/
Text
KATECHIZM
WIĘKSZY.,
POCHWALONY I ZALECONY
OJCA ŚW. PIUSA X
Przełożył z włoskiego
Ks. Franciszek Albin Symon
Arcybiskup.
WARSZAWA.
Nakładem księgarni „Polaka-iłatolika", Krak. Przedmieście 64.
Czcionkami drukarni „Pol.-Kat.“ i ..Posiewu-’.
1908.
PIERWSZE POCZĄTKI
KATECHIZMU
DLA
MAŁYCH DZIATEK
Pochwalone i zalecone przez Ojca Świętego PIUSA X.
Przełożył z włoskiego Ks. Franciszek Albin SYMON, Arcybiskup.
Warszawa.
Nakładem Księgarni „Pol.-Kat.“ Krak.-Przedm. 64.
Drukiem „Polaka-Katolika“ Nowy Świat 34. 1908.
OD TŁOMACZA.
Katechiźmik ten, pierwiastkowe napisany po włosku dla dzieci włoskich, a obecnie za pozwoleniem samego Ojca św. Piusa X przełożony na język polski dla użytku dzieci polskich, przeznaczony jest dla tych dziatek, które bądź w domu, bądź w ochronkach poczynają się uczyć pierwszych zasad Wiary.
Ponieważ dzieci włoskie nie mają wielkiej trudności w rozumieniu łaciny, do której mowa ich jest bardzo zbliżona, przeto w katechiźmiku włoskim pacierz codzienny i niektóre modlitwy podane są także i w języku łacińskim, jako w języku kościelnym. Jakkolwiek byłoby do życzenia, aby i dzieci polskie umiały niektóre modlitwy kościelne po łacinie, gdy jednak rzecz to dla nich zbyt trudna, dlatego w tłomaczeniu tern wszystko jest tylko po polsku.
As. FAS.
PIERWSZE POCZĄTKI
KATECHIZMU
DLA MAŁYCH DZIATEK.
ROZDZIAŁ I.
0 głównych prawdach Wiary naszej świętej.
P. Przeżegnaj się.
O. W Imię Ojca i Syna i Ducha świętego. Amen.
P. Kto cię stworzył?
O. Pan Bóg mię stworzył?
P. Na co cię Pan Bóg stworzył?
O. Pan Bóg stworzył mię na to, abym Go znal, kochał i Jemu służył w tern życiu, a potem, w życiu przyszlem, cieszył się Nim na wieki.
P. Kto jest Pan Bóg?
O. Pan Bóg jest to Istota najdoskonalsza, Stworzyciel i Pan nieba i ziemi.
P. Czy Pan Bóg jest jeden tylko?
O. Tak, Pan Bóg jest tylko jeden.
P. Gdzie jest Pan Bóg?
O. Pan Bóg jest w niebie, na ziemi i na każ-dem miejscu.
P. Czy Pan Bóg widzi wszystko?
O. Tak, Pan Bóg widzi wszystko, nawet myśli nasze.
P. Czy Pan Bóg był zawsze?
— 4 —
O. Pan Bóg był zawsze i zawsze będzie, bo jest wieczny.
P. Czy Pan Bóg ma ciało, jak my?
O. Pan Bóg nie ma ciała, bo jest duchem najczystszym.
P. Ile jest Osób w Bogu?
O. W Bogu są trzy Osoby, zupełnie różne jedna od drugiej.
P. lak się nazywają te trzy Osoby Boskie?
O. Trzy Osoby Boskie nazywają się Ojciec. Syn i Duch święty, a wszystkie trzy zowią się Trójcą świętą.
P. Czy Osoby Trójcy świętej są sobie równe, czy nierówne?
O. Osoby Trójcy świętej są sobie zupełnie równe, bo wszystkie trzy mają jednę i tęż sarnę naturę boską.
P. Która z tych trzech Osób stała się człowiekiem?
O. Z tych trzech Osób stała się człowiekiem Osoba druga, czyli Syn Boży.
P. Jakim sposobem Syn Boży stal się człowiekiem?
O. Syn Boży stal się człowiekiem, biorąc na się ciało i duszę ludzką w przeczystem fonie Maryi Panny za sprawą Ducha świętego.
P. Jak się nazywa Syn Boży, jako Bóg i człowiek?
O. Syn Boży, jako Bóg i Człowiek, nazywa się Jezus, albo Jezus Chrystus.
P. Któż jest tedy Jezus Chrystus?
O. Jezus Chrystus jest to Syn Boży, który stał się człowiekiem.
— 5 —
P. Dla czego Syn Boży stal się człowiekiem?
O. Syn Boży stal się człowiekiem, aby nas zbawić.
P. Co znaczą te słowa Aby nas zbawić?
O. Te słowa Aby nas zbawić znaczą: aby nas wyzwolić od grzechu i piekła, a wysłużyć nam wieczną szczęśliwość w Niebie.
P. Co to jest wieczna szczęśliwość w Niebie.
O. Wieczna szczęśliwość w Niebie jest to oglądanie Pana Boga i zażywanie wszelkiego dobra, bez najmniejszego zła.
P. Komu Pan Bóg daje Niebo?
O. Pan Bóg daje Niebo w nagrodę tym wszystkim, którzy Go w tym życiu miłują i Jemu służą.
P. Co cierpią potępieńcy w piekle?
O. Potępieńcy w piekle nigdy nie widzą Pana Boga, wiecznie palą się w ogniu, i cierpią najstraszniejsze męki, bez doznawania najmniejszej ulgi.
P. Kto idzie do piekła?
O. Do pieklą idą ci, którzy wtem życiu nie chcieli Pana Boga kochać i Jemu służyć i umierają bez żalu za swoje grzechy.
P. Co uczynił Pan Jezus, aby nas zbawić?
O. Pan Jezus, aby nas zbawić, cierpiał i umarł na krzyżu.
P. Czy Pan Jezus zmartwychwstał?
O. Tak, Pan Jezus trzeciego dnia po swojej śmierci zmartwychwstał pełen chwały i majestatu, aby już więcej nie umierać.
— 6 —
ROZDZIAŁ II.
0 głównych częściach Nauki chrześcijańskiej.
P. Które są główne części Nauki chrześcijańskiej?
O. Główne części Nauki chrześcijańskiej są te cztery: 1, Skład Apostolski czyli Wierząw Boga; 2, Modlitwa Pańska czyli Ojcze nasz, 3, Przykazania Boskie i Kościelne; 4, Sakra-menta święte.
P. Odmów Wierzą w Boga.
0. 1. Wierzę w Boga Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi.
2. Iw Jezusa Chrystusa Syna Jego jedynego, Pana naszego.
3. Który się począł z Ducha świętego, narodził się z Maryi Panny.
4. Umęczon pod Pontskim Piłatem, ukrzyżo-Wan, umarł i pogrzebion.
5. Zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał.
6. Wstąpił na niebiosa, siedzi na prawicy Boga Ojca wszechmogącego.
7. Stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych.
8. Wierzę w Ducha świętego.
9. Święty Kościół powszechny, Świętych obcowanie.
10. Grzechów odpuszczenie.
11. Ciała zmartwychwstanie.
12. Żywot wieczny. Amen.
P. Odmów Modlitwę Pańską.
O. Ojcze nasz, któryś jest w niebiesiech.
1. Święć się imię Twoje.
— 7 —
2. Przyjdź królestwo Twoje.
3. Bądź wola Twoja jako w niebie, tak i na ziemi.
4. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj.
5. 1 odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom.
6. 1 nie wwódź nasz na pokuszenie.
7. Ale nas zbaw odezłego. Amen.
P. Oprócz Modlitwy Pańskiej jaka jest jeszcze modlitwa powszechnie używana?
O. Oprócz modlitwy Pańskiej powszechnie używana jest jeszcze modlitwa do Najświętszej Maryi Panny, zwana Pozdrowieniem Anielsk.em.
P. Odmów Pozdrowienie Anielskie.
O. Zdrowaś Marya, laski pełna, Pan z tobą, blogosiawionaś Ty między niewiastami i bło-goslawion owoc żywota Twego, Jezus. Święta Maryo, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi teraz i w godzinę śmierci naszej. Amen.
P. Jaką modlitwę odmawiamy na cześć Trójcy Przenajświętszej?
O. Na cześć Trójcy Przenajświętszej odmawiamy. Chwała Ojcu.
P. Odmów Chwała Ojcu.
O. Chwała Ojcu i Synowi i Duchowi świętemu, jak było na początku, i teraz, i zawsze i na wieki wieków. Amen.
P. Ile jest Przykazań Boskich i które są one?
O. Przykazań Boskich jest dziesięć:
Jam jest Pan Bóg Twój, którym cię wywiódł z ziemi Egipskiej z domu niewoli.
— 8 —
Pierwsze. Nie będziesz miał bogów cudzych przedemną.
Drugie. Nie będziesz brał Imienia Pana Boga Twego nadaremno.
Trzecie. Pamiętaj, abyś dzień święty święcił.
Czwarte. Czcij ojca twego i matkę twoję.
Piąte. Nie zabijaj.
Szóste. Nie cudzołóż.
Siódme. Nie kradnij.
Ostne. Nie mów przeciw bliźniemu twemu fałszywego świadectwa.
Dziewiąte. Nie pożądaj żony bliźniego twego.
Dziesiąte. Ani domu, ani roli, ani sługi, ani służebnicy, ani wołu, ani osła, ani żadnej rzeczy, która jego jest.
Będziesz miłował Pana Boga twego ze wszystkiego serca twego, ze wszystkiej myśli twojej, ze wszystkiej duszy twojej, i ze wszystkich sil twoich, a bliźniego twego, jako siebie samego.
P. Ile jest przykazań kościelnych i które są one?
O. Przykazań kościelnych jest pięć:
Pierwsze. Postanowione od Kościoła Bożego dni święte święcić.
Drugie. Mszy świętej w dni święte z uczciwością i nabożeństwem słuchać.
Trzecie. Posty nakazane zachowywać.
Czwarte. Przynajmniej raz w rok spowiadać się i komunikować około Wielkiejnocy we
— 9 —
własnej parafii, albo w innej za dozwoleniem własnego Pasterza.
Piąte. Godów małżeńskich w czasach zakazanych nie odprawiać.
P. Ile jest Sakramentów świętych i które są one?
O. Sakramentów świętych jest siedem: 1. Chrzest. 2. Bierzmowanie. 5. Ciało i Krew Pańska. 4. Pokuta. 5. Ostatnie Olejem świętym namaszczenie. 6. Kapłaństwo. 7. Małżeństwo.
P. Kto ustanowił te Sakramenta?
O. Sakramenta te ustanowił Pan nasz, Jezus Chrystus.
ROZDZIAŁ III.
Akty Wiary, Nadziei, Miłości i Skruchy, oraz inne modlitwy.
P. Odmów Akt wiary.
O. Wierzę mocno, że Bóg jest jeden we trzech Osobach, sobie równych i od siebie różnych, które się nazywają Ojciec, Syn i Duch święty; że Syn Boży stał się człowiekiem, przyjmując na się, za sprawą Ducha świętego, ciało i duszę ludzką w łonie Przeczystej Panny Maryi; że umarł za nas na krzyżu, zmartwychwstał, wstąpił do nieba, i stamtąd przyjdzie przy końcu świata sądzić wszystkich żywych i umarłych, aby dobrym dać wieczną nagrodę w niebie, a złych ukarać wiecznym ogniem w piekle; wierzę zaś w to, i we wszystko inne, czego nas uczy Kościół święty katolicki, dlatego, że to sam Bóg, który jest prawdą nieomylną, temuż
— 10 —
Kościołowi objawił, a przez Kościół nam do wierzenia podał.
P. Odmów Akt Nadziei.
O. Boże mój, ponieważ jesteś wszechmocny i nieskończenie dobry i miłościwy, dlatego mam mocną nadzieję, że przez zasługi męki i śmierci Zbawiciela naszego, Jezusa Chrystu sa, wierny obietnicom swoim, dasz mi żywot Wieczny, któryś przyobieca! każdemu, kto żyć będzie po chrześcijańsku, jako i ja przy pomocy Twojej żyć postanawiam.
P. Odmów Akt Miłości.
O. Boże mój, ponieważ jesteś Dobrem naj-wyższem i najdoskonalszem, dla tego miłuję Cię z całego serca i nadewszystko, i wolę raczej wszystko utracić, aniżeli w czemkolwiek Ciebie obrazić; a dla miłości Twojej miłuję i miłować pragnę bliźniego mojego, jako siebie samego.
P. Odmów Akt Skruchy.
O. Boże mój, ponieważ jesteś dobrocią najwyższą i ja Cię miłuję nadewszystko, dla tego żałuję z całego serca, żem Cię obraził, i mocno stanowię przy pomocy łaski Twojej nigdy już więcej nie grzeszyć, a przedewszyst-kiem unikać tego wszystkiego, co prowadzi do grzechu.
P. Odmów Akt Żalu i Skruchy.
O. O mój Boże, żałuję i boleję z całego serca, żem Cię obraził. Żałuję dlatego, że obrażając Ciebie, zasłużyłem na piekło i utraciłem niebo; lecz daleko więcej żałuję dlatego, że grzesząc, obraziłem Ciebie Boga mojego, tak
— 11 —
dobrego i tak wielkiego. Wołałbym był umrzeć, aniżeli Ciebie obrazić. Postanawiam mocno nigdy już więcej nie grzeszyć i unikać tego wszystkiego, co prowadzi do grzechu.
P. Prócz modlitwy Zdrowaś Marya, jaką jeszcze modlitwę odmawiać zwykliśmy do Matki Boskiej?
O. Prócz Zdrowaś Marya zwykliśmy jeszcze odmawiać do Matki Boskiej modlitwę rozpoczynającą się od stów Witaj Królowo.
P. Odmów Witaj Królowo.
O. Witaj Królowo, Matko miłosierdzia, życie słodkości i nadziejo nasza, witaj! Do Ciebie wołamy wygnańcy, synowie Ewy. Do Ciebie wzdychamy, jęczący i plączący na tym łez padole. Hejże więc Orędowniczko nasza, one Twoje miłosierne oczy obróć na nas, a Jezusa, błogosławiony owoc żywota Twego, po tern wygnaniu nam okaż. O łaskawa, o litościwa, o słodka Panno Maryo.
P. A jak pozdrawiamy i wzywamy naszego Anioła Stróża?
O. Naszego Anioła Stróża pozdrawiamy i wzywamy modlitwą: Aniele Boży.
P. Odmów modlitwę: Aniele Boży.
O. Aniele Boży, którego Bóg w dobroci swej przeznaczył mi na stróża, oświecaj mię dzisiaj, strzeż, wspieraj i prowadź. Amen.
P. Jakie są jeszcze modlitwy powszechnie znane i używane?
O. Powszechnie są jeszcze znane i używane następujące modlitwy: Spowiadani się Pa
— 12 —
nu Bogu, Anioł Pański i Wieczny odpoczynek za dusze zmarłych.
P. Odmów: Spowiadam się Panu Bogu.
< O. Spowiadam się Panu Bogu wszechmogącemu; błogosławionej Maryi, zawsze Pannie; błogosławionemu Michałowi Archaniołowi; błogosławionemu Janowi Chrzcicielowi; świętym Apostołom Piotrowi i Pawłowi, wszystkim Świętym, i tobie, Ojcze, żem zgrzeszył bardzo myślą, mową i uczynkiem: moja wina, moja wina, moia bardzo wielka wina. Przetóż błagam błogosławioną Maryę zawsze Pannę; błogosławionego Michała Archanioła; błogosławionego Jana Chrzciciela; świętych Apostołów Piotra i Pawła, wszystkich Świętych i ciebie, Ojcze, módlcie się za mną do Pana Boga naszego.
P. Odmów Anioł Pański.
O. Anioł Pański zwiastował Pannie Maryi i poczęła z Ducha świętego.
Zdrowaś Marya i t. d.
Oto ja służebnica Pańska, niech mi się stanie według słowa Twego.
Zdrowaś Marya i t. d.
A słowo ciałem się stało i mieszkało między nami.
Zdrowaś Marya i t. d.
V. Módl się za nami, święta Boża Rodzicielko.
R. Abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.
Módlmy się. Laskę Twoją, prosimy Cię, Panie, racz wlać w serca nasze, abyśmy, którzy za zwiastowaniem Anielskiem wcielenie Chry
15 -
stusa Syna Twego poznali, przez mękę Jego i krzyż do chwaty zmartwychwstania byli doprowadzeni. Przez tegoż Chrystusa Pana naszego. Amen.
P. Kiedy należy odmawiać Anioł Pański?
O. Anioł Pański należy odmawiać rano, w południe i wieczorem, gdy na tę modlitwę dzwonią w kościele.
P. Odmów Wieczny odpoczynek za dusze święte, w Czyścu cierpiące.
O. Wieczny odpoczynek racz im dać Panie, a światłość wiekuista niechaj im świeci. Amen.
P. Jaka jeszcze modlitwa odmawia się za dusze w czyścu?
O. Za dusze w Czyścu odmawia się jeszcze psalm: Z głębokości wołani ku Tobie.
P. Odmów ten psalm.
O. Z głębokości wołam ku Tobie, Panie, Panie wysłuchaj głosu mego.
Niechaj się nachylą uszy Twoje na glos modlitwy mojej.
Jeżeli nieprawości upatrywać będziesz, Panie: Panie, któż- się ostoi?
Albowiem u Ciebie jest zmiłowanie i dla obietnicy Twojej czekam Cię, Panie.
Oczekuje dusza moja na słowo Jego: dusza moja nadzieję ma W Panu.
Od straży porannej aż do nocy niechaj nadzieję ma Izrael w Panu.
— 14 —
Bo u Pana jest miłosierdzie: i obfite u niego odkupienie.
A on odkupi Izraela ze wszystkich nieprawości jego.
Wieczny odpoczynek racz im dać, Panie.
A światłość wiekuista niechaj im świeci.
K O N I E C.
Sposób służenia do Mszy świętej.
Kapłan. Introibo ad altare Del.
Ministr. Ad Deum, qui laetificat juventutem tneatn.
K. Judica nie Deus... et doloso erue me.
M. Quia tu es, Deus, fortitudo mea, quare nie repu-listi, et quare tristis incedo, dum affligit me ini-mieus?
K. Emitte lucern tuam... et in tabernacula tua.-
M. Et introibo ad altare Dei, ad Deum, qui laetificat juventutem meam.
K. Confitebor tibi... et quare conturbas me.
M. Spera in De,o. quoniam adhuc confitebor illi: salu-tare vultus mei et Deus meus.
K. Gloria Patri et Filio ot Spiritui Sancto.
M. Sicut erat in principio et nunc et semper, et in saeeula saeculortim. Amen.
K. Introibo ad altare Dei.
M. Ad Deum, qui laetificat juventutem meam.
K. Adjutorium nostrum in nomine Domini.
M. Qui feeit coe.lum et terram.
K. Confiteor etc.
M. Misereatur tui omnipotens Deus et dimissis pec-catis tuis, perdueat te ad vitam aeternam.
K. Amen.
M. Confiteor Deo, omnipotenti, beatae Mariae semper Virgini, beato Michaeli Archangelo, beato Joan-nis Baptistae, Sanctis Apostolis Petro et Paulo, omnibus Sanctis, et tibi pater, quia peecavi nimis cogita-tione, verbo et opere: mea culpa, mea culpa. mea maxima culpa. Ideo preeor beatam Mariam semper Yirginem, beatiim Michaelem Archangelum, be-atum Joanem Baptistam. sanctos Apostolos Petrum et Paulum omnes Sanetos, et te pater, orare pro me ad Dominum Deum nostrum.
K. Misereatur vestri... ritam aeternam. M. Amen.
K. Indulgentiam etc. M. Amen.
K. Deus tu conversus viyicabis nos.
M. Et plebs tua Jeatabitur in ter.
K. Ostendę nobis, Domine, miscricordiam tuam.
M. Et salutare tuum da nobis.
K. Domine exaudi orationem meam.
M. Et clamor meus ad te veniat.
K. Dominus vobiseuin. M. Et cum spiritu tuo.
K. Kyrie elejson. M. Kyrie elejson.
K. Kyrie elejson. M. Christe elejson.
K. Christe elejson. M. Christe elejson.
K. Kyrie elejson. M. Kyrie elejson.
K. Kyrie elejson. K. Dominus vobiscum.
M. Et cum spiritu tuo.
K. Per omnia saeeula saeeulorum.
M. Amen.—(w końcu Epistoły) Deo gratias.
K. Dominus vobisctim. M. Et euni spiritu tuo.
K. Seąuentia sancti Ewangelii secunduni N. f.
M. Gloria tibi Domine.
Ody kapłan po Ewangelii całuje mszał.
M. Laus tibi Christe. K. Dominus vobisćum.
M. Et cum spiritu tuo. K. Orate fratres etc.
M. Suseipiat Dominus sacrificium de manibus tuis ad landem et gloriom nominis sui, ad utilitatem quot]ue nostram, totiusąue Ecclesiaesuae sanetac.
K Per omnia saeeula saeeulorum. M. Amen.
K. Dominus vobiseum. M. Et cum spiritu tuo.
K. Sursum corda. M. Habemus ad Dominum.
K. Gratias agamus Domino Deo nostro.
M. Dignum et justum est.
K. Per omnia saeeula saeeulorum. M. Amen.
K. Et ne nos indueas in tentationem.
M. Sed libera nos a mało.
K. Per omnia saeeula saeeulorum. M. Amen.
K. Pax domini sit semper wbiscuni.
M. Et cum spiritu tuo.
K. Per omnia saeeula saeeulorum. M. Amen.
K. Dominus Yobiscum. M. Et cum spiritu tuo.
K. Ite missa est, albo: Benedicamus Domino.
M. Deo gratias.
Jeżeli kapłan pozostawił mszał otwarty. Ministrant go przenosi.
K. Benedicat vos omnipotens Deus, Pater, ot Filius, et Spiritus sanctus. M. Amen.
K. Dominus vobiseum. M. Et cum spiritu tuo.
K. Initium Sancti Evangelii secundum N.
M. Gloria Tibi Domine.
Po skończonej Ewangelii mówi Ministrant: Deo gratias.
Imprimatur Lublini. die lOJulii 1906 a. Episcopus Dioecesis Lubli-nesis Er. Jaczewski, Sekretarius J. Ziółkowski.
KATECHIZM
KRÓTKI
POCHWALONY I ZALECONY przez
( OJCA ŚW. PIUSA X.
Przełożył z włoskiego
Ks. Franciszek Albin Symon
Arcybiskup.
WARSZAWA.
Nakładem księgarni „Polaka-Katolika", Krak. Przedmieście 64.
1908.
2058.
IMPRIMATUR,
Lublini die 10 Julii 1906 anno.
Episcopus Dioecesis Lublinensis Fr. Jaczewski.
Secretarius J. Ziółkowski.
Od tłómacza.
Katechizm ten, pierwiastkowe napisany po włosku dla dzieci włoskich, a obecnie przełożony na język polski dla dzieci polskich, przeznaczony jest dla dzieci klas niższych i wogóle dla tych, które nie przystąpiły jeszcze do Komunii św.
Tłómacz zachowując jak najwierniej treść i układ katechizmu włoskiego, niektóre pytania i odpowiedzi podał w formie, w jakiej one powszechnie są znane i używane w Polsce. Prócz tego dołączył z włoskiego Katechizmu Większego, również potwierdzonego przez Ojca św. Piusa X, modlitwy codzienne i niektóre inne, oraz sposób służenia do Mszy św., jako przydatne także dla dzieci, które się uczą tego Katechizmu Krótkiego.
Katechizm Krótki.
CZĘŚĆ PIERWSZA.
O głównych prawdach Wiary.
ROZDZIAŁ I.
0 znaku Krzyża świętego.
P. Czyś ty chrześcijanin?
O. Tak jest, jam chrześcijanin z laski Pana Boga.
P. Jakim sposobem staje się ktoś chrześcijaninem?
O. Staje się chrześcijaninem, kto przyjmuje chrzest święty.
P. Czy dość być ochrzczonym, aby być prawdziwym chrześcijaninem?
O. Aby być prawdziwym chrześcijaninem, nie dość jest być ochrzczonym; potrzeba jeszcze wyznawać naukę i prawo Jezusa Chrystusa, na
6
leżeć do Kościoła Jego, jakim jest Kościół święty katolicki i być posłusznym prawym Pasterzom tego Kościoła?
P. Jaki jest znak, po którym się poznaje chrześcijanina?
O. Znak, po którym się poznaje .chrześcijanina, jest znak Krzyża świętego.
P. jak czynisz znak Krzyża świętego?
O. Czynię znak Krzyża świętego, kładąc rękę na czoło i mówiąc: W Imię Ojca; potem na piersi, mówiąc: i Syna; następnie na ramię lewe i prawe, mówiąc i Ducha świętego; dodając w końcu: Amen, co znaczy: Niech się tak stanie.
P. Dlaczego znak Krzyża świętego jest znakiem chrześcijanina?
O. Znak Krzyża świętego jest znakiem chrześcijanina dlatego, że służy do odróżnienia chrześcijan od niewiernych.
P. Co wyraża znak Krzyża świętego?
O. Znak Krzyża świętego wyraża główne tajemnice wiary naszej świętej.
P. Które są główne tajemnice wiary naszej świętej?
O. Główne tajemnice wiary naszej świętej są dwie: 1) że Bóg jest jeden we trzech Osobach; 2) że druga Osoba Trójcy Przenajświętszej, to jest Syn Boży stał się człowiekiem, cierpiał i umarł za nas.
P. Co znaczy: Bóg jest jeden?
O. Bóg jest jeden, to znaczy: że Bóg jest jeden tylko.
7
P. A co znaczy: Bóg jest jeden we trzech Osobach?
O. Bóg jest jeden we trzech Osobach, to znaczy: że w Bogu są trzy Osoby sobie równe i od siebie różne, które się nazywają: Ojciec, Syn i Duch święty.
P. W jaki sposób, czyniąc znak Krzyża świętego, wyrażamy tajemnicę, że Bóg jest jeden we trzech Osobach?
O. Czyniąc znak Krzyża świętego, gdy mówimy: W Imię wyrażamy przez to, że Bóg jest jeden tylko; a gdy mówimy: Ojca i Syna i Ducha świętego, wyrażamy, że w Bogu są trzy Osoby rzeczywiście różne.
P. A w jaki sposób, czyniąc znak Krzyża świętego, wyrażamy tajemnicę Wcielenia, Męki i Śmierci Syna Bożego?
O. Czyniąc znak Krzyża świętego wyrażamy tajemnicę Wcielenia, Męki i Śmierci Syna Bożego, ponieważ znak ten przypomina nam, że Syn Boży, stawszy się człowiekiem, cierpiał i umarł za nas na krzyżu.
P. Czy pożyteczna jest rzecz czynić często znak Krzyża świętego?
O. Rzecz jest bardzo pożyteczna czynić jaknajczęściej znak Krzyża świętego, ponieważ ma on w sobie szczególniejszą moc do ożywienia w nas wiary, do odparcia pokus, i do wyjednania u Boga wielu łask.
P. Kiedy mianowicie dobrze jest czynić znak Krzyża świętego?
8
O. Dobrze jest czynić znak Krzyża św. rano, wstając ze snu, i wieczorem idąc spać; przed jedzeniem i po jedzeniu; zabierając się do pracy i po skończeniu jej; wchodząc do kościoła i wychodząc z niego; zwłaszcza zaś przed rozpoczęciem modlitwy.
ROZDZIAŁ II.
0 Bogu Jednym w naturze a Troistym w Osobach.
P. Czy możemy pojąć, w jaki sposób trzy Boskie Osoby, rzeczywiście różne, są jednym Bogiem?
O. Jest to tajemnica, której my pojąć nie możemy, bo Bóg jest nieskończony i niepojęty; powinniśmy jednak w to wierzyć, bo to sam Bóg objawił.
P. jak się tajemnica ta nazywa?
O. Tajemnica ta nazywa się tajemnicą Trójcy Przenajświętszej.
P. Co rozumiesz przez te słowa Trójca Przenajświętsza?
O Przez słowa: Trójca Przenajświętsza, rozumiem jednego Boga we trzech rzeczywiście różnych Osobach: Ojca, Syna i Ducha świętego.
P. Co znaczy: Trzy Osoby rzeczywiście różne?
O. To znaczy: że Osoba jedna nie jest Osobą drugą; czyli, że Ojciec nie jest Synem,
9
a Syn nie jest Duchem świętym, i Duch święty nie jest ani Ojcem ani Synem.
P. Która jest Osoba pierwsza Trójcy Przenajświętszej?
O. Pierwsza Osoba Trójcy Przenajświętszej jest Ojciec.
P. Która jest druga Osoba Trójcy Przenajświętszej?
O. Druga Osoba Trójcy Przenajświętszej jest Syn.
P. Która jest trzecia Osoba Trójcy Przenajświętszej?
O. Trzecia Osoba Trójcy Przenajświętszej jest Duch święty.
P. Dlaczego Ojciec jest pierwszą Osobą Trójcy Przenajświętszej?
O. Ojciec jest pierwszą Osobą Trójcy Przenajświętszej dlatego, że nie pochodzi od żadnej innej Osoby, lecz że od niego pochodzą dwie inne Osoby.
P. Dlaczego Syn jest drugą Osobą Trójcy Przenajświętszej?
O. Syn jest drugą Osobą Trójcy Przenajświętszej, ponieważ rodzi się z Ojca.
P. Dlaczego Duch święty jest trzecią Osobą Trójcy Przenajświętszej?
O. Duch święty jest trzecią Osobą Trójcy Przenajświętszej, ponieważ pochodzi od Ojca i od Syna.
P. Czy Ojciec jest Bogiem?
O. Tak, Ojciec jest Bogiem.
P. Czy Syn jest Bogiem?
10
O. Tak, Syn jest Bogiem.
P. Czy Duch święty jest Bogiem?
O. Tak, Duch święty jest Bogiem.
P. Jeśli każda z tych Osób jest Bogiem, tedy te trzy Osoby są trzema Bogami?
O. Bynajmniej; trzy Osoby Trójcy Przenajświętszej nie są trzema Bogami, lecz tylko jednym Bogiem.
P. Dlaczego trzy Osoby Trójcy Przenajświętszej są tylko jednym Bogiem?
O. Trzy Osoby Trójcy Przenajświętszej są tylko jednym Bogiem, ponieważ każda z nich ma jedną i tęż samą naturę boską.
P. Która z tych Osób jest większa, potężniejsza i mędrsza.
O. Wszystkie trzy Osoby Boskie są równe sobie, mając bowiem jedną i tęż samą naturę boską, wszystkie trzy są jednakowo wszechmocne, mądre i dobre.
P. Czy Ojciec nie jest starszym od Syna i od Ducha świętego?
O. Ojciec nie jest starszym od Syna i od Ducha świętego, ponieważ wszystkie trzy Osoby są równie wieczne.
ROZDZIAŁ III.
0 Wcieleniu Syna Bożego.
P. Co znaczy słowo: Wcielenie?
O. Słowo Wcielenie znaczy: że druga
11
Osoba Trójcy Przenajświętszej, to jest Syn Boży stal się człowiekiem.
P. Jakim sposobem Syn Boży stał się człowiekiem?
O. Syn Boży stał się człowiekiem, przyjmując na się ciało i duszę ludzką w przeczy-stem łonie Maryi Panny za sprawą Ducha świętego.
P. Czy Syn Boży, stając się człowiekiem, przestał być Bogiem?
O. Syn Boży, stając się człowiekiem, nie przestał być Bogiem, lecz tylko, nie przestając być Bogiem prawdziwym, począł być także prawdziwym człowiekiem.
P. Jak się nazywa Syn Boży jako Bóg i Człowiek?
O. Syn Boży jako Bóg i Człowiek nazywa się Jezus, albo Jezus Chrystus.
P. Czy Pan Jezus był zawsze?
O. Pan Jezus jako Bóg był zawsze, a ja-»ko człowiek począł być od chwili wcielenia.
P. Kto jest ojcem Pana Jezusa?
O. Ojcem Pana Jezusa jest Bóg Ojciec Przedwieczny, albowiem tenże sam Syn Boży, który w naturze boskiej rodzi się z pierwszej Osoby Trójcy Przenajświętszej, w naturze ludzkiej narodził się z Maryi Panny za sprawą Ducha świętego.
P. Dlaczego Syn Boży stał się człowiekiem?
O. Syn Boży stał się człowiekiem, aby nas zbawić.
12
P. Gdyby się Syn Boży nie byt stał człowiekiem, czy my sami nie moglibyśmy się zbawić?
O. Gdyby się Syn Boży nie byl stal człowiekiem, my sami o własnych naszych silach nie moglibyśmy się zbawić; gdyż przez grzech Adama, pierwszego naszego ojca, staliśmy się niewolnikami szatana i utraciliśmy prawo do nieba.
P. Jaki to byl grzech Adama?
O. Grzech Adama był to grzech pychy i ciężkiego nieposłuszeństwa względem Pana Boga.
P. Jakie szkody wyrządzi! nam grzech Adama?
O. Grzech Adama przyprawił nas o utratę laski Bożej, niewiadomość, skłonność do złego, śmierć, i wszystkie inne nieszczęścia.
P. Gdzie się narodził Pan Jezus?
O. Pan Jezus narodził się w miasteczku Betlejem, w ubogiej stajence, i położony był we żłobku.
P. Dlaczego Pan Jezus chciał się narodzić w takiem ubóstwie?
O. Pan Jezus chcial się narodzić w takiem ubóstwie, aby nas nauczyć, że nie powinniśmy zakładać szczęścia w bogactwach, zaszczytach i rozkoszach tego świata.
P. Co czynił Pan Jezus będąc tu na ziemi?
O. Pan Jezus będąc tu na ziemi, uczył ludzi słowem i przykładem, jak mają żyć, aby
13
zasłużyć na niebo, stwierdzając naukę swoją mnogimi cudami.
P. Co uczynił Pan Jezus, aby nas zbawić?
O. Pan Jezus, aby nas zbawić, cierpiał i umarł za nas na krzyżu.
P. Czy Pan Jezus umarł jako Bóg, czy jako człowiek?
O. Pan Jezus umarł jako człowiek, bo jako Bóg nie mógł ani cierpieć ani umrzeć.
P. Co się stało z ciałem Pana Jezusa po Jego śmierci?
O. Ciało Pana Jezusa po Jego śmierci zostało złożone do grobu.
P. A co się stało z duszą Pana Jezusa po Jego śmierci?
O. Dusza Pana Jezusa, rozstawszy się z ciałem, zstąpiła do otchłani, aby wyzwolić stamtąd dusze Ojców świętych, to jest tych ludzi sprawiedliwych, którzy umarli przed Nim.
P. Jak długo najświętsze ciało Pana Jezusa spoczywało w grobie?
O. Najświętsze ciało Pana Jezusa spoczywało w grobie trzy dni, chociaż nie całe, to jest od zmierzchu w piątek do pierwszego świtania w niedzielę, kiedy Pan Jezus, pełen chwały i majestatu, zmartwychwstał, aby więcej już nie umierać.
P. Co znaczy: zmartwychwstał?
O. Zmartwychwstał, to znaczy: że dusza Pana Jezusa połączyła się znowu z Jego ciałem.
14
P. Jak długo Pan Jezus zostawał na ziemi po swojem zmartwychwstaniu?
O. Pan Jezus po swojem zmartwychwstaniu zostawał na ziemi czterdzieści dni, aby umocnić W wierze uczniów swoich; dnia czterdziestego zaś wstąpił do nieba, gdzie zasiada na prawicy Boga Ojca wszechmogącego.
P. Kogo Pan Jezus posłał z nieba Kościołowi swemu?
O. Pan Jezus dnia dziesiątego po wniebowstąpieniu swojem, w uroczystość Zielonych Świątek, posłał z nieba Kościołowi swemu Ducha świętego.
Czy Pan Jezus jest teraz w niebie tylko?
O. Pan Jezus jako Bóg jest na każdem miejscu, a jako Człowiek jest w niebie i w Najświętszym Sakramencie?
ROZDZIAŁ IV.
0 przyjściu Pana Jezusa przy końcu świata, i o Sądzie podwójnym, szczegółowym i powszechnym.
P. Czy Pan Jezus powróci jeszcze kiedy na ziemię widomie?
O. Pan Jezus powróci jeszcze na ziemię widomie przy końcu świata, aby sądzić żywych i umarłych, to jest dobrych i złych.
P. Co sądzić będzie Pan Jezus?
15
O. Pan Jezus sądzić będzie wszystko, cokolwiek uczyniliśmy dobrego lub złego.
P. A cóż będzie z duszą naszą zaraz po śmierci?
O. Zaraz po śmierci dusza nasza stanie przed trybunałem Jezusa Chrystusa, aby zdać sprawę z uczynków swoich.
P. Sąd więc będzie podwójny?
O. Tak jest; sąd będzie podwójny, jeden szczegółowy zaraz po śmierci, a drugi ostateczny przy końcu świata.
P. Co się dzieje z duszą po sądzie szczegółowym?
O. Po sądzie szczegółowym dusza, która jest w łasce Bożej i nie ma do spłacenia żadnej kary doczesnej za swe grzechy, idzie wprost do nieba; ta zaś, która jest w grzechu śmiertelnym, idzie do piekła; a ta, która jest w łasce Bożej, ale jeszcze się nie wypłaciła zupełnie sprawiedliwości Boskiej, zanim przyjęta zostanie do nieba, idzie do czyśca.
P. Co to jest czyściec?
O. Czyściec jest to miejsce pokuty dla tych dusz, które schodzą z tego świata w łasce Bożej, ale jeszcze nie zadosyćuczynily zupełnie sprawiedliwości Boskiej.
P. Czy my możemy dopomódz duszom W czyścu cierpiącym?
O. Tak jest; możemy dopomódz duszom w czyścu cierpiącym modlitwą, odpustami, jałmużną i innymi dobrymi uczynkami, a najskuteczniej ofiarą Mszy św.
16
P. Czy nasze ciała po śmierci nie zmartwychwstaną nigdy?
O. Ciała nasze zmartwychwstaną w dniu sądu powszechnego, po którym każdy człowiek z duszą i z ciałem, stosownie do swych uczynków dobrych albo złych, pójdzie do nieba lub do piekła.
P. Czy to pewna, że jest piekło?
O. Najpewniejsza; upewnia nas o tern wiara nasza święta.
P. Jak długo potępieńcy pozostaną w piekle?
O. Potępieńcy pozostaną w piekle na zawsze.
P. Czy grzech jeden wystarcza, aby pójść do piekła?
O. Tak, jeden grzech śmiertelny wystarcza, aby pójść do piekła.
P. A dobrzy jak długo pozostaną w niebie?
O. Dobrzy pozostaną w niebie na wieki.
P. Czy wszyscy ludzie są stworzeni dla nieba?
O. Tak, wszyscy ludzie $ą stworzeni dla nieba.
P. Dlaczego więc nie Wszyscy idą do nieba?
O. Nie wszyscy idą do nieba, bo nie wszyscy czynią to, co powinni, aby się zbawić.
P. Co czynić należy, aby się zbawić?
O. Aby się zbawić, należy wierzyć w Jezusa Chrystusa, i żyć podług przykażań Boskich i kościelnych.
— 17 —
ROZDZIAŁ V.
0 Kościele świętym katolickim o Odpuszczeniu grzechów i o Świętych obcowaniu.
P. Co to jest Kościół święty katolicki?
O. Kościół święty katolicki jest to społeczność tych wszystkich, którzy, przyjąwszy chrzest święty, wierzą i wyznają naukę Chrystusową, uczestniczą w tych samych sakramentach i w Papieżu uznają Namiestnika Chrystusowego na ziemi.
P. Kto ustanowił Kościół święty?
O. Kościół święty ustanowił Pan nasz, Jezus Chrystus.
P. W jakim celu Pan Jezus ustanowił Kościół święty?
O. Pan Jezus ustanowił Kościół święty w tym celu, aby wszyscy ludzie mogli zna-leść w nim zawsze środki potrzebne do zbawienia.
P. Jakie są główne środki do zbawienia, które się znajdują w Kościele katolickim?
O. Główne środki do zbawienia, które się znajdują w kościele katolickim, są te: wiara prawdziwa, łaska Boża, udzielana w sakramentach świętych, odpuszczenie grzechów i Świętych obcowanie.
P. Co znaczy odpuszczenie grzechów?
O. Odpuszczenie grzechów znaczy to:
Katechizm krótki.
2
- 18 —
że Pan Jezus dal władzę Kościołowi swemu odpuszczania wszystkich grzechów za pomocą sakramentów świętych, które w tym celu ustanowił.
P. Co to jest Świętych obcowanie?
O. Świętych obcowanie jest to uczestnictwo wszystkich wiernych chrześcijan w modlitwach i innych dobrych uczynkach całego Kościoła.
Część druga.
ROZDZIAŁ JEDEN.
0 Modlitwie.
P. Co się rozumie przez modlitwę?
O. Przez modlitwę rozumie się wzniesienie myśli i serca ku Bogu w celu oddania Mu czci należnej, podziękowania za odebrane dobrodziejstwa i uproszenia od Niego nowych łask i pomocy.-
P. Czy trzeba się modlić?
O. Tak jest, trzeba się modlić i to często: wymaga tego Bóg i własne nasze dobro doczesne i wieczne.
P. Iloraka jest modlitwa?
O. Modlitwa jest dwojaka: myślna i ustna.
P. Kiedy modlitwa jest myślna?
O. Modlitwa jest myślna, gdy się modlimy myślą tylko; i to się nazywa rozmyślaniem.
P. Kiedy modlitwa jest ustna?
20
O. Modlitwa jest ustna, gdy się modlimy słowami, z należytą przy tern uwagą i pobożnością; i to się właściwie zowie modlitwą.
P. Co pomaga do dobrej modlitwy?
O. Do dobrej modlitwy pomaga: 1) pamiętanie, że się znajdujemy w obecności Boga i że potrzebujemy Jego pomocy i zmiłowania; 2) przybranie odpowiedniej postawy zewnętrznej, właściwej temu, kto się zbliża do nieskończonego majestatu Bożego.
P. Czy możemy spodziewać się od Boga tych łask, o które Go prosimy?
O. Możemy i powinniśmy się spodziewać od Boga tych łask, o które Go prosimy, byle się nie sprzeciwiały zbawieniu naszemu.
P. Dlaczego powinniśmy się spodziewać od Boga wysłuchania próśb naszych?
O. Powinniśmy się spodziewać od Boga wysłuchania próśb naszych dlatego, że Sam to nam obiecał, i że jest wszechmocnym, miłościwym i wiernym w obietnicach swoich.
P. Na czem powinniśmy opierać nadzieję naszą.
O. Nadzieję naszą powinniśmy opierać na nieskończonych zasługach Jezusa Chrystusa, od którego nasze dobre uczynki nabierają rzeczywistej wartości; dlatego też nie inaczej modlić się mamy, jeno w imię Jezusa Chrystusa.
