/
Text
ПАИВАНЧИ КУТУБХОНАСИ
КАСБИЙ МАХОРАТ
TOHIRJON
XOLMIRZAYEVN1NG
SHAXSIY KUTUBXONASI
БУГ ВА ИССИК СУВ
КУВУРЛАРИНИ КУРИШ ВА
ТАЪМИРЛАШДА КУЛ ДА
ПАИВАНДЛАШ
СОУЭЛО" НАШИРЕТИ
УМУМИЙ МАЪЛУМОТ
'Кувур линияси- суюк, газсимон ёки ка гтик, майда куйма
махсулотларни масофага узатиш учун транспорт воснтаси.
Иш бос нм и 0,07 МРа (0,7 к§£/ст2)дан юкори булган сув бут ёки
харорати 115 °C, дан юкори булган сувни ташийдиган кувурлар «Буг
ва иссяк сув кувурларннннг тузилиши ва улардан хавфсиз
фойдаланнш коидалари»га асосан улардан фойдаланиш ва уларга
гувохнома бериш талабларини белгилайди. (Узбекистон Республикаси
конун хужжатлари туплами, 2006 й., 39-сон, 386-модда)
Мазкур Коидалар талаблари кулланиладиган барча кувурлар
туртта тоифага булинади
Кувурлар тоифалари ва гурухлари
Кувур
тоифалари
Гурухлар
Мухитнинг иш параметрлари
Харора1, °C
Босим, МРа (к§£/ст2)
1
1
560 дан юкори
Чегараланмаган
2
520 дан юкори, 560 гача
Чегараланмаган
3
450 дан юкори, 520 гача
Чегараланмаган
4
450 гача
8,0 (80) дан юкори
II
1
350 дап юкори, 450 гача.
8,0 (80) гача
2
350 гача
4,0 (40) дан юкори 8,0 (80) гача
III
1
250 дан юкори, 350 гача
4,0 (40) гача
2
250 гача
1,6 (16) дан юкори 4,0 (40) гача
IV
-
115дан юкори, 250 гача
0,07 (0,7) дан юкори 1,6(16) гача
Изох: Параметрлар улчами турли тоифаларда булса, кувур мухит
параметрининг максимал улчамига тенг булган (чизмага каралсин) тоифага
кнради.
Мазкур Коидалар талаблари куйидагиларга ннсбатан кулланилмайди:
ташки диамегри'51 мм гача булган I гоифали кувурлар ва ташки диамегри
76 мм гача булган II, 111 ва IV тонфалн кувурлар;
Кувурлар хамда унипг деталлари ушбу Коидалар ва белгиланган
тартибда ишлаб чикилган техник шартлар талабларига тулик жавоб
берадиган, сифатнн таъминлайдиган, техник воситалари мавжуд
рухсатномаси булган корхоналарда тайёрланиши зарур.
l2j
Кувур линияси элементи - бу кувур линиясининг асосий
функцияларидан бирини бажариш учун мулжалланган йигиш бирлиги
Тирсак (отвод) - ишчи мухитнинг оким
йуналишини 15-180° бурчак остида
узгартириш учун.
шов
Штамппайвандланган тирсак -
штамплаш ва пайвандлаш оркали
кувурлардан ёки варак (лист)дан
тайёрланади
Утиш - кувур линиясининг диаметрини
узгартиришга хизмат килади
Тик эгилган тирсак - кувурнинг номинал
ташки диаметридан 1 дан 3 гача радиус
билан эгилиш оркали килиигаи
Сектор тирсаги - бир-бирига пайвандланган
секторлардан, варак (лист)дан, чоксиз ёки
пайвандланган кувурлардан ясалган
Учлик - ташилаётган мах,сулот окимиии
булиб ажратишда кувур тармоги
линиясига урнатиш учун
Тикин (заглушка) - кувур линиясининг
очик учларини ёпиш учун
Гардиш (фланец) - арматураларни
ажратиб улашлар учун
l3j
Компенсатор (линзали, тулкинли ёки
салник мойли)! (линзовый, волнистый или
сальниковый) кувурларни исик ёки
сову кд ан узунлик уз гари ши (чузилиш,
к;искариши)ни компенсация уилиш учун
Фитинг (штуцер) - кувурни бушатиш
учун мулжалланган; у кувурнинг
пастки кисмига урнатилади!
Хаво чицаргич цувур линиясининг юцори
нуцталарида хаво чицариш учун
ишлатилади
Тугри элемент - (деталь) цувур тугри
чизиц шаклидаги кесимидан
Ишлаб чикарувчи (завод)дан кувурлар ва кисмларни кабул килишда кувур,
гардишлар, (флянс) тикин (зоглушка)лар ва уоказоларда тамгалар
мавжудлиги, ишлаб чикариш учун техник шартларнинг техник уужжатлари
талабларига мувофик текширилади.
Девор калинлиги. мм Пулат маркаси Маусулот стандарти
БуГ линяси | . , А 1
П133 6 09Г2С ГОСТ 0000-00
ташки диаметр , мм
20 МАРКАЛИ ПУЛАТ СИНФ ТАМГАДА КУРСАТИЛМАЙДИ
Барча шаклли кисм (фасон, деталь)лар белгиланиши керак куйидаги маълумотлар:
• ИШЛАБ ЧИКАРУБЧИНИНГ
(ЗАВОД) - САБДО БЕЛГИСИ.
• Туплам раками
ТАМГАЛАРНИНГ ЖОЙЛАШУВИ
Утиш (утказувчи)да; Гардиш (фланц) тицинда; Тирсак (отвод)да
• Пулат маркаси
Шартли босим пулат
гурууларини кусатган
холда
ТЕХНОЛОГИИ ЖАРАЁНЛАР
Иопланган электродлар билан кулда ёй ёрдамида пайвандлаш
— (ММА усули) - универсал технологик жараён; Буг ва иссик сув
L 1 ■ кувурлари учуй ишлагиладиган барча пулатларии
пайвандлаш учуй ярокли. Жараён пайвандчи томонидан
: турли пайванд чок позицияларида осонгина амалга
ошириладн. Тсрмик цикл кичик диаметрли электродлар
билан найвандлашда юкори сифатлн брикманн
таьминлайди. Жараён завод шаройитнда хам, урнатиш
(монтаж) вакгнда хам кулланиладн. -
Эримайдиган электрод билан кулда аргонли пайвандлаш
/П (TIG/WIG усули) пайвандланган бугиннинг юкори сифати
*билан барча турдаги пулатларии пайвандлаш учун
*. кулланиладн. Якин чок оралик зонасида минимал кизииш
——— туфайли иссикликка чидамли ва коррозияга чидамли
пулатларии пайвандлашда самарали булади.
,-Q. Асетилен-кислород алангаси билан кулда газ билан
пайвандлаш кам углеродли ва кам легирланган пулатдан
ясалган кувурларни пайвандлаш учун ишлатилади.
_£ L Иссикликка чидамли ва юкори легирланган пулатдан ясалган
'■ ■ кувур бугинларини газ алангаси билан пайвандлаш
такикланади.
Технологии жараённи танлаш
Кувурларнинг бугинларини комбинацияланган усулда пайвандлаш
афзалрокдир: чокнинг илдизи - кулда аргон ёй пайвандлаш оркали, колган кисми
эса - копламали электрод билан кулда ёй пайвандлаш оркали амалга оширилади.
Агар пайвандланган бугин коладиган астар калкасига тулдирилган булса, у
колда илдиз чоки ва колган утиш жойлари копламали электрод билан кулда ёй
пайвандлаш оркали амалга оширилади.
Асетилен-кислород алангаси билан кулда газ билан пайвандлаш диаметри 57
мм гача, девор калинлиги 8 м гача булган кувурларни пайвандлаш учун
ишлатилади, Баъзи колларда «Саноатконгеотехназорат» давлат инспекцияси
назоратидаги коидалар талаблари нисбатан кулланилмайдиган: ташки диаметри
51 мм гача булган I тоифали кувурлар ва ташки диаметри 76 мм гача булган II, III
ва IV тоифали кувурлар;
Цехларда кувур линияси деталлари ва кисимларини ишлаб чикаришда, хцмоя
гази флюс остида механизациялашган пайвандлашдан фойдаланиш самарали
булади.
Буг ва иссик сув кувурларини пайвандлашнинг технологик жараёни
"Пайвандлаш технологияларидан фойдаланган колда буг ва иссик сув козонлари,
босимли идишлар, буг ва иссик сув кувурларини ишлаб чикариш коидалари" га
мувофик (аттестация) синовдан утган булиши керак."
lAj
пайвандлаш постларининг схемалари
^опланган электродлар
билан кулда ёй ёрдамида
пайвандлаш
Q Автомат
Балласт
реостат
ПАЙВАНДЛАШ ЁЙИ КУВВАТ МАНБАЛАРИ
Пайвандлаш ёйининг кувват манбаи электр токини ишлаб чикариш учун
электр машинасидир, пайвандлаш учун зарур булган катталик ва
интенсивлик нукгаи назаридан.
Кувурларни пайвандлаш учун
* ю^ори динамик хусусиятлар
(электр таъминотининг утиш вак;ти
tnn - 0,05 с дан ошмаслиги керак);
* пайвандлаш режимини назорати
учун курилмаларнинг мавжудлиги:
* трансформаторлар узгарувчан
ток учун салт юриш кучланиш 80 В,
дан ошмайди ва узгармас ток
манбалари учун 90 В дан ошмайди:
электр таъминоти талаблари
* Аргон ёйида W - электрод била^
пайвандлаш учун махсус таъминот
манбаларидан фойдаланиш тавсия
этилади (масалан, ТИР - 315 ёки
ВСВУ -630), чунки улар ёйни ёк;иш
пайтида токнинг силлик; усишини ,
кратерни пайвандлаш пайтида иш
режимидаги импульс-ёй жараёни ва
токнинг силлик пасайиши
таъминлайди:
•инвертор кувваг манбаи максадга
мувофивдир, бу иафакат мухим
кувур линияларининг юкори
сифатли пайвандланган брикмани
таъминлайди, балки ишни ташкил
килишни яхшилашга имкон беради;
• бутун диапазонда пайвандлаш
режим и н и с илл и к созлаш
мавжудлиги;
•таъминот тармотининг кучланиш
узгариши холатида пайвандлаш
режимини баркарорлаштирадиган
Кувват манбаларидан фойдаланиш
афзалдир;
• АНО-6М, МР-3, ОЗС-4, Л Н О -4, Л
Н О -18, НО-24 маркали электродлар
учун узгарувчан ток кувват
манбаларидан фойдаланиш мумкин;
• манбанинг ташки статик характеристикалари турининг ёй ёрдамида
пайвандлашнинг технологик жараёнига мувофиклиги:
,, ив
"ханжар" (штыковая)
Копланган электродлар
билан кулда ёй ёрдамида
пайвандлаш
U,В
цулда аргон ёйи билан
автоматик пайвандлаш - W
(вольфрам)
п "цаттиц"
Механизалаштирилган оцим (флюс)
остида автоматик ва химоя газ
1д мухитида эриувчи электрод билан
*. пайвандлаш .
1,А
Кулда аргонли пайвандлаш учун
махсус курилмалар (УДГУ-1220,
УДГУ-302 ва хоказо.) пайвандлаш
режимлари учун автоматик бошкарув
тизимлари билан жихозланган ва
коммутация ускуналар ишлатилади.
Курилмалар узгармас ток тугри кутуб
окимида пайвандлайди, узлуксиз ва
импулсли режимларда
пайвандланадиган турли хил
пулатларни металлга кимёвий таркиби
якин булган чивик (присадочной)
симидан фойдаланади.
Бу асосан кувурларнинг илдиз чоклари.
