Чацьверты год крызісу ў Польшчы - Ленскі Ю.

Author: Ленскі Ю.
Tags: польша гісторыя польшчы палітычны крызіс палітыка
Year: 1932
Similar
Аб клясавай барацьбе ў Заходняй Беларусі ў часы Беларускай Сялянска-Работніцкай Грамады
Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Том 3
Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Том 1
Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Том 4
Text
                    1 польшчы
л;артмдссэнтар
ДВВ
Ю. ЛЕНСКІ
ЧАЦЬВЕРТЫ ГОД КРЫЗІСУ
Ў польшчы
ДЗЯРЖАЎНАЕ ВЫДАВЕЦТВА БЕЛА^СІ
ПАРТМАССЭКТАР
МЕНСК	1932
Літвраўха А. Зіміянкв
Тпрвдактар 1. Мілвшкк
Корактар В. Вірыла
Здана ў друкарню 21/111—32 г.
Падпісана да друку 20/ІУ—32 г.
?| 4 2 0 0 9
Зака* № 811.
5.000 »к«.	(2і/3 а^к.) Уп. Галаўлітбелу № а 274.
Друкарпя імя ('г .л.ня.
1. ПРОЛЕТАРЫЯТ ПОЛЫНЧЫ НАПЯРЭДАДНІ ВЯЛІКІХ БАЁЎ
Характэрнай рысай сучаснага становішча ў Полыпчы зьяўляецца
паскораны тэмп нарастаньня прадпасылак рэволюцыйнага крыжісу.
На аснове рэзкага абвастрэньня экономічнага крызісу разгорт-
ваюцца клясавыя баі, якія адзначаюцца ўпорствам і высокай сту-
пеньню бояздольнасьці мас, частым паўтарэньнем забастовак у адяэй
і тэй-жа галіне прамысловасьці або на адных і тых-жа прадпрыем-
ствах.
Экономічны крызіс у Полыпчы дасягнуў выключнай вострасьці.
Ен ахапіў усе галіны гаспадаркі, сапхнуўшы ў бяздоньне галечы
мільённыя масы працоўных.
Вытворчасьць сродкаў вытворчасьці ўпала на 50 проц. у параў-
наньні з 1928 г. Падзеньне англійскага фунта і нястрыманая та-,_
можанная вайна ў капіталістычных краінах моцнаўдарылі па асноўных 1
галінах польскага прамысловага экспорту (вугаль, цынк і т. д.).
Продукцыя жалеза ў мінулым годзе ўпала на 40 проц. Рад жалезвых
і цынкавых руднікоў затоплен.
У гэтым годэе не назіраецца нават сэзоннага зімняга ажыў-
леньня ў вугольнай прамысловасьці. У горнай прамысловасьці, і
перш за ўсё ў мэталюргіі, эакрываецца шахта за шахтай, завод за
заводам. Хімічныя эаводы, таксама як і мэталяапрацоўчыя працуюць
амаль выключна для ваенных мэт.
Адначасова паглыбляецца аграрны крыэіс. Цэны на с.-г. про-
дукты ўпалі ў параўнаньні з 1927 г. на 40 проц. Сялянскія масы
прадаюць за бясцэнак сваю жывёлу для пакрыцьця вялізарнай
запазычанасьці, для ўплаты падаткаў. Кабальная запазычанасьць
дробных і сярэдніх сялянскіх гаспадарак расьце з кожным днём.
Усё астрэй адчуваецца ф’нансавы і крэдытны крызіс. Гвты
крыэіс праяўляецца ў рэзкім скарачэньні крэдытаў, якія атрымлі-
ваюцца прамысловасьцю ад дзяржаўных і прыватных банкаў, I
выклікае  амаль поўнас прыпыненьне накапленьня, банкруцтва
3
цвлага радў буйных прамысловых прадпрыемстваў, параліч цэлых
галін прамысловасьці, далейшае абвастрэньне аграрнага крызісу.
Беспрацоўе ахватвае ў даны момант па крайняй меры палавіну
прамысловага і сельскагаспадарчага пролетарыяту. Паводле офі-
цыяльных, яўна зьменшаных статыстычных даных, колькасьць
зарэгістраваных беспрацоўных пераваліла за 350 тысяч.
У 1931 г. у параўнаньні э 1928 г. беспрацоўных у прамысло-
васьці было ў тры разы больш, а калі да іх дадаць працуючых в
няпоўнай нагрузкай—у шэсьць разоў больш.
У чым заключаецца програма барацьбы польскай буржуазіі і яе
фашысцкага ўраду з крызісам? Паводле прыкладу другіх буржу-
азных урадаў, фашыцкі ўрад Пзльшчы праводэіць політыку ўзмоц-
ненага дэмпінгу, вялізарныя выдаткі якога падаюць на працоўныя
масы. За кожную тону экспортаванага вугалю ўрад прыплачвае
2,5 злотых.
Чым больш абвастраецца экономічны крызіс, тым больш
шалёным становіцца наступленьне буржуаэіі на працоўныя масы
гораду і вёскі. Гэтае наступленьне, якое суправаджаецца крывавым
поліцэйскім тэрорам, палявыыі судамі, масавымі расстрэламі ба-
стуючых і дэмонструючых рабочых і сялян, пераплятаецца з ліха-
радачнай падрыхтоўкай фашызму да вайны. Ваенныя падзеі ў
^Манчжурыі актывіэавалі польскіх інтэрвэнцыяністаў. І нельга ска-
заць, каб кіруючыя сфэры нё рэагавалі на гэтую актывізацыю.
Зацяжка ратыфікацыі ўжо падпісанага папярэдняга дагавору аб
ненападзе з Савецкім саюзам, паеэдка Пілсудзкага ў Румынію,
узаемныя візыты прадстаўнікоў францускага, польскага і румынскага
ваенных штабаў, узмоцненая дзейнасьць Балаховіча, мілітарызацыя
чыгунак у Польшчы і да т. п. гаворыць аб гэтым дастаткова ясна.
Намаганьні польскай буржуазіі перакласьці ўверь цяжар крызісу
на плечы працоўных мас, пошукі буржуазіяй ваеннага выхаду з
крызісу сустракаюць супраціўленьне рабочай клясы і працоўных
сялянскіх мас. Самы важны 1 самы характэрны факт у разьвіцьці
рэволюцыйнага руху ў Полыпчы—гэта значны размах стачачнай
барацьбы пад кіраўніцтвам компартыі Польшчы на рашаючых ву-
частках.
Калі забастоўкі перад XI пленумам Выканкому Комінтэрну ахват-
валІ галоўным чыжам рабочых дробнай і сярэдняй прамысловасьці
і ў пачатку 1931 г. процант забастовак, якія скончыліся э посьпехам,
быў нязначным, то ў другім, а асабліва ў трэцім квартале міну-
лага году гэтае становішча значна мяняецца. Стачачны рух ах-
4
ватвае буйныя фабрыкі і перакідваецца ў рашаючыя цэнтры.
Забастоўкі гэтыя пераважна канчаюцца перамогай рабочых. Гэта
адно гаворыць аб вялізарнай сіле руху. У радзе забастоваж про-
летарыят пераходзіць у контрнаступленьне, змагаючыся ня толькі
супроць зьніжэньня зарялаты, але і за яе павялічэньне.
Экономічная забастоўка становіцца адначасова сродкам рэволю-
цыйнага раскачваньня мас.
У наяўнасьці паскораны процэс перарастаньяя экономічных баёў
у політычныя, накіраваныя сваім астрыём непасрэдна супроць дзяр-
жаўнага апарату ў цэлым. Адбываюцца першыя клясавыя політыч-
ныя стачкі ў адкаэ на крывавы фашысцкі тэрор.
Забастоўка гарнякоў Домброўскага басэйну, якая прадаўжаецца
16 дэён, ужо выйшла за ^амкі простай экономічнай забастоўкі.
Яна ўзьнімае на барацьбу шматтысячныя пролетарскія масы, а так-
сама і масы служачых ва ўсёй Польшчы.
Па эакліку компартыі Польшчы рабочыя цэлага раду фабрык
у Варшаве, чыгуначных майстэрань у Варшаве і Пружкове (пад
Варшавай), а таксама цэлага раду фабрык і ў іншых мясцох
Польшчы адказалі на расстрэлы бастуючых у Дамброве паўгадзіы-
нымі і гадзінмымі політычнымі забастоўкамі. У Беластоку рабочыя
ў адказ на расстрэл поліцыяй бастуючых тэкстылыпчыкаў правялі
аднадзенную ўсеагульную стачку протэсту. Комунальныя служачыя
у адказ на атакі ўраду і самакіраваньня правялі аднадзенную
забастоўку дротэсту ў 150 гарадох Полыачы.
На буйным шкляным заводзе „Гор:энзія“ ў Петракове, у адказ
на масавае скарачэньне, рабочыя пад кіраўніцтвам рэволюцыйнай
нрофопоэыцыі пачалі забастоўку і ўжо 4 дні займаюць фабрыку.
Крывавая барацьба паміж рабочымі і поліцыяй, якая кідала гранаты
і газавыя бомбы, выклікала абурэньне ўсяго пролетарыяту Петра-
кова—ён адказаў на тэрор фашызму бурнымі дэмонстрацыямі.
Соцыял-фашысцкім правадыром усё трудней становіцца стрым-
ліваць масы ад барацьбы. Таму яны прымяняюць складаныя „левыя*
манэўры, больш хітрадумныя прыёмы ашуканства мас, ня спыняго-
чыся перад далучэньнем да забастоўкі, калі ўжо ніяк нельга ёй
перашкодзіць, калі эабастоўка робіцца фактам.
Гэтая тактыка была ўжыта ў часе другой забастоўкі варшаўскіх
трамвайшчыкаў, у лютаўскай забастоўцы верхнесілескіх гарнякоў,
дзо соцыял-фашыстам удавалася часова ашукаць рабочых. Неўдаўся,
аднак, Іх манэўр у часе усеагульнай забастоўкі ў Домброўскім
басэйне. Соцыял-фашыстам не ўдалося сарваць барацьбу, утрымаць
Чамаэрты г»д хрыэйу ў Поаыгаь	5
гарняцкія масы ад выхаду на вуліцу. Пад кіраўніцтвам КПП гарнякі
вядуць геройскую барацьбу на вуліцы, за вуліцу.
Шырокае раэьвіцьцё стачачнай барацьбы гарадзкога пролетары-
яту ўзмацняе яго кіруючую ролю ў адносінах да рэволюцыйнага
сялянства і нацыянальнага руху. Гэта надзвычай добра разумеюць
правадыры кулацкіх партый у Польшчы і нацыянал-фашысцкіх пар-
тый на Зах. Украіне і Зах. Беларусі, яны прыкрываюцца лёзунгамся-
лянскага адзінства і прабуюць проціставіць гэтае „адзінства** рабоча-
сялянскаму блёку. Сялянскія рэволюцыйныя выступленьні накіра-
ваны ў цяперашні час галоўным чынам супроць падаткаў і кабаль-
ных даўгоў. Гэтыя выступленьні б‘юць па фашысцкай сыстэме, якая
адказвае карнымі экспэдыцыямі на супраціўленьне сялян супроць
распродажу маемасьці за даўгі.
Ва многіх акругах цэлыя масы сялян адмаўляюцца плаціць
падатпкі. У розных частак краіны сяляне вядуць раэьлютаваную
барацьбу за карыстаньне лясамі, самаўпраўна сякуць лес, разброй-
ваюць лясную ахову і аказваюць супраціўленьне поліцэйскім абла-
вам. У Заходняй Украіне (Збараж, Дрогабыч) і Заходняй Беларусі
(Брэсцкая акруга) антыпадатковы рух набыў асабліва шырокія
разьмеры. Ен накірован супроць усяго окупацыйнага рэжыму.
Антыпадатковы рух усё болып шырока ахватвае карэнную Польшчу»
Лёзунг компартыі: „Ані гроша фашысцкаму ўраду!" зрабіўся
лёзунгам шырокіх мас эксплёатуемага сялянства ў Польшчы, Зах.
Украіны і Зах. Беларусі.
Пад ціскам уэрастаючага экономічнага крызісу расьце неэда-
вальненьне ня толькі шырокіх, разараемых крызісам слаёў дробнай
буржуазіі, але і сярэдняй буржуазіі, абойдзенай політыкай ураду,
які ідзе на повадэе ў буйнага монополістычнага капіталу. Выра-
жэньнем трэньняў унутры буржуазнага лягеру быў брэсцкі процэс,
які ўвачавідкі пакаэаў, што спрэчка ідэе толькі ў пытаньні аб мэ-
тодах ратунку капіталіэму, аб зьнешнім фасадзе і формах буржу-
азнай дыктатуры.
Брэст адкрыта паказаў, што і пры росьце трэньняў і спрэчак
паміж фракцыямі фашысцкага лягеру, якія перасварыліся, уклю-
чаючы* ў яго зразумела і соцыял-фашызм, перад небясьпекай
нарастаючай пролетарскай рэволюцыі, рэволюцыйнага руху сялян-
скіх мас і прыгнечаных нацыянальнасьцяй усе яны эьяўляюцца
адзінымі.
КПП, якая за апошяі час значна ўмацавалася, у гэтай абста-
ноўцы ставіць яерад сабою надзвычай адкаэныя задачы. Мінулы
6
год барацьбы даказаў, што ўмовы нарастаньня прадпасылак рэво-
люцыйнага крызісу ў Польшчы зьяўляецца вельмі спрыяючымі.
Партыя лічыць горшым выглядам опортунізму ўсякі разьлік на
аўтоматычны крах фашысцкай дыктатуры.
Пашырыць стачачныя баі на мэталяапрацоўчую прамысловасьць
у Варшаве, на чыгункі, на ваенную прамысловасьць, дзе організа-
цыйны ахоп мас не адпавядае вяліварнаму ўплыву партыі, узьняць
на больш высокі ўзровень рэволюцыйны рух у ЗаходняЙ Украіне
і Заходняй Беларусі—вось задачы, якія паставіла перад сабой
компартыя Польшчы. Яна яшчэ мацней завастрае барацьбу соцыял-
фашызму—гэтай галоўнай соцыяльнай апоры буржуазіі.
