KATECHIZM
DLA KONWERTYTÓW
WEDŁUG DZIEŁKA KS. DR. E. HUSZARA
NOWE, ZNACZNIE POWIĘKSZONE WYDANIE OPRACOWAŁ KS. W. DANEK
WYDAWNICTWO APOSTOLSTWA MODLITWY KSIĘŻA JEZUICI — KRAKÓW, UL. KOPERNIKA 26
L. 1590/39
Pozwalamy drukować Z KSIĄŻĘCO-METROPOLITALNEJ KURII Kraków, dnia 22 lutego 1939 r.
t Adam Stefan
L. S.
Ks. Stefan Mazanek kanclerz
Drukarnia Wydawnictwa Apostolstwa Modlitwy
SŁOWO WSTĘPNE
Praca, którą przedkładamy życzliwej uwadze czy* telników, nie zamierza wyznań religijnych poddawać krytyce ani podejmować się obrony dogmatów kato* lickich. Przyjść z pomocą konwertytom, pragnącym przyjąć wiarę katolicką, — pouczyć o istotnych różnicach pomiędzy poszczególnymi wyznaniami, o któ* tych tu mowa, oto główny cel tej pracy.
Podręcznik ten nie obejmuje całokształtu nauki wiary, jaki podają katechizmy, zastosowane do urzę* dowych planów nauczania. Jak każdy inny podręcz* nik nie zastąpi on żywego słowa, nie ma też usuwać pracy tych osób, które gotowe są dopomóc konwerty* tom do poznania zasad wiary katolickiej. Bez wątpię* nia rozwieje się w duszy konwertytów wiele uprze* dzeń do Kościoła katolickiego, kiedy im kto uprzy* tomni, że pomiędzy ich wyznaniem a religią kato* licką jest wiele punktów stycznych i wiele prawd wspólnych.
W zaprzeczaniu poszczególnych prawd religii kato* lickiej, wyznanie kalwińskie zgodne jest we wielu punktach z wyznaniem ewangelickim. Oba te wyzna* nia (poza małymi wyjątkami) są do siebie bardzo podobne, a niezgodność ich z nauką Kościoła w wie* lu punktach jest jednakowa.
Przeto w części dla konwertytów z kalwińskiego wyznania nie powtarzano tych różnic, które omówio* ne są w części dla ewangelików.
Część dla konwertytów z żydostwa jest obszerniej* sza niż inne rozdziały tego podręcznika. — Religia
6
mojżeszowa bowiem oddala się bardziej od prawdy katolickiej, aniżeli inne wyznania.
Pożądaną jest rzeczą, aby konwertyci z jakiegokol* wiek wyznania zapoznali się również z wykładem przykazań Bożych i kościelnych, zawartym w części dla konwertytów z żydostwa.
Kanon 1602 prawa kościelnego postanawia, że w małżeństwach mieszanych, małżonek katolicki jest obowiązany starać się roztropnie o nawrócenie mał= żonka niekatolickiego. Podobny obowiązek miłości chrześcijańskiej powinni chętnie podjąć ci wszyscy, którzy żyją z różnowiercami w bliższym stosunku; dobro ich duszy nie może być im obojętne.
Tak ważnych zagadnień życiowych, jakich dotyka teligia, nie godzi się pomijać obojętnie, lekceważąco.
Każdy rozumny człowiek powinien dociekać praw* dy, aby tym łatwiej rozwiązać swoje wątpliwości re= ligijne.
Niechże podręcznik niniejszy również w celach tak doniosłego znaczenia — odda przysługę tym, którzy szukają prawdy.
CZĘSC PIERWSZA
Dla konwertytów z żydostwa
1.	]akie prawdy wiary katolickiej wyznaje religia mojżeszowa?
Religia mojżeszowa wyznaje następujące prawdy wiary katolickiej:
a)	że jest jeden Bóg;
b)	że Pan Bóg stworzył świat;
c)	że Pan Bóg stworzył pierwszą parę ludzi, od których cały rodzaj ludzki pochodzi;
d)	że Pan Bóg obiecał zesłać Odkupiciela;
e)	że Pan Bóg wybrał naród izraelski na to, aby wśród pogan przechowywał wiarę w jednego Boga i przyjść mającego Odkupiciela;
f)	że Pan Bóg dał wybranemu narodowi dziesięć przykazań, prorokom zaś tego narodu dał przepo* Wiednie, odnoszące się do osoby Odkupiciela.
2.	]aka jest zasadnicza różnica pomiędzy nauką mojżeszowej i katolickiej religii?
Zasadnicza różnica jest ta, że według kato* lickiej religii Odkupiciel przyszedł już w osobie Je* zusa Chrystusa, naród zaś izraelski nie uznał Chry* sa jako Odkupiciela.
3.	Dlaczego Izrael powinien był uznać Chrystusa obiecanym Mesjaszem i Odkupicielem?
Naród izraelski powinien był uznać Odkupiciela na podstawie przepowiedni własnych swych proroków; wszystkie bowiem proroctwa, odnoszące
8
się do osoby Jezusa Chrystusa, spełniły się najdo* kładniej.
4.	Jakie są najważniejsze proroctwa mesjańskie?
Najważniejsze proroctwa mesjańskie są następujące:
I.	PRZEPOWIEDNIE PROROKÓW
a)	Proroctwo Jakuba: »Nie będzie odjęte berło od Judy ani wódz z bioder jego, aż przyjdzie ten, który ma być posłany«... (Ks. Rodzaju 49, 10).
Znaczenie tych słów jest następujące:
Ziemskie królestwo Izraela przemieni się z tą chwilą w duchowe królestwo Zbawiciela, kiedy pokolenie Judy utraci zwierzchnią władzę. Począwszy od patriarchy Jas kuba, pokolenie Judy dzierżyło bez przerwy władzę w nas rodzic izraelskim. Herod był pierwszym, który nie pochos dząc z pokolenia Judy, zasiadł jako obcy na tronie krós Icwskim w Izraelu, co zapowiadało koniec panowania Izras cla. Wtedy właśnie przyszedł na świat Zbawiciel, Jezus Chrystus.
b)	Proroctwo Micheasza:
»I ty Betlejem, ziemio Judzka, żadnej miary nie je* steś najpodlejsza między książęty judzkimi; albowiem z ciebie wynijdzie wódz, który będzie rządził lud mój izraelski, a wyjście jego od początku, ode dni wiecz? ności« (Mich. 5, 2).
Prorok przepowiada tu, że Zbawiciel narodzi się w Bcs tlejem — i wysławia odwieczne pochodzenie Odkupiciela od Boga Ojca.
c)	Proroctwo Izajasza:
Prorok Izajasz na 700 lat przed Chrystusem prze* powiada, że Mesjasz pochodzić będzie z rodu Dawida (Iz. 11.) i narodzi się z Dziewicy.
»Oto panna pocznie i porodzi syna, i nazwą imię Jego Emanuel®, tj. Bóg z nami (Iz. 7, 14).
Spełniło się to dokładnie: Jezus Chrystus bowiem pos czął się z Ducha Sw. i narodził z Niepokalanej Dziewicy, Najśw. Maryi Panny.
Należą tu także proroctwa Izajasza o Bóstwie Chrym stusa P. i jego ludzkiej naturze (Iz. 9), o poprzedniku Zbam wiciela (40), o nauce Zbawiciela (61), o męce i śmierci Zbawiciela (53), o rozszerzeniu się religii Chrystusom wej (40).
d)	Proroctwo Aggeusza:
»Bo to mówi Pan zastępów: Jeszcze jedna mała chwila jest, a ja poruszę niebo i ziemię i morze i sum chą. I poruszę wszystkie narody: A przyjdzie pożąm dany wszem narodom i napełnię dom jego chwałą... Większa będzie chwała domu tego pośledniego niż pierwszego, mówi Pan zastępów. A na tym miejscu dam pokój« (Ag. 2, 7-10).
Przepowiada tu Prorok, że większa będzie chwała świąm tyni Zorobabela (domu pośledniego), niż świątyni Salom mona (domu pierwszego) ; bo nie złoto i srebro ją napełni, ale chwała Odkupiciela, który niebo z ziemią pojedna i pom kój przywróci.
e)	Proroctwo Zachariasza:
»Raduj się wielce córko syjońska! Wykrzykuj córko Jeruzalem! Oto Król twój przyjdzie tobie sprawiedlim wy i Zbawiciel, On ubogi, a wsiadający na oślicę i na źrebię syna oślicy« (Zach. 9, 9).
Odpowiada tym słowom uroczysty wjazd Jezusa Chrym stusa do Jerozolimy w niedzielę Palmową.
»I odważyli zapłatę moją trzydzieści srebrników. I rzekł Pan do mnie: Porzuć to do garncarza... I wziąłem 30 srebrników, i porzuciłem je w domu Pańskim do garncarza« (Zach. 11, 12-13).
Proroctwo to zapowiada . zdradę Judasza.
Judasz zaprzedał P. Jezusa za 30 srebrników, ale potem dręczony wyrzutami sumienia, porzucił srebrniki kapłanom żydowskim, którzy kupili za nie od garncarza rolę na cmentarz dla pielgrzymów.
f)	Proroctwo Malachiasza:
»Nie mam chęci do was, mówi Pan zastępów, i dam ru nie przyjmę z ręki waszej.
10
Bo na każdym miejscu poświęcają imieniowi memu ofiarę czystą.., od wschodu słońca aż do zachodu wielkie jest imię moje między narody; mówi Pan za? stępów® (Mai. 1, 10-11).
Według proroctwa Malacliiasza Mesjasz ma przynieść światu nową ofiarę. Tą ofiarą Nowego Zakonu, to bez? krwawa ofiara Jezusa Chrystusa, tj. msza św.
Tu należą także: proroctwo Jeremiasza o przymierzu miłości (Jer. 31, 31); proroctwa Ezechiela o odbudowie kościoła (Ezech. 36, 42), o królestwie Chrystusa (Ezech. 36, 48; 34, 23; 37, 24; 36, 26); proroctwa Daniela o ko? ściele Chrystusowym (Dan. 2, 44) i o 70 tygodniach po? przedzających pojawienie się Chrystusa (Dan. 9, 25); tu? dzież proroctwa Joela o sądzie ostatecznym (Jocl 2, 28 i nast.).
II.	PROROCTWA ZAWARTE W PSALMACH
a)	»A jam jest postanowion królem od niego nad Syjonem, Świętą górą jego, opowiadając przy? kazania jego«,
»Pan rzeki do mnie: Tyś jest Synem moim. Jam ciebie dziś zrodził. Żądaj ode mnie i dam ci pogany w dziedzictwo twoje, a w posiadłość twą krańce zie? mi« (Ps. 6, 6-8).
Obiecany Odkupiciel i Mesjasz jest od wieków zro? dzonym Synem Bożym; proroctwo psalmu odnosi się jasno i wyraźnie do osoby Jezusa Chrystusa jako Syna Bożego.
b)	»Boże, Boże mój; wejrzyj na mnie; czemuś mnie opuścił® (Ps. 21, 2).
»A jam jest robak, a nie człowiek; pośmiewisko ludzkie i wzgarda pospólstwa. Wszyscy, którzy mię widzieli, naśmiewali się ze mnie; mówili usty i kiwali głową: nadzieję miał w Panu, niechaj więc go wyrwie i niechaj zbawi, ponieważ miłuje go (Ps. 21, 7-9).
»Przebodli ręce moje i nogi moje. Policzyli wszy? stkie kości moje, a oni przypatrywali się i patrzyli
11
na mnie. Rozdzielili sobie szaty moje; a o suknię moją rzucali losy« (tamże 17-19).
»I dali żółć na pokarm mój, a w pragnieniu mos im napawali mnie octem« (Ps. 68, 22).
Szczegóły te, dotyczące męki Jezusa Chrystusa, opisane w przytoczonych psalmach spełniły się dokładnie, jak to opisują ewangeliści:
»Zołnicrzc tedy, gdy go ukrzyżowali, wzięli szaty jego (i uczynili cztery części, każdemu żołnierzowi część) i sus knię. A była suknia nieszyta, od wierzchu całodziana. Mó« wili tedy jeden do drugiego: nie krajmy jej, ale rzućmy o nią losy, czyja ma być« (Jan 19, 23-24).
»A przechodzący mimo, bluźnili mu, kiwając głowami swymi i mówiąc: Hej, ty, co rozwalasz świątynię Bożą, a za trzy dni ją znowu budujesz, wybaw sam siebie; jeśli jesteś Synem Bożym, zstąp z krzyża! Także i przedniejsi kapłani z doktorami i ze starszymi natrząsając się mówili... Ufał w Bogu, niech go teraz wybawi, jeśli chcc; bo powieś dział: Ze jestem Synem Bożym... A około godziny dzies wiątej zawołał Jezus głosem wielkim, mówiąc: Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścil?« (Mat. 27, 39-46).
c) »Rzekł Pan Panu memu: Siądź po prawicy mojej, aż położę nieprzyjaciół twoich podnóżkiem nóg twoich. Berło mocy twojej wypuści Pan z Syjonu; panuj wpośród nieprzyjaciół twoich. Przy tobie panowanie w dzień mocy twojej w jasnościach święs tości... Przysiągł Pan, a nie będzie mu żal. Ty jesteś kapłanem na wieki według porządku Melchizedechos wego. Pan po prawicy twojej, poraził w dzień gnies wu swego królów. Będzie sądził narody« (Ps. 109).
Na tym psalmie oparł się Jezus Chrystus dowodząc Zy> dom, że jest Synem Boży,m:
»A gdy faryzeusze się zebrali, zapytał ich Jezus mós wiąc: Co sądzicie o Chrystusie? Czyim jest synem? — Mówią mu: Dawida. Jezus im rzecze: Jakżeż więc Dawid mocą Ducha nazywa Go Panem, mówiąc: Rzeki Pan do Pana mego: Siądź po prawicy mojej, aż położę wrogów twoich podnóżkiem stóp twoich« (por. Ps. 109, 1. — Łuk. 20, 42).
Jeśli więc Dawid nazywa go Panem, to jakże może być synem jego?
12
Lecz nikt nie mógł mu nic odpowiedzieć, nikt też od owego dnia nie śmiał go więcej pytać (Mat. 22, 41, 46).
Podobnie Piotr św. powoływał się na ten psalm, mówiąc o Zmartwychwstaniu i Wniebowstąpieniu Pana Jezusa. Uczył zebrany tłum, że do Dawida-psalmu tego odnieść nie podobna, bo Dawid umarł, został pochowany, a zwłoki jego uległy zepsuciu (Ps. 15, 10). »Niechaj tedy z wszelką pewnością wie dom izraelski, iż Panem i Chry* stusem uczynił Bóg tego Jezusa, któregoście wy ukrzy* żowali«.
Gdy to usłyszeli, skruszyli się w sercu i rzckli do Pio* tra i do innych apostołów: Cóż mamy czynić, mężowie bracia? A Piotr do nich: »Pokutę czyńcie, a niech każdy z was ochrzci się w Imię Jezusa Chrystusa, na odpuszczę* nie grzechów waszych, a otrzymacie dar Ducha Świętego... Ci tedy, co przyjęli jego słowa, ochrzczeni zostali« (Dzieje Apost. 2, 14 oraz 29-41).
III.	PROROCTWA RÓŻNE
Oprócz wyżej przytoczonych przepowiedni, nie można obojętnie pomijać wielu innych pro* roerw Starego Zakonu, które z zadziwiającą do* kładnością spełniły się na osobie Jezusa Chrystusa, wykazując niezbicie charakter mesjański Zbawiciela. I tak:
a)	Szczegóły, dotyczące pochodzenia i działalności Jezusa Chrystusa, a więc przepowiadające, że Mesjasz będzie Bogiem i człowiekiem (Ps. 2, 7, Bar. 3, 36-38, Iz. 9, 6); że będzie prawodawcą (Ks. Powt. Prawa 18, 15; 18, 19); kapłanem (Ps. 109, 4); królem (Ps. 2, 6); ukaza* nie się gwiazdy przy jego narodzeniu (Ks. Liczb 24, 17); pokłon 3 królów (Ps. 7, 10, Iz. 60, 6); rzeź nie* winiątek (Jer. 31, 15); ucieczkę do Egiptu (Iz. 19, 1); powrót z Egiptu (Oz. 11, 1); ubóstwo Jego i pra* cę (Ps. 87, 16); wiele cudów (Iz. 35, 4-6); o po* przedniku Mesjasza (Malach. 3, 1); głos wołającego na puszczy (Iz. 40, 3); nauczanie w przypowieściach (Ps. 77, 2; 48, 5); i to w Galilei (Iz. 9, 1-2); — po*
13
słannictwo (Iz. 2, 23); Mesjasz prawodawcą (Ks. Powt. prawa 18, 15, 18-19).
b)	Szczegóły, dotyczące męki P. Jezusa. Zdrada Judasza (Ps. 40, 10); odrzucenie i śmierć Ju* dasza (Ps. 108, 6-8); ucieczka uczniów (Zach. 13, 7); sąd (Ks. Mądr. 2, 12, 21); biczowanie (Iz. 50, 6, Job. 16, 11, Iz. 1, 6, Iz. 53, 2-5); milczenie Chrystusa (Iz. 53, 7); prowadzenie na śmierć (Iz. 53, 7); ukrzyżować nie (Ps. 21, 17, 18, Zach. 13, 6); pomiędzy łotrami (Iz. 53, 12); pragnienie na krzyżu (Ps. 21, 16); naigra* wanie (Ps. 21, 7-9); słowa Chrystusa na krzyżu (Ps. 21, 2, Ps. 30, 6); przebicie boku (Zach. 12, 1Ó); płacz niewiast (Zach. 12, 10); złożenie do grobu (Ps. 87, 7); wsławienie grobu (Iz. 11, 10).
c)	Zmartwychwstanie P. Jezusa: (Ps. 15,10); wniebowstąpienie (Ps. 46, 6; 67, 4; 109, 1); zesłanie Ducha św. (Joeł 2, 28-31); głoszenie ewangelii po ca* łym świecie (Ps. 18, 5); odpuszczenie grzechów (Mich. 7, 18); Najświętszy Sakrament (Ps. 21, 27); ustano* wienie Kościoła (Jer. 31, 31); ustanowienie kapłaństwa (Jer. 3, 15); odrzucenie Żydów (Ps. 68, 26-29); Żydzi zostaną bez ofiary (Daniel 9, 27).
Proroctwa poparte cudami; proroctwa, pomimo nie* nawiści i ubijania proroków — jednak za takie przez wszystkich przyjęte; proroctwa, postawione w ogniu krytyki, ustawicznie rozróżniającej między prawdą a fałszem; proroctwa, odnajdujące swoje potwierdzę* nie w spełnionych faktach — takie proroctwa są prawdziwe (Arcyb. Teodorowicz: »Od Jahwy do Me* sjasza«).
5. Dlaczego więc naród żydowski nie uznał Odkupiciela, mimo że proroctwa Mesjańskie spełniły się najdokładniej?
Ze naród żydowski nie uznał Odkupiciela, mimo
14
spełnienia się proroctw Mesjańskich, na to zło* żyły się następujące przyczyny:
a)	głęboki upadek moralny większej części żydostwaoraz przewrotność faryzeuszów i uczo* nych w Piśmie za czasów Chrystusa;
b)	Izrael przyjął proroctwa Mesjańskie w ziemskim jedynie znaczeniu, oczekując takie* go Odkupiciela, który by go oswobodził z obcego jarzma i przywrócił ziemskie królestwo, podczas gdy Zbawiciel przyszedł na ziemię, aby założyć królestwo Boże i wybawić ludzi z mocy złego ducha.
6.	Co powinien więc przyjąć ten, kto z mojżeszo= wego wyznania przechodzi na wiarę katolicką?
Kto z mojźeszowego wyznania przechodzi na wia* rę katolicką, powinien przede wszystkim przyjąć, że Jezus Chrystus jest od Boga obiecanym Zbawicielem, oraz Synem Bożym przez proroków przepowiedzianym, który stał się człowiekiem, aby przez mękę swoją i śmierć krzyżową wybawić nas od potępienia wiekuistego.
7.	Co to znaczy, że Jezus Chrystus, Syn Boży stał się człowiekiem?
Że Jezus Chrystus, Syn Boży stał się człowiekiem, to znaczy, że druga Osoba Boska przyjęła ciało i duszę ludzką tak, że w Jezusie Chrystus sie natura Boska i ludzka łączą się w jednej Osobie Boskiej.
8.	Dlaczego mówimy, że druga Osoba Boska przyjęła ciało i duszę ludzką?
Dlatego tak mówimy, ponieważ wiara katolicka naucza, że Bóg jest jeden co do istoty i natu*
*) Jak o tym pisze własny ich ziomek Józef Flawiusz.
15
ry, ale w Bogu są trzy Osoby, Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch św. Bóg Ojciec jest Osobą, róż* ną od Osoby Boga Syna i od Osoby Ducha św., ale wszystkie trzy Osoby Boskie mają jedną istotę i je* dną naturę Boską. Tę prawdę nazywamy tajemnicą Trójcy Przenajświętszej.
Te dwie tajemnice: Trójcy Przenajświętszej i Wciele* nia Syna Bożego stanowią istotę wiary katolickiej.
9.	Co jest zewnętrznym symbolem wiary w Trójcę Przenajświętszą?
Zewnętrznym symbolem wiary w Trójcę Przenaj* świętszą jest znak krzyża świętego.
Żegnając się, prawą ręką dotykamy czoła, piersi, lewego i prawego ramienia mówiąc: W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen.
10.	Skąd znamy życie i naukę Jezusa Chrystusa?
Zycie i naukę Jezusa Chrystusa znamy z Ewange* lij, napisanych z natchnienia Bożego przez ewange* listów: św. Mateusza, św. Marka, św. Łukasza i św. Jana; podobnie jak księgi Starego Zakonu napisane zostały przez Mojżesza i proroków również pod wply* wem natchnienia Bożego.
Za panowania cesarza rzymskiego Augusta narodził się Jezus Chrystus z Maryi Panny w Betlejem, mieście judź* kim, a wychowywał się w Nazarecie, mieście galilejskim. Kiedy P. Jezus miał lat 12, udał się z matką swoją i św. Jó* zefcm do świątyni jerozolimskiej na święta Paschy i pozo* stał tam, odłączywszy się od rodziców. Zapytany, dlaczego to uczynił, odrzekł: »Czyż nie wiedzieliście, że w sprawach Ojca mego — potrzeba, abym był«. Odpowiada więc ze świadomością, godną swego Boskiego posłannictwa.
Kiedy Jezus miał lat 30, przyjął chrzest pokuty z rąk św. Jana (Chrzciciela) w nurtach Jordanu. Dal się wtedy słyszeć glos z nieba: »Oto Syn mój miły, w którymem so* bie upodobał*.
Następnie udał się P. Jezus na puszczę, gdzie był ku* szony od złego ducha, a zwyciężywszy pokusy, rozpoczął publiczny swój urząd głosząc słowo Boże.
16
Spomiędzy uczniów wybra! dwunastu apostołów, nauczał, uzdrawiał, cuda czynił. Kiedy raz przyniesiono prze* deń na łożu kalekę, rzekł mu Jezus: »Odpuszczają ci się grzechy twoje«. Uczeni w piśmie poczytali to za bluz* nierstwo, »bo któż może odpuszczać grzechy, jeno sam Bóg?« Jezus zaś rzekł: »Co jest łatwiej rzec: odpuszczają ci się grzechy twoje, czy też rzec: wstań, weźmij swe łoże i chodź? Byście zaś wiedzieli, że Syn Człowieczy posiada na ziemi moc odpuszczania grzechów, rzekł do sparaliżo* wanego: Rozkazuję ci: wstań, weźmij swe łoże i idź do do* mu twego« (por. Mat. 9, 2-6).
Jezus więc utrzymywał wyraźnie, że mu przysługuje, właściwa samemu Bogu, władza odpuszczania grzechów. Na to przyszedł na świat, aby pomagać ludziom do zbawienia, nic zaś, aby ich w jakikolwiek sposób obciążyć. A że fa* ryzeusze właśnie pod tym względem mieli sumienie nieczy* ste, dlatego z nienawiści ogłosili go wrogiem prawa Bożego, i winnym śmierci. Ci zaś, którzy oczekiwali, że Zbawiciel przywróci ziemskie królestwo, — będąc świadkami, jak on tylko o królestwie Bożym naucza i odpuszczeniu grze* chów mówi, odstąpili od niego, nie uwierzywszy jego po* słannictwu. Ale Piotr św. wyznał (a z nim każdy chrzęści* janin powtarza): »Tyś jest Chrystus, Syn Boga żywego« (por. Mat. 16, 16).
Pan Jezus uspokaja burzę skinieniem ręki, rozmnaża cu* downie chleb, uzdrawia chorych, oczyszcza trędowatych, przywraca wzrok ślepym, wskrzesza córkę Jaira, młodzień* ca z Naim i od 4 dni leżącego w grobie Łazarza. Cuda te, spełniane własną jego mocą, świadczą, że jest Bogiem Wszechmocnym.
O wszechwiedzy Boskiej Chrystusa świadczą jego pro* roctwa, które spełniły się najdokładniej. Przepowiedział zdradę Judasza, zaprzanie się Piotrowe, mękę i zmartwych* wstanie swoje, zburzenie Jerozolimy, rozprószenie się na* rodu wybranego itp. O sobie mówił, że jest Synem czło* wieczym i pasterzem dobrym, ale mówił także, że jest Sy* nem Bożym. Nagradzał tych, którzy mu uwierzyli, jak apo* stołów Piotra i Tomasza, siostrę Łazarza, Martę, setnika, ślepego od urodzenia...
Brzydził się nieskończenie każdym grzechem, nawet kłamstwem, ale litował się nad grzesznymi, i chętnie odpu* szczał grzechy tym, którzy okazywali skruchę.
Wypędzając kupczących ze świątyni tłumaczy Zbawi*
17
ciel, że istota królestwa Bożego polega na miłości Boga i bliźniego, nie na szukaniu zysku.
Kiedy Pan Jezus po ostatniej wieczerzy (Wielki Czwar-tek) został schwytany, Kajfasz rzuca mu otwarcie pytanie: »Poprzysięgam cię przez Boga żywego, abyś nam powieś dział, jeśliś ty jest Chrystus, Syn Boży?« A Jezus mu od-rzeki: »Tyś powiedział... odtąd ujrzycie Syna Człowieczego, siedzącego na prawicy mocy Bożej i przychodzącego w obłokach niebieskich < (por. Mat. 26, 63-64).
Za to rzekome bluźnicrcze wyznanie oskarżono go przed namiestnikiem rzymskim Piłatem, że się królem być mieni, i skazano go na śmierć. Piłat chcial go uwolnić, ale arcykapłani zawołali z oburzeniem: »Jeśli tego wypuścisz, nie jesteś zwolennikiem cesarza®.
Na te słowa Piłat wydał im Jezusa, a w Wielki Piątek ukrzyżowano go na górze Kalwarii. Na krzyżu umicszczo-no napis: I. N. R. I. = lesus Nazarenus, Rcx ludaeo-rum — (Jezus Nazareński, król żydowski).
Trzeciego dnia Pan Jezus zmartwychwstał, kilkakrotnie ukazywał się uczniom swoim i mówił o królestwie Bo-żym. W czterdzieści dni po zmartwychwstaniu Pan Jezus wstąpił do nieba. W dzień Zielonych Świąt uczniowie Je-zusowi otrzymawszy Ducha Sw., poczęli ogłaszać naukę Chrystusa i tegoż dnia trzy tysiące ludzi przyjęło chrzest święty.