МАНБАЛАРНИНГ ТЕХНИК ХУ СУ СНЯТ ЛАРИ
Маркаси
Пайвандлаш тоци А
Салт юриш
кучланиш.В
Огирлиги кг
номинал
Тартибга солиш
чегараси
ТРАНСФОРМАТОРЛАР
ТД-Ю2 У2
160
60-175
80
38
ТД - 306 У2
250
180-300
80
67
ТДМ - 317 У2
315
60 - 360
80
130
ТДМ - 403
400
8» - 420
65
150
ТДМ - 505
501
40 - 530
75
180
ТДФЖ-1002УЗ
1000
300-1200
100
550
ТДФЖ - 2CW2 УЗ
2000
600 - 2200
100
850
ПАЙВАНДЛАШ АГРЕГАТЛАРИ
АД Б-2502 У1
250
45 - 300
100
550
АДБ - 3122 У1
315
15-350
100
670
АДД-3112 У1
315
30-350
100
815
АДД - 4001 У1
400
60-450
100
855
ПАЙВАНДЛАШ ТУГИРЛАГИЧЛАРИ
ВД - 306 УЗ
315
45-315
70
164
ВД-401 УЗ
400
50-450
80
200
ВДГ - 303 УЗ
315
50-315
40
220
ВДГ-601 УЗ
630
100 700
90
230
ВДУ-506 УЗ
500
60-500; 50-500
80
300
ТИР -315
315
20-315
65
320
ВСВУ-315
315
8-350
100
360
ВСВУ - 63*
630
10-700
100
480
ИНВЕРТОРЛИК ТАЪМИНОТ МАНБАИЙ
*Адонис»-3
160
35-160
86
17
<Форсаж»-250 Пр
250
70 - 250
100
12
ДС 200 А.3
200
5-200
60
25
ВДУЧ-16
160
30-160
86
23
ВДУЧ - 200
2U.
30 - 200
86
27
ФЕБ - 200 Н
200
40 - 20
55
23
ФЕБ - 350 Н
350
40 - 350
60
45
КУП ПУСТЛИК МАНБАЛАР
ВДМ - 6302
630
-
70
280
ВДМ-1201 УЗ
1250
-
80
380
ВДМ 1601 УЗ
1600
-
100
480
ЗМГ-500С УЗ
5000
-
80
279С
ИДИ -4x3010
4x315
-
|70
480
ЭЛЕКТР ТАЪМИНОТИ
9
Улчамлари!, мм
Стати к хусуси-
ятининг тури
'
570 х 325 х 530
КП
630 х 370 х 585
КП
555x585x818
КП
620 х 520 х 770
КП
640 х 530 х 830
КП
1370 x760 x 1220
пп
1370x760x1220
пп
1680 x 870x 1080
КП
1900x900x 1200
КП
1900 х 900 х1200
КП
2050x950x 1300
КП
785 х 780 х 795
КП
772 х 770 х 785
КП
723 х 593 х 938
ж
975 х 634 х 760
ж
820x620x 1100
Ж/КП
1230x620x1000
ш
520x700x1135
КП
520x850x 1250
КП
155x330x520
кп/ш
410x 180x290
КП
500 х 220 х 430
КП
270 х 600 х 365
КП
280 х 600 х 365
КП
215x 350 x 500
КП
300 х 440 х 690
КП
750 х 700 х 900
ж
1100x 660 x830
ж
1050 x 700 x 910
ж
1500x1150 х 1685
ж
770x1250x860
ж
ТДМ-505
th"
КУШИМЧА УСКУНАЛАР
Баласт реостати электр таъминотининг тушиш хусусиятини хосил килади
ва пайвандлаш токини боскичма - боскич тартибга солади.
Осциллятор ёйни контаксиз ёкиш ва ёйни баркарор ёниши учуй
мулжалланган. Электрод ва махсулотга етказиб бериладиган узгарувчан
токнинг юкори (3-8 кВ гача) кучланиши ва юкори (300 кГц гача) частотаси
туфайли учкуи электрод махсулотга тегмасдан ёй орал и ги ни
зарядсизланиш билан ионлаштриш мумкин.
Электр таъминотининг юксиз кучланиш чекловчиси (салт юриш)
пайвандлаш ёйини учиргандан кейии 1 сониядан куп булмаган вакт ичида
пайвандлаш трансформаторларининг юксиз кучланишини 12 В га
камайтиради. Очик хавода кулда ёй билан пайвандлаш учуй ишлатилади.
айникса хавфли хоналарда. металл идишлар ичида, хандакларда, нокулай
холатда ёки ётганда
Пайвандлаш кабели диаметри 0,18-0,2 мм булган мис симлардан иборат
ипларга туцилган, иплар эса эгилувчан трос резина изоляция билан
Копланган кабелга уралган. У пайвандлаш ёйига электр токини етказиб
бериш учуй хизмат цилалади.
Сим кесими, мм’ 16 25 35 50 70 95 120
Рухсат этилган пайвандлаш токи, А 100 140 175 225 280 335 400
Электрод ушлагич, копламали электродни каттик кисиш, унга
пайвандлаш токини етказиб бериш, пайвандлаш ёйини шакллантириш ва
силжитиш учун мулжалланган.
Техник хусусиятлари
Тип
Сварочный ток. А
Диаметр электрода, мм
Масса, кг
ПВ=35%
ПВ=60%
ПВ=100%
минимальный
шксииальным
ЭД-12
160
125
100
1.6
3
0,35
ЭД-20
250
200
160
2,5
4
04
ЭД-25
315
250
200
3
5
0.45
ЭД-31
400
315
250
4
6
0,5
ЭД-40
500
400
315
5
8
0,65
ЭД-50
631
500
400
6
10
.75
Кул ёндиргич (горелка) ёй ёрдамида химоя газларида пайвандлаш учун
W-электродни керакли холатда махкамлаш, унга электр токини етказиб
бериш, ёйни хосил килиш ва силжитиш, пайвандлаш зонасига химоя
газини етказиб бериш ва ток утказувчи кисимларни хаво ёки сув билан
совутиш учун ишлатилади.
ш
ЁРДАМЧИ УСКУНАЛАР
Кувур улчагич - пайвандланган бурмалар
ва кувурларни бурчак остида улчов
килишда кесилган конфигурацияни
белгилаш учун ишлатилади.
Кувуркссгич- кувурларни улчаб тайёрлаб кесиш учун.
Киялик ва кирра кесгич - бириктириладиган
сиртларнинг кирраларини тайёрлаш учун.
Калибрлаш мосламаси-кувурларнинг
бириктириладиган учларида оваллик ва
кирра деформацияларни бартараф этиш
учун.
Йигиш мосламалари-кувур линияси
цисимлари ва элементларини, шунингдек
марказлаштиб йигиш учун стенд! - ички ва
Кувур улчагич
ташки.
Манипулятор-кувур линияси кисмлари ва
йигилишларини айлантириш учун.
Айлантирувчи - кисмни горизонтал ук
атрофида айлантириш, урнатиш ва
пайвандчи холатига кулайлик учун
ишлатилади.
Жойлаштирувчи-кисмни пайвандчи учун
кулай ^олатда буриш ва ма^камлаш учун.
Буровчи-кисмни маълум бир ^олатда
ма^камлаш ва уни пайвандлаш тезлигида
айлантириш учун.
Кувуркесги ч
Роликли стенд-йигилган кувур линияси
кисимларини айлантириш ва ^алкали
чокларни бажариш учун.
КУВУРЛАР УЧУН ПУЛАТЛАР
БЕГИЛАНИШИ Оддий сифатли углеродли пулат
Мисол: Ст3Гпс2. "Ст" уарфи пулатни англатади. 0 дан 6 гача булиши
мумкин булган кейинги ракам ГОСТ серия ракамидир. "Г" уарфи
пулатда 1% гача марганец борлигини англатади. Кичик уарфлар
пулатнинг деоксидланиш даражасини билдиради: " пс " - ярим тинч,
" сп "-тинч, " кп " - кайнок.
Углеродли сифатли структуравий (конструкцион) пулатлар икки ракам
билан бегиланади, бу углерод таркибини фоизнинг юздан бир кисмида
курсатади. Мисол учун, 25К пулат унинг таркибида 0,25% гача углерод
борлигини англатади. Белгиланиш охиридаги К уарфи козон пулатларини
тавсифлайди.
^уйма пулат "Л"уарфи билан белгиланади. Мисол учун, 20Л.
ТЕГ
Буг ва иссик сув кувурлари учун пулат марклари ва турлари!
Тури
Стандарт
Марка
Пайвандланиши
Оддий сифатли
угле род л и
ГОСТ 380-88
Ст2сп; СтЗсл; СтЗпс;
СтЗГпс; Ст4сп; Ст4пс
ЯХШИ
Иситмасдан
ва иссиклик
билан ишлов
бермасдан
Сифатли углеродли
конструкцион пулат
ГОСТ 1050-74
ГОСТ 5520-79
ГОСТ 977-75
08; 10; 15; 20; 25; 15К; 16К;
18К; 20К; 22К;15Л; 20Л;
25Л;ЗОЛ;35Л
ЯХШИ
Иситмасдан
ва иссиклик
билан ишлов
бермасдан
Кам легирланган
конструкцион
ГОСТ 19281-73
ГОСТ 19282-73
ГОСТ 4543-71
10Г2; 15ГС; 16ГС; 17ГС;
17Г1С; 17Г1СУ; 09Г2С;
10Г2С1; 14ХГС; 10Г2С;
20ГСЛ
Кон и карл и
Исситиш 100-150°С
пайвандлашдан
кейин иссиклик
билан ишлов
бериш
Кам легирланган
иссикликка
чидамли
ГОСТ 4543-71
ГОСТ 20072-74
12МХ; 12ХМ; 15ХМ; 10Х2М;
12X1 МФ; 15Х1М1Ф;
12Х2МФСР; 20ХМЛ;
20ХМФЛ; 15Х1М1ФЛ
Чекланган 250-300°С
гача иситиш
пайвандлашдан кейин
(отпуск) ишлов бериш
Юкори легирланган
коррозияга чидамли
иссикликка чидамли
ва иссика бардошли
ГОСТ 5632-72
08Х18Н10Т; 12Х18Н9Т;
12Х18Н10Т; 12Х18Н12Т;
12Х18Н9ТЛ; 08Х16Н9М2;
12Х18Н12МЗТЛ
ЯХШИ
Иссиклик билан
ишлов
бермасдан
Иссикликка чидамли -500 - 580°С гача атроф-мухит хароратида
ишлайдиган пулатлар.
Оловга чидамли ( тобланишга чидамли) - пулатлар юкори
(550°С дан ортик) хароратда оксидланишга каршиликга эга.
Оловга бардошли - пулатлар юкори даражада (550°С дан ортик)
хароратда механик юкларга каршилик кила олади
Занглаш (коррозия)га чидамли - пулатлар, занглаш (коррозия) фаол
мухитда ёрилиш ва емирилишга каршиликга эга.
Легирланган пулат: биринчи иккита ракам углерод таркибини
фоизнинг юздан бир кисмида курсатади. кейинги харф легриловчи
элементининг мавжудлигини курсатади ва унинг оркасидаги ракам
унинг уртача фоизли таркибидир. Мисол: 08Х18Н10Т пулатида
0,08% углерод мавжуд. 18% хром. 10% никел ва 1% гача титан.
Охирида А х,арфи олтингугурт ва фосфорнинг камайганлигини
англатади. А харфи азот иштирокида белги ичига жойлаштирилган.
А - азот, В - вольфрам, Г - марганец, X - хром, Н - никель, Т - титан,
К -кобальт, Д - медь, Б - ниобий, П - фосфор, Е - селен, Р - бор,
Ф - ванадий, Ю - алюминий, С - кремний, Ц - цирконий,
М - молибден. Белгининг охирида Л харфи курсатилган, бу куйма
пулатдир. Белгилаш охиридаги дефис пулатнинг махсус кайта эритиш
усуллари билан кайта куйилганлигини курсатиши мумкин:
электрошлак усули (Ш). вакуум ёйи (ВД). вакуум индуксияси (ВИ).
w
ПАЙВАНДЛАШ МАТЕРИАЛЛАРИ
Копланган пайвандлаш электродлари
Куллаш сох,аси
Пулат тури
Пулат маркаси
Электрод маркаси
Углеродли
Ст2сп, Ст2пс, СтЗГпс,
СтЗпс, 08, 10, 20
АНО-4,» АН0-6М,» МР-3,»
ОЗС-4,» АНО-18,» АНО-24,»
УОНИ-13/45, УОНИ-13/55,
ИТС-4С, ТМУ-21У, ЦУ-5, ЦУ-6,
ЦУ-7, ЦУ-8, ТМУ-46, ТМУ-50,
ВСЦ-4А»»
Ст4пс, 15Л, 20Л,25Л
УОНИ-13/45, УОНИ-13/55,
ИТС-4С, ЦУ-5, ТМУ-21У,
ЦУ-7, ЦУ-8, ТМУ-46, ТМУ-
50. ВСЦ-4А.»
