме
раз (при счёте) – цаӀ
раз (однажды) (нареч.) – цкъа
раз (если) (союз) – тӀаккха // нагахьа санна
разбавить – коачде // эде
разбавиться – коачдала // эдала
разбавление – коачдар (д) // эдар (д)
разбаловать – бóчадáккха
разбаловаться – бóчадáла
разбег (в разные стороны) – дӀа-юхадóвдар (д)
разбег (разгон) – вадар (д)
разбежаться – дӀа-юхадóвда
разбивать – дóхаде // кагде
разбиваться – дóхадала // кагдала
разбивка – диллар (д) // дéкъар (д)
разбирательство – дош дувцар (д) // дош къоастадар (д)
разбирать – къерда
разбираться – вӀашагӀдоаккхаш хила
разбитый (прич.) – дóхадаь // кагдаь
разбитый (прил.) – деха // кагдéнна // чов хинна
разбить – дóхаде // кагде
разбиться – дóха // кагдала
разбогатеть – вӀаьхий хила
разбой – гӀаьрал (д) // вовхар (д)
разбойник – гӀаьрхо (-й) (в, б)
разбойница – зуламхо (-й) (й, б)
разбойничий (прил.) – гӀаьрхой
разболеться – лазадáла // цамогаш хила
разболтать (размешать) – кéгаде // вӀашагӀэде
разболтать (расшатать) – мелде
разболтать (рассказать) – дӀадувца
Р 454
разболтаться (размешаться) – кéгадала // вӀашагӀэ
разболтаться (расшататься) – мелдала
разболтаться (рассказывать) – дукха ле
разбор (анализ) – дáшхар (д)
разбор (разбирать) – вӀáшагӀдáккхар (д)
разборка (разбирать) – вӀáшагӀдáккхар (д)
разборка (приведение в порядок) – цхьалхадáккхар (д)
разборный – вӀáшагӀдоахаш дола
разборчиво (нареч.) – къоастадеш
разборчивый (чёткий) (прил.) – къасташ дола
разборчивый (требовательный) (прил.) – шиш бола
разбранить – бартбéтта
разбрестись – дáржа // дӀа-юхакъáста
разброд – дӀа-юха къáстар (д)
разбросать – дӀадоаржаде // дӀа-юхакхóвса
разбрызгать – цицхаш тóха // пурх бе
разбрызгиватель – пурхберг (-аш) (й, й)
разбудить – сомадáккха
разбухнуть – дéста // совдáла
разбушеваться – михьардáла // корзагӀдáла
развал – дóхадар (д) // дóхар (д) // харцар (д)
развалить – дóхаде // хоарцаде
развалиться – дóха // харца
разварить – дóххалца кхéхкаде
развариться – кхийхка дóха
разве (част.) – -те // -хьогӀ
развевать – лéстаде
развеваться – леста
разведать – тахка // хá // лаха
разведённая (прил.) – йита
разведённая (сущ.) – жéро (-й) (й, б)
разведение – дӀа-юхадиллар (д) // вӀашагӀкъоастадар (д) // лéладар (д)
разведка – тохкам (б) // тахкар (д)
развезти – дӀа-юхадига // дӀа-юхадахьа
развенчать – гучадáккха
455 Р
развёрнутый – доаржадаь // даьржа // хьадаьста
развернуть – дӀадерзаде // дерзаде // доаржаде // хьадáста
развернуться – дӀадерза // дерза // доаржадала // хьадоастадала
развёртывание – доаржадар (д) // хьадáстар (д)
развеселить – самукъадáккха
развеселиться – самукъадáла
развесистый (прил.) – яьржа
развесить (повесить) – хьалъóхка
развесить (взвесить) – óза
развести (разъединить) – къоастаде // вӀáшагӀкъоастаде // дӀа-юхадига
развести (растворить) – дошаде
развести (животных) – лéладе
развести (огонь) – лотае // ювза
развестись (о супругах) – вӀáшагӀкъáста
развестись (расплодиться) – дéба
разветвить – вӀáшагӀкъоастаде
разветвиться – вӀáшагӀкъáста // дӀа-юхадáржа
разветвление – вӀáшагӀкъоастадар (д)
разветвлённый (прил.) – вӀáшагӀкъаьста // дӀа-юхадаьржа // дӀа-юхадахá
развешать – хьалъóхка
развеять – дӀа-юхалéлхаде // дӀа-юхадóхаде // дӀадáккха
развеяться – дӀа-юхадóха // дӀа-юхадáржа
развивать – дéгӀадоаладе
развиваться – дéгӀада
развилина (дерева) – шолгора г||а (-аьнаш) (й, й)
развилина (дороги) – никъ бéкъалу моттиг (-аш) (й, й)
развилка (дороги) – никъ бéкъалу моттиг (-аш) (й, й)
развитие – дéгӀадар (д) // дéгӀадоаладар (д)
развитой (прил.) – чӀоагӀдéнна // дéгӀадена
развить – дéгӀадоаладе // дéгӀадайта
развиться – дéгӀада
развлекаться – сакъéрда
развлечение – самукъадáлар (д)
развлечь – самукъадáккха
развлечься – самукъадáла
Р 456
развод (от глагола «развести») – дӀа-юхадигар (д) // дӀа-юхадéкъар (д)
развод (между мужем и женой) – саг йитар (д) // вӀáшагӀкъáстар (д)
разводы (узоры) – догамаш (д)
разводы (потёки) – Ӏатташ (й) // тхьмагӀаш (д)
развоз – дӀа-юхакхахьар (д)
разволновать – корзагӀвáккха
разволноваться – корзагӀвáла
разворачивание – дáржар (д)
разворовать – лочкъаде
разворачивать – дӀадéрзаде // дéрзаде // доаржаде // хьадáста
разворачиваться – дӀадéрза // дéрза // дáржа // хьадоастадала
разворот (от оглагола «развернуть») – юхадéрзар (д) // хьадáстар (д) //
хьадоаржадар (д) // юхадéрзар (д)
разворот (место поворота) – гола тóха моттиг (-аш) (й, й)
разворотить – дӀа-юхадáха // хӀалакде // дóхаде
разворошить – кéгаде // вӀáшагӀъэде
разврат – талхар (д)
развратить – толхаде
развратиться – талха
развратник – талха саг (нах) (в, б) // харцахьа лéла саг (нах) (в, б)
развратница – талха саг (нах) (й, б) // харцахьа лéла саг (нах) (й, б)
развратничать – харцахьа лéла
развращение – харцахьа лéла вáккхар (яккхар) (д)
развращённость – харцахьа лéлаш хилар (д)
развращённый (прил.) – харцахьа лéлаш вола
развращённая (прил.) – харцахьа лéлаш йола
развьючить – мухь Ӏобáккха
развязать – дáста // хьадáста
развязаться – доастадала // доастале
развязка (от глагола «развязать») – дáстар (д) // хьадáстар (д)
развязка (конец) – чаккхе (й)
развязность – áйхьазал (й) // áйхьаза хилар (д) // хьакхаштал (й)
развязно (нареч.) – áйхьаза // хьакхашта
развязный (прил.) – áйхьаза // хьакхашта
развязывать – дáста // хьадáста
457 Р
разгадать – дóвза // жоп лаха
разгадка – жоп лахар (д)
разгладить – шарде // нийсде
разгладить (утюгом) – аьшка тóха
разгладиться – шаьрдала // нийсдала
разглаженный (прич.) – шардаь // нийсдаь
разглаженный (уюгом) (прич.) – аьшка тéха
разгласить – дӀакхáйкаде // къáйле гучаяккха
разглашение – дӀакхáйкадар (д) // къáйле гучаяккхар (д)
разглядеть – го // лаьхӀа хьажа // кхéтаде // дóвза
разглядывать – лаьхӀа хьажа
разгневанный (прил.) – дорха // дарха // даьрденна
разгневать – дорхде // дархде // эгӀаздига // даьрде
разгневаться – дорхдала // дархдала // эгӀаздаха // даьрдала
разговаривать – ле // къамаьл де // хабар дувца
разговор – къамаьл (-аш) (д, д) // хабар (-аш) (д, д)
разговориться – къамаьл дóладе
разговорник – къамаьлорг (-аш) (д, д)
разговорный (прил.) – къамаьла
разговорчивость – къамаьла тӀéра хилар (д) // лера тӀéра хилар (д)
разговорчивый (прил.) – къамаьла тӀéра
разгон (от глагола «разогнать») – дӀа-юхалелхабар (д)
разгон (разбег) – вадар (д)
разгореться – лотадала // дáга дóладала
разгородить – юкъ йолла
разгорячиться – кхохкавала // сихвала // корзагӀвáла
разграбить – вовха
разграничение – доазув хоададар (д) // доазув къоастадар (д)
разграничить – доазув хоададе
разграничиться – хьакъáста // вӀашагӀкъáста
разгрести – доаржаде // дӀа-юхатасса
разгром – хӀалакдар (д) // дóхадар (д)
разгромить – хӀалакде // дóхаде
разгрузить – доассаде
разгрузиться – доассадала
Р 458
разгрузка – доассадар (д)
разгрузочный (прич.) – доассаду
разгрызть – царгашца дóхаде // даа
разгуливать – вóлавéнна лéла
раздавить – áча
раздарить – дӀа-юхадала // дӀадéкъа
раздаточный (прил.) – дӀадéкъара
раздать (людям) – дӀадéкъа
раздать (растянуть) – шерде // дӀа-юхасоттаде
раздаться (о звуке) – дáла
раздаться (расступиться) – дӀа-юхадовла
раздаться (расшириться) – шердала
раздача – дӀадéкъар (д)
раздвижной (прил.) – дӀа-юхаóзаш дола
раздвинуть – дӀа-юхаóза
раздвинуться – дӀа-юхадóвла
раздвоение – ши духьа дáлар (д) // шин даькъа дéкъар (д)
раздвоенный (прил.) – ши духьа даьнна // шин даькъа дийкъа
раздвоить – ши духьа дáккха // шин даькъа дéкъа
раздел (от глагола «разделить») – дéкъар (д)
раздел (текста) – д||áкъа (-оакъош) (д, д)
разделать – кийчде
разделение – дéкъар (д)
разделительный (прил.) – дéкъара // къоастора
разделить – дéкъа // дӀадéкъа // къоастаде
разделиться – дéкъадала // дӀакъáста // къáста
раздельно (нареч.) – къаьста
раздельный (прил.) – къаьста
разделяться – дéкъадала
раздетый (прил.) – верзан
раздеть (снять одежду) – барзкъаш Ӏодáха
раздеть (ограбить) – довха
раздеться – барзкъаш Ӏодáха
раздобреть – тоавала
раздобриться – камаьрша хила
Р
459
раздобыть – лаха
раздолбить – дóхаде
раздолье – пáргӀато (й)
раздольный (прил.) – пáргӀата // самукъа
раздор – эгӀам (б) // эгӀар (д)
раздражение – эгӀаздахар (д) // даьрдалар (д)
раздражённый (прил.) – эгӀаздаха // даьрдаьнна
раздражительность – эгӀазвóдаш хилар (д) // даьрлуш хилар (д)
раздражительный (прил.) – эгӀазъухаш вола
раздражить – эгӀазвига
раздробить – áта
раздробиться – оатадала
раздробление – áтар (д)
раздробленность – къаьст-къаьста хилар (д)
раздробленный (разбитый) (прил.) – аьта
раздробленный (разьединённый) (прил.) – къаьст-къаьста дола
раздувание – эгадар (д) // лéстадар (д)
раздувать – эгаде // лéстаде
раздумать – уйла хувца
раздумывать – шекдувла
раздумье – уйлаш яр // шеквáлар (д)
раздутый (вздутый) (прил.) – дийста // дувсадéнна
раздутый (преувеличенный) (прил.) – тӀехдаьккха // совдаьккха
раздуть (разжечь) – лотае
раздуть (в объёме) – дéста
раздуть (надуть) – дувса
раздуть (преувеличить) – тӀехдáккха
раздуться – дéста // дувсадала
разжать – дáста
разжаться – доастадала
разжевать (зубами) – Ӏовша
разжевать (растолковать) – дӀакхéтаве
разжечь – лотаде // ювза
разжечься – лотадала
разжижить – коачде
Р 460
разжижиться – коачдала
разжиреть – тоадала // дарста // хӀараздáла
разжиться – торо хила // лаха
раззвонить – дӀа-юхакхáйкаде
раззадорить – догьураóттаде
разинуть – áйе
разительный (прил.) – тáмаш йолаш дола
разительно (нареч.) – тáмаш йолаш
разить – тóха
разлагающий (прич.) – толхадеш дола
разлад – эгӀам (б)
разладить – толхаде
разладиться – талха
разлениться – мéкъадала
разлететься – дӀа-юхадаха // дӀа-юхадáржа
разлечься – хаьнарвáла
разлив (половодье) – хий Ӏаржар (д) // хий áйдалар (д)
разлить – Ӏомохкаде
разлиться (пролиться) – Ӏомахка
разлиться (выйти из берегов) – Ӏаржа // Ӏаьржа дá // áйдала
разлиться (распространиться) – дӀадáржа
различаться – бáшха хила // эргаш хила
различие – бáшхало (-наш) (й, й) // эргаш хилар (д)
различить – къоастаде // дóвза
различный (прил.) – тайп-тайпара
разложить (разместить) – къаьст-къаьста Ӏодахка // доаржаде
разложить (морально) – хурдидáккха // хӀалакде
разложить (на части) – дéкъа
разложиться (разместиться) – дӀанийсдала // доаржадала
разложиться (морально) – хурдидáла // хӀалакьхила
разложиться (на части) – дéкъадала
разлом – дóхадар (д) // дóхар (д)
разломать – дóхаде // кагде
разломаться – дóха // кагдала
разлука – къáстар (д) // вӀáшагӀкъáстар (д)
461 Р
разлучить – къоастаде // вӀáшагӀкъоастаде
разлучиться – къáста // вӀáшагӀкъáста
размазать – дӀа-юхахьакха
размазаться – бӀехьдала
размалевать – басараш хьакха
размах (от глагола «размахнуться») – лостадар (д)
размах (расстояние) – чулоаца моттиг (й)
размах (расстояние между вытянутыми в ширину руками) – пхьагӀат (-аш) (й, й)
размахивать – лéстаде
размахиваться – лéста
размахнуть – лостаде
размахнуться – лостаде
размашистый (прил.) – шéра // доккхарий
размежевание – доазув къоастадар (д) // гӀайнаш дар (д)
размежевать – дéкъа // гӀайнаш де
размежеваться – дéкъадала // дӀа-юхакъаста
размельчить – кагарий áта
размен – хувцар (д) // къоастадар (д)
разменный (прил.) – хувца // хувцаш дола
разменять – хувца // къоастаде
разменяться – хувца
размер – боарам (-аш) (б, д) // бустам (-аш) (б, д)
размеренно (нареч.) – саббарагӀа
размеренный (прил.) – саббарагӀа деш дола
размесить – хье
размести – нув хьакха
разместить – дӀатарде // дӀанийсде
разместиться – дӀатардала // дӀанийсдала
разметать – дӀа-юхакхóвса // дӀа-юхадоаржаде
разметить – белгалóнаш е
разметка – белгалóнаш яр
размешать – кéгаде // дӀаэде
размешаться – даша // дӀаэ
размещение – дӀатардар (д) // дӀанийсдар (д)
разминать – хье
Р 462
разминуться – тӀехвáла // нокъзарвáла
размножать – дéбаде
размножаться – дéба
размножение – дéбар (д)
размножить – дéбаде
размножиться – дéба // совдáла // тӀакхéта
размозжить – дóхаде // гӀоржамдáккха
размокнуть – даша
размол – ахьар (д)
размолвка – эгӀар (д)
размолоть – ахьа
размолоться – охьадала
разморить – гӀóйле йохае // кӀаьдве
размориться – гӀóйле йов // кӀаьдвала
разморозить – гӀор дӀаяьккха // дошаде
разморозиться – гӀор дӀаяьла // даша
размотать – хьалиста
размотаться – хьалустадала
размотка – хьалистар (д)
размочить – дошаде
размочиться – даша
размытость – тхьмагӀа (-ш) (д, д)
размыть – ахка // чуахка
размыться – бóха // буабала
размышление – уйла яр (д)
размышлять – уйла е
размягчение – мӀаьддар (д) // кӀаьддар (д)
размягчить – мӀаьдде // кӀаьдде
размягчиться – мӀаьддала // кӀаьддала
размять – хье
размяться – хьéдала
разнервничаться – корзагӀвáла
разнести (доставить) – дӀа-садахьа
разнести (распределить) – дӀа-юхадéкъа
разнести (распространить) – доаржаде
Р
463
разнести (разгласить) – нáхалдáккха
разнести (разрушить) – дóхаде // ӀалаӀа
разнестись – дӀахаза // дӀа-садаха
разниться – бáшхало йолаш хила
разиица – бáшхало (-наш) (й, й)
разнобой – бар боацаш хилар (д)
разнобой (грамм.) – духь-духьа хилар (д)
разновидность – башхалонаш йолаш хилар (д) // тайпа (-ш) (д, д)
разновидный (прил.) – башхалонаш йола // тайпаш дола
разногласие – барт цахилар (д)
разнообразие – тайп-тайпара хилар (д)
разнообразить – тайп-тайпара хилийта
разнообразный (прил.) – тайп-тайпара
разнородный (прил.) – тайп-тайпара
разнос – дӀа-садахар (д) // дӀадéкъар (д)
разносить (обувь) – шерье
разноситься – шерьяла
разносторонний (прил.) – тайп-тайпара
разносторонний (мат.) (прил.) – духь-духьа оагӀонаш йолаш
разность (мат.) – юхедусар (д)
разноцветный (прил.) – бес-беса
разный (прил.) – тайп-тайпара // эрга
разнять – къоастаде
разоблачение – гучадáккхар (д) // гучадáлар (д)
разоблачить – гучадáккха
разоблачиться – гучадáла
разобрать (разложить на части) – вӀашагӀдáккха
разобрать (привести в порядок) – дӀанийсде
разобрать (какое-то сооружение) – лаӀа // ӀолаӀа
разобрать (проанализирвоать) – дáшха // къоастаде // цхьалхадаккха
разобрать (различить) – кхéта // къоастаде
разобраться (привести в порядок) – цхьалхадáкка // дӀанийсде
разобраться (различить) – кхéта // къоастаде
разобщённость – къаьста хилар (д)
разобщённый (прил.) – къаьста дола // бувзам боацаш дола
Р 464
разобщиться – къаста // дӀакъáста
разогнать – лелхаде // дӀалелхаде
разогнуть – юханийсде
разогнуться – юханийсдала
разогреть – дӀоахде
разогреться – дӀоахдала
разодеть – кийчве
разодеться – кийчвала
разодранный (прил.) – доаттӀадаь // дóхадаь
разодрать – эттӀаде // дóхаде
разодраться – дóха // дáттӀа
разозлить – дорхде // эгӀаздига
разозлиться – дорхдала // эгӀаздаха
разойтись – дӀакъаста // дӀадóха // дӀа-юхадóха
разок – цкъа
разом (нареч.) – цхьан-цхьан // цу сахьате
разомкнуть – хьадéлла // вӀáшагӀкъоастаде
разомкнуться – хьадéлладала // вӀáшагӀкъáста
разонравиться – догьэккха // бéзамбала
разорвать – доаттӀаде
разорваться – дáттӀа
разорение – довхар (д) къийдер (д) // хӀалакдар (д)
разорённый (прич.) – дайха // къийдаь
разорительный (прил.) – къийдеш дола // хӀалакдеш дола
разорить – къийде // хӀалакде
разориться – къийдала // хӀалакхила
разоружение – герз хьадáккхар (д)
разоружить – герз хьадáккха
разоружиться – герз дӀадáккха // герз Ӏодилла
разослать – дӀа-садахийта
разостлать – Ӏодилла // доаржаде
разостлаться – ӀотӀадижа // дáржа
разохотиться – догьóтта // бéзам баха
разочарование – догьэккхар (д)
разочарованностть – догьиккха хилар (д)
465 Р
разочарованный (прил.) – догьиккха
разочаровать – догьэккхийтта
разочароваться – догьэккха
разработать – кийчде
разработка – кийчдар(д)
разработка (полезных ископаемых) – оахкалаш яхар (д)
разразиться – хьá // де
разрастание – дéгӀадар (д) // лакхдалар (д)
разрастись – дéгӀада // лакхдала
разреветься – делха дóладала
разредить – нийлхде // кӀезигде
разредиться – нийлхдала // кӀезигагӀа хила
разреженность – нийлха хилар (д) // кӀезига хилар (д)
разреженный (прил.) – нийлха // áйха // кӀезига
разрез – хоададар (д) // хоадаяь моттиг (-аш) (й, й)
разрезать – хоададе // тéда // доаттӀаде
разрезной (для разрезания) (прил.) – тéдаш лéладу
разрезной (имеющий разрез) (прил.) – хоадаяь моттиг йола
разрешать – бокъо тéла // могаде
разрешаться – бокъо хила
разрешение – пурам (д) // бокъо (-наш) (й, й)
разрешимый (прил.) – къоастаде тарлуш дола
разрешить – пурам дала // бокъо яла // къоастаде // могаде
разрешиться – къáста // чакхдáла
разрисованый (прил.) – сурташ дийхка // къоаламаш хьийкха
разрисовать – сурташ дахка
разровнять – нийсде // шаьрде
разрозненный (прил.) – къаьст-къаьста // бувзам боаца // кхоачаш доаца
разрубить – тéда // áта
разругать – бартбéтта
разругаться – бартбéтта // эгӀа
разрумянить – цӀийде
разрумяниться – цӀийдала
разруха – хӀалакьхилар (д)
разрушение – хӀалакдар (д)
Р 466
разрушительный (прил.) – хӀалакдеш дола
разрушить – дóхаде // хоарцаде // ӀалаӀа
разрушиться – дóха // хáрца // хӀалакьхила // ӀалаӀа
разрыв (от глагола «разорвать») – хоададар (д) // доттӀадар
разрыв (от глагола «разорваться») – хáдар (д) // даттӀар (д)
разрыв (место разрыва) – хаьда моттиг (-аш) (й, й)
разрыв (разобщённость) – къáстар (д)
разрывной (прил.) – лелха
разрыть – ахка
разрыхление – цамцадáккхар (д)
разрыхлить – цамцадáккха
разрыхлиться – цамцадáла
разряд – дáкъ||а (-оакъош) (д, д) // тайпа (-ш) (д, д)
разубедить – юхавáккха
разубедиться – юхавáла
разуверить – шеквáккха
разувериться – шеквáла
разузнать – хá // тахка // дóвза
разукрасить – хозде
разукраситься – хоздала
разукрупнение – дéкъар (д) // кагегӀа хилар (д) // зӀамигагӀа хилар (д)
разукрупнить – дéкъа // кагегӀа хилийта // зӀамигагӀа хилийта
разукрупниться – дéкъадала // кагегӀа хила // зӀамигагӀа хила
разум – хьаькъал (д) // кхéтам (б)
разумение – кхéтар (д)
разумный (прил.) – кхéтаме // кхéтама // хьаькъал дола
разутый (прил.) – кóгаш берзан
разуться – кога тӀара хӀама Ӏояккха
разучить – Ӏомаде
разучиться – дицдала
разьединение – вӀáшагӀдáккхар (д) // вӀáшагӀкъоастадар (д)
разъединить – вӀáшагӀдáккха // вӀáшагӀкъоастаде
разъединиться – вӀáшагӀдáла // вӀáшагӀкъáста
разъезд (отъезд) – дӀа-сабахар (д)
разъезд (место) – наькъаш дӀа-сакъáста моттиг (-аш) (й, й)
467 Р
разъезжать – наькъа аха
разъехатъся – дӀа-садаха
разъярённый (прил.) – дорха
разъярить – дорхде // даьрде
разъяриться – дорхдала // даьрдала
разъяснение – дáшхар (д) // дóвзийтар (д) // кхéтадар (д)
разъяснительный (прил.) – кхéтабеш дола // кхéтадара
разъяснитъ – кхéтаде // дóвзийта
разъясниться (выясниться) – дóвза // хá
разъясниться (прояснеть) – éкха // сигале цӀенъяла
разъяснятъ – дáшха // дӀакхéтабе
разыграть (что) – óттаде // лóвза
разыгратъ (кого) – Ӏéхаде // футтарде
разыскатъ – лаха // хьалаха
разыскатъся – корадá // хьакорадá
рай – ялсмале (й)
район – шахьар (-аш) (й, й)
район (городской) – кур (-аш) (й, й)
районнироваиие – шахьараш яр (д)
райоинировать – шахьараш е
районный (прил.) – шахьара
райская птица (зоол.) – тáмаш-къайг (-аш) (й, й)
рак (зоол.) – ийскогбарг (-аш) (й, й)
рак (мед.) – цӀийоацар (д)
ракита (бот.) – дак (-аш) (й, й) // хиндак (-аш) (й, й)
раковина (защитный покров) – шалкъорг (-аш) (й, й) // дегалерг (-аш) (д, д) //
дéнналерг (-аш) (д, д) // фордалерг (-аш) (д, д) // хинлерг (-аш) (д, д) // шáйтӀамуӀа
(-аш) (й, й) // йилбазафусам (-аш) (й, й)
раковина (ушная) – лерга лаза (-ш) (д, д)
раковина (водопровдная) – хинкад (-аш) (д, д)
ракушка – шалкъорг (-аш) (й, й) // дегалерг (-аш) (д, д) // дéнналерг (-аш)
(д, д) // фордалерг (-аш) (д, д) // хинлерг (-аш) (д, д) // шáйтӀамуӀа (-аш) (й, й) //
йилбазафусам (-аш) (й, й)
рама – гом (-аш) (б, д)
рамка (для картин) – гом (-аш) (б, д)
рамка (пределы) – доаз||ув (-онаш) (д, д)
Р 468
рана – чов (-наш) (й, й)
рана (незаживающая) – даӀа (д)
рана (отпкрытая) – даьра чов (-наш) (й, й)
ранг – лáгӀа (-ш) (д, д) // дарж (-аш) (д, д)
ранее (нареч.) – тхьóвра // хьалха
раненая (сущ.) – доарахо (-й) (й, б)
ранение – чов яр (д)
раненый (сущ.) – доарахо (-й) (в, б)
раненый (прил.) – чов яь // чов хинна
ранет (бот.) – кӀудилга Ӏаж (-аш) (б, б)
ранить – чов е
ранний (прил.) – хьалха // хьалхара // юххье
рано (нареч.) – хьалха
рано или поздно (нареч.) – гáйна-гáнза
раньше (нареч.) – хьалха // хьалхагӀа
рапорт – хоам (-аш) (б, д)
рапортовать – хоам бе // хоам язбе
рапс (бот.) – чхьóвга (-ш) (й, й)
раскалённый (прил.) – кхóхкадаь // цӀийдаь
раскалить – кхóхкаде // цӀийде
раскалиться – кхóхкадала // цӀийдала
раскалывать – доаттӀаде // ахдáккха
раскапризничаться – мух я
раскат (от глагола «раскатать») – доаржадар (д) // дáржар (д)
раскат (грома) – (ди) къóвкъар (д)
раскатать (развернуть) – доаржаде
раскатать (расплющить) – диткъде
раскатать (сделать гладким) – шаьрде
раскататься – дáржа // диткъдала
раскатистый (прил.) – дӀаьхдéнна дола
раскатить – дӀа-сахахка
раскатиться – дӀа-сахоахкадала
раскачать – хахка // мелде // меттагӀадáккха
раскачаться – хоахкадала // мелдала // меттагӀадáла
раскачиваться – терка // эга // меттагӀа хьá
Р
469
раскашляться – кхáйкаде
раскаяние – дехкедáлар (д) // тоба дир (д)
раскаяться – дехкедáла
расквартировать – дӀанийсбе // дӀа-санийсбе
расквартироваться – дӀанийсдала // дӀа-санийсдала
расквитаться – дéкхар такха // юхадéкъа
раскидать – дӀа-сакхóвса // дӀа-садоаржаде
раскидистый (прил.) – даьржа
раскинуть – доаржаде // дӀа-садоаржаде
раскинуться – дáржа // дӀа-садáржа
раскиснуть (о тесте) – мистбала // сóвса
раскиснуть (разбухнуть) – дéста
раскиснуть (о мужчине) – маьлхарваха // мажарваха
раскиснуть (о женщине) – маьлхаръяха // мажаръяха
раскладной (прил.) – дӀа-садоаржадеш дола // дӀа-саóзаш дола
расклеить – вӀáшагӀдáккха
расклеиться – вӀáшагӀдáла
расклейка – дӀалéтадар (д)
расковать (логиадь) – ланаш дӀадáха
расковать (освободить от оков) – гӀáбаш дӀадáха
раскол (от глагола «расколоть») – доаттӀадар (д) // кагдар (д)
раскол (от глагола «расколоться») – барт эгӀар (д)
расколоть – доаттӀаде // ахдáккха // кагде
расколоться – даттӀа // ахдáла // кагдала
раскопать – хьаахка
раскопка – ахкар (д) // оахкам (-аш) (д, д)
раскосый (прил.) – бӀáгӀара
раскрасить – басараш хьакха
раскраска – басараш хьакхар (д)
раскраснеться – цӀийдала
раскричаться – цӀогӀа дéтта
раскроить (ткань) – дáккха
раскроить (рассечь) – чов е
раскрошить – áта
раскрошиться – оатаяла
Р 470
раскрутить – дáста
раскрутиться – кхаста // хьóвза // доастадала
раскрывать – гучадáха // делла
раскрыть – гучадáккха // делла
раскрыться – гучадáла // делладала
раскупить – деррига дӀаэца
раскупорить – хьадáста
раскупориться – хьадоастадала
раскурить – лотае // кӀур бáккха
раскуриться – лотаяла // кӀур бáла
раскусить – áта // тéда
раскусить (о человеке) – хьавóвза
раскутать – хьадáста
раскутаться – хьадоастадала
распад – дóхар (д) // доакъош хилар (д)
распаковать – хьадáста
распалить – догьóттийта // эгӀазвига // корзагӀвáккха
распалиться – эгӀазваха // корзагӀвáла
распасться – дóха // доакъош хила
распахать – áха
распахнуть – дӀаделла // хьаделла
распашка – áхар (д)
распаять – вӀашагӀъяккха
распаяться – вӀашагӀъяла
распевать – илли дáха
распекать – бартбéтта
распечатать – хьадáста
распечататься – хьадоастадала
распилить – тéда
расписать (написать) – дӀаязде
расписать (распределить) – дӀа-садéкъа
расписать (разрисовать) – сурташ дéхка // басарашца хозде
расписаться – кулг язде
расписка – кулг яздар (д)
расписной (прил.) – сурташца хоздаь // басарашца хоздаь
471 Р
распить – цхьан мала
распихать (растолкать) – дӀа-сататта // никъ бáккха
распихать (расместить) – чудóхка
расплавить – лоаладе
расплавиться – лáла
расплакаться – вéлха
распластать (разрезать пластами) – дарда
распластать (крылья) – доаржаде
распластать (расплющить) – ведде
распластаться – вӀаьхвéнна Ӏовижа
расплата – бéкхам (б) // чӀир (й) // такхар (д)
расплатиться – такха
расплескать – дӀамóхкаде // Ӏомóхкаде
расплескаться – Ӏомахка // тӀехдаха
расплести – хьадáста // дáста
расплестись – хьадоастадала // доастадала
расплодить – дéбаде
расплодиться – дéба
расплывчатый (прил.) – кхéтаргвоацаш дола
расплывчивос Ӏ Ь – кхéтаргвоацаш хилар (д)
расплыться (растечься) – дӀадáржа
расплыться (потолстеть) – такха // тоадала
расплющить – ведде // áча
расплющиться – веддала // оачадала
распознать – дóвза // хá
располагать – доалахьа хила
расползтись – дӀа-садаха // дӀа-садáржа
располнеть – дарста // такха
расположение – дӀанийсдар (д) // дӀанийсдалар (д) // дӀаóттадар (д) //дӀаóттар (д)
расположить – дӀанийсде // дӀаóттаде
расположиться – дӀанийсдала // дӀатардала // сóвца
распороть – хьадáста // дáста // хьахéца
распороться – доастадала // хьахéцадала
распорядок – óттам (б) // óттаяь бокъóнаш (й)
распоряжаться – доалде // кулгалде
Р 472
распоряжсиие – амар (-аш) (д, д) // доалдар (д) // кулгалдар (д)
распоясать – тӀехкар дáста
распоясаться – тӀехкар дáста
расправа – низбар (д)
расправить – нийсде
расправиться (выпрямиться) – нийсдала
расправиться (наказать) – таӀазар де
распределение – дéкъар (д) // дӀа-садéкъар (д) // дӀа-хьадéкъар (д)
распределить – дéкъа // дӀа-садéкъа дéкъа // дӀа-хьадéкъа
распределиться – дéкъадала // дӀа-садéкъадала // дӀа-санийсдала
распробовать – чам бáккха
распродажа – дóхкар (д) // дӀадóхкар (д)
распродать – дóхка // дӀадóхка
распростереть – доаржаде
распростёртый (прил.) – доаржадаь
распространение – дáржар (д) // доаржадар (д)
распространитель – доаржадер (-аш) (в, б)
распространительница – доаржадер (-аш) (й, б)
распространить – доаржаде
распространиться – дáржа
распря – дов (-наш) (д, д) // эгӀам (-аш) (б, д) // эгӀар (д)
распрячь – хéца // дӀахéца
распрячься – хéцадала // дӀахéцадала
распрямить – нийсде
распрямиться – нийсдала
распугать – кхéраде
распустить (отпустить) – дӀахéца // цӀахéца
распустить (о клубке) – хéца // дáста
распустить (свёрнутое) – доаржаде
распустить (ликвидировать) – дӀадáккха
распустить (о нраве) – áйхьаздáккха
распустить (о дисциплине) – мелде // толхаде
распуститься (раскрыться) – даттӀа
распуститься (о клубке) – хéцадала // доастадала
распуститься (о нраве) – áйхьаздáла
473 Р
распутать – цхьалхадáккха // хьадáста
распутаться – цхьалхадáла // хьадоастадала
распутица – хотта бола ха (й)
распутник – кхахьпал леладер (-аш) (в, б)
распутница – кхахьпа (-ш) (й, б)
распутство – кхахьпал (д)
распутье – наькъаш къáста моттиг (-аш) (й, й)
распухнуть – дéста
распушить – алха // къажде //сóвсаде
распушиться – оалхадала // къаждала //сóвсадала
распущенный (о волосах) (прил.) – Ӏохийца
распущенный (безнравственный) (прил.) – харцахьа лéла
распыление – дом бар (д) // цицхаш дар (д)
распылить – дом бе // цицхаш де
распылиться – дом хила // цицхаш хила
рассадить – Ӏохóвшаде
рассвет – сатассар (д) // цӀел-сатассар (д)
рассветать – сатасса // сахила
расседлать – нувр хьаяккха
рассеивание – дӀадер (д) // дӀадедалар (д)
расселение – бáха хóвшабар (д) // бáха хóвшар (д)
расселина – доаттӀам (-аш) (б, д)
расселить – бáха хóвшабе
расселиться – бáха хóвша
рассердить – эгӀаздига
рассердиться – эгӀаздаха
рассесться – Ӏохóвша
рассечь – хоададе // тéда
рассеяние – дӀа-садоаржадар (д)
рассеянный (разбросанный) (прил.) – нийлха // дӀа-садаьржа
рассеянный (невнимательный) (прил.) – уйла дӀаяха
рассеять (разогнать, разбросать) – дӀа-садоаржаде
рассеять (посеять) – дӀаде
рассеять (убрать) – тӀéрадáккха
рассеяться – дӀа-садáржа // дӀадáла // тӀéрадáла
Р 474
рассказ – дувцар (-аш) (д, д)
рассказанный (прич.) – дийца
рассказать – дувца // дӀадувца // хьадувца
рассказчик – дувцархо (-й) (в, б)
рассказчица – дувцархо (-й) (й, б)
рассказывать – дувца
расслабить – гӀелве // кӀаьдве
расслабление – гӀелвар (д) // кӀаьдвар (д)
расслабленность – гӀелвéнна хилар (д) // кӀаьдвéнна хилар (д)
расслабленный (прил.) – гӀелвéнна // кӀаьдвéнна
расслабнуть – гӀелвала // кӀаьдвала
расследование – тахкар (д) // тохкам (-аш) (б, д)
расследовать – тахка
расслоить – чӀорашта дéкъа
расслоиться – чӀорашта дéкъадала
расслышать – хаза // кхéтаде
рассматривать (смотреть) – хьажа
рассматривать (обсуждать) – дувца
рассмешить – сакъéрдам бáккха // дéладе
рассмеяться – дéладала
рассмотрение – хьажар (д)
рассмотреть – хьажа
рассовать – дӀачу-хьачу дóхка
рассол – берхӀа (б) // тухберхӀа (б)
рассориться – эгӀа
рассосаться – чудаха
расспросить – хаттараш де
расспросы – хаттараш (д)
рассрочка – ха йиллар (д)
расставание – къáстар (д) // вӀáшагӀкъáстар (д)
расставить- дӀанийсде
расстановка- дӀанийсдар (д)
расстаться – къáста // вӀáшагӀкъáста
расстегнуть – хьадáста
расстегнуться – хьадоастадала
475 Р
расстелить – доаржаде
расстелиться – дáржа
расстилать – доаржаде
расстилаться – дáржа // доаржадала
расстояние – гаьнал (й) // юкъ (й)
расстраиваться – корзагӀдувла // кéгадала // талха
расстрел – тóпаш тóхар (д)
расстрелять – тóпаш тóха
расстроенный (огорчённый) (прил.) – цатоам хинна // вас хинна // халахéтар хинна
расстроенный (приведённый в упадок) (прил.) – кéгадéнна // толхадаь // хӀач-
чидаьнна // хӀаччидаьккха
расстроить (огорчить) – цатоам бе // вас е // халахéтар де
расстроить (привести вупадок) – толхаде // кéгаде // хӀаччидáккха
расстроиться (огорчиться) – цатоам хила // вас хила // халахéта
расстроиться (нарушиться) – талха // кéгадала // хӀаччидáла
расстройство (огорчение) – цатоам (-ащ) (б, д) // вас (-аш) (й, й) // халахéтар
(-аш) (д, д)
расстройство (беспорядок) – талхар (д) // кéгадалар (д) // дóхар (д) // хӀаччи-
дáлар (д)
расступиться – дӀа-садóвла
расстыковаться – вӀашагӀкъаста
рассудительность – кхéташ хилар (д)
рассудительный (прил.) – кхéташ вола
рассудить – къоастаде // соцам бе // уйла е
рассудок – хьаькъал (д) // кхéтам (б)
рассуждать – уйлаш е
рассуждение – уйлаш яр (д)
рассчитанный (прил.) – лаьрххӀа даь
рассчитать – лáрхӀа
рассчитаться – дӀатакха // нийсвала
рассчитывать – дага хила // тийша хила // лерхӀа
рассчитываться – кӀалъóтта
рассыльная – хулла (-ш) (й, б) // хьадалча (-ш) (й, б)
рассыльный – хулла (-ш) (в, б) // хьадалча (-ш) (в, б)
рассыпать – Ӏомóхкаде // доаржаде
рассыпаться – Ӏомáхка // дáржа // цамцадáла
Р 476
рассыпной (прил.) – фийгах латта
растащить – дӀа-садахьа
растаять – даша
раствор – маркхал (-аш) (б, д)
раствор (известковый) – кӀир-маркхал (-аш) (б, д)
раствор (от глагола «раскрыть») – деллар (д)
растворить (в жидкости) – дошаде
растворить (раскрыть) – делла
раствориться (в жидкости) – даша
раствориться (раскрыться) – делладала
растение – баьцовгӀа (-ш) (й, й)
растениеводство – баьцовгӀаш лелаяр (д)
растереть – хьокхаде // áта
растереться – оатадала
растерзанный (прил.) – дóхадаь
растерзать – дóхаде
растерянность – дóхар (д) // дéха хьóвзар (д)
растерянный (прил.) – дéха
растерять – доаде
растеряться – вóха
растечься – дӀа-садаха
расти – кхе // хьалкхе // дегӀадá
растительность – баьцовгӀаш (й)
растительный (прил.) – баьцовгӀай
растить – кхéде
растолкать – дӀа-сатата // дӀа-юхатата
растолковать – кхéтаве
растолочь – áта
растолстеть – такха // тоавала
растопить (печку) – цӀи ювза // сага
растопить (масло) – лоаладе // дóжийта
растопиться (о печке) – лотаяла // йӀоахъяла
растопиться (о масле) – лáла // дóжа
растопка – цӀи ювзар (д) // сагар (д)
растоптать – когаш тӀабéтта
477 Р
растопырить – доаржаде
расторгнуть – дóхаде
расторжение – дóхадар (д)
расторопность – кадáй хилар (д)
расторопный (прил.) – кадáй
расторопша (бот.) – Ӏазар (-аш) (й, й)
растравить – даьрде // лазадáккха
растрата – доадар (д)
растратить – доаде
растревожить – корзагӀдáккха
растревожитьсся – корзагӀдáла
растрёпанный (прил.) – кéгадаь