Wielu żydów ówczesnych uwierzyło, że P. Jezus jest Bogiem prawdziwym; apostołowie bowiem głosząc naukę o Bóstwie Chrystusowym, powoływali się 1) na świadectwo Boga Ojca, 2) na uroczyste zapewnienia samego Chrystusa i św. Jana Chrzciciela, 3) na cuda, proroctwa i najświętsze życie Zbawiciela. Prawdziwość ich nauki potwierdzały cu-da, towarzyszące tej siejbic Słowa Bożego.
11.	Co to znaczy, że Syn Boży nas odkupił?
Że Syn Boży nas odkupił, to znaczy, że Jezus Chrystus, Bóg»Człowiek ofiarował się na krzyżu — dla zadośćuczynienia za grzechy ludzkie i przez śmierć swą krzyżową odzyskał nam łaskę uświęcającą, skutkiem grzechu utraconą.
12.	Co to jest łaska Boska?
Łaską Boską nazywamy ów dar wewnętrzny, Katechizm dla konwertytów	2
18
nadprzyrodzony, który otrzymujemy od P. Bo* ga dla zasług Jezusa Chrystusa, abyśmy mogli osią* gnąć szczęśliwość wieczną.
13.	lloraką rozróżniamy łaskę Boską?
Rozróżniamy łaskę Boską: posiłkową i uświęcającą.
14.	Co to jest laska posiłkowa?
Łaska posiłkowa (czyli uczynkowa) jest to łaska chwilowa, potrzebna do wykonywania dobrych uczyń* ków i unikania złego.
15.	Co to jest łaska uświęcająca?
Łaska uświęcająca jest to łaska, która daje duszy życie nadprzyrodzone (jako stały dar Boży), dzięki czemu człowiek staje się dzieckiem Bożym.
16.	Przez co otrzymujemy łaskę Bożą?
Łaskę Bożą otrzymujemy przede wszystkim przez sakramenta św. i modlitwę.
17.	Co to jest sakrament?
Sakrament jest to widzialny i skuteczny znak łaski niewidzialnej, który P. Jezus ustanowił dla naszego uświęcenia.
18.	Ile sakramentów ustanowił P. Jezus?
P. Jezus ustanowił siedem sakramentów, mianowi* cie: chrzest, bierzmowanie, Sakrament Ołtarza, poku* ta, ostatnie namaszczenie, kapłaństwo i małżeństwo.
19.	Co to jest chrzest?
Chrzest jest to pierwszy i najpotrzebniejszy sa* krament, który oczyszcza człowieka od grzechu pier* worodnego i wszystkich grzechów, przed chrztem po* pełnionych, jako też odradza go i uświęca w Jezusie na żywot wieczny.
Człowiek dorosły powinien przystąpić do chrztu świadomie i dobrowolnie po należytym pouczeniu
19
i przygotowaniu, nadto powinien wzbudzić żal za grzechy (Dz. Ap. 2, 38, Kodeks prawa kan., kan. 752, § 1, Rytuał rzym. tyt. 1, rozdz. B. 1).
20.	Do czego zobowiązujemy się na chrzcie świę-tym?
Na chrzcie św. zobowiązujemy się:
1.	Wierzyć we wszystko, co Kościół św. naucza.
2.	Zachować wiernie przykazania Boskie i kościel? ne.
3.	Unikać grzechu, jako dzieła szatana.
21.	Czym staje się człowiek przez przyjęcie chrztu?
Przez chrzest staje się ochrzczony przybranym dzieckiem Bożym i członkiem Kościoła Chrystusowe? go, czyli katolickiego (por. kan. 87).
22.	Co to jest Kościół katolicki?
Kościół katolicki jest to zjednoczenie (związek) wszystkich wiernych chrześcijan, którzy wyznają tę samą naukę, przyjmują te same sakramenta, ustano? wionę przez Chrystusa Pana, i uznają biskupa rzym? skiego, czyli papieża, za swą głowę widzialną. (Nie? widzialną głową Kościoła jest Jezus Chrystus).
23.	Jakie są znamiona, po których poznajemy prawdziwy Kościół Chrystusowy?
Prawdziwy Kościół Chrystusowy poznajemy po na? stępujących głównych znamionach, nadanych mu przez Jezusa Chrystusa.
Kościół Chrystusowy jest: 1) jeden, 2) święty, 3) katolicki, czyli powszechny i 4) apostolski.
Jezus Chrystus założył jeden tylko Kościół i tylko ten jeden Kościół jest prawdziwy. Jest nim Kościół katolicki, rzymski, zawierający w sobie obrządek ła? ciński, oraz wiele zatwierdzonych i uznanych obrząd? ków wschodnich.
i 2*
20
24.	Czy kościoły oderwane od Kościoła katolickie* go posiadają znamiona prawdziwego Kościoła Chry= stusowego?
(Odpowiedź na to pytanie rozwiąże konwertycie z źydo? stwa wątpliwość, które wyznanie religijne powinien wy? brać, pragnąc przyjąć wiarę chrześcijańską).
Kościoły oderwane nie posiadają znamion Kościo? ła Chrystusowego, ponieważ:
1.	Nie uznają jednej najwyższej głowy, nadto kos ściół protestancki nie wyznaje nieodmiennie jednej i tej samej nauki, rozpadł się bowiem na przeróżne, wzajemnie zwalczające się, sekty.
2.	Kościół protestancki odrzucając pomiędzy inny? mi naukę o wewnętrznym uświęceniu przez łaskę, o zasłudze na żywot wieczny, o czci Świętych itp. — sam pozbawia się cechy świętości.
3.	Kościoły oderwane od Kościoła katolickiego nie trwają nieprzerwanie od czasów Chrystusa Pana, ko? ściół prawosławny bowiem powstał dopiero w XI w. po Chrystusie, kościół protestancki zaś powstał w XV wieku. Zarówno kościół prawosławny jak protestancki jest raczej kościołem narodowym lub krajowym, albo najwyżej kościołem pewnej rasy tyk ko, nie zaś kościołem powszechnym.
4.	Kościoły oderwane od Kościoła katolickiego nie są apostolskie, ponieważ: 1) nie podają tej samej nauki, jaką głosili apostołowie; 2) przełożeni protez stanckich kościołów nie są prawowitymi następcami apostołów ani też sami za takich się nie uważają; 3) nie udzielają tych samych sakramentów, których udzielali apostołowie.
25.	Co to jest bierzmowanie?
Bierzmowanie jest to sakrament, w którym człowiek ochrzczony, przez włożenie rąk, namaszczę?
21
nie krzyżmem i słowa biskupa, otrzymuje umocnień nie Ducha św., aby wiarę statecznie wyznawał i po* dług niej żył.
26.	Co to jest Najświętszy Sakrament Ołtarza?
Najświętszy Sakrament Ołtarza jest to prawdziwe Ciało i prawdziwa Krew Pana naszego Jezusa Chrystusa pod postaciami chleba i wina. Naj* świętszy Sakrament przechowuje się w ołtarzu (stąd jego nazwa).
27.	Kto jest obecny w Sakramencie Ołtarza?
W Najświętszym Sakramencie Ołtarza jest praw* dziwie i istotnie obecny Pan nasz Jezus Chry* stus z Bóstwem Swym i Człowieczeństwem.
Ukrył się pod postaciami chleba i wina, aby być pokarmem duchowym dusz naszych. Panu Jezusowi w Najśw. Sakramencie należy się cześć Boska.
28.	Co to jest msza św.?
Msza św. jest to nieustająca ofiara Nowego Zakonu, w której Jezus Chrystus pod postaciami chleba i wina ofiaruje się Swemu Ojcu Niebieskiemu w sposób bezkrwawy.
Najważniejsze części mszy św. są: Ofiarowanie, Przeisto* czcnic i Komunia św.
Przepisane w prawie Mojżeszowym krwawe ofiary (ba* ranek wielkanocny, pascha, sądny dzień), były przedobra* żeniem ofiary krzyżowej Chrystusa Pana, msza św. zaś jest bezkrwawym ponowieniem tejże ofiary Zbawiciela. Przy ostatniej wieczerzy, w wigilię swej męki, wziął Jezus chleb w ręce swoje, pobłogosławił i dał uczniom mówiąc: »Bierzcie i jedzcie, to jest Ciało moje« — a wziąwszy kie* lich — dzięki czyniąc, dał im mówiąc: »Pijcie z niego wszy* scy, to jest bowiem Krew moja Nowego Przymierza (za was) i za wielu wylana na odpuszczenie grzechów«. We* dług nauki Kościoła katolickiego na te słowa: »To jest Ciało moje«, »To jest Krew moja«, chleb przeistacza się w Ciało, a wino przeistacza się w Krew Chrystusową przy
22
każdej mszy św. Tymi zaś słowy: »To czyńcie na moją pamiątkę®, udzielił Pan Jezus apostołom i ich następcom władzy przeistaczania chleba i wina w Ciało i Krew swoją.
29.	Co to jest Komunia św.?
Komunia św. jest to pożywanie ciała i krwi Pa* na Jezusa w Najświętszym Sakramencie Ołtarza.
Czwarte przykazanie kościelne nakazuje: Spowiadać się przynajmniej raz w roku z grzechów uczynkowych przed upoważnionym kapłanem, a w czasie wielkanocnym Naj* świętszy Sakrament przyjmować.
30.	Co to jest grzech uczynkowy?
Grzech uczynkowy, czyli osobowy, jest to świado* me i dobrowolne przekroczenie prawa Bożego.
31.	Jakie rodzaje grzechów rozróżniamy?
Są grzechy ciężkie, czyli śmiertelne, oraz grzechy powszednie, czyli lekkie.
32.	Kto popełnia grzech ciężki?
Kto w rzeczy ważnej świadomie i dobrowolnie przekracza przykazanie, ten popełnia grzech ciężki. Grzech taki nazywamy także śmiertelnym, odbiera on bowiem człowiekowi nadprzyrodzone życie (to jest łaskę poświęcającą) i czyni go winnym potępię* nia wiekuistego.
33.	Kto popełnia grzech powszedni?
Kto nie zachowuje przykazania w rzeczy małej, albo kto przekracza przykazanie wprawdzie w rze* czy ważnej, ale niezupełnie świadomie, lub niedobro* wolnie, ten popełnia grzech powszedni.
34.	Co to jest sakrament pokuty?
Pokuta jest to sakrament, w którym kapłan (upo* ważniony do spowiadania), w zastępstwie Boga od* puszcza grzechy po chrzcie popełnione.
23
35.	Ile jest warunków godnego przyjęcia sakramentu pokuty?
Pięć jest warunków godnego przyjęcia sakrament tu pokuty, mianowicie: rachunek sumienia, żal za grzechy, mocne postanowienie poprawy, spowiedź, czyli wyznanie grzechów i zadośćuczynienie. Jeżeli bądź to żal, bądź wyznanie grzechów nie są szczere, rozgrzeszenie nie jest ważne, a spowiedź taka jest świętokradzką. Gdyby kto po takiej spowiedzi od* ważył się przystąpić do Komunii, popełnia nowe świę* tokradztwo.
36.	Kto dał kapłanom władzę odpuszczania grzechów?
Chrystus dał apostołom i ich następcom (tj. bisku* pom i kapłanom) władzę, mocą której mogą grzechy odpuszczać albo rozgrzeszenia odmawiać.
Władza ta przechodzi na kapłanów przez święcenia kapłańskie. Skoro spowiadający się okaże prawdziwą skruchę i szczerą wolę poprawy, spowiednik rozgrze* sza go w imię Boże.
37.	Jakich łask udziela sakrament pokuty?
W sakramencie pokuty otrzymujemy:
1)	odpuszczenie grzechów;
2)	łaskę zupełnego darowania kary wiecznej oraz częściowego odpuszczenia kary doczesnej;
3)	spowiedź przynosi łaskę poświęcającą albo ją pomnaża;
4)	spowiedź pomaga do poprawy życia;
5)	przywraca zasługi na żywot wieczny, utracone przez grzech śmiertelny.
38.	Jak należy robić rachunek sumienia?
Aby dobrze odprawić rachunek sumienia, na* leży przejść w myśli przykazania Boskie i kościelne oraz zastanowić się czyśmy przykazania te przekro*
24
czyli. Podobnie należy przejść w myśli grzechy głów? ne, grzechy cudze tudzież obowiązki stanu. Należy także pod uwagę wziąć te okoliczności, które grzech powszedni czynią ciężkim, a przy grzechach ciężkich zastanowić się nad ich liczbą.
39.	Co należy uczynić po rachunku sumienia?
Po rachunku sumienia należy za grzechy serdecz? nie żałować, postanowić poprawę, złe wyrządzone w miarę możności naprawić, należy dalej wszystkie grzechy na spowiedzi wyznać i pokutę zadaną odpra? wić.
Kto szczerze pragnie z grzechów się poprawić, ten powinien postanowić:
że będzie wystrzegać się wszystkich grzechów;
że będzie unikał okazyj, wiodących do grzechów, przynajmniej śmiertelnych;
że przebaczy urazy i naprawi szkody bliźnim wy? rządzone.
40.	Co powinien uczynić ten, kto znalazłszy się w niebezpieczeństwie życia, nie może się spowiadać, ponieważ nie można przywołać kapłana?
Gdyby kto nie mógł się spowiadać w nagłym nieś bezpieczeństwie życia, powinien wzbudzić tak zw. do? skonały żal za grzechy, czyli akt miłości Bożej. Żal taki musi pochodzić z tej pobudki, że się obraziło P. Boga, najlepszego Ojca, Dobro najwyższe, miłości najgodniejsze. Żal taki gładzi grzechy nawet poza spowiedzią, jesteśmy jednak obowiązani wyznać na? sze grzechy przy najbliższej spowiedzi.
41.	Co fo jest sakrament ostatniego namaszczenia?
Sakrament ostatniego namaszczenia jest to sakrament, w którym chory przez namaszczenie
25
olejem św i modlitwę kapłana otrzymuje łaskę Boską dla duszy i dla ciała.
42.	Kto może przyjąć ostatnie namaszczenie?
Sakrament ostatniego namaszczenia może przyjąć każdy katolik, który przyszedł do używania rozumu, a znajduje się w niebezpieczeństwie śmierci. Sakra? mentu ostatniego namaszczenia można udzielić także choremu nieprzytomnemu, o którym możemy przy? puszczać, że prawdopodobnie prosiłby o ten sakra? ment, gdyby nie był stracił przytomności.
43.	Co to jest sakrament małżeństwa?
Sakrament małżeństwa jest to sakrament, w którym dwoje wolnych chrześcijan, tj. mężczyzna i niewiasta, zawierają nierozerwalny związek i otrzy? mują od Boga łaskę do należytego wypełnienia obo? wiązków tego stanu.
44.	Co ma sądzić o swoim małżeństwie konwertyta z wyznania mojżeszowego?
Jeżeli oboje małżonkowie przyjmują chrzest św., natenczas małżeństwo ich staje się sakramentem nie? rozerwalnym. Jeżeli zaś tylko jeden z małżonków jest ochrzczonym, drugi zaś nie chce przyjąć chrztu św. ani zaniechać niepokojów, trudności i przykrości, czy? nionych osobie ochrzczonej w wyznawaniu wiary ka? tolickiej, natenczas małżeństwo takie może być roz? wiązane, a strona chrześcijańska może zawrzeć no? wy związek małżeński (kan. 1124 i 1126).
Listów rozwodowych, praktykowanych u Izraelitów, Ko? ściół katolicki nic dopuszcza.
Jeżeli konwertyta z wyznania mojżeszowego żyje w mał? żeństwie i następnie przyjmic chrzest św., należy dołożyć starań, aby ślub kościelny odbył się zaraz po chrzcie bez zwłoki. Dla neofity odpada wtedy obowiązek spowiedzi.
26
45.	Co to jest sakrament kapłaństwa?
Chrystus ustanowił osobny stan i urząd kapłański także w Nowym Testamencie. Kapłanom udzielił potrójnej władzy: nauczania wiary, sądzenia i roz? grzeszania w sakramencie pokuty i składania najwyż? szej ofiary przez odprawianie mszy św. Tę potrójną władzę otrzymuje kapłan wraz z potrzebnymi łaska; mi i niezniszczalnym znamieniem wybrania, zwanym charakterem sakramentalnym w sakramencie kapłan? stwa, udzielonym przez biskupa. Najwyższym kapła? nem i biskupem jest Ojciec św., papież rzymski, nie? omylny nauczyciel wiary i obyczajów; jemu poma? gają biskupi a biskupom kapłani.
46.	Które jest najważniejsze przykazanie Boskie Nowego Zakonu?
Pierwsze i najważniejsze przykazanie Bo? skie Nowego Zakonu opiewa: Będziesz miłował Pana, Boga twego, ze wszystkiego serca twego, ze wszystkiej duszy twojej i ze wszystkiej siły twojej, a bliźniego twego, jak siebie samego (Mk. 12, 30).
Te dwa główne przykazania miłości chrześcijań? skiej są dokładniej objaśnione w dziesięciu przyka? zaniach Boskich i pięciu przykazaniach kościelnych.
47.	Kto jest naszym bliźnim?
Każdy bez wyjątku człowiek, przyjaciel czy nieprzyjaciel, jest naszym bliźnim.
48.	Co nakazuje pierwsze przykazanie Boskie?
Pierwsze przykazanie Boskie (»Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną«), nakazuje wierzyć w jednego Boga, w nim nadzieję pokładać, miłować go nade wszystko i oddawać mu cześć należną.
Wiarę, nadzieję i miłość powinien chrześcijanin często ożywiać, wzbudzając akty tychże cnót w ten mniej więcej sposób:
27
»Boże mój, wierzę w Ciebie, boś jest Prawdą odwieczną, która ani sama siebie, ani nas w błąd wprowadzić nie może. Ufam Tobie, boś jest wszechmocny, nieskończenie dobry i miłosierny. Kocham Cię, boś jest Dobro najwyższe, miło* ści najgodniejsze®.
Pierwsze przykazanie Boskie łączy się ściśle z ce* lem naszym ostatecznym. Pan Bóg bowiem stworzył nas, abyśmy go poznawali, czcili, jemu służyli, a to czyniąc, zasłużyli sobie na szczęśliwość wieczną.
Zewnętrznym wyrazem czci Boskiej jest modlitwa. Najdoskonalszą modlitwą, której nauczył nas sam Je* zus Chrystus, jest modlitwa Pańska. Brzmi ona tak: Ojcze nasz, który jesteś w niebie... itd.
49.	Pierwsze przykazanie Boskie potępia nowocze* sne bałwochwalstwo, które zapoznając cel, dla któ* rego jesteśmy stworzeni, upatruje na modłę pogań* ską cokolwiek innego za cel życia (np. zysk ma* terialny).
Zakazuje ono zaciągać się w szeregi bezbożni* ków, wstępować do jakichkolwiek akatolickich sekt religijnych, jak również do towarzystw antyreligij-nych i wolnomularskich, słowem albo czynem stawać po stronie tych, co z lekkim sercem depcą wszelkie obowiązki religijne itp.
Prawo kanoniczne nakazuje stronić od towarzystw taj* nych, podejrzanych, siejących bunt lub potępionych (kan. 684), kanon zaś 2335*ty obciąża klątwą wstępujących do sekty masońskiej tudzież do innych tym podobnych stówa* rzyszeń, które działają przeciw Kościołowi albo prawowi* tej władzy cywilnej.
Ponadto pierwsze przykazanie Boskie zakazuje uczestniczenia w nabożeństwach obcych wyznań (na* wet z powodu uroczystości narodowych). Takie bo* wiem uczestnictwo dowodzi obojętności religijnej, wywołuje zgorszenie oraz oznacza zewnętrznie, że każdą wiarę uznajemy za równie dobrą.
28
Nie jest wprost zakazaną bierna albo czysto zewnętrz, na obecność i udział w pogrzebach, ślubach lub tym po, dobnych uroczystościach akatolików, jeżeli tego wymaga stanowisko urzędowe uczestnika albo obowiązek oddania czci zasłużonym innowiercom, oraz jeżeli nie zagraża nie, bezpieczeństwo zgorszenia lub zepsucia. (Kodeks prawa ko, ścieln., kan. 1258 i 2316).
Pierwsze przykazanie Boskie zakazuje również przysłuchiwania się kazaniom innowierców tudzież wy, kładom przeciwnym wierze, nawet przez radio, za, kazuje czytania książek przeciwnych wierze i morał, ności chrześcijańskiej.
Książki przeciwne wierze lub brudne zakazane są ogól, nyini zasadami lub imiennie tzw. indeksem. Jeżeli ktoś po, trzebuje np. dla nauki czytać książki zakazane, ten winien postarać się o pozwolenie u swego biskupa.
50.	Prócz Pana Boga powinniśmy także czcić świę, tych, a zwłaszcza Najśw. Maryję Pannę.
Cześć świętych, która pobudza do naśladowania ich cnót, nie sprzeciwia się pierwszemu przykazaniu Bożemu, bo świętym nie oddajemy czci Boskiej. Uwielbiając te da, ry, które święci od Boga otrzymali, oddajemy raczej cześć P. Bogu. Podobnie też nie sprzeciwia się czci Boskiej kult obrazów świętych, bo rozumny chrześcijanin nie modli się do obrazów bałwochwalczo, ale cześć swą odnosi do osób, które te obrazy przedstawiają.
51.	Czego zakazuje drugie przykazanie Boskie?
Drugie przykazanie Boskie (»Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremno®) zakazuje wszelkiej zniewagi imienia Boskiego, jak blużnierstw, przekleństw, niedotrzymania ślubu, krzywoprzysię, stwa itp.
52.	Co nakazuje trzecie przykazanie Boskie?
Trzecie przykazanie Boskie nakazuje dzień święty święcić.
Drugie przykazanie kościelne wyjaśnia, że święcenie dnia świętego polega na obowiązku słuchania mszy św.
29
i wstrzymania się od ciężkiej pracy służebnej. To przyka* zanie kościelne obowiązane są zachować nawet dzieci, które ukończyły siódmy rok życia.
Zamiast soboty — chrześcijanie święcą niedziele, aby uczcić pamiątkę Zmartwychwstania Pańskiego i Zesłania Ducha Świętego, które wydarzyły się w niedzielę.
Kościół katolicki wymaga osobistej obecności na mszy św. — Kto by przeto słuchał mszy św. przez radio, ten nie czyni zadość obowiązkowi święcenia niedzieli lub święta. Od słuchania mszy św. uwalnia choroba lub inna ważna przyczyna.
53.	Które święta są nakazane?
Oprócz niedziel nakazane są następujące święta:
Boże Narodzenie (25 grudnia), uroczystość Najśw. Imienia Jezus, czyli Nowy Rok, Trzech Króli (6sty* cznia), Wielkanoc, czyli Zmartwychwstanie Pana Je* zusa, Wniebowstąpienie (w 40 dni po Wielkanocy), Zielone Święta, czyli Zesłanie Ducha Św. (10 dni po Wniebowstąpieniu), uroczystość Trójcy Najśw., Boże Ciało, Niepokalane Poczęcie Najśw. Maryi Panny (8 grudnia), Wniebowzięcie N. Maryi P. (15 sierp* nia), Św. Apostołów Piotra i Pawła (29 czerwca) i Wszystkich Świętych (1 listopada).
Wierni obowiązani są w te dni wysłuchać mszy św. i wstrzymać się od robót służebnych.
Wielkanoc, uroczystość Zesłania Ducha Sw. i uroczy* stość Trójcy Najśw. przypadają zawsze w niedzielę. Wnie* bowstąpienie i Boże Ciało we czwartek.
Niepokalane Poczęcie jest to uroczystość wprowadzona ku uczczeniu tej tajemnicy wiary chrześcijańskiej, że Najśw. Maryja Panna, jako Matka Syna Bożego, Jezusa Chrystusa, od pierwszej chwili poczęcia swego wolna była od zmazy grzechu pierworodnego.
54.	Co nakazuje czwarte przykazanie Boskie?
Czwarte przykazanie Boskie (»Czcij ojca twego i matkę twoją«), nakazuje rodziców szanować, miłować i słuchać. Te same obowiązki mamy wzglę*
30
dem przełożonych tudzież względem zwierzch* ności duchownej i świeckiej.
Czwarte przykazanie Boskie nakazuje zatem: 1) zacho* wywać przykazania kościelne, rozporządzenia i przepisy Kościoła, a zakazuje wstępować do stowarzyszeń Kościom łowi wrogich, które 1) sprzysięgają się przeciwko władzy duchownej lub świeckiej (jakimi są zwykle związki komu* nistyczne), 2) których członkowie zobowiązują się zachować w ścisłej tajemnicy wszystko to, co się w tych stowarzy* szeniach dzieje. Czwarte przykazanie Boskie nakazuje: 2) miłować ojczyznę i wykonywać wszystkie względem niej powinności, jak: płacić daniny, wypełniać rozkazy prawo* witej władzy państwowej, brać udział w glosowaniu w cza* sie wyborów itp.
55.	Czego zakazuje piąte przykazanie Boskie?
Piąte przykazanie Boskie (»Nie zabijaj«) żaka* zuje szkodzić sobie lub bliźniemu na ciele i du* szy. W szczególności przykazanie to zakazuje po* między innymi samobójstwa, narażania swego życia bez potrzeby na niebezpieczeństwo, zakazuje wszel* kiego okrucieństwa i sprawiania drugim zgryzoty.
56.	Kto szkodzi bliźniemu na duszy?
Na duszy szkodzi bliźniemu ten, kto daje zgor* sz cnie, to jest, kto słowem lub uczynkiem prowadzi lub nakłania do grzechu.
57.	Czego zakazuje szóste przykazanie Boskie?
Szóste przykazanie Boskie (»Nie cudzołóż«) za* kazuje wszystkiego, co obraża czystość i wsty* dliwość, oraz co prowadzi do grzechu nieczy* stości.
Prócz uczynków bezwstydnych grzeszne są nieskromne rozmowy, żarty, piosenki, nieskromne spojrzenia, przypa* trywanie się nieskromnym obrazom, czytanie książek tre* ści bezwstydnej, nieprzyzwoite ubiory, tańce, widowiska, nieprzyzwoite przedstawienia teatralne i kinematograficzne.
31
58.	Czego zakazuje siódme przykazanie Boskie?
Siódme przykazanie Boskie (»Nie kradnij«) za» kazuje szkodzić bliźniemu na majątku.
Szkodę na majątku wyrządza się kradzieżą, rabunkiem, lichwą, oszukiwaniem i niesprawiedliwym zatrzymywaniem cudzego mienia, dobrowolnym niszczeniem lub psuciem cu» dzych rzeczy, choćby się nic odnosiło żadnej korzyści ma; terialncj.
Przeciwko temu przykazaniu wykracza także, kto zło* dziejowi w jakikolwiek sposób pomaga, kto skradzione rze* czy kupuje lub przechowuje, kto sługom lub robotnikom odmawia sprawiedliwej zapłaty, kto przykre położenie bliź* niego wyzyskuje, odnosząc stąd niesprawiedliwe korzyści, kto nie płaci długów lub innych zobowiązań nie wypełnia. Nauka komunistów sprzeciwia się siódmemu przykazać niu Boskiemu, które własność prywatną otacza ochroną.
59.	Do czego obowiązany jest ten, kto w jakikol* wiel sposób z własnej winy wyrządził błiźniemu szkodę na majątku?
Kto z własnej winy wyrządził bliźniemu szkodę, czy to na duszy, na zdrowiu, na czci lub na majątku, ten powinien tę szkodę w miarę możności jak naj* rychlej wynagrodzić. Jeżeli nie można tego za* raz uczynić, należy to wykonać częściowo.