Кам легирланган
конструкцией
15ГС,16ГС, 17ГС, 14ГН,
16ГН, 09Г2С, 10Г2С1
14ХГС, 20ГСЛ,17Г1С,
17Г1СУ
ЦУ-5, УОНИ-13/55, ТМУ-
21У, ЦУ-7, ЦУ-8, ИТС-4С,
ВСЦ-4А.»
Кам легирланган
иссикликка чидамли
Диаметри 100 мм ёки ундан
кам булган кувурлар учун:
12МХ, 15ХМ, 12Х2М,
12Х1М Ф , 12Х2МФБ,
12Х2МФСР
ТМЛ-1У, ЦЛ-38, ЦЛ-39,
ЦУ-2ХМ ТМЛ-ЗУ
Диаметри 100 мм дан ортик
кувурлар учун : 2 М X ,
15ХМ, 20ХМЛ
ТМЛ-1У. ЦУ-2ХМ, ЦЛ-38
12X1 МФ, 510 °C гача
булган мухит хароратида
ишлайди
ТМЛ-1У, ЦУ-2ХМ, ЦЛ-20
ЦЛ-38, ЦЛ-39, ТМЛ-ЗУ
12Х1МФ, 15Х1М1ФЛ, 20ХМФЛ,
15Х1М1Ф -ЦЛ, 15Х1М1Ф,
атроф-мухит хароратида
ишлаш 570°С гача
ЦЛ-20 ЦЛ-39, ЦЛ-45,
ТМЛ-ЗУ
Юцори легирланган,
коррозияга чидамли,
иссикликка чидамли,
иссикликка бардошли
Диаметри 100 мм ёки ундан
кам булган кувурлар учун :
12Х18Н9Т, 12Х18Н10Т,
12Х18Н12Т
ЭА-400/10У, ЦТ-26, ЭА-
400/1 ОТ, ЦТ-26М, ЦТ-15
ЦТ-15К
12Х11В2МФ
ЭА-400/10У, ЭА-400/10Т
• III ва IV тоифадаги кувурларни пайвандлаш учун ишлатилиши мумкин
• • Углерод ва кам легирланган пул ат дан ясалган диаметри 219 мм ва ундан ортик
бул га н кувурларнинг илдиз чокини пайвандлаш учун ишлатилиши мумкин
Копланган электродлар учун асосий талаблар
• Конламада чацнацалар,
пуфакчалар, нотекислик йук;
• Ей осонгина ёкилади ва
баркарор ёнади;
• коплама шапкача "козирька"
шаклланмасдан, ортицча
сачрамасдан эрийди;
• чок сифатли шаклланади,
шлак осонгина олиб ташланади.
• Пайвандлашдан олдин электрод
ОСТ, ТУ ёки электрод кадокларида
берилган хароратга мувофик
циздирилади.
• Киздириш уч мартадан
ортмаслиги керак. Агар бундан
кейин электродлар копикарсиз
пайвандлаш ва технологик -
хусусиятларни курсатган булса,
уларни ишлатиш мумкин эмас.
Киздиришга тавсия этилган хароратлар,
Электродлар маркаси
Хашцзат. °C
Давомийлиги, соат
ТМУ-21У; ЦУ-5; УОНИ-13/55; ТМЛ-ЗУ; ТМУ-50;
ТМУ-46; ЦЛ-9; ЭА-400/10Т; ЦТ-15
380 -400
1-1,5
ЦУ-6; ЦУ-7; ЦУ-8; ИТС-4С; УОНИ-13/45; ТМЛ-1У;
ЦЛ-39; ЦЛ-20; ЦУ-2ХМ; ЭА-395/9; ЭА-400/10У
360 - 370
1,5 - 2
ЦЛ-45; ЦЛ-25/1; ЦЛ-25/2; ЦТ-10; ЦТ-26;
ЦТ-26М; ЦТ-15К
330 - 350
1,5
МР-3; АНО-4; АНО-6М; ОЗС-4; АНО-18; АНО-24
180 - 200
1
ВСЦ-4А
90-110
1
Пайвандлаш симлари
Тасма пайвандлаш сими кулда аргон ёй ёрдамида W-электродида,
пайвандлашда газ ацетилен-кислороди билан пайвандлаш учун кушимча
сифатида ишлатилади. Сим сиртнинг юзаси тоза, бузармаган, занг ва
ёглардан холи булиши керак.
Св-08МХ, Св-08ХМ ва СвО9ХМФА симлари аргонли ёйи билан
пайвандлаш учун факат кремний микдори 0,25% дан ошмайдиган
легирланган пулатлар учун фойдаланилади.
Св-08МХ, Св-08ХМ ва Св-08ХМА-2 снмлари ишчи харорати уртача
510 °C гача булган кувурларни пайвандлаш учун, шунингдек ишчи мухит
параметрларидан катъи назар, илдиз чокини пайвандлаш учун ишлатилади.
Хром-молибден ва хром-молибден ванадий пулатларидан ясалган девор
калинлиги 10 мм дан ортик булган кувурларнинг илдиз чокиини кулда
аргонли ёйи билан пайвандлаш пайтида Св-08Г2С ёки Св-08ГС сим
ишлатилади.
Куллашсохаси
то
Пулатнингтури ва нави
Сим маркаси
W - электрод билан
кулда argon ёйида
пайвандлаш
Ацетилен кислород
алангаси билан кулда
газ билан пайвандлаш
Углеродли
Ст2; СтЗ; Ст4; СтЗГ: 08; 10; 20;
15Л;20Л:25Л
Св-08ГА-2;
Св-08Г2С.
Св-С ГС
Св-08; Св-08А;
Св-08ГА; Св-08ГС;
Св-ВДГ2С; Св-ОВМХ
Кам легирланган конструкцией
15ГС; 16ГС; 17ГС; 14ГН; 16ГН;
09Г2С; 10Г2С1; 14ХГС; 20ГСЛ;
17Г1С; 17Г1СУ
Св-бЗГС:
Св-08Г2С
Св-08ГС;
СВ-О8Г2С
Легирланган
иссикликка чидамли
12МХ: 15ХМ;
20ХМЛ:
12Х2М1
Св-08МХ;
Св-08ХМА-2;
Св-08ХМ Св-08ХГСМА
Св-08МХ;
Св-08ХМ;
Св-08ХМФА
12X1 МФ
СВ-08ХГСМФА; Св-08ХМ
Св-08ХМФА;
Св-ОвМХ: Св-08ХМА-2
Св-08МХ;
Св-08ХМ;
Св-08ХМФА
15X1М1Ф5 2ОХМФЛ;
15Х1М1ФЛ; 12Х2МФСР;
15Х1М1Ф-ЦЛ; 12Х2МФБ
Св-08ХМФА;
Св-08ХГСМФА;
Св-08ХГСМФА2;
Св-08ХМФА2
—
Ю^о[
чида
ва ис
08X1
12X1
>и легирланган коррозияга
мли, иссикликка чидамли
.си^ликка бардошли
ВН10Т; 12Х18Н12Т;
ВН10Т;
Св-04Х19Н11МЗ;
Св-08Х19Н10Г2Б;
Св-04Х20Н10Г2Б:
СВ-01Х19Н9:
Св-04Х19Н9;
СВ-06Х19Н9Т
12Х11В2МФ
Св-10Х11НВМФ;
Св-12Х11НМФ
Газлар!
ГОСТ 10157-79 буйича энг юкори ва биринчи навли аргон
W-электрод билан кулда аргон ёйй билан пайвандлаш учун химоя газ
сифатида ишлатилади. Газсимон ёки суюк аргонга рухсат берилади.
Х,имоя газини ишлатишдан о л дин текшириш керак. Узунлиги
100-150 мм булган пластинка ёки кувурга аланга йуналтирилади
назорат чок пайвандлайди ва копламанинг сифати сирт юзаси
куриниши билан белгиланади. Агар
пайванд металлида говаклар топилса,
газ рад этилади (яроксиз).
Пайвандлаш учуй, газ техник
ацетилен ГОСТ 545 7-7 5 га мувофиц
ишлатилади , биз уни баллонларда
келтирамиз ёки ГОСТ 1460-81 буйича
калций карбидидан тайёрланган махсус
газ генераторларидан оламиз.
Калций карбид СаС2, куюк кулранг
еки жигарранг рангли каттик
моддадир, у сув билан узаро таъсир
килиб, ацетилен С2Н2 хосил килади.
Калций карбид СаС2, куюк кулранг
ёки жигарранг рангли каттик
моддадир, у сув билан узаро таъсир
цилиб (реакция) ацетилен С2Н2 хосил
булади. Калций карбидининг булаклари
(грануляцияси)га караб, асетилен
хосилдорлиги узгаради.
Ориентировоч¬
ные размеры
кусков
карбида
кальция,
мм хмм
Выход
ацетилена,
л / мин
I
сорта
II
сорта
2x8
255
235
8 х 15
265
245
15 х 25
275
255
25 х 80
285
265
ГОСТ 5583-78 буйича факат биринчи ёки иккинчи нав (сорт) газсимон
кислороддан фойдаланишга рухсат берилади.
Эримайдиган электродлар
Электрод соф волфрамдан, кийин
эрувчан, хам утга чидамли оксидлар
билан легирланган ишлатилади
(ГОСТ 23949-80):
ЭВТ-соф волфрам;
ЭВТ-лантан оксиди билан;
ЭВТ-итрий оксиди билан;
ЭВТ-торий оксиди билан
ЭВТ марка электроди узгарувчан ток
билан пайвандлаш учун, бошкалари
эса - узгаручан ва узгармас токда,
тескари кутуб узгарувчан ва
узгармас тутри кутуб токлари билан
пайвандлаш учун ишлатилади.
Пайвандлашдан олдин эримайдиган
электрод учи чархланади.
ПАЙВАНДЛАШ УЧУН ЧАР^ЛАШ
Пайвандлаш материаллари ишлаб чикарувчининг сертификати билан
тасдикланган стандартлар ва техник шаройит талабларига жавоб бериши
керак. Маркалар, навлари (сортамент), саклаш ва тайёрлаш шартлари
пайвандлаш учун техник хужжатларга мос келиши керак.
l18j
Даврий синов (аттестация) барча
пайвандчилар тегишли ишларни
бажариш учун синов (аттестация)
гувохномаларининг амал килиш
муддатини узайтириш учун даврий
синов (аттестация)дан утадилар.
Даврий синов (аттестация) пайтида
пайвандчилар хам махсус ва амалий
имтихон топширадилар.
Навбатдан ташцари пайвандчилар
вацтинча пайвандлашдан
четлатилганда ишлашга рухсат
беришдан олдин синов (аттестация)
дан утишлари керак. Шу билан
бирга, улар умумий, махсус ва
амалий имтихонларни
топширадилар
Пайвандчиларни синовдан утказиш (аттестация)
Саноат хавфсизлиги доирасида фаолият юритаётган ва «Саноатгеоконтехназорат»
давлат инспекцияси назоратидаги «Хавфли ишлаб чикариш объектларининг саноат
хавфсизлиги тугрисида»ги ва «Бут ва иссик сув кувурларининг тузилиши ва улардан
хавфсиз фойдаланиш коидалари», «Технологик кувурутказгичларнинг тузилиши ва
хавфсиз ишлатиш коидалари» га асосан: Кувурларни тайёрлаш, монтаж килиш ва
таъмирлашда ушбу коидалар талабларига мувофик аттестациядан утказилган
пайвандлаш технологияси кулланилиши зарур.
