/
Text
пайрав су.чаймонй
(Г *9 9 - Л933)
► лмч/иуяи Ш£Ъру> <
МЛШрИЕГЛМ ДАВААГПНИ ГПОЦМКИСГПОМ
♦ t 9 t / ♦
Г осударстпенная
pecnyG. г О". Гпд.ССР
П АЙР Ав С УЛ АЙМОН И
Отачон Пайрав Сулаймонй аз он шоирхоест. ки бо
максули ками адлбнлш дар адабиёти тоник мавкеи на-
иоёнеро ишгол карда тавопистааст.
Ин муваффакияти шиир. бешубха» тасодуфй пест,
барон дурусттар тамил карданк эчодиёти Пайрав. мо
мухтасаран ба тарчимаи ход ва давракон эмндагй кар*
дан у истода мегузарем.
То Революциям Социалистки Октябрь донки Бужоро
ыоиаидн тамоын Азиян Миена, дар эери асораги коло-
низаторхои рус буд. Дар ин мамлахат савдогарон
торафт кувват шрифта. молкой коми онр» (пахта,
наши, пусти клрокулй ва гайра) аз жалки мех магнат
бо харгуна фиребу найранг катила мегирнф1анд ва ба
►апиталнстоии рус. ба хучанихои хул мефурухтанду бо
камин капитали худро кувват мсдоданд.
Пайрав Сулаймонй дар инлан яке аз хамингуна сам-
догарояи макаллин Бужоро. дар соли 1899 таваллуд
ёфтааст Чи тавре ки худи Пайраи дар тзрчиман коли
худ менависад. дар солкой 1407—1911 дар мактабн Kfx-
наи Бухоро тахснл намуда. пас аз он ба мадрасан нбти-
доии форсив шахри Марв дожил мсшавид Баъд аз таном
кардами малрасаи фирсй ба оыухтэнн забонн русй шавку
///
хавасн калоне пайдо мекунад- Ба гуыоин мо, ом^хгани
забоин руснро ба Па нрав бет тар падараш тал кин
карда бошад даркор, чумки забани руснро омухтани
Отачон барон надари савдогараш ах мн яти калоне донн.
Бо капиталнстони рус муомилд ва доду гнрифти хзрруза
доштан хох нохох ба омухтани забоин русй эхтиеч
пайдо мекунонд.
Дар охнр, падараш барон вай муаллнми хусуей
пайдо карда, ду сол дар наздн у забони руси меомуэо-
нонад. Пайрав дар муддати ду сол (1914—1916) каму
беш бо забони русй ran мезадагн ва мензвиштагй ме-
шавад.
Баъд аз оипюгй пайдо кардан бо забоин русй, шонр
ба таври пкнхонн аз муллокон чохкл, газета ва жур-
нал хон русй хондан мегнрад, Барон давом лодани
ин омузншн худ ба мактабн реальния Когон дохнл гар-
дида, дар он мактаб то вокиан Колесов (1917) т.тхсил
мепамояд.
Дар цгароитн сахти реакцноннн амири Бухоро бо
чигуна азоб ва машаккати * зиёд ба мактабн реальнй
иштирок кардан ва адабнётхон рус хонданашро худи
Пайрав нам мекунад. кн ни кор барон вай хатари мар
товар дошг, яъне вай мачбур будааст, ки то Когои аз
болои лнбосхон европагй чомаю салла пушида ояд ва
дар Когон, дар як чойхонае помаю саллаашро гузошта,
баъд аз он ба мактабн худ бнравад,
Соли 1918, вахте ки реакциям уламои мелом боа хам
зур мегардад, ПаАравро, барон бо либоси европагй гаш-
танаш, ба чадндй хукм кардз. дар пан куштани у ме-
шаванд Ин гаъкибкунин кувваи сиёхи нслом Отачонро
мачбур мекунад, ки хоианишнн гарднда, дар к?ча ба са-
раш фзранчй гнрзд.
Диккатн Пайрави чапонро адабнётм бузургн клзеси*
кии точик-форс клико боз кашида буд. Шеър ва дос-
/V
томхои гмгаитхои мн адабмёт Фирдавсм.* Рудакй,
Саъдй. Хофмз BJ мнчунии достинхом ромамтмкмн шомри
буэурги Озарбойчон — Ннзоммн ганчдвй nwmi шомрии
Отачонро сабэондан мсгмраид. мА дар болом сатрхоя
хар як асари ин класс мкхо шабхоро р$э ва pfixopo шаб
ыегардомад Ад солхом 1918-1919 cap карла. мму
беш шеърнавнсиро машк мекунал
ПаАрав дар солхом аввалм революция бо таъсмрн
ыухитм омлавй (падараш миллионер бул) ва янчунми
дар эери таъсмрк намоямдагимн адабмётм чадмдмам.
кн макса ди оихо ба амал набаромада. бар аксм хохкшм
онхо, дар Бухоро революциям социалист* шуда буд4 на
та воин ст ин революиняро псшвоз тирад. Хатто, да гуфтн
худи шоир, пай дар солхом 1924- 26 дар зерм таьсмри
непмлнн м< нда, зчоднёташ аз лирикам ингивмй, аз домрам
тавсифи чашму зулфу холм смех бе рун набаромадааст
Шоир дар он давра бо лирикам пессимист* кмссмётм
мудро махдуд сохтааст. Бмнобар ом дар ои сплхо. км дар
лавкам савдогарни падарм худ менмшасг. ба гайр аэ:
Чи шр аи Ло» фаааа исканы ба «умчу aawopae?
Чи 6aiT«i шум in aalaacva гашгваст я/чорам?
чиж дкгаре туфм намстаьиннст.
Революциям Социалист мн Октябрь да муваффакммт*
хом он сол то сол. дар мтори дмгар республика хон со-
ветй. дар Точикнстонн совегй хам мустахкаы шудан
гм рифт Душыанони хокммиягм совет*, дар матичаи бо
рохбарим партиям большевика нуборнзахон фидокор^на
бурда ни аскаронм сурж ва таыоми мехнагкашини Точи-
кнстон. торумор шудан тнрифтанд, халкм точик ба зинда
гоним хушбахтона сохнб шудан гирнфт Дар ин мулл ат
адабиети чавонн советии точнк хам ба сабэиддн ва мус*
тахкам карда ни пояхон худ далерона клдам гуммит.
Акнун намояндагони адабнёти Чллнлнтм кн кайхэ ба
контрреволюция рафта буданд. ошкиро о вози худро
бароварда наметавонистанд. Амчо овозн навнсандагон ва
шоиронн советй торафт пуркувваттар баромадам гмрифт.
Нависандаи бузурги точик Садриддин Анни ва шоирк
забардастн точик Абулкосим Лохутй асархеи човндонин
худро зчод намуданд Тамоми гушаю канорзхои макла-
ка гро бо таронахон революиионй пур наыуданд. Як
гурух навнсаидагонн чавой дар майдони адабиёти
говетй калам гузопгтанд
Дар ни солхо Паfiран Сулаймонй нашъуиаыо ёфта.
барон ба адабиёти революцнонй хизмат на му дан дзету
остин барзад. Ван ба хубй фахмнд. ки навнеанда ва
шоир танхо хамон пакт метавонад човилоий гэрдад. ки
барон халк хизмат кунад Бннобар Панрав:
Ба аду rVM, кои. биллрхгш:
Каламам да ш из оу синоми млмс?!
Манди ад nafipiBOHH хоыаи сурх,
Каламам шохкду замоин макает
|уён роли мазмри, ки влй бонд хамчун аслихли буррои
партия» дар муборизл барон бахти нисоният хизмат ку-
пал, ыуайвгн менамояд. Шоир ин идеяи худро дар шеъри
«Бар зидди оппортунистом! «чап> ва рост. Ба ёрмн
□арбдорон» конкреттар клрдл мсгУяд:
Аскари кахрамом ба ласт алам,
Дар раки внкилоб мо—кар ду.
Г ба елреннл, ман ба чаш мн аду.
У ба тиру туфли г. млн ба калам.
Умуман баъд аз солхои 1930—31 домран тематикам
Пайрав Сулаймонй васеъ гарднда, малмунхои соииллис*
тнро ларбар сирифтааад.
17
Огачон шонре буд, кн дар пешн «чодиётн худ тала*
ботн хелс кялон гуэошта буд. Талантн бузургм мудро ба
хубн лис намуда, чахонбинии мудро пайдарпаА васеъ
менамуд Барой ин ки мохияти чукурн ретюлюмляи си-
ииалистиро фахмал. барон ии кн хлр ик вокнли нн му
хитро дар обрати бадей дароизрад, ас др кон марксилмри
мондаиашудэ мечон.т Вай бо эчодиёти классикхои бу*,
зурги адабисти рус Пушкин. Лермонтов. Горький ва Мая-
ковский кайхо боз ошмо буд. Маня дар ии солхо шояр
мзнфиатн хакикин имухганн забоин руснро ба х)бй
фзхммдз. онро ба маънои ннтернационллн барои «мух-
ТИШ алабиёгн классикин рус кор мгфзрмияд
Ин буд ки Пайрав ба никл ва ыазмуни баланды
шеър сохмб шуд> Мазмуни шеърхои худро бо хакикат
на хастни ват дни социалистн бой гардоиид. Вай илгз
фахмнда буд. кн с□платкорм хакикй бояд ба ыанфиз1и
\алк. навис ад ва дар шодмонию гангннни вай шарик бо-
шад. «Шукуфам ирфон. ё худ оэодни за нон и Шарк».
«Якумн Май вз МОПР». «Ба муноенбати вафити шоири
инкилобин рус Маяковский». «Ба муносиблти во киан
Афгонистон». «Навили Вахшстрой», «Млноран марг»
барин шеърхои у солхои сол дар ели хонандагонн советы
бокй моида, коми шонрро чопидонй мсглрдонанд.
Пайрав аз мазмун на образхон дурахшонк асархэи
Максим Горький, Серафимович ва Маяковский илхом
гирнфта, ба ин аднбон «Калами елнъат ва мехнат», «Ба
устодн «Сели охании». «Ба муноенбати вафоти шоири
инкилобин рус Маяковский» барин шеърхои баллнд-
санъати худро бзхшнда иавнштааст.
Гайр аз нн. Отачон бо тарчима намуданн як кагор
асархон устодони адабиёти совстй адабиётн точикро
бой гардонид. «Сели охании» (Серафимович), драмаи
«Балво» (Фурманив) ба забоин точикй бо калами Пай-
рав тарчима карда шудааид
17/
Дар бахори соли 1941 ба р?зн и а фот и ПаЙрав Су-
лайыоий 8 сол пур мсшавад Номн ин шомри пуригтсъ-
доди точик дар адабиётн мо то абад эинда хохад монд.
Худи шонр хам ба ни боварй карда, бо мфтихор
гуфтааст:
То чахоп х<ст. знпаа хох<ш
Каламам умри чоаидонн макает.
Af. Гурсунзода.
ШУ КУ ФАИ ИРФОН
£ ХУД
ОЗОДИИ ЗАНОНИ ШАРК
С&харгахе шудам аз хона чониби гулзор.
Даме кн шамси чахонтоб cap зад аз кухсор,
Зи днданаш шаби торкк буд ру ба гурез,
Зи юмни у гаму андух гашт ру ба фнрор.
Ба лолаву гули наерннн бор хусн афзуд.
Ба булбулонн чаман дод савтн мусикор.
Хулоса, дасти табнат чунон гухар афшонд,
Замни чу фарши эумуррад шуд аз ямину яспр.
и
Зи кунчи бог хиромон шуданд. чун товус,
Гурухи духгараконн зарнфи гулрухсор.
Зи руяшон хама пайдост рангу буи чаман,
Зи муяшон хама барпост буи мушки татор.
Тавонашон хама аз фанни тарбнят ссроб,
Днмогашон хама аз нлму маърнфат сариюр.
Хама ба вактн сухан — хушбаён\ хуш-оханг
Хама ба хннн такаллум — малеху хушгуфтор...
4
ill
Бунафша гуфт ба насрин ки: эй рафики шафик.
Сумам зи настарин омухт дарсро такрор.
Ба лола дода сабак аргувон зи наккошй,
Днгар шакоику савсан фитодааст капор.
Ба хайда гуфт шаконк ки: хон, бунафша’ даме
Зи худситой боз-ою ин сухан ёд ор:
— Ки гул ду руз дар ин гулистон намоён аст,
Вале ба синаи булбул хамеша монад хор.«.
IV
Падид гашт ба рун хаво сиях абре,
Гирифт сурати хуршеду гашт тмраву тор.
Ба ногахон зи яке кунчи бог шуд пайдо
Чанобн шайх. чу деве ки cap запад аз гор.
Ба душ чомаи иблик. ба каф асон баланд,
Ба чона риш. чу чоруби раставу бозор.
Ба чои илм, ба cap пур намуда чахлу Fypyp,
Ба чои хилм. ба лил парварида фиску шарор.
Ба cap амоман пурпечу, бурда бар печаш
Хазор худъаву 1 макру фиребу хила бакор.
Хазор фатвин нохак аз у шудй содир,
Хазор фахшу хакорат аз у будй изхор.
Ба даст сабхаи саддона, хлр яке дона
Хазорхонабисузу хазормурдашумор...
V
Хамон раснд ба наздики духтарон, чун дид
Кн чумла карда фаранчию чашмбанд канор.
Аз нн намупа чакон тира шуд ба чашмонаш
Ва з-нн муоина хушаш парила шуд якбор.
1 X v дъ1 — Фнреб. хила
5
Фика ид чин ба цабин аз газаб, — ту пяндорй, —
Ки лона карда дар у аждахову а крабу мор...
Фигон кашнд ки: эй духтзронн беномус!
Дахон кушод ки. эй наслан падарбезор! ,.
Магар ба тинататон нест заррэ шарму хаё’
Накардаед эн бегонагон хнчолату пр?
Магар эм шарън шарифи расул махрумед
Ки тарсатон зн «худо> нест, бнм аз «клххор»?
Хулоса, он кадар аз клхр частухез намуд,
Закин ба ларза шуду ос ион гирнфт губор
Самуыи боди хазон чун ба гулрухон бивазид,
Парид ранги хама, чун пгукуфзхои баюр .
VI
Чу ни ыуомнлан вахшиёнаро дмдам.
Намонд токдтам. аз даст рафт сабру карор
Ба пеш рафтаму гуфтам ки хон, палидаки шум!
Дахон бу банд зи афсонахон нохннчор!
Макун ту дастдарозй ба мугчагони чамзн,
Мабод эог ннхад по ба ошьёни хазор! .
Туро чн кор ба окну рас мн озодй?!
Забои бнкаш ки ба фарки ту мезананд чу мор.
Кунун за мон а и чумхурй асту оэодй,
Зи эолимони бадандеш мекашанд днмор!
Гуэашт он ки ба найрзнгхои бухдлэмун
Замонаро бнфнребй, чу рубахн маккор!
Зи чаврн туст кн афгоп ба нола асту фигон!
Зи зулми туст кн: Эрой хароба гашту мазор! ..
Кабонлн араб аз мдкрн туст боднягард,
Саноеи ачам аэ хилаи ту беосор!
Супурда махвашн Хинлистон ба чзнги ракиб,
Кашида лнлбари мнсрй ба хнчлан агъёр.
Ши каста к ос а и чннй ба базигохи фаранг,
о
Дарнда кардан руми ба боргохи «цор>.* 1
Хулоса, боисн бадбахтии замена туй!..
Нихон шав аз назар. эй бумн шуми бадкнрдор...
VII
Чу дид шанх кн бар хилааш намонда зсар,
Чу хорпушт, сараш хам иамуду ру 6.1 фи pop,
Чу абрн экран зулмат шуд аз само яксар,
Дубора духтари ховарззмнн1 намуд узор.. ,
Сипае ба духтаракон ру нкходаму гуфтам
Кн: эй шукуфаи ирфону мевахои бахор! ,.
Ба гуши хуш бидорсд гуфтзн Ленин,
Асосу лоян озодин сигору кубор:
— За нои и Шарк. зи cap афканед бори ентам,
Хукуки худ биентонед аз ямину ясор!..
Крим - Ялта. 1926.
1 Цор (царь]—подшиби Россия.
1 Дуизр и I OBipu я и и -«ъпс ифтоб зет.
7
ТАКТ И ХУНИН
Боргохя бузурги пурлзамат.
Мабдан вахыу маркази вахшзт.
Псштокм мунэккяшу эебо,
Зери бурчаш сутунхои смех.
Андарун гунбади баллиди кабул,
Сакфн гунбад пур аз снёхню дуд.
Дару деворхои у гулгун,
Накшхои бунафшию нилун
Лавхахо накш гашта бар девор
Бо хати эар клтибаи бисьёр:
<Дян кавй бод, ё карнму гафур’»
<11 fox бодо музаффару мансур..;»
Дар мнёнчои боргохи хашам.
Тахти сангин ситода мусгахкам.
Ранги у, ранги гулгуни сиёх,
Нсст гулгун. балки купи спех,
Зери у чорпояи фулод
Наздн хар ноя буд як чаллод.
Дасти кар як ба кзбзак шамшер.
\амчу гурге ба хамлаи нахчнр.+ ,
Ба камархо халонда хэнцарн тез
Ханчарн сарбурандан хунрсз ..
8
I
Рун ои тахтасангн пурдахшат
Буд бнншаста марди блдхайба:,
Чашмхо хирахнраву пурхУн.
З он хувайдост: кдхру хашму чун^и.
Абрувони хамидаи пурчим.
Чинн у cap катила то ба чабин.
Риши хурмоирангу пурхамутоб,
Бар запах псч хурдэ. хамчу тзноб.
Лаб ба хун ташнз. ланчэаш хунрез,
Бабрсон нохунаш дярандаву тез»
Синааш пур зи чавру зулму ситеэ.
Аз ингохаш ба ларза сад Чингиз,
Такья лода ба лулаи ззрдор,
Акли у хоб, чахли у бедпр
Магзэш аз аклу фахму куш тихи,
Пур зи лихому шахвэту мастй...
II
Хар тараф саф ба саф ентодл ба по
Даст бар сина сарварони сипох.
Хама омодан гирифтани <чои»
Хуш бар хукму гуш бар фармон.
Хама шодобн катлу фатху зафар.
Хама магрури молу давлату злр.