60.	Czego zakazuje ósme przykazanie Boskie?
Ósme przykazanie Boskie zakazuje fałszywego świadectwa, kłamstwa, obłudy oraz każdego grze? chu, który wyrządza szkodę czci i dobrej sła* wie bliźniego.
Dobrej sławie bliźniego szkodzą: płoche podejrzenia, obmowa, plotkarstwo, oszczerstwa, obelgi itp. Gdyby kto — mówiąc całą prawdę, miał obrazić bliźniego — powinien zamilczeć albo wyrazić się wymijająco, chyba że duchowny pożytek innych osób mówić by nakazywał.
61.	Czego zakazuje dziewiąte przykazanie Boskie?
Dziewiąte przykazanie Boskie (»Nie pożądaj żony
32
bliźniego twego«) zakazuje dobrowolnych myśli, pragnień i pożądań nieczystych.
62.	Czego zakazuje dziesiąte przykazanie Boskie?
Dziesiąte przykazanie Boskie (»Nie pożądaj żad* nej rzeczy, która jego jest«) zakazuje grzesznego pożądania cudzej własności.
Wszyscy, którzy pragną odebrać drugim w sposób nieś sprawiedliwy ich własność prywatną, żyją w stanie grzechu śmiertelnego.
63.	Jaka jest nauka Kościoła katolickiego co do na= grody i kary wiecznej?
Kościół katolicki uczy, że nagrody wiecznej w niebie dostąpią te dusze, które schodząc z te* go świata, wolne są od grzechu ciężkiego, a odpoku* towaly dawniej popełnione.
Zyć w stanie laski Boskiej, a na śmierć przygotować się przez przyjęcie sakramentów, to dla chrześcijan obowiązek najważniejszy.
Tylko ci tracą prawo do wiecznego szczęścia w niebie, którzy w grzechu śmiertelnym schodzą z tego świata. Du* sze zaś zmarłych obciążone grzechami powszednimi (jak i te dusze, które nie odpokutowały jeszcze na ziemi za grzechy), muszą oczyszczać się w mękach czyśćcowych. Wierni żyjący na ziemi, święci w niebie i dusze w czyśćcu cierpiące, są członkami Kościoła Chrystusowego i tworzą tzw. »Swiętych obcowanie«.
Do świętych w niebie modlimy się, aby uprosić ich orę* downictwo, za dusze w czyśćcu cierpiące zaś modlimy się, aby przynieść im ochłodę i ulgę.
Przy końcu świata Chrystus Pan przyjdzie po raz wtóry na sąd ostateczny (czyli powszechny), a wtedy umarli zmartwychwstaną, aby i ciała ich otrzymały nagrodę wie* czną lub karę, i będą żyć wiecznie.
64.	Czy ta prawda zawiera się także w nauce moj-żeszowego wyznania?
Tak jest, ten artykuł wiary zawiera się także w nas uce mojżeszowego wyznania, jak to wskazują po*
33
niżej przytoczone ustępy z Ksiąg Starego Testas mentu.
»Wiem..., że Odkupiciel mój żyje, a w dzień ostas teczny powstanę z ziemi. I zaś obleczon będę w skórę moją, i w ciele moim oglądać będę Boga mego, którego ujś rzec mam ja sam i oczy moje oglądać będą, a nie kto in« ny. Schowana jest ta nadzieja moja w zanadrzu moim« (Job 19, 25-27).
»A mnodzy z tych, którzy śpią w prochu ziemi, ocucą sie; jedni do żywota wiecznego, a drudzy na hańbę...« (Dan. 12, 2).
65.	Gdzie jest krótko zebrane to, tv co chrześcijanin katolik wierzyć powinien?
To, w co chrześcijanin katolik wierzyć powinien, jest krótko zebrane w Składzie Apostolskim.
Wierzę w Boga Ojca Wszechmogącego, Stworzyciela nieś ba i ziemi — i w Jezusa Chrystusa, Syna Jego jedynego, Pana naszego, — który się począł z Ducha Świętego, nas rodził się z Maryi Panny, — umęczon pod Ponckim Piłaś tern, ukrzyżowan, umarł i pogrzebion, — zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał, — wstąpił na niebiosa, sies dzi na prawicy Boga Ojca Wszechmogącego, — stamtad przyjdzie sądzić żywych i umarłych. — Wierzę w Ducha Świętego, — święty Kościół powszechny, Świętych Obcos wanie, — grzechów odpuszczenie, — ciała zmartwychwstas nie, — żywot wieczny. Amen.
Ponadto wierzyć należy w to wszystko, co Kościół katos licki — w rzeczach wiary i obyczajów nieomylny — do wierzenia podaje.
Uparte zaprzeczanie artykułów wiary, jak również nauki przez Kościół przyjętej, jest herezją, która pociaga za sobą wykluczenie z Kościoła katolickiego, tj. klątwę (Kodeks pras wa kościeln. kan. 2314).
UWAGI
Kto przyszedłszy do używania rozumu, pragnie być ochrzczonym, powinien 1) zapoznać się z główs nymi prawdami wiary i moralności chrześcijańskiej;
Katechizm dla konwerlytów	8
34
2) przed obrzędem chrztu św. wzbudzić w sobie żal serdeczny za wszystkie, do tej chwili popełnione grzechy z postanowieniem, aby ich więcej nie popeł* niać; 3) złożyć przyrzeczenie, wymagane przy chrzcie świętym.
Konwertytom z wyznania mojżeszowego udziela się chrztu według formy przepisanej dla chrztu dorosłych. Kas non 744 kodeksu poleca uprzednio donieść biskupowi die* cezji, w której konwertyta mieszka, o każdym wypadku chrztu dorosłych.
Neofita powinien przyswoić sobie ducha ewangelii Chrystusowej, który można łatwo poznać z rad ewangelicznych, z nauk zawartych w kazaniu na gó* rze (Mat. 5-7; Łuk. 6, 17-49 itp.).
W tym też celu powinien neofita uczestniczyć w urządzanych tu i ówdzie rekolekcjach i konferen* cjach religijnych. Powinien też przystąpić do sakra* mentu bierzmowania.
Wybitny udział neofity w akcji charytatywnej i społecznej oraz współpraca w stowarzyszeniach i organizacjach katolickich najlepiej odeprze zarzut, jakoby konwertyci z żydostwa nierychło pozbywali się wad semitom właściwych.
Aby nie ulegać wpływom otoczenia, powinien ne* ofita zerwać wszystkie węzły, jakie go łączyły z daw* nymi współwyznawcami, jeśli tego potrzeba, z krew* nymi, pamiętając na słowa Chrystusa: »Kto miłuje ojca albo matkę więcej niż mnie, nie jest mnie go* dzien« (Mat 10, 37). »Wszelki, kto by opuścił dom, albo braci, albo siostry, albo ojca, albo matkę, albo żonę, albo syny, albo rolę dla imienia mego, tyle* kroć weźmie i żywot wieczny odzierży« (Mat. 19, 29).
Pragnąc wytrwać we wierze, powinien neofita wznieść się ponad względy ludzkie i ponad zaciekły
35
upór ziomków swoich, odrzucających historyczny fakt przyjścia Mesjasza, który tyle innych wyznań religijnych zgodnie przyjmuje.
»Jeśli twa ręka wiedzie cię do grzechu, albo oko, —... lepiej ci będzie — z jedną ręką... lub jednookim wejść do żywota, aniżeli obie ręce... oba oczy mając... być wrzuconym do piekła® (zob. Mat. 5, 30, 18, 8; Mar. 9, 42-48).
3*
CZĘŚĆ DRUGA
A. Dla konwertytów z wyznania ewangelickiego
1.	Które prawdy wiary katolickiej przyjmuje ewan* gelickie wyznanie?
Ewangelickie wyznanie przyjmuje następujące ar= tykuły wiary katolickiej:
a)	że jest jeden Bóg;
b)	że są trzy Osoby Boskie: Bóg Ojciec, Syn Bo»
ży i Duch Święty;
c)	że druga Osoba Boska stała się człowiekiem, aby nas przez śmierć krzyżową odkupić i wiecznie zbawić;
d)	że Jezus Chrystus założył Kościół, do którego wstęp otwiera chrzest święty;
e)	że chrzest jest sakramentem odrodzenia z wody i Ducha Świętego.
2.	Jakie są najważniejsze różnice w nauce wiary pomiędzy wyznaniem ewangelickim i katolickim?
Najważniejsze różnice w nauce wiary pomiędzy
obu wymienionymi wyznaniami są:
a)	Kościół ewangelicki uczy, że jedynym źródłem * objawienia Boskiego jest Pismo św., a według nauki Kościoła katolickiego źródłami Objawienia Bos żego są Pismo św. i tradycja (ustne podanie).
b)	Kościół ewangelicki uczy, że Pismo św. może każdy dowolnie sobie tłumaczyć. Według katolickiej nauki jedynie Kościołowi przysługuje prawo
f
37
rozstrzygania o autentycznym rozumieniu Pi* sma św.
c)	Kościół katolicki uczy, że sama wiara nie wy* starcza do zbawienia, do usprawiedliwienia bo* wiem potrzeba wiary i dobrych uczynków. (»Jak ciało bez ducha jest martwe, tak i wiara bez uczynków jest martwa« (Jak. 2, 26; Mat. 19, 17; 1 Kor. 13, 1-13; Mat. 7, 21; Gal. 5, 6; Rzym. 2, 6-10; Job 34, 11). Protestanci zaś uczą, że można być zba* wionym przez samą wiarę, chociaż już w tak zw. wy* znaniu augsburgskim to słowo »sama« opuszczają.
d)	Według nauki kościoła ewangelickiego dwa są sakramenta, tj. chrzest i Sakrament Ołtarza.
Kościół katolicki zalicza nadto do sakramen* tów św.: bierzmowanie, pokutę, ostatnie nama* szczenię, kapłaństwo i małżeństwo. Poza tym Kościół katolicki uczy, że msza św. jest istotną i prawdziwą ofiarą zadośćuczynną za żywych i umarłych i że Je* zus Chrystus jest rzeczywiście obecny pod posta* ciami chleba i wina, tak długo, jak długo trwają po* stacie chleba i wina. Ewangelicy przyjmują obec* ność Chrystusa wyłącznie w chwili przyjmowania Ko* munii; obecność tę rozumieją tylko raczej jako sym* boi, a nie jako obecność rzeczywistą i stałą.
e)	Kościół ewangelicki zalicza do rzeczy ostatecz* nych: niebo i piekło, — według nauki Kościoła ka* tolickiego jest nadto czyściec, wierni zaś mogą (wstawiennictwem swoim) ulgę przynieść duszom czyśćcowym.
f)	Według katolickiej religii Jezus Chrystus ustanowił Piotra św. głową Kościoła; na* stępcą jego jest biskup rzymski, czyli papież, któremu przysługuje najwyższa władza nad wszystkimi wier* nymi, on też posiada władzę nieomylnego nauczania w rzeczach wiary i obyczajów.
38
Kościół ewangelicki tę naukę odrzuca.
(Różnice w nauce o łasce, o poszczególnych sakramentach, o grzechu pierworodnym, o przeznaczeniu do chwały, o czci Najśw. Maryi Panny i Świętych omówione są po* niżej).
3.	Co to jest tradycja?
Przez tradycję rozumiemy od Boga objawioną na* ukę apostolską, która wprawdzie nie zawiera się w Piśmie św., ale ją Kościół katolicki stale jako taką uznaje.
Nie wszystkie nauki apostolskie zawierają się w Pi* śmie św., owszem co do nauk, tyczących się obrzędów, to w czasie prześladowania z konieczności utrzymywano je w tajemnicy, te więc nauki nie mogły nawet znajdować się w Piśmie św. Jezus Chrystus zalecił ustne nauczanie w słowach: »Idąc... nauczajcie wszystkie narody« (Mat. 28, 19; Mk. 16, 15), ale nie polecił nauk spisywać.
W dniu Zielonych Świątek wiara chrześcijańska rozsze* rzyła się rychło nie drogą pisma, ale przez ustne naucza* nie (por. Dz. Ap. 2, 4, 1-5, 42).
Paweł św. powołuje się na tradycję w liście do Tcsalo* niczan: »Przeto bracia! stójcie, a trzymajcie się podania, którycheście się nauczyli, czy to przez mowę, czy przez nasz list« (2 Tes. 2, 14).
Ojcowie Kościoła powołują się często na tradycję, jako źródło wiary św.: a do źródeł wiary zaliczamy tak nauki w pismach zawarte, jak żywym słowem udzielone. W owym czasie nie mogło być nawet mowy o Piśmie św. (w ścisłym tego słowa znaczeniu), bo o tym także tylko z tradycji wiedzieć możemy, które pisma uważać należy za pocho* dzące z natchnienia Bożego. Apostolską zaś tradycją to tylko można nazwać, co Kościół katolicki zawsze i wszę* dzie za taką uznawał. Konwertyta zatem z wyznania ewan* gclickiego powinien przyjąć tradycję i to apostolską trądy* cję Kościoła katolickiego.
4.	Jakie są źródła katolickiej tradycji?
Do źródeł tradycji zalicza nauka katolicka: 1. ustne nauczanie Kościoła, jego święte zwyczaje, obrzędy i zabytki, 2. kościelne symbole wiary,
39
3. orzeczenia papieży i soborów kościelnych, 4. pisma Ojców Kościoła.
5.	Kto ma prawo rozstrzygać o autentycznym rozumieniu Pisma św.?
Pismo św. zawiera zbyt głębokie prawdy i tajemnice, aby każdy mógł dowolnie rozstrzygać o ich autentycznym rozumieniu.
Pismo św. należy tłumaczyć z uwzględnieniem tradycji i w duchu objaśnień Kościoła i Ojców św. Koniecznym więc jest pewien stały urząd nauczyciel* ski, mający prawo autentycznie wyjaśniać Pismo św., podobnie, jak według Dziejów Apostolskich potrze* ba było, słudze królowej etiopskiej, aby diakon Fi* lip objaśnił ustęp z proroka Izajasza. Podobna wła* dza kościelna konieczna jest i dzisiaj z uwagi na tak pożądaną pod tym względem jednolitość.
Dlatego konwertyta z wyznania ewangelickiego po* winien przyjąć Pismo św. w tym rozumieniu, które powagą swoją zatwierdził Kościół katolicki. Jedynie bowiem Kościołowi przysługuje prawo orzekania o autentycznym rozumieniu Pisma św.
6.	Co to jest Kościół?
Według wyznania ewangelickiego, Kościół jest to zgromadzenie wszystkich wiernych chrześcijan, w któ* rym Duch św. ludzi oświeca, uświęca i utrzymuje w prawdziwej wierze.
Ale opierając się na ewangelii nie można pominąć tej zasadniczej nauki, że Jezus Chrystus ustanowił Piotra św. głową założonego przez się Kościoła tymi słowy:
»Ty jesteś opoką i na tej opoce zbuduję Kościół mój, a bramy piekielne nie zwyciężą go. Tobie dam klucze królestwa niebieskiego. Cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związane i w niebiesiech, a cokolwiek
40
rozwiążesz na ziemi, będzie rozwiązane i w niebie* siech« (Mat. 16, 18-20).
Tc słowa świadczą wyraźnie o udzielonej Piotrowi nas czelnej władzy, która musiała przejść także na jego nas stępców. Następcą zaś Piotra św. jest biskup rzymski, czyli papież.
Mówi dalej Zbawiciel: (Łuk. 22, 31) »Szymonie, Szymonie! Oto szatan pożądał, aby was przesiać jako pszenicę. Ale ja prosiłem za tobą, aby nie ustała wias ra twoja, ty zaś... nawróciwszy się, utwierdzaj braci twoich«.
Ojcowie Kościoła nauczają, że w tych słowach Chrys stus dał Piotrowi św. i jego następcom władzę naus czania i przywilej nieomylności w rzeczach wiary i obyczajów.
Konwertyta z wyznania ewangelickiego powinien więc uznać jeden, święty, katolicki i apostolski Kos ściół rzymski, jako matkę i nauczycielkę wszystkich kościołów, a papieża rzymskiego, jako głowę Kościoła i następcę Piotra św. Nadto powinien uznać, że pas pieżowi, nieomylnemu w rzeczach wiary i obyczajów, należy się pewna uległość i posłuszeństwo.
7.	Jakie są znamiona, po których można poznać prawdziwy Kościół Chrystusowy?
Kościół Chrystusowy poznajemy po następujących znamionach: Kościół Chrystusowy jest jeden, święs ty, katolicki, czyli powszechny i apostolski.
Kościół protestancki nie posiada tych znamion:
I.	Nie uznaje bowiem najwyższej głowy widzialnej i nie wyznaje nieodmiennie jednej i tej samej naus ki, — rozpadł się przecież z biegiem czasu na przes różne, wzajemnie zwalczające się sekty.
II.	Kościół protestancki odrzucając (pomiędzy ins nymi) naukę o wewnętrznym uświęceniu przez łaskę,
41
o zasłudze na żywot wieczny itp. — pozbawia się sam cechy świętości.
III.	Kościół protestancki nie trwa nieprzerwanie od czasów Chrystusa Pana, powstał bowiem dopiero w XVI wieku.
IV.	Kościół protestancki:
a)	nie podaje tej samej nauki, jaką głosili apo« stołowie;
b)	nie udziela tych samych sakramentów, któ« rych udzielali apostołowie;
c)	przełożeni protestanckich kościołów nie są prawowitymi następcami apostołów ani też sami za takich się nie uważają.
Znamion tych nie posiadają również inne wyznania, które odpadły od jedności Kościoła katolickiego.
8.	Jakie są główne różnice pomiędzy obu wyzna* niami (ewangelickim i katolickim) w nauce o łasce Boskiej?
a)	Według protestantów łaska Boska grzechu nie gładzi, ale go okrywa zewnętrznie jakoby płaszczem zasług Chrystusowych. Natomiast według nauki Ko== ścioła katolickiego łaska usprawiedliwiająca nie tyb ko grzech rzeczywiście gładzi, ale odradza grzesznika i wewnętrznie uświęca (Tyt. 3, 3; Rzym. 3, 24; II. Piotr 4).
Sama zewnętrzna sprawiedliwość (dla oka ludzkiego ab bo dla poklasku u świata) nie ma żadnej wartości.
b)	Odmiennie od protestantów uczy Kościół kato* licki, że łaska Boska — nawet skuteczna — nie zmuś sza do dobrych uczynków ani nie odbiera wolnej woli (Kor. 15, 10; I. Kor. 3, 8; Ekl. 31, 10).
c)	Kościół katolicki uczy, że łaskę Boską można utracić nie tylko przez brak wiary (jak błędnie utrzyj
42
mują protestanci), ale można ją utracić przez każdy grzech ciężki (I. Kor. 6, 9; Ezech. 18, 24).
d)	Kościół katolicki uczy, że nie jest rzeczą nieś możliwą przy pomocy łaski Boskiej zacho* wać wszystkie przykazania Boskie.
e)	Kościół katolicki uczy, że sprawiedliwi mogą przez dobre uczynki wysłużyć sobie dalsze ła* ski Boskie za życia, a żywot wieczny po śmierci, co protestanci odrzucają.
Te potępione przez Kościół katolicki nauki protestantów wykluczałyby konsekwentnie wszelki postęp duchowy i wszelkie dążenie do świętości.
9.	Co to są sakramenta św.?
Sakramenta św. są to widzialne i skuteczne znaki laski Boskiej niewidzialnej, które P. Jezus ustanowił dla naszego uświęcenia.
Według ewangelickiej religii sakramenta są tyl* ko symbolami łaski. Według religii katolickiej sakra* menta św. nie tylko łaskę oznaczają, ale rzeczywiście i istotnie łaskę Boską przynoszą, t. j. są nie tylko za* kladnikami łaski Boskiej, ale jej narzędziami.
Ponadto Kościół katolicki uczy, że w Nowym Za* konie siedm jest sakramentów, które Jezus Chrystus ustanowił, to jest: chrzest, bierzmowanie, Ciało i Krew Pańska, pokuta, ostatnie namaszczenie, kapłaństwo i małżeństwo.
Nie wszystkie sakramenta są każdemu człowieko* wi równie niezbędne do zbawienia. Sakrament chrztu, bierzmowania i kapłaństwa można raz tylko w życiu przyjąć pod grozą świętokradztwa.
Kościół katolicki żąda zachowania obrzędów prze* pisanych przy uroczystej posłudze sakramentów i za* lecą t. zw. sakramentalia, jak np. święcenie wo* dy, popiołu, palm, gromnic itp. (Kościół protestancki sakramentalia odrzuca).
43
10.	Co to jest chrzest św.?
Według katolickiej nauki religii chrzest św. jest to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który przez polanie wodą i przepisane słowa oczyszcza człowieka z grzechu pierworodnego i innych grze* chów, przed chrztem popełnionych, oraz odradza go i uświęca na żywot wieczny.
Dorośli powinni przystępować do chrztu świado* mie i dobrowolnie, po należytym pouczeniu i przy* gotowaniu, powinni nadto wzbudzić żal za grzechy (kan. 752) i złożyć wyznanie wiary.
Odmiennie od nauki baptystów — Kościół ka* tolicki nakazuje chrzcić dzieci — zaraz po urodzeniu. Chrzest oczyszcza z grzechu Adama. Tej łaski nie godzi się pozbawić nieletnich dzieci (1. Tym. 2, 4; 1. Tym. 4, 10; Rzym. 5, 18; Mat. 18, 11). »Nie chce Ojciec wasz, który jest w niebiesiech, aby zginął je* den z tych małych« (Mat. 18, 14). Nie można za* przecząc ważności chrztu nieletnich dzieci, który przez 16 wieków powszechnie bez żadnego wyjątku uznawano jako ważny sakrament.
11.	Jaka jest forma chrztu św.?
Polewając wodą głowę przystępującego do chrztu św., wymawia się słowa: N. N. (np. Teofilu) ja cie* bie chrzczę w imię Ojca i Syna i Ducha świętego.
12.	Czy konwertytów z wyznania ewangelickiego chrzci się ponownie?
Należy sumiennie zbadać czy duchowni ewange* liccy (lub w ogóle duchowni innego wyznania) zmie* niają materię lub formę chrztu w tej miejscowości, w której konwertyta chrzest otrzymał, np. czy uży* wają do chrztu wody, a nie perfum, czy nie chrzczą w imię Trójcy Przenajśw. bez wymieniania Osób Bo* skich lub tp.
44
I.	Jeżeli się okaże, że chrztu zupełnie nie udzielo* no albo że w tych okolicach innowiercy chrzczą nieś ważnie, należy konwertytę ochrzcić bezwarunkowo, a wtedy nie odbiera się osobno wyznania wiary; kon* wertyta podówczas nie odprawia spowiedzi z prze* szłego życia, wszystkie bowiem grzechy gładzi sakra* ment chrztu św. (Zbędne jest także w tym wypadku wyrzeczenie się herezji i uwolnienie od klątwy, której podlegają heretycy).
II.	Jeżeli jednak pomimo badań nie udało się usta* lić, że chrzest był na pewno ważny, wtedy należy ten sakrament powtórzyć warunkowo (conditionate et se* creto, — Kongr. Inkw. z 20 listopada 1878). W tym wypadku konwertyta a) składa najpierw wyzna* nie wiary, następnie b) otrzymuje chrzest warun* kowy według formy przepisanej dla chrztu doro* slych, po czym c) następuje spowiedź, rozgrzeszenie warunkowe.
III.	Jeżeli wreszcie okaże się, że chrzest był ważny, konwertyta składa tylko wyznanie wiary, po którym następuje spowiedź, rozgrzeszenie od cenzury i Ko* munia św.
Należy zawczasu w Ordynariacie wyjednać władzę roz* grzeszenia od herezji dla spowiednika, którego konwertyta dowolnie obiera.
13.	Co to jest bierzmowanie?
Według nauki katolickiej bierzmowanie jest to sakrament, w którym człowiek ochrzczony, przez włożenie rąk, namaszczenie krzyżmem i słowa bi* skupa otrzymuje łaskę poświęcającą, aby wiarę swą mężnie wyznawał i podług niej żył.
Naszemu bierzmowaniu odpowiada ewangelicka konfir* macja, to jest odnowienie przyrzeczenia uczynionego na chrzcie św.
Ale protestanci nie uważają swojej konfirmacji za odrębny sakrament. Inaczej uczy o tym Pismo św.: »Apostołowie,
45
(którzy byli w Jerozolimie), usłyszawszy, iż Samaria przy* jęta Słowo Boże, posłali do nich Piotra i Jana. Którzy gdy przyszli, modlili się za nich, aby wzięli Ducha Sw., albo* wiem jeszcze nie przyszedł na żadnego z nich, — ale tylko ochrzczeni byli w Imię Pana Jezusa; tedy wkładali na nich ręce, a oni otrzymywali Ducha Sw.« (Dzieje Ap. 8, 14. 17).
Z faktu, że już w czasach apostolskich uznano potrzebę, aby Samarytanie poddali się temu obrzędowi, mimo że już byli ochrzczeni, wnosić należy, iż bierzmowanie przynosi osobną łaskę Ducha Sw. i jest odrębnym od chrztu sakramentem.
Konwertyta tedy powracając na łono Kościoła katolic* kiego, powinien przystąpić do sakramentu bierzmowania we» dług obrządku Kościoła katolickiego.
14.	Jaka jest nauka Kościoła katolickiego o Najśw. Sakramencie Ołtarza?
Według katolickiej nauki religii w N. Sakramencie Ołtarza jest prawdziwie, rzeczywiście i istotnie obe* cny Jezus Chrystus pod postaciami chleba i wina na pokarm duchowy dusz naszych. — W Najśw. Sakra* mencie Ołtarza należy się P. Jezusowi cześć Boska.
Według ewangelickiej nauki, istota chleba i wina pozo* siaje niezmieniona po błogosławieństwie (odpowiadającym naszej konsekracji), jednak łączy się z Ciałem i Krwią Chry* stusową (według ewangelików) tylko w chwili Komunii. — Natomiast według katolickiej religii na słowa Chrystusowe: »To jest Ciało moje; to jest Krew moja« — cała istota chleba i wina przemienia się w Ciało i Krew Chrystusową, a pozostają same postacie chleba i wina. P. Jezus jest tak długo obecny pod postaciami (chleba i wina), jak długo po* stacie nie ulegną zniszczeniu. Przeistoczenie ponawia się przy każdej mszy św.
15.	Co to jest msza św.?
Msza św. jest to wiekuista ofiara Nowego Żako* nu, w której Jezus Chrystus ofiaruje się Bogu Ojcu pod postaciami chleba i wina w sposób bezkrwawy.
Msza św. jest bezkrwawym ponowieniem ofiary krzyżowej Jezusa Chrystusa. Słuchając mszy św. uczestniczymy w za* sługach ofiary krzyżowej Zbawiciela. Aby nas pobudzić do
46
uczestniczenia w przeobfitych zasługach męki i śmierci Pana Jezusa, Kościół nakazuje w niedziele i święta mszy św. siu* chać.
Pan Jezus jest obecny w ofierze mszy św. począwszy od przeistoczenia, nie zaś tylko podczas Komunii św. (jak bied* nie utrzymują protestanci)-
16.	Co to jest Komunia święta?
Komunia św. jest to pożywanie Ciała i Krwi P. Jezusa w Najświętszym Sakramencie.
17.	Jakie są owoce Komunii św.?
Komunia św. gładzi grzechy powszednie, chroni od śmiertelnych, pomnaża łaskę poświęcającą, osłabia złe skłonności, wzmacnia miłość ku Bogu, łączy najści* ślej z Jezusem Chrystusem. To wszystko pobudza, aby jak najczęściej przystępować do Stołu Bożego.