Пайвандлаш ишларига, шу жумладан туткичлар, вактинчалик маукамловчи
мосламалар урнатишга белгиланган тартибда аттестация (синов)дан утган
пайвандчиларни тайинлаш лозим
Дастлабки синов (аттестация)дан
Саноатгеоконтехназорат томонидан
бошцариладиган кувурларни
иайвандлашга илгари рухсат
берилмаган пайвандчилар томонидан
амалга оширилади.
Кушимча синов (аттестация) дастлабки
аттестациядан утган пайвандчилар
пайвандлаш ишларига кабул
Килинишидан олдин уларнинг синов
гувохнома (аттестация)сида
курсатилмаган, шунингдек, ушбу
ишларни бажаришда 6 ойдан ортик
вакт давомида танаффус килинганидан
кейин кушимча аттестациядан
утишлари керак,. Бундай холда,
пайвандчилар махсус ва амалий
имтихондан утадилар.
Назорат бугинларини пайвандлаш синов (аттестация) комиссияси аъзолари
иштирокида амалга оширилади. Назорат пайвандланган бугинлар
бузилмайдиган ва бузиладиган сифат назоратидан утказилади.
Синов (аттестация) таъсири доираси:
• Синов (аттестация) кувурларни учма - уч, бугинларини пайвандлаш,
варак (лист)ларни учма - уч пайвандлаш бугинларига нисбатан
Кулланилади;
• синов (аттестация), барча фазовий холатларда варак (лист)ларнинг
пайвандланган бугинларини пайвандлаш учун, ташки диаметри 500 мм
ва ундан ортик булган пайвандланган айланмайдиган кувурларни
бугинларини пайвандлашда кулланилади;
• Синов (аттестация) пастки (Н1) ёки горизонтал (Г) холатларда варак
(лист)ларнинг пайвандланган бугинларини, шунингдек, тулик бурчакли
ёки тулик "кайикча" (в лодочку) (Н1) варакларнинг бурчакли
пайвандланган бугинларини пайвандлаш учун ва бурчакли
бугинларига нисбатан худди шу холатларда ташки диаметри 150мм.дан J
юкори кувурларни пайвандлашда кулланилади.
Синов (аттестация) маркази пайвандчига хар бир пайвандлаш усули
учун алохида Синов (аттестация) гувохномасини беради.
Пайвандчи куйидаги турдаги варак (лсит)лар ёки кувурладан
пайвандланган брикмаларни назорат учун бажаради: учма - уч (СШ) (BW)
ёки бурчакли бугинли УШ - (FW) чоклар билан. Назорат брикмаларининг
пайвандлаш холати пайвандчи ишлаб чикаришдаги чокларни бажарадиган
жойларга мос келиши керак.
Барак (лист)ларни пайвандлашда чок брикмаларни холатлари
учма - уч
тварли
Н1(РА)
Г (PC)
B2(PG)
Н2(РВ)
В1 (PF)
B2(PG)
D2(PD)
II2 пастки таврли брикма;
III пастки;
В1 - тик (пстдан тепага пайвандлпш);
В2 - тик (тепадан пастга пайвандлаш);
Г - горизантал; П - шип (потолочное);
П - шип (потолочное) таврли брикма;
B1(PF)
l20
Кувур бугинларини пайвандлашда чок цойдалари
Учма-уч Бурчакли
Н1(РА) B1(PF) B2(PG)
HI (РА)
Bl (PF)
Г(РС) H45 (H - L045)
B2(PG)
Н2(РВ)
Н1 -пастки, бурилиш билан
пайвандланадиган кувур
(кувурларнинг) укларининг горизонтал
жойлашуви билан;
Н2 - пастки, бурилиш ва
бурулишсиз билан пайвандланадиган
Кувур(кувурларнинг) тик(вертикал)
жойлашуви билан;
В1 - узгарувчан, "кутарилишда"
бурилмасдан пайвандланган
(пайвандланадиган)кувур (кувурлар)
укининг горизонтал жойлашуви билан;
В2 - узгарувчан, "пастга тушишда"
бурилмасдан пайвандланган
(пайвандланадиган)кувур (кувурлар)
укининг горизонтал жойлашуви билан;
Г - горизонтал, бурилиш ёки
бурилишсиз пайвандланадиган кувур
вертикал уклари жойлашуви билан;
Н45 - узгарувчан, бурилишсиз
пайвандлаган(пайвандланадиган)
Кувур (кувурлар)укларининг кияликга
мойил жойлашуви билан;
П2 - шип(потолочное)кувур
укининг вертикал жойлашуви билан,
пайвандланадиган бурилиш ёки
бурилишсиз билан.
Назорат
бугинларни
сони кам эмас:
Кувур
ташки
диаметри, мм
100 юкори .. 1
25 юкори 100 гача 2
25 гача 5
Кукунли сим х,имоя газларида кулда ва механизациялашган
пайвандлашда барча фазовий холатларда ишларни бажариш хукукини
олиш учун пайвандчи кийинрок брикмаларда пайвандлашни амалга
ошириши керак. Назорат учун пайвандланган брикмаларининг улчамлари
(мм) куйидаги кийматларга мос келиши керак:
КУВУРЛАРНИНГУЧМА УЧ БИРИКМАСИ ВАРАК (ЛСИТ)ЛАРНИНГУЧМА УЧ БИРИКМАСИ
t, ММ £6 <6
а, мм 0,5 t 0,5 t Z (Z=0,7t)
ПАЙВАНДЛАШ УЧУН КУВУР БУГИНЛАРИНИ ТАЙЁРЛАШ
Механик ишлов бериш
оркали иссиклик билан кесиш
ёки йуниш (кислород,
х,аво-ёйи, плазма-ёйи),
кейинчалик механик ишлов
бериш кесиш, фрезалаш,
абразив асбоблар билан
амалга оширилади. Термик
кесишдан кейин ишлов бериш
чукурлиги маълум бир пулат
маркасининг термик кесиш
цикпига сезгирлигига караб,
Кувур линияси учун техник
хужжатларда курсатилиши
керак.
Кувурнингтаиерланган
учи перпендикулярлик
учун текширилади
Кулда аргон ёйида пайвандлаш
учун углеродли ва кам легирланган
пулатдан ясалган кувурлардаги, астар
(подкладных колец) хдлкалари
булмаган, шунингдек пайвандлаш
усулидан катъи назар, легирланган ва
юкори легирланган пулатдан ясалган
Кувурлардаги кирра (фаска)си фа кат
механик равишда олиниши керак.
Тайёрланган кирраларнинг
тешиклари, бурмалари, уткир
утишлари ва уткир бурчаклари
булмаслиги керак. Барча махдллий
тусиклар ва нотекисликлар абразив
асбоб ёки эгов билан олиб
ташланиши керак.
Кувурнинг
номинал ички диаметри, мм До 65 66-125 126-225 226-500 Св. 500
Рухсат этилган
текисликнинг 6, мм ............. 0,5 1,0 1,5 2.0 25
бузилиши
Агар уланган кувурларнинг ички диаметрлари орасидаги фарк
рухсат этилган (девор калинлигининг 30%) дан ошса, у х,олда уланиш
жойида силлик утишга эришиш учун куйидаги усуллардан бири
Кулланилади:
*Киздириб ёки киздирмасдан
трубанинг учини кичикрок ички
диаметри билан билан
таксимлаш;
• кичикрок диаметрли кувур
учининг ички юзаси буйлаб
чарх,лаш:
металл катламнинг катта ички
диаметри булган трубанинг ички
юзасига куйиш ва кейинчалик уни
кесгич (резец) ва абразив чарх, тош
билан ишлов бериш.
Кувур учларини калибрлаш учун курилмалар
очиб текислаш (разжимная оправка)
Кувурнинг ички диаметрини ишлов бериш тавсия этилган
РД 153-34.1-003-01 га мувофик
КУВУРЛАРНИ УЧИГА ИШЛОВ БЕРИШ
ТЕХНОЛОГИИ ОПЕРАЦИЯСИ ВА ЭСКИЗИ
Технологик жараёнга
куйиладиган талаблар
Совук ва иситиладиган
кенгайтриш
кенгайтриш ёки
0Р-катталаштриш жойида
диаметри
Р <15°
катталаштриш
I, мм S, мм
£40 $ 5
а 50 5 < S $ 25
£ 1.6S+10 >25
Р. град,
аустентик пулат учун
бошка пулат учун .
катталаштриш
Р. град
аустентик пулат учун '
бошка пулат учун
эритиб катталашриш
Факат углеродли ва кам легирланган, конструкцион
ва иссикликка чидамли пулатлар учун. Операциянинг
колгани - пулатни легирланганига боглик
ташки диаметр
/, мм
£20
£30
£ 50
DH , мм
<219
219-273
>273
тяпкятиш П ■ О, бу ерда D1 ва D2 кувурларнинг
а = -^—юо.% ички диаметрлари, мос равишда,
Х,ЭЖМИ: D ’ таркатишдан олдин ва кейин
хк (РД) 153-34.1-003-01 буйича чувур учларини
тацсимлаш усулининг технологии параметрлари
Кувурнинг трнатилган
учини иситиш
харорати,°С
Кувурнинг максимал
таш^и диаметри, мм
Кувур деворининг
максимал калинлиги, мм
max
А.%
УГЛ ЕРОДЛ И ПУЛАТ
20
83
6
6
20
84 - 200
8
4
700 - 900
300
20
10
КОНСТРУКЦИОН КАМ ЛЕГИРЛАНГАН ПУЛАТ
20
200
8
4
700 - 900
300
20
10
ИССИКЛИККА ЧИДАМЛИ КАМ ЛЕГИРЛАНГАН ПУЛАТ
20
100
8
4
900 -1000
100
8
10
АУСТЕНИТ КЛАССЛИ КЦОРИ ЛЕГИРЛАНГАН ПУЛАТ
20
83
6
6
20
84 -100
10
4
М PT Е Н И Т-Ф Е Р И Т КЛАССЛИ КЦОРИ Л Е Г И Р Л А Н Г А Н П У Л А Т
20
100
6
4
Астар халкаси остидаги кувур учларининг чархлаш куриниши
Яг 160
S. мм
1, мм
град
До 5
40
1542
5-25
50
1542
С в.25
1.6S + 10
1542
Турли хил ташки диаметрли кувурларии бирлаштиришда куйидаги
ишлов бериш вариантларини бажариш керак:
50 мм; а=(45 ± 2)"; 0 < (15 ± 2)'
/£5(^-8,); 0 = (15±2)°
Кувурларнинг учларидаги чукурликлар, агар чукурлик чукурлиги
кувур диаметрининг 3,5% дан ошмаса ва кувур деворининг калинлигидан
куп булмаса, кенгайтриш ёки бошка домкрат мосламалари ёрдамида
тузатилади - ортик эмас мм:
Углеродли ва кам легирланган пулатлардан 20
Ю>;ори легирланган пулатлардан 10
Кам легирланган иссицликка чидамли пулатлардан 6
Кувурнинг куйма кисмларининг кирралари заводда механик равишда
тайёрланиши керак. Урнатиш (монтаж) шароитида куйма кисмларга
кушимча ишлов беришга йул куйилмайди.
Пайвандлаш учун кувурларнинг кирралари кайта ишлов берилган
сифати, киялик (фаска) катталиги махсус шаблонлар билан текширилади.
ТЕКШИРИШ УЧУН АНДОЗАЛАР (ШАБЛОН):
Бурчак ^ирраларнинг ортиклиги
Брикмадаги ораликлар
устма уст Таврли Учма уч
l26
Кувур бугинларини йигиш
Бир томонлама кирраларнинг
кесилиши билан бутинларни йигишда ва
астар уалкаларисиз пайвандлашда ва
тикув илдизини пайвандлашда ички
кирраларнинг силжиши кувур линияси
учун техник хужжатларда
белгиланганидан юкори булмаслиги
Тайёрланган кирралар ва уларга
туташ жойлар механик равишда металл
ялтрашгача ва ёгламалар, ташки
томондан камида 20 мм ва ички
томондан камида 10 мм кенгликда
тозаланиши керак.
керак.