P. Która modlitwa ustna jest najprzedniejsza?
O. Najprzedniejsza modlitwa ustna jest
21
ta, której nauczył nas sam Pan nasz Jezus Chrystus, i która dlatego zowie się modlitwą Pańską.
P. Co zawiera w sobie modlitwa Pańska?
O. Modlitwa Pańska zawiera w sobie to wszystko, czego się od Pana Boga spodziewać i o co prosić Go mamy.
P. Z ilu próśb składa się modlitwa Pańska?
O. Modlitwa Pańska składa się z siedmiu próśb: w pierwszych czterech prosimy Pana Boga o wszystko, co dobre, a w trzech ostatnich wypraszamy się od wszystkiego, co złe.
P. Cóż to jest owo dobre, o które prosimy Pana Boga w pierwszych czterech prośbach?
O. Dobre, o które prosimy Pana Boga w pierwszych czterech prośbach, jest to: aby święte imię Jego po całym świecie byto znane i wielbione; aby przyszło królestwo Jego przez rozkrzewienie i podwyższenie Kościoła Jego; aby wszyscy ludzie pełnili zawsze najświętszą wolę Jego, i aby udzieli! nam pokarmu potrzebnego dla duszy i dla ciała.
P. A cóż to jest owo złe, od którego się wypraszamy w ostatnich trzech prośbach?
O. Złem, od którego się wypraszamy w ostatnich trzech prośbach, są grzechy, pokusy, i wszelkie inne nieszczęścia i przeciwności, które mogą szkodzić zbawieniu duszy naszej.
22
Po modlitwie Pańskiej, jaką inną modlitwę zwykliśmy odmawiać?
O. Po modlitwie Pańskiej zwykliśmy odmawiać Pozdrowienie Anielskie, czyli Zdrowaś Marya. wzywając pomocy Najświętszej Maryi Panny.
P. Dlaczego po Ojcze nasz odmawiamy zaraz Zdrowaś Marya, a nie inną jaką modlitwę?
O. Po modlitwie Ojcze nasz odmawiamy zaraz Zdrowaś Marya, ponieważ Najświętsza Marya Panna jest najmożniejszą orędowniczką naszą przed Panem Jezusem.
P. Czy rzecz jest dobra i pożyteczna uciekać się do przyczyny Świętych Pańskich?
O. Rzecz jest wielce pożyteczna uciekać się do przyczyny Świętych Pańskich, ponieważ modlitwy ich są bardzo mile Panu Bogu.
P. Czy nie możesz mi wskazać jakiego pięknego ćwiczenia się w modlitwie?
O. Pięknem ćwiczeniem w modlitwie jest odprawianie Różańca świętego, w którym łączy się odmawianie modlitw Ojcze nasz i Zdrowaś Marya z rozważaniem najprzedniejszych tajemnic wiary naszej świętej.
P. Ile jest tajemnic Różańca świętego?
O. Tajemnic Różańca świętego jest piętnaście: pięć radosnych, pięć bolesnych i pięć chwalebnych.
P. Które są tajemnice radosne?
O. Tajemnice radosne są te:
23
1-sza. Zwiastowanie Najświętszej Maryi Panny.
2-ga. Nawiedzenie św. Elżbiety.
3-a. Narodzenie Pana Jezusa.
4 a. Ofiarowanie Pana Jezusa w kościele. 5-a. Znalezienie Pana Jezusa w kościele. P. Które są tajemnice bolesne?
O. Tajemnice bolesne są te: 1-sza. Modlitwa w Ogrójcu.
2 a. Biczowanie.
3 a. Cierniem ukoronowanie.
4-a. Dźwiganie krzyża na Kalwaryę.
5-a. Ukrzyżowanie i śmierć Pana Jezusa. P. Które są tajemnice chwalebne?
O. Tajemnice chwalebne są te: 1-sza. Zmartwychwstanie Pana Jezusa. 2-a. Wniebowstąpienie Pana Jezusa.
3 a. Zesłanie Ducha świętego.
4-a. Wniebowzięcie N. Maryi Panny. ' 5-ta. Ukoronowanie N. Maryi Panny i chwała wszystkich Świętych.
Część trzecia.
O przykazaniach Boskich i kościelnych, oraz o grzechu.
ROZDZIAŁ I.
0 przykazaniach Boskich.
§1. O przykazaniach Boskich w ogólności.
P. Ile jest przykazań Boskich?
O. Przykazań Boskich jest dziesięć.
Jam jest Pan Bóg twój, którym cię wywiódł z ziemi Egipskiej, z domu niewoli.
1. Nie będziesz miał bogów cudzych przedemną.
2. Nie będziesz brał Imienia Pana Boga twego nadaremno.
3. Pamiętaj, abyś dzień święty święcił.
4. Czcij Ojca twego i matkę twoją.
25
5. Nie zabijaj.
6. Nie cudzołóż.
7. Nie kradnij.
8. Nie mów przeciw bliźniemu twemu fałszywego świadectwa.
9. Nie pożądaj żony bliźniego twego.
10. Ani domu, ani roli, ani sługi, ani służebnicy, ani wolu, ani osła, ani żadnej rzeczy, która jego jest.
Będziesz miłował Pana Boga twego, ze wszystkiego serca twego, ze wszystkiej myśli twojej, ze wszystkiej duszy twojej i ze wszystkich sil twoich; a bliźniego twego, jak siebie samego.
P. Kto dal te przykazania?
O. Przykazania te w starym zakonie dal sam Bóg przez Mojżesza, a w zakonie nowym potwierdzi! je Jezus Chrystus.
P. Czy przykazania te zachować możemy?
O. Przykazania te zachować możemy przy pomocy laski Bożej, której Bóg chętnie udziela każdemn, kto szczerze o nią prosi.
P. Czy powinniśmy zachowywać przykazania Boskie?
O. Tak jest, powinniśmy zachowywać przykazania Boskie, i dość jest zawinić ciężko przeciwko jednemu z nich, aby zasłużyć na piekło.
P. Co zawierają w sobie te przykazania?
O. Przykazania te zawierają w sobie obowiązki nasze względem Boga i względem bliźniego.
26
P. Jakie obowiązki mamy względem Boga i względem bliźniego?
O. Względem Boga mamy obowiązek miłować Go nadewszystko i z całego serca; a względem bliźniego mamy obowiązek kochać go jak siebie samych, dla miłości Boga.
P. Czego wogóle żąda od nas Bóg przez przykazania swoje?
O. Przez przykazania swoje wogóle żąda od nas Bóg, abyśmy czynili dobrze a strzegli się złego, i dlatego każde przykazanie z jednej strony coś nakazuje, a z drugiej strony czegoś zabrania.
§2. O przykazaniach Boskich w szczególności.
P. Co nam nakazuje Bóg słowy pierwszego przykazania: Nie będziesz miat bogów cudzych przedctnną?
O. Słowy pierwszego przykazania: Nie będziesz miał bogów cudzych przedctnną nakazuje nam Bóg, abyśmy Go uznawali, wielbili, kochali Jemu jednemu służyli, jako najwyższemu Panu naszemu.
P. A czego zabrania nam pierwsze przykazanie?
O. Pierwsze przykazanie zabrania nam bałwochwalstwa, zabobonów, świętokradztwa, grzesznej niewiadomości prawd wiary, i wszelkiego innego grzechu przeciwko czci Bożej.
27
P. Czy możemy jednak czcić Aniołów? i Świętych?
O. Tak jest, możemy i powinniśmy czcić Aniołów i Świętych, są oni bowiem przyjaciółmi Boga i wstawiają się za nami do Niego.
P. Czy powinniśmy czcić także obrazy Pana łezusa i Świętych Pańskich?
O. Bezwątpienia; powinniśmy czcić także obrazy Pana Jezusa i Świętych Pańskich, cześć bowiem oddawana obrazom ich odnosi się do nich samych.
P. A dlaczego czcimy relikwie Świętych?
O. Czcimy relikwie Świętych dlatego, że ciała ich były żywymi członkami Jezusa Chrystusa i kościołami Ducha świętego, i że kiedyś zmartwychwstaną w chwale na życie wieczne.
P. Czego zabrania drugie przykazanie Boskie: Nic będziesz brał Imienia Pana Boga twego nadaremno?
O. Drugie przykazanie Boskie: Nie będziesz brał Imienia Pana Boga twego nadaremno zabrania nam: 1) wymawiać bez uszanowania Imię Pana Boga; 2) krzywoprzysięgać i przysięgać bez potrzeby lub przysięgać w sposób- niedozwolony; i 3) blużnić przeciwko Panu Bogu, N. Maryi Pannie i Świętym Pańskim.
P. A co nakazuje drugie przykazanie?
O. Drugie przykazanie nakazuje czcić święte Imię Boże i dotrzymywać przysięgi i ślubów.
P. Co nakazuje trzecie przykazanie: Pamiętaj, abyś dzień święty święcił?
28
O. Trzecie przykazanie: Pamiętaj, abyś dzień święty święcił nakazuje czcić Pana Boga uczynkami pobożności chrześcijańskiej w dni niedzielne, przeznaczone ku chwale Jego.
P. Czego zabrania trzecie przykazanie?
O. Trzecie przykazanie zabrania robót służebnych w dni niedzielne.
P. Które to roboty nazywają się robotami slużebnemi?
O. Robotami slużebnemi nazywają się wszelkie roboty ciężkie, jakie pełnią zwykle słudzy, rzemieślnicy i robotnicy.
P. Czy żadnych robót służebnych wykonywać nie wolno w dni niedzielne?
O. Wolno wykonywać w dni niedzielne takie roboty służebne, które niezbędne są do utrzymania życia lub do służby Bożej, a w razie ważnej potrzeby i inne także za pozwoleniem, o ile to być może, własnego proboszcza.
P. Co nam nakazuje czwarte przykazanie: Czcij ojca twego i matkę twoją?
O. Czwarte przykazanie: Czcij ojca twego i matkę twoją nakazuje nam szanować rodziców naszych, słuchać ich we wszystkiem, co nie jest grzechem, i wspierać ich w potrzebach duszy i ciała.
P. Czego zabrania nam czwarte przykazanie?
O. Czwarte przykazanie zabrania nam obrażać rodziców słowem, uczynkiem, lub w jaki inny bądź sposób.
29
P. Kogo jeszcze pod imieniem ojca i matki obejmuje to przykazanie?
O. Pod imieniem ojca i matki przykazanie to obejmuje także wszystkich przełożonych, duchownych i świeckich, których również słuchać i szanować mamy.
P. Czego zabrania piąte przykazanie Nie zabijaj?
O. Piąte przykazanie: Nie zabijaj, zabrania zabijać, bić, ranić, lub inną jaką szkodę wyrządzać bliźniemu naszemu na ciele—czy to przez się, czy przez drugich; jak również znieważać go słowy zelżywemi, życzyć mu złego, i gorszyć go. Temże przykazaniem zabrania nam Bóg zabijać siebie samych czyli popełniać samobójstwo.
P. Dlaczego Bóg piąłem przykazaniem zabrania nam zabijać, siebie samych, czyli samobójstwa?
O. Piątem przykazaniem Bóg zabrania nam samobójstwa dlatego, że człowiek nie jest panem swego życia, jak nie jest panem życia bliźniego swojego. Kościół przytem karze samobójców pozbawieniem pogrzebu kościelnego.
P. Co nam nakazuje piąte przykazanie?
O. Piąte przykazanie nakazuje nam przebaczać nieprzyjaciołom naszym i wszystkim ludziom dobrze życzyć.
P. Czego zabrania szóste przykazanie: Nie cudzołóż?
O. Szóste przykazanie: Nie cudzołóż, za
- 50 —
brania wszelkich uczynków, spojrzeń i słów nieskromnych.
P. Co nakazuje nam szóste przykazanie?
O. Szóste przykazanie nakazuje nam być czystymi i skromnymi w uczynkach, spojrzeniach, słowach i w calem postępowaniu.
P. Czego zabrania siódme przykazanie: Nie kradnij?
O. Siódme przykazanie: Nie kradnij, zabrania brać i zatrzymywać niesłusznie cudzą własność, lub w inny jakikolwiek sposób krzywdzić bliźniego na majątku, jak naprzyklad: przez lichwę, podstęp, i tym podobne oszu-kaństwa.
P. Co nakazuje siódme przykazanie?
O. Siódme przykazanie nakazuje oddawać cudzą własność, wynagradzać szkody niesłusznie wyrządzone, i płacić długi.
P. Czego zabrania ósme przykazanie: Nie mów przeciw biiźniemu twemu fałszywego świadectwa?
O. Ósme przykazanie: Nie mów przeciw bliźniemu twemu fałszywego świadectwa, zabrania fałszywego świadczenia przed sądem, oraz wszelkiego oszczerstwa, obmowy, szemrania, pochlebstwa, posądzania, podejrzeń złośliwych, i nakoniec wszelkiego kłamstwa.
P. Co nakazuje ósme przykazanie?
O. Ósme przykazanie nakazuje mówić zawsze prawdę stosownie do czasu i miejsca, i postępowanie bliźniego, o ile to być może, tlómaczyć na dobre.
31
P. Czego zabrania dziewiąte przykazanie: Nie pożądaj żony bliźniego twego? '
O. Dziewiąte przykazanie: Nie pożądaj żony bliźniego twego, zabrania nieskromnych myśli, pożądań, i wogóle wszelkich grzechów wewnętrznych przeciwko czystości.
P. Co nakazuje dziewiąte przykazanie?
O. Dziewiąte przykazanie nakazuje, abyśmy byli skromnymi i czystymi nawet w myśli i w sercu.
P. Czego zabrania dziesiąte przykazanie: (Nie pożądaj) ani domu, ani roli, ani sługi, ani. służebnicy, ani wolu, ani osła, ani żadnej rzeczy, która jego jest?
O. Dziesiąte przykazanie: (Nie pożądaj) ani domu, ani roli, ani sługi, ani służebnicy, ani wołu, ani osła, ani żadnej rzeczy, która jego jest, zabrania pożądać cudzej własności, lub pragnąć nabyć ją w sposób niegodziwy.
P. Co nakazuje dziesiąte przykazanie?
O. Dziesiąte przykazanie nakazuje, abyśmy byli zadowoleni ze stanu, w jakim nas Bóg umieścił i cierpliwie znosili ubóstwo, jeśli jest taka wola Boża.
P. W ilu przykazaniach głównych zawrzeć się dają wszystkie dziesięcioro przykazań Boskich?
O. Wszystkie dziesięcioro przykazań Boskich dają się zawrzeć w dwóch głównych przykazaniach: Będziesz miłował Pana Boga twego ze wszystkiego serca twego, ze wszyst
32
kiej myśli twojej, ze wszystkiej duszy twojej i ze wszystkich sil twoich; a bliźniego twego jako siebie samego.
ROZDZIAŁ II.
0 przykazaniach kościelnych.
P. Ile jest głównych przykazań kościelnych?
O. Głównych i powszechnych przykazań kościelnych jest pięć.
1. Postanowione od Kościoła Bożego dni święte święcić.
2. Mszy świętej w dni święte z uczciwością i nabożeństwem słuchać.
3. Posty nakazane zachować.
4. Przynajmniej raz w rok około Wielkiej nocy spowiadać się i komunikować we własnej parafii, albo w innej za dozwoleniem własnego pasterza.
5. Godów małżeńskich W czasach zakazanych nie sprawować *).
P. Od kogo Kościół ma władzę rozkazywania nam?
*) W katechizmach włoskich pierwsze dwa przykazania kościelne złączone są w jedno, za to dodane jest jako przykazanie czwarte: Dziesięciny kościelne, wedle zwyczaju, wiernie oddawać.
55
O. Kościół ma władzę rozkazywania nam od samego Jezusa Chrystusa i dlatego kto nie słucha Kościoła, nie słucha samego Boga.
P. Co nakazuje pierwsze przykazanie kościelne: Postanowione od Kościoła Bożego dni święte święcić?
O. Pierwsze przykazanie kościelne: Postanowione od Kościoła Bożego dni święte święcić nakazuje, abyśmy postanowione od Kościoła święta uroczyste obchodzili tak samo, jak niedzielę, wstrzymując się od ciężkich robót i pełniąc uczynki pobożności chrześcijańskiej.
P. Co nakazuje drugie przykazanie kościelne: Mszy świętej w dni święte z uczciwością i nabożeństwem słuchać?
O. Drugie przykazanie kościelne: Mszy świętej w dni święte z uczciwością i nabożeństwem słuchać, nakazuje, abyśmy w święta uroczyste całej Mszy świętej pobożnie słuchali.
P. Co nakazuje trzecie przykazanie kościelne: posty nakazane zachować?
O. Trzecie przykazanie kościelne: posty nakazane zachować, nakazuje, abyśmy w niektóre dni w roku pościli, a w niektóre wstrzymali się od mięsnych pokarmów.
P. Co znaczy: pościć?
O. Pościć znaczy: nie jeść mięsa, jaj i nabiału, i jeść tylko raz na dzień do sytości w porze obiadowej, z lekką przekąską wieczorem i małą kromką chleba, lub bułeczką na
Katechizm krótki’
3
34
śniadanie. Herbata jednak, kawa i inne płyny, używane jako napój, postu tego nie lamią.
P. Które dni w roku Kościół nakazuje pościć?
O. Kościół nakazuje pościć wszystkie dni Postu Wielkiego z wyjątkiem niedziel, w które obowiązuje tylko wstrzymanie się od mięsa, jaj i nabiału: niektóre dni Adwentu; suche dni kwartalne; i niektóre wigilie.
P. Kto obowiązany jest pościć?
O. Wszyscy obowiązani są pościć, począwszy od przyjścia do lat rozumu, z wyjątkiem tych tylko, którzy otrzymali dyspensę od, władzy kościelnej, lub którzy dla własnych przyczyn pościć nie mogą Ci jednak, którzy nie doszli jeszcze do dwudziestego drugiego roku życia albo przekroczyli już rok sześćdziesiąty, mogą jeść kilka razy na dzień do sytości, byle bez mięsa, jaj i nabiału.
P. W jakie dni Kościół nakazuje wstrzymać się tylko od pokarmów mięsnych?
O. Kościół nakazuje wstrzymać się tylko od pokarmów mięsnych we wszystkie zwyczajne piątki i soboty, z wyjątkiem święta Bożego Narodzenia, jeśli ono w te dnie przypada.
P. Kogo to prawo obowiązuje?
O. Prawo to obowiązuje wszystkich, którzy doszli do lat rozumu, chyba że kto otrzymał dyspensę od władzy Kościelne), lub dla ważnych przyczyn zachować go nie może.
P. Dlaczego Kościół każę nam pościć
55
albo się wstrzymać niekiedy od niektórych pokarmów?
O. Kościół każę nam pościć albo się wstrzymać niekiedy od niektórych pokarmów dlatego, że pragnie dopomódz nam w ten sposób do odpokutowania za grzechy nasze, do poskromienia namiętności naszych, i do wyjednania u Boga łask potrzebnych.
P. Co nakazuje czwarte przykazanie kościelne: przynajmniej raz tv rok około Wielkiej nocy spowiadać się i komunikować we własnej parafii, albo w innej za pozwoleniem własnego pasterza?
O. Czwarte przykazanie kościelne: Przynajmniej raz iv rok około Wielkiejnocy spowiadać się i komunikować we własnej parafii, albo iv innej za pozwoleniem własnego pasterza, nakazuje wszystkim, którzy doszli do używania rozumu, aby przynajmniej raz w rok około Wielkiejnocy, w czasie na to przepisanym, przystąpili do spowiedzi i Komunii świętej we własnym kościele parafialnym, albo też gdzieindziej za pozwoleniem własnego proboszcza.
P. Dlaczego kościół mówi: przynajmniej raz w rok?
O. Kościół mówi: przynajmniej raz iv rok dlatego, że pragnie, abyśmy jaknajczęściej przystępowali do tych Sakramentów.
P. Czego zabrania piąte przykazanie kościelne: Godów małżeńskich iv czasach zakazanych nie sprawować?
36
O. Piąte przykazanie kościelne: Godów małżeńskich iv czasach zakazanych nie sprawować, zabrania wszelkich uroczystości ślubnych i zabaw weselnych od pierwszej Niedzieli Adwentowe! do Trzech Królów, i od Popielca do Niedzieli przewodniej.
ROZDZIAŁ III.
0 grzechu.
P. Co to jest grzech?
O. Gzech jest to dobrowolne przestąpienie prawa Bożego.
P. Iloraki jest grzech?
O. Grzech jest dwojaki: pierworodny i u-czynkowy.
P. Co to jest grzech pierworodny?
O. Grzech pierworodny jest to ten, w którym się wszyscy rodzimy i który przechodzi na nas od pierwszego ojca naszego Adama.
P. Czy nikt z ludzi nie był wyjęty od grzechu pierworodnego?
O. Od grzechu pierworodnego za szczególnym przywilejem przez wzgląd na zasługi Boskiego Syna swego, jezusa Chrystusa wyjęta była Ń. Marya Panna i dlatego nazywa się Niepokalanie Poczętą, albo po prostu Niepokalaną.
37
P. Cg się rozumie przez grzech uczynkowy?
O. Przez grzech uczynkowy rozumie się grzech, który my sami popełniamy, doszedłszy do używania rozumu.
P. Iloraki jest grzech uczynkowy?
O. Grzech uczynkowy jest dwojaki: śmiertelny i powszedni.
P. Co to jest grzech śmiertelny?
O. Grzech śmiertelny jest to rozmyślne i dobrowolne przestąpienie prawa Bożego w rzeczy ważnej.
P. Dlaczego grzech ten nazywa się śmier telnym?
O. , Grzech ten nazywa się śmiertelnym ponieważ zadaje śmierć duszy, pozbawiając ją łaski Bożej, która jest życiem jej nadprzyro-dzonem, i czyniąc ją winną piekła, które jest śmiercią wieczną.
P. Jakie inne szkody wyrządza grzech śmiertelny?
O. Grzech śmiertelny pozbawia jeszcze, lub zawiesza wartość wszystkich zasług uprzednio nabytych, i czyni człowieka sklonniejszym do złego, a niezdolnym zgoła do żadnego uczynku dobrego, któryby zasługiwał na życie wieczne.
P. Kto utracił laskę Bożą przez grzech śmiertelny, czy nie może już nigdy odzyskać jej?
O. Kto utracił laskę Bożą przez grzech śmiertelny, może ją odzyskać przez spowiedź
— 58
świętą, albo też przez obudzenie W sobie aktu skruchy doskonalej, połączone z postanowieniem, chociażby tylko domniemanem, wyspowiadania się’conajprędzej. . .
P. Co to jest grzech powszedni?
P. Grzech powszedni jest to ten, który nie pozbawia nas laski Bożej, ale ostudza w nas miłość Bożą, usposabia do grzechu śmiertelnego, i czyni nas winnymi kar doczesnych w tern życiu i w przyszlem.
P. Dlaczego grzech ten nazywa się powszednim?
O. Grzech ten nazywa się powszednim dlatego, że, pochodząc z krewkości natury naszej, jest lekkim i niemal codziennym, i że Pan Bóg łatwiej go nam przebacza.
P. Ilorakim sposobem można zgrzeszyć?
O. Można zgrzeszyć czworakim sposobem, to jest: myślą, słowem, uczynkiem i zaniedbaniem.
P. Kiedy się grzeszy myślą, słowem i uczynkiem?
O. Grzeszy się myślą, słowem i uczynkiem wtedy, kiedy kto rozmyślnie i dobrowolnie myśli z upodobaniem o rzeczach zabronionych, pożąda ich, mówi o nich, lub popełnia je.
P. Kiedy się grzeszy przez zaniedbanie?
O. Przez zaniedbanie grzeszy się wtedy, kiedy kto dobrowolnie nie spełni tego, co spełnić powinien.
39
P. Ile jest grzechów głównych?
O. Grzechów głównych jest siedm: Pycha, Łakomstwo, Nieczystość, Zazdrość, Obżarstwo, Gniew i Lenistwo.
P. Dlaczego grzechy te nazywają się głównymi?
O. Grzechy te nazywają się głównymi dlatego, że są źródłem wszystkich innych grzechów.
P. Ile jest grzechów przeciwko Duchowi świętemu?
O. Grzechów przeciwko Duchowi świętemu jest sześć: 1) Rozpacz o zbawienie; 2) Zbytnia ufność w miłosierdzie Boskie; 3) Sprzeciwianie się uznanej prawdzie; 4) Zazdroszczenie bliźniemu łask Bożych; 5) Zatwardziałość w grzechach i 6) Odkładanie pokuty aż do śmierci.
P. Na co przedewszysikiem pamiętać należy, aby nie grzeszyć?
. O. Aby nie grzeszyć, pamiętać należy przedewszystkiem na Rzeczy Ostateczne, które nas czekają.
P. Ile jest Rzeczy Ostatecznych?
O. Rzeczy Ostatecznych jest cztery: Śmierć, Sąd, Piekło i Niebo.
Część czwarta.
.z 7 V * •
O Sakramentach.
ROZDZIAŁ 1.
0 Sakramentach w ogólności.
P. Ile jest sakramentów?
O. Sakramentów jest siedm: Chrzest, Bierzmowanie, Ciało i Krew Pańska, Ostatnie olejem świętym Namaszczenie, Kapłaństwo i Małżeństwo.
P. Co się rozumie przez słowo sakrament?
O. Przez słowo sakrament rozumie się znak widzialny i skuteczny laski Bożej, ustanowiony przez jezusa Chrystusa dla poświęcenia dusz naszych.
P. Dlaczego sakramenta nazywają się znakami widzialnymi i skutecznymi laski Bożej?
41
O. Sakramenta nazywają się znakami widzialnymi i skutecznymi laski Bożej dlatego, że wszystkie za pomocą rzeczy widzialnych wyrażają laskę Bożą, jaką sprawują W duszy naszej.
P. W jaki sposób sakramenta poświęcają nas?
O. Sakramenta poświęcają nas, 'dając nam, lub pomnażając w nas laskę Bożą, która czyni nas świętymi i miłymi Bogu, przybranymi synami Jego i dziedzicami królestwa niebieskiego.
P. Kto nadal sakramentom moc poświęcania nas?
O. Móc poświęcania nas nadal sakramentom Jezus Chrystus przez mękę i śmierć swoję.
P. Które sakramenta poświęcają nas przez udzielenie laski, która nas czyni przyjaciółmi Bożymi?
O. Sakramenta. które poświęcają nas przez udzielenie pierwszej laski, skutkiem któ rej z nieprzyjaciół Boga stajemy się przyjaciółmi Jego są dwa: Chrzest i Pokuta; i nazywają się sakramentami umarłych, ponieważ gładzą grzech, który jest śmiercią duszy.
P. Które sakramenta poświęcają nas przez pomnożenie łaski?
O. Sakramenta, które poświęcają . nas przez pomnożenie laski, są te: Bierzmowanie, Ciało i Krew Pańska, Ostatnie olejem świętym Namaszczenie, Kapłaństwo i Małżeństwo; i na
42
zywają się sakramentami żywych, ponieważ, kto je przyjmuje, powinien żyć w lasce Bożej, czyli nie mieć na sumieniu żadnego grzechu śmiertelnego.
P. Jaki grzech popełnia, kto -przyjmuje jakikolwiek sakrament żywych, wiedząc, że nie jest w lasce Bożej?
O. Kto przyjmuje jakikolwiek sakrament żywych, wiedząc, że nie jest w lasce Bożej, popełnia straszny grzech świętokradztwa.
P. Które sakramenta są najpotrzebniejsze do zbawienia?
O. Sakramenta najpotrzebniejsze do zbawienia są dwa: Chrzest i Pokuta: Chrzest potrzebny jest dla wszystkich, a Pokuta potrzebna jest dla tych, którzy zgrzeszyli śmiertelnie po Chrzcie świętym.
P. Które sakramenta przyjmują się raz tylko w życiu?
O. Sakramenta, które się przyjmują raz tyiko w życiu, są trzy: Chrzest, Bierzmowanie i Kapłaństwo.
P. Dlaczego trzy sakramenta: Chrzest, Bierzmowanie i Kapłaństwo wolno przyjąć tylko raz w życiu? »
O. Trzy sakramenta: Chrzest, Bierzmowanie i Kapłaństwo wolno przyjąć tylko raz w życiu dlatego że, każdy z nich wyciska na duszy osobny, sobie właściwy charakter.
P. Co się rozumie przez charakter, jaki wyciska na duszy każdy z trzech sakramentów: Chrzest, Bierzmowanie i Kapłaństwo?
43
O. Przez charakter, jaki wyciska na duszy każdy z trzech sakramentów: Chrzest, Bierzmowanie i Kapłaństwo, rozumie się piętno, albo znak duchowny, który raz wyryty na duszy, nigdy się już z niej nie ściera.
P. Do czego służy charakter wyciskany na duszy przez trzy sakramenta: Chrzest, Bierzmowanie i Kapłaństwo?
O. Charakter wyciskany na duszy przez trzy sakramenta: Chrzest, Bierzmowanie i Kapłaństwo służy do odznaczenia: na Chrzcie świętym członków Jezusa Chrystusa, w Bierzmowaniu żołnierzy Jego, a w Kapłaństwie ministrów czyli sług Jego.
P. Czego potrzeba do spełnienia sakramentu?
O. Do spełnienia sakramentu potrzeba trzech rzeczy: materyi, formy i ministra, któryby miał intencyę uczynienia tego, co czyni Kościół w sprawowaniu każdego sakramentu.
P. Co się rozumie przez materyę sakramentu?
O. Przez materyę sakramentu rozumie się rzecż, podpadająca pod zmysły, której się używa do spełnienia sakramentu, jak: woda naturalna we Chrzcie świętym, chryzmo czyli oliwa zmieszana -z balsamem w Bierzmowaniu i t. d.
P. A co się rozumie przez formę sakramentu?
O. Przez formę sakramentu rozumieją się słowa, które się wymawiają przy sprawowaniu jego.
44
P. Kto jest ministrem sakramentu?
O. Ministrem sakramentu jest osoba, która sprawuje go, lub udziela jego.
ROZDZIAŁ 11.
0 Chrzcie świętym.
P. Co to jest Chrzest św.?
O. Chrzest święty jest to sakrament, w którym odradzamy się na życie łaski i staje-my się chrześcijanami.
P. Jakie są skutki sakrantentu Chrztu świętego?
O. Sakrament Chrztu świętego gładzi grzech pierworodny, a także grzechy uczynkowe, jeśli je kto popełni! przed Chrztem świętym; odpuszcza wszystkie kary należne za nie; wyciska na duszy charakter członków Jezusa Chrystusa; czyni nas dziećmi Boga i Kościoła Jego świętego, oraz dziedzicami królestwa niebieskiego; wreszcie daje nam prawo do przyjmowania innych sakramentów.
P. Ko jest ministrem zwyczajnym Chrztu świętego?
O. Mintstrem zwyczajnym Chrztu świętego jest kapłan, przedewszystkiem proboszcz.
P. W razie nagiej potrzeby, kto może udzielić Chrztu świętego?
45
O. W razie nagłej potrzeby może udzielić Chrztu świętego każdy, tak mężczyzna jak i kobieta, nawet heretyk i niewierny.
P. Jak się daje Chrzest święty?
O. Daje się Chrzest święty, lejąc wodę na głowę tego, kto się chrzci, a jeśli nie można na głowę, to na inną przedniejszą część ciała, i wymawiając w tymże samym czasie te słowa: Ja ciebie chrzczę w Imię Ojca, i Syna, i Ducha świętego.
P. Jaką intencyę mieć powinien, kto daje Chrzest święty?
O. Kto daje Chrzest święty, powinien mieć intencyę uczynienia tego, co czyni Kościół przy udzielaniu Chrztu świętego.
P. Jak prędko należy nieść do Chrztu nowonarodzone dziecię?
O. Nowonarodzone dziecię należy nieść do Chrztu o ile można jaknajprędzej.
P. Jaki obowiązek wkłada Chrzest święty na każdego, kto go przyjmuje?
O. Chrzest święty na każdego, kto go przyjmuje, wkłada obowiązek wyznawać wiarę i chować prawo Jezusa Chrystusa i Jego Kościoła.
' P. Czego się odrzekamy na Chrzcie świętym?
O. Na chrzcie świętym odrzekamy się na-zawsze szatana, wszystkich spraw jego i wszystkiej pychy jego.
P. Co się rozumie przez sprawy i pychę szatana?
46
O. Przez sprawy i pychę szatana rozumieją się grzechy, zgubne zasady i próżność światowa.
P.' Czy jesteśmy obowiązani dotrzymać tego, co Obiecali i czego się wyrzekli w imieniu naszem nasi chrzestni rodzice?
O. Tak, jesteśmy obowiązani, gdyż pod tymi tylko warunkami przyjął nas Bóg do laski swojej.
ROZDZIAŁ III.
0 Bierzmowaniu.
P. Co to jest Bierzmowanie?
O. Bierzmowanie jest to sakrament, który udziela nam Ducha świętego, wyciska na duszy charakter czyli znamię żołnierzy Chrystusowych, i czyni nas doskonałymi chrześcijanami.
P. W jaki sposób sakrament Bierzmowania czyni nas doskonałymi chrześcijanami?
O. Sakrament Bierzmowania czyni nas doskonałymi chrześcijanami, umacniając nas w wierze i doskonaląc W nas cnoty i dary, otrzymane na Chrzcie świętym.
P. Ile jest darów Ducha świętego, które się odbierają w sakramencie Bierzmowania?
O. Darów Ducha świętego, które się odbierają w sakramencie Bierzmowania, jest siedm:
47
Mądrość, Rozum, Rada, Męztwo, Umiejętność, Pobożność i Bojaźń Boża.
P. Czy wszyscy mają się starać o przyjęcie Sakramentu Bierzmowania?
O. Tak jest wszyscy mają się starać, aby sakrament Bierzmowania i sami przyjęli i ci, którzy od nich zależą.
P. W jakim wieku dobrze jest przyjąć Sakrament Bierzmowania?
O. Sakrament Bierzmowania dobrze jest przyjąć około siódmego roku życia, ponieważ w tym wieku poczynamy zwykle doznawać pokus, możemy już poznać dostatecznie laskę tego sakramentu i zapamiętać, żeśmy ten sakrament przyjęli'.
P. Czego potrzeba do godnego przyjęcia sakramentu Bierzmowania?
O. Do godnego przyjęcia sakramentu Bierzmowania potrzeba być w lasce Bożej, znać główne tajemnice wiary naszej świętej i przystępować do niego z uszanowaniem i pobożnością.
P. Kto jest mihistrem sakramentu Bierzmowania?
O. Ministrem ’ zwyczajnym sakramentu Bierzmowania jest Biskup.
P. W jaki sposób udziela Biskup sakramentu Bierzmowania?
O. Biskup udziela sakramentu Bierzmowania w ten sposób: najrzód wyciąga ręce nad przystępującymi do Bierzmowania i wzywa na nich Ducha świętego; potem chryzmem świę
48
tym czyni na czole każdego znak krzyża, mówiąc: Znaczę cię znakiem krzyża, i umacniani cię chryzmem zbawienia, w Imię Ojca i Syna i Ducha świętego; następnie prawą ręką daje namaszczonemu lekki policzek, mówiąc mu: Pókoj z tobą; nakoniec wszystkim pobierzmo-wanym udziela uroczystego błogosławieństwa.
P. Co to jest chryzmo święte?
O. Chryzmo albo krzyżmo jest to oliwa zmieszana z balsamem i poświęcona przez Biskupa w Wielki Czwartek.
P. Co znaczą w tym sakramencie oliwa i balsam?
O. W sakramencie tym oliwa, która się rozpływa i umacnia, oznacza obfitość łaski, jaka się rozlewa w duszy chrześcijanina ku umocnieniu jego w wierze świętej; a balsam, który wydaje z siebie woń przyjemną i bron; od zepsucia, oznacza, że chrześcijanin, umocniony tą laską, zdolny jest wydać z siebie zapach cnót chrześcijańskich i uniknąć zarazy grzechowej.
P. Dlaczego namaszczenie czyni się na czole?
O. Namaszczenie czyni się na czole, gdzie zwykle występują oznaki bojaźni i wstydu, aby pobierzmowany pamiętał, że nie powinien się wstydzić wiary swojej, ani się lękać nieprzyjaciół jej.
P. Dlaczego pobierzmowanemu daje się lekki policzek?
O. Pobierzmowanemu daje się lekki po
49
liczek dlatego, iżby wiedział, że powinien znieść wszelką zniewagę i wszelką boleść dla wiary Chrystusowej.
P. Co trzeba czynić, aby zachować w sobie laskę sakramentu Bierzmowania?
O. Aby zachować w sobie łaskę sakramentu Bierzmowania, trzeba często się modlić, pełnić dobre uczynki i żyć podług prawa Chrystusowego, nie dbając o względy ludzkie.
ROZDZIAŁ IV.
0 Sakramencie Ciała i Krwi Pańskiej.
§ 1. O rzeczywistej obecności Pana Jezusa w N. Sakramencie.
P. Co to jest ciało i Krew Pańska?
O. Ciało i Krew Pańska, czyli Eucha-rystya, jest to sakrament, w którym przez cudowną przemianę całej istoty chleba w ciało Pana Jezusa i całej istoty wina w najdroższą krew Jego znajduje się prawdziwie, rzeczywiście i istotnie ciało, krew, dusza i bóstwo tegoż Pana naszego Jezusa Chrystusa pod postaciami chleba i wina na pokarm duszom naszym.
P. Jak się nazywa ta cudowna przemiana?
Katechizm krótki.
4
50
O. Ta cudowna przemiana nazywa się przeistoczeniem
P. Czy w N. Sakramencie znajduje się tenże sam Pan Jezus, który jest w niebie i który tu na ziemi narodzi! się z N. Maryi Panny?
O. Tak, w N. Sakramencie znajduje się tenże Sam Pan Jezus, który jest w niebie i który tu na ziemi narodził się z N. Maryi Panny.
P. Dlaczego wierzymy, że w N. Sakramencie jest prawdziwie obecny Pan Jezus?
O. Wierzymy, że w N. Sakramencie jest prawdziwie obecny Pan Jezus, ponieważ Sam to powiedział i tak nas naucza Kościół Jego święty.
P. Czem jest tedy hostya przed konse-kracyą?
O. Hostya przed konsekracyą jest Chlebem.
P A czem jest hostya po konsekracyi?
O. Hostya po konsekracyi jest prawdzi-wem ciałem Pana naszego Jezusa Chrystusa pod postaciami chleba.
P. Co jest w kielichu przed konsekracyą?
O. W kielichu przed konsekracyą jest trochę wina z kilku kroplami wody.
P. A co jest w kielichu po konsekracyi?
O. W kielichu po konsekracyi jest prawdziwa krew Pana Jezusa pod postaciami wina.
P. Kiedy się staje ta cudowna przemiana chleba w ciało, a wina w krew Pana Jezusa?
O. Ta cudowna przemiana chleba w ciało, a wina w krew Pana Jezusa staje się
51
w chwili, kiedy kapłan we Mszy świętej wymawia słowa konsekracyi.
P. Kto nadal słowom konsekracyi taką moc cudowną?
O. Słowom konsekracyi nadał taką moc cudowną sam Pan Jezus; który jest Bogiem wszechmocnym.
P. Czy po konsekracyi nic już nie po-zostaje z chleba i wina?
O. Po konsekracyi pozostają same tylko postacie chleba i wina.
P. Co to są postacie chleba i wina?
O. Postacie chleba i wina są to ich przymioty czyli własności zewnętrzne, które podpadają pod zmysły nasze, jako to: kształt, kolor, smak, zapach i t. p.
P. Czy pod postaciami chleba jest tylko ciało Pana Jezusa, a pod postaciami wina jest tylko najdroższa krew Jego?
O. Tak pod postaciami chleba, jak pod postaciami wina jest cały i żywy Pan Jezus z ciałem, krwią, duszą i bóstwem swojerp.
P. Czy Pan Jezus jest obecny we wszystkich hostyach pokonsekrowanych na całym świecie?
O. Tak, Pan Jezus jest obecny we wszystkich hostyach pokonsekrowanych na całym świecie.
P. Gdy się łamie hostya, czy się łamie także i ciało Pana Jezusa?
- O. Gdy się lamie hostya, ciało Pana Je
52
zusa nie lamie się wcale: lamią się tylko postacie chleba.
P. Po rozłamaniu hostyi na części, w której z nich pozostaje ciało Pana Jezusa?
O. Po rozłamaniu hostyi na części ciało Pana Jezusa pozostaje cale we wszystkich jej częściach.
P. W jakim celu przechowuje się w kościołach N. Sakrament?
O. N. Sakrament przechowuje się w kościołach w tym celu, aby wierni cześć Mu oddawali, i aby w potrzebie nosić Go do chorych.
§2. O celu, dla którego ustanowiony został N. Sakrament, i o skut kach Jego.
P. W jakim celu Pan Jezus ustanowił N. Sakrament?
O. Pan Jezus ustanowi! N. Sakrament w celu głównie trojakim, a mianowicie: 1) aby byl nieustającą ofiarą nowego zakonu; 2) aby był pokarmem dusz naszych; 3) aby byl wieczną pamiątką Jego męki i śmierci, oraz nieocenionym zadatkiem miłości Jego ku nam i przyszłej naszej chwały w niebie.
P. Jakie są główniejsze skutki, które sprawia N. Sakrament w tym, kto godnie przystępuje do Niego?
O. Główniejsze skutki, które sprawia N. Sakrament w tym, kto godnie przystępuje do
— 53 —
Niego, są te: 1) zachowuje i wzmacnia życie duszy, którem jest laska Boża, tak, jak pokarm ziemski zachowuje i wzmacnia życie ciała; 2) gładzi grzechy powszednie i zachowuje od grzechów śmiertelnych; 3) napełnia duszę pokojem i pociechą niebieską.
§ 3. O godne m przystępowaniu do Komunii świętej i o obowiązku przystępowania do niej.
P. Czego potrzeba do godnego przyjęcia Komunii świętej?
O. Do godnego przyjęcia Komunii świętej potrzeba trzech warunków: 1) być w łasce Bożej; 2) być naczczo od północy aż do przyjęcia Komunii; 3) wiedzieć, co się ma przyjąć, i komunikować z wielką pobożnością.
P. Co znaczy: być w łasce Bożej?
O. Być w łasce Bożej znaczy: mieć sumienie czyste i wolne od wszelkiego grzechu śmiertelnego.
P. Jaki grzech popełnia, kto przystępuje do Komunii świętej, wiedząc, że jest w grzechu śmiertelnym?
O. Kto przystępuje do Komunii świętej, wiedząc, że jest w grzechu śmiertelnym, popełnia straszne świętokradztwo.
P. Co znaczy: być naczczo przed Komunią?
O. Być naczczo przed Komunią znaczy: zachować od północy post tak zwany naturalny, który się lamie przez przyjęcie chociażby
— 54 — odrobiny czegoś, co się uważa za pokarm lub za napój.
P. Kiedy wolno przyjąć Komunię świętą nie naczczo?
O. Wolno przyjąć Komunię świętą nie naczczo w ciężkiej chorobie, kiedy zachodzi obawa śmierci, i wtedy Komunia nazywa, się Wiatykiem.