Хама чолок ходимм <мнллат>
Бандан «дин»-у чокари дэвлат.
Пур буд аз буи хун димогн хама,
Чунки лабрез буд аёги хама .
Ill
Дар миён тудэе сари бетан.
Даст бсчисму чисм бегардан.
Гашта аз хар канор хун рапой.
У
Хуни бадбамм фа главу деион;
Хунн мазлум, хунн бечора,
Хуни бехокумону опор:
Хуни мехнаткаш. хуни мардн факир,
Хунн пиру чавон — сатиру кабир...
Тахт жуй. поя хун, замни пурхун —
Боргохаш зи хун шуда гулгун
Мавчу гирдобн рудн Чайкум хуи.
Хар тараф чун назар хунй: чун. хун..!
IV
Дамн дарвоза бо к а моли Fypyp.
Рост истода шах се бо шайпур
Бо навои балл н ди пурхдячон
Чум ездой нлхибн кандани чон
Бонги шайпур гашт дар гурриш,
Асабу хун гирифт з-он чушиш.
Аз дани дар касе на моей шуд,
<Сачда> бэр ру ба рун тахт иаиуд;
Марди бадхуй, бадкмефаи гич
Дошт дар ласт чубдастзп оч,
Ба камар баста ханчзрн буррои.
Аз ламаш кдтра-катрт хун резон;
Шоки хунхорро назар афт од.
Бо сари худ баду ншорат дол.
Гуфт: —мири тазаб. чи ивдрди? ..1
Тушам тозае раховардй!.,1
Бо адаб дар чавоб мири глэаб
1 Мири газаб —раиси чялаодап аст. кя дар ня чо мири
урганчй—хушбегмя собнкм дмир Олимюи ыурид КТ.
Раховарж — сйпготн.
10
Гуфт: «К‘3й по днюхи покнасаб.
Эй ба шамшерн тезн бурронат.
Сад хазорон факир курбонат’
Эй ба як хукмат аз ямину ясор:
Гашта бэрбод хоки мулкн Хнсор!
Эй ба фармонт шахрхо вайрон.
Фукаро ку ба кую сзргардон!
Эй ба як амрат уфтода ба хок.
Сад хазорон факир гашта халок.
Эй ки бо як ишора, дар як он
Мамлакатро намуда гористой.
Эй ки дни аз рухн ту ёфта <нур».
Эй сароя ту пур эн луъбату хур.
Эй шабу руз дар нишоту тараб,
«Эй ту, авлоди паки шоки араб».
Эй кн дар банди чоху зиндонат,
Бандагони факиру урьенат.
Эй кн дар норн «дузахат» бирьен,
«Куфр»-у муздуру фаълаю дехкон.
Эй падар-то падар ба хукму хакам
«Шухрат афкандаанд» дар одам’ .,
«Рухи» Темур аз ту доим шод
Расми Чингиз кардий эчод! -.
Эй ту бо амну сулху Дод си тез.
Эй ки паймонаат зи хун лабрсз!
Бандаву чокару гулоыи туам,
Камтарини саги хароми туам!
Рузу шаб посбону бедорам.
То бндонй чи сон вафодорам.
Дар рахи ту ба чон хамекушам,
Хун ба чон шароб менушам!
«Тоатат»-ро ба сндк медорам.
Чусту чолоку тезу хушьёрам.
Амру фармон хама бачо кардам.
Н
Хизматн хешро адо кардам.
Шахру кяшлоку дед ба дек гаштам.
На биёбон бимонд, не даштам;
Хама кумчу канор бу кардам»
Хуб тафтишу чустучу кардам.
Егиёнро чунон чазо додам,
То дамн маргашон сазо додам.
Тег бар фарки чумла афкандзм»
Беку бупъеди марду зан кандаи.
Кудаконро ба кура дардодам,
Суз дар синаи падар додам.
Наъшхо дар танур сузоидам,
Чашмхоро ба тир дузондам.
Дасту бниню гуш буррондам.
Зинда-зинда ба гур гурондам
Хук дар чуйхо район кардам»
Даштро боги аргувон кардам
Зару молу матоъ гун кардам.
Балки аз гуфтаат фуэун кардам.
Мобакиро ба гораташ додам.
Ба раису аморагаш додам
Саркашонрп ба хук фуру кардам,
Балки дар хук шустуш? кардам.
Нлвхатонро ба махрами додам,
То кагуй кн рафта аз ёдам.
Духтаронро ба даст овардам
Ия бувад камтарнн рлховардам.
Чанд сайдн асир овлрдам»
Хнзмдтат дастгир овардам.
То кн бо дасти худ <равон> созй,1
«Бодаи айшэ куши чок созй.
< Район сожгли кино* ai кушин »• ппехтаи лет.
Г2
Хар чи фармон дихй ба чин созам.
Камтарин бзндаат сарафрозам>.
V
Шоки хунрез шоду хандок шуд,
Неши дандонхо намоем шуд.
Аз сарм шавку завк аз чо хост
Бонги фарьёду офарнн бархост!
Баъд аз он руй бар вазорат кард.
Букчабардорро ишорзт кард,1
Хилъати зарнигорро овард,
Мирн чаллод чома дар бар кард.
Аз хама с9 баланд шуд фарьёд:
— Бин туксоба. .Л
Хон муборак бод!!!.......
Мири бй сачдахон шукрон кард,
Буса бар дасти шоки „даврон” кард.
Шоки хунхор тахннятхо гуфт,
Мирн туксоба хамчу гул бишкуфт.
VI
Шах дубора баду ншорат кард.
Майл аз трдаи асорат кард.
Мири бй зуд суи дарбои шуд,
Бахри эхзорн он асирон шуд.
Боз он хунхо ба ч?ш омад.
Занги занчирхо ба гуш омад.
Шаш нафар аз кажоди кухнстон,
Мардикорону батраку дехкон.
Пиру ранчуру хаставу бемор.
I Б<кчабарлор— млвсаби касс ки чома ва жнлъзтхоро нн-
гох мелорал.
Би и туксоба — васаби бузургс аст, ммсан генерил губер-
натор.
13
Гушнаву ташнаву хзлоку визор.
Хама дар дасту пойхо заичяр,
Марг аз хар канор домангир,
Ру ба ру «тун ба тахти шох шудаид,
Сари хам карда чо ба чой шудаид.
VII
Шихи хунхор хашму кахролуд,
Гуфт: <Эй кофирон!.. Эй мардуд!
Эй хама ёгнёиу бадчннсон!
«Осиёни хабиси бенмон!»
Аз чи нсьёну мочаро кардед?!
Нанг аз сояи <худо» кардед?
Молу андозро нихон кардед,
Кинану бугэро баён кардед! ..
Тарки «имонэ-у фасхи <дин» кардед,
Лакка бар сохнбн ннгия кардед.
Хукму амри маро ба хок задел.
Ба никоби хафия чок задел,
Сирру асрорро аён кардед,
Гуш бар харфи саркашон кардед!
Ру ба к?ху чиболхо кардед,
Орзухо... хаёлхо кардед?!»
Хостанд то зи шах суол кунанд,
Додхохиву зрзу хол кунанд, —
Муштхон кивни чаллодон
Хурд бар фаркхояшон чандон,
Чашмхо аз ха дика берун шуд,
Магзхо хар тараф пдрешон шуд.
УШ
Зулму бедод руэ-афзун буд,
Мамлакат зсри мотаму хун буд.
Шахр мотамсарою гирьён буд,
14
Хар кучо оху ДОЛУ афгок буд.
Косая сабри халк шуд лабрез.
Халки мазлум кард р9 ба снтез;
Сннфи дехкоиу сннфи мехнаткаш
Хама бо сннахои пуроташ,
Шуру исьену мочари карданд.
Синфи музлурро нидо карданд.
Аскари сурхн давлази Шуро
Бахри нмдодн шурншу бэлви.
Даст бар дастм якдигар дидакд,
Оташи иикилоб дардиданл.
Цонфшпонн — дкловарй карданд.
Рахнамоню рахбарй карданд,
Синаи мокро сипар карданд,
Ру ба дарбори пурхазар карданд,
Хар тараф барки оташ афшонданд,
Калъахоро ба зур талтонданд;
Муш г бар фарки чавр афкандаид.
Веху буньёдн зулм бэрканданд,
Раъду барку шарора било шуд.
Доду фарьёду негу гавго шуд.
Ларза бар тахту бортик рас яд,
Як замон пардан снёХ дарнд;
Байраки сурх барфарошта шуд,
Во хати зар чуннн кягошта шуд:
Нест бодо асорату шохон!
Зинда бод инкилобн коргарон!! !
Тахту точи амир яксон шуд,
Точнкистон дигар гулнстои шуд.
л и ни бод. февраль, 193L
/5
РЕСПУБЛИКАМ ТОЧИКИСТОН В А МАТБУОТИ
РАНЧБАРИИ ТОНИК
Ба му косиба mu ^ашни б-солсшш газе таи
„Тоуикистони сурх*
I
Дар асри фалокати амнрй.
Дар даври руломию асирП
Будаид ба банд и чохи торик
Мехнаткашони турку тоник.
Дехкон зн замкни хеш махрум,
Батрак ба фишору аулы махкум.
Як чапд Саид ачир Олим,
Бедодгари шарири золим
Бо зулму ситам идорахо сохт,
В-аз каллаю cap мунорахо сохт.
Бо фахшу фучур зкндагй кард.
Ифлосгарию гандагй кард.
Аз косили муэдн мехиат у тохт
Амбор пур аз хазинахо сохт;
Бас хонаи синфи камбагал с£хт.
То шамъи слрои хеш афр^хт
/6
It
Тахкурсии ин асоси давлат
Хели феодал бувад ва сарват;
У моим кар фалокзте буд.
У решай нахли офате буд.
У камчу зулу ба хун накидан.
Чун тортанаки таноб чидан;
У теша эадй ба пом захмат.
То поя ннхад нихоли давлат.
Мекуфг ба фарки сннфн мехмат,
То сахт шавад бинои сарват.
У буд асоси дину имон,
Бешубхаву бешак уст «яэдои».
У бутгару бутфурушу бутсоэ.
Хам худ буту бутнарасту бутбоз.
У сохиби бору куру гнлмон.
«У дузаху у сироту шайтон».
У тубу туфангу тиру шамшср.
У махбасу чоху банду занчир;
У подшаху лмнри даврон.
У сохиби бапдаву канизон;
У сохиби тахту точу давлат.
У молнии боргоху хашмат.
У буд калиди бонгу сарроф.
Савдогару муштзуру аллоф;
У хасми бадн хукуки насвон.
Фарыондехи бесаводу иодом.
У сохиби косили зироат.
Моли к ба тичорату саноат.
Хар макру фирсб дар чахон аст,
3-он хайкали тнрагун нишок аст.
У буд асоси чанги дуньё,
У фнтнагари шарири нкто..,
2-3631
17
V
Табрик расид аз Сталин.
Шогирди дурусткавли Ленин:
«К-эй коргаринн мулки точик*
<Эй бурда 6э cap хаёти торвк!
«Озод туда зи зулми мирон>.
«Эй дар рахи социализм пуён!»
«Хон. дар сафи ин кил об к у шел' .
«Бо ганрату чахду шавк Ч$шед!
«Дарвозан Шарк — Точнкистомэ
«И брат бахшад ба Хииду Афрон»;
«Обод кунед чон худро>,
«Он дзштн фарахфазои худро>,
«Табрику саломи оташин бод>.
«Бар камбагалони он замни бол!..
VI
Гуфтй зи тамими навчавонон
Дорй ту басе умедн шоён;
Албагтэ, аз ин умедн днлдУз
Пайдост натичахои фнруз,
Бешубха. плони панчсола
Анчои шавад ба чорсола.
Мо дар рахи социализм кушем.
Чун охани сурхгашта чушем.
Мо душмани сарвату ннгннем.
Сиди к ба васняти Ленинем.
Мо бо *чап>-у рост додхохем,
Чун пайранн хаттн шохрохем,
З ин рох рахи дигар наденем.
Хома ба рахи ₽алат наронем.
Чун зскарн сурхн ннцилобем,
Хушьёру далеру комьёбем.
2’
19
Ма пахта ба мулкн хеш корем.
Аз хоричахо тамаъ надерем.
Аз пахтай тайр чаши пушек.
Дар кншти зиёди пахта кушем.
То гузаву кура каш бичинем,
Зеро ки ба ахли худ аминем
VII
Ин хавзян матбуотн точи к
Бо камбаталон гашт наздик;
Аз корта рону дехконом.
В аз комсомолом'навчавонон
Ташкил намуд мухбиронро.
Х.ам мухбирахои навчавонро.
У большевикона хезхо кард.
Боа босмачнён ентезхо кард.
Ташвнк намуд ба дехконон:
Оянд ба кнштукор чандон.
Аз батраку в-аз мнёнлхолон,
В-аз камба талону марднкорон
Ташкил диханд колхозхо,
Оянд хама ба совхозхо.
Муштзур — кулокро биронанд.
Андар сафи хештан намонанд;
Бо гайрату нттифок чушаид.
Дар кишгн плонн пахта кушанд.
Дар Шарк намунавор бошанд.
Мустахкаму устувор бошанд;
Бо душманн еннфн худ бичанганд.
Дар максали хештан налляганд,
Бар фнркан <чап» хучум созанд.
Вайро зи миёна гум созанд.
Бо рост муборизат намоянд.
В-аз хар ду муфорнкат намоянд.
20
Ру бар рахи ленинизм оранд.
Пундонан социализм коранд,
Дар сохтмонн мулк кушзнд.
Во гайрзтн ннкилоби я ушан д.
Хошок зи роки хеш рубанд,
Бар фаркн зараркунанда к у ба ид,
Донанд хухуки хахзронро,
Озод кунанд то занонро!..
Андлр сафн аскаронн Шуро
Омодаву хознру ыухайё,
Богайрзту хушьёр бошлнд,
Дар хифзи пролетор бошанд.
Таълкмн умумро намоянд.
Боист чзвому пир оянд,
Дар мактабн ленинизм хонанд.
Мохияп! социализм донанд.
Сталинобом март. 1931.
БА МУ НОСИ Б АГ И ИНКИЛОБИ БУХОРО
2 сентябрь 1920
Эй лндан гнрьёншудан бесарусомон.
пурхун туда чан дои
аз бахрн а анзои
Вэй абрснфат ка Гранин додани борон,
чун чавхарн галтон,
муштоки кари ион
Эй дил шуда мачрух. ту аз хзнчарн буррон.
аз дастн пазирон
ваз хукмн <iмирон.
В-эй камчу кабутар ба кафас мои да зи тайрон
парко шуда яксон
бо зорню афгои.
Эй бас гаи занчнри тазаллум таки моён.
бо чоки гнребон
афтода ба зиндон.
Хамгашта ш\ д аз зулм кади сарвн чавонон.
чун колибн бечон,
афсурдаву капрон.
Эй чамън ча во нону за нон в эй шахид он.
аз хуни шумоён
сзхро шуда ал вон.
22
Шуд нарду зани шахр снякпушу пурдфгок,
рлхмат ба шумоён.
нафрлт ба аммрон!..
Хон, муж да шуд оэодни чумхурмн шоён.
эй чамън чавонон.
шуд навбати моём!
Шуд бай раки сурх аз дару девор пардфшои.
чун мехрн дурэяшон,
кар су туда тобой..,
Б у хор о, сентябрь, 1420.
КАЛАМИ САНЪАТ В А МЕХИ АТ
Ба муносибати чашки 40-сомши адиби промтари
Максим Горький
Звкй ба панчаат. устоди сакъату ыехнат,
Зи мехиат санъат резад эи санъэтат мехнат,
Хазорхо асарат чнлва мекунад шэбу руз,
Ба пешн чашмн смташши чу <Модар»-н дилсУэ..1
Агарчи душмани еннфн эи хашм мелофэл.
Матов хеш ба дукони хеш мебофад.
Чу аикабут миёик кардшк мегечад,
Ба тори хеш. ба зуннорн хеш мепечад.
Хамеша ланча и мехнат кдламтарош бувад.
Лэ он тарош ба чиемн аду харош бувад;
Хаэорхо калами мушнкоф месозад.
Дарон мнён кала мат роли хеш мебозад
Ба санъати кала мат пролетор мсноэад!
Самарканд* Ссатябрь, 1^1
I
« Романн Горький— .Мать*.
24
БА УСТОДИ .СЕЛИ ОШАНИН' СЕРАФИМОВИЧ
Ба муносибапт уашш 70-солагиаш
Катраи шабнаме кн меборад.
Навдахон гиёх меорад;
Гар харорат баду асар с о зад.
Самарашро зиёдтар соэад
Катрахо бешумору бисьеранд,
Дар биёбону дашт меборакд.
Гар зи мех на т канору мэхруманл,
Хасу хошокн гайр меоранд
Хома дар дасти хар банибашар аст,
Балки устоди санъату хунар аст.
Агар аз знндагню мехнату ранч
Дур бошад. — рахаш рахи дигар аст.
Катрахон чакидаи кэламат
Обьёрн бахорм мехнат шуд.
Бахри нашъунамои кишти комун
Хнммату гайратат харорат шуд.
Мушикофин хомаи захмат
Гушахои хлётро омухт,
Хар шароре ки cap зад аз мехнат.
Торикихои дахрро афрухт.
25
Хомаронони рохату рузн
Санъат аз бахрн санъаташ додаид.
Ту кн санъат ба мехмат омузй,
Акли мехнат зи саиъатат шоданд.
Калам ар чубн хушку фулод аст.
Лек дар ласти чун ту устод эст,
Чун ба мехнатхашон карнн г ар лид,
Сохиби «Сели охании» гардид.
ТАЪРИХИ МАНОРАИ УЛУГБЕК
1350—1931
Агар асри шуро бинозад равост
Км им асрро офарннхо сазост
Манорн кухансоли хамгаштарэ
Ки вазнаш хазорои хирвлрхост,
Ба иируи мехиат баллндаш намуд.
Чу дндаш ки помоли боди фамост.
Муаллак, ба курени охай нншонд,
Ба тахкурени махкамаш кард рас* *
Паи соли таърихи таъмнри у 1
Хирад махни ин сунъи хаПратфазост
Мухандис ачаб «тархи мину» кяюил *
«Манори Улугбек гардид рост».