Пайвандлаш учун цувур бугинларини йигишда марказлаштирувчи
цурилмалардан, цувурларга пайвандланмайдиган инвентарлардан
фойдаланиш керак.
Бугимдаги кувурларнинг
тугрилиги (ёриклар йуклиги) ва
кирраларнинг силжиши 400 мм
узунликдаги улчагич билан
текширилади, уни бугин атрофи
буйлаб уч - туртта жойга кулланг.
Тугри йигилган бугинда
улчагичнинг учи ва кувур юзаси
орасидаги бушлик 1,5 мм дан
ошмаслиги керак ва пайвандланган
бугинда - 3 мм дан ошмаслиги керак.
Кувурлар ва бошка элементларни
буйлама ва спирал чоклар билан
йигишда. Иккинчиси бошкасиз а
иисба ган силжиши керак.
Силжитиш-пайвандланган
Кувурларнинг девор калинлигидан
камида уч баравар куп, лекин купи
билан 100 мм.
Астар (подклад) халкаси билан бугинни йигиш кетма-кетлиги
* халкани кувурлардан бнрига
ва грубанинг ички юзаси орасидаги
оралик билан 1 мм дан ошмайдиган
килиб урнатинг;
* кувурнинг ташки томоши а
икки жойда халка ёпнш гиринг ва
кейин уни кувурга 4 мм дан
ошмайдиган катет билан ипли
(ниточным) чок билан
пайвандланг;
* ипли (ниточный) чокни шлак
ва сочраткилардан тозаланг;
• бирлашгирувчи кувур астар
(подклад) халкасининг чикадиган
кисмигасурилади;
• ипли (ниточным) чоки ва
бирлаштириладиган кувур
уртасида 4-5 мм оралик
урнатилади;
' * йигиллншнн тугрилигини
текширинг;
• астар (подклад) халкаси
бирлаштириладиган кувурга
ипли ( иточным) чок билан
пайвандланади.
Астар (подклад) халкасини пайвандлаш
биринчи кувурга
иккинчи кувурга
^4 851
Астар (подклад) халкаси
Илдиз чокии диаметри 2,5-3,0 мм булган электродлар билан
пайвандланади. Астар (подклад) халкасининг улчамлари: кенглиги
20-25 мм. калинлиги 3-4 мм.
Епиштриш ва пайвандлашни бошлашдан олдин пайвандчи йигиш
сифатинн гекшириши керак. 2,2 МПа дан юкори боснм остида ёкн иш
босимидан катъи назар, диаметри 600 мм дан ортик булган кувур
линияси бугинларини иигиш сифати уста ёки назоратчи томонидан
текширилади. 450 °C ва ундан юкори иш харорати булган буг
кувурлари бугинларини йигиш сифатини текширншда завода а
куйилган раками ва кувур раками мавжудлигнга ишонч хосил килиш
керак.
Кувур элементларининг улаш
Пайвандланадиган цисмларнинг
тайёрланган цирралари
Киялиги йуц, кирраларсиз ва астар
Халцасиз кесиш
Пайвандлаш усули
Таш^и диаметр, «
мм
РД
< 159
РАД
< 100
Г
£ 100
ААД
< 159
АФ
£200
V - шаклидаги кирралар киялиги, астар халкасиз
РД. мп
х,ар ца'ндай
РД. мп
х,ар цандай
АФ
£200
КСС
£32
РАД, АДД
<630
Г
< 159
V - шаклидаги цирралар циялиги, астар халцали
РД >100
РД
>100
РД
>100
мп
>100
мп
£133
АФ
>200
АФ
>200
Икки томонлама кирралар циялигииа стар халкасиз
Белгига царанг
МП
ксс
£ 133
£ 133
Астар халкасиз пиёла (чашка) шаклидаги кесиш
1,5-3
.0
Ц
/ Рухсат берилган
'J R О
• ш
b*
R=4-b
4^ ■
КСС
£ 108
Белгига каранг
А
S
!
l29j
ЦХ (РД) 153-34.1-003-01 га мувофик
Конструктив улчами буйича
S. мм
а, мм
Ь, мм
а, град
2 - 3
0,5 - 1,5
-
1 - 3
< 0,3; (0,5 - 1,5)
-
1 - 3
0,5 - 1,5
-
<4
$ 0,3
-
4 - 8
1,5 - 2,0
-
3 - 5
1,0 - 1,5
0,5 - 1,5
30±3; (25 - 45)
6 - 14
1,0 - 2,0
0,5 - 1,5
30±3; (25 - 45)
15 - 25
2,0 - 2,5
0,5 - 1,5
30±3; (25 - 45)
4 - 25
< 0,5; (1 - 2)
0,5 - 1,5
30±3; (25 - 45)
2 - 10
$ 0,5; (1 - 2)
0,5 - 1,5
30±3; (25 - 45)
3 - 8
1 - 2
0,5 - 1,5
30±3; (25 - 45)
> 16
7 - 9
15 ±2
> 16
7 - 9
7 ±1
> 5
2,5 - 3,5
30±3; (25 - 45)
> 5
8 - 9
30±3; (25 - 45)
> 10 .
8 - 9
15 ± 2
4 - 5
4 - 5
15 ± 2
> 5
6 - 7
15 ± 2
Кавсларсиз а оралик - Симеиз чивик (присадочной) аргон ёйи ёрдамида пайвандлаш оркали
илдиз катламини бажаришда; каве ичида - сим чивик (присадочной) билан
Кирраларнинг каве ичидаги Q бурчак - бурчаклари рухсат етилган максимал кисобланади
>16
1,5 - 2,5
1,5 - 2,0
10 ± 2
> 10
< 0,5; (1 - 2)
1,5 - 2,0
10 ± 2
> 5
£ 0,5; (1 - 2)
3 ±0,2
15 ± 2
РД - кулда ёй ёрдамида пайвандлаш АФ - автомат ёй ёрдамида флюс остида
РАД - кулда аргон ёй ёрдамида пайвандлаш пайвандлаш
ААД - аргон ёй ёрдамида автомат пайвандлаш КСС-комбинацияланган: чокнинг илдизи
Г - кулда газ ацетилен кислородли РАД томонидан, колган катламлари эса - РД
МП - углекисли газда ярим автоматик еки МП томонидан амалга оширилади
L30j
Бирлаштирилган ички диаметрларнинг рухсат этилган силжишлари (мос келмаслиги)
одатий огишнинг ва бирлаштирилган
элементларнинг эскизи
Девор цалинлиги,
мм
Ишчи урта босим,
кгс/см2 (МПа)
Кувур бугинларининг ички диаметрларини астар
Халцаларисиз алмаштириш
S $4
Р < 22 (2.2)
! \ /
S >4
Р < 22 (2.2)
П1 7 Он!
Нормалашмаган
Р >22 (2 2)
Астар хал^а с и ва кувурнинг ички юзаси орасидаги
Халкали бушлик
Нормалашмаган
Нормалашмаган
Нормалашмаган
Нормалашмаган
Ушлатиш (прихватка) бугиннинг периметри буйлаб тенг равишда
жойлаштирилган:
1
2
Труба
диаметри, мм
Ушлатиш сони
(прихват)
Ушлатиш
(прихват)
узунлиги, мм
50 гача
1 -2
5-20
50 говори
100 гача
1 -3
20 -30
100 ю^ори
400 гача
3-4
30-40
400 ю^ори
Хар
300-400 мм
40-60
яг
К/ (РД) 153-34.1-003-01 га мувофиц элементлар
Диаметры, мм
Рухсат этилган
огиш, мм
Ц>200
n,< 0.2S
Ои>200
0.15S < п,< 2
Нормалашмаган
(0,02S+0,4) $ п,§ 1
n,< 1
Нормалашмаган
n < 6 да,
улчамдаги
фасонли
астар
Халка с и
П,«1
Ушлатишни (прихваткани
~койидалари
Ушлатиш (прихватки) хар доим
факат трубанинг ташки томонига
килинади ва яхшилаб тозаланади. Бу
кувур охирида ва буйлама чок
кесишган жойларда ушлатиш
(прихватка) куйиш такикланади.
Пайвандлаш жараёнида ушлатиш
(прихватка)ни тулик эритиб куйиш
ёки механик равишда олиб ташлаш
керак.
Пайвандлаш учун йитилган
кувур линияси элемснтларининг
ушлатиш (прихватка)си пайвандлаш
учун тайёрланган бир хил
пайвандлаш материаллари ёрдамида
килиниши керак. Пайвандлаш усули
худди шу илдиз чоки каби, тавсия
этилади. Агар бунинг учун
автоматик ёки механизациялашган
пайвандлаш танланган булса, у
холда ушлатиш (прихватка)ни кулда
ёй ёки кулда аргон-ёй усули билан
килииш керак. Бу тегишли пулат
маркасининг купол бугинларини
паивандлашга рухсат берилган
пайвандчи томонидан амалга
оширилади, у бу бугинни
пайвандлайди.
Ушлатишнинг (прихватка) баландлиги
I
S
S, мм
Кулда пайвандлаш тури
Крпламали
электрод
Аргон ёйи билан
1
1-3
h = S
h = S
4
S| 1
OCX h
3 -10
п = (0,6-0,7)S
h = b + 0,5 мм
ь'
— 1
Св. 10
5-6 мм
h = b + 1,5 мм
Худди шу талаблар асосий чок каби ушлатиш (прихваток) сифатига хам
тегишли. Курит натижасида аникланган номакбул нукеонлари булган
ушлатишлар (прихваток) механик равишда олиб ташланади ва кайтадан
килинади.
КОП Л АН ГАН ЭЛЕКТРОД БИЛАН КУЛДА ЁЙ ЁРДАМИДА
ПАЙВАНДЛАШ ТЕХНОЛОГИЯСИ
Тартиб курсатгичларини танлаш
• Куптублиги ва токнинг тури пулатнинг маркасига, кувур деворининг
крлинлигига ва крпланган электродный?маркасига цараб белгиланади.
• Пайвандлаш токи иувурнинг крлинлигига крраб танланган d (мм)
электродининг диаметри билан белгиланади
Кам углеродли ва кам легирланган
конструкцияли пулатлар
Юкори легирланган
хром-никелли пулатлар
1е.= (30-40)< ,А
1„= (25-30) J,A
• Ёйдаги кучланиш унинг уэунлиги билан белгиланади. Марбул ёй
узунлиги минимал (0,5d) ва максимал (d +1) уртасида танланади.
• Пайвандчи пайвандлаш тезлигини чокнинг керакли'геометрик
улчамларига ёки пайвандланадиган цатламга цараб белгилайди.
Тахминан пайвандлаш тартиблари
Электрод
копламаси
Электрод
диаметри, мм
Пайвандлаш токи (А) чок уолатида
пастки
тик(вертикал)
шип (потолок)
Асосий
2,5
70 - 9(
60-80
55-75
3
90-110
80-100
70 - 90
4
120 -170
110-150
95-135
5
170-210
150 190
-
Рутил
2,5
70 - 90
60-80
55-75
3
90 -130
80 - 115
75-105
4
140 -190
125-170
110-155
5
180-230
165-205
-
Девор калинлиги 2-10 мм булган кичик (100 мм гача^иаметрли
углеродли, кам легирланган ва иссикликка бардошли пулатдан
ясалган кувурларни пайвандлашда:
• бирикма курилмаларда йигилади ва бир бирига тугри
(симметрик) тарзда жойлашган бир ёки иккита нуктада кулда аргон
ёйи пайвандлаш оркали ушлтади (прихватка);
• бир ушлатиш билан маукамланган бугин, ушлатиш
(прихваток)томонга карама-карши томондан бошлаб, даруол
пайвандланади;
• ушлатиш (прихваток) девор калинлиги 3 мм дан кам булган,
калинлиги 2,5 мм дан ошмайдиган электрод билан амалга оширилади;
J3,
Девор калинлиги 4 мм дан ортик
булган кувур бугинлари камида
икки катламда пайвандланади:
I -илдиз чок (катлам):
II - коплама роликлар (катламлар).