P. Co znaczy: wiedzieć, co się ma przyjąć?
O. Wiedzieć, co się ma przyjąć, znaczy: wiedzieć to, czego uczy katechizm o tym Sakramencie. i mocno w to wierzyć.
P. Co znaczy: komunikować z wielką pobożnością?
O. Komunikować z wielką pobożnością znaczy: przystępować do Komunii świętej z wielką pokorą i skromnością tak w całej postawie jak i w ubraniu; a przytem modlić się gorąco przed Komunią i po Komunii, najprzód gotując się do niej, a potem dziękując za nią Panu Bogu.
P. Kiedy obowiązani jesteśmy przystępować do Komunii świętej?
O. Obowiązani jesteśmy przystępować do Komunii świętej co roku w czasie wielkanocnym, każdy we własnej parafii; a także w każ-dem niebezpieczeństwie życia.
P. W jakim wieku poczyna obowiązywać przykazanie kościelne co do Komunii wielkanocnej?
O. Przykazanie kościelne co do Komu
55
nii. Wielkanocnej poczyna obowiązywać, skoro dziecko może już do niej przystąpić z należy-tem przygotowaniem.
P. Czy dobra i pożyteczna jest rzecz komunikować często?
O. Rzecz jest bardzo dobra i pożyteczna komunikować jaknajczęściej, byle się to czyniło z należytą pobożnością i wedle rady spowiednika.
P. Jak długo po Komunnii świętej pozo-staje w nas Pan Jezus?
O. Pan Jezus po Komunii świętej pozo-staje w nas przez laską swoją tak długo, dopóki nie zgrzeszymy śmiertelnie; osobiście zaś przebywa w nas dopóty, dopóki się nie zniszczą postacie sakramentalne.
§ 4. O ofierze Mszy świętej.
P. Czy N. Sakrament jest tylko sakramentem?
O. N. Sakrament jest nietylko sakramentem, lecz także nieustającą ofiara nowego zakonu.
P. Jak się nazywa ta ofiara rjwego zakonu?
O. Ta ofiara nowego zakonu nazywa się Mszą świętą.
P. Co jest tedy Msza święta?
O. Msza święta jest to ofiara Ciała i Krwi Pana naszego Jezusa Chrystusa, spra
56
wowana na ołtarzach naszych pod postaciami chleba i Wina na pamiątkę ofiary krzyżowej.
P. Czy ofiara Mszy świętej jest taż sama, co ofiara krzyżowa?
O. Ofiara Mszy świętej codo istoty swojej jest taż sama, co ofiara krzyżowa, ponieważ tak w jednej jak i w drugiej kaptanem i ofiarą jest tenże sam Jezus Chrystus; różni się tylko od ofiary krzyżowej co do sposobu, w jaki się dopełnia.
P. Na czem mianowicie różnica ta polega?
O. Różnica ta polega na tern: że w ofierze krzyżowej Pan Jezus rzeczywiście umarł i przelał krew swoję, zaś w ofierze Mszy świętej, która jest pamiątką ofiary krzyżowej, ofiaruje się za nas bez przelewu krwi; prócz tego w ofierze krzyżowej Pan Jezus wysłużył nam łaski potrzebne, a w ofierze Mszy świętej roz-daje je nam.
P. Kto ustanowił ofiarę Mszy świętej?
O. Ofiarę Mszy świętej ustanowił sam Jezus Chrystus, gdy na ostatniej Wieczerzy ustanowił Najświętszy Sakrament.
P. W ilorakim celu składa się Bogu ofiara Mszy świętej?
O. Ofiara Mszy świętej składa się Bogu w celu czworakim: 1) dla oddania mu czci'na-leżnej; 2) na podziękowanie Jemu za odebrane dobrodziejstwa; 5) dla przebłagania Jego i na zadośćuczynienie za grzechy nasze; 4) dla upro
57
szenia od Niego wszystkich łask nam potrzebnych.
P. Czy dobrze jest słuchać Mszy świętej codziennie?
O. Rzecz jest bardzo pożyteczna słuchać Mszy świętej codzień, lubo nakazanetn to nie jest.
P. Co czynić należy, aby słuchać Mszy św. z pożytkiem?
O. Aby słuchać Mszy św. z pożytkiem, należy znajdować się na niej z wielką uwagą i pobożnością od początku do końca, myśląc o Bogu, rozważając Mękę Pana naszego Jezusa Chrystusa, i odprawiając stosowne modlitwy.
ROZDZIAŁ V.
0 Sakramencie Pokuty.
§ 1. O przygotowaniu się do godnego przyjęcia tego sakramentu, i w szczególności o rachunku sumienia.
P. Co to jest Pokuta czyli Spowiedź św.?
O. Pokuta czyli Spowiedź św. jest to sakrament ustanowiony przez Jezusa Chrystusa dla odpuszczenia grzechów, popełnionych po chrzcie.
X
58
P. Ile jest warunków potrzebnych do dobrej spowiedzi?
O. Warunków potrzebnych do dobrej spowiedzi jest pięć: 1) Rachunek sumienia; 2) Żal za grzechy i obrzydzenie ich; 3) mocne postanowienie poprawy; 4) Spowiedź; 5) Za-dosyćuczynienie.
P. Jak się czyni rachunek sumienia?
O. Czyni się rachunek sumienia, pilnie przywodząc sobie na pamięć wobec Pana Boga wszystkie grzechy, nie wyznane nigdy na spowiedzi i popełnione myślą, mową, uczynkiem i zaniedbaniem przeciwko przykazaniom Bożym i Kościelnym, oraz przeciwko obowiązkom stanu swojego.
P. Czy w rachunku sumienia potrzeba także przypomnieć sobie i liczbę grzechów?
O. W rachunku sumienia potrzeba także przypomnieć sobie liczbę grzechów śmiertelnych.
P. Czy prócz liczby grzechów śmiertelnych, należy też przypomnieć sobie i okoliczności w jakich zgrzeszyliśmy?
O. Należy przypomnieć sobie także i te okoliczności, które zmieniają rodzaj grzechu, albo z grzechu powszedniego czynią grzech śmiertelny.
§2. Ożaluzagrzechyimocnem postanowieniu poprawy.
P. Co to jest żal za grzechy?
O. Żal za grzechy jest to boleść duszy
59
z powodu grzechów popełnionych, wraz z obrzydzeniem ich sobie i postanowieniem niegrze-szenia więcej.
P. Z jakich pobudek powinniśmy żałować za grzechy?
O. Powinniśmy żałować za grzechy dlatego, że zasłużyliśmy przez nie na karę u Pana Boga, a nierównie więcej dlatego, że obraziliśmy nimi Pana Boga, nieskończenie dobrego i godnego dla samego siebie najwyższej miłości.
P. Co czynić należy, aby mieć żal taki?
O. Aby mieć żal taki, należy gorąco prosić o niego Pana Boga i starać się obudzić go w sobie przez rozważenie tego wielkiego zła, jakiem jest grzech, zwłaszcza śmiertelny.
P. Iloraki jest żal za grzechy?
O. Żal za grzechy jest dwojaki: doskonały, zwany także skruchą, i niedoskonały.
P. Kiedy jest żal doskonały?
O. Żal doskonały jest wtedy, gdy kto boleje i smuci się dlatego jedynie, że przez grzech obraził Boga nieskończenie dobrego i godnego miłości dla siebie samego.
P. Dlaczego żal ten nazywa się doskonałym?
O. Żal ten nazywa się doskonałym z dwóch przyczyn: 2) dlatego, że pobudką do niego jest jedna tylko dobroć Boża, rozważana sama w sobie; 2) dlatego że dostępujemy przezeń natychmiast odpuszczenia grzechów, chociaż z obo
60
Wiązkiem wyspowiadania się z nich przy pierwszej sposobności.
P. Kiedy jest żal niedoskonały?
O. Żal niedoskonały jest wtedy, kiedy żałujemy za grzechy nasze dlatego, że obraziliśmy przez nie Pana Boga, jako najwyższego Sędziego, to jest z bojaźni kary, na którą zasłużyliśmy grzechami naszymi w tern życiu i w przyszlem.
P.- Czy żal niedoskonały wystarcza ,do otrzymania odpuszczenia grzechów?
O. Żal niedoskonały sam przez się nie wystarcza do otrzymania odpuszczenia grzechów, lecz tylko w połączeniu z rozgrzeszeniem kapłańskiem.
P. Na czem zależy głównie złość grzechu śmiertelnego?
O. Złość grzechu śmiertelnego zależy głównie na tern: że przezeń utrącamy łaskę Bożą i prawo do nieba; że zasługujemy na kary piekielne; i że obrażamy Boga, naszego Pana i Ojca, który tyle dobrego nam świadczy, tak bardzo nas miłuje i ma nieskończone prawo do tego, abyśmy Go kochali nadewszystko i Jemu wiernie służyli.
P. Czy potrzeba żałować za wszystkie grzechy?
O. Tak jest, potrzeba żałować za wszystkie popełnione grzechy śmiertelne.
P. A kto się spowiada z samych tylko grzechów powszednich, czy powinien również żałować za wszystkie?
61
O. Do ważności spowiedzi wystarcza żałować za niektóre z nich, lecz kto pragnie otrzymać odpuszczenie wszystkich, powinien też żałować za wszystkie.
P. Na czem zależy mocne postanowię nie poprawy?
O. Mocne postanowienie poprawy zależy na silnej woli niegrzeszenia więcej, oraz na przedsiębraniu wszelkich środków do uniknięcia grzechu.
§3. O spowiedzi, czyli o oskarżeniu się z grzechów.
P. Na czem zależy spowiedź z grzechów?
O. Spowiedź zależy na jasnem oskarżeniu się z grzechów naszych przed spowiednikiem w celu otrzymania rozgrzeszenia i pokuty.
P. Z jakich grzechów powinniśmy się spowiadać?
O. Powinniśmy się spowiadać ze wszystkich grzechów śmiertelnych, ale dobrze jest także spowiadać się i z grzechów powszednich.
P. Jak powinniśmy się oskarżać ż grzechów śmiertelnych?
O. Powinniśmy się oskarżać z grzechów śmiertelnych, wyłuszczając ich liczbę, rodzaj i te okoliczności, które zmieniają rodzaj grzechu, lub z grzechu powszedniego czynią grzech śmiertelny.
62
P. Co czynić powinien, kto nie pamięta ścisłej liczby grzechów?
O. Kto nie pamięta ścisłej liczby grzechów, które popełnił, powinien powiedzieć tę, która najbliższa jest prawdy.
P. Jeśliby kto ze wstydu nie powiedział prawdy spowiednikowi, czy spowiedź jego byłaby dobra?
O. Jeśliby kto ze wstydu nie powiedział prawdy spowiednikowi, tając grzech jaki śmiertelny, albo liczbę jego, o ile ją zna, albo też jakąś ważną okoliczność grzechu, popełniłby świętokradztwo.
P. Co ma czynić, kto wie, że się spowiadał niedobrze?
O. Kto wie, że się spowiadał niedobrze, powinien wyznać, ile razy popełnił spowiedź świętokradzką i powtórzyć wszystkie spowie-dzie źle uczynione.
P. A jeśliby kto opuścił grzech jaki śmiertelny przez zapomnienie, czy spowiedź jego byłaby dobra.
O. Jeśliby kto opuścił grzech jaki śmiertelny przez zapomnienie, a w rachunku sumienia był pilnym, spowiedź takiego jest dobra; w razie jednak, gdyby sobie grzech ten przypomniał, ma obowiązek oskarżyć się z niego na następnej spowiedzi.
P. W jaki sposób masz się zachować, zbliżywszy się do spowiednika?
O. Zbliżywszy się do spowiednika, uklęk-
63
nę, powiem: Błogosław mi, ojcze, bom zgrzeszył,, i uczynię znak Krzyża świętego.
P. Uczyniwszy znak Krzyża, co powiesz?
O. Uczyniwszy znak Krzyża, powiem: Spowiadam się Panu Bogu wszechmogącemu, błogosławionej Pannie Maryi, wszystkim świętym i tobie, ojcze, bom zgrzeszył, i dodam: Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus. Następnie powiem, kiedy ostatni raz byłem u spowiedzi i czy pokutę naznaczoną odprawiłem, i oskarżę się z grzechów moich, mówiąc: obraziłem Pana Boga następującymi grzechami...
P. Czy dobrze jest oskarżyć się niekiedy z jakiego cięższego grzechu dawniejszego?
O. Tak, dobrze jest oskarżyć się niekiedy z jakiego grzechu dawniejszego, zwłaszcza gdy się kto spowiada z samych tylko grzechów powszednich, to bowiem pomaga do obudzenia żalu, bez którego nieważne jest rozgrzeszenie.
P. Oskarżywszy się z grzechów swoich, co czynić będziesz?
O. Oskarżywszy się z grzechów swoich, będę słuchał z uszanowaniem, co mi powie spowiednik, przyjmę włożoną na mnie pokutę z całą uległością i gotowością wypełnienia jej, i podczas rozgrzeszania odnowię z całego serca akt skruchy.
P. Co uczynisz po otrzymaniu rozgrzeszenia?
O. Po otrzymaniu rozgrzeszenia podzię
64
kuję za nie Panu Bogu; jaknajprędzej odprawię zadaną mi pokutę, i będę się starał zachowywać rady, dane mi przez spowiednika.
§4. O rozgrzeszeniu i o zadośćuczynieniu.
P. Co to jest rozgrzeszenie?
O. Rozgrzeszenie jest to wyrok, który wydaje kapłan w imieniu Jezusa Chrystusa, i mocą którego odpuszcza grzechy penitentowi.
P. Co to jest zadośćuczynienie albo pokuta?
O. Zadośćuczynienie albo pokuta jest to modlitwa lub inny jaki dobry uczynek, który wkłada spowiednik na penitenta w tym celu, aby odpokutował za grzechy swoje.
P. Kiedy należy wykonać pokutę sakramentalną?
O. Pokutę sakramentalną, jeśli spowiednik czasu jej nie oznaczył, należy wykonać, o ile można jaknajprędzej.
P. Czy dobrze jest spowiadać się często?
O. Dobrze jest spowiadać się przynajmniej raz na miesiąc; gdyby kto atoli wiedział, że jest w grzechu śmiertelnym, powinien iść do spowiedzi conajrychlej.
65
ROZDZIAŁ VI.
0 Ostatniem olejem św. Namaszczeniu.
P. Co to jest Ostatnie olejem świętym Namaszczenie?
O. Ostatnie olejem świętym Namaszczenie jest to sakrament, ustanowiony przez Pana Jezusa dla przyniesienia ulgi na duszy a nawet i na ciele chorym, znajdującym się w niebezpieczeństwie życia.
P. Jakie są skutki sakramentu Ostatniego olejem św. Namaszczenia?
O. Skutki sakramentu Ostatniego olejem św. Namaszczenia są te: 1) pomnaża laskę poświęcającą; 2) gładzi grzechy powszednie, a nawet i śmiertelne, za które chory żałuje, lecz z których wyspowiadać się już nie może; 3) leczy ociężałość i niemoc ku dobremu, jaka po-zostaje nawet po otrzymaniu odpuszczenia grzechów; 4) pomaga do cierpliwego znoszenia choroby, do pokonania pokus i dobrej śmierci; 5) służy do odzyskania zdrowia ciała, jeśliby to było z pożytkiem dla duszy.
P. Kiedy należy przyjąć sakrament Ostatniego olejem św. Namaszczenia?
O. Sakrament Ostatniego olejem św. Namaszczenia należy przyjąć, kiedy choroba jest niebezpieczna, i o ile można po odbyciu spowiedzi i przyjęciu N. Sakramentu, a także dopóki chory jest jeszcze przytomny.
Katechizm krótki.
5
66
ROZDZIAŁ VII.
0 Kapłaństwie.
P. Co to jest Kapłaństwo?
O. Kapłaństwo jest to sakrament, który daje władzę sprawowania posług świętych, odnoszących się do czci Bożej i do zbawienia dusz, i wyciska na duszy tego, kto go przyjmuje, charakter ministra czyli sługi Bożego.
O. W jakim celu powinno się obierać stan duchowny?
O. Stan duchowny powinno się obierać jedynie dla chwały Bożej i dla zbawienia dusz.
P. Czy wolno obierać stan duchowny z własnego tylko upodobania?
O. Nikomu nie wolno obierać stanu duchownego z własnego upodobania, lecz trzeba być powołanym do niego od Boga.
P. Żleby więc zrobił, ktoby wstąpił do stanu duchownego, nie będąc powołanym od Boga?
O. Ktoby wstąpił do stanu duchownego nie będąc powołanym od Boga, zrobiłby bardzo źle, i naraziłby się na niebezpieczeństwo utraty zbawienia.
P. Jakie są obowiązki względem tych, których Bóg powołuje do święceń kapłańskich?
O. Wierni mają obowiązek:
1) pozostawić dzieciom swoim zupełną swobodę pójść za głosem Bożym;
2) prosić Pana Boga, by raczył dać Ko-
67
śclolowi swemu gorliwych sług i dobrych pasterzy, w którym to celu ustanowiony jest nawet osobny post w kwartałowe suche dni;
3) mieć szczególny szacunek dla tych, których Bóg przez święcenia kapłańskie powołał do służby swojej.
ROZDZIAŁ VIII.
0 Małżeństwie.
P. Co to jest Małżeństwo?
O. Małżeństwo jest to sakrament, ustanowiony od Pana Jezusa, który węzłem świętym i nierozerwalnym łączy w jedno mężczyznę i niewiastę, i udziela im laski do spólnego pożycia z sobą w świętej miłości i do chrześcijańskiego wychowania dziatek.
P. Co wyobraża sakrament Małżeństwa?
O. Sakrament Małżeństwa wyobraża połączenie się Jezusa .Chrystusa z Kościołem świętym, który jest Jego oblubienicą, a naszą matką najmilszą.
P. Czy przystępujący do sakramentu Małżeństwa powinni być w łasce Bożej?
O. Tak jest, przystępujący do sakramentu Małżeństwa w chwili, kiedy z sobą ślub biorą, powinni być w lasce Bożej, inaczej popełniają świętokradztwo.
- 68 -
P. W jaki sposób ma się zawierać Małżeństwo?
O. Małżeństwo, aby było godziwem i waż-nem, powinno być zawarte zgodnie z przepisami Kościoła.
Część piąta.
O Cnotach Teologicznych.
§ 1. O W i e r z e.
P. Które to są cnoty chrześcijańskie niezbędnie potrzebne do zbawienia?
O. Cnoty chrześcijańskie niezbędnie potrzebne do zbawienia są trzy: Wiara, Nadzieja i Miłość.
P. Co to jest Wiara?
O. Wiara jest to cnotanadprzyrodzona, wlana od Boga do duszy naszej, za pomocą której, opierając się na powadze Bożej, wierzymy, że prawdą jest to wszystko, co On objawił i przez Kościół do wierzenia nam podaje.
P. Od kogo się dowiadujemy o prawdach, które Bóg objawił?
x O. O prawdach, które Bóg objawił, dowiadujemy się od Kościoła świętego, który jest nieomylny, to jest: od Papieża, następcy świę
70
tego Piotra, i od Biskupów, następców Apostołów. Apostołów zaś uczył sam Jezus Chrystus.
P. Czy Papież jest nieomylny?
O. Tak, Papież jest nieomylny, tak samo jak Kościół, ilekroć w charakterze Pasterza i Nauczyciela wszystkich chrześcijan, określa jaką prawdę, tyczącą się wiary i obyczajów.
P. Czy wszystkie prawdy objawione możemy zrozumieć?
O. Nie, nie wszystkie prawdy objawione możemy zrozumieć, gdyż niektóre z nich są tajemnicami.
P. Co to są tajemnice?
O. Tajemnice są to prawdy wiary, które przechodzą władze naszego rozumu.
P. Z jakiej pobudki powinniśmy wierzyć w prawdy wiary?
O. Powinniśmy wierzyć w prawdy wiary dlatego, że objawił je Bóg, który jest prawdą nieomylną, i przez Kościół swój nam je do wierzenia podaje.
P. Czy wystarcza do zbawienia wierzyć we wszystkie prawdy wiary ogólnie tylko, nie wyróżniając żadnej z nich?
O. Nie wystarcza do zbawienia wierzyć we wszystkie prawdy wiary ogólnie tylko, nie wyróżniając żadnej z nich, są bowiem pomiędzy niemi takie, w które każdy wierzyć powinien wyraźnie i w szczególności, jak naprzy-klad, że Bóg jest jeden tylko, że w Bogu są trzy Osoby, że druga Osoba Trójcy przenaj
71
świętszej, to jest Syn Boży stal się człowiekiem i umarł za nas.
P. Gdzie są zawarte główne prawdy, które Bóg objawił Kościołowi swemu świętemu?
O. Główne prawdy, które Bóg objawił Kościołowi swemu świętemu, zawarte są w składzie Apostolskim.
§2. O nadziei.
P. Co to jest nadzieja?
O. Nadzieja jest to cnota nadprzyrodzona, wlana od Boga do duszy naszej, za pomocą której pragniemy i oczekujemy życia wiecznego, które obiecał Bóg sługom swoim, tudzież pomocy potrzebnych do osiągnięcia jego.
P. Z jakiej pobudki powinniśmy się spodziewać od Pana Boga życia wiecznego i po mocy potrzebnych do osiągnięcia jego?
O. Powinniśmy się spodziewać od Pana Boga życia wiecznego i pomocy potrzebnych do "osiągnięcia jego dlatego, że Bóg dla zasług Jezusa Chrystusa obiecał to każdemu, kto szczerze Jemu służy, i że, będąc wiernym i wszechmocnym, dotrzymuje zawsze obietnicy swojej.
§ 3. O M i I o ś c i.
P. Co to jest Miłość?
- O. Miłość jest to cnota nadprzyrodzona, wlana od Boga do duszy naszej, za pomocą której miłujemy Boga nadewszystko dla Niego
72
samego, a bliźniego naszego jak siebie samych dla miłości Boga.
P. Z jakich pobudek powinniśmy kochać Pana Boga?
O. Powinniśmy kochać Pana Boga dlatego, że jest Dobrem najwyższem, najlepszem i nieskończenie doskonaleni; a także i dlatego, że sam to nam nakazuje, i że niezliczonemi dobrodziejstwy obdarza nas.
P. Dlaczego powinniśmy; kochać bliźniego naszego?
O. Powinniśmy kochać bliźniego naszego z miłości ku Bogu dlatego, że tenże sam Bóg tak nam rozkazuje, i że każdy człowiek jest obrazem Boga.
P. Czy powinniśmy kochać także nieprzyjaciół naszych.
O. Tak jest, powinniśmy kochać także nieprzyjaciół naszych, ponieważ i oni są bliźnimi naszymi, i Pan Jezus wyraźnie nam to nakazał.
§ 4. O czynieniu aktów Wiary, Nadziei i Miłości.
P. Co się rozumie przez akty Wiary, Nadziei i Miłości?
O. Przez akty Wiary, Nadziei i Miłości rozumie się wyraźne, mocne i pobożne oświadczanie się przed Panem Bogiem, że wierzymy
73
We wszystko, co On objawił i przez Kościół święty katolicki do wierzenia nam podaje; że ufamy obietnicom Jego, i że Go kochamy na-dewszystko. W podobnyż sposób czynią się akty i innych cnót chrześcijańskich, jako to: żalu, skruchy, poddania się woli Bożej, i t. d.
P. Czy powinniśmy czynić akty Wiary, Nadziei i Miłości?
O. Tak jest; każdy, skoro tylko dojdzie do używania rozumu, powinien czynić akty Wiary, Nadziei i Miłości jaknajczęściej; szczególniej zaś w ciężkich pokusach, przy spełnianiu ważniejszych obowiązków chrześcijańskich, i w niebezpieczeństwie utraty życia.
P. Czy czyni dobrze, kto jaknajczęściej odmawia akty Wiary, Nadziei i Miłości?
O. Tak jest, czyni bardzo dobrze, kto jaknajczęściej odmawia akty Wiary, Nadziei i Miłości, przez to bowiem: 1) tern łatwiej zachowuje w sobie te cnoty, tak niezbędnie potrzebne do zbawienia; 2) rozwija je w sobie i umacnia; 5) okazuje je nazewnątrz; 4) dostępuje wielu odpustów.
P. Czy dosyć jest wymawiać te akty ustami?
O. Nie, nie dosyć jest wymawiać te akty ustami, trzeba to czynić uważnie i z całego serca.
x P. Czy możemy o własnych siłach zdo być się na te i na inne akty cnót chrześcijańskich?
74
O. Nie możemy o własnych siłach zdobyć się na te i na inne akty cnót chrześcijańskich, lecz potrzebujemy pomocy i laski Bożej, której też Bóg nie odmawia nigdy nikomu, kto o nią Go prosi.
P. Pomiędzy cnotami teologicznemi, ja kiemi są Wiara, Nadzieja i Miłość, która jest największa i najprzedniejsza?
O. Pomiędzy cnotami teologicznemi największa i najdoskonalsza jest Miłość, ponieważ połączona jest zawsze z łaską poświęcającą, jednoczy nas duchownie z Panem Bogiem i sprawia, że wszystko, cokolwiek czynimy, staje się dla nas zasługą na życie wieczne.
P. Co jest dowodem Miłości?
O. Dowodem Miłości jest zachowywanie przykazań Boskich i wykonywanie uczynków miłosiernych.
P. Ile jest uczynków miłosiernych?
O. Uczynków miłosiernych jest czternaście, siedm względem ciała i siedm względem duszy.
P. Które są uczynki miłosierne względem ciała?
O. 1) Łaknącego nakarmić; 2) Pragnącego napoić; 3) Nagiego przyodziać; 4) Podróżnego w dom przyjąć; 5) Chorego nawiedzać; 6) Więźnia wspomódz, albo wykupić; 7) Umarłego pogrześć.
— 75 -
P. Które są uczynki miłosierne Względem duszy?
O. 1) Nieumiejętnych nauczać; 2) Wątpiącym dobrze radzić; 5) Grzeszników upominać; 4) Zasmuconych cieszyć; 5) Urazy przebaczać; 6) Cudze wady cierpliwie znosić; 7) Modlić się za żywych i umarłych.
KONIEC KATECHIZMU.
MODLITWY CODZIENNE
i inne niektóre.
Modlitwy poranne.
W Imię Ojca i Syna i Ducha świętego. Amen.
Kłaniam się Tobie, o mój Boże, i miłuję Cię ze wszystkiego serca mojego: dziękuję Ci, żeś mię stworzył, powołał do Wiary świętej katolickiej i zachował przy życiu tej nocy; ofiaruję Tobie wszystko, cokolwiek czynić będę, i proszę, chroń mię dzisiaj od grzechu i wybaw od wszelkiego złego. Amen.
Ojcze nasz.
1. Ojcze nasz, któryś jest w niebiesiech.
2. Święć się imię Twoje.
3. Przyjdź królestwo Twoje.
4. Bądź wola Twoja jako w niebie, tak i na ziemi.
77
5. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj.
6. I odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom.
7. I nie wwódź nas na pokuszenie.
8. Ale nas zbaw ode złego. Amen
Zdrowaś Marya.
Zdrowaś Marya, laski pełna, Pan z Tobą, błogosławionaś ty między niewiastami i blogo-sławion owoc żywota Twego, Jezus. Święta Maryo, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi teraz i w godzinę śmierci naszej. Amen.
Wierzę w Boga.
1. Wierzę w Boga Ojca Wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi.
2. I w Jezusa Chrystusa, Syna Jego jedynego, Pana naszego.
5. Który się począł z Ducha świętego, narodził się z Maryi Panny.
4. Umęczon pod pontskim Piłatem, ukrzy-żowan, umarł i pogrzebion.
5. Zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał.
6. Wstąpił na niebiosa, siedzi na prawicy Boga Ojca Wszechmogącego.
7. Stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych.
8. Wierzę w Ducha świętego.
78
9. Święty Kościół powszechny, Świętych obcowanie.
10. Grzechów odpuszczenie.
11. Ciała zmartwychwstanie.
12. Żywot wieczny. Amen.
Akt Wiary.
Wierzę mocno, że Bóg jest jeden we trzech Osobach, sobie równych i od siebie różnych, które się nazywają Ojciec, Syn i Duch święty; że Syn Boży stał się człowiekiem, przyjmując na się, za sprawą Ducha świętego, ciało i duszę ludzką w łonie Przeczystej Panny Maryi; że umarł za nas na krzyżu, zmartwychwstał, wstąpił do nieba, i stamtąd przyjdzie przy końcu świata sądzić wszystkich żywych i umarłych, aby dobrym dać wieczną nagrodę w niebie, a złych ukarać wiecznym ogniem w piekle; wierzę zaś w to i we wszystko inne, czego nas uczy Kościół święty katolicki, dlatego, że to sam Bóg, który jest prawdą nieomylną, temuż Kościołowi objawił, a przez Kościół nam do wierzenia podaje. ,
Akt Nadziei.
Boże mój, ponieważ jesteś wszechmocny i nieskończenie dobry i miłościwy, dlatego mam mocną nadzieję, że przez zasługi męki i śmierci Zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa, wierny obietnicom swoim, dasz mi żywot wiecz«
79
ny, któryś przyobiecał każdemu, kto żyć będzie po chrześcijańsku, jako i ja, przy pomocy Twojej, żyć postanawiam.
Akt Miłości.
Boże mój, ponieważ jesteś Dobrem naj-wyższem i najdoskonalszem, dlatego miłuję Cię z całego serca i nadewszystko, i wolę raczej wszystko utracić, aniżeli w czemkolwiek Ciebie obrazić; a dla miłości Twojej miłuję i miłować pragnę bliźniego mojego jak siebie samego.
Witaj Królowo.
Witaj Królowo, Matko miłosierdzia, życie słodkości i nadziejo nasza, witaj! Do Ciebie wołamy wygnańcy, synowie Ewy, do Ciebie wzdychamy, jęczący i plączący na tym łez padole; Hejże więc Orędowniczko nasza, one twoje miłosierne oczy obróć na nas, a Jezusa, błogosławiony owoc żywota Twego, po tern wygnaniu nam okaż. O łaskawa, o litościwa, o słodka Panno Maryo.
Aniele B o ży.
' Aniele Boży, którego Bóg w dobroci swej przeznaczył mi na stróża, oświecaj mię dzisiaj, strzeż, wspieraj i prowadź. Amen.
80
Modlitwy w ciągu dnia.
Przed pracą. Ofiaruję Tobie, o Panie, tę pracę, błogosław jej, proszę, aby była z chwalą Twoją.
Przed jedzeniem. Ofiaruję Tobie, o Panie, ten posiłek i proszę, pobłogosław go.
Po jedzeniu. Dziękuję Ci, o Panie, za posiłek, któryś mi dać raczył, i proszę, uczyń mię godnym Twojego stołu niebieskiego.
W pokusach. O mój łezu, wesprzyj mnie i daj mi łaskę, abym nie obraził Ciebie.
Modlitwy wieczorne.
W imię Ojca i Syna...
Kłaniam się Tobie, o mój Boże, i miłuję Cię z całego serca mojego; dziękuję Ci, żeś mię stworzył, powołał do Wiary świętej katolickiej, i zachował przy życiu dnia tego; ofiaruję Ci wszystko, cokolwiek dobrego dziś uczyniłem, i proszę, wybaw mię od wszelkiego złego. Amen.
Ojcze nasz...
Zdrowaś Marya...
Chwała Ojcu i Synowi...
Akt skruchy.
Boże mój, ponieważ jesteś dobrocią najwyższą i ja Cię miłuję nadewszystko, dlatego
81
żałuję z całego serca, żem Cię obraził, i mocno stanowię przy pomocy łaski Twojej nigdy już więcej nie grzeszyć, a przedewszystkiem unikać tego wszystkiego, co prowadzi do grzechu.
Jezu, Józefie i Maryo, oddaję wam serce i duszę moją.
Jezu, Józefie i Maryo, przybądźcie mi na pomoc w godzinę śmierci mojej.
Jezu, Józefie i Maryo, niech umrę w pokoju z wami. ,
Krótkie przygotowanie się do Spowiedzi.
Najmilszy Zbawicielu mój, udziel mi laski, abym przystąpił do tego sakramentu Pokuty ku większej Twej chwale i ku zbawieniu duszy mojej.
Panno Najświętsza, Matko Boża i Matko moja, uproś mi u błogosławionego Syna Twojego łaskę, abym poznał, obrzydził i szczerze wyznał na spowiedzi wszystkie grzechy moje.
Ojcze nasz... i Zdrowaś Maryo.
Potem czyni się pilnie, wobec Boga, rachunek sumienia ze wszystkich grzechów, popełnionych myślą, mową, uczynkiem i zaniedbaniem, przeciwko przykazaniom Bożym i kościelnym, oraz przeciwko obowiązkom stanu swojego.
Następnie, dla obudzenia żalu za grzechy popełnione, rozważa się, jak wielkiem
Katechizm krótki.
6
82
złem jest grzech śmiertelny, który pozbawia nas łaski Bożej i prawa do nieba, czyni nas winnymi piekła, i obraża Boga, naszego Pana i Ojca, który tyle dobrego nam świadczy, tak bardzo nas miłuje i godzien jest nieskończenie, abyśmy Go kochali nadewszystko, i wiernie Jemu służyli.
Potem odmawia się Akt skruchy. (Jak wyżej str. 80).
Po Spowiedzi.
Przedewszystkiem należy podziękować Panu Bogu za nieocenioną łaską odpuszczenia grzechów, odprawić pokute naznaczoną przez spowiednika, odnowić postanowienie unikania grzechów i okazyi do nich, i odmówić następną modlitwę:
O Panie, jakżeś byl dobry dla mnie! Zamiast ukarać mię za tyle grzechów, których się dopuściłem, Ty mi je wszystkie w nieskoń-czonem miłosierdziu Swojem przebaczyłeś na tej spowiedzi świętej. Raz jeszcze żałuję za nie z całego serca i obiecuję przy pomocy Twej laski nigdy Cię więcej nie obrażać, a wszystkie obrazy przeszłe wynagrodzić Tobie tern gorętszą miłością.
Najświętsza Panno, Aniołowie i Święci Pańscy, dziękuję wam za waszą pomoc; wy zaś dziękujcie za mnie Panu za miłosierdzie Jego,
85
i wyjednajcie mi wytrwanie i postęp w dobrem.
Ojcze nasz... Zdrowaś Marya... i Aniele Boży...
Krótkie przygotowanie do Komunii świętej.
Akt Wiary. O Panie mój, Jezu Chryste, wierzę mocno, żeś jest rzeczywiście obecny w Najświętszym Sakramencie z ciałem, krwią, duszą i bóstwem Twojem.
Akt hołdu. Kłaniam się Tobie, o Panie, w tym Najświętszym Sakramencie i uznaję Cię za mego Stwórcę, Zbawiciela i najwyższego Pana, oraz za największe i jedyne dobro moje.
Akt pokory. O Panie, nie jestem godzien, abyś wszedł do przybytku serca mego, ale rzeknij tylko słowem, a będzie zbawiona dusza moja.
Akt skruchy. O Panie, brzydzę się grzechami moimi, dla których nie jestem godzien przyjąć Cię do serca mego, i postanawiam przy pomocy łaski Twojej nigdy już ich nie popełniać, unikać okazyi do nich i pokutować za nie.
nadziei. Mam nadzieję, o Panie, że dając mi całego Siebie w tym Najświętszym Sakramencie, ulitujesz się nademną i dasz mi wszystkie laski potrzebne do zbawienia.
Akt miłości. O Panie, Ty jesteś godzien nieskończonej miłości, Tyś Ojcem moim, Odkupicielem moim, Bogiem moim; dlatego też mi
84 —
łuję Cię z całego serca i nadewszystko, a dla miłości Twojej miłuję bliźniego mojego, jak siebie samego, i z serca przebaczam tym, którzy mię obrazili.
Akt pragnienia. O Panie, pragnę z całego serca, abyś przyszedł do serca mego i sprawił, bym się już nigdy nie rozstawał z Tobą, ale żył zawsze w lasce Twojej.
Krótkie dziękczynienie po Komunii świętej.
Akt Wiary. O Panie, Jezu Chryste, wierzę mocno, że rzeczywiście jesteś we mnie z ciałem, krwią, duszą i bóstwem Twojem, a wierzę w to mocniej, niż gdybym Cię widział oczyma mojemi.
Akt hołdu. O mój, Jezu, kłaniam się • Tobie obecnemu we mnie, i jednoczę się z Najświętszą Maryą Panną, z Aniołami i ze Świętymi, aby Cię uczcić tak, jak tego godzien jesteś.
Akt dziękczynienia. O Jezu, Panie mój, dziękuję Tobie z całego serca mojego, żeś przyszedł do mej duszy. Najświętsza Panno Maryo, Aniele Stróżu mój, i wy wszyscy Aniołowie i Święci Pańscy, dziękujcie za mnie Jezusowi.
Akt miłości. O Jezu, Boże mój, miłuję Cię, jak umiem i zdołam, a pragnę Cię miło
85
wać, jak godzien jesteś; spraw, abym miłował Cię nadewszystko, teraz i w wieczności.
Akt ofiarowania się. O mój Jezu, Tyś mi oddał całego Siebie, przetoż i ja cały od-daję się Tobie; ofiaruję Ci serce moje i duszę moją, poświęcam Tobie całe życie moje i pragnę być Twoim na wieki.
Akt nadziei O mój Jezu, skoroś już przyszedł do duszy mojej, mam nadzieję, że mię już nigdy nie opuścisz; lecz pozostaniesz ze mną na zawsze przez łaskę Twoją.
Akt prośby. O mój Jezu, udziel mi wszystkich łask duchownych i doczesnych, o których wiesz, że byłyby zbawienne dla duszy mojej wspieraj też rodziców moich, przełożonych krewnych, przyjaciół i dobrodziejów, i zmiłuj się nad świętemi duszami, w czyścu cierpiącemu
Ojcze nasz... Zdrowaś Marya... Chwała Ojcu...
Tajemnice Różańca świętego.
Radosne. (W poniedziałki i czwartki). l;sza. Zwiastowanie Najśw. Maryi Panny. 2-ga. Nawiedzenie św. Elżbiety.
3 cia. Narodzenie Pana Jezusa.
4-ta. Ofiarowanie Pana Jezusa w kościele.
5-ta. Znalezienie Pana Jezusa w kościele.
Bolesne. (We wtorki i piątki).
1-sza. Modlitwa w Ogrójcu,
86
2-ga. Biczowanie.
3-cia. Cierniem ukoronowanie.
4-ta. Dźwiganie krzyża na Kalwaryę.
5-ta Ukrzyżowanie i śmierć Pana Jezusa.
Chwalebne. (We środy, soboty i niedziele).
1-sza. Zmartwychwstanie Pana Jezusa.
2-ga. Wniebowstąpienie Pana Jezusa.
3-cia. Zesłanie Ducha świętego.
4-ta. Wniebowzięcie N. Maryi Panny.
5-ta. Ukoronowanie Najśw. Maryi Panny chwata wszystkich Świętych.
Litania do Najśw. Maryi Panny.
Kyrie elejson, Chryste elejson, Kyrie elejson. Chryste usłysz nas, Chryste wysłuchaj nas.
Ojcze z nieba Boże, zmiłuj się nad nami.
Synu Odkupicielu świata Boże, zmiłuj się nad nami.
Duchu święty Boże, zmiłuj się nad nami.
Święta Trójco jedyny Boże, zmiłuj się nad nami.
Święta Maryo,
Święta Boża Rodzicielko, Święta Panno nad Pannami, Matko Chrystusowa, Matko łaski Bożej, Matko najczystsza, Matko najśliczniejsza, Matko niepokalana,
Módl się za nami.
87
Matko nienaruszona, Matko najmilsza, Matko przedziwna, Matko dobrej rady, Matko Stworzyciela, Matko Odkupiciela, Panno roztropna, Panno czcigodna, Panno wsławiona, Panno można, Panno łaskawa, Panno wierna, Zwierciadło sprawiedliwości, Stolico mądrości, Przyczyno naszej radości, Naczynie duchowne, Naczynie poważne, Naczynie dziwnego nabożeństwa, Różo duchowna, Wieżo Dawidowa, Wieżo z kości słoniowej, Domie złoty, Arko przymierza, Bramo niebieska, Gwiazdo zaranna, Uzdrowienie chorych, Ucieczko grzesznych, Pocieszycielko strapionych, Wspomożenie wiernych, Królowo Anielska, Królowo Patryarchów, Królowo Proroków
Módlsięzanami. — Módl się za nami.
88
Módl się za nami.
Królowo Apostołów, Królowo Męczenników, Królowo Wyznawców, Królowo Panieńska, Królowo wszystkich Świętych, Królowo bez zmazy poczęta, Królowo Różańca świętego,
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, przepuść nam Panie!
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, wysłuchaj nas Panie!
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, zmiłuj się nad nami!
Chryste usłysz nas, Chryste wysłuchaj nas. Kyrie elejson, Chryste elejson, Kyrie elejson. Ojcze nasz, Zdrowaś Marya i t. d.
Pod Twoją obronę, uciekamy się Święta Boża Rodzicielko, naszemi prośbami nie racz gardzić w potrzebach naszych, ale od wszelkich złych przygód racz nas zawsze wybawiać, Panno chwalebna i błogosławiona! O Pani nasza, Orędowniczko nasza, Pośredniczko nasza, Pocieszycielko nasza, z Synem Twoim nas pojednaj, Synowi Twojemu nas polecaj, Twojemu Synowi nas oddawaj. Módl się za nami święta Boża Rodzicielko. Abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.
89
Hymny do N. Sakramentu.
O salutaris Hostia.
O Ofiaro, życia zdroju, Dawco nieba i pokoju, Wróg nas gniecie swą przemocą, Dodaj siły, śpiesz z pomocą.
Bogu w Trójcy cześć i sława Niech na wieki nie ustawa;
Niech nam życie da bez końca, W ojczystego blaskach słońca. Amen.
' Tantum ergo Sacramentum.
Wielki przeto ten Sakrament, Padłszy na twarz, czcijmy szczerze, Dawnych figur zgasł testament, Nową dal nam Pan Wieczerzę;
Niech nam wiara sil dodaje 'Tam gdzie zmysłów moc ustaje.
Bogu Ojcu i Synowi,
Co się wiecznie z Ojca rodzi, I świętemu też Duchowi, Co od obu ich pochodzi, Bądź cześć, chwała, radość, pienie. Równe wszystkim uwielbienie. Amen.
90
Niech będzie Bóg błogosławiony, Błogosławione święte Imię Jego. Błogosławiony Jezus Chrystus prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek.
Błogosławione linię Jezusowe.
Błogosławione Najświętsze Serce Jezusowe.
Błogosławiony Pan Jezus w Przenajświętszym Sakramencie Ołtarza.
Błogosławiona przechwalebna Matka Boża Najświętsza Marya Panna.
Błogosławione święte i niepokalane Jej poczęcie.
Błogosławione Imię Maryi Panny i Matki.
Błogosławiony Bóg w swoich Aniołach i w swoich Świętych.