1 Ба хнеоби абчад «паи сол" ки «иънон ди пр и сн 6а ъд j
сол а т. ба «таърнх тзъмир’ ки 1931 аст зам карда шав&д,
хосил ыешавад.
• .Манорн Улугбек гардид рост* 2255 меп!звад. ки аз ин .ti
мину* сок кт карда tun вад. хосмли ок 1932-п медодй мешэвлд
27
ЬА 3 АРБ ДОР!
Кувваи боэуят. эй сирнштаи мехнат,
Охану фулодро чу мум кунад нарм.
Шуглаи он зарбахову оташн гайрат
Маъдани эфсурдаро чу кура кунад гарм.
Хон, бизан, эй зарбдор, зарба кн нн дам
Кобнлн мардонагист. ломки химмат’
Сахт зап. эй шерамард. бар сари сандон
Бо дамп хонск дам ба дам ки снтеззд
Оташу барку шарора, шуълзи сузон.
Маган дили мили охании бнрезад.
То кн дили сахти сарват аз хасаду дард
Об шавад дар мукобилм ту в у члвлон.
Марш ба пеш, эй чавон, кн чашми саноат
Хар кддаму хар нафас ба рохи ту чораст.
Куб ба хонску путк аз сари тайрат
Лоихаи панчсола дар сари чораст.
Урро, эй боэувону панчаи мехнат!
Урро.
^й на в чавон ки фурса ти хораст!
Столннобод, 1930.
2S
ЧУЖДА БОД, ЗИН ДА БОД ДАШ ТУ МИ МАРТ
Солхо эери чодэрм зулмаг
Ба хазои месупурд умри чавои
Ба канизии сохиби сарват
Заки бечора. дужтарн дедкой
Муфтии шарь доимо фатам
Ба хариду фур> ши зам медод.
Ба кафн мардхо расам1 медод
Ба асорат кашанд занхоро...
Бомдодон муаззини шайтон
Чег мезад ба бонги савти аэон
« Кд д кома гусе жлот. эй мэр дон'».
еМуигг кубед, дои. ба фаркн заной'»
Инкилоби буэурги корсаром
Беху буньёдн зулм яксар канд.
Сарвату ди про ба хок фиканд.
Кард закро малое аз зиндои
Хаштуми март иди ранчбарон
Пахн кард ин шиорро ба замом
То шаванд хамхукуК бо мардом.
Мужда бод!
Зннда бод Хаштуми март!
Сталииобох «арт, 1'41»
I Расам— гесмьв.
ЯКУМИ МАЙ
И как на 10.
На 100.
На 1000 аст.
На камаст.
Як туда дар таронаву
Як туда дар гамаст,
Як су нишит овару
Як суй мотамаст.
2 ласта.
2 гурУх,
2 синфу
2 пешвой
Танхо на 10.
На 100.
На 1000 аст.
бешуыор...
Як су капиталист,
Днгар су пролетор.
Руй оваранд хар ду-
ба майдонн корэор,
Он душманн дзрандаву
Ин дустдори Мой.
30
Душман мл 10.
Hi 100.
Hi 1000 ict
Aip К11ШГ
С1ДХО Х1ЭОР Tiny туфакг OMpiA 3* KUN.
Гак ру 6i Хинд оралу.
Гад Миеру
Гох Чии .
В-аз бахри мест кардами
Ру>и кажусти Moi
Амии на 10.
На 100.
На 1000 лету
100 хаюр <.
Миллион хо муборизм синфи пролетир
Бо деку пут» хеш
Бурун ом рад шарор
Аз бахрн пешвозмн
Рузи нахустм Мой*
Стаамаобод. а о р 11 ц 1Ю!.
/I/
КОРВОН
Catj^am бои ни Сталинобпд ва Самарца но
ГУРУ* ..
Гурум...
Гуруи...
Ин корвонн оташбор
Ба new меда ваду
Пеш иерамд кам вор.
Тапар...
Та пар...
Тапар.,.
Ин чарххон фрлодй
Ба гардишэнд
Ба болои рельсхои катор.
Шабар ..
Шабар.-»
Шабар и
Мавчхои оби Аму
Ба г$'ш мерасад,
Хамчун навои муснкор.
Шибнр...
Шибнр.. •
Шнбнрн
32
Донахои борон бая
Ки нужда жедихадаг
А1 «усуЛИ BMUT) жор»
Занин ..
Заиии.
Замиии па»та
Хар тараф шуда саба
Чу банда дастаи patxow
Хааорхо хеатор..
Тамр ..
Таклр
Та дари
М<»шияу траггорхо
Далолатасг
Ба ичрои
5 дар сари 4!
»-Ж31
и
CAPBAT BA МЕХИАТ
Ба мукасибати уашнц 13<олаи Октябрь
я а инцилоби Бухара
Карнхо навру зуд му бедодй
Хукмрон буд дар чахони кухан,
Зери фармону хукми сарвату фан
Сад ха зорен ту рус на нон додй.„,
Сарвэт — он обу лон хлАкалн дни
Накшлхои фнребро месохт.
Гард бар чзшмн фарк меандохт.
То набннад хукукн ху i бл якин...
Мехиат — ободсоэи кухнацэхон,
Берун аз дастгоху ободй.
Бсхабар эз хукуку оэодй,
Умр месуд зери бори тарой...
Хар чи мехиат ба зур меплрдохт.
Сарпа: инро ба хенлан мебурд.
Хар хароби зи дасти сарвзт буд,
Мехиат оиро дигар биио месохт...
Сарват андар сарон иззату ноз,
Мехнат андар белой ранчу азоб.
Кори сарват хамеша амру хитоб,
Кори мехнат хамеша ачзу ниёз,,,
34
Мухтасар: фаъла, коргар. дехкон
Субху рузу шаб — бору киштукор.
Путнт хам, ланча эахм, пой низор.
Хама мухточи молу хонаву нон.. ♦
Рафта-рафта ду смнф, ду чараён:
Он яке золим, им яке мазлу м,
Он яке хиким, ин яке махкум.
Кина дар ба ft наш он намуд аёв.
Сннфи махтум чашми худ бикшод:
Зулму макру фнребу Fopai днд,
Захмату дашнаву асорат дид;
Парда аз рун золимон афтод.
Сннфи мехнат хама зи чо часта нд,
Хуин мазлумхо ба чуш омад;
Рулгулу наъраву хуруш омад,
Хар тараф саф ба саф миёп бастанд.
Досу путку каланд бело шуд,
Банду занчнру махбасу зиндон
Хама бар хоки тира шуд яксон,
Бапракм инкилоб барпо шуд.
Точу тахт и шахон ба хок афтод.
Да вл ат у дину боргоху хашзм.
Хам тааддмю чавру зулму ситам —
Хамагй cap ба cap ннход ба бод.
Оташи инки лоб шуд барпо.
Шуъла андохт дар тамоми чахон;
Октябрь — ннкилобн ранчбарон
Хонумонсуз гашт езрватро.,.
Сталикобод. IS60.
3*
35
«Муборнзлв октябри ил ноябрин
соли 1905 яке аз хлрякатхо* бузургн
пролетариат, баъд аз Коммунам Па-
риж аст. У ба мо мубормзаи иамунл-
виро долц ки взЯ баром ыо чарогм
(маяки) кпрн тарбнявин муборям-
1,он тоза гарда д'
(Ленни, чнлди ХТГ гакифаи 83)
19 0 5
Чавру зулму тааддию бедод,
Хукмн катлу бадаргаву зим дон,
Хилаи шайху пони чун шайтои,
Фиску мастни даври истибдод...
Синфн мехнагкаш, тудан дехкон
Рузу шаб зери мехмату кулфат.
Не лами хуш кашида, не рохаг,
Хама бемору гушнаву урьён...
Хама аз коми маэхабу миллат
Бахри кайфу сафои шоху амир;
Бахри таъминн бою шайху назир
Чонфншонии т?даи мехнаг.
Сафи майдрнн чанги Русу Япои
Пур зи чушу хурушу тавро буд,
Отагпи тиру туб боло буд.
Навчавонон ба хоку хун галлон.
Падару мЬдарони ранчбарон
Пиру мафлуку хастэву бемор.
Дарбадар. бенапову гушнаву зор
Рузу шаб дар фироки фарзандон.
36
Охмр аз гущ наги шуданд ба чои,
Ру ба дарборн шох оварданд.
Илтмчову панох оварданд
Ки ба онон диканд иону амон.
Шохи «одмл» эн рун «рахму карам»
Ба с?н туихона фармеж дод,
Чои нон—тнрн гарми с?зон дод,
Рех-г бар фарки чумла хоки адам.
Зану марду шабобу пиру чавон
Рехт чун баргм хушк дар маАдон.
Пур зи хун ч?и кадру дарьЛ шуд.
Лолагун куху дашту сахро шуж
^ипкмобол. iwiipbs 1931.
37
ТАЪРИХИ ФАВТИ ШОИРИ МЕЛНАТХАШИ ФОРС
ШАЙХАЛИ ПИНАДУЗ
19-ми августа соли 1929 дар Бу лоро
Дини ба зери мехмату кулфат нихода cap.
Як умр тайри факру табохй на дида руз,
Д астат зи нети сузани захмат туда фнгор,
Чашмаш зи тори риштан гам монда аз фуруз.
Буд хомаащ чу дат на ба чомн сигамгарон:
З'У нахли чахлу давлату дни буд решасуз...
Рузн душамбе иуэдахи август вактн том
Шамъи хаётш гашт ба якбора тирасуз;
Би (оху-воху) муддатн (як) соли час гаги
Рафт аз катер шонрн муздури пинадуз.. 1
5 у хор о. август, ! 929
1 .Рафт аз катор шонрп муздури лннадуз* ба х, не об и дбчад
1910 мешавад, (оху-вох) вь (як)-рс) нлова карда шзвад, чаыъ 192У ба
Кисобн мелодй мешавад. Мачмуан ашъор га васнятнима бо дастхатн
худаш ва аксн пняадузро бо баъзс* кктобхо ва а с бобром ьаи дар
станцнии Когон дузднданд. Афсус ки, чоп хардлни чачмуак маэкур
бнсьер лознм вз зарур буд.
38
ЬА ЧАМЪИЯТИ XM.1O.Vf АХЛЛАР.'
Чамъивте ба жизмати иавън баивбашар
Подору устувор камар баста дар тарах.
Бедтар эн модару пддару «охару рафик.
Бедор су<ку руту гурубу шабу c^VP
Хар жаям аэ уст маркам у кар раич аз у хдмк.
Хар кастаро салима ту кар дардр<> ДДДо.
Хар .юлро таааллуму кар курри шнф<>.
3*У тан дар встирохату > У чом гирифи пос ..
Бмншасга наэдн бистари ранчур. дужтаре -
Би чехраи кушодаи дмлчуй, мекрубои.
Дзете кашида бар сари ранчурм мотивом.
Б>> тифли ширкор ба имни модарн.
Гохе арак зи чехраи у пом менамуд.
Гоке 6а низ шарбату шакдаш хамечашоид.
Гике газета, год хякод. гаке румом
Бо чумлаи фасохат такрир менамуд..
Ранчур дар мукибили ии лугфи бегарон
Менард сад хазор ташаккур хаме бае и
ПаАваста зинда бод ба одам Хмлскш сурж!
Монод бар фуруг камоно чамоля сурж*
Б у ж о р о, о » т а 6 р ь. 1927.
39
БА МУНССИБАТИ ВАФОГИ ШОИРИ
ИНКИЛОБИИ РУС МАЯКОВСКИЙ
«За враки hl и к шикаста шуд...» 1 афсус!..
Сафарашро тамом яокарда,
Бах, рн пурчушро ши но карда.
Рарку ноёб гашт шоирн рус.
«Завраки ишк шикзста шуд... >. аммо
Кяшгнхои дигар бнно соэем,
Сар ба cap бахрро шино созем,
Киштнхон мукаммалу зебо;
Кнштин мехнат. киштии аахмат.
Киштии зндди шоку давлату дни.
Киштии интикому киштии кин.
Киштии фатху киштии нусрат...
Киштии иттнходи шурохо
Бахри осудагнн ранчбарон.
Бахри тахрнкн инкилоби чахон.
Пеш пеш!
Урро!
Псш-пеш!
Урро! *.
Ташкент, апрель. 1930
1 Ин як чумла аз мактуби кабл аз вафотии Владимир Макков-
скип аст:—,Любовная лодка разбиласв о быт..Л
40
БАР ЗИДАН ОППОРТУНИСТОМ! .ЧА1Г В А РОС!
ба Трип зарбдорон
Гах м «члп». гах м рос г гиндарпай
Фмтна акгезмю фасод кум*.
Бо аду ниэ тихом «укД.
Качравию галат, жато то кай?'
Хатта шохрихв лечиив рахч «ост.
Дар «чап»у рост мо иаметардем
Бо пролетармот хамдардем.
Роха марксисте. рожа фиркаи мост.
Мо плони саиоати ж У Др"
Бо тамоми муваффакмггхо
Метавонему метнем ичро
Дар сари чор сол бе каму ноет.
Зарбдороим коргар. дедкой.
Бо коллективу фабмвуч. совхоз.
Бо трактору лутку кФбаву дос
Дар ради социализм гашта раюн.
л
Аскара кахрамом ба даст алам,
Дар рахи аикмлиб мо — дар ду.
У ба сарсина. мам ба чашмк аду.
У ба тиру туфанг. май ба калам
CiaaaaoOoa. а е а б р а. 19Ю.
41
а-ми МАРТ НА САНОЕИ НАФИСА
Ба ходц.чони сауной Театра Давлатии Тоцнкисток
ба л ши да шуд
Эй духтарн навчавонн точяк!
Эй наели пролетору дехкон'
Бархезу кямар бубанд борнк.
Озод шаи аз камяндн знндон.
Лэ бахрн саносн нафнса
Биш году хаыенамой чизыат.
Зеро кн саноен нафнса
Оэук днхад ба руки мехнат
Ин аслахаи бузурги шурост.
Ин теги пролет ори дуньё< г,
Ин оинаи чахонн нбраг.
Оромгахн пролетариат.
Имруэ ки руэн хаштуми март —
Оэодкунандаи танон аст
Ин иди буэурги дут тарой аст.
Дех чоднру чашмбанд барблд!
Сталяиобоэ март, 1431.
42
ПРОЛЕТ АРХО
Дзету руяш зи дуд ГЗШ1Э снёх,
Нафаси синааш чу шайпураст.
Вакти кораш агар чу монда шавад,
Дастбардор нест, масрураст.
Дасти ода г гирифтааш доим
Бахри мошина-чарх мумтозаст.
Охани еахту худай саркаш,
Наэди у хамчу мум сарбозаст.
Чарххо бо тарона мечарханд,
Тасмахо днлбарона мегарданд.
Аз дамп кура офюбенфат.
ШУълахо гтфди хона мегарданд.
Корхон завод дар чушанд,
Лек истанд бо садои гудок,
Бо садом баланди валваланок—
Пахлавонон ба кори худ чо.юк.
Рун худро накарда пок зм дуд,
Ба суи чанг мераванд хама,
Бо садокат, талеру мардопа,
Хар замой хознру мусаллах зуд.
Гарчн душман ба тир парронэд,
У ба хеч амр ру иагардоиад,
Боз рузи дигар ба дасти кавй,
Чархи мошинаро бнгардонад.
н в а р ь, 1931.
4:i
ДУ ХУЧУМ
Ин чо хучуми чо ба фаранчню чашмбанд,
Авлоди Шарк то шавад озод баъд аз ин.
Хамширагони у шавад аз бори гам хэлос.
Хамсоягони у рахад аз чаяги золи мин...
Дигар тараф мухофизакорони Инглис
Меоваранд хамла паёпай ба солнхин.
Максудашон макидани хунаст чун зулу
Осуда, то касе нарасопад халал ба ин.. .
Ин чо хучум бахри халосин Чину Хинд,
Он чо хучум бахри асирии Хинду-Чин;
Ин чо хучум бар сари дорову шайху шох,
Мустамлмкию мансабу миллатчигию дин.
Он чо хучум бар сари мехнаткашу факир,
Дехкону фаъла. беваю бечораю хазин.
Ин дар умеди рохагу осоиши ба шар,
Он дар ха ели шУру шару интнкому кин.
Инхо хамеша дар садади интнэоми мулк,
Хам пешрафти илму фану хосили замни.
Онхо ба фикрн сохтану ихтирон нав
Тубу туфангу бомбу шрапнелу нипелин.
Ду лавхаи хучум зи ибрат ниходамат
Пешн назар ба дидаи инсоф пек бкн!
Бухоро. август, 1927.
44
НАВИДИ ВАХШСТРОЙ
Радиограмма
Алло!..
Алло!..
Алло!..
Мавч...
Барк...
Радио...
Алло!..
Алло!..
Алло!...
Хар су нигар ба чавви ха во.
Зи барки радио, дар синаи хаво...
Дарье. .
Ба чуш омадаву мавч мезанад, ачабо!..
Чигуна барк?!
Чн сон мавч?!
Од! ..
Ачаб!..
Дахшат!..
Ба пеши сахнаи дуньёст накшан аза мат.
Ба руи накша ракамхои 7—5—4
Ба чилва омада лети назар
45
Кдтор... №тор..,
' Чи накшж?.
Накшаи рангини хафгумии шуро...
Чи сои ракам?
Раками 5 шуд ба 4 ичро.. ♦
Кучо? /
Ба пони Помнр—
Балки бомн чзхон,
Хамон бом кн машхур гашта дар дуньё...
Алло!».
Алло!..
е Алло!. .
Хама дуньё
Хусусан Аврупо,
Британия.
Франция,
Япония,
Америка —
Шигифт...
Хайрон.*,,
Ангушт дар дахин.
Нмгарон
Ба нн бом,
Ба ин мавч.
радио чавлон., •
Алло?..
Алло! + *
Алло!,»
Хама ха ирон,
Балки дар вахнгат
Аз ин накшан пурдахшат.
Балки пуръззамат
Ба сони баргн дарахтонн бед...
Аръар. . «
Тол..♦
Фнтода ларзэ ба тахкурсн —
Решай кали гол!..
Алло! -.
♦ Алло! ..
Алло!...
Нигарон -
Балки бесару сомон
Шитоб..
Чан да ла..♦
Талвоса...
Телбаву сарсон
Зи хар канор телефону телеграф хээор...