18.	Jaka jest nauka Kościoła katolickiego co do Ko= munii św. pod dwoma postaciami?
Kościół katolicki uczy, że Jezus Chrystus jest praw* dziwie i istotnie obecny także pod jedną postacią. (Za czasów pierwszych chrześcijan chorym i więź* niom np. podawano Komunię św. tylko pod jedną postacią). — Komunia pod obu postaciami nie jest niezbędnie konieczną, dlatego w kościele rzymsko* katolickim rozdziela się Komunię tylko pod postacią chleba, a to częścią z powodu niebezpieczeństwa roz* lania Krwi Przenajświętszej, częścią ze względu zdro* wotności publicznej.
19.	Kto z wyznania ewangelickiego zamierza po* wrócić na łono Kościoła katolickiego, powinien przy* jąć:
a)	że w Najświętszym Sakramencie Ołtarza jest rzeczywiście, prawdziwie i istotnie obecne Ciało i Krew Pana naszego Jezusa Chrystusa wraz z du< szą, Bóstwem i Człowieczeństwem;
47
b)	że Jezus Chrystus jest obecny całkowicie i nie* podzielnic także pod jedną postacią; Komunia prze* to pod jedną postacią nie zmienia w niczym istoty Sakramentu;
c)	że msza św. jest prawdziwą i rzeczywistą ofiarą zadośćuczynienia za żywych i umarłych;
d)	że we mszy św. cała istota chleba przemienia się w Ciało Pańskie, cała zaś istota wina w Krew Przenajświętszą. Przemianę tę nazywa Kościół kato* licki transubstancją, czyli przeistoczeniem.
20.	Jaka jest różnica pomiędzy obu wyznaniami w nauce o odpuszczeniu grzechów?
Zamiast zadośćuczynienia żądają ewangelicy, aby grzesznik przyjął rozgrzeszenie z wiarą, że grzechy są mu w niebie odpuszczone. Natomiast według nam ki Kościoła katolickiego pięć jest warunków do god* nego przyjęcia sakramentu pokuty, mianowicie:
Rachunek sumienia, żal za grzechy, mocne po* stanowienie poprawy, spowiedź, czyli wyznanie grzechów i zadośćuczynienie.
Kościół katolicki uczy dalej, że rozgrzeszenie ka* plańskie (czyli absolucja) gładzi winę i karę wieczną, do odpuszczenia zaś kary doczesnej potrzeba, aby grzesznik wypełnił naznaczoną mu przez spowiedni* ka pokutę; jest to tak zwane zadośćuczynienie (nie* znane kościołowi ewangelickiemu).
W dawnych czasach wymierzano za grzechy publiczną pokutę, dopiero praktyka średniowiecza dopuściła, aby za* miast oznaczonej w kanonach kościelnych publicznej pokuty, spełniano w charakterze zadośćuczynienia jakikolwiek dobry uczynek-: (modlitwę, post, jałmużnę itp.).
Zadośćuczynienia nasze nie uwłaczają bynajmniej zadość* uczynieniom Chrystusowym, jak błędnie sądzą protestanci, owszem, zadośćuczynienia nasze i uczynki pokutne zyskują
48
moc swą i skuteczność dzięki zasługom i zadośćuczynieniom Chrystusa Pana.
21.	Dlaczego Kościół katolicki wymaga ustnego wyznania grzechów?
Kościół katolicki wymaga ustnego wyznania grzechów, opierając się na słowach Jezusa Chry* stusa: »Komu odpuścicie grzechy, są im odpuszczone... komu zatrzymacie, są zatrzymane« (Jan 20, 23).
Z tych słów wynika, że spowiednik jest sędzią w trybu* nale pokuty, mając zaś obowiązek nadać zbawienną pokutę, jest on także lekarzem dusz. Sędzia musi poznać winę, za* nim wyda wyrok, lekarz zaś nie może leczyć choroby, do* póki jej nie zbada. Dlatego nie wystarczy spowiadać się sa* memu Bogu (jak to czynią protestanci), należy nadto (na spowiedzi) wyznać wszystkie grzechy, przynajmniej śmier* telne. Pokutnego wyznania grzechów domaga się nadto spra* wiedliwość Boża, aby ten, kto nie wstydził się grzeszyć, od* czul wstyd przy ich wyznaniu.
22.	]aka jest nauka Kościoła katolickiego o odpustach?
Jest w Kościele Chrystusowym niewyczerpany skar* biec duchowny, utworzony z przeobfitych zasług Je* zusa Chrystusa, Najśw. Maryi Panny i Świętych.
Ze skarbca tego czerpie Kościół katolicki, udziela* jąc odpustu na mocy władzy otrzymanej od Chry* stusa (Mat. 16, 19).
Nikt nie może drugim wysłużyć wiecznego zbawię* nia, ale można zadośćuczynić za te kary doczesne, które ktoś drugi musiałby odpokutować.
To zadośćuczynienie jest niejako spłatą długu, nic zaś nie przeszkadza, aby jeden za drugiego spłacał dług. Udzielając odpustu, Kościół darowuje część kary doczesnej — po odpuszczeniu grzechów w sa* kramencie pokuty. Przed odpuszczeniem grzechów śmiertelnych w sakr, pokuty, nie można dostąpić od* pustu kar doczesnych.
49
Protestanci odrzucają naukę o odpustach, mimo że ta na* uka w wysokim stopniu pobudza do uczynków pokutnych i zadośćczyniących. Jeżeli np. Kościół nadaje odpust 300 dni, to znaczy, że mocą władzy otrzymanej od Pana Boga, od* puszcza nam tyle kary doczesnej, ile by odpuścił, gdybyśmy według dawnej praktyki kościelnej odbywali publiczną po* kutę przez 300 dni. Jest to tak zw. » władza kluczy«. Już Paweł św. udzielił odpustu, czyniąc użytek z tej władzy. On to powagą swoją zwolnił wyklętego z Kościoła kazirodcę w Koryncie od dalszej pokuty, skoro tylko ów kazirodca okazał prawdziwą skruchę (2 Kor. 2, 10; 1 Kor. 3, 5).
23.	Jakie są warunki pozyskania odpustu?
Aby dostąpić odpustu, potrzeba:
1.	być w łasce Boskiej, to jest bez grzechu ciężkie* go;
2.	wypełnić to wszystko, co Kościół przepisuje dla dostąpienia odpustu.
Protestanci naukę o odpustach odrzucają.
24.	Co to jest ostatnie namaszczenie?
Według nauki Kościoła katolickiego ostatnie namaszczenie jest to sakrament, w którym ciężko chory przez namaszczenie olejem św. i modlitwę ka* płana otrzymuje łaskę Boską dla duszy, a częstokroć odzyskuje zdrowie. Ostatnie namaszczenie należy przyjmować — z reguły — po spowiedzi św. Jeżeliby chory spowiadać się nie mógł, powinien wzbudzić żal za grzechy.
Ostatnie namaszczenie gładzi grzechy, nawet cięż* kie, o ile chory miał przynajmniej niedoskonały żal za nie, stosownie do słów św. Jakuba (5, 14, 15): »Choruje kto między wami? Niech przywiedzie ka* płany kościelne, a niech się modlą nad nim, pomazu* jąc go olejem w imię Pańskie. A modlitwa wiary uzdrowi chorego i ulży mu Pan; a jeśliby w grze* chach był, będą mu odpuszczone®.
Katechizm dla konwertytów
4
50
Sakramentu ostatniego namaszczenia można udzie* lic także choremu, który byłby prawdopodobnie oń prosił, gdyby był nie stracił przytomności. Warunko* wo zaś udzielić należy Namaszczenia, gdy zachodzi wątpliwość, czy chory doszedł do używania rozumu lub czy znajduje się w niebezpieczeństwie śmierci, albo też czy jeszcze żyje (Kan. 941, 943).
25.	Co to jest sakrament kapłaństwa?
Według nauki Kościoła katolickiego kapłaństwo jest to sakrament, w którym otrzymuje się odpowie* dnią władzę i osobną łaskę do godnego jej sprawo* wania.	1
Apostoł Piotr św. mówi wprawdzie do wszystkich chrze* ścijan: »Jako żywe kamienie... budujcie się w kapłaństwo święte — ku składaniu duchownych ofiar« (1 Piotr 2, 5), ale władzę sprawowania ofiary mszy św., tudzież władzę odpuszczania grzechów nadał Jezus Chrystus tylko aposto* łom i przez włożenie rąk wyświęconym biskupom i kapła* nom (por. 1 Tym. 4, 14; 2 Tym. 1, 6; 1 Tym. 5, 22; Dzieje Apost. 6, 6 itd.).
26.	Co to jest sakrament małżeństwa?
Małżeństwo jest to sakrament, który łączy dwie wolne chrześcijańskie osoby: mężczyznę i niewiastę w nierozerwalny związek (małżeński) i daje im ła* skę do wiernego wypełniania obowiązków tego stanu (Efez. 5, 32).
Kontrakt małżeński jest według nauki Kościoła katolic* kiego symbolem tego związku, który łączy Chrystusa z Ko* ściolem. Jak związek Chrystusa z Kościołem nierozerwalny jest (Mat. 28, 20), tak nierozerwalne jest małżeństwo po* między chrześcijanami.
27.	]aka jest nauka Kościoła katołickiego o nie* rozerwalności małżeństwa?
Odmiennie od nauki protestanckiej uczy Kościół katolicki, że małżeństwo jest nierozerwalne
51
nawet na wypadek cudzołóstwa jednego z małżon* ków (Kan. 1129, § 1 kodeksu prawa kan. Por. I Kor. 7, 10-16, 39; Rzym. 7, 3).
Gdyby cudzołóstwo umożliwiało rozerwanie małżeństwa, otwierałoby to szeroką drogę występkom tego rodzaju oraz niewierności małżeńskiej. Małżonka cudzołożna nadto by* łaby w takim razie bardziej uprzywilejowana niż kobieta, którą mąż' złośliwie porzucił; ta pierwsza bowiem mogłaby zawrzeć nowe związki małżeńskie, kobieta zaś opuszczona nie miałaby tego prawa. Dlatego Kościół katolicki rozwoź dów nie dopuszcza.
28.	Jakie stanowisko zajmuje Kościół katolicki w sprawie rozwodów cywilnych udzielanych przez państwo?
Kościół katolicki zajmuje odmienne od protestan* tów stanowisko, utrzymując, że państwo nie powinno przywłaszczać sobie prawa pozwalania katolikom na rozwody, one bowiem sprzeciwiają się charakterowi małżeństwa, które właśnie przez tę cechę nierozerwal* ności i jedności jest instytucją Bożą. Rozwody cywil* ne łamiąc prawo kościelne, Kościołowi w tym wy* padku przez samego Chrystusa nadane, sprowadzają konflikty pomiędzy władzą duchowną i świecką, szerzą zepsucie, rozluźniają jedność małżeńską, wpły* wają ujemnie na wychowanie dzieci, co wszystko wyrządza niepowetowane szkody samemu państwu.
29.	Które postanowienia prawa kanonicznego co do małżeństw mieszanych odnoszą się do konwertytów?
Jeżeli konwertyta z wyznania ewangelickiego (względnie z każdego innego niekatolickiego wyzna* nia) zawarł ślub z osobą katolickiego wyznania wo* bec niekatolickiego duchownego, powinien 1) postarać się u swego Ordynariusza o zdjęcie klątwy, w któ* rą wpada katolik zawierający ślub wobec niekatolic* kiego duchownego (kanon 2319 Kodeksu prawa kan.);
4
52
2) jeżeli zawarł ślub po dniu 19 maja 1918 r., (tj. po wejściu w życie Kodeksu prawa kanon.) powinien zgodę małżeńską w obliczu Kościoła katol. odnowić. (Tego rodzaju bowiem małżeństwa mieszane, zawar? te wbrew postanowieniom prawa kan. (kan. 1061), są wobec Kościoła katol. nieważne).
Poza tym wszystkie dzieci z takiego małżeństwa powinny być ochrzczone i wychowane w religii katol. (kan. 1061).
30.	W czym różnią się oba wyznania (ewangelickie i katolickie) co do nauki o grzechu pierworodnym?
a) Według protestantów, po grzechu pierworod? nym człowiek utracił całkowicie wolną wolę (pomię? dzy innymi przyrodzonymi darami). — Kościół kas tolicki natomiast uczy, że grzech pierworodny nie odebrał człowiekowi wolnej woli, ale ją tyl? ko osłabił, wzmacniając skłonność do złego. Samo Pismo św. przyznaj e nawet upadłemu człowiekowi wolną wolę: »Od początku Bóg stworzył człowieka i postawił go w ręce rady jego. Przydał mandaty i przykazania swoje: jeśli zechcesz mandaty zacho? wać, zachowają cię... Położył przed cię wodę i ogień: do czego chcesz, ściągnij rękę twoją«... (Ekli. 15, 14). Zaprzeczanie wolnej woli otwiera szeroką drogę niezliczonym występkom oraz pobudza ich do nieuza? sadnionego uniewinniania.
b) Pożądliwość, z którą człowiek się rodzi, jest skutkiem grzechu pierworodnego i karą za grzech. Ale nie można niepokoić sumień ludzkich utrzymując, że wrodzona nam pożądliwość jest grze? chem. Pożądliwość sama w sobie nie jest grze? chem, bo nie jest czymś dobrowolnym i od nas za? leżnym. Pożądliwość może stać się grzechem dopiero z chwilą, kiedy człowiek na pokusę przyzwoli.
53
»Każdy bywa kuszony, będąc pociągany i przynęt cany do własnej pożądliwości, potem gdy pożądliwość pocznie, rodzi grzech, a grzech, gdy będzie wykona* ny, rodzi śmierć« Qak. 1, 14).
31.	Jaka jest różnica pomiędzy obu wyznaniami (katolickim i ewangelickim) w nauce o życiu poza* grobowym?
Tak ewangelicka jak i katolicka religia przyjmuje naukę o nagrodzie i karze wiecznej po śmierci. Ale według katolickiej nauki kara wieczna czeka tylko tych, którzy w grzechu śmiertelnym bez skruchy schodzą z tego świata.
Ci jednak, którzy umierają w grzechach pow« szednich, jak i ci, którzy za grzechy odpuszczone jeszcze nie odpokutowali na ziemi, dostają się do czyśćca, gdzie cierpią męki tak długo, dopóki nie odpokutują za grzechy. Świadczy o tym apostoł Pa* weł w l*szym liście do Koryntian (3, 11-15): »Albo* wiem fundamentu nikt założyć nie może, oprócz te* go, który jest założon, a jest nim Jezus Chrystus. A jeśli kto na tym fundamencie buduje złoto, srebro, kamienie drogie, drwa, siano, słomę, — bo każdego ro* bota na jaw wyjdzie, bo dzień Pański wykaże, gdyż się w ogniu objawi, a roboty każdego, jaka jest, ogień doświadczy. Jeśli czyja robota, którą nadbudował, ostoi się, zapłatę otrzyma. Jeśli czyja robota zgorzeje, szkodę poniesie, lecz sam będzie zbawiony, wszakże tak jako przez ogień«.
32.	Czy możemy duszom w czyśćcu cierpiącym przynieść ulgę?
Wierni (żyjący na ziemi) mogą swoim wstawień* nictwem przynieść ulgę duszom czyśćcowym.
Kto z wyznania ewangelickiego pragnie przejść na wiarę katolicką, powinien przyjąć, że jest czyściec
54
i że wstawiennictwo wiernych może przynieść ulgę duszom w czyśćcu cierpiącym.
Świadczą o tym księgi Machabejskie: »A zebrawszy dwanaście tysięcy drachm srebra, posłał do Jeruzalem, aby złożono za grzechy zmarłych ofiarę: dobrze i pobożnie o zmartwychwstaniu myśląc, (bo gdyby się nie spodziewał, że oni pobici zmartwychwstaną, — zdałoby się rzeczą nieś potrzebną i próżną, modlić się za zmarłych), a ponieważ uważał, że ci, którzy pobożnie zasnęli, bardzo dobrą łaskę mieli zachowaną. A, tak święta i zbawienna jest myśl mo* dlić się za umarłe, aby byli od grzechów rozwiązanie* (2 Mach. 12, 43. 46).
Któż nie widzi, ile pociechy dogmat nasz przynosi tym wszystkim, co trwożą się o los dusz im drogich, które nie bez winy schodzą z tego świata, a żyjąc na ziemi — nie odpokutowały za swoje grzechy 1 Protestanci odrzucając modlitwy za umarłych, pozbawiają ratunku dusze w czy« śćcu cierpiące, a pociechy tych, którzy nie mogąc swoim bliskim zmarłym pomóc, cierpią niepotrzebnie.
33.	Jaka jest nauka Kościoła katolickiego o czci Świętych ?
Cześć świętych nie uwłacza czci należnej Panu Bo« gu, jak błędnie utrzymują protestanci, czcząc bowiem Świętych, czcimy samego Boga, wyznając, że od Niego pochodzą te dary, które w ich życiu wywołują podziw i uwielbienie.
Wszystko, co czynią święci dla naszego dobra, czynią to nie własną mocą, ale mocą od Pana Boga otrzymaną. Uwłaczałby Chrystusowi, kto by mu odmawiał mocy dzia» łania przez świętych.
Że święci wstawiają się za nami do Boga, o tym świadczą:
1. Księgi Machabejskie: Sw. Oniasz, najwyższy kapłan i prorok Jeremiasz modlą się po śmierci za lud żydowski (zob. 2 Mach. 15, 12-16; por. wykład Wujka).
2. Sw. Jan apostoł w księdze Objawienia (5, 8-10): »A gdy otworzył księgę... dwudziestu czterech starców upadłe przed Barankiem, a każdy z nich miał cytry i czasze złote, pełne wonności, które są modlitwy świętych. I śpie» wali nową pieśń mówiąc: »I uczyniłeś nas Bogu naszemu
55
Królestwem®. A inny anioł przyszedł i stanął przed ołta* rzem mając kadzielnicę złotą; i dano mu wiele kadzidła, aby złożył z modlitw wszystkich świętych na ołtarz złoty, który jest przed stolicą Bożą. I wstąpił dym kadzenia z modlitw świętych z ręki anioła przed Boga« (Obj. 8,3-4).
Co do obrazów świętych, to rozumny chrześcijanin nie czci obrazów bałwochwalczo, ale czci osoby, które te obrazy przedstawiają. Odpowiada to zresztą właściwościom natury ludzkiej, że rzeczy nadzmysłowe (np. świętość) przedstawiamy sobie obrazowo w sposób zmysłowy.
34.	Kto z wyznania ewangelickiego pragnie przejść na wiarę katolicką, powinien przyjąć:
1.	że świętych należy czcić, i wzywać ich na po* moc;
2.	że święci w niebie wstawiają się za nami do Bo* ga;
3.	że za pośrednictwem świętych mocą Bożą dzie* ją się cuda;
4.	że obrazy i relikwie świętych należy mieć w po* szanowaniu i czci.
35.	Jak należy czcić Najśw. Maryję Pannę?
Kościół katolicki uczy, że Najśw. Maryi Pan* nie należy się cześć wyższa, aniżeli Aniołom i świętym, ponieważ Najśw. Maryja Panna:
1.	jest Matką Jezusa Chrystusa jako człowieka, który jest zarazem Bogiem;
2.	Jej przyczyna i pośrednictwo są przemożne u P. Boga;
3.	Najśw. Maryja Panna przewyższa aniołów i świętych łaską swą i świętością;
4.	jest niepokalanie poczętą;
5.	mimo macierzyństwa Bożego nie utraciła dzie* wictwa.
W szczególności o niepokalanym poczęciu uczy Kościół katolicki, że Najśw. Maryja Panna była wolna od zmazy grzechu pierworodnego od pierwszej
56
chwili poczęcia swego, a to za szczególną łaską wszechmogącego Boga dla zasług Jezusa Chrystusa.
Protestanci powracając na łono Kościoła katolickiego, powinni przyjąć całą tę naukę o czci Najśw. Maryi Panny.
36.	Wyznanie wiary, które powinien złożyć kon= wertyta z protestantyzmu opiewa:
Ja N. N., syn (córka) N. N., mający (ca) lat ..., klęknąwszy wobec ciebie N. N., (hic exprimenda sunt nomen et gradus illius qui abjurationem reci= pit, et proin utrum sit Episcopus, an delegatus), ma* jąc przed sobą ewangelię świętą i dotykając się jej swoją ręką, wyznaję swoje przekonanie w to, że nikt nie może osiągnąć zbawienia wiecznego, jeżeli nie wierzy w to, co utrzymuje i w co wierzy, co głosi i czego naucza święty, apostolski Kościół rzymsko* katolicki; żałuję, żem przeciw tej wierze ciężko błą* dził (ła), gdyż urodzony (na) poza tym Kościołem, utrzymywałem (łam) i wierzyłem (łam) w błędy, jego nauce przeciwne.
Teraz łaską Bożą oświecony (na), oświadczam, iż wierzę, że święty, katolicki i apostolski Kościół rzym* ski jest tym jedynie prawdziwym Kościołem, który Jezus Chrystus na ziemi ustanowił, i temu Kościo* łowi z całego serca się poddaję. Wierzę we wszyst* kie prawdy, które on do wierzenia podaje, odrzucam i potępiam, cokolwiek on odrzuca i potępia, i go* tów (gotowa) jestem zachowywać wszystko, cokol* wiek on mi nakazuje. W szczególności zaś wyznaję:
Wierzę, że jeden tylko jest Bóg w trzech różnych, a równych sobie Osobach, mianowicie w Osobach Ojca, Syna i Ducha Świętego. Przyjmuję katolicką naukę o Wcieleniu, Męce, Śmierci i Zmartwychwsta* niu Pana naszego Jezusa Chrystusa; wierzę w zjed* noczenie istotne dwóch natur Boskiej i ludzkiej w Panu Jezusie, w Boskie macierzyństwo Najśw. Ma*
57
ryi Panny oraz w jej nienaruszone Panieństwo i nie* pokalane Poczęcie.
Wierzę w prawdziwą, rzeczywistą i istotną obec* ność Ciała razem z Duszą i Bóstwem Pana naszego Jezusa Chrystusa w Najświętszym Sakramencie Eu* charystii. Przyjmuję siedem sakramentów świętych, ustanowionych przez Jezusa Chrystusa dla zbawienia ludzkiego, mianowicie: chrzest, bierzmowanie, Eucha* rystię, pokutę, ostatnie namaszczenie, kapłaństwo i małżeństwo.
Wierzę w czyściec, zmartwychwstanie, żywot wieczny.
Uznaję, że biskup rzymski, następca św. Piotra, księcia apostołów i nieomylny namiestnik Jezusa Chrystusa, ma nie tylko czci pierwszeństwo, lecz i najwyższą władzę w Kościele.
Oddaję cześć, oddawaną świętym oraz ich obrazom.
Wierzę w to, co apostołowie przekazali, a Kościół do wierzenia podaje, oraz w Pismo święte, które ro* zumieć i wykładać się godzi tylko w tym znaczeniu, jakiego się trzymał i trzyma święta matka Kościół katolicki. Wierzę również we wszystko, co przez święte kanony i Sobory powszechne, a zwłaszcza przez święty Sobór Trydencki i Watykański, zostało określone i wyjaśnione.
Przeto sercem szczerym i z wiarą nieudaną odrzu* cam i wyrzekam się wszelkich błędów, herezyj i sekt, które są przeciwne świętemu, apostolskiemu i rzym* skokatolickiemu Kościołowi.
Tak niech mi dopomoże Bóg i ta święta ewangelia, której się własnymi rękoma dotykam.
Ja N. N., wyżej wymieniony (na), ten dowód swe* go nawrócenia i powrotu na łono Kościoła katolic* kiego własnoręcznie podpisuję, po dokładnym prze* czytaniu złożonego przeze mnie wyznania wiary.
58
B.	Dla konwertytów z wyznania kalwińskiego
1.	Jakie są najważniejsze różnice w nauce wiary pomiędzy wyznaniem katolickim i kalwińskim? __________
Kościół kalwiński przyjmuje wszystkie przytoczone powyżej nauki wyznania ewangelickiego. Oprócz wy* mienionych poprzednio różnic pomiędzy wyznaniem katolickim i ewangelickim, najważniejsza różnica do* tyczy sposobu pojmowania eucharystycznej obecno* ści P. Jezusa w Najśw. Sakramencie Ołtarza.
2.	Jak ewangelie opisują ostatnią wieczerzę Pana Jezusa?
Ostatnią wieczerzę P. Jezusa opisują ewangelie św. Mateusza w rozdz. 26, 26-28, św. Marka w rozdz. 14, 22-24, św. Łukasza w rozdz. 22, 19-20 i św. Paweł apostoł w pierwszym liście do Koryntian w rozdz. 11, 23-29.
Ewang. św. Mateusza: »A gdy oni wieczerzali, wziął Jezus chleb i błogosławił, łamał i dawał uczniom swoim i rzeki: Bierzcie i jedzcie, to jest Ciało moje. A wziąwszy kielich, dzięki czynił i dał im, mówiąc: Pijcie z tego wszyscy. Albowiem to jest Krew moja Nowego Te* stamentu, która za wielu będzie wylana na odpuszczenie grzechów«.
Ewang. św. Marka: »A gdy oni jedli, wziął Jezus chleb i błogosławiąc łamał, i dał im, mówiąc: Bierzcie, to jest Ciało moje. A wziąwszy kielich, dzięki uczyniwszy, dał im i pili z niego wszyscy. I rzekł im: To jest Krew moja Nowego Testamentu, która za wielu będzie wylana«...
3.	Jak należy rozumieć te słowa Chrystusa?
Te słowa należy rozumieć w dosłownym znaczeniu. Ilekroć bowiem Chrystus przyrównywał się tylko do chleba, do światłości, do drogi, do bramy, do win* nego szczepu, to mówił, że jest chlebem żywota, jest światłością świata, bramą, drogą, szczepem winnym. Przy ostatniej wieczerzy jednak nie mówił, że jest chlebem — ale powiedział: »ten chleb — to jest moje
59
ciało«. Pan Jezus nie przyrównuje się tu do chleba, ale utożsamia się z chlebem i oświadcza, że oto ten chleb i to wino jest jego Ciałem i Krwią, i to Ciało swoje i tę Krew podał uczniom swoim pod posta* ciami chleba i wina na pokarm i napój. — A kiedy uczniom polecił, aby to samo czynili, wskazał nam wszystkim najdoskonalszy sposób uczestniczenia w Najśw. Ofierze.
Tak też te słowa zrozumiał św. Paweł apostoł: »Kie* lich błogosławieństwa, który błogosławimy, czyż nie jest uczestnictwem krwi Chrystusowej, a chleb, który łamiemy, czyż nie jest uczestnictwem ciała Pańskie* go? Ponieważ jeden chleb, jednym ciałem wielu je* steśmy, — wszyscy, którzy w jednym chlebie uczest* niczymy« (1 Kor. 10-16).
4.	Malowidła i napisy na ścianach katakumbowych stwierdzają tę naukę starochrześcijańskiego Kościoła:
a)	że we mszy św. chleb i wino przemienia się w Ciało i Krew Pańską;
b)	że Chrystusowi w Najśw. Sakramencie należy się cześć Boska;
c)	że msza św., którą w dawnych wiekach sprawo* wano na grobach męczenników, jest rzeczywistą Ofiarą;
d)	że do głównych części tejże ofiary należy prze* istoczenie i Komunia św.;
e)	że więźniom zanoszono wówczas Ciało Chry* stusowe tylko pod postacią chleba.