Sposób służenia do Mszy świętej.
Kapłan. Introibo ad altare Dei.
Ministr. Ad Deutn, quilaetificat juventutemmeam.
K. Judica me Deus... et doloso erue me. -
M. Quia tu es, Deus, fortitudo mea, quare me repu-listi, et quare tristis incedo, dum affligit me ini-micus?
K. Emitte lucern tuam... et in tabernacula tua.
M. Et introibo ad altare Dei, ad Deum, qui laetificat juventutem meam.
K. Confitebor tibi... et quare conturbas me.
M. Spera in Dco. quoniam adhuc confitebor illi: salu-tare vultus mei et Deus meus.
K. Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto.
M. Sicut erat in principio et nunc et semper, et in saecula saeoulorum. Amen.
91
K. Introibo ad altare Dei.
M. Ad Deum, qui laetificat juventutem meam.
K. Adjutorium nostrum in nomine Domini.
M. Qui fecit coelurn et terram.
K. Confiteor etc.
M. Misereatur tui omnipotens Deus et dimissis pee-catis tuis, perducat te ad vitam aeternam.
K. Amen.
M. Confiteor Deo, omnipotenti, beatae Mariae semper Virgini, beato Michaeli Archangelo, beato Joan-nis Baptistae, Sanctis Apostolis Petro et Paulo, omnibus Sanctis, ettibi pater, quia peccavi nimis cogita-tione, verbo et opere: meaeulpa, meaeulpa, mea maxima culpa. Ideo precor beatam Mariam semper Yirginem, beatum Michaelern Arehangelum, be-atum Joanern Baptistam, sanetos Apostolos Petrum et Paulum omnes Sanetos, et te pater, orare pro me ad Dominum Deum nostrum.
K. Misereatur vestri... vitam aeternam. M. Amen.
K. Indulgentiam etc. M. Amon.
K. Deus tu conversus vivificabis nos.
M. Et plebs tua leatabitur in te.
K. Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam.
M. Et salutme tuum da nobis.
K. Domine exaudi orationem meam.
M. Et clamor meus ad te veniat.
K. Dominus vobiseum. M. Et cum spiritu tuo.
K. Kyrie elejson. M. Kyrie elejson.
K. Kyrie elejson. M. Christe elejson.
K. Christe elejson. M. Christe elejson.
K. Kyrie elejson. M. Kyrie elejson.
K. Kyrie elejson. K. Dominus vobiscum.
M. Et cum spiritu tuo.
K. Per omnia saccula saeculorum.
M. Amen.—(w końcu Epistoły) Deo gratias.
K. Dominus vobisctim. M. Et cum spiritu tuo.
K. Sequentia sancti Ewangelii secundum N. j-.
M. Gloria tibi Domino.
Gdy kapłan po Ewangelii całuje mszał.
M. Laus tibi Christe. K. Dominus Yobiscum.
92
M. Et cum spiritu tuo. K. Orate fratres etc.
M. Suscipiat Dominus sacrificium de manibus tuis ad laudem et gloriam nominis sui, ad utilitatem quoque nostram, totiusąue Ecclesiaesuae sanctae.
K. Per omnia saeeula saeeulorum. M. Amen.
K. Dominus yobiscum. M. Et cum spiritu tuo.
K. Sursurn corda. M. Habemus ad Dominum.
K. Gratias agamus Domino Doo nostroi
M. Dignum et justum est.
K. Per omnia saeeula saeeulorum. M. Amen.
K. Et ne nos inducas in tentationem.
M. Sed libera nos a mało.
K. Per omnia saeeula saeeulorum. M. Amen.
K. Pax domini sit semper yobiscum.
M. Et cum spiritu tuo.
K. Per omnia saeeula saeeulorum. M. Amen.
K. Dominus yobiscum. M. Et cum spiritu tuo.
K. Ite missa est, albo: Bencdicamus Domino.
M. Deo gratias.
Jeżeli kapłan pozostawił mszał otwarty, Ministrant go przenosi.
K. Benedicat vos omnipotens Deus, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus. M. Amen.
K. Dominus yobiscum. M. Et cum spiritu tuo.
K. Initium Sancti Evangelii secundum N.
M. Gloria Tibi Domine.
Po skończonej Ewangelii mówi Ministrant: Deo gratias.
SPIS RZECZY.
Str.
Część 1-sza.—O głównych prawdach Wiary.
Rozdział I.—O znaku Krzyża świętego ... 5
Rozdział II. — O Bogu Jednym w naturze, a Troistym w Osobach........................ 8
Rozdział III.—O Wcieleniu Syna Bożego . . 10
Rozdział IV. — O przyjściu Pana Jezusa przy końcu świata, i o Sądzie podwójnym: szczegółowym i powszechnym .... 14
Rozdział V. — O Kościele świętym katolickim o Odpuszczeniu grzechów i o Świętych obcowaniu............................'. . 17
Część druga.
Rozdział jeden.—O modlitwie.................19
Część Trzecia. — 0 Przykazaniach Boskich i Kościelnych i o grzechu.
Rozdział I.—O przykazaniach Boskicli w ogólności ................................. ... 24
II
Sir.
§ 2. O przykazaniach Boskich w szczególności ...............................26
Rozdział II.—O przykazaniach Kościelnych . 32 Rozdział III.—O grzechu......................36
Część Czwarta.—0 Sakramentach Św.
Rozdział I.—O Sakramentach w ogólności. . 40 Rozdział II.—O Chrzcie świętym...............44
Rordział HI.—O Bierzmowaniu..................46
Rozdział IV. — O Sakramencie Ciała i Krwi
Pańskiej.
§ 1. O rzeczywistej obecności Pana Jezusa w N. Sakramencie...................49
§ 2. O celu, dla którego ustanowiony został N. Sakrament, i o skutkach Jego. 52 § 3. O godnem przystępowaniu do Komunii św. i o obowiązku przystępowania do niej.................................53
§ 4. O ofierze Mszy świętej .... 55
Rozdział V.—O Sakramencie Pokuty.
§ 1. O przygotowaniu się do godnego przyjęcia tego sakramentu i w szczególności o rachunku sumienia...............57
§ 2. O żalu za grzechy i mocneui postanowieniu poprawy........................58
§ 3. O Spowiedzi, czyli o oskarżeniu $ się z grzechów..........................61
§ 4. O rozgrzeszeniu i zadośćuczynieniu 64
III
Sfr.
Rozdział VI.—O ostatniem olejom św. Namaszczeniu ..................................65
Rozdział VII.—O Kapłaństwie...................66
Rozdział VIII.—O Małżeństwie..................67
Część Piąta.—0 cnotach Teologicznych.
§ 1. O Wierze.........................69
§2. O Nadziei........................71
§ 3. O Miłości........................71
§ 4. O czynieniu aktów Wiary, Nadziei
i Miłości.............................72
Modlitwy codzienne i inne niektóre.
Modlitwy poranne...........................76
Modlitwy w ciągu dnia . ......................80
Modlitwy wieczorne.........................80
Krótkie przygotowanie się do Spowiedzi . . 81
Po Spowiedzi...............................82
Krótkie przygotowanie się do Komunii św. . 83
Krótkie dziękczynienie po Komunii świętej . 84
Tajemnice Różańca świętego.................85
Litania do Najśw. Maryi Panny..............86
Hymny do N. Sakramentu.....................89
Sposób służenia do Mszy świętej............90
KATECHIZM
WIĘKSZY
POCHWALONY 1 ZALECONY przez
OJCA ŚW. PIUSA X.
Przełożył z włoskiego
Ks. Franciszek Albin Symon
Arcybiskup.
WARSZAWA.
Nakładem księgarni „Polaka-Katolika“, Krak. Przedmieście 64.
1908.
M 2058.
IM 1’JłI MATUR,
Lublini die Julii 1906 anno. Episcopus Dioecesis Lublinensis Fr. Jaczewski. Secretarias J. Ziółkowski.
Od tlómacza.
Ojciec święty Pius X, zaradzając pilnej potrzebie dostarczenia tak nauczycielom Religii, jak i uczącej się młodzieży, przynajmniej we Włoszech, takiego podręcznika, któryby zawierał w sobie prosty i jasny wykład tych zasad i prawd wiary, podług których każdy prawdziwy chrześcijanin żyć powinien, z mnóstwa katechizmów włoskich wybrał jeden, przejrzał go, w niektórych miejscach poprawił, rozkazał odbić w drukarni Watykańskiej i wprowadzić do publicznego i prywatnego nauczania Religii we wszystkich dyecezyach prowincyi rzymskiej, przyczem wyraził życzenie, aby i inni też Biskupi, przynajmniej włoscy, zaprowadzili go u siebie.
Katechizm ten, wydany pod tytułem Krótkie Zebranie Nauki Chrześcijańskiejskłada się głównie z dwóch części, z Katechizmu krótkiego i z Katechizmu większego, z których pierwszy przeznaczony jest dla dzieci
11
młodszych, które nie przystąpiły jeszcze do Komunii świętej, a drugi dla dzieci starszych, które umieją już Katechizm krótki i przystępują do Komunii świętej. Oprócz tego, zawiera on w sobie, jako przygotowanie do Katechizmu krótkiego: Pierwsze początki Katechizmu dla małych dziatek, a jako dopełnienie Katechizmu większego: Naukę o Świętach Pana Jezusa, Matki Boskiej i Świętych, oraz Krótką histo-ryę Religii, z dodatkiem na końcu niektórych modlitw.
Książka niniejsza podaje w ttómaczeniu polskiem sam tylko Katechizm większy z dołączeniem modlitw: zaś nauka o świętach i Krótka historya Religii stanowić będą osobne dwie książki.
Na przekład wszystkich części Krótkiego Zebrania Nauki Chrześcijańskiej na język polski Ojciec św. Pius X osobiście raczył udzielić tlómaczowi swego pozwolenia i pracy jego chętnie pobłogosławił.
Rzym, d. 1 listopada 1906 r.
Katechizm Większy.
LEKCYA WSTĘPNA.
O Nauce chrześcijańskiej i o głównych jej częściach.
P. Czyś ty chrześcijanin?
O. Tak jest, jam chrześcijanin z laski Pana Boga.
P. Dlaczego mówisz z laski Pana Boga?
O. Mówię: z laski Pana Boga, ponieważ być chrześcijaninem jest darem Boskim, darmo nam danym, na który my sami zasłużyć nie mogliśmy.
P. Kto jest prawdziwym chrześcijaninem?
O. Prawdziwym chrześcijaninem jest ten, kto, będąc ochrzczonym, wierzy i wyznaje naukę chrześcijańską i słucha prawych Pasterzy Kościoła katolickiego.
P. Co to jest nauka chrześcijańska?
O. Nauka chrześcijańska jest to wykład tych prawd, których nauczył nas Jezus Chrystus, aby nam wskazać drogę do zbawienia.
6
P. Czy trzeba się uczyć nauki chrześcijańskiej?
O. Trzeba koniecznie uczyć się nauki chrześcijańskiej, i ciężko zawinia kto się o to nie troszczy.
P. Czy rodzice, panowie i gospodarze powinni posyłać dzieci, sługi i czćladź na wykład nauki chrześcijańskiej czyli katechizmu.
O. Tak jest, rodzice, panowie i gospodarze powinni dbać o to, aby ich dzieci, słudzy i czeladź znali naukę chrześcijańską, i ciężko odpowiedzą przed Bogiem, jeśli tego nie czynią.
P. Od kogo mamy się uczyć nauki chrześcijańskiej?
O. Nauki chrześcijańskiej mamy się uczyć od Kościoła świętego katolickiego.
P. Skąd wiemy, że nauka, której uczy nasz Kościół święty katolicki, jest prawdziwą?
O. Że nauka, której uczy nas Kościół święty katolicki, jest prawdziwą, wiemy stąd, ponieważ Jezus Chrystus, Boski Mistrz tej nauki, za pośrednictwem Apostołów przekazał ją Kościołowi swemu, stanowiąc go nieomylnym nauczycielem wszystkich ludzi, i przyrzekając mu szczególną swą pomoc aż do skończenia świata.
P. Czy niema innych jeszcze dowodów prawdziwości nauki chrześcijańskiej?
O. Prawdziwości nauki chrześcijańskiej dowodzą jeszcze: wysoka świątobliwość niepo-liczonego zastępu ludzi, którzy ją wyznawali i wyznają; bohaterskie męstwo męczenników;
7
szybkie i cudowne rozkrzewienie się jej po całym świecie; i nakoniec zachowanie jej w całości w ciągu tylu wieków, pomimo rozmaitych i ciągłych walk i napaści.
P. Które są główniejsze i potrzebniejsze części nauki chrześcijańskiej? (
O. Główniejsze i potrzebniejsze części nauki chrześcijańskiej są te cztery: Skład Apostolski, Modlitwa Pańska, Przykazania, i święte Sakramenta.
P. Czego uczy nas Skład Apostolski?
O. Sklaęl Apostolski uczy nas głównych artykułów wiary naszej świętej.
P. Czego uczy nas Modlitwa Pańska?
O. Modlitwa Pańska uczy nas czego się od Boga spodziewać, i o co prosić Go mamy.
P. Czego uczą nas Przykazania?
O. Przykazania uczą nas tego wszystkiego, co czymć mamy, aby Bogu się podobać, a co się zawrzeć daje w tych dwóch obowiązkach: kochaj Pana Boga nadewszystko, a bliźniego twego jak siebie samego dla miłości Boga.
P. Czego uczy nas nauka o Sakramen tach?
O. Nauka o Sakramentach poucza nas, na czem zależą i w jaki sposób korzystać mamy ze środków, które Pan Jezus ustanowił dla odpuszczania nam grzechów, udzielania swej laski, i wlewania oraz umacniania w nas cnót wiary, nadziei i miłości.
Część pierwsza.
O Składzie Apostolskim.
ROZDZIAŁ I.
0 Składzie Apostolskim w ogólności.
P. Która jest pierwsza część nauki chrze-ścijańskiei?
O. Pierwszą częścią nauki chrześcijańskiej jest Skład Apostolski, czyli Wierzę w Boga.
P. Dlaczego Wierzę w Boga nazywa się Składem Apostolskim?
O. Wierzę w Boga nazywa się Składem Apostolskim, ponieważ zawiera w sobie krótkie zebranie prawd, których uczyli Apostołowie.
P. Ile jest artykułów Składu Apostolskiego?
O. Artykułów Składu Apostolskiego jest dwanaście.
P. Odmów je.
O. 1. Wierzę w Boga Ojca Wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi.
9 —
2. I w Jezusa Chrystusa Syna Jego jedynego, Pana naszego.
3. Który się począt z Ducha Świętego, narodził się z Matyi Panny.
4. Umęczon pod Pontskim Piłatem, ukrzy-żowan, umarł i pogrzebion.
5. Zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał.
6. Wstąpił na Niebiosa, siedzi na prawicy Boga Ojca Wszechmogącego.
7. Starfitąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych.
8. Wierzę w Ducha Świętego.
9. Święty Kościół powszechny, Świętych obcowanie.
10. Grzechów odpuszczenie.
11. Ciała zmartwychwstanie.
12. Żywot wieczny. Amen.
P. Co znaczy słowo Wierzę, od którego się zaczyna Skład Apostolski?
O. Słowo Wierzę znaczy: uznaję za naj pewniejszą prawdę wszystko to. co się w tych dwunastu artykułach zawiera; i że wierzę w te rzeczy daleko mocniej, niż gdybym je widział własnemi oczyma, ponieważ sam Bóg, który ani omylić się, ani omylić nie może, objawił je Kościołowi katolickiemu, a przez Kościół i nam je objawia.
P. Co zawierają w sobie artykuły Składu Apostolskiego?
O. Artykuły składu Apostolskiego zawie
10
rają w sobie główne prawdy wiary, odnoszące się do Boga, do Jezusa Chrystusa i do Kościoła, oblubienicy Jego.
P. Czy rzecz jest pożyteczna odmawiać często Skład Apostolski?
O. Rzecz jest nader pożyteczna odmawiać często Skład Apostolski, aby coraz głębiej wrażać w serce prawdy wiary.
ROZDZIAŁ II.
0 pierwszym artykule Składu Apostolskiego.
§ 1. O Bogu Ojcu i o Stworzeniu.
P. Czego uczy nas pierwszy artykuł Składu Apostolskiego: Wierzą w Boga Ojca Wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi?
O. Pierwszy artykuł Składu Apostolskiego uczy nas, że Bóg jest jeden tylko, że jest wszechmocny, i że stworzył niebo i ziemię i wszystko co jest na niebie i na ziemi, czyli świat cały.
P. Skąd wiemy, że Bóg jest?
O. Że Bóg jest wykazuje to własny nasz rozum, a wiara to nam potwierdza.
P. Dlaczego Bóg nazywa się Ojcem?
O. Bóg nazywa się Ojcem po 1-e dlatego, że z natury jest Ojcem drugiej Osoby Trój
11
cy Przenajświętszej, to jest Syna Bożego, który z niego się rodzi; po 2-e dlatego, że jest Ojcem wszystkich ludzi, których stworzył, zachowuje, i którymi rządzi; po 5-e nakoniec dlatego, że przez laskę poświęcającą jest Ojcem wszystkich dobrych chrześcijan, którzy też z tego powodu nazywają się przybranymi synami Bożymi.
P. Dlaczego Bóg Ojciec jest pierwszą Osobą Trójcy Przenajświętszej?
O. Bó& Ojciec jest pierwszą Osobą Trójcy Przenajświętszej dlatego, że nie pochodzi od żadnej innej Osoby, lecz, że od Niego pochodzą dwie inne, to jest Syn i Duch święty.
P. Co znaczy słowo Wszechmogący?
O. Słowo Wszechmogący znaczy, że Bóg może wszystko, co zechce?
P. Dlaczego mówi się o Bogu, że może wszystko, kiedy ani zgrzeszyć, ani umrzeć nie może?
O. Mówi się o Bogu, że może wszystko, choć ani zgrzeszyć, ani umrzeć nie może, ponieważ módz zgrzeszyć, lub umrzeć nie jest mocą, lecz słabością, której Bóg, jako istota najdoskonalsza, mieć nie może.
P. Co znaczy Stworzyciel nieba i ziemi?
O. Słowo stworzyć znaczy uczynić coś z niczego. Bóg tedy nazywa się Stworzycielem nieba i ziemi, ponieważ uczynił z niczego niebo i ziemię i wszystko, co jest na niebie i na ziemi, czyli świat cały.
12
P. Czy tylko Bóg Ojciec jest Stworzycielem świata?
O. Nie; nietylko Bóg Ojciec jest Stworzycielem świata, ale też i inne dwie Boskie Osoby, albowiem odnośnie do stworzeń cokolwiek czyni jedna Boska Osoba, toż samo, jednym i tym samym aktem czynią i dwie inne.
P. Dlaczego więc stworzenie świata przypisuje się szczególniej Bogu Ojcu?
O. Stworzenie świata przypisuje się szczególniej Bogu Ojcu dlatego, że jest dziełem wszechmocności, która w sposób szczególny przypisuje się Bogu Ojcu, tak jak mądrość przypisuje się Bogu Synowi, a dobroć Bogu Duchowi świętemu: choć wszystkie trzy Osoby Boskie są zarówno wszechmocne, mądre i dobre.
P. Czy Pan Bóg opiekuje się światem i tern wszystkiem, co stworzył?
O. Tak jest; Pan Bóg opiekuje się światem i wszystkiem, co stworzył: zachowuje świat i rządzi nim, i nic się nie dzieje na świecie bez woli, lub bez dopuszczenia Bożego.
P. Dlaczego mówisz, że nic się nie dzieje bez woli lub bez dopuszczenia Bożego?
O. Mówię, że nic się nie dzieje na świecie bez woli, lub bez dopuszczenia Bożego, ponieważ są rzeczy, których Bóg chce i nakazuje, i są inne, które dopuszcza tylko, nie przeszkadzając im, jak np. grzech.
P. Dlaczego Pan Bóg dopuszcza grzech?
O. Pan Bóg dopuszcza grzech dlatego,
15
że nie chce naruszać wolnej woli, którą sam dal człowiekowi, i że nawet z nadużycia wolnej woli, jakiego dopuszcza się człowiek, umie wyprowadzić dobre i tern wyraźniej okazać miłosierdzie, lub sprawiedliwość swoją.
§2. O Aniołach.
P. Które stworzenia Boże są najszlachetniejsze? ,
O. Najszlachetniejsze stworzenia Boże są Aniołowie.
P. Kto to są Aniołowie?
O. Aniołowie są to stworzenia rozumne i czysto duchowne.
P. Na co Bóg stworzył Aniołów?
O. Bóg stworzył Aniołów, aby Go chwalili i Jemu służyli, i aby uczynić ich wiecznie szczęśliwymi.
P. Jaki kształt i postać mają Aniołowie?
O. Aniołowie nie mają żadnego kształtu ani żadnej postaci zmysłowej, ponieważ są czystymi duchami, stworzonymi przez Boga tak, aby istnieli i żyli, nie potrzebując łączyć się z żad-nem ciałem.
P. Dlaczegóż więc przedstawiają Aniołów pod postaciami zmyslowemi?
O. Przedstawiają Aniołów pod postaciami zmyslowemi dlatego, aby dopomódz wyobraźni naszej, i ponieważ oni sami nieraz
14
w ten sposób ukazywali się ludziom, jak to czytamy w Piśmie świętem.
P. Czy wszyscy Aniołowie pozostali wiernymi Bogu?
O. Nie; nie wszyscy Aniołowie pozostali wiernymi Bogu; wielu z nich uniosło się pychą, zapragnęli być równymi Bogu i nie chcieii Go słuchać; i za ten grzech wypędzeni zostali z nieba, a strąceni do piekła.
P. Jak się nazywają Aniołowie wypędzeni z nieba i strąceni do piekła?
O. Aniołowie wypędzeni z nieba i strąceni do piekła nazywają się złymi duchami, czartami, dyablami i szatanami.
P. Czy złe duchy mogą nam szkodzić?
O. Złe duchy mogą nam wiele szkodzić na duszy i na ciele, nie inaczej atoli, jak z dozwolenia Bożego: szczególniej zaś kuszą nas do grzechu.
P. Dlaczego złe duchy kuszą nas do grzechu?
O. Zle duchy kuszą nas do złego już to z zawiści ku nam, pragnąc przyprawić nas o zgubę wieczną; już to z nienawiści ku Bogu, którego obraz jaśnieje na duszy naszej. Bóg pozwala na te pokusy, abyśmy, zwyciężając je z pomocą laski Jego, ćwiczyli się w cnotach i zbierali zasługi na niebo.
P. Jakim sposobem możemy pokonać pokusy?
O. Możemy pokonać pokusy czuwaniem, modlitwą i umartwieniem chrześcijańskiem.
15
P. Jak się nazywają Aniołowie, którzy pozostali wiernymi Bogu?
O. Aniołowie, którzy pozostali wiernymi Bogu, nazywają się Aniołami, dobrymi duchami niebieskimi, lub poprostu Aniołami.
P. Co się stało z Aniołami, którzy pozostali wiernymi Bogu?
O. Aniołowie, którzy pozostali wiernymi Bogu, zostali utwierdzeni w łasce, cieszą się na zawsze z oglądania Boga, kochają Go, błogosławią i wythwalają na wieki.
P. Czy Bóg używa Aniołów do posług jakich?
O. Tak; Bóg używa Aniołów do rozmaitych posług, szczególniej zaś wielu z nich przeznacza nam na stróżów i opiekunów.
P. Czy winniśmy mieć nabożeństwo szczególne do naszego Anioła Stróża?
O. Tak jest; winniśmy mieć nabożeństwo szczególne do naszego Anioła Stróża: czcić go, wzywać pomocy jego, słuchać jego natchnień i dziękować mu za ciągłą opiekę nad nami.
§ 3. O człowieku.
P. Które stworzenie Boskie na ziemi jest najszlachetniejsze?
O. Najszlachetniejsze stworzenie Boskie na ziemi jest człowiek.
P. Co to jest człowiek?
16
O. Człowiek jest to stworzenie rozumne złożone z duszy i ciała.
P. Co to jest dusza?
O. Dusza jest to szlachetniejsza część człowieka, istota duchowa, obdarzona rozumem i wolną wolą, zdolna znać Boga i posiadać Go na wieki.
P. Czy duszę ludzką można widzieć, lub dotknąć się jej?
Ó. Duszy ludzkiej nie można ani widzieć, ani się dotykać, ponieważ jest ona duchem.
P. Czy dusza ludzka umiera wraz z ciałem?
O. Dusza ludzka nie umiera nigdy: wiara i sam rozum ludzki przekonywają nas, że ona jest nieśmiertelna.
P. Czy człowiek w czynnościach swych jest wolny?
O. Tak; człowiek w czynnościach swych jest wolny, i każdy z nas to czuje, że może coś uczynić lub zaniechać, albo też z dwojga uczynjć jedno raczej, niż drugie.
P. Wytlómacz mi to na przykładzie.
O. Kiedy, naprzykład dobrowolnie kłamię, czuję, że mógłbym nie kłamać, i czuję także, że mógłbym w tym razie albo milczeć, albo powiedzieć prawdę.
P. Dlaczego się mówi, że Bóg stworzył człowieka na obraz i na podobieństwo swoje?
O. Mówi się, że Bóg stworzył człowieka na obraz i na podobieństwo swoje, ponieważ dusza ludzka jest duchowna, rozumna, ma wolną wolę i zdolna jest kochać Boga i cieszyć
17
się Nim na wieki: posiada więc takie przymioty, w których, jakby w zwierciadle, odbija się promień nieskończonej wielkości Boga.
P. W jakim stanie byli początkowo pierwsi nasi rodzice Adam i Ewa?
O. Pierwsi nasi rodzice Adam i Ewa byli początkowo w stanie niewinności i laski, ale prędko przez grzech wypadli z niego.
P. Prócz niewinności i laski poświęcającej, czy nie otrzymali pierwsi nasi rodzice innych jeszcze darów od Boga?
O. Prócz niewinności i laski poświęcającej, pierwsi nasi rodzice otrzymali od Boga inne jeszcze dary, które, wraz z laską poświęcającą, mieli przekazać potomstwu swemu, a mianowicie: uczynił ich Bóg prawymi, poddając zmysły ich pod panowanie rozumu; nieśmiertelnymi—nawet co do ciała; wolnymi od wszelkiej boleści i nędzy; i udzielił im wiedzy odpowiedniej stanowi ich.
P. jakiego grzechu dopuścił się Adam?
O. Adam dopuści! się grzechu pychy i ciężkiego nieposłuszeństwa względem Pana Boga.
P. Jak Bóg ukarał Adama i Ewę za grzech ich.
O. Pan Bóg pozbawił ich laski swojej i prawa do nieba, wypędził z raju ziemskiego; poddał rozmaitym cierpieniom na duszy i na ciele, i skaza! na śmierć.
P. Czy Adam i Ewa nie umarliby, gdyby nie byli zgrzeszyli?
Katechizm większy.
2
18
O. Adam i Ewa, gdyby byli nie zgrzeszyli, po spokojnem i szczęśliwcm życiu na tej ziemi, nie umierając, poszliby do nieba, aby żyć tam na wieki w szczęściu i chwale.
P. Czy dary te należały się człowiekowi?
O. Dary te nie należały się człowiekowi wcale, lecz zostały mu udzielone zupełnie darmo, i były nadprzyrodzone; dlatego też, skoio Adam przestąpił przykazanie Boskie, Pan Bóg bez żadnej krzywdy mógł pozbawić ich tak samego Adama, jak i cale jego potomstwo.
P. Czy grzech ten jest tylko grzechem własnym Adama?
O. Grzech ten nie jest tylko grzechem własnym Adama, ale też i naszym, choć w sposób odmienny. Jest on grzechem Adama, ponieważ Adam dopuścił się jego aktem własnej woli; i stąd dla niego byt on grzechem uczynkowym czyli osobistym. A jest razem i grzechem naszym, ponieważ Adam zgrzeszył jako głowa i ojciec całego rodzaju ludzkiego, przez co przelał grzech swój na wszystkich swych potomków, którzy porządkiem naturalnym rodzą się z niego; dla nas więc jest on grzechem pierworodnym, to jest odziedziczonym-po pierwszym rodzicu naszym.
P. Jak to być może, ażeby grzech pierworodny przechodził na wszystkich ludzi?
O. Grzech pierworodny przechodzi na wszystkich ludzi dlatego, że Bóg w osobie Adama udzielił całemu rodzajowi ludzkiemu laski poświęcającej i innych darów pod warunkiem,
19
jeśli Adam będzie Mu posłusznym. Skoro więc Adam stal się nieposłusznym jako głowa i ojciec rodzaju ludzkiego, skaził w sobie naturę ludzką i uczynił ją nieposłuszną Bogu. Stąd natura ludzka przechodzi do wszystkich potomków Adama już jako skażona, zbuntowana przeciw Bogu, obdarta z łaski Bożej i pozbawiona innych też darów.
P. Jakie więc szkody wyrządził nam grzech pierworodny?
O. Szkody, jakie wyrządził nam grzech pierworodny, są te: pozbawił nas laski Bożej i prawa do nieba, pogrążył w niewiadomość, obudził skłonność do złego, i sprowadził na nas wszystkie nędze tego życia i śmierć.
P. Czy wszyscy ludzie rodzą się w grze- ' chu pierworodnym?
O. Tak jest, wszyscy ludzie rodzą się w grzechu pierworodnym, z wyjątkiem jednej Najświętszej Maryi Panny, którą Bóg przez szczególny przywilej, dla przewidzianych zasług Zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa, uchował od tego grzechu.
P. Czy po grzechu Adama ludzie nie mogliby się już nigdy zbawić?
O. Po grzechu Adama ludzie nie mogliby się już zbawić, gdyby Bóg nie zlitował się był nad nimi.
P. W jaki sposób Pan Bóg zlitował się na ludźmi?
O. Pan Bóg zlitował się nad ludźmi w ten sposób, że natychmiast obiecał Adamowi Bo
20
skiego Odkupiciela, a w czasie oznaczonym posłał Go na świat dla wybawienia ludzi z niewoli szatana i grzechu.
P. Kto jest obiecanym Mesyaszem?
O. Obiecanym Mesyaszem jest Jezus Chrystus, jak o tern poucza nas drugi artykuł składu Apostolskiego.
ROZDZIAŁ 111.
0 drugim artykule składu Apostolskiego.
P. Czego uczy nas drugi artykuł składu Apostolskiego: / w Jezusa Chrystusa Syna Jego jedynego, Pana naszego?
O. Drugi artykuł składu Apostolskiego uczy nas: że Syn Boży jest drugą Osobą Trójcy Przenajświętszej; że, tak samo jak Ojciec, jest Bogiem wiecznym, wszechmocnym, Stworzycielem, i Panem; że się stal człowiekiem dla zbawienia naszego; i że stawszy się człowiekiem, otrzymał imię Jezusa Chrystusa.
P. Dlaczego druga Osoba nazywa się Synem?
O. Druga Osoba nazywa się Synem, ponieważ rodzi się z Ojca przez akt rozumu, na podobieństwo myśli lub słowa wewnętrznego; i dlatego nazywa się także Przedwiecznem Słowem Ojca.
P. Dlaczego Jezus Chrystus nazywa się
21
Synem jedynym Boga Ojca, kiedy i my także jesteśmy synami Bożymi?
O. Jezus Chrystus nazywa się Synem jedynym Boga Ojca, ponieważ On jeden jest Synem z Niego zrodzonym; my zaś jesteśmy synami Bożymi dlatego tylko, że nas Bóg stworzy! i przybrał za synów swoich.
P. Dlaczego Jezus Chrystus nazywa się Panem naszym?
O. Jezus Chrystus nazywa się Panem naszym dlatego, że nietylko jako Bóg razem z Ojcem i z Duchem świętym nas stworzył, ale też jako Bóg i człowiek odkupił nas.
P. Dlaczego wcielony Syn Boży został nazwany Jezusem?
O. Wcielony Syn Boży został nazwany Jezusem, to jest Zbawicielem, ponieważ miał nas wybawić i rzeczywiście wybawił od śmierci wiecznej, na którą zasłużyliśmy grzechami naszymi.
P. Kto Mu nadał to imię Jezus?
O. To imię Jezus nadal Mu sam Ojciec przedwieczny przez archanioła Gabriela, kiedy ten zwiastował Najświętszej Maryi Pannie tajemnicę wcielenia.
P. Dlaczego Pan Jezus nazywa się także Chrystusem?
O. Pan Jezus nazywa się także Chrystusem, to jest Pomazańcem, czyli namaszczonym i poświęcenym na wzór dawnych królów, kapłanów i proroków, których na te urzędy namaszczano olejem świętym; ponieważ jest On
22
królem królów, najwyższym kapłanem i najwyższym prorokiem.
P. Czy Jezus Chrystus był rzeczywiście poświęcony przez jakie namaszczenie cielesne?
O. Nie; namaszczenie Jezusa Chrystusa nie było cielesne, jak dawnych królów, kapłanów i proroków, lecz czysto duchowne i boskie, gdyż mieszka w Nim pełność istoty Bóstwa.
P. Czy ludzie wiedzieli już naprzód o przyjściu Jezusa Chrystusa?
O. Ludzie wiedzieli już naprzód o przyjściu Jezusa Chrystusa z obietnicy Mesyasza, którą dal Bóg pierwszym naszym rodzicom Adamowi i Ewie, a którą ponawiał potem Pa-tryarchom świętym; a także z proroctw i z rozmaitych figur, które Go zapowiadały.
P. Skąd wiemy, że Jezus Chrystus jest rzeczywiście obiecanym Mesyaszem i Odkupicielem?
O. Że Jezus Chrystus jest rzeczywiście obiecanym Mesyaszem i Odkupicielem, wiemy stąd, ponieważ ziściło się w Nim 1) to wszystko, co zapowiadały proroctwa; i 2) to wszystko, co wyobrażały figury starego Testamentu.
P. Co przepowiadały proroctwa o Odkupicielu?
O. Proroctwa przepowiadały o Odkupicielu: z którego pokolenia i z którego rodu miał się narodzić; miejsce i czas Jego narodzenia; Jego cuda i najdrobniejsze szczegóły
23
męki i śmierci; Jego zmartwychwstanie i w nie-bowstąpienie; i nakoniec duchowne, powszechne i wieczne królestwo Jego, którem jest Kościół święty katolicki.
P. Które są główniejsze figury Odkupiciela w starym Testamencie?
O. Główniejsze figury Odkupiciela w starym Testamencie są te: Abel niewinny, najwyższy kapłan Melchizedech, ofiara Izaaka, Józef sprzedany od braci, prorok Jonasz, baranek wielkanocny, i wąż miedziany, wzniesiony na puszczy przez Mojżesza.
P. Skąd wiemy że Jezus Chrystus jest Bogiem prawdziwym?
O. Że Jezus Chrystus jest Bogiem prawdziwym, wiemy: 1) ze świadectwa Boga Ojca, gdy mówił: Ten jest Syn mój najmilszy, w który mem upodobał sobie. Tego słuchajcie; 2) ze świadectwa, które dal o sobie sam Jezus Chrystus, stwierdzając je zdumiewającymi cudami; 3) z nauki Apostołów; 4) z nieprzerwanego po dania Kościoła katolickiego.
P. Jakie cuda czynił Pan Jezus?
O. Główniejsze cuda, które czynił Pan Jezus, oprócz tego, że zmartwychwstał, są te: uzdrawiał chorych, przywracał wzrok ślepym, słuch głuchym i wskrzeszał umarłych.
24
ROZDZIAŁ IV.
0 trzecim artykule składu Apostolskiego.
P. Czego uczy nas trzeci artykuł składu Apostolskiego: Który się począł z Ducha świętego, narodził się z Maryi Panny?
O. Trzeci artykuł składu Apostolskiego uczy nas, że Syn Boży przyjął na się ciało i duszę, jak my je mamy, w przeczystem łonie Maryi Panny za sprawą Ducha świętego, i że się z tejże Panny narodził.
P. Czy Ojciec i Syn również uczestniczyli w ukształtowaniu ciała i w stworzeniu duszy Pana Jezusa?
O. Tak jest, wszystkie trzy Osoby uczestniczyły w ukształtowaniu ciała i w stworzeniu duszy Pana Jezusa.
P. Dlaczego więc mówimy tylko: począł się z Ducha świętego?
O. Mówimy tylko: począł się z Ducha świętego dlatego, że wcielenie Syna Bożego jest dziełem dobroci i miłości, zaś dzieła dobroci i miłości przypisują się Duchowi świętemu.
P. Czy Syn Boży, stawszy się człowiekiem, przestał być Bogiem.
O. Syn Boży stawszy się człowiekiem, nie przestał być Bogiem.
P. Jezus Chrystus jest tedy razem Bogiem i człowiekiem?
25
O. Tak jest; wcielony Syn Boży, to jest Jezus Chrystus, jest razem Bogiem i człowiekiem: prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem.
P. Są więc w Jezusie Chrystusie dwie natury?
O. Tak jest; w Jezusie Chrystusie są dwie natury, Boska i ludzka.
P. Czy w Jezusie Chrystusie są także i dwie osoby, Boska i ludzka?
O. Nie; we wcielonym Synu Bożym, to jest w Jezusie Chrystusie, jest jedna tylko osoba, mianowicie osoba Boska.
P. A wola w Jezusie Chrystusie, czy jest jedna tylko, czy też są dwie wole?
O. W Jezusie Chrystusie są dwie wole: jedna Boska a druga ludzka.
P. Czy wola ludzka w Jezusie Chrystusie była wolna?
O. Tak jest; wola ludzka w Jezusie Chrystusie była wolna, ale źle czynić nie mogła; gdyż módz źle czynić nie jest zaletą, lecz wadą wolności.
P. Czy Syn Boży i Syn Maryi są jedną i tąż samą osobą?
O. Syn Boży i Syn Maryi są jedną i tąż samą osobą, to jest Jezusem Chrystusem, prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem.
P. Więc Marya Panna jest Matką Boga?
O. Tak, Marya Panna jest matką Boga, ponieważ jest matką Jezusa Chrystusa, który jest prawdziwym Bogiem.
26
P. W jaki sposób Marya została matką Jezusa Chrystusa?
O. Marya została matką Jezusa Chrystu sa jedynie za cudowną sprawą Ducha Świętego.
P. Czy to jest prawdą wiary świętej, że Marya była zawsze panną?
O. Tak; jest to prawdą wiary świętej, że Najświętsza Marya była zawsze panną, i dlatego nazywa się Panną W całem znaczeniu tego słowa.
ROZDZIAŁ V.
0 czwartym artykule Składu Apostolskiego.
P. Czego uczy nas czwarty artykuł składu Apostolskiego: Umęczon pod pontskim Piłatem, ukrzyżowan, umarł i pogrzebion?
O. Czwarty artykuł składu Apostolskiego uczy nas, że Jezus Chrystus, aby odkupić świat krwią swoją przenajdroższą, w czasie, kiedy Judeą rządził Piłat pontski, cierpiał najokrutniejsze męki, i umarł na krzyżu; po czem był zdjęty z krzyża i złożony do' grobu.
P. Co znaczy słowo umęczon?
O. Słowo umęczon oznacza wszystkie męczarnie, które wycierpiał Pan Jezus podczas swej męki.
P. Czy Jezus Chrystus cierpiał jako Bóg, czy jako człowiek?
27
O. Jezus Chrystus cierpiał jako człowiek tylko, bo jako Bóg nie mógł ani cierpieć ani umrzeć.
P. Jaki to byl rodzaj kary śmierć krzyżowa?
O. Śmierć krzyżowa była najokrutniejszą i najsromotniejszą ze wszystkich kar.
P. Kto skazał Pana Jezusa na karę śmierci krzyżowej?
O. Skazał Pana Jezusa na karę śmierci krzyżowej Piłat pontski, rządca Judei, który uznał byt niewinność Jego, ale się uląkł i ustąpił nikczemnie groźnym naleganiom tłumu jerozolimskiego.
P. Czy Pan Jezus nie mógł się wyzwolić z rąk żydów i Piłata?
O. Pan Jezus mógł się wyzwolić/z rąk żydów i Piłata, ale ponieważ wiedział, że wolą Ojca Jego przedwiecznego było, aby cierpiał i umarł dla zbawienia naszego, chętnie się jej podda); owszem sam wyszedł na spotkanie nieprzyjaciół swoich i dobrowolnie dal się im pojmać i ukrzyżować.
P. Gdzie ukrzyżowano Pana Jezusa?
O. Ukrzyżowano Pana Jezusa na górze Kalwaryi.
P. Co czynił Pan Jezus zawieszony na krzyżu?
O. Pan Jezus, zawieszony na krzyżu, modlił się za swych nieprzyjaciół; najświętszą matkę swoją, Maryę oddal za matkę uczniowi swemu Janowi, a w osobie jego nam wszystkim;
28
śmierć swoją złożył w ofierze Panu Bogu; i za-dosyćuczynil sprawiedliwości Boskiej za grzechy wszystkich ludzi.
P. A gdyby przyszedł był Anioł, aby za-dosyćuczynić za nas, czy to by nie wystarczyło?
O. Nie; gdyby był przyszedł Anioł, aby zadosyćuczynić za nas, to by wcale nie wystarczyło, ponieważ obraza, wyrządzona Bogu przez grzech, była pod pewnym względem nieskończona, i stąd też dla zadosyćuczynienia za nią potrzeba było kogoś takiego, czyja zasługa miałaby wartość nieskończoną.
P. Czy dla zadosyćuczynienia sprawiedliwości Boskiej, Jezus Chrystus musial być razem Bogiem i człowiekiem?
O. Tak; dla zadosyćuczynienia sprawiedliwości Boskiej Jezus Chrystus musial być człowiekiem, aby mógł cierpieć i umrzeć; i musial być także Bogiem, aby cierpienia Jego miały wartość nieskończoną.
P. Dlaczego zasługi Jezusa Chrystusa musialy mieć wartość nieskończoną?
O. Zasługi Jezusa Chrystusa musialy mieć wartość nieskończoną, ponieważ Majestat Boży, znieważony przez grzech, jest nieskończony.
P. Czy potrzeba było, aby Pan Jezus cierpiał tak wiele?
O. Nie; koniecznej potrzeby nie było, aby Pan Jezus cierpiał tak wiele, gdyż i najmniejsze cierpienie Jego, będąc aktem nieskończonej wartości, wystarczyłoby dla odkupienia naszego.
29
P. Dlaczegóż Więc Pan Jezus cierpiał tak wiele?
O. Pan Jezus cierpiał tak wiele, aby za-dosyćuęzynić sprawiedliwości Boskiej z nadmiarem; aby tern jawniej okazać miłość swą ku nam; i aby natchnąć nas tern większym wstrętem do grzechu.
P. Czy przy śmierci Pana Jezusa działy się jakie cuda?
O. Przy śmierci Pana Jezusa zaćmiło się słomce, zatrzęsła się ziemia, otwarły się groby i wielu umarłych zmartwychwstało.