Хабар хамерасад хар дам
Ба биржа ву бозо^. .
Фнтода:
шур...
Хаёхун...
Негу дод...
Фигон...
Ба молу
мулку
сару
каллаи
чахонгирон.
Алло!..
Алло! ♦.
Алло! ..
Мавчи дарози пургалаён!
Алло!. *
Алло!..
Алло! ,.
47
Аз СССР ояд. хон!..
Алло!..
Алло! ..
Алло!..
Эй пролетари рун чахон!..
Такими ранчбарон!
Як шавед!..
Хон. шунавед!..
Хабар!..
Хабар!..
Хабари тоза!
Тоза*
Тоэл!
На вид'...
Назар кукед ба рун харитан Осиё!
Худуди
Афтон!
Хикдустон!
Мурулистом!
Мнёни снлсилаи кухи
Хиндукуш!..
Олтой!..
Ба сарзаминн тилохез!
Кони заръафшон’
Канори Вахш шуда
Мисрн тозае барпо!
Харифн пахтан мнсрй...
Ракнби рудн Нил
Наднда буд ба умраш:
Каланду...
Досу...
Бел...
48
Кунун ба пахтан шурош ишк мебозад.
Ба чустучуш тракторсавор метозад!
Алло!..
Алло!. ♦
Алло!..
Вахшстрой
Мес озад!.«
9 л н и об од. 1933.
4-3631
БА МУНОСИБАТИ ТУИ 8 СОЛ АБИ И
Л АКИ К АТ И УЗБЕКИСТОН*
Дар муддати хашт сол паи нашри хакикат
Озода камар баста ба чамъиятн мехиат»
Дар хизмати чамъияти мсхнаткашн точик,
Аз камбагалу батраку аз дур ва назднк
Бо гайрату ташвики фаолона шабу руз
Ташкил кунонид басе колхозу совхоз.
Аз чодзрн торик рахонид занонро.
Омухт ба эшон хунару дарси замонро.
Бо кушнши бисьёр паи нашри коммунизм
Дар рахбарии фиркаву шахрохи ленинизм»
Бо душманн синфию ба майлони <чап»-у рост —
Цангида зафарьёб туда бекаму бекост.
Ичрои промфинплан, шарти Сталин
Оварда бачо» гашта хаме лоики тахсин.
Шоёну сазовор ба тахсиня сутула.
Фарзанди чнгаргушаву шогирди «Правда»
Табрнки рафикона ба фаъол мухаррир.
Бар коргарн матбааву хайъатн тахрир!
50
МАРШИ ПИОНЕРОМ
Мускули сахт, бозуи пурзур,
Дастн пуркувват, панчаи махкам,
Гунахо сурх, чашмхо пурпур,
Пешрав,
пешбнн,
пешка дам.
— Бош тайёр!
— Доимо тайёр!
Дар рахи социализм аз дилу чон!
— Бош хушьёр!
— Доимо хушьёр!
Бахри хифзи пролетори чахон...
Дил кавн, сина соф, тан солим,
Матз пур, хуш тез, акл расо.
На ба дил вахму не ба cap хульё,
На рулому на кас ба V хокмм.
— Бош тайер!
— Дон мо тайёр!
Дар рахи социализм, аз дилу чон.
— Бош хушьёр!
— Доимо хушьёр!
Бахри хифзи пролетори чахон,
4» 5/
На ба «чал» руй оварад, на ба рост,
Рохи у — роки социализм бувад.
Рохи шахрохи ленинизм бувад.
На галат мекунад. на фикрн хатост.
— Бош тяйёр!
— Доимо тайёр!
Дар рахи социализм аз дилу чон.
— Бош хушьёр!
— Доимо хушъёр!
Бахри хифзи пролсторн чахон
Байракн сурхро гирифта баланд.
Руй орад ба с?и Хинду Чин.
Синфи худро рахо кунад аз банд
Бо марому васнятн Ленни.
— Бош тайёр!
— Доимо тайёр!
Дар рахи социализм аз дилу чон,
— Бош хушьер!
— Доимо хушьёр!
Бахри хифзн пролетори чахон!
Стадннобид, апрель. 1931.
52
МАРШИ БАЙ РАКИ МЕХНАТ
Ба тудаи театри яхудиён
Ери факирон,
Муъниси моей,
Гамхурн дехкон,
Рафикон. Бай раки Мехнат.
(2 ма рот иба 1
Саводу дониш.
Дурни бнниш,
Саводи кодон,
Рафикон, Бай раки Мехнат.
1'2 марятиба)
Сархагк Ленин.
Шарти Сталин,
Кард напоён,
Рафикон, Бай раки Мехнат.
(2 ма/>ргш£л)
Марги амирон,
Дардн вазирон,
Душманн боен,
Рафиком, Бай раки Мехнат.
(2 маротиба}
53
Маслаки марксизм,
Рохи коммунизм,
Кард чирогон,
Рафиком, Байp.iки Мехнат,
(2 jtapotnnfa }
Замкну колхоз,
Коммуну совхоз.
Дола ба моей,
Рафикон, Байраки Мехнат.
(2 маротьба)
Байракн Шуро,
Дар хама дунъё,
Бод дурахшон.
Рафиком. Байракн Мехнат.
(2 маротиба)
Плонн худро
Сохта ичри
Дар сари наймом,
Рафикон. Байраки Мехнат.
(2 Mopofttufa*
Дод эанонро
Кукуки шуро
Катори мардон,
Рафикон, Байракн Мехнат.
(2 .1Г42/Ч?«|/бд)
54
БА АДИБИ СУРХИ И ПКИ ДО БИ РАФИК ДОХУТ/
Ил С/палинобод
Эй шоири сурхи мулкн Эрон!
Устоду алиби навчавонон!
Эн сехрнигорн нуктапардоз,
Оташкалами баландпарвоз!
Дар маркази иттнходи Шуро,
Дар маснадн чахду шуру гавго,
Гулзору бахори ранчу мехнат,
Чонсузу хазони ахли сарват!
Эй би «чап»-у рост дар сари кин!
Эй рахрави шохрохн Ленин,
Эй он ки ба нуги хомаи хеш
Кардн дилн хасми хешро pein.
Нешн калами ту теэтар бод!
Хасми ту аз ин залилтэр бод!
Аз номн тамомн навчавонон
Дорем саломи гарму чупюн!
Дар хини нигорн табъи пурчУш
Моро накунй, дило, фаромуш!
Cta л н яобо .1, 1931.
55
ЯКЕ АЗ ШИОРХОИ БАЪД АЗ ШУ РИШ И
СОЛИ 19051
У гумон мекунад ки ёфт зафар,
Душман» мо —карие чуя хайвон,
У гумон мекунад кн карда забун,
Мамлакатро ба зери зулмати сард,
У хунук кард синаи моро,
Сарнагун кард байраки моро;
Лек бай роки мо мароми мост,
Маслаки зурн бодавоми мост,
У ба дасти кавнн содикхост.
Fa за бу кахри мо шадидтар аст
Аз назархои мо падидтар аст.
Дар дилн мо шарорахо пайдост;
Гарчи ходе на чету дод кунем
Бо нидо — чамт> пахлавононро,
Лек мо аикариб мебинем
Аз тамоми мамолики дуньё
Боз шерону пахлавононро
Дар пая гайратн мукаддаси сурх.
Ста л ин обод, ян харь, 1931.
1 Ин шнори инкилобй баад аэ ш^риши соли 1905 аз тарафи
Комитет я Большевнкон лар Москва ба глтетан .Вперед* ларч
шула бул.
56
ЯК? МИ МАЙ В А МОПР
Шаби сиёхеву торик, хамчу зулфи бутон.
Ба пушти панчараи оханнни знндоне,
Нишаста бо аламу яъс шахси урьёне,
Зи фарк то ба кд дам пуст буду устухон;
Валек чашмаш аз барки маърифат пурпур,
Днлаш клиню умедаш мукаммалу манзур.
Ба дасту гардани у бандн оханнн занчир,
Дурушту сахту снях, чун дили чахонгирон.
Шу да зи хамлан занчир коматаш чу камин
Занфу хаставу ранчур, ох! ..
Ии нахчнр! ..
Асирк панчаву сайдн кадом сайёдаст?
Амон, чигуна фачеъасту нн чи бедодаст?
На катя карда, на дуздй, на юрату на даго,
На рншпа хурда чу хоким, на чун асас кассоб,
На чун амиру шаху шайх буда маету хароб.
На муфт хурда чу доро зн музди гайр.
Чаро?!...
Гунохаш нн ки тарафдори хакки ранчбараст,
Паи залосню озодин банибашзраст...
59
Хамекашмд паёпай зн суэм ДМ-1 афгин.
Гаке чу дар назараш чмлаа мема му д хайл:
Занаш ба бнстари бсморй. кар тараф атфол
Хам аз гуруснагй фармд ыекашанд км:
— Нои!,.
Чигу на зулм ки вахшн мм ин клдар какунад?
Чн сок диле км дар у ин шарар асар накунад?!
Ба когахон зи маемым хуши фарах-афзой
Расид чун ба машомаш, кушуд чаш му бидид
Зв дар канор мзорои ликом сурх падид.
Нааншта бо аатм аар «Зинда бод аава.ш Мой!»
Млшаа малул. ба мр банд фатхи бобе хает.
Ки аа паи шаби торих <»фтобе хасэ!
Буюро. апрелц 1<<9*
Х.ИНДИСТОН
Фишору зулму тааддию Чавру бедодй,
Хучуму хамлаву тахкиру макру хила, даго...
Гирифта селсифат Хнндро, ту пиндорй:
Ба чои сабза дар ин хок раста марту вабо.
Агар ба сафхаи таърихи у назар созй
Зи мознаш мутахаййнр шавй ки во ачабо!
Хамон мамолики пур-ифтихори пур азамат
Кн такья дода ба боэуи у Химолое,
Хамон сахифаи шавкатфазои нуронй
Ки сабти маърифаташ нак.ш буд дар дуньё.
Хамон эамин ки басе кари пет азин будй
Кнтобхонаву дору.тъулуми у барпо...
Хамон чаман ки зи гулхову аз набототаш
Равони мурдадилонро хамешудй эхьё...
Хамон арозин ширин чашонда найшакараш
Ба коми ташнаи тифлн замона шахд-осо,
Хамон хазинаи дуньё ки аз зару гухараш
Пураст банкаву сандуку чайби Аврупо, —
Кунун ба панчаи бедодй Ингилис асир,
Забуну бекасу бадбахту аз хукук чидо...
На чашми хушназаре ин ки бинадаш ба якии,
На дасти мархамате ин ки гнрадаш чу асо.
6!
Хазар ки оташи мсье и дубора афруэал.
Чунон кн хели сипохе на нуда буд ба по..
Шарорааш хасу хошоки гаАрро суззд.
Ба хохи тира нмшонад ракнбро якчо.
Сигхин танн хянду эн чист, медонй?
Зн бахри мотами Хнндистон гнрифта азо!..
Бу хор о, май. 1929.
як КУРБОНИИ КУ ЧАИ БУРЖУАЗИИ АВРУПО
Бо сзру пои барахна фасли зимистон.
Пераханн пора-пора пуши да бар тан.
Хаставу бемору бемадор яке аан
Дар багал андар гнрифта кудакн гирьён...
Бекасу беёру беыакону парастор,
Шавхари бадбахти у ба хабе гирифтор.
Аз пан як лукма нон ба кучаву бозор
Мегашт мискнна днлфигору парешон...
Бо сари хам гашта, бо навои чигарсуз
Нола хаыекард бекдрор шабу руз,
— К-эй мадад!
Ой мардумони мушфнки дилс?з!
Мистер! ..
Эй мистирнс!
Мусью, мадам, пан!
Харчанд фарьёду илтимос хамекард,
Хеч касаш илтнфоту рахм намекард.
Бо чигари пора-пора, бо нафаси сард
Рафт ба кунче малулу мулзаму полон»
63
Ногох чашмаш лн пушти оннан дар
Афтод: бар хонам бузургн мунаввар;
Бар забари лавкам смяк ба хати зар
Карда ракам кошхонан кафе шантана.
Дид кн дар андарунн зол нишаста
Марду занонн начиб. некхучмстз;
Ракскунон ду ба ду. дзета ба ласта.
Дар тарабанду ба айшу ишрат хандон.
Хон ннхода ба хар канор фаровон,
Кахалю ширу паниру маска, бодикчон,
Мохню мургу кабобу барран бнрьёя.
Коняку абрикатнну внекню шампан.
Кудак чашмаш чу бар таом бняфтод.
Аз злами гуруснагй ба шиша дарафтод,
Модараш огоз кард зорию фарьёд;
— Мусью, як лукма г$шт!
Мист ирис, нон! ..
Нолам Уро палкен шахр чу бншннд.
Бо кахр суп факира рафту хурушид,
Зад лагаде у ба пахлуяш кн биларзнд,
Кудакаш аз дастн вай парил ба майдон.
Хурд сари у ба санги сахтм сари рок.
Магзи сараш пош-пош гашт ба хар чо;
Муйканон модар уфтод км:
— Эй box!
Тифлаки бечораам талаф туда,
Курбон!
Тошке ит. май. 1930.
64
ЬА МУ НОС И БАТИ ВОКИАИ АФГОНИСТОН
If шора ба ч,а^онгирони Англия
АЗ ДАСТИ ТУ БУД
Эй ситамгар, ин хама бсдод аз дасти ту буд.
Отнеро хотирн ношод аз дасти ту буд!
Бо л уезд найранг афтопро ба дом андохтн,
Ин кафас, ин дом, эй сайёд, аз дасти ту буд!
Халки афгонро ба катли якдигар водоштй,
Ин хама куштор, эй чаллод, аз дасти ту буд!
Сахнаи уммед помоли чахолат сохтй.
Ин бало, ин фитнахо эчод аз дасти ту буд!
Ин чи бедоднет, дар хар гушау кунчи чахон? —
Дод аз дасти туву бедод аз дасти ту буд!
Охн маэлумон замину осмонро тира кард,
Хинд дар гирдоб, Чин барбод аз дасти ту буд!
Теги кину кдхр охир панчаат хохад бурнд,
Чанд хохад чабру зулм обод аз дасти ту буд?
Бужоро, 1929.
5-3631
65
БА ФАЛ0КАТЗАДАГ0НИ ЗИЛЗИЛАИ ЭРОН!
I
Як тараф селу як тараф туфон.
Як тзрзф барфу як тараф вулкон.
Як тараф регу кум карда хучум.
Як тараф понмолн бодн самум;
Як тараф шуълазан харнк ба по,
Як тараф рсшакан балову вабо.
Як чамоа хароб аз сардн.
Як кабила кабоб аз гармй,
Баъзе саргашта дар бнёбонхо,
Порае гарки гнрдбоди фано...
3-ип хама хавфноку дахшатнок —
Знлэвла...
Ох, золимн бебок!..
Уст моликрнкоби хавфу хатар,
Уст чаллоди катли навъи бзшзр.
3-уст вайрона масками обод,
3-у вилоёту шахру дех барбод...
Мухтасар, хар замен ба хар купче.
Як балое, муенбате, ранче,
Зи вай оварда бар бакиннсон.
66
Хосз бечора. коргар. дехком.
Дар аэоб асту дар укубзтхост.
З он км у бебиэоат асту изноет.
II
Хзбарн дмлхзрош. пурхаячои.
Мсрлсад аз мамолнки Эрон
Кн дар он сарзамннж кухметон
Pyft дола муенбзте чандон...
Ба табиат чунун асар карда.
Сангу хоки сиях ба cap карда.
Ларза бар куху дашт афканда.
Беху буньеди халк баркандз;
Рузи равнин снёху тор шуда.
Деку кишлокхо чзэор туда.
Халк бекону мону мол шуда.
Мзскзну чояшон чмбол 1 шуда..
Ин якеро писяр шуда мафкуд.
В-он днгарро падзр ба хок гануд.. •
Ин яке дар фмроки зан полон.
В он днгар дар аэоби канданн чон;
Ин якеро шнкэста дзету клмар
В-он дигзр мубталон хавфу хатар..,
Косибу фаъла. хоргар. дехкон—
Хама бехонумону саргардон.
Хама дар эери ос мои и кабуд.
Хама бо чашмн ашкбор чу руд.
Хама олудан мусибату дард.
Аз хама дня баланд нолаи сард...
1 Ч и бол — крххо.
• М а ф к У ж — гуишуда. белому нитом.
Г а м у ж — хобид; афтод.
67
ill
Ин хабар шосъ аст дар ислом.
Хам ба кавли дурути халки авом,
Хандаовар, чафанг (?). мавхумот,
Халки бечора з ин хабар шуда мот,
Ки: — ба зери замни бувад гове,
Зери у мохн асту хам обе,
Зери у хоку зери у бод аст,
Зери у як фариштан од аст.
Он фаришта табак ба cap дорад,
Ин хама мухмилот бардорад;
Лндаруни замин pare чанд аст.
Сари рагхо ба шох панванд асг.
Хар гак он гов шох чумбонад,
Китъаи арзро биларзонад (?)...
JV
Шуда собит ба илму зклу ба фан.
Ин муаммо ба рои мо равшан:
Зери дунье на гови кор бувад,
На ба шохаш замни савор бувад.
На ба зераш нахангу на од аст.
Балки атрофн у хама бод аст.
На даруни заынн рагу асаб аст,
Сангу фулоду охану халаб аст.
Охак, ангиштсанг, снмоб аст,
Намаку нефту нукраву об аст...
Конкой замин пур аз гоз аст...
Гоз з-оташфишон ба парвоз аст.
Горхое ки дар чахон бини.
Хама з-оташфншон нншоп бинй.
Чун рахи гор пур зи сайг шавад,
Гоз дар зерн у ба танг шавад.
68
У ба JUP су фишор иеорад.
Ларза бар курсор мсорад.
То шикофе м гушае созад.
Гомо э он шикоф пардозад
Г os чуи аз займи бурун гардад.
Зклзкла ромту сукуи гардад. .
Ин мусмбат ки меклшад кисой.
Хама аз шуриши табиаг дои.
Чун табиат индола рас ми сагсэ.
Ту ба нмдоди дигарои барясз'
Холашом сахгу корашон юр аст.
Чашыи уммедашон ба м<> чор аст
АСИРА £ ХУД ИСЬ£Н
Нолан дилхарошу савти казан.
Алъамон!