1; 2; 3; 4; 5 - бажариш тартиби
ТИК(ВЕРТИКАЛЬ) БРИКМА
ГОРИЗОНТАЛ БРИКМА
Диаметри 100 мм дан кам булган кувур бугинларини кулда
пайвандлаш кетма-кетлиги
Узунлиги 10-15 мм, калинлиги
3-4 мм булган иккита ушлатиш
(прихватка) баландлиги билан
Узунлиги 10-20 мм, калинлиги
3-4 мм булган иккита ушлатиш
(прихватка) баландлиги билан
Ушлатмасдан (без
прихватка, курилма
ёрдамида)Брикманинг
Брикманинг тик (вертикал) холати
Брикманинг горизантал холати
Белгиланиши: • чокнинг бошланиши; ^чокнинг охири
l35.
180°даража айланадиган
кувурлар уч боскичда
пайвандланади. Бошида ГА ва ВА
булимлари бир ёки икки катламда
пайвандланади. Шуидап суш, кувур
180° даража айлантирилади ва ВБ ва
ГБ булимлари бутуй калинлнкка
пайвандланади.
Кувур бу| инларини 90° бурилиш
билап пайвандлаш хам уч ббскичда
амалга оширилади. Бир'инчидан,
АББ ниш бклим кисми
пайвндланади, бир ёки иккита
катламни ёткизиш билан. Кейин
кувур 90° айлантрилади ва
Кейин кувур 180° даража
айлантирилади ва колган кесилган
ГА ва ВА булимлари
пайвандланади. 180° даража
айланадиган кувурларии
пайвандлаш бир ёки икки
пайвандчи амалга ошнриши
мумкин.
АГБ кисми тулик калинликда
пайвандланади. Нихоят, бунинг
ортидан 90° га тескари айлантириб
ва АБ кисмида колган кувур
калинлигини пайвандлаш амалга
оширилади.
Айлантриш билан пайвандлашда асосий металлга силлик утиш,
минимал тангача, окиб чикиш, куйиш, нуксонларсиз, минимал
деформациялар ва кучланишлар билан сифатли чок хосил килиш
имконннн беради,
Айланмайдиган кувур бугинларини пайвандлаш
Тик (вертикал) айланмайдиган бугинлар пастдан юкорига пайвандланади.
Диаметри 219 мм дан ортиц булган кувурларнинг бугинларида дастлабки
унта кдтламни пайвандлаш тескари боскичда амалга оширилиши керак.
Х,ар бир кисмнинг узунлиги 200-250 мм булиши керак.
Кейинги катламларнинг кисимлари бугим узунлиги айлананинг ярми
булиши мумкин. Девор калинлиги 16 мм гача булган кувур бугинлари иккинчи
катламдан бошлаб узунлиги айлананинг ярмига тенг булган цисмларда
пайвандланиши мумкин.
Бир пайвандчи томонидан чоклар (1-14) ва катламларни (I-IV) бажариш тартиби
Диаметри 219 мм дан ортиц айланмайдиган
бугинларни пайвандлашда биринчи
цатламни иккита пайвандчи томонидан
пайвандлаш тартиби н ч и пайвандчи
Биринчи пайвандчи
X
аз
® г
О' О' я
а»
Яс
и
аз
х
Я .qysa
о
=
=
X
S
Иккинчи
айвандчи
Иккинчи пайвандчи
X
fa
X
fa
я
я
X
я
X
О'
'^!с
о1 я
fa
=
Я
«л Я
=
X
со
fa
Хс Я
S
инУнваиви инниаид
5
S
=
О'
<с
fa
х<
X
X
х<
fa
Яс "С
а
аз
■о
X
X
я
□
а
и
аз
я
fa
fa
аз
я
я
Е
я
я
п
■О
аз
я
X
X
X
fa
X
аз
?
S
н
X
аз
х<
и
аз
я
fa
fa
аз
Е
я
га
s
х
н
g
S
я
X
X
а:
Л
аз
О'
•<
fa
Яс fa
аз
я
я
X
Е
я
аз
яс
7.
■
Н
□
м
ас
а
й
а
X
о>
я
fa
аз
х
я
аз
х<
X
аз
я
fa
аз
Е
fa
X
fa
fa
X
Диаметри 219 мм дан ортик булган горизонта.! аиланмайдиган кувур
бутинлари, бигга пайвандчи томонидан бажарилганда, узунлиги 200-250 мм
булган кисмларда боскичма-боскич пайвандланиши керак. туртинчи ва
Ж
Кам легирланган пулатдан ясалган кувурларнинг бугинлари диаметри
600 мм дан ортик, девор калинлиги 25-45 мм булган куйидагича
пайвандланади: барча чок катламлари 250 мм дан ошмайдиган кисмларда
тескари боскичда амалга оширилади.
Хром-молибден-ванадий пулатларидан ясалган диаметри 600 мм дан
ортик кувурлар бир вактнинг узида икки ёки ундан ортик пайвандчи
томонидан пайвандланади, уларнинг уар бири уз бугинига кесимига эга.
Тескари боскичли усул кулланилади (булимлар, лекин 200-250 мм).
Туртинчи ва кейинги катламлар айлананинг туртдан бирига тенг кисмлар
билан бажаришга рухсат берилади.
Биринчи пайвандчи
Углеродли ва кам легирланган пулатдан
ясалган цалин деворли кувурларнинг тик
(вертикал) ва горизонтал бугинларини
пайвандлашда катламлар ва цопламаларни
(1 - 20) бажариш тартиби ва тахминий
жойлашуви
Учининчи пайвандчи
l39j
КОПЛАНГАН ЭЛЕКТРОДЛАР БИЛАН КУВУРЛАРНИ КУЛДА
ЁЙ ЁРДАМИДА ПАЙВАНДЛАШ ТЕХНИКАСИ
Айланмайдиган тик (вертикал) бутинни пайвандлаш
Пайвандлаш икки боскичда
амалга оширилади. Брикманинг
периметри анъанавий равишда тик
(вертикал) марказий чизик билан
иккита кисмга булинади, уларнинг
хар бири учта характерли позицияга
эга:
шип (потолоч) (1-3 позициялар);
тик (вертикал) (позициялар 4-8);
пастки (нижн) (9-11 позициялар).
Хар бир кисм шип холатидан
пайвандланади. Пайвандлаш факат
киска ёй билан амалга оширилади:
Imin = 0,5бэ, мм,
каерда бэ электрод диаметри
хисобланади.
Пастки холатда чокни тугатинг.
*
*
*
Булимларнинг хар бирини
пайвандлаш тик (вертикал) укдан
10-20 мм силжиш билан бошланади
Чок копламаси майдони -" кулфлаш "
уланиши-кувур диаметрига боглик ва
20 дан 40 мм гача булиши мумкин,
кувурнинг диаметри канчалик катта
булса,"кулф" узунрок булади.
Чокнинг дастлабки кисми шип
холатида "оркага бурчак" да амалга
оширилади (поз. 1.2). Тик (вертикал)
холатга утишда (поз. 3-7),
пайвандлаш "олдинга бурчак" да
амалга оширилади. 8-позицияга
эришгандан сунг, электрод тугри
бурчакка йуналтирилади ва пастки
холатга утиб, пайвандлаш яна
"оркага бурчак остида" утказилади.
ТЯГ
Иккинчи кисмни пайвандлашдан олдин, чокнинг бошлангич ва
охирги кисмларини ораликка ёки олдинги коплпамага силлик утиш
билан тозалаш керак. Иккинчи кисмни пайвандлаш биринчиси
билан бир хил тарзда амалга оширилиши керак.
Илдиз чоки учун диаметри 3 мм булган электрод ишлатилади.
Шип х,олатидаги ток кучи 80-95 А. Тик (вертикал) да токни 75-90 А
гача камайтириш тавсия этилади. Пастки холатида ток кучини
85-100 А гача кутариш керак.
Кушимча пайвандлашсиз, кувурларни пайвандлашда электродни
ораликка (зазорга) доимий равишда етказиш оркали юкори сифатли
шаклланишига эришилади. Кувурлар ичида чок брикмаларнинг
эриши оркали кобарик юзали чокни х,осил килиш мумкин, бу эса
ШИП холатида, кейинчалик механик- тпчяттятттми тяпяп к-тлттятттл
Пардоз чок бир ёки бир нечта
утишда пайвандланади.
Охирги коплама шундай
тугатилиши керак, кесилган
(фаска) 0,5-2 мм чукурликда
куйилмаган булиб колади ва
кесилган кирралари буйлаб асосий
металл электрод диаметрининг 1/2
кенглигида эритилади.
Девор калинлиги 8 мм дан ортик
булган кувурларни кесишда (фаска)
нотекис равишда булади. Крида
тарикасида, пастки позиция оркада
колади. Кесилган (фаска) ни
тулдириш, текислаш учун сиз
кушимча равишда кесишнинг юкори
кисмига копламаларни эритишингиз
керак. Охирги катламлар
тулдирилмаган холда кесилган
(фаска) ни 2 мм дан ошмайдиган
чукурликда колдириши керак.
0,5-2
Диаметри 150 мм дан кам булган девор калинлиги 6 мм дан кам булган
кувурларни пайвандлашда, шунингдек кувват манбаи иш жойидан узокда
жойлашганда, урнатиш (монтаж) шароитида пайвандлаш бир хил
пайвандлаш токи кийматида амалга оширилади.
Жорий ток режимни шип холатига караб танлаш тавсия этилади, токнинг
кучи пастки позиция учун етарли. Шип холатидан тик (вертикал) гача
кутарилганда, ортикча эриш, суюкланиш булмаслиги учун чок
шаклланишига эътибор килиш керак. Ушбу усулда кирраларнинг бирида
ёйни ёкиш жараёни вакти-вакти билан тухтатилади.
Оралик (зазор)кувур деворининг
ли
калинлиги ва кирраларнинг
тугрилигига караб, пайвандлашни
усулларидан бирида "зарбалар"
билан бажариш тавсия этилади:
1. Ёй доимий равишда
кирраларнинг бирида ёкилади ва
"ваночка"шакилланиб булгандан
кейин бошкасига утилади. Узилиш
ва ёй ёклиш орасидаги пауза
шунчалик киска булиши керакки,
чок металининг тулик
кристалланишига ва шлакнинг
совиб кетишига улгурмаслик керак.
2. Катта калин металлнинг факат
бир киррасида ёйни ёнадиради ва
узади.
Ёйни янги узилган жойда ёйни
ёкиш тавсия этилмайди. Ёйни
узмасдан, электродни кесилган
(фаска) буйлаб олдинга силжитиш
ва кейин яна чокга кайтиш мумкин
эмас.
• Ёйни ё^иш —Ёйни узиш
Айланмайдиган горизонтал бугинни пайвандлаш
Баркарор эритиб шакллантириш билан пайвандлаш, диаметри 3 мм
булган электрод билан амалга оширилади. Пайвандлаш токи асосий
металлнинг калинлиги, кирраларнинг орасидаги оралик (зазор) ва
тумтоклиги, калинлигига караб танланади.
Электроднинг мойиллиги тик (вертикал) учун 80-90". "Оркага бурчак"
билан пайвандлашда эгилиш максимал эришнини таъминлайди. ва
"олдинга бурчак" минималдир.
Агар эритилиш етарли булмаса,
ёй узунлиги киска булиши керак,
муътадил (нормал) эритиш билан
бу - уртача.
Илдиз чокни пайвандлаш
"ванна"нинг минмал улчами билан
бажариш яхширокдир, шунда чокнинг
орка кисмидан хеч кандай киркилиш
ва окишлар булмайди
.42,
Иккинчи крпламани шундай
шакиллантиради, биринчи илдиз
чокини ва трубанинг иккала
киррасини эритиб олиш учун.
Пайвандлаш токи урта диапазонда
урнатилади. Электроднинг киялиги
биринчи илдиз чокини пайвандлаш
билан бир хил. Пайвандлаш
"оркдга бурчак"да амалга
оширилади. Тезлик крпламанинг
куриниши муътадил (нормал)
булиши учун танланади (чок
кдборик; ё, нотекис эгилган).
Учинчи цоплама юкрри режимларда амалга ошириш яхширок;.