P. Gdzie było pogrzebione ciało Pana Jezusa?
O. Ciało Pana Jezusa było pogrzebione w nowym grobie, wykutym w skale góry, niedaleko miejsca, gdzie Jezus był ukrzyżowany.
P. Czy po śmierci Pana Jezusa bóstwo opuściło ciało i duszę Jego?
O. Po śmierci Pana Jezusa bóstwo, nie opuściło ani ciała ani duszy Jego, a tylko dusza rozstała się z ciałem.
P. Za kogo umarł Jezus Chrystus?
O. Jezus Chrystus umarł za zbawienie wszystkich łudzi, i zadośćuczynił za wszystkich.
P. Jeśli Jezus Chrystus umarł za zbawienie wszystkich, to dlaczego nie wszyscy się zbawiają?
O. Jezus Chrystus umarł za zbawienie wszystkich, ale nie wszyscy chcą Go uznać; nie wszyscy zachowują Jego prawo; i nie wszyscy
50
korzystają ze środków uświęcenia, jakie nam zostawił.
P. A czy nie wystarcza do zbawienia naszego to, że Pan Jezus umarł za nas?
O. To, że Pan Jezus umarł za nas, nie wystarcza do zbawienia naszego, lecz potrzeba jeszcze, aby każdy z nas stał się uczestnikiem owocu i zasług Jego męki i śmierci, a to się dzieje głównie za pomocą sakramentów świętych, które tenże Pan Jezus ustanowił; a że wielu jest takich, którzy albo do sakramentów świętych wcale nie przystępują, albo przystępują do nich źle, dlatego wielu nie odnosi żadnej korzyści ze śmierci Pana Jezusa.
ROZDZIAŁ VI.
0 piątym artykule Składu Apostolskiego.
P. Czego uczy nas piąty artykuł Składu Apostolskiego: Zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał?
O. Piąty artykuł Składu Apostolskiego uczy nas, że dusza Pana Jezusa po rozstaniu się z ciałem zstąpiła do otchłani Ojców świętych, i że dnia trzeciego połączyła się znowu z ciałem Jego, aby się już nigdy z niem nie rozstawać.
P. Co się tu rozumie przez piekła?
O. Przez piekła rozumie się tutaj otchłań Ojców świętych, gdzie były zatrzymane dusze
- 51 -sprawiedliwych w oczekiwaniu odkupienia Jezusa Chrystusa.
P. Dlaczego dusze Ojców świętych nie były wprowadzone do nieba, dopóki Pan Jezus nie umarł?
O. Dusze Ojców świętych nie były wprowadzone do nieba, dopóki Pan Jezus nie i marł, ponieważ niebo dla grzechu Adama było zamknięte; a przytem wypadało, aby Pan Jezus, który przez śmierć swoją otworzył je, pierwszy wszedł do niego.
P. Dlaczego Pan Jezus chcial odłożyć zmartwychwstanie swoje aż do dnia trzeciego?
O. Pan Jezus chcial odłożyć zmartwychwstanie swoje aż do dnia trzeciego, aby dać dowód widoczny rzeczywistej swej śmierci.
P. Czy zmartwychwstanie Pana Jezusa było podobne do zmartwychwstania innych lu dzi wskrzeszonych?
O. Nie; zmartwychwstanie Pana Jezusa nie było podobne do zmartwychwstania innych ludzi wskrzeszonych, albowiem Pan Jezus zmartwychwstał własną swą mocą, inni zaś byli wskrzeszeni mocą Bożą.
ROZDZIAŁ VII.
0 szóstym artykule Składu Apostolskiego.
P. Czego uczy nas szósty artykuł Składu Apostolskiego: Wstąpił na niebiosa, siedzi na prawicy Boga Ojca wszechmogącego?
52
O. Szósty artykuł Składu Apostolskiego uczy nas, że Jezus Chrystus czterdziestego dnia po zmartwychwstaniu swojem, w obecności swych uczniów, sam przez się wstąpił do nieba; i że, będąc równym w chwale Bogu Ojcu, jako Bóg, został jako człowiek wyniesiony nad wszystkich Aniołów i wszystkich Świętych, i postanowiony Panem wszystkich rzeczy.
P. Dlaczego Pan Jezus po zmartwychwstaniu swojem, zanim wstąpi! do nieba, pozostawał na ziemi przez dni czterdzieści?
O. Pan Jezus po zmartwychwstaniu swo-jem, zanim wstąpił do nieba, pozostawał przez czterdzieści dni na ziemi, aby przez częste ukazywanie się swoje dowieść, że rzeczywiście zmartwychwstał, i aby jeszcze bardziej oświecić i utwierdzić Apostołów w prawdach wiary.
P. Dlaczego Pan Jezus wstąpił do nieba?
O. Pan Jezus wstąpił do nieba: 1) aby objąć w posiadanie królestwo, które wysłużył sobie przez śmierć swoją; 2) aby przygotować dla nas miejsce w chwale niebieskiej i być tam naszym pośrednikiem i rzecznikiem przed Ojcem; 5) aby posiać Ducha świętego Apostołom swoim.
P. Dlaczego o Panu Jezusie mówimy, że wstąpi! do nieba, a o Matce Boskiej, że była wzięta do nieba?
O. O Panu Jezusie mówimy, że wstąpił do nieba, a o Matce Boskiej, że była wzięta do nieba, ponieważ Pan Jezus, będąc Bogiem-CzloJ wiekiem, mocą własną wstąpił do nieba, a Jego
- 33 — i
Matka, będąc stworzeniem, lubo najgodniejszem ze wszystkich, wstąpiła do nieba mocą Bożą.
P. Co znaczą słowa: Siedzi na prawicy Boga Ojca wszechmogącego?
O. Słowo siedzi oznacza pewne i spokojne posiadanie chwały, jakiej dostąpił Pan Jezus; a słowa: na prawicy Boga Ojca Wszechmogącego oznaczają, że zajmuje On pierwsze miejsce nad wszystkiemi stworzeniami.
ROZDZIAŁ VIII.
0 siódmym artykule Składu Apostolskiego.
P. Czego uczy nas siódmy artykuł składu apostolskiego: Stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych?
O. Siódmy artykuł składu Apostolskiego uczy nas, że przy końcu świata Pan Jezus przyjdzie z nieba z chwałą i majestatem, aby sądzić wszystkich ludzi, dobrych i złych; i aby każdemu według tego, na có kto zasłużył, wymierzyć nagrodę lub karę.
P. Jeśli Pan Jezus sądzi każdego na sądzie szczegółowym zaraz po śmierci, to dlaczego mamy być jeszcze sądzeni wszyscy na sądzie powszechnym?
O. Mamy być sądzeni wszyscy na sądzie powszechnym dla wielu przyczyn, a mianowicie:
Katechizm większy.
3
54
1) dla chwały Pana Boga; 2) dla chwały Jezusa Chrystusa; 3) dla chwały Świętych; 4) dla zawstydzenia złych; i 5 nakoniec, aby jak duszy tak też i ciału wymierzona została nagroda, lub kara.
P. W czem się okaże na sądzie powszechnym chwała Pana Boga?
O. Na sądzie powszechnym okaże się chwała Pana Boga w tern, że wszyscy przekonają się naocznie, jak sprawiedliwie Bóg rządzi światem, chociaż tu na ziemi nieraz dobrym źle, a złym dobrze się dzieje.
P. W czem się objawi na sądzie powszechnym chwała Jezusa Chrystusa?
O. Na sądzie powszechnym objawi się chwała Jezusa Chrystusa w tern, że On, którego ludzie najniesprawiedliwiej potępili byli, uka-że się przed całym światem, jako najwyższy sędzia wszystkich.
P. W czem się okaże na sądzie powszechnym chwała Świętych?
O. , Na sądzie powszechnym okaże się chwała Świętych w tern, że kiedy tu na ziemi wielu z nich jest pośmiewiskiem u ludzi złych, tam wszyscy oni jaśnieć będą w chwale wobec całego świata.
P. Jaka hańba na sądzie powszechnym spotka złych wszystkich?
O. Na sądzie powszechnym spotka najsamotniejsza hańba złych wszystkich, a szczególniej tych, którzy uciskali sprawiedliwych, lub którzy starali się uchodzić tutaj za ludzi cno
55
tliwych i dobrych; obaczą bowiem wszystkie grzechy swoje, nawet najskrytsze, wystawione na widok całego świata.
ROZDZIAŁ IX.
0 ósmym artykule składu Apostolskiego.
P. Czego uczy nas ósmy artykuł składu Apostolskiego: Wierze w Ducha świętego?
O. Ósmy artykuł składu Apostolskiego uczy nas, że jest Duch święty, trzecia Osoba Trójcy Przenajświętszej; i że tak samo jak Ojciec i Syn, jest On Bogiem wiecznym, nieskończonym, wszechmocnym, Stworzycielem i Panem wszystkich rzeczy.
P. Od kogo pochodzi Duch święty?
O. Duch święty pochodzi od Ojca i od Syna przez akt woli i miłości, jako od jednego początku.
P. Jeśli Syn pochodzi od Ojca, a Duch święty od Ojca i od Syna, to zdawałoby się, że Ojciec i Syn starszymi są od Ducha świętego; dlaczego więc mówimy, że wszystkie trzy Osoby są wieczne?
O. Mówimy, że wszystkie trzy Osoby są wieczne, ponieważ Ojciec rodzi Syna przed wieki, i przed wieki też od Ojca i Syna pochodzi Duch święty.
56
P. Dlaczego trzecia Osoba Trójcy Przenajświętszej nazywa się w sposób szczególny Duchem Świętym?
O. Trzecia Osoba Trójcy Przenajświętszej nazywa się w sposób szczególny Duchem świętym dlatego, że pochodzi od Ojca i Syna na sposób tchnienia i miłości.
P. Jakie dzieło przypisuje się w sposób szczególny Duchowi świętemu?
O. Duchowi świętemu przypisuje się w sposób szczególny dzieło poświęcenia dusz.
P. Czy Ojciec i Syn nie poświęcają nas również, jak i Duch święty?
O. Tak jest, wszystkie trzy Osoby poświęcają nas zarówno.
P. Jeśli tak, to dlaczego poświęcenie dusz przypisuje się w szczególności Duchowi świętemu?
O. Poświęcenie dusz przypisuje się w szczególności Duchowi świętemu, ponieważ jest ono dziełem miłości, a dzieła miłości przypisują się Duchowi świętemu.
P. Kiedy Duch święty zstąpił na Apostołów?
O. Duch święty zstąpił na Apostołów w dzień Zielonych Świątek, to jest pięćdziesiątego dnia po zmartchwychwstaniu Pana Jezusa, a dziesiątego po Jego wniebowstąpieniu.
P. Gdzie się znajdowali Apostołowie w ciągu dziesięciu dni przed Zielonemi Świątkami?
0. W ciągu dziesięciu dni przed Zielonemi Świątkami Apostołowie zebrani byli w wie
37
Czerniku razem z Najświętszą Maryą Panną i innymi uczniami, i trwali na modlitwie, oczekując obiecanego im od Pana Jezusa, Ducha świętego.
P. Jakie skutki sprawił w Apostołach Duch święty?
O. Duch święty utwierdził Apostołów w wierze i napełnił ich światłem, mocą, miłością i obfitością wszystkich swych darów.
P Czy Duch święty posłany został dla samych tylko Apostołów?
O. Duch święty posłany został dla całego Kościoła i dla każdej duszy wiernej.
P. Co sprawia Duch święty w Kościele?
O. Duch święty, na podobieństwo duszy w ciele, ożywia Kościół laską swoją i swymi darami; utwierdza w nim królestwo prawdy i miłości, i pomaga mu, aby prowadził bezpiecznie swe dzieci po drodze do nieba.
ROZDZIAŁ X.
0 dziewiątym artykule składu Apostolskiego.
§ 1. O Kościele w ogólności.
P. Czego uczy nas dziewiąty artykuł składu Apostolskiego: Święty Kościół powszechny, Świętych obcowanie.
O. Dziewiąty artykuł składu Apostolskiego uczy nas, że Jezus Chrystus założył na zie
38- -
mi społeczność Widomą, która pazywa się Kościołem powszechnym czyli katolickim, i że wszyscy należący -do tego Kościoła zostają w obcowaniu czyli we wzajemnej łączności pomiędzy sobą.
P. Dlaczego po artykule o Duchu świętym następuje zaraz artykuł o Kościele?
O. Po artykule o Duchu świętym następuje zaraz artykuł o Kościele katolickim, aby pokazać, że wszystka świętość tego Kościoła płynie z Ducha świętego, sprawcy wszelkiej świętości.
P. Co znaczy słowo Kościół?
O. W językach hebrajskim i greckim, których używali Apostołowie, słowo odpowiadające naszemu polskiemu wyrazowi Kościół, znaczy zwołanie lub zebranie wielu osób.
P. Kto nas zwołał czyli powołał do Kościoła Chrystusowego?
O. Powołał nas do Kościoła Chrystusowego sam Pan Bóg szczególniejszą łaską swoją, abyśmy trzymając się światła wiary i zachowując prawo Jego, oddawali Mu cześć należną i osiągnęli żywot wieczny.
P. Gdzie się znajdują ci, którzy są członkami Kościoła?
O. Ci, którzy są członkami Kościoła, jedni znajdują się w niebie, i stanowią Kościół tryumfujący; drudzy w czyścu, i stanowią Kościół cierpiący; a inni tu na ziemi, i stanowią Kościół wojujący.
59
P. Czy te trzy części Kościoła stanowią jeden tylko Kościół?
O. Tak; te trzy części Kościoła stanowią jeden tylko Kościół i jedno ciało, ponieważ mają tęż samą głowę, którą jest Jezus Chrystus, tego samego ducha, który je ożywia i jednoczy, i ten sam cel, którym jest wieczna szczęśliwość, osiągnięta jużprzez jednych, a oczekiwana od drugich.
P. Do której z tych części odnosi się głównie dziewiąty artykuł składu Apostolskiego?
O. Dziewiąty artykuł składu Apostolskiego odnosi się głównie do Kościoła wodującego, w którym obecnie my się znajdujemy.
§ 2. O Kościele w szczególności.
P. Co to jest Kościół katolicki czyli powszechny?
O. Kościół katolicki czyli powszechny jest to społeczność albo zgromadzenie wszystkich ochrzczonych, którzy żyjąc na ziemi, wyznają tęż samą wiarę i prawo Chrystusowe, uczestniczą W tych samych sakramentach i są posłuszni prawym pasterzom, a zwłaszcza Biskupowi rzymskiemu, czyli Papieżowi.
P. Czego więc potrzeba, aby być członkiem Kościoła?
O. Aby być członkiem Kościoła, potrzeba: być ochrzczonym, Wierzyć i wyznawać naukę Jezusa Chrystusa; uczestniczyć w tych sa
40
mych sakramentach; i uznawać Papieża i innych prawych pasterzy Kościoła.
P. Kto są prawi pasterze Kościoła?
O. Prawymi pasterzami Kościoła są: Biskup rzymski czyli Papież, który jest pasterzem powszechnym całego Kościoła, i Biskupi. Krom tego, w zależności od Papieża i Biskupów, uczestniczą w urzędzie pasterskim kapłani, a zwłaszcza proboszczowie.
P. Na mocy czego Biskup rzymski czyli Papież jest pasterzem powszechnym całego Kościoła?
O. Biskup Rzymski czyli Papież jest pasterzem powszechnym całego Kościoła na mocy słów, które Jezus Chrystus wyrzekł do świętego Piotra, pierwszego Papieża: Ty jesteś opoka, a na tej opoce zbuduję Kościół mój. i tobie dam kłącze królestwa niebieskiego, a cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związane i w niebie. — Prócz tego powiedział mu: Paś baranki moje, paś owce moje.
P. Czy więc rozmaite stowarzyszenia ochrzczonych, które nie uznają Papieża za swego najwyższego zwierzchnika nie należą do Kościoła Chrystusowego?
O. Wszystkie stowarzyszenia, które nie uznają Papieża za swego najwyższego zwierzchnika, nie należą do Kościoła Chrystusowego.
P. Jakoż tedy pomiędzy tylu stowarzyszeniami czyli sektami, które potworzyli ludzie, a które nazywają siebie chrześcijańskiemu, rozpoznać prawdziwy Kościół Chrystusowy?
41
O. Pomiędzy tylu stowarzyszeniami czyli sektami, które potworzyli ludzie, a które nazywają siebie chrześcijańskiemi, łatwo rozpoznać prawdziwy Kościół Chrystusowy po czterech znamionach. Jest om Jeden, Święty, Katolicki i Apostolski.
P. Dlaczego prawdziwy Kościół nazywa się jednym?
O. Prawdziwy Kościół nazywa się jednym, ponieważ wszystkie jego dzieci, w każdym czasie i miejscu, łączy z sobą jedna wiara, jedno nabożeństwo, jedno prawo, i jedne sa-kramenta, pod |edną głową widomą, Biskupem rzymskim, czyli Papieżem.
P. Czyby nie mogło być więcej Kościołów?
O. Nie; więcej Kościołów, niż jeden być nie może, bo jak jeden jest Bóg, jedna wiara i jeden chrzest, tak jeden jest tylko prawdziwy Kościół, i więcej ich być nie może.
P. Czy nie nazywają się jednak Kościołami wszyscy wierni społem jednego narodu, lub jednej dyecezyi?
O. Nazywają się Kościołami wszyscy wierni społem jednego narodu lub jednej dyecezyi, zawsze atoli jako cząstki powszechnego Kościoła, z którym razem stanowią jeden tylko Kościół.
P. Dlaczego prawdziwy Kościół nazywa się świętym?
42
O. Prawdziwy Kościół nazywa się świętym dlatego, że święta jest niewidoma głowa jego Jezus Chrystus; że ma zawsze wielu Świętych wśród dzieci swoich; że święte są jego wiara, prawo i sakramenta* i że po za nim niema i być nie może prawdziwej świętości.
P. Dlaczego prawdziwy Kościół nazywa się katolickim?
O. Prawdziwy Kościół nazywa się katolickim, to jest powszechnym, ponieważ obejmuje wiernych wszystkich miejsc, wszystkich czasów, wszelkiego wieku i wszelkiego stanu; i ponieważ wszyscy ludzie całego świata obowiązani są należeć do niego.
P. Dlaczego prawdziwy Kościół nazywa się jeszcze Apostolskim?
O. Prawdziwy Kościół nazywa się jeszcze Apostolskim dlatego, że w nieprzerwanem na stępstwie dochodzi aż do Apostołów; że wierzy i naucza tak, jak wierzyli i nauczali Apostołowie; i że nim rządzą i kierują prawi następcy Apostołów.
P. A dlaczego prawdziwy Kościół nazywa się także rzymskim?
O. Prawdziwy Kościół nazywa się także rzymskim, ponieważ te cztery znamiona: jedność, świętość, katolickość i apostolskość spotykają się w tym tylko Kościele, który uznaje za głowę swoją Biskupa rzymskiego, następcę świętego Piotra.
P. W jaki sposób urządzony został Kościół Chrystusowy?
45
O. Kościół Chrystusowy urządzony został jako społeczność prawdziwa i doskonała, i możemy w nim, jako w osobie moralnej, rozróżnić duszę i ciało.
P. Co stanowi duszę Kościoła?
O. Duszę Kościoła stanowi to, co w nim jest wewnętrznego i duchownego, jako to: wiara, nadzieja, miłość, dary łaski i dary Ducha św., i wszystkie wogóle skarby niebieskie, jakie nań spłynęły z zasług Odkupiciela naszego Jezusa Chrystusa i z zasług Świętych Pańskich.
P. Co stanowi ciało Kościoła?
O. Ciało Kościoła stanowi to, co w nim jest widomego i zewnętrznego, jako to: łączenie się wiernych z sobą, nabożeństwa publiczne, nauczanie, wreszcie cały ustrój i zarząd zewnętrzny.
P. Czy wystarcza do zbawienia być by-lejako członkiem Kościoła katolickiego?
O. Nie, nie wystarcza do zbawienia być bylejako członkiem Kościoła katolickiego, lecz potrzeba koniecznie być członkiem jego żywym.
P. Którzy są żywymi członkami Kościoła?
O. Żywymi członkami Kościoła są wszyscy sprawiedliwi, i oni tylko jedni; to jest ci, którzy w danej chwili znajdują się w lasce poświęcającej.
P. A którzy są martwymi członkami Kościoła?
O. Martwymi członkami Kościoła są wierni, którzy się znajdują w grzechu śmiertelnym.
44
P. Czy może być kto zbawionym po za Kościołem katolickim, Apostolskim, rzymskim?
O. Nie; po za Kościołem katolickim, Apostolskim, rzymskim, nikt nie może być zbawionym. jak nikt nie mógł ocaleć w czasie potopu, kto nie byl w arce Noego, która była figurą tego Kościoła.
P. Jakoż tedy zbawieni zostali dawni Pa-tryarchowie, Prorocy i wszyscy sprawiedliwi starego Testamentu?
O. Wszyscy sprawiedliwi starego Testamentu zostali zbawieni przez wiarę w przyszłego Odkupiciela, dla której należeli duchownie do tego Kościoła.
P. Ktoby się znajdował po za Kościołem bez własnej winy, czyby nie mógł się zbawić?
O.' Ktoby się znajdował po za Kościołem bez własnej winy, czyli byłby w dobrej wierze, byl ochrzczonym lub chociażby domyślnie tylko pragnął Chrztu świętego, i przytem szczerze szukał prawdy i wedle sil swoich pełnił wolę Bożą, taki, lubo oderwany od ciała Kościoła, należałby do duszy jego, i przeto byłby na drodze zbawienia.
P. A kto, będąc członkiem Kościoła katolickiego, nie żyje podług nauki jego, czy może być zbawionym?
O. Kto, będąc członkiem Kościoła katolickiego, nie żyje podług nauki jego, taki jest członkiem martwym i przeto nie może być zbawionym, ponieważ każdy dorosły, aby się zba
45
wić, oprócz chrztu i wiary, musi jeszcze żyć zgodnie z wiarą.
P. Czy powinniśmy wierzyć we wszystkie prawdy, których Kościół nas uczy?
O. Tak; powinniśmy wierzyć we wszystkie prawdy, których Kościół nas uczy, bo kto nie wierzy, już jest osądzony, powiada Pan Jezus.
P. Czy powinniśmy również pełnić to wszystko, co Kościół nam rozkazuje?
O. Tak; powinniśmy pełnić to wszystko, co Kościół nam rozkazuje, ponieważ Pan Jezus powiedział do pasterzy Kościoła: Kto was słucha, mnie słucha, a kto wami gardzi, mną gardzi.
P. Czy Kościół może się pomylić w tych rzeczach, które podaje nam do wierzenia?
O. Nie; Kościół w tych rzeczach, które podaje nam do wierzenia, pomylić się nie może, ponieważ wedle obietnicy Jezusa Chrystusa ma zapewnioną sobie nieustającą pomoc Ducha świętego.
P. Kościół katolicki jest więc nieomylny?
O. Tak; Kościół katolicki jest nieomylny, i dlatego ktokolwiek odrzuca jego orzeczenia, traci wiarę i zostaje heretykiem, czyli kacerzem.
P. Czy Kościół katolicki może być zniszczony, lub zginąć?
O. Nie; Kościół katolicki może być prześladowany, ale nie może być ani zniszczonym, ani zginąć. Trwać on będzie aż do końca
46
świata, bo aż do końca świata będzie z nim Jezus Chrystus, jak to przyobiecał.
P. Dlaczego Kościół katolicki jest tak srodze prześladowany?
O. Kościół katolicki jest tak srodze prześladowany, ponieważ podobnie prześladowany był Boski jego założyciel i ponieważ karci występki, walczy z namiętnościami, i potępia wszelką niesprawiedliwość i wszelkie błędy.
P. Czy nie mają katolicy innych jeszcze obowiązków Względem Kościoła?
O. Każdy katolik powinien jeszcze żywić dla Kościoła nieograniczoną, miłość, poczytywać sobie za największą chlubę i szczęście należeć do niego, i przyczyniać się wedle sil i możności do jego chwały i wzrostu.
§3. O Kościele nauczającym i słuchającym.
P. Czy pomiędzy członkami, składającymi Kościół niema żadnej różnicy?
O. Pomiędzy członkami, składającymi Kościół jest bardzo znaczna różnica, ponieważ jedni nauczają i rozkazują, a drudzy uczą się i słuchają.
P. Jak się nazywa ta część Kościoła, która naucza?
O. Ta część Kościoła, która naucza, nazywa się Kościołem nauczającym.
47
P. Jak się nazywa ta część Kościoła, która słucha Kościoła nauczającego?
O. Ta część Kościoła, która słucha Kościoła nauczającego, nazywa się Kościołem słuchającym.
P. Kto ustanowił tę różnicę w Kościele?
O. Różnicę tę ustanowił w Kościele sam Jezus Chrystus.
P. Czy Kościół nauczający i Kościół słuchający są dwoma różnymi Kościołami?
O, Kościół nauczający i Kościół słuchający są dwiema rożnem i częściami jednego i tegoż samego Kościoła, jak głowa w ciele ludzkiem, która, lubo się różni od innych członków, przecie stanowi z nimi jedno ciało.
P. Kto stanowi Kościół nauczający?
O. Kościół nauczający stanowią wszyscy Biskupi z Papieżem na czele, bądź rozproszeni po świecie, bądź zebrani na soborze.
P. Kto stanowi Kościół słuchający?
O. Kościół słuchający stanowią wszyscy wierni.
P. Któż tedy ma w Kościele władzę nauczania?
O. Władzę nauczania mają w Kościele Papież i Biskupi, a w zależności od nich i inni duchowni.
P. Czy powinniśmy słuchać Kościoła nauczającego?
O. Tak, bezwątpienia; powinniśmy słuchać Kościoła nauczającego pod karą potę
48
pienia wiecznego, ponieważ Pan Jezus powiedział do pasterzy Kościoła w osobie Apostołów: Kto was słucha, mnie słucha, kto wami gardzi, mną gardzi.
P. Czy, prócz władzy nauczania ma Ko ściół i inną jeszcze jaką władzę?
O. Tak jest, prócz władzy nauczania, Kościół ma jeszcze i inne władze, zwłaszcza władzę sprawowania Sakramentów świętych, stanowienia praw i zmuszania do pilnowania ich.
P. Czy władza, którą mają osoby stanowiące hierarchię kościelną, pochodzi od ludu?
O. Władza, którą mają osoby stanowiące hierarchię kościelną, nie pochodzi od ludu, co utrzymywać byłoby herezyą, lecz pochodzi jedynie od Boga.
P. Do kogo należy wykonywanie tej władzy?
O. Wykonywanie tej władzy należy wyłącznie do tych, którzy stanowią hierarchię kościelną, to jest: do Papieża i do zależnych od niego Biskupów.
§4. O Papieżu i o Biskupach.
P. Kto to jest Papież?
O. Papież, czyli Biskup rzymski, jest to następca świętego Piotra na katedrze rzymskiej, Namiestnik Jezusa Chrystusa na ziemi i widoma głowa Kościoła.
49
P. Dlaczego Papież, czyli Biskup rzymski, jest następcą św. Piotra?
O. Papież, czyli Biskup rzymski, jest następcą św. Piotra, ponieważ św. Piotr byl zarazem głową Kościoła i Biskupem rzymskim; w Rzymie z boskiego natchnienia założył stolicę swoją i tam też umarł; każdy przeto, kto zostaje wybranym na Biskupa rzymskiego, tern samem dziedziczy całą jego władzę.
P. Dlaczego Papież jest Namiestnikiem Jezusa Chrystusa?
O. Papież jest Namiestnikiem Jezusa Chrystusa, ponieważ zastępuje Jego miejsce na ziemi i w Jego imieniu rządzi Kościołem.
P. Dlaczego Papież jest widomą głową Kościoła?
O. Papież jest widomą głową Kościoła, ponieważ rządzi nim widomie powagą samego Jezusa Chrystusa, który jest głową jego niewidomą.
P. Jaka tedy jest godność Papieża?
O. Godność Papieża jest największa pomiędzy wszystkiemi godnościami ziemskiemi, i nadaje mu najwyższą i bezpośrednią władzę nad wszystkimi pasterzami i wiernymi wogóle i nad każdym z osobna.
P. Czy Papież może pobłądzić w nauczaniu Kościoła?
O. Papież nie może pobłądzić w orzeczeniach, tyczących się wiary i obyczajów, czyli jest nieomylny.
Katechizm większy.
4
- 50 —
P. Na czem się opiera nieomylność Papieża?
O. Nieomylność Papieża opiera się na obietnicy Jezusa Chrystusa i na nieustającej pomocy Ducha świętego.
P. Kiedy Papież jest nieomylny?
O. Papież jest nieomylny wtedy tylko, 'kiedy jako Pasterz i Nauczyciel wszystkich chrześcijan, z mocy najwyższego apostolskiego urzędu swojego, orzeka jakąś naukę, tyczącą się wiary i obyczajów, której cały Kościół trzymać się powinien.
P. Jaki grzech popełniłby ten, ktoby nie wierzył w uroczyste orzeczenia Papieża?
O. Ktoby nie wierzył w uroczyste orzeczenia Papieża, lub chociażby tylko powątpiewa! o nich, zgrzeszyłby przeciwko wierze; a gdyby się upiera! przy swem niedowiarstwie, przestałby być katolikiem, a zostałby heretykiem.
P. Na co Bóg dał Papieżowi dar nieomylności?
O. Bóg dał Papieżowi dar nieomylności na to, abyśmy byli bezpieczni i pewni prawdy, której Kościół naucza.
P. Kiedy Kościół orzekł, że Papież jest nieomylny?
O. Że Papież jest nieomylny, orzekł Kościół na soborze Watykańskim, i jeśliby się kto poważył zaprzeczyć temu orzeczeniu, byłby heretykiem i wyklętym.
P. Czy Kościół orzekając, że Papież jest nieomylny, ustanowił jaką nową prawdę wiary?
51
O. Bynajmniej; Kościół orzekając, że Papież jest nieomylny, nie ustanowił żadnej nowej prawdy, lecz tylko dla odparcia nowych błędów orzekł, że nieomylność Papieża, zawarta już w Piśmie świętem i w Podaniu, jest prawdą objawioną od Boga, i że przeto należy w nią wierzyć jako w dogmat czyli artykuł wiary.
P. Jak się ma zachować każdy katolik względem Papieża?
O. Każdy katolik powinien uznawać Papieża za powszechnego Ojca, Pasterza i Nauczyciela, i zgadzać się z nim W myśli i W sercu.
P. Po Papieżu, jacy są z ustanowienia Bożego najpoważniejsi dostojnicy w Kościele?
Ó. Po Papieżu z ustanowienia Bożego najpoważniejszymi dostojnikami Kościoła są Biskupi.
P. Kto to są Biskupi?
O. Biskupi są to pasterze wiernych, postawieni od Ducha świętego dla rządzenia w zależności od Papieża Kościołem Bożym w powierzonych im dyecezyach.
P. Czem jest Biskup w dyecezyi?
O. Biskup w swej dyecezyi jest prawym Pasterzem, Ojcem, Nauczycielem i Zwierzchnikiem wszystkich wiernych, duchownych i świeckich, należących do tejże dyecezyi.
P. Dlaczego Biskup nazywa się Pasterzem prawym?
O. Biskup nazywa się Pasterzem prawym dlatego, że jurysdykcya czyli władza, jaką ma
52
do rządzenia wiernymi swej dyecezyi, została mu nadana podług przepisów i praw Kościoła.
P. Czyimi są następcami Papież i Biskupi?
O. Papież jest następcą świętego Piotra, księcia Apostołów; a Biskupi są następcami Apostołów w tern, co się odnosi do zwyczajnej władzy rządzenia Kościołem.
P. Czy wierni powinni się zgadzać ze swym Biskupem?
O. Każdy wierny, tak duchowny jak świecki, powinien się zgadzać myślą i sercem ze swym Biskupem, pozostającym w łasce i w jedności ze Stolicą Apostolską.
P. Jak się zachowywać mają wierni względem swojego Biskupa?
O. Każdy wierny, tak duchowny jak świecki, powinien szanować, kochać i czcić własnego Biskupa, i słuchać go we wszystkiem, co się ściąga do pasterstwa dusz i do duchownego zarządu dyecezyi.
P. Kto pomaga Biskupowi w pasterstwie dusz?
O. Pomagają Biskupowi w pasterstwie dusz kapłani, a przedewszystkiem proboszczowie.
P. Kto to jest proboszcz?
O. Proboszcz jest to kapłan posłany dla przewodniczenia i rządzenia, w zależności od Biskupa, pewną cząstką dyecezyi, zwaną parafią.
P. Jakie obowiązki mają wierni względem swego proboszcza?
O. Wierni powinni się zgadzać ze swym proboszczem, chętnie go słuchać, i okazywać
55
mu szacunek i uległość we wszystkiem, co się tyczy zarządu parafii.
§5. O Świętych obcowaniu.
P. Czego uczy nas dziewiąty artykuł Składu Apostolskiego w słowach Świętych obcowanie?
O. W słowach Świętych obcowanie dziewiąty artykuł Składu Apostolskiego uczy nas, że w Kościele dla ścisłej jedności, jaka łączy wszystkich jego członków, wszystkie dobra duchowne, tak wewnętrzne jak i zewnętrzne, będące jego własnością, są wspólne.
P. Które są wspólne w Kościele dobra duchowne wewnętrzne?
O. Wspólne dobra duchowne wewnętrzne w Kościele są te: łaska, odbierana w sakramen tach świętych, wiara, nadzieja, miłość, nieskończone zasługi Jezusa Chrystusa, obfite zasługi Najświętszej Maryi Panny i Świętych, i owoc Wszystkich dobrych uczynków, jakie sic dzieją w Kościele.
P. Które są wspólne w Kościele dobra duchowne zewnętrzne?
O. Wspólne dobra duchowne zewnętrzne w Kościele są te: sakramenta, ofiara Mszy świętej, publiczne modły, nabożeństwa i święte obrzędy, i wszystkie w ogóle praktyki religijne zewnętrzne, w których wierni łączą się z sobą.
P. Czy ze wspólnych tych dóbr duchownych korzystają wszyscy synowie Kościoła?
54
O. Ze wszystkich dóbr duchownych wewnętrznych korzystają wszyscy wierni, którzy się znajdują w lasce Sożej; ci zaś, którzy są W grzechu śmiertelnym, w tych dobrach nie uczestniczą.
P. Dlaczego w tych dobrach nie uczestniczą ci, którzy są w grzechu śmiertelnym?
O. Ci, którzy są w grzechu śmiertelnym, nie uczestniczą w tych dobrach duchownych dlatego, że węzłem, który jednoczy wiernych z Panem Bogiem i z sobą nawzajem, jest laska Boża, a oni tej laski nie mają.
P. Czy więc, chrześcijanie którzy są wgrze-chu śmiertelnym, nie korzystają wcale z duchownych dóbr Kościoła wewnętrznych?
O. Chrześcijanie, którzy są w grzechu śmiertelnym, lubo są pozbawieni duchownych dóbr Kościoła wewnętrznych, korzystają z nich jednak o tyle, o ile dla znamienia chrześcijan, które mają na sobie wyryte, w modlitwach i w dobrych uczynkach wiernych znajdują pomoc do otrzymania laski nawrócenia się do Boga.
P. A ci, którzy się znajdują w grzechu śmiertelnym, czy mogą uczestniczyć w dobrach Kościoła zewnętrznych?
O. Ci, którzy się znajdują w grzechu śmiertelnym, mogą uczestniczyć W dobrach Kościoła zewnętrznych, jeśli jednak nie są wyklęci z Kościoła.
P. Dlaczego uczestnicy tej społeczności
55
czyli obcowania wzięci razem, nazywają się Świętymi?
O. Uczestnicy tej społeczności czyli obcowania, wzięci razem, nazywają się Świętymi dlatego, że wszyscy powołani są do świętości, i zostali poświęceni przez Chrzest święty, a wielu z nich już doszło do doskonalej świętości.
P. Czy obcowanie Świętych rozciąga się także do nieba i do czyścą?
O. Tak, obcowanie Świętych rozciąga się także do nieba i do czyśca, poniewąż miłość łączy w jedno wszystkie trzy Kościoły: tryumfujący, cierpiący i wojujący; Święci modlą się do Boga za nas i za dusze w czyścu, my zaś czcimy i wychwalamy Świętych i dopomagamy duszom w czyścu, ofiarując za nie Mszę świętą, jałmużnę, odpusty i inne dobre uczynki.
§6. O tych, którzy są poza Kościołem.
P. Kto nie należy do obcowania Świętych?
O. Do obcowania Świętych nie należą w tamtem życiu potępieńcy, a w tern ci wszyscy, którzy się znajdują po za prawdziwym Kościołem.
P. Kto to są ci, którzy się znajdują po za prawdziwym Kościołem?
O. Po za prawdziwym Kościołem znajdują się: niewierni, żydzi, heretycy czyli kace-rze, apostaci czyli odstępcy, schyzmatycy czyli odszczepieńcy i wyklęci.
— 56
P. Kto to są niewierni?
O. Niewierni są to ci, którzy nie mają Chrztu i nie wierzą w Jezusa Chrystusa. Należą więc do nich najprzód ci wszyscy, którzy wierzą w bóstwa fałszywe i im się kłaniają — takimi są bałwochwalcy; a następnie ci wszyscy, którzy przyjmują jednego prawdziwego Boga, ale nie wierzą w Chrystusa Mesyasza, ani że już przyszedł w osobie Jezusa Chrystusa, ani żeby miał przyjść kiedy — jakimi są mahometanie i inni im podobni.
P. Kto to są żydzi?
O. Żydzi są to ci, którzy wyznają prawo Mojżeszowe; nie są ochrzczeni i nie wierzą w Jezusa Chrystusa.
P. Kto to są heretycy czyli kacerze?
O. Heretycy czyli kacerze są to chrześcijanie, którzy przeczą upornie jakiejś prawdzie, którą Bóg objawił a Kościół katolicki podaje za artykuł wiary — jakimi są aryanie, ne-storyanie, rozmaite sekty protestanckie i inne.
P. Kto to są apostaci czyli odstępcy?
O. Apostaci czyli odstępcy są to ci, którzy aktem zewnętrznym wyrzekają się i odstępują od wiary katolickiej, którą wprzód wyznawali.
P. Kto to są schyzmatycy czyli odszcze-pieńcy?
O. Schyzmatycy czyli odszczepieńcy są to ci, którzy, nie przecząc wyraźnie żadnej prawdzie wiary, odszczepiają się dobrowolnie
57
od Kościoła Chrystusowego czyli od prawych jego pasterzy.
P. Kto są wyklęci?
O. Wyklęci są to ci, na których Papież lub Biskup za ciężkie jakie przewinienie rzuca ekskomunikę czyli klątwę kościelną, przez co, jako niegodni, zostają odcięci od Kościoła, który jednak oczekuje i pragnie ich nawrócenia.
P. Czy trzeba się lękać klątwy?
O. Tak, klątwy trzeba się lękać bardzo, jest bowiem najstraszniejszą karą, jaką wymierza Kościół na synów swoich krnąbrnych i upartych.
P. Jakich dóbr pozbawieni są wyklęci?
O. Wyklęci pozbawieni są modlitw publicznych, sakramentów, odpustów i pogrzebu kościelnego.
P. Czy wyklętym możemy nieść jaką pomoc?
O. Wyklętym i wogóle wszystkim, którzy są po za Kościołem, możemy nieść pomoc radą, modlitwą i dobrymi uczynkami, prosząc Pana Boga, aby się zlitował nad nimi i dal im łaskę powrotu do wiary i do społeczności Świętych.
ROZDZIAŁ XI.
0 dziesiątym artykule składu Apostolskiego.
P. Czego uczy nas dziesiąty artykuł składu Apostolskiego: Odpuszczenie grzechów?
58
O. Dziesiąty artykuł składu Apostolskiego uczy nas, że Jezus Chrystus zostawił Kościołowi swemu władzę odpuszczania grzechów.
P. Czy Kościół może odpuszczać wszystkie grzechy?
O. Tak, Kościół może odpuszczać wszystkie grzechy, jakakolwiek byłaby ich liczba i ciężkość, ponieważ Pan Jezus dal jemu pełną władzę związywania i rozwiązywania.
P. Kto w Kościele sprawuje tę władzę odpuszczania grzechów?
O. Władzę odpuszczania grzechów sprawują w Kościele, na pierwszem miejscu Papież, który jeden posiada pełność tej władzy, a potem Biskupi, i w zależności od nich, kapłani.
P. W jaki sposób Kościół odpuszcza grzechy?
O. Kościół odpuszcza grzechy przez zasługi Jezusa Chrystusa, udzielając sakramentów, które On w tym celu ustanowił, zwłaszcza Chrztu i Pokuty.
ROZDZIAŁ XII.
0 jedenastym artykule składu Apostolskiego.
P. Czego uczy nas jedenasty artykuł składu Apostolskiego: Ciała zmartwychwstanie?
O. Jedenasty artykuł składu Apostolskiego uczy nas, -że wszyscy ludzie zmartwych
59
wstaną, to jest, że każda dusza połączy się z ciałem, które miała w tern życiu.
P. Jakim sposobem zmartwychwstaną umarli?
O. Umarli zmartwychwstaną potęgą Wszechmocnego Boga, dla której nic niema niepodobnego.
P. Kiedy nastąpi zmartwychwstanie umarłych?
O. Zmartwychwstanie wszystkich umarłych nastąpi przy końcu świata, a po niem będzie sąd powszechny.
P. Dlaczego Bóg postanowił wskrzesić ciała?
O. Bóg postanowił wskrzesić ciała, aby dusza, jak razem z ciałem w tern życiu czyniła dobrze lub źle, tak też razem z niem odniosła nagrodę lub karę.
P. Czy wszyscy ludzie zmartwychwstaną w sposób jednakowy?
O. Nie; będzie wielka różnica pomiędzy ciałami wybranych i ciałami potępionych, ponieważ jedne tylko ciała wybranych będą miały, na podobieństwo zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa, własności ciał uwielbionych.
P. Jakie własności zdobić będą ciała wypranych?
O. Własności, które zdobić będą ciała wybranych, są te: 1) niecierpiętliwość, skutkiem której nie będą już podlegać żadnym boleściom i dolegliwościom, ani potrzebować pokarmu, odpoczynku lub innych rzeczy podobnych; ty ja
60
sność, skutkiem której jaśnieć będą jak słońce i gwiazdy; 3) lekkość, skutkiem której będą mogły przenosić się w oka mgnieniu i bez trudu z jednego miejsca na drugie i z ziemi do nieba; 4) subtelność, skutkiem której będą mogły bez żadnej zawady przenikać wszelkie ciała, jak to czynił Pan Jezus po swem zmartwychwstaniu.
P, Jakie będą ciała potępionych?
O. Ciała potępionych nie będą miały własności ciał uwielbionych, lecz przeciwnie, nosić będą na sobie straszne piętno wiecznego odrzucenia.
ROZDZIAŁ XIII
0 dwunastym artykule składu Apostolskiego.