Дод!
Тавба!
Истимдод?..
Гнрьяву лоба,
Зерню фарьёд ..
Илтнчои хафифу ачзн анин. ..
Ногахонй расид дар гушаы.
Мегузаштам шабе зи гулзоре
Дидам аз як шикофи деворе...
Дида торнку махв шуд кушам.
Рзъша дар чисму пайкарам афтод..
Ачабо!
Ин чи саднан мудхнш?
Чист афтода?
Духтаре мадхуш...
Ха мл а оварда кист, хон?
Эй дод!! !
Дев!
Ифрнт!
Вахшнн хунхор!..
70
i •-------------------
Mopt
Акраб!
Пала nr!
Гург! Шагол’.*
Панча, дандону нохуку чаигол,
Кахру фахшу хакорату озор! *.
Яъне он нобакори хукнншон,
Сохиби рншу чуббаву дастор,
Муршндн фиск, рубахи маккор.
Балки сад чанд бадтар аз шаАтон!
Лахзан чанд девн бадвнчдон.
Дар талошу маоши нафсонй,
Паи фиску фучури хаЙвонЯ
Буд машгул. чун гуруснасагон. ♦.
Духтаракро ба хоку хуи афкзнд,
Рафт як су, зн дида пинхон шуд;
Соате баъд аснра чашм кушуд,
Ашк ыерехт, зулфро меканд;
Чехраашро ба хок мемолид,
Бо садом гирнфта менолнд^
— К-эй само! ♦ ♦
Эй асосн бедодй!
Эй шаханшоки тахтм чаллодй!
ЭД тарнкатнамон о ла мн хун!
Эй ба фахмя ту аклхо мачнун!. •
Ку дахо?!
Ку химоя?!
Ку иидод?!.
Ку тараххум?
Хароб шав!
Барбод!..
Б у ю ро, 1927,
7/
Л’Л ШАРАФИ KHEAui ЗАНОНИ ШАРК
То бэ кай афтпда эерн бори асорат?
То ба кдЙ олудан ба нднги чдхолат^
Чанд хадар мекашй ту мехнату захмат?
Дур кун афтодагню ачзу хакорат!
Бехуда ин содагню шарму хичолзт.
Зуд бурун о, зн зерн чодари зулмат!. *
♦
Чанд ту магбунн эухду шайхню шобй?
Бандан дорою каннам чаиобй?
Чанд ту пополи кахру зулму а зоб я,
Бехуда як умр зерн бори хичобй?
Тинатм покн туро бнстар чн хочат?
Чодирн торик нест парлан нсыат!..
*
Чанд чу хуршед зерн абр ннхонн,
Ин хама бедору, ту ба хобн гаронн*
Ту шарафу нфтихори жалки чзхокн!
Бе ту таранки кучо намуди замонй?!
Бе ту касолат кучо гирнфт саломат?
Бе ту фарогат кучо нзмуд ранят?!
72
Чуи башар хасти. ту хам, хукукларастй.
Бахри чн хорню бехукукию паспР
Чахл кун, омуз илму хнкматн хастй!
Чун ту имхоли умедро самарасти.
Хомни нашъуиамо. ыураббнн шафкат.
Хохарн илму фаниию модарн хнкмат!..
Фиркам олнмнамо кн э^хд фурушанд,
Шайтана ту кнзбу ыакру хила бадушанд.
Нест нбодат, баром нафс хурушанд*
Чуз нам озори ту набуда, на куша нд!
Максадашон нест чуз фучуру разолат»
Матлабашон мест гайри фиску шарорат ..
♦
Чанд чу амвол дар хариду фуруши?
Чодмрн бетайратию нанг чи пушй?
Мушт хурй солхову лек хамушй.
Бахри ха л ос ин хеш чанд накушй?
Хезу зи худ дур соз хоби чахолат!
Панчаи гайрат бизан бд дома ни хнммат!..
у юр и, ма1. 1927
73
БА ТАХТНИШИН
(Ноибкороли Хиндистон}
Тэхти ту афканда соя бар забарн тахт.
Сахттару тиратар бувад чу дилв сахт.
Пони тахтат ба фарки синфн ситам каш
Куфта мехи чафо ба фарки сари сахт.
Хони ту махлул аст аз гизои фаровок
В-аз дили садпираву чигарн лахт.
Согару паймонлзг лаболабу саршор
З ашки ятими асиру хунн сняхбэхт.
То ба кай. эй нобакор. ни хама бед од?
Чанд ту хушбахту днгарон хама бадбахт?!
Ба хама карруфарат мабол ки руэе:
Тахтаи тобут гардадат забари тахт.
Он дам точат ба хокн тира ннхад руй.
Онгох чнсмат аз ни сарой кашад рахт.
Дашту бнёбон шавад пас аз ту гулистон.
Бадбахт хушбахт гардад. «хушбахт» бадбах
Бухоро, сентябрь. 1930.
74
БА МИЛИТАРИСТОНИ ЯПОНИЯ
Ба муносибати во^иаи Манжурия
Хануз мазран чакон
Нашуд халос з-он хазон... ’
Хануэ таърнхи башар
Азон фачна хомарон,
Хануз буи хун нарафта
Дур аз димогатон!
Хануэ синахо ба хун,
Хануэ ашкхо ранок.
Шумо ба хнрсн молу зар,
Шумо ба фикрн мулку тон!
Шумо, чзшандагони хун,
Шумо, хурзндагонн чон!
Хануэ дуди гозу закр
Дар бадан асар кунад,
Хануэ оташи кухан
Шарораву шарар кунад.
Хануз он садон тубу тир
Гуш кар кунад,
Хануэ кудаки факир
Еди он падар кунад.
’ И шора ба чангн чакон.
75
Шумо харнси молу дер.
Шуми ба фикри мулку шон!
Шумо, чашандагони хун.
Шумо. хурандагонн чон!
Хануз пуштахо зи куштахо
Ба днда чилвзгар.
Хаиуз дзету пи шикастахо
Ба куча дарбадар,
Хднуз кдтрахон хун
Чакад зи калбн коргар.
Шумо. чэнобхо. шумо
Бд ин хзмз чавобгзр!
Шумо ба хи ре и молу зар,
Шумо ба фикри мулку шон!
Шумо, чашандагони хун.
Шумо. хурандагонн чон!
Хануз еннфи камбдгал
Зн хонумон чндо бувад,
Хануз батраку факир
Зн бахри нон га до бувад,
Хануз мехнату ситам
Наенбн бенаво бувад.
Хануз мотзму азо.
Хануз мочаро бувад.
Шумо ба хнреи молу дер.
Шумо ба фикри мулку шон!
Шумо. чашандагони хун,
Шумо. хурандагонн чон!
Хануз конференци Женева
Мушту чанг мезанад.
76
Хануз зерн нарда макру
Хила занг меэанад.
Хануз накшахом <сулху
Амн» ранг мезэнад.
Хануз шиша бншканад,
Хануз санг меэанад
Шумо ба хнрси молу зар.
Шумо ба фнкри мулку шон1
Шумо, чтшандагинн хун,
Шумо, хурандлгонн чон’
Хануз хам Япония
Ба Чин нота меднхад,
Хануз хокн Чинро
Ба хун гута меднхад.
Хануз дорхои у
Танобу фута меднхад.
Хануз тор мекашэд,
Хануз кута меднхад ♦
Шумо ба хнрсн молу зар,
Шумо ба фикрн мулку шон!
Шумо, чзшандагонн хун,
Шумо, хурандагоин чон!
«
Хануз тубу тиру бомбу
Гулда чуш меэанад,
Хануз чегу доду волану
Хуруш мезакад.
Хануз аждахои буржуво
<Даёш» мезанад
Хануз чашм мепарад,
Хануз гущ меэанад.
77
Шумо хармси молу зар,
Шумо, ба фнкрк мулху шон!
Шумо, чашандагони хун.
Шумо, хурлидагони чон!
Хануз фабрикони буржуво
Барор мскуиад,
Хануз мои мол
Гозу захр кор мекунлд,
Хануэ <тухфахо»
Баром Чин бор мекунад,
Хануз корвонм маргро
Кагор мекунад
Шумо ба хм рек молу зар,
Шумо ба фикрн мулху шок1
Шумо. чашандагоня хун,
Шумо, х ура ид а гони чон!
Хануз буржуазия
Ба СССР камин бу вад,
Хануз бо Франиня
Япония кдрин 6увад.
Хануэ чаш ми тангашон
Ба сум сарзамин бувад,
Хануз дину подшах
Ба фнкрн тахту знн бувад.
Шумо ба хирси молу зар,
Шумо ба фикрн мулку шон!
Шумо, чзшандагони хун,
Шумо, хурандагони чои’
Хануэ дар КВЖЛ
Басе чидол мешавад,
7S
Хануз дар мнёнашон
Чи килу кол мешэвад.
Хан^з Лирику Япон
Сагу шэгол мешавад,
Хаёлхон пучашон
Абае, махол мешавад.
Шумо ба хирси молу зар,
Шумо ба фикри мулку uiont
Шумо. чашандагони хун.
Шумо. хурэндзгони чон!
Ба но хаводнеи гузашта
Нек имтнхон бувад.
Кунун чавонн коргар
Далеру кахрамом бувад.
Хамеша аскарони мо
Амину посбон бувад.
Мудом байракн бала ид и
Сурх парфншон бувад!
Бигу ба хорисони зар.
Ба сохл бон и мулку шон,
Ба он чашандагони хун,
Ба он хурандагони чон!
Гузашт он кн коргар
Дубора орзу кунад,
Ба зерн бору хукми чору
Он террор ху кунад,
Зи чаври муштзурхо
Зи дида хун фуру кунад.
Ба хоч бусахо запад,
Ба шайх cap фуру кунад,
79
Ба хорисонн молу зар.
Ба сохибони мулку шон!
Ба он чашандагони хун.
Ба он хурандагони чон!
Кунун гузашт он мамар.
Кунун гузашт он замой
Днханд дасти дустн.
Пролетаризтн чахон.
Лсоси социализм
К у нем устувор, хон’
Гамм плонн кахтро
Фуэун бар лфандиён.
Ба хормсони молу зар.
Ба сохибони мулку шон*
Ба он чаппндагонн хун,
Ба он хурандагони чон*
Зи панч соли аввалин
Ба дуюмин издам запад.
Муваффакияту зафар
Хазорхо ракам запад,
Кзутскнн бсшзраф
Ба зидди у калам закад.
Гузор то адун мо
Зи гуссахо алам занад'
Ба хорнсони молу зар.
Ба сохибонм мулку шон.
Ба он чашандагони хун.
Ба он хурандагони чон!
Марону сархати ВКП(б).
Васияти Ленин
Ба калби пролетар
На кап баста махкаму ыатин,
Шиори рахбарн ВКП(б)
Рафик Сталин:
— На толибему хам намедихем
Як вачаб замин!
Бигу ба хорисони зар,
Ба сохнбони мулку шон!
Ба он чашандагони хун.
Ба он хурандагони чон!
февраль, 1932.
6-3631
Ш9РИШИ ЧИН
е худ
ВОКИЛИ НАНКИН
Гур-гури тупу нолаву шеван,
Бомбаву гуллан туфанг хазор,
Зи сару дасту по тал асту мазор,
Руди хун чорй аз тану гардан...
Халке гирьену чамъе по ба гурез,
Кудакон махву духтарон ба талош,
Модарон муканону синахарош,
Ин яке дар чидолу он ба ситез...
Хар даме иола, хар нафас фарьёд,
Хар кадаы хаста, хар калам хафакон,
Дастае гарку порзе сузон.
Шахр махруба гашта, дех барбод. —
Ин хама шуриш, он чн килу-кол,
На такозои мазхабу дин аст,
Азбарон халоснн Чин аст,
Бахри озодй асту нстиклол.,.
Лек чамъе ба хилаву тазвнр,
Бахри тазйндн молу истимлок,
Мил.чаги Чинро кунанд халок,
То кн Уро ба худ кунанд аснр...
82
Бомен фитна кист медоин?!
Дзетам фнтначу чахонгирон,
Яъне: Амрнку Инглису Япон,
Португалу Франца. Испонй...
Карда чамъияте чунон дилхох.
То барон фнреби халкн авом,
Номн у гашта ту дан аквом*..1
Кн ба олам кунанд таркн енлох.
Вой!
Таркн силох магэр ин аст?!
Бо хазорон туфангу бомбаву туп,
Кнштии чанги Амрикову Уруп
Кн паспаА равон суи Чин аст!
Маданият чн?!
Вахшат аст нагар?!.
Их тарой ципелину чихоз,
Киштин зерн бахру химию гоз
Чумла омода бахри ыахви башар...
Эй чахонгир!. *
Баъд аз ин xyni дор!
К’Оташи инкялоб шуд барпо,
Тахту точат ннхода ру ба фано!
Синфн мазлум шуд кунун бедор.
Чорсад миллион нуфуси Чин
Сохнби хнссу нолики чонанд,
Камчу муру налах фаровонаид,
Ту ба чашыи хакиру хурда мабмн! ♦.
Ь у х о р о, 1927.
1 Т у жа и а к вин — чаыънигм аквом е худ ммллагхек
83
БАХОРИ ТОЧИКИСТОН ВА НОЛАН Ч9П0НИ
Дашти васеу боги латифу хавои хуш.
Сахрову чангалу чамаиу куху лолазор;
Аз хар канор чашма равонасту обшор.
Хар су баланд, замзамаву нолаву хуруш...
Пошила донахои гухар абри навбахор,
Хамчун арусн ноз дарахтони навчавон.
Чатри сафеду сабзу гулобиву аргувон,
Бар cap кашида чилвакунои хар тариф катор...
Бнншаста як шубонписаре ной дар дзхон:
Зери дарахтн бед, лаби чуи босафо,
Озода гирди у барае чанд дар чаро,
Бо сузи дил хуруш хамекард най ки. хон —
Устоди зуфунуни забардастн рузгор,
Яъие табиат аз нахи абрешимн бахор, *
Нозук аёр бофта колики махмэлин,
Густурда то ки ёр нихад пой бар замин...
бухоро, март, 1928.
87
ti А ХОРИЯ
Bax,. ’<ii хуш меданлд насини бахор
Субхи соднк зв чониби кухсор;
Духтарн ховар, нозаиин хуршед.
Барфурузонд оташнн рухсор
Пирн колхоэчй зи чо бархост
То рафнконро кунад бедор.
Дехконн чавон ба даст каланд
Мешнтобид суи киштукор;
Шоду хандон ба суи дехконон
Менлмудй хнтоб ин ашъор:
Буи хуш медамад бахор. бахор!
Зуд бнштоб, эй бахорикор! .
Абрхо хамчу дуди кура нарид,
Баркхо абри тираро бидарнд.
То сахаргох баски шабнам рехт,
Донами дашгу кУх сабза дзиид.
Ба трактор савор шуд дсхкои.
Чарххояш ба пеш ыечархид.
AipoHOMH чавон ба дехкон гуфт
Маас и мн к н шт у корн пахта расид.
Хон. бнкушед. то кунед ичро
Накшаи панчсоларо дар чор.
Буи хуш медамад бахор, бахор'
Зуд биштоб. »й бахорикор!
К8
НАС И МИ БАХОРИ
Ба^ория ба рафи^он
Сждергах ки дар бистари бскарорй
Шаберо ба cap бурда будзм ба хорй,
Хамебудзы аз сардин дай 1 ба зори
Кн иогак наснми душе шуд аёрй, 1
Нагими бакорfl. наснми бахорй.
Мдшомам шуд аз буи мушкаш муагглр,
Дидам шуд зи энфоси 9 рухпарвзр.
Шаби тнраам гашт субхн мунаввар;
Знхи бахтиёрй лас аз нитизорй,
Наснми бахорн. насимн бахорй.
Сабо суи гул in ан шуд афтону хезон.
Камал дар тараб, абр ракснд чандон;
Арусн чаман, то кн ояд ба чавлон.
Ба дндори у сабза шуд хосткорй.
Наснми бахорй, наснми бзхорй.
1 Д а Л — эимистон.
> А в р й — 61 кар су Давидам ва чавлон кардан*
89
Замни сабзу атроф пур-аргувон шуд,
Зи кар г^шаи бор савсан аён шуд.
Кад афрохт сарву санавбар цавон шуд,
Ба фарки дарахтон шукуфа яморй,1
Насимн бахорй, наснми бадорй.
Бунафша нуму карду, сунбул такомул,
Суман менамудй ба иасрян татовул,* *
Ба машшотаи3 бог мегуфт булбул:
— Виерой он чекраи гулънзорй!
Насимн бахорй, насимн бакорй.
Аё, эй насимн сабо шзв равона,
Ва та кд и ми он нозанини ягона.
Зн Пайрав рас о наш ту ин як тарона:
Муборак туро мавсими навбадорй,
Насимн ба^орй, насимн бахорй...
Б у х о р о. март, 1929.
I ИморВ — чатр ва точ.
> Т а то в уа —дастдарозй кардан
• М в ш ш от а — парваранаа, нураббк
90
ИНТИХОБИ МАЪШУК
Шухам ба касди кдтли аснрон нтоб кзрд,
Курбонн у шавам ки, маро ннтихоб кард.
Буркаъ зн рух чу он санами озари кашнд.
Фарьеди сухтан ба дили шлиху шоб кард.
Аз зулфи чннбэчин гирек бар гарданам фнканд
Хар тор бо карашма дусад печутоб кард.
Найвор ин садо зи гулуям баланд сохт,
Хукмн адолатест. ки волачаноб кард.
Теки шаходат аз хами абру баланд сохт.
Кофирынзоч бин, ки чн корн савоб кард.
Хунам ба косам сари май рехт. чун шароб.
Оташ ба устухон заду дилро кабоб кард.
Согар ба даст, ракскунон шуд суи харам.
Туфонн куфр хонаи дннро хароб кард.
Хокистарам ба бод заду кур шуд ракнб.
Поянда бод ёр. зчаб ннкилоб кард.
Пайрав, ту з ин сипас ба фирокаш гамин мабош.
Ноын туро ба дафтари ишкаш хне об карл.
х о р о. 1925.
91
ТАЗМИ НИ F АЗ АЛИ РУДАКИ
Инак он номехрубон ояд хаме,
Боз он сарви равон ояд хаме.
Медамад буи хуш аз анфоси у,
Дар равони мурда чон ояд хаме.