Узмацненьне барацьбы на два фронты з усякімі праяўленьнямі
опортунізму ўнутры партыі, з правым опортунізмам як галоўнай
небясьпекай,—неабходная ўмова для падрыву масавай базы соцыял-
фашызму, для заваёвы на бок КПП большасьці пролетарыяту,
найшырэйшых мае працоўных.
Працоўныя масы Польшчы стаяць перад альтэрватывай: або
ярмо галечы, голаду, беспрацоўя, вайны, у якой фашызм шукае
выхаду з крызісу, або рэволюцыйнае вырашэньне крызісу пад
кіраўніцтвам партыі Польшчы—шлях Кастрычвіка.
„Правда*—верадавы вртыхул, 9/Ш 1932 г.
2. ЧАЦЬВЕРТЫ ГОД КРЫЗІСУ У ПОЛЬШЧЫ
1932 г. Польшча сустрэла пад знакам далейшага экономі,чнага
крызісу, нязвычайнага абвастрэньня клясавай барацьбы і клясавых
зрухаў, якія адбываюцца на гэтай глебе.
Па вострасьці экономічнага крыэысу і напружанасьці ўнутраныХ
супярэчнасьцяй Польшча прадаўжае эаймаць адно з першых месц
у капіталістычным сьвеце. Мінулы год даказаў, што ўмовы насьпя-
ваньня прадпасылак рэволюцыйнага крыэісу, на якія ўказаў XI пле*
нум ВККІ, у Полыпчы асабліва спрыяючыя. Але былі б памылко*
вымі ўсякія—сьвядомыя, або падсьвядомыя разьлікі на аўтоматычны
крах капіталіэму. Гаспадарчае становішча польскага капіталіэму
не вядзе мэханічна да катастрофы клясавага 'панаваньйя польскай
буржуазіі. Пры найбольш спрыяючых об'ектыўных умовах пытаньне
„хто—каго?“ высоўвае на першы плян суб'ектыўны фактар:
неабзоднасьць організацыі сіл нарастаючай пролетарскай рэволю-
цыі ў процівагу хвасьціэму ў адносінах да стыхійных процэсаў.
Гэты фактар будзе вырашаць пытаньне аб паралізаванасьці
спроб буржуазіі знайсьці выхад з крызісу шляхам новай імпэрыя-
лістычнай бойні, перш эа ўсё—контррэволюцыйнай вайны супроць
СССР, які пераможна завяршае першую пяцігодку.
Раэбойніцкі напад японскіх імпэрыялістаў на Кітай разьвязвае
ваенныя сілы ўсяго міжнароднага, у тым ліку і польскага імпэрыя-
лізму. Сьледам за японскай буржуазіяй можа ў хуткім часе вы-
ступіць заціснутая ў абцугах катастрофічнага крызісу польская
буржуазія. Небясьпека ваеннага нападу імпэрыялістычных дзяржаў
на СССР стаяовіцца ў гэтай абстаноўцы асабліва актуальнай.
I
Катастрофічнае абвастрэньне экономічнага крызісу ў ГІольшчы
ахапляе цяпер усе галіны гаспадаркі. У гэтых адносінах 1931 год
„перавысіў найбольш цяжкія“ для буржуазІІ гады існаваньня польскай
8
дзяржавы. „На шэрым фоне гэтага году—піша орган лодаінскіх
фабрыкантаў „Праўда",—нельга знайсьці хаця-б некалькі сьветлых
плям'*. Глыбокі эастой ахапіў усё гаспадарчае жыцьцё Польшчы,
сьпіхаючы ў бяздоньне галечы мільённыя працоўныя масы. Про-
дукцыя сродкаў вытворчасьці схладае толькі палову лічбаў 1928 г.
Падэеньне англійскага фунта, абвостраная конкурэнтная барацьба,
шалёная таможанная вайна ва ўсім капіталістычным сьвеце моцнж
ўдарылі па асноўных галінах польскага прамысловага вывазу.
Заміраюць буйнейшыя тэкстыльныя цэнтры — Лодзь, Бельск,
Беласток.
Выплаўка жалеза зьнізілася ў мінулым годзе на 40 проц.,
сталі—на 55 проц., спажываньне жалеза на ўнутраным рынку
яіжэй 1 кг штомесячна на душу насельніцтва,—г. зн. шмат ніжэй
за ўсякую норму краін з мінімальным узроўнем прамысловай про-
дукцыі. Рад капальняў жалезнай і цынкавай руды заліты вадой.
Доменная вытворчасьць спусьцілася да самага нізкага ўзроўню за
апошнія 4 гады. Штомесячная продукцыя цынку ўпала э 14 да 8 тыс. тон.
У Верхняй Сілезіі стаяць такія гіганты, як „Гута' Покуй", якая
дастаўляе 10 проц. здабычы верхня-сілескага вугалю, 25 проц. усёй
продукцыі жалеза, 15 проц. продукцыі сталі, на якой занята
15 тыс. рабочых. Падзеньне англійскага фунта нанесла апошні
ўдар гэтаму концэрну, які быў пахіснут ужо раней эвужваньнем
збыту на ўнутраным рынку і банкруцтвамі германскіх банкаў. Нават
цяперашні нікчэмны ўзровень доменнай прамысловасьці (Чб вытвор-
чай здольнасьці) зьяўляецца магчымым толькі дзякуючы будоўлі
«стратэгічных чыгунак.
Ня гледзячы на зімовы сэзон, няма ажыўленьня ў вугольнай
прамысловасьці. Растуць запасы вугалю на складах. Польскі вугаль
аыціскаецца англійскай конкурэнцыяй э загранічных рынкаў.
Скарачаюцца таксама ўсе іншыя галіны прамысловасьці. Выраб
цукару за мінулы год зьменшыўся на 30 проц. Продаж цэмэнту
зьнізіўся на 28 проц. Хімічныя фабрыкі працуюць амаль выключна
на вайну. 3 13-ці існуючых у Полыпчы фабрык супэрфосфату
працуе толькі адна. Асеньні продаж супэрфосфату ў параўнанькі
з 1930 г. эьнізіўся на 60 проц. Дрэваапрацоўчая прамысловасьць
знаходэіцца ў стане амаль поўнага банкруцтва.
Усё больш абвастраецца аграрны крыэіс. Індэкс цэн на с.-г. про-
дукты (прымаючы 1927 год эа 100) упаў да 60. Спэкуляцыйны
роет цэн жыта і пшаніцы за апошнія месяцы не адыграў сур'ёэнай
ролі, бо цэны ўсіх іншых продуктаў, асабліва жывёлагадоўчых.
усё падалі, Сялянскія масы, якія пакутуюць пад ярмом даўгоў
і разараюцца падаткамі, распрадаюць эа бесцэн хатнюю жывёлу.
Робяцца больш частымі выпадкі распродажу коняй за паўдаляра—
даляр. Запазычнасьць дробнай і сярэдняй сялянскай гаспадаркі
ўзрастае з кожным днём. На акупаваных эемлях галеча сялянскіх
мас прыводзіць да выпадкаў продажу сялянамі сваіх дзяцей гандля-
ром жывым таварам. Пазычковыя процанты дасягаюць 84 у год,
пры пазычках-жа натурай яны даходзяць да 500, зьяўляючыся ад'
ным з буйнейшых фактараў разарэньня і экспропрыяцыі сялянскіх
мас.
Усё мацней выступае фінансава-крэдытны крызіс. Наперакор
оптымістычным запэўненьням урадавага друку, гэты крызіс н»
менш глыбока адбіваецца на ўсёй гаспадарчай сыстэме Полыпчы,
чым у больш разьвітых капіталістычных краінах.
Гэты крызіс не набыў такіх рэзкіх форм, як у радзе другіх
краін, між іншым таму, што польскія банкі, самастойнасьць якіх
невялікая, у значнай ступені зьяўляюцца разьмеркавальнымі пунк-
тамі, часткаю загранічных, часткай урадавых крэдытаў. Крэдытны
крызіс. у Польшчы, які праяўляецца ў рэзкім звужэньні прамысло-
вых крэдытаў, амаль поўнасьцю затормазіў інвэстыцыі, выклікаў
банкруцтва раду буйных прамысловых прадпрыемстваў, параліч?
цэлых галін прамысловасьці, далейшае абвастрэньне аграрнага.
крызісу.
Польская буржуазія пасьля вопыту двухразовай інфляцыі в вялі-
кімі намаганьнямі падтрымлівае парытэт злотага пры дапамозе
грабежніцкай унутранай політыкі (нябывалы грабёж зарплаты дзяр-
жаўных і комунальных служачых, грабёж сродкаў на дапамогу
беспрацоўным, спыненьне капіталаўкладаньняў у грамадзкія работы,
апроч ваеяных, і т. д.).
Запас золата і заграяічнай валюты ў дзяржаўным банку Польшчы
на працягу двух апошніх год зьменшыўся на палавіну. Грозныя
хмары яавісьлі таксама над гаядлёвым балянсам, актыўяае сальдо
якога знаходзіцца пад пагрозай з прычыны ўзмацненьня протэк-
цыянізму ва ўсіх капіталістычных краінах. Актыўнасьць гандлёвага
балянсу Польшчы, які зьяўляецца балянсам гаспадарчай галечы„
адбываецца галоўным чынам за кошт рэзкага скарачэньня ўвозу-
Польскаму экспорту цяпер пагражае страта паўмільярду злотых, г. эн.
сумы, роўнаб актыўнаму сальдо за мінулы год.
Адначасова назіраецца адліў капіталаў за граніцу, які дасягнуў
за аоошнія месяцы вялікай для Польшчы сумы—550 мільёнаў зло<-
10
тых. Адліў укладаў з прыватных банкаў за 10 месяцаў мінулага
году дасягнуў 30 проц. Фашысцкі ўрад ня здолеў таксама ўнікнуць
дзяржаўнага дэфіцыту. Не памагло паўмільярднае скарачэньне
бюджэту, праведзенае за кошт працоўных. Не дапамагло таксама
ўзьвінчваньне падаткаў, якое пераходзіць у падатковы грабёж.
Сума незаплочаных падаткаў ужо даўно пераваліла за мільярд зло-
тых, новы-ж дэфіцыт скарочанага да 21 /2 мільярдаў бюджэту далёка
перавысіць 200 мільёнаў злотых. Яшчэ больш вострым зьяўляецца
дэфіцыт комунальных бюджэтаў.
Крэдытныя затрудненьні наўнутраным рынку, падзеньне крэдыта.
здольнасьці банкаў, адсутнасьць прыліву загранічных крэдытаў—
усё гэта ўмацняе застой у прамысловасьці і гандлі.
Беспрацоўе ахапляе ня менш палавіны прамысловага і с.-г. про-
летарыяту. Нават паводле даных яўна фальсыфікаванай урадавай
статыстыкі, лік зарэгістраваных беспрацоўных у прамысловасьці
перавысіў 344.000. У 1931 г. прамысловых беспрацоўных было
ў тры разы больш, а часткова беспрацоўных у 6 раз больш, чым
тры гады назад. Кожны год прыносіць рост органічнаіа беспрацоўя.
Сэзоннае эьмяшчэньне ліку беспрацоўных складала ў канцы жніў-
ня 1929 г. 50 проц., у 1930-31 г.—толькі 32 проц. Плян замены
жабрачай дзяржаўнай дапамогі буржуазнай філянтропіяй асуджае
на голад новыя сотні тысяч беспрацоўных. Філянтропічная дзей-
насьць польскай буржуазіі прынесла да гэтага часу толькі Змільёны
замест запроектаваных 60 мільёнаў злотых.
Мільённыя масы беспрацоўных у вёсцы пазбаўлены ўсякай
дапамогі.
У чым заключаецца актуальная програма польскай буржуазіі
і яе фашыцкага ўраду па барацьбе з крызісам? Якія пэрспэктывы
рысуе буржуазны друк?
Па прыкладзе другіх буржуазных урадаў фашыцкі ўрад у Поль-
шчы высоўвае програму „адрыву" ад сусьветнага крызісу. У гэтым,
нібы, напрамку павінны весьці новыя таможанныя перашкоды,
новыя мерапрыемствы, якія затрымліваюць і без таго ўжо згор-
нуты ўвоз загранічных тавараў. Фактычна гэта азначае не адрыў
ад сусьветнага рынку, а абвостраную барацьбу на ім. Абвостраная
таможаная політыка, якую ўрад Пілсудэкага лічыць адзіным ратун-
кам гандлёаага балянсу, яшчэ больш затрудніць польскі вываз
і узмоцніць дарагоўлю на ўнутраным рынку. Гэта' політыка ідзе
па лініі інтарэсаў монополістычнага капіталу," разараючы дробных
і нават сярэдніх прадпрыемцаў. Гэта політыка форсаваньня дэмпінгу»
11
расходы якога будуць несьці працоўныя масы. За кожную тону
вугалю, які вывозіцца, урад даплачвае да гэтага часу 2,5 злотых;
цяпер-жа ён перакладае гэты цяаар на плечы гарнякоў. У рэзуль-
таце—яшчэ больш шалёнае наступленьяе на рабочую клясу.
У сыстэме гэтага наступленьня пачынае пераважаць прамаэ
атака. Прыкладам для польск^й буржуазіі і яе ўраду становіцца
політыка надзвычайных дэкрэтаў, якія прымяняюцца ўрадам Бру-
вінга ў Германіі, хоць становішча ў Польшчы не даэваляе пра-
водзіць гэтую політыку ў тэй-жа форме.
„Мы павінны вельмі ўэажліва сачыць,—пісаў нядаўна былы
міністр фінансаў Матушэўскі,—за вопытам, які прароблен у
Германіі. Калі-б гэты вопыт удаўся, мы не павінны марудэіць
з прыстасаваяьнем да яго нашай гаспадаркі".