растрепать – кéгаде
растрепаться – кéгадала
растрескаться – эттӀа
растяжение – дувлар (д) // доаржадар (д)
растянутый (прил.) – дӀаьхдéнна
растянуть – дӀа-юхаóза // дӀа-юхаóзаде
растянуться – дӀаьхдала // шердала
расхвалить – могаде
расхвастаться – дóккхалаш де
расхититель – къу (-й) (в, б)
расхитительница – къу (-й) (й, б)
расхитить – лочкъаде // къоал де
расхищение – лочкъадар (д) // къоалдар (д)
расхлябанность – мела хилар (д)
расхлябанный (прил.) – мела
расход – дӀадахар (д) // дӀадахийтар (д)
расходовать – дохка // кхоачаде
расходующий (прич.) – кхоачаду
расхождение – дӀа-садáржар (д) // вӀáшагӀцакхéтар (д)
расхолодить- догэккхийта
расхотеть- догэккха
расхохотаться – вéлавала
расхрабриться – мáйравáла
Р 478
расцарапать- сéкаш дáха
расцвести – зиза тóха
расцеловать- барташ дáха
расцеловаться- барташ дáха
расценить- лáрхӀа // мах бе
расценка- м||ах (-аьхаш) (б, д) // мах óттабар (д)
расцепить – вӀáшагӀдáккха // вӀáшагӀкъоастаде
расцепиться – вӀáшагӀдáла // вӀáшагӀкъáста
расчесать – ехк хьакха // алха // къáжде
расчесаться – ехк хьакха // алха // къáжде
расчёска – ехк (ахкараш) (й, й)
расчёсывание – ехк хьакхар (д) // алхар (д) // къáждар (д)
расчёт – хьисап (-аш) (д, д) // лáрхӀар (д)
расчётливость – хьисап деш хилар (д) // кхом беш хилар (д)
расчётливый (прил.) – хьисап деш дола // кхом беш дола
расчленить – доакъош де // дéкъа
расчувствоваться – дог чӀахка
расчистить – цӀенде
расчистка – цӀендар (д)
расшатанный (прич.) – мелденна // телха // эга
расшатать – мелде // толхаде
расшататься – мелдала // талха
расшвырять – дӀа-сакхóвса
расшевелить – хьоаде
расшевелиться – хьоадала
расшибить – лозаде
расшибиться – лозаде
расширение – шердалар (д) // шердар (д)
расширенный (прич.) – шердаь
расширить – шерде
расшириться – шердала
расшитый (прич.) – дегá // догамаш даь
расшитый (прил.) – дегá // догамаш дола
расшить (распороть) – хьадáста
расшить (вышить) – дага // догам де
479 Р
расшифровать – хьадáшха
расшифрока – доашхам (д)
расшнуровать – тӀӀиргаш хьаяста
расшнуроваться – тӀӀиргаш хьайоастаяла
расшуметься – гӀар яьккха
расщедриться – камаьрша вáла
расщелина (трещина) – доаттӀам (-аш) б, д)
расщелина (в горах) – чӀож (-аш) (д, д)
расщепить – доаттӀаде // дéкъа
расщепиться – дáттӀа // дéкъадала
расщепление – доаттӀадар (д) // дáттӀар (д) // дéкъар (д) // дéкъадалар (д)
ратификация – чӀоагӀдар (д)
ратифицировать – чӀоагӀде
ратный (прил.) – бӀун
ратовать – къóвсам лоаттабе
рать – бӀу (б)
рафинад – бӀалг бола шéкар (д) // бӀалгах дола шéкар (д)
рафинированный (прил.) – цӀендаь
рафинировать – цӀенде
рациональность – овсарал (й)
рашпиль – гӀоргӀаст (-аш) (б, д)
рвануть – катóха
рвануться – тóхадала // дӀаэккха
рвать (разрывать) – эттӀаде
рвать (о рвоте) – Ӏéттаде
рваться – эттӀа
рвение – хьинар (д)
рвота – Ӏéттор (-аш) (д, д) // Ӏéттадар (д)
рдеть – цӀийдала
реагировать – теркалде
реализация – кхоачашдар (д)
реализовать – кхоачашде
реализоваться – кхоачашхила
реальность – долаш дар (д)
реальный – долаш дола
Р 480
ребёнок – бер (-аш) (д, д)
ребёночек – берг (-аш) (д, д) // гак||и (-еш) (д, д)
ребро (анат.) – пӀенда (-ш) (б, д)
ребро (мат.) – с||а (-аьнаш) (б, д)
ребро (кромка) – йист (-ош) (й, й)
ребята – бераш (д)
ребятишки – бергаш (д)
ребяческий (прил.) – бéра // бéрий
ребячество – бéрал (д)
ребячиться – бер мо лéла
ребячливый (прил.) – бéра оамал йола
рёв – ӀувгӀар (д) // Ӏáхар (д) // велхар (д)
реветь – ӀувгӀа // Ӏáха // велха
ревизия – тохкам (-аш) (б, д)
ревизовать – тахка
ревматизм (мед.) – áнаш (д)
ревматический (прил.) – áний
ревнивый (прил.) – дегабуаме
ревновать – дегабуам бе
ревностный (прил.) – ший даггара
ревность – дегабуам (-аш) (б, д)
револьвер – тепча (-ш) (й, й)
ревущий (прич.) – ӀувгӀар
регистрация – дӀаяздар (д)
регистрировать – дӀаязде
регистрироваться – дӀаяздала
регресс – эшадалар (д)
регрессивный (прил.) – эшалушдола
регрессировать – эшадала
регулярно (нареч.) – хан-хáннахьа // хáдданза
регулярный (прил.) – хан-хáннахьа хулаш дола // хáдданза дола
редеть – цӀийдала
редиска (бот.) – тӀугаск (-аш) (д, д) // бéттадуарг (-аш) (д, д)
редкий (мало встречающийся) (прил.) – наггахьа мáра хулаш доаца
редкий (негустой) (прил.) – нийлха // чорта (о ткани)
481 Р
редко (нареч.) – нагахьа // наггахьа
редкостный (прил.) – наггахьа мáра хулаш доаца // белгалдаьнна
редкость (негустота) – нийлхал (д) // чортал (й)
редкость (редкая вещь) – наггахьа мара цанийслу хӀама (-ш) (й, й)
редкость (редкое явление) – наггахьа мара цахулар (-аш) (й, й)
редукция – лаьгӀдар (д)
редуцированный (прил.) – лоаца
редуцировать – лаьгӀде
редуцироваться – лаьгӀдала
редька (бот.) – Ӏаьржа хорсам (-аш) (д, д)
режим – оттам (-аш) (б, д)
режущий (инструмент) (прил.) – тéдаш дола
режущий (о боли) (прил.) – чӀинг éтта
режущий (о свете) (прил.) – бӀаргаш лозаду
режущий (о звуке) (прил.) – чӀоагӀа
резак – доаккх||а урс (-ий урсаш) (д, д)
резать – тéда // хоададе // доаттӀаде // урс хьакха
резвиться – лóвза // сакъéрда
резво (нареч.) – аьрдагӀа
резвость – кадáй хилар (д)
резвый (прил.) – кадáй
резерв – тӀехьале (-наш) (й, й)
резервация – тӀехьале яр (д) // кхочо яр (д)
резервный (прил.) – тӀехьалéн
резец (плуга) – пхьаьд (-аш) (й, й)
резец (зуб) – хьалхашкара царг (-аш) (й, й)
резина – хьамча (д)
резинка (стёрка) – дӀадоадерг (-аш) (й, й)
резинка (тесёмка) – увзорг (-аш) (д, д)
резиновый (прил.) – хьамчá
резка – тéдар (д)
резкий (прил.) – цӀаьхха // чӀоагӀа // гӀожа
резкость – чӀоагӀа хилар (д) // гӀожа хилар (д)
резной (прил.) – тéдаш даь // сурташца хоздаь
резня – нах боабар
Р 482
резолюция – соцам (-аш) (б, д)
резонанс – лестар сихдеш дар (д) // массанахьа дӀахазар (д)
резонный (прил.) – доаггӀача тайпара
результат – хьахиннар (-аш) (д, д) // хуларг (-аш) (д, д) // чаккхе (-наш) (й, й)
результативный (прил.) – гӀулакх чакхдоаккхаш дола
резь – чӀинг éтта лазар (-аш) (д, д)
резьба – бора (-ш) (д, д) // харш (-аш) (д, д) // хир (-аш) (д, д)
резюме – лоаца чулоацам (б)
резюмировать – чулоацам лоаца хьаала
рейка (доска) – áрдакх (-аш) (й, й)
рейка (иенструмент для измерения) – бустам (-аш) (б, д)
река – хи||й (-ш) (д, д) // дóда хи||й (-ш) (д, д) // хи-тоатол (-аш) (д, д)
река (горная) – ахк (оахкарий) (д, д)
реквизировать – хьадáккха
реквизиция – хьадáккхар (д)
реклама – хоамбар-дóвзийтар (д)
рекламировать – хоамбеш дóвзийта
рекламный (прил.) – хоамбеш дóвзийтара дола
рекогносцировка – моттиг тахкар (д)
рекомендательный (прил.) – могадеш дола
рекомендация – могадар (д)
рекомендовать – могаде
рекомендоваться – ше дӀавóвзийта
реконструировать – кердадáккха
реконструкция – кердадáккхар (д)
религиозность – иман хилар (д) // динца хилар (д)
религиозный (прил.) – дина // динах дувзадéнна дола
религиозный (верующий) (прил.) – ди лéлабеш вола
религия – ди (-наш) (б, д)
рельеф – гуш йола лаьттан тӀéхье (й)
рельефный (прил.) – хьадáгӀаш дола
ремез (зоол.) – цӀоринг (-аш) (д, д)
ремень — тӀехкар (-аш) (д, д) // бахтар (-аш) (д, д) // оас||а (-ий) (й, й) // охка
(-ш) (д, д)
ремень (короткий, для привязки животных) – тӀаьнакх (-аш) (й, й)
ремесленник – пхьар (-аш) (в, б)
483
ремесленный (прил.) – пхьарий // пхьаро даь
ремесло – пхьоал (-аш) (д, д)
ремешок – оасилг (-аш) (й, й)
ремонт – тоадар (д)
ремонтировать – тоаде
ремонтный (прил.) – тоаду
ренегат – юха||ваьннар (-баьннараш) (в, б)
рента – тӀа||боагӀа пáйда (-доагӀа пáйдаш) (б, д)
рентабельность – пáйдане хилар (д) // пáйда беш хилар (д)
рентабельный (прил.) – пáйдане
рентген (просвечивание) – кизга óттадар (д)
репа (бот.) – кӀай хорсам (-аш) (д, д)
репей (бот.) – баӀа (-ш) (б, б)
репейник (бот.) – ӀеларбаӀа (-ш) (б, б)
реплика – áлар (д)
репрессивный (прил.) – таӀазарá
репрессировать – таӀазар де
репрессия – таӀазар (д)
республика – м||охк (-ехкаш) (б, д)
республиканский (прил.) – мéхка // мéхкара
ресница – бӀаргацӀацкъам (-аш) (д, д)
реставрационный (прил.) – юхаóттаду
реставрация – юхаóттадар (д)
реставрировать – юхаóттаде
ресурс – торо (-наш) (й, й)
ретивый (прил.) – тӀахъаьнна // хӀайтъаьнна
ретироваться – тӀехьашкавáла
ретушировать – тоаде
ретушь – тоадар (д)
реформа – хувцам (-аш) (б, д) // эргадáккхар (д)
реформировать – хувца // эргадáккха
реформироваться – хувцадала // эргадáла
реформистский (прил.) – хувцамá
рецидив – юхадар (д) // юхахилар (д)
рецидивист – къаьра саг (нах) (в, б)
Р
Р 484
рецидивистка – къаьра саг (нах) (й, б)
речевой (прил.) – къамаьла
речка – д||óда хий (-олха хиш) (д, д) // аьл||и (-еш) (д, д)
речной (прил.) – хи чура // тоатолга // тоатолга чура
речушка – тоатолг (-аш) (д, д)
речушка (горная) – ахкарг (-аш) (д, д)
речь – къамаьл (-аш) (д, д) // лер (д) // дӀаáлар (д)
речь косвенная (грамм.) – эрга къамаьл (-аш) (д, д)
решать – жоп лаха
решающий (прил.) – кéртера // хаьдда // лоархӀамегӀа
решение (от глагла решить) – жоп лахар (д)
решение (постановление) – хоадам (-аш) (б, д) // соцам (-аш) (б, д) // ваӀад (-аш)
(й, й) // кхел (-аш) (й, й)
решётка – аьшкан цхарал (-аш) (б, д)
решётка (для вытирания ног) – когашӀохьекхарг (-аш) (й, й)
решето – цаца (-ш) (б, д)
решимость – лаьрхӀа хилар (д)
решительно (смело) (нареч.) – хоадам болаш
решительно (совершенно) (нареч.) – вӀалла // цхьаккха
решительность – хоадам болаш хилар (д)
решительный (прил.) – хоадам болаш дола
решить – лáрхӀа // къоастаде // соцам бе
решиться – лáрхӀа // саца
ржаветь – мукхдаа
ржавеющий (прич.) – мукхдуа
ржавчина – мукх (й)
ржавый (прил.) – мукхдиа
ржание – Ӏáхар (д)
ржанка (зоол.) – таьлг (-аш) (д, д)
ржаной (прил.) – Ӏаьржача кӀих яь
ржать – Ӏéха // Ӏáха
Рим – Рум (й)
римлянин (этн.) – румхо (-й) (в, б)
римлянка (этн.) – румхо (-й) (й, б)
римский (прил.) – румера // румхой
485 Р
ринуться – тӀахьада // чухьада
рис – дуга (д)
риск – хила тарлу кхéрам (б)
рискованный (прил.) – кхéраме
рисковать – кхéраме хӀама де
рисовалыцик – сурташ дехкар (-аш) (в, б)
рисовалыцица – сурташ дехкар (-аш) (й, б)
рисование – сурт диллар (д)
рисовать – сурт дилла
рисоваться – гуш хила
рисовый (прил.) – дугá
рисунок – сурт (-аш) (д, д)
ритм (сердечный) – гарт (д)
риф – хинтарх (-аш) (й, й)
рифлёный (прил.) – харшаш даьха
робеть – кхéра // эхь хéта // óзавала
робкий (прил.) – зóвза
робость – кхéраш хилар (д) // эхь хéташ хилар (д) // зóвза хилар (д)
ров – ор (-аш) (д, д) // сангар (-аш) (й, й)
ровесник – нийсархо (-й) (в, б)
ровесница – нийсархо (-й) (й, б)
ровно (гладко, правильно) (нареч.) – нийсса // шаьрра
ровно (точно) (нареч.) – дурраз
ровный (прил.) – нийса // шаьра
ровня – нийсархо (-й) (в, й, б)
ровнять – нийсде // шаьрде
рог – муӀ (-аш) (й, й)
рога – совкарч (-аш) (й, й) // к||ур (-овраш) (б, д) // муӀаш (й)
рогатина – ӀаддаргӀа (й)
рогатка – Ӏад (-арч) (д, д)
рогатый (прил.) – муӀаш йолаш // курша
роговой (прил.) – муӀá
рогожа – аьрга (-ш) (й, й)
рогоз (бот.) – тумарг (-аш) (й, й)
рогуля – гажарг (-аш) (й, й)
Р 486
род – тайпа (-ш) (д, д) // ваьр (-аш) (д, д)
родимый (прил.) – хьамсара
родина – даьймохк (б) // даьхе (й) // мата (й) // ваь моттиг (й)
родинка – минг (-аш) (б, д) // кӀаьд (-арч) (б, д)
родители – да-нáна (дай-ноаной) (д, д)
родительный падеж (грамм.) – доала дожар (д)
родительский (прил.) – даьй-ноаной
родить – де
родиться – де // хила
родичь – гаргара саг (нах) (в, б)
родник – хьаст (-аш) (б, д) // шóвда (-ш) (д, д)
родниковый (прил.) – хьастара
роднить – гаргара хила // гаргаóза
родниться – гаргара хила // гаргарло тасса // гаргарло е
родничок (аиат.) – (бера хьаь тӀара) кӀаьда моттиг (й)
родной (прил.) – гаргара // хьамсара
родные – гаргара нах (б)
родня – гаргара нах (б)
родовой (фамильный) (прил.) – тайпан // ваьран
родовой (при рождении ребёнка) (прил.) – бер деш хулаш дола
рододендрон (бот.) – диваж (-аш) (й, й)
родственник – гаргара саг (нах) (в, б)
родственники (близкие) – кхоачарле (й)
родственники (жены) – уццӀай (б)
родственники (мужа) – маьрцӀай (б)
родственники (по матери) – ноанахой (б)
родственница – гаргара саг (нах) (й, б)
родственный (прил.) – гаргалон // гаргара
родство – гаргало (-наш) (й, й)
родство (близкое) – кхоачарле (й)
роды – бер дар (д)
рожа – бат (-амаш) (й, й)
рожа (мед.) – бóча лазар (д)
рожать – бер де
рождаемость – бéраш дара боарам (б)
487 Р
рождение – бер дар (д) // бер хьахилар (д)
роженица (женщина в период родов) – бер деш йола сесаг (бола истий) (й, б)
роженица (родившая) – бер даь сесаг (-аш даь истий) (й, б)
рожок (для кормления) – тӀармуилг (-аш) (й, й)
рожок (музыкальный инструмент) – зурма (-ш) (й, й)
рожь (бот.) – Ӏаьржа кӀа (д) // гӀазкхий кӀа (д)
роза (бот.) – хьармакх (-аш) (д, д)
розга – биткъа саьрг (-аш) (б, д)
рóзлив – дӀа-садóттар (д)
рóзница – къаьст-къаьста доахкар (д)
розничный (прил.) – къаьст-къаьста доахкаш дола
рознь – моастагӀал (д)
розоветь – цӀе бесса лéста // цӀийдала
розовый (прил.) – сийрда-цӀе
розыгрыш – кхадж тассар (д)
розыск – лахар (д)
роиться – никх бáла
рой – н||икх (-окхарий) (б, д)
рок – кхел (й)
рокот – чӀоагӀа тата (-ш) (д, д)
рокотать – чӀоагӀа таташ де // къувкъа
ролик (колёсико) – вординг (-аш) (й, й)
ромашка (бот.) – моажолг (-аш) (д, д)
роса – тхир (д)
росинка – тхира тӀадам (-аш) (б, д)
росистый (прил.) – тхир тӀадилла
рослый (прил.) – óнда
росомаха (зоол.) – соалор-ча (-рч) (й, й)
роспись – сурташ дахкар (д)
роспуск – дӀахецар (д) // дӀамукъахецар (д)
российский (прил.) – эрсий // эрсий мехкара
Россия – Эрсече (й) // Эрсий мохк (б)
россказни – доацар (д) // фаьлгаш (д)
рост (от глагола «расти») – дéгӀадáр (д)
рост (вышина) – дегӀ (д)
Р 488
рост (процент) – йоал (й)
рост (развитие) – дéгӀадáр (д)
рост (прирост) – сóвдáлар (д) // áлсамдáлар (д)
ростовщик – йоал йоахар (-аш) (в, й, б)
ростовщичество – йоал яхар (д)
росток – хаьлг (-аш) (д, д)
росчерк – голинг (-аш) (й, й)
росянка (бот.) – тхирзиза (-ш) (д, д)
рот – баге (-наш) (й, й)
роща – хьунд||áкъа (-оакъош) (д, д)
ртуть – варшдотув (д)
рубанок – фаттан (-аш) (й, й)
рубаха – коч (-амаш) (й, й)
рубашка – коч (-амаш) (й, й)
рубеж – гӀай (-наш) (д, д) // доаз||ув (-ош) (д, д)
рубец – муа (-ш) (б, д)
рубить – даккха // áта
рубиться – шалташца лата // турашца лата
рубище – тӀолхаш (й)
рубка (леса) – (хьу) хьакхар (д)
рублёвый (прил.) – сома маьха // сом мах бола
рублёный (прил.) – тийда // аьта // аьхьа // хéнах даь (цӀа)
рубль – сом (-аш) (д, д)
рубцеваться – муа бе
ругань – яппар (-аш) (й, й) // лер (д) // пхьарч (б)
ругательный (прил.) – яппарий
ругательство – яппар (-аш) (й, й)
ругать – бартбéтта // яппараш е // пхьарч э // ле
руда – мӀа (д)
рудник – мӀа доаккха моттиг (-аш) (й, й)
рудный (прил.) – мӀа доалла
рудоносный (прил.) – мӀа доалла
ружейный (прил.) – тóпа
ружьё – топ (-аш) (й, й)
ружьё (гладкоствольное) – шоакъал (-аш) (й, й) // шоакъала топ (-аш) (й, й)
489 Р
рука – кулг (-аш) (д, д) // ка (й) // пхьарс (-аш) (б, д)
рука (правая) – аьттиг (д)
рука (левая) – аьрдиг (д)
рука (детск.) – буш||и (-еш) (д, д)
рукав – пхь||ош (-ешаш) (д, д)
рукавица – кулгахйоаллорг (-аш) (й, й)
руководитель – кулгалхо (-й) (в, б) // хьаким (-аш) (в, б)
руководительница – кулгалхо (-й) (й, б) // хьаким (-аш) (й, б)
руководить – кулгалде
руководство – кулгалдар (д)
руководящий (прил.) – кулгалдеш дола
рукоделие – кара хьéга къа (д)
рукодельница – кулга къахьéгар (-аш) (й, б)
рукодельничать – кулга къахьéга
рукодельный (прил.) – кулгашца даь
рукомойник – кулгашдуларг (-аш) (й, й)
рукописный (прил.) – кулгайоазон
рукопись – кулгайоаз||ув (-ош) (д, д)
рукоплескание – тӀоараш дéттар (д)
рукоплескать – тӀоараш дéтта
рукопожатие – вӀаши кулгаш лáцар (д)
рукоприкладство – хӀама тóхар (д)
рукоятка – ко (-наш) (д, д) // Ӏерж (аш) (й, й)
рукоять – мукъ (-аш) (д, д)
рулевой (прил.) – кона
рулевой (сущ.) – ко лéладер (-аш) (в, й, б)
рулить – ко лéладе
руль – ко (-наш) (д, д)
румын (этн.) – руман||е (-ий) (в, б)
Румыния – Румани (й)
румынка (этн.) – руман||е (-ий) (й, б)
румынский (прил.) – руманий
румяна – басараш (д)
румянить – цӀийде
румяниться – цӀийдала // юхь тӀа цӀел дá
Р 490
румянка (бот.) – басарб||уц (-аьцаш) (й, й)
руно – устагӀан тха (д)
русак (зоол.) – сира пхьагал (-аш) (й, й)
русло (реки) – хьоарсам (-аш) (д, д)
русоволосый (прил.) – кéра мос йола
русская (этн.) – эрс||е (-ий) (й, б) // гӀазкх||е (-ий) (й, б) // моаташк (-аш) (й, й)
русский (этн.) – эрс||е (-ий) (в, б) // гӀазкх||е (-ий) (в, б)
русский (прил.) – эрсий // гӀазкхий
русый (прил.) – кéра
рутулец (этн.) – мухӀдо (-й) (в, б)
рутулка (этн.) – мухӀдо (-й) (й, б)
рутульский (прил.) – мухӀдой
рухнуть – хáрца
ручательство – тéшал (-аш) (д, д)
ручаться – тéшал де
ручеёк – тоатолг (-аш) (д, д)
ручей – тоатол (-аш) (д, д) // хитоатол (-аш) (д, д)
ручейник (зоол.) – тоатолга моз||а (-ий) (б, д)
ручка (ведра, котлă) – кӀ||ай (-аьш) (д, д)
ручка (двери) – ко (-наш) (д, д)
ручка (кинжала) – мукх (-аш) (д, д)
ручка (пишущая) – шаькъарг (-аш) (б, д)
ручной (прил.) – пхьарсах доалладу // кулгаца даь
ручной (прирученный) (прил.) – караӀема
ручонка – бушиг (-аш) (д, д)
рушить – дóхаде // хоарцаде
рушиться – дóха // хáрца
рыба – чкъаьр||а (-ий) (б, д)
рыбак – зӀакарч||а (-ий) (в, б)
рыбалка – чкъаьрий дáхар (д)
рыбачка – зӀакарч||а (-ий) (й, б)
рыбацкий (прил.) – чкъаьрахой
рыбий (прил.) – чкъаьрий
рыбный (прил.) – чкъаьран
рыбоводство – чкъаьрий лéладар (д)
491 Р
рыбоводческий (прил.) – чкъаьрий лéладу
рыболов – чкъаьрий доахар (-аш) (в, б)
рыболовецкий (прил.) – чкъаьрий доаха
рыболовный (прил.) – чкъаьрий доаха
рыболовство – чкъаьрий дáхар (д)
рыгать – дӀаингаш дáха
рыдание – узам (-аш) (б, д) // м||ухь (-ахьарч) (б, д) // белхам (б)
рыдание – велхар (д)
рыдать – велха
рыжий (прил.) – кéра // кеса // хьаьрса
рыжик (гриб) – кéрадарг (-аш) (д, д)
рыло – муцӀар (-аш) (й, й)
рыльце (уменьшительное от «рыло») – муцӀарг (-аш) (й, й) // мӀизарг (-аш) (й, й)
рыльце (бот.) – зиза д||ог (-егаш) (д, д)
рынок – бáзар (-аш) (й, й)
рыночный (прил.) – бáзарá
рысак (зоол.) – чоабол йола говр (-аш) (й, й)
рыскать – хьийдда лéла
рысь (зоол.) – пард (-аш) (й, й)
рысь (вид походки лошади) – йорт (й) // чоабол (й)
рысью (нареч.) – йóртагӀа // чоаболагӀа
рытвина – ор (-ош) (д, д) // харш (-аш) (д, д)
рыть – ахка
рыться – хьéжа
рыхлить – цамцадáккха
рыхлый (прил.) – цамца // цамцадаьнна
рычаг – цӀáрацӀур (-аш) (й, й)
рычание – чӀичкъаш (б)
рычать – чӀичкъаш бе // Ӏéха
рюкзак – гибехка тӀорм||и (-еш) (б, д)
рябина (бот.) – датта (-ш) (й, й)
рябина-глоговина (бот.) – сура (-ш) (й, й)
рябиновый (прил.) – даттá
рябой (прил.) – дóхка // кӀигмéттане // чачхаре
рябок (зоол.) – къоарза кхокха (-рч) (б, д)
С 492
рябчик (зоол.) – къоарза котам (-аш) (й, й)
рябь – кагарий талгӀеш (й)
рявкать – Ӏéха
ряд – мугӀ (-араш) (б, д)
рядами (нареч.) – мугӀарагӀа
рядиться (наряжаться) – кийчвала
рядиться (договариваться) – мах бувца
рядком (нареч.) – йисте // лалла // уллув // лоаллах // юхе // юххе
рядовой (прил.) – мугӀарагӀа дола
рядом (нареч.) – йисте // лалла // уллув // лоаллах // юхе // юххе
С
с (пред.) – тӀара // тӀéра // -хьара // -ра
сабельный (прил.) – турá
сабля – т||ур (-óвраш) (д, д)
саботаж – гӀолдáккхар (д)
саботировать – гӀолдáккха
саван – мерчи (-еш) (д, д)
саванна – шаьра аре (й)
саврасый (о масти лошади) (прил.) – цӀе
Сагопши (пос.) – СоагӀапче (й)
сад – беш (-амаш) (й, й) // сомий беш (-амаш) (й, й)
садизм – къизал (й)
садист – къиз||и (-еш) (в, б)
садистский (прил.) – къиза
садиться – Ӏоховша
садоводство – бешлéлаяр (д)
садовый (прил.) – бéша
сажа – кӀурз (-аш) (б, д)
сажать (кого, что) – Ӏохове // хоаве
сажать (в тюрьму) – чуволла
сажать (растение) – дӀадóгӀа // дóгӀа // дӀаде // де
саженец – галг (-аш) (й, й)
сайгак (зоол.) – мерг||áза (-аьзарий) (й, й)
493 С
сакля – цӀ||а (-éнош) (д, д)
саксаул (бот.) – кӀарцхалкӀотарг (-аш) (й, й)
саксауловый (прил.) – кӀарцхал-кӀотарга
салазки – соалозг (-аш) (й, й)
салангана (зоол.) – хьагӀар-мерцхилг (-аш) (д, д)
сало – м||ухь (-ахьараш) (й, й)
Сальвадор – Сальвадор (й)
сальвадорец (этн.) – сальвадорхо (-й) (в, б)
сальвадорка (этн.) – сальвадорхо (-й) (й, б)
сальвадорский (прил.) – сальвадорхой
сальный (прил.) – махьара // махьара даьтта
салют – шатлакх (-аш) (д, д)
салютовать – шатлакх кхосса
сам (я сам) (мест.) – се // сайна // айса
сам (ты сам) (мест.) – хье // Ӏайха
сам (он сам) (мест.) – ше
сама (я сама) (мест.) – се // сайна // айса
сама (ты сама) (мест.) – хье // Ӏайха
сама (она сама) (мест.) – ше
саман – бийда кирпишк (-аш) (й, й)
саманный (прил.) – бийдача кирпишкий
самец – маӀа хӀама (-ш) (й, й)
самка – се хӀама (-ш) (й, й) // кхал хӀама (-ш) (й, й)
самобытность – ший тайпара хилар (д)
самобытный (прил.) – ший тайпара
самовольно (нареч.) – ший лоӀаме
самовольный (прил.) – ший лоӀаме
самолёт – фéкéма (-ш) (д, д)
самолётовождение – фéкéма лаллар (д)
самолётстроение – фéкéмаш дер (д)
самолётостроительный (прил.) – фéкéмаш ду
самолюбивый (прил.) – дегала
самолюбие – дегала хилар (д)
самомнение – дóккха дог хилар (д)
самонадеянность – бӀубенна хилар (д)
С 494
самонадеянный (прил.) – бӀубенна вола
самообладание – сáбаре хилар (д)
самообман – саӀéхам (-аш) (б, д) // саӀéхадар (д)
самооболыцаться – саӀéхам бе // саӀéхаде
самообольщение – саӀéхам (-аш) (б, д)
самообразование – ше дéшар (д)
самоопыление – зизаш шоаш дизар (д)
самоотверженно – ше ца кхоавеш
самоотверженность – ше ца кхоавеш хилар (д)
самоотверженный (прил.) – ше ца кхоавеш вола
самосознание – сакхéтам (б)
самосохранение – ше лоравар (д)
самостоятельно (нареч.) – ший лоӀаме
самостоятельность – ший лоӀаме хилар (д)
самостоятельный (прил.) – ший лоӀаме
самострел – Ӏадсаькх (-аш) (д, д)
самотёк – ше Ӏодахар (д) // ше дахар (д)
самотёком (нареч.) – ше
самоубийство – шийна теха валар (д)
самоунижение – ший хӀама лохдар (д)
самоуничтожение – ше воаваь дӀавáккхар (д)
самоуправление – шедоалдар (д) // урхам (-аш) (й, й)
самоуспокоение – саӀéхадар (д)
самоустранение – юстарвáлар (д)
самоустраниться (прил.) – юстарвáла
самоутешающий (прич.) – саӀéхаду
самоутешение – саӀéхадар (д) // саӀéхам (-аш) (б, д)
самоучитель – ше Ӏомадер (д)
самоучка – ше дийшар (в, й, б)
самохвал – ше хéставер (в, б)
самохвальство – ше хéставар (д)
самоходка – шéлéларг (-аш) (й, й)
самоходный (прил.) – ше лéла
самочувствие – хьал (-аш) (д, д)
самум – бӀайха м||ух (-ихаш) (б, д)
495 С
самшит (бот.) – дáимасийналáттарг (-аш) (й, й)
самый (именно) (мест.) – из // цу // ше
самый (близко, как раз) – йисте // гӀаьхха // ден
самый (превосходная степень) – эггара
сани – соалоз (-аш) (й, й)
санки – соалозг (-аш) (й, й)
санкционировать – бокъо яла
санкция – бокъо ялар (д)
санный (прил.) – соалоза
сапётка – доа (-рч) (б, д)
сапог – икк (-аш) (й, й)
сапог (без каблуков) – махьс||и (-еш) (й, й)
сапожки – кхалнаьха иккаш (й)
сапожник – иккий пхьар (-аш) (в, б)
сапожничать – иккий пхьоарал де
сапожный (прил.) – иккий
сапсан (зоол.) – лаьча (-ш) (д, д)
сарай – кхий (-наш) (д, д) // óтар (-аш) (д, д)
саранча (7 особь) (зоол.) – цӀéзилг (-аш) (д, д)
саранча (стая) (зоол.) – цӀодз (д)
сардинец (этн.) – сардо (-й) (в, б)
Сардиния – Сардини (й)
сардинка (этн.) – сардо (-й) (й, б)
сардинский (прил.) – сардой
сарказм – бегдаккхар (д) // футтардар (д)
саркастический (прил.) – бегдоаккхаш дола // футтардеш дола
саркофаг – кхерий кӀинг (-аш) (б, д)
саркома (мед.) – тӀехка тӀара дестам (д)
сарыч (зоол.) – цӀувзакер (-аш) (д, д)
сатана – шáйтӀа (д)
сатанинский (прил.) – шáйтӀан
сатин (ткань) – алтаз (-аш) (й, й)
сатиновый (прил.) – алтаза
сатира – бег (-аш) (б, б)
Сатурн – Зухаль (б)
С 496
Саудовская Аравия – СаӀуди Ӏарбий мохк (б)
сафьян – тӀоарска (-ш) (д, д)
сафьяновый (прил.) – тӀоарска
сахар – шéкар (д)
Сахара – Сахьаре (й)
сахаристый (прил.) – шéкар доалла
сахарница – шéкарлоатторг (-аш) (й, й)
сахарный (прил.) – шéкара
сахароварение – шéкар дáккхар (д)
сахароваренный (прил.) – шéкар доаккха
сачок – цхаралг (-аш) (б, д) // чкъаьрий доала цхаралг (-аш) (б, д)
сбавить – лаьгӀде
сбéгать – вахá вá // вахá вóла
сбегáть – Ӏочудаха
сбегаться – вӀашагӀкхéта
сбежать – вéдда ӀокӀалвáла // вада
сбежать (о жидкости) – Ӏодаха
сбежаться – гулбала
сберегательный (прил.) – лорадеш дола
сберечь – лораде // доал де // Ӏоаде
сбиваться – гӀолдáха // гӀолдóвла
сбивчиво (нареч.) – кéгалуш
сбивчивый (прил.) – кéгадéнна // кхéташ доаца
сбить (ударом) – гӀолдáккха // Ӏодóжаде
сбить (запутать) – тувлаве // кéгаве
сбить (понизить) – лохдайта // тӀéрадáккхийта
сбить (подстрелить) – чудáйта
сбить (масло) – дáккха // Ӏодóжаде
сбиться – гӀолдáла // оагӀордáла
сбиться (ошибиться) – гӀалатвáла // тувлавала
сближение – гаргадахар (д) // гаргадигар (д)
сблизить – гаргадига
сблизиться – гаргадаха
сбоку (нареч.) – лалла // оагӀонгахьара // оагӀоца // уллув
сболтнуть – ца доагӀа дош áла
497 С
сбор – гулдалар (д) // гулдар (д) // чуэцар (д)
сборище – пхьéгӀа (-ш) (й, й) // гуллам (-аш) (б, д)
сборка (от глагола «собирать») – вӀашагӀдоллар (д)
сборка (на одежде) – хобóр (-аш) (д, д)
сборник – гуллам (-аш) (б, д)
сборный (прил.) – вӀáшагӀтéха // вӀáшагӀтóха
сборочный (прил.) – вӀáшагӀдехка
сборщик – вӀáшагӀдехкар (-аш) (в, б) // хьагулдер (-аш) (в, б)
сборщица – вӀáшагӀдехкар (-аш) (й, б) // хьагулдер (-аш) (й, б)
сбрить – дáша // дӀадáша
сбросить – чукхóсса // Ӏокхóсса
сброситься – чукхóссавала // Ӏокхóссавала
сбруя – танакхаш (й)
сбрызнуть – пурх бе
сбыть (продать) – дóхка // дӀадóхка
сбыть (избавиться) – (цхьанахьа) дӀатарде
сбыть (о воде) – юхчудижа
сбыться – кхоачашхила
свадебный (прил.) – хьоалчагӀан
свадьба – хьоалчагӀа (-ш) (д, д)
свалить (повалить) – дóжаде // чутóха // Ӏодóжаде // Ӏотóха
свалить (в одно место) – (цхьан метте) ӀовӀáштатóха
свалить (на кого-то) – кхычунна тӀадилла
свалиться – чукхéта // Ӏокхéта // Ӏодóжа
свалка – нувхаш дӀакхувса моттиг (-аш) (й, й) // кхалаж (й)
свалять – хье
сваляться – доттадала // кéгадала
сван (этн.) – шоано (-й) (в, б)
Сванетия – ШоантӀе (й) // Шоаной мохк (б)
сванка (этн.) – шоано (-й) (й, б)
сванский (прил.) – шоаной
сварить (пищу) – кхéхкаде // кхéхкадеш кийчде // де
сварить (металл) – вӀашагӀхóтта // лоаладеш вӀашагӀхóтта // тувсаш вӀашагӀхóтта
свариться (о пище) – кхехка
С 498
свариться (о металле) – вӀашагӀхóттадала // лаьла вӀашагӀхóттадала // кхóхкадéнна
вӀашагӀхóттадала
сварка – тувсаш вӀашагӀхóттар (д)
сварливый (прил.) – охца
сварной (прил.) – вӀашагӀхéтта // лоаладаь вӀашагӀхéтта // тувсаш вӀашагӀхéтта
сварочный (прил.) – лéтаду // хéтта
сват – захал (-аш) (в, б)
сватать – зоахалол дувца // éха
сватовство – зоахалол (-аш) (д, д) // éхар (д)
сватья – захал (-аш) (й, б)
свая – бӀоагӀа (-ш) (б, д)
сведение – хоам (-аш) (б, д) // хабар (-аш) (д, д) // хар (д) // довзийтар (д)
сведущий (прил.) – кхéташ вола // дóвзаш вола
свежевать – туладе
свежезамороженный (прил.) – кéрда долаш гӀорадаь
свежеиспечённый (прил.) – кéрда дéтта
свежемороженный (прил.) – кéрда гӀорадаь
свежеть (о погоде) – шелдала
свежий (прил.) – кéрда // цӀена
свежо (нареч.) – шийло
свезти – дӀадахьа // дӀадига
свезти (вниз) – ӀокӀалдáккха
свекла (бот.) – бурак (-аш) (й, й) // чахра (-ш) (й, й)
свекловица (бот.) – мерза бурак (-аш) (й, й)
свекловичный (прил.) – бурака // бураках даьккха
свекловодство – буракаш лелаяр (д)
свёкор – маьр-да (в)
свекровь – маьр-нáна (й)
свербига (бот.) – кӀалхьа (-ш) (д, д) // халб||уц (-аьцаш) (й, й)
свергнуть – дӀадáккха
свержение – дӀадáккхар (д)
сверить – нийса дий хьажа
свериться – нийса дий хьажа
сверка – нийса дий хьажар (д)
сверкание – къéгар (д) // лéпа (д) // сéгар (д)
499 С
сверкать – къéга // лéпа // лéпаде // сéга
сверкающий (прич.) – къéгаш дола // лéпаш дола // лир доагаш дола // сéгаш дола
сверкающий (прил.) – лéпа // лир доага // къéга // сéга
сверление – бурув хъóвзадар (д)
сверлилный (прил.) – бурув хьувзаду
сверлить – бурув хьувзаде
сверло – бур||ув (-ош) (д, д)
сверлящий (звук) – тата
сверлящая (боль) – чӀинг éтта
свернуть (что) – хьóвзаде // хьоарчаде
свернуть (повернупгь в сторону) – дӀадерзаде
свернуть (сократить) – кӀезигде
свернуть (испортить) – кагде // толхаде
свернуться – хьарча // гергдала
свернуться (о растениях) – вӀашкадаха // хьоарчадала
свернуться (о жидкости) – дотадала
сверстник – цхьан ханара саг (нах) (в, б)
сверстница – цхьан ханара саг (нах) (й, б)
свёртывание- кӀезигдар (д) // хьоарчадалар (д)
свёртывание (о жидкости) – дотадалар (д)
свертываться – дотадала // хьарча // хьоарчадала
сверх (предл.) – тӀеханахьа // сов // совгӀ // ца хийттача тайпара
сверхвысокая (частота) (прил.) -тӀехсиха
сверхвысокий (прил.) – тӀехлакха
сверхгалактика – тӀехгӀалактик (-аш) (й, й)
сверхзвуковой (прил.) – оазал сихагӀа
сверхмощный (прил.) – тӀех низ бола
сверху (нареч.) – тӀéра // тӀехнахьа // тӀехнахьара
сверхчувствительный (прил.) – тӀех хоалуш дола
сверхъестесственный (прил.) – тамашийна
сверчок (насек.) (зоол.) – цӀаьпцилг (-аш) (д, д)
сверчок (птица) (зоол.) – зарзар (-аш) (д, д)
свершить – де
свершиться – хила
свесить – óлла // Ӏоóлла
С 500
свеситься – óлладала // Ӏоóлладала
свести (вниз) – ӀокӀалдáккха // ӀокӀалдига
свести (отвести) – дига
свести (очистить) – дӀадáккха
свести (кого-то с кем-то) – вӀашагӀтóха
свести (сократить) – кӀезигде
свести (к шутке) – дáккха
свести (о судороге) – óзаде // лоацде // лоацдалийта // гоамде
свестись – кӀезигдала
свет – сердал (й) // са (д)
свет (мир) – дуне (д)
светать – сахила
светило (солнце) – малх (б)
светило (о человеке) – цӀихеза саг (нах) (в, й, б)
светимость – сийрдал (й)
светить – сердал тéла // сéга // сийрдадáккха
светлеть – сийрдадáла
светло (нареч.) – сийрда
светло-бурый (прил.) – сийрда-мора
светло-желтый (прил.) – аьпа
светло-зелёный (прил.) – сийрда-баьццара
светло-золотистый (прил.) – расха
светло-русый (прил.) – сийрда-кéра
светло-серо-коричневый (прил.) – моакха
светло-серый (прил.) – аьпа
светлочувствительный (прил.) – сердал Ӏоткъаш дола
светлый (прил.) – сийрда
светляк (зоол.) – нӀанийцӀ||и (-ераш) (й, й)
светлячок (зоол.) – сеткъарг (-аш) (й, й)
световой (прил.) – сердалон
светолюбивый (прил.) – сердал éзаш
светонепроницаемый (прил.) – сердал чакхцайоалаш дола
свеча – кӀерам (-аш) (б, д)
свечение – сийрдадáлар (д)
свивать – даӀа // баӀа
501 С
свидание – вӀáшагӀкхéтар (д)
свидетель – теш (-аш) (в, б)
свидетельница – теш (-аш) (й, б)
свидетельский (прил.) – тéший
свидетельство – тéшал (-аш) (д, д)
свидетельствовать – тéшал де
свидеться – бӀаргаго // бӀаргтóха
свидина (бот.) – цӀон (-аш) (й, й)
свинец – даш (д)
свиной (прил.) – хьакхий
свиноматка (зоол.) – жаргӀа (-ш) (й, й)
свинорой (бот.) – Ӏажаркъ (-аш) (й, й)
свинство – жӀалел (д)
свинцовый (прил.) – дашá
свинья (зоол.) – хьакха (-рч) (й, й)
свирель – зурма (-ш) (й, й) // шéдолг (-аш) (й, й) // шéда (-ш) (й, й)
свирепеть – бирса хила // дорха хила
свирепость – бирсал (й) // дорхал (й)
свирепствовать – бирсвала // дорхвала
свирепый (прил.) – бирса // дорха
свиристель (зоол.) – цӀувзарг (-аш) (й, й)
свиснуть – Ӏоóладалла
свист – шок (-арч) (й, й)
свистеть – шокьéтта
свистнуть – шокьтóха
свисток – шоклéкхарг (-аш) (й, й)
свистун – шок лéкхар (-аш) (в, б) // дукха лувр (-аш) (в, б)
свистящий (прил.) – шок лéкха
свитер – паста коч (-амаш) (й, й)
свить – даӀа // болла
свиться – хьáрча
свихнуться – эгӀаве // галвáла // харцахьвáла