Сохили Ому, фазой днлкашаш
Дар назар хулду чипом ояд хаме.
Оби Цанхун бо хама чушу хур?ш,
Хамчу шухе, саркашоп ояд хаме.
Мохиёнэш, хамчу охун хутаи,
Гах аёну гах нихоя ояд хаме.
Даста-даста мургхо андар хаво,
Суи Цайхун корвон ояд хаме.
Пайрав, аз тазмини он устодн наэм
«Буи чу'и Мулиён ояд хаме».
Б у х о р о, 1925.
92
ОХАНГИ TOP
Боз оханги тор меоядк
Эй хуш, свози ёр меояд.
Нозам он нохуне кн з-охангаш,
PVx дар чнсми зор меояд
Зи навои хуши ту сабру карор
Ба дили бекарор меояд.
Зулфи мушкин ба бод дода магар?..
Ки насимн бахор меояд.
Халка и зулфро гирех макшон
Бошад он хам ба кор меояд.
Сафи мижгони еру захми дилам —
Хар ду дар як шумор меояд.
Мужда, эй сайд и маргзори вафо,
Ер бахрм шикор меояд.
3-ннтизорат ба дидаи Пайрав
Ашк беихтиёр меояд...
у I о р о. 1929.
93
ЧИ ШУД ки?
Чи шуд кн боэ фалак мскашад ба купцу капор
Чи бахтн шум ки пайваста гаштааст лучорам?
Нигар ба сурагн дар мавчн бахри яъс гарикам*
Назар ба холатам, аз хачри дуст эору назорам
Чи гуфтаам кн замой амр медихал ба сукутам?
Чн кардаам кн чу Мансур мскашанд ба дорам?
Магар кн суши фалак кар шуд аз трепу фигон
Магар ки шонан мохй шнкаста шуд зи фишорат
Начида донан уммед. роила и зн бихнштам!
Нахурда лукмаи човид, мекаши 6,i ч порам1
Барй ба садри бихиштам, зани ба мори чахимам,
Чи муддаост азин райской иакшу-ингорам?
Гаке ба суратм инсон, дане ба колнби ха А пои,
Чу мум, бозим аигушти тифл шуд сару корам
Чн таънахо ки зи данрони ноначиб шунидам.
Чи захмхо ба дил аз сайри рузгор надорам?!
Таракхумс бинамо, »й асосн пахли умедам!
Шикает шохаи сабрам. гусехт решану боран.
Фигон зи cysy-гудозам ки с$хт болу лари май
Амон ки панчаи бозуи иктидор надорам.
Мудом дар таку-пуам, карини душ мани купи
Ба бекарории хичрон намудаанд карорам.
Сарам нихода ба каф бахри дуст «Пайрав» и ишш
Шиору масикам иилет пшики рухи Арам
<4
ШАБИ .КИЧРОН БО ХАЕЛИ ЧОНОН
Чандест км ишки он санамро
Бар сафхаи сииа парваридзм.
Умре ба умедн чоми васлаш
Паймонан захр мечашндам;
Шабхои дароз дар хаёлаш
Чун моргазида метапидам,
Хар дам ба фазой авчи уммед
Хамрангн шахоб мепарндам;
Гохе ба эамин хамефита дам.
Гохе ба само хамерасндам,
Чун боди самум мевазидам.
Чун барки снтеэ мечахндам.
Чун абрн бахор мегиристзм,
Чун бонги хазор месурудам; .
Дар дашти чунун зи бекарорй
Худ бесарупо хамедавндам;
Сар дода сурор мегиркфтам,
Чон дода навид мехаридам,
Охир ба хазоргуна хорй
Бар куи мурод мерасидам:
Чун сачда ба хок мефнтодам,
Чун ашк ба рох мечакндзм;
9i>
Аз доманн поз мегнрнфтам,
В-аз гушаи чнлва мекашндам,
Гах, буса ба пош ыенамудам,
Гохе зн лабонш мемакидам;
Чуи нек наэар хаменаиудам,
Медмдам он чи ненадидам,
К-ин лаэзагн беыазокя май буд,
Дастони шаби фнрокм ман буд.
Бу х о р о, 1924.
ФИРОКНОМА
Субхе наснми гелия овард буи ер.
Беихтнёр тарфн чаман кардам ихтиёр
Мастонавор. чом ба кзф. дар багал сабу.
Гаштам равон ба бог шитобону бекарор;
Дидам чаман эи лолаву наернн шукуфта буд
Бо савтн андалебу пур аз гулгулн хазор
Аз хар тараф таронан шоди буди баланд
Бо натмаи камончаву танбуру уду тор;
Хар чо нихода зарфи кабобеву беадад.
Хар чо фитола чоми шаробеву бешумор;
Хар кас гирифта лоларухе таш дар багал.
Хар кас каш и да мохваше нек дар канор;
Уде ба чаши мутриби хушхони мохруй,
Номе ба дасти сокнн симинн гулъизор.
Ин як зи чоми лаълн лаби у фитода мает.
В он як ба ёди чашмн хумормни у хумор;
Бар бозуяш нихода яке дасти иозанин,
Бар гарданаш фиканда яке зулфи тобдор:
Курбони рамзааш туда ин иозанин пкеар.
Мафтуни чилвааш шуда он иозанин ингор;
Он дастгири гамэаи ин чашмн дилфнреб.
Ин пойбандн халкаи он зулфи тобдор;
3631 §7
Ин гушро ба слгги латифаш намуда мкф,
Вон дндаро намуда ба наззорадш нисор;
Ин чокари карашмапу он бандан шмкахч»
Ин махви кд АД у-ком эту он волан у юр
Чун чашмашон фитод ба млн, члмъи гулрухj
йк-як бурун шуданд хдм аз гушаву-канор
Гуфтанд: кон, гарнби снтлмднда, мархлбо,
Эн карда раичли кадями худ дар им днср!
Чунаст холат и туву ранит ч а рост тард?
Кдддлт чаро хлмндану рулит члрост тор?
Вар ораэат эн пайки кадомни нишлстд гард:
Бар синя а< калом гулистон халида хор-*
Дар хэлкли кампни кадомин шулй асирэ
Дар нартам камины каломин шулн дучир?
Акен наэоран кй рлбудл зи лила кур?
Варки шароран кН зада бар чигар шдрор?
Гм1 г ди абруи кн туда кома та т канон?
Бо едн комлтн кн шуда с и над т фнгор?
Масти калом чиму чукуии калом дашт?
СаЙди кадом дому енпаиди калом нор?Н
Оху фнгон клшидаму гуфгам км -дус тон.
Хаетам асирн духтарн Чмнгмэи xyiixop’
Ф.|рьсд mi ду наргмен чодум лилфнреб
Эй илА азом клрашмлн чашмокм пур<умг»р‘
Абруи rcFflopaui бар кллб чоАгир.
Мижгини обдирай! — бар сима чойдор
Аз як мигах хлэор гизодои кунад асмр«
В аа як наэар каюр хвтором кунад шмкор
Ширин ба хдераташ туда Фарход и кухклн.
Лайлй ба фирклташ туда Мачку ни бекарор
Шоми фирок бо хами гееуш ддмхисоб.
Затми чигар ба моваки мижгонш хамгиумор,
Аз ру и оря тирам млн эулфи у см#х.
Аз ннкхоя лидам май нахлм | ба бор
99
Аз ман канор рафтаву би гайр хамканор,
Аз ман карор бурдзву бо гайр хямкарор
Маи дардмандн ншку днгарро кунад клич.
Млн пойбандн эулфу днгарри кэшад камор.
Ман бсяасиб гашта днгзрро туда нзснб.
Мак бемадир гашта днгарро шуда мадор;
Днлдодан гамаш ману дмлчуи днгарон,
Афтодан рахаш ману, бар гайр рахсипир.
Махмури чашмн наст ману, гайр н$шком.
Нокомн лаълн ноб ману, гайр комгор;
У рафта, ман ба юаням яъс гушдгмр.
У монда. ман ба куху бнёбон бе кд pop,
Сабру кдрору кушу хнрад додалм ба бод
3-он дам кн рафт аз барам он луъбатм татар.
Хун мехурам ба чон ман ниб з-мн сабу,
Чон меканам ба чон гулу дола дар бахор
Рузе зи рузгор ба рузй набурдаам,
Эй хок бар сарн ману бар фмркм рузгор!
7*
КАЙ Г УФ ТА A.MAT?
Кай гуфтаамат партави базми дигарон бош?
Эй шуъла. ба сузн дилн хомам нигарон бош
То кай чу хумо чатр ба раъси дигаронй?
Гул бошу ба парвозн хазорат нигарон бош.
То чанд хаме мардумакн лида и гайрй?
Эй марками биниш, назари бона зарои бош!
Мур дем ба зиндони гамат, лаб какушулем,
Эй тутии шнрннсухани мо, ба фнгон бош'
Согаркаши танхои харифонн хаёлист,
Сокин сари мачлиси хунинчнгарон бош.
Ангурн сари ток нашуд дафъи хумори.
Мамнунн аракрезнн ин кузагарон бош.
Дар чавфи садаф нархи гухарро нафазоянд.
По бар сари ин лида неху точи сарон бош
(Покипи асорат сари хар ку напишинад.
Дилбурдан дилдодаи худро нигарон бош.
Пайрав, зи чи муфт ин хама дурдона фурушй
Магбун кунандат, хазар,аз насьягарон бош!
Бухера, май, 1925.
100
Гар ту дар пайванд бошнг аз чаконам бок нест:
Зарра бо хуршед пайвлндад. гаме аз хик нест.
Аз гирнфторонн фитрокаг сару сомон мачуй.
Хоман ахли чунунро нуктан ндрок нест.
Нест як чоме ки бо ёдн туаш лабреэ мест.
Нест перохан ки аз ншки туаш сад чок нест.
Хастагонатро илоче нест чуз унмедн сабр.
Очизонро нури биннш аз рахат чуз хок нест.
Нест ошнк хар хаваскире ки лофя ншк зад:
Бар тани хар кас кабон ошнки чолок мест.
Хомтабъонро биту, оби Хизир чустан хатост,
Дар чахон оби хаете чуз шариби мок нест.
Сар ба cap пуч аст, зохид. маслаки деримаат.
Чаши во кун. он кн мечуй ту дар афлок мест.
Зохндо, то чанд аз маъшуку май манъам кунй?
Пайрави пирн мугонам кор бо тарьёк нест.
САЗОН MAH ACT
Маризи ишкаму андуху гам давон манаст,
Лбас макуш, табибо, ки муддаон манап
Ту гофил аз пак дармони дард мегардй.
Давок оламнён дарди бедавои манаст.
Маро гарик ба гафлат намуда буд висол,
Кунун ба хачрн iyaw султан еазои манаст.
Чи мочарост надонам ба cap фнтода маро,
Ба хар кучо кн равам шуру мочарои макает.
Чиг уна бе ту ба поён расонам хичронро
Ки ибтидон фирокм ту мунтадои манаст?
Ту рангу бук тароват ба гулситон додй
Ки андалебн хазив Пайравн навои манаст.
в а р ь, 1927.
102
МУ ХАМ МАС БАР ГАЗАЛИ РИЗОЙ
Чу шона махрамии зулфи тобдор надорам,
Чу сурма сархушии чашми пурхумор надорам,
Насибу кисмате аз хони рузгор надорам,
«Чу зулф рух^ати бусе ба рун ёр надорам»,
«Ба кадри як сари му кадру эътибор надорам».
Замена риштаи пайванди ман бурид саросар,
Кунун фирок карину хаёл муънису ёвар,
Зи нола синэкабобу, зи гирья бода ба согар,
«Х,азор гам ба дилам хасту ин гам аз хама бадтар»,
«Ки кас зи хешу зи бегона гамгусор надорам».
На шамъи махфили ахбоб гашт сузу гудозам,
На абри рахмати афлок гашт ачзу ниёзам,
Кучо равам, ба кй ифшо кунам нухуфтаи созам?
«Наменихад ба сари ман кадам зи ноз чи созам»,
«Ки появу шарафи хоки рахгузор надорам?»
Кунун ки гушаи хичрон гирифта ин дили мискин,
Ба накши хонаи шатранч шохи бе руху фарзин,
Бадин шиор сипас чон дихам малул паям з-ин,
103
«Хушам ба бекасии худ ки рузи wapj ба боли и»,
«Ба роки хеч касе чашми интнэор надорам».
Мачуй хотирн aiupop чони мак ба лаб ояд,
Ман^ш бодай агьёр хунн мэн ба cap ояд,
Ба хун фитам, битапзм, иолаам ба арш барояд,
«Зи рашки зулф ки бар руи отзшнни ту сояд»
«Чу му кн бар сари оташ инки, карор надорам».
Илочи ин дили девона нест куши ши афзун.
Магар ки турраи Лайлй ннхй ба гардани Мачнуи,
Касам бадон лаби майгуну он нигохн пуряфсун,
«Чидо аэон кади мавзуну дур азон рухи гулгун»
«Назар ба сарву гузар сУи лолазор надорам»
Хузури пахли ту идрокнорасас ь Ризои,
Ба авчи шеъри ту эъзоз норасаст, Рузой,
Зн пайравии ту миро камин басаст. Ризой,
«Зи шаррв халк маро эммнй басаст, Ризой»
«Кн чашми хайр зи абнои рузгор надорам».
Бухоро. 1927.
ДУШВОР ШУД
Боэ чашмокн ту. эй чоду. ачаб хуммор шуд.
Дарди дялхоро даво гардиду худ бе мор шуд.
Гуд аэон руэе ки хдмчун оразат ранге гирифт.
Булбули бечора дар фарьёд бо ман ёр шуд
Назхати боди бахор овард донони сабо.
Баъдазин холи асярони кафас душпор шуд
Сина шуд сад чок, модоме ки мехрат чо гирифт,
' Дида хун гардид, то лаэзаткашн дидор шуд.
Аэ табассуи сад чаман гул рехт дар фасли бахор.
В аз каломаш тутиёни Хинд шаккарбор шуд
Хуни дил додн ба чоми мо, фалак. рузи аэал.
Шарбати ввелаш паёпай нуш бар агьёр шуд
Душ Пайрав буркаъ аз рухсори он махру фиканд.
Махви хайрат сохт то оина миннатдор шуд
/05
ФИРОЦНОМАИ МУНИРАИ НОКОМ
(Дар еафоти оултараш—Мунира гуфтааст)
Дар гурбатам анис шуд андуху ₽ам маро,
Хачри ту дур кард зи диёру харам маро,
Дар бешан фирок ба чанголи бекасй
Дилреш кард иохуин сузу сигам мари.
Як дам ба коми дил зи лабат посухе нашуд.
Охнр ба хоки тира катпад ин алан маро.
Рафтй, маро дар оташи хячрон гудохтй,
Харгиз мабод сузу гудози ту кам маро.
Чун дигарам внсол муяссар намешавал.
Ок бек ки хамкатори ту созад злам маро.
Эй нури чашм, ох Мунира, кучо шудй?
Ногах чи шуд ки аз мани мискин чудо шудй?
Боди самуми марг ба гулзори май вазид,
Он рангбуи гунчая уммеди ман парил
Дасти ситам ба решай гулбутга теша зад,
Теги казо нихоли умеди маро бурид.
Дори фирок дар лили пурдарди ман ниход.
Хори чафо ба синаи садчоки май халяд.
ZW5
БА БОГБОН
ЬоГбОНр» бнгу.
Чист ин чустучу1
Бехудаиу абас.
Ин хама гуфтугу?
Ман гуле надидлм.
Ман гуле и*чидам.
Млн ан дур лидам.
Балки нур дндам
Як наир намудлм.
З у хазар наыудам
Днгар канор рлфим.
Ба ёдн <‘р рлф1лм
Гуде бу наклрдам.
Ба гул ху накдрллм
Био гущ кун.
Даме хуш кун,
Фаслн гулу бахор
Айшу нуш кун.
Днло. ха то мякун.
Ба мо чафо мякун.
Ба гул сузу соэ.
Сабурй мабоэ!
Хангоми нанбахор
Ганимат тумор
К>7
Ман кн гуле надидам,
Ман кн гуле начндам.
Гуле бу накардам.
Ба гул ху накардам.
Дар бахори шабоб,
Ваклн айшу та роб,
Шабонгох дар чаман
Зери соям мохтоб.
Доштам гуле,
Мушку сунбулс,
Зулфи саркашаш
Рашки хар диле.
Денонан у манны,
Парвинан у минам,
Дилдо да и ванн,
Ом ода н паям
Iайрн у надояам,
Ди гире нахешам,
Дигар гуле надидам,
Дигар гуле начидам,
Гуле бу накардам.
Ба гул ху накардам.
Ногахон хаэон
Бар чамап фигид,
Ранги гул парид
Барги думай фитод.
Амин, булбулон.
Фигон, беднлон.
Гул эи даст рафт
Ба дил шикает рафт*
Дигар сафо намонл.
Гуле ба чо намонл
108
Гуле днгар надидам.
Гуле днглр нлчидам.
Гуле бу наклрдам.
Ба гул ху накардам
Дидам кар тараф.
Сабза cap зада»
Лола логи гам
Бар чигар зада,
Обшор сайг
Зери cap зала;
Чашмахо я1 чаи1м
Ашкн пурфишои.
Бод дар фигон,
Бахр синазан
Душ булбуле.
Дар гамн гуле.
Болу пар хаыерект,
Ашки тар хамерехт
Ки
Хон!
Гуле мздид?м,
Фиг он.
Гуле начидзм
Гуле бу на карддм
Ба гул ху накардам.
Стим кп б о л,
/09
ПАРЬОЗ МЬКУНАД
Дмл бо» дар давои ту парт«<»> мекунад,
I(мреет 4ди кудакн иго» мекунад.
Афсурда буд надли умедаш ба боди жвс.
Едм таронати ту сарафриз мекунад;
Падлу ба чону пи бл серу сана метана Л.
Хам раке мснамияду мм си» мекунад.
Харчанд дар фирою» ту кун гашт дндадм.
Боре гуле ба ранги маэом гу чидааи>
У мреет дмдаам ба фиромт дучор буд.
Яые дар нмтмаорн ту чон ннтмэор буд
Дар чустуч9*т обмлапо Г зилам у магар
Оду фитин асом тайн бе на лор буд?