Польская бдржуазія не чакае ўжа паляпшэньня ў бліжэйшай
будучымі. Буржуаэныя экономісты і міністры кінулі ўаэўніваць, што
крыэіс дасягнуў ужо кульмінацыйнага пункту. Усё часьцей чуюцца
трывожныя папяраджавьві аб тым, што будзе яшчэ горш.
Бліжэйшая пэрспэктыва—гэта далейшае паглыбленьне экононіч-
вага крызісу, які ўсё глыбей будэе расхістваць структуру капіта-
лістычнай гаспадаркі. Нават соцыял-фашысцкі друк прымушап усё
часьцей падкрэсьліваць, пгго „справа ідзе не аб кон'юнктурным,
а аб структурным крыэісе, аб ломцы самых асноў капіталістычнай
гаспадаркі*. Адначасова друк прымушан прыэнаць, што чым глы-
бей крыэіс, тым болып востра становіцца дылема: „Або дыктатура
фінансавага капіталу, або дыктатура комунізму“ („Работннк").
Соцыял-фашыэм ня можа ўжо ўтаіць ад мас факту пераможнага
«жыцьцяўленьня соцыялістычяай пяцігодкі ў Саэецкім саюзе -
мацнейшага аргуманту за рэволюцыйны выхад з крыэісу-
„1932 год,—піша новагодні нумар „Работніка**—зьяўляецца
годам пяцігодкі, у якім пяцігадэвы плян павінен быць скончан.
Нядаўва Молатаў і Куйбышаў заяяілі, што програма пяцігодкі
выканана ў больш шырокіх разьмерах, чым гэта намячалася.
Мы ня ведаем колькі ў гэтым прзўды, але выкананьне гэтага
пляну адпавядае інтарэсам Расіі, сьвету і рабочай клясы ўсіх
краін. Яно будзе с рыяць эьмякчэньню дыктатуры і аслаб-
леньню іэоляцыі Ра і; ад астатяяга сьвету. Няўдача гаспадар-
чых плянаў Савецкай Расіі можч штурхнуць гэту краіну на
ваенную авантуру*.
інакш кажучы,—няма эла без длбра. Ня будучы ў стане адмаў-
ляць фактаў, соцыял фашысцкі „Работнік" прабуе вытлумвчыць іж
12
<іа-сво*му. Пад выглядам прызяанькя популярнай у масах пяцігодкі,
«я прадаўжае цкаваньне СССР, упорна пашыраючы легенду аб
„чырвоным імпэрыліэьме", аб тым, што „няўдача гаспадарчых
плянаў Савецкай Расіі можа штурхнуць гэту краіну на ваенную
авантуру“, утойваючы, такім чынам, шалёную падрыхтоўку нападу
на СССР з мэтай арыву пяцігодкі, зрыву пераможнага соцыяліс-
тычнага будаўніцтва ў СССР.
Ніколі яшчв пацыфісцкая заслона не адыгрывала такой вялікай
ролі ў справе падрыхтоўкі вайны, як цяпер, па меры ўзмацненьяя
небясьпекі імпэрыялістычных войнаў, перш за ўсё пагроаы нападу
а СССР. Гэта адносіцца ў першую чаргу да польскага імпэрыя-
лізму, які сваімі фраэамі аб „моральным раззбраеньні" прабуе
эатушаваць ліхаманкавую падрыхтоўку да вайны. Такі іменна харак-
тар пацыфісцкай заслоны ён прабуе таксама надаць дагавору аб
ненападзе, прадстаўляючы пасьлядоўную мірную політыку СССР,
як вымушаны тактычны манэўр. Падобную-ж позыцыю займаюць
соцыял-фашысты, якія, не адмаўляючы факту мірнай ініцыятывы
савецкага ўраду, адначасова падкрэсьліваюць, што „ініцыятыва гэта
ўэьнікла пад націскам Францыі і патрэбы ў загранічных капіталах
для выкананьня пяцігодкі".
Зразумела, што роля соцыял-фашызму ў падрыхтоўцы вайны
ні ў якім выпадку ня эводэіцца да антысавецкай кампаніі і да ства-
рэньня пацыфісцкай дымавой эаслоны. Наадварот, соцыял-фашызм
прымае актыўны ўдзел у падрыхтоўцы антысавецкай вайны. Так,
«апрыклад, яго організацыя моладзі „ТУР“ стаіць пад непасрэдным
кіраўніцтвам ваеннага міністэрства, як гэта публічна прызмаў
сакратар ЦК ППС—дэпутат К. Пужак на брэсцкім процэсе. Выму-
шаныя мірнай політыкай савецкага ўраду, вяліэарнай популярнасьцю
СССР сярод працоўных мас Польшчы, варожымі адносінамі гэтых
мас да контррэволюцыйнай антысавецкай вайны перагаворы аб
ненападзе супалі ў часе з наскрозь агрэсыўнымі крокамі ўраду
Пілсудзкага як на міжнароднай, так і на ўнутранай арэне. Даволі
ўказаць на дэмонстрацыйныя візыты прадстаўнікоў штабу польскай
і румынскай армій, на антысавецкія выступленьяі ў Варшаве юга-
слаўскага міністра іншакраінных спраў, на кояфэрэнцыю аграрных
краін, накіраваную супроць мнімага савецкага дэмпінгу, яа гутаркі
Залсскага з францускім і англійскім урадам аб узмацаваньні ўз-
бросных сіл Польшчы, на ўэросшую актыўнасьць Балаховіча, на пляя
ствзрвпьня з Заходняй Украіны так званага маста да савацкай
Украіны, на мілітарызацыю чыгунак і інш. Мы маем справу а пэў-
13
нымі спробамі стварэньня антысавецкага ваеннага блёку бальканскіх
дзяржаў пад кіраўніцтвам Польшчы па заказу францускага імпэ-
рыялізму. Француская буржуазія фінансуе пашырэмьне антысавецкай
ваеннай базы ў Польшчы і на Балканах. За ўмацаваньне ўзброеных
сіл Польшчы выказваецца таксама „нацыянальны“ англійскі ўрад,
які, як піша „Журналь", „прызнае значэньне польскага аванпосту,
піто дазволіць умацаваць яго ваенную магутнасьць“. У Парыжы,
Лёндоне і Вашынгтоне робяцца спробы зьмякчэньня польска-
германскага антагонізму ў імя адзінага антысавецкага фронту.
У гэтым сэнсе высоўваецца зноў пытаньне польскага корыдору,
зьяўляюцца проекты такой пабудовы корыдору, якая, не ітарушачы
захватніцкіх інтарэсаў польскай буржуазіі, забясьпечвала-б за
германскай буржуазіяй больш зручную сувязь э Усходняй Прусіяй.
Падзеі ў Манчжурыі ўваскрасілі падзеі польскіх інтэрвэнцыяні-
стаў. „Лёс Полыпчы разыгрываецца на палёх Манчжурыі“,—піша
адзін з гэрольдаў пілсудчыны — Мацкевіч. „Калі японская зброя
перакуліць Савецкую Расію, дык мы будзем благаслаўляць гэтук>
зброю“—заяўляе паплечнік Мацкевіча Студніцкі, заклікаючы да
стварэньня агульнага антысавецкага фронту з фашысцкай Герма-
ніяй, як сілай, „здольнай абвуздаць Савецкую Расію“. Японска-
савецкая вайна ў злучэньні з антысавецкай інтэрвэнцыяй на Заха*
Д»е—гэта, па яго думцы, адзіны ратунак капіталізму, бо „ў Расіі
няма ўнутраных сіл для зьвяржэньня бальшавізму". Словаахотлівыя
языкі Мацкевічаў і Студніцкіх выбрэхваюць сапраўдныя пляны
польскага імпэрыялізму. Пошукі выхаду з крыэГсу ўсе больш
узмацняюць інтэрвэнцкія імкненьні польскай буржуазіі, прычым-
фронт ваеннай падрыхтоўкі цесным чынам зьвязан з унутраным
фронтам контррэволюцыі, якая згуртоўвае свае сілы для барацьбы
з нарастаючай пролетарекай рэволюцыяй.
II
Процэс насьпяваньня прадпасылак рэволюцыйнага крызісу ў
Польшчы выяўляе значную яшчэ няроўнамернасьць. Сыстэматычны
аааліз об'ектыўных прычын гэтай няроўнамернасьці павінен быць
адным з зыходных пунктаў пры вызначэньні тактыкі партыі. Мала
констатаваць факт, што рэволюцыйны рух ідзе па ўзыходзячай
лініі, бо гэта—не прамая лінія, а з прыкметяымі эігэагамі на па*
асобных вучастках рэволюцыйнага фрояту. Ухіленьне гэтых зігзагаў
зьяўляецца пытамьнем пашырэмыіл масавага баэісу руху, пытаньнеі»
паступовага пераходу разгорнутым фронтам у контрнаступленьне,
у атаку на фашысцкую дыктатуру і на ўвесь капіталістычны лад.
XI пленум ВККІ ўказаў, што ў Польшчы
„прадпасылкі рэволюцыйнага крызісу праяўляюцца: у абвас-
трэньні рэволюцыйнай барацьбы ў горадве і вёсцы (бурныя
выступленьні беспрацоўных, барацьба супроць падатковых
экзэкуцый, дарожных павіннасьцяй і т. д.), у абвастрэньні
барацьбы прыгнечаных народаў (Заходняя Украіна), у хваля-
ваньні ў нізах соцыял-фашысцкіх і фашысцкіх партый, ва ўсё
большым звужваньні масавага базісу пілсудчыны і яе транс-
місій да мас (рост нездаваленьня ўнутры фашысцкай „ра-
бочай партыі, соцыял-фашысцкай ППС і фашысцкага лягеру),
а таксама ва ўмацаваньні комуністычнай партыі".
Як-жа выглядаюць цяпер гэтыя фактары?
Найбольш характэрнай рысай для рэволюцыйнага руху ў Поль-
шчы на даным этапе эьяўляецца параўнаўча значны размах стачач-
ных баёў. Яшчэ на XI пленуме ВККІ мы падкрэсьлівалі слабасьць
стачачнай барацьбы ў параўнаньні э шырокім рухам беспрацоўных
і сялянскіх мас. Тагачасныя стачкі ахаплялі пераважна рабочых,
занятых у дробнай і сярэдняй прамысловасьці. Стачачны рух быў
распылен. Процант пасьпяховых стачак быў няэначным. Гэтае
-становішча радыкальна зьмяняецца ў другім, асабліва ў трэцім
і чацьвертым кварталах мінулага году. Стачачны рух ахапляе буйныя
прадпрыемствы і перакідваецца ў стратэгічна рашеючыя цэнтры
працы. Стачкі ў вяліэарнай сваёй большасьці канчаюцца перамогай.
У радзе стачак пролетарыят пераходзіць у контрнаступленьне,
эмагаючыся ня толькі супроць зьніжвньня эаработнай платы, але
і за яе павышэньне. Ня гледзячы на катастрофічны крызіс і бес-
працоўе, стачка зьяўляецца пасьпяховай зброяй барацьбы супроць
скарачэньняў і лёкаутаў.
Прыліў стачачнай хвалі пачаўся ў першай палове мінулага году.
На гэты пэрыод—паводле офіцыяльнай статыстыкі—прыпадала
147 стачак, ахапіўшых 317 прадпрыемстваў. Лік баставаўшых скла-
даў звыш 36 тысяч» лік-жа страчаных рабочых дэён—182 тысячы.
3 агульнага ліку стачак у першым квартале было 59 стачак, аха-
піўшых 188 прадпрыемстваў, 15 тыс. стачачнікаў і 72 тысячы
•забастовачных дзён, тады як у другім квартале—88 стАчак у
130 прадпрыемствах. 21 тысяча стачачнікаў і 110 тысяч даён. 1 так
нават паводле вельмі ўрэзлных даных статыстычнай управы ў на-
яўвасьці агульны рост ліку стачак, стачачнікаў і страчаных рабочых
15
дзёк, а таксама—што самае важнае—узбуйненьне стачачных баёў.
3 агульнага ліку 88 стачак выйграных поўнасьцю або часткова
было 58.
Вышэйшымі пунктамі напружаньня стачачнай барацьбы ў першай
палеве мінулага году былі баявыя стачкі домброўскіх гарнякоў
і першая слаўная стачка варшаўскіх трамвайшчыкаў. 3 гэтага часу
стачачная хваля разьліваецца ўсё шырэй, тармозячы шалёнае на-
ступленьне капіталу, адбіваючы яго паасобныя атакі, пераходзячы
на пэўных вучастках у контратаку, ламаючы фашысцкі тэрор, які
з дня ў дзень ўзмацняецца, і перакульваючы перашкоды, што
высоўваюцца соцыял-фашызмам. Першы раз за некалькі год мц
бачым надзвычай упорную, героічную стачку цэлай галіны шоўка-
вай вытворчасьці, стачку пяці тысяч рабочых, якая ахапіла 17 фабрык^
ня лічачы дробных майстэрань, і цягнецца 16 тыдняў. Стачка ло-
дзінскіх шоўкапрадзільшчыкаў адбывалася наперакор соцыял-фа-
шысцкім профбюрократам, пад кіраўніцтвам профсаюзнай левай. Рэ-
волюцыйны характар гэтай стачкі выразіўся, між іншым, у адхіленьні
прапановы соцыял-фашыстаў зьвярнуцца за дапамогай у Амстэр-
дамскі інтэрнацыянал. Пяцітысячная маса шоўкапрадзільшчыкаў
пастанавіла зьвярнуцца эа дапамогай у Профінтэрн і выказала
протэст супроць палявых судоў. Гэта маса адхіліла таксама неад-
варазовыя прапановы арбітражу. Стачка лодзінскіх шоўкапрадзіль-
шчыкаў дасягнула высокага баявога напружаньня, злучаючы масавы»
мітыягі з дэмонстрацыямі. Гэта стачка разам э радам іншых баявых
выступленьняў у лодзінскай акрузе (стачка 4 тысяч панчошнікаў,
некалькі стачак у Шлэсэраўскай і Відзеўскай мануфактурах, стачка.