свищ (мед.) – дегӀах
свиязь (зоол.) – шок éтта боабашк (-аш) (й, й)
свобода – моаршо (й) // пáргӀато (й) // бокъо // кóртамукъале (й)
С 502
свободно (нареч.) – маьрша // пáргӀата // кóртамукъа
свободный (прил.) – маьрша // паргӀата // кóртамукъа
свободолюбивый (прил.) – кóртамукъале éзаш вола
свободолюбие – кортамукъале éзар (д)
свод (перекрытие) – моартол (-аш) (б, б)
свод (совокупность) – гуллам (-аш) (б, д)
сводить – дига // вӀашкадига
сводничать – юкъарчал лéладар (д)
сводничество – юкъарчал (д)
сводный (суммируюгций) (прил.) – вӀáшагӀтéха
сводный (о родственнике) (прил.) – даьн даь // нанас даь
сводня – юкъарчал лéладер (-аш) (й ,б)
сводчатый (прил.) – моартолагӀа
своевременно (нареч.) – ханнахьа
своевременный (прил.) – ханнахьа даь
своенравие – ший оамал (-аш) (й, й)
своенравный (прил.) – ший оамал йола
своеобразие – ший тайпара хилар (д)
своеобразный (прил.) – ший тайпара
свой (мест.) – ший // шийдар
сволочь – сий доаца саг (нах) (в, й, б) // эхь доаца саг (нах) (в, й, б)
свора – эрий Ӏул (-аш) (д, д) // ординг (-аш) (й, й)
сворачивать – вӀáшкадилла // хьаорчаде
своротить – мéттагӀхьоаде // нокъзарадáккха
свояк – бáжа (-ш) (в, б)
свояченица -устйи||ша (-жарий) (й, б)
свыкнуться – вáла // даӀама
свысока (нареч.) – лакхéра // сонта
свыше (нареч.) – лакхéра // сигалара
связанный (нареч.) – дийхка // хéтта
связать – вӀáшагӀдехка // дехка // вӀáшагӀхóтта // хóтта
связаться – вӀáшагӀдехкадала // вӀáшагӀдувзадала
связист – бувзамхо (-й) (в, б)
связистка – бувзамхо (-й) (й, б)
связка (баранок, чеснока) – курс (-аш) (й, й)
503 С
связка (грамм.) – хоттадалар (д)
связка (анат.) – пхь||а (-аьнаш) (б, д)
связывать – вӀáшагӀдéхка // дéхка // вӀáшагӀхóтта // хотта
связь – бувзам (-аш) (б, д)
святилище – ерд (-аш) (д, д) // селинг (-аш) (д, д)
свято (нареч.) – сийленца
святой (прил.) – цӀей // супа
святой (сущ.) – цӀей||саг (-нах) (в, б)
святость – цӀувнал (д) // супал (д)
священник (языческий) – цӀув (-наш) (в, б)
священник (мусульманский) – молла (-ш) (в, б) // дийша саг (нах) (в, б)
священник (христианский) – мозгӀар (-аш) (в, б)
священный (прил.) – цӀей // супа // деза
сгиб – гóла (-ш) (й, й) // гóла йийна моттиг (-аш) (й, й)
сгладить – шаьрде // нийсде
сгладиться – шаьрдала // нийсдала
сглаз – бӀаргхилар (д)
сглазить – бӀаргхилийта
сглупить – Ӏóвдалвáла
сгнить – дóхкадала
сгнить (о древесине) – мурдóла
сгноить – дóхкаде
сговор – бартбар (д)
еговориться – бартбе
сгорание – дáгар (д)
сгорбить – гоамдала // букъ тӀабáккха
сгорбиться – букардéрза // букъ тӀабáла
сгорбленный (прил.) – букарвийрза // букъ тӀабаьнна
сгореть – дáга
сгоряча (нареч.) – сихдéнна
сгрести – Ӏохьакха // хьахьакха // хьатӀагулде
сгрудиться – гулдала
сгрузить – мухь Ӏобáккха
сгрызть – яжа // даа
сгустить – дикъде
С 504
сгуститься – дикъдала
сгусток – гала (-ш) (й, й)
сгущённый (прич.) – дикъдаь
сдаваться – карадаха // карагӀо
сдавить – тоӀаде // Ӏóвда
сдавленный (прич.) – тоӀадаь // къора дерзадаь
сдать – дӀадала
сдаться – карадаха // карагӀó
сдача (внаём) – дӀадала
сдача (капитуляция) – каравахар (д)
сдача (деньги) – юхадоагӀар (д)
сдача (карт) – дӀадéкъар (д)
сдвиг – мéттагӀдáккхар (д) // мéттагӀхьоадар (д) // мéттагӀдáлар (д) // мéттагӀ-
хьáр (д)
сдвинуть – мéттагӀдáккха // мéттагӀхьоаде // вӀáшкаóза
сдвинуться – мéттагӀдáла // мéттагӀхьá
сдвоить – шолхадáккха
сделать – де // хьаде
сделаться – хила
сделка – бартбар (д) // бартавахар (д)
сдержанность – сáбар (д)
сдержанный (прил.) – сáбаре
сдержать – юхаóза // соцаде // тоӀаде
сдержаться – сатóха
сдёрнуть – тӀéра Ӏодáккха
сдохнуть – дала
сдружить – дóттагӀал тасса // дóттагӀий бе
сдружиться – дóттагӀий хила
себя (мест.) – ше
себялюбивый (прил.) – ше вéзаш
себялюбие – ше вéзаш хилар (д)
сев – дӀадер (д)
север (направаление)- къулбасéде (й)
Север – Пинбухе (й)
Северная Америка – Къулбасéда Америка (й)
505 С
Северная Европа – Къулбасéда Европа (й)
Северная Ирландия – Къулбасéда Эрланди (й)
Северная Корея – Къулбасéда Силлойче (й) // Къулбасéда Силлой мохк (б)
Северное море – Къулбасéда форд (б)
северный (прил.) – гӀинбухьéра // къулбасéда
Северный Кавказ – Даькъасте (й) // Къулбасéда Кавказ (й)
Северный ледовитый океан – Пинбухéра шан океан (б)
Северный полярный круг – Пинбухéра Го (б)
северо-восток – гӀинбухéн-малхбоале (й)
северо-восточный (прил.) – гӀинбухен-малхбоалехьара
северо-запад – гӀинбухен-малхбузе (й)
северо-западный (прил.) – гӀинбухен-малхбузехьара
северянин – гӀинбухерхо (-й) (в, б)
северянка – гӀинбухерхо (-й) (й, б)
сегодня (нареч.) – тахан
сегодня (сущ.) – тахане (й)
сегодняшний (прил.) – таханара
седёлка – нуврг (-аш) (й, й)
седеть – кӀáйдала
седина – кӀáйдéнна чош (д)
седлать – нувр тилла
седло – нувр (-аш) (й, й)
седло (вьючное для лошадей) – водж (-арч) (й, й)
седло (вьючное для ослов) – кодж (-аш) (д, д)
седой (прил.) – кӀай // кеса
седьмой (числ.) – вóрхӀлагӀа
сезон – шера д||áкъа (-оакъош) (д, д)
сейсмический (прил.) – мохк оагабарах дола
сейсмичность – мохк áгаш хилар (д)
сейсмология – мохк áгарах дола Ӏилма (д)
сейчас (нареч.) – укх сахьате // хӀанз // хӀанзехьа
сейшелец (этн.) – сейшелхо (-й) (в, б)
сейшелка (этн.) – сейшелхо (-й) (й, б)
Сейшельские острова – Сейшела гӀáйреш (й)
сейшельский (прил.) – сейшелхой
С 506
секвойя (бот.) – совъáгӀе (-наш) (й, й)
секира – джамбóлат (-аш) (д, д)
секрет – къайле (-наш) (й, й)
секретарский (прил.) – йоазончунна
секретарша – йоазонча (-ш) (й, б)
секретарь – йоазонча (-ш) (в, й, б)
секретный (прил.) – къайлагӀара // къайлагӀа лéладу
секс – вижар-гӀаттар (д) // кулгаш тóхар (д)
секунда – секунд (-аш) (й, й)
секундный (прил.) – секунда
секция – д||áкъа (-оакъош) (д, д)
селезёнка (анат.) – Ӏинжарилг (-аш) (д, д)
селезень (зоол.) – маӀа боабашк (-аш) (й, й)
селение – юрт (-аш) (й, й)
селитра – жанси (д)
селить – вáха хоаве // чухоаве
селиться – вáха хá // чухá
село – юрт (-аш) (й, й)
сель – Ӏим (-аш) (й, й)
сельдерей (бот.) – хьажаб||уц (-аьцаш) (й, й)
селькуп (этн.) – селькъо (-й) (в, б)
селькупка (этн.) – селькъо (-й) (й, б)
селькупский (прил.) – селькъой
сельский (прил.) – юрта // юртара
сельское хозяйство – юртбоахам (б)
сельскохозяйственный (прил.) – юртбоахама
сельчанин – юртхо (-й) (в, б)
сельчанка – юртхо (-й) (й, б)
сёмга (зоол.) П лосось – махьарчкъаьр||а (-ий) (б, д)
семантика – чулоацам (б) // маӀан (д)
семантический (прил.) – чулоацама // маӀана
семейный (прил.) – дéзал бола
семейство – дéзал (-аш) (б, б)
семена – ги (д) // генараш (д)
семенной (прил.) – ги чу хула
507 С
семеноводство – дӀадув фу лéладар (д)
семеноводческий (прил.) – дӀадув фу лéладу
семёрка – ворхӀ (-аш) (й, й)
семеро (числ.) – ворхӀ
семечко – генарг (-аш) (д, д)
семидесятилетие – кхóвзткъа итт шу дизар (д)
семидесятилетний (прил.) – кхóвзткъа итт шу даьнна
семидесятитысячный (числ.) – кхóвзткъа итт эзарлагӀа
семидесятый (числ.) – къóвзткъа иттлагӀа
семидневный (прил.) – ворхӀ ден
семилетие – ворхӀ шу дизар (д) // ворх шу (д)
семилетний (прил.) – ворхӀ шу даьнна
семимесячный (прил.) – ворхӀ бутт баьнна
семисотый (.) – ворхӀ бӀоалагӀа
семитысячный (числ.) – ворхӀ эзарлагӀа
семичасовой (прил.) – ворхӀ сахьата
семиэтажка (прил.) – ворхӀгӀатъярг (-аш) (й, й)
семиэтажный (прил.) – ворхӀ гӀат йола
семнадцатый (числ.) – вурийттлагӀа
семнадцать (числ.) – вурийтта
семь (числ.) – ворхӀ
семьдесят (числ.) – кхóвзткъа итт
семьдесят тысяч (числ.) – кхóвзткъа итт эзар
семь раз (числ.) – ворхӀазза
семьсот (числ.) – ворхӀ бӀаь
семью (нареч.) – ворхӀазза
семья – дéзал (-аш) (б, б) // фусам (-аш) (й, й)
семя – ги (д) // фу (д) // ӀоагӀар (д)
сени – от||ув (-ош) (д, д)
сенник (мешок для спанья, набитый сеном или соломой) – фалт||и (-еш) (й, й)
сенник (сарай для сена) – отар (-аш) (д, д) // аьла отар (-аш) (д, д)
сенной (прил.) – аьла
сено – йол (й)
сеноед (зоол.) – гáмашъюарг (-аш) (й, й)
сенокос (место) – цон (-аш) (й, й)
С 508
сенокос (процесс) – мáнгал хьакхар (д)
сенокос (время) – мáнгала ха (-наш) (й, й)
сенокосный (прил.) – мáнгал хьокха
сентябрь – тов бутт (б)
сентябрьский (прил.) – тов бетта
сенцо – аьлкӀиг (-аш) (б, д)
сера – саьнгал (д)
сера (ушная) – лерга до (б) // боалоз (б)
серб (этн.) – серб||е (-ий) (в, б)
Сербия – Серби (й)
сербка (этн.) – серб||е (-ий) (й, б)
сербский (прил.) – сербий
сервировать – шу óттаде
сердечно-сосудистый (прил.) – деги миайи
сердечность – даггахьа хулар (д)
сердечный (прил.) – дега // дега хула // дега чура
сердитый (прил.) – дóрха // цӀимхара
сердиться – эгӀазваха // дóрхвала
сердце (анат.) – д||ог (-егáш) (д, д)
сердцебиение – догдéттадалар (д)
сердцевина – д||ог (-егáш) (д, д)
серебрёный (прич.) – дотув даьккхá
серебристый (прил.) – дото беса
серебрить – дотув дáккха
ееребро – дотув (д)
серебряный (прил.) – дото
середина – юкъ (йóвкъаш) (й, й)
еерединный (прил.) – юкъéра // юккъéра
серёжка – гӀалкха (-ш) (й, й)
сереть – сира бесса ласта
серна (самец) (зоол.) – оарх (-ой) (б, д)
серна (самка) (зоол.) – мосар (-аш) (й, й)
сернистый (прил.) – саьнгал доалла
сернобык (зоол.) – мосар-бугӀа (-ш) (й, й)
серный (прил.) – саьнгала
509 С
серовато-бурый (прил.) – тайша
серп – марс (-аш) (б, д)
серпоклюв (зоол.) – марсзӀок (-арч) (й, й)
серый (прил.) – сира
серый (темно-серый) (прил.) – тайша
серьга – чӀ||уг (-óвгаш) (й, й) // гӀалкха (-ш) (й, й)
серьёзно (нареч.) – цӀенхашта
серьёзный (прил.) – цӀенхашта дола // уйла еш вола
сестра – йи||ша (-жарий) (й, б)
сестра (двоюродная; дочь дяди по отцу) – даь веший йоӀ (мехкарий) (й, б)
сестра (двоюродная; дочь сестры отца) – даь йиший йоӀ (мехкарий) (й, б)
сестра (двоюродная; дочь сестры матери) – шуч||а (-ий) (й, б)
сестра (двоюродная; дочь братаматери) – наьна веший йоӀ (мехкарий) (й, б)
сесть – Ӏохá // тӀахá // чухá
сетка – цхарал (-аш) (б, д)
сетование – кадар (д)
сетовать – када
сетчатый (прил.) – цхарала // цхаралах даь
сеть – цхарал (-аш) (б, д)
сеть (рыболовня) – форда цхарал (-аш) (б, д)
сеялка – ялат дув машéн (-аш) (й, й)
сеяние – дӀадер (д) // лóвсар (д)
сеяный (прил.) – лайса
сеять – дӀаде // лóвса
сжалиться – къахéта
сжатый (прич.) – тоӀадаь // лоацдаь
сжатый (прил.) – тоӀадаь // лоаца
сжатый (при уборке урожая) (прил.) – хьекха
сжать – тоӀаде // лоацде
сжать (при уборке урожая) – хьакха
сжаться – вӀаштатаӀа // таӀа // лоацдала
сжечь – доагаде
сжигание – доагадар (д)
сжигать – доагаде
сжигающий (прич.) – доагаду
С 510
сжимание – теӀар (д)
сжимать – теӀаде
сжиматься – теӀа
сжимающий (прич.) – теӀаду
сжимающийся (прич.) – теӀа
сзади (нареч.) – тӀехьа // тӀехьашка // тӀехьашкара
сибирский (прил.) – сибарегӀара
Сибирь – Сибаре (й)
сибиряк – сибархо (-й) (в, б)
сибирячка – сибархо (-й) (й, б)
сивый (прил.) – аьшка бесара // сира
сигара – сома гӀаьл||и (-еш) (й, й)
сигарета – гӀаьл||и (-еш) (й, й)
сигаретный (прил.) – гӀаьлен // гӀаьле
сигнал – хоам (-аш) (б, д)
сигнализация (от глагола «сигнализировать») – хоамбар (д)
сигнализация (устройство) – хоамбара кхоачам (б)
сигнализировать – хоам бе
сигнальный (прил.) – хоам беш йола
сигналыцик – хоам беш вар (бараш) (в, б)
сигнальщица – хоам беш яр (бараш) (й, б)
сидение – вáгӀар (д)
сиденье – вáгӀа моттиг (-аш) (й, й)
сидеть – вáгӀа
сидячий (прил.) – Ӏохайна дáгӀа
сизоворонка (зоол.) – сийнхьазилг (-аш) (д, д)
сизый (прил.) – соагӀара
Сикким – Сиккам (й)
сила – ди (д) // низ (-аш) (б, д) / гӀорал (д)
сила (жизненная) – онк (д)
силач – низ бола саг (нах) (в, б)
силачка – низ бола саг (нах) (й, б)
силиться – гӀорта
силовой (прил.) – низ гóйташ йола // низ бола
силой (нареч.) – низагӀа // низзагӀа
511 С
силок – такхарг шод (-амаш) (б, д) // такхарг (-аш) (й, й)
силуэт – ӀиндаргӀа (-ш) (д, д)
сильно (нареч.) – чӀоагӀа
сильный (прил.) – низбола
символ – бехкама белгало (-наш) (й, й)
символизировать – белгало хила
символический (прил.) – белгалóний
симпатизировать – вéзавала // вéза
симпатичный (прил.) – куст дола
симпатия – бéзам (б) // дог-бéзам (б)
симптом – белгало (-наш) (й, й)
синагога – жугтий киназ ( аш) (д, д)
синева – сийнал (й)
синеть – сийндала
синехвостка (зоол.) – сийнцӀогдарг (-аш) (д, д)
синий (прил.) – сийна
синица (зоол.) – цӀирцӀир (-аш) (д, д)
синька – лила (-ш) (д, д)
сипеть – йиш хаьла ле
сиплый (прил.) – йиш хаьла
сипнуть – йиш хáла
сипуха (зоол.) – оазхаьла бов (-наш) (й, й)
сиреневый (прил.) – лилинга
сирень (бот.) – лилинг (-аш) (д, д)
сириец (этн.) – шаьмахо (-й) (в, б)
сирийка (этн.) – шаьмахо (-й) (й, б)
сирийский (прил.) – шаьмахой
Сирия – Шаьми (й)
сироп – мезамотт (д)
сирота – бо (-й) (д, д)
сиротливый (прил.) – цхьаь // миска
сиротский (прил.) – бой
систематически (нареч.) – хадданза // хан-ханнахьа
систематический (прил.) – ший лерах дола // бокъонца дола
ситец – басма (д)
С 512
ситный (прил.) – лайса
сито – цаца (-ш) (б, д)
сито (для песка) – гӀумцаца (-ш) (б, д)
ситро – мерза хи||й (-ш) (д, д)
ситуация – хьал (-аш) (д, д)
ситцевый (прил.) – басма
сифилис (мед.) – кӀура у (д)
сицилиец (этн.) – сицилийхо (-й) (в, б)
сицилийка (этн.) – сицилийхо (-й) (й, б)
сицилийский (прил.) – сицилера // сицилийхой
Сицилия – Сицили (й)
сияние – лéпар (д) // лир (-аш) (д, д) // къéгар (д) // сéгар (д)
сиять – къéга // лéпа // сéга
сияющий (прич.) – лéпаш дола // лир доагаш дола // къéгаш дола // сéгаш дола
сияющий (прил.) – лéпа // лир доага // къéга // сéга
сказ – дувцар (-аш) (д, д)
сказание – оалам (-аш) (б, д)
сказать – áла // дӀаáла // хьаáла
сказаться (проявиться) – гучадáла // Ӏаткъа
сказитель – дувцархо (-й) (в, б) // иллиáлархо (-й) (в, б)
сказительница – дувцархо (-й) (й, б) // иллиалархо (-й) (й, б)
сказка – фаьлг (-аш) (б, д)
сказочник – фаьлгаш дувцархо (-й) (в, б)
сказочниница – фаьлгаш дувцархо (-й) (й, б)
сказочный (прил.) – фаьлгашкара // фаьлгашка хулаш дола
сказуемое – алам (-аш) (д, д)
скакать – кхувсавала // хóхкавала
скакун – гила (б) // д||ы (-ой) (б, д)
скала – чхар (-аш) (й, й)
скалистый (прил.) – чхараш йола
скалка – бодкерчорг (-аш) (й, й)
скалолаз – лоам тӀа вувлар (бувлараш) (в, б)
скалолазка – лоам тӀа ювлар (бувлараш) (й, б)
скалолазание – лоам тӀа дувлар (д)
скальный (прил.) – чхарий
513 С
скальп – тутера цӀока (-ш) (д, д)
скальпировть – тутера цӀока дáккха
скамеечка – дӀаьха гӀандилг (-аш) (д, д)
скамейка – дӀаьха гӀанд (-аш) (д, д)
скамья – дӀаьха гӀанд (-аш) (д, д)
скандал – гӀар (-аш) (й, й) // дов (-наш) (д, д)
скандалист – гӀар йоаха саг (нах) (в, б) // дов доаха саг (нах) (в, б)
скандалистка – гӀар йоаха саг (нах) (й, б) // дов доаха саг (нах) (й, б)
скандалить – гӀар яха // дов даха
скандальный (прил.) – гӀар йира тӀéра // дóвна тӀéра // юхьӀаьржъеш
скандинав – скандинавхо (-й) (в, б)
Скандинавия – Скандинави (й)
скандинавка – скандинавхо (-й) (й, б)
скандинавский (прил.) – скандинавхой
скандирование – чӀоагӀа дӀаáлар (д)
скандировать – чӀоагӀа дӀаáла
скарабей (зоол.) – кхончоапилг (-аш) (й, й)
скарб – поартал (-аш) (й, й)
скаредничать – яькха хила // сутара хила // бӀармеца хила
скаредность – йоакхал (й) // сутарал (й) // бӀармецал (й)
скаредный (прил.) – яькха // сутара // бӀармеца
скарлатина (мед.) – кхалкхий у (д)
скат (наклон) – босе (-наш) (й, й)
скат (зоол.) – чӀаьпа (-ш) (б, д)
скатать (свернуть) – хьоарчаде // корчадаь гергде
скатать (шерсть) – кхотаде
скатать (свалять) – хье
скатерть – истола гата (-ш) (д, д)
скатить – чухáхка
скатиться – чухóхкадала
скачка – говр ядар (д) // говраш хахкар (д)
скачкообразный – кхувсалуш санна
скачок – кхóссадалар (д)
скважина (пробуренная) – бурув тéха моттиг (-аш) (й, й)
скважина (замочная) – дӀоагӀа чудéхка моттиг (-аш) (й, й)
С 514
скверно (нареч.) – во
сквернословить – во къамаьл де
скверный (прил.) – во
сквитаться – такха
сквозить – мух чакхбáла
сквозной (прил.) – чакхдоалаш дола
сквозь (нареч.) – чакх
скворец (зоол.) – алкхашк (-аш) (й, й)
скворечник – хьазилгий цӀалг (-аш) (д, д)
скелет (анат.) – тӀехкий гом (-аш) (б, д)
скептик – шек||вувлар // шек||ьювлар (-бувлараш) (в, й, б)
скептицизм – шекдувлар (д)
скептический (прил.) – шек дола
скидка – тӀéра||баьккха мах (-даьха маьхаш) (б, д) // мах тӀерабáккхар (д)
скинуть – Ӏокхóсса // тӀéракхóсса // тӀéрадáккха // тӀéра дӀадáккха
скирда – аргӀа (-ш) (д, д)
скирдовать – аргӀаш де
скиснуть – мистдала
складка – хобóр (-аш) (д, д)
складной (прил.) – вӀáштадехкаш дола
складывать – вӀáшкадилла // хьаорчаде
склеивание – вӀáшагӀлотадалар (д) // // вӀáшагӀхóттадалар (д)
склеить – вӀáшагӀлотаде // // вӀáшагӀхóтта
склеиться – вӀáшагӀлата
склейка – вӀáшагӀлотадар (д)
склеп – каш (-амаш) (д, д) // Ӏимар (-аш) (д, д)
склеп (надземный) – маьлхара каша (-маш) (д, д)
склеп (подземный) – Ӏимар (-аш) (д, д)
склепать – вӀáшагӀхóтта
склока – къовсам (-аш) (б, д)
склон – босе (-наш) (й, й) // гáрахье (-наш) (й, й)
склонение (от глагола «склонить») – ӀотӀагоамдар (д) // ӀотӀасóттадар (д)
склонение (грамм.) – лéгар (-аш) (д, д)
склонить – ӀотӀагоамде // ӀотӀасóттаде // гáрахьдáккха
склониться – ӀотӀагоамдала // ӀотӀасатта // гáрахьдáла
515 С
склонность – óзабéзам (-аш) (б, д)
склоняемый (прил.) – дóжарашца хувцалуш дола
склонять (грамм.) – дóжарашца лéгаде
склоняться (грамм.) – дóжарашца лéга
скоба (ручка) – ко (-наш) (д, д)
скоба (для вытирания ног) – когашӀохьекхарг (-аш) (й, й)
скобка (грамм.) – къовлорг (-аш) (й, й)
скоблить – цӀенде // дуттара хӀама хьакха
скобяной (прил.) – аьшка
скованность – óзавéнна хилар (д) // вéхкавéнна хилар (д) // кортамукъ цахилар (д)
скованный (прил.) – óзавéнна // вéхкавéнна // кортамукъа воаца
сковать (выковать) – де
сковать (соединить ковкой) – (кхохка а даь) хóтта
сковать (надеть оковы) – гӀáбаш тóха
сковать (не дать действовать) – соцаде
сковорода – Ӏаькъа (-ш) (й, й) // йоалгӀ||ув (-ош) (д, д) // зазга (-ш) (й, й)
сколопендра (зоол.) – шицӀогдарг (-аш) (й, й)
сколотить – вӀашагӀхóтта // вӀашкатóха
сколоть (расколоть) – дӀадáккха // дóхаде
сколоть (скрепить) – дӀатӀачӀоагӀде
скольжение – лóвжар (д) // шаршар (д)
скользить – лóвжа // лувжа // шарша // шерша
скользить (по льду) – шаттий вáла
скользкий (прил.) – шаьра
скользко (нареч.) – лувжаш
скользящий (прич.) – лувжа // лувжаш дола
скользящий (прил.) – лувжа // лáйжа
сколько (мест.) – масса // мел // фу // массаза
сколько (нареч.) – мел // маццалца // мелла
сколько-нибудь (нареч.) – мелла дале а
сколько-то (нареч.) – массехк // массейтта
сколько раз – массаза
скомандовать – амар дала
скомбинировать – вӀашагӀтóха
скомкать – хьоарчаде
С 516
скомпрометировать – юхьӀаьржча óттаве
скоморох – жуккарг (-аш) (в, б)
сконфузить – эхь хéтийта
сконфузиться – эхь хéта
сконцентрировать – цхьан метте гулде
сконцентрировать ся- цхьан метте гулдала
скончаться – кхалха // садáла // дала
скоординировать – цхьан тарде
скопец – веӀа саг (беӀа нах) (в, б)
скопидом – пис (-аш) (в, б) // яькха саг (нах) (в, б) // сутара саг (нах) (в, б)
скопидомка – яькха саг (нах) (й, б) // сутара саг (нах) (й, б)
скопидомство – писал (й) // яькхал (й) // сутарал (й)
скопление – Ӏоадар (д) // Ӏар (д)
скопом (нареч.) – цхьана
скорбеть – гӀáйгӀа е
скорбный (прил.) – гӀáйгӀане
скорбь – гӀáйгӀа (-ш) (й, й) // саготтам (-аш) (б, д) // сагото (й)
скорее (нареч.) – дукхагӀа // дукхагӀа долча даькъе
скорлупа – чӀор (-аш) (й, й)
скормить – дуаде // хьóкха
скоро (нареч.) – кастлашха // кастта // сихо // чехка
скороговорка – сихаоаларг (-аш) (й, й) // сихаáлар (-аш) (д, д)
скоропалительный (прил.) – сихвéнна // сов сиха
скоропись – сиха даь кулгайоазув (д)
скоропортящийся (прил.) – сиха талха
скоростной – мáсса // сиха деш дола
скорострельный (прил.) – сиха ювлаш йола
скорость – сухал (й) // мáссал (д)
скоротать (время) – ха дӀаяхийта
скоротечный (прил.) – сиха дóдаш дола
скорпион (зоол.) – ювцӀог (-арч) (й, й)
скорчить – бат óза
скорчиться – гергдала // хобадала
скорый (прил.) – мáсса // сиха // чехка
скосить – хьакха
517 С
скот (зоол.) – бож (д) // доахан (д)
скотина (зоол.) – хьáйба (-ш) (д, д) // бежан (доахан) (д, д)
скотина (искалеченная) (зоол.) – айпарг (-аш) (д, д)
скотина (рабочая) (зоол.) – оардал (-аш) (й, й)
скотинка (зоол.) – бежинг (-аш) (д, д)
скот крупнорогатый (зоол.) – курша дóккхий хьайбаш (д)
скот мелкорогатый (зоол.) – курша кагий хьайбаш (д)
скотник – доаханлéладархо (-й) (в, б)
скотница – доаханлéладархо (-й) (й, б)
скотный (прил.) – бежа // доахана
скотовод – доаханлéладархо (-й) (в, й, б)
скотоводство – доахан лéладар (д)
скотоводческий – доахан лéладу
скрадывать – къáйладáккха
скрасить – хозде // тоаде
скребок – гам (-аш) (б, б)
скрежет – цӀувзар (д)
скрежетать – цӀувзаде
скрепить (соединить) – вӀáшагӀхóтта
скрепить (печатью) – чӀоагӀде
скрести – мӀáраш хьéкха // хӀама хьéкха
скрестись – мӀáраш хьакха
скрещивание – вӀáшагӀъэр (д) // вӀáшагӀкхéтар (д)
скривить – бӀагӀардáккха // зуладáккха // оагӀордáккха
скривиться – бӀагӀардáла // зуладáла // оагӀордáла
скрип – цӀувзам (-аш) (б, д) // цӀувзар (д)
скрипач – чӀондаргхо (-й) (в, б)
скрипачка – чӀондаргхо (-й) (й, б)
скрипеть – цӀувза
скрипка – чӀондарг (-аш) (й, й)
скрипун (жук) (зоол.) – цӀувзачоапилг (й)
скрипучий (прил.) – цӀувзаш дола
скроить – дáккха
скромность – áйхьел (й)
скромник – áйхье саг (нах) (в, б)
С 518
скромница – áйхье саг (нах) (й, б)
скромничать – эхь хéта
скромность – эхь хéташ хилар (д) // áйхье хилар (д)
скромный (прил.) – áйхье // эхь хéташ
скрутить (связать) – дӀадехка
скрутить (сплести) – даӀа // хьóвзаде
скрутиться (сплестись) – доӀадала // хьóвзадала
скрывать – къáйладахьа // къáйлахьо // дӀалóчкъаде // хьуладе
скрываться – къáйладувла // лечкъа // хьуладала
скрытно (нареч.) – къáйлагӀа
скрытность – къáйле хилар (д)
скрытный (прил.) – къáйлагӀара // къáйле йола // хьуладаь
скрытый (прил.) – къáйлагӀа // къáйладаьккха // хьуладаь
скрыть – къáйладáккха // хьуладе
скрыться – къáйладóвла // къáйладала // хьуладала
скрючить – гергде // гоамде // хобаде
скрючиться – гергдала // гоамдала // хобадала
скряга – цӀаьрмата саг (нах) (в, й, б)
скудеть – кӀезигдала // къийдала
скудно (нареч.) – кӀезига // къе
скудный (прил.) – кӀезига // къе
скудость – кӀезига хилар (д) // къе хилар (д)
скука – саготдалар (д) // сахьувзар (д)
скула (анат.) – бӀарга кӀалхара тӀехк (-аш) (й, й)
скулёж – цӀувзам (б)
скулить – цӀувза
скульптор – бӀалгӀаш ер (-аш) (в, й, б)
скульптура – бӀалгӀа (-ш) (й, й)
скульптура (деревянная) – къом (-аш) (б, д)
скульптурный (прил.) – бӀалгӀá
скупец – бӀармеца саг (нах) (в, б) // цӀаьрмата саг (нах) (в, б) // яькха саг (нах) (в, б)
// сутара саг (нах) (в, б)
скупить – эца
скупка – эцар (д)
скупой (прил.) – бӀармеца // цӀаьрмата // яькха // сутара
519 С
скупость – сутарал (й) // йоакхал (й) // цӀаьрматал (й) // бӀармецал (й)
скутигера (насек.) (зоол.) – мозийлувцарг-шаролг (-аш) (й, й)
скучать – саготде
скучающий (прич.) – саготду
скучающий (прил.) – саготдеш вола
скученно (нареч.) – гулдаь // готта // листта
скученность – дуккха гулдалар (д)
скученный (прил.) – гулдаь
скучно (нареч.) – сагота
скучный (прил.) – сагота
скушать – даа
слабеть – низ лаьгӀбала // гӀоарал дов
слабительное (мед.) – че коачъю молха (-ш) (й, й) // чен молха (-ш) (й, й)
слабо (нареч.) – мела // ладара // эсала
слабоватый (прил.) – мела // ладаро // эсало
слабоволие – мела хилар (д) // эсал хилар (д)
слабовольный (прил.) – мела // эсала
слабость – эсалал (й) // низ цахилар (д) // гӀóрал довр (д)
слабоумие – вӀаштӀехьа ца хилар (д)
слабоумный (прил.) – вӀаштӀехьа воаца
слабохарактерность – оасалал (й)
слабохарактерный (прил.) – аьсала
слабый (прил.) – заьлза // аьгӀаза // ладара // эсала // низ боаца // гӀóрал дáйна
слава – сий (д)
славить – хоастаде
славиться – цӀи хаза
славка (зоол.) – сийлг (д)
славный (прил.) – сийлахьа
славянин (этн.) – славян||е (-ий) (в, б)
славянка (этн.) – славян||е (-ий) (й, б)
славянский (прил.) – славяний
слагать (сочинять) – вӀашагӀдóлла // язде
слагать (с себя обязанности) – мукъавáла
сладить – тарвала
сладкий (прил.) – мерза
С 520
сладко (нареч.) – мерза
сладости – мерза хӀамáш (й)
сладостный (прил.) – бéзаме // хоза
сладострастие – зудамохкал (д)
сладострастный (прил.) – зудамохкал дола
сладость – морзал (й) // морзо (й)
слазить (взобраться) – хьалтӀавáла
слазить (спуститься) – ӀокӀалвáла
сланец – аьрш (й)
сланцевый (прил.) – аьрша
сласти – мерза хӀамáш (й)
слать – дахийта
слащавый (прил.) – сов кӀаьда
слева (нареч.) – аьрдехьара
слегка (нареч.) – кӀезига // меллашха // шóрта // шóрттига
след – лар (-аш) (й, й) // белгало (-наш) (й, й)
следить (наблюдать) – хьéжа
следить (выслеживать) – лаха
следить (заботиться) – йокхо е
следить (пачкать) – Ӏатташ е // бӀехьде // лераш е
следовательно (союз) – долче // цудухьа
следовать – тӀехьааха // ларах гӀо
следом (нареч.) – леррагӀа // тӀеххьа
следствие (результат) – хиннар (д)
следствие (расследование) – тахкар (д)
следующий (прил.) – тӀадоагӀа
слежаться – таӀа // тоӀадала
слежка – зер (д)
слеза – бӀарга хи||й (-ш) (д, д)
слезинка – бӀарга хи тӀадам (-аш) (д, д)
слезиться – бӀаргех хий дáла
слезливый (прил.) – велхара тӀéра вола
слезоточивый (прил.) – бӀаргех хий ухийташ дола
слезть – досса // Ӏодáла
слепень (зоол.) – бӀизг (-аш) (й, й)
521 С
слепец – бӀаргаш дайна саг (нах) (в, б) // бӀарза саг (нах) (в, б)
слепить (создавать помеху глазам) – бӀаргаш доаде
слепить (лепить) – де
слепозмейка (зоол.) – бӀарзалихь (-арч) (б, д)
слепнуть – бӀаргаш дов // бӀаргаса дов
слепой (прил.) – бӀаргаш дáйна // бӀарза
слепок – ло (-ераш) (б, д)
слепота – бӀаргаш довр (д) // бӀарзал (й)
слепыш (зоол.) – бӀарзад||ахка (-ехкий) (б, д)
слива (бот.) – хьач (-аш) (б, б)
сливки – тӀоа (б)
сливовый (прил.) – хьача // хьачий
сливочный (прил.) – тӀай // тӀайх даьккха
слизь – шод (й)
слипнуться – вӀáшагӀлата
слитный (прил.) – вӀáшагӀхетта // цхьан
слить – чудóтта // вӀашкадóтта // вӀáшагӀтóха
слиться – вӀáшагӀкхéта // вӀáшагӀъэ
слишком (нареч.) – сов
слияние – вӀáшагӀтóхар (д) // вӀáшагӀкхéтар (д) // вӀáшагӀъэр (д)
словак (этн.) – словац||е (-ий) (в, б)
Словакия – Словаци (й)
словарный (прил.) – дешáй
словарь – дошлорг (-аш) (д, д)
словацкий (прил.) – словаций
словачка (этн.) – словац||е (-ий) (й, б)
словен (этн.) – словен||е (-ий) (в, б)
словенка (этн.) – словен||е (-ий) (й, б)
словенский (прил.) – словений
словесный (прил.) – багах аьнна
словечко – д||ош (-ешáш) (д, д)
словно (нареч.) – санна // мо
слово – д||ош (-ешáш) (д, д) // къамаьл (-аш) (д, д)
словоизменение (грамм.) – дош хувцадалар (д)
словом (вводн. сл.) – лоацца аьлча
С 522
словообразование (грамм.) – дешáш хьадар (д)
словосложение (грамм.) – дешáш вӀáшагӀкхéтар (д)
словосочетание (грамм.) – дешáй хоттам (-аш) (б, д)
слог (грамм.) – дешд||áкъа (-оакъош) (д, д)
слоёный (прил.) – чӀораш долаш
сложение – тӀатóхар (-аш) (д, д)
сложить (уложить) – вӀаштадахка
сложить (согнуть) – вӀаштадилла
сложить (снять) – тӀéра Ӏодáккха
сложить (построить) -дóтта
сложить (мат.) – тӀатóха // вӀаштатóха
сложить (сочинить) – вӀáшагӀдóлла
сложить (оружие) – Ӏодилла
сложить (полномочия) – тӀéрадáккха // мукъвáккха
сложиться – чудóсса // óтта
сложно (нареч.) – чоалхане
сложноподчинённый (грамм.) (прил.) – чоалхане-карара
сложносокращённый (грамм.) (прил.) – чоалхане лоацдаь
сложносочинённый (грамм.) (прил.) – чоалхане-цхьанкхийтта
сложность – чоалхане хилар (д)
сложный (прил.) – чоалхане
слой – тӀоа (б) // чӀор (-аш) (й, й)
слой (пригоревший) – кховра (д)
слом – кагдар (д)
сломать – кагде // дóхаде
сломаться – кагдала // дóха
сломить – кагде // эшаде
слон (зоол.) – пил (-аш) (д, д)
слонёнок (зоол.) – пила кӀориг (-аш) (й, й)
слониха (зоол.) – се пил (-аш) (д, д)
слон морской (зоол.) – фордпил (-аш) (д, д)
слоновий (прил.) – пилá
слоняться – дӀа-юха аха
слуга – Ӏу (-й) (в, б)
служанка – гӀарбаш (-аш) (й, й) // Ӏу (-й) (й, б)
523 С
служащая – гӀулакхче (-наш) (й, б)
служащий – гӀулакхче (-наш) (в, б)
служба – Ӏамал (д) // гӀулакх (-аш) (д, д)
служебный (прил.) – гӀулакха
служебный (вспомогательный) (грамм.) (прил.) – гӀон
служение – Ӏамал (д) // къахьéгар (д) // гӀулакх дар (д) // чулаттар (д)
служить – Ӏамал де // гӀулакх де
слух – хазар (д)
слуховой (прил.) – хазарá
случай (происшествие) – хинна хӀама (-ш) (д, д)
случай (подходящее время) – моттиг (-аш) (й, й) // ха (й)
случайно (нареч.) – цаховш // дага а доацаш
случайность – цаховш хинна хӀама (-ш) (д, д) // дага а доацаш хинна хӀама (-ш)
(д, д) // ираза хинна хӀама (-ш) (д, д)
случайный (прил.) – цаховш хинна // дага а доацаш хинна
случиться – хила // нийсдала
слушание – ладувгӀар (д)
слушание (в суде) – дош дувцар (д)
слушатель – ладувгӀархо (-й) (в, б)
слушательница – ладувгӀархо (-й) (й, б)
слушать – ладувгӀа
слушаться – ладувгӀа
слышать – хаза
слышаться – хаза
слышимость – хазар (д)
слышно (нареч.) – хоз
слышный (прил.) – хозаш дола
слюна – туг (-аш) (д, д) // шод (-аш) (й, й)
слюни – шодаш (й)
слюнный (прил.) – шодий
слюнявый (прил.) – шодаш уха
слякоть – колд (-аш) (й, й) // тӀарш (-аш) (б, д) // хотта (б)
смазать – хьакха
смазка – хьакхар (д)
смазочный (прил.) – хьéкха
С 524
смастерить – хьаде
смахивать (убирать) – дӀадáха
смахивать (на кого) – тара хила
смахнуть – дӀадáккха
смежно (нареч.) – лоаллах // лала // уллув
смежный (прил.) – лоаллахара // лалара // уллувра
смекалистый (прил.) – кхéтадеш вола
смекалка – кхéтадеш хилар (д)
смекнуть – кхéтаде
смело (нареч.) – мáйра
смелость – мáйрал (й)
смелый (прил.) – мáйра
смельчак – мáйра саг (нах) (в, б) // мáйра||вар (-бараш) (в, б)
смена – хувцар (д) // хувцадалар (д)
сменить (что-то, кого-то) – хувца
сменить (кого-то в каком-то деле) – гӀаметтаóтта // когаметтаóтта
смениться – хувцадала
сменный (прил.) – хувцаш дола
сменщик – гӀаметтаэттар (-аш) (в, б) // когаметтаэттар (-аш) (в, б)
сменщища – гӀаметтаэттар (-аш) (й, б) // когаметтаэттар (-аш) (й, б)
смерить – диста
смеркаться – садóв
смертельно (нареч.) – лергдолаш // дувргдолаш
смертельный (прил.) – лергдола // дувргдола
смертник – вала кийча вола саг (бола нах) (в, б)
смертница – вала кийча йола саг (бола нах) (й, б)
смертность – нах бовр (д)
смертный (сущ.) – лергдар (д)
смертный (прил.) – даларá // лергдолаш дола
смертоносный (прил.) – Ӏоажал яхьаш дола // дувш дола // дувргдолаш дола
смерть – Ӏоажал (й) // далар (д) // кхалхар (д)
смерч – йилбазм||ух (-ихаш) (б, д)
смести (убрать) – дӀадáккха
смести (вымести) – нув хьеккха дӀадáккха
сместить (сдвинуть сместа) – мéттагӀдáккха
525 С
сместить (с должности) – балхара дӀавáккха
сместиться – мéттагӀдáла
смесь – ийна хӀама (-ш) (й, й) // вӀашагӀъийна хӀама (-ш) (й, й)
сметана – тӀоа (б)
сметать (убрать) – дӀадáккха
сметать (вымести) – нув хьеккха дӀадáккха
сметливость – кхéташ хилар (д)
сметливый (прил.) – кхéтам бола
сметь – лоархӀавала // вахьа
смех – бéлам (-аш) (б, д) // дéлар (д)
смешанный (прил.) – вӀáшагӀъэдаь // вӀáшагӀъийна // ийна // кéгадаь
смешать – эде // вӀáшагӀъэде // кéгаде
смешаться – э // вӀáшагӀъэ // кéгадала
смешивание -эдар (д) // вӀáшагӀъэдар (д) // кéгадар (д)
смешивать – эде // вӀáшагӀъэде // кéгаде
смешить – дéладе
смешливый (прил.) – вéлара тӀéра вола
смешно (нареч.) – бéламе // сакъердаме
смешной (прил.) – бéламе // сакъердаме
смещение – мéттагӀдáлар (д)
смеяться – дéла
смилостивиться – къахéтам бе
смирение – мутӀахьа хилар (д)
смириться – саца // карадéрза
смирно (нареч.) – аьсала // сатийна