P. Czego uczy nas ostatni artykuł składu Apostolskiego: Żywot wieczny^
O. Ostatni artykuł składu Apostolskiego uczy nas, że po tern życiu jest życie inne, albo wiecznie szczęśliwe w niebie dla wybranych, albo wiecznie nieszczęśliwe W piekle dla potępionych.
P. Czy możemy pojąć szczęśliwość, jaka jest w niebie?
O. Nie; szczęśliwości, jaka jest w niebie pojąć nie możemy, gdyż przewyższa ona wszelkie pojęcie ograniczonego umysłu naszego, i po
61
nieważ dobra niebieskie nie mają żadnego podobieństwa z dobrami tego świata.
P. Na czem zależy szczęśliwość wybranych?
O. Szczęśliwość wybranych zależy na tern, że oglądają, miłują i posiadają na zawsze Boga, źródło wszelkiego dobra.
P. Na czem polega nieszczęśliwość potępionych?
O. Nieszczęśliwość potępionych polega na tern, że pozbawieni są na zawsze widzenia Boga i cierpią wieczne męki w piekle.
P. Czy same tylko dusze doznają szczęścia w niebie, a mąk w piekle?
O. Obecnie sarnę tylko dusze doznają szczęścia w niebie, a mąk w piekle, ponieważ obecnie są one same w niebie lub w piekle; lecz po zmartwychwstaniu ciała, ludzie w pełni natury swojej, to jest z duszą i z ciałem, będą albo wiecznie się cieszyć, albo wiecznie cierpieć.
P. Czy chwała wybranych w niebie i męki potępionych w piekle są jednakie dla wszystkich?
O. Chwała wybranych w niebie i męki potępionych w piekle co do istoty są równe, i równie wiecznie trwać będą; lecz co do miary czyli stopnia, są większe lub mniejsze, stosownie do zasługi lub winy każdego.
P. Co znaczy słowo Amen, na końcu składu Apostolskiego?
- 62 -
O. Słowo Amen na końcu modlitw znaczy: Niech się tak stanie; tutaj zaś znaczy: Tak jest; wyrażamy bowiem przez nie, że wierzymy i uznajemy za niezawodną prawdę to wszystko, co się w tych dwunastu artykułach zawiera, i że tego wszystkiego jesteśmy pewniejsi, niż gdybyśmy to na własne oglądali oczy.
Część druga.
O modlitwie.
ROZDZIAŁ 1.
0 modlitwie w ogólności.
P. O czem się mówi w drugiej części Natiki chrześcijańskiej?
O. W drugiej części Nauki chrześcijańskiej mówi się o modlitwie w ogólności i o modlitwie Pańskiej w szczególności.
P. Co to jest modlitwa?
O. Modlitwa jest to wzniesienie myśli i serca ku Bogu w celu oddania Mu czci należnej, podziękowania Jemu za odebrane dobrodziejstwa, i uproszenia od Niego nowych łask i pomocy.
P. Iloraka jest modlitwa?
O. Modlitwa jest dwojaka, myślna i ustna. Modlitwa myślna jest wtedy, gdy się modlimy
— • 64
myślą tylko; modlitwa ustna jest wtedy, gdy się modlimy słowami razem ze skupieniem myśli i z gorącością serca.
P. Jak jeszcze modlitwa daje się podzielić?
O. Modlitwa daje się jeszcze podzielić na prywatną i publiczną.
P. Kiedy modlitwa jest prywatną?
O. Modlitwa jest prywatną wtedy, gdy się kto modli prywatnie za siebie lub za drugich.
P. Kiedy modlitwa jest publiczną?
O. Modlitwa jest publiczną, gdy się modlą poświęceni słudzy Ołtarza w imieniu Kościoła i za zbawienie ludu wiernego. Może jednak modlitwa nazwać się publiczną i wtedy jeszcze, kiedy wierni modlą się razem i publicznie, jak na procesyach, podczas pielgrzymek, i w kościele.
P. Na czem się opiera nadzieja, że Bóg na prośby nasze udzieli nam potrzebnych łask i pomocy?
O. Nadzieja, że Bóg na prośby nasze udzieli nam potrzebnych łask i pomocy, opiera się na obietnicach samegoż Pana Boga wszechmocnego, miłościwego i wiernego; oraz na zasługach Jezusa Chrystusa.
P. W czyje imię powinniśmy prosić Pana Boga o laski nam potrzebne?
O. O laski nam potrzebne powinniśmy prosić w imię Jezusa Chrystusa, jak sam On nas tego nauczył i jak to czyni Kościół święty,
65
który modlitwy swoje kończy zawsze temi słowy: Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa.
P. Dlaczego powinniśmy prosić Pana Boga o laski w imię Jezusa Chrystusa?
O. Powinniśmy prosić Pana Boga o laski w imię Jezusa Chrystusa dlatego, że On jest pośrednikiem naszym, i że tylko przez Niego jednego mamy przystęp do Bożego tronu.
P. Jeśli modlitwa posiada taką moc, to dlaczego modlitwy nasze tak często pozostają bez skutku?
O. Modlitwy nasze tak często pozostają bez skutku dlatego, że albo prosimy o to, co się sprzeciwia zbawieniu duszy naszej, albo źle prosimy.
P. O co przedewszystkiem mamy prosić Pana Boga?
O. Przedewszystkiem mamy prosić Pana Boga o pomnożenie chwały Jego, tudzież o zbawienie duszy naszej i o środki potrzebne do tego.
P. Czy wolno jest prosić Pana Boga o rzeczy także doczesne?
O. Wolno jest prosić Pana Boga o rzeczy także doczesne, zawsze jednak pod warunkiem, jeśli się to zgadza z wolą Jego świętą i nie sprzeciwia się zbawieniu naszemu.
P. Skoro Bóg wie, czego potrzebujemy, to dlaczego mamy prosić Go o to?
O. Chociaż Bóg wie, czego potrzebujemy, chce jednak, abyśmy Go o to prosili dla okazania, że uznajemy Go za dawcę wszelkie-
Katechizm większy. _ 5
66
go dobra, i że pragniemy zasłużyć na Jego laskę i względy.
P. Jaki jest pierwszy i najlepszy warunek do tego, aby modlitwy nasze były skuteczne?
O. Pierwszym i najlepszym warunkiem do tego, aby modlitwy nasze były skuteczne, jest być w lasce Bożej, lub, nie będąc w niej, pragnąć ją odzyskać.
P. Czego potrzeba jeszcze do dobrej modlitwy?
O. Do dobrej modlitwy potrzeba jeszcze szczególniej: skupienia ducha, pokory, ufności, wytrwałości i poddania się woli Bożej.
P. Co znaczy modlić się ze skupieniem ducha?
O. Modlić się ze skupieniem ducha znaczy: pamiętać na to, że rozmawiamy z Panem Bogiem, i że przeto należy się modlić z głęboką czcią i pobożnością, unikając, o ile można, roztargnienia czyli wszelkiej myśli postronnej, nie należącej do modlitwy.
P. Czy roztargnienia zmniejszają zasługę modlitwy?
O. Tak jest, jeśli my sami dajemy powód do nich, lub nie staramy się usuwać ich. Skoro jednak czynimy wszystko, co możemy, dla utrzymania skupienia ducha, natenczas roztargnienia nietylko nie zmniejszają zasługi modlitwy, ale mogą ją nawet powiększyć.
P. Co czynić należy, aby się modlić ze skupieniem ducha?
67
O. Aby się modlić ze skupieniem ducha, należy przed modlitwą usunąć to wszystko, co może nas rozpraszać, a w czasie modlitwy pamiętać na obecność Pana Boga, który patrzy na nas i słucha nas.
P. Co znaczy: modlić się z pokorą?
O. Modlić się z pokorą znaczy: szczerze uznawać naszą niegodność, słabość i nędzę, i przytem zachować odpowiednią postawę ciała.
P. Co znaczy: modlić się z ufnością?
O. Modlić się z ufnością znaczy: mieć niezachwianą nadzieję, że Pan Bóg wysłucha nas, skoro to będzie z chwalą Jego i z praw-dziwem dobrem naszem.
P. Co znaczy modlić się z wytrwałością?
O. Modlić się z wytrwałością znaczy: nie ustawać w modlitwie, jeżeli Bóg nie wysłuchuje nas natychmiast, lecz tern gorącej się modlić.
P. Co znaczy: modlić się z poddaniem się woli Bożej?
O. Modlić się z poddaniem się woli Bożej znaczy: zdawać się całkowicie na wolę Bożą nawet i wtedy, kiedy Bóg nie wysłuchuje nas, pamiętając o tern, że Pan Bóg wie lepiej od nas, czego nam potrzeba do zbawienia.
P. Czy Pan Bóg wysłuchuje nas zawsze, ilekroć modlimy się dobrze?
O. Tak jest; Pan Bóg wysłuchuje nas zawsze, ilekroć modlimy się dobrze, chociaż często czyni to nie tak, jak my sobie tego ży
68
czymy, lecz w sposób, jaki On uznaje dla nas za lepszy.
P. Jakie skutki sprawia w nas modlitwa?
O. Modlitwa ćwiczy nas w uznawaniu we wszystkiem zależności naszej od Boga, najwyższego naszego Pana; podnosi myśli nasze ku rzeczom niebieskim; pomaga do postępu w cnotach; jedna nam miłosierdzie Boże; uzbraja przeciw pokusom; cieszy w utrapieniach; wspiera w potrzebach; i wreszcie wyjednywa nam łaskę wytrwania w dobrem aż do śmierci.
P. Kiedy przedewszystkiem modlić się należy?
O. Przedewszystkiem modlić się należy w niebezpieczeństwach, w pokusach i w godzinę śmierci; ale i po za tern trzeba się modlić jaknajczęściej, zwłaszcza rano, wieczorem, i w ciągu dnia przy rozpoczęciu każdej ważniejszej sprawy lub czynności.
P. Za kogo mamy się modlić?
O. Mamy się modlić za wszystkich; więc za siebie samych, za naszych rodziców, krewnych, przełożonych, dobrodziejów, przyjaciół i nieprzyjaciół, za nawrócenie grzeszników, za tych, którzy nie należą do Kościoła świętego katolickiego, a także za dusze w czyścu cierpiące.
69
ROZDZIAŁ II.
0 modlitwie Pańskiej.
§ 1. O modlitwie Pańskiej w ogólności.
P. Która modlitwa ustna jest najprzedniejsza?
O. 'Najprzedniejsza modlitwa ustna jest ta, której nauczył nas sam Jezus Chrystus, to jest Ojcze nasz.
P. Dlaczego modlitwa Ojcze nasz jest najprzedniejsza?
O. Modlitwa Ojcze nasz jest najprzedniejsza dlatego że ją ułożył i nas jej nauczył sam Jezus Chrystus; że krótko i jasno wyraża to wszystko, czego od Pana Boga spodziewać się mamy; i że jest prawidłem i wzorem dla wszystkich innych modlitw.
P. Czy modlitwa Ojćze nasz jest razem modlitwą najskuteczniejszą?
O. Modlitwa Ojcze nasz jest razem modlitwą najskuteczniejszą; będąc bowiem ułożoną przez samego Syna Bożego, przez to samo najbardziej podoba się Bogu.
P. Dlaczego modlitwa Ojcze nasz zowie się modlitwą Pańską?
O. Modlitwa Ojcze nasz zowie się modlitwą Pańską dlatego, że nauczył nas jej sam Pan nasz Jezus Chrystus własnemi usty.
70
P. Z ilu próśb składa się modlitwa Pańska?
O. Modlitwa Pańska składa się z siedmiu próśb, poprzedzonych krótkiem wezwaniem Pana Boga.
P. Odmów modlitwę Pańską.
O. Ojcze nasz, któryś jest w niebiesiech.
1. Święć się imię Twoje.
2. Przyjdź królestwo Twoje.
3. Bądź Wola Twoja jako w niebie, tak i na ziemi.
’4 . Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj.
5. I odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom.
6. 1 nie wwódź nas na pokuszenie.
7. Ale nas zbaw odezlego. Amen.
P. Dlaczego, wzywając Pana Boga na początku modlitwy Pańskiej, zowiemy Go Ojcem naszym?
O. Ńa początku modlitwy Pańskiej zowiemy Pana Boga Ojcem naszym dlatego, aby, będąc synami Jego, obudzić w sobie ufność w nieskończoną dobroć Jego.
P. Dlaczego nazywamy siebie synami Bożymi?
O. Nazywamy siebie i jesteśmy synami Bożymi, ponieważ Pan Bóg stworzył nas na obraz i podobieństwo swoje; zachowuje nas i rządzi nami Opatrznością swoją; i prócz tego ze szczególnej dobroci swojej na Chrzcie świętym przybrał nas za braci Jezusa Chrystusa i za współdziedziców wiecznej chwały Jego.
71
P. Dlaczego mówisz Ojcze nasz, a nie Ojcze mój?
O. Mówię Ojcze nasz a nie Ojcze mój dlatego, że wszyscy jesteśmy zarówno dziećmi Pana Boga i że przeto wszyscy mamy uważać siebie za braci, kochać się nawzajem, i modlić się jedni za drugich.
P. Ponieważ Pan Bóg jest wszędzie, to dlaczego mówimy: Ojcze nasz, któryś jest w niebiesiech?
O. Tak, Pan Bóg jest wszędzie, ale mówimy Ojcze nasz, któryś jest w niebiesiech dlatego, by podnieść serca nasze ku niebu, gdzie Bóg objawia się w chwale synom swoim.
§2. O pierwszej prośbie.
P. O co prosimy w pierwszej prośbie modlitwy Pańskiej: Święć się imię Twoje?
O. W prośbie Święć się imię Twoje prosimy, aby wszyscy ludzie a szczególniej my sami Pana Boga znali, kochali i Jemu służyli.
P. Co rozumiemy przez to, gdy prosimy Pana Boga, aby Go wszyscy ludzie znali, kochali i Jemu służyli?
O. Rozumiemy przez to i prosimy, aby niewierni przyszli do poznania Boga prawdziwego; heretycy uznali swe błędy; odszczepień-cy powrócili na łono Kościoła świętego katolickiego; grzesznicy się opamiętali; a sprawiedliwi wytrwali w dobrem aż do końca.
— 72 —
P. Dlaczego najpierw prosimy Pana Boga, by się święciło Imię Jego?
O. Najpierw prosimy Pana Boga, by się święciło Imię Jego, ponieważ chwała Boża powinna obchodzić nas więcej niż wszelkie dobro i korzyść nasza własna.
P. W jaki sposób możemy się przyczynić do chwały Bożej?
O. Możemy się przyczynić do chwały Bożej przez modlitwę, dobry przykład i odnoszenie do Pana Boga wszystkiego, cokolwiek myślimy, czujemy, lub robimy.
§3. O drugiej prośbie.
P. Co rozumiemy przez królestwo Boże?
O. Przez królestwo Boże rozumiemy potrójne królestwo duchowne, to jest: królestwo Boże w nas, czyli królestwo laskr, królestwo Boże na ziemi, czyli Kościół święty katolicki; i królestwo Boże w niebie, czyli wieczną chwalę w niebie.
P. O co prosimy słowy Przyjdz królestwo Twoje odnośnie do laski?
O. Odnośnie do łaski prosimy, aby Pan Bóg królował w nas przez laskę poświęcającą, przez którą podoba sobie mieszkać w nas jak król we własnym pałacu swoim; i aby, zachowując nas w jedności z Sobą przez wiarę, nadzieję i miłość, przez te cnoty królowa! nad naszym rozumem, sercem i wolą.
Tb
P. O co prosimy słowy Przyjdź królestwo Twoje odnośnie do Kościoła św.?
O. Odnośnie do Kościoła św. prosimy, aby się on krzewił i wzrastał po całym świecie dla zbawienia ludzi.
P. O co prosimy słowy Przyjdź królestwo Twoje odnośnie do chwały wiecznej?
O. Odnośnie do chwały wiecznej prosimy, abyśmy, jako stworzeni dla niej, dostąpili jej kiedyś i przez nią szczęśliwymi zostali na wieki.
§4. O trzeciej prośbie.
P. O co prosimy w trzeciej prośbie: Bądź wola Twoja jako w niebie tak i na ziemi?
O. W trzeciej prośbie: Bądź wola Twoja jako w niebie tak i na ziemi prosimy o la skę wypełniania we wszystkiem woli Pana Boga przez posłuszeństwo świętym przykazaniom Jego z taką ochotą, z jaką słuchają Go Aniołowie i Święci w niebie. Nadto błagamy Boga o laskę stosowania się do natchnień Jego i poddawania się woli Jego w nieszczęściu, ilekroć ześle je na nas.
P. Czy trzeba pełnić wolę Bożą?
O. Jak każdy ma się starać o zbawienie wieczne, tak również każdy ma pełnić wolę Bożą, albowiem Pan Jezus powiedział wyraźnie, że ten tylko wnijdzie do królestwa Bożego, kto będzie pełnił wolę Ojca Jego.
74
P. W jaki' sposób możemy poznać wolę Bożą?
O. Możemy poznać wolę Bożą głównie przez Kościół święty i przez przełożonych naszych duchownych, których Bóg daje nam za przewodników w drodze do zbawienia. Możemy też dowiedzieć się o tej najświętszej woli z Bożych natchnień i z samychże okoliczności, w jakich Bóg nas stawia.
P. Czy powinniśmy poddawać się woli Bożej tak w szczęściu jak i w nieszczęściu?
O. Tak w szczęściu jak i w nieszczęściu powinniśmy się poddawać woli Pana Boga, który we wszystkiem, co zrządza lub dopuszcza na nas, ma na celu dobro nasze.
§5. O czwartej prośbie.
P. O co prosimy w czwartej prośbie: Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj?
O. W czwartej prośbie: Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj prosimy Pana Boga o to, co jest niezbędnem dla zaspokojenia codziennych naszych potrzeb duszy i ciała.
P. O co prosimy Pana Boga dla duszy naszej?
O. Dla duszy naszej prosimy Pana Boga o utrzymywanie w nas życia duchownego, czyli błagamy Go, by udzielał nam łaski swojej, której ciągle potrzebujemy.
P. Czem się żywi dusza nasza?
75
O. Dusza nasza żywi się głównie słowem Bożem i Najświętszym Sakramentem.
P. O co prosimy Pana Boga dla naszego ciała?
O. Dla naszego ciała prosimy o to, co jest niezbędnem do utrzymania życia doczesnego.
P. Dlaczego mówimy: Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj, a nie Chleba daj nam-dzisiaj.
O. Mówimy: chleba naszego daj nam dzisiaj, abyśmy nie pożądali własności cudzej, lecz tylko prosili Pana Boga, by nam pomagał w zarobkach słusznych i godziwych; i dobywali sobie żywności własną naszą pracą, bez kradzieży i oszukaństwa.
P. Dlaczego mówimy: Daj nam, a nie: daj mnie chleba?
O. Mówimy, daj nam, a nie: daj mnie chleba, abyśmy pamiętali, że pokarmów dostarcza nam Pan Bóg, i że jeśli daje je nam w obfitości, czyni to w tym celu, abyśmy z tego, co nam zbywa, udzielali biednym.
P. Dlaczego dodajemy: powszedniego?
O. Dodajemy powszedniego dla okazania, że nie mamy pragnąć zbytku w pokarmach i w dobrach ziemskich, lecz tylko tego, co jest niezbędnem do utrzymania życia.
P. A co znaczy jeszcze słowo: dzisiaj w tej czwartej prośbie?
- 7G —
O. Słowo dzisiaj znaczy, iż nie powinniśmy się troszczyć zbytecznie o przyszłość, lecz prosić o to, czego na razie potrzebujemy.
§6. O piątej prośbie.
P. O co prosimy w piątej prośbie: / odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom?
O. W piątej prośbie: / odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom, prosimy Pana Boga, by nam przebaczył- grzechy nasze, jako i my przebaczamy tym, którzy nas obrazili.
P. Dlaczego grzech zowie się winą?
O. Grzech zowie się winą dlatego, że winniśmy zadosyć uczynić zań Panu Bogu wtem życiu lub w przyszłem.
P. Kto nie przebacza bliźniemu swemu, czy może się spodziewać, że Bóg przebaczy jemu samemu?
O. Kto nie przebacza bliźniemu swemu, nie ma prawa spodziewać się, aby Bóg przebaczył jemu samemu; owszem prosząc Pana Boga, by przebaczył jemu, jak on przebacza bliźniemu swemu, tern samem wydaje na siebie wyrok potępienia.
§7. O szóstej prośbie.
P. O co prosimy w szóstej prośbie: Inie wwódź nas na pokuszenie?
77
O. W szóstej prośbie: I nie wwódź nas na pokuszenie, prosimy Pana Boga, by nas wybawił od pokus, czy to zachowując od nich, czy też udzielając nam laski do pokonania ich.
P. Co to są pokusy?
O. Pokusy są to podniety do złego, pochodzące od szatana, złych ludzi i własnych naszych namiętności:
P. Czy grzechem jest doznawać pokus?
O. • Nie; doznawać pokus nie jest grzechem, ale grzechem jest zezwalać na nie, lub dobrowolnie narażać się na niebezpieczeństwo przyzwolenia im.
P. Dlaczego Bóg dopuszcza na nas pokusy?
O. Bóg dopuszcza na nas pokusy, aby doświadczyć wierności naszej, utwierdzić nas w cnocie, i przyczynić nam zasług.
P. Co czynić należy, by uniknąć pokus?
O. By uniknąć pokus, należy stronić od niebezpiecznych okazyi, strzedz zmysłów, przystępować często do sakramentów świętych, i ćwiczyć się w modlitwie.
§ 8. O siódmej prośbie.
P. O co prosimy w siódmej prośbie: Ale nas zbaw ode złego?
O. W siódmej prośbie: Ale nas zbaw ode złego prosimy Pana Boga, aby nas wybawi! od nieszczęść przeszłych, przyszłych i obecnych, a szczególniej od największego nieszczę
78
ścia, jakiem jest grzech, i od potępienia wiecznego, które jest karą za grzech.
P. Dlaczego mówimy: Zbaw nas ode złego, a nie: od wszelkiego złego.
O. Mówiąc: Zbaw nas ode złego, a nie od wszelkiego złego, wyrażamy przez to, że nie pragniemy być wolnymi od wszelkich bied i nieszczęść tego życia, lecz tylko od takich, któreby szkodziły duszy naszej: czyli prosimy Pana Boga o wybawienie nas w ogóle od tego złego, które On sam za takie dla nas uznaje.
P. Czy nie wolno prosić o wybawienie nas od jakiegoś złego w szczególności, na-przyklad od choroby?
O. Owszem, wolno jest prosić o wybawienie nas od jakiegoś złego w szczególności, z tym jednak warunkiem, byśmy gotowi byli znieść je cierpliwie, skoro taka będzie wola Boża.
P. Do czego służą utrapienia, jakie Bóg zsyła na nas?
O. Utrapienia, jakie Bóg zsyła na nas, służą do odpokutowania za grzechy nasze, do ćwiczenia się w cnotach, a nadewszystko do wstępowania w ślady naszego wodza Jezusa Chrystusa, który słusznie wymaga od nas, aby-śmy podobnymi Mu byli w cierpieniu, jeżeli chcemy uczestniczyć w chwale Jego.
P. Co znaczy słowo Amen na końcu Ojcze nasz?
O. Słowo Amen na końcu Ojcze nasz
79
znaczy: Niech się tak stanie, tego pragnę, o to Pana Boga proszę i tego się spodziewam.
P. Czy dla otrzymania tych łask, o które prosimy w modlitwie Pańskiej, wystarcza odmawiać ją byle jak?
O. Dla otrzymania tych łask, o które prosimy w modlitwie Pańskiej, należy odmawiać ją powoli, z uwagą i pobożnością.
P. Kiedy należy odmawiać Ojcze nasz?
O. Ojcze nasz należy odmawiać codzień, bo codzień potrzebujemy pomocy Bożej.
ROZDZIAŁ III.
0 pozdrowieniu Anielskiem.
P. Jaką modlitwę zwykliśmy odmawiać zaraz po modlitwie Pańskiej?
O. Po modlitwie Pańskiej zwykliśmy odmawiać zaraz pozdrowienie Anielskie, czyli Zdrowaś Marya, uciekając się do przyczyny Najświętszej Maryi Panny.
P. Dlaczego Zdrowaś Marya nazywa się pozdrowieniem Anielskiem?
O. Zdrowaś Marya nazywa się pozdrowieniem Anielskiem, ponieważ rozpoczyna się od słów, któremi Archanioł Gabryel pozdrowił Maryę Pannę.
P. Z czyich słów składa się pozdrowienie Anielskie?
80
O. Pozdrowienie Anielskie składa się ze stów Archanioła Gabryela, św. Elżbiety i Kościoła świętego.
P. Które są słowa Archanioła Gabryela?
O. Słowa Archanioła Gabryela są te: „Zdrowaś Marya, laski pełna, Pan z Tobą btógoslawionaś Ty między niewiastami11.
P. Kiedy to Archanioł Gabryel wyrzekł te słowa do Maryi?
O. Archanioł Gabryel wyrzekł te słowa do Maryi, kiedy w imieniu Boga zwiastował Jej tajemnicę wcielenia Syna Bożego, które miało się dokonać w przeczystem Jej łonie.
P. Co pragniemy wyrazić, pozdrawiając Najświętszą Pannę słowami Archanioła?
O. Pozdrawiając Najświętszą Pannę słowami Archanioła, pragniemy wyrazić radość naszą z powodu szczególnych łask i przywilejów, jakimi obdarzył Ją Bóg nad wszystkie inne stworzenia.
P. Które są słowa Św. Elżbiety?
O. Stówa Sw. Elżbiety są te: „Blogosla-wionaś Ty między niewiastami i błogoslawion owoc żywota Twego11.
P. Kiedy Św. Elżbieta wypowiedziała te stówa?
O. Święta Elżbieta wypowiedziała te słowa z natchnienia Bożego na trzy miesiące przed wydaniem na świat świętego Jana Chrzciciela, kiedy odwiedziła ją Najświętsza Panna, nosząca już w swem łonie Syna Bożego.
81
P. Co wyrażamy: powtarzając stówa Św. Elżbiety?
O. Powtarzając stówa Św. Elżbiety, wyrażamy Najświętszej Pannie Maryi radość naszą, że została Matką Boga, a razem wysławiamy Boga i dziękujemy Mu, że przez Maryę dal nam Jezusa Chrystusa.
P. Czyje są ostatnie słowa pozdrowienia Anielskiego?
O. Ostatnie słowa pozdrowienia Anielskiego dodał Kościół święty.
P. O co prosimy Najświętszą Pannę ostat-niemi słowy pozdrowienia Anielskiego?
O. Ostatniemi słowy pozdrowienia Anielskiego prosimy Najświętszą Pannę o opiekę nad nami w ciągu życia, a szczególniej w godzinę śmierci, kiedy najbardziej potrzebować jej będziemy.
P. Dlaczego po Ojcze nasz odmawiamy zaraz Zdrowaś Marya a nie inną jaką modlitwę.
O. Po Ojcze nasz odmawiamy zaraz Zdrowaś Marya, ponieważ Najświętsza Panna jest najmożniejszą orędowniczką naszą przed Jezusem Chrystusem: stąd też po odmówieniu modlitwy, której nauczył nas Jezus Chrystus, zwracamy się do Maryi, aby wyjednała nam u Boga te łaski, o któreśmy Go prosili.
P. Dlaczego- Najświętsza Panna jest tak można?
O. Najświętsza Panna jest tak można dlatego, że jest Matką Boga, i że przeto być
Katechizm większy 6
82
nie może, aby nie była wysłuchaną przez Niego.
P. Co utrzymują Święci o nabożeństwie do Maryi? r
O. Święci o nabożeństwie tern utrzymują, że Najświętsza Marya Panna prawdziwych czcicieli swoich kocha i ochrania jak najczulsza matka; i że przy pomocy Jej są oni pewni znalezienia Jezusa i dostąpienia wiecznego zbawienia.
P. Jakie jest nabożeństwo do Maryi, które Kościół zaleca nam w sposób szczególny?
O. Nabożeństwo do Maryi, które Kościół zaleca nam w sposób szczególńy, jest odmawianie Różańca świętego.
ROZDZIAŁ IV.
0 wzywaniu Świętych.
P. Czy rzecz jest dobra i pożyteczna uciekać się do przyczyny Świętych?
O. Rzecz jest wielce pożyteczna uciekać się do przyczyny Świętych, i każdy chrześcianin winien to czynić. Szczególniej modlić się mamy do naszych Aniołów Stróżów, do św. Józefa, który jest patronem Kościoła, do Świętych Apostołów, do Świętych, których nosimy imiona, i wreszcie do Świętych patronów naszego kraju, dyecezyi i parafii.
P. Czem się różni modlitwa do Boga od modlitwy do Świętych?
- 85 —
O. Modlitwa do Boga tem się różni cd modlitwy do Świętych, że Pana Boga prosimy jako dawcę wszystkich łask, by nam udzielił swych darów i zachował od złego; a do Świętych zwracamy się jako do orędowników naszych przed Bogiem, by się do Niego wstawiali za nami. ‘
P. .Cóż więc rozumiemy, gdy temu lub innemu Świętemu przypisujemy otrzymanie jakiejś szczególnej laski?
O. Rozumiemy przez to, że Święty wyjednał nam tę łaskę u Pana Boga.
Część Trzecia.
O przykazaniach Boskich i kościelnych.
ROZDZIAŁ I.
0 przykazaniach Boskich w ogólności.
P. O czem się mówi w trzeciej części Nauki chrześciańskiej?
O. W trzeciej części Nauki chrześciańskiej mówi się o przykazaniach Boskich i kościelnych.
P. Ile jest przykazań Boskich?
O. Przykazań Boskich jest dziesięć.
Jam jest Pan Bóg twój, którym cię wywiódł z ziemi Egipskiej, z domu niewoli.
1. Nie będziesz miał bogów cudzych prze-demną.
85
2. Nie będziesz brał Imienia Pana Boga twego nadaremno.
3. Pamiętaj abyś dzień święty święcił.
4. Czcij ojca twego i matkę twoją.
5. Nie zabijaj.
6. Nie cudzołóż.
7. Nie kradnij.
8. Nie mów przeciw bliźniemu twemu fałszywego świadectwa.
9. Nie pożądaj żony bliźniego twego.
10. Ani domu, ani roli, ani sługi, ani służebnicy, ani wolu, ani osła, ani żadnej rzeczy, która jego jest.
Będziesz miłował Pana Boga twego, ze wszystkiego serca twego, ze wszystkiej myśli twojej, ze wszystkiej duszy twojej i ze wszystkich sil twoich; a bliźniego twego jako siebie samego.
P. Dlaczego przykazania te nazywają się Boskiemi?
O. Przykazania te nazywają się Boskiemi, ponieważ sam Bóg wyrył je na duszy każdego człowieka; a prócz tego w starym zakonie wyrył je na dwóch tablicach kamiennych i ogłosił na górze Synai, a w nowym zakonie potwierdził je Jezus Chrystus.
P. Które są przykazania pierwszej tablicy?
O. Przykazania pierwszej tablicy, są trzy pierwsze, które odnoszą się Wprost do Pana Boga i do obowiązków, jakie mamy względem Niego.
P. Które są przykazania tablicy drugiej?
O. Przykazania tablicy drugiej są reszta
86
siedm, które odnoszą się do bliźniego naszego i do obowiązków, jakie marny względem niego.
P. Czy powinniśmy zachowywać przykazania Boskie?
O. Tak jest; powinniśmy wszyscy zachowywać przykazania Boskie, bo wszyscy jesteśmy obowiązani żyć tak, jak tego wymaga Bóg, który nas stworzył; i dość jest zawinić ciężko przeciwko jednemu z nich, aby zasłużyć na piekło.
P. Czy przykazania te" zachować możemy?
O. Nie ulega wątpliwości, że przykazania Boskie zachować możemy, albowiem Bóg nie nakazuje nam nic niepodobnego; i przytem do spełnienia ich pomaga łaską swoją, której chętnie udziela każdemu, kto szczerze o nią prosi.
P. Co wogóle zawiera w sobie każde przykazanie?
O. Wogóle każde przykazanie zawiera w sobie dwie części, z których jedna coś nakazuje, a druga czegoś zabrania.
ROZDZIAŁ II.
0 przykazaniach odnoszących się do Boga.
§1. O pierwszem przykazaniu.
P. Dlaczego we wstępie do przykazań Boskich mówi się: Jam jest Pan Bóg twój?
87 —
O. We wstępie do przykazań Boskich mówi się: Jam jest Pan Bóg twój dla pouczenia nas, że Pan Bóg, będąc naszym Stwórcą i Panem, ma prawo rozkazywać nam, co Mu się podoba; my zaś, jako stworzenia Jego, mamy Go słuchać.
P. Co nam nakazuje Bóg słowy pierwszego przykazania: Nic będziesz miał bogów cudzych przedemną?.
O. Słowy pierwszego przykazania; Nie będziesz miał bogów cudzych przedemną nakazuje nam Bóg, abyśmy Go uznawali, czcili, kochali i Jemu Jednemu służyli, jako najwyższemu Panu naszemu.
P. W jaki sposób pełnimy to pierwsze przykazanie?
O. Pierwsze to przykazanie pełnimy przez oddawanie Panu Bogu czci wewnętrznej i zewnętrznej.
P. Kiedy jest cześć wewnętrzna?
O. Cześć wewnętrzna jest wtedy, kiedy czcimy Pana Boga samemi tylko władzami duszy, czyli umysłem i wolą.
P. Kiedy jest cześć zewnętrzna?
O. Cześć zewnętrzna jest wtedy, kiedy czcimy Pana Boga za pomocą aktów zewnętrznych lub przedmiotów zmysłowych.
P. Czy nie wystarcza czcić Pana Boga tylko wewnętrznie?
O. Nie; nie wystarcza czcić Pana Boga tylko wewnętrznie, lecz potrzeba czcić Go także zewnętrznie, czyli duszą i ciałem, gdyż On
88
jest Stwórcą i Panem najwyższym tak ciała jak i duszy.
P. Czy cześć zewnętrzna może się ostać bez czci wewnętrznej?
O. Nie; cześć zewnętrzna nie może żadną miarą ostać się bez czci wewnętrznej, gdyż sama przez się byłaby pozbawiona życia, zasługi i siły, jak ciało bez duszy.
P. Czego zabrania nam pierwsze przykazanie?
O. Pierwsze przykazanie zabrania nam bałwochwalstwa, zabobonów, świętokradztwa, herezyi, i wszelkiego innego grzechu przeciwko czci Bożej.
P. Co to jest bałwochwalstwo?
O. Bałwochwalstwo jest to oddawanie stworzeniom lub dziełu rąk ludzkich, jak np. człowiekowi jakiemu, posągowi, obrazowi i t. d., najwyższej czci, jaka się należy jednemu tylko Panu Bogu.
P. Jakiemi słowy podług Pisma świętego zabrania Bóg bałwochwalstwa?
O. Podług Pisma świętego zabrania Bóg bałwochwalstwa temi słowy: Nie uczynisz sobie rzeźby, ani żadnego podobieństwa, które jest na niebie w górze, ani na ziemi nisko', nie będziesz im się kłaniał, ani służył im.
P. Czy temi słowy zabrania Bóg wszelkich obrazów?
O. Bynajmniej; temi słowy zabrania Bóg rzeźb i obrazów, które przedstawiały bogów fałszywych, jakie czynili sobie bałwochwalcy, aby
89
im się kłaniać, i oddawać im cześć Boską. Dowodem tego są dwie figury cherubinów nad skrzynią przymierza i wąż miedziany na puszczy, które sprawił byt Mojżesz na rozkaz samego Boga.
P. Co to jest zabobon?
O. Zabobon jest to nabożeństwo lub praktyka religijna, przeciwna nauce i zwyczajom Kościoła; a także przypisywanie pewnym czynnościom i rzeczom siły nadprzyrodzonej, której nie mają.
P. Co to jest świętokradztwo?
O. Świętokradztwo jest to znieważanie miejsca, osoby lub rzeczy poświęconej Panu Bogu i przeznaczonej ku czci Jego.
P. Co to jest herezya?
O. Herezya, albo kacerstwo, jest to świadome, dobrowolne i uporczywe zaprzeczanie jakiejś prawdy wiary.
P. Czego jeszcze zabrania pierwsze przykazanie?
O. Pierwsze przykazanie zabrania jeszcze wszelkiego stosunku ze złym duchem i należenia do sekt przeciw chrześcijańskich.
P. Czy ciężkoby grzeszył, ktoby się uciekał do złego ducha, albo wzywał go?
O. Ktoby się uciekał do złego ducha, lub wzywał go, popełniałby grzech straszny, gdyż szatan jest najzaciętszym wrogiem Boga i człowieka.
P. Czy wolno zapytywać stoły, tak zwane mówiące lub piszące, albo wyzywać w jaki-
- 90 —
bądź sposób dusze zmarłych za pomocą spirytyzmu?
O. Wszelkie praktyki spirytyzmu są niegodziwe, bo zabobonne, a często niewolne od wpływu szatana, i dlatego też słusznie od Kościoła wzbronione. * .
P. Czy pierwsze przykazanie zabrania czcić i wzywać Aniołów i Świętych?
.0. Bynajmniej; pierwsze przykazanie nie zabrania czcić i wzywać Aniołów i Świętych; owszem powinniśmy to czynić, jest bowiem rzeczą dobrą, pożyteczną i od Kościoła mocno zaleconą, gdyż Aniołowie i Święci są przyjaciółmi Boga i za nami wstawiają się do Niego.
P. Dlaczego uciekamy się także do pośrednictwa Maryi i Świętych, skoro sam tylko Pan Jezus jest naszym pośrednikiem przed Bogiem?
O. Pan Jezus jest pośrednikiem naszym przed Bogiem w tern znaczeniu, iż będąc prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem, On jeden mocą swych zasług pojednał nas z Bogiem i wyjednywa nam u Niego wszystkie laski. Najświętsza Panna zaś i Święci na mocy zasług Pana Jezusa i dla miłości, jaka łączy ich z Panem Bogiem i z nami, przyczyną swoją pomagają nam do otrzymania łask, o które prosimy. I to jest jedno z największych dobrodziejstw Świętych obcowania.
P. Czy możemy czcić także obrazy Pana Jezusa i ^Świętych?
91
O. Tak jest, możemy i powinniśmy czcić także obrazy Pana Jezusa i Świętych, ponieważ cześć oddawana obrazom ich odnosi się do nich samych.
P. A czy należy czcić relikwie Świętych?
O. Tak jest; należy czcić relikwie Świętych, ponieważ ciała ich byty żywymi członkami Jezusa Chrystusa i kościołami Ducha Świętego i mają kiedyś zmartwychwstać w chwale na życie wieczne.
P. Czem, się różni cześć oddawana Panu Bogu od czci Świętych?
O. Cześć oddawana Panu Bogu tern się różni od czci Świętych, że Pana Boga, czcimy dla nieskończonego Majestatu Jego, Świętych zaś jako Jego sługi i przyjaciół, a naszych orędowników u tronu Jego. Cze^ć oddawaną Panu Bogu Kościół święty z greckiego nazywa latria, to jest adoracyą, cześć Świętych dalia, to jest czcią sług Bożych, a cześć oddawaną Najświętszej Pannie Maryi jako Matce Bożej hyperdulia, to jest czcią szczególną.
§2. O drugiem przykazaniu.
P. Czego zabrania nam drugie przykazanie: Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremno?
O. Drugie przykazanie: Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremno, zabrania nam: 1) wymawiać imię Boże bez uszanowania; 2) bluźnić przeciwko Panu Bogu,
92
Najświętszej Pannie i Świętym; 5) krzywoprzy-sięgać czyli przysięgać fałszywie, a także przysięgać bez potrzeby lub w inny jaki sposób niedozwolony.
P. Co znaczy wymawiać imię Boże bez uszanowania?
"O. Wymawiać imię Boże bez uszanowania znaczy: najświętsze imię Pana Boga i wszystko inne, co w sposób szczególny odnosi się do Niego, jak imiona Jezusa, Maryi i Świętych, wymawiać w gniewie, w żartach, i wogóle lekkomyślnie.
P. Co to jest bluźnierstwo?
O. Bluźnierstwo jest to grzech straszny, który się popełnia przez znieważanie słowem lub czynem Pana Boga, Najświętszej Maryi Panny, Świętych, i rzeczy poświęconych Panu Bogu.
P. Czy bluźnić a złorzeczyć jest to samo?
O. Bluźnić jest to lżyć i .przeklinać Pana Boga, Najświętszą Pannę lub Świętych; a złorzeczyć jest to przeklinać samego siebie lub bliźnich.
P. Co to jest przysięga?
O. Przysięga jest to wzywanie Pana Boga na świadka prawdziwości tego, co się mówi lub obiecuje.
P. Czy nigdy nie godzi się przysięgać?
O. Owszem, godzi się przysięgać i jest nawet rzeczą chwalebną, ale wtedy tylko, kiedy wymaga tego ważna potrzeba i kiedy się
93
przysięga zgodnie z prawdą, sądem i sprawiedliwością.
P. Kiedy przysięga sprzeciwia się prawdzie?
O. Przysięga sprzeciwia się prawdzie i jest krzywoprzysięstwem, kiedy kto pod przysięgą wydaje za prawdę to, o czem wie napewno lub sądzi, że jest fałszem; a także kiedy pod przysięgą obiecuje coś, czego dotrzymać nie myśli.
P. Kiedy się przysięga bez sądu?
O. Przysięga się bez sądu, gdy się przysięga nieroztropnie, nierozważnie, lub w rzeczy błahej.
P. Kiedy przysięga sprzeciwia się sprawiedliwości?
O. Przysięga sprzeciwia się sprawiedli- . wości, kiedy kto przysięga uczynić coś złego lub niegodziwego, jak np. zemścić się, ukraść i t. p.
• P. Czy przysięga taka obowiązuje?
O. Przysięga taka, jako przeciwna prawu Bożemu i kościelnemu, nietylko że nie obowiązuje, ale zgrzeszyłby podwójnie, ktoby ją dotrzymał.
P. Jak grzeszy, kto krzywoprzysięga?
O. Kto krzywoprzysięga, grzeszy śmiertelnie, albowietp ciężko znieważa Pana Boga, który jest prawdą nieskończoną, biorąc Go na świadka fałszu.
P. Co nakazuje nam drugie przykazanie? y
94
O. Drugie przykazanie nakazuje nam czcić święte Imię Boże i wiernie dotrzymywać przysięgi i ślubów.
P. Co to jest ślub?
O. Ślub jest to obietnica dana Panu Bogu spełnienia czegoś dobrego, możliwego i lepszego od tego, co mu jest przeciwnem, jak gdyby to nakazanem było od samego Pana Boga.
P. Co czynić należy, jeśliby się okazało, że dotrzymanie ślubu w całości lub w części jest zbyt trudnem?
O. Można w takim razie prosić własnego Biskupa lub Papieża, stosownie do rodzaju ślubu, o zamianę jego na inny dobry uczynek, albo o zupełne zwolnienie od niego, czyli o dyspensę.