ў Азаркове, у Пабіяніцах і т. д.) прывялі да буйнай барацьбы
22 тыс. лодэінскіх тэкстыльшчыкаў.
Ня меншае значэньне ў разьвіцьці рэволюцыйнага руху мела
другая лістападаўская стачка варшаўскіх трамвайшчыкаў. Чатырох-
дэенная стачкабтысяч трамвайшчыкаў у самым цэнтры фашысцкай
дыктатуры, у пэрыод палявых судоў, пры скрыпе шыбеніц аьяві-
лася ня толькі героічным адпорам шалёнаму наступленьню капіталуг
але таксама і прарывам у сыстэме ўзмоцненага фашысцкага тэрору.
Гэта стачка, якой папярэднічала пасьпяховая верасьнёўская барацьба,
рад мітынгаў і нарад,—была больш грунтоўна падрыхтавана, чым
ранейшая—чэрвевьская стачка. Выведзеная на барацьбу профсаюз-
най левай, наперакор усім рэакцыйным профсаюзам, маса трам-
вайшчыкаў адвагалосна адхіліла падпісаны гэтымі саюэамі арбітра»
фашысцюх улад. „Профсаюш ооозыцыйных і ўрадавых соцыялістаў,—
скардзіўся „Варшаўскі вечар“,—акаэаліся бясьсільнымі. Масамі
трамвайшчыкаў аўладалі комуністы". „Усялякія рашэньні легальных
саюзаў,—констатаваў „Кур'ер ілюстраваны,—ня робяць ніякага
ўплыву. Камандуюць комуністы“. „Стачка, якая ўзьнікла на эко-
номічнай глебе,—падкрэсьліла ўрадавая „Газэта Польска",—пера-
радэілася ў акцыю 'ярка політычнага і антыдзяржаўыага характару*.
Увесь буржуазны друк аднадушна адзначала бясьсільле легальных
(рэакцыйных) профсаюзаў і поўнае кіраўніцтва комуністаў.
Тады профсаюзныя бюрократы зьмянілі сваю тактыку, формальна
далучыўшыся да стачкі, каб з сярэдзіііы сарваць барацьбу. „Мы
павінны падтрымаць стачку,—гаварылі паны з ППС,— бо комуністы
маглі-б нас паэбавіць усякага ўплыву на масу трамвайшчыкаў“
(„Кур'ер паранны“).
Лісгападаўская стачка варшаўскіх трамвайшчыкаў адбывалася
на больш шырокім базісе, чым чэрвеньская стачка. Яна была
падтрымана стачкамі солідарнасьці некалькіх тысяч яўрэйскіх
і польскіх рабочых. Лістападаўская стачка была першым крокам
на шляху рэалізацыі ўсеагульнай забастоўкі ў Варшаве. Гэта была
сапраўды масавая рэволюцыйаая эабастоўка па баявой актыўнасьці
мас, якія нясупынна змагаліся па вуліцы супроць узброенных э ног
да галавы атрадаў поліцыі і жандармэрыі, скідвалі штрэйбрэхэраў
і тры разы зьнімалі з вуліц Варшавы курсуючыя трамваі. Той
факт, што другая стачка варшаўскіх трамвайшчыкаў толькі часткова
адбіла атаку на зарплату, а таксама суправаджалася сурёзнымі
памылкамі, і промахам, якія былі грунтоўна раскрытыкаваны, ве
выключае яе рэволюцыйпага значэньня.
Пасьля стачкі варшаўскіх трамвайшчыкаў выбухнула стачка
лодэінскіх трамвайшчыкаў. 3 героічным упорствам лодзінскія
трамвайшчыкі адхілілі ультыматум дырэкцыі, эахавалі шчыльна
згуртаваны фронт барацьбы (адсутнасьць штрэйкбрэхэраў) і папш-
рылі яго на дэпо і майстэрні. Па сваёй працяжнасьці выключнай
згуртаванасьці лодзінская стачка перавысіла абедзьве варшаўскія
стачкі. Сумесны фронт лодзінскіх тэкстылыпчыкаў і трамвайшчыкаў,
ахапляючы ўсё новыя атрады рабочых, пачаў перарастаць у рэпэ-
тыцыю ўсеагульнай эабастоўкі ў Лодзі. Надзвычайна бурныя
формы прыняла стачачная барацьба ў Верхняй Сылезіі—у гэтым
ваенным арсэнале польскай буржуазіі. Органіэаваныя профлявіцаіі
стачкі супроць арбітражнага эьніжэньня варплаты на $ проц.
(замеот 21 проц., як патрабавалі і шахтаўладальнік^а^вшлі 11 Цшхт
э 14 тыс. рабочых. Навязаны рэакцыйнымі проффійозамі стачачны
олебісцыт адбываўся ў атмосфэры хваляваньняў, якіх ужо даўно не
перажываў сілескі пролетарыят. Упяршыню за апошнія гады адбы-
ліся масавыя дэмонстрацыі, у часе якіх рабочыя какідалі поліцыю
каменьнямі, параніўшы 28 поліцэйскіх. Крывавыя, упорныя сутычкі
з поліцыяй сьведчылі аб рэволюцыйным напружаньні сярод верхня-
сілескіх мас, пераходзячых да больш разгорнутага фронту барацьбы.
Стачачны рух уноў ахоплівае Домброўскі вугольны басэйн.
Глыбокае хваляваньне мас і рад організаваных намі стачак прывялі
да ўсеагульнай забастоўкі домброўскіх гарнякоў.
Сур‘ёэнае значэньне мелі дэмонстрацыйныя стачкі.чыгуначнікаў
у Вільні і ў Львове, яны сьведчаць аб баявых настроях сярод мас
чыгуначнікаў, якія закоўваюцца ўрадам Пілсудзкага ў кайданы
мілітарыэацыі. Гэтыя настроі ярка праявіліся ўжо на жнівеньскім
зьезьдэе профсаюзу чыгуначнікаў, які выявіў высокую ступень
радыкаліэацыі мас чыгуначнікаў. Пранікненьне на эьезд—наперакор
сумесным намагамьням поліцыі і профбюрократыі — фактычнай
большасьці левых дэлегатаў зьяўляецца сымптомам насьпяваньня
баёў на адным з рашаючых вучасткаў пролетарскага фронту.
Фашыцкі ўрад, навучаны вопытам усеагульных эабастовак чыгунач-
нікаў у 1921 і 1923 гг., прабуе загадэя мідітарыэаваць масы чыгу-
начнікаў, навяэваючы ім усе горшыя ўмовы працы.
Стачачная барацьба гарадзкога пролетарыяту ўскалыхнула шмат-
тысячныя масы сельскагаспадарчых рабочых, бастуючых супроць
зьніжэньня і эатрымкі ў выдачы заработнай платы. Стачачны рух
ахапіў рад мясцовасьцяй у цэнтральных і заходніх ваяводзтвах.
выклікаючы трывогу сярод -памешчыкаў.
Армія бастуючых рабочых гарадоў і вёсак нясупынна ўэрастае
Лік баставаўпшх у 1931 г. дасягнуў, па ўсей відавочнасьці, двух-
сот тысяч. У стачачную барацьбу пролетарыяту ўцягваюцца так-
сама звычайна пасыўныя слаі працоўнай інтэлігенцыі. У гэтых
адносінах вельмі характэрнай эьяўляецца трохдэенная італьлянская
забастоўка муніцыпальных служачых у Варшаве.’ На шлях стачач-
яаЙ барацьбш ўступаюць дзесяткі тысяч дэяржаўных служачых.
Дэмочструюць на вулізы і асаджаюць муніцыпалітэт тэатральныя
работніжі, протэсгуюць 1 пагражаюць стачкай настаўнікі народных
школ.
Масалая гіролетпарская стачха ў Полыачы пачынае адыгрыяаць
алульнарэяолюцыянівуючую ролю, становячыся рычаюм рвволю-
цмйнаіа руху ва храіне. Стачка, як эброя барацьбы, стано
віцца выражзньнем 1 сродкам гзгемояіі пролетарыяту, яго кірую
18
чаА ролі ў барацьбе мільённых працоўных мас, баявога саюзу
э мільённымі масамі эксплёатуемага сялянства і прьтнечаных наро-
даў. Стачкі—гэтая спэцыфічная пролетарская зброя—становяцца,
гаворачы словамі Леніна, „галоўным сродкам раскачваньня мас
і найбольл характэрным зьявішчам у хваляпадобным нарастаяьні
рашаіочых падаеЙ". Пераможныя стачкі рабочых шгурхаюць масы
на барацьбу ў найбольш глухіх кутках краіны.
„Шырокія масы эксплёатуемых,—гаворыць’ Лекін аб рэво-
люцыі 1905 г.—нельга было-б ніякім чынам уцягнуць у рэво-
люцыйны рух, калі-б гэтыя масы ня бачылі перад сабой пры"
кладаў, як наёмныя рабочыя розных галін прамысловасьц
прымушалі капіталістаў да непасрэднага, неадкладнага па-
ляпшэньня свайго становішча“... „Адсюль з поўнай яснасьцю
выцякае,—падкрэсьлівае далей Ленін,—што толькі экономіч-
ная барацьба, толькі барацьба эа безадкладнае, непасрэднае
паляпшэньне свайго становішча эдольна ўскалыхнуць адста-
лыя слаі эксплёатуемай масы, дае ім сапраўднае выхаваньне
і ператварае іх—у рэволюцыйную эпоху—на працягу нямногіх
месяцаў у армію політычных барацьбітоў*.
У Полыпчы мы маем толькі пержыя больш магутныя удары
стачачнай хвалі супроць наступленьня капіталу і фашыцкай дыкта-
туры. Гэта хваля яе эаліла яшчэ ўсёй краіны, не ахапіла яшчэ
ўсіх асноўных галін прамысловасьці. Ні мэталісты, ні, чыгуначмікі
не ахоплены яшчэ агнём стачачнай барацьбы. Хаця' экономічная,
стачачная барацьба ўжо цяпер непадзельна пераплятаецца э політыч-
най барацьбой, хаця кожная стачка, якая сутыкаецца а ўсім апара-
там фашысцкай дыктатуры, сілаю рэчаў і пры кіраўніцтве компартыі
набывае ярка політычны характар, але тым ня менш у Польшчы
няма яшчэ моцнага спляценькя экономічаых і політычных стачак.
Польскі пролетарыят яшчэ не праклаў сабе шырокаіа шляху да
працоўных мас пры дапамоае рэволгоцыйнай стачкі, якая перажі-
даецца з месца на месца, з аднаго канца на другі, рэагуючы на
насільле фашызму. Польскі пролетарыят толькі пачывае ўжываць
гэту вышэйшую форму барацьбы, якая вырастае на глебе эконо-
мічнага руху. Аб гэтым магутмым сродку ўцягненьня мас у рух
Ленін гаворыць:
„Гэты сродак—упорная рэволюцыйная стачка, якая пера-
кідаецца э месца на месца, в адваго канца крвіны ў другі,
стачка паўторная,—стачка, якая паднімае адсталых да новага
жыцьця барацьбой за экономічныя паляпшэньні,—стачка, якая
19
жляйміць і бічуе ўсякі выдатвы акт насільля, сваволі, эла-
чынства царызму,—стачка—дэмонстрацыя, разгортваючая чыр-
воны сьцяг на вуліцах сталіц, нясучая рэволюцыйныя прамовы
і рэволюцыйныя лёзунгі ў натоўп, у народную масу“
(т. XII, ч. II, стар. 16).
У Полыпчы элучэньне стачак з дэмонстрацыямі становіцца
зьявішчам усё больш частым. Але самі дэмонстрацыі—яшчэ ня
масавыя, пераважна аэангардныя. Партыя выводзіць на вуліцу
толькі перадавыя атрады пролетарыяту. Выключэньне складаюць
апошнія дэмонстрацыі ў Верхняй Сылезіі.
Дасягнуты ў другой палове мінулага году ўзровень стачач-
нага руху зьяўляецца, нясумненна, доказам паступовага пера-
ходу значных рабочых мас у контрнаступленьне ня толькі на
фронце экономічнай, але і політычнай барацьбы. Сканчэньне
80 проц. стачак перамогай сьведчыць наглядна аб рэволюцыйным
напружаньні сярод мас. Стачачная барацьба ўсё мацней ударае
па фашысцкім арбітражы, як на магутным, а цяпер банкрутуючым
перад масамі сродку наступленьня капіталу. Пад напорам гэтай
барацьбы ўрад Пілсудзкага манэўруе тэрмінамі і скалой скарачэньня
заработнай платы, празодзячы яе ў растэрміноўку тады, калі фрон-
тальная атака фабрыкантаў натыкаецца на баявы адпор мас, як
гэта было ў Лодзі, у Домброўскім раёне і Верхнай Сылезіі. Пры
правядвеньні наступленьня капіталу ўрад Пілсудэкага злучае арбі-
тражныя маяэўры э самым шалёным тэрорам.
Так выглядае ў агульных асноўных рысах рух працуючага про-
летарыяту. Інакш аднак абстаіць справа на фронце беспрацоўных.
Рух беспрацоўных не пасьпявае за рухам занятых рабочых.
У параўнаньні з мінулай зімой, напружаньне руху беспрацоўных
куды слабей. Аслабеў таксама ўдзел беспрацоўных у барацьбе
бастуючых рабочых, што выявілася нават у другой стачцы вар-
шаўскіх трамвайшчыкаў. Прычыны гэтага зьявішча трэба шукаць
ня столькі ў абвостраным тэроры, колькі ў тым, што партыя не
патрапіла ўцягнуць беспрацоўныя масы ў стачачную барацьбу, не
патрааіла як належыць коордынаваць распыленыя выступленьні
беспрацоўных, органіэаіыйна ўмацоўваючы свае поэыцыі і пасьпя-
хова выкрываючы новыя манэўры фашыаму і яго дэмагогічны
плян мнімай барацьбы з беспрацоўем. Рад апошніх дэмонстрацый
! выступленьняў беспрацоўнмх яшчэ не зьўляецца пераломаы, хоць
і сьведчыць аб прыліве новай хвалі баёў беспрацоўных, аб вяліэар-
ных магчымасьцях, вырастаючых перад компартыяй, і аб банкруцтве
20
Манэўраў фашысцкага ўраду, банкруцтве' буржуаэнай філянтропіі.