Бойд ба фмрмташ сару чонро аидш кард.
Душ ин карорм моау двля бемрор буд
Нотад яа*дп рум туам дар наир фмтод.
Воин давим кум весилат бе rap фмгод.
НО
Богбони гул,
Посбони гул,
Сухт дар гама г,
Ошьёни гул.
Гущ кун даме.
Достоим гул.
(арчи дидай.
Навбакорн гул.
Умр бурдай.
Дар манорн гул.
Сннаат пураст.
Аз губори гул.
Чон фншондай
Дар вафон гул.
Сар фикандай
Зери пои гул.
•
Дар мизочи гул
Ранги вафо набуд,
Дар тараваташ
Нашъу-намо нзбуж
1U
Дар снришти у
Асл хае набуд.
Ошно набуд,
Ош но набуд.
Бу набурдай
Аз. сафои гул,
Махв гаштай
Дар адои гул.
Ишвахои гул
Хом, гариб буд.
Дар мизочи гул
Ранги вафо набуд.
Дар снришти у
Асл хаё набуд.
Ошно набуд.
Ошно набуд.
Бу набурдай
Лз сафои гул,
Махи гаштай
Дар адои гул.
Ишвахои гул
Хон, гариб буд,
Елмзахои V
Бас ачиб буд.
Рангу буи у
Дилфиреб буд
Аз вафову ахл
Бенасиб буд,
Тух му решал ш
Ноиачиб буд.
Бегумом буди
1 Дар як нусхан днгар баш яэ фараг: .Рангу буи у дилф
буд*, мисраъхон вер навишта шудааст .Амон фиреб бул. ф
фнреб бул*.
112
Аз чафои гул.
Бсхабар будй
Аз хатов гул.
Хайфм ыехнатат
РоАгона шуд.. •
Умри кнматат
Сарфи за иона шуд
Роздан днл
То фасона шуд.
Бахрн днлфиреб
Ин ба хона шуд.
Днл кэшмду рафт
Аэ миФнз шуд.
Эй фа нои гул.
Мубталон гул.
Чанд хун шавй«
Аэбарон гул?!
в^МЗ!
ПЗ
ДАСТИ БУДУРИН
Ба интилоби таноби ырдак *
— Ин яме. ин як? аз он бехтар!..
Ин барон шумо сатоиораст!
Ин муносиб, кашанг. ин ауштар.
Ии таноб, ин тан<б даркордеИ
— Бахри гардан?
— Бале, саэояораст?..
Дасти ноэук.
латиф.
с«ФУ.
булур
Циниби ман aapoi шуд.
Кайхот! -.
Даст не.
даст не
рамузи хайт!
Шаби мадтоб, чамъе аз Арон
Ломани дух сайр мекардеи.
Сайри махтобу найр ыекардеи.
Хама дялшод) ле* май -
хаАрон*
К и на донам, чаро чудо гаштам —
аэ рафике
а к паву 1амд
Мимда Судам ба гушаи сахро
Ки ба погод боа гашт аён.
Даст вотум.
латмф
соф,
бу дур
Чониби ман даро> шуд.
ХаАхот? . *
Даст не.
даст не.
раму» xat'il
— Ку дамой?
Ку таноби имрумР
К>.
Кучо шуд?
Чаро ба гардан мест’
Ох. афсус!
Сад халир афсус!
Дасти нозум.
.та тиф.
соф.
булур
Чониби ман дарит шуд.
ХаАхот!
Даст не?
Даст не?
Раиуэи даёИ
Стааинобоа. март. 1У31
П5
ЛАР ФИРОК.И ДАСТИ ЬУЮРИН
Бахри чй?
Он итобу нозу турур.
Бахри чн,
бахри чИст,
ин дастур?
Аввал эхсону баъд аз он хичрон.
Маст кардиву баъд аз он махмур
Таъна то чанд, чон мехру вафо?
Захм то кай ба синаи ранчур?
Тори зулфат каманли хеш кушод.
Дил ба кайди ту. дастбаста фитод.
Дасти нозук,
латиф,
соф,
булур...
Дур шуд...
дур шуд
зи ман... хайхот!
Даст не...
Даст не...
рамузи хает.. .
116
Чн шуд.., ихир?
Чаро?
Намедонам?. ,
Бечихат даст аз таноб кашнд
В аз чи ру?
В-зз чн руй?
Хайронам!
Зи ман он дастн нозаннн ранчнд.
Охир. аз ман чн к?тахн cap зад,
Домани нозн хеш тан барчид?
Доман аз дастн дня макаш кн мабоз.
Да ст a in афтад ба домани фарьёд!
Дасти нозук.
латнф,
• соф.
булур...
Дур шуд,
дур шуд эм ман
хайхотг’ .
Даст не,..
даст не..*
раыузи хает...
Дил чу дар банди зулф печон шуд,
Чисму чон даст дар гиребон шуд.
Сабру хушу хаёл cap то по:
Махв шуд. тира шуд, ларешон шуд.
3 интнюрат ба дида нур намонд.
Субхи уммед шоми хнчрон шуд.
Даст дил дар камандн зулфн ту дод,
Накашад даст хар чи бодо-бид! ..
Дасти ноэук,
латнф,
соф,
булур...
117
Дур шуд,
. дур шуд зи ман,
х,ай хот' .
Даст не...
даст не...
рамузн хает!
Сталннобол, апрель, 1931.
БА ДУ XT АРИ ГУЛ1
Эй гули навраста, эй нихоли хучиста!
Чун ту гуле дар бахор ранг набаста.
Гарчи зи бог оваранд даста ба дзета,
Ранги ту ранги хдзор даста шикаста.
Хайф бадин нозукнву дасти дилошуб
Панчаи худро занй ба дастан чоруб.
Донй, нозуктар зи дил ба чахон нест,
Нозукнн дил ба наздн шиша гарон нест;
Гарчи шикасти диле ба дида аён нест,
Лек хичолат зи чашмн дуст нихон нест.
Гираы чоруб хам чу дастаи раъност
Охир, чангаш на бахри рохати дилхост.
Харчанд чоруб аст бахри нафосат,
Харчанд огохй аз рамуэи сиёсат,
Гуш кун нн нуктаро ба хушу фаросат,
Муй бувад рохи дустй на сиёсат,
Сахт бувад лек поси хотири ёрон,
Сахт набошад фироку холати хичрон!
Стал и н о б о д, 1931.
* Рузе Плйрзв бз хонан як рзфиха медной мешавал. Сод ибн
хон i дар вакти будавн ПаПрав ба чоруб кардами хона cap меку-
mi. Ин шеър ба хамнн ыуносибат туфта шудааст.
/19
М АКТУ Б БА РАФИКАШ
Расид номан чоипарвараг чу буи бахор.
Ба чисмн хастан зфсурлаам дамид мадор.
Кушодаму ба адаб бус а додаму хондам.
Ба иштнёк зи cap то ба по хазорон бор.
Чн гуямат кн Масехй — Мзсех мумкнн нест
Зн рохи дур купал зннда. мурдэро як бор.
Чи хонамат ки табибн табнб хам очиз —
Бувад, зн дур намояд нлочи хар бемор.
Ту рухя софй, вале рухро иа ин софй,
Ту нури мохй, вале мохро на ни анвор.
Ту чони мой. вале боэ хам галат гуфтам,
Чаро ки чон ба кудуми ту мекунанд ннсор.
Ту эътнборию аз зътнбор болотлр,
Ту ифтихорию аз ифтихор бархурдор.
Нагуямат кн ту хурй — ба хур иест вафо,
Нахонаыат чу парй. аз парй качуям бр
Ба ин хушаы ки ба коми хушат мусаымой
Ту зинда бошу вафо низ бошадат подор
Навишгай кн ба оэоря чашм афтодй
Ки мекашад бадани нозукат а зон озор.
Калом хнраназар чэшм бар нигохи ту духт,
Ки захми чашми бадандеши у гирифт карор?
ГЛ>
Плохи, кур шавад он хасуди тиразамнр
Дубора гар назаре афканад ба сун ту. ёр.
Касам ба Ч01гн азизу ба чзшми беморат.
Зи сузишн ннгахат метанам ба худ чун мор,
Фирон эи дасти фироку чафои дахр, эй кош
Кн то ба снна сипар кардаме ман он озор!
121
РАМ УЗ И Х.АЁТ
Ман дар он днда, дар нигохи сиёх
Бас рамузн хаёти худ дидам.
Тирагн дар назораи ту набул,
Тирабахтнн хештан дидам.
Ба нигохат касам, ки дар нигахат
Шабн хичронн хештан дидам.
Чашмро аз нигохи ман кандй,
Парда бахри вндоъ афкандй,
Чашмн хуммор,
ш?х,
чашмн снёх
Дур шуд,
дур шуд
зи ман, хайхот'
Чашм не, чашм не — рамузн хает!
*
Аз лабонат, ба гайри хомушй.
Бахри дилпурсй нуктае нарасид,
Гушро вакфи он лабон кардам —
I Ин шеър но га мом буда, аз чанд аарадахон нусаааада чанъ
овэрда шудааст.
122
Баста шуд, як ншорае нашунид.
Дидаро дил бар он чамолн ту духт,
Чуз рзыузи хаёт. хеч надид.
Чашки хуммор,
шух,
чашмн сиёх,
Дур шуд.
Дур шуд. зн ман, дайкот!
Чашм не, чаши не — рамузи даёт!
Фндои чашми хуморинат, эй шаханшахи хубон.
Ба як нигохи ту. чоно, хазор мартаба курбон.
Лгар ба найзан мижгон задй ба синаи решам,
Ба рагми гайр маро тири туст мархаму дармои.
На хадди ин ки кунам шархи дил ба арзн ту р?зе.
На тобу токату сабре ба cap барам шаби хичрон.
Яке ба лутфу карам кун иазар ба холи харобам
Ки аз барон ту умрест парваридаам ин чон.
/24
Хуш ом даме кн гуле аз бахори хусни ту чинам.
Ба соян кади кавраста соате бинмшннам
Насори хар клламат ашки ш о хвори ятимам.
Фндои хар суханпт чони хоксори хазииам.
Ба буи орази раъно — хазонраснда ба хорам
Ба f ди иаргисн шахло — фусурдагашта чабннам
/26
Кори дилн мо ба тори муи ту афтод,
Бе сару бе по ба чустучуи ту афтод.
Лопай булбул бнсухт аз аламу рашк.
То ба чаман на к хате зи буи ту афтод.
Аз паи наззораи ду чашмн ту» оху —
Бехуду саргашта то ба куи ту афтод.
Ранги маху шамс тира гашт ба чашмам,
Як назаре то ба мохи руи ту афтод.
Гуле бичидаму гуфтам. ки гул ба гул шояд,
Ки чои гул ба сари синаи ту мебоял.
Туро бидндаму такдиму пешкаш кардам.
Ки нури хусни ту бо ранги гул бияфзоял.
Бахору фасли чавониву гул ганимат дон.
Гули шухуфтаи худро мадед ба боди хяэон.
/27
. То кай ба ноз мегузарй ту хашар-хзшар,
Ман то ба кай зн пушти ту тозам тапар-тапар?
Канфнту курси турш ту хурдй кумур-кумур,
Ман нони коки сухта га зилам катар-катар.
Чашмони худ зн кахр намудй ало-ало,
Аз таре дасту ноям ларзид дагардагар.
Шаб бо ракяб буса бидодй шалап-шалап,
Аз кахр дандон газидам тачар-тачар.
Бо дигарон мудом кунй ту пичнр-пичир,
Навбат ба мо, хакорату, чангу биднр-бндир.
бу хор о, 1921.
128
9-3631
В-аз сав.тати пурханбэтн у шер харосон
Садхо сари гампарвярн гамнок шумурда,
Садхо тайн дилс?хта бар хок супурда,
Ин хайкалм сангин ба чахон монда на моей
Аз хотираи фочианокн У луб Арслон...
Донн, ба чахон давлатн Чннгиэ чихо кард?
Дар сафхаи таърих чи андоза хато кард?
Осори саноеъ хама бар боди фано дод,
Бахри фукаро соикаи маргу вабо дод.
Аз каллаву cap боргаху бурч бино сохт,
Дар руи чахон салтанатн чавру чафо сохт.
Аз кину хасодат шарари чахл барафрухт,
Бунъёди кутубхонаи бемисли чахон с?хт.
Хунрезню хунхорияш он ну а мал буд,
Дар сарзаниву каллаканй эарбумасал буд.
Бас мамлакату шахру вилоётн чахон с£хт.
То кУраи бедодгари хеш бияфр?хт.
Хун сохт район то кн ба дарьёчаи Чайхун
Дарьёчаи Чайхун шуда буд бахри пур аз хун;
Ин раем ба чо монд аз он котилн чаллод.
То бурчу манор аз сари инсон шавад обод.
Рузе ки ба гармй чу дили сухтагон буд,
Рузи рамазоп—чнллаи мохн Саратов буд,
Аз пнру чавон марду зани халкн мусулмон.
Аз коенбу машкоб, чи хаммолу чи дехкон.
Лабташнаву дилгушна хама мунтазири шом
В-аз чуши харорат хама дилсухта, ноком,
Ингуна нидо дод — яке чарчй баногох
Эй пиру чавон, марду зани халкн Бухоро,
Эй бандан фармонбари муъмину мусулмон,
Эй умр ба cap бурда паи тоату фармон1
Бошед хама нек аз нн вокеа огох:
«Аз мархамату маъдалати хукми шаханшох»
Фардо кв бувад рузи саиди мутаборак
132
В-аз баъди намози рама зон — иди муборак,
Оед хама зери манори маданият,
В-аз бахри тамошо кн бувад боисн ибрат.
Бо хукмн шаханшохн чахон. хотами даврон,
Навбоваи Чингнзию шахэодаи Турон,
Дар адлу карам.,. яктои чахои аст
Хакко ки, манораш зи бузургеш нишон аст,
Дар сояи теги кара маш хуфга хазорон
Бехонаву белонаву бечораву дехкон,
Хохем чазо дод ба як марди гунахгор
Ин кофнру ломазхабу ин муртаду мурдор.
Гуянд ки нк дар рэмазон руза надорэд,
Худро нлалу хастаю бемор шуморад;
Бо фатвии... дин муфтии мелом
Ин кофири малъун туда махкум ба эъдом.
Хар кас кн чу нн мард бувад ломки дор аст,
Яъне ки сари куфр сазоворн манор аст.
Анбухн халонк хама чамъ омада якчо,
3-анбух шуда валвалаву гулгула барпо;
3-он байни халонк расад овози амине
Фарьедн чнгарсухтаи марди Хазине.
Перохани у барзада бар гардаки га мной
Аз банди миён то ба сари кифт дусад чок,
Бо чуби ситам тахтаи пушташ шуда афгор
Аз зарбаи бемархамати дасти ентамгор.
Во суэи ситам, дарду-алам комати хам вор
Бечораи бадбахти фалокатзада бемор,
Хуноба равон сохта аз дидаи пурхун,
Сар то ба кадам аз асари хун шуда гулгун,
Бар фарки сараш дарразанон одами хокнм
Сарбози «фидокори» чафопешаи золим.
Ин манзараи фочиа, ин холат и дахшат
Як хотира аз вокеаи даврак вахпгат.
133
.PQm ки do фирРлй, $o лшркили uuff.iO
Якранг деме* if mi, uuaaJ (Ьмром*.
Ло^утО.
МУ Ж ДА БА ПРОЛ ETA РИ ЧАДОМ!
Ба ус то ди санъаткори *Крвмль»»а шурои, идиби
инцилоби — рафиц Дошути балшида шуд
Эй пролетарм луньЛ'
Эй коргари кайхон!
Бодо би tti у ко муждл.
Аэ киш мри ободом.
Аз мамлакатм муздур,
Дуньки нлон маъмур,
Колхоз туда — ыасрур,
. Совхоз туда — шодон.
Аз маркази истгхсол,
Дорандаи истклол,
Бо рохбари фаъол,
Органи коммунистом.
Аз мураи оташбор.
Сумндаи ас тис мор.
Гамхори пролетор.
Бунь^дклнм шохон
IJ4
Он кншварн таърихй
К-аз х.ар тарафаш пур буд
Чабру ситаму бедод,
Дору кушншу знндон,
Он мамлакате к-уро
Махкум хамекарданд,
Шоханшаху миру бой,
Шайху кашишу рухбон.
Бар чони капитолист,
Туфони бало овард —
Шурнш зи паи шуриш —
Бухрон ба сарм бухрон.
Бо душманн синфй гуй.
То даст кунад кутох,
К-ин панчаи фулодй.
Омода бувад хар он!
К-ин оташи кахри мо
Дуньёи куханро сухт.
Хокнстарн уро. бин.
Дорад ба хаво чавлон.
Аз хосилн дасти мо
Дар панч шуда ичрс
«Волхов»-у «Днепр»-у «Вахш»
«Варзоб»-у «Дзегистон»...
Аз панчан мехнаткаш
Ин панч муяссар шуд.
Панч китъаи рУм арз
Шуд панчагаэу хайрон.
135
Пакчсолаи аввалро
Дар чор бипаймудем,
Нзнчсолан дуюмро
Лорен камин паймон.
Компартиям Ленин,
Сардории Сталин
Андар раки социализм
Моро бувад у рахдон.
136
15 СОЛ а
Ба муносибати 15-солагии Инцилоби Октябрь
Ба рун лавхан таърих,
Сад хазор ракамхо
Каши да, лек:
Чу ин 15» ракам накашида.
Надида кеч ба чашму.
Ба гуш хам нашунида..*
Ба рузу
моху
ба солу
ба аср.. *
Давраи дуньё.
Бале» дуньё—
Дуньси кухпа.
Балки фасурда
Хазорхо раками тнрагун катила вэ
Аммо...
Чу ин ракам —
Раками сурхн 15 накатила»
Надида хеч ба умру
Ба гуш хам нашуннда.
137
Ачаб?!..
Чк сон ракам аст —
Ин ранам, кн дааран дуньё
Бале давраи дуньён буржуазия.
Як чо...
Кн дар хнсоб наёяд,
Ба як фулус наярзад.
Ба пешн хайбати ин 15
Зи таре биларзад
Ба як фулус иаярздд.
Чаро?!..
Чу нн раками сурхро ба умр надида.
Наднда хеч ба чашму
Ба гуш хам нашу ни да.