Пайвандлаш тугри бурчак ёки "оркага бурчак"да амалга оширилади.
Тезлик шундай танланган булиш керак, куйилаётган коплама, кейинги
копланган металлини ушлаб туриш учун кават хосил булиш керак. Ёйнинг
траекторияси иккинчи копламанинг четига тугри келиши керак.
Туртинчи коплама горизонтал. У учинчиси билан бир хил режимларда
амалга оширилади. Электрод кувурнинг вертикал юзасига 80-90 " бурчак
остида эгилган. Пайвандлаш тезлиги шундай булиши керакки кесилган
(фаска) ни юкори кирраси, иккинчи копламанинг юзаси ва учинчи
копламанинг юкори кисми эриши учун ушланади. Туртинчи роликнинг
куриниши муъатадил (нормал) булиши керак.
"Кулф"(замок) бугинлари бошида
чок хажмининг катталашиб силлик
утиши ва охирги кисмнинг кискариши
билан пайвандланади, чок бошида
"тезлик билан" 20-30 мм га.
Кувурларни куп утиш йули билан
пайвандлашда спирал пайвандлаш
тавсия этилади. Кейинчалик бу
камрок" кулфлаш" (замок)
уланишларга сабаб булади.
Олд катламни пайвандлаш кесиш (фаска) тайёрлашда ишлатиладиган
диаметри бир хил булган электродлар билан амалга оширилиши керак,
лекин 4 мм дан ошмаслиги керак. Охирги тепа коплама юкори булмаган
тезликда ёткизилади, шунда у тор ва текис булиб чикади.
КУВУРЛАРНИ КУЛДА АРГОН ЁЙ БИЛАН ПАЙВАНДЛАШ ТЕХНОЛОГИЯСИ
Технологии вариантлар
пайвандлаш тулик эримайдиган электрод билан кулда аргон ёйи билан
пайвандлаш ортали амалга оширилади (девор калинлиги 3 мм гача тавсия
этилади);
• пайвандлаш комбинацияланган усулда амалга оширилади: илдиз чоки
эримайдиган электрод билан кулда аргон ёйи билан пайвандлаш,
кейинги катламлар эса копламали электродлар билан кулда ёй
ёрдамида пайвандлашдир (максадга муофик кувур деворининг
калинлиги 4 мм ва ундан ортик ).
Турли хил технологии вариантларга мувофик пайвандланган бугинларда катламлар
ва роликларнинг (1-8 ) тахминий жойлашиши
Девор калинлиги 2 мм гача булган брикма кесими бир катламда пайвандланиши керак
l44j
Эримайдиган W - электрод аргон ёйи билан кулда пайвандлаш кам
углеродли, кам легирланган ва легирланган (коррозияга чидамли)
пулатдан ясалган кувурларнинг айланмайдиган бугинлари учун
ишлатилади. Пайвандланган кувурларнинг диаметри 100 мм дан кам,
девор калинлиги 10 мм гача.
Режим параметрларини танлаш
• Пайвандлаш токи танланади: бир марталик пайвандлаш - учун кувур
деворининг калинлигига караб, куп марталик пайвандлаш - учун эса
копламанинг баландлигидан келиб чикан холда
2 - 2,5 мм булиши керак, пайвандлаш токи электрод диаметрининг 1 мм
га 30 35 А микдорида белгиланади.
• Ёй кучланиши минимал булиши керак, бу киска ёй билан
пайвандлашга тугри келади.
• Пайвандлаш тезлиги кирраларнинг эриб бориши ва керакли чок
улчамларининг шаклланиши кафолатланиши учун урнатилади.
• Х,имоя газининг харажат оким тезлиги пайвандланадиган пулатнинг
маркасига ва жорий режимга ботлик (8 дан 14 л / мин гача).
• Тулдирувчи сим (чивик) диаметри 1.6-2 мм булган, пайвандланадиган
пулатнинг маркасига караб танланади (16-бетдаги жадвалга каранг).
Тахминий режимлар
Чок
Диаметр
W-электрода,
мм
Диаметр
сим, (чивик)
мм
Пайвандлаш
ток, А
Ёй
кучланиши, В
Газ харажат
оким,
л/мин
Илдиз
2-3
1,6-2
70-110
12-16
6-8
Тулдириш
3-4
2-2,5
80-130
14-18
8-12
W - электродининг маркасига караб минимал ток режимлари
Диаметр
W-элек¬
трода,
ММ
Узгармас ток (А) кутиблиги
Узгарувчан ток, А
Тугри
Тескари
эвл
ЭВИ
ЭВТ
ЭВЛ
эвч
ЭВТ
ЭВЧ
ЭВЛ
ЭВИ
2
80
180
120
20
25
25
-
-
-
3
230
380
300
35
50
30
-
-
180
4
500
620
590
60
70
60
180
170
220
5
720
92С
810
-
-
70
-
210
270
6
900
1500
1000
100
120
110
250
250
340
F
l45j
Биринчи цатламни бажариш учун эритилиши керак булган
цатлам бриктриш (прихваток) урнатгандан сунг даруол пайвандлаш
бошланади. Эриши цийин булган жойларда, агар оралиц (зазор) ва
цирраларнинг силжиши 0,5 мм дан ошмаса ва цирраларнинг
тунтоцлиги 1 мм дан ошмаса, биринчи илдиз тикувини тулдирувчи
(чивиц) симисиз бажариш мумкин. Истисно пулат маркаси1С ва 20
цувурларининг бугинларидир, улар х,ар доим тулдирувчи (чивиц)
сим билан пайвандланиши керак.
Айланмайдиган бугинни битта пайвандчи билан пайвандлашда
Катламланиш кетма-кетлиги
тик (вертикал) горизантал
Ёйни ёндриш цувурнинг четида ёки аллацачон цуйилган чокда
ёцилиши ва учирилиши керак чок охиридан 20-25 мм масофада.
Аргон билан таъминлаш 5-8 сониядан кейин тухтатилади.
Юцори легирланган, айницса коррозияга чидамли пулатдан
ясалган цувурларни пайвандлашда чок илдизини х,имоя цилиш учун
цувур ичига аргонни етказиб бериш ёки ФП8-2 флюс - пастаси
ёрдамида амалга оширилади.
Юкори легирланган пулатларни пайвандлашда бир катор
шартларга риоя килиш керак:
Минимал ток режим;
' Киска пайвандлаш ёйи;
' Бир хил металл кисмни
узилишларсиз ва
киздирмасдан максимал
пайвандлаш тезлиги;
* Ёндиргич (горелка)ни кундаланг
тебранишларидан сакланинг;
*
*
*
* Тулдиргич (чивиц) симини
эритилган металлнинг
сочрашини х,осил цилмаслик
учун тенг равишда бир хил
узатиш керак, бу эса асосий
металлга сочраш оцибатида
коррозия булишига олиб
келиши мумкин
Т.7
Кам углеродли ва кам легирланган пулатдан ясалган диаметри
100 мм дан ортик булган калин деворли (10 мм дан ортик)
кувурларда илдиз чокии аргон ёйи усули ёрдамида астар (подклад)
халкалари колмасдан пайвандланади.
Пайвандлаш узунлиги 200 мм дан ошмайдиган кисмларда
тескари боскичда амалга оширилиши керак. илдиз чокининг
баландлиги камида 3 мм булиши керак. Шу билан бирга, кувур
юзасига силлик утишни таъминлаш керак
Илдиз катламини ёткизиш йуналиши ва кетма-кетлиги
горизантал брикма
1
тик (вертикал) брикма
1
Аргонли ёй билан пайвандлаш, шунингдек, углеродли ва кам
легирланган пулатдан ясалган кувурларда астар халкасини пайвандлашда
хам кулланилади. Халка махкам, аммо кескинликсиз, кувурга урнатилади,
халка ва трубанинг ички юзаси уртасида 1 мм дан ошмайдиган ораликни
колдиради.
Халка ташки томондан 15-20 мм узунликдаги бурчакли чок билан, 2,5-3
мм катет билан бриктирилади (прихваток) диаметри 200 мм гача булган
кувурларга икки жойдан бириктирилади, лекин каттарок диаметрли - уч
ёки турт жойдан ва хакозо
Кувур ва астар халкасининг пулат маркасидан катъи назар, тулдирувчи
(чивик) сим диаметри 1,6-2 мм булган Св-08Г2С сим билан амалга
оширилади. Астар (подклад) халкаси бир хил кушимчалар билан 3-4 мм
катет билан бир катламли бурчакли чок билан пайвандланади.
Астар халкасини бриктириш (прихваток) ва пайвандлаш пулат
маркасидан ва кувурнинг девор калинлигидан катъи назар, олдиндан
киздирилмасдан амалга оширилади. Истисно тарикасида 15Х1М1Ф
пулатдан ясалган кувурлар, девор калинлиги 10 мм дан ортик булса,
бундай кувурнинг охири 250 - 300 °С гача киздирилади.
1 ■ " w
W - ЭЛЕКТРОД БИЛАН КУВУРЛАРНИ КУЛДА АРГОН
ЁЙИ БИЛАН ПАЙВАНДЛАШ ТЕХНИКАСИ
Ёндиргич (горелка) ва тулдирувич (чивик) симининг, бугинга
нисбатан жойлашиши х,имоя сифатига ва ёндиргич (горелка)
тузилишига боглик булади. ГМ-2 ва АГС-3 ёндиргич (горелка) лар
учун бурчак 0 дан 70° гача узгариши мумкин, колган газ утиш
канали схемаси булган ёндиргич (горелка) - 0 дан 25°гача.
Ёндиргич (горелка) ни хдракати "олдинга бурчакли" (унгдан
чапга). Тулдирувчи (чивик) сим хдракатни йуналиши билан
пайвандлаш ваннасига берилади.
Илдиз катлам, тулдирувчи (чивик) сим кундаланг
тебранишларисиз пайвандланади, электрод каби.
Пайвандлашнинг бошида кирралар ва тулдирувчи сим таёкча
ёндиргич (горелка) билан киздирилади. Пайвандлаш ваннаси
шакллангандан сунг, пайвандлаш бошланади, ёндиргич (горелка)
олдинга хдракатни давом этиради.
Айланмайдиган кувур бугинларини пайвандлашда
ёндиргич (горелка) ва (чивик) симининг узаро жойлашув х,олати
тик(вертикал)
1- тулдирувчи (чивик) сим
2- пайвандлаш йуналиши
3- пайвандлаш машъаласи
4- тулдиручи (чивик) сим йуналиши
Тулдирувчини охири хар доим
аргон химоя килиш зонасида
булиши керак
к 48
Илдиз чокини амалга ошириш
жараёнида сиз кирраларнпнг
эришини кузатиб боришингиз
керак, пайвандланмасликни
олдини олишингиз керак. Яхши
эриганлиги пайвандлаш йуналиши
буйича чузилган ваннадан далолат
беради, етарли эмаслиги - юмалок;
ёки овал - эгри.
Эритилиш
яхши етарли эмас
Кейинги катламларни бажаришда ёндиргич (горелка) га
кундаланг тебраниш харакатлари кулланилади.
Ёндиргич (горелка) манипуляцияси схемаси
тик (вертикал) брикма
1- тулдирувчи(чивик) сим
2- илдиз чокларни бажариш пайтида
горизантал брикма
электрод харакатининг траекторияси
3- шунингдек кейинги катламлар
4- пайвандлаш йуналиши
Пайвандлаш тугагандан сунг, сиз
кратерни тулдиришингиз керак. Агар
масофадан бошкариладиган кувват
манбаи булмаса, кратер унга бир
томчи тулдиргич (чивик) исим
киритиш оркали тулдирилади, шу
билан бирга ёндиргич (горелка) ни
ёйни табий узиш учун силлик олиб
узилади.
Тулдиргич томчи кратер
ЦУВУРЛАРНИ КУЛ ДА ГАЗ (АЦЕТИЛЕН КИСЛОРОД)
ПАЙВАНДЛАШ ТЕХНОЛОГИЯСИ
Диаметри 150 мм дан катта булмаган, девор калинлиги 8 мм дан
ошмайдиган углеродли ва кам легирланган пулатдан ясалган
кувурларнинг айланмайдиган бугинларини пайвандлаш учун ишлатилади.