Упорныя крывавыя сутычкі беспрацоўныя з поліцыяй (Парушовец)
і войскамі (Хойніцы) сыгналізуюць аб росьце баявых настрояў
сярод беспрацоўных мас.
Размах стачачнай барацьбы гарадзкога пролетарыяту вызвачае
цяпер ступень яго гегемоніі ў рэволюцыйным сялянскім і нацыя-
нальна-вызваленчым руху. Гэта вельмі добра разумеюць правадыры
„народніцка-фашысцкіх і нацыянал-фашысцкіх партый, якія опэруюць
лёэунгам сялянскага адзінства і якія проціставяць такое „адзінства*4
рабоча-сялянскаму блёку, як запруду супроць нарастаючай про-
летарскай рэволюцыі. Сялянская барацьба галоўным чынам накіра-
вана супроць падаткаў і даўгоў. Яна моцна ўдарае па фашысцкай
сыстэме, якая адказвае карнымі экспэдыцыямі на супраціўленьне
сялян падатковым экзэкуцыям. Вялізарная большасьць сялянства
собатуе выплату падаткаў і даўгоў. Ва многіх акругах прынамсі
палова сялян проста адмаўляюцца плаціць падаткі. У розных
мясцовасьцях сяляне ўпорна змагаюцца за карыстаньне лясамі,
сякуць іх захватным парадкам, разэбройваюць лясьнікоў і актыўна
супраціўляюцца поліцэйскім аблавам (Палесьсе, Падгальле, Пры-
гарадная Варшава). На Заходняй Украіне і Заходняй Беларусі
антыпадатковы рух пераходзіць у барацьбу супроць польскай
окупацыі. Гэты рух усё больш ахапляе таксама карэнную Польшчу,
набываючы самыя рознастайныя формы: масавая нявыплата падат-
каў, адхіленьне валасных бюджэтаў, актыўнае супраціўленьне
падакковым экзэкуцыям. Часамі цэлыя вёскі яднаюцца для сумеснага
выступленьня. Высунуты V зьеэдам КПП лёзунг „Ні граша фашысц-
каму ўраду голаду, беспрацоўя, тэрору і вайны" становіцца зда-
быткам шырокіх мас эксплёатуемага сялянства. Ня ўсюды, аднак,
гегемонія пролетарыяту ў руху гэтых мас выступае з дастатковай
сілай, бо, эгодна слоў Леніна, „гегемонія належыць таму, хто ема-
гаецца энэргічней эа ўсіх*. Слабасьць яе відна асабліва на
Заходняй Беларусі і Зах. Украіне. Растуць сымпатыі сялянскіх мас
да комунізму. Так, напрыклад, на пахаваньні тав. Звалінскага, забі-
тага поліцыяЙ, дэмонструюць паўтары тысячы сялян, асаджаючы
поліцэйскі вучастак.
НаЙбольш характэрнай рысай цяперашняй стадыі рэволюцыйнага
ўэдыму аьяўляецца абвастрэньне барацьбы з абодвых бакоў.
„На нашай рэволюцыі, больш чым на ўсякай другой,
гаворыць Ленін,— пацьвердэіўся эакон, што сіла рэволюцыі,
сіла націску, энэргія, рашучасьць і ўрачыстасьць яе перамогі
21
ўэмацняюць раэам э тым сілу супраціўленьня з боку буржу-
аэіі* (т. XVII, стар. 67).
Гэты эакон—э пэўнымі, эраэумела, эьменамі—можна таксана
прымяніць да нарастаючай пролетарскай рэволюцыі, супроць якое
буржуазія эгуртоўвае свае сілы і ўжывае найбольш вострыя прэ-
вэнтыўныя (папераджальныя) сродкі. Гэта— найбольш характэрная
рыса цяперашняй сітуацыі ў Польшчы- У барацьбеэ рэволюцыйным
рухам польская буржуазія аб'ядноўвае карныя экспэдыцыі, якія
ўжываюцца ня толькі ў вёсках, але і ў гарадох, э палявымі
судамі, па волі якіх вырастаюць дэесяткі шыбеніц, каб тэрорыза-
ваць масы. Фашысцкі ўрад пачынае ўжываць палявыя суды нават
за ўдзел у дэмонстрацыях. Польская буржуазія організуе яўрэйскія
пагромы, як выпрабаваны сродак контррэволюцыйнай дывэрсіі
і згуртаваньня сваіх сіл. Нарастаючая рэволюцыя павінна перама-
гаць усё болыпыя перашкоды, якія ўтвараюцца буржуазнай контр*
рэволюцыяй. Гэтая акалічнасьць можа выклікаць новыя зігзагі
ў далейшым разьвіцьці рэволюцыйнага ўздыму, быстрае перама-
ганьне якіх залежыць ад ступені актыўнасьці компартыі.
У процэсе перамаганьня перашкод рэволюцыйны рух будзе разь-
вівацца на ўсё больш шырокай аснове, уэьнімацца на вышэйшую
ступень, працоўныя масы пад кіраўніцтвам компартыі будуць усё
шпарчэй набліжацца да непасрэднай барацьбы за ўладу. Бліжэйшай
пэрспэктывай прадстаўляе пашырэньне фронту стачачных
баёў, новую бурную хвалю выступленьняў беспрацоўных^ далей-
шае разьвіцьцё антыпадаткавай барацьбы і стыхійных выбухаў
ў вёсцы, прадстаўляе ўзрастаючыя магчымасьці прарываў у сы-
стэме фашысцкага тэрору ў найбольш слабых мясцох фашысцкага
фронту.
III
Нарастаючая пролетарская рэволюцыя згуртоўвае сілы буржу*
аэнай контррэволюцыі, але разам з тым яна паскарае ўнутранае
разлажэньне ў лягеры буржуазіі. Гэты двоісты дыялектычны про-
цэс усё больш ярка выступае ў Польшчы. Пад ударамі ўэраста-
ючага экономічнага крыэісу ўзмацняецца нездавальненьне ня толькі
шырокіх равараемых крызісам дробнай, але сярэдняй буржуаэіі,
якдя выступае супроць монополістычнай політыкі ўраду. Крызіс
падштурхвае цэнтралізацыю капігалу. Вырастаюць усё новыя пра-
мысловыя картэлі і экспортныя аб'яднаньні, якія замацоўваюць
сваю монополію на ўнутраным рынку пры падзеле ўрадавых суб-
сыдый і экспортных прэмій. Фашысцкі ўрад, які эьяўляецца не-
22
пцсрэдным удзельнікам раду картэляй, усімі сіламі падтрымлівае
іх інтарэсы. У гэтым напрамку ідзе яго таможанная політыкв, па
тэй-жа лініі ідзе спагнаньне падаткаў і падзел рэштак дзяржаў-
ных інвэстыцый. Прывілеямі карыстаюцца толькі найбольш сільныя.
Яны пры дапамозе ўраду маюць больш шансаў „пратрымацца"
ў абвостранай конкўрэнтнай барацьбе, аьмятаючы са шляху больш
слабых конкурэнтаў і паразытуючы на руінах збанкрутаваўшых прад-
прыемстваў. Паразытычны характар монополістычнага капіталу
ўдарае ўсё больш адчувальна па сярэдняй буржуазіі, зьяўляючыся
вкономічнай асновай трэньняў у лягеры буржуазіі, якія ўсё больш
абвастрйюцца. 3 другога боку, рост рэволюцыйнага руху расхіст-
вае аўторытэт кіруючай групы ў гэтым лягеры і акгывізуе опозы-
цыйныя групы ў ролі ратавальнікаў капіталізму.
Адлюстраваньнем унутраных трэньняў у лягеры буржуазіі
і ролі соцыял-фашызму, як яе галоўнай соцыяльнай апоры быў
берасьцейскі судовы процэс. Асноўныя моманты гэтага процэсу
пацьвярдзілі цалкам ацэнку, даную V зьездам Компартыі Польшчы.
Берасьцейскі процэс выявіў, што „барацьба" паміж пілсудчынай
і цэнтра-левай, якая падтрымліваецца нацыянал-дэмократыяй, вялася
ў межах прынцыповай агульнай клясавай асновы, не за зьмену
політычнай сыстэмы і не за процілеглую гаспадарчую програму,
а за некаторую зьмену знадворных мэтодаў кіраўніцтва і спосабаў
выратаваньня капіталізму, за ўдзел у дзяржаўным апараце.
Патрабаваньням цэнтра-левай пілсудчына процістаўляла максы-
мальную концэнтрацыю ўлады ў сваіх руках і далейшую цэнтра-
лізацыю фашыскага апарату разам з „парляманцкімі надбудовамі**
(сойм і сэнат) для барацьбы з рэволюцыйным рухам і для вайны
супроць СССР. Каб умацаваць сваю гегемонію ў фашысцкім
лягеры і пашырыць сваю каманду над усімі, у тым ліку і опозы-
цыйнымі фракцыямі гэтага лягеру, пілсудчына прымяніла да іх
мэтод брэсцкіх мордабояў, рэзультатам якога зьявіўся брэсцкі
процэс і прыгавор. Яна хацела, такім чынам, абуздаць унутраныя
спрэчкі, якія аслаблялі яе аўторытэт і згуртаванасьць апарату
фашысцкай дыктатуры.
Брэсцкі процэс быў працягам гэтых спрэчак у буржуазкай
сям'і, а раэам э тым выражэньнем тэндэнцыі да компромісу, да
эгуртаваньня контррэволюцыйнага і антысавецкага фронту. Аб
гэтым красамоўна сьведчыць як напрамак абвінавачваньня, так
і прыкрытыя опоэыцыйна-дэмократычнымі аксэсуарамі выступлеяьні
правадыроў соцыял-фашызму і народніка-фашызму.
23
Ужо абвінаваўчы акт констатаваў, што цэнтра-левыя „змоў-
шчыкі" ня імкнуліся да зьмены асноў дзяржаўнага ладу. Усё-ж
абвінавачаныя вылазілі са скуры, каб давесьці адсутнасьць якіх-бы
там ні было намераў скінуць ўрад Пілсудзкага. Уся іх опозыцый-
ная дзейнасьць праходзіла ў граніцах фашысцкай легальнасьці-
Адзінай зброяЗ гэтых рыцараў рэволюцыйнай фраээолёгіі быў
выбарчы бюлетэнь і пэтыцыя прэзыдэнту. Агнястрэльную зброю
яны ўжывалі толькі ў адносінах комуністаў. Сутнасьць іх фразэ-
олёгіі заключалася ў тым, каб політычна і фізычна равзброіць
рабочых, адцягнуць іх ад рэволюцыйнай барацьбы і зьвесьці на
шлях контррэволюцыйнай дэмократычнай дывэрсіі.
Мы ня будзем прыводзіць падрабязных цытат з прамоў падсуд-
ных, якія ўжо дастаткова скарыстаны ў артыкуле т. Гвяздоўскага х).
Правадыры соцыял-фашызму не маглі ўжо ўтойваць перад
масамі, што ў Польшчы існуе дыктатура, якую нельга зьнішчыць
пры дапамозе выбарчага бюлетэню. Яны павінны былі прызнаць
банкруцтва высунутага імі лёзунгу мірнай ліквідацыі „пасьлямайскай
сыстэмы**. Якім-жа чынам прымірыць з гэтымі асноўнымі фактамі
легалісцкую позыцыю? Сучасны правадыр ППС—Недзялкоўскі—
констатаваў на процэсе, што яшчэ да Брэста і выбараў у сойм
(увосень 1930 г.) соцыял-фашызм „быў загнан у тупік", што ўжо
тады існаваў „стан бяспраўя". „Аднак, мы не хацелі і не маглі,—
эаявіў Недзялкоўскі,—перайсьці да рэволюцыйнай барацьбы. Мы
бачылі выхад у правядзеньні сумленных выбараў“. І вось „усе
вашы намаганьні,— скардзіўся Недзялкоўскі,— былі зьнішчаны
мэтодам, пры дапамозе якога праводзіліся выбары і самым яркім
прыкладам якога быў Брэст".
Зразумела і пасьля гэтага нагляднага выбарчага ўроку ППС
працягвае трымаць масы ў рамках фашысцкага легалізму, па-
шыраючы ілюзіі аб тым, што так званая „пасьлямайская сыстэма"
сама пахісьнецца і ўступіць пад „моральным“ націскам грамадзкай
думкі.
„Пан прокурор,— піша „Работнік",— увесь час падсоўваў
падсудным адказ, што эьнішчыць дыктатуру можна толькі сілай.
Такога прасьцецкага адказу, ён зраэумела, не атрымаў“.
Так, такога адкаэу ён не атрымаў, бо соцыял-фашысты на
процэсе ня раз падкрэсьлівалі, што яны нават зусім ня мелі намеру
скінуць Існуючую дыктатуру.
Гл. врт. т. Гвяздоўскага „Полвскме соцмал-фашмсты перад фашывтскяы
судом* у № 36 „КН“ ў студаені 1931 г.
24
Контррэволюцыйная сутнасьць соцыял-фашыаму, як шылг
в мяшка вылезла на брэсцкім процэсе. Гэта лепш за ўсе адчувалі
„левыя“ спэцыялісты ў галіне рэволюцыйнай фразэолёгй, накшталт
Дэюбуа, Зарэмбы, Цэлкоша. Адсюль іх аапэўненьні наперакор
абвінаваўчаму акту, у тым, што „ППС імкнецца да зьмены гра-
мадзкага ладу“, што ўся партыя— рэволюцыйная, бо імкнецца
скінуць цяперашні лад“, што „ППС—гэта соцыяльная рэволю-
цыя“ і інш.