5.	Kto z kalwińskiego wyznania powraca na łono Kościoła katolickiego, powinien przyjąć:
a)	że msza św. jest prawdziwą i rzeczywistą ofiarą przebłagalną Nowego Zakonu, którą składa się P. Bogu za żywych i umarłych;
b)	że w Najśw. Sakramencie Ołtarza jest istotnie,
60
prawdziwie i rzeczywiście obecny Pan nasz, Jezus Chrystus z Ciałem i Krwią, Duszą i Bóstwem;
c)	że we mszy św. cała istota chleba przemienia się w Ciało Chrystusowe, a cała istota wina w Krew Chrystusową, którą to przemianę Kościół katolicki nazywa przeistoczeniem ;
d)	że także pod jedną postacią przyjmujemy całe i niepodzielne Ciało i Krew Pańską, tj. prawdziwy sakrament.
6.	Jaka jest nauka Kościoła katolickiego o prze* znaczeniu (predesfynacji)?
a)	Kościół katolicki uczy, że Pan Bóg od wieków przewidział, którzy ludzie będą zbawieni, a któ« rzy potępieni, ale jednym i drugim daje odpo« wiednią łaskę.
Pan Bóg wszystkowiedzący przewidział także i to, czy jedni i drudzy będą współpracować z udzieloną łaską. To przewidzenie Boże nie odbiera nikomu wolnej woli, jak to błędnie utrzymują zwolennicy nauki Kalwina, otwierając tym samym drogę zwąt= pieniu, apatii i rezygnacji. Według ich nauki daremnie trudziłby się człowiek nie przeznaczony przez Boga do nieba; nawet dobre uczynki i pokuta nic by mu pomóc nie mogły do zbawienia, skoro Pan Bóg przeznaczył go od wieków na odrzucenie.
b)	Kościół katolicki uczy nadto, że Chrystus Pan umarł za wszystkich ludzi (Jan 1, 29; Rzym. 5, 6-21; 2 Kor. 5, 15; 1 Tym. 2,4-7; 1 Jan 2,2).
Wyznawcy nauki Kalwina utrzymują zaś, że Chrys stus umarł tylko za »wybranych«, tj. za tych, któs rych od wieków przeznaczył do nieba.
7.	Konwertyta z wyznania kalwińskiego powinien zapoznać się dokładnie z wszystkimi ustępami tego katechizmu, przeznaczonymi dla ewangelików (str. 36-57).
61
8.	Konwertyta z wyznania kalwińskiego składa wy* znanie wiary tej samej osnowy, które obowiązuje nas wracających się protestantów (str. 56).
C.	Dla unitariuszów (arian, antytrynitarzy), powracających na łono Kościoła katolickiego.
1.	Unitariusze wyznają następujące prawdy religii katolickiej:
1.	Ze jest jeden Bóg.
2.	Ze Bóg stworzył świat i pierwszą parę ludzi, od których cały rodzaj ludzki pochodzi.
3.	Ze pierwsi rodzice nie zachowali przykazania Boskiego, ale popełnili grzech.
4.	Ze ród ludzki otrzymał objawienie przez pros roków, Jezusa Chrystusa i apostołów.
5.	Ze Jezus Chrystus jest obiecanym od Boga Ods kupicielem. Nauka jego zapewnia zbawienie wieczne.
2.	Jakie są najważniejsze różnice pomiędzy katolicką nauką wiary a nauką unitariuszów?
a)	Unitariusze uznają tylko jedną istotę i jedną Osobę Boską. Według nich Jezus Chrystus nie jest Bogiem, ale człowiekiem, Duch Sw. nie jest Osobą, ale mocą Bożą.
Według katolickiej nauki są trzy Osoby Boskie: Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Św., te trzy Osoby mają jedną istotę i jedną naturę Boską. Jezus Chrys stus jest Synem Bożym, który stał się człowiekiem. Duch Sw. jako trzecia Osoba Trójcy Najśw. jest jednej istoty i jednej natury z Bogiem Ojcem i Sy* nem Bożym.
b)	Według religii katolickiej grzech pierworodny przechodzi na każdego człowieka; unitariusze tę nas ukę odrzucają.
62
c)	Według unitariuszów Jezus Chrystus odkupił świat nauką swoją, dając nam poznać Boga, cel ży* cia i nasze obowiązki. Według katolickiej religii Je* zus Chrystus odkupił świat przez śmierć krzyż o* wą, tj. przez ofiarę zadośćuczynną za grzechy ludzkie.
d)	Unitariusze nie uznają sakramentów, przyjmują tylko dwa obrzędy, mianowicie chrzest, jako obrzęd uroczystego przyjęcia jednostki do grona wyznawców wiary chrześcijańskiej, oraz Komunię, która we* dług nauki unitariuszów jest aktem wspomnienia na śmierć Chrystusa, mającym obudzać chęć wstępowa* nia w jego ślady. Według katolickiej religii istnieje siedem sakramentów Nowego Zakonu, które przy* noszą rzeczywiście łaskę Boską z ustanowienia Je* zusa Chrystusa: tj. chrzest, bierzmowanie, Ciało i Krew Pańska, pokuta, ostatnie namaszczenie, ka* płaństwo i małżeństwo.
e)	Według unitariuszów Kościół jest duchowym tylko stowarzyszeniem chrześcijan, dążących do do* skonałości; według nich chrzest jest jedynie ze* wnętrznym wyznaniem, że chrześcijanie wysoko ce* nią wiarę. Według religii katolickiej zaś Kościół jest widzialnym a nie tylko duchowym związkiem wier* nych (chrześcijan), przyjmujących te same sakra* menta, których widzialną głową jest następca Piotra św., tj. biskup rzymski, czyli papież.
f)	Unitariusze uznają tylko to za naukę Chry* stusa, co znajduje się w Piśmie św., utrzymują też, że Pismo św. może każdy dowolnie sobie tłumaczyć; według katolickiej religii źródłem wiary objawionej jest Pismo św. i tradycja, czyli ustne podanie. Ko* ściołowi zaś przysługuje prawo rozstrzygania o au* tentycznym rozumieniu Pisma św.
g)	Według unitariuszów do odpuszczenia grze*
63
chów wystarczy grzechy poznać i za nie żałować, aby w ten sposób z dnia na dzień wzrastać w łasce i prowadzić życie Bogu miłe; według religii katolic* kiej potrzeba nadto grzechy wyznać i pokutę, nazna* czoną przez spowiednika, odprawić.
3.	Czy nauka o Trójcy Najśw. znajduje się w Piśmie św.?
a) Nauka o Trójcy Najśw. znajduje się już w Sta* rym Zakonie, który wyznaje Mesjasza od wieków zrodzonym Bogiem, oraz Synem Bożym tej samej, co Bóg Ojciec istoty i natury. »Pan rzekł do mnie: Tyś jest Synem moim, jam ciebie dziś zrodziła (Ps. 2, 7 — patrz Ps. 44, 7-8). »Rzekł Pan Panu memu: Siądź po prawicy mojej, aż położę nieprzyjaciół two* ich podnóżkiem nóg twoich... Z żywota przed ju* trzenką zrodziłem cię!« (Ps. 109, 1-3 — patrz Przyp. 8, 22. 25; 8, 30). »Któż wstąpił do nieba i zstąpił?... Jakie (jest) imię syna jego?« (Przyp. 30, 4). »Ma* luczki narodził się nam i Syn jest nam dany: i stało się panowanie na ramieniu jego: » Przedziwny, Ra* dny, Bóg, Mocny, Ojciec przyszłego wieku, Książę pokoju® (Iz. 9, 6). »I wynijdzie różdżka z korzenia Jessego, a kwiat z korzenia jego wyrośnie. I spocz-nie na nim duch Pański® (Iz. 11, 1. 3). »Wstań, oświeć się, Jeruzalem, bo przyszła światłość twoja, a chwała Pańska wzeszła nad tobą. Bo oto ciemności okryją ziemię i mrok narody: ale nad tobą wzejdzie Pan, a chwała jego nad tobą widziana będzie® (Iz. 60, 1. 2). — »Wzbudzę Dawidowi latorośl spra* wiedliwą i będzie królował jako król... a to jest imię, którym go zwać będą: »Pan sprawiedliwy nasz« (Jer. 23,5.6). — »A ty, Betlejem Efrata, malutkieś jest mię* dzy tysiącami judzkimi: Z ciebie mi wynijdzie, który będzie panującym w Izraelu, a wyjście jego od po*
64
czątku, od dni wiecznością (Mich. 5, 2). (Patrz. Zach. 2, 10; 6, 12; 12, 10).
Mesjasz tedy, Syn Boży, jest inną Osobą niż Bóg Ojciec, ale jest Osobą tej samej istoty i natury, co Bóg Ojciec: prawdziwy Bóg z Boga prawdziwego. »I rzekł anioł do Maryi: Duch Święty zstąpi na cię, przeto i to, co się z ciebie narodzi, będzie nazwane Synem Bożym« (Łuk. 1, 35). »Gdy Jezus był ochrzczony..., stało się, że się niebo otwarło i zstąpił nań Duch Święty w postaci cielesnej jako gołębica, i rozległ się głos z nieba: Tyś jest Syn mój miły, w tobie upodos bałem sobie« (Łuk. 3, 21). »I dał Jan świadectwo, mós wiąc: Żem widział Ducha zstępującego z nieba jako gołębicę i został na nim... A ja widziałem i dałem świadectwo, że on jest Synem Bożym®. (Jan 1, 32).
»Ojciec miłuje Syna i wszystko oddał mu w rękę. Kto wierzy w Syna, ma żywot wieczny; a kto nie wieś rzy Synowi, nie ujrzy żywota, ale gniew Boży nad nim zostaje« (Jan 3, 35-36). »Boga nikt nigdy nie wis dział: jednorodzony Syn, który jest na łonie Ojs ca, on powiedział® (Jan 1, 18). »Dlatego... starali się Żydzi go zabić, że... Boga nazywał swoim Ojs cem, czyniąc się równym Bogu. A Jezus rzekł im: ...Cokolwiek Ojciec czyni, to i Syn podobnie czyni... Jak Ojciec wskrzesza zmarłych i ożywia, tak i Syn, których chce — ożywia. Ojciec... cały sąd dał Synowi ... — Kto nie czci Syna, nie czci Ojca, który go posłał® (Jan 5, 8. 27).
»Odpowiedział mu Piotr: My wierzymy i poznalis śmy, żeś Ty jest Chrystus Syn Boży« (Jan 6, 69) — (Por. Jan 8, 19). — »Ja z Boga wyszedłem... nie od siebie... przyszedłem, ale on mnie posłał® (Jan 8, 42). — (Por. Jan 8, 58). »Kto mnie widzi, widzi i Ojs ca... Ojciec, który we mnie mieszka, on czyni uczyns ki« (Jan 14, 9. 10). »Gdy przyjdzie Duch prawdy...
65
On mnie uwielbi, bo z niego weźmie, a wam opowie. Wszystko, co tylko ma Ojciec, moim jest; dlategom powiedział, że z mego weźmie, a wam opowie« (Jan 16, 13. 15. — Por. Jan 16, 27. 28).
Św. Paweł apostoł dziękuję Bogu (w liście do Ko* losan), »że nas wyrwał z mocy ciemności i przeniósł w królestwo Syna..., w którym mamy odkupie* nie... On jest obrazem niewidzialnego Boga... W nim wszystkie rzeczy zostały stworzone...« (Kol. 1, 12, 17). A w liście do Żydów: »Na koniec przemówił Bóg — do nas przez Syna..., On dokonawszy oczysz* czenia grzechów, usiadł po prawicy majestatu«... (Zyd. 1, 2, 6).
Unitariusz powracając na łono Kościoła katol. po* winien więc przyjąć, że Jezus Chrystus jest jednoro* dzonym Synem Bożym, który zrodzony jest z Ojca przed wszystkimi wieki, Bóg z Boga, Światłość ze Światłości, Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego, — zrodzony, nie zaś stworzony, — współistotny Ojcu..., przez niego wszystko się stało. Który dla nas ludzi i dla naszego zbawienia z nieba zstąpił i przyjął cia* ło za sprawą Ducha Świętego z Maryi Panny, i stał się człowiekiem. Który ukrzyżowany został dla nas pod Ponckim Piłatem, umęczony i pogrzebany i trze* ciego dnia zmartwychwstał według Pisma; wstąpił na niebiosa, siedzi na prawicy Ojcowskiej i powtórnie przyjdzie sądzić żywych i umarłych, a królowanie je* go końca mieć nie będzie«.
4.	Czy o Duchu św. jako odrębnej Osobie Bożej wspomina Pismo św.?
O Duchu świętym, jako odrębnej Osobie Bo* żej wspomina Pismo św. w wielu miejscach. I tak: »Ja poproszę Ojca, a innego Pocieszyciela da wam, aby mieszkał z wami na wieki: Ducha prawdy« (Jan Katechizm dla konwertytów	5
66
14, 16). »Pocieszycieł Duch Święty, którego Oj* ciec pośle w imię moje, on was wszystkiego nau* czy« (Jan 14, 26). »Weźmiecie moc Ducha Świętego, który przyjdzie na was« (Dz. 1, 8; por. Dz. 2, 3-4; 13, 2; 19, 2; 19, 6). »Kto ma ucho, niech słucha, co Duch mówi kościołom® (Obj. 2, 7). »Sam Duch pro* si za nami wzdychaniem niewymownym® (Rzym. 8, 26-27). »Bóg nam objawił przez Ducha swojego... Nikt nie wie, co jest w Bogu, jeno Duch Boży... Wzięliśmy nie ducha tego świata, ale Ducha, który jest z Boga« (1 Kor. 2,10-12). »Jesteście usprawiedliwię* ni w imię Pana naszego Jezusa Chrystusa i w Duchu Boga naszego® (1. Kor. 6, 11; Por. 1. Kor. 12, 11). »Niech każdy z was ochrzci się w imię Jezusa Chrystusa.., a weźmiecie dar Ducha Świętego® (Dz. 2, 38). Chrystus »prawicą Bożą podwyższony, wzią* wszy obietnicę Ducha Świętego od Ojca, wylał tego (Ducha)« (Dz. 2, 33; por. Dz. 5, 3-4). »Bóg ojców naszych wskrzesił Jezusa..., a my jesteśmy świadkami tych słów i Duch Święty, którego dał Bóg wszystkim, którzy są mu posłuszni® (Dz. 5, 30-32). »Wybranym wedle przejrzenia Boga Ojca, w poświę* ceniu Ducha, do posłuszeństwa i pokropienia krwią Jezusa Chrystusa: Łaska i pokój® (1. Piotr 1, 2; por. 1. Piotr 4, 14). »Trzej są, którzy świadectwo dają na niebie: Ojciec, Słowo i Duch Święty, a ci trzej jednym są« (1. Jan 5, 7). »Idąc tedy nauczajcie je w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego® (Mat. 28. 19).
Unitariusz tedy powracając na łono Kościoła katol. powinien przyjąć, że Duch Święty jest trzecią Osobą Trójcy Przenajświętszej, — jednej istoty i natury z Ojcem i Synem, »który od Ojca i Syna pochodzi, (który) z Ojcem i Synem jedną cześć i uwielbienie odbiera, który mówił przez proroków®. — Naukę
67
Kościoła kat. (o trzech Osobach Boskich w Trójcy Przenajśw.), popartą tylu dowodami Pisma św. — powinni unitariusze tym chętniej przyjąć, uznają bo* wiem wszystko to za prawdę, co zawiera się w Piśmie św.
5.	Co rozumiemy przez grzech pierworodny?
Grzech pierworodny jest to brak pierwotnej spra* wiedliwości, którą Pan Bóg obdarzył w momencie stworzenia pierwszego człowieka Adama. Gdy Adam zgrzeszył ciężko przez nieposłuszeństwo, stracił pier* wotną od Boga otrzymaną sprawiedliwość, stracił ją nie tylko dla siebie, ale i dla wszystkich swoich po* tomków, czyli dla całego rodzaju ludzkiego. Ten brak pierwotnej sprawiedliwości, przechodzący przez rodzenie na potomków Adama, nazywamy grzechem pierworodnym. Pan Bóg dał pierwszemu człowiekowi potrzebną do zbawienia łaskę poświęcającą, a skoro Adam łaskę tę przez grzech utracił, wtedy nie mógł jej już więcej drugim przekazywać, i dlatego potomek przychodzi na świat bez łaski Bożej, i musi od* rodzić się duchowo w »odkupieniu Chrystusowym®, sjeśli kto nie odrodzi się z wody i Ducha Świętego, nie może wejść do królestwa Bożego« (Jan 3, 5). »Usprawiedliwienia dostępują wszyscy darmo przez odkupienie, które jest w Jezusie Chrystusie. Bo jego Bóg uczynił przebłagalną ofiarą...« (Rzym. 3, 23 i nast). »Jak przez jednego człowieka grzech wszedł na ten świat, a przez grzech śmierć, tak na wszyst* kich ludzi śmierć przeszła, bo wszyscy (w jednym) zgrzeszyli...® (Rzym. 5, 12 i nast.).
6.	Na czym polega odkupienie?
Odkupienie polega na tym, że Jezus Chrystus, Syn Boży, stał się człowiekiem, aby złożyć ofiarę przebłagalną za grzechy ludzkie na drzewie
5*
68
krzyża. Jako Bóg nie mógł cierpieć ani unv rzec. Odkupienie Chrystusowe zapowiadały fi* gury starozakonne, jak baranek wielkanocny, ko* ziół ofiarny... Pojawienie się Odkupiciela przepowia* dali prorocy: Izajasz, Jeremiasz i św. Jan Chrzciciel: »Oto Baranek Boży, który gładzi grzechy świata®. Jezus Chrystus sam mówił o sobie: Syn Boży dlate* go przyszedł na ziemię, aby życie swoje dał na od* kupienie za wielu. »Wszyscy dostępują usprawiedliw wienia darmo przez odkupienie, które jest w Jezusie Chrystusie® (Rzym. 3, 24, 25). »Tego, który grzechu nie zaznał, za nas grzechem uczynił, abyśmy w nim stali się sprawiedliwymi® (por. II. Kor. 5, 21). Jezus Chrystus przyszedł na ziemię »dla zgładzenia grze* chów przez ofiarę samego siebie® (Por. Żyd. 9, 26). »Omył nas z grzechów... we krwi swojej® (Obj. 1, 5). Nie samą tylko nauką, nie samym przykładem swego życia, — ale »odkupił nas Bogu przez krew swoją® (por. Obj. 5, 9; 1. Tym. 2, 5; 1. Piotr 1, 18; Gal. 4, 4; Kolos. 1. 20).
7.	Czego potrzeba do zbawienia?
Nie wystarczy sama wiara ani same dobre uczyni ki, do zbawienia potrzebna jest nadto łaska Boża, którą utraciliśmy wprawdzie przez grzech Adama, ale Jezus Chrystus wysłużył nam ją na nowo przez śmierć krzyżową. Łaskę Boską nabywamy w sakra* mentach św. i modlitwie. Sakramenta są nie tylko zewnętrznymi znakami łaski Bożej, owszem, one przynoszą rzeczywiście łaskę Boską z ustanowienia Jezusa Chrystusa.
8.	Co to jest chrzest?
Chrzest jest to pierwszy i najpotrzebniejszy sa* krament, który przez polanie wodą, przy użyciu słów przepisanych, oczyszcza człowieka z grzechu pierwo*
69
rodnego i wszystkich grzechów przed chrztem po* pełnionych, odradza go i uświęca na żywot wieczny oraz wprowadza na łono Kościoła Chrystusowego.
Nie jest rzeczą pewną, czy duchowni wyznania unitariuszów zamierzają w swym obrzędzie spełnić to, co jest niezbędnie potrzebnym do zbawienia, od* rzucając bowiem grzech pierworodny nie uważają chrztu za niezbędnie potrzebny sakrament. Przeto unitariuszów powracających na łono Kościoła kato* lickiego należy chrzcić warunkowo, tj. według tej formy: N. N. jeżeli nie jesteś ochrzczony, ja cię chrzczę w Imię Ojca i Syna i Ducha Sw...
Co do małżeństw unitariuszów, w obliczu Ko* ścioła katolickiego ważne są tylko związki zawarte przez takich małżonków, z których oboje są unitariu* szami od urodzenia (Kodeks prawa kan. k. 758).
9.	W jaki sposób Jezus Chrystus ustanowił Najświętszy Sakrament Ołtarza?
Jezus Chrystus ustanowił Najświętszy Sakrament Ołtarza przed męką swoją w ten sposób: Przy ostat* niej wieczerzy wziął w ręce chleb, błogosławił i dał uczniom, mówiąc: aBierzcie i jedzcie, to jest ciało moje«. A wziąwszy kielich, mówił: aPijcie, to jest bowiem krew moja« i dodał: »To czyńcie na moją pamiątkę«. — Tymi słowy P. Jezus przemienił chleb i wino w Ciało i Krew swoją oraz dał władzę apo* stołom i ich następcom, aby oni to samo czynili.
Do istoty N. Sakramentu należy prawdziwa i rzeczywista obecność Jezusa Chrystusa oraz przei* stoczenie chleba i wina w Ciało i Krew Chrystusową.
10.	W jakim celu ustanowił Pan Jezus Najśw. Sa= krament Ołtarza?
Pan Jezus ustanowił N. Sakrament, 1) aby nas wspierał nieustanną obecnością swoją, 2) aby nam
70
dać sposobność ponawiania tej ofiary w sposób bez* krwawy, którą on spełnił, krew przelewając na krzy* żu, 3) aby stając się pokarmem dusz, łączyć się z na* mi w Komunii św.
Do Komunii św. należy przygotować się w ten spo* sób:
1)	Grzechy ciężkie należy wyznać na spowiedzi i pokutę zadaną odprawić.
2)	Wzbudzić akty wiary, nadziei i miłości.
3)	Prosić o łaskę wytrwania w dobrym.
4)	Od północy dnia poprzedniego należy być na czczo.
Inne nauki Kościoła katolickiego o mszy św., o sa* kramentach św., o Kościele, o tradycji, o tym, komu przysługuje prawo autentycznego tłumaczenia Pisma św., — znajdzie unitariusz w części dla konwertytów z wyznania ewangelickiego (str. 36), formułkę zaś wy* znania wiary na str. 56.
CZĘŚĆ TRZECIA
Dla konwertytów z prawosławia
1.	Które artykuły wiary katolickiej wyznają pra= wosławni niekatolicy? *)
Prawosławni (niekatolicy) wyznają następujące ar* tykuły wiary katolickiej:
a)	że jest jeden Bóg;
b)	że są trzy Osoby Boskie: Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty;
c)	że druga Osoba Boska stała się człowiekiem, aby nas przez śmierć krzyżową odkupić i wiecznie zbawić;
d)	że Jezus Chrystus ustanowił Kościół św. i jest jego głową niewidzialną;
e)	że łaska Boska jest do zbawienia koniecznie po* trzebna i że tę łaskę otrzymujemy przede wszystkim przez sakramenta św;
f)	że Jezus Chrystus ustanowił siedem sakramen* tów św.: chrzest, bierzmowanie, Ciało i Krew Pańską, pokutę, ostatnie namaszczenie, kapłaństwo i mał* żeństwo;
g)	że Pan Bóg jest sędzią sprawiedliwym, który za dobre niebem nagradza, a za złe piekłem karze.
2.	Jakie są główne różnice w nauce wiary pomięć dzy prawosławiem a religią rzymskokatolicką?
Różnice dogmatyczne (czyli zasadnicze) są:
’) Aby wykluczyć wszelką wątpliwość, zwracamy uwagę, że mówiąc o prawosławnych, rozumiemy tu zawsze prawo* sławnychmiekatolików, czyli schizmatyków.
72
a)	Prawosławie uczy, że Duch Święty pochodzi jes dynie tylko od Boga Ojca, według zaś nauki Kościoła katolickiego Duch Święty pochodzi od Ojca i Syna Bożego.
Ojcowie Kościoła wschodniego przyjmują jednak tę naukę, że Duch Św. pochodzi od Ojca przez Syna Bożego. Chociaż wyrażają się, że Duch Św. pochodzi od Ojca przez Syna, to jednak oznacza to — bez zmias ny istoty rzeczy — że Duch Sw. pochodzi od Ojca i Syna (»Filioque«).
b)	Prawosławie tu i ówdzie przyznaj e, że biskup rzymski co do godności zajmuje to samo miejsce, co patriarcha konstantynopolski, antiocheński, jerozolims ski i aleksandryjski, według zaś nauki Kościoła rzyms skokatolickiego biskup rzymski, tj. papież jest pras wowitym następcą Piotra świętego, a jako taki jest najwyższą widzialną głową całego powszechnego Kościoła.
c)	Prawosławie zaprzecza istnienia czyśćca, a ras czej zaprzecza istnienia ognia czyśćcowego. — Kośs ciół rzymskokatolicki zaś zalicza naukę o czyśćcu do artykułów wiary. Prawdę zaś o istnieniu ognia czyśćcowego zalicza Kościół katolicki do nauki kośs cielnej.
W praktyce prawosławni uznają pewnego rodzaju oczys szczenię dusz po śmierci (błąkanie się dusz do 40 dni po śmierci), czyli tzw. mytarstwo, tj. spłacanie myta (za gros bem) zasługami świętych za nie odpokutowane grzechy; w praktyce modlą się za zmarłych.
d)	Prawosławie zaprzecza Niepokalanego Po* częcia Najświętszej Maryi Panny, — Kościół rzymskokatolicki zaś naukę tę przyjmuje jako ars tykuł wiary.
e)	Według niektórych teologów Kościoła greckos wschodniego konsekracja przy ofierze mszy św. ods bywa się w czasie t. zw. »epiklezy«, tj. w chwili, kies
73
dy kapłan modli się do Ducha Sw. prosząc, aby przeistoczył dary (chleb i wino) w Ciało i Krew Pań* ską; — zaś według nauki Kościoła rzymskokatolickie* go, konsekracja odbywa się w chwili, kiedy ka* płan wymawia słowa: »To jest Ciało moje«, »To jest Krew Moia«.
3.	Różnice obrzędowe pomiędzy obu wyznaniami: katolickim i prawosławnym, są następujące:
a)	Prawosławie uczy, że chrztu należy udzielać przez trzykrotne zanurzanie w wodzie, — według zaś nauki Kościoła rzymskokatolickiego można chrztu udzielać bądź to przez zanurzenie, bądź przez polewanie wodą, bądź przez pokropienie.
b)	Prawosławie uczy, że do ofiary mszy św. należy używać chleba kwaszonego; — według nauki Kościoła rzymskokatolickiego do ofiarymszy św. wolno uży* wać chleba: bądź to kwaszonego, bądź to prza* śnego, (stosownie do odnośnego obrządku).
c)	Prawosławie uczy, że Komunii św. należy udzielać pod postaciami chleba i wina; — według nauki Kościoła rzymskokatolickiego można udzie* lać Komunii św. bądź to pod postaciami chle* ba i wina, bądź tylko pod postacią chleba (stosownie do odnośnego obrządku).
4.	Jakie są na to dowody, że Duch Św. pochodzi od Boga Ojca i Syna Bożego?
2e Duch Święty pochodzi od Boga Ojca i Syna Bożego, dowodzą słowa Jezusa Chrystusa w ewan* gelii św. Jana:
»A gdy przyjdzie Pocieszyciel, którego ja wam poślę od Ojca, Ducha prawdy, który od Ojca po* chodzi: On o mnie świadectwo dawać będzie« (Jan 15, 28). »On mnie uwielbi, albowiem z mego weźmie, a wam opowie. Wszystko, cokolwiek ma Ojciec,
74
moje jest. Dlatego powiedziałem: że z mego weźmie, a wam opowie® (Jan 16, 14-15).