P. Czy grzeszy, kto łamie śluby?
O. Tak jest; kto tamie śluby, grzeszy; i dlatego nie powinniśmy czynić żadnych ślubów bez należytej rozwagi i wogóle bez zasięgnięcia rady spowiednika lub kogo innego roztropnego, aby się nie narażać na niebezpieczeństwo grzechu.
P. Czy można ślubować coś Matce Najświętszej lub Świętym?
O. Śluby czynią się jednemu tylko Panu Bogu; ale można ślubować coś Bogu ku uczczeniu N. Maryi Panny lub Świętych.
§-3. Otrzeciem przykazaniu.
P. Co nakazuje nam trzecie przykazanie: Pamiętaj, abyś dzień święty święciP
95
O. Trzecie przykazanie: Pamiętaj, abyś dzień święty święcił, nakazuje nam, a byś my w dni święte czcili Pana Boga uczynkami pobożności chrześciańskiej.
P. Który to dzień w tygodniu jest dniem świętym?
O. W starym zakonie dniem świętym w tygodniu była sobota, a w zakonie nowym jest nim niedziela.
P. Dlaczego W nowym zakonie zamiast soboty święci się niedziela?
O. W nowym zakonie zamiast soboty święci się niedziela, ponieważ w dniu tym Pan Jezus zmartwychwstał.
P. Co mianowicie nakazano nam jest w niedzielę?
O. W niedzielę nakazano nam jest słuchać pobożnie Mszy świętej.
P. Jakie są inne pobożne uczynki, którymi dobry katolik święci dzień niedzielny?
O. Każdy dobry katolik w dni niedzielne: 1) słucha kazania lub wykładu Nauki chrześciańskiej i bywa na innych nabożeństwach publicznych; 2) często i z należytem przygotowaniem przystępuje do spowiedzi i do Komunii świętej; 5) ćwiczy się w modlitwie i w uczynkach miłości chrześciańskiej względem bliźniego.
P. Czego zabrania nam trzecie przykazanie?
O. Trzecie przykazanie zabrania nam
96
wszelkich robót służebnych i takićh, któreby przeszkadzały do służby Bożej.
P. Które to są roboty służebne?.
O. Roboty służebne są to roboty ciężkie, w których więcej się trudzi ciało, niż umysł i które właściwe są sługom, robotnikom i rzemieślnikom.
P. Jak grzeszy, kto w niedzielę pełni roboty służebne?
O. Kto pełni w niedzielę roboty służebne grzeszy śmiertelnie, i tylko krótkość czasu, poświęconego takim robotom, może wymówić od ciężkiej winy..
P. Czy żadnych robót służebnych nie wolno wykonywać w niedzielę?
O. Wolno wykonywać w niedzielę takie roboty służebne, które konieczne są do utrzymania życia lub do służby Bożej, a w ważnej potrzebie i inne także za pozwoleniem, o ile to być może, własnego proboszcza.
P. Dlaczego są zabronione w niedzielę roboty służebne?
O. Roboty służebne zabronione są w niedzielę dlatego, abyśmy mogli bez przeszkody oddawać się nabożeństwu, zajmować się sprawą zbawienia naszego, i wypocząć po trudach. Nie wyłącza to jednak godziwej jakiej rozrywki lub zabawy.
P. Czego jeszcze przedewszystkiem unikać mamy w dni niedzielne?
O. W dni niedzielne mamy przedewszyst-
97
kiem unikać grzechu i tego wszystkiego, co do grzechu prowadzi, jako to: wszelkich zabaw i miejsc niebezpiecznych.
ROZDZIAŁ III.
0 przykazaniach odnoszących się do bliźniego.
§1. O czwartem przykazaniu.
P. Co nakazuje nam czwarte przykazanie: Czcij ojca twego i matką twoją?
O. Czwarte przykazanie: Czcij ojca twego i matką twoją, nakazuje nam szanować rodziców naszych, słuchać ich we wszystkiem, co nie jest grzechem, i wspierać ich w potrzebach ciała i duszy.
P. Czego zabrania nam czwarte przykazanie?
O. Czwarte przykazanie zabrania nam obrażać rodziców słowem, uczynkiem i w inny jakibądź sposób.
P. Pod imieniem ojca i matki kogo jeszcze obejmuje to przykazanie?
O. Pod imieniem ojca i matki przykazanie to obejmuje także wszystkich przełożonych, duchownych i świeckich, których przeto również słuchać i szanować mamy.
P. Kto rodzicom dal władzę rozkazywa-
Katechizm większy.
7
98
nia dzieciom; a na dzieci włożył obowiązek słuchania rodziców?
O. Rodzicom dał władzę rozkazywania dzieciom, a na dzieci włożył obowiązek słuchania rodziców sam Bóg, który ustanowił i urządził rodzinę w tym celu, aby człowiek miał w niej pierwsze pomoce niezbędne do rozwoju sił duszy i ciała.
P. Jakie obowiązki mają rodzice względem swych dzieci?
O. Rodzice obowiązani są: kochać swe dzieci; żywić je i utrzymywać; dbać o ich wychowanie religijne i świeckie; przyświecać im dobrym przykładem; strzedz od grzechu i tego, co do grzechu prowadzi, karcić i prostować ich błędy; i pomagać im do obrania stanu, do jakiego ich Bóg powołuje.
P. Czy nie dał nam Bóg jakiego przykładu doskonalej rodziny?
O. Bóg dał nam przykład doskonałej rodziny w Rodzinie świętej, w której Pan Jezus żyl poddany Najświętszej Pannie i św. Józefowi przez lat trzydzieści, to jest do czasu, kiedy rozpoczął zlecony sobie od Ojca Przedwiecznego urząd opowiadania Ewangelii.
P. Czy pojedyncze rodziny, żyjąc oddzielnie, mogłyby zaradzić wszystkim potrzebom swoim materyalnym i moralnym?
O. Rodziny pojedyncze, żyjąc oddzielnie, nie mogłyby zaradzić wszystkim potrzebom swoim, i dlatego musiały się łączyć w społe
99
czeństwa cywilne, czyli państwa, by pomagać sobie nawzajem do wspólnego dobra.
P. Co to jest społeczność cywilna czyli państwo?
O. Społeczność cywilna czyli państwo jest to połączenie się wielu rodzin pod jedną władzą naczelną ku wspólnej pracy około powszechnego dobra.
P. Skąd płynie władza, która rządzi społecznością cywilną?
O. Władza, która rządzi społecznością cywilną, płynie od samego Pana Boga, który ją ustanowił dla ogólnego dobra.
P. Czy trzeba szanować władzę świecką i być jej posłusznym?
O. Tak, trzeba szanować władzę świecką i być jej posłusznym; albowiem pochodzi ona od Boga i jest niezbędną dla wspólnego dobra.
P. Czy powinniśmy szanować wszystkie prawa, jakie stanowi władza świecka?
O. Tak; powinniśmy szanować wszystkie prawa, jakie stanowi władza świecka, byle się nie sprzeciwiały prawom Boskim, jak to nakazał nam słowem i przykładem sam Jezus Chrystus.
P. Prócz posłuszeństwa prawom wydawanym przez władzę świecką, jakie jeszcze obowiązki mają ci, którzy należą do społeczeństwa świeckiego?
O. Ci, którzy należą do społeczeństwa świeckiego prócz posłuszeństwa prawom władzy świeckiej, mają obowiązek żyć z sobą
100
w zgodzie i przyczyniać się, każdy wedle sit i możności, do tego, aby kwitła w niem cnota, pokój i porządek, i aby wszystko zmierzało do większego wspólnego dobra.
§2. O pjątem przykazaniu.
P. Czego zabrania nam piąte przykazanie: Nie zabijaj?
O. Piąte przykazanie: Nie zabijaj, zabrania nam zabijać bliźniego, bić, ranić, lub inną jaką szkodę wyrządzać mu na ciele, czy to przez siebie samych, czy przez drugich; jak również znieważać go słowy zelżywemi i życzyć mu złego. Temże przykazaniem zabrania nam Pan Bóg odbierać życie sobie samym, czyli samobójstwa.
P. Dlaczego grzechem jest ciężkim zabijać bliźniego?
O. Zabijać bliźniego jest grzechem ciężkim dlatego: że zabójca przywłaszcza sobie zuchwale prawo, jakie ma jeden tylko Bóg nad życiem każdego człowieka; znosi pomiędzy ludźmi bezpieczeństwo wspólnego pożycia; i pozbawia bliźniego największego dobra przyrodzonego, jakiem jest życie.
P. Czy nigdy nie wolno zabijać bliźniego?
O. Wolno zabijać bliźniego w sprawiedliwej wojnie; z rozkazu zwierzchności prawowitej, skazującej kogoś na karę śmierci za jakąś
101
zbrodnię; i w końcu w słusznej i koniecznej obronie własnego życia przed napastnikiem.
P. Czy piątem przykazaniem zabrania Bóg szkodzić bliźniemu także i na duszy?
O. Tak; piątem przykazaniem zabrania Bóg szkodzić bliźniemu także i na duszy przez zgorszenie.
P. Co to jest zgorszenie?
O. Zgorszenie jest to słowo, uczynek, lub zaniedbanie, dające innym powód do grzeszenia.
P. Czy zgorszenie jest ciężkim grzechem.
O. Zgorszenie jest ciężkim grzechem, ponieważ godzi na zniweczenie największego dzieła Bożego, jakiem jest odkupienie, przez zgubę dusz; zadaje bliźniemu śmierć na duszy, pozbawiając go życia łaski Bożej, które nierównie jest droższem od życia ciała; i jest przyczyną mnóstwa grzechów. Dlatego też Pan Bóg grozi gorszycielom najsurowszemi karami.
P. Dlaczego Bóg piątem przykazaniem zabrania nam zabijać siebie samych, czyli samobójstwa?
O. Piątem przykazaniem zabrania "nam Bóg samobójstwa dlatego, że człowiek nie jest panem własnego życia, jak nie jest panem życia bliźniego swego. Kościół przytem karze samobójców pozbawieniem pogrzebu kościelnego.
P. Czy piątem przykazaniem zabroniony jest także i pojedynek?
102
O. Tak; piąłem przykazaniem zabroniony jest także i pojedynek, ponieważ jest zarazem zabójstwem i samobójstwem, i każdy, kto dobrowolnie uczestniczy w nim, chociażby tylko w roli prostego widza, popada w klątwę kościelną.
P. Czy nawet i wtedy pojedynkować się niewolno, kiedy usunięte jest niebezpieczeństwo śmierci?
O. Niewolno pojedynkować się nawet i wtedy, kiedy usunięte jest niebezpieczeństwo śmierci, gdyż nietylko niewolno jest zabijać, ale też i ranić dobrowolnie siebie samego lub innych.
P. Czy obrona czci nie usprawiedliwia pojedynku?
O. Obrona czci nie usprawiedliwia pojedynku, albowiem nieprawdą jest, iżby pojedynek naprawia! zniewagę; a i czci naprawić nie może czyn niegodziwy, nierozumny i dziki, jakim jest pojedynek:
P. Co nakazuje nam piąte przykazanie?
O. Piąte przykazanie nakazuje nam przebaczać nieprzyjaciołom naszym i wszystkim ludziom dobrze życzyć.
P. Co czynić powinien, kto wyrządzi! szkodę bliźniemu na ciele lub na duszy?
O. Kto wyrządzi! szkodę bliźniemu na ciele lub na duszy, nie dość jest, aby się z tego wyspowiada!, lecz powinien naprawić złe, które popełnił, wynagradzając straty, których
105
przyczynił, odwołując błędy, których nauczał, i dając z siebie przykład życia cnotliwego.
§3. O szóstem i dziewiąte m przykazaniu.
P. Czego zabrania nam szóste przykazanie: Nie cudzołóż?
O. Szóste przykazanie: Nie cudzołóż, zabrania nam wszelkich uczynków, spojrzeń i rozmów przeciwnych czystości, a także niewierności w małżeństwie.
P. Czego zabrania dziewiąte przykazanie? Nie pożądaj żony bliźniego twego?
O. Dziewiąte przykazanie: Nic pożądaj żony bliźniego twego, zabrania wszelkich pożądań przeciwnych wierności, jaką poprzysię-gają sobie małżonkowie przy ślubie, i w ogóle wszelkich myśli i pożądań nieskromnych.
P. Czy nieczystość jest grzechem ciężkim?
O. Nieczystość jest grzechem bardzo ciężkim i ohydnym w oczach Boga i ludzi; poniża człowieka do rzędu bydląt, popycha do mnóstwa innych grzechów i występków, i sprowadza najstraszniejsze kary w tern życiu i w przyszlem.
P. Czy wszystkie myśli nieskromne, które przychodzą komuś do głowy, są grzechem?
O. Nieskromne myśli, które przychodzą komuś do głowy, same przez się nie są grzechem, lecz tylko pokusą i podnietą do grzechu.
104
P. Kiedy myśli nieczyste są grzechem?
O. Myśli nieczyste, chociażby pozostały > bez skutku, są grzechem, kiedy dobrowolnie dajemy do nich powód, lub kiedy zezwalamy na nie, albo się narażamy na niechybne niebezpieczeństwo przyzwolenia im.
P. Co nam nakazują szóste i dziewiąte przykazania?
O. Przykazanie szóste nakazuje nam, abyśmy byli czystymi i skromnymi w uczynkach, spojrzeniach, słowach i całej postawie; a przykazanie dziewiąte obowiązuje nas nadto być czystymi nawet w myśli i w sercu.
P. Co czynić należy, by wiernie zachować przykazania szóste i dziewiąte?
O. By wiernie zachować przykazania szóste i dziewiąte, należy często i gorąco modlić się do Pana Boga, cenić szczególniej nabożeństwo do Najświętszej Panny, Matki czystości, pamiętać na obecność Bożą, myśleć o śmierci, o karach Boskich i o męce Pana Jezusa, strzedz zmysłów, ćwiczyć się w umartwieniu chrześcijań-skiem i uczęszczać z należytem przygotowaniem do sakramentów świętych.
P. Czego należy unikać, aby zachować czystość.
O. Aby zachować czystość, należy unikać próżniactwa, złych towarzystw, czytania złych książek i dzienników, nieumiarkowania w jedzeniu i piciu, nieprzyzwoitych obrazów, gorszących widowisk, rozmów niebezpiecznych, i wszelkich innych okazyi do grzechu.
- 105 —
§4. Osi ód ni em przykazaniu.
P. Czego zabrania siódme przykazanie: Nie kradnij?
O. Siódme przykazanie: Nie kradnij zabrania nam brać i zatrzymywać niesłusznie rzecz cudzą, lub w inny jakibądź sposób krzywdzić bliźniego na majątku.
P. Co znaczy kraść?
O. Kraść znaczy brać niesprawiedliwie rzecz cudzą wbrew woli właściciela, to jest, kiedy właściciel ma wszelką słuszność i prawo nie zezwalać na pozbawienie siebie tej rzeczy.
P. Dlaczego Bóg zabrania kradzieży?
O. Bóg zabrania kradzieży, ponieważ ona grzechem jest przeciwko sprawiedliwości, i krzywdzi bliźniego przez branie i zatrzymywanie wbrew jego woli i prawu tego, co do niego należy.
P. Co należy rozumieć przez cudzą własność.
O. Przez cudzą własność należy rozumieć to wszystko, cokolwiek bliźni posiada na własność, czego używa, lub co ma u siebie na przechowaniu.
P. W iloraki sposób zabiera się niesprawiedliwie cudzą własność?
O. Zabiera się niesprawiedliwie cudzą Własność W sposób dwojaki: przez kradzież i przez rabunek.
P. Kiedy popełnia się rabunek?
O. Popełnia się rabunek, kiedy kto zabiera cudzą własność jawnie i przemocą.
— 106 —
P. Kiedy można wziąć rzecz cudzą bez grzechu?
O. Można wziąć rzecz cudzą bez grzechu, kiedy właściciel by się temu nie sprzeciwiał, lub sprzeciwiał niesłusznie, jak np. w wypadku, gdyby kto się znajdował w ostatecznej i gwałtownej potrzebie i brał tyle tylko, ileby wymagała ścisła konieczność dla zapobieżenia jej.
P. Czy tylko przez kradzież i rabunek czyni się krzywda bliźniemu na majątku?
O. Nietylko przez kradzież i rabunek czyni się krzywda bliźniemu na majątku, lecz także przez oszukaństwo, lichwę i wszelką inną niesprawiedliwość, przynoszącą mu stratę materyalną.
P. Kiedy popełnia się oszukaństwo?
O. Popełnia się oszukaństwo, kiedy kto w handlu, w kupowaniu, w sprzedawaniu i w innych tego rodzaju sprawach i umowach używa fałszywej miary lub wagi, daje fałszywe pieniądze lub zły towar, podrabia pisma, dokumenty, lub innego jakiego dopuszcza się oszustwa; a także, kto nie chce się uiścić z należności słusznej i umówionej.
P. Kiedy popełnia się lichwa?
O. Popełnia się lichwa, kiedy kto, korzystając z trudnego położenia lub niewiado-mości bliźniego, wymaga od niego wbrew prawu i słuszności wysokiego zysku od wypożyczonych mu pieniędzy.
107
P. Jakie są inne sposoby krzywdzenia bliźniego na majątku?
Ó. Krzywdzi bliźniego na majątku, kto niesprawiedliwie przyprawia go o stratę tego, co posiada; wyrządza mu szkody; pracuje niedbale; nie uiszcza się z długów i z należnej zapłaty; kaleczy lub zabija zwierzęta, które do niego należą; niweczy zlecone sobie rzeczy; przeszkadza w sprawiedliwych zarobkach; wchodzi w zmowę ze złodziejami; i przyjmuje, ukrywa lub kupuje rzeczy kradzione.
P. Czy kradzież jest grzechem ciężkim?
O. Kradzież, ilekroć idzie o szkodę znaczną, jest grzechem ciężkim, albowiem tak dla każdego pojedynczego człowieka, jako też dla rodzin i dla całego społeczeństwa rzeczą jest niezmiernie ważną, by prawo własności było przez wszystkich szanowane.
P. Kiedy szkoda wyrządzona przez kradzież uważa się za znaczną?
O. Szkoda wyrządzona przez kradzież uważa się za znaczną, gdy się komu zabiera rzecz wielkiej wartości lub taką, brak której naraża bliźniego na dotkliwą stratę.
P. Co nakazuje nam siódme przykazanie?
O. Siódme przykazanie nakazuje nam cudzą własność szanować; robotnikowi, co słuszna, płacić; i we wszystkiem, co do bliźniego należy, sprawiedliwości przestrzegać.
P. Kto zawinił przeciwko siódmemu przykazaniu, czy dość jest, by się z tego wyspowiadał?
108
O. Kto zawinił przeciwko siódmemu przykazaniu, nie dość jest, by się z tego wyspowiadał, lecz powinien jeszcze dołożyć wszystkich starań, by cudzą własność zwrócić, i szkodę, jakiej przez kradzież przyczynił, naprawić.
P. Co znaczy: szkodę naprawić?
O. Szkodę naprawić znaczy: owoce i zyski, jakie ktoś z powodu kradzieży lub innej jakiej krzywdy utracił, wynagrodzić.
P. Komu należy zwrócić rzecz ukradzioną?
O. Rzecz ukradzioną należy zwrócić temu, u kogo się ukradlo, lub jego spadkobiercom, w razie: gdyby on sam już nie żył; a jeśliby tego w żaden sposób uczynić nie było można, wartość jej rozdać ubogim lub na cele dobroczynne.
P. Co należy uczynić, gdy się znajdzie rzecz jaką większej wartości?
O. Gdy się znajdzie rzecz jaką wartości większej, należy dołożyć starania, by właściciela odszukać i takową wiernie mu zwrócić.
§5. O ósmem przykazaniu.
P. Czego zabrania nam ósme przykazanie: Nie mów przeciw bliźniemu twemu fałszywego świadectwa?
O. Ósme przykazanie: Nie mów przeciw bliźniemu twemu fałszywego świadectwa, zabrania nam fałszywego świadczenia przed sądem, jak również wszelkiej obmowy lub sze
109
mrania, potwarzy, pochlebstwa, złośliwych podejrzeń lub posądzania, i nakoniec wszelkiego kłamstwa.
P. Co to jest obmowa lub szemranie?
O. Obmowa lub szemranie jest to grzech, który polega na wyjawianiu bez słusznej potrzeby cudzych wad i grzechów.
P. Co to jest potwarz?
O. Potwarz jest to grzech, który polega na złośliwem przypisywaniu komuś wad i grzechów, których on nie ma.
P. Co to jest pochlebstwo?
O. Pochlebstwo jest to grzech, który polega na obłudnem wychwalaniu kogoś dla własnej korzyści.
P. Co to jest złośliwe podejrzenie lub posądzanie?
O. Złośliwe podejrzenie lub posądzanie jest to grzech, który polega na lekkomyślnem i nieslusznem upatrywaniu i potępianiu w bliźnim czegoś złego.
P. Co to jest kłamstwo?
O. Kłamstwo jest to grzech, który polega na podawaniu czegoś słowem lub uczynkiem za prawdę albo za fałsz; o czem się wie lub mniema, że tak nie jest.
P. Ilorakie bywa kłamstwo?
O. Kłamstwo bywa trojakie: na żart; we własnym lub cudzym interesie; i na szkodę bliźniego.
P. Kiedy jest kłamstwo na żart?
O. Kłamstwo na żart jest wtedy, gdy się
— 110 — kłamie ku zabawie, bez szkodzenia komukolwiek.
P. Kiedy jest kłamstwo we własnym lub cudzym interesie?
O. Kłamstwo we własnym lub cudzym interesie jest wtedy, kiedy kto kłamie dla korzyści własnej lub cudzej, bez szkodzenia drugim.
P. Kiedy jest kłamstwo na szkodę bliźniego?
O. Kłamstwo jest na szkodę bliźniego, kiedy się kłamie w celu zaszkodzenia komuś.
P. Czy nigdy niewolno kłamać?
O. Kłamać nie wolno nigdy, nawet na żart lub dla korzyści cudzej czy własnej, gdyż kłamstwo jest złem samo w sobie.
P. Jakim grzechem jest kłamstwo?
O. Kłamstwo na żąrt lub dla korzyści jest grzechem powszednim; a gdy wyrządza ciężką krzywdę bliźniemu, jest grzechem śmiertelnym.
P. Czy zawsze trzeba mówić co się myśli?
O. Nie zawsze trzeba mówić, co się myśli, zwłaszcza kiedy pytający nie ma prawa wiedzieć o tern, o co pyta.
P. Kto zgrzeszył przeciwko ósmemu przykazaniu, czy dość jest, aby się z tego wyspowiadał?
O. Kto zgrzeszył przeciwko ósmemu przykazaniu, nie dość jest, aby się z tego wyspowiadał, ale powinien jeszcze potwarz odwołać i szkodę wszelką wyrządzoną bliźniemu wedle możności naprawić.
111
P. Co nakazuje nam ósme przykazanie?
O. Ósme przykazanie nakazuje nam stosownie do czasu i miejsca mówić prawdę i postępowanie bliźniego, o ile można, tłomaczyć na dobre.
§6. O dziesiątem przykazaniu.
P. Czego zabrania nam dziesiąte przykazanie: (Nie pożądaj) Ani domu, ani roli, ani sługi, ani służebnicy, ani wołu, ani osła, ani żadnej rzeczy, która jego jest?
O. Dziesiąte przykazanie: (Nie pożądaj) Ani domu, ani roli, ani sługi, ani służebnicy, ani wołu, ani osła, ani żadnej rzeczy, która jego jest, zabrania nawet wszelkiej zlej chęci pozbawienia bliźniego jego własności, lub nabycia czegoś w sposób niegodziwy.
P. Dlaczego Pan Bóg zabrania nam nawet pożądać cudzej własności?
O. Pan Bóg zabrania nam nawet pożądać cudzej własności dlatego, że chce, abyśmy nietylko zewnętrznie, lecz i w sercu byli sprawiedliwymi i jaknajbardziej dalekimi od Wszelkiej krzywdy.
P. Co nakazuje nam dziesiąte przykazanie?
O. Dziesiąte przykazanie nakazuje nam, abyśmy byli zadowoleni ze stanu, w jakim Pan Bóg nas umieścił, i cierpliwie znosili ubóstwo, jeśli taka jest wola Boża.
112
P. Jakim sposobem chrześcijanin może być zadowolonym, żyjąc nawet w ubóstwie?
O. Chrześcijanin może być zadowolonym, żyjąc nawet w ubóstwie, jeśli pamięta, że największym skarbem na ziemi jest czyste i spokojne sumienie; że prawdziwą ojczyzną naszą jest niebo; i że Pan Jezus z miłości ku nam stal się ubogim i przyrzekl osobną nagrodę tym wszystkim, którzy cierpliwie znoszą ubóstwo.
P. W ilu przykazaniach głównych dają się zawrzeć wszystkie dziesięcioro przykazań Boskich?
O. Wszystkie dziesięcioro przykazań Boskich dają się zawrzeć w następujących, dwóch głównych przykazaniach: Będziesz miłował Pana Boga twego ze wszystkiego serca twego, ze wszystkiej myśli twojej, ze wszystkiej duszy twojej i ze wszystkich sil twoich; a bliźniego twego jak siebie samego.
ROZDZIAŁ IV.
0 przykazaniach kościelnych.
§1. O przykazaniach kościelnych w ogólności.
P. Oprócz przykazań Boskich, jakie inne jeszcze przykazania zachowywać mamy?
O. Oprócz przykazań Boskich mamy jeszcze zachowywać przykazania kościelne.
113
P. Czy powinniśmy słuchać Kościoła?
O. Bezwątpienia powinniśmy słuchać Kościoła, ponieważ sam Pan Jezus nam to nakazał; i ponieważ przykazania kościelne dopomagają nam do zachowywania przykazań Boskich.
P. W jakim wieku poczynają obowiązywać przykazania kościelne?
O. Przykazania kościelne wogóle poczynają obowiązywać od powzięcia rozumu.
P. Czy grzeszy, kto przestępuje przyka-nie kościelne?
O. Ktokolwiek rozmyślnie przestępuje przykazanie kościelne w rzeczy ważnej, grzeszy śmiertelnie.
P. Kto może zwalniać, czyli dyspensować, od przykazań kościelnych?
O. Od przykazań kościelnych może dyspensować sam tylko Papież, lub komu on na to pozwoli.
P. Ile jest głównych i powszechnych przykazań kościelnych, i które są one?
O. Głównych i powszechnych przykazań kościelnych jest pięć:
1. Postanowione od Kościoła Bożego dni święte święcić.
2. Mszy świętej w dni święte z uczciwością słuchać.
3. Posty nakazane zachowywać.
4. Przynajmniej raz w rok spowiadać się i komunikować około Wielkiejnocy we własnej
Katechizm większy.
S
114
parafii, albo w innej za dozwoleniem własnego pasterza.
5. Godów małżeńskich w czasach zakazanych nie odprawiać.*)
§2. O pierwszem przykazaniu k o ś c i e 1 n e m.
P. Co nakazuje nam pierwsze przekazanie kościelne: Postanowione od Kościoła Bożego dni święte święcić?
O. Pierwsze przykazanie kościelne: Postanowione od Kościoła Bożego dni święte święcić, nakazuje nam, abyśmy ustanowione od Kościoła święta uroczyste obchodzili tak samo, jak dni niedzielne, to jest: wstrzymując się od ciężkich robót, i pełniąc uczynki pobożności chrześcijańskiej.
P. Jakie to są święta, które ustanowił Kościół Boży?
O. Święta, które ustanowił Kościół Boży, są to rozmaite uroczystości ku czci Pana Jezusa, Najświętszej Maryi Panny, i Świętych Pańskich.
P. Dlaczego Kościół ustanowił święta ku czci Pana Jezusa?
O. Kościół ustanowił święta ku czci Pa
*) W katechizmach włoskich pierwsze dwa przykazania kościelne złączone są w jedno, za to dodane jest jako przykazanie czwarte: Dziesięciny kościelne, wedle zwyczaju, wiernie oddawać.
— 115 -
na Jezusa na pamiątkę niektórych tajemnic życia Jego.
P. W jakim celu ustanowione zostały święta Matki Boskiej i Świętych Pańskich?
O. Święta Matki Boskiej i Świętych Pańskich ustanowione zostały w tym celu, abyśmy: 1) przypominali sobie te łaski szczególne, których im Bóg udzielił, i dziękowali Mu za nie; 2) oddawali im cześć należną, pobudzali się do naśladowania ich i zjednywali sobie ich przyczynę za nami do Boga.
§3. O drugiem przykazaniu k o ś c i e 1 n e m.
P. Co nakazuje nam drugie przykazanie kościelne: Mszy świętej w dni święte z uczciwością i nabożeństwem słuchać?
O. Drugie przykazanie kościelne: Mszy świętej w dni święte z uczciwością i nabożeństwem słuchać, nakazuje nam we wszystkie niedziele i święta uroczyste słuchać pobożnie Mszy świętej.
P. Której Mszy świętej Kościół w dni święte słuchać zaleca?
O. Kościół w dni święte słuchać zaleca Mszy parafialnej, to jest tej, która się odprawia za parafian.
P. Dlaczego Kościół zaleca wiernym słuchać Mszy parafialnej?
O. Kościół zaleca wiernym słuchać Mszy parafialnej dlatego, aby wszyscy parafianie uczę-
116
stniczyli w Ofierze świętej, odprawianej głównie na ich intencyę; słuchali prawd Ewangelii, które się im podczas tej Mszy wykładają; i wiedzieli o ogłoszeniach, jakie przy tej sposobności czynić się zwykły.
§4. O trzeciem przykazaniu k o ś c i e 1 n e m.
P. Co nakazuje nam trzecie przykazanie kościelne: Posty nakazane zachowywać?
O. Trzecie przykazanie kościelne: Posty nakazane zachowywać, nakazuje nam w niektóre dni pościć, a w niektóre wstrzymać się tylko od mięsnych pokarmów.
P. Co znaczy pościć?
O. Pościć znaczy: wstrzymywać się od mięsa, jaj i nabiału, i jeść do sytości tylko raz jeden na dzień w porze obiadowej, z lekką przekąską wieczorem.—Herbata jednak, czarna kawa, czekolada i inne płyny, używane jako napój, z małą kromką chleba lub bulki na śniadanie, postu tego nie lamią.
P. Które dni w roku Kościół nakazuje pościć?
O. Kościół nakazuje pościć wszystkie dni Postu Wielkiego, z wyjątkiem niedziel, w które obowiązuje tylko wstrzymanie się od mięsa, jaj i nabiału; niektóre dni adwentu; suche dni kwartałowe; i niektóre wigilie.
P. Kto obowiązany jest pościć?
117
O. Wszyscy obowiązani są pościć, począwszy od przyjścia do lat rozumu, z wyjątkiem tych, którzy otrzymali dyspensę od władzy kościelnej, lub którzv dla ważnych przyczyn pościć nie mogą. Ci jednak, którzy nie doszli jeszcze do dwudziestego drugiego roku życia, albo przekroczyli już rok sześćdziesiąty, mogą jeść kilka razy na dzień do sytości, byle bez mięsa, jaj i nabiału.
P. W jakie dni Kościół nakazuje wstrzymać się tylko od pokarmów mięsnych?
• O. Kościół nakazuje wstrzymać się tylko od pokarmów mięsnych we wszystkie zwyczajne piątki i soboty, z wyjątkiem święta Bożego Narodzenia, jeśli ono w te dnie przypada.
P. Kogo to prawo obowiązuje?
O. Prawo to obowiązuje wszystkich, którzy doszli do lat rozumu, chyba że kto otrzymał dyspensę od władzy kościelnej, lub dla ważnych przyczyn zachować go nie może.
P. Czy ci, którzy są wolni od postu, wolni są także od umartwiania siebie?
O. Ci, którzy są wolni od postu, nie są bynajmniej wolni od umartwiania siebie, gdyż wszyscy powinni pokutować za grzechy swoje.
P. W jakim celu ustanowiony został Post Wielki?
O. Post Wielki ustanowiony został w tym celu, abyśmy w niejaki sposób naśladowali ścisły post czterdziestodniowy Pana Jezusa na puszczy, i przez pokutę przygotowali się do
118
godnego obchodzenia uroczystości Zmartwychwstania Pańskiego.
P. W jakim celu ustanowiony został post Adwentowy?
O. Post Adwentowy ustanowiony został w tym celu, abyśmy się przygotowali do pobożnego obchodzenia uroczystości Bożego Narodzenia.
P. W jakim celu ustanowione zostały su-chedni kwartałowe?
O. Suchedni kwartałowe ustanowione zostały w tym celu, abyśmy w każdej porze roku spędzili dni kilka na pokucie; podziękowali Panu Bogu za urodzaje ziemi i prosili o ich zachowanie; i w końcu abyśmy prosili Pana Boga o godnych sług ołtarza, którzy zwykle w soboty kwartałowe przyjmują święcenia kapłańskie.
P. W jakim celu ustanowiony został post w niektóre wigilie?
O. Post w niektóre wigilie ustanowiony został W' celu przygotowania nas do godnego obchodu główniejszych uroczystości.
P. Dlaczego Kościół nakazuje nam wstrzymywać się od pokarmów mięsnych w piątki i soboty?
O. Kościół nakazuje nam wstrzymywać się od pokarmów mięsnych w piątki dla uczczenia męki i śmierci Pana Jezusa, a w soboty na pamiątkę spoczywania jego w grobie i dla uczczenia Matki Boskiej.
119
§5. O czWartem przykazaniu kościelne m.
P. Co nakazuje nam czwarte przykazanie kościelne: Przynajmniej raz w rok spowiadać się i komunikować około Wielkiejnocy we własnej parafii, albo w innej za dozwoleniem własnego pasterza?
O. Czwarte przykazanie kościelne: Przynajmniej raz iv rok spowiadać się i komunikować około Wielkiejnocy we własnej parafii, albo iv innej za dozwoleniem własnego pasterza, nakazuje wszystkim wiernym, którzy doszli do używania rozumu, przynajmniej raz w rok około Wielkiejnocy, w czasie na to przepisanym, odbyć spowiedź i przyjąć Komunię świętą we własnym kościele parafialnym, albo też w* innym za pozwoleniem własnego pasterza.
P. Dlaczego Kościół mówi: przynajmniej raz iv rok?
O. Kościół mówi: przynajmniej raz iv rok dlatego, że pragnie, abyśmy jaknajczęściej przystępowali do tych sakramentów.
P. Czy pożyteczna jest rzecz spowiadać się często?
O. Rzecz jest bardzo pożyteczna spowiadać się jaknajczęściej, zwłaszcza że trudno jest spowiadać się dobrze i uniknąć grzechu śmiertelnego temu, kto się rzadko spowiada.
" P. Czy również rzeczą jest pożyteczną często komunikować?
— 120 —
O. Tak jest; rzeczą nader jest pożyteczną komunikować jaknajczęściej, ponieważ Komunia święta jest pokarmem dusz naszych.
P. Prócz czasu wielkanocnego, kiedy jeszcze obowiązani jesteśmy spowiadać się i komunikować?
O. Prócz czasu wielkanocnego obowiązani jesteśmy spowiadać się i komunikować, ilekroć znajdujemy się w niebezpieczeństwie utraty życia.
P. Czy przez spowiedź albo Komunię świętokradzką czyni się zadość czwartemu przykazaniu kościelnemu?
O. Przez spowiedź albo Komunię świętokradzką nie czyni się zadość czwartemu przykazaniu kościelnemu, ma ono bowiem na celu poświęcenie dusz naszych przez godne przyjęcie tych świętych sakramentów.
§6. O piątęm przykazaniu k o ś c i e I n e m.
P. Co nakazuje nam piąte przykazanie kościelne: Godów małżeńskich w czasach zakazanych nie sprawować?
O. Piąte przykazanie kościelne: Godów małżeńskich w czasach zakazanych nie sprawować nie zabrania bynajmniej zawierania sakramentu małżeństwa, lecz tylko ślubnych uroczystości od pierwszej niedzieli Adwentowej do Trzech Królów, i od Popielca do Niedzieli przewodniej.
121
P. Co należy rozumieć przez ślubne uroczystości, których zabrania to przykazanie?
O. Przez ślubne uroczystości, których zabrania to przykazanie należy rozumieć osobną Mszę ślubną, błogosławienie ślubów, i wszelkie zabawy weselne.
P. Dlaczego Kościół zabrania w Adwencie i w Wielkim Poście wszelkich uroczystości ślubnych?
O. Kościół zabrania w Adwencie i w Wielkim Poście wszelkich uroczystości ślubnych dlatego, że czasy te są przeznaczone w sposób szczególny na pokutę i modlitwę.
ROZDZIAŁ V.
0 obowiązkach stanu i o radach ewangelicznych.
§1. O obowiązkach stanu.
P. Co to są obowiązki stanu?
O. Obowiązki stanu są to powinności, jakie ma każdy człowiek z powodu stanu, położenia i urzędu, w jakim się znajduje.
P. Kto przywiązał do każdego stanu pewne obowiązki?
O. Do każdego stanu przywiązał pewne obowiązki sam Pan Bóg, gdyż wszystkie one wypływają z dziesięciorga przykazań Boskich.
122
P. Objaśnij mi to na przykładzie, w jaki sposób poszczególne obowiązki stanu wypływają z przykazań Boskich?
O. Tak naprzykład: w czwartem przykazaniu Boskiem pod imieniem rodziców należy rozumieć także wszystkich przełożonych naszych: z tego Więc przykazania wypływają wszystkie obowiązki posłuszeństwa, miłości i czci, jakie mają podwładni względem przełożonych; oraz wszystkie obowiązki troskliwości, jakie leżą na przełożonych względem podwładnych.
P. Z których przykazań Boskich wypływają obowiązki robotników, rzemieślników, kupców, rządców majątków cudzych i t. d.
O. Obowiązki wierności, uczciwości, sprawiedliwości, słuszności, jakie mają ci ludzie, wypływają z siódmego, ósmego i dziesiątego przykazania Boskiego, które zabraniają wszelkiego oszukaństwa, krzywdy, niedbalstwa i t. p.
P. Z którego przykazania Boskiego wypływają obowiązki osób poświęconych na służbę Bogu?
O. Obowiązki osób poświęconych na służbę Bogu wypływają z drugiego przykazania Boskiego, które nakazuje dotrzymywać ślubów i obietnic Bogu uczynionych, bo właśnie przez te śluby i obietnice osoby te zobowiązały się do zachowania wszystkich lub niektórych rad ewangelicznych.
123
§2. O radach ewangelicznych.
P. Co są rady ewangeliczne?
O. Rady ewangeliczne są to niektóre sposoby dojścia do doskonałości chrześcijańskiej, podane przez Pana Jezusa w Ewangelii.
P. Ile jest rad ewangelicznych?
O. Rad ewangelicznych jest trzy: ubóstwo dobrowolne, czystość dozgonna, i posłuszeństwo we wszystkiem, prócz grzechu.
P. Ku czemu służą rady ewangeliczne?
O. Rady ewangeliczne służą do łatwiejszego zachowywania przykazań Boskich, ponieważ pomagają do oderwania serca od ziemskich dóbr, rozkoszy i zaszczytów, a przez to samo oddalają od grzechu.
Część czwarta.
O sakramentach.
ROZDZIAŁ I.
0 Sakramentach w ogólności.
§1. O naturze Sakramentów.
P. O czem się mówi w czwartej części Nauki chrześcijańskiej?
O. „W czwartej części Nauki chrześcijańskiej mówi się o Sakramentach.
P. Co się rozumie przez słowo Sakrament?
O. Przez słowo Sakrament rozumie się widzialny i skuteczny znak łaski Bożej ustanowiony od Jezusa Chrystusa dla poświęcenia dusz naszych.
P. Dlaczego sakramenta nazywają się Widzialnymi i skutecznymi znakami laski Bożej?
125
O. Sakramenta nazywają się widzialnymi i skutecznymi znakami laski Bożej, ponieważ wszystkie za pomocą rzeczy widzialnych wyrażają tę laskę Bożą, którą jednocześnie sprawiają w duszy naszej.
P. Objaśnij na przykładzie, w jaki sposób sakramenta są widzialnymi i skutecznymi znakami laski Bożej?
O. Tak naprzyklad: polanie czyjejś głowy wodą połączone ze słowami: Ja ciebie chrzczę (to jest obmywam) w imię Ojca, i Syna, i Ducha świętego, jest znakiem widzialnym tego, co Chrzest sprawia w duszy; albowiem jak woda obmywa ciało z brudu, tak laska udzielana na Chrzcie świętym obmywa duszę z grzechów.
P. Ile jest sakramentów?
O. Sakramentów jest siedm: Chrzest, Bierzmowanie, Ciało i Krew Pańska, Pokuta, Ostatnie Olejem świętym Namaszczenie, Kapłaństwo, i Małżeństwo.
P. Czego potrzeba do spełnienia sakramentu?
O. Do spełnienia sakramentu potrzeba trzech rzeczy: materyi, formy i ministra, któryby miał intencyę uczynienia tego, co czyni Kościół, sprawując sakramenta.
P. Co się rozumie przez materyę sakramentu?
O. Przez materyę sakramentu rozumie się rzecz podpadającą pod zmysły, której się używa do spełnienia sakramentu, jak: woda natu
- 126 —
ralna we Chrzcie świętym; chryzmo, czyli oliwa zmięszana z balsamem w Bierzmowaniu; i t. d.
P. Co się rozumie przez formę sakramentu?
O. Przez formę sakramentu rozumieją się słowa, które się wymawiają przy sprawowaniu jego.
P. Kto to jest minister sakramentu?
O. Minister sakramentu jest to osoba, która sprawuje lub udziela go.
§2. O głównym skutku sakramentów, czyli o lasce.
P. Co to jest laska Boża?
O. Laska Boża jest to dar wewnętrzny i nadprzyrodzony, którego udziela nam Bóg nie dla naszych zasług, lecz jedynie dla zasług Pana Jezusa, ku wiecznemu zbawieniu naszemu.
P. Iloraka jest łaska?
O. Łaska jest dwojaka: poświęcająca, i uczynkowa, czyli pomagająca.
P. Co to jest laska poświęcająca?
O. Łaska poświęcająca jest to dar nadprzyrodzony, wlany do duszy naszej, który przebywając w niej stale i poświęcając ją, czyni nas sprawiedliwymi, przybranymi synami Bożymi, i dziedzicami królestwa niebieskiego.
P. Iloraka jest łaska poświęcająca?
O. Łaska poświęcająca jest również dwo
127
jaka: laska poświęcająca pierwsza, i laska poświęcająca druga.
P. Która jest laska poświęcająca pierwsza?
O. Łaska poświęcająca pierwsza jest ta, mocą której człowiek przechodzi ze stanu grzechu śmiertelnego do stanu sprawiedliwości czyli świętości.
P. A która jest laska poświęcająca druga?
O. Łaska poświęcająca druga jest ta, która pomnaża w nas laskę poświęcającą pierwszą.
P. Co to jest laska uczynkowa?
O. Łaska uczynkowa jest to dar nadprzyrodzony, który oświeca nasz rozum, tudzież porusza i wzmacnia naszą wolę do wykonywania tego, co dobre, a unikania tego, co zle.