Але суд ня браў гэтых фраз усур'ёз. Ён разумеў, што гэтыя
фрааы аьяўляюцца неабходным прыкрыцьцём фактычнай абароны
існуючага ладу. Выходзячы з прадпасылкі, што „ў адносінах да
падсудных судовы разгляд ня даў ніякіх падстаў сумнявацца ў іх
леяльнасьці і адданасьці бацькаўшчыне"—суд Пілсудзкага нават
номінальна ўжыў да іх самы мяккі прыгавор і пакінуў іх пасьля
прыгавору на волі.
Брэсцкі процэс яшчэ раз паказаў, як глыбока памылковым было
проціетаўленьне соцыял-фашызму — фашызму, правай групы Вар-
скага-Костржэвы, яе погляд аб нямінучай ліквідацыі соцыял-фа-
шызму фашызмам. Нават найболып абвостраныя трэньні ў буржу-
азным лягеры не зьмяняюць таго факту, што соцыял-дэмократы, як
гаворыць тав. Сталін, „ёсьць об'ектыўна ўмеранае крыло фашызму“,
што „абедзьве організацыі не адмаўляюць, а дапаўняюць адна
/адну‘‘, і што „буржуазія ня можа ўтрымацца на чале ўлады без на-
яўнасьці такога блёку“. Брэст, як эпізод ва ўнутранай сямейнай
барацьбе паміж паасобнымі фракцыямі фашыцкага лягеру, не азна-
чае ліквідацыю соцыял-фашызму або народніка-фашызму, выратоў-
ваючая роля якіх ва ўмовах катастрофічнага абвастрэньня эконо-
мічнага крызісу і нарастаньня аролетарскай рэволюцыі павяліч-
ваецца. Банкруцтва непасрэдных трансмісій фашысцкай дыктатуры
да працоўных мас (БСС, фэдэрацыі працы) яшчэ больш павялічыць
удзельную вагу соцыял-фашызму ў буржуазным лягеры.
Брэсцкі процэс дае багаты матэрыял для выкрыцьця соцыял-
фашысцкіх правадыроў у вачох мас. Гэты матэрыял павінен быць
умела скарыстан компартыяй. Было-б упрашчэнствам лічыць, што
правадыры соцыял-фаінызму самі выкрылі сябе перад масамі,
што кожны рабочы і селянін з ППС, з сялянскай партыі ці бес-
партыйны сам усьвядоміў контррэволюцыйную ролю гвтых партый.
Было-б памылкай бачыць у Брэсцкім процэсе толькі адэін бок мэ-
далю і не заўважаць яго об'ектыўна-дывэрсыйнай ролі, як фактара,
адцягваючага ўвагу мас ад рэволюцыйных вадач і ствараючага
25
<ярод гэтых мас ілюаіі ў адносінах соцыял-фашызму. Некаторая
яедаацэнка гэтага адваротнага боку брэсцкага процэсу выявілася ў
цэнтральным органе компартыі Польшчы,, Чырвоны сьцяг*4, які ба-
чыць толькі элемэнты „самавыкрыцьця" соцыял-фашыстаў, нібы
выступаючых на судзе „бяз маскі*4. Такі падыход эьмяншае небясь-
пеку левай фразы соцыял-фашыэму. Ужо такой факт, што першы
раз у гісторыі польскай буржуазнай дэяржавы правадыры ППС
: „народных** партый трапілі на лаву падсудных, што яны высту-
палі ў ролі прасьледуемых ахвяр фашысцкай дыктатуры, мог і па-
вінея быў дэзорыентаваць масы. Трэба гэтым масам высьветліць
сутнасьць і політычную падаплеку спрэчак, меўшых месца на судзе
паміж гэтымі членамі аднэй сямейкі.
Паасобныя эьвеньні компартыі Полыпчы недаацэньваюць—асабліва
на практыцы — манэўраздольнасьць соцыял-фашызму. Партыйныя
організацыі ня ўмеюць сваячасова і конкрэтна рэагаваць на ўсё
больш складаныя манэўры соцыял-фашызму. Гэта найбольш сла-
бае месца компартыі Польшчы і яе масавых трансмісій у
барацьбе з соцыял-фашызмам.
Магчымасьці манэўраваньня соцыял-фашызму і народніка-фа-
аіызму павялічваюцца яшчэ тым, што опоэыцыя складае меншасьць
у сойме. Гэта палягчае ім уносіць такія прапановы, як вотум не-
давер'я ўраду, як пэпээсаўскі проект аўтономіі Заходняй Украіны,
□рапанова аб скасаваньні палявых судоў і т. д. Да дэмагогічных
манэўраў соцыял-фашыстаў належыць таксама высунуты імі лёзунг
адзінага фронту барацьбы супроць фашызму, прычым ППС, падобна
германскай соцыял-дэмократыі, падхапляе ў гэтых адносінах контр-
рэволюцыйную ініцыятыву Троцкага.
Усе цяперашнія манэўры соцыял-фашызму зводзяцца да ўка-
-заньня масам мірнага „дэмократычнага выхаду* з крызісу. Такім
чынам. соцыял-фашызм хоча затрымаць процэс рэволюцыяніза-
ваньня перш за ўсё тых мас, - якія шукаюць ляшчэ выхаду з най-
мекшымі ахвярамі.
На XI пленуме ВККІ тав. Мануільскі падкрэсьліў небясьпеку
ыанэўраваньня соцыял-дэмократыі па пытаньні аб формах буржу-
азнай дыктатуры. „Гэта цяпер яе галоўны манэур цэлага гісторыч-
нага пэрыоду. Соцыял-дэмократыя імкнецца адцягнуць масы ад
асноўных пытаньняў клясавай барацьбы і павярнуць іх да снрэчак
аб форме іх уласнага прыгнечаньня — да пытаньняў, якая форма
буржуаянай дыктатуры лепш: „парляманцкая ці пазапарляманцкая“.
Твта адносіцца- асабліва да польскага соцыял-фашызму, які вы-
26
ступае ў ярка-опоаыцыйнай вопратцы. „Польскі соцыял-фашызм,—
гаварылі мы на XI пленуму, — выступаючы ў ролі лрасьледуемай
опоаыцыйнай партыі, мае аначную магчымасьць перахватваньня
рэволюцыйных настрояў сярод мас“. Пры дапамозе гэтай роді
і надавычайна тонкіх манэўраў, якія не выкрываюцца належным
чынам компартыяй, правадыром ППС удаецца ў значнай ступені
затрымліваць разлажэньне сваіх радоў.
ППС крытыкуе мэтоды лячэньня капіталізму, ужытыя урадам
Макдональда, а таксама выказвае боязьнь адносна мэтазгоднасьці
лекавай практыкі сваіх германскіх прыяцсляў.
„Комуністычная дэмагогія^—скардзіцца Недзялкоўскі,—мае
добрую здольнасьць ускладаць на соцыялізм частку адказнасьці
зч цяперашняе становішча; па думцы натоўпу некаторыя соцыя-
лістычныя партыі выглядаюць як сіла, ахоўваючая, але не
пераўтвараючая цяперашні лад. Натоўп не ўяўляе сабе сьмя-
ротнай небясьпечнасьц! політыкі катастрофы, а бачыць такія
факты, як галасаваньне германскіх соцыялістаў за ўрад Бру-
нінга".
У чым, аднак, заключаецца запрапанаваны польскім соцыял-
фашызмам выхад. Як павінна выглядаць „грунтоўная рэорганізацыя"
капіталістычнай гаспадаркі?* Сам Недзялкоўскі сьцьвярджае, што
„гэта — найбольш слабы пункт“, бо „соцыялістычны рух ня мае
яшчэ закончанага пляну пераўтварэньня грамадзка-гаспадарчай
сыстэмы“. пМы ведаем,— гаворыць ён,—што ідзем да соцыяліэму^
але шлях да яго мы бачым скрозь туман".
У сапраўднасьці ППС прапануе тыя-ж самыя мэтоды лячэньня
капіталізму, што і германскі с.-д., хаця маскуе іх опозыцыйнай
фразай ва ўмовах, калі яна ўхілена ад :дзяржаўнага пірага. Ролю
добрасумленнага ўрача заклікана выканаць цэнтра-левая „дэмокра-
тыя“, бо „гаспадарчая політыка Са«ацыі“ (пілсудчыны) не орыен-
туецца ў стане хворага“ і ня ўмее прыцягнуць масы да ахвяр на
карысьць дэяржавы. Уся гаспадарчая програма ППС зводзіцца да
ўвядзеньня фашысцкім урадам „контролю над вытворчасьцю“ і да
гальваніэаваньня кулацкай аграрнай рэформы. Такую ж дэмагогік>
„грамадэкага контролю над вытворчасьцю" высоўвае фашысцкая кон-
фэдэрацыя профэсіянальных саюзаў, як спосаб узьняцьця гахвяра-
здольнасьці" рабочых у інтарэсах капіталізму. Кулацкая сялянская
партыя высоўвае таксама лёзунг ануляваньня банкам даўгоў, якім*
карыстаюцца пераважна кулакі, заклікаючы адначасова да паважаньня
27
тірыватных даўгоў, г. зя. да паважаньня ліхвярскай запазычанасьці
<яр»дняга сялянства і вясковай беднаты кулацтву.
Ітак, мы бачыы, што гэтыя патрабаваньні ня толькі не парушаюць
^сноў капіталістычнай сыстэмы, а цалкам верцяцца ў яе межах.
„Дэмократычны выхад з крызісу" нрадстаўляе толькі фразэолё-
гічную рознавіднасьць капіталістычнага выхаду.
Падобныы-жа характарам адэначаецца програма нацыянал-
дэмократыі, які прадаўжае пашыраць свой уплыў )' буржуазным ля-
геры за кошт пілсудчыны, пранікаючы ўсё глыбей у дробна-бур-
жуазныя масы. Агульная програма нацыянал-дэмократыі, падобна
програые пілсудчыкаў, зьяўляецца програмай буйнага фінансавага
капіталу, але з болыпым улікаы інтарэсаў сярэдняй буржуаэіі,
а таксама з антыгерманскай і антыяўрэйскай афарбоўкай.
Вярхоўны савет нацыянал-дэмократыі у апублікаваных нядаўна
рвзолюцыях выказваецца за ліквідацыю так званага этатызму, пра-
пануючы прыступіць да распродажу нярэнтабельных дзяржаў-
яых прадпрыемстваў, якія зьяўляюцца конкурэнтамі для прыватнай
вытворчасьці „за выключэньнем тых, якія зьвязаны з абаронай.
^зяржавы*. Апроч таго, рээолюцыі патрабуюць рэвізіі „політыкі
занадта высокіх цэн, што праводэіцца некаторымі картэляыі, якія
карыстаюцца асаблівай падтрымкай ураду", і спыненьня „штучнай
падтрымкі дзяржавай гандлёвых монополій". Такім чынам „дробная
і сярэдняя прамысловасьць, рамясло і гандаль павінны атрымаць
умовы для далейшага разьвіцьця". Далей ідзе політычны вывад, што
кіруючая цяпер група ня здолее разьвіць гаспадарчых сіл краіны»
шго нацыянальны ўрад зьяўляецца неабходнай умовай гаспадарчага
адраджэньня Польшчы.
Гэтыя патрабаваньні нацыянал-дэмократыі цесна зьвяэаны з
фінансавым капіталам, аэначаюць іякненьне да перахватваньняў
настрояў незадаволенасьці, нарастаючай сярод слаёў дробнай і нават
сярэдняй буржуазіі, для расшырэньня сваёй масавай базы.
Некаторыя з гэтых патрабаваньняў знаходзяць водгук таксама
сярод нацыяналісцкіх колаў. Зрэшты і ўрад Пілсудэкага не адмо-
віўся-б прадаць нярэнтабельныя дзяржаўныя прадпрыемствы, скон-
цэнтраваўшы галоўную ўвагу на прадпрыемствах, якІя працуюць
для вайны.
Програмныя разгалосьсі паміж пілсудчынай і нацыянал-дэмокра-
тыяй, або былой цэмтра*левай не аьяўляюцца прынцыповымі, бо
арынцыповая клясавая аснова іх програм—агульная. Тамуўрадавая
„Польская Газэта" ў новагоднім нумэры заклікае опозыцыю да
28
лёяльнага супрацоўніцтва на глебе концэнтрацыі ўсіх сіл буржуаэ"
нвга грамадатва:
„Мы зусім не патрабуем ад опозыцыі, каб яна прыпыміла
барацьбу,—піша рэдакцыя „Польскай Гааэты",—мы не ад-
маўляем яе правоў на крытыку і не навязваем ёй сваіх думак.
Неабходна згуртаваць усе сілы на барацьбу з ворагам, перад
якім становіцца нікчэмнымі ўсякія політычныя разнагалосьс*
і непаразуменьні; імя гэтаму ворагу—1932 год, якому з глы-
бокай трывогай глядзяць у вочы ўсе сілы сьвету. Барацьбу
трэба весьці толькі там, дзе яна нэабходна і толькі э тэй
небясьпекай, якая пагражае асноўным інтарэсам дзяржавы*.
На такой сямейнай мове зьвяртаецца да опозыцы! пасьля брэсц-
кіх боек і брэсцкага процэсу кіруючая партыя, бо над усімі трэньнямі
ў буржуазным лягеры пераважае супольны фронт барацьбы з на-
растаючай рэволюцыяй.
Ня гледэячы на трэньні і ўнутраныя спрэчкі на справе адбы-
ваецца процэс уэаемнага збліжэньня паміж фракцыямі фашыснкага
лягеру, якія спрачаюцца. Пад напорам рэволюцыйнай хвалі, якая ўзды-
маецца і расхіствае падпоры фашысцкай дыктатуры, будуць ад-
наўляцца спробы энайсьці компроміс, які палягчае максымальвую
концэнтрацыю сіл буржуазіі ў барацьбе з рэволюцый.ч У рамках
такога компромісу, на які штурхае таксама загранічны капітал,
магчымы частковыя ператасоўкі ў фашысцкім лягеры, магчыма та
ці іншая зьмена асоб ва ўрадзе, тыя ці іншыя перамены ў дзяржаў-
мым апараце, некаторае прыцягненьне да ўдзелу ва ўрадэе прад-
•таўнікоў тых ці іншых опозыцыйных фракцый фашысцкага дягеру.