смирность – оасалал (д)
смирный (прил.) – аьсала // сатийна
смоковница – Ӏинжир (-аш) (й, й)
смола – кӀув (-наш) (б, д)
смолёный (прил.) – кӀув хьекхá
смолистый (прил.) – кӀув боалла
смолить – кӀув хьакха
смолкнуть – саца
смолоду (нареч.) – къóна волаш ден
смолотить – арда
С 526
смолоть – ахьа
сморгнуть – бӀатасса
сморкаться – мераж дӀаяккха
смородина (бот.) – кхазар (-аш) (й, й)
сморщенный (прил.') – хобадéнна // хьорчадéнна
сморщить – хобаде // хьорчаде
сморщиться – хобадала
смотр – хьажар (д)
смотреть – хьажа // хьéжа
смотреться – хьажа
смотрины – бӀаргтóхар (д)
смотритель – тӀахьожаш||вар (-бараш) (в, б)
смотрительница – тӀахьожаш||яр (-бараш) (й, б)
смотровой (прил.) – хьéжа // чухьéжа // áрахьéжа
смочить – дошаде // тӀоададе
смочь – мага
смрад – хьаж (й)
смугловатый (прил.) – хьатаро
смуглый (прил.) – хьатара
смуглянка – хьатара саг (нах) (й, б)
смута – гӀоттам (-аш) (б, д) // кéгар (б)
смутить – эхь хéтийта // корзагӀвáккха
смутиться – эхь хéта
смутно (нареч.) – низткъа // халла // къáсташ доацаш // кхéташ доацаш
смутный (тревожный) (прил.) – кéгадéнна // кхéраме // къáсташ доаца // кхéташ
доаца
смутный (неясный) (прил.) – къасташ доаца
смущать – эхь хéтийта // корзагӀвáха
смущаться – эхь хéта
смущение – эхь хéтар (д) // вáгар (д)
смущённый (прил.) – эхь хийтта // корзагӀваьнна
смысл – маӀан (-аш) (д, д) // чулоацам (-аш) (б, д)
смыслить – кхéта
смысловой – маӀанá // чулоацамá
смыть – дила // дӀадáккха
527 С
смыться – дӀадáла // цӀендала
смычок – Ӏад (-арч) (д, д)
смышлённый (прил.) – кхéташ
смягчение – кӀаьддар (д) // лаьгӀдар (д)
смягчить – кӀаьдде // лаьгӀде // мӀаьдде
смягчиться – кӀаьддала // лаьгӀдала // мӀаьддала
смять – хьерчаде // кéгаде // áта
смятьея – хьоарчадала // кéгадала // оатадала // Ӏодижа
снабдить – кхоачам бе // Ӏалашде
снабжающий (прич.) – лоаттаду
снабжатьея – кхоачам беш хила // Ӏалашхила
енабженец – лоаттадер (-аш) (в, б)
енабжение – кхоачамбар (д) // Ӏалашдар (д) // лоаттадар (д) // тӀакхахьар (д)
енадобье – молха (-ш) (й, й)
с намёком – къодам беш // нун доагӀаш
снаружи (нареч.) – áрара // áрахьара // тӀехьнахьара // тӀéра
енаряд (артиллерийский) – дӀандарг (-аш) (й, й) // пхо (-рч) (б, д)
снаряд (для пращи) – óвгар (-аш) (д, д)
снарядить – кийчде
снарядитьея – кийчдала
енаряжение (от глагола «снарядить») – кийчдар (д)
снаряжение (предметы, приспособления, которыми снаряжают кого-нибудъ,
что-нибудъ) – гӀирс (б)
енаряжение (солдат) – тӀема кхоачам (б)
енаряжение воина (защитное) – гӀонаш (д)
сначала (нареч.) – хьалхагӀа // юхьанцара
снег – лоа(д)
енегирь (зоол.) – берцакхокха (-рч) (б, д)
снеговой (прил.) – лай
снегозадержание – лоа соцадар (д)
снегопад – лоа делхар (д)
снеготаяние – лоа дашар (д)
снедь – кхáча (б)
енежинка – лайчоалпа (-ш) (й, й)
снежный (прил.) – лай // лоа дола
С 528
снежок – лаймажарг (-аш) (б, д)
снести (отнести) – дӀадахьа // Ӏочудахьа
снести (сорвать) – чутóха // хьадáккха
снести (разрушить) – дóхаде
снести (стерпеть) – ла
снестись (установить связь) – гӀулакх тасса // вувзавала
снестись (о птицах) – де
снижение – лохдар (д) // Ӏолохдар (д) // лохдалар (д) // Ӏолохдалар (д)
снизить – лохде // Ӏолохде // тӀéрадáккха
снизиться – лохдала // Ӏолохдала // тӀéрадáла
снизойти – къоабалде // раьза хила
снизу (нареч.) – кӀалхара // лохéра
снимок – сурт (-аш) (д, д)
снискать – лаха
снисходительность – къахéтаме хилар (д)
снисходительный (прил.) – къахéтаме
снисхождение – къахéтам бар (д)
сниться – гӀа го
снова (нареч.) – юха // юха а // цӀаькха а // цӀаькхаза
сновидение – гӀа (-наш) (д, д)
сногшибательный (прил.) – тамашийна
сноп – цӀов (-наш) (б, д)
сноповязалка – цӀовнашдерг (-аш) (й, й)
сноровка – хар (д) // кхéташ хилар (д)
снос – дóхадар (д) // дӀадáккхар (д)
сносить (расрушить) – дóхаде // дӀадáккха
сносить (износить) – тишде
сноситься – тишдала
сносный (прил.) – кхоачамбола // лоалургдола
снотворный (прил.) – наб кхéтийташ дола
сноха – н||ус (-есарий) (й, б)
сношение – бувзам хилар (д)
снять – Ӏодáккха // дӀадáккха // къоастаде // чуэца //
со (послелог) – тӀара // тӀéра
собака (зоол.) – жӀал||и (-еш) (д, д)
529 С
собака (детпск.) (зоол.) – Ӏав||и (-еш) (д, д)
собака (енотовидная) (зоол.) – áкха жӀал||и (-еш) (д, д)
собачий (прил.) – жӀале
собачка (зоол.) – жӀалиг (-аш) (д, д)
собеседник – къамаьлхо (-й) (в, б)
собеседница – къамаьлхо (-й) (й, б)
собеседование – вӀаши къамаьл дар (д)
собирание – гулдар (д)
собиратель – гулдер (-аш) (в, б)
собирательница – гулдер (-аш) (й, б)
собирать – гулде
собираться (в одном месте) – гулдала
собираться (желать) – вáла
соблаговолить – раьза хила
соблазн – морзо (й)
соблазнитель – мерздеш||вар (-бараш) (в, б)
соблазнительница – мерздеш||яр (-бараш) (й, б)
соблазнительный (прил.) – дéзалуш дола // догьóттош дола
соблазнить – мерзде // догьóттийта
соблазниться – мерздала // догьóтта // бéзамбаха
соблюдать – кхоачашде
соблюдение – кхоачашдар (д)
соболезнование – кодам (-аш) (б, д)
соболезновать – кодам бе
собор – киназ (-аш) (д, д)
собрание – кхéтаче (-наш) (й, й) // гуллам (-аш) (б, д) // гулдалар (д) // пхьегӀа
(-ш) (й, й)
собрать – гулде // вӀáшагӀдóлла // вӀáшагӀтóха // Ӏоаде
собраться – вӀáшагӀкхéта // гулдала
собственник – доаладер (-аш) (в, б)
собственница – доаладер (-аш) (й, б)
собственно (вводн. сл.) – бóккъалдар аьлча // мадарра аьлча
собственноручный (прил.) – ший кулгашца даь
собственность – доалахье (й)
собственный (прил.) – доалахьа дола
С 530
событие – хинна хӀама (-ш) (д, д)
сова (зоол.) – бов (-наш) (й, й)
совать – чудолла // чутатта
соваться – чугӀóрта // юкъегӀóрта
совершенно (нареч.) – диззá // гéттара // бокъонца
совершеннолетие – кхийна нийсвалар (д)
совершеннолетний (сущ.) – кхийна||вар (-бараш) (в, б)
совершеннолетняя (сущ.) – кхийна||яр (-бараш) (й, б)
совершенный (прил.) – тӀехдика // диззá // бокъонца дола
совершенство – тӀехдика хилар (д)
совершенствование – тоадар (д) // лакхдар (д)
совершенстовать – тоаде // лакхде
совершить – кхоачашде // карагӀдáла
совершиться – кхоачашхила // карагӀдáла // хила
совестить – эхь хéтийта // бехк бáккха
совесть – эхь (д)
совет (поучение) – хьéхам (-аш) (б, д) // хьéхар (-аш) (д, д)
совет (собрание) – кхéтаче (-наш) (й, й)
советник – хьéхамча (-ш) (в, й, д)
советовать – хьéхам бе // хьéхар де
советоваться – дагавáла
советчик – хьéхамча (-ш) (в, д)
советчица – хьéхамча (-ш) (й, д)
совещание – кхéтаче (-наш) (й, й)
совещаться – дагадáла
совка (зоол.) – бовлг (-аш) (й, й)
совладать – карадéрзаде // мутӀахьаде
совместимость – тардалар (д)
совместимый (прил.) – тарлуш дола
совместиться – тардала
совместно (нареч.) – цхьан
совместный (прил.) – юкъара // цхьан деш дола
совмещать – цхьан тарде
совмещаться – цхьан тардала
совмещающийся (прич.) – тарлу
531 С
совмещение – цхьан тардар (д)
совок – аьшкал (-аш) (б, д) // нувхашкхувсарг (-аш) (й, й)
совок-веялка (двуручный) – паьшк (-аш) (й, й)
совокупиться – цхьанкхéта
совокупление – цхьанкхéтар (д)
совокупность – цхьан хилар (д) // гуллам (-аш) (б, д) // вӀашагӀкхийтта хилар (д)
совокупный (прил.) – цхьантéха // цхьанкхийтта // вӀашагӀтéха // вӀашагӀкхийтта
совпадение (единство) – тарахилар (д)
совпадение (во времени) – цхьан хáна цхьан нийсдалар (д)
совпадение (мат.) – вӀаштадижар (д)
совпасть (оказаться общим) – цхьатара хила
совпасть (во времени) – цхьан хáна цхьан нийсдала
совпасть (мат.) – вӀаштадижа
совратить – толхаве
совратиться – талха
соврать – харц ле // оапаш бувца
современник – цхьан хáна ваьха саг (баьха нах) (в, б)
современница – цхьан хáна яьха саг (баьха нах) (й, б)
современность – хӀанзара ха (й)
современный (прил.) – хӀанзара
совсем (нареч.) – вӀалла // вӀалла а // бокъонца
согласие – барт (б) // мáшар (б)
согласиться – раьза хила // тига
согласно (предл.) – хьежжа
согласно (дружно) (нареч.) – барттайна // тайна
согласный (прил.) – раьза вола // мутӀахьа вола
согласный (звук) грамм.) (прил.) – мукъаза (оаз)
согласование – бартбар (д) // нийсдар (д)
согласование (грамм.) – бартбар (д)
согласовать – бартбе // дувца
согласоваться – цхьан доагӀаш хила
согласоваться (грамм.) – бартбеш хила
соглашатель – барт ухар (-аш) (в, б)
соглашательский (прил.) – барт уха
соглашение – барт (б)
С 532
соглядатай – зувш вар (-бараш) (в, б)
согнать – эккхаде // дӀадáккха
согнуть – гоамде // соттаде
согнуться – гоамдала // сóттадала // сатта
согревание – дӀоахдар (д)
согреть – дӀоахде
согреться – дӀоахдала
согрешить – къа де
содействие – гӀо (д) // нóвкъостал (д)
содействовать – гӀо де // нóвкъостал де
содержание (от глагола «содержать») – лоаттадар (д) // лéладар (д)
содержание (книги) – чулоацам (-аш) (б, д)
содержание (чего-либо в чём-либо) – доаллар (д)
содержание (быть на иждивении) – кхáбар (д)
содержать (в чем-либо) – доалладе // доахкаде
содержать (в каком-либо виде) – лоаттаде // лéладе
содержать (заботиться) – кхáба
содержаться – дáлла // хила
содержимое – чурадар (д) // чудоаллар (д)
содружество – дóттагӀал (д)
содрать – дáккха
содрогание – эгадар (д) // оагадар (д)
содрогнуться – оагадала
соединение – хоттадалар (д) // вӀáшагӀделлар (д) // вӀáшагӀтóхар (д) // вӀáшагӀ-
хóттадалар (д) // хоттам (-аш) (б, д)
Соединенные Штаты Америки – Хеттá Америкера Мехкаш (й)
соединенный (прил.) – хеттá // цхьанкхийтта
соединить – хотта // вӀáшагӀхотта // вӀáшагӀдóлла // вӀáшагӀтóха
соединиться – хоттадала // вӀáшагӀкхéта
соединяющий (прич.) – хотта
соединяющийся (прич.) – хотталу
сожаление – дагабоаллам (б)
сожалеть – дехкевáла // гӀáйгӀа е
сожжение – доагадар (д)
сожжённый (прич.) – доагадаь
533
сожительство – цхьан бáхар (д)
сожрать – даа
созвать – гулбе // вӀáшагӀтóха
созвездие – седкъарч||е (-ий) (д, д)
созвучие – оаз цхьан тáр (д)
созвучный (прил.) – оаз цхьан товш дола
создание – кхóллар (д) // хьадар (д)
создатель – кхеллар (-аш) (в, б) // кхóлламхо (-й) (в, б)
создательница – кхеллар (-аш) (й, б) // кхóлламхо (-й) (й, б)
создать – кхóлла // хьаде
создаться – хьахилла // дӀаóтта // хéтадала
созидание – кхóллар (д) // хьадар (д)
сознавать – къоабалде // дóвза // кхéтаде
сознание – кхéтам чу хилар (д) // сакхéр (д) // сакхéтам (б)
сознательно (нареч.) – кхéташ // кхéтамца
сознательность – кхéтамца хилар (д)
сознательный (прил.) – сакхéтаме // кхéтаме // кхéтама
сознать – кхéта
сознаться – дариде
созревание (о плодах) – кхáчар (д)
созревание (о человеке) – кхер (д)
созревать (о плодах) – кхáча
созревать (о человеке) – кхе
созревший (о плодах) (прил.) – кхаьча
созревший (о человеке) (прил.) – кхийна
созреть (о плодах) – кхáча
созреть (о человеке) – кхе
созыв – гулдар (д) // вӀáшагӀтóхар (д)
сойка (зоол.) – къахьайг (-аш) (й, й)
сойти – Ӏодáла // Ӏодóсса
сойтись – вӀáшагӀкхéта
сок – мерза хи||й (-ш) (д, д)
сок (древесный) – мутт (й)
сокол (зоол.) – лаьча (-ш) (д, д)
сократить – лоацде // кӀезигде
С 534
сократиться – лоацдала // кӀезигдала
сокращение – лоацдар (д) // кӀезигдар (д)
сокращённо (нареч.) – лоацца
сокращённый (прич.) – лоацдаь
сокровенное (сущ.) – къáйле (-наш) (й, й)
сокровище – ганз (-аш) (й, й)
сокрушаться – гӀайгӀа е
сокрушить – хӀалакде // дóхаде // Ӏокагде
сокрытие – къáйладахар (д)
сокрыть – къáйлахьо
солдат – салт||е (-ий) (в, б)
солдатский (прил.) – салтечун
солёность – дирал (й)
солёный (прил.) – дира
соленья – берхӀал ехка хӀамаш (й)
солидарность – барт хилар (д)
солидарный (прил.) – барт бола
солидность – чӀоагӀал (д) // тéшаме хилар (д)
солидный (прил.) – чӀоагӀа // тéшаме
солить – дирде
солнечный (прил.) – маьлхá
солнце – малх (б)
солнцестояние (лепгнее) – малх цӀáрабáлар (д)
солнцестояние (зимнее) – малх цӀабóлар (д)
соловей (зоол.) – новцӀолг (-аш) (д, д) // фаьрг (-аш) (д, д)
соловеть – матардаха
соловьиный (прил.) – новцӀолга // фаьрга
солод – сарми (д)
солома – ча (д)
солома (просяная) – магар (д)
соломенный (прил.) – чан
соломинка – чамергӀилг (-аш) (д, д)
солонка – тухлоатторг (-аш) (й, й)
солоноватый (прил.) – диро
солончак – тух доалла моттиг (-аш) (й, й)
535 С
солончаковый (прил.) – тух доалла
соль – тух (д)
соляной (прил.) – туха // тух доалла // тух тéха
сом (зоол.) – яй (-наш) (б, д)
Сомали – Сомали (й)
сомалиец (этн.) – сомал||е (-ий) (в, б)
сомалийка (этн.) – сомал||е (-ий) (й, б)
сомалийский (прил.) – сомалий
сомкнуть – вӀашагӀтоӀаде
сомкнуться – вӀашагӀтаӀа
сомневаться – шекьхила
сомнение – шеко (-наш) (й, й)
сомнительный (прил.) – шекон // шеко йола
сомножитель (мат.) – эцарех цаӀ (д)
сон (состояние) – наб (-араш) (й, й)
сон (сновидение) – гӀа (-наш) (д, д)
сонливость – нáбарах воаллаш хилар (д)
сонный (прил.) – нáбарах воалла
соня – набара тӀера||вар (-бараш) (в, б) // набара тӀера||яр (-бараш) (й, б)
соня (зоол.) – тарсал (-аш) (й, й)
соображагь – кхéтаде // уйла е
соображение – кхéтадар (д) // уйла яр (д)
сообразительность – кхéташ хилар (д) // маькарал (й)
сообразительный (прил.) – кхéтаме // кхéтам бола // маькара
сообразить – кхéта // кхéтаде
сообразно (нареч.) – цхьан товш // цхьан тарлуш
сообща (нареч.) – юкъа // цхьана
сообщаться – вӀáшагӀкхéта // вӀáши бувзам хила
сообщение – хоам (-аш) (б, д) // хоам бар (д)
сообщить – дӀаáла // хоам бе
сообщник – доакъашхо (-й) (в, б)
сообщница – доакъашхо (-й) (й, б)
соорудить – де // дóгӀа
сооружение (от глагола «соорудить») – дóгӀар (д)
сооружение (здание) – гӀишло (-наш) (й, й)
С 536
соответственно (нареч.) – гӀаьхьа // доагӀача тайпара
соответствие – цхьана доагӀаш хилар (д) // гӀаьхьа хилар (д)
соответствовать – цхьана доагӀаш хила // гӀаьхьа хила
соответствующий (прил.) – гӀаьхьа // мегаргдола
соотечественник – мехкахо (-й) (в, б)
соотечественница – мехкахо (-й) (й, б)
соотносительный (прил.) – вӀаши гӀулакх дола // вӀаши бувзам бола
соотношение – вӀаши гӀулакх хилар (д) // вӀаши бувзам хилар (д)
соперник – къóвсамхо (-й) (в, б)
соперница – къóвсамхо (-й) (й, б)
соперница (жена мужа) – энгар (-аш) (й, б)
соперничать – къувса
соперничество – къовсам (-аш) (б, д)
соперничество (между жёнами одного мужчины) – энгарал (д)
сопеть – мерех шок éтта
соплеменник – тайпан саг (нах) (в, б) // къаман саг (нах) (в, б)
соплеменница – тайпан саг (нах) (й, б) // къаман саг (нах) (й, б)
сопка – гув (-наш) (б, д)
сопли – мераж (й)
сопливый (прил.) – мераж уха
сопоставить – вӀаши диста
сопоставление – вӀаши дистар (д)
сопредельный (прил.) – уллув доазув дола
сопреть – вардола // мурдола
соприкасаться – вӀашагӀкхéта // вӀашагӀхьокхадала
соприкосновение – вӀашагӀкхéтар(д) // вӀашагӀхьокхадалар (д)
сопротивление – духьале (й) // духьале яр (д)
сопротивляться – духьале е
сор – нувхаш (й)
соразмерить – вӀаши диста // вӀаши нийсде
соразмерно (нареч.) – диста // нийсдаь // хьежжа
соразмерный (прил.) – диста // нийса дола // хьежжа
соратник – нóвкъост (-ий) (в, б)
соратница – нóвкъост (-ий) (й, б)
сорвать – дáккха // хьадáккха // дóхаде
537 С
сорваться – мукъаэккха // чукхéта // дóха
сорго (бот.) – нóвраш (й)
соревнование – яхь (-араш) (й, й)
соревновательность (в хороших делах) – яхь (й)
соревноваться – яхье вáла // яхье яьла
соринка – нувх (-аш) (й, й) // нувхг (-аш) (й, й)
сорить – нувхаш йоаржае // нувхаш Ӏокхувса
сорный (прил.) – оасара
сорняк – оасар (д)
сорок (числ.) – шóвзткъа
сорока (зоол.) – къажкъайг (-аш) (й, й)
сороколетие – шóвзткъа ш||у (-ераш) (д, д)
сороколетний (прил.) – шóвзткъа шера // шóвзткъа шу даьнна // шóвзткъа шу дола
сороковой (числ.) – шóвзткъалагӀа
сороковой раз (числ.) – шóвзткъазлагӀа
сорок раз (числ.) – шóвзткъазза
сорокопут (зоол.) – мазжакъ (-аш) (й, й)
сорокотысячный (прил.) – шóвзткъа эзарлагӀа
сорок раз (числ.) – шóвзткъазза
сорок тысяч (числ.) – шóвзткъа эзар
сорочка – коч (-амаш) (й, й)
сорт – тайпа (-ш) (д, д)
сосать – дакха // Ӏувда
сосватать – éха // зоахалол дувца
сосед – лоалахо (-й) (в, б)
соседка – лоалахо (-й) (й, б)
соседний (прил.) – лоалахара
соседский (прил.) – лоалахочун
соседство – лоалахол (д) // лоалохе (й)
сосиска – марш (-аш) (б, д)
соска – тӀармуалг (-аш) (й, й)
соскользнуть – лóвжа // лайжа Ӏокхéта
соскочить – Ӏокхóссавала // Ӏодóжа // Ӏодáла
соскрести – ирача хӀаманца цӀенде
соскучиться – саготдала // сагота хéта
С 538
сослать – Ӏовахийта
сослаться – дӀахьóкха
сослепу (нареч.) – хӀама цагуш
сослужить – гӀулакх де
сосна (ботп.) – дийхк (-аш) (й, й)
сосновый (прил.) – дийхка
сосняк – дийхка хьу (-наш) (й, й)
сосок – тӀáра бухьиг (-аш) (б, д)
сосок (вымени) – тӀар (-аш) (б, д)
сосредоточение – гулдар (д) // уйла тӀаяхийтар (д)
сосредоточенно (нареч.) – кӀирвéнна // уйла тӀаяхийта
сосредоточенный (прил.) – гулдаь // уйла тӀаяхийтá дола
сосредоточить – гулде // уйла тӀаяхийта
сосредоточиться – гулдала // уйла тӀаяхийта
состав (чего) – лоаттам (-аш) (д, д) // оттам (-аш) (б, д)
состав (коллектив) – тоаба (-ш) (й, й)
состав (железнодорожный) – цӀермашен (-аш) (й, й)
составитель – оттадаьр (-аш) (в, б)
составительница – оттадаьр (-аш) (й, б)
составить – оттаде
составиться – хьахила // доладала
составление – óттадар (д)
составной (прил.) – óттама
состарить – къаде
состарить (о вещи) – тишде
состариться – къадала
состариться (о вещи) – тишдала
состояние (положение) – хьал (-аш) (д, д)
состояние (имущество) – боахам (-аш) (б, д) // кхоачам (б) // торо (-наш) (й, й)
состоятельность (обеспеченность) – торо хилар (д) // хьал долаш хилар (д)
состоятельность (обоснованность) – бакъде йиш хилар (д)
состоятельный (обеспеченный) (прил.) – торо йола // хьал долаш вола
состоятельный (обоснованный) (прил.) – бакъде йиш йола
состоять – лáтта // хила
состояться – хила
539 С
сострадание – доглазар (д) // къахéтар (д)
сострадательный (прил.) – доглаза // къахéтаме
сострадать – доглаза
состричь – тасса
сострогать – фаттан хьакха
состряпать – кийчде
состязание – къóвсар (-аш) (д, д) // яхь (-аш) (й, й)
состязательность – яхье бовлар (д)
состязаться – къóвса // яхье вáла
сосуд (посуда) – пхьéгӀа (-аш) (й, й)
сосуд (из тыквы) – тут||и (-еш) (й, й)
сосуд (анат.) – миа (-аш) (д, д)
сосулька – шанкъандал (-аш) (й, й)
сосуществование – цхьан дáхар (д)
сосуществовать – цхьан дáха
сосчитать – дагарде // лáрхӀа
сотворение – кхоллар (д)
сотворить – кхолла
соткать – дувца // де
сотня (числ.) – бӀаь
сотоварищ – новкъост (-ий) (в, й, б)
сотовый (прил.) – улхá
сотрудник – балха новкъост (-ий) (в, б) // болхло (-й) (в, б)
сотрудница – балха новкъост (-ий) (й, б) // болхло (-й) (й, б)
сотрудничать – цхьан болх бе
сотрудничество – цхьан болх бар (д)
сотрясать – эгаде // дéгаде
сотрясаться – эгадала // дéгадала
сотрясение – оагадар (д) // оагадалар (д) // дéгадар (д) // дéгадалар (д)
соты – улхаш (й)
сотый (числ.) – бӀоалагӀа
сотый раз (числ.) – бӀоазлагӀа
соус – берхӀа (-ш) (б, д)
соучастие – дáкъа лáцар (д)
соучастник – доакъашхо (-й) (в, б)
С 540
соучастница – доакъашхо (-й) (й, б)
софлор (бот.) – даьжбаӀа (-ш) (б, б)
соха – дахчан н||ух (-охараш) (д, д)
сохнуть – докъадала
сохранение – лорадар (д) // лорадалар (д)
сохранить – лораде
сохраниться – диса
сохранность – дисар (д)
сохранять – лораде // улладе
социальный (прил.) – юкъара
сочетание – цхьан тардар (д) // цхьан нийсдар (д)
сочетаться – цхьан тардала // цхьан нийсдала
сочинение – кхоллар (-аш) (д, д) // вӀáшагӀде||ллар (-хкáраш) (д, д)
сочинить – кхолла // вӀáшагӀдолла
сочиться – леша
сочность (наполненный соком) – хий долаш хилар (д)
сочность (о языке) – шаьра хилар (д)
сочность (о красках) – сийрда хилар (д)
сочный (наполненный соком) – хий дола
сочный (о языке) – хоза // шаьра
сочный (о красках) – сийрда // къаьга
сочувственно (нареч.) – доглазаш
сочувственный (прил.) – доглазаш дола
сочувствие – доглазар (д)
сочувствовать – доглаза
сощурить – тоӀаде
сощуриться – къóвладала
союз (грамм.) – хóттарг (-аш) (д, д)
союз (связь) – бувзам (-аш) (б, д)
союз (согласие) – барт (б)
союз (соединение) – хеттар (й)
союзник – бартхо (-й) (в, б)
союзница – бартхо (-й) (й, б)
союзнический (прил.) – бартхóчун
союзное слово (грамм.) – хóттарг-д||ош (-ешаш) (д, д)
541 С
соя (бот.) – даьттáкхе (-ш) (й, й)
спад – лаьгӀдалар (д) // чудахар (д)
спазм (мышцы) (мед.) – а óттар (д)
спалить – марца // доагаде
спайка (от глагола «спаять») – вӀашагӀалотадар (д)
спайка (от глагола «спаяться») – вӀашагӀалатар (д)
спайка (единство) – бар хилар (д)
спалить – марца // доагаде
спальный (прил.) – вижа улла
спальня – бийша бáда цӀ||á (-éнош) (д, д)
спасательный (прил.) – кӀалхардоаккха
спасать – кӀалхардáккха
спасаться – кӀалхардáла
спасение – кӀалхардáккхар (д) // кӀалхардáлар (д)
спасибо – баркал (-аш) (д, д)
спаситель – кӀалхарвоаккхар (-боахараш) (в, б)
спасительница – кӀалхарвоаккхар (-боахараш) (й, б)
спасительный (прил.) – кӀалхарвоаккхаш дола
спасти – кӀалхардáккха
спастись – кӀалхардáла
спасть – Ӏодóжа // юхадижа // лаьгӀдала
спать – наб е
спаянность – барт тайна хилар (д)
спаянный (от глагола «спаять») (прил.) – вӀашагӀалотадаь
спаянный (дружный) (прил.) – барт тайна
спаять – вӀáшагӀлотаде
спаяться – вӀáшагӀлата // вӀáшагӀлотадала
спекулировать – совдегарал лéладе
спекулянт – совдегархо (-й) (в, б)
спекулянтка – совдегархо (-й) (й, б)
спекулятивный (прил.) – совдегара
спекуляция – совдегарал (д)
спеленать – юкъехьоарчаде
спелый (прил.) – кхаьча
сперва (нареч.) – хьалхагӀа
С 542
спереди (нареч.) – хьалхашкара // хьалхашка // хьалхашкахьа // хьалхашкахьара
спереть – лочкъаде
спесивый (прил.) – сонта
спесь – сонтал (й)
спеть (песню) – илли áла
спеть (созреть) – кхáча
спеться – цхьан оаз тá
специализация – гóвзал Ӏомаяйтар (д)
специализировать – гóвзал Ӏомаяйта
специализироваться – гóвзал Ӏомае
специалист – гóвзанча (-ш) (в, б)
специально (нареч.) – лаьрххӀа
специальность – гóвзал (-аш) (й, й)
специальный (прил.) – лаьрххӀа дола
специфика – къаьста ший белгало (й)
специфический (прил.) – къаьста цхьан хӀамах дола
спецовка – балха барцкъа (-ш) (д, д)
спецодежда – балха барцкъа (-ш) (д, д)
спечь – датта
спешить – сихдала
спéшить – Ӏовáккха
спéшиться – Ӏовóсса // Ӏовáла
спешно (нареч.) – сиха // сихха
спешный (прпил.) – сиха
спилить – хьакха // хоададе
спина (анат.) – б||укъ (-óвкъаш) (б, д)
спинка – букъ тóха моттиг (й)
спининг – зӀак (-аш) (д, д)
спинной – букъá
спирея (бот.) – мáгаск (-аш) (й, й)
списать – хьаязде
списывание – хьатӀаяздар (д)
спиться – малара тӀехвáла
спихнуть – дӀаходáккха // дӀахотатта
спица – м||áха (-аьхий) (б, д) // чарха царг (-аш) (й, й)
543 С
спичечный (прил.) – цӀилéторгий
спичка – цӀилéторг (-аш) (й, й)
сплачивать – кхотаде
сплести – дувца
сплестись – вӀáшагӀхьéрчадала // чоалдовла
сплетник – йоахарашк (в, б)
сплетница – йоахарашк (й, б)
сплетничать – аьлдит дувца // йоахар дувца
сплетня – аьлдит (-аш) (д, д) // йоахар (-аш) (д, д) // мéттакӀаьле (-наш) (й, й)
сплотить (объединить) – барт цаӀ бе
сплотить (скрепить) – óвхийта
сплотиться (объединиться) – кхотадала
сплоховать – гӀáлат вáла
сплочение – барт цаӀ бар (д) // кхотадар (д)
сплочённость – барт цаӀ хилар (д) // кхотадалар (д)
сплочённый (прил.) – барт цаӀ бола // кхотадéнна
сплошной (прил.) – массанахьа цхьатара дола
сплошь (нареч.) – массанахьа // бӀарчча // деррига а
сплюнуть – туг тасса
сплюснутый (прил.) – вéда
сплюшка (зоол.) – царгашк (-аш) (й, й)
сплющить – ведде
сплющиться – веддала
сподвижник – гӀонч||а (-ий) (в, б)
сподвижница – гӀонч||а (-ий) (й, б)
спозоранку (нареч.) – Ӏуррехьа
споить – моладе
спокойно (нареч.) – таккхал // тийна // сатийна // саббаре // тáйжа // Ӏадда // меллаш-
ха // шортта
спокойный (прил.) – тийна // сатийна // саббаре // тáйжа // таккхал // Ӏадда // мел-
лашха // шортта
спокойный (о море) (прил.) – тийна
спокойствие – сатéм (б) // сáбар (д) // тем (б) // сатийна хилар (д)
сползти – чутакха // Ӏотакха
сполна (нареч.) – деррига // дизза
С 544
сполоснуть – хий кхарза
сполох – тӀоа сагар (д)
спор – къóвсам (-аш) (б, д) // ланаш (д)
спорить – къóвса // къувса
спориться – дика дудала
спорный (прил.) – къóвсама // къóвсаме
спороть – хьадáста
спорхнуть – гӀатта
спорынья (бот.) – шиш (-аш) (б, б)
способ – хьисап (-аш) (д, д) // н||икъ (-аькъаш) (б, д)
способность – хар (д) // магар (д) // хьинар (-аш) (д, д)
способный (прил.) – могаргдола // кхéтам бола
споткнуться – гоалвáла
справа (нареч.) – аьттехьара // аьттехьа
справедливо (нареч.) – нийса
справедливость – нийсхо (й)
справедливый (прил.) – нийсхо йола
справить – дезде
справиться – дудала
справка – хабар (-аш) (д, д) // хоам (-аш) (д, д)
справочник – хоамашк (-аш) (д, д)
справочный (прил.) – хоамаш луш дола
спрашивать – хетт
спрашиваться – хетт
спрессовать – тоӀаде // вӀашкатоӀаде
спрессоваться – таӀа // вӀашкатаӀа
спрессовывающий (прич.) – теӀаду
спровоцировать – цӀур болла // питам юкъе болла
спрос – хоаттам (-аш) (б, д) // хьашт хилар (д)
спросить – хатта
спроситься – бокъо éха // пурам дéха
спросонок (нареч.) – нáбарах воаллаш
спрут (зоол.) – бархӀког (-аш) (й, й)
спрыгнуть – Ӏокхóссавала // чукхóссавала
спрыснуть – цицхаш тóха
545 С
спрягать – хувца
спрягаться (грамм.) – хувцадала
спряжение (грамм.) – хáндош хувцар (д) // хáндош хувцадалар (д)
спрятать – къáйладáккха // хьуладе // лочкъаде
спрятаться – къáйлавáла // хьулале // лачкъа
спугнуть – кхéраде
спуск – мухáле (-наш) (й, й) // Ӏочудахийтар (д)
спускать – Ӏочудаха
спускаться – Ӏочудаха // лохевáла // ӀогӀо
спусковой (трап) (прил.) – Ӏовóссаш дола
спусковой (механизм) (прил.) – Ӏохéцаш дола
спустить – Ӏочудахийта // Ӏочудáйта
спуститься – ӀокӀалдáла // Ӏочудáла
спутать – кéгаде // хьарча
спутаться – кéгадала // хьарча
спутник (попутчик) – наькъа новкъост (-ий) (в, б)
спутник (планеты) – новкъар (-аш) (д, д)
спутница – наькъа новкъост (-ий) (й, б)
спьяну (нареч.) – вехá волаш
спятить – хьакъалах талха // эгӀаве
спячка – наб яр (д) // тхьáйса алар (д)
спящий (прил.) – тхьáйса ула
сравнение – дистар (д)
сравнимый (прил.) – диста йиш йола
сравнительно (нареч.) – дистача // хьежача
сравнительный (прил.) – дустара
сравнительный падеж (грамм.) – дустара дожар (д)
сравнить – вӀáшинийсде // вӀáшидиста // диста
сражаться – лата // тӀом бе
сражение – тӀ||ом (-емáш) (б, д) // латар (-аш) (д, д)
сразить (убить) – де
сразить (удевить) – цецдáккха
сразу (нареч.) – цу сахьате // цхьан // цхьатарра
срам – юхьӀоаржо (й)
срамить – эхь хéтийта
С 546
срамить – эхь хéта // эхь хила
срамной – эхь дола
срамота – юхьӀоаржо (й)
срастание – хóттадалар (д) // вӀáшагӀхóттадалар (д)
срастающийся (прич.) – хóтталу // вӀáшагӀхóтталу
срастись – хóттадала // вӀáшагӀхóттадала
сращение – хóттам (-аш) (б, д) // вӀáшагӀхóттар (д) // хóттадалар (д) // вӀáшагӀ-
хóттадалар (д)
сращивание – хóттар (д) // вӀáшагӀхóттар (д)
сращивать – хóтта // вӀáшагӀхóтта
среда (день недели) – кхаьра (д)
среда (обитания) – гонахье (й)
среди (предл.) – юкъе
Средиземное море – Лаьттан Юкъéра форд (б)
Средиземноморье – Лаьттан Юкъра фордйисте (й)
средиземье – лаьттанъюкъéрче (й)
средневековый (прил.) – юкъéрча бӀаьшерий
средневековье – юкъéра бӀаьшераш (д)
Среднее Поволжье- Юкъера Идалйисте (й)
Средние Ачалуки (пос.) – Юкъéра Ачалкхе (й) // Баьтамарза-Юрт (й)
средний (прил.) – юкъéра // юккъéра
Средний Восток – Юкъéра Малхбоале (й)
Средняя Азия – Юкъéра Ази (й)
средство (способ) – тайпа (-ш) (д, д) // кеп (-аш) (й, й)
средство (производства) – гӀирс (-аш) (б, д)
средства (деньги) – ахча (д) // рузкъа (д)
срез – хоадаяь моттиг (-аш) (й, й)
срезать – хоададе
сробеть – вóха
сровнять – дӀанийсде
сровняться – дӀанийсдала
сродни (нареч.) – гаргара
сроднить – гаргало тасса
сродниться – гаргага хила // дӀаӀама
сродство – гаргало (-наш) (й, й)
547 С
срок – ха (-наш) (й, й) // хáна-||юкъ (-йовкъаш) (й, й)
срочно (нареч.) – сиха // чехка
срочность – сухал (д)
срочный (прил.) – сиха
срубить – хоададе // хьакха // дожаде
срыв – дóхадар (д) // юкъагӀдитар (д) // юкъагӀдисар (д) // хоададар (д) // чудóжар
(д) // чукхéтар (д)
срыгнуть – Ӏéттадар (д)
срыть – дӀашаьрде // дӀадáккха
сряду (нареч.) – вӀаштӀехь-тӀехьа
ссадина – сек (-аш) (д, д)
ссадить (помочь сойти) – Ӏодáккха // Ӏодóссаде
ссадить (получить ссадину) – сек дáккха
ссора – эгӀар (д) // дов (-наш) (д, д)
ссорить – эгӀаде // дов дáккха
ссориться – эгӀа // дов дáла
ссохнуться – докъадала
ссуда – йоал (-аш) (д, д)
ссудить – йоала ахча дала
ссудить – йоалах ахча дала
ссылка (от глагола «сослать») – мехках вáккхар (д)
ссылка (от глагола «сослаться») – тӀахьожавар (д) // тӀатóвжам (-аш) (б, д)
ссыльная (прил.) – мехках яьккха
ссыльный (прил.) – мехках ваьккха
ссыльная (сущ.) – мехках яьккхар (баьхараш) (й, б)
ссыльный (сущ.) – мехках ваьккхар (баьхараш) (в, б)
ссыпать – чудóхка
ссыпка – чудóхкар (д)
ссыпной (прил.) – чудóхка
стабилизация – чӀоагӀдаь дӀаóттадар (д) // чӀоагӀдéнна дӀаóттар (д)
стабилизировать – чӀоагӀдаь дӀаóттаде
стабилизироваться – чӀоагӀдéнна дӀаóтта
стабильность – хувцалуш ца хилар (д) // чӀоагӀдéнна хилар (д)
стабильно (нареч.) – хувцацалуш // чӀоагӀдéнна
стабильный (прил.) – хувцалуш доаца // чӀоагӀдéнна
С 548
ставить – дóгӀа // óттаде // дӀаóттаде // ураóттаде
стадия – лагӀа (-ш) (д, д)
стадный (прил.) – Ӏул лéладу
стадо – Ӏул (-аш) (д, д)
стадо (крупного рогатого скота) – бежаӀул (-аш) (д, д) // божа (б)
стаж – ха (й)
стайный (прил.) – Ӏулаш хулаш дáха
сталагмит – кӀира б||ог (-егáш) (й, й)
сталагмитовый (прил.) – кӀира бегáй
сталактит – тховна кӀира б||ог (-егáш) (й, й)
сталактитовый (прил.) – тховна кӀира бегáй
стакан – пéла (-ш) (д, д)
сталевар – бóлат лоаладер (-аш) (в, б)
сталеварение – бóлат лоаладар (д)
сталелитейный (прил.) – бóлат лоаладу
сталепрокатный (прил.) – бóлат кепа тóха
сталь – бóлат (д) // Ӏанда (д)
стальной (прил.) – бóлата // бóлатах даь
Стамбул (пос.) – Истмале (й)
стамеска – ост (-аш) (й, й)
стан (лагерь) – туп (-аш) (й, й)
стан (человека) – гӀов (-наш) (д, д) // гӀад (-аш) (д, д)
станок ткацкий (вертикальный) – духьараш (д)
станок ткацкий (домашний) – тӀалх (-аш) (б, д)
станцевать – халхадáла
старание – гӀортар (д)
старательность – гӀорташ хилар (д) // де гӀертар (д)
старательный (прил.) – де гӀерташ вола
старейшина – къоано (-й) (в, б)
старение – къадалар (д)
старец – вóккха саг (бóккхий нах) (в, б) // къоано (-й) (в, б)
старик – вóккха саг (бóккхий нах) (в, б) // къоано (-й) (в, б)
стариковский (прил.) – вóккхача сага
старина – тхьовре (й) // къаьна зáма (-ш) (й, й) // къаьнара х||а (-áнаш) (й, й) //
хьалхара х||а (-áнаш) (й, й)
549 С
старинный (прил.) – къаьна // къаьнара
старить – къаде
стариться – къадала
староста – тхьамада (-ш) (в, б)
старость – къоанал (й)
старуха – йóккха саг (бóккхий нах) (й, б) // къаьн||и (-еш) (й, й)
старушечий (прил.) – йóккхача сага // бóккхийча наьха
старческий (прил.) – къоанала
старше (по возрасту) (нареч.) – вóккхагӀа
старше (по званию) (нареч.) – лаккхегӀа
старший (прил.) – вóккхагӀвола
старшинство – вóккхагӀал (д)
старый (прил.) – дóккха // къадéнна // къаьна // тиша // шира
Старый Свет – Къаьна Дуне (д)
старьё – тиша хӀамаш (й) // тӀолхаш (й) // шира хӀамаш (й)
статность – илдара дегӀ хилар (д)
статный (прил.) – зорта // илдара
статус – хьал (д)
статуэка – зӀамига бӀалгӀа (-ш) (й, й)
статуя – бӀалгӀа (-ш) (й, й)
стать (тело) – гӀов (-наш) (д, д)
стать (остановиться) – саца
стать (встать) – отта // ураóтта
стать (случиться) – хила
стачать – вӀашагӀтéга
стащить – лочкъаде // дӀадахьа // цхьан метте гулде