Ta więc właściwość Boga Ojca, że Duch Sw. od niego pochodzi, jest zarazem właściwością Syna Bożego, bo »wszystko, cokolwiek ma Ojciec, moje jest«. — Z tych zaś słów: »Z mego weźmie...® wynika, że skoro Duch Sw. całą swą istotę otrzymuje od Syna, musi więc od Syna Bożego pochodzić.
Wyrażenie Ojców Kościoła wschodniego, że Duch Św. pochodzi od Ojca przez Syna, zawiera tę samą naukę, al* bowiem Syn i Ojciec są jedno, według słów Pana Jezusa: »Ja i Ojciec jedno jesteśmy® (Jan 10, 30).
5.	Co więc powinien konwertyta uznać w nauce o pochodzeniu Ducha Św.?
Kto z prawosławia zamierza powrócić do jedno* ści katolickiej, powinien uznać jako prawdę wiary, że Duch Święty pochodzi od Boga Ojca i Sy* na Bożego.
6.	Jakie są na to dowody, że Jezus Chrystus ustanowił Piotra św. głową Kościoła?
2e Jezus Chrystus ustanowił Piotra św. głową Ko* ścioła, dowodzą słowa samego Zbawiciela, skiero* wane do samego Piotra:
»Tyś jest Opoka i na tej opoce zbuduję Kościół mój, a bramy piekielne nie zwyciężą go. I tobie dam klucze królestwa niebieskiego. A cokolwiek zwią* żesz na ziemi, będzie związane i w niebiesiech, a co* kolwiek rozwiążesz na ziemi, będzie rozwiązane i w niebiesiech® (Mat. 16, 18-19).
»Paś baranki moje... Paś owce moje«... (Jan 21, 15-17).
»Prosiłem za tobą, aby nie ustała wiara twoja, a ty niekiedy nawróciwszy się, utwierdzaj braci two* ich« (Łuk. 22, 32).
Z powyższych słów Pisma św. wynika, że skoro Chry* stus Pan postanowił, aby Kościół jego trwał aż do końca
75
wieków (Mat. 28, 20), (czemu prawosławni nie przeczą), to tym samym najwyższa władza, udzielona Piotrowi, musi być wiekuistą, to jest musi przechodzić na jego następców. Następcami zaś Piotra św. na jego stolicy są bezsprzecz* nie biskupi rzymscy.
Historia świadczy, że już w pierwszych trzech wiekach (równie jak w następnych), uznawano najwyższą władzę biskupa rzymskiego, uciekając się doń o rozstrzygnięcie lub potwierdzenie spornej nauki.
Nawet wówczas, kiedy jeszcze żył w Efezie Jan św., apostoł i ewangelista, sprawy kościelne w Koryncie roz< strzygał i załatwiał św. Klemens rzymski, papież (nie zaś Jan św.), a głosu Klemensa papieża słuchano, jako naj* wyższej głowy Kościoła.
7.	Czy mamy na to dowody, że Kościół wschodni uznawał początkowo papieża następcą Piotra św. i najwyższą głową całego Kościoła?
Tak jest, w dziejach Kościoła znajdujemy wiele dowodów, stwierdzających, że Kościół wschodni uznawał papieża następcą Piotra św. i najwyższą głową całego Kościoła.
a)	Synod w Sardyce, dzisiejszej Sofii (stolicy Buł* garii), orzekł w r. 344, że przeciw wyrokowi synodu prowincjonalnego można się odwołać do papieża.
b)	Na soborze efeskim (431 r.) przewodniczy w imieniu papieża Cyryl Aleksandryjski, a sobór przyjmuje posłusznie wyrok papieski, wydany prze* ciw Nestoriuszowi.
c)	Na soborze chalcedońskim (451 r.) przewodni* czą również legaci papiescy, a sam sobór udaje się do papieża Leona W. z prośbą o zatwierdzenie swo* ich uchwał. Tej jednak uchwały soboru, że po Rzy* mie drugie miejsce zajmuje nie Aleksandria, ale Kon* stantynopol, papież nie zatwierdził, a kościół grecko* wschodni w owym czasie odmowę tę posłusznie przy* jął. Później dopiero papież Innocenty III nadał pa* triarsze carogrodzkiemu ten przywilej.
76
d)	Na trzecim soborze konstantynopolitańskim (680 r.), odbytym również pod przewodnictwem legatów papieskich, ojcowie soboru sprawę celibatu pozostawiają papieżowi Agatanowi do rozstrzygnięć cia, a gdy on glos zabrał, orzekają: »Przez usta Agas tona Piotr przemówiła.
e)	W liście uwierzytelniającym, przydanym do do* kumentów drugiego soboru nicejskiego (787 r.), pas triarcha Tarazjusz prosi papieża Hadriana, aby zas brał glos przeciw symonii — dodając: »a słowu ust Twoich będziemy posłusznie*.
f)	W r. 859 prosi Focjusz papieża Mikołaja, aby go zatwierdził jako patriarchę, tudzież aby wysłał legatów do Carogrodu z nakazem, ażeby odtąd pod posłuszeństwem należnym papieżowi nie wybierano biskupów spośród świeckiego duchowieństwa. Po śmierci patriarchy Ignacego w r. 877 Focjusz ponoś wił prośbę, a papież Jan VIII uznał go wówczas pas triarchą. Focjusz mimo to dalej pracował nad pods kopaniem jedności kościelnej.
g)	Patriarcha Eustazjusz prosi papieża Jana XIX o przywilej, aby kościół carogrodzki na własnym swym terytorium mógł zwać się ekumenicznym, pos dobnie jak Kościołowi rzymskiemu przysługuje pras wo do tego tytułu na całym świecie.
8.	Jaka jest nauka Kościoła rzymskokatolickiego o nieomylności papieża?
Nieomylność nie jest to bezgrzeszność, jak błęds nie tłumaczą niektórzy prawosławni, mówiąc o nieś omylności papieża. Nieomylność papieża wes dług nauki Kościoła rzymskokatolickiego polega na tym, że kiedy papież, jako najwyższy nauczyciel i pasterz, wydaje dla całego Kościoła orzeczenia w nauce wiary i obyczajów, w tych rzeczach mylić się nie może.
77
Że Kościołowi katolickiemu w ogóle, a w szczególności papieżowi, wydającemu orzeczenia w nauce wiary i oby* czajów dla całego Kościoła, mocą swego najwyższego urzędu, przysługuje dar nieomylności, to wiemy ze słów Jezusa Chrystusa, wypowiedzianych do Piotra św. i jego następ* ców: »A ja tobie powiadam, że ty jesteś opoka, i na tej opoce zbuduję Kościół mój, a bramy piekielne nie zwy* ciężą go (Mat 16, 18). — »Prosiłcm za tobą, aby nie ustała wiara twoja, a ty niekiedy nawróciwszy się, utwier* dzaj braci twoich® (Łuk. 22, 32). »Paś baranki moje... Paś owce moje...« (Jan 21, 15-17). — »A ja prosić będę Ojca, a innego Pocieszyciela da wam, aby z wami mieszkał na wieki. Ducha prawdy, którego świat przyjąć nie może, bo go nie widzi ani go zna... Lecz wy poznacie go: iż u was mieszkać będzie i w was będzie® (Jan 14, 16-17). — »A oto ja jestem z wami po wszystkie dni aż do skończenia świa* ta« (Mat. 28. 20).
Dar nieomylności przysługuje Kościołowi katolic* kiemu także wówczas, kiedy biskupi razem z papie* żem nauczają wiernych, w co mają wierzyć i jak mają żyć.
9.	Kiedy kościół greckowschodni odpadł od jed^ ności z Rzymem?
Kościół greckowschodni odpadł od Kościoła rzymskokatolickiego za patriarchy Michała Ceru* lariusza w roku 1054.
10.	Kiedy kościół greckowschodni zjednoczył się ponownie z Kościołem rzymskokatolickim?
Kościół greckowschodni zjednoczył się z Kościo* łem rzymskokatolickim:
1.	Na drugim synodzie w Lyonie w r. 1274, na którym Grecy uznali papieża jako głowę powszech* nego Kościoła.
2.	Na soborze florenckim w r. 1439, który orzekł, że Stolica Apostolska i papież, czyli biskup rzymski, posiadają najwyższą władzę w całym świecie i że tenże papież jest następcą Piotra św., namiestnikiem Chrystusowym i głową całego Kościoła, Ojcem i naj*

78
wyższym nauczycielem całego chrześcijaństwa. Jemu w osobie Piotra św. dał Jezus Chrystus najwyższą władzę pasterską, nauczycielską i władzę rządzenia całym Kościołem, jak to orzekają sobory powszechne i kanony święte.
Uchwałę tę podpisali biskupi greccy i metropolita Rusi.
Zjednoczenie to jednak nie było trwałym i pow* szechnym, nie objęło wszystkich kościołów schizma* tyckich.
W Polsce zjednoczyli się Rusini z Kościołem rzymskokatolickim w roku 1596 (Unia Brzeska). — Na Węgrzech w r. 1646. — Część Rumunów zjednoczyła się z Kościołem rzymskokatolickim w r. 1698.
11.	W co więc powinien wierzyć konwertyta z prawosławia o najwyższym w Kościele pasterzu?
Konwertyta z prawosławia powinien uznać, że pa* pież, czyli biskup rzymski, jako następca Piotra św. jest głową powszechnego Kościoła oraz że papież posiada dar nieomylności w orzeczeniach, dotyczących prawd wiary i obyczajów, mających obo* wiązywać cały Kościół, jeśli wydaje je jako głowa i najwyższy nauczyciel Kościoła.
12.	Jak chrzcili apostołowie?
Apostołowie chrzcili z reguły przez zanurzanie w wodzie, ale chorych i więźniów chrzcili przez po* lewanie, albo przez pokropienie wodą.
13.	Co należy sądzić o sposobie udzielania chrztu świętego?
Należy przyjąć, że chrzest jest ważny, czy udziela się go przez zanurzanie w wodzie, czy przez po* lewanie albo pokropienie wodą według oba
79
rządku, zatwierdzonego dla poszczególnych kościołów (Kan. 758). (Chrzest przez pokropienie wyszedł ze zwyczaju, z powodu trudności stwierdzenia, czy rzęs czy wiście nastąpiło potrzebne omycie ciała).
Kościół wschodni używa przy chrzcie formułki: »Chrzest otrzymuje«, albo »niechaj otrzyma chrzest sługa Boży w imię Ojca i Syna i Ducha Swiętego«.
Jeżeli powstanie wątpliwość, czy chrzest jest waż* ny, należy ten sakrament warunkowo ponowić.
14.	Do jakiego obrządku przechodzi prawosławny, wracający do Kościoła katołickiego?
Prawosławny od urodzenia powracając na łono Kościoła katolickiego, może przyjąć obrządek łacin* ski albo wschodni, według wyboru. Mimo to przy* sługuje mu zawsze prawo powrotu do obrządku wschodniokatolickiego, odpowiadającego temu ob* rządkowi wschodniemu, do którego poprzednio na* leżał.
Jeżeli kto należąc do obrządku wschodniokatolic* kiego odpadł od jedności Kościoła i będąc berety* kiem albo schizmatykiem, pragnie ponownie przejść na łono Kościoła katolickiego, musi wrócić do ob* rządku wschodniokatolickiego, który mu bardziej odpowiada. — (Petrani 34).
Jeżeli konwertytą jest duchowny prawosławny albo diakon, Ordynariusz zwraca się do Kongrega* cji dla spraw wschodnich albo do Nuncjusza, o ze* Zwolenie na jego przyjęcie na łono Kościoła.
15.	Jaka jest nauka Kościoła katołickiego o od= pustach?
Jest w Kościele Chrystusowym niewyczerpany skarbiec duchowny, utworzony z przeobfitych zasług Jezusa Chrystusa, Najśw. Maryi Panny i świętych. Ze skarbca tego czerpię Kościół katolicki, udziela*
80
jąc odpustu na mocy władzy, otrzymanej od Chry« stusa (Mat. 16, 19).
Nikt nie może drugim wysłużyć wiecznego zba« wienia, ale można zadośćuczynić za te kary doczesne, które ktoś drugi musiałby odpokutować.
To zadośćuczynienie jest niejako spłatą długu, nic zaś nie przeszkadza, aby jeden za drugiego spłacał długi. Udzielając odpustu Kościół darowuje część kary doczesnej po odpuszczeniu grzechów w sakramencie pokuty.
Jeżeli np. Kościół nada je odpust 300 dni, to znaczy, że mocą otrzymanej od Boga władzy odpuszcza nam tyle kary doczesnej, ile by odpuścił, gdybyśmy według dawnej praktyki kościelnej odbywali publiczną pokutę przez 300 dni. Jest to tak zw. »władza kluczy«. Już Paweł św. udzics lił odpustu, czyniąc użytek z tej władzy. On to powagą swoją zwolnił kazirodcę w Koryncie od dalszej pokuty, skoro tylko ów kazirodca okazał prawdziwą skruchę (2 Kor. 2, 10; 1 Kor. 3. 5).
Chcąc dostąpić odpustu, potrzeba być w stanie ła* ski, tj. bez grzechu ciężkiego. Należy nadto wypełnić warunki, przepisane do pozyskania odpustu. Przed odpuszczeniem grzechów śmiertelnych w sakramencie pokuty nie można dostąpić odpustu kar doczesnych.
16.	Co sądzić o tym, że kościół zachodni używa do mszy św. chleba przaśnego?
Sobór florencki orzekł, że chleb przeistacza się w Ciało i Krew Pańską bez względu na to, czy konsekracja odbywa się na przaśnym, czy na kwaszonym chlebie, i że każdy kapłan powinien odprawiać mszę św. według swojego obrządku przy użyciu kwaszonego lub przaśnego chleba.
17.	Czy wierni muszą przystępować do Komunii św. tylko według swojego obrządku?
Nie muszą. Kanon bowiem 866 prawa kościelnego
81
pozwala wiernym przystępować do Komunii św. we« dług jakiegokolwiek obrządku.
Jeżeli potrzeba tego wymaga i w braku kapłana och miennego obrządku, może kapłan łacińskiego obrządku udzielać Komunii św. konsekrowanej na chlebie kwaszos nym, kapłan zaś wschodniego obrządku może udzielać Ko» munii św., konsekrowanej na przaśnym chlebie (patrz ka* non 851, § 2 prawa kan).
18.	Dlaczego kościół zachodni udziela wiernym Komunii św. tylko pod postacią chleba?
Kościół zachodni udziela wiernym Komunii św. tylko pod postacią chleba najpierw dlatego, aby zas pobiec niebezpieczeństwu rozlania Krwi Przenajświęts szej, po wtóre ze względów zdrowotności publiczs nej (higieny). Jezus Chrystus jest rzeczywiście i istotnie obecnym także pod jedną postacią. Kos munia więc pod dwiema postaciami nie jest nieods zownie konieczna.
W czasach pierwszych chrześcijan komunikowano chorych i więźniów tylko pod jedną postacią.
19.	Jaka jest różnica pomiędzy Kościołem rzymsko* katolickim a prawosławiem w nauce o sakramencie małżeństwa?
Prawosławni uczą, że cudzołóstwo, popełnione przez jednego z małżonków, wystarcza do żądania rozwodu; w czasach zaś nowszych pozwalano na rozs wody dla wielu powodów. Kościół rzymskokatolicki zaś naucza, że w wypadku cudzołóstwa (jak też z innych przyczyn), sąd kościelny może osobnym wyrokiem pozwolić na separację, czyli rozłączenie od wspólnego pożycia, jednak żadna ze stron rozłączos nych nie może zawrzeć nowego małżeństwa, dopóki żyje drugi małżonek.
Katechizm dla konwertytów
6
82
20.	Jaka jest różnica pomiędzy prawosławiem a wiarą katolicką w nauce o życiu zagrobowym?
Różnica ta dotyczy nauki o czyśćcu. Opierając się na słowach Chrystusa Pana i na uchwałach so* boru florenckiego, uczy Kościół katolicki, że te du* sze, które w grzechach powszednich zeszły z tego świata albo nie zdołały tu na ziemi całkowicie za* dośćuczynić za grzechy, muszą oczyszczać się przez męki czyśćcowe, wierni mogą im jednak ulżyć w cierpieniach, ofiarując za nie modlitwy, odpusty, jałmużny albo inne dobre uczynki, a zwłaszcza msze św.
Kto więc z prawosławia chce przejść na wiarę ka* tolicką, powinien przyjąć, że jest czyściec i że du* szom tam cierpiącym można przynieść ulgę przez wyżej wymienione środki, wypraszające łaski i zmi* łowanie Boże dla dusz cierpiących w czyśćcu.
21.	Jaka jest nauka Kościoła katolickiego o Nie= pokalanym Poczęciu Najśw. Maryi Panny?
O Niepokalanym Poczęciu Najśw. Maryi Panny uczy Kościół katolicki, że Najśw. Maryja Panna była wolna od zmazy grzechu pierworodnego od pierwszej chwili poczęcia swego, a to za szczególną łaską Wszechmogącego Boga dla zasług Jezusa Chrystusa.
22.	Czy kościół wschodni znał tę naukę?
Są pewne dowody, że ta nauka nie była obcą i Wschodowi. Tak na Wschodzie powstało święto Poczęcia Maryi Panny przez św. Annę. W szczegół* ności później prawosławni Rusi czcili ten przywilej N. Maryi Panny, mieli bowiem w XII wieku brać* two ku obronie Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny.
Tę naukę wyznawał także i Dymitr Rostowski, uważany przez Rosjan za świętego.
83
UWAGI
Chrzest, bierzmowanie i sakrament małżeństwa, udzielone przez prawosławnych w zasadzie są ważne. Sakramentów tych nie ponawia się bez szczególnych powodów.
Co do małżeństwa prawosławnych, w obliczu Kos ścioła katolickiego ważne są tylko małżeństwa, zawarte przez obie strony, prawosławne od urodzenia (kan. 1099, § 2). Małżonek katolicki, który zawarł ślub z osobą prawosławną wobec prawosławnego duchownego, powinien 1) postarać się u swego Ordynariusza o zdjęcie klątwy, o której mowa w kanonie 2319 Kodeksu prawa kan. — Ponadto 2) jeżeli ślub zawarł po dniu Zielonych Świątek 1908 r., to jest po dekrecie Piusa X w tej sprawie, powinien odnowić swoją zgodę małżeńską w obliczu Kościoła kato* lickiego. — Wszystkie dzieci z takiego małżeństwa po* winny być ochrzczone i wychowane w religii katolickiej (kan. 1061).
Co do bierzmowania — w miejscu, w którym władza bierzmowania była odwołana (o czym rozstrzyga Ordy* nariusz), należy bezwzględnie powtórzyć ten sakrament. Gdyby łacinników ochrzczonych — duchowni prawosławni powtórnie chrzcili i bierzmowali, św. Officium orzekło 1885 r.: »Nie wypada, aby po raz wtóry bierzmowano, chyba że mają otrzymać tonzurę lub święcenia, albo je* żeli ich rodzice o to proszą, albo gdyby okazało się, że użyto pędzla przy bierzmowaniu«. Wtedy bierzmuje się wa* runkowo i bez świadków.
Konwertyta składa najpierw wyznanie wiary, po czym powinien odprawić spowiedź. Spowiedź u prawosławnego duchownego byłaby grzeszną, tu i ówdzie zaliczają taki akt indeferentyzmu do tak zw. rezerwatów, od których sam tylko biskup może rozgrzeszyć.
Kapłan, przyjmujący wyznanie wiary, powinien zawcza* su wyjednać u Ordynariusza władzę rozgrzeszenia od he* rezji. Jeżeli konwertytą jest prawosławny duchowny, należy o tym uczynić wzmiankę w prośbie, wniesionej do Ordy* nariatu.
Wyznanie wiary, które powinien złożyć konwer* ty ta z prawosławia, opiewa:
Ja N. N., wierzę mocno i wyznaję każdą prawdę z osobna i razem wszystkie prawdy, jakie się zawie*
6*
84
rają w Składzie Wiary, którego używa święty Ko* ściół rzymski, to jest:
Wierzę w jednego Boga, Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi, wszystkich rzeczy wis dzialnych i niewidzialnych. Wierzę w Pana Jezusa Chrystusa, jedynego Syna Bożego, który zrodzon jest z Ojca przed wszystkimi wieki, Bóg z Boga, Światłość ze Światłości, Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego; zrodzony, nie zaś stworzony, współ* istotny Ojcu, i przezeń wszystko się stało. Który dla nas ludzi i dla naszego zbawienia z nieba zstąpił i przyjął ciało za sprawą Ducha Świętego z Maryi Panny, i stał się człowiekiem. Który ukrzyżowany został dla nas pod Ponckim Piłatem, umęczony i po* grzebiony, i trzeciego dnia zmartwychwstał według Pisma, wstąpił na niebiosa, siedzi na prawicy Ojców* skiej, i powtórnie przyjdzie sądzić żywych i umar* łych, a królowanie jego końca mieć nie będzie. Wie* rzę w Ducha Świętego, Pana i Dawcę łask, który od Ojca i Syna pochodzi, który z Ojcem i Synem jedną cześć i uwielbienie odbiera, który mówił przez proroków. Wierzę w Jeden, Święty, Katolicki i Apo* stolski Kościół. Wyznaję jeden chrzest na odpu* szczenię grzechów; oczekuję wskrzeszenia zmarłych i żywota w wieku przyszłym. Amen.
Wierzę, że Pan nasz Jezus Chrystus jest Bogiem i człowiekiem, prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem, że przez niewypowiedziane i niepojęte zjednoczenie Bóstwa i człowieczeństwa w jednej oso* bie Syna Bożego jeden jest Jezus Chrystus, i z tej przyczyny Najśw. Panna, niepokalanie poczęta, jest prawdziwą Boga Rodzicielką; że w Chrystusie dwie są nie pomieszane natury, dwie są też wole i dwa działania.
Wierzę, że prawdziwie siedem jest istotnych sa*
85
kramentów Nowego Zakonu przez Chrystusa Pana naszego ustanowionych dla zbawienia ludzkiego, choć nie każdy z nich potrzebny jest każdemu czło* wiekowi, a mianowicie: chrzest, bierzmowanie, Eu* charystia, pokuta, ostatnie namaszczenie, kapłaństwo i małżeństwo; uznaję, że one udzielają łaski i że spośród nich chrztu, bierzmowania i kapłaństwa po* nownie przyjmować nie można.
Wierzę, że przy użyciu chleba, bądź przaśnego, bądź kwaszonego, sprawuje się Najświętszy Sakra* ment Ciała Chrystusowego, i że nawet pod jedną tylko postacią przyjmujemy prawdziwie całego Chry* stusa.
Wierzę, że związek małżeński jest nierozerwalny, i chociaż z powodu cudzołóstwa, herezji lub dla in* nych przyczyn małżonkowie mogą się rozłączyć co do loża i zamieszkania, jednak nie godzi się im za* wierać innego związku małżeńskiego.
Wierzę, iż kto prawdziwie żałując za grzechy umiera w stanie łaski, zanim jednak zadośćuczynił przez pokutę za swoje wykroczenia i zaniedbania, tego dusza po śmierci podlega oczyszczeniu w czy* śćcu, a dla przyniesienia jej ulgi w tych karach, po* mocne jest wstawiennictwo żyjących, a zwłaszcza ofiara mszy św., modlitwy, jałmużny i inne pobożne uczynki, które zgodnie z ustawami kościelnymi wier* ni zwykle czynią za innych wiernych. Wyznaję, że dusze tych ludzi, którzy po przyjęciu chrztu żadnym wcale grzechem się nie splamili, a choćby się i spla* mili, to jednak, bądź w ciele żyjąc, bądź po wyżu* ciu się z ciała z tej plamy się oczyścili, te dusze za* raz są przyjmowane do nieba, i Boga w Trójcy je* dynego, w jego istocie oglądają, stosownie jednak do różnicy zasług, jedne od drugich doskonalej. Wierzę, że dusze tych, którzy w stanie grzechu
86
śmiertelnego, choćby tylko pierworodnego, schodzą z tego świata, idą zaraz do piekła, gdzie jednak nie jednakowe kary ponoszą.
Wierzę, że Stolica Apostolska i biskup rzymski ma naczelne zwierzchnictwo nad całym światem, że tenże biskup jest następcą świętego Piotra, księcia apostołów i prawdziwym namiestnikiem Chrystusa, całego Kościoła głową i wszystkich wiernych ojcem i nauczycielem, że Pan nasz Jezus Chrystus w osos bie świętego Piotra jemu przekazał pełną władzę nas uczania, rządzenia i kierowania całym Kościołem.
Wszystko również, co przez święte Kanony i Sos bory powszechne, zwłaszcza przez Sobór Florencki, Trydencki i Watykański, zostało podane, określone i wyjaśnione, a w szczególności o najwyższym zwierzchnictwie biskupa rzymskiego i o nieomylnym jego nauczycielstwie bez zastrzeżeń przyjmuję i wys znaję. Wszelkie natomiast temu przeciwne odszczes pieństwa i herezje, przez Kościół odrzucone, ja także odrzucam i potępiam.
Tę prawdziwą wiarę, poza którą nikt zbawiony być nie może, a którą ja prawdziwie w sercu swoim żywię, przy pomocy Bożej pragnę chować i wyznas wać aż do ostatniego kresu mego życia.
Do tego ja N. N. (ponit dexteram supra sanctum Evangelium) pod przysięgą się zobowiązuję. Tak niech mi dopomoże Bóg i ta święta jego ewangelia.
CZĘSC WSPÓLNA DLA KONWERTYTÓW Z KAŻDEGO NIEKATOLICKIEGO WYZNANIA
Najważniejsze modlitwy i prawdy katechizmowe
Znak krzyża świętego
W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen. (30 dni odpustu za każdym razem).
Modlitwa Pańska
Ojcze nasz, któryś jest w niebiesiech, święć się imię Twoje; — przyjdź królestwo Twoje; — bądź wola Twoja, jako w niebie tak i na ziemi. — Chle* ba naszego powszedniego daj nam dzisiaj; — i od* puść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy na* szym winowajcom; — i nie wódź nas na pokuszenie; ale nas zbaw ode złego. Amen.
Pozdrowienie Anielskie
Zdrowaś Maryjo, — łaski pełna; — Pan z Tobą; — błogosławionaś Ty między niewiastami; — i błogo* sławion owoc żywota Twojego, Jezus. — Święta Ma* ryjo, Matko Boża, — módl się za nami grzeszny* mi, — teraz i w godzinę śmierci naszej. Amen.
Skład Apostolski
Wierzę w Boga Ojca Wszechmogącego, Stwo* rzyciela nieba i ziemi. — Iw Jezusa Chrystusa, Sy* na jego jedynego, Pana naszego, — który się począł z Ducha Świętego, narodził się z Maryi Panny; — umęczon pod Ponckim Piłatem, ukrzyżowan, umarł
88
i pogrzebion; — zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał; — wstąpił na niebiosa, siedzi na prawicy Boga Ojca Wszechmogącego; — stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych. — Wierzę w Ducha Świętego; — święty Kościół powszechny, Świętych Obcowanie; — grzechów odpuszczenie; — ciała zmartwychwstanie; — żywot wieczny. Amen.
Uwielbienie Trójcy Przenajświętszej
Chwała Ojcu i Synowi i Duchowi Świętemu, jak była na początku, teraz, zawsze i na wieki wieków. Amen.