12Х2М1, 12Х2МФСР ва 12Х2МФБ пулатдан ясалган кувурларни газ
билан пайвандлашга йул куйилмайди.
«Саноатгеоконтехназорат» коидаларига буйсунадиган кувурлар учун
газли пайвандлашга факат алох,ида хрлатларда рухсат берилади. Шу билан
бирга, пайвандлаш булинмаси учун ацетилен етказиб бериш факат
баллонлардан рухсат берилади. Ацетилен газ генераторидан факат газ
сифати синчковлик билан текширилгандан кейингина фойдаланишга
рухсат берилади.
Режим параметрларини танлаш
• Аланга тури. Ёндиргич (горелка) алангаси 1-1, 2 газ аралашмасидаги
кислород ва ацетилен нисбатида муътадил (нормал) булиши керак.
Легирланган пулатдан ясалган кувурларнинг бугинларини пайвандлашда
аланга хрлатини диккат билан кузатиб бориш керак, ортикча ацетилендан
сакланинг.
• Аланга куввати кам углеродли ва кам легирланган пулатлар учун чап
усул билан 100 мм калинликдаги кувур деворига 130-130 дмЗ/соат ва унг
пайвандлаш усули билан 130-150 дмЗ/соат тезликда танланади.
Аланга кучи ёндиргич (горелка) учлари (наконечник) билан тартибга
солинади, пайвандланадиган трубанинг калинлигига караб созланади.
• Тулдирувчи (чивик) сим пайвандланадиган кувурларнинг пулат
маркасига караб танланади (16-бетга каранг). Симнинг диаметри кувур
деворининг калинлиги ва пайвандлаш усули билан аникланади.
Тахминий режим
Девор
Калинлиги
мм
Ёндиргич
(горелка)
учини
раками
Диаметр тулдиргич
(чивиц) сим усулга
караб, мм
Ацетилен харажати
дм3/с, усулга караб
чап
унг
чап
унг
3 гача
1; 2
2
1,5
300 - 390
390 - 450
3-4
3
3
2
400 - 520
520 - 600
5-6
4
3,5
3
600 - 780
650 - 750
7-8
4; 5
3,5
3
700-910
910-1050
l50j
Пайвандлаш 10-15 мм узунликдаги кисмлар билан амалга оширилади.
Биринчидан, ^ирралар эритилади (тулдиргичаларсиз), сунгра биринчи
илдиз катлами бажарилади. Шундан сунг кейинги кисм катламларга
утилади.
Кувур деворининг калинлиги 4 мм гача булган пайвандлаш бир
катламда, каттарок калинлиги эса икки катламда амалга оширилади.
Иккинчи катлам бугини бутун периметри буйлаб, илдиз чоки
бажарилгандан кейин амалга оширилади
Купинча пайвандлаш ва бриктриш (прихваток) дан олдин х,ароратини
тенглаштириш учун ёндиргич (горелка) билан металлнинг бугини
киздирилади. Мажбурий иш танаффусларидан кейин бугинни киздириш
керак.
Биринчи катламни пайвандлашда сиз барча бриктриш (прихваток) ни
яхшилаб эритишингиз керак. Бир нуктада бриктриш (прихваток)
урнатилгандан сунг, пайвандлаш даркол диаметрал карама-карши кисмдан
бошланади.
Тик (вертикал) айланмайдиган бугинлар
пастдан юкорига пайвандланади.
Горизонтал брикмалар "кулфлар" (замаок)
аралаштириш коидасига мувофик пайвандланади.
Битта бугинни пайвандлаш пайтида, бутун
кесилган кирра тулдирилгунга кадар ишдаги
узилишларга йул куймаслик керак.
Мажбурий танаффуслар пайтида ва
пайвандлаш охирида ёндиргич (горелка)алангаси
эритилган металлдан аста-секин, чикарилади, акс
колда пайванд чок металлида кискариш, кобиклар
ва тешиклар пайдо булиши мумкин.
Кам легирланган пулатдан ясалган бугинларни
пайвандлашда кувурлар ичига шабода елвизакка
йул куймаслик керак. Уларнинг учлари тикиналар
билан беркитилади.
КИСЛОРОД АЦЕТИЛЕН АЛАНГАСИ БИЛАН КУЛДА ГАЗ
БИЛАН ПАЙВАНДЛАШ ТЕХНИКАСИ
Пайвандлаш ядродан 2-4 мм масофада тикловчи аланга зонаси
билан амалга оширил%ди. Ендиргич (горелка) нинг бугим юзасига
мойиллик бурчаги паивандланаётган металлнинг калинлиги билан
белгиланади:
Металлл калинлиги, мм 1гача 1-3 3-5 5-8
Нишаб бурчаги, а, град Ю 20 30 40
Диаметри 14-48 мм булган девор
калинлиги 3 мм гача булган кувур
бугинларини пайвандлаш
чаи усулда амалга оширилади.
Диаметри 57-150 мм булган
девор калинлиги каттарок кувур
бугинлари унг усулда
пайвандланади, икки катламда.
Тулдирувчи (чивик) симнинг учи оксидланишни олдини олиш
учун х,ар доим пайвандлаш ваннасининг эритилган металлида
булиши керак.
Чокни яхширок шакллантириш учун ёндиргич (горелка) билан
айланма хдракатлар кирраларда бироз секинлик билан бажарилиши
керак. Пайвандлаш ваннаси тулдиргич (чивик) сим билан
аралаштирилади.
Хром-молибден ва хром-молибден ванадий пулатларидан
ясалган кувурларни пайвандлашда пайвандлаш ваннасининг
минимал х,ажмини энг кам суюклик х,олатида саклаш керак. Бу
легирловчи элементларнинг куйишини олдини олади.
Пайвандлаш охирида сиз чокнинг бошлангич кисмини 5-6 мм га
тугатиш керак, пайвандлаш ваннасининг хажмини доимий равишда
камайтиринг ва чокнинг юкори кисмига чикинг.
КУВУРЛАРНИ ТАЪМИРЛАШ
Буг ва иссик, сув кувурларининг шикастланиши пайвандланган
бугинларда х,ам, кувур элементларининг ташки юзаларида х,ам содир
булади. Тенг кдлинликдаги буг кувурларининг пайвандланган
бугинлари таъмирланиши керак. У учта усулда амалга оширилади.
1. Танлаб олинган шикастланган
жойни пайванд цилмасдан олиб
ташлаш цуйидаги шароитларда
мумкин:
• шикастланиш пайвандланган
бугиннинг ташки томонида ривожланган;
• танлаб олинган таъмирланадиган
бриктирилган кисмининг калинлиги кувур
элементининг минимал рухсат этилган
R^30 he
калинлигига тенг ёки ундан катта;
• танлаб олинган юзада майда нуксонлар
йук, "Саноатгеоконтехназорат" га
мувофик рухсат берилмаган.
Металл сирти факат механик равишда
чикарилади (силликлаш оркали)
(болгарка). Танланган кирралари
камида 30 мм яхлитлаш радиуси билан
Ьв-танлаб олиш чукурлиги
текисланиши керак.
2. Танлаб олиш пайвандлаш термик ишлов бериш куйидаги
шароитларда мумкин:
• пайвандланган бугиннинг ташки юзасидан ёриклар пайдо булди;
• махдллий танлаб олинган кувур узунлиги периметрининг 1/3 кисмидан
ошмайди ва чукурлик кувурнинг тахминий девор калинлигининг 50% дан
ошмайди;
• бугиннинг бутун периметри буйлаб хдлкали танлаб олиш кувурларнинг
тахминий девор калинлигининг 25% гача чукурликка эга;
• танлаб олинган металлининг юзаси майда нуксонлар ва майда
шикастланишлар учун "Саноатгеоконтехназорат" талабларига жавоб
беради.
Шикастланган металл механик равишда олиб ташланади (силликлаш
оркали) (болгарка). Танлаб олинган метал юзасини калкали копламалар
билан куп катламли сирт билан тулдиринг.
Пайвандлашдан кейин термик иссиклик билан ишлов бериш юкори
бушатиш 720-750 °С режимига мувофик амалга оширилади1-5 соат
таъсир килиш вакти билан.
Иш харорати 510°С дан паст булган кувур линияларининг
пайвандланган бугинлари учун факат шикастланган металлни олиб
ташлаш керак ва пайвандлаш майдони бир ёки иккита уланиш
зоналари билан чекланиши мумкин, масалан, термик иссиклик
таъсир зоналаридан бири булган чок металл ёки чок кисми (ТИТЗ).
3. ^айта пайвандлаш, пайванд бугинлар ички юзасида ёриклар
ривожланган булса. ^айта пайвандлаш куйидаги кетма - кетликда
амалга оширилади: кувурни кесиб олинг - янги кувурни урнатинг -
пайвандлаш амалга оширилади-термик иссиклик билан ишлов
берилади.
Нуксонларни бартараф этиш
Буг линиялари учун. 510°С дан паст хароратларда ишлайди.
Нуксон
Танлаш шакли
Тавсиялар®
Чок металлидаги
ёриклар охирига
утмаган
' 1
Танлаб олинган силликлаш
оркали силлик утиш
радиуси билан
#R=1°
Танлаб олинган куп
катламли чокда
пайвандланади
1 ^-1
1
Иссиклик таъсир
зонасида охирига
утмаган ёрик
Танлаб олиш-чок ва асосий
металл буйича
Пайвандлаш танлаб олинган
эски чок металлидан ва
асосий металлга силлик
утиш билан
I I
\эЧ^^
1 -У—1 ■
Иссиклик таъсири
зонасида охирига
утган ёрик
Танлаб олиш чукурлиги
девор калинлигидан 2-3 мм
камрок
Пайвандлаш чоки куп
катламли олдинги катлам
сиртини яхшилаб тозалаш
билан бажаради
1I
|| 2-3 Г”
\ V У
эч\Ж|г
L- Г—
Белгилар: ЭЧ - эски чок, ПЧ - пайвандлаш чоки.
l54j
510 °C дан паст хароратларда ишлайдиган бут
Кувурларининг пайвандланган учликлари учун
Термик иссиклик таъсир зонасида х;ал кал и ёрик
Фиттинг (штуцер) даги халкали ёрик
Танлаб олинган кирраларини зеки чокда
Чок металлидаги кундаланг ёриклар
Йигилган кенглиг шикастланган металлнинг
улчами билан чекланиши мумкин
6-8
6-8
l55j
510-560 °C хдроратда ишлайдиган буг
Кувурларининг бугинларини таъмирлаш.
Чок металлда ва термик иссиклик таъсири зонасида сирт ёрицлари
Шикастланган металл срикнииг юкори кисмидап камида 5 мм
чукуррок олиб ташланади. Танлаб олинган халкали копламалар билан
калинлиги 5-8 мм ва кенглиги 10-20 мм тулдирилади, (хар капдай SD
учун).
Калинлиги туртдан бир ортик чукурликдаги сирт ёрилиши!
8-10
Выборку делают на глубину
более 1/4 толщины стенки и до¬
полнительно в ы ш л и фо в ы ва ют
кольцевое углубление глубиной 8¬
10 мм по периметру шириной,
равной ширине выборки.
Эритиб куйиш - икки боскичда:
пайвандлаш
Термик иссиклик таъсири зонасида ёрих охирига утган
Пайвандлашдан олдин, ёрик ривожланишни
бартараф этиш учуй, хар четидан узинлик буйича
диаметри 2-3 мм булган тешиклар бургуланади.
нуксоннинг чукурлигини ва шикастланган металлни
яхширок эритилишини текшириш.
■ 56,
Буг кувурлари кисимларини таъмирлаш
Буйлама ёриц
Танлаш шакли
Кундаланг (халцали) ёриц
he^0,7S
he$0,7S
калинлиги 6-10 мм, кенглиги 20-30 мм, узунлиги 100-150 мм булган
копламалар тескари усул билан. Эритиб куйилган танловда 5 мм кобиклик
булиши керак, бутун контур кенглиги буйлаб 8-10 мм, ташки кувир сирти
асосий металли томон