стая – ординг (-аш) (й, й) // Ӏул (-аш) (д, д)
стая (птиц) – жут (-аш) (д, д)
стаять – даша
ствол (дерева) – х||и (-éнаш) (б, д) // гӀад (-аш) (д, д)
створка – кóра гарг (-аш) (й, й) // наӀара гарг (-аш) (й, й)
стебелёк – хаьлг (-аш) (д, д) // мергӀилг (-аш) (д, д) // гӀадамг (-аш) (д, д)
стебель – чӀегӀ (-аш) (й, й) // гӀад (-аш) (д, д) // гӀадам (-аш) (д, д)
стебель (арбуза, дыни, тыквы) – гӀóта (-ш) (й, й)
стебель (вьющегося растения) – хéтолг (-аш) (д, д)
С 550
стёганка – аьхá хӀама (-ш) (й, й)
стёганый (прил.) – аьхá
стегать (плеткой) – дéтта
стегать (прошить) – áха
стежок – (баьккха) мáха
стекать (о ручье) – Ӏоъаха
стекаться – Ӏоъаха
стекленеть – кизга хила
стеклить – кизгаш тóха
стекло – кизга (-ш) (д, д) // Ӏокъинг (-аш) (й, й)
стекловар – кизгалоаладерхо (-й) (в, б)
стеклорез – кизгаштéдарг (-аш) (й, й)
стеклянный (прил.) – кизгá // Ӏоакъинга
стекольный (прил.) – кизга ду
стеколыцик – кизгашдéттар (-аш) (в, б)
стелить – дилла
стеллаж – тархеш (й)
стелька – áйра (-ш) (д, д)
стельная (корова) (прил.) – пхоара
стемнеть – бод бола // бод беннаб
стена – пен (-аш) (б, д) // гӀов (-наш) (д, д) // карт (-аш) (й, й)
стена (крепостная) – гӀап (-аш) (й, й)
стенгазета – пенгазет (-аш) (д, д)
стенка (перегородка) – юкъ (йовкъамаш) (й, й)
стенка (сосуда) – óгӀ||ув (-онаш) (й, й)
стенной (прил.) – пéна
стенокардия – дега лазар (-аш) (д, д)
стенопись – пена-сурт (-аш) (д, д)
степенность – нийсвéнна хилар (д)
степенный (прил.) – нийсвéнна
степень – боарам (б) // дарж (-аш) (д, д)
степной (прил.) – áрара // áрен
степь – эри áре (-наш) (й, й) // раьгӀе (-наш) (й, й)
стервятник (зоол.) – кишкарг (-аш) (й, й)
стереть – дӀадоаде // дӀадáккха
551 С
стеречь – лораде // кӀийлéнна хá
стерж ень – соа (-наш) (й, й)
стержень (растения) – гӀад (-амаш) (д, д)
стержень (основная часть) – лард (-аш) (й, й) // кéрттера д||áкъа (-óкъош) (д, д)
стержневой (прил.) – юкъера // керттера
стерилизация (мед.) – цӀендар (д) // даӀар (д)
стерилизованный (прил.) – цӀендаь // деӀá
стерильно (нареч.) – цӀена // деӀá
стерильность – цӀена хилар (д) // деӀá хилар (д)
стерильный (прил.) – цӀена // деӀá
стерпеть – сатóха
стерпеться – лоадала
стёртый (прил.) – деá // дáйна
стесать – даьрда шаьрде // даьрда нийсде
стерх (зоол.) – кӀай гӀáрагӀура (-ш) (й, й)
стеснение (ограничение) – нóвкъагӀóртар (д)
стеснение (застенчивость) – эхь хéтар (д)
стеснение (задруднённость дыхания) – садикъар (д)
стеснение (задруднённость дыхания) – садикъар (д)
стеснённый – хала лéла // халла садоаха // торо йоаца
стеснительность – áйхьел (й) // эхь хéтар (д)
стеснительный (прил.) – áйхье // эхь хéта
стеснить – готде // тоӀаде // садикъа
стесниться – вӀашкатаӀа // садикъа
стесняться – увзадала // эхь хéта
стечение – вӀашагӀкхéтар (д) // гулдалар (д)
стечь – Ӏодаха
стечься – вӀашагӀкхéта // гулдала
стимул – догдáйтар (д)
стимулировать – догдáйта
стиральный (прил.) – хӀамáш ютта // хӀамáш ютташ дола
стираный (прич.) – диттá
стирать – дитта // дӀадоаде
стираться – дуттадала // дӀадоадала
стирка – диттар (д)
С 552
стиснуть – тоӀаде
стиснуться – таӀа // вӀáшкатаӀа
стихи – байташ (й)
стихнуть – саца // лаьгӀдала
стихосложение – байташ язъяр (д)
стихотворение – байт (-аш) (й, й)
стлать – дилла // кӀалтасса
стлаться – дӀа-юхадáржа
сто (числ.) – бӀаь
стог – хол (-аш) (б, д) // токхóр (-аш) (й, й)
стоговать – холаш де
стоговой (прил.) – хóлаш даь // хóлах
стогометание – хóлаш дар (д)
стоимость – м||ах (-аьхаш) (б, д)
стойбище – мотт (б)
стойбище (овец) – жамотт (б)
стойка – дӀаóттар (д)
стойкий (прил.) – чӀоагӀа
стойко (нареч.) – чӀоагӀа
стойкость – гӀорал (д)
стойло – хьай (-наш) (д, д) // кхий (-наш) (д, д)
стоймя (нареч.) – ураэтта
сток – Ӏодахар (д) // хьарсам (-аш) (д, д)
стол – истол (-аш) (д, д) // шу (-наш) (д, д)
столб – бӀоагӀа (-ш) (б, д) // бечо (-ш) (й, й) // беч||ув (-ош) (й, й)
столбенеть – вувлавала // гӀа бехкабала
столбняк – вувлавалар (д) // гӀа бехкабалар (д)
столбец – бӀоагӀилг (-аш) (б, д)
столетие – бӀаь ш||у (-ераш) (д, д) // бӀаь шу дáлар (д)
столетний (прил.) – бӀаь шу даьнна // бӀаь шера
столик (на трех ножках) – шу (-наш) (д, д)
столица – нáна-пхье (-ш) (й, й)
столичный (прил.) – наьна-пхьéра
столкновение (от глагола «столкнуться») – вӀáштакхéтар (д) // вӀáшкакхéтар (д)
столкновение (конфликт) – къовсам (-аш) (б, д) // вӀáшагӀлатар (д)
553 С
столкнуть – меттагӀдáккха // чукхóсса // вӀáшагӀтóха
столкнуться – вӀáштакхéта // вӀáшкакхéта // вӀáшагӀкхéта
столковаться – барт хила
Столовая (г.) – Маьтлоам (б)
столовый (прил.) – истола // хӀама юа
столпиться – гулдала
столь (нареч.) – сел // иззал // иштта
столько (нареч.) – иззал // миссел
столяр – дахчанпхьар (-аш) (в, б)
стоматит (мед.) – ӀоагӀар (й)
стоматолог – царгий лор (-аш) (в, й, б)
стон – узам (-аш) (б, д) // м||ухь (-ахьарч) (б, д)
стонать – узам бе // узамаш де
стоп (межд.) – сáбардел
стопа (анат.) – ког (-аш) (б, д) // кога кӀийле (й)
стопка (стаканчик) – пéлинг (-аш) (д, д)
стопорить – соцаде
стопориться – саца
стопроцентный (прил.) – бӀаь процент йола // бокъанца дола
стоптанный (прил.) – кхоачаяь
стоптать – кхоачае
стоптаться – кхоачаяла
сто раз (числ.) – бӀаьзза
сторговаться – мах бе
сторож – хаьхо (-й) (в, б)
сторожевой (прил.) – ха ду
сторожить – ха де
сторожка – хаьхочун цӀалг (-аш) (д, д)
сторона – оагӀ||ув (-онаш) (б, д)
сторона (лицевая) – бакъахье (й)
сторона (обратная) – харцахье (й)
сторона (страна) – м||охк (-ехкаш) (б, д)
сторонить – нокъзардáккха // юстарадáккха
сторониться – нокъзардáла // юстарадáла
сторонник – гӀонч||а (-ий) (в, б)
С 554
сторонница – гӀонч||а (-ий) (й, б)
стосковаться – сатасса // сахьóвза
сто тысяч (числ.) – бӀаь эзар
стотысячный (прил.) – бӀаь эзарлагӀа
сточить – дӀахьакха
сточиться – диткъадала // дӀадáла // готдала
сточный (прил.) – дӀаухийташ дола // дӀадóдаш хий дола
стошнить – догкорчаде
стоя (нареч.) – уралáтташ
стояк – бӀоагӀ||а (-ий) (б, д)
стояние – лáттар (д)
стоянка – туп (-аш) (й, й)
стоять – лáтта // уралáтта
стоячий (прич.) – ура лáтта // сеца лáтта
стоящий (прил.) – мегаргдола
страдалец – холо лáйнар (-аш) (в, б)
страдальческий (прил.) – холо лáйна // холо Ӏáйша
страдание – холо лáр (д) // холо Ӏóвшар (д)
страдать – холо ла // холо Ӏóвша
страж – хаьхо (-й) (в, б)
стража – ха (д)
страна (государство)- паччахьалкхе (-наш) (й, й)
страна (территория) – мата (й) // м||охк (-ехкаш) (б, д)
страница – оагӀ||ув (-онаш) (й, й)
странник – наькъахо (-й) (в, б)
странница- наькъахо (-й) (й, б)
странно (нареч.) – тáмашийна // тáмаш йолаш
странность – тáмаш йолаш хилар (д)
странный (прил.) – тáмашийна
странствие – ваьнна лéлар (д)
странствовать – ваьнна лéла
страстно (нареч.) – чӀоагӀа // даггара
страстность – чӀоагӀа лáр (д) // даггара лáр (д)
страстный (прил.) – чӀоагӀа бéзам бохийташ дола
страсть (любовь) – бéзам бахар (д)
555 С
страсть (ужас) – кхéрам (-аш) (б, д)
страус (зоол.) – вáмпал-кóтам (-аш) (й, й)
страх – кхéрам (-аш) (б, д) // кхéрар (д)
страшилище – унзарал (-аш) (й, й)
страшилище (детск.) – бӀоб||и (-еш) (й, й)
страшить – кхéраде // унзарадáккха
страшиться – кхéра
страшно (боязно) (нареч.) – кхéраме // унзара
страшно (очень силыю) (нареч.) – чӀоагӀа
страшный (прил.) – кхéраме // унзара
стращать – кхéраде
стрекоза (зоол.) – йилбазговр (-аш) (й, й) // горидоадерг (-аш) (й, й)
стрекотание – тата дар (д)
стрекотать – тата де
стрела – тӀаьск (-аш) (д, д)
стрелка (часовая) – гӀоаролг (-аш) (б, д)
стрелковый (прил.) – гӀашлой
стрелок – чарахь (-аш) (в, б)
стрелок-лучник – пхьарчо (-й) (в, б)
стрельба – герзаш кхувсар (д) // герзаш дéттар (д)
стрельчатый (прил.) – моартала хьисапе
стреляный (прил.) – кхесса
стрелять – герзаш кхувса // герзаш дéтта
стреляться – вӀаши тóха // шийна тóха
стремглав – сиха // чехка
стремительно (нареч.) – мáсса
стремительность – мáсса хилар (д)
стремительный (прил.) – мáсса
стремиться (к чему-либо) – гӀерта
стремление – гӀертар (д)
стремя – лийта (-ш) (д, д)
стремянка – лоам||и (-еш) (б, д)
стремянный (прил.) – лийтá
стреножить – баргал тóха
стрепет (зоол.) – зӀамига тóтакх (-аш) (й, й)
С 556
стресс – хьам (б)
стригальный (прил.) – тóсса
стригунок – шу даьнна бакъилг (-аш) (й, й)
стриж (зоол.) – мерцхилг (-аш) (д, д)
стриженный (прич.) – лергá // тессá
стрижка – ларгар (д) // тассар (д)
стричь – ларга // тасса
стричься – корта тасса // корта тассийта
строгальный (прил.) – фаттан хьокха
строгать – фаттан хьакха
строгий (прил.) – шиш бола // цӀимхара
строго (нареч.) – шиш болаш // цӀимхара
строгость – шиш болаш хилар (д) // цӀимхарал (д)
строение (постройка) – гӀишло (-наш) (й, й)
строение (структура) – оттам (б)
строитель – гӀишланхо (-й) (в, б)
строитель (башен) – тӀоговзанча (-ш) (в, б)
строительный (прил.) – гӀишлош яра
строительство – гӀишлош яр (д)
строить – де // гӀишлóш е // дóтта // хьалде
строиться – де // гӀишло е // дóтта // хьалде
строй – óттам (-аш) (б, д)
стройка – гӀишлош ю моттиг (-аш) (й, й) //гӀишлош яр (д)
стройность – куст долаш хилар (д)
стройный (прил.) – куст дола
строка – мугӀ (-араш) (б, д)
стронуть – меттагӀдáккха
стронуться – меттагӀдáла
стропило – сáрпал (-аш) (й, й)
стропильный (прил.) – сáрпалá
строптиво (нареч.) – аьрдагӀа
строптивость – аьрдагӀал (д)
строфа – мугӀ (-араш) (б, д)
строчить (шить) – тéга
строчить (писать) – язде
557 С
строчить (стрелять) – герз дéтта
строчка (шитьё) – ов (-наш) (б, д)
строчка (строка) – мугӀ (-араш) (б, д)
стружка – шолх (-аш) (д, д) // пицха (-ш) (й, й) // л||ич (-ачараш) (б, д)
струиться – кӀедж éтта
струйка – кӀеджильг (-аш) (й, й)
структура – оттам (-аш) (б, д)
струна – пх||а (-аьнаш) (б, д) // мерз (-аш) (б, д)
струнный (прил.) – пхаьна // мерза
струп – кӀомарг (-аш) (д, д)
струсить – кхéравала
стручок – хетолг (-аш) (д, д)
струя – кӀедж (й)
стряпать – даа хӀама кечде
стряпня – даа хӀама кечдар (д)
стрястись – хила // кхáча
стряхнуть – дӀадéгаде // дéгаде
стряхнуться – дéгадала
студёный (прил.) – шийла
студить – шелде
стужа – шéлал (й)
стук – тата (-ш) (д, д) // таташ дар (д)
стукнуть – тóха
стукнуться – кхéта
стул – гӀанд (-аш) (д, д)
стул (физиол.) – цӀоно яр (д)
ступа – мохк (-аш) (б, д)
ступать – гӀа бáха
ступенчатый (прил.) – лáгӀаш дола
ступень – лáгӀа (-ш) (д, д)
ступенька – лáгӀа (-ш) (д, д)
ступить – ког лóвза // ког Ӏолóвза // гӀа бáккха
ступица (колеса) – моск (-аш) (й, й)
ступня (анат.) – ког (-аш) (б, д) // кога кӀийле (й) // кога айра (-ш) (д, д)
стучать – тата де // дéтта
С 558
стучаться – дéтта
СТЫД – эхь (д)
стыдить – бехк бáккха
стыдиться – эхь хéта
стыдливо (нареч.) – эхь хéташ
стыдливый (прил.) – эхь хéта
стыдно (нареч.) – эхь да
стык – вӀáшагӀхéтта моттиг (-аш) (й, й)
стыковать – вӀáшагӀхóтта
стыковаться – вӀáшагӀхóттадала
стыковка – вӀáшагӀхóттар (д) // вӀáшагӀхóттадалар (д)
стынуть – шелдала
стычка – вӀашитóвсабалар (д) // тӀ||ом (-емаш) (б, д) // вӀаши гӀар яр (д)
стяг – бáйракх (-аш) (й, й)
стянуть – вӀáшкаóза // хьагулде // вӀашагӀхóтта
стянуться – вӀáшкаóзадала // хьагулдала
суббота – шоатта (д)
субботний (прил.) – шоатта ден
субсудировать – гӀо де
субсидия – гӀо (д) // гӀо дар (д)
сувенир – совгӀат (-аш) (д, д)
суверенитет – ший лоӀаме хилар (д)
суверенный (прил.) – ший лоӀаме дола
суглинистый (прил.) – гӀомарагӀча лоабатах
суглинок – гӀомарагӀа лоабат (б)
сугроб – лай гув (-наш) (б, д)
сугубо (нареч.) – къаьстта
сугубый (прил.) – къаьстта
суд – кхел (-аш) (й, й)
Судан – Суданехье (й)
суданец (этн.) – суданхо (-й) (в, б)
суданка (этн.) – суданхо (-й) (й, б)
суданский (прил.) – суданхой
судебный (прил.) – кхеле гӀоргдола // кхеле дола
судить – кхел е
559 С
судно – кéма (-ш) (д, д)
судовладелец – кéман дá (-й) (в, б)
судовождение – кéмаш лехкар (д)
судовой (прил.) – кéма
судопроизводство – кхелахой болх (б) // кхелахоша гӀулакх къоастадар (д)
судорога – лоацадалар (д)
судорожный (прил.) – лоацадалара
судостроение – кéмаш дар (д)
судостроитель – кéмаш дер (-аш) (в, б)
судостроительный (прил.) – кéмаш ду
судоходность – кéмаш лéлаш хилар (д)
судоходный (прил.) – кéмаш лéла
судоходство – кéмаш лéлар (д)
судьба – кхел (-аш) (й, й) // дéгӀар (д)
судья – кхелахо (-й) (в, б)
суеверие – харцтéшар (-аш) (д, д)
суеверный (прил.) – харцтéша
суета – хьидда лéлар (д)
суетиться – хьидда лéла
суждение – хéтар (-аш) (д, д) // уйла (-ш) (й, й)
сужение – готдар (д) // готдалар (д)
сузить – готде
сузиться – готдала
сук (ветка) – ткъов (-наш) (й, й)
сук (в доске) – шод (-аш) (б, д)
сука (зоол.) – з||уд (-óвдамаш) (д, д)
сукно – м||áша (-оашош) (б, д)
суконный (прил.) – маьша
сукровица (мед.) – цӀел (й)
сулить – дош дала // догдáхийта
султан (титул) – паччахь (-аш) (в, б)
султан (украшение) – кӀ||удж (-óвжамаш) (б, д)
сума (перемётная) – талс (-аш) (д, д)
сумасброд – лертӀара ваьннар (баьннараш) (в, б)
сумасбродка – лертӀара яьннар (баьннараш) (й, б)
С 560
сумасбродный (прил.) – лертӀара даьнна
сумасбродство – лертӀара дáлар (д)
сумасшедший (прил.) – хьаьрдаьнна // эгӀадаь
сумасшествие – эгӀадар (д) // эгӀор (д) // тиллар (д)
суматоха – кéгар (б)
сумбур – гӀурт (б)
сумеречный (прил.) – баьде
сумерки – боад (б)
сумерки (на закате) – маьркӀаже (й)
сумерки (на рассвете) – сахула боад (б)
суметь – де хá // мага
сумка- тӀорм||и (-еш) (б, д)
сумма – хьахулар (-аш) (д, д)
суммарный (прил.) – вӀашагӀтéха
суммировать – вӀашагӀтóха
сумочка – тӀормиг (-аш) (б, д)
сумочка (дамская) – бохча (-ш) (д, д)
сумы переметные – талсаш (д)
сумятица – кéгар (б)
сундук – тӀоаргац (-аш) (д, д)
Сунжа (пос.) – Шолжа-Пхье (й)
Сунжа (р.) – Шолжа (д)
Сунженский хребет – АргӀа (д) // Шолжá АргӀа (д)
Сунжеский район – Шолжа шахьар (й)
сунна – суннат (д)
сунуть – Ӏóтта // чуӀóтта // ӀочуӀóтта
сунуться – чугӀóрта // эккха
суп – дилла(й)
супермаркет – йóккха тика (-ш) (й, й)
супонь – хоамата т||ай (-аьш) (д, д)
супруг – м||ар (-оарой) (в, б)
супруга – сéсаг (истий) (й, б)
супруги – мар-сéсаг (моарой-истий) (б)
сургуч – кӀув (-наш) (б, д)
сургучный (прил.) – кӀувна
561 С
сурепка (бот.) – чхьовга (-ш) (й, й)
суровость – цӀимхарал (й) // бирсал (й)
суровый (прил.) – цӀимхара // бирса // Ӏийтта
сурок (зоол.) – байбакх (-аш) (й, й)
Сурхахи (пос.) – СурхóтӀе (й)
суслик (зоол.) – мукад||ахка (-ехкий) (б, д)
сустав (анат.) – хоттам (-аш) (б, д)
суставной (прил.) – хоттамий
сутки – д||и-бийса (-éнош-бийсаш) (д, д)
сутолака – кéгадéнна лéлар (д)
суточный (прил.) – ден-бийсан
сутулить – букъ тӀабáккха
сутулиться – букъ тӀабáла
сутулый (прил.) – букъ тӀабаьнна
суть – маӀан (-аш) (д, д)
сухарь – йокъаяь маькх (-аш) (й, й)
сухо (нареч.) – бéзаме воацаш
суховей – бекъа м||ух (-ихаш) (б, д)
сухожилие (анат.) – бекъа пха (декъа пхаьнаш) (б, д)
сухожилие (пяточное) (анат.) – гӀолгпх||а (-аьнаш) (б, д)
сухожильный (прил.) – декъача пхаьний
сухой (прил.) – декъа // докъадéнна
сухомятка – бекъа кхáча (б)
сухопарый (прил.) – векъа
сухопутный (прил.) – лаьттагӀоллара
сухость – йокъал (й)
сучковатый (прил.) – ткъóвронаш йола
сучок (ветка) – тӀорол (-аш) (й, й)
сучок (в доске) – шод (-аш) (б, д)
суша – лаьтта (д)
сушённый (прич.) – докъадаь
сушилка (для посуды) – пхьéгӀашлоатторг (-аш) (й, й)
сушить – докъаде
сушиться – докъадала
сушка (от глагола «сушить») – докъадар (д)
С 562
сушка (баранка) – чӀорак (-аш) (д, д)
сушняк (лесной) – жӀолам (б)
существенный (прил.) – керттера маӀан дола
существительное – цӀерд||ош (-ешаш) (д, д)
существо – са доалла хӀама (-ш) (й, й)
существовать – хила // дáха
сущий (прил.) – бокъонца дола
сущность – маӀан (-аш) (д, д)
Суэцкий канал – Суэца хьарсам (д)
сфера – гергал (-аш) (й, й)
сферический (прил.) – герга
сформировать – вӀáшагӀдóлла
сформироваться – вӀáшагӀкхéта
сформулировать – óттаде
сфотографировать – сурт дáккха
сфотографироваться – сурт дáккха
схватить – катóха // лáца
схватиться – катóха
схватка – вӀáшагӀтóссадар (д) // вӀáшикачдахар (д)
схитрить – маькарло е // киловзал е
сход – пхьéгӀа (-ш) (й, й) // гуллам (-аш) (б, д) // кхéтаче (-наш) (й, й)
сходить – вахá вá
сходиться – цхьатара хила
сходка – гулдалар (д)
сходный (прил.) – тара
сходство – тара хилар (д) // цхьатара хилар (д) // тарал (д)
схожий (прил.) – тара
схоронить – дӀадолла
сцепить – вӀáшагӀтасса
сцепиться – вӀáшагӀтоссадала
сцепление – вӀáшагӀтассар (д)
счастливец – даькъала вар (бараш (в, б) // ираз дар (-аш) (в, б)
счастливый (прил.) – даькъала // ираз дола // иразе
счастье – ираз (-аш) (д, д)
счесть – лáрхӀа
563 С
счесться – лоархӀадала
счёт – чот (й) // лáрхӀар (д) // дагардар (д)
счётный (прил.) – лархӀара // лоархӀаш йола
счёты – чóташ (й)
счистить – цӀенде
считалка – дагардер (д)
считать – дагарде // лáрхӀа
считаться – лерхӀа // лоархӀаш хила
сшибить – дóжаде
сшитый (прич.) – тийга
сшить – тéга // вӀáшагӀтéга
съедобный (прил.) – юаш йола // юа
съёжиться – хобадала // гергдала
съезд (собрание) – гуллам (-аш) (б, д)
съезд (спуск) – мухáле (-наш) (й, й)
съездить – вахá-вá
съёмка – сурт дáккхар (д)
съёмный (прил.) – хьайоахаш йола
съестный (прил.) – кхáчан // дуа
съесть – даа
съехать – чухóхкадала
съехаться – гулдала
сыворотка – морз (-аш) (д, д)
сыворотка (сырная) – чухьи (й)
сыграть – лóвза
сызмала (нареч.) – зӀамига долаш ден
сызнова (нареч.) – юха а
сын – воӀ (къонгаш) (в, б) // (устаревшее) къо (-нгаш) (в, б)
сыпать – дохка
сыпаться – Ӏомахка // Ӏоъаха
сыпучий (прил.) – Ӏомахкаш дола // Ӏомахка
сыпь – гӀоргӀ (-аш) (й, й) // кхарта (-ш) (й, й) // хьер (-аш) (д, д)
сыр – нахча (-ш) (й, й)
сыр (овечий) – галиньг (-аш) (й, й)
сыреть – тӀоададала
Т 564
сырный (прил.) – нахчан
сыровар – нахча йоахар (-аш) (в, й, б)
сыроваренный (прил.) – нахча йоаха
сыроежка – чапáшг (-аш) (д, д)
сырой (влажный) (прил.) – тӀаьда // тӀуна
сырой (неготовый, неспелый) (прил.) – бийда
сырость – тӀунал (й) // тӀоадал (й)
сырьё – бийдал (й)
сырьевой (прил.) – бийдала
сытно (нареч.) – хьаьно
сытный (прил.) – хьаьна // вузаргволаш
сытый (прил.) – дизá
сыч (зоол.) – бусӀéхарг (-аш) (й, й)
сычуг – шоа (б) // шоашк (й)
сычужина – шоа (б)
сэкономить – кхóде
сюда (нареч.) – укхаза // укхазахьа
сюрприз (подарок) – совгӀат (-аш) (д, д)
сюрприз (неожиданность) – дага а доацаш хиннар (д)
Т
табак – тхьамка (д)
Табасаран – ТӀабасрой мохк (б) // ТӀабасройче (й)
табасаранец (этн.) – тӀабасро (-й) (в, б)
табасаранка (этн.) – тӀабасро (-й) (й, б)
табасаранский (прил.) – тӀабасрой
табачный (прил.) – тхьамкий
табу – бехкам (-аш) (б, д) // дехкар (д)
табун – рéма (-ш) (й, й)
табунный (прил.) – Ӏул лéладу
табунщик – Ӏу (-й) (в, б)
табуретка – гударг (-аш) (й, й)
тавро – тáмагӀа (-ш) (д, д) // фост (-аш) (д, д)
тавровый (прил.) – тáмагӀа // фоста
565 Т
таджик (этн.) – таджике (-ий) (в, б)
Таджикистан – Таджикистан (й)
таджикский (прил.) – таджикий
таджичка (этн.) – таджике (-ий) (й, б)
таз (анат.) – хаьнтӀехк (-аш) (й, й)
таз (посудина) – бóга (-ш) (д, д)
тазовый (анат.) (прил.) – хаьна
тазовый (посудина) – бóга
таинственный (прил.) – къáйлагӀа
таинство – къáйле (-наш) (й, й)
Таити – Таити (й)
таить – къáйлахьо // къáйладахьа // лечкъаде
таиться – къáйлакхахьа // хьулавала // лачкъа
таитянин (этн.) – таитхо (-й) (в, б)
таитянка (этн.) – таитхо (-й) (й, б)
таитянский (прил.) – таитера // таитхой
тайком (нареч.) – къáйлагӀа // лечкъá
тайна – хьулам (-аш) (б, б) // къáйле (-наш) (й, й)
тайник – къáйле (-наш) (й, й)
тайно (нареч.) – къáйлагӀа // лечкъá
тайный (прил.) – къáйлагӀа // къáйлагӀара
так (нареч., союз) – иштта // санна
также (нареч., союз) – иштта
таковой (прил.) – иштта дола
такой – иззамо // иштта // цу тайпара
такой же – иззамо
такт – гӀулакх (д) // эздел (д)
тактичный (прил.) – эздел дола // эзди
талант – дáкъа (д)
талантливый – дáкъа денна
талия – гӀадъюкъ (й)
талый (прил.) – дешá
талыш (этн.) – талиш||е (-ий) (в, б)
талышка (этн.) – талиш||е (-ий) (в, й, б)
талышский (прил.) – талиший
Т 566
там (нареч.) – цига // цигахьа // Ӏоа
тамада – тхьамáда (-ш) (в, б)
тамга – фост (-аш) (й, й) // тáмагӀа (-ш) (д, д)
там же (нареч.) – цигахьа // цигга
тат (этн.) – таьт||е (-ий) (в, б)
татка (этн.) – таьт||е (-ий) (й, б)
татский (прил.) – таьтий
танец – халхар (-аш) (д, д)
танцевальный (прил.) – халхара // халхадоала
танцевать – халхадáла
танцовщица – халхархо (-й) (й, б)
танцор – халхархо (-й) (в, б)
танцы – лóвзар (-аш) (д, д)
тапок – маьч||и (-еш) (й, й)
тапочка – маьч||и (-еш) (й, й)
таракан (зоол.) – гӀандгӀилг (-аш) (д, д)
таран – дӀарз (-аш) (й, й)
тарантул (зоол.) – дохьаж-гизг (-ш) (й, й)
Таргим (пос.) ~ ТӀаргам (й)
тарелка – оаркх||ув (-ош) (д, д) // оаркхилг (-аш) (д, д)
тарикат – тарикъат (-аш) (д, д)
тариф – м||ах (-аьхаш) (б, д)
тарпан (зоол.) – áкхаговр (-аш) (й, й)
Тарш (пос.) – ТӀаьрш (й)
таскать – кхахьа // тéкхаде // лéладе
таскаться – лéла
тасовать – кегаде // эде
тат – таьт||е (-ий) (в, б)
татарин – татр||е (-ий) (в, б)
татарка – татр||е (-ий) (й, б)
татарник – вирбаӀа (-ш) (б, б)
татарский (прил.) – татрий
Татарстан – Татрехье (й) // Татрий мохк (б)
татка – таьт||е (-ий) (й, б)
татский (прил.) – таьтий
567 Т
татуировка – дегӀа тӀара сурт (-аш) (д, д)
Таузен-Юрт (пос.) – Тóвзан-Юхе (й)
тахта – дахчан маьнг||и (-еш) (б, д)
тачка – вóрдингаш (й)
тащить – тéкхаде // токхаде // кхахьа
тащиться – тéкха
таяние – дашар (д) // дошадар (д)
таять – даша
тбилисец – кéлакьхо (-й) (в, б)
Тбилиси (пос.) – Каьлаке (й) // Тиблис (й)
тбилиска – кéлакьхо (-й) (й, б)
тварь – садоалла хӀама (-аш) (й, й)
твердеть – чӀоагӀдала
твердить – массаза дувца
твёрдо (нареч.) – чӀоагӀа
твёрдость – óндо (й) // чӀоагӀал (й)
твёрдый (прил.) – онда // чӀоагӀа
твердыня – чӀоагӀале (-наш) (й, й)
твоё (мест.) – хьа // хьай
твой (мест.) – хьа // хьай
творение – кхоллам (-аш) (б, д) // кхоллар (-аш) (б, д)
творец – кхолламхо (-й) (в, б)
творительный падеж (грамм.) – кéчала дóжар (д)
творить – кхолла
твориться – хила
творог – кӀолд (-аш) (й, й)
творожный (прил.) – кӀолда
творческий (прил.) – кхоллара // кхоллама
творчество – кхоллам (-аш) (б, д)
твоя (мест.) – хьа // хьай
те (мест.) – уж (б)
тёзка – цӀерахо (-й) (в, й, б)
текст – йоаз||ув (-ош) (д, д)
текст (печатный) – кéпайоаз||ув (-ош) (д, д)
текст (рукописный) – кулгайоаз||ув (-ош) (д, д)
Т 568
текучесть – лáлаш хилар (д) // дóдаш хилар (д) // хувцалуш хилар (д)
текучий (прил.) – дóдаш дола // хувцалуш дола
текущий (прил.) – хӀанзара
телевизор – телехьéжорг (-аш) (й, й)
телега – гӀудалкх (-аш) (й, й)
телеграмма – зӀ| |ы (-анараш) (й, й)
телеграфировать – зӀы тóха
телеграфный (прил.) – зӀанара
тележка – вордингаш (й)
телезритель – телехьежархо (-й) (в, б)
телезрительница – телехьежархо (-й) (й, б)
телёнок (зоол.) – Ӏ||áса (-аьсий) (д, д) // Ӏáсилг (-аш) (д, д)
телепередача – хьóкхам (-аш) (б, д)
телескоп – седкътурмал (-аш) (й, й)
телескопический (прил.) – седкътурмала
телесный (прил.) – дегӀа
телиться – дахка
тёлка (зоол.) – шинар (-аш) (д, д)
тело (организм) – дегӀ (-амаш) (д, д) // гӀов (-наш) (д, д) // га (д)
тело (предмет) – хӀама (-аш) (й, й)
телосложение – дéгӀа кеп (й)
телятина – Ӏаьса дулх
телячий (прил.) – Ӏаьса
теменной (прил.) – хьаьюкъа
темнеть – боад бола // Ӏаьрждала
темница – набахте (-наш) (й, й)
темно (нареч.) – баьде // теӀа
темно-бледный (прил.) – баьде-бессаза
темноватый (цвет) (прил.) – теӀа
темно-зелёный (прил.) – баьде-баьццара
темно-красный (прил.) – баьде-цӀе
темно-русый (прил.) – баьде-кéра
темно-серый (прил.) – тайша
темно-синий (прил.) – баьде-сийна
темнота – боадо (й) // боад (б)
569
тёмный (прил.) – баьде
темп (в работе) – бóлам (-аш) (б, д) // сихала боарам (б)
темя (анат.) – хьаьтӀе (й) // хьаьюкъ (й)
тенденция – ластар (д) // дерзар (д)
теневой (прил.) – ӀиндаргӀа дола
тент – чаьтар (-аш) (д, д) // гата (-ш) (д, д)
тень – Ӏ||и (-éнаш) (д, д) // ӀиндаргӀа (-ш) (д, д)
теперешний (прил.) – хӀанзара
теперь – хӀанз // хӀанзехьа
теплеть – йӀоахъяла
теплиться – гӀийла дáга
тепло (нареч.) – йӀайха
тепловоз – цӀермашен (-аш) (й, й)
тепловой (прил.) – йӀóвхала // йӀóвхалон
теплоизоляция – йӀóвхал лораяр (д)
теплокровный (прил.) – дӀайха цӀий дола
теплолюбивый (прил.) – йӀовхал эша // Й1овхал еза
теплообмен – йӀовхал йоаржаяр (д)
теплоотдача – йӀовхал ялар (д)
теплопроводность – йӀовхал чакхъялийтар (д)
теплопроводный (прил.) – йӀовхал чакхъйоалийта
теплостойкий (прил.) – йӀовхал ловш дола
теплота – йӀóвхал (й) // мелал (й)
теплотворный (прил.) – йӀовхал лу
теплоход – кема (-ш) (д, д)
тёплый (прил.) – мела
Терек -Тийрк (д)
теребить – хьокхаде // оагаде
тереть – хьéкха // хьéкхаде // áта
тереться – хьéкха
терзание – эттӀадар (д)
терзать – эттӀаде
тёрка – ткъоарашт (-аш) (й, й)
термит (зоол.) – кӀай зунгат (-ий) (д, д)
тёрн (бот.) – кóкаш (й)
Т 570
тернистый (прил.) – кóкай // хала
терновник (бот.) – кóка (-ш) (й, й)
терновый (прил.) – кóкай
терпеливо (нареч.) – саббаре // сатóхаш
терпеливость – сатóхар (д) // сáбар (д)
терпеливый (прил.) – сáбаре // сáбар дола
терпение – сатóхар (д) // сáбар (д) // лáр (д)
терпеть – лá // садéтта // сатóха
терпимость – сатóхадалар (д)
терпимый (прил.) – сатóхалургдола
терраса (горная, искусственная) – гӀáндал (-аш) (й, й)
терраса (горная, естественная) – сомегӀе (-наш) (й, й)
территориальный (прил.) – лаьттá // мехкá
территория – лаьтта (-ш) (д, д) // м||охк (-ехкаш) (б, д)
террор – кхéрам (б) // хӀалакбар (д)
терроризировать – кхéраде
Терский хребет – Тийрка áргӀа (д)
тёртый (прил.) – аьта
терять – доаде
теряться – дов
тёс – йиткъига ардакх (-аш) (й, й)
тёсаный (прил.) – даьрда // аьга
тесать – дарда // áга
тесло – аьст (-аш) (й, й)
теснина – чӀож (-аш) (д, д)
теснить – готтде
тесниться – вӀáшагӀтаӀа
тесно (нареч.) – готта
теснота – готтал (й) // готто (й)
тесный (прил.) – готта
тесовый (прил.) – йиткъача ардакхий
тесто – б||од (-едаш) (б, д)
тестообразный (прил.) – бод санна
тесть – уст-д||а (-аьй) (в, д)
тесьма – инза (-ш) (д, д) // лалам (-аш) (б, д)
571 Т
тетерев (зоол.) – сарсал (-аш) (й, й)
тетеревиный (прил.) – сарсала // сарсалий
тетеревятник (зоол.) – сарсалкер (-аш) (д, д)
тетёрка (зоол.) – кхал сарсал (-аш) (й, й)
тетива – зӀаьнар (-аш) (д, д) // зӀ||ы (-анараш) (й, й) // Ӏада тӀӀирг (-аш) (й, й)
тётя (по матери) – наьц||и (-еш) (й, й) // наьна-йи||ша (-жарий) (й, б)
тётя (по отцу) – даьц||и (-еш) (й, й) // даь-йи||ша (-жарий) (й, б)
тётя (жена брата отца) – йид||и (-еш) (й, й)
течение – áпар (д) // дахар (д)
течь – аха // даха
течь (протекать) – чакхдáла // ладар дá
течь (на корабле) (сущ.) – хий чудаллар (д)
тёща -уст-н||áна (-оаной) (й, б)
тигр (зоол.) – цӀокъ (-аш) (д, д)
Тигр (р.) – Áранцхий (д)
тигрёнок (зоол.) – цӀокъа кӀóриг (-аш) (й, й)
тигриный (прил.) – цӀокъа
тигрица (зоол.) – кхал цӀокъ (-аш) (д, д)
тик (физиол.) – тóхадалар (д)
тина – ушал чура б||уц (-аьцаш) (й, й)
тип – тайпа (-ш) (д, д)
типичный (прил.) – бокъонца дола
тире – такилг (-аш) (д, д)
тис (бот.) – цӀум (-аш) (й, й)
тискать – тоӀаде
тиски – божмоарзагӀа (-ш) (б, д)
тиснение – кéпа тéха догам дар (д) // кéпа тéха даь догам (д)
тиснённый (прил.) – кéпаца даь догам (-ш) (д, д) // кéпа тéха догам (д)
титул – сийлахьа цӀ||и (-ераш) (й, й)
тиф – дӀáйха у (д)
тифозный (прил.) – дӀáйхача уна
тихий (прил.) – тийна // сатийна // шорттига
Тихий океан – Тийна океан (б)
тихо (нареч.) – тийна // сатийна // шорттига
тишина – сатийна хилар (д)
Т 572
тканевый (прил.) – кӀáдá
ткань – кӀáда (-ш) (д, д)
ткать – дувца // де
ткач – кӀáдаш дер (-аш) (в, б)
ткачик (зоол.) – бӀибувцарг (-аш) (д, д)
ткачиха – кӀáдаш дер (-аш) (й, б)
тление – талхар (д) // лаьгӀа дáгар (д)
тленный (прил.) – дóхкадéнна // дóхкалуш дола
тлеть – дóхкадала // лаьггӀа дáга
тля (зоол.) – баьцамез||а (-ий) (б, д)
тмин (бот.) – цица (й)
то (союз) – е // цкъа
то (част.) – тӀаккха
товарищ – новкъост (-ий) (в, б)
товарищеский (прил.) – новкъостий
товарищество – новкъостал (д)
тогда (нареч.) – тхьóвра // хьóгга // цу хáна
тогдашний (нареч.) – цу хáнара
то есть (союз) – вешта аьлча // ма дарра аьлча
тождественность – цхьатарра хилар (д)
тождественный (прил.) – цхьатарра
тождество – цхьатарра хилар (д)
ток (поток) – кхедж (-аш) (й, й)
ток (место молотьбы) – хь||етт (-аттараш) (й, й)
токсин (мед.) – дохьаж (д)
токсический (мед.) (прил.) – дохьаж доалла
толика – цинца (-ш) (й, й)
толк (смысл) – кхéтам (б)
толк (польза) – пайда (-ш) (б, д)
толки – хабараш (д)
толкать – тетта
толкаться – дӀа-юхатетта
толкнуть – татта
толкование – дáшхар (д)
толковать – кхéтаве // дӀакхéтаве // къамаьл дувца // дáшха
573 Т
толковый (прил.) – кхéтаме // кхéтама
толком (нареч.) – кхéтаргволаш
толкотня – дӀа-юхатеттар (д)
толкучка – бáзар (й)
толмач – таржамхо (-й) (в, й, б)
толокно – цу (б)
толоконный (прил.) – цух даь
толпа – наьха гурмат (-аш) (й, й)
толпиться – латта
толстеть – сомдала // дарста
толстый (прил.) – сома // дерста
толстяк – киталча (-ш) (в, б) // верста саг (нах) (в, б) // тенна саг (нах) (в, б)
толстячка – киталча (-ш) (й, б) // ерста саг (нах) (й, б) // тенна саг (нах) (й, б)
толчёный (прил.) – аьта
толчея – дӀа-юхатеттар (д)
толчок – тóхар (д) // меттагӀдáккхар (д) // дӀакхóссар (д)
толща – сомал (й)
толщина – сомал (й)
только (част.) – алхха // мáра
только (союз) – амма
только что (нареч.) – хӀанзза
томат – помдур (-аш) (й, й)
тон (звук) – оаз (-аш) (й, й)
тон (тоны сердца) (мед.) – тата (-ш) (д, д) // болх (б)
тон (оттенок красок) – б||ос (-есаш) (б, д)
тон (оттенок речи) – къамаьл дӀадалара кеп (й)
тон (характер поведения) – гӀулакхаца хилар кеп (й)
тонкий (прил.) – диткъа
тонко (нареч.) – диткъа
тонковатый (прил.) – диткъо
тонкость – диткъал (й)
тонус – хьинар (д)
тонуть – хи бухе даха // хила даха
топанье – татáш дар (д)
топать – татáш де
Т 574
топить (печку) – лотае
топить (плавить) – лоаладе
топить (пускать на дно) – хи бухе дахийта
топиться (о печке) – лотаяла
топиться (плавиться) – лáла
топиться (идти на дно) – хи чу эккха // хила даха // хи бухе даха
топинамбур (бот.) – болак (-аш) (й, й)
топка (от глагола «топить») – лотадар (д) // доагадар (д)
топка (часть печи) – пишка чу цӀи йоага моттиг (й)
топкий (прил.) – ушал йола
топлёный (прил.) – дéжа
топливный (прил.) – дáгара
топливо – дáгар (д)
тополиный (прил.) – михá
тополь (бот.) – миха (-ш) (й, й)
топоним – моттиге цӀ||и (-ераш) (й, й)
топонимика – моттигий цӀераш (й)
топонимика (наука) – топонимик (й)
топор – д||иг (-огараш) (д, д)
топор (боевой) – тасхам (-аш) (д, д)
топорик (небольшой боевой) – джӀаммагӀа (-ш) (д, д)
топорище – догго (-ш) (й, й)
топорный (прил.) – догарá
топорок (зоол.) – догарзӀок (-арч) (й, й)
топорщиться – сóвса // хьóвза
топот – дур (б) // тата (-ш) (д, д)
топтать – хье // тоӀаде
топтаться – лéла // гобáха
топчан – поднар (-аш) (й, й) // дахчан маьнг||е (-еш) (б, д)
топь – ушал (-аш) (й, й)
Тора- Товрат (д)
торг – таьрг (й) // махбар (д)
торгаш – бáзархо (-й) (в, б) // совдегархо (-й) (в, б)
торгашеский (прил.) – бáзархой
торговать – дóхка // махбе
575 Т
торговаться – мах къóвса // мах къувса
торговец – совдегархо (-й) (в, б) // йохкархо (-й) (в, б)
торговка – совдегархо (-й) (й, б) // йохкархо (-й) (й, б)
торговля – йóхкар-эцар (д) // махбар (д) // совдегарал (-аш) (д, д)
торговый (прил.) – махбарá
торгующий (прич.) – махбу
торец – пхьорагӀе (й)
торжественность – сийлахь-дездар (д)
торжественный (прил.) – цӀáйна // сийлахь-деза