Хаэорхо раками тнрагун кашида, да
Аммо
Чу ин ракам —
Раками сурхи
15 накашяда...
Наднда хеч ба чашму
Ба гуш хам нашунида
* *
•
Муштэуре буд дарон клшлок
Буд мулаккаб ба Музаффар чаток.
Сохибн мулку чаману бог буд,
Аз кафи ранчн дигарон чог буд.
Аспу хару уштуру бузгола дошт,
Мода га ву барраву гусола дошт.
Судхурй буд врру кори у,
Хнлагарн мояи боэори у.
Ду зану ду чурию ду банда дошт,
Одати ифлоси бади ганда дошт.
Баски бадаъмолу днлоэор буд,
Неши забонаш чу дамн мор буд,
Мушт хамекуфт ба фарки факир,
Рахм намекард ба бемору пир.
Галлаи бнсьёр ба амбор дошт,
Мошу чаву гандуыу чавдор дошт.
Камбагалу батраку бечорахо
/39
ВАФОТИ ЛЕНИН
Ором шав, эй навои музик!
Эй байраки сурх, cap фуру кун!
Эй нармасарой, дам фуру бар!
Мурд Ильич — пешвои мазлум.
Лидар дилн синфи коргархо
Афтод шарори мотами сурх.
Дар дуди сиёхи agpn торик
Ча злой мекард байракн сурх.
Не!,. Х,еч намурлааст Ленин,
У зинда бувад,
Хамеша бо мост!
Эн музика, нола соз!
Хон, марш!
Мурд Ильич.
Зинда бод Ленин! —
Ленин ба дилн пролетархост.
Александр Жаров
Сталняобол, февраль, 1931.
140
БА ВАФОТИ ЛЕНИН
Не мавчу чуши зилзила, не тундбоди сахт
Афканда ин талотуму хангома дар замин.
Хон, мерасад хабзр ки
Ленин рафт аз миён!..
Ояд хабар ки
Фавт намуд Ильич Ленин!..
Боз ист, офтоб!
Ту, эй шанс, раки кун!
Як ладза сабр кун,
Ба зиё барфро масуз:
Аз тирагй туро хабаре нест,
Боз монд,
Он шуълахои синаи Ильич аз фуруз!..
Дуньё... завод... дастгади бекарори мал,
Дигар ба бустон нанидад пой богбон!
Бишнав ту, эй чадон, ки
Зи дуньёи коргар
Мафкуд гашт дайкали пурзур, пахлавон.
14]
3-ин пас шарорае наэаиад хини гуфтугу.
3-он нуткм оташннн шарарбори хонас?э.
Аз пешн ж У ран шарарафрузн инкнлоб
Якбора дур гашт чу устоди курасуз!
Дар мазрае кн занг эанад нолаву фнгон,
Он чо кн дар фазош садо раке мена иуд —
Нокарда кеч гирья ба як умр. дехкон,
Дндам ба сони тнфл чу нон гирья менвмух
ПаАдост к-им ба риштам фудодии катин
Хзмворз рэста зери нидохон Октябрь*
ПаАдост, солхоя паёпай ба зиндагй
Ин еннфн камбагал шуда плйванд бо Ленни.
Чун дар мнёни анбухи а вл од к навчавон.
Он чо кн мзхкамаст всоси ленинчнёя.
Миллион хо с а [юн и ленинизм эяндааст,—
Бас инчунин бувад. Ильичи мо намурлааст!
Бас. бахрн чй зи гурриши нн туядбодн сахт
Дар зерн мавчу знлзилаву ларэиши мухят
Хон. мерасад хабар ки:
Ленин рафт аз миён!
Ояд хабар ки флат наиуд Ильич Ленин!.*
Александр JKapos
Стимиобод, январь. >931.
142
мусобикаи соииллистй
Бясьёр монеъ, бисьёр садхо
Афтода дар кор,
Истода дар рох,
Аммо нагардем,
Мо хеч аз ин род.
Харгнз нэтарсем —
Аз макрн бадхох! <.
Дар корн тоза,
Омода бошем.
Дар вактн тафтнш
Озода бошем;
Аз якднгар пеш
Истода бошем!
Аз кист махкам?
Аз кист бисьёр?
Кори кй бехтар?
Чинен кй зебо?.+
Фе пр а л ь, 1931.
143
АЗ ПОСТАНОВКАМ .МЯТЕ/К*
Чеосов
Ру ба сахро оварам дардам ду бело мешзвэд.
£рн ханчарбозн ман дар шуругавго мешавад.
Як тараф аз нети хорн гул шавад дзетам фнгор.
Боз аз дигар тараф тирн ннгах чо мешавад.
С и р е к и н
Мехмонхо доштам, андар табак мош об а буд,
Киргизи бечора аз дарди шикам афтода буд.
Лз кимизу буза то вакти сахар бардоштам,
Кайфн у, бнллах кн. бехтар аз шаробу бода буд.
Чеосов
Ман ба митинг рафтаму як гулъизоре дндамаш.
Номн ёрамро ба сад ачзу адо пурендамаш.
Гуфт: коми ман демокрот асту корам сарсарн.
Садкая он ному саргардонн у гардндамаш.
Карабоев
Дуздхоро як ба як бо тир паррондан равост.
Рахм кардан, сабр кардан, шарм кардан носазост.
Ман кн бо мушти худ оханро брешим сохтам
Ру ба рун хае мн худ ором бу дан кай равост?!
144
Л. Л0ХУ1
БА ШОИРИ ХУ МАРМАН ДИ ТОНИК
ПАЙРАВ СУДАЙМОНЙ
1
Эй шоири номдори тоник.
Донандаи нуктахои борик!
Бисьер шудам зи номаат шод.
Эй хонаи некни ту обод!
Аз Точикистон ба шахрн Маскав,
Сехри каламат фиканда партав.
Гуфтй ки дар ин мухити озод.
Аз тоники комсомол кунам ёд.
— Он кувва ки дил ба вай бидодам,
Албатта, памеравад зи ёдам.
II
Ин давра ки пунбахои тоник
Бирхонадамон зи шарри Амрик.
Бонст ки комсомол дар он но,
Бозй бикунад роли мухимро.
ю—зез1
145
Ту низ ки як чавонн покй,
Кокл ба усули нштнрокй,
Бияд ба хунар намуна бошй,
Сарбозн сафи коммуна бошн
Ш
Аз маркази томи инкнлобн,
Сад шуъла саломн ннкмлобн
3-мн пири гуломн навчаоонон.
Бар комсомолонн Точикмегон!
Москва, лива р к. ГЖМ.
//О
C AftHf
ПАЙРАВ ЗИ МИЕН РАФТ
. Пайрав ки яке шоири шуроин ио буд.
Сад хайф ки, дар айни чавонй зи имён рафт.
Дар дахр бахорасту хазонаст, взлекин
Афсус тавон хурд бар ок гул кк чавон рафт
Аз махфнли ахбоб дар ин мотами чонсуз,
То абрн сиях дудсифат оху-фигон рафт.
Лекин насазад иола, ки дар гулшанн шуро
Сад гул расад он руэ ки як гул ба хаэои рафт.
Сад Пайрави комил ивази ин бирасонем,
Як Пайравн наврастан мо гар зи миён рафт.
Июнь, 1933.
10'
147
П.ДЕХОТП
БА ЕДОВАРИИ ШОИРИ ШУРОИИ ТОЧИК-
Д9СТАМ ПА11РАВ СУДАН МОНИ
Телеграм зн Самарканд ба Сталннобод —
Телеграммам мудхнш. раснд тунд чу бод;
Хабар, хабар —
<Хабари днл ха рошу пурхаячон»1
Чу тир чонгузарасту чу тег тез, чунон
Кн з-у яке шуда гирьёну, дугами ларзон,
Яке гарики таассуф. яке днгар ханрон!
Чи сон хабар?
— Ба рафикон расида кн мазмун,
Кн:
<Соатн шаши рузн 9 ми мохи июнь
Аднбу шонрн шурой — Пайравн ноком
Вафот ёфт пас аз хастагнн пур-олом...»
Суханшиносу фасохатнигору санъаткор,
Кн санъатн каламаш кдрнхо шавад лодор;
Зн бустони адаб худ чу булбуле бнларид,
1 Пн мисрль язях шеьри худи Пзйрл» гирнфга шудзяст. П.Д.
143
Вале шуауфам абаётм j буаад човвд
Кумуа ба мотами у чон оду афтой мест,
Чуиим свфат — свфати ал тби большевиком мест!
Ьа мо равост. км тарбнатм чавононро
Кунеи во сифагм туб коммлам мчро
К а то и батраку килхоачмёку коргарон,
Зи вабим гулам ыедиатклшонм рум чадом,
Ьа чм Пайравв фаатвдам ауристеъдод,
Талаятдои мйдв чавон шааанд тчод'
Талаггхон кавмсакъатм пролетарб.
Та-ияткои баланде даёта раячбари
Талант коя чу (Орман* алиби оламгир,
Тадаитжое чу Локут* - уетоди кабир
ХАКИМ КАРИМ
МОН АНДИ ГУД НАШУКУФТЙ
Хурд будй. навозишат карданд Хандидй. Завкиди
Кох-кок задй, Кудакона ноз кард и, Модар, модзрона
бусид. Падар. падарона саратро молид. Чашмонат лахчл
барин медурахшнданд. Рухсорат себя сурх барин мс
тобнд
Хает ваенкаи баЛогатро ба дастат дод. Зачини ку-
хансол игу ши худро ба ту боз намуд. Снторахо чаи
дндаид. Офтоб, пеш-пешн ту раке кард. Замой аз
Чавлонгохи худ чой, давра шамшерн бурро дод. Аср
залаби конуниашро пешниход намуд. Хэк дошт.
Давидн. Цахидй. Наъра задй.
Ин бахори умрат, на оба хори соли дурзхшонат буд
— Ку рок?! Ку истикбол?! - гуфтм. Ин остонаи да
рсмадгохат буд.
Дар рагхои ту хуни чавонй мечушид. Медамнл
Шалпар кист, шалпаршавй чист,—намедоннстй. Рех
1ЭНИ баргонм гули навбахор чист? Пажмурда шудани
рух. озурда шудани дил чист? — хабар надоштй. Бз на’
150
оэишн мидарат табассум кардй. Ба омузишн падарат
писхапд задй. Пасро пас, пешро пеш задй. Бо хаёт
гуштй гнрифтй.
Мавчи ыагрурнятн давра нуш зад. Дар касри ззим
ба рум «чаноби олй» туф кардй. Алами синахои чок.
таиахои бесар, нахрхон кирмнз, ивтикоми хамасронат—
бинокоронн гулистонн ояндаро гирифти. — Хак доштй,
Шикоргохн сайёдон, хоки шиббахурдан Эрон, кабри
ноймолшудаи човндони Хайёми азнз па Саъдии бу-
зургро знёрат кардй. ЧУ’янда, ёбанда — гуфтй. Ба окон
дасти умед дароз кардй. Дар гарибй та б ко и торро руз
нгмудн. Дар болои чилдхо, сахифзхо, еатрхо, харфхо
hiижа назади.
Китобн хаёт сахнфахои асрашро гардондан гирифт.
Хар як байтн он, хар як достони он, ба ту дарси чУ-
шухуруш доданд. Закй буди, аммо шогирдн саркаш
будй. Ноз мекардй. Ба даре дер меомадй. Шух буди.
Вале устодат забардаст буд. Ин дарсхо чушухурушк
чавоннатро паст карданд, Чилаватро доданд. Калиди
саодатро ба ту супурданд. Дар охир:
— Мархамат, ана. чавлонгох!—гуфтанд. Умсдворн
мавчи пурхаячони латифи ту шуданд. Умедвори чав-
лонзанни чусту чолоки ту гардиданд.
Сабза барин сабзидй. Шервор кадам мондй. Пеш
рафтй Чун барраи шнрмаст ба тегахо давидй. Хар-
сангхо садди рохат шуданд. Галтидй, хестй. Боз да-
ни дй.
Рамзаи дуруттопи хаёт, нози дагалони зиндагонй,
хастни хассосн туро кохонданд. Рухи фарахноки туро
пайдлрпаА пажмурда намуданд. Рухсори сурхатро зард.
оташн чашмонатро хомуш, муйхои сняхатро парешон
карданд. Хамидй. Маъюс, казни шудй. Аз сари минбар
лар болои тобутн часади зипда, вале рУхн мурдаи ту
«чаноза» хонданд. Нахаядндй. Нолндй. Гнристй
151
Ед дорн, чарогат дар арафаи хомуш шудан буд.
Хает, ба чон чарогн сиёхн ачдодй. ба ту маяки пуриурн
истнкболро бахшнд.
Ед дорн, зинда дар г?р туда буди. Хает, ба чон
кзбрм торик, ба ту чаманзорн тохтутоэ дод.
Чилэваш дар дастат, аспи аср шиха зад. рамзэнамой
кард, вале ту болон он дуруст нанншастй. Савор туда,
богнстонро насайрндй, мевазшро начашвдн, гулхояшро
ба баногушат наовехтй. Ба б>яш сер нашудн. Монанди
кулак назавкидй, монанди гул нашукуфтй.
Ствлнмобод. впрелч 1934,
МУН ДАРИЧА
Пайрав Сулаймоий.........................•........1П—VJ11
Кисми 1
Калам........................• ••••»••................ 3
Шукуфан нрфои е худ о Юдин заионн Шарк ................4
Тахти хунин ................*......................... 3
Республикам Точмхистон па матбуоти ранчбарии тоник . . 16
Ба муиосибати инкнлобн Бухоро........................ 22
Калами санълт ва мехнат.............................. 24
Ба устоди «Сели охании* Серафимович.................. 25
Таърили манорам Улугбек..............•............... 27
Ба зарбдор! • • . • ................................. 28
Мужда бод, зкнда бод дашт’мн март............• . • . 29
Якумм Май ......................................... 30
Корвоп............................................. 32
Сарват ва медиат.................................... 34
1905 .............................................. 36
Таърнхн фзвти шоири медиаткашм форс Шайх Ал Г» пннадуз,
19-ми августи соли 1929 дар Бухоро............... 38
Ба члмъняти Хилолн адмар . . •....................... 39
Ба муиосибати вафотм шоири инкнлобни рус Маяковский « 40
Бар зилди оппортунистови ,чап" га рост. Ба брии зарбдорои 41
8-ми март ва саиоеи нафиса........ . . . ......... 42
Пролетардо...............................♦........... 43
Ду хучум...................................... • . 44
Навили Вахш строй.................................. 45
Ба муиосибати тГи 8-сошкм .Хадидатн Узбекистон" , . . 50
Марши пионером ..................................... 51
Марши байракн ....................................... 53
Ба алиби сурхн иидилобм рафид Лодути . . ............ 55
Яке аз шпордсм баъд аз шурмши соли 1905 56
153
К и с м и Н
Як"ми май ва МОПР . . ....................... , 59
Хмиднгтон...................................... 61
Як курбоиии к учли буржуазии Европа................ 63
Ба муносибатн впкнаи Афгонистон...... ........ С5
Ба флл окат зала гон и зилзиллн Эрон............... 06
Асира б худ исьби ♦................................ 70
Ба шар кпбмн звноин шарк........................... 72
Ба тахтнмшин ...................... 74
Ба милигаристомн Япония . * ♦ ..................... 75
Ш'рнши Янн б худ вок nail Нанкин ♦................. 62
Кис ми Iff
Покори Точим «стон вл иолам чупопн................ 87
Бакория............ ..........> ,........♦ . . . . р8
Няспын бакорп • 89
Интнхоби ................................. «... 91
Тазмнаи глзлн Рудаки ««.»»•.•*•»•«« . • • 92
О\ангн тор..................»«..•«« * . ♦ . * 93
Чн шуд ки?...................... • • .........♦, 94
Шайн кнчрон бо л лёд и чонои ♦..................... 95
фирокнома ........ •«.*•>• 97
Кай гуфгламат? ................................... 100
Гар ту лар пайвлид бошй, аз чяхоман бок мест 101
Сазон ман аст • • • « 102
Мухаммас бар газалп Ризой.........♦ • • •....... 103
Ду плюр шуд........... . ....................... 105
Фирокномаи Мунирам но ком . . . , ................. Кб
Ба богбон..................................... 107
Парппз мекунад......................... • ......... НО
бог боки гул............................ ♦ • • . • III
Дасти булгрин 114
Дар фнрокн застм булурни . - «...............«... 116
Ба духтарн гул .................................... Н9
М лигу б 6а рафикаш............................... 1-0
Раыузи х«ё»................................... . 122
Фндои чашмн хум- ринат, эй шадяншаки хубон ....... 124
Хуш он даме кн гуле аз бяхори куски ту чинам ♦ . . . . 125
Кори дням мо ба тори му и ту яфтод........ 12»>
Гуле бнчндлму гуфтзм, ки гул ба гул шоид....- . » 127
То кай ба КОД мегузарй ту хашархашэр.............. 128
К4
Кигми IV
Шеърхои мотаном
Манорам март.................................... 131
Мужда ба лролетзрн чакон! 134
15 сод........................................... 137
Муштзуре буд даром кншлок....................... 13')
Тарчима ко
Вафотк Ленин .................*................. 140
Ба вафотн Ленни.................................. 141
Мусобнкан социалистй ......... ♦ ....... 143
Аэ постановкам .Мятеж".......................... 114
Хотира И а й р а в
Ба шоири кунармандн точнк Пайрав СулаЙмонй...... 145
Лайрав зн мнён рафт ............................1-17
Ба ёдовзрин шоири шурони точнк—дусгам Пайрав Сулэймонп 148
Монакдн гул нашукуфтй............................ 150
ПАЙРАВ СУЛА ЙМ А НИ
СБОРНИК СТИХОВ
Нэ Т1ДЖЯАС10М языке
Тарт*4ишнм: JM. 7>дсг««М
Отв. редагторы AL Турсулюд*
и С- XjrtM>6t реалов
Г пгнсжмо « nt-urw П/UI ZMI г.
Ч .tAML 1аш М АЬЛ Тираж & ЛЮ.
Пей. л Ун. inf. л. 4М. тми,
млим и Г гл листе 23.4UL
Пгнл j р, % « , вер 1 р. 25 к.
Ле*х11«т, типографии М 3
1ш. Коанмтгрол. Леииигр&д.
КраСВВВ рл. L