Гэта тэндэнцыя будзе і надалей маскавана шырокім патокам фраз
і опоэыцыйных манэўраў, разьлічаных на стрымліваньне мас ад
рэволюцыйнай барацьбы. Таму нерэальнай зьяўляецца пэрспэктыва
мэханічнай зьмены пілсудчыны нацыянал-дэмократыяй, якая прэтэн-
дуе на ролю пераемніцы існуючай улады. Высоўваньне цяпер такой
кэрспэктывы некаторымі таварышамі об'ектыўна азначае курс ка
мэханічны крах дыктатуры Пілсудзкага і недаацэнку разьвіцьця
рэволюцыйнага руху і яго ролі, як фактару нізьвяржэньня фашысц-
кай дыктаіуры Пілсудзкага. Адначасова выдзяленьме ролі нацыямал-
дэмократыі, як нямінучай пераемніцы Пілсудчыны, падкрэсьліваньне
гегемоніі эндэкаў як „другой паргыі буржуазіі" перад партыямі
былой цэнтра-левай і разгляд .і соцыял і народяіцка-фашысцкіх
мартый, як трампліна для прыходу нацыянал-дэмократыі да ўлады—
•6‘актыўна аэначдюць медаацвнку ролі соцыял-фашывму, як трьцяй
29
лартыі буржуаэіі і яе манэўраў, якія ўжывае буржуазія пры зьмене
ўрадавых форм і дэкорацый, асабліва ва ўмовах рэволюцыйнага
крызісу. На ўсё больш рэальную магчымасьць гэтых манэўраў
яавінна быць накіравана ўвага компартыі.
IV
У чым праяўляецца ў чацьвертым годзе крыжісу актыўнасьць
і сіла нашай партыі? У чым заключаюцца яе слабыя месцы. У якой
ступені рэволюцыі XI пленуму ВККІ і аснаваныя на іх указаньн)
511 пленуму ЦК КПП былі ажыцьцёўлены партыяй? Якіх посьпехаў
дабілася компартыя на рашаючым фронце заваяваньня большасьці
пролетарыяту?
Гэтыя пытаньні павінны цяпер стаяць перад кожнай організа-
цыяй, перад кожным членам партыі павінны арабіцца прадметам
бальшавіцкай самакрытыкі, якая праводзіцца зьверху да ніэу.
Асноўныя дасягненьні компартыі Польшчы пасьля XI пле-
нуму ВККІ выражаюцца ва ўмацаваньні кіраўніцтва стачачным
рухам і ў далейшым організацыйным росьце партыі.
Кіруючая роля комуністаў у стачачных баёў праявілася ня
толькі ў часе стачак, але таксама і ў іх падрыхтоўцы. Гэта адна
з галоўных прычын размаху і пераможнага ўвогуле характару ста-
чачнай барацьбы.
Усё-ж нам не ўдалося яшчэ ўцягнуць у стачачную барацьбу ні
мэталістаў, ні чыгуначнікаў. Галоўная прычына—наша організацый-
ная слабасьць у мэталюргічнай прамысловасьці і недастатковае
організацыйнае замацаваньне росту нашага ўплыву сярод чыгунач-
нікаў. Партыйныя організацыі не змаглі яшчэ перайсьці да адбіцьця
-'ітак капіталу больш шырокім фронтам, асабліва там, дэе ня
ўмелі організаваць частковых стачак супроць кожнага частковага
грабяжу зарплаты, кожнага скарачэньня і кожнага праяўленьня
капіталістычнай рацыяналізацыі, як зыходнага пункту для шырокай
стачачнай барацьбы. Гэта адносіцца перш за ўсё да Верхняй Сы-
леэіі і да Домброўскага вугольнага раёну. Прыклад Лодзі паказ-
вае, што ўжо цяпер пры вялікіх намаганьмях мы можам пашыраным
Фронтам адбіваць атакі капіталістаў.
Мы таксама не павінны ні на мінуту забываць аб значным
яшчэ ўплыве соцыял-фашыстаў, якія ня раэ яшчэ перахватваюць
кіраўніцтва стачкамі, або ўмела тармозяць размах стачачмай ба-
рацьбы, каб яе ў спрыяючы момант злаыаць. Найбольш тыповыя
30
прыклады посьпеху гетай тактыкі соцыял-фашыстаў мы бачым
у Заходняй Беларусі, дэе некаторыя таварышы пачалі спаўзаць
на глебу супрацоўніцтва э соцыял-фашыстамі. Надэвычай гібкую
тактыку соцыял-фашысты ўжылі ў часе другой стачкі варшаўскіх
трамвайшчыкаў. Навучаныя вопытам першай стачкі, яны парашылі
на гэты раэ формальна падтрымаць стачку і нават у пэўны моманг
праклямаваць на паперы ўсеагульную стачку салідарнасьці, каб
толькі ўтрымацца ў масах, перачакаць стачачнае напружаньне,
дээорганізаваць барацьбу з сярэдзіны і пры спрыяючых умовах
зламаць яе сумесна з фашыстамі. Такога роду тактыка, якая не-
дастаткова выкрываецца нашай організацыяй, дэзорыентавала тава-
рышоў, высунутых у цэнтр стачачнай барацьбы. Іх легалісцкія
настроі цесна перапляліся э ілюэіямі ў адносінах да сацыял-фашыс-
таў, як памочнікам у барацьбе. Выражэньнем гэтых ілюзій была
контрольная комісія, выбраная замест стачачнага комітэту, а іх
яркім праяўленьнем—згода падпісаць разам з соцыял-фашыстамі
адозву ў абарону стачкі. Факт спаўзаньня хоць-бы толькі на кароткі
час, на глебу супрацоўніцтва з соцыял-фашысцкімі профбюрократамі,.
наперакор дырэктывам профсаюзнай левай, эьяуляецца яркім дока-
эам слабасьці нашай работы па выкрыцьці хітрых манэўраў соцыял-
фашызму. Недастатковым таксама зьяўляецца процідэеяньне пар-
тыйных органіэацый лоўкаму манэўраваньню з боку соцыял-фашыс-
стаў лёзунгам усеагульнай эабастоўкі, якім яны карыстаюцца для
тармажэньня частковых стачак, асабліва там, дзе гэтыя стачкі
могуць сапраўды перарасьці ва ўсеагульную забастоўку. Такі ма-
нэўр быў ужыт ППС у вугольным басэйне. Замест сконцэнтраваньня
намаганьняў на тым, каб затрымаць некалькі рашаючых прадпры-
емстваў і стварыць такім чынам аснову для р&сшырэньня стачхі,
нашы таварышы часовА падаліся націску 'пвпэсаўскай фраээолёгіі
аб усеагульнай забастоўцы і ня выкарысіалі адразу баявога ва-
пружаньня на паасобных прадпрыемствах. Гэта памылка была вс-
ўэабаве выпраўлена пасьпяховай організацыяй стачак у буйнеАшых
шахтах пасьля фашысцкага арбітражу.
Пасьля фашысцкага арбітражу наша організацыя не патраоіла
раэгарнуць і коордынаваць стачкі ў буйнейшых прадорыемств&х. ППС
удалося часова дэзорыентаваць масы чаканьнем проклямаваньмя
ўсеагульнай забастоўкі гарнякоў. Ня толькі ў масах, але вават
у частцы нашага актыву ўэьніклі ілюзіі, што ППС сапраўды па
ыядзе ўсеагульную забастоўку. Даякуючы гэтым ілюэіям орофбюро-
кратам удалося ва шахтах Гіша правесьці выбары міксаюзаага (ад
II
усіх профсаюэаў) стачкому, перад якім стушаваўся раней высунуты
масамі стачком. Выражэньнем гэтых ілюэій было таксама патраба-
заньне рабочай дэлегацыі, выбранай на адным з мітынгаў, каб
пэпээсаўскія профсаюэы проклямавалі ўсеагульную эабастоўку.
Гэта была спроба зрабіць з профбюрократаў вымушаных саюэьні-
каў і легальнае замаскаваньне барацьбы. Сылеская організацыя
.падвергла рашучай крытыцы гэтыя ярка опортуністычныя памылкі
паасобных актывістаў.
Пэўных посьпехаў партыя дасягнула ў ажыцьцяўленьні адзінага
чфронту зьніэу на глебе стачачнай барацьбы. Доказам гэтага зьяў-
ляецца значны ўдзел рабочых з соцыял-фашысцкіх партый і бес-
партыйных рабочых у стачках пад кіраўніцтвам профлявіцы. Гэта
аблягчае комуністам організаваць стыхійнае імкненьне мас для
адзінства ў барацьбе супроць шалёнага наступленьня капіталу
4 выцясьняць соцыял-фашыстаў э рашаючых поаыцый у рабочым
руху. Найбольш слабым бокам нашай работы зьяўляецца няўменьне
пранікаць пры дапамозе рабочых-пэпээсаўцаў, бундаўцаў і інш., якія
супрацоўнічаюць э намі, у іх уласныя органіэацыі, каб з сярэдзіны
паскорыць раэлажэньне соцыял-фашызму.
Высунутая XI пленумам ВККІ ў цэнтр непасрэдных задач сэк-
цый „барацьба супроць наступленьня капіталу і організацыі шыро-
кага контр наступленьня пролетарыяту“ была ў значнай ступені
ажыцьцёўлена ў галіне стачачнай барацьбы. Але аслаб, як мы
ўжо падкрэсьлівалі, фронт беспрацоўных. Толькі за апошнія ме-
сяцы ўзмацнілася актыўнасьць партыі ў організацыі барацьбы бес-
працоўных, рэзультатам чаго быў рад дэмонстрацый у асноўных
цэнэрах беспрацоўя. Найбольш масавай і баявой была дэмонстра-
цыя ў Нядобрзіцах (у Сылезіі) супроць палявога суда.
Расшырэньне фронту стачачнай барацьбы, уцятеньне ў яе
гарнякоў і мэталістаў, якія атакуюцца капіталам, узмацненьне
руху беспрацоўных і самая цесная ўвязка яго з рухам занятых
рабочых, рэагаваньне масавымі дэмонстрацыямі і політычнымі
стачкамі на палявыя суды і крывавыя насільлі фашызму, сыстэ-
матычнае, конкрэтнае, аснаванае на вопыце штодзеннай барацьбы,
зыкрыцьцё соцьіял'фашызму—вось задачы, якія стаяць перад
партыяй у галіне організацыі шырокага контр-наступленьня
пролетарыяту.
Ахчічасэза німігачьчі піргыі півіняы быць накіраваны на разь-
вязванМке барацьбы эксплёатўемага сялянства супроць падат-
каў і даўгоў. Пры дапамозе гэтага эьвяна партыя павінна вы-
32
цягваць увесь ланцуг рэволюцыйнага руху ў вёсцы, увязаўшы яго
з барацьбой супроць фашысцкай комасацыі і за ліквідацыю сэр-
вітутаў,—з барацьбой за зямлю бяз выкупу, а таксама ўвязаўшы
гэты рух з контр-наступленьнем пролетарыяту. Тое-ж самае адно-
сіцца да організацыі барацьбы з нацыянальным прыгнечаньнем,
організацыі нацыянальна'вызваленчага руху, у якім партыя праяў-
ляе асаблівую слабасьць. Зроблены трэцім пленумам паварот ад
агульнай пропаганды да штодзеннага кіраўніцтва нацыянальна*
вызваленчай барацьбой не праведзен яшчэ на практыцы, што за-
трудняе мобілізацыю мас прыгнятаемых народаў, як аднаго > ра-
шаючых рэзэрваў пролетарскай рэволюцыі.
На аснове штодзеннай барацьбы партыя павінна шырэй раз-
гарнуць барацьбу супроць імпэрыялістычнай вайны і ваеннай
інтэрвэнцыі супроць СССР. Увага працоўных мас, іх барацьба
супроць імпэрыялістычнай вайны павінны быць самым цесным
чынам увязаны з ваеннымі падзеямі ў Кітаі, з расшырэньнем імпэ-
рыялістамі антысавецкай ваеннай базы на Далёкім Усходзе і ўдар-
ных баз у капіталістычнай Эўропе (Польшча, прыбалтыцкія дзяр-
жавы, Балканы). Абарона СССР павінва быць непадзельна зьвязана
з абаронай незалежнага Кітаю і кітайскай рэволюцыі. Цэнтр ця-
жару павінен быць перанесен на абарону соцыялістычнага будаў-
ніцтва, як рычага міжнароднай пролвтарскай рэволюцыі ад прова-
кацыйных выпадаў імпэрыялістаў. 3 гэтай мэтай неабходна сыс-
тэматычна популярызаваць мірную політыку савецкага ўраду
і зрываць пацыфісцкую заслону з ваенных падрыхтаваньняў поль-
скага імпэрыялізму, з яго соцыял-фашысцкіх агентаў у рабочай
клясе. Адначасова неабходна выкараняць перш за ўсё ў самай
партыі ўсякія настроі чаканьня вайны, выказваючыя пасыўнасьць
і нявер’е ў рэволюцыю, ва ўласныя сілы, а таксама ўсякія тэн-
.дэнцыі заскокаў, бо яны льлюць ваду на млын ворага і супярэ-
чаць лініі, якая праводзіцца партыяй у барацьбе за мір. Барацьба
супроць вайны павінна стаць у цэнтры ўсіх задач партыі. Уся
організацыйная практыка павінна быць прыстасавана да непасрэд-
най пагрозы вайны.
У гэтай сітуацыі неабходна ўсямерна ўзмацніць барацьбу за
армію. Наша работа ў арміі слаба пасунулася наперад. Мы зрабілі
толькі першыя крокі ў гэтым напрамку. Сыстэматычная работа
сярод салдацкіх мас ня стала яшчэ баявой задачай усёй партыі.