торжество – цӀáй (-наш) (д, д) // цӀáй дездар (д)
торжествовать – гӀаддаха // цӀай дезде
торжествующий (прил.) – гӀадваха // кóталон
тормошить (теребить) – увзаде // хьеде // оагаде
тормошить (беспокоить) – саготде
торнадо – йилбазм||ух (-ихаш) (б, д)
торный (прил.) – шаьра // баьккха
торока – гӀанжалгӀа (-ш) (д, д)
торопить – сихде
торопиться – сихдала
торопливо (нареч.) – сиха
торопливость – сухал (б) // сихо (й)
торопливый (прил.) – сиха // сихдéнна
торос – шантарх (-аш) (й, й)
торс – дéгӀагӀад (д) // гӀад (-аш) (д, д) // гӀов (-наш) (д, д)
тоска – гӀáйгӀа (-ш) (й, й) // сатувсар (д) // саготдар (д) // сагото (й) // сахьувзар (д)
тоскливо (нареч.) – сагота
тоскливый (прил.) – сагота
тосковать – саготде // сатувса // сахьувза
тоскующий (прич.) – сахьувза // сатувса // саготду
тост – кад тéкъабар (д) // кадтéкъор (д)
тот (мест.) – дӀáра // вож // из // дехьардар // кхыъкхе // укх // цу
тотальный (прил.) – мáссане юкъара
то-то (част.) – из да-кх // цудухьа // ма
тотчас (нареч.) – цу сахьате
точёный (прил.) – ирдаь
Т 576
точилка – ирдерг (-аш) (й, й)
точило – аьлх (-аш) (й, й)
точильный (прил.) – ирду
точилыцик – ирдер (-аш) (в, б)
точить – ирде // хьакха
точка (грамм.) – тӀадам (-аш) (б, д)
точка (крапинка) – бӀалг (-аш) (б, д)
точка (от глагола «точить») – ирдар (д) // хьакхар (д)
точно (будто, как) (союз)- санна // мо
точно (правильно) (нареч.) – нийсса // бокъонца
точно (ровно) (нареч.) – дурраз // талмацца
точность – нийса хилар (д)
точный (прил.) – нийса
точь-в-точь (нареч.) – мадарра // долча бесса
тошнить – догкерчаде
тошно (нареч.) – догкерча
тошнота – догкерчадар (д)
тошнотворный (прил.) – догкорчадáйта // Ӏеттора
тощать – гӀелдала
тощий (прил.) – гӀийла // гӀелдéнна
трава – б||уц (-аьцаш) (й, й)
травинка – баьца мергӀилг (-аш) (й, й)
травить – дохьаж тасса // бáла бе
травиться – дохьаж мала
травка – б||уц (-аьцаш) (й, й)
травля – аькха жӀалеш тӀахецар (д) // бáла бахьаш хилар (д)
травма – чов хилар (д) // маьже кагьяр (д)
травматический (прил.) – маьже талхара
травмирование – чов яр (д) // маьже кагьяр (д)
травмировать – чов е // маьже кагье
травополье – баьцаш ер (д)
травопольный (прил.) – баьцаш ю
травосеянье – буц ер (д)
травоядное (животное) (сущ.) – дáжа дийнат (-аш) (д, д)
травоядный (прил.) – дáжа
577 Т
травянка (зоол.) – баьцарг (-аш) (й, й)
травянистый (прил.) – буц яьнна
травяной (прил.) – баьца // буц яьнна
трагедия – хатар (-аш) (д, д)
трагизм – хатар (-аш) (д, д)
трагический (прил.) – хатар дола // унзара // во
трагичность – хатар долаш хилар (д) // унзара хилар (д) // во хилар (д)
традиционный (прил.) – лéладеш дола
традиция – Ӏаьдал (-аш) (д, д) // тара дер (д)
тракт – шéра н||икъ (-аькъаш) (б, д)
трактовать – къоастаде // дувца // кхéтаде
трактоваться – къоастаде // дувцаш хила // кхéтаде
трактовка – къоастадар (д) // дувцар (д) // кхéтадир (д)
трал – цхарал (-аш) (б, д) (чкъаьрий доаха)
тралить – чкъаьрий дáха
тралыцик – чкъаьрий доаха кема (-ш) (д, д)
трамбовать – тувса // тоӀаде
трамбовка (от глагола «трамбовать») – тувсар (д) // тоӀадар (д) // теӀадар (д)
трамбовка (инструмент) – водж (-арч) (й, й) // тӀолд (-аш) (й, й)
трамбующий (прич.) – теӀаду
транс – шокъ яр (д)
транслировать – хьахьóкха // гойта // хазийта
трансляция – хьахьóкхар (д) // гойтар (д) // хозийтар (д)
транспортабельный (прил.) – дӀа-юхакхахьа йиш йола
транспортировать – дӀадахьа // дӀадига
трансформатор – хувцар (-аш) (й, й)
трансформация – хувцадалар (д)
трансформироваться – хувцадалар (д)
траншея – сангар (-аш) (й, й)
трап – кема лоам||и (-еш) (б, д)
трапеза – хӀама даар (д)
трасса – тáка (-ш) (д, д) // н||икъ (-аькъаш) (б, д)
трата – дохкар (д) // доадар (д)
тратить – дохка // доаде
тратиться – дохка
Т 578
траур – таьзет (-аш) (д, д) // Ӏаьрж (д)
траурный (прил.) – таьзета
трахея – екъа къамарг (й)
трахнуть – тата эккхийта // тата эккхийташ тóха
трахнуться – Ӏокхéта // дӀакхéта
трахома (мед.) – бӀаргá у (д)
требование – дӀадéхар (д) // дéзар (д) // хьашт (д)
требовательность – шиш болаш хилар (д) // къердаш хилар (д)
требовательный (прил.) – шиш болаш вола // къердаш вола
требовать – тӀадóжаде // дéха // кхáйка
требоваться – эша // дéза
требуха – чураш (й)
тревога (беспокойство) – сахьувзар (д) // саготдар (д) // сатем боабар (д) // садаар
(д) // са аькхъахар (д)
тревога (сигнал об опасности) – оарц (д)
тревожить – саготде // сатем боабе // садаа
тревожиться – саготде // саготдала // садаа
тревожно (нареч.) – сагота
тревожный (прил.) – садуаш // сагота
треволнение – саготдалар (д) // сахьовзар (д)
трезво (нареч.) – кхéташ
трезвонить – гургал бéтта // аьлдит áрадáккха
трезвость (трезвое состояние) – ваханза хилар (д) // маланза хилар (д)
трезвость (о взглядах) – кхéташ хилар (д)
трезвый (не пьяный) – ваханза // маланза
трезвый (здравый) – сáбаре // хьаькъал долаш
трельяж – кхокизга (-ш) (д, д)
трение – хьéкхадалар (д)
тренировать – Ӏомаде ч
тренировка – Ӏомадалар (д)
тренировочный (прил.) – Ӏомалуш дола
тренога (треножник) – кхоког (-аш) (б, д)
тренога (путы) – баргал (-аш) (й, й)
треножить – баргал тóха
треножник – кхоког (-аш) (б, д)
579
треножник (для вытирания ног) – когашӀохьекхарг (-аш) (й, й)
трёп – паьшк (б)
трепальный – къажду
трёпаный – къаждаь // кéгадаь // оагадаь // увзадаь // тишдаь
трепать (волосы и т.п.) – кéгаде // оагаде
трепать (одежду) – тишде
трепать (дёргать) – увзаде
трепать (о волокне) – къажде
трепаться – паьшк бетта
трепач – паьшк (-аш) (в, б) // паьшкбеттарг (-аш) (в, б)
трепачка – паьшк (-аш) (й, б) // паьшкбеттарг (-аш) (й, б)
трепет – áгар (д) // лестар (д) // кхéрар (д)
трепетать – эга // леста
трепетный (прил.) – эгаш дола // кхераш
трёпка – еттар (д) // чóвхадар (д)
треск – тата (-ш) (д, д)
трескаться – эттӀа
трескотня – таташ (д)
трескучий (голос) (прил.) – чӀоагӀа // тата деш дола
трескучий (мороз) (прил.) – цӀайза (Ӏа)
треснуть – даттӀа // эккха // тата де
третейский (прил.) – кхелахой
третий (числ.) – кхоалагӀа
третировать – ца вáша
треть – кхоалагӀа дáкъа (д)
треугольник – кхос||а (-аьнаш) (б, д) // кхосабарг (-аш) (й, й)
треугольный (прил.) – кхо са бола
трёхгодичный (прил.) – кхаь шера дола
трёхгодовалый (прил.) – кхо шу даьнна
трёхгранник – кхосабарг (-аш) (й, й)
трёхгранный (прил.) – кхо са бола
трёхдневный (прил.) – кхаь ден
трёхколёсный (прил.) – кхо чарх йола
трёхлетний (прил.) – кхо шу дола // кхаь шера
трёхмерный (прил.) – кхо духьа дусташ дола
Т 580
трёхместный (прил.) – кхо моттиг йола
трёхмесячный (прил.) – кхо бутт даьнна // кхаь бéтта
трёхнедельний (прил.) – кхо кӀира даьнна // кхаь кӀиранна
трёхразовый (прил.) – кхозза деш дола // кхозза дуа
трёхсотлетие – кхо бӀаь шу дизар (д)
трёхсотлетний (прил.) – кхо бӀаь шу дола
трёхсотый (числ.) – кхо бӀоалагӀа
трёхсторонний (о предмете) (прил.) – кхо оагӀув бола
трёхсторонний (с участием трёх сторон) (прил.) – кхаь оагӀон
трёхступенчатый (прил.) – кхо лагӀа дола
трёхцветный (прил.) – кхо бос бола
трёхчасовой (прил.) – кхаь сахьата дола
трёхэтажка (прил.) – кхогӀатъярг (-аш) (й, й)
трёхэтажный (прил.) – кхо гӀат йола
трещать (издавать треск) – тата де
трещать (рушиться) – харца
трещать (болтать) – паьшк бетта
трещина – доаттӀам (-аш) (д, д)
трещотка – кӀаркӀилг (-аш) (й, й)
три (числ.) – кхоъ
триада – кхоъал (д)
тривиальный (прил.) – массанéна ховш дола
тридцатилетие – ткъаь итт шу (д)
тридцатилетний (прил.) – ткъаь итт шу дола
тридцатитысячный (прил.) – ткъаь итт эзарлагӀа
тридцатый (числ.) – ткъаь иттлагӀа
тридцатый раз (числ.) – ткъаь иттазлагӀа
тридцать (числ.) – ткъаь итт
тридцать раз (числ.) – ткъаь иттазза
тридцать тысяч (числ.) – ткъаь итт эзар
трижды (нареч.) – кхозза
трикотаж – пазата барзкъаш (д)
трикотажный (прил.) – пазата барзкъаш ду
тринадцатый (числ.) – кхойттлагӀа
тринадцать (числ.) – кхойтта
581 Т
тринадцать раз (числ.) – кхойттаза
триста (числ.) – кхо бӀаь
тритон (зоол.) – хичулéларг (-аш) (й, й)
триумф – йóккха котало (-наш) (й, й)
триумфальный (прил.) – йóккхача коталон
трихина (зоол.) – кхоп (-аш) (й, й)
трогательный (прил.) – дега чудужа
трогать – хьокхавала // кулг тóха
трогаться – доладала
трое (числ.) – кхоккхе
троекратно (нареч.) – кхозза
троекратный (прил.) – кхозза
троечник – кхоъашк (-аш) (в, б)
троечница – кхоъашк (-аш) (й, б)
Троицкое (пос.) – Эбарг-Юрт (й)
тройка (числ.) – кхо||ъ (-аш) (й, й)
тройной (прил.) – кхолха
тройня – кхолха даьраш (д)
тромб (мед.) – пхаьна чу дикъдéнна цӀий (д)
трон – паччахьа гӀанд (-аш) (д, д)
тронуть – хьокхале
тронуться (с места) – дóладала
тронуться (умом) – хьаькъалах талха
тропа – наькъа тáка (-ш) (д, д)
тропинка – наькъа такилг (-аш) (д, д)
трос – сома муш (-арч) (б, д)
тростинка (бот.) – цхьа ларцӀам (б)
тростник (бот.) – ларцӀам (б) // аьрга (б)
тростниковый (прил.) – ларцӀамá // аьргá
трость – Ӏáса (-ш) (й, й)
тротуар – гӀашн||икъ (-аькъаш) (б, д)
трофей – фос (й) // цӀетт (-аш) (д, д)
троякий (прил.) – кхо духьа
труба (длинный пустотелый предмет круглого сечения) – тунга (-ш) (й, й)
труба (дымовая) – тунга (-ш) (й, й) // тунгилг (-аш) (й, й)
Т 582
труба (муз. инспгрумент) – биргӀа (-ш) (й, й)
трубадур – áшархо (й) (в, б)
трубач – биргӀа локхар (-аш) (в, б)
трубить – лакха
трубный (звук) – биргӀа оаз (-аш) (й, й)
трубка (уменьшительное от «труба») – тунгилг (-аш) (й, й)
трубка (курительная) – топпара гӀаьл||и (-еш) (й, й)
труд – къахьéгам (б) // б||олх (-елхáш) (б, д) // хьакъ (д)
трудиться – болх бе // къахьéга
трудно (нареч.) – хала да
труднодоступный (прил.) – тӀакхача хала дола
труднопроходимый (прил.) – чакхвáла хала дола
трудность – хало (-наш) (й, й)
трудный (прил.) – хала
трудовой (прил.) – балхá // къахьéгамá
трудоёмкий (прил.) – дукха къахьега дéза
трудолюбивый (прил.) – белха тӀера вола
трудолюбие – белха тӀера хилар (д)
трудоспособность (прил.) – болх бе могаш хилар (д)
трудоспособный (прил.) – болх бе могаш вола
трудоустройство (прил.) – балха тӀа дӀанийсбар (д)
труп – д||акъа (-екъий) (д, д)
трупный (прил.) – дакъий
трус – зовз (-аш) (в, б)
трусить (проявлять трусость) – кхéра
трусить (что-то из мешка) – дéгаде // Ӏодéгаде
трусить (бежать) – йортъéтта // йортах ваха
трусиха – зовз (-аш) (й, б)
трусливость – зóвза хилар (д)
трусливый (прил.) – зóвза
трусость – зóвзал (й)
трусы – лоаца чурхач||и (-еш) (й, й)
трут – кӀоажам (-аш) (б, д)
трутень (зоол.) – жуккарг (-аш) (й, й)
труха – мур (й) // гам (й) // каг (-аш) (й, й)
583 Т
труха (сенная) – йовхаш (й) // гам (-аш) (й, й) // эла гамаш (й)
трухлявый (прил.) – мурдéнна
трюмо – кхокизга (-ш) (д, д)
тряпка – герм||и (-еш) (й, й) // тӀолх (-аш) (й, й) // пахашк (-аш) (й, й)
тряпьё – тӀолх (-аш) (й, й) // къурда (-ш) (й, й)
трясение – áгар (д)
трясина – ушал (-аш) (й, й)
тряска – дéгадар (д) // эгадар (д)
тряский дéтталуш дола
трясогузка (зоол.) – гóтахьазилг (-аш) (д, д)
трясти – дéгаде // эгаде
трястись – дéгадала // эга // леста
тряхнуть – оагаде
тряхнуться – áга
туалет – хьаштагӀа (-ш) (й, й) // нишк (-аш) (й, й)
туберкулёз (мед.) – кхайкор (д)
туберкулёзный (прил.) – кхайкора // кхайкор дола
Тува – Тува (й)
тувинец (этн.) – туве (-ий) (в, б)
тувинка (этн.) – туве (-ий) (й, б)
тувинский (прил.) – тувий
туго (нареч.) – чӀоагӀа // тоӀӀадаь // низткъала
тугой (прил.) – чӀоагӀа // чӀоагӀа эза // тоӀӀадаь диза
тугоплавкий (прил.) – хала лáлаш дола
тугоухий (прил.) – лерга óндо
туда (нареч.) – цигахьа
туда-сюда (нареч.) – дӀа-юха // цига-укхаза
тужить – гӀáйгӀа е // саготде
туземец – духьархо (-й) (в, б)
туземка – духьархо (-й) (й, б)
тукан (зоол.) – сибаздуарг (-аш) (д, д)
туловище – гӀад (-аш) (д, д) // дегӀ (-амаш) (д, д) // дегӀагӀад (-амаш) (д, д) // гӀов
(-наш) (д, д)
тулуп – кетар (-аш) (й, й)
туман – дохк (д)
Т 584
туман (утренний) – къахь (й)
туманиться (прил.) – дохк тӀада
туманность – дохк (д)
туманный (прил.) – дохк доалла
Тунис – Тунис (й)
тунисец (этн.) – тунисхо (-й) (в, б)
туниска (этн.) – тунисхо (-й) (й, б)
тунисский (прил.) – тунисхой
тупеть – Ӏóвдалверза
тупить – аьрхӀде
тупиться – аьрхӀдала
тупица – тунтакх (-аш) (й, й)
тупой (глупый) (прил.) – Ӏóвдала
тупой (о предмете) (прил.) – аьрхӀа
тупость (глупость) – Ӏóвдалал (й)
тупость (о предмете) – аьрхӀал (й)
тур (детёныш) (зоол.) – хьагӀтоанг (-аш) (й, й);
тур (самец) (зоол.) – хьагӀ (-арч) (б, д)
тур (самка) (зоол.) – шу (-наш) (б, д)
тур (круг танца) – бӀал (б)
турецкий (прил.) – туркий
Туркмения – Туркменехье (й) // Туркмений мохк (й)
туркмен (этн.) – туркмене (-ий) (в, б)
туркменка (этн.) – туркмене (-ий) (й, б)
туркменский (прил.) – туркмений
тур-молотилыцик (зоол.) – оардал (-аш) (й, й)
турнепс (бот.) – доакъара бурак (-аш) (й, й)
турник – чӀарга (-ш) (й, й)
турок (этн.) – турк||е (-ий) (в, б)
турпан (зоол.) – Ӏаьржа боабашк (-аш) (й, й)
Турция – Туркий мохк (б) // Туркехье (й)
турчанка (этн.) – турк||е (-ий) (й, б)
тускнеть – баьддерза // дов
тут (нареч.) – укхаза // укхазахьа
тутовник (бот.) – дитткомар (-аш) (й, й)
585 Т
тутовый (прил.) – дитткомара
тухлый (прил.) – дохкадéнна
тухнуть (портиться) – талха // дохкадала
тухнуть (гаснуть) – дов
туча – морх // Ӏаьржа морх (-аш) (й, й)
тучнеть – дарста
тучность – дарстар (д) // хӀаразал (д)
тучный (прил.) – дерста
тушение – йоаяр (д)
Тушетия – Тушхой мохк (б) // ТушетӀе (й)
тушинец (этн.) – тушхо (-й) (в, б)
тушинка (этн.) – тушхо (-й) (й, б)
тушинский (прил.) – тушхой
тушить – доаде // // дӀадоаде
тушканчик (зоол.) – гӀомарпхьагал (-аш) (й, й)
тщательно (нареч.) – лаьрххӀа
тщательность – лаьрххӀа деш хилар (д)
тщательный (прил.) – лаьрххӀа деш дола
тщедушный (прил.) – заьлза
тщетно (нареч.) – хила пайда боацаш
тщетность – хила пайда цахилар (д)
тщетный (прил.) – пайданадоаца
ты (мест.) – хьо (шо) (в, й, д)
тыкать – дувгӀа // Ӏéтта
тыква (бот.) – ябакх (-аш) (й, й)
тыква (бутылочная) (бот.) – тут||и (-еш) (й, й)
тыква (кормовая) (бот.) – доахан ябакх (-аш) (й, й)
тыквенный (прил.) – ябакха
тысяча (числ.) – эзар
тысяча раз (числ.) – эзарза
тысячелетие – эзар ш||у (-ераш) (д, д)
тысячелистник (бот.) – эзаргӀа (-ш) (д, д)
тысяченожка (зоол.) – эзарког-шарольг (-аш) (й, й) // эзарког (-аш) (й, й)
тысячный (числ.) – эзарлагӀа
тьма (мрак) – боадо (й) // боад (б)
Т 586
тьма (множество) – дукха
тюбетейка – беттиг (-аш) (б, б) // фазг (-аш) (й, й)
тюк – туп (-аш) (й, й)
тюлевый (прил.) – цхарала
тюленевый (прил.) – форджӀале
тюлень (зоол.) – форджӀал||и (-еш) (д, д)
тюль – цхарал (-аш) (б, д)
тюльпан (бот.) – солсагӀаьл||и (-еш) (д, д)
тюрбан – чоалба (-аш) (й, й)
тюремный (прил.) – набахтен // набахтера
тюрк (этн.) – тюрке (-ий) (в, б)
тюркский (прил.) – тюркий
тюрчанка (этн.) – тюрке (-ий) (й, б)
тюрьма – набахте (-наш) (й, й)
тягаться – яхьедáла
тягостный (прил.) – хала
тягость – хало (-наш) (й, й)
тяготение – тӀаóзар (д)
тяготеть – тӀаóзаш хила
тяготить – халонаш е
тяжелеть – дездала
тяжело (нареч.) – чӀоагӀа // деза
тяжёлый (прил.) – деза
тяжесть – дозал (-аш) (д, д)
тяжкий (прил.) – дóккха // чӀоагӀа // хала
тянуть – óза // óзаде // увза // увзаде
тянуть (вверх) – хьалъóза // хьалъóзаде
тянуть (вниз) – Ӏоуза // Ӏоузаде
тянуться (о проводах) – эза далла
тянуться (простираться) – ала
тянуться (растягиваться) – óзадала
тянуться (потягиваться) – увзадала
тянуться (протягивать руки) – кхувда
тянуться (стремиться) – кхáча гӀерта
587 У
тянуться (двигаться один за другим) – вӀáштӀехьа даха
тяпка – цел (-аш) (б, д) // гам (-аш) (б, д)
У
у (предл.) – юххе // юхе // йисте // лалла // уллув
убавить – зӀамигде // кӀезигде // тӀéрадáккха // лаьгӀде
убавиться – тӀéрадáла // зӀамигдала // кӀезигдала // лаьгӀдала
убаюкивать – торкаде
убегать – дӀаада
убедительно (нареч.) – тéшавеш
убедительность – тéшавеш хилар (д)
убедительный (прил.) – тéшавеш дола
убедить – тéшаве
убедиться – тéша
убежать – дада
убеждение – тéшар (д)
убеждённо (нареч.) – тéшаш
убеждённость – тийша хилар (д)
убеждённый (прил.) – тийша // тéшавеш
убежище – лачкъа моттиг (-аш) (й, й) // хьулавала моттиг (-аш) (й, й)
убелить – кӀайде
уберечь – лораде
уберечься – лорадала
убивать – доаде
убиваться – гӀáйгӀа е
убийственный (прил.) – лергвола // вувш дола
убийство – саг вер (д)
убийца – саг вийнар (нах боабаьраш) (в, й, б)
убийца (близкого родственника) – маьр||и (-еш) (в, й, б)
убирать – дӀадáха
убирать (наводить порядок) – лостам бе
убирать (урожай) – чуэца
убитая (прич.) – йийна
убитый (прич.) – вийна
У 588
убить – де
убиться – дала
убогий (прил.) – чолакха
убогость – чолакхал (д)
убожество – чолакх хилар (д)
убор – гӀирс (б)
убористо (нареч.) – листа
убористый (прил.) – листа
уборка (наведение порядка) – лостам бар (д)
уборка (урожая) – чуэцар (д)
убранство – лостам (-аш) (б, д)
убрать – дӀадáккха
убраться – дӀадаха
убыль – кӀезигдалар (д) // лаьгӀдалар (д)
убыток – зе (-наш) (д, д) // зулам (-аш) (б, д)
убыточность – зе хилар (д)
убыточный (прил.) – зéне
убыть (уменьшиться) – кӀезигдала
убыть (выбытъ) – дӀадаха
убых (этн.) – убх||е (-ий) (в, б)
убыхка (этн.) – убх||е (-ий) (й, б)
убыхский (прил.) – убхий
уважать – лáрхӀа // сийде
уважаемый (прил.) – лоархӀаш вола
уважение – сий (д) // сийдар (д) // лéрхӀам (-аш) (б, д) // лархӀар (д)
уважительный (прил.) – бехказло йола // лоархӀаш вола
уведомительный (прил.) – хоам беш дола
уведомить – хоам бе
уведомление – хоамбар (д)
увезти – дахьа // дӀадига
увеличение- совдáккхар (д) // алсамдáккхар (д)
увеличивать – совдáха // дóккха де // алсамдáха
увеличивающий (прич.) – совдоаха // алсамдоаха
увеличивающийся (прич.) – совдоала // алсамдоала
увеличительный (прил.) – дóккхадеш дола
589 У
увеличить – совдáккха // дóккха де // алсамдáккха
увеличиться – совдáла // дóккха хила // алсамдáла
увенчать – кхоачашде // чакхдáккха
увенчаться – кхоачашхила // чакхдáла
уверение – тéшавар (д)
уверенно (нареч.) – шеквоацаш // бӀубенна
уверенность – шек цахилар (д) // бӀубенна хилар (д)
уверенный (прил.) – шеко йоацаш дола // бӀубенна
уверить – тéшаве
увериться – тéша // бӀубола
увернуться – кӀалхаравáла
уверовать – тéша
увёртка – хӀилла (й) // киловзал (-аш) (й, й)
увёртливость (ловкость) – кадайл (й)
увёртливость (хитрость) – маькарал (й)
увеселение – сакъердам бар (д) // самукъадáккхар (д)
увеселительный (прил.) – сакъердам беш дола // самукъадоаккхаш дола
увеселять – сакъердам бе // самукъадáккха
увести – дахьа // дӀадига
увечить – сакхат де // толхаде
увечиться – сакхат хила // талха
увечье – айп (-аш) (д, д) // сакхат (-аш) (д, д)
увидеть – го // бӀаргаго
увидеться – вӀáши бӀаргаго
увлажнение – тӀоададар (д)
увлажнить – тӀоададе
увлажниться – тӀоададала
увлекательный (прил.) – сакъердаме
увлечение – мерздалар (д)
увлечь – дӀадига // мерзде
увлечься – мерздала // тӀаверза
увод – дӀадигар (д)
уволить – дӀавáккха
уволиться – дӀавáла
увольнение – дӀавáккхар (д)
У 590
увядание – маьлхардахар (д)
увядший (прил.) – маьлхардахá
увязнуть – валлийса
увянуть (о растении) – маьлхардаха
увянуть (о мужчине) – мажарваха
увянуть (о женщине) – мажаръяха
угадать – хá // кхéтаде // дóвза
угасание – довр (д)
угасать – дов
угаснуть – дов
угли – тóвнаш (й)
угловой (прил.) – саьнгара // миӀингера // са бола // саьн чура
угломер – саьнашдустарг (-аш) (й, й)
углубить – кӀоаргде
углубиться – кӀоаргдала
углубление – кӀоаргдар (д) // кӀоаргдалар (д)
углядеть – бӀарглакха
угнетать – Ӏáзап óзийта // гӀéлал я
угнетение – Ӏáзап (-аш) (д, д)
угнетённая (прич.) – лоалла óтта||йаьр (-баьраш) (й, б)
угнетённый (прич.) – лоалла óтта||ваьр (-баьраш) (в, б)
уговор – барт бар (д)
уговорить – бартдоаладе
уговориться – барт бе
угодить – товр де // тоам бе
угодья (сенокосные) – цон (-аш) (й, й)
угол – миӀинг (-аш) (й, й) // с||а (-аьнаш) (б, д)
уголь – кӀор (б)
уголь (древесный) – дахчан кӀор (б)
уголь (раскаленный) – кӀаьга (-ш) (д, д) // тов (-наш) (й, й)
угольный (прил.) – кӀорá // кӀор боаккха // // кӀор боалла
угомонить – соцаде
угомониться – саца
угорь (зоол.) – лихь-чкъаьр||а (-ий) (б, д)
угорь (прыщ) – босбуарг (-аш) (й, й) // кхарта (-ш) (й, й)
591 У
угощение – шу (-наш) (д, д) // коарчам (б)
угощение (обильное) – моака (д)
угреватый (прил.) – босбуаргаш яьнна
угрожаемый (прил.) – кхéраме
угрожать – кхéрам тасса // кхéрам тувса
угрожающий (прич.) – кхéраме // кхéрам тувса
угрожающий (прил.) – кхéраме // унзара
угроза – хич (б) // кхéрам (-аш) (б, д) // чóвхам (б)
угроза (ложная) – хичолаш (й)
угро-финский (прил.) – угро-финий
угрюмо (нареч.) – цӀимхара
угрюмость – цӀимхарал (й)
угрюмый (прил.) – цӀимхара
удав (зоол.) – Ӏувдарг (-аш) (б, д)
удаваться – каяла // карагӀдáла
удавить – къамаргаш Ӏóвда
удаление – дӀадáккхар (д)
удаллённый (прил.) – гаьнара
удалить – дӀадáккха
удалиться – дӀадáла
удалой (прил.) – кадáй
удаль – кадáйл (й)
удар – тóхар (д)
удар (животного задними ногами) – мӀарга (-аш) (б, д)
ударение (грамм.) – тóхар (-аш) (д, д)
ударить – тóха // дӀатóха
удариться – кхéта // дӀакхéта
удаться – карагӀдáла
удача – аьтт||ув (-онаш) (б, д)
удачно (нареч.) – аьттув болаш
удачный (прил.) – аьттув бола
удвоить – шозза совдáккха
удвоиться – шозза совдáла
удел – хьал (д) // кхел (й)
уделить – хьожаде
У 592
удержание – хьаллáцар (д) // кӀалхьожадар (д)
удержать – хьаллáца // кӀалхьожаде // соцаде
удешевить – дайде
удешевление – дайдар (д)
удивительно (нареч.) – тáмашийна // Ӏалаьмате
удивительный (прил.) – цецдоаккхаш дола // тáмашийна
удивить – цецдáккха // тáмаш яйта
удивиться – цецдáла // тáмаш е
удивление – цецдáлар (д) // тáмаш яр (д)
удивлённо (нареч.) – цецдаьнна
удивляющийся (прич.) – цецдувла // тáмашъю
удила – гоаламаш (й)
удилище – зӀакай гӀуркх (-аш) (б, д)
удин (этн.) – уд||е (-ий) (в, б)
удинка (этн.) – уд||е (-ий) (й, б)
удинский (прил.) – удий
удлинение – дӀаьхдар (д)
удлинить – дӀаьхде // тӀахóтта
удлиниться – дӀаьхдала
удмурт (этн.) – удмуртӀ||е (-ий) (в, б)
Удмуртия – УдмуртӀий мохк (б) // УдмуртӀехье (й)
удмуртка (этн.) – удмуртӀ||е (-ий) (й, б)
удмуртский (прил.) – удмуртӀий
удобно (нареч.) – áтта // пáргӀата
удобный (прил.) – áтта // пáргӀата
удобство – áттал (д) // кхоачам (-аш) (б, д)
удовлетворение – кхоачашдар (д)
удовлетворённый (прил.) – кхоачам хинна
удовлетворительный (прил.) – кхоачам бола
удовлетворить – кхоачашде
удовлетвориться – Ӏаба
удовольствие – морзо (й) // тоам (б)
удовольствоваться – тоам хила
удод (зоол.) – тушолкóтам (-аш) (й, й)
удойность – чажал (д)
593 У
удочерение – йоӀ лаьрхӀа тӀаэцар (д)
удочка – зӀак (-аш) (д, д)
удушие – къамаргаш Ӏовдар (д)
удушить – сахоададе
удушье – садикъар (д)
удэгеец (этн.) – удэгӀ||е (-ий) (в, б)
удэгейка (этн.) – удэгӀ||е (-ий) (й, б)
удэгейский (прил.) – удэгӀий
уединение – юстардáккхар (д)
уединённый (прил.) – цхьаь // юстара
уединить – юстардáккха
уединиться – юстардáла
уехать – даха // дӀадаха
уж (зоол.) – тéкхарг (-аш) (б, д)
ужалить – юв тóха
ужас – унзардáлар (д)
ужасно (нареч.) – чӀоагӀа во // унзара
ужаснуть – унзарвáккха // кхéраве
ужаснуться – унзарвáла // кхéравала
ужасный (прил.) – унзара
уже (нареч.) – тхьóвре // хӀанзлехьа
уживаться – тардала
уживающийся (прич.) – тарлу
ужин – пхьер (д) // пхьор (д)
ужинать – пхьер даа // пхьор даа
ужиться – тардала
узбек (этн.) – узбек||е (-ий) (в, б)
Узбекистан – Узбекехье (й) // Узбекий мохк (б)
узбекский (прил.) – узбекий
узбечка (этн.) – узбек||е (-ий) (й, б)
узда – дирст (-аш) (й, й)
узел – шод (-амаш) (б, д) // лол (-аш) (б, д)
узел лимфатический (анат.) – оъа (-ш) (й, й)
узкий (прил.) – готта
узнавать – дóвза // хá
У 594
узнать – дóвза // хá
узник – тутмакх (-аш) (в, б)
узница – тутмакх (-аш) (й, б)
узор – чарх (й) // хьоас||а (-ий) (б, д) // догам (-аш) (д, д) // сурт-догам (-аш) (д, д) //
гӀарч (-аш) (д, д)
узор (вид волнистых полосок) – агӀалд||и (-еш) (д, д)
узорный (прил.) – догам дола
узость – готтал (й) // готто (й)
узреть – бӀаргаго // зе
узы – гӀабаш (й)
уйгур (этн.) – уйгӀуро (-й) (в, б)
Уйгуристан – УйгӀурой мохк (б) // УйгӀуройче (й)
уйгурка (этн.) – уйгӀуро (-й) (й, б)
уйгурский (прил.) – уйгӀурой
уйти – ваха // дӀаваха
указание – белгалдáккхар (д)
указанный (прил.) – белгалдаь
указатель – гойтар (-аш) (д, д)
указательный (прил.) – гойтара
указать – белгалдáккха // дӀахьóкха
указать (пальцем) – тӀахьожабе
указка – хьокха гӀаджилг (-аш) (й, й)
указывающий (прич.) – белгалду
укатать – тоӀаде // шаьрде
укачать – торкаде
уклад – кеп (-аш) (й, й) // оттам (-аш) (б, д)
укладка – нийсдаь Ӏодахкар (д)
укладывающий (прич.) – дужаду
уклон – мухáле (-наш) (й, й)
уклонение – оагӀорластар (д)
уклониться – оагӀортаӀа // юстарвáла
укол – Ӏоттар (-аш) (д, д)
укол (итрицем) – мáха тóхар (д)
уколоть – Ӏотта
уколоться – Ӏоттадала
595 У
укор – Ӏотбáккхар (-аш) (й, й)
укоренение – óвла ч1оагӀбалар (д)
укоренившийся (прич.) – чӀоагӀдéнна
укоризненно (нареч.) – Ӏотбáккхар еш
укоризненный (прил.) – Ӏотбáккхар йолаш
укорить – Ӏотбáккхар е
укоротить – лоацде
укоротиться – лоацдала
укорочение – лоацдар (д)
укороченный (прил.) – лоацдаь
украдкой (нареч.) – къáйлагӀа
Украина – Украина (й)
украинец (этн.) – украинхо (-й) (в, б)
украинка (этн.) – украинхо (-й) (й, б)
украинский (прил.) – украинхой
украсить – хозде
украситься – хоздала
украсть – лочкъаде
украшение – хоздар (-аш) (д, д)
укрепить – чӀоагӀде
укрепиться – чӀоагӀдала
укрепление (по глаголу укрепить) – чӀоагӀдар (д)
укрепление (крепость) – гӀапков (-наш) (д, д) // буро (-ш) (й, й)
укреплённый (прил.) – чӀоагӀдаь
укрепляющий (прич.) – чӀоагӀду
укромный (прил.) – къáйлара
укроп (бот.) – нарсий аьрхӀ (й)
укротить – караӀомаде
укрощение – караӀомадар (д)
укрупнение – дóккхадар (д)
укрупнить – дóккхаде
укрытие (от глагола «укрыть») – къайладáккхар (д) // хьуладар (д)
укрытие (убежигце) – хьуладала моттиг (-аш) (й, й) // къайладáккха моттиг
(-аш) (й, й)
укрыть – къайладáккха
У 596
укрыться – къайладáла
уксус – къанз(д)
уксусный (прил.) – къанза
укус – царг тóхар (д) // зӀок тóхар (д) // хоадавар (д)
укусить – царг тóха // зӀок тóха // хоадаве
укутать – хьоарчаде
укутаться – хьáрча // хьоарчадала
уладить – дӀадéрзаде
уладиться – дӀадéрза
улар (зоол.) – дóвха (-ш) (й, й)
улей – н||икх (-окхарий) (б, д)
улей (сапеточный) – тускар (-аш) (д, д)
улететь – гӀéтта дӀадаха
улечься – Ӏодижа
улика – тешал (-аш) (й, й)
улит (зоол.) – миталбоабашк (-аш) (й, й)
улитка (зоол.) – митал (-аш) (й, й)
улица – урам (-аш) (й, й) // илц (-аш) (й, й)
уличный – урам тӀара // илца тӀара
уловить – лáца // кхéтаде
уловка – кетарло (-наш) (й, й) // киловзал (-аш) (й, й)
уложить – дужаде // Ӏодужаде
уложиться (во что-то) – чутардáла
улучшение – тоадар (д)
улучшенный (прил.) – тоадаь // тоаденна
улучшить – тоаде
улучшиться – тоадала
улыбаться – вéла // вéлавала // вéлакъежа
улыбка – вéлавалар (д) // вéлакъажар (д)
улыбнуться – вéлавала // вéлакъажа // къажа
ультракороткий (прил.) – гéттара лоаца
ультрамарин – сийрда-сийна басар (д)
ультрамариновый (прил.) – сийрда-сийна
ум – хьаькъал (д)
умаление – лохдар (д) // кӀезигдар (д)
597 У
умалить – лохде // кӀезигде
умалишённый (прил.) – эгӀваь // тинна // тувлавéнна
умалишённый (сущ.) – эгӀ||ваь саг (-баь нах) (в, б) // тинна саг (нах) (в, б) //
тувла||вéнна саг (-бéнна нах) (в, б)
умалишённая (сущ.) – эгӀ||аяь саг (-баь нах) (й, б) // тинна саг (нах) (й, б) //
тувла||éнна саг (-бéнна нах) (й, б)
умело (нареч.) – гóвза
умелый (прил.) – гóвза
умение – гóвзал (й)
уменьшаемое (мат.) – эшалур (д)
уменьшение – лаьгӀдалар (д) // кӀезигдалар (д) // кӀезигдар (д) // эшадар (д) // эшар
(д) // зӀамигдар (д) // зӀамигдалар (д)
уменынить – кӀезигде // зӀамигде // эшаде
уменыниться – кӀезигдала // зӀамигдала // эшадала
умеренно (нареч.) – гӀаьххьа
умеренность – гӀаьххьа хилар (д)
умеренный (прил.) – гӀаьхьа
умереть – дала // ла // кхалха
умерить – лаьгӀде // юхаóза
умертвить – садáккха // де // кхолхаде
умершая (прил., прич.) – енна
умершая (сущ.) – еннар (байнараш) (й, б)
умерший (прил., прич.) – венна
умерший (сущ.) – веннар (байнараш) (в, б)
уместить – чутарде
уместиться – чутардала
уместно (нареч.) – мегаргда // доагӀаш да
уместный (прил.) – мегаргдола // доагӀаш дола
уметь – хá
умирание – далар (д)
умирать – ла // леча кхáча
умирающий (прил., прич.) – леш вола // леш лáтта
умирающий (сущ.) – леш лáттар (-аш) (в, б)
умно (нареч.) – хьаькъалца
умножение – дéбадар (д) // дéбар (д) // совдалар (д)
умножить – дéбаде
У 598
умножиться – дéбадала
умный (прил.) – хьаькъал дола
умозаключение – хéтар (-аш) (д, д)
умозаключить – хéтар áла
умолкнуть – баге дӀакъóвла // къамаьл сацийта
умолчать – дӀа ца áла
умолять – дéхар де
умопомешательство – эгӀдар (д) // хьаькъалах талхар (д)
уморить – доацаде // халчаóттаде
умориться – даца // халчаóтта
умудриться – дагадóха // вӀаштехьадáла
умыкание – додадар (д) // лочкъадар (д)
умысел – дагалаьцар (д) // дагакхаьбар (д)
умывание – юхь-кулг дилар (д)
умыть – дила // лувчаде
умыться – кулг-юхь дила
умышленно (нареч.) – лаьрххӀа // ховшшехьа // ховшше а
умышленный (прил.) – лаьрххӀа // ховше
унести – дахьа // дӀадахьа
унижение – доастамавáккхар (д)
униженный (прич.) – доастамваьккха // сий доадаь
униженный (прил.) – доастамваьккха // сий доацача ваьккха
унизительный (прил.) – доастамвоаккха
унизить – доастамвáккха
унизиться – доастамвáла
уничтожающий (прич.) – хӀалакдеш дола
уничтожение – хӀалакдар (д)
уничтожить – хӀалакде // доаде // дӀадáккха
уния – хоттам (б) // цхьанкхéтар (д)
унывать – саготде
уныло (нареч.) – сагота
унылый (прил.) – сагота
уныние – саготдар (д)
унять – соцаде // тéде
уняться – саца // те
599 У
упадок – лаьгӀдалар (д) // эшадалар (д)
упаковать – дӀахьоарчаде
упаковка – дӀахьоарчадар (д)
упаковочный (прил.) – тӀахьéрчаю
упасть (на что-либо) – дожа // Ӏокхéта
упасть (под что-либо) – кӀалкхéта
упереть – гӀортаде
упереться – ӀотӀаваха
упитанность – дарстар (д) // тоадалар (д) // онг (й)
упитанный (прил.) – дерста // онда // тоаденна
уплата – мах дӀабалар (д)
уплатить – такха // мах дӀабала
уплотнение – тоӀадар (д) // тоӀадалар (д)
уплотнить – тоӀаде
уплотниться – тоӀадала
уплыть – наькагӀ дӀаваха
упование – догдáхар (д) // тéшар (д)
уповать – догдáха // тéша
уподобить – тарде
уподобиться – тардала // тара ласта
уподобление – тардар (д) // тара ластар (д)
уползти – тéкхаш дӀагӀо
уполномоченный (сущ.) – викал (-аш) (в, б)
уполномочить – викал ве
упоминание – хьоахадар (д)
упомнить – дагалáца // дагакхáба
упомянуть – хьоаде // хьоахаде
упор (подпорка) – гӀортор (-аш) (й, й)
упор (от глагола «упереть») – гӀортадар (д) // гӀортар (д) // гӀортадалар (д)
упорядоченность – цхьалхало (й)
упорядочить – цхьалхадáккха // дӀанийсде
упорядочиться – цхьалхадáла // дӀанийсдала
употребительный (прил.) – лéладеш дола // шийх пáйда эцаш дола
употребить – юкъедоаладе // пáйда эца
употребление – юкъедоаладар (д) // пáйда эцар (д)
У 600
управление (автотранспортом) – лехкар (д)
управление (руководство) – доал (д) // кулгалдар (д) // урхалдар (д)
управление (организация) – урхале (-наш) (й, й)
управление (грамм.) – урхалдар (д)
управлять (автотранспортом) – лехка // лáлла
управлять (руководить) – кулгалде // урхалде
упражнять – Ӏомаде // шаьрде
упражняться – Ӏомавала // шаьрвала
упразднение – дӀадáккхар (д)
упразднить – дӀадáккха
упрёк – тӀехтóхам (-аш) (б, д) // Ӏ||óттар (-увтараш) (й, й)