Akt wiary
Wierzę w Ciebie, Boże żywy, W Trójcy jedyny, prawdziwy, Wierzę, coś objawił, Boże, Twe słowo mylić nie może. Wierzę, co przez Kościół święty Nauczasz, o Niepojęty.
Akt nadziei
Ufam w Tobie, boś Ty wierny, Wszechmocny i miłosierny.
Dasz mi grzechów odpuszczenie, Łaskę i wieczne zbawienie.
Akt miłości
Boże, choć Cię nie pojmuję, Jednak nad wszystko miłuję, Nad wszystko, co jest stworzone, Boś jest Dobro nieskończone. A jako samego siebie — Wszystkich miłuję dla Ciebie.
Akt żalu
Ach, żałuję za me złości Jedynie dla Twej miłości.
89
Bądź miłościw mnie grzesznemu, Do poprawy dążącemu.
Dziesięcioro przykazań Bożych
1.	Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną.
2.	Nie będziesz brał imiema Pana Boga twego nas daremno.
3.	Pamiętaj, abyś dzień święty święcił.
4.	Czcij ojca twego i matkę twoją.
5.	Nie zabijaj.
6.	Nie cudzołóż.
7.	Nie kradnii.
8.	Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźs niemu twemu.
9.	Nie pożądaj żony bliźniego twego.
10.	Nie pożądaj żadnej rzeczy, która jego jest.
Pięć przykazań kościelnych
1.	Postanowione od Kościoła Bożego dni święte święcić.
2.	W niedziele i święta mszy świętej z należytym nabożeństwem wysłuchać.
3.	Wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych i pos sty w dni nakazane zachowywać.
4.	Spowiadać się przynajmniej raz w roku, a w czas sie wielkanocnym Najświętszy Sakrament przyjs mować.
5.	W czasach zakazanych wesel i zabaw hucznych nie sprawiać.
Sześć prawd wiary, które każdy wiedzieć i wierzyć powinien.
1.	2e jest jeden Bóg;
2.	że Bóg jest sędzią sprawiedliwym, który za dos bre nagradza, a za złe karze;
3.	że są trzy Boskie Osoby: Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty;
90
4.	że Syn Boży stał się człowiekiem, aby nas przez śmierć krzyżową odkupić i wiecznie zbawić;
5.	że dusza ludzka jest nieśmiertelna;
6.	że łaska Boska jest do zbawienia koniecznie po* trzebna.
Siedem sakramentów świętych
1. Chrzest; 2. bierzmowanie; 3. Ciało i Krew Pań* ska; 4. pokuta; 5. ostatnie namaszczenie; 6. kapłań* stwo; 7. małżeństwo.
Siedem grzechów głównych
1. Pycha; 2. łakomstwo; 3. nieczystość; 4. za* zdrość; 5. obżarstwo i pijaństwo; 6. gniew; 7. le* nistwo.
Dziewięć grzechów cudzych
1. Do grzechu radzić; 2. grzeszyć rozkazywać; 3. na grzech drugich zezwalać; 4. innych do grzechu pobudzać; 5. grzech drugich pochwalać; 6. na grzech drugiego milczeć; 7. grzechu nie karać; 8. do grze* chu drugiemu dopomagać; 9. grzechu innych bronić.
Grzechy przeciwko Duchowi Świętemu
1. W nadziei miłosierdzia Bożego grzeszyć; 2. roz* paczać o zbawieniu swoim; 3. sprzeciwiać się uznanej prawdzie wiary; 4. bliźniemu łaski Bożej zazdrościć; 5. zbawienne napomnienia zuchwale odrzucać; 6. po* kutę aż do śmierci odkładać.
Trzy cnoty Boże
1. Wiara; 2. nadzieja; 3. miłość.
Cnoty główne, czyli kardynalne
1. Roztropność; 2. sprawiedliwość; 3. wstrzemięźli* wość; 4. męstwo.
Cnoty, które ewangelia szczególnie zaleca
1. Szukać we wszystkim sprawiedliwości królestwa Bożego; 2. samego siebie się zaprzeć; 3. codzienne
91
krzyże dźwigać; 4. Chrystusa Pana naśladować;
5.	być łagodnym i pokornym; 6. nawet nieprzyjaciół miłować, czynić dobrze także tym, którzy nas niena* widzą i prześladują; 7. modlić się za nich.
Osiem błogosławieństw
1.	»Błogosławieni ubodzy duchem, albowiem ich jest królestwo niebieskie.
2.	Błogosławieni cisi, albowiem oni posiędą ziemię.
3.	Błogosławieni, którzy plączą, albowiem oni będą pocieszeni.
4.	Błogosławieni, którzy łakną i pragną sprawie* dliwości, albowiem oni będą nasyceni.
5.	Błogosławieni miłosierni, albowiem oni miło* sierdzia dostąpią.
6.	Błogosławieni czystego serca, albowiem oni Bo* ga oglądają.
7.	Błogosławieni pokój czyniący, albowiem synami Bożymi nazwani będą.
8.	Błogosławieni, którzy cierpią prześladowanie dla sprawiedliwości, albowiem ich jest królestwo niebie* skie« (Mat. 5, 3-10).
Uczynki miłosierne co do ciała
1. Łaknącego nakarmić; 2. spragnionego napoić;
3. podróżnego w dom przyjąć; 4. nagiego przyodziać;
5. chorego nawiedzać; 6. więźnia wykupić; 7. umar* łego grzebać.
Uczynki miłosierne co do duszy
1. Grzeszących upominać; 2. nieumiejętnych pou* czać; 3. wątpiącym dobrze radzić; 4. strapionych po* ciesząc; 5. krzywdy cierpliwie znosić; 6. urazy chęt* nie darować; 7. za żywych i umarłych modlić się.
Cztery rzeczy ostateczne
1. Śmierć, sąd Boży, niebo albo piekło.
92
Obrzędy przy chrzcie dorosłych
(według rytuału rzymskiego w skróceniu)
U progu kościoła albo w zakrystii zapytuje kapłan: Jak ci na imię?
O. N.
K. N. czego żądasz od Kościoła Bożego?
O. Wiary.
K. Wiara co ci dawa?
O. Żywot wieczny.
K. Jeśli chcesz mieć żywot wieczny, chowaj przy? kazania: Będziesz miłował Pana Boga twego ze wszystkiego serca swego, ze wszystkiej duszy swojej, a bliźniego swego, jak siebie samego. Na tych dwóch przykazaniach polega całe Prawo i Prorocy...
K. Odrzekasz się ducha złego?
O. Odrzekam.
K. I wszystkich spraw jego?
O. Odrzekam.
K. I wszelkiej pychy jego?
O. Odrzekam.
K. Wierzysz w Boga Ojca Wszechmogącego, Stwo? rzyciela nieba i ziemi?
O. Wierzę.
K. Wierzysz w Jezusa Chrystusa, Syna jego jedy? nego, Pana naszego narodzonego i umęczonego?
O. Wierzę.
K. Wierzysz w Ducha Świętego, święty Kościół powszechny, Świętych obcowanie, grzechów odpu? szczenię, ciała zmartwychwstanie i żywot wieczny?
O. Wierzę.
Do żydów, mających przyjąć chrzest św., zwraca się Kościół surowo w tych słowach: »Ze wstrętem porzuć żydowską perfidię, wzgardź hebrajskim żabo? bonem«.
93
Następnie kapłan czyni znak krzyża na czole, uszach, oczach, nozdrzach, ustach, piersiach i krzy* żach, mającego przyjąć chrzest św.
Potem kładzie rękę na jego głowę, błagając o blo* gosławieństwo niebios.
Następnie podaje katechumenowi odrobinę soli do spożycia, aby go chrzest zachował od zgnilizny grze* chu.
Następnie katechumen przyklęka, mówi: »Ojcze nasz« i powstaje, ojciec zaś chrzestny a potem kas plan czynią znak krzyża na jego czole, mówiąc: »W Imię Ojca i Syna i Ducha Swiętego«. Obrzęd ten powtarza się trzy razy.
W egzorcyzmach kilkakrotnie ponawianych uprą* sza Kościół, aby zły duch ustąpił z duszy katechu* mena, dając miejsce Duchowi Świętemu.
Następnie kapłan wprowadza katechumena do ko* ścioła. Tu katechumen przyklęka, a powstawszy od* mawia apostolskie wyznanie wiary: »Wierzę w Boga Ojca«, tudzież »Ojcze nasz«, po czym kapłan do* tyka śliną uszu i nozdrzy katechumena, mówiąc: »Effeta«, to jest otwórz się...
Następnie kapłan ponawia poprzednie pytania, aby usunąć wątpliwość co do czystej intencji zgła* szającego się do chrztu św. Po czym namaszcza Ole* jem katechumena na piersiach i na barkach robiąc znak krzyża św., aby katechumena umocnić do walki z trudnościami życia.
Następnie tuż przy chrzcielnicy, po upewnieniu się co do szczerej wiary katechumena, zapytuje kapłan: N. Czego żądasz?
O. Chrztu.
K. Chcesz być ochrzczonym?
O. Chcę.
Tu ojciec chrzestny (względnie matka chrzestna)
94
kładzie rękę na ramieniu katechumena, kapłan zaś wodą chrzcielną polewa trzykrotnie jego głowę mó* wiąc: »N. ja ciebie chrzczę w Imię Ojca 'j' i Syna i Ducha + Świętego. Amen«.
Następnie namaszcza krzyżmem głowę neofity, który staje się odtąd pomazańcem Bożym, powołanym do walki z nieprzyjaciółmi krzyża Chrystusowego.
Następnie podaje się ochrzczonemu szatę białą, co ma wyobrażać niewinność, jaką chrzest przyodziewa. Podaje się też neoficie świecę zapaloną, aby oświe* eony światłem nauki Chrystusowej pełnił apostoł* stwo dobrego przykładu.
Na koniec nowo ochrzczony słucha mszy św., w czasie której przystępuje do Komunii św., (bez uprzedniej spowiedzi, gdyż na chrzcie św. — wzbu* dziwszy akt skruchy — dostąpił odpuszczenia wszy* stkich grzechów). Powinien przeto być na czczo (o ile jest zdrowym). Wypada również, aby szafarz sakramentu na czczo udzielał chrztu dorosłym (kan. 753), odprawia bowiem zwykle mszę na intencję ochrzczonego po tym obrzędzie.
Rachunek sumienia przed spowiedzią
Po krótkiej modlitwie należy zastanowić się nad następującymi pytaniami: Kiedy odprawiłem spo* wiedź po raz ostatni? Czy zataiłem grzech ciężki? Czy wypełniłem zadaną pokutę?
Przykazania Boskie.
1 przykazanie. Czy wierzyłem w to wszystko, co Kościół katolicki do wierzenia podaje? — Czy wsty* dziłem się wyznawać wiarę? — Czy czytałem książki lub pisma przeciwne wierze? — Czy przechowywa* łem takie pisma lub książki? — Czy słuchałem roz* mów przeciwnych wierze? — Czy poddawałem się dobrowolnie wątpliwościom we wierze?
95
Czy należałem lub może należę do towarzystw za* kazanych, bezbożnych lub komunistycznych? — Czy brałem udział w zgromadzeniach takich towarzystw, nie będąc do tego zmuszonym groźbą utraty stano* wiska lub pracy? — Czy brałem udział w seansach spirytystycznych, stolikach wirujących itp.? — Czy słuchałem kazań innowierców albo wykładów prze* ciwnych wierze, lub moralności wprost, lub przez ra* dio? — Czy uczestniczyłem w nabożeństwach innych wyznań (w bóżnicy, zborach luterskich, cerkwiach prawosławnych)? — Czy traciłem ufność w pomoc Bożą? — Czy opuszczałem pacierz? — Czy zanied* bałem zupełnie modlitwę? Jak długo?
2	przykazanie. Czy naśmiewałem się z rzeczy świę* tych? — Czy bluźniłem? — Czy przeklinałem? — Czy łamałem śluby? — Czy popełniłem krzywoprzy* sięstwo?
3	przykazanie. Czy opuszczałem mszę św. z wła* snej winy w niedziele i święta? — Czy spóźniłem się znacznie na mszę św. w owe dni z własnej winy? Ile razy? — Czy wykonywałem bez potrzeby pracę służebną w niedziele i święta?
4	przykazanie. Czy byłem posłuszny rodzicom i przełożonym? — Czy podburzałem drugich prze* ciw władzy duchownej lub świeckiej? — Czy byłem sprawiedliwym szczególnie względem podwładnych? Jak spełniałem obowiązki wychowania dzieci? — Czy odwodziłem dzieci od złych towarzystw i rozpu* sty? — Czy spełniłem sumiennie obowiązek przy głosowaniu? — Co obciąża moje sumienie co do obowiązków względem Kościoła i Ojczyzny?
5	przykazanie. Czy gniewałem się na kogo? Jak długo? — Czy byłem mściwy, zawzięty? — Czy ży* czyłem komu rozmyślnie czego złego? — Czy nara* żąłem zdrowie na niebezpieczeństwo? — Czy gor*
96
szyłem drugich? — Czy nakłaniałem kogo do grze* chu? Do jakiego? — Czy przedsiębrałem cokolwiek, aby zapobiec porodowi płodu?
6	i 9 przykazanie. Czy czytałem książki nieoby* czajne? — Czy podawałem innym takie książki do czytania? — Czy robiłem coś nieskromnego sam lub z kim innym? — Czy brałem udział w niemo* ralnych lub w bezwstydnych przedstawieniach te* atralnych, kinematograficznych albo tańcach żaka* zanych? — Czy pragnąłem coś nieskromnego wi* dzieć, słyszeć albo popełnić? — Czy myślałem dobrowolnie o rzeczach nieskromnych?
7	i 10 przykazanie. Czy wyrządziłem komu szkodę wprost albo przez niedbalstwo w spełnianiu obo* wiązków? — Czy wziąłem co komu? — Co wzią* lem? Ile i ile razy? — Czy trudniłem się lichwą? — Czy płaciłem długi? — Czy przechowywałem lub sprzedawałem rzeczy skradzione? — Czy miałem za* miar oszukać kogo lub przyswoić sobie rzecz cu* dzą? — Czy wynagrodziłem szkodę wyrządzoną?
8	przykazanie. Czy kłamałem? — Czy z mojego kłamstwa poniósł kto szkodę? — Czy obmawia* łem? — Czy oczerniałem? — Czy odwołałem oszczerstwo?
Przykazania kościelne
Czy jadłem mięso w dni postne? — Czy dopełni* łem obowiązku spowiedzi i Komunii wielkanocnej?
Grzechy główne
Czy byłem pyszny lub zarozumiały z powodu zdolności, stanu, bogactwa itp.? — Czy byłem próż* ny w strojach lub tp.? — Czy gardziłem ubogimi, czy wyśmiewałem się z bliźnich?
Czy byłem skąpy, nielitościwy dla ubogich lub krewnych? — Czy pobudzałem do nienawiści prze*
97
ciwko tym, którym lepiej się powodzi? — Czy by* łem zazdrosny? — Czy cieszyłem się z cudzego nie* szczęścia lub szkody? — Czy zachowywałem miarę w jedzeniu i piciu? — Czy upiłem się kiedy aż do utraty przytomności? Ile razy?
Czy unosiłem się gniewem? — Czy wszczynałem kłótnie? — Czy żywiłem w duszy nienawiść? — Czy byłem leniwy w wypełnianiu zajęć obowiązko* wych? — Czy skutkiem mego lenistwa lub opiesza* łości poniósł kto szkodę?
Grzechy cudze
Czy pomagałem drugim do grzechu? — Czy mil* czałem na grzechy cudze, zwłaszcza jeżeli mocą swe* go stanowiska byłem obowiązany nie dopuścić do grzechu? — Czy pochwalałem grzechy cudze? — Czy zachęcałem w ten snosób do grzechu?
Żal za grzechy
Po rachunku sumienia nie należy zapominać o naj* ważniejszym warunku dobrej spowiedzi, tj. o żalu za grzechy. Żal ten powinien wypływać z pobudek, które wiara podaje. Obudzajmy zatem żal za grzechy przy pomocy łaski Bożej, w ten mniej więcej sposób:
»Boże mój, żałuję za grzechy, nie tylko dlatego, że utraciłem niebo, a zasłużyłem na piekło, ale ża* łuję dlatego, że obraziłem Ciebie, najlepszego Ojca, Dobro najwyższe, miłości najgodniejsze, a wzgar* dziłem bolesną męką, którą P. Jezus za grzechy na* sze poniósł na krzyżu«.
Sposób odprawiania spowiedzi
Neofici tudzież heretycy, przyjmujący bezwarun* kowo chrzest św., nie spowiadają się przy przejściu swoim na wiarę katolicką, wszystkie bowiem grzechy gładzi chrzest św. Ci więc przystępując do spowiedzi Katechizm dla konwertytów	7
98
w pewien czas po swym nawróceniu, wyznają grzechy po chrzcie popełnione. Jest rzeczą godną zalecenia, aby spowiedzi nie odwlekać. Heretycy, którzy otrzyj mują chrzest warunkowo, tudzież ci, którzy nie przystępują do chrztu, ale składają jedynie samo wy? znanie wiary, powinni przygotowując się do spowie? dzi, w rachunku sumienia objąć cały czas ubiegły, począwszy od chrztu, do którego przystąpili poprze? dnio bezwarunkowo.
Po przygotowaniu się do spowiedzi, zanim peni? tent przystąpi do konfesjonału, chwalebną jest rze? czą odmówić następującą spowiedź powszechną:
»Ja grzeszny, spowiadam się Panu Bogu wszech? mogącemu, w Trójcy Św. jedynemu, Najśw. Maryi Pannie, wszystkim świętym i tobie ojcze duchowny, żem zgrzeszył myślą, mową, uczynkiem i zaniedba? niem obowiązku: Moja wina, moja wina, moja bar? dzo wielka wina«.
Następnie przyklęknąwszy przy konfesjonale, prze? żegnaj się i powiedz: Ostatni raz spowiadałem się... (np. około Wielkanocy), — albo: przystępuję po raz pierwszy do spowiedzi. Następnie wyznaj wszystkie grzechy oraz ich liczbę w przybliżeniu, tzn.: mniej więcej tyle... razy — dodając na koniec: — »za te i za inne grzechy moje, których nie pamiętam, ża? łuję prawdziwie i obiecuję się poprawić, a ciebie, ojcze duchowny, proszę o rozgrzeszenie®.
Kiedy kapłan udziela rozgrzeszenia, wzbudź jeszcze raz żal za grzechy, mówiąc: »Boże, bądź mi? łościw mnie grzesznemu®.
Oddal się od konfesjonału dopiero wtedy, kiedy spowiednik da znak odejścia.
Po spowiedzi podziękuj Panu Bogu za otrzymaną łaskę — odmawiając odpowiednie modlitwy i od? praw zadaną pokutę.
99
O zachowaniu się przy Komunii św.
Od północy dnia poprzedniego należy być na czczo. Od tego obowiązku wolne są osoby niebez* piecznie chore. Kiedy kapłan z Hostią Najśw. zwraca się do ludu, wierni mówią: »Panie, nie jestem go* dzień, abyś wszedł do przybytku serca mego, ale rzeknij tylko słowo, a będzie zbawiona dusza moja«. Należy wzbudzić żal za grzechy i akt wiary w praw* dziwą obecność Jezusa w Eucharystii.
Przyjmując Komunię św. należy głowę podnieść, usta skromnie otworzyć, koniec języka położyć na dolnej wardze i Hostię spożyć nie posługując się zę* bami. Gdyby Hostia przylgnęła do podniebienia, na* leży ją językiem, nie zaś palcami oddzielić.
Po Komunii św. należy złożyć Panu Bogu dzięki i prosić o łaski dla siebie i dla bliźnich.
Krótki wykład mszy św.
Ofiara mszy św. składa się ze wstępu i trzech głównych części: Ofiarowania, Przeistoczenia i Ko* munii.
Introit (wstęp)
U stopni ołtarza odmawia się psalm 42*gi i tak zwaną spowiedź powszechną »Confiteor«. Wyznanie win z prośbą o przebaczenie jest najlepszym przy* gotowaniem do przeczystej ofiary. — Wzbudź wtedy akt skruchy.
Następuje wezwanie »Kyrie Elejson« — »Panie, zmiłuj się nad nami« i hymn pochwalny »Gloria« — »Chwała na wysokości Bogu«.
Dalsze obrzędy mszalne przywodzą na pamięć, że ilekroć uczestniczymy w św. tajemnicach, idąc za we* zwaniem Chrystusa, aby to »czynić na jego pamiąt* kę«, — Pan jest zawsze z nami, ze swoim duchem
7*
100
ofiary, który poucza, jak ofiarnie urządzić życie, kie* dy tego wymaga dobro własne, dobro Kościoła lub Ojczyzny.
Po krótkich modlitwach czyta się lekcję, tj. wy* jątek z listów Apostolskich lub innych części Pi* sma św. tudzież ewangelię, która jest »nowiną z nie* ba«, rzucającą światło na szare drogi ziemskiego życia.
Podczas ewangelii obecni powstają z miejsc, aby okazać szacunek dla Słowa Bożego, oraz czynią znak krzyża na czole, ustach i piersiach, są bowiem go* towi zachować naukę Ukrzyżowanego w myślach i sercu, ustami zaś jawnie ją wyznawać i bronić, choćby to miało narażać na prześladowanie i cierpie* nie. Następnie odmawia się »Credo« — (Wierzę w Boga), w miarę jak obrzędy kościelne to prze* pisują.
Ofiarowanie
Po ewangelii kapłan ofiaruje P. Bogu chleb i wi« no, tj. wyłącza te dary Boże ze zwykłego użytku i poświęca je P. Bogu.
Podczas Offertorium proś, abyś umiał wzajemnie zdobyć się na ofiarę sumiennego spełniania obowiąz* ków. Prefacja przypomina, że z aktem uczczenia Pas na Boga powinno łączyć się wdzięczne uznanie nie* zaprzeczonych łask Bożych. W ten sposób przeciw* stawiamy się zobojętnieniu bezbożnych, którzy tego obowiązku znać nie chcą. Podziękuj także za łaskę powołania do prawdziwej wiary. Następuje najświęts sza czynność ofiary mszalnej, tj.
Przeistoczenie
W chwili przeistoczenia chleb i wino przemienia się w Ciało i Krew Chrystusową, mocą słów konse* kracyjnych, które Zbawiciel wyrzekł przy ostatniej
101
wieczerzy, i polecił ofiarę swą ponawiać, aby Męka jego i śmierć zadośćuczynna nie zginęły w niepa* mięci wśród ludzi. Przeistoczenie chleba i wina w istotę nieskończenie doskonalszą, stawia przed oczy nasz obowiązek, aby z codziennych ułomności powstawać do życia doskonalszego i pozbywać się grzesznych przywiązań — szczególnie w czasie obec* nego rozstroju i nędzy. Kiedy odświeży się w twej duszy pamięć krwawej męki Zbawiciela, której bez* krwawym ponowieniem jest ofiara Mszy św., obudzi się też postanowienie, aby z obojętności na potrzeby bliźnich przejść do życia czynnego.
Następują modlitwy za umarłych i
przygotowanie do Komunii św., co najdoskonalej wyrażają te proste słowa ewangelii: »Panie, nie jestem godzien, abyś wszedł do przy* bytku serca mego, ale rzeknij tylko słowo, a będzie zbawiona dusza moja«. Następnie kapłan spożywa Ciało i Krew Przenajśw. oraz rozdziela Komunię wiernym. Jeżeli nie przystępujesz do Stołu Bożego, pragnij, przyjąć Najśw. Sakrament, jako Komunię duchowną, aby łącząc się w ten sposób z Bogiem, wzmocnić swą duszę na walkę w życiu. Następne modlitwy dziękczynne, tzw. »postkomunie« stawiają przed oczy, że z ofiarą Mszy św. powinny łączyć się prośby o łaski osobiste, aby zjednoczenie z Bogiem w N. Tajemnicy — tym obfitszy przyniosły pożytek dla nas samych i dla bliźnich.1)
’) Poleca się bardzo konwertytom, by postarali się o msza* liki i używali ich jako książki do nabożeństwa. Żaden inny modlitewnik nie wprowadzi ich prędzej i łatwiej w cudowny świat obrzędów Kościoła katolickiego.
102
Uwagi ogólne odnoszące się do zgłoszeń konwersji
Wskazana jest ostrożność w przyjmowaniu zgłoś szeń konwersji, szczególnie co do osób nieznanych i obcych. Należy zwrócić uwagę, że pobudki czysto ziemskie, np. z powodu zamierzonych ślubów mak żeńskich, nie są wystarczającym motywem konwersji. Mimo to nie należy zgłaszających się oddalać ani odmawiać im wskazówek, celem przygotowania do aktu konwersji. Działanie łaski związane bywa częs sto z naturalnymi wydarzeniami w życiu.
Normy prawne obowiązujące przy chrzcie dzieci i dorosłych
Przystępującym do chrztu należy wybrać imię jeds nego ze świętych. Święci bowiem są obrońcami nas szymi w niebie i opiekują się nami. Każdy z nich służy pokoleniom jako świetlany wzór cnoty. — Gdyby rodzice się opierali, należy w toku obrzęs dów wymienić imię jakiegoś świętego, oprócz imies nia wybranego przez rodziców i oba te imiona zapis sać w księdze ochrzczonych (kan. 761).
Dorośli powinni przystępować do chrztu świados mie i dobrowolnie, po należytym pouczeniu i przygos towaniu, powinni nadto wzbudzić żal za grzechy (kan. 752) i złożyć wyznanie wiary. W niebezpies czeństwie śmierci można im chrztu udzielić, kiedy o to proszą, chociażby dokładniejsze pouczenie o praws dach wiary było niemożliwe, byleby w jakikolwiek sposób wyrazili swą wiarę i szczerą gotowość urząs dzenia życia według zasad chrześcijańskich. Jeżeli jednak (np. w agonii) już nie mogą prosić o chrzest, wolno udzielić im chrztu warunkowo, o ile chęć przys jęcia tego sakramentu da się wywnioskować z pos
103
przedniego sposobu życia albo obecnego ich usposo* bienia; jednak na wypadek wyzdrowienia należy po* nowić chrzest warunkowo, ilekroć o ważności tego aktu powstanie rozumna wątpliwość (kan. 752).
W imieniu nieletnich dzieci — rodzice chrzestni składają wyznanie wiary (Dz. Ap. 2, 3. 8, kodeks prawa kan. kan. 752, § 1, Ryt. rzym.).
Kiedy wydarzy się wypadek warunkowego pono? wienia chrztu heretyka, nawróconego w wieku doro* słym, Ordynariusz może pozwolić na chrzest pry* watny, tj. bez dodatkowych obrzędów (kan. 759, §2). Może też dla ważnego i rozumnego powodu pozwo* lić na ceremoniał chrztu dzieci przy chrzcie dorosłych (kan. 755, § 2).
Na rodziców chrzestnych należy wybierać gorli* wych katolików, rodzice chrzestni bowiem są obo* wiązani duchowne swe dziecko otaczać opieką i dbać o chrześcijańskie wychowanie chrześniaka (kan. 769). Schizmatycy lub heretycy nie mogą ważnie być ojca* mi chrzestnymi, jak również osoby wyklęte.
Rodzice chrzestni nie mogą zawrzeć ważnego mak żeństwa ani ze swoim chrześniakiem, ani z jego ro* dzicami, powstaje bowiem pomiędzy nimi tzw. po* winowactwo duchowne (kan. 768, 762, 763, § 2).