Партыйныя організацыі пераацэньваюць свае посьпехі і паасоб-
ныя сымптомы разлажэньня ў арміі. Барацьба ва арміі зьяўляецца
33
дагэтуль ва практыцы аднэй з другарадных задач партыі. Неаб
ходна, каб работа сярод салдат эрабілася справай усяе партыі,
кожнай партыйнай ячэйкі, як ударная эадача дня. Компартыя па-
вінна мобілізаваць шырокія масы пролетарыяту і сялянства на
барацьбу за армію, тым больш, што фашысцкі ўрад пачынае ўжо
кідаць вайсковыя атрады на ўнутраны фронт, ужываць іх для па*
даўленьня забастовак і дэмонстрацый.
Організацыйны рост партыі зьяўляецца рэзультатам ня толькі
рэволюцыянізаваньня мас, якія самі ўжо пачынаюць шукаць пар-
тыйную організацыю, але і ўзросшай актыўнасьці партыі, асабліва
ў кіраўніцтве штодзеннай барацьбой пролетарыяту і эксплёатуемага.
сялянства. Абодвы гэтыя фактары выэначаюць дынаміку разьвіцьця
паасобных парторганізацый.
Прырост членаў партыі ў пэрыод ад V зьезду, г. зн. ад каст-
рычніка 1930 г. да кастрычніка 1931 г., склаў 107 проц. Гэта зна-
чыць, што дырэктыва аб падваеньні членскага складу цалкам вы-
канана. Компартыя ў самой Польшчы налічвае цяпер эвыш 7 тыс.,
а разам КПЗБ і КПЗУ—звыш 12 тыс. членаў, ня лічачы некалькіх
тысяч, якія сядзяць па турмах.
Рост партыі ідзе няроўнамерна. Найболыпы процант прыросту
ў пэрыод ад сакавіка да кастрычніка 1931 г. даюць: сельскагаспа-
дарчыя акругі — 78, прамыслова-сельскія — 46, прамысловыя — 41.
Прамысловыя акругі даюць 30 проц. агульнай колькасьці членаў
партыі, прамыслова-сельскія— 36 проц. і сельска-гаспадарчыя—
34 проц. Выключэньнем зьяўляецца быстры рост верхнясылескай
організацыі.
У соцыяльнай структуры партыі адбыліся наступныя эрухі: дік
рабочых буйных прамысловых прадпрыемстваў вырас на 66 проц.,
сялян—на 166 проц., сельскагаснадарчых рабочых—на 162 проц.
Фіэыономія паасобных акруговых організацый компартыі зьяў-
ляецца наступнай: у буйна-прамысловых акругах рабочыя буйных
прамысловых прадпрыемстваў складаюць 34 проц. усяго партскладу
(у самой Варшаве менш); у прамыслова-сельскіх акругах рабочых
буйной прамысловасьці—10 проц., сялян—36 проц., сельскагаспа-
дарчых рабочых—2 проц., іншых—52 проц ; у сельскагаспадарчых
акругах рабочыя буйнай прамысловасьці складаюць 5 проц., ся-
ляне—42 проц., сельскагаспадарчыя рабочыя—7 проц., іншыя—
46 проц.
Ужо гэта суяастаўленьне ўкаэвае ва адно э найбольш слабых
месц нашай оргаяізацыі: у рашаючых прамысловых цэнтрах буйна-
34
прамысловыя (занятмя) рабочыя складаюць адну трэцюю частку
агульнага ліку членаў, астатнія—гэта беспрацоўныя (Верхняя Сы-
лезія), або рамесьнікі і дробнапрамысловыя рабочыя (Варшава).
Адсюль вывад, што ударнай задачай партыі застаецца ды-
рэктыва, даная V зьездам, аб расшырэньні партыйнай органі-
зацыі сярор, буйнапрамысловага пролетарыяту, асабліва ў такіх
цэнтрах, як Варшава і Лодзь.
Асаблівая ўвага павінна быць накіравана на мэталічную пра-
мысловасьць, перш за ўсё ваенную, дзе пры некаторых посьпехах
організацыйны стан партыі зьяўляецца вельмі слабым. Падваеньне
нашых радоў патрабуе таксама ўзмацненьня работы над бальша-
віцкім выхаваньнем і актывізаваньнем членскай масы, патрабуе
ўмацаваньня шляхам сьмелага вылучэньня рабочых кадраў пры
далейшым расшырэньні організацыйнага ахвату партыі. Ва ўмовах
шалёнага фашысцкага тэрору пытаньне сыстэматычнага папаўненьня
і ўмацаваньня кадраў становіцца вельмі вострым.
Галоўныя слабасьці партыі знаходзяць свае адлюстраваньне
часам у значнай ступені, у КСМ Польшчы. Найбольш трывожным
зьяўляецца той факт, што рост КСМ, які налічвае звыш 9.000
членаў, адстае ад росту партыі. КСМ як школа комунізму ня вы-
конвае належным чынам асноўнай задачы. Моцна кульгае актыў-
насьць КСМ у організацыі штодзеннай юнацкай барацьбы, у той
час, як наступленьне капіталу найбольшым цяжарам падае на пра-
цоўную моладзь. КСМ павінен перагнаць партыю па ліку членаў
і ўэмацніць сваё пролетарскае ядро, заваёўваючы сабе моцную
апору на буйных фабрыках.
Пад ударамі фашысцкага тэрору слабеюць нашы трансмісіі да
працоўных мас. Мы ня ўмеем з неабходнай быстрынёй аднаўляць
масавыя організацыі, якія разграмляюцца фашызмам. Таму пры
буйным росьце нашага ўплыву ў рэволюцыйным профруху, яго
організацыйны ахват слаба пасунуўся наперад. Неабходнасьць
сапраўднага пералому ў організацыі профруху з усёй вострасьцю
стаіць перад партыяй. Неабходна выкарыстаць для разьвіцьця
профлявіцы ўсякія магчымасьці ў рэакцыйных профсаюзах, асабліва
ў профсаюзе чыгуначнікаў і сельскагаспадарчых рабочых.
Да дасягненьняў і слабасьцяй партыі мы павінны цяпер ужываць
іншы маштаб, чым у ранейшыя часы, калі разьвіцьцё падэей і твмп
рэволюцыяніэаваньня мас былі больш маруднымі. Звычайная актыў-
насьць партыі і старыя мэтоды работы зьяўляюцца ўжо недастат-
ковымі. Між тым рад парторганіэацый працуе па-стараму. Кампанія
5
ў абарону політаьяяволеных і супроць палявых судоў ярка выявіла
гвтую слабасьць. У пэрыод быстрага насьпяваньня прадпасылак
рэволюцыйнага крызісу пытаньне дапасаваньня тэмпу і мэтодаў
работы да зьмененых умоў мае рашучае эначэньне.
У сваёй практыцы парторганіэацыі недаацэньваюць рэволюцый-
нага напружаньня сярод мас і сур'ёзнасьці бліжэйшай перспэктывы.
Перакананьне, што мы быстра набліжаемся да рашаючых баёў,
што ўжо цяпер мы стаім у агні баёў, якія будуць перарастаць у буйныя
бітвы за ўладу, за дыктатуру пролетарыяту,не пранікла яшчэ да глыбіні
сьвядомасьці нашых кадраў і партыйнай масы. Гэта—адна э асноўных
ідэолёгічных прычын усякага опортунізму, асабдіва правага, які эа-
стаецца галоўнай небясыекай для партыі. Правая небясьпека ідзе га-
лоўным чынам па лініі аслабленьня пільнасьці да манэўраў соцыял-
фашызму. Апрача таго пераацэнка труднасьцяй, звальваньне ўласных
слабасьцяй на масы, паасобныя выпадкі адступленьня перад тэрорам,
пошукі больш „лёгкіх“ спосабаў барацьбы, пасыўныя адносіны да
стыхійных форм сялянскай барацьбы—вось другія важнейшыя
праяўленьні правага опортунізму. 3 другога-ж боку наэіраюцца
„левыя“ тэндэнцыі да пераскокваньня праэ неабходныя этапы
рэволюцыйнага раэьвіцьця, да дэейнічаньня эа масы, да падмены
масавых акцый індывідуальнымі, тэрорыстычнымі актамі, або пустой
балбатнёй аб уэброеных дэмонстрацыях і іншых. выступленьнях,
* якія яшчэ не стаяць на парадку дня. Гэтыя тэндэнцыі ва ўмовах
фашысцкага тэрору могуць аблягчаць провокацыйную тактыку
фашызму, уносіць дэзорганізацыю ў рэволюцыйны рух і затрудняць
мабілізацыю мас для шырокага контрнаступленьня. Такія тэндэнцыі
выявіліся таксама ў партыйным друку і ў адозвах. У галіне сама-
абарояы ісцуе небясьпека падмены оргаыізацыі барацьбы шыіюкіх
мас супроць фашысцкага тэрору і яе масавага органіэацыйнага
баэісу на фабрцках замкнутымі ізоляванымі ад мас вузкімі кадрамі.
Аднэй • асноўных прычын памылак, якія робяцца партыяй,
зьяўляецца схэматыэм у ацэнцы раэьвіцьця задач і форм рэволю-
цыйнага руху, асабліва ў характэрыстыцы трэньняў і зрухаў у
нутры буржуазнага лягеру. Прыкладам такога схэматыэму ў мэто-
дах аг’т-цыі была адозва да поліцэйскіх, якая мэханічна пераносіла
нашы адносіны да салдат, якіх мы павінны эаваяваць для рэво-
люцыі, на поліцыю, якую мы павінны акружыць атмосфэрай ня-
ўмольнай нянавісьці э боку працоўных мас. Гэтая грубая памылка,
аслабляючая барацьбу э поліцыяй, была падвергнута безадкладнай
крытыцы.
36
Неабходна ўзьняць ідэолёіічны ўзровень партыі. Нашы по •
сыіехі ў ідэолёгічнай галіне, дасягнутыя ў барацьбе на два фронты-
перш за ўсё з ідэолёгіяй правай групы, не вызваляюць нас ад неаб-
ходнасьці ўзмацненьня ідэолёгічнай работы, непарыўна зьвязанай
з ус’ёй практыкай партыі. У гэтым вапрамку павінна ісьці пачатая
ЦК рэвізія ідэолёгічнай спадчыны люксэмбургізму і рэштак мен-,
шавіцкай ідэолёгіі ГІПС-лявіцы. Рэзолюцыя ЦК, якая дае першы
раз бальшавіцкую характарыстыку люксэмбургізму і яго ролі ў
КПП, падкрэсьлівае, што:
„Крытыка люксэмбургізму павінна стаць асмоўным фактам
балынавіэацыі ўсёй партыйнай практыкі як у тактычнай, так
і ў організацыйнай галіне. Грунтоўная крытыка люксэбур-
гізму палегчыць партыі нерамагчы адставаньне ад разьвіцьця
рэволюцыйных падзей, узьніме ролю партыі, як ініцыятара і
організатара ў рэволюцыйным руху, забясьпечыць партыю ад
недаацэнкі сялянскага і нацыянальна-вызваленчага руху, палег-
чыць ёй правядзеньне павароту ў галіне нацыянальна-выэва-
ленчай абароны, будзе спрыяць пашырэньню і ўмацаваньню
органіэацыйнага ахвату партыі“.
Рэвізія люксэмбургізму, якая праводзіцца ў пасьлядоўнай ба-
рацьбе на дна фронты, павінна рашуча проціставіцца ўсякім
спробам рэабілітаваць і гальванізаваць збанкругаваўшую правую
групу, спробам фактычнай абароны польскіх рознавіднасьцяй
меншавізму.
Барацьба на ідэолёгічным фронце павінна весьціся таксама за
чоткую балыпавіцкую рэволюцыйную пэрспэктыву, суйроць яе
опортуністычнага эмазваньня. Перамагаючы ўсякія тэндэнцыі, якія
ідуць па лініі люксэмбургскіх поглядаў на аўтоматычны крах капі-
талізму, мы адначасова павінны забясьпечыць партыю ад націску
соцыял-фашысцкіх поглядаў у галіне перспэктывы выхаду з крызісу.
У пэрыод паглыбленьня экономічнага крыэісу і пасьпяваньня прад-
пасылак рэволюцыйнага крыэісу, асабліва небясьпечнымі зьяўляюцца
погляды, якія прадрашаюць выхад капіталізму з крыэісу і адцяг-
ваюць увагу комуністаў ад організацыі сіл для рэволюцыйнага
выхаду э крыэісу. Такімі, напрыклад, эьяўляюцца опортуністычныя
погляды тав. Лапінскага—аднаго з ідэолёгаў польскай правай
групы, які разважае цяпер яа тэму аб перамаганьні капіталіамам
крызісу пры дапамозр ўзмацненьня элемэнтаў дэяржкапіталізму, аб
тым, як будзе выглядаць заўтра новастабілізаваны капіталіэм. Гэтыя
рогляды прадстаўляюць лёгічны працяг грубейшых правык уста-
37
новак тав. Лапінскага ў ацэнцы крыэісу і фашыэму, якія ў свой
час былі падвергнуты намі разгорнутай крытыцы. У сваіх артыку-
лах тав. Лапінскі ўжо ня раэ прадрашаў магчымасьць перамогі
крызісу капіталіамам шляхам інтэрввнцыі буржуавнай дэяржавы,
скочваючыся фактычна да тэорыі органіэаванага капіталіэму. Су-
проць такіх установак неабходна накіраваць агонь ідэолёгічнай
барацьбы.
Толькі балыпавізацыя, якая праводзіцца такім спосабам, узбройвае
компартыю для выкачаньня вялізарных задач, якія ўсё вастрэй
ставіць перад ёй нарастаючля пролетарская рэволюцыя.
ЗЬМЕСТ
Стар.
1. Пролетарыят Польшчы напярэдадні вялікіх баёў („Правда", 9'111 1932 г.) 3
2. Чацьверты год крызісу ў Польшчы (Ю ЛенскІ) .	.	.	.8
ЦАНА 20 као.