упрекать – Ӏóттар е // тӀехтóха
упростить – атта де
упроститься – аттагӀа хила
упрочение – чӀоагӀдар (д)
упрочить – чӀоагӀде
упрочиться – чӀоагӀдала
упрощение – аттагӀа хилар (д)
упряж (плуга) – голхьокхараш (й)
упряжка (плужная) – гóта (-ш) (й, й)
упрятать – къáйладáккха // хьуладе
упустить – карарадáлийта // дӀахéца
упущение – гӀáлат дар (д) // юкъедитар (д)
уравновесить – нийсде
уравновеситься – вӀаши нийсдала
уравновешенность – дижá хилар (д) // сáбаре хилар (д)
уравновешенный (прил.) – дижá // сáбаре
уравнять – нийсде
уравняться – нийсдала
ураган – дуӀа (д)
ураганный (прил.) – дуӀан // чӀоагӀа
уразуметь – кхéта // кхéтаде
Урал (р.) – Уралхий (д)
Уральские горы – Урáла лоамаш (д)
урартиец (этн.) – бейн||е (-ий) (в, б) // урартхо (-й) (в, б)
601 У
урартийка (этн.) – бейн||е (-ий) (й, б) // урартхо (-й) (й, б)
урартийский (прил.) – бейний // урартхой
Урарту – Бейни (й) // Урарту (й)
урегулирование – нийсдар (д) // дӀадерзадар (д)
урегулировать – нийсде // дӀадерзаде
урегулироваться – нийсдала // дӀадерза
урезать – лоацде // тéда // зӀамигде // кӀезигде
урезонить – кхéтаве // меттавоалае
урка – уврка (-ш) (й, й)
уровнять – шаьрде // нийсде
урод – унé-áйпе саг (нах) (в, й, б)
уродить – хьувкъаде // де
уродиться – хьувкъа // лата
уродливость – ийрчал (й) // уне-айпе хилар (д)
уродливый (прил.) – ийрча // уне-айпе
уродование – чóлакхдáккхар (д) // áйпдáккхар (д)
уродовать – чóлакхдáккха // чóлакхде // ийрчадáккха // áйпдáккха
уродство – айп (-аш) (д, д) // чóлакхал (д)
уродующий (прич.) – áйпдоаккха
урожай – хьувкъам (-аш) (б, д)
урожайность – хьувкъама боарам (б)
урожайный (прил.) – хьувкъамá
урон – зе (-наш) (д, д) // эшадалар (д) // эшам (-аш) (б, д)
уронить – дóжаде // Ӏодóжаде // Ӏотóха
урочище – моттиг (-аш) (й, й)
Уругвай – Уругвай (й)
уругваец (этн.) – уругвайхо (-й) (в, б)
уругвайка (этн.) – уругвайхо (-й) (й, б)
уругвайский (прил.) – уругвайхой
урывками (нареч.) – каетташ
урюк – йокъаяь гӀамгӀа (-ш) (й, й)
ус – мекх (-аш) (д, д)
усадебный (прил.) – коара
усадить – Ӏохоаве
усадьба – ков-карт (-аш) (д, д)
У 602
усатый (прил.) – мéкхаш дола
усач (зоол.) – мож (-аш) (б, б) // можал (-аш) (б, б)
усвоение (восприятие) – кхéтар (д) // кхéтадар (д)
усвоение (пищи) – дегӀах латар (д)
усвоить (воспринять) – кхéта // кхéтаде
усвоить (пищу) – дегӀах лата
усердно (нареч.) – даггара // лаьрххӀа
усердствовать – даггара гӀарта // лаьрххӀа гӀарта
усесться – Ӏоха
усечённый (прил.) – хоададаь
усиление – совдáккхар (д) // чӀоагӀдар (д) // дáржар (д)
усиленный (прил.) – совдаьккха
усилие – гӀертар (д)
усилить – совдáккха
усилиться – совдáла
ускорение – сихдар (д)
ускорить – сихде
ускориться – сихдала
уследить – бӀарг лакха // бӀарг кхáба // зе
условиться – барт бе // дувца
условие – бехкам (-аш) (б, д) // хьал (д) // таро (й)
условно (нареч.) – бехкама
условность – бехкам болаш хилар (д) // бехкам (-аш) (б, д)
условный (прил.) – бехкама
усложнение – чоалхане дар (д)
усложнить – чоалхане де
усложниться – чоалхане дáла
услуга – гӀулакх (-аш) (д, д)
услужение – чулáттар (д)
услужить – гӀулакх де
услужливый (прил.) – гӀулакх де кийча вола
усмирение – тéдар (д)
усмирить – тéде
усмириться – те
усмотрение – лоӀам (б)
603 У
усмотреть (уследить) – бӀарглакха // хьéжа
усмотреть (понять) – лáрхӀа
усмотреть (заметить) – бӀаргаго // бӀаргкхéта
уснуть – тхьóвса
усомнить – шеквáккха
усомниться – шеквáла
успевающий (прич.) – кхоаду
успеть – кхоаде // кхе
успех – аьтт||ув (-онаш) (б, б) // толам (-аш) (б, д)
успешно (нареч.) – толамца
успешный (прил.) – коталон // толама // толам бола
успокаивать – тéде // саӀéхаде
успокаивающий (прич.) – тéдеш дола // саӀéхаду
успокоение – сатем (б) // тем (б)
успокоительный (прил.) – тéдеш дола // соцадеш дола
успокоить – тéде
успокоиться – дижа // те
уста – баге (-наш) (й, й)
уставить – дӀаóттаде
уставиться (уместиться) – хожа
уставиться (смотреть) – хьажа
устав – низам (-аш) (д, д)
усталость – кӀаьддалар (д)
усталый (прил.) – кӀаьддéнна
установить – óттаде
установка – óттадар (д)
установленный (прил.) – óттадаь // чӀоагӀдаь // хоададаь
установление – хоадам (-аш) (б, д) // óттадар (д)
устаревший (прил.) – ширдаьнна // къадéнна // тишдéнна
устареть – ширдáла // къадала // тишдала
устать – кӀаьдвала
устлать – тасса // дилла
устно (нареч.) – багаха // багахдувца
устный (прил.) – багаха // багахдувца
устранение – дӀадáккхар (д)
У 604
устранить – дӀадáккха
устраниться – дӀавáла
устрашить – кхéраве
устрашиться – кхéравала
устрица (зоол.) – хипаьшк (-аш) (й, й)
устройство – оттам (-аш) (б, д) // оттадар (д) // вӀáшагӀтóхар (д)
устроитель – оттадер (-аш) (в, б)
устроит – оттаде
устроиться – отта
уступить – дала
уступка – дӀадалар (д)
устыдить – эхь хéтийта
устыдиться – эхь хéта
устье – даьрже (-наш) (й, й)
усугубить – гӀождáккха // совдáккха
усугубиться – гӀождáла // совдáла
усы – мéкхаш (д)
усыновление – воӀ лаьрхӀа тӀаэцар (д)
усыпать – тасса // хьарца
усыпить – тхьовсаде
утаивать – къáйлакхахьа
утаиваться – къáйлааха
утаить – къáйладáккха // къáйладахьа // хьуладе
утаиться – хьуладала
утайка – хьуладар (д) // къайладахьар (д)
утаптывание – тувсар (д) // тоӀадар (д) // теӀадар (д)
утаптывать – тоӀаде
утаптывающий (прич.) – теӀаду
утащить – дӀадахьа
утвердительно (нареч.) – чӀоагӀдеш // бакъдеш
утвердительный (прил.) – чӀоагӀдеш дола // бакъдеш дола
утвердить – чӀоагӀде
утвердиться – чӀоагӀдала
утверждать – бакъде
утверждение – чӀоагӀдар (д)
605 У
утёнок (зоол.) – боабашка кӀориг (-аш) (й, й)
утепление – дӀоахдар (д)
утеплить – дӀоахде
утереть – хӀама хьакха
утереться – хӀама хьакха
утерпеть – сатóха
утеря – доадар (д)
утерять – доаде
утёс – урагӀбаха лоам
утеха – сакъердам
утечка – дӀадахар (д) // Ӏодахар (д)
утечь – дӀадаха // Ӏодаха
утешающий (прич.) – тéдеш дола // саӀéхаду
утешение – тем (б) // саӀéхам (-аш) (б, д)
утешить – тéде // саӀéхаде
утешиться – те
утиный (прил.) – боабашка
утихнуть – саца // те // лаьгӀдала
утихомирить – тéде
утихомириться – те
утка (зоол.) – боабашк (-аш) (й, й)
уткнуть – чутоӀаде
уткнуться – чутаӀа
утконос (зоол.) – боабашказӀок (-арч) (й, й)
утлый (прил.) – тиша // мела
утолить – дужаде
утолстить – сомде
утолститься – сомдала
утолщение – сомдар (д)
утомить – кӀаьдде // óттаде
утомиться – кӀаьддала // óтта
утомление – кӀаьддалар (д) // óттар (д) // гӀоарал довр (д)
утомлённый (прил.) – кӀаьддéнна // этта // гӀоарал дáйна
утонувший (прич.) – хи чу ваха // хила ваха
утонувший (суш.) – хи чу вахáр (бахараш) (в, б) // хила вахáр (бахараш) (в, б)
У 606
утонувшая (прич.) – хи чу яха // хила яха
утонувшая (сущ.) – хи чу яхáр (бахараш) (й, б) // хила яхáр (бахараш) (в, б)
утонуть – хила даха
утончить – диткъде
утончиться – диткъдала
утопить – хила дахийта
утопиться – хила даха
утопия – хургдоацар (д)
утопленник – хи чу вахáр (бахараш) (в, б) // хила вахáр (бахараш) (в, б)
утопленница – хи чу яхáр (бахараш) (й, б) // хила яхáр (бахараш) (й, б)
уточнение – нийсдар (д) // белгалдар (д)
уточнить – нийсде // белгалде
утрамбовать – тувса
утрата – доадар(д)
утратить – доаде
утратиться – дов
утренний (прил.) – Ӏуйран // Ӏуйранара
утрировать – тӀехдáккха
утро – Ӏуйре (-наш) (й, й)
утроба – кер (-аш) (б, д) // че (-наш) (й, й)
утробный (прил.) – кéрара
утром (нареч.) – Ӏурра // Ӏуйран
утроить – кхозза совдáккха
утруждать – хало е
утрясти (уменьшить) – тоӀаде
утрясти (уладить) – дӀадéрзаде
утрястись (уменьшиться) – тоӀадала
утрястись (уладиться) – дӀадéрза
утыкать – чудóгӀа
утюг – аьшк (-аш) (й, й)
утюжить – аьшк тóха // аьшк хьакха
утюжка – аьшк тóхар (д) // аьшк хьакхар (д)
утятина – боабашка дулх
ухаживать – хьажа // гӀулакх де // догдáха
ухватить – хьалáца
607 У
ухватиться – лáца
ухищрение – маькарло (-наш) (й, й)
ухищряться – маькарлонаш лéлае
ухмыляться – вéлакъажа
ухмылка – вéлакъажар (д)
ухо – лерг (-аш) (д, д)
уховёртка (зоол.) – лергахъухарг (-аш) (й, й)
уход (от глагола «уходить») – дӀадахар (д)
уход (заботы) – Ӏунал дар (д) // хьажар (д)
уходить – дӀааха // дӀадаха // дӀагӀо
ухудшаться – талха
ухудшение – толхам (б)
ухудшить – толхаде
ухудшиться – талха
уцелеть – диса
уценённый (прил.) – мах тӀéрабаьккха // мах лохбаь
уценить – мах тӀéрабáккха // мах лохбе
уценка – мах тӀéрабáккхар (д) // мах лохбар (д)
участвовать – дáкъа лáца
участие – дáкъа лáцар (д)
участковый (прил.) – моттигера
участник – доакъашхо (-й) (в, б)
участница – доакъашхо (-й) (й, б)
участок – д||áкъа (-оакъош) (д, д)
участь – кхел (й) // хьал (д)
учащаяся – дéшархо (й) (й, б)
учащийся – дéшархо (й) (в, б)
учёба – дéшар (д)
учебник – дéшарг (-аш) (в, й, б)
учебный (прил.) – дéшара
учение – хьéхам (д) // дéшар (д)
ученик – дéшархо (-й) (в, б)
ученица – дéшархо (-й) (й, б)
ученический (прил.) – дéшархой
учёность – Ӏилма долаш хилар (д)
У 608
учёный – Ӏилманхо (-й) (в, й, б)
учесть – лáрхӀа
учинить (скандал) – дáккха
учинить (расправу) – низ бе
учитель – хьéхархо (-й) (в, б)
учительница – хьéхархо (-й) (й, б)
учительский (прил.) – хьéхархой
учить – хьéха // Ӏомаде
учиться – дéша // Ӏомаде
учкур – инза (-ш) (д, д)
учредитель – вӀáшагӀделлар (-аш) (в, б)
учредительница – вӀáшагӀделлар (-аш) (й, б)
учредительный – вӀáшагӀдоллаш дола
учредить – дилла // вӀáшагӀдолла
учтиво (нареч.) – Ӏимерза
учтивость – Ӏимерзал (й)
учтивый (прил.) – Ӏимерза
учуять – хоадала // сакхé
ушан (летучая мышь) (зоол.) – лергашк-бурдолг (-аш) (б, д)
ушанка – лергаш дола кий (-наш) (й, й)
ушиб – лозадар (д) // лозаяь моттиг (-аш) (й, й) // човхор (д)
ушибить – лозаде // чóвхаде
ушибиться – лозаде // чóвхаде
ушить – дӀатéга // лоацде // готде
ушко (иголки) – Ӏург (-аш) (д, д)
ущелье – чӀож (-аш) (д, д) // ахке (-наш) (д, д)
ущелье Фартанги – Форта чӀож (д)
ущемить – юкъедахьа // эшам бе
ущемление – юкъедахьар (д) // эшам бар (д)
ущерб – зе (-наш) (д, д) // зе-зулам (д) // эшадалар (д) // эшам (-аш) (б, д)
ущербность – эшам хилар (д) // áйпал (д)
ущербный (прил.) – эшадéнна // эшам бола // áйпе
ущипнуть – мӀáра тóха
уют – самукъане (й)
уютно (нареч.) – самукъа // сапáргӀата
609 Ф
уютный (прил.) – самукъа // сапáргӀата
уяснить – кхéта // кхéтаде
Ф
фáза – ха-д||áкъа (-оакъош) (д, д) // мур (-аш) (й, й)
фазан (зоол.) – áкхакóтам (-аш) (й, й)
фазаний (прил.) – áкхакóтама
факел – бáга (-ш) (б, д)
факельный (прил.) – бáгá // бáгашца
факт – бакъдар (-аш) (д, д) // долаш дар (-аш) (д, д)
фактически (нареч.) – бóккъалдар аьлча // ма дарра аьлча
фаланга (анат.) – пӀелга тӀехк (-аш) (й, й)
фаланга (зоол.) – инкала гизг (-аш) (й, й)
фалда – Ӏ||ерж (-ажараш) (й, й)
фалды (нарукавные) – коараш (д)
фальсификатор – харцахьдоаккхар (-аш) (в, й, б)
фальсификация – харцахьдáккхар (д)
фальсифицировать – харцахьдáккха
фальшивить (в музыке и т.п.) – телхаде
фальшивка – харц хӀама (-ш) (д, д)
фальшивый (прил.) – харц
фалынь – хоарцо (-наш) (й, й)
фамилия – тáйпа (-ш) (д, д) // тáйпан цӀ||и (-ераш) (й, й)
фамильный (прил.) – тáйпан
фамильярничать – áйхьаза хила
фамильярность – áйхьазал (й) // áйхьаза хилар (д)
фамильярный (прил.) – áйхьаза
фантом (призрак) – бӀалгӀа (-ш) (й, й)
фараон – фиръӀов (-наш) (в, б)
Фартанга (р.) – Форта (д)
фартук – тӀолг (-аш) (д, д)
фарфор – ингали (д)
фарфоровый (прил.) – ингале
фарш – эхьá дулх (д)
ф 610
фаршированный (прил.) – эхьá хӀама чуéлла
фаршировать – эхьá хӀама чуйолла
фаршировка – эхьá хӀама чуйоллар (д)
фас – хьалхашкахье (й)
фасад – хьалхашкахьара оагӀув (й)
фасолевый (прил.) – кхей
фасоль (бот.) – гӀашкхе (-ш) (й, й) // кхе (-ш) (й, й)
фата – шóвлакх (-аш) (д, д)
фатальность – хиланза даргдоацаш хилар (д) // яздаьр хилар (д)
фатальный (прил.) – хиланза даргдоаца // яздаь
фауна – дийнатий дуне (д)
фашина – цӀов (-наш) (б, д)
фаэтон – файтон (-аш) (й, й)
фаянс – ингали (д)
фаянсовый (прил.) – ингале
февраль – саькура бутт (б)
февральский (прил.) – саькура бéтта
фейерверк – шатлакх (-аш) (й, й)
феска – пес (-аш) (й, й) // фазг (-аш) (й, й)
фетр – бӀéгӀинг (-аш) (й, й)
фетровый (прил.) – бӀéгӀинга
фиалка (бот.) – зийболг (-аш) (д, д) // тоабалкх (-аш) (д, д)
фигура (человека) – гӀов (-наш) (д, д) // куц (-аш) (д, д)
фигуральный (прил.) – гадоаххарг аьнна
фигурка – теник (-аш) (й, й)
Фиджи – Фиджи (й)
фиджиец (этн.) – фиджхо (-й) (в, б)
фиджийка (этн.) – фиджхо (-й) (й, б)
фиджийский (прил.) – фиджхой
физиономия – юхь (йовхьамаш) (й, й) // сибат (-аш) (д, д)
фиксация – белгалдар (д) // чӀоагӀдар (д)
фиксировать – белгалде // чӀоагӀде
фиктивный (прил.) – харц
фикция – доацар (д)
филе – букъ тӀехка дулх (д)
611 ф
филин (зоол.) – миккхал (-аш) (д, д)
филиппинец (этн.) – филиппинхо (-й) (в, б)
филиппинка (этн.) – филиппинхо (-й) (й, б)
филиппинский (прил.) – филиппинхой
Филиппины – Филиппинаш (й)
философ – духлохамхо (-й) (в, й, б)
философия – духлохам (б)
философский (прил.) – духлохама
финал – чаккхе (-наш) (й, й)
финальный (прил.) – чакхдоаккхаш дола
финансировать – ахча хьахéца
финансовый (прил.) – ахчанца дувзадéнна // ахчан
финансы – ахчаш (д)
финик (бот.) – хурма (-ш) (й, й)
финиковый (прил.) – хурмай
финипӀ – чаккхе (-наш) (й, й)
финишировать – чаккхдáккха
финишный (прил.) – чакхдоаккхаш дола
финка (этн.) – суом||е (-ий) (й, б)
финка (нож) – урс (-аш) (д, д)
Финляндия – Суомий мохк (б) // Суомехье (й)
финский (прил.) – суомий
финн (этн.) – суом||е (-ий) (в, б)
фиолетовый (прил.) – шаькъá
фискал – аькх (-аш) (в, б)
фискалить – аькхъаха
фисташковый (цвет) (прил.) – сийрда-баьццара
фитиль – инза (-ш) (д, д)
фифи (зоол.) – фийяхарг (-аш) (й, й)
флаг – бáйракх (-аш) (й, й)
флагшток – бáйракха бéкъа (-ш) (б, д)
фламандец (этн.) – фламандхо (-й) (в, б)
Фламандия – Фламандехье (й) // Фламандхой мохк (б)
фламандка (этн.) – фламандхо (-й) (й, б)
фламандский (прил.) – фламандхой
Ф 612
фламинго (зоол.) – гоамазӀок (-арч) (й, й)
флебит (физиол.) – пхаьна лазар (д)
флейта – шéда (-ш) (й, й)
флейтист – шéда локхархо (-й) (в, б)
флейтистка – шéда локхархо (-й) (й, б)
флора – буне (д)
фокус – бозбуачал (-аш) (д, д)
фокусник – бозбуач (-аш) (в, б)
фокусничество – бозбуачал (д)
фольклор – багахбувцам (б)
фольклорный (прил.) – багахбувцама
фон – бос (б) // гóнахье (й) // хьал (д)
фонетика – оазий лоаттам (б)
фонетический (прил.) – оазий лоаттама
фонтан – кхуркхолг (-аш) (б, д)
форель (озёрная) (зоол.) – сувчкъаьр||а (-ий) (б, д)
форель (речная) (зоол.) – цӀеначкъаьр||а (-ий) (б, д)
форма – кеп (-аш) (й, й)
формирование – кеп óттаяр (д) // вӀашагӀтóхар (д) // кхéдар (д)
формировать – кеп óттае // вӀашагӀтóха // вӀашагӀйолла // кхéде
формироваться – кéпедерза // вӀашагӀкхéта // дéгӀада // кхе
формовать – кéпайóлла
формовка – кéпайóллар (д)
формовой (прил.) – кéпайéлла
формовщик – кéпаéхкар (-аш) (в, б)
формовщица – кéпаéхкар (-аш) (й, б)
форсирование – сихдар (д)
форсированный (прич.) – сихдаь
форт – гӀап (-аш) (й, й)
форточка – корг (-аш) (д, д)
фотограф – сурт доаккхар (-аш) (в, й, б)
фотографировать – сурт дáккха
фотография – сурт (-аш) (д, д)
фотокарточка – сурт (-аш) (д, д)
фотоснимок – фотосурт (-аш) (д, д)
613 X
фрагмент – д||áкъа (-оакъош) (д, д)
Франция – Фаьренгехье (й) // Фаьренгий мохк (б)
француженка (этн.) – фаьренг||е (-ий) (й, б)
француз (этн.) – фаьренг||е (-ий) (в, б)
французский (прил.) – фаьренгий
фрегат (корабль) – фордкéма (-ш) (д, д)
фрегат (зоол.) – фордгӀаьртал (-аш) (д, д)
фрукт – сом (-аш) (б, б)
фруктовый (прил.) – сомий
фуганок – йӀаьха фаттан (-аш) (й, й)
фундамент – лард (-аш) (й, й)
фундаментальный (прил.) – чӀоагӀа // керттера
фундук (бот.) – хьунбӀар (-аш) (д, д)
функционирование – болх бар (д)
функционировать – болх бе
фураж – доакъар (д) // фуъ (б)
фуражка – лаба йола кий (-наш) (й, й) // фурашк (-аш) (й, й)
фуражный (прил.) – доакъара
фурункул (мед.) – цӀолак (-аш) (й, й)
фурункулёз (физиол.) – цӀолакаш ялар (д)
футляр – б||отт (-éтташ) (б, д)
фырканье – пурх (-аш) (б, б)
фыркать – пурхаш бе
X
хадж – хьажол (д)
хаджи – хьажо (-й) (в, й, б)
хазар (этн.) – гӀажаро (-й) (в, б)
хазареец (этн.) – хезаро (-й) (в, б)
хазарейка (этн.) – хезаро (-й) (й, б)
хазарейский (прил.) – хезарой
Хазария – ГӀажарой мохк (б) // ГӀажаройче (й)
хазарка (этн.) – гӀажаро (-й) (й, б)
хазарский (прил.) – гӀажарой
X 614
хакас (этн.) – тадр||е (-ий) (в, б)
Хакасия – Тадрий мохк (б) // Тадрехье (й)
хакаска (этн.) – тадр||е (-ий) (й, б)
хакасский (прил.) – тадрий
халат – áба (-ш) (й, й)
халатно (нареч.) – ледара
халатность – ледарло (й)
халатный (прил.) – ладара // мела
халва – хьóвла (д)
халха (этн.) – халха (-й) (в, й, б)
халхамонгол (этн.) – халхамоало (-й) (в, б)
халхамонголка (этн.) – халхамоало (-й) (й, б)
халхамонгольский (прил.) – халхамоалой
хамелеон (зоол.) – босхувцарг (-аш) (й, й)
хаос – кéгар (б)
хаотический (прил.) – кéгаре
хаотичность – кéгаре хилар (д)
характер – оамал (-аш) (й, й)
характер (свойство) – белгало (й)
характерно (нареч.) – тара да // долаш да
характерный (типичный) (прил.) – ший белгалонаш йолаш дола
характерный (отличительный) (прил.) – хӀама белгалдеш дола
харкать – тугаш дáха
хата – цӀ||а (-енош) (д, д)
хвала – хестор (д) // хоастам (б)
хвалёный (прил.) – могаваь // хоаставаь
хвалить – могаве // хоаставе
хвалиться – ше хоаставе
хваршин (этн.) – акъилкъо (-й) (в, б)
хваршинка (этн.) – акъилкъо (-й) (й, б)
хваршинский (прил.) – акъилкъой
хвастаться – доаккхал де
хвастливо (нареч.) – доаккхал деш
хвастливый (прил.) – доаккхал деш вола
хвастовство – доаккхал дар (д)
615 X
хватать – лáца // каéтта // катóха
хвататься – лáца // катóха
хватит – тоийта // тоъа
хватка – ка (й) // катóхар (д)
хвойный (прил.) – корса // зӀевий
хворост (сучъя) – пицхаш (й)
хворост (печенье) – зоакаш (й)
хворостинка – маргӀал (д) // саьрг (-аш) (б, д)
хворый (прил.) – могаш воаца
хворь – цамагар (д)
хвост – цӀог (-арч) (д, д)
хвостатый (прил.) – цӀог дола
хвостовой (прил.) – цӀоган
хвощ (бот.) – мерзаб||уц (-аьцаш) (й) // говрмерз (-аш) (б, д)
хвощовый (прил.) – мерзабаьца // говрмерза
хвоя (бот.) – корс (й) // зӀайваш (й)
хевсур (этн.) – пх||е (-ий) (в, б)
Хевсуретия – Пхий мохк (б) // Пхьешкахье (й)
хевсурка (этн.) – пх||е (-ий) (й, б)
хевсурский (прил.) – пхий
хибарка – бунг (-аш) (й, й)
хиджаб – къовлар (-аш) (д, д)
хижина – бунг (-аш) (й, й)
хилость – гӀийла хилар (д)
хилый (прил.) – аьгӀаза // заьлза // гӀийла
хиналугец (этн.) – кетш||е (-ий) (в, б)
хиналугский (прил.) – кетший
хиналучка (этн.) – кетш||е (-ий) (й, б)
хитрить – маькарло лéлае // гóвзал лéлае
хитро (нареч.) – маькара // гóвза
хитрость – гóвзал (й) // маькарло (й) // хӀилла (й) // кетарло (й) // килóвзал (й)
хитрый (прил.) – маькара // говза
хищение – къоал (д) // къоалдар (д)
хищник (зоол.) – гӀаьр||-аькха (-оакхарий) (д, д) // гӀаьр-дийнат (-аш) (д, д)
хищный (прил.) – гӀаьр-оакхарий // гӀаьр-дийнатий
X 616
хладнокровие – сабар (д)
хлам – къурда (-ш) (й, й) // тӀолх (-аш) (й, й) // тиша хӀама (-ш) (й, й)
хлеб – маькх (-аш) (й, й)
хлеб (кукурузный) – сискал (-аш) (й, й)
хлеб (ячменный) – бáлаж (-аш) (й, й)
хлебница – маькхъехкарг
хлебный (прил.) – маькха // ялатий
хлев – божал (-аш) (д, д) // кхий (-наш) (д, д)
хлестать – дéтта
хлипкий (прил.) – мела // заьлза // гӀийла
хлопать – дéтта
хлопковод – боамби лéлабер (-аш) (в, й, б)
хлопководство – боамби лéлабар (д)
хлопководческий (прил.) – боамби лéлабу
хлопковый (прил.) – боамбе
хлопок (бот.) – боамб||и (-еш) (б, б)
хлопотать – къахьéга // йóкхо е
хлопотливый (прил.) – сатем боаца
хлопотно (нареч.) – сатем боацаш
хлопоты – йóкхо (й)
хлопушка – лелхарг (-аш) (й, й)
хлопчатник – боамбеб||уц (-аьцаш) (й, й)
хлопья – чоалпаш (й)
хлынуть – делха
хлыст – шод (-арч) (й, й)
хмель – хо (д)
хмельной – вехá // вохавеш дола
хмурить – хьажаюкъе шод болла
хмуриться – цӀимхара хила
хмурый (прил.) – цӀимхара
хна (бот.) – бил (-аш) (д, д)
хобот – тӀоалд (-аш) (й, й)
хоботник (зоол.) – цӀом-кӀормац (д)
хоботок (у насекомого) – цӀом (-аш) (й, й)
ход – лéлар (д) // ахар (д)
617 X
ходить – лéла // аха
ходатай – викал (-аш) (в, б)
ходатайство – дéхар (д)
ходатайствовать – дéха
ходовой (прил.) – лéлара
ходок – гӀашло (-й) (в, б)
ходули – гӀáжирг (-аш) (д, д) // кожолг (-аш) (д, д)
ходулочник (зоол.) – гӀáжирг (-аш) (й, й)
ходьба – лéлар (д) // ахар (д)
хождение – лéлар (д)
хозяин – да (-й) (в, б) //доалахо (-й) (в, б)
хозяин (семьи, дома) – цӀен-да (-й) (в, б) // фусам-да (-й) (в, б)
хозяйка (семьи, дома) – цӀен-нáна (-оаной) (й, б) // фусам-н||áна (-оаной) (й, б)
хозяйничать – доал де
хозяйский (прил.) – цӀен-даь
хозяйственник – боахамхо (-й) (в, б)
хозяйственный (прил.) – боахама
хозяйство – боахам (-аш) (б, д)
хозяйствовать – боахам лéлабе
холера (мед.) – нирий у (д) // чен у (д)
холерный (прил.) – нирий ун // чен ун
холка – кӀасартӀе (й)
холм – боарз (-аш) (б, д) // гув (-наш) (б, д) // балам (-аш) (б, д)
холмистый (прил.) – гувнаш дола
холод – шéлал (-аш) (й, й)
холодеть – шелдала
холодильник – шéлаллоатторг (-аш) (й, й)
холодильный (прил.) – шелдеш дола
холодить – шелде
холодно (нареч.) – шийла
холодный (прил.) – шийла
холоп – Ӏу (-й) (в, б)
холостить – даӀа
холостой (прил.) – саг йоалайинза
холостяк – саг йоалайинза саг (истий боаца нах) (в, б)
X 618
холощение – даӀар (д)
холощёный – деӀа
холст – гата (д)
холуй – Ӏу (-й) (в, б)
холщовый – гата
хомут – хоамат (-аш) (й, й)
хомутина – гоматанмарш (-аш) (б, д)
хомяк (зоол.) – эп (-аш) (й, й)
хомячий (прил.) – эпа
хомячок (зоол.) – эпилг (-аш) (й, й)
хорёк (зоол.) – чкъойг (-аш) (й, й)
хором (нареч.) – цхьан
хоронить – дӀадолла
хорониться – лечкъа
хорошеть – хоздала
хороший (прил.) – дика
хороший (детск.) (прил.) – зизи
хорошо (нареч.) – дика
хорьковый (прил.) – чкъойга
хотение – лáр (д) // хьагар (д)
хотеть – лá // хьага
хохлатка (зоол.) – кӀуджкотам (-аш) (й, й)
хохол – чӀугал (-аш) (й, й)
хохот – дéлар (д)
хохотать – дéла
храбрец – мáйра саг (нах) (в, б)
храбро (нареч.) – мáйра
храбрость – мáйрал (й)
храбрый (прил.) – мáйра
храм – элгац (-аш) (д, д)
хранение – дӀадиллар (д) // лорадар (д)
хранилище – хӀамаш дӀаехка йоадаю моттиг (-аш) (й, й)
хранитель – лорадер (-аш) (в, б)
хранительница – лорадер (-аш) (й, б)
хранить – дӀадилла // уладе // лораде
619 X
храниться – дӀадилла ала
храп – хардоллар (д)
храпеть – хардолла
хребет (горная цепь) – д||укъ (-óвкъаш) (д, д)
хребет (позвоночник) (анат.) – букътӀехк (-аш) (й, й)
хрен (бот.) – кӀома б||уц (-аьцаш) (й, й)
хрип – вувхьар (д) // йиш хáлар (д)
хрипение – вувхьар (д)
хрипеть – вувхьа
хрипло (нареч.) – вувхьаш // йиш хьаьла
хриплый (прил.) – йиш хаьла
хрипнуть – йиш хáла
хрипота – йиш хáлар (д)
хромой (прил.) – áстагӀа
хромоногий (прил.) – áстагӀа
хромоножка – гарског (-аш) (в, й, б)
хромота – áстагӀал (д)
хромота (передних ног лошади) – тӀаьнашха
хроника (летопись) – тептар (-аш) (д, д)
хронический (прил.) – дӀа ца долаш дола
хрупкий (прил.) – корка
хрупкость – коркал (д)
хруст – къарсинг (-аш) (д, д)
хрустящий (прил.) – къарсинг дола
хрусталик (глаза) (анат.) – чура герга бӀарг (-аш) (б, д)
хрущ (зоол.) – бумбарг (-аш) (й, й)
хряк (зоол.) – беӀа нал (-аш) (б, д)
хрящ (анат.) – чачхам (-аш) (й, й)
хрящевой (прил.) – чачхама
Хуанхэ (р.) – Хоанхий (д)
худеть – гӀелдала
худо (нареч.) – во
худоба – гӀийла хилар (д)
художественный (прил.) – исбахьален
художество – исбахьале (й)
ТТ 620
художник – суртанча (-ш) (в, б)
художница – суртанча (-ш) (й, б)
худой (прил.) – гӀийла
худощавый (прил.) – гӀийла
хула – хоарцо (й)
хулиган – уврка (-ш) (й, й)
хулиганка – уврка (-ш) (й, й)
хулиганить – увркал лéладе // увркал де
хулиганский (прил.) – увркай
хулиганство – увркал (д)
хулиганьё – увркаш (й)
хулитель – хоарцо тӀакхоллар (-аш) (в, б)
хулительница – хоарцо тӀакхоллар (-аш) (й, б)
хулить – хоарцо тӀакхолла
хуррит (этн.) – хурр||е (-ий) (в, б)
хурритка (этн.) – хурр||е (-ий) (й, б)
хурритский (прил.) – хуррий
хутор – отар (-аш) (д, д)
хуторский (прил.) – óтарий
ц
цапля (зоол.) – чкъаьрийдуарг (-аш) (й, й)
царапать – сéкаш дáха // марцхилгаш дáха
царапина – сек (-аш) (д, д) // марцхилг (-аш) (д, д)
царевич – паччахьа воӀ (къонгаш) (в, б)
царевна – паччахьа йоӀ (мехкарий) (й, б)
царить – паччахьал де
царица – паччахь (-аш) (й, б) // паччахьа сéсаг (истий) (й, б)
царский (прил.) – паччахьа
царство – паччахьалкхе
царствование – паччахьал дар (д)
царствовать – паччахьал де
царь – паччахь (-аш) (в, б)
цахур (этн.) – цӀахб||е (-ий) (в, б)
621 Ц
цахурка (этн.) – цӀахб||е (-ий) (й, б)
цахурский (прил.) – цӀахбий
цвести – зиза тóха
цвет – бос (бесаш) (б, д)
цвет (цветки) – зизáш (д)
цветастый (прил.) – зизáша къоарздаь
цветистый (прил.) – зизáш дола
цветение – зиза тóхар (д)
цветник – зизáй беш (-амаш) (й, й)
цветной (прил.) – бесá // бос бола
цветок – зиза (-ш) (д, д)
цветоложе – зизá кад (-аш) (б, д)
цветоножка – зизá ког (-аш) (б, д)
цветоощущение (физиол.) – бесаш хоадалар (д)
цветочек – зизилг (-аш) (д, д) // зизиг (-аш) (д, д)
цветочный (прил.) – зизáй
цедилка – луттарг (-аш) (й, й)
цедить – литта
цез (этн.) – дидо (-й) (в, б)
цезка (этн.) – дидо (-й) (й, б)
цезский (прил.) – дидой
Цейлом (г.) – ЦӀейлоам (б)
целебный (прил.) – дáрбане
целиком (нареч.) – бӀарчча
целина – эри áре (-наш) (й, й)
целитель – хьéжа саг (нах) (в, б) // лор (-аш) (в, б)
цéлить – тӀахьожаде
цéлиться – хьожаде
целовать – барташ дáха
целоваться – барташ дáха
целомудрие (девственность) – йоӀал (д)
целомудрие (нравственность) – цӀенал (д)
целостность – бӀарчча хилар (д)
целостный (прил.) – бӀарчча
целый (прил.) – бӀарчча
Ц 622
цель (попасть в цель) – хьéжорг (-аш) (й, й)
цель (задача) – дагалоацам (-аш) (б, д)
цельный (прил.) – бӀарчча
цена – м||ах (-аьхаш) (б, д)
ценитель – хам бе ховр (-аш) (в, б) // мах ховр (-аш) (в, б)
ценительница – хам бе ховр (-аш) (й, б) // мах ховр (-аш) (й, б)
ценить – лáрхӀа // хам бе
ценность (цена) – мах (б)
ценность (важность) – лоархӀам (б)
ценный (имеющий цену) (прил.) – мах бола
ценный (важный) (прил.) – лоархӀаме
центр – юкъ (йовкъаш) (й, й) // цӀонке (-наш) (й, й)
Цетральная Азия – Юкъметтера Ази (й)
Центральная Америка – Юкъéра Амéрика (й)
Центральная Африка – Юкъéра Áфрика (й)
центральный (прил.) – юкъметтера
центровой (прил.) – юкъéра
цепенеть – вувлавала // лоацавала
цепкий (прил.) – чӀоагӀа хьалоаца
цепкость – чӀоагӀа хьалоацаш хилар (д)
цепляться – тувсадала
цепной (прил.) – зӀанарá
цепочка – зӀ||ы (-анараш) (й, й)
цепь – зӀ||ы (-анараш) (й, й)
церебральный (мед.) (прил.) – хьаь
церемония – Ӏаьдал (д) // гӀулакх (-аш) (д, д)
церковный (прил.) – киназá
церковь – киназ (-аш) (д, д)
цесарка (зоол.) – цийцарг (-аш) (й, й) // аштаркх-кóтам (-аш) (й, й)
цех – пхьоалле (-наш) (й, й)
цеце (зоол.) – цӀиймерг-моз||а (-ий) (б, д)
цивилизация – мохк е къам дегӀабара боарам (б)
цикада (зоол.) – чила (-ш) (д, д)
цикл – юха хулар (д)
циклический (прил.) – юха хула
623
циклон – дарз (д)
циклоп – вáмпал (-аш) (в, б)
цинга (мед.) – долий лазар (д)
циновка – аьрга (-ш) (й, й)
циновочный (прил.) – аьргá
цистерна – бешка (-ш) (й, й)
цистит (мед.) – ахкарг дестар (д)
цифра – дагарг (-аш) (й, й)
цифровой (прил.) – дагаргех лáтта
цова-тушинец (этн.) – бацо (-й) (в, б)
цова-тушинка (этн.) – бацо (-й) (й, б)
цова-тушинский (прил.) – бацой
цоколь – лард (-аш) (й, й)
цокольный (прил.) – ларда
цокот – таташ (д)
цудахар (этн.) – цӀадахро (-й) (в, б)
цудахарка (этн.) – цӀадахро (-й) (й, б)
цудахарский (прил.) – цӀадахрой
цыган (этн.) – цигаьн||е (-ий) (в, б)
цыганка (этн.) – цигаьн||е (-ий) (й, б)
цыганский (прил.) – цигаьний
цыплёнок (зоол.) – кóтама кӀóриг (-аш) (й, й)
Ч
чабан – жаӀу (-й) (в, б)
чабаний (прил.) – жаӀуй
чабрец – кондар (д)
чадо – бер (-аш) (д, д)
чадра – кхоллар (-аш) (б, д)
чаепитие – чай малар (д)
чай – чай (д)
чайка (зоол.) – фордкъайг (-аш) (й, й)
чайница – чайлеладерг (-аш) (й, й)
чалма – чоалба (-ш) (й, й)
Ч 624
чан – пед (-аш) (б, д)
чародей – бозбуач (-аш) (в, б)
чародейка – бозбуач (-аш) (й, б)
час – сахьат (-аш) (д, д)
часовня – киназ (-аш) (д, д)
часовой (прил.) – сахьатá // сахьатий
часовой (продолжительностю в час) (прил.) – сахьатá хула
часовщик – сахьатий пхьар (-аш) (в, б)
частенько (нареч.) – хийла // хéлла
частица (вещества) – зиртилг (-аш) (д, д)
частица (грамм.) – дáкъилг (-аш) (д, д)
частичный (прил.) – дизза доаца
частность (единичность) – наггахьа хулар (д)
частность (подробность) – лоархӀаме доацар (д)
частный (отдельный) (прил.) – наггахьа хулаш дола
частный (личный) (прил.) – сага доалахьа дола
часто (нареч.) – каст-каста // хийла // хéлла
частокол – гӀуркхий карт (-аш) (й, й)
частота – каст-каста хилар (д)
частый (часто случающийся) – каст-каста хула
частый (близко расположенный) – листа
часть – д||áкъа (-оакъош) (д, д)
часть света – дунен йист (-ош) (й, й)
частью (нареч.) – дáкъа долаш
часы – сахьат (-аш) (д, д)
чахлый (прил.) – маьлхардахá
чахнуть – маьлхардаха
чахотка – кхáйкор (д)
чахоточный (прил.) – кхáйкор дола
чаша – бóга (-ш) (д, д)
чашечка – кадакӀиг (-аш) (б, д) // кáдилг (-аш) (б, д)
чашечка (без ручки) – цӀáзинг (-аш) (д, д)
чашечка (коленная) (анат.) – хьоркал (-аш) (й, й)
чашечный (прил.) – богагӀа
чашка – кад (-аш) (б, д)
625 Ч
чаща – листа хьу (-наш) (й, й) // хьунварш (й)
чащоба – листа хьу (-наш) (й, й) // хьунварш (й)
чаяние – сатувсар (д) // дагалоаттам (б)
чаять – сатувса
чеглок (зоол.) – зӀамига лаьча (-ш) (д, д)
чеграва (зоол.) – мухмéла хинсув (-наш) (й, й)
чей (мест.) – хьан
чей-либо (мест.) – цхьанне
чей-нибудь (мест.) – моллагӀчун
чей-то (мест.) – цхьанне
чекан (зоол.) – чӀакъяхарг (-аш) (й, й)
чеканить – кéпатóха
чеканка – кéпатóхар (д)
чеканный (прил.) – кéпадéтта
чёлка – гиччиг (-аш) (д, д)
чёлн – гилкéма (-ш) (д, д)
челнок (маленькая лодка) – гилкéма (-ш) (д, д)
челнок (деталь ткацкого станка) – чӀагашк (-аш) (д, д)
чело – хьажа (д)
челобитие – кортабéттар (д)
человек – саг (нах) (в, й, б) // адам (-аш) (д, д)
человеколюбивый (прил.) – нах бéза
человеколюбие – нах бéзар (д)
человекоподобный (прил.) – адама áмате
человеческий (прил.) – наьха // адамий
человечество – адамле (д)
человечность – сагал (д) // адамал (д)
челюстной (прил.) – мочхала
челюсть – мочхал (-аш) (д, д)
чемерица (бот.) – симирг (-аш) (й, й)
Чемульга (пос.) – Чималх (й)
чепрак – талба (-ш) (й, й)
чепуха – дошдоацар (д)
чепуховый (прил.) – дошдоаца
червообрзный (прил.) – нӀанах тара
Ч 626
червивый (прил.) – нӀаний лета // нӀаний даь
червонец – тума (-ш) (д, д)
червоточина – нӀана лета моттиг (-аш) (й, й)
червь (зоол.) – нӀан||а (-ий) (б, д)
червяга (зоол.) – нӀанарг (-аш) (й, й)
червяк (зоол.) – нӀан||а (-ий) (б, д)
чердак – чардакх (-аш) (й, й) // бада (-ш) (б, д)
чердачный (прил.) – бадай
черёд – аргӀа (й)
череда (бот.) – бӀижг (-аш) (д, д)
чередование – хувцар (д)
чередовать – хувца // хувцамаш де
чередоваться – хувцадала
через (посл.) – гӀóлла // чугӀóлла
черёмуха (бот.) – шолх (-аш) (й, й)
черёмуховый (прил.) – шолхий
черемша (бот.) – хьонк (б)
черемша (ранняя) (бот.) – оаргам (б)
черемша (ложная) (бот.) – цӀарак (д)
черемша (в период цветения) (бот.) – шув (б)
черенок – Ӏерж (-ш) (й, й)
череп (анат.) – тут||и (-еш) (й, й)
черепаха (зоол.) – бóгапхьид (-арч) (й, й)
черепаховый (прил.) – бóгапхьида
черепаший (прил.) – бóгапхьида
черепица – кирпишк (-аш) (й, й)
черепичный (прил.) – кирпишкá
черепной (анат.) (прил.) – туте