Proboszcz ma obowiązek zapisać akt chrztu w od* powiedniej księdze (por. kan. 777 i 778).
O mającym się odbyć chrzcie dorosłych należy donieść Ordynariuszowi (o ile to możliwe), aby tenże mógł go udzielić w sposób uroczystszy bądź to sam, bądź przez delegata, w miarę jak to uzna za sto* sowne (kan. 744).
Niemowlęta i dzieci, nie mające jeszcze pełnego używania rozumu, pochodzące od rodziców akatolic* kich, można a czasem należy chrzcić nawet wbrew woli rodziców, ilekroć z powodu niebezpieczeństwa,
104
grożącego życiu tych dzieci, przewiduje się ich zgon przed dojściem do używania rozumu albo jeżeli można przypuścić, że będą wychowane w religii ka* tolickiej.
Uwagi co do aktu wyznania wiary
Formułkę wyznania wiary powinien konwertyta odczytać prywatnie przed formalnym aktem przejścia na wiarę katolicką. Jeżeli kilku konwertytów przecho* dzi równocześnie na łono Kościoła katolickiego, jeden z nich odczytuje głośno wyznanie wiary w toku ob* rzędu, inni zaś powtarzają je za nim. Wyznanie wiary składa się zawsze przed spowiedzią i Komunią św. Zasady prawne przy rozstrząsaniu wątplis wości czy chrzest akatolicki jest ważny
W każdym poszczególnym wypadku należy sus miennie zbadać czy duchowni innego wyznania zmieniają materię lub formę w tej miejscowości, w której konwertyta chrzest otrzymał, np. czy uży? wają do chrztu wody, czy nie chrzczą w imię Trójcy Przenajświętszej bez wymienienia osób Boskich lub tp.
Jeżeli się okaże, że chrztu zupełnie nie udzielono albo że w tych okolicach innowiercy chrzczą nieważnie, należy konwertytę ochrzcić bezwarunkowo, a wtedy nie odbiera się osobnego wyznania wiary, konwer* tyta zaś nie odprawia spowiedzi z przeszłego życia, wszystkie bowiem grzechy gładzi sakrament chrztu świętego. (Zbędna jest także w tym wypadku: abso* lutio ab haeresi).
Jeżeli jednak pomimo badań pozostanie wątpliwym, czy chrzest jest ważny, albo jeżeli nie można łatwo ba* dań dokonać, tudzież, gdyby skutkiem dłużej trwając cych badań potrzeba było chrzest na czas dłuższy odłożyć, należy ten sakrament warunkowo powtórzyć
105
(conditionate et secrete, — Kongr. Inkw. z 20 listo= pada 1878). W tym wypadku konwertyta a) składa najpierw wyznanie wiary, następnie b) otrzymuje chrzest warunkowy według formy przepisanej dla chrztu dorosłych, po czym c) następuje spowiedź, rozgrzeszenie warunkowe, Komunia i bierzmowanie.
Jeżeli wreszcie okaże się. że chrzest był ważny, konwertyta składa tylko wyznanie wiary, po którym następuje spowiedź, rozgrzeszenie od cenzury i Ko* munia św.
Jeżeli nawrócony usilnie pragnie, aby uzupełniono obrzędy przy chrzcie dawniej pominięte, kapłan może zadośćuczynić jego życzeniu (patrz rytuał rzymski).
Co do dzieci zbędną jest absolucja od herezji. Ja* ko wyznanie wiary do przyjęcia sakramentów, wystar* czy u dzieci symbol apostolski.
Każdy kapłan może sam rozstrzygać i orzec czy chrzest akatolicki jest ważny. W praktyce wypadnie zażądać, aby konwertyta postarał się o metrykę chrztu, następnie należy zwrócić się do katolickiego urzędu parafialnego, właściwego dla miejscowości urodzenia konwertyty, z podaniem dat i prośbą o wskazówki co do ważności chrztu akatolików w tej okolicy. Gdyby te starania nie odniosły skutku, jak również, o ile chodzi o miejscowości odległe, z któ* rymi porozumiewać się potrzeba za pośrednictwem Ordynariatu, należy zwrócić się do władzy diecezja!* nej. Wszelkie badanie jest zbyteczne co do takich sekt, które notorycznie chrzczą w taki sposób, że nie można być pewnym ważności sakramentu, jak np. co do unitariuszów lub socynianów.
Kiedy nauka konwertyty dostatecznie postąpiła, oraz jeżeli nie ma wątpliwości co do pobudek przej* ścia na wiarę katolicką, należy prosić Ordynariat o władzę rozgrzeszenia od ekskomuniki dla spowied*
106
nika, którego konwertyta dowolnie obiera, względnie o władzę zdjęcia ekskomuniki pro foro externo (patrz rytuał rzymski str. 149), a wtedy nie jest potrzebne upoważnienie pro foro interno.
Jednocześnie można prosić Ordynariat o władzę udzielenia chrztu warunkowego według obrządku, przepisanego dla chrztu dzieci, czyli bez ceremonii i obrzędów. Przy chrzcie nieuroczystym powinni być obecni dwaj świadkowie albo przynajmniej jeden. W razie ciężkiej choroby wystarczy prośbę o przyjęć cie do Kościoła katol. wpisać do protokółu w obecno; ści dwóch świadków. Potem następuje wyznahie wiary, o którym można się upewnić przez odpowiednie py; tania. Krewni konwertyty przedłożą ten protokół duchownemu akatolickiemu dotychczasowego jego wyznania, aby uniknąć scysji np. z okazji pogrzebu.
W wypadku ciężkiej choroby władzę rozgrzeszenia ma każdy kapłan. Następnie należy Ordynariatowi przedłożyć sprawozdanie o wypadku tej nagłej kon; wersji. Poza niebezpieczeństwem śmierci można udzie; lić chrztu w sposób nieuroczysty — tylko za pozwo; leniem Ordynariatu. W Niemczech chrzest warunko; wy konwertytów bez obrzędów i ceremonii uważają za wprowadzony prawem zwyczajowym.
Methodus admittendi haereticos ad professionem fidei seu abiurationem
Sacerdos, cui facultas abiurationis recipiendae com= missa est, superpeliceo et stola violacei coloris indutus, sedet in cornu Epistolae, si sanctissimum Sacramen-tum in altare asservetur; sin minus, in medio altaris, et coram illo genuflectit neoconversus, qui Evangelii co= dicern dextra mami tangens, emittit professionem fidei iuxta unam ex formulis, quae infra habentur; si nesciat legere, ipse sacerdos professionem fidei praelegit, ut
107
conuersus eam intelligere, et cum sacerdote distinctis verbis enuntiare possit.
Professione fidei emissa, neoconversus genuflexus m inet, sacerdos vero, sedens ut prius, dicit Psalmum: Mi-^:rere, vel Psalmum: De profundis, ut infra:
Psalmus 50.
Miserere mei, Deus, * secundum magnam miseri» cordiam tuam.
Et secundum multitudinem miserationum tuarum, * dele iniąuitatem meam.
Amplius lava me ab iniąuitate mea: * et a peccato meo munda me.
Quoniam iniąuitatem meam ego cognosco: * et peccatum meum contra me est semper.
Tibi soli peccavi, et malum coram te feci: * ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris.
Ecce enim, in iniąuitatibus conceptus sum: * et in peccatis concepit me mater mea.
Ecce enim, veritatem dilexisti: * incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi.
Asperges me hyssopo, et mundabor: * lavabis me, et super nivem dealbabor.
Auditui meo dabis gaudium et laetitiam: * et exsub tabunt ossa humiliata.
Averte faciem tuam a peccatis meis: * et omnes iniąuitates meas dele.
Cormundum crea in me, Deus: * et spiritum rectum innova in visceribus meis.
Ne projicias me a facie tua: * et spiritum sanctum tuum ne auferas a me.
Redde mihi laetitiam salutaris tui: * et spiritu principali confirma me.
Docebo iniąuos vias tuas: * et impii ad te com vertentur.
108
Libera me de sanguinibus, Deus, Deus salutis meae: * et exsultabit lingua mea justitiam tuam.
Domine, labia mea aperies: * et os meum annun« tiabit laudem tuam.
Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique: * holocaustis non delectaberis.
Sacrificium Deo spiritus contribulatus: * cor contrL tum, et humiliatum, Deus, non despicies.
Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion: * ut aedificentur muri Jerusalem.
Tunc acceptabis sacrificium justitiae, oblationes, et holocausta: * tunc imponent super altare tuum vitulos. Gloria Patri...
Psalmus 129.
De profundis clamavi ad te, Domine: * Domine, exaudi vocem mearn.
Fiant aures tuae intendentes, * in vocem deprecas tionis meae.
Si iniąuitates observaveris, Domine: * Domine, quis sustinebit?
Quia apud te propitiatio est: * et propter legem tuam sustinui te, Domine.
Sustinuit anima mea in verbo ejus: * speravit ani* ma mea in Domino.
A custodia matutina usque ad noctem: ” speret Israel in Domino.
Quia apud Dominum misericordia: * et copiosa apud eum redemptio.
Et ipse redimet Israel, * ex omnibus iniquitati« bus eius. Gloria Patri...
Psalmo finito, sacerdos surgit et dicit:
Kyrie eleison; Christe eleison;
Kyrie eleison. Pater noster (secreto usque ad:)
109
V. Et ne nos inducas in tentationem.
jR. Sed libera nos a mało.
V.	Salvum (am) fac servum tuum (vel ancillam tuam) Domine.
1?. Deus meus sperantem in te.
V.	Domine exaudi orationem meam.
J?. Et clamor meus ad te veniat.
V.	Dominus vobiscum.
R. Et cum spiritu tuo.
Oremus. Deus cui proprium est misereri semper et parcere, suscipe deprecationem nostram; ut hunc quem (hanc famulam tuam, quam) excommunicationis sententia constringit, miseratio tuae pietatis clementer absolvat. Per C. D. n. Amen.
Deinde sacerdos sedet, et facie ad profitentem ge° nuflexum versus — eum ab haeresi absolvit dicens: Auctoritate Apostolica (vel Auctoritate reveręndis? simi Episcopi N.), qua fungor in hac parte absolvo te a vinculo excommunicationis, quam (in dubio gra= vi vel etiam levi, num incurrerit, additur: forsan) incurristi, et restituo te sacrosanctis Ecclessiae Sacra? mentis, communioni et unitati fidelium, in nomine Pa? tris, et Filii, et Spiritus Sancti. Amen.
Tandem abiuranti aliąuam poenitentiam salutarem iniungat e. g. aliquas preces, visitare ecclesiam aut quid simile.
In foro autem interno Confessarius, facultatem ab= solvendi ab haeresi habens, absolvat iuxta formarn communem, in absolutione sacramentali praescriptam.
Przemówienie do nowonawróconego (według rytuału ostrzyhońskiego)
Droga duszo chrześcijańska! Prawdziwie szczę? sny to dzień, w którym cię Kościół przyjmuje na łono swoje, jako owieczkę zgubioną. Dawniej nie świeciło ci
1
110
światło prawdziwej wiary, bez której nie można podo* bać się Bogu.
Żyłeś z dala od Kościoła, szafarza Tajemnic Bożych. Wykluczony od wspólnych modłów i uczestnictwa w sakramentach, wiodłeś żywot tułaczy na tym łez pa* dole. Groźba wiecznej zguby zawisła nad tobą, błą* kałeś się bowiem poza arką zbawienia. Ale Jezus Chrystus, którego miłosierdzie nie ma miary, otwo* rzył ci oczy, zstąpił do serca twego i przywiódł do stóp Oblubienicy swojej.
Oto Kościół w łaski Chrystusowe obfitujący, mi* łością Bożą ożywiony, przyjmuje cię na łono swoje, szatę godową podaje, pierścieniem wierności za* szczycą, ucztę godową gotuje.
Przystąp więc z ufnością, a uklęknąwszy, wyznaj wiarę swoją. Uznaj jeden święty, katolicki i apostoł* ski Kościół wraz z jego nauką i urządzeniami, a ten Kościół przyjmie cię jako matka za dziecię swoje. Powiedz za św. Augustynem: »Miłować chcę P. Bo* ga, jako Ojca, — a Kościół, jako jego służebnicę. Wszak jesteśmy wszyscy dziećmi służebnicy jego« (sermo 2 in Ps. 88. nr. 14).
Droga duszo chrześcijańska! Niech życie twoje bę* dzie odtąd godnym obcowania świętych, aby świat wis dział dobre uczynki twoje i chwalił Ojca, który jest w niebiesiech.
My zaś dzięki składamy Zbawicielowi, który tak troskliwie wyszukuje zgubione owieczki swoje; po to bowiem przyszedł na ziemię, aby szukać co zginęło i zbawiać.
Oby Bóg miłosierny raczył zapalić światło swoje wśród mrocznych cieniów śmierci tak, aby się stała jedna owczarnia, jak jeden jest tylko pasterz! Amen.
SPIS RZECZY
Str.
Słowo wstępne.....................................•	5
CZĘSC PIERWSZA: Dla konwertytów z żydostwa............................7
CZĘSC DRUGA:
A.	Dla konwertytów z wyznania ewangelickiego .	.	36
B.	Dla konwertytów z wyznania kalwińskiego .	58
C.	Dla unitariuszów (arian, antytrynitarzy), powra*
cających na łono Kościoła katolickiego ...	61
CZĘSC TRZECIA: Dla konwertytów z prawosławia.....................7	71
CZĘSC WSPÓLNA dla konwertytów z każdego nie» katolickiego wyznania................................87
Najważniejsze modlitwy i prawdy katechizmowe	87
Obrzędy przy chrzcie dorosłych.....................92
Rachunek sumienia przed spowiedzią	....	94
Sposób odprawiania spowiedzi.......................97
O zachowaniu się przy Komunii św...................99
Krótki wykład mszy św..............................99
Uwagi ogólne odnoszące się do zgłoszeń konwersji 102
Normy prawne, obowiązujące przy chrzcie dzieci i dorosłych •................................102
Uwagi co do aktu wyznania wiary...................104
Zasady prawne przy rozstrząsaniu wątpliwości, czy
chrzest akatolicki jest ważny ...... 104
Methodus admittendi haereticos ad professionem fidei seu abiurationem....................•	.	.	. 106
Przemówienie do nowonawróconego..................109.
DODATEK: Wybór książek ...... I—VIII

Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy poleca następujące książki, które posłużą konwertycie do głębszego poznania i ukochania wiary katolickiej.
I.	KSIĄŻKI, KTÓRE WINIEN POSIADAĆ KAŻDY KATOLIK:
Ewangelie i Dzieje Apostolskie
Str. 431. Wydanie II, zatwierdzone dla szkół przez Min. W. R. i O. P., zalecone przez Najprzew. Księży Biskupów.
Papier zwykły, broszura	zł. 1.—
Papier zwykły, opr. w płótno, brzegi białe	zł. 1.20
Papier brewiarz., opr. w płótno, brze-
gi białe	zł. 2.—
Papier brewiarz., opr. w płótno, brzegi czerwone polerowane lub złocone (do wyboru)	zł.	2.70
Papier brewiarz., opr. w skórkę tań-
szą, brzegi jak wyżej	zł.	4.—
Papier brewiarz., opr. w skórkę luksusową, brzegi złote	zł.	6.—
Wydanie z 4 mapkami (Palestyny, podróży św. Pawła, okolicy jeziora Genezaret i plan sytuacyjny Jerozolimy) kosztuje o 20 groszy drożej.
Nowy Testament (cały).
Stary tekst ks. Wujka został bardzo sumiennie przeglądnięty i poprawiony. Mały, zgrabny.
II
wygodny format (14X9 cm), wyraźny i czytelny druk, solidna oprawa i bardzo niska cena, oto zalety naszego jedynego w Polsce wydania Nowego Testamentu.
Papier zwykły, broszura	zł. 2.20
Papier zwykły, opr. w płótno, brzegi
białe	zł. 2.50
Papier brewiarz., opr. w płótno, brze-
gi białe	zł. 3.60
Papier brewiarz., opr. w płótno, brze- , gi czerwone polerowane lub złocone (do wyboru)	zł.	4.50
Papier brewiarz., opr. w skórkę tań-
szą, brzegi jak wyżej	zł.	5.50
Papier brewiarz., opr. w skórkę luk-
susową, brzegi złote	zł.	8.—
Wydanie z 4 mapkami (Palestyny, podróży św. Pawła, okolicy jeziora Genezaret i plan sytuacyjny Jerozolimy) kosztuje o 20 groszy drożej.
Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w jednym tomie. Str. 1407. Format 21X14,5 cm. Oprawne w płótno 20.—, półskórek 25.-*-, skórka 35.— zł
Tomasz a Kem pis:
O naśladowaniu Chrystusa
Wyd. X. Str. 352.
Papier zwykły br.	zł. 1.50
Papier zwykły, opr. w płótno czerw.
brzegi	zł.	2.20
Papier zwykły,	płótno złote brzegi	zł.	3.—
Papier zwykły, skórka tańsza, złote brzegi	zł.	4.—
111
Papier zwykły, skórka luksusowa złote brzegi	zł. 7.50
Papier brewiarz., skórka tańsza, złote
brzegi	zł. 4.80
Papier brewiarz., skórka luksusowa, złote brzegi	zł. 8.30
II.	KSIĄŻKI TRAKTUJĄCE O WIERZE I MORALNOŚCI KATOLICKIEJ:
K s. M. Morawski T. J. (sen.):
Wieczory nad Lemanem.
Wyd. VIII. Str. 277. Br. 3.50, opr. 5.— zł.
O niewątpliwej wartości tej prześlicznej apologii wiary dostatecznie świadczy ogromne jej powodzenie w przekładach na kilkanaście obcych języków_Do 7-go wyda-
nia dodano krytyczne uwagi K s. J. O v e r m a n‘s a T. J.
Ks. Pinard de la Boullaye T. J.:
Chrystus Mesjaszem. Cudotwórca i Prorok
(Konferencje wygłoszone w kościele Notre-Dame w Paryżu w r. 1931). Str. 242. Br. 2.50, opr. 3.50.
Dalszy ciąg konferencyj, głoszonych w r. 1930 — „Chrystus wobec histrii" i „Jezus Chrystus obiecanym Mesjaszem", — i zamykający przez cuda i proroctwa Chrystusowe niezbity dowód jego posłannictwa mesjańskiego.
Tenże:
Chrystus wobec historii.
Konferencje apologetyczne. Str. 200. Br. 3.—, opr. 4.— zł.
Pierwszorzędny uczony i mówca streszcza w tych konferencjach, głoszonych w r. 1929 w katedrze Notre - Damę w Paryżu, wyniki nowoczesnej wiedzy dotyczącej osoby Chrytsusa.
IV
Tenże:
Jezus Chrystus obiecanym Mesjaszem.
Str. 224. Br. 3.—, opr. 4.—zł.
Konferencje głoszone w r. 1930. Wspaniała, całkiem nowożytna argumentacja; ogromna — wymieniana w odnośnikach — literatura. Rzecz niezmiernie zajmująca nie tylko dla inteligentnych świeckich ludzi, ale dla profesorów apologetyki i katechumenów.
Ks. dr Leon van Rudlof O. S. B.:
Mała dogmatyka dla świeckich.
Str. 280. Br. 3.—, opr. 4.20 zł.
Wybitny Benedyktyn zamknął w niewielkiej rozmiarami książce całokształt katolickiej wiary w sposób jasny, zwięzły a przystępny.
Ks. M. Morawski T. J. (sen.):
Celowość w naturze.
Filozoficzno - przyrodnicze studium. Wyd. VI.
Str. 284. Br. 2.80, opr. 3.80 zł.
Ta ulubiona przez polskich czytelników książka jest właściwie jednym tylko dowodem na istnienie Boga, czerpanym z przemądrego urządzenia świata. Rzecz dla wszystkich myślących ludzi, a zwłaszcza dla dojrzalszej młodzieży niezmiernie pożyteczna.
Ks. T. Pesch T. J.:
Chrześcijańska filozofia życia.
Wydanie II, 2 tomy. Str. 376 i 423. Br. 6.—, opr. 8.— zł.
Dzieło to liczące w oryginale niemieckim już 20 wydań, przyrównane bywa dla niepospolitej swej treści do Tomasza a Kempis. Na kanwie „Ćwiczeń duchownych" św. Ignacego rozwinął autor w sposób żywy, aforystyczny raczej niż wykładowy, a jednak głęboki, wszystkie niemal zagadnienia religijne. Należy je propagować wśród świeckiej inteligencji, a rozprószy jej mnóstwo wątpliwości i uprzedzeń.
V
Emil Fiedler:
Dobry Bóg.
Str. 143. Br. 1.20, opr. 2.—- zł.
Rzecz tę trzeba by w setkach tysięcy egzemplarzy rozrzucić po kraju, by dostała się w rękę wszystkim, dziś tak licznym, zbolałym, stroskanym, rozżalonym do Boga. Rzecz pełna światła, nadprzyrodzonej pogody i rozumnej wiary w dobroć Bożą.
Sw. Franciszek Salezy:
Filotea
czyli Droga do życia pobożnego. Nowy przekład. Str. 424. Br. 4.—, opr. 5.— zł.
„Ci, co pisali dotąd o pobożności, prawie wszyscy mieli na celu pouczenie osób, żyjących zdała od świata, a przynajmniej nauczali pobożności, prowadzącej do takiego zupełnego odosobnienia się. — Moim natomiast zamiarem jest przemówić do ludzi, których warunki sianu i obranego zawodu zmuszają do prowadzenia życia pospolitego na zewnątrz" — tak pisze św. Salezy we wstępie do swej nieśmiertelnej Filotei.
Dr Franciszek Michał Wi 11 am:
Życie Pana Jezusa na tle kraju i narodu izraelskiego.
Str. 574. Br. 8.—, opr. 9.40 zł.
O nieprzeciętnej wartości powyższego dzieła świadczy to, że w ciągu kilku miesięcy rezeszło się w oryginale niemieckim do 13.000 egz., oraz że zostało przełożone na kilka języków (francuski, angielski, holenderski, węgierski). Przed oczyma czytelnika przewija się w porządku chronologicznym całe życie Zbawiciela. Płynny, obrazowy język, liczne trafne psychologiczne uwagi i zastosowania do obecnych warunków, a 33 zdjęcia dokonane przez autora, wraz z ich objaśnieniami, przyczyniają się do prawdziwego przeżycia opowiadań ewangelistów.
VI
K s. J. Rostworowski T. J.:
Obrazki z życia Zbawiciela.
Wyd. IV. (21—28 tysiąc). Str. 418. Niniejsze wydanie zostało znacznie rozszerzone i ozdobione 20 ilustracjami w rotograwurze. Br. 4.—, opr. 5.— zł.
„Obrazki z życia Zbawiciela", napisane przez O. Rostworowskiego z wielką miłością i prostotą, stanowią nowy dorobek naszego piśmiennictwa religijnego. Po ich przeczytaniu zdaje się duszę łączyć jakiś bliższy, poufny, serdeczniejszy węzeł: klęka ona ze czcią przed Zbawicielem swoim; wiedziona przez autora, zagłębia się w życie Syna człowieczego i dzieli jego cierpienia. Odsłaniają się przed nią jakby nieznane szczegóły, budzi się może nieodczuwa-ne dawniej tkliwe współczucie, potęguje się miłość, wzmaga się pokora, która z zawarciem każdego rozdziału rzuca dusze do stóp Chrystusowych.
Ks. H. Pinard de la Boullaye T. J.:
Maryja arcydzieło Boże.
Konferencje głoszone w Notre-Dame de Paris w ciągu wielkiego tygodnia 1931 r. Str. 103. Br. 1.50, opr. 2.50.
Głębokie uzasadnienie kultu Matki Najświętszej i jego ducha, przeznaczone dla inteligencji.
Ks. Broise de la Rene Marie T. J.:
Najśw. Maryja Panna.
Wyd. II. Str. 303. Br. 3.20, opr. 4.— zł.
Jest to jeden z najlepszych życiorysów Matki Bożej. Autor potrafił umiejętnie sharmonizować te szczegóły, jakie nam o Najśw. Pannie zostawiła Ewangelia, z tym, co nam o Niej mówi tradycja starochrześcijańska. Uwzględnił również orzeczenia dogmatyczne i starał się wczuć w duszę tej Najśw. Istoty, o ile to dla śmiertelnych możliwe. — I na tej podstawie stworzył zarys dziejów Matki Bożej, jeden z najgruntowniejszych, jakie istnieją.
VII
P r o f. d r Ludwik Pastor:
Katoliccy Reformatorzy XVI stulecia.
Str. 214. Br. 2.—, opr. 2.80 zł.
Na tle życia św. Ignaczego Lojoli, św. Teresy, Sw. Karola Boromeusza i św. Filipa Neri kreśli wielki historyk wspaniały obraz prawdziwej reformy, którą Kościół przeciwstawił odstępstwu Lutra.
Olga Tarnawska:
Po walce pokój.
Str. 74. Br. 1.20 zL
Dzieje duszy, która po długich poszukiwaniach znajduje uspokojenie w Kościele katolickim.
J. S.
W kościele i w cerkwi.
Str. 415. Br. 0.50, opr. 1.20 zł.
Nadzwyczaj praktyczne i gruntowne zestawienie obrzędów liturgicznych łacińskiego i wschodniego Kościoła. Na pograniczach obrządkowych bardzo pożyteczne.
III.	GŁOSY KATOLICKIE.
Broszurki. Cena pojedynczego numeru 10 gr.
371.	Wierzę w Boga Ojca Wszechmogącego.
372.	Wierzę w Jezusa Chrystusa Pana Naszego.
373.	Wierzę w Ducha Sw., święty Kościół powszechny.
374.	Niepokalana.
375.	Wierzę w grzechów odpuszczenie, ciała zmartwychwstanie.
366. Czemu katolicy trzymają z Rzymem?
376.	O badaniu i wykładaniu Pisma św.
380. Chrystus w Kościele.
408. Wiara w Boga a wielcy przedstawiciele wiedzy.
412. Wolnomyślicielstwo a wolność.
413. Dlaczego Bóg dopuszcza neszczęścia.
435. Nam potrzeba społecznej miłości.
VIII
IV. KSIĄŻKI DO . NABOŻEŃSTWA.
Mszał Rzymski, łacińsko-polski.
Str. 2160. Cena zależnie od oprawy od zł 12.90 do 25.50.
Wszystkie Msze całego roku oraz wiele objaśnień dogmatycznych i ascetycznych. Dla miłośników liturgii rzecz nieoceniona. Wygodny podręczny format.
Módlmy się!
Wyd. II, znacznie rozszerzone. Książka do nabożeństwa dla wiernych wszystkich stanów, opracowana przez O. Stan. B a r t y newski e g o T. J. Str. 540.
Cena zależnie od oprawy od zł 3.50 do 8.—:.
Wygodny format i staranne opracowanie, mnóstwo doborowych modlitw i nabożeństw, oto zalety książki, prawdziwego przyjaciela dusz i rodzin. Wyborny podarunek dla mężów i braci.
Przyjdź Królestwo Twoje.
Wyd. VIII. Str. 377. Cena zależnie od oprawy od zł 1.— do 4.50.
Zbiorek Modlitw.
Wyd. XXI. Str. 640. Cena zależnie od oprawy od zł 2.50 do 8.50.
Gospodu pomolimsia.
Książka do nabożeństwa w języku rosyjskim dla Rosjan nawróconych. Str. 181. Opr. 2.— zł.
Do nabycia:
w Wydawnictwie Apostolstwa Modlitwy Księża Jezuici — Kraków, Kopernika 26
PKO Kraków 400.152