черепок – гарг (-аш) (й, й)
чересполосица – духь-духьа лаьтташ хилар (д)
чересур (нареч.) – сов
черешневый (прил.) – гуржий боалий
черешня (бот.) – гуржий боал (-аш) (б, б)
черкать – хьéкха
черкес (этн.) – черс||е (-ий) (в, б)
627 Ч
Черкесия – Черсéче (й) // Черсий мохк (б)
черкеска – чокх||и (-еш) (д, д)
черкесский (прил.) – черсий
черкешенка (этн.) – черс||е (-ий) (й, б)
чёрная дыра (астр.) – седкъий дóвче (-наш) (й, й)
чернение – Ӏаьрждар (д)
чернёный (прил.) – Ӏаьрждаь
чернеть – Ӏаьрждала
черника (бот.) – елла (-ш) (й, й)
чернила – шаькъа (д)
чернильница – шаькъалоатторг (-аш) (й, й)
чернильный (прил.) – шаькъá
чернить – Ӏаьржде
черничный (прил.) – еллай
черно-белый (прил.) – Ӏаьржа-кӀай
чернобурка (зоол.) – Ӏаьржа цхьогал (-аш) (д, д)
черно-бурый (прил.) – Ӏаьржа-бора
чернобыльник (бот.) – сагалбуц (й) // оагарбуц (й)
черноглазый (прил.) – Ӏаьржа бӀаргаш дола
Черногория – Ӏаьржлоаме (й)
черногорец (этн.) – Ӏаьржалоамаро (-й) (в, б)
черногорка (этн.) – Ӏаьржалоамаро (-й) (й, б)
черногорский (прил.) – Ӏаьржалоамарой
Чёрное море – Ӏаьржа форд (б)
чернозём – Ӏаьржа лаьтта (д)
чернокожий (прил.) – Ӏаьржа
чернолесье – гӀа дола хьу (й)
черноморский (прил.) – Ӏаьржача форда
чернплодный (прил.) – Ӏаьржа сом бола
чернослив (бот.) – Ӏаьржа хьач (-аш) (б, б)
чернота – Ӏаьржал (й)
чернотелка (зоол.) – Ӏаьржа чоапилг (-аш) (й, й)
чёрный (прил.) – Ӏаьржа
черным-черно (нареч.) – кӀор сáнна Ӏаьржа
черныш (зоол.) – Ӏаьржа хинбоабашк (-аш) (й. й)
Ч 628
чернь – Ӏаьржхий (д)
чернявый (прил.) – хьатара
черпак – чам||и (-еш б, д)
черстветь (о хлебе) – докъадала
черстветь (становитпься чёрствым, грубым) – гӀожа хила
чёрствость (о хлебе) – декъа хилар (д)
чёрствость (грубость) – гӀожал (й)
чёрствый (о хлебе) (прил.) – екъа
чёрствый (грубый) (прил.) – гӀожа
чёрт – цӀ||áла (-олаш) (д, д)
черта – тáка (-ш) (д, д) // жӀáка (-ш) (д, д) // тхьмагӀа (-ш) (д, д)
чертвёртый (числ.) – диълагӀа
чертёж – такашца даьр (-аш) (д, д)
чертить – хьакха
чертополох (бот.) – Ӏазар (-аш) (й, й)
чёрточка – тáкилг (-аш) (д, д)
чесалка – ехк (-аш) (й, й)
чесание – алхар (д) // къáждар (д)
чёсаный (прил.) – аьлха // къаждаь
чесать (шерсть) – алха
чесаться – кӀомдала // мӀáраш хьакха
чеснок (бот.) – саьмарсаькх (-аш) (б, б)
чесночный (прил.) – саьмарсаькха
чесотка – гирз (д)
чесоточный (прил.) – гирз даьнна
чествование – сийдар (д) /
чествовать – лáрхӀа // сий де
честно (нареч.) – бакъ // тéшаме
честность – бакълувш хилар (д)
честный (прил.) – бакълув
честь – сий (д)
четверг – ера (д)
четвёрка – йи||ъ (-аш) (й, й)
четверо (числ.) – диъ
четвероногое (сущ.) – биъкогбарг (-аш) (й, й)
629 Ч
четвероногий (прил.) – биъ ког бола
четверостишье – биъмугӀ (-араш) (б, д)
четвёртый (числ.) – диълагӀа
четверть – диълагӀдар (д) // диълагӀа дáкъа
чётки – сулхьаш (д)
чёткий (прил.) – къоасталуш дола
чётко (нареч.) – къоасталуш
чёткость – къоасталуш хилар (д)
чётность – шиннéна дéкъалуш хилар (д)
чётный (прил.) – шиннéна дéкъалуш дола
четыре (числ.) – диъ
четырежды (нареч.) – диазза
четыреста (числ.) – диъ бӀаь
четырёхгодичный (прил.) – диъ шу дола // диъ шера бола
четырёхгодовалый (прил.) – диара // диъ шу даьнна
четырёхгранник – биъсабарг (-аш) (й, й)
четырёхгранный (прил.) – биъ са бола
четырёхдневный (прил.) – диъ денна дола
четырёхзначный (прил.) – йиъ дагаргах латта
четырёхклассный (прил.) – йиъ класс йола
четырёхкратный (прил.) – диазза хйнна
четырёхлетие – диъ шу (д) // диъ шу дизар (д)
четырёхлетний (прил.) – диъ шу даьнна // диъ шу дола
четырёхместный (прил.) – йиъ моттиг йола
четырёхпалый (прил.) – биъ пӀелг бола
четырёхсложный (грамм.) – диъ дешдакъа дола
четырёхсотлетний (числ.) – диъ бӀаь шу даьнна
четырёхсотый (числ.) – диъ бӀоалагӀа
четырёхсторонний (числ.) – йиъ оагӀув йола
четырёхтысячный (числ.) – диъ эзарлагӀа
четырёхугольник – биъсабарг (-аш) (й, й)
четырёхугольный (прил.) – биъ са бола
четырёхцветный (прил.) – биъ бос бола
четырёхэтажка – йиъгӀатъярг (-аш) (й, й)
четырёхэтажный (прил.) – йиъ гӀат йола
Ч 630
четырнадцатый (числ.) – дийттлагӀа
четырнадцать (числ.) – дийтта
чех (этн.) – чéх||е (-ий) (в, б)
Чехия – Чéхий мохк (б) // Чехехье (й)
чехлить – ботт тӀабóла
чехол – б||отт (-éтташ) (б, д)
чечевица (зоол.) – шокилг (-аш) (д, д) // зоазо (-й) (д, д)
чеченец (этн.) – нохче (-й) (в, б)
чеченка (этн.) – нохче (-й) (й, б)
чеченский (прил.) – нохчий
чечётка (зоол.) – вирмерӀург (-аш) (д, д)
Чечня – Нохчиче (й) // Нохчий мохк (б)
чешка (этн.) – чéх||е (-ий) (й, б)
чешский (прил.) – чéхий
чешуйчатый (прил.) – чӀораш дола
чешуя – чӀораш (д)
чибис (зоол.) – хинбоабашк (-аш) (й, й)
чиж (зоол.) – кхорбӀилг (-аш) (д, д)
Чили – Чили (й)
чилиец (этн.) – чилхо (-й) (в, б)
чилийка (этн.) – чилхо (-й) (й, б)
чилийский (прил.) – чилхой
чинара – поп (-аш) (й, й)
чинаровый (прил.) – попá
чинить (ремонтировать) – тоаде
чинить (препятствие, скандал) – дáккха // де
чиновник – гӀулакхче (-наш) (в, б)
чиновнический (прил.) – гӀулакхчий
чирей – цӀолак (-аш) (й, й)
чироки (этн.) – чирок||е (-ий) (в, й, б)
чирок-свистунок (зоол.) – шокьéттарг (-аш) (й, й)
чирок-трескунок (зоол.) – къаркъарг (-аш) (й, й)
численный (прил.) – таьрахьий
числительное – таьрахьд||ош (-ешáш) (д, д)
числить – лáрхӀа
631 Ч
числиться – лоархӀаш хила
число – таьрахь (-аш) (д, д)
числовой (прил.) – таьрахьа
чистить – цӀенде
чиститься – цӀендала
чистка – цӀендар (д)
чисто (нареч.) – цӀена
чистокровный (прил.) – цӀена фу дола
чистокровный (конь) (прил.) – гила (говр)
чистоплотность – цӀенал (й) // цӀена хилар (д)
чистоплотный (прил.) – цӀена // цӀена лéла
чистопробный (прил.) – цӀена (говр)
чистосердечность – догцӀенал (й)
чистосердечный (прил.) – догцӀена
чистота – цӀенал (й)
чистый (прил.) – цӀена
читатель – дéшархо (-й) (в, б)
читательница – дéшархо (-й) (й, б)
читать – дéша // Ӏодéша
чих – Ӏаршинг (-аш) (д, д)
чихание – Ӏаршингаш дáхар (д)
чихать – Ӏаршингаш дáха
чихнуть – Ӏаршинг дáккха
член (группы) – доакъашхо (-й) (в, й, б)
член (тела) – маьже (-наш) (й, й)
Чми (пос.) – Чим (й)
чомга (зоол.) – йóккха гӀáжабоабашк (-аш) (й, й)
чрево – гийг (-аш) (й, й)
чрезмерно (нареч.) – сов тӀех
чрезмерный (прил.) – сов тӀех дола
чтение – дéшар (д)
чтец – дéшархо (-й) (в, б)
чтить – лархӀа // хам бе
чтица – дéшархо (-й) (й, б)
что – фу
Ч 632
чтобы (союз) – духьа
что-либо (мест.) – цхьа // моллагӀа
что-нибудь (мест.) – цхьа // моллагӀа // фухха // фуннагӀа
что-то (мест.) – цхьа хӀама
что-то (нареч.) – кӀеззига-дукха // гаргга// сендухьа а да хац
чуб – кӀ||удж (-óвжамаш) (б, д)
чубатый (прил.) – кӀудж бола
чуваш (этн.) – чуваш||е (-ий) (в, б)
Чувашия – Чувашой мохк (б) // Чувашехье (й)
чувашка (этн.) – чуваш||е (-ий) (й, б)
чувашский (прил.) – чуваший
чувственность – хоалуш хилар (д)
чувственный (прил.) – хоалуш дола
чувствительность – хоалуш хилар (д)
чувствительный (прил.) – хоалуш дола
чувство – хоадалар (д)
чувствовать – хоадала
чувствоваться – хоалуш хила
чувяк – маьч||и (-еш) (й, й) // хулч||и (-еш) (й, й)
чугун – чон (д)
чугунный (прил.) – чóна
чугунолитейный (прил.) – чон лоаладу
чудак – тáмаш йола саг (нах) (в, б)
чудачество – хьаькъал доацаш хилар (д) // тамаш йолаш хилар (д)
чудеса – тáмаш (й) // Ӏалаьмат (-аш) (д, д)
чудесный (прил.) – тáмаш йола
чудить – хьаькъал доаца хӀамаш лéладе
чудиться – хéтадала
чудище – унзарал (-аш) (й, й)
чудно (нареч.) – тáмаш йолаш
чудной (прил.) – тáмаш йолаш
чудный (прил.) – бакъахьара // хоза // дика
чудо – тáмаш (й) // Ӏалаьмат (-аш) (д, д)
чудовище – унзарал (-аш) (й, й)
чудовищный (прил.) – унзара
633 Ш
чудом (нареч.) – тáмашийна
чужак – наьха саг (нах) (в, б) // тӀа||вена саг (-баьхка нах) (в, б)
чужбина – пáне (й) // пáна м||охк (-ехкаш) (б, д)
чуждаться – юстара лéла // хийравáла
чуждый (прил.) – хийра // тарлуш доаца
чужой (прил.) – наьха // хийра
Чукотка – Чукчехье (й) // Чукчий мохк (б)
чукотский (прил.) – чукчий
Чукотское море – Чукчий форд (б)
чукча (этн.) – чукч||е (-ий) (в, б)
чукчанка (этн.) – чукч||е (-ий) (й, б)
чулан – кӀибиск (аш) (д, д)
чулок – пазат (-аш) (й, й)
чума (мед.) – миха у (д)
чумазый (прил.) – бӀеха // мӀадаш ваьккха
чумной (прил.) – миха у кхийтта // миха у дола
чурбан – гударг (-аш) (й, й)
чурек – сискал (-аш) (й, й)
чуткий (прил.) – саькха // фийла // саьма
чутко (нареч.) – саькха // фе
чуткость – фел (д) // фе хилар (д) // саькха хилар (д)
чуточка (нареч.) – кӀеззига
чуть (нареч.) – кӀезига
чутьё – хадж яккхар (д) // сакхéр (д)
чучело – мунда (-ш) (й, й)
чушь – пáйдан доацар (-аш) (д, д)
чуять – сакхé
Ш
шаблон – кеп (й)
шавка – жӀалиг (-аш) (д. д)
шаг – гӀа (б)
шагать – гӀа бáха
шагающий (прич.) – гӀа боаха
Ш 634
шагнуть – Ӏолóвза
шагом (нареч.) – бóларагӀ
шайка – ординг (-аш) (й, й)
шайтан – шáйтӀа (-ш) (д, д) // цӀ||áла (-óлаш) (д, д)
шакал (зоол.) – чхьáгӀалкх (-аш) (й, й) // цӀувз||и (-еш) (й, й)
шалаш – бу (-наш) (й, й)
шалить – харцахьа лéла
шаловливость – харцахьа лéлар (д)
шаловливый (прил.) – харцахьа лéла
шалость – лóвзар дар (д)
шалун – харцахьа лéлар (-аш) (в, б)
шалунья – харцахьа лéлар (-аш) (й, б)
шалфей – маремб||уц (-аьцаш) (й, й)
шаль – кóртал||и (-еш) (д, д) // шóвлакх (-аш) (д, д)
Шан (г.) – Шанлоам (б)
шанс – хьал (д) // таро (й) // догдоахилга (д)
шапка – кий (-наш) (й, й)
шапочный (прил.) – кийна
шапсуг (этн.) – шапсигӀ||е (-ий) (в, б)
шапсугский (прил.) – шапсигӀий
шапсучка (этн.) – шапсигӀ||е (-ий) (й, б)
шар – бур (-аш) (й, й)
шариат – шарӀа (д)
шарик – бурилг (-аш) (й, й)
шарик (надуваемый) – ахкарг (-аш) (д, д)
шариковый (прил.) – бурилгий
шарманка – тӀараска (-ш) (й, й)
шарманшик – тӀараска локхар (-аш) (в, б)
шаровары – шарбал (-аш) (й, й)
шаровидный (прил.) – бура хьисапе // герга
шаровой (прил.) – бура
шаробразный (прил.) – бура хьисапе // герга
шарф – шóвлакх (-аш) (д, д)
шатание – эгадар (д) // теркадар (д)
шатать – эгаде // теркаде
635 Ш
шататься – эга // терка
шатающийся (прич.) – эгаш дола
шатёр – чаьтар (-аш) (д, д)
шаткий (прил.) – эга // эгаш дола
шаткость – эгаш хилар (д)
шафер – найца новкъост (-ий) (в, б)
шах – шах (-аш) (в, б)
шахин (зоол.) – кéра лаьча (-ш) (д, д)
шашка – т||ур (-óвраш) (д, д)
шашист – жӀáках ловзар (-аш) (в, б)
шашки (игра) – жӀáкаш (й)
шашлык – шоашилг (-аш) (д, д)
швартовагь – дӀатасса
шварговаться – дӀатóссадала
швед (этн.) – свен||е (-ий) (в, б)
шведка (этн.) – свен||е (-ий) (й, б)
шведский (прил.) – свений
швейцарец (этн.) – шувцархо (-й) (в, б)
Швейцария – Шувцархой мохк (б) // Шувцарехье (й)
швейцарка (этн.) – шувцархо (-й) (й, б)
швейцарский (прил.) – шувцархой
Швеция – Свений мохк (б) // Свенехье (й)
швея – тегархо (-й) (й, б)
швы (мн. ч.) (мед.) – таьш (д)
швырнуть – кхосса // дӀакхосса
швыряние – кхувсар (д) // дӀакхувсар (д)
швырять – кхувса // дӀакхувса
швыряться – кхувса // вӀаши кхувса
шевелить – хьéде // хьоаде
шевелиться – хьéдала // хье
шейный (прил.) – фоартан
шейх – шайх (-аш) (в, б)
шейка – къамарг (-аш) (й, й)
шейка (анат.) – йиткъига моттиг (й)
шёлк (ткань) – даьр||и (-еш) (д, д)
Ш 636
шёлк (пряжа) – чилла (д)
шёлк (волокно) – геж (д)
шелковица – дитткомар (-аш) (й, й) // дитт (-аш) (й, й)
шелковод – саллараш леладер (-аш) (в, й, б)
шелководство – саллараш леладар (д)
шёлковый (прил.) – даьре
шелкопряд (зоол.) – саллар (-аш) (б, д)
шёлкопрядение – геж хьувзар (д) // чилла хьувзар (д)
шёлкопрядильный (прил.) – чилла хьувза
шелохнуть – мéттагӀхьоаде
шелохнуться – мéттагӀхьá
шелудивый (прил.) – чагаргаш яьнна
шелуха – чӀибал (-аш) (й, й) // чич (д) // чӀор (д)
шелушение – чӀормадáккхар (д) // чӀормадáлар (д) // чич хьáр (д)
шелушить – чӀормадáккха
шелушиться – чӀормадáла // чич хьá
шёпот – шорттига лер (д)
шёпотом (нареч.) – шорттига
шептать – шорттига ле
шептаться – шорттига дувца
шеренга – мугӀ (-араш) (б, д)
шероховатость – кхартматтане хилар (д) // шоага хилар (д) // гӀоргӀа хилар (д)
шероховатый (прил.) – кхартматтане // гӀоргӀа // шоага
шерсть – тха (д)
шерсть (готоввая к прядению) – корх (д)
шерстяной (прил.) – аьханга // тхан
шершавость – кхартматтане хилар (д) // шоага хилар (д) // гӀоргӀа хилар (д)
шершавый (прил.) – шоага // кхартматтане // гӀоргӀа
шершень (зоол.) – бомбар (-аш) (й, й)
шест – гӀуркх (-аш) (б, д) // бéкъа (-ш) (б, д)
шест (надмогильный) – холлам (-аш) (б, д) // аламбéкъа (-ш) (б, д)
шествие – нах болабалар (д)
шествовать – болабала
шестёрка – ялх (-аш) (й, й)
шестёрка (в картах) – ялхбӀалг (-аш) (й, й)
637 Ш
шестеро (числ.) – ялх
шестигранник – ялх оагӀув яр (-аш) (й, й)
шестигранный (прил.) – ялх оагӀув йола
шестидесятилетие – кхóвзткъа шу дизар (д)
шестидесятилетний – кхóвзткъа шу даьнна
шестидесятитысячный (числ.) – кхóвзткъа итт эзарлагӀа
шестидесятый (числ.) – кхóвзткълагӀа
шестидневный (числ.) – ялх ден
шестикратный (числ.) – ялхазза даь
шестилетний (числ.) – ялх шу дола
шестимесячный (числ.) – ялх бутт бола
шестинедельный (числ.) – ялх кӀира бола
шестисотый (числ.) – ялх бӀоалагӀа
шеститысячный (числ.) – ялх эзарлагӀа
шестиугольник – ялхсабарг (-аш) (й, й)
шестиугольный (прил.) – ялх са бола
шестиэтажка (прил.) – ялхгӀатъярг (-аш) (й, й)
шестиэтажный (прил.) – ялх гӀат йола
шестнадцатилетие – ялхáйтта шу дизар (д)
шестнадцатый (числ.) – ялхáйттлагӀа
шестнадцать (числ.) – ялхáйтта
шестой (числ.) – ялхлагӀа
шестой раз – ялхазлагӀа
шесть (числ.) – ялх
шестьдесят (числ.) – кхóвзткъа
шестьдесят тысяч (числ.) – кхóвзткъа итт эзар
шесть раз – ялхазза
шестьсот (числ.) – ялхбӀаь
шестью (нареч.) – ялхазза
шея (анат.) – фоарт (-аш) (й, й) // яӀ (-аш) (д, д)
шиворот – кач (-амаш (б, д) // качмат (-аш) (д, д)
шизофреник – хӀаькъал талха саг (нах) (в, б)
шизофреничка – хӀаькъал талха саг (нах) (й, б)
шизофрения – хӀаькъал талхар (д)
шикарно (нареч.) – тӀехьдика
III 638
шикарный (прил.) – тӀехьдика
шило – юв (овраш) (й, й)
шилоклювка (зоол.) – ювзӀок (-арч) (й, й)
шилохвост (зоол.) – цӀог ира боабашк (-аш) (й, й)
шина (накладываемая при переломе кости) – зиппар (-аш) (д, д)
шиншилла (зоол.) – чинча (-ш) (й, й)
шип (цветка) – зиза кӀарцхал (-аш) (д, д)
шиповник (куст) (бот.) – хьандар (-аш) (б, б)
шиповник (плод) (бот.) – хьандарг (-аш) (б, б)
ширина – шóрал (й)
ширить – шерде
ширица (бот.) – татам (-аш) (б, б)
широкий (прил.) – шéра
широко (нареч.) – шéра
широкогрудый (прил.) – шéра нáкха бола
широкоизвестный (прил.) – нáха вóвзаш вола // нáха ховш дола
широкозахватный (прил.) – шéра хьалоацаш йола
ширококрылый (прил.) – шéра ткъáмаш дола
ширококостный (прил.) – шéра тӀехк йола
широколиственный (прил.) – шéра гӀа дола // гӀа-шера
широколицый (прил.) – шéра юхь йола
широколобый (прил.) – шéра хьажа дола
широконоска (зоол.) – зӀок шéра боабашк (-аш) (й, й)
широконосый (прил.) – шéра мераж йола
широкоплечий (прил.) – шéра белаж йола
широкополый (прил.) – шéра гом бола
широкорот (зоол.) – бат шéра сийнхьазилг (-аш) (д, д)
широкорядный (прил.) – хийра мугӀараш дола
широкохвостка (юол.) – шéрацӀогдарг (д)
широта – шóрал (й)
широтный (прил.) – шóрала
шитый (прил, прич.) – тийга
шить – тéга
шитьё – тéгар (-аш) (д, д) // тéгаш йола хӀама (-ш) (й, й) // мáха бáккхар (д)
шишка (еловая, сосновая) – чéтакотинг (-аш) (й, й)
639 Ш
шишка (на теле) – б||ог (-егáш) (й, й)
шишковатый (прил.) – бегáш ягӀаш
шкатулка – кӀопилг (-аш) (й, й)
шкаф – ишкап (-аш) (й, й)
шкаф (посудный) – пхьéгӀашлоатторг-ишкап (-аш) (й, й)
шкворень – юкъаргӀа (-ш) (й, й)
школа – ишкол (-аш) (й, й)
школьник – дéшархо (-й) (в, б)
школьница – дéшархо (-й) (й, б)
школьный (прил.) – ишкóлан
шкура – н||ихь (-ахьараш) (д, д) // цӀóка (-ш) (д, д)
шкурничество – йоакхал (й) // цӀаьрматал (й)
шкурный (прил.) – йоакхала // цӀаьрматала
шлак – пхьоалбид (б)
шлем – тагӀ (-аш) (й, й) // тадж (-аш) (й, й)
шлёпать – дéтта
шлея (часть сбруи) – танакх (-аш) (й, й)
шлея (широкие лямки, заменяющие хомут) – тайжаш (й)
шлюпка – мӀараш-кéмилг (-аш) (д, д)
шляпа (войлочная) – мáнгалкий (-наш) (й, й) // бӀéгӀинга кий (-наш) (й, й)
шмелиный (прил.) – бурилгмозий
шмель (зоол.) – бурилгмоз||а (-ий) (б, д)
шнур – тӀӀирг (-аш) (й, й)
шнуровать – тӀӀиргаш дӀаéхка
шнурок – тӀӀирг (-аш) (й, й)
шов – ов (-наш) (д, д)
шок – шокъ (й)
Шолхи (пос.) – Шолх (й)
шомпол – чӀий (-наш) (б, д)
шомпольный – чӀийна
шорох – шарх (д)
шорты – лоаца хач||и (-еш) (й, й)
шотландец (этн.) – шатӀландхо (-й) (в, б)
Шотландия – ШатӀландхой мохк (б) // ШатӀландехье (й)
шотландка (этн.) – шатӀландхо (-й) (й, б)
Ш 640
шотландский (прил.) – шатӀландхой
шприц – м||áха (-аьхий) (б, д)
шпулька – чӀий (-наш) (б, д)
шрам – муа (-ш) (б, д)
штамп – махьар (-аш) (д, д)
штанина – гоаз (-аш) (д, д) // хаче гӀо (-ш) (д, д)
штиль – мух сацар (д)
штопанный (прил.) – тийга // цхарал баь
штопанье – тéгар (д) // цхарал бар (д)
штопать – тéга // цхарал бе
шторм – дарз (д)
штормовой (прил.) – дарз дола
штраф – гӀод (д)
штрафовать – гӀод тóха
штрипка (тесёмка, проходящая под ступнёй и оттягивающая край штанины или
гетры) – кхоакхалгӀа (-ш) (й, й)
штрих – диткъа тáка (-ш) (д, д)
штриховать – диткъа тáкаш хьакха
штрихока – диткъа тáкаш хьакхар (д)
штука – цаӀ (й) // цхьа хӀама (й)
штукатур – хьоахаш вар (бараш) (в, б)
штукатурить – хьáха
штукатурка – хьáхар (д)
штукатурщица – хьоахаш яр (бараш) (й, б)
штурм – чухьéлхар (д)
штурмовик – дӀарзхо (-й) (в, б)
штык – гéбагӀа (-ш) (й, й) // гемакх (-аш) (б, д)
штыковый (прил.) – гéбагӀá // гéмакхá
штырь – юкъаргӀа (-ш) (й, й)
шуба – кетар (-аш) (й, й)
шуба (из меха) – бекх (-аш) (б, д)
шум – гӀар (-аш) (й, й) // Ӏимад (-аш) (й, й) // тата (-ш) (д, д)
шуметь – гӀар е
шумно (нареч.) – гӀар еш
шумный (прил.) – гӀаре // гӀар ю // гӀарах латта
641 Щ
шумовка – чопбоахарг (-аш) (б, д) // чопъийберг (-аш) (б, д)
шумящий (прич.) – таташ ду
шурин – уст-в||оша (-ежарий) (в, б)
шустрый (прил.) – кадай // коача
шут – жуккарг (-аш) (в, б)
шутить – бéгаш бе
шутка – бег (-аш) (б, б) // бегаш (б) // текхораш (й)
шутливо (нареч.) – бéгашта
шутливый (прил.) – бéгаш бу
шутник – сакъердаме саг (нах) (в, б) // бéгаш бола саг (нах) (в, б)
шуточный (прил.) – бéгашта дола // бéламе
шутя (нареч.) – бéгашта
шхуна – михакéма (-ш) (д, д)
щ
щавелевый (прил.) – мисторгий
щавель (бот.) – мисторг (-аш) (й, й)
щадить (от слова пощада) – къахéта
щадить (беречь) – лораде // кхóде
щебень – аьта жагӀа (б)
щегол (зоол.) – цӀариньг (-аш) (д, д)
щеголиха (зоол.) – кхал цӀариньг (-аш) (д, д)
щедро (нареч.) – камаьрша
щедрость – камоаршал (й)
щедрый (прил.) – камаьрша
щека – басилг (-аш) (й, й)
щеколда – загал (-аш) (б, д)
щекотание – гӀадагӀилгаш дáхар (д)
щекотать – гӀадагӀилгаш дáха
щекотка – гӀадагӀилг (-аш) (д, д)
щекотливый (прил.) – гӀадагӀилгаш доалаш вола
щелевой (прил.) – хийра
щёлка – хийра моттиг (й)
щёлкать – пӀелг бéтта
Щ 642
щёлок – кхайокъ (й)
щёлочь – кха (д)
щель – хийра моттиг (-аш) (й, й) // хийро (-ш) (й, й)
щель (голосовая) (анат.) – багара хийро (й)
щемить – Ӏувда // вӀашкакъовла
щемящий (прил.) – Ӏувдаш дола
щенок (зоол.) – кӀ||áза (-аьзий) (й, й) // кӀазилг (-аш) (й, й)
щенок-самец (зоол.) – пхьаркӀ||áза (-аьзий) (й, й)
щенок-самка (зоол.) – зудкӀ||áза (-аьзий) (й, й)
щенячий (прил.) – кӀáзилгий // кӀаьзий
щепа – шолх (-аш) (д, д)
щепка – кӀарг (-аш) (д, д) // л||ич (-ачараш) (б, д) // цӀарг (-аш) (й, й) // цӀогарг
(-аш) (й, й)
щепотка – цинца (-ш) (й, й)
щербатый (прил.) – кхартматтане
щетина – морса чош (д)
щетинка (мед.) – ханжабáккхар (д)
щетинник (бот.) – сух (д)
щётка (одёжная) – чошк (-аш) (й, й)
щётка (зубная) – царгашцӀенъерг (-аш) (й, й)
щиколотка // лодыжка (анат.) — хьакхинг (-аш) (й, й)
щипание – къаждар (д) // мустдар (д)
щипанный (прил.) – къаждаь // мустдаь
щипать – мӀарилгаш ехка // мустде
щипаться – мӀарилгаш ехка // мӀарилг йолла
щипцы – моарзагӀа (-ш) (б, д)
щит – гӀал (-аш) (д, д) // гӀалтурс (-аш) (д, д) // турс (-аш) (д, д) // тӀорч (-ий) (д, д)
щит (кожаный) – нахьаратурс (-аш) (д, д)
щит (железный) – аьшкатурс (-аш) (д, д)
щит (бронзовый) – борзатурс (-аш) (д, д)
щука (зоол.) – моджчкъаьр||а (-ий) (б, д)
щупальце (зоол.) – (садоаллача хӀаман) мекх (-аш) (д, д)
щупать – кулг тӀадилла // кулгаш дéтта
щуплый (прил.) – заьлза
щурить – бӀаргаш теӀаде
643 Э
щуриться – бӀаргаш теӀаде
щурка (зоол.) – жалкъорг (-аш) (й, й)
Э
эвен (этн.) – эвен||е (-ий) (в, б)
эвенк (этн.) – эвенк||е (-ий) (в, б)
эвенка (этн.) – эвен||е (-ий) (й, б)
эвенкийка (этн.) – эвенк||е (-ий) (й, б)
эвенкийский (прил.) – эвенкий
эвенский (прил.) – эвений
Эгейское море – Аьге форд (б)
Эгикал (пос.) – Аьгекхаьл (й)
эдельвейс (бот.) – хьовча (-ш) (д, д)
эй (межд.) – хӀай
Экажево (пос.) – Экажакъонгий-Юрт (й)
Эквадор – Эквадор (й)
эквадорец (этн.) – эквадорхо (-й) (в, б)
эквадорка (этн.) – эквадорхо (-й) (й, б)
эквадорский (прил.) – эквадорхой
Экватор – Лаьтта дéкъа тáка (д)
экзема (мед.) – кӀомдар (д)
экономить – кхóде
экономия – кхом (б)
экономно (нареч.) – кхóдеш
экономный (прил.) – кхóдеш вола
экскаватор – лаьттаоахкарг (-аш) (й, й)
эксперт – ховр (-аш) (в, й, б)
экспертиза – тахкар (-аш) (д, д) // тохкам (-аш) (б, д)
эксплуатировать (кого-то) – доацаде
эксплуатировать (использовать) – пáйда эца
экстаз – шокъ (й)
экстренно (нареч.) – гéттара сиха
экстренность – гéттара сиха хилар (д)
экстренный (прил.) – гéттара сиха дола
Э 644
Элам – Ӏелоаме (й)
эламиец (этн.) – Ӏелоамхо (-й) (в, б)
эламийка (этн.) – Ӏелоамхо (-й) (й, б)
эламийский – Ӏелоамхой
элегантно (нареч.) – товш
элегантность – товш хилар (д)
элегантный – товш дола
Элиста (пос.) – АьластӀе (й)
Эльбрус (г.) – Аьлбоарз (б)
Эльзас – Эльзас (й)
эльзасец (этн.) – эльзасхо (-й) (в, б)
эльзаска (этн.) – эльзасхо (-й) (й, б)
эльзаский (прил.) – эльзасхой
Эльхотово (пос.) – ЙоалхотӀе (й)
Эльхотовские Ворота -АргӀа НаӀараш (й)
эмалированный (прил.) – сирдаьккха
эмаль – сир (д)
эмансипация – шоай лоӀаме битар (д)
эмансипировать – шоай лоӀаме бита
эмансипироваться – шоай лоӀаме хила
эмбарго – соцадар (д)
эму (зоол.) – астрáлера вáмпал-кóтам (-аш) (й, й)
энергичный (прил.) – хьинаре // хьинар долаш
энергия – хьинар(д)
эпидемия – у (-наш) (д, д)
эпоха – зáма (-ш) (й, й) // ха (-наш) (й, й)
эра – зáма (-ш) (й, й)
эргативный падеж (грамм.) – дера дожар (д)
эрзя (этн.) – эрз||е (-ий) (в, й, б)
эрзянский (прил.) – эрзий
эскимос (этн.) II инуит (этн.) – эскимо (-й) (в, б)
эскимоска (этн.) П инуитка (этн.) – эскимо (-й) (й, б)
эскимосский (прил.) П инуитский (прил.) – эскимой
эскорт – ха(д)
эскортный (прил.) – ха деш дола
645 Ю
эстонец (этн.) – эст||е (-ий) (в, б)
Эстония – Эстий мохк (б) // Эстехье (й)
эстонка (этн.) – эст||е (-ий) (й, б)
эстонский (прил.) – эстий
эта – ер (-аш) (й, б) // из (уж) (й, б)
этаж – гӀат (-аш) (й, й)
эталон – боарам (-аш) (б, д)
этап – мур (-аш) (й, й)
этикет – хоза гӀулакх (д)
этногенез – къам хьадалар (д)
этнос – къам (-аш) (д, д)
это – ер (-аш) (б, д) // из (уж) (б, д)
этот – ер (-аш) (в, б) // из (уж) (в, б)
эфес – мукъ (-араш) (б, д)
эфиоп (этн.) – хӀабиш||е (-ий) (в, б)
Эфиопия – ХӀабишехье (й) // ХӀабиший мохк (б)
эфиопка (этн.) – хӀабиш||е (-ий) (й, б)
эфиопский (прил.) – хӀабиший
эхо – лувкхéр||а (-ий) (б, д)
эшелон – шалóн (-аш) (й, й)
Ю
ювелир – дошопхьар (-аш) (в, б)
юг – зӀилбухе (й) // къулбехье (й)
юго-восток – зӀилбухен-малхбоале (й) // къулбехьен-малхбоале (й)
юго-восточный (прил.) – зӀилбухен-малхбоалехьара // къулбехьен-малхбоале (й)
юго-запад – зӀилбухен-малхбузе (й) // къулбехьен-малхбузе (й)
юго-западный (прил.) – зӀилбухен-малхбузехьара // къулбехьен-малхбузехьара
южанин – къулбехьéра саг (нах) (в, б)
южанка – къулбехьера саг (нах) (й, б)
Южная Америка – ЗӀилбухера Америка (й).
Южная Африка – ЗӀилбухера Африка (й).
Южная Европа – ЗӀилбухéра Европа (й).
Южная Корея -ЗӀилбухера Силлойче (й) // ЗӀилбухера Силлой мохк (б)
Я 646
Южно-Китайское море – ЗӀилбухера Чинхой форд (б)
южный (прил.) – зӀилбухера // къулбехьера
Южный океан – ЗӀилбухéра океан (б)
Южный полярный круг – ЗӀилбухéра Го (б)
юкагир (этн.) – юкагиро (-й) (в, б)
юкагирка (этн.) – юкагиро (-й) (й, б)
юкагирский (прил.) – юкагирой
юла – маркъилг (-аш) (й, й)
юмор – бéлам (-аш) (б, д) // бег (-аш) (б, б) // бéгаш (б)
юмористический (прил.) – бéламе // бéгий
юность – къóнал (й)
юноша – къóна саг (нах) (в, б) // зӀамсаг (кагий нах) (в, б)
юношеский (прил.) – къóнача сага
юный (прил.) – къóна // зӀамига
юркий (прил.) – кадай
Я
я (мест.) – со (вай // тхо) (в, й, д)
ябеда – мотт бéттар (-аш) (в, й, б)
ябедничать – мотт бéтта
ябедничество – мотт бéттар (д)
яблоко – Ӏаж (-аш) (б, б)
яблоневый (прил.) – Ӏажий
яблоня (бот.) – Ӏаж (-аш) (б, б) // Ӏажий г||а (-аьнаш) (й, й)
яблочный (прил.) – Ӏажий
Ява – Ява-гӀайре (й)
яванец (этн.) – явхо (-й) (в, б)
яванка (этн.) – явхо (-й) (й, б)
яванский (прил.) – явхой
явиться – вá // тӀавóла // кхáча
явка – вáр
явление – хӀама (-ш) (д, д) // хилар (д)
явно (нареч.) – гуш // ховш
явный (прил.) – гуш дола // ховш дола
647 Я
явор (бот.) – лега (-ш) (й, й)
явственно (нареч.) – гуш // хоалуш // хозаш
явственный (прил.) – гуш дола // хоалуш дола // хозаш дола
явь – дар (д) // долаш дар (д)
ягдташ – (чарахьий) тӀорм||и (-еш) (б, д)
ягнёнок (зоол.) – Ӏ||аьхар (-оахарий) (б, д) // Ӏаьхарг (-аш) (б, д)
ягнёнок (зимнего окота) (зоол.) – Ӏóвлар (-аш) (б, д)
ягнёнок (весеннего окота) (зоол.) – хóвхар (-аш) (б, д) // хóвхарг (-аш) (б, д)
ягнёнок (детск.) (зоол.) – цухи-баӀашка (-ш) (б, д)
ягнобец (этн.) – ягӀно (-й) (в, б)
ягнобка (этн.) – ягӀно (-й) (й, б)
ягнобский (прил.) – ягӀной
ягнятник (зоол.) – можлар (-аш) (д, д)
ягнячий (прил.) – Ӏаьхара // Ӏоахарий
ягода (бот.) – комар (-аш) (й, й)
ягодица (анат.) – бух (б)
ягодичный (прил.) – бухá
ягодник (место) – комараш хула моттиг (-аш) (й, й)
ягодник (ягодный куст) (бот.) – комарий кӀотарг (-аш) (й, й)
ягодный (прил.) – комарий
яд – дохьаж (д)
ядовитость – дохьаж доаллаш хилар (д)
ядовитый (прил.) – дохьаж доалла
ядозуб (зоол.) – дохьаж-шолкъа (-ш) (й, й)
ядоносный (прил.) – дохьаж доалла
ядро – д||ог (-егаш) (д, д) // тӀум (й)
язва (мед.) – даӀа (-ш) (д, д)
язвенный (прил.) – дáӀа дола
язвительный (прил.) – Ӏотбáккхараш еш дола
язвить – Ӏотбаккхараш е
язык – м||отт (-етташ) (б, д)
языкастый (прил.) – къувсара тӀера // хабар дувцара тӀера
языковой (прил.) – мéтта
языкознание – моттхáр (д)
языкотворчество – мотткхоллар (д)
Я 648
языческий (прил.) – тарматхой
язычество – тарматал (д)
язычник – тарматхо (-й) (в, б)
язычница – тарматхо (-й) (й, б)
язычок (плети) – кӀаьд (-аш) (б, д)
язычок (отросток в середине заднего края мягкого нёба) (анат.) – лак (-аш) (д, д)
язычок (подвижная, одним концом укрёплённая пластина в различных
устройствах) – м||отт (-етташ) (б, д)
яичница – кхерзá фуаш (д)
яичный (прил.) – фуий
яйцевидный (прил.) – фуах тара
яйцо – фуъ (-аш) (д, д)
яйцо (тухлое) – лувсакх (-аш) (й, й)
якамара (зоол.) – гӀиргӀберг (-аш) (й, й)
якорь – кéман мӀáра (-ш) (б, д)
якут (этн.) – сахе (-ий) (в, б)
Якутия – Сахий мохк (б) // Сахехье (й)
якутский (прил.) – сахий
якутянка (этн.) – сахе (-ий) (й, б)
яловый (прил.) – Ӏаьхара
яма – кӀоаг (-арч) (б, д)
ямка – кӀоагилг (-аш) (б, д)
январский (прил.) – наджганцӀей бéтта
январь – наджганцӀей бутт (б)
Яндар (р.) – Яндархий (д)
Яндаре (пос.) -Яндаре (й)
Яндиево (пос.) – Яндакъонгий-Юрт (й)
японец (этн.) – японхо (-й) (в, б)
Япония – Японехье (й) // Японхой мохк (б)
японка (этн.) – японхо (-й) (й, б)
японский (прил.) – японхой
ярка (зоол.) – цӀенж||ий (-ерч) (б, д)
яркий (прил.) – къаьгá // сийрда
ярко (нареч.) – къаьггá // сийрда
яркость – къаьгá хилар (д) // сийрда хилар (д)
649 Я
ярмарка – базар (-аш) (й, й)
ярмо (деревянный хомут) – д||укъ (-óвкъаш) (д, д)
ярмо (бремя) – дукъ (д)
ярмо (иго) – гӀелал // холо
яровой (прил.) – бӀаьсти дув
яростный (прил.) – бирса
ярость – бирсал (й)
ярый (неистовый) (прил.) – дорхвéнна // эгӀазвахá
ярый (рьяный) (прил.) – чурваьнна
ясень (бот.) – къахььэст||и (-еш) (й, й)
ясли (кормушка для скота) – хьай (-ш) (д, д)
ясно (ярко) (нареч.) – сийрда
ясно (безоблачно) (нареч.) – йийкха // къаьга
ясно (понятно) (нареч.) – кхéташ да // ховш да // гуш да
ясность (яркость) – сийрда хилар (д)
ясность (безоблачность) – йийкха хилар (д) // къаьга хилар (д)
ясность (отчётливость) – гуш хилар (д) // кхéташ хилар (д) // ховш хилар (д)
яснотка (бот.) – жӀаленитт (-аш) (б, б)
ясный (яркий) (прил.) – сийрда
ясный (о небе) (прил.) – йийкхá // къаьга
ясный (отчётливый) (прил.) – гуш дола // кхéтадеш дола // ховш дола
яства – моака (д)
ястреб (зоол.) – кер (-аш) (д, д)
ястребиный (прил.) – кéра
ястреб-тювик (зоол.) – гӀиргӀа (-ш) (д, д)
ятаган – гоама шáлта (-ш) (й, й)
ячейка – улх (-аш) (й, й)
ячменный (прил.) – мукхá
ячмень (бот.) – мукх (б)
ячмень (на глазу) – бӀармцилг (-аш) (д, д)
ящерица (зоол.) – шолкъа (-ш) (й, й)
ящик – яынка (-ш) (й, й)
ящур – аьса (д)
ящурка (зоол.) – мелӀа (-ш) (д, д)
650
СПИСОК ИСПОЛЬЗОВАННОЙ ЛИТЕРАТУРЫ
БӀарахой Н., Коазой Н., Хайренаькъан Б. ПалгӀай-эрсийи терминий дошлорг. -
Магас, 2016.
ПалгӀай-эрсий дошлорг. (Под ред. Л.У. Тариевой). – Нальчик, 2009.
Киева З.Х. Лингвистическая терминология ингушского языка. – Махачка-
ла, 2015.
Коазой Н. Дийнаташи баьцовгӀаши (гӀалгӀай-эрсийи эрсий-гӀалгӀайи дошлор-
гаш). – Назрань, 2012.
Коазой Н. СедкъӀилман терминаш (гӀалгӀай-эрсийи эрсий-гӀалгӀайи дошлор-
гаш). – Назрань, 2015.
Коазой I. ПалгӀай метта ширача дешай дашхара дошлорьг. – Наьсаре, 2018.
Кодзоев Н.Д. Словарь компьютерных терминов. – Назрань, 2016.
Кодзоев Н.Д. Медицина: русско-ингушский словарь. – Назрань, 2019.
Комри Б., Халилов М. Словарь языков и диалектов народов Северного Кавказа.
- Лейпциг-Махачкала, 2010.
Куркиев А.С. ПалгӀай-эрсий дошлорг. – Магас, 2004.
Мальсагов З.К. Ингушская грамматика со сборником слов. – Владикавказ, 1925.
Мерешков С.А. ГӀалгӀай этнографически лексика. – Ростов-на-Дону, 2007.
Мерешкнаькъан С. ПалгӀай-эрсий юридически, боарама бокъон терминий лоа-
ца дошлорг. – Наьсаре, 2017.
Ожегов С.И., Шведова Н.Ю. Толковый словарь русского языка. Изд. 4. -
М., 2002.
Оздоев И.А. Русско-ингушский словарь. – М., 1980.
Оздоев И.А., Мациев А.Г., Джамалханов З.Д. ГӀалгӀай-нохчий-эрсий словарь. -
Грозный, 1962.
Подшивка детского журнала «СелаӀад» («Радуга»), 1986-2020 гг.
Эрсий-гӀалгӀай словарь. Юххьерча школенна. (Оттадаьр Х-Б. Муталиев). -
НохчгӀалгӀайпачхьалкхиздат. – Шолжа-гӀала, 1941.
Ма1§а§а п. I. Егку I §Ьа1§Ьа) I с1еăау 1и§Ьа1. – ОЬа1§Ьа) 1хáа1е1з1уо “Зегáа1о”. – Виго,
1929.
Г1хах п. М.О. ОЬа1§Ь-§Ьагаец11и§Ьае1. – Кгарас1гáа1. – 1927.
651
СОДЕРЖАНИЕ
Русский алфавит 3
Сокращения 4
Обозначения 4
А 5
Б 15
В 39
Г 86
Д ЮЗ
Е 124
Ж 126
3 133
И 162
Й 179
К 180
Л 214
М 227
Н 249
О 288
П 330
Р 451
С 492
Т 564
У 587
Ф 609
652
X 613
Ц 620
Ч 623
Ш 633
Щ 641
Э 643
Ю 645
Я 646
Список использованной литературы 650
Справочно-энциклопедическое издание
КОДЗОЕВ Нурдин Даутович
Русско-ингушский словарь
Редактор Р.Р. Хайрова
Сдано в набор 01.12.2020 г.
Подписано в печать 20.12.2020 г.
Формат 60x90/16. Бумага офсетная – 70 г/м2.
Гарнитура «Т1тез». Печать офсетная.
Усл.-печ. л. 41. Тираж – 500 экз.
Отпечатано в полном соответствии
с качеством предоставленного электронного
оригинал-макета
Отпечатано: ИП Швец Н.А. (типография «Лаки Пак»).
344013, г. Ростов-нá-Дону, ул. Мечникова, 112,
тел. (863) 256-77-40, 256-77-90. Заказ № 660.