P. Czy możemy się oprzeć lasce Bożej?
O. Tak; możemy się oprzeć lasce Bożej, bo laska nie narusza naszej wolnej woli.
P. Czy możemy o własnych naszych siłach uczynić cokolwiek takiego, coby zasługiwało na życie wieczne?
O. O własnych naszych siłach bez pomocy łaski Bożej, nie możemy nic uczynić takiego, coby zasługiwało na życie wieczne.
P. W jaki sposób udziela nam Bóg łaski swojej?
O. Bóg udziela nam łaski swojej głównie za pomocą sakramentów.
P. Czy sakramenta, oprócz łaski poświęcającej, nie udzielają żadnej innej łaski?
— 128 —
O.» Sakramenta, oprócz laski poświęcającej, udzielają jeszcze laski sakramentalnej.
P. Co to jest laska sakramentalna?
O. Łaska sakramentalna jest to prawo do otrzymywania w miarę potrzeby łask uczynkowych, niezbędnych do spełniania obowiązków, jakie wkłada przyjęty sakrament. Tak np. na Chrzcie świętym otrzymaliśmy prawo do łask uczynkowych, aby żyć po chrześcijańsku.
P. Czy sakramenta dają zawsze łaskę Bożą?
O. Sakramenta dają zawsze laskę Bożą, byle przyjmowane były z należytem przygotowaniem.
P. Kto nadał sakramentom moc udziela-lania laski Bożej?
O. Moc udzielania laski Bożej nadał sakramentom Jezus Chrystus przez mękę i śmierć swoją.
P. Które sakramenta dają laskę poświęcającą pierwszą?
O. Łaskę poświęcającą pierwszą, która czyni nas przyjaciółmi Bożymi, dają Chrzest i Pokuta.
P. Jak się z tego powodu nazywają te dwa sakramenta?
O. Te dwa sakramenta, to jest Chrzest i Pokuta, nazywają się z tego powodu sakramentami umarłych, ponieważ oba ustanowione są głównie na to, aby duszę umarłą przez grzech przywracać do życia laski.
129
P. Które sakramenta pomnażają w nas laskę poświęcającą?
O. Pomnażają w nas łaskę poświęcającą Wszystkie inne sakramenta, to jest Bierzmowanie, Ciało i Krew Pańska, Ostatnie olejem świętym Namaszczenie, Kapłaństwo i Małżeństwo, ponieważ wszystkie one dają nam łaskę poświęcającą drugą.
P. Jak się z tego powodu nazywają te sakramenta?
O. Sakramenta te: to jest Bierzmowanie, Ciało i Krew Pańska, Ostatnie olejem świętym Namaszczenie, Kapłaństwo i Małżeństwo, nazywają się z tego powodu sakramentami ży-wyc/z, ponieważ kto je przyjmuje, powinien być wolnym od wszelkiego grzechu śmiertelnego, czyli być żywym na duszy przez łaskę poświęcającą.
P. Jaki grzech popełnia, kto przyjmuje sakrament żywych, wiedząc, że nie jest w łasce Bożej?
O. Kto przyjmuje sakrament żywych, wiedząc, że nie jest w lasce Bożej, popełnia straszny grzech świętokradztwa.
P. Które sakramenta są najpotrzebniejsze do zbawienia?
O. Sakramenta najpotrzebniejsze do zbawienia są dwa: Chrzest i Pokuta. Chrzest jest niezbędnym dla wszystkich, a Pokuta niezbędna jest dla tych, którzy zgrzeszyli śmiertelnie po Chrzcie świętym.
Katechizm większy.
9
130 —
P. Który sakrament jest największy ze wszystkich?
O. Największym ze wszystkich sakramentów jest Sakrament Ciała i Krwi Pańskiej, ponieważ zawiera w sobie nietylko laskę Bożą, ale i samego dawcę tej laski, Jezusa Chrystusa.
§3. O charakterze jaki wyciskają na duszy niektóre sakramenta.
P. Które sakramenta przyjmują się raz tylko w życiu?
O. Sakramenta, które się przyjmują raz tylko w życiu są trzy: Chrzest, Bierzmowanie i Kapłaństwo.
P. Dlaczego te trzy sakramenta: Chrzest, Bierzmowanie i Kapłaństwo, wolno przyjąć raz tylko w życiu?
O. Te trzy sakramenta, Chrzest, Bierzmowanie i Kapłaństwo, wolno przyjąć raz tylko w życiu dlatego, że każdy z nich wyciska na duszy osobny i sobie właściwy charakter.-
P. Co to jest charakter, który wyciska na duszy Chrzest, Bierzmowanie i Kapłaństwo?
O. Charakter, który wyciskają na duszy Chrzest, Bierzmowanie i Kapłaństwo, jest to znamię czyli znak duchowny, który raz wyryty na duszy, nigdy się już z niej nie ściera.
P. Ku czemu służy znamię wyciskane na duszy w sakramentach Chrztu, Bierzmowania i Kapłaństwa?
131
O. Znamię wyciskane na duszy w Sakramentach Chrztu, Bierzmowańia i Kapłaństwa służy do odznaczenia: na Chrzcie świętym członków Jezusa Chrystusa, w Bierzmowaniu żołnierzy Jego, a w Kapłaństwie ministrów Jego, czyli sług Ołtarza!
ROZDZIAŁ II.
0 Chrzcie świętym.
§1. O naturze i o skutkach Chrztu świętego.
P. Co to jest Chrzest święty?
O. Chrzest święty jest to sakrament, za pomocą którego odradzamy się na życie laski i stajemy się chrześcijanami.
P. Jakie są skutki sakramentu Chrztu?
O. Sakrament Chrztu daje łaskę poświęcającą pierwszą, która gładzi grzech pierworodny, a także i grzechy uczynkowe, jeśli je kto ma; odpuszcza wszystkie kary należne za nie; wyciska na duszy znamię chrześcijan; czyni nas Synami Bożymi, członkami Kościoła Chrystusowego i dziedzicami królestwa niebieskiego; i wreszcie daje prawo do przyjmowania innych sakramentów.
P. Co jest materyą Chrztu świętego?
O. Materyą Chrztu świętego jest woda
— 132 — naturalna, która się leje na głowę przyjmującego Chrzest święty w takiej ilości, iżby spływała.
P. Co to jest forma Chrztu świętego?
O. Formą Chrztu świętego są słowa: Ja ciebie chrzczę w imię Ojca, i Syna, i Ducha świętego.
§2. Oministrzesakramentu Chrztu.
P. Do kogo należy chrzcić?
O. Chrzcić należy z prawa do Biskupów i proboszczów; wszelakoż w razie pilnej potrzeby może ochrzcić i ktokolwiek inny, tak mężczyzna jak i kobieta, nawet heretyk lub niewierny, byle chrzcił należycie i miał inten-cyą uczynienia tego, co czyni Kościół.
P. W razie nagłej potrzeby, kto z obecnych ma pierwszeństwo przed innymi do udzielenia Chrztu świętego?
O. W razie nagłej potrzeby z osób przy tern obecnych mają pierwszeństwo do udzielenia Chrztu świętego osoby duchowne stosownie do stopnia święceń, jaki posiadają, po nich kią mężczyźni i w końcu kobiety, chyba że większa wprawa kobiety lub przyzwoitość kazałyby postąpić inaczej.
P. Jaką intencyę powinien mieć ten, kto chrzci?
133
O. Kto chrzci, powinien mieć intencyę uczynienia tego, co czyni Kościół, udzielając Chrztu świętego.
§3. O sposobie udzielania Chrztu świętego i o warunkach wymaganych do Chrztu od ludzi dorosłych.
P. Jak się daje Chrzest święty?
O. Daje się Chrzest święty, lejąc wodę na głowę tego, kto się chrzci, a jeśli nie można na głowę, to na inną przedniejszą część ciała, i wymawiając jednocześnie te słowa: Ja ciebie chrzczą w imię Ojca, i Syna, i Ducha świętego.
P. A gdyby jeden lał wodę, a ktoś drugi wymawia! słowa, czy byłby Chrzest ważny?
O. Gdyby jeden lal wodę, a ktoś drugi wymawiał słowa, Chrzest byłby nieważny; potrzeba bowiem, aby taż sama osoba i lala wodę i wymawiała słowa.
P. Co czynić należy, kiedy się wątpi, czy osoba potrzebująca Chrztu żyje lub nie żyje?
O. Kiedy się wątpi, czy osoba potrzebująca chrztu żyje lub nie żyje, należy ją ochrzcić pod warunkiem, tak mówiąc: Jeżeli żyjesz, ja ciebie chrzczę w imię Ojca, i Syna, i Ducha świętego.
— 154 —
P. Kiedy należy nieść do chrztu nowonarodzone dziecię?
O. Nowonarodzone dziecię należy nieść do chrztu, o ile można, jaknajprędzej.
P. Dlaczego potrzeba się śpieszyć z ochrzczeniem dziecka?
O. Należy się śpieszyć z ochrzczeniem dziecka dlatego, że łatwo może umrzeć i nie dostąpić zbawienia wiecznego.
P. Czy grzeszą więc rodzice, którzy odkładają chrzest dziecka, lub przez swe niedbalstwo dają mu umrzeć bez otrzymania tego sakramentu.
O. Rodzice, którzy odkładają chrzest dziecka, narażając je przez to na niebezpieczeństwo śmierci, lub którzy przez swe niedbalstwo dają mu umrzeć bez otrzymania tego sakramentu, grzeszą bardzo ciężko.
P. Czego się wymaga od osoby dorosłej, przyjmującej Chrzest święty?
O. Osoba dorosła, przyjmująca Chrzest święty, oprócz wiary, powinna mieć jeszcze żal, przynajmniej niedoskonały, za wszystkie grzechy śmiertelne, których się dopuściła.
P. Jeśliby ktoś dorosły przyjął Chrzest święty w grzechu śmiertelnym bez takiego żalu, co by otrzymał?
O. Człowiek dorosły, któryby przyjął Chrzest święty w grzechu śmiertelnym bez takiego żalu, otrzymałby tylko znamię chrześcijanina, ale nie dostąpiłby ani odpuszczenia grzechów, ani łaski poświęcającej, dopókiby nie
135
usuną! przeszkody przez obudzenie w sobie żalu doskonałego lub przez odbycie spowiedzi świętej.
§4. O potrzebie Chrztu świętego i o obowiązkach, jakie on wkłada.
P. Czy Chrzest święty potrzebny jest do zbawienia?
O. Chrzest święty jest koniecznie potrzebny do zbawienia, jak nas o tem upewnia sam Pan Jezus, mówiąc: Kto się nie odrodzi z wody i z Ducha świętego, nie może wnijść do królestwa Bożego.
P. W razie, gdyby niepodobna było otrzymać Chrztu świętego, co może go zastąpić do pewnego stopnia?
O. W razie, gdyby niepodobna było otrzymać Chrztu świętego, może go zastąpić do pewnego stopnia Chrzest ze krwi, czyli męczeństwo za wiarę Chrystusową; oraz Chrzest z ognia, czyli akt doskonalej miłości Boga, albo akt żalu doskonałego za grzechy, połączony z pragnieniem, chociażby tylko domyśl-nem, przyjęcia chrztu świętego.
P. Jakie obowiązki wkłada Chrzest święty na tego, kto go przyjmuje?
O. Chrzest święty na tego, kto go przyjmuje, Wkłada obowiązek wyznawać zawsze wiarę i chować zakon Jezusa Chrystusa, tudzież ulegać prawom Kościoła Jego.
156
P. Czego się odrzekamy na Chrzcie świętym?
O. Na Chrzcie świętym odrzekamy się szatana, wszystkich spraw jego, i wszystkiej pychy jego.
P. Co należy rozumieć przez sprawy i pychę szatana?
O. Przez sprawy i pychę szatana należy rozumieć grzechy i zgubne zasady świata, przeciwne ewangelii.
§ 5. Ox imieniu nadane m przy Chrzcie świętym i o km o trach.
P. Dlaczego przyjmującemu Chrzest święty nadaje się imię któregokolwiek Świętego.
O. Przyjmującemu Chrzest święty nadaje się imię któregokolwiek Świętego, aby miatswego patrona przed Bogiem i przykład do naśladowania.
P. Co to są kmotrowie, czyli rodzice chrzestni?
O. Kmotrowie czyli rodzice chrzestni są to osoby, które stosownie do przepisów Kościoła trzymają dziecko do chrztu, odpowiadają w jego imieniu i ręczą przed Bogiem za chrześcijańskie wychowanie jego, zwłaszcza na wypadek śmierci lub niedbalstwa rodziców.
P. Czy jesteśmy obowiązani dotrzymać tego, co nasi rodzice chrzestni obiecali i czego się odrzekli w imieniu naszem?
O. Bez wątpienia, jesteśmy obowiązani
157
dotrzymać tego, co nasi rodzice chrzestni obiecali i czego się odrzekli w imieniu naszem, gdyż pod tymi tylko warunkami przyjął nas Bóg do łaski swojej.
P. Kogo należy wybierać na kmotrów?
O. Na kmotrów wybierać należy osoby katolickie, dobrych obyczajów, i wierne przepisom Kościoła.
P. Jakie są obowiązki kmotrów?
O. Kmotrowie obowiązani są troszczyć się o to, aby chrzestne ich dzieci umiały prawdy wiary i żyły po chrześcijańsku, i mają przyświecać im własnym dobrym przykładem.
P. Jakie powinowactwo zaciągają kmotrowie chrzestni?
O. Kmotrowie chrzestni zaciągają powinowactwo duchowne z chrzestnem swem dzieckiem i z jego rodzicami, z powodu którego nie mogą Wchodzić z nimi w związki małżeńskie.
ROZDZIAŁ III.
0 Bierzmowaniu.
P. Co to jest Bierzmowanie?
O. Bierzmowanie jest to sakrament, który udziela nam Ducha świętego, wyciska na duszy naszej znamię żołnierzy Chrystusowych, i czyni nas doskonałymi chrześcijanami.
— 158 —
P. W jaki sposób Bierzmowanie czyni nas doskonałymi chrześcijanami?
O. Bierzmowanie czyni nas doskonałymi chrześcijanami przez to, że umacnia nas w wierze i doskonali w nas wszystkie inne cnoty i dary, któreśmy otrzymali na Chrzcie świętym.
P. Ile jest darów Ducha świętego, które odbieramy w sakramencie Bierzmowania?
O. Darów Ducha świętego, które odbieramy w sakramencie Bierzmowania jest siedm; Mądrość, Rozum, Rada, Męstwo, Umiejętność, Pobożność i Bojaźń Boża.
P. Co jest materyą tego sakramentu?
O. Materyą tego sakramentu jest włożenie rąk Biskupa i namaszczenie chryzmem świętem.
P. Co to jest chryzmo święte?
O. Chryzmo lub krzyżmo święte jest to oliwa zmięszana z balsamem i poświęcona przez Biskupa w Wielki Czwartek.
P. Co oznacza w tym sakramencie oliwa i balsam?
O. W sakramencie tym oliwa, która ma własność rozpływania się i umacniania, oznacza obfitość laski, jaka się rozlewa w duszy chrześcijanina dla umocnienia jego w wierze świętej; balsam zaś, który wydaje z siebie woń przyjemną i broni od zepsucia, oznacza,' że chrześcijanin umocniony tą łaską, zdolny jest wydawać z siebie zapach cnót chrześcijańskich i ustrzedz się skażenia grzechowego.
159
P. Jaka jest fornia sakramentu Bierzmowania?
O. Forma sakramentu Bierzmowania jest ta: Znaczą cię znakiem krzyża, i umacniam cię chryzmem zbawienia, w imię Ojca, i Syna, i Ducha świętego. Amen.
P. Kto jest ministrem sakramentu Bierzmowania?
O. Ministrem zwyczajnym sakramentu Bierzmowania jest Biskup.
P. W jaki sposób udziela Biskup sakramentu Bierzmowania?
O. Biskup udziela sakramentu Bierzmowania w ten sposób: najprzód wyciąga ręce nad przystępującymi do Bierzmowania i wzywa na nich Ducha świętego; potem chryzmem świętem czyni na czole każdego znak krzyża, wymawiając słowa formy tego sakramentu; następnie prawą ręką daje namaszczonemu lekki policzek mówiąc mu: Pokój z tobą', nakoniec wszystkim pobierzmowanym udziela uroczystego błogosławieństwa.
P. Dlaczego namaszczenie czyni się na czole?
O. Namaszczenie czyni się na czole, gdzie zwykle występują oznaki bojaźni i wstydu, aby pobierzmowany pamiętał, że nie powinien się Wstydzić Wiary swojej, ani się lękać nieprzyjaciół jej.
P. Dlaczego pobierzmowanemu daje się lekki policzek?
O. Pobierzmowanemu daje się lekki po
— 140 —
liczek dlatego, iżby wiedział, że powinien być gotów znieść wszelką zniewagę i wszelką boleść za świętą swą Wiarę.
P. Czy wszyscy mają się starać o przyjęcie sakramentu Bierzmowania?
O. Tak jest, wszyscy mają się starać, aby sakrament Bierzmowania i sami przyjęli i ci, którzy od nich zależą.
P. W jakim wieku dobrze jest przyjąć sakrament Bierzmowania?
O. Dobrze jest przyjąć sakrament Bierzmowania około siódmego roku życia, ponieważ w tym wieku poczynamy zwykle doznawać pokus, możemy już poznać dostatecznie laskę tego Sakramentu, i zapamiętać, żeśmy ten sakrament przyjęli.
P. Czego potrzeba do godnego przyjęcia sakramentu Bierzmowania?
O. Do godnego przyjęcia sakramentu Bierzmowania potrzeba być w łasce Bożej, znać główne tajemnice wiary naszej świętej i przystępować do niego z uszanowaniem i pobożnością.
P. Jaki grzech popełniłby ten, ktoby przyjął sakrament Bierzmowania po raz drugi?
O. Ktoby przyjął sakrament Bierzmowania po raz drugi, popełniłby świętokradztwo; Bierzmowanie bowiem należy do tych sakramentów, które wyciskają znamię na duszy i dlatego przyjmują się tylko raz w życiu.
141
P. Co uczynić należy, aby zachować w sobie łaskę sakramentu Bierzmowania?
O. Aby zachować w sobie laskę Bierzmowania należy często się modlić, spełniać dobre uczynki, i żyć podług nauki Chrystusowej, nie dbając o względy ludzkie.
P. Dlaczego przy Bierzmowaniu przybierają się kmotrowie?
O. Przy Bierzmowaniu przybierają się kmotrowie dlatego, aby słowem i przykładem dopomagali duchownym swym dzieciom do życia chrześcijańskiego i wspierali je w bojowaniu duchownem.
P. Jakie warunki powinni posiadać kmotrowie obierani przy Bierzmowaniu?
O. Kmotrowie obierani przy Bierzmowaniu powinni być odpowiednich lat, katolicy, po-bierzmowani, znać główne prawdy wiary, i odznaczać się dobrymi obyczajami.
P. Czy kmotrowie przy Bierzmowaniu zaciągają jakie powinowactwo z pobierzmowanym i z rodzicami jego?
O. Tak jest; kmotrowie przy Bierzmowaniu zaciągają takie samo powinowactwo duchowne, jak i kmotrowie przy Chrzcie świętym.
142 —
ROZDZIAŁ IV.
0 Sakramencie Ciała i Krwi Pańskiej.
§1. O naturze tego sakramentu i o rzeczywistej obecności
W nim Pana Jezusa.
P. Co to jest Ciało i Krew Pańska?
O. Ciało i Krew Pańska jest to sakrament, w którym przez cudowną przemianę całej istoty chleba w Ciało Jezusa i całej istoty wina w najdroższą Krew Jego znajduje się prawdziwie, rzeczywiście i istotnie Ciało, Krew, Dusza i Bóstwo tegoż Pana naszego Jezusa Chrystusa pod postaciami chleba i wina na pokarm duszom naszym.
P. Jak się inaczej jeszcze nazywa ten sakrament?
O. Sakrament ten nazywa się jeszcze Eucharystyą, to jest Dziękczynieniem, ponieważ Pan Jezus, ustanawiając go, dzięki czynił Bogu Ojcu; Sakramentem Ołtarza, ponieważ na ołtarzu się sprawuje i przechowuje; Najświętszą Hostyą, to jest ofiarą za grzechy nasze; Chlebem Anielskim i t. d.; najczęściej zaś z powodu wielkiej godności swojej, zowie się Najświętszym lub Przenajświętszym Sakramentem.
P. Czy w N. Sakramencie znajduje się tenże sam Pan Jezus, który jest w niebie i który tu na ziemi narodził się z N. Maryi Panny?
143
O. Tak jest; w N. Sakramencie znajduje się tenże sam Pan Jezus, który jest w niebie i który narodził się z Najświętszej Maryi Panny.
P. Dlaczego wierzymy, że w N. Sakramencie jest prawdziwie obecny Pan Jezus?
O. Wierzymy, że w N. Sakramencie jest prawdziwie obecny Pan Jezus, ponieważ On Sam to powiedział, i tak nas naucza Kościół Jego święty.
P. Co jest materyą N. Sakramentu?
O. Materyą N. Sakramentu jest to samo, czego użył Pan Jezus przy ustanowieniu jego, t. j. chleb pszenny i wino z winnej jagody.
P. Co jest formą N. Sakramentu?
O. Formą N. Sakramentu są słowa, których użył Pan Jezus przy ustanowieniu jego: To jest ciało moje; to jest krew moja.
P. Czem jest tedy hostya przed konse-kracyą?
O. Hostya przed konsekracyą jest Chlebem.
P. A czem jest hostya po konsekracyi?
O. Hostya po konsekracyi jest prawdzi-wem ciałem Pana naszego Jezusa Chrystusa pod postaciami chleba.
P. Co jest w kielichu przed konsekracyą?
O. W kielichu przed konsekracyą jest trochę wina z kilku kroplami Wody.
P. A co jest w kielichu po konsekracyi?
O. W kielichu po konsekracyi jest prawdziwa krew Pana naszego Jezusa Chrystusa pod postaciami wina.
- 144 -*
P. Kiedy się staje ta cudowna przemiana chleba w ciało, a wina w krew Pana Jezusa?
O. Ta cudowna przemiana chleba w ciało, a wina w krew Pana Jezusa staje się w chwili, kiedy kapłan we Mszy świętej wymawia słowa konsekracyi.
P. Cóż to jest tedy konsekracya?
O. Konsekracya jest to ciągłe odnawianie przez kapłana tego cudu, którego dokonał Pan Jezus na ostatniej swej wieczerzy, kiedy wymawiając nad Chlebem: 7o jest ciało moje, a nad winem: lo jest krew moja, przemienił chleb i wino w ciało i krew swoją.
P. Jak Kościół nazywa tę cudowną przemianę chleba i wina w ciało i krew Pana Jezusa?
O. Tę cudowną przemianę chleba i wina w ciało i krew Pana Jezusa, która codzień się odnawia na ołtarzach naszych, Kościół nazywa przeistoczeniem.
P. Kto nadał słowom konsekracyi taką moc cudowną?
O. Słowom konsekracyi nadał taką moc cudowną sam Pan Jezus, który jest Bogiem wszechmocnym.
P. Czy po konsekracyi nic już nie pozo-staje z chleba i wina?
O. Po konsekracyi pozostają same tylko postacie chleba i wina.
P. Co to są postacie chleba i wina?
O. Postacie chleba i wina są to ich przymioty czyli własności zewnętrzne, które podpa-
— 145 —
dają pod zmysły nasze, jako to: kształt, kolor, smak, zapach i t. p.
P. Jakim sposobem mogą pozostawać postacie czyli przymioty chleba i wina bez samego chleba i wina?
O. Postacie czyli przymioty chleba i wina pozostają bez samego chleba i wina w sposób cudowny, mocą Bożą.
P. Czy pod postaciami chleba jest tylko ciało Pana Jezusa, a pod postaciami wina jest tylko najdroższa krew Jego?
O. Tak pod postaciami chleba, jak i pod postaciami wina jest cały Pan Jezus, z ciałem, krwią, duszą i bóstwem swojem.
P. Dlaczego tak pod postaciami chleba, jak i pod postaciami wina jest cały Pan Jezus?
O. Tak pod postaciami chleba, jak i pod postaciami wina jest cały Pan Jezus dlatego, że w N. Sakramencie jest On ten sam co w niebie: żywy i nieśmiertelny; gdzie przeto jest Jego ciało, tam jest także Jego krew, dusza i bóstwo, a gdzie jest krew Jego, tam jest także i ciało, dusza i bóstwo Jego, ponieważ wszystko to jest w nim nierozdzielnie.
P. Czy Pan Jezus przestaje być w nie; bie, kiedy jest w N. Sakramencie?
O. Kiedy Pan Jezus jest w N. Sakramencie, nie przestaje być w niebie, lecz jednocześnie przebywa i w niebie i w N. Sakramencie.
P. Czy Pan Jezus jest obecny we wszyst-
Katechizm większy
10
— 146 — kich hostyach pokonsekrowanych na całym świecie?
O. Tak, Pan Jezus jest obecny we wszystkich hostyach pokonsekrowanych na całym świecie.
P. Jak to być może, aby Pan Jezus znajdował się jednocześnie we wszystkich hostyach pokonsekrowanych?
O. Pan Jezus znajduje się jednocześnie We wszystkich hostyach pokonsekrowanych Boską swą mocą, dla której niema nic niepodobnego.
P. Gdy się lamie hostya, czy się lamie także ciało Pana Jezusa?
O. Gdy się łamie hostya, ciało Pana Jezusa wcale się nie łamie; łamią się tylko postacie chleba.
P. Po rozłamaniu hostyi na części w której z nich pozostaje ciało Pana Jezusa?
O. Po rozłamaniu hostyi na części ciało Pana Jezusa pozostaje cale we wszystkich jej częściach.
P. Czy Pan Jezus jest zarówno w hostyi dużej, jak i w hostyi małej?
O. Pan Jezus jest zarówno w hostyi dużej, jak i w hostyi małej, i w najdrobniejszej jej cząstce.
P. W jakim celu przechowuje się w kościołach N. Sakrament?
O. N. Sakrament przechowuje się w kościołach w tym celu, aby wierni cześć Mu oddawali, i aby w potrzebie nosić Go do chorych.
147
P. Jaka cześć należy się N. Sakramentowi?
O. N. Sakramentowi należy się cześć Boska, ponieważ jest w Nim prawdziwie, rzeczywiście i istotnie obecny Pan nasz Jezus Chrystus.
§ 2. O ustanowieniu i o skutkach N. Sakramentu.
P. Kiedy Pan Jezus ustanowił N. Sakrament?
O. Pan Jezus ustanowił N. Sakrament na ostatniej wieczerzy w przededniu męki i śmierci swojej.
P. W jakim celu Pan Jezus ustanowił N. Sakrament?
O. Pan lezus ustanowił N. Sakrament w celu głównie trojakim, a mianowicie: 1) aby był nieustającą ofiarą nowego zakonu; 2) aby był pokarmem dusz naszych; 5) aby był wieczną pamiątką jego męki i śmierci, oraz nieocenionym zadatkiem miłości Jego ku nam i przyszłej naszej chwały w niebie.
P. Dlaczego Pan Jezus ustanowił ten Sakrament pod postaciami chleba i wina?
O. Pan Jezus ustanowił ten Sakrament pod postaciami chleba i wina, ponieważ miał On być posiłkiem dusz naszych; wypadało więc, aby był nam dany w postaci pokarmu i napoju.
P. Jakie są główniejsze skutki, które spra
148
wia N. Sakrament w tym, kto godnie przystępuje do Niego?
O. Główniejsze skutki, które sprawia N. Sakrament w tym, kto godnie przystępuje do Niego, są te: 1) zachowuje i wzmacnia życie duszy, którem jest łaska poświęcająca, tak, jak pokarm ziemski zachowuje i wzmacnia życie ciała; 4) gładzi grzechy powszednie i zachowuje od grzechów śmiertelnych; 5) napełnia duszę pokojem i pociechą niebieską.
P. Jakie inne jeszcze skutki sprawia w nas N. Sakrament?
O. N. Sakrament sprawia w nas jeszcze następne trzy skutki: 1) osłabia namiętności, a szczególniej tłumi żądze cielesne; 2) roznieca miłość Boga i bliźniego, i pomaga do postępowania zawsze zgodnie z tern, czego żąda od nas Chrystus; 3) jest zadatkiem przyszłej naszej chwały i chwalebnego zmartwychwstania ciał naszych.
§5. O warunkach potrzebnych do ’ g o d n e g o p r zy j ę c i a Komunii
Świętej.
P. Czy N. Sakrament sprawia w nas zawsze przedziwne swe skutki?
O. N. Sakrament sprawia w nas zawsze przedziwne swe skutki, jeśli przystępujemy do Niego z należytem przygotowaniem.
' P. Czego potrzeba do godnego przyjęcia Komunii św?
149
O. Do godnego przyjęcia Komunii świętej potrzeba czterech warunków: 1) być w lasce Bożej; 2) być naczczo od północy aż do przyjęcia Komunii; 3) wiedzieć, co się ma przyjąć; i 4) komunikować z wielką pobożnością.
P. Co znaczy: być w łasce Boże,?
O. Być w lasce Bożej znaczy: mieć sumienie czyste i wolne od wszelkiego grzechu śmiertelnego.
P. Co powinien uczynić przed przyjęciem Komunii, kto się poczuwa do grzechu śmiertelnego?
O. Kto się poczuwa do grzechu śmiertelnego, powinien przed przyjęciem Komunii dobrze się wyspowiadać, albowiem sam akt skruchy, chociażby najdoskonalszej, nie wystarcza w tym razie do godnego przyjęcia N. Sakramentu.
P. Dlaczego nawet akt skruchy doskonalej nie wystarcza do godnego \ przyjęcia Komunii, jeżeli kto się poczuwa do grzechu śmiertelnego?
O. Akt skruchy doskonalej w podobnym wypadku nie wystarcza dlatego, ponieważ Kościół święty przez uszanowanie dla tak wielkiego Sakramentu postanowił, aby nikt się nie ważył przystępować do Niego w grzechu śmiertelnym, nie wyspowiadawszy się wprzódy.
P. Jaki grzech popełnia, kto przystępuje do Komunii, wiedząc, że jest w grzechu śmiertelnym?
O. Kto przystępuje do Komunii, wiedząc,
150
że jest W grzechu śmiertelnym, popełnia straszne świętokradztwo, i ściąga na siebie wyrok wiecznego potępienia.
P. Co znaczy: być naczczo przed Komunią świętą?
O. Być naczczo przed Komunią świętą znaczy: zachować post tak zwany naturalny, który się lamie przez przyjęcie chociażby odrobiny czegoś, co się uważa za pokarm lub za napój.
P. Czy może komunikować ten, ktoby połknął jakąś odrobinę z tego, co mu pozostało około zębów po jedzeniu, lub jakąś kroplę wody przy umywaniu się?
O. Ktoby połknął jakąś odrobinę z tego, co mu pozostało około zębów po jedzeniu, lub jakąś kroplę wody przy umywaniu się, może komunikować, ponieważ ani jedno ani drugie nie może się uważać za pokarm lub za napój.
P. Czy nigdy nie wolno przyjąć Komunii nie naczczo?
O. Wolno przyjąć Komunię nie naczczo w ciężkiej tylko chorobie, kiedy grozi niebezpieczeństwo śmierci, lub kiedy kto z powpdu długiej choroby otrzyma na to pozwolenie od Ojca świętego. Zresztą Komunia, którą przyjmują ciężko chorzy w niebezpieczeństwie śmierci, nazywa się Wiatykiem, to jest posiłkiem na drogę z tego życia do wieczności.
P. Co znaczy: wiedzieć, co się ma przyjąć?
151
O. Wiedzieć, co się ma przyjąć, znaczy: wiedzieć to, czego nas uczy Nauka chrześcijańska o tym Sakramencie, i mocno w to wierzyć.
P. Co znaczy: komunikować z wielką pobożnością?
O. Komunikować z wielką pobożnością znaczy: przystępować do Komunii świętej z najgłębszą pokorą i skromnością, tak w całej postawie jak i w ubraniu, i przytem gorąco się modlić przed Komunią i po Komunii, najprzód gotując się do niej, a potem dziękując za nią Panu Jezusowi.
P. Na czem zależy przygotowanie do Komunii?
O. Przygotowanie do Komunii zależy głównie na pobożnem rozważaniu tego pytania: Kto jest Ten, kogo przyjąć mamy, a kto jesteśmy my? oraz na obudzeniu w sobie aktów wiary, nadziei, miłości, czci, pokory i pragnienia przyjęcia Pana Jezusa.
P. Na czem zależy dziękczynienie po Komunii?
O. Dziękczynienie po Komunii zależy głównie na glębokiem skupieniu się wewnętrz-nem i na pokornej a serdecznej rozmowie z Panem Jezusem, który raczył przyjść do nas: odnawiając przed Nim akty wiary, nadziei, miłości, czci, dziękczynienia, ofiarowania się Jemu i prośby: i prosząc Go przedewszystkiem o te laski, których najbardziej potrzebujemy my sami i ci, za których powinniśmy się modlić.
152
P. Jak się trzeba Zachować w ciągu dnia po przyjęciu Komunii świętej.9
O. Po przyjęciu Komunii świętej w ciągu dnia trzeba być, o ile można, skupionym, zajmować się uczynkami pobożności, i z większą pilnością wykonywać swe obowiązki.
P. Jak długo po Komunii św. pozostaje w nas Pan Jezus?
O. Pan Jezus po Komunii św. pozostaje w nas przez łaskę swoją tak długo, dopóki nie zgrzeszymy śmiertelnie; osobiście zaś przebywa w nas dopóty, dopóki się nie zniszczą postacie sakramentalne.
§4. O sposobie przyjmowania Komunii świętej.
P. Jak się należy zachować w chwili przyjęcia Komunii św.?
O. W chwili przyjęcia Komunii świętej należy klęczeć, głowę nieco podnieść, oczy pobożnie zwrócić na podawaną przez kapłana hostyę świętą (komunikant), usta dostatecznie otworzyć, język nieco wysunąć na dolną Wargę, i ręce albo skrzyżować na piersiach albo podtrzymywać niemi obrus używany przy Komunii.
P. Kiedy należy spożyć hostyę świętą?
O. Hostyę świętą (komunikant) należy spożyć natychmiast i czas jakiś wstrzymać się od plucia.
P. Co czynić należy, jeśliby komunikant przylgnął do podniebienia?
153
O. Jeśliby komunikant przylgnął do podniebienia, należy go odjąć językiem, a nigdy palcem.
§ 5. O obowiązku przystępowania do Komunii.
P. Kiedy jesteśmy obowiązani komunikować?
O. Obowiązani jesteśmy komunikować co roku w czasie Wielkanocnym, każdy we własnej parafii; oraz w niebezpieczeństwie życia.
P. W jakim wieku poczyna obowiązywać przykazanie kościelne co do Komunii wielkanocnej?
Przykazanie kościelne co do Komunii wielkanocnej poczyna obowiązywać w wieku, kiedy dziecko może już do niej przystąpić z na-leżytem przygotowaniem.
P. Czy grzeszy, kto mając już lata po temu, nie przystępuje do Komunii świętej?
O. Kto, mając już lata po temu, nie przystępuje do Komunii świętej, czy to dlatego, że nie chce, czy też dlatego, że z własnej winy nie zna prawd wiary, popełnia grzech ciężki. Ale grzeszą też rodzice lub ich zastępcy, jeżeli odkładanie Komunii pochodzi z ich winy, i ciężko za to odpowiedzą przed Bogiem.
P. Czy rzecz jest dobra i pożyteczna komunikować często?
O. Rzecz jest bardzo dobra i pożyteczna
154
komunikować często, byle się to czyniło z na-leżytem przygotowaniem.
P. Jak często można komunikować.
O. Każdy może komunikować tak często, jak mu to doradzi światły i pobożny spowiednik.
ROZDZIAŁ V.
9 ofierze Mszy świętej.
§ I. O istocie, ustanowieniu i o celach ofiary Mszy świętej.
P. Czy N. Sakrament jest tylko sakramentem?
O. N. Sakrament jest nietylko sakramentem, lecz także nieustającą ofiarą nowego zakonu, którą Pan Jezus zostawił Kościołowi swojemu, aby składaną była Bogu przez ręce jego kapłanów.
P. Na czem wogóle zależy ofiara?
O. Ofiara wogóle zależy na ofiarowaniu Panu Bogu jakiejkolwiek rzeczy widomej i na zniszczeniu jej w ten lub w inny sposób, w celu uznania najwyższej Jego władzy nad nami samymi i nad wszystkiemi rzeczami.
P. Jak się nazywa ofiara nowego zakonu?
O. Ofiara nowego zakonu nazywa się Mszą świętą.
P. Cóż to jest tedy Msza święta?
155
O. Msza święta jest to ofiara ciała i krwi Pana naszego Jezusa Chrystusa, sprawowana na ołtarzach naszych pod postaciami chleba i wina na pamiątkę ofiary krzyżowej.
P. Czy ofiara Mszy św. jest taż sama, co ofiara krzyżowa?
O. Ofiara Mszy świętej co do istoty swojej jest taż sama, co ofiara krzyżowa, ponieważ ofiaruje się w niej na ołtarzach naszych przez ręce ministrów swoich, kapłanów, tenże sam Pan Jezus, który się był ofiarował na krzyżu; różni się tylko od ofiary krzyżowej co do sposobu, w jaki się dopełnia, chociaż i pod tym względem pozostaje z nią w jaknajściślejszym i jaknajrzeczywistszym stosunku.
P. Jakaż to jest różnica i jaki stosunek pomiędzy ofiarą Mszy św. a ofiarą krzyżową?
O. Różnica i stosunek pomiędzy ofiarą Mszy świętej a ofiarą krzyżową są te: że na krzyżu ofiarował się Pan Jezus, wylewając krew swoją i wysługując dla nas zbawienie i łaski potrzebne; na ołtarzu zaś ofiaruje się bez przelewu krwi i przypuszcza nas do korzystania z owoców męki i śmierci swojej.
P. Jaki inny jeszcze stosunek zachodzi pomiędzy ofiarą Mszy św. a ofiarą krzyżową?
O. Pomiędzy ofiarą Mszy świętej a ofiarą krzyżową zachodzi jeszcze ten stosunek, że ofiara Mszy świętej przedstawia nam w sposób widomy przelanie krwi Chrystusowej na krzyżu, ponieważ na mocy słów konsekracyjnych osobno się przedstawia ciało Pana Jezusa pod
156
postaciami chleba, i osobno krew Jego pod postaciami wina, jakkolwiek Skutkiem łączenia się w jednej osobie Chrystusa ciała Jego, krwi, duszy i bóstwa, pod każdą postacią obecny jest cały Jezus Chrystus, prawdziwy i żywy.
P. Czy ofiara krzyżowa nie jest ofiarą jedyną nowego zakonu?
O. Ofiara krzyżowa jest ofiarą jedyną nowego zakonu w tern znaczeniu, że przez nią Pan Jezus przebłagał sprawiedliwość Boską i wysłużył nam wszystkie łaski potrzebne, a przez to samo ze swej strony dokonał wielkiego dzieła odkupienia naszego. \Vszelakoż te swoje zasługi i łaski nie inaczej nam rozda-je, jedno za pomocej tych środków, jakie ustanowił w Kościele swoim, a do których naieży także ofiara Mszy świętej.
P. W ilorakim celu składa się Panu Bogu ofiara Mszy świętej?
O. Ofiara Mszy świętej składa się Panu Bogu w celu czworakim: 1) dla oddania Jemu najwyższej czci, i stąd nazywa się ofiarą hołdu; 2) na podziękowanie Mu za wszystkie dobrodziejstwa, i stąd nazywa się ofiarą eucharystyczną czyli dziękczynną; 3) dla przebłagania obrażonego majestatu Jego, zadosyćuczynienia za grzechy nasze i ulżenia duszom w czyścu cierpiącym i stąd nazywa się ofiarą blagalną\ 4) dla wyproszenia u Niego wszystkich łask potrzebnych, i stąd nazywa się ofiarą prośby.
P. Kto właściwie sprawuje ofiarę Mszy świętej?
157
O. Ofiarę Mszy świętej właściwie sprawuje sam Pan Jezus, kapłan zaś jest tylko ministrem czyli sługą, który w Jego imieniu ofiarę tę poświęca Ojcu Przedwiecznemu.
P. Kto ustanowi! ofiarę Mszy świętej?
O. Ofiarę Mszy świętej ustanowił sam Jezus Chrystus, kiedy ustanawiając N. Sakrament, ofiarował Bogu Ojcu ciało i krew swoją i rozkazał. Apostołom czynić to samo na pamiątkę męki swojej.
P. Komu się ofiaruje ofiara Mszy świętej?
O. Ofiara Mszy świętej ofiaruje się samemu tylko Bogu.
P. Jeżeli Msza święta ofiaruje się samemu tylko Bogu, to dlaczego tyle Mszy się odprawia na cześć Matki Boskiej i Świętych?
O. Msze odprawiane na cześć Matki Boskiej i Świętych są zawsze ofiarą składaną samemu Bogu; mówimy jednak, że się odprawiają na cześć ich dlatego, że chcemy przez nie podziękować Panu Bogu za dary im udzielone, i za przyczyną ich wyjednać u Niego tern obfitsze łaski, których potrzebujemy.
P. Kto korzysta z owoców Mszy świętej?
O. Z owoców Mszy świętej wogóle korzysta cały Kościół, lecz w sposób szczególny korzystają z nich: 1) kapłan odprawiający Mszę świętą i wszyscy obecni, którzy myślą i sercem się z nim jednoczą; 2) ci wszyscy, na intencyę których Msza się odprawia, czy to są żywi, czy umarli.
- 158 —
§2. O sposobie słuchania Mszy świętej.
P. Czego potrzeba do pożytecznego słuchania Mszy św.?
O. Do pożytecznego słuchania Mszy świętej potrzeba dwóch rzeczy: 1) skromnej postawy, i 2) pobożnego serca.
P. Na czem polega skromna postawa?
O. Skromna postawa polega szczególniej na skromnem ubraniu, zachowywaniu milczenia, skupieniu zewnętrznem, i na słuchaniu Mszy św., o ile to być może, klęcząc, z wyjątkiem obu ewangelii, których się słucha stojąc.
P. Co znaczy słuchać Mszy świętej sercem pobożnem?
O. Słuchać Mszy świętej sercem pobożnem znaczy:
1) Zaraz na początku Mszy świętej połączyć intencyę swoją z intencyą kapłana i ofiarować Panu Bogu tę świętą ofiarę w celach, dla których ona ustanowioną została.
2) Łączyć się w duchu z kapłanem przy każdej modlitwie i przy każdej części ofiary.
3) Rozważać mękę i śmierć Pana Jezusa, obrzydzając sobie z całego serca swe grzechy, które były przyczyną okrutnych cierpień Zbawiciela.
4) Komunikować sakramentalnie lub przy
159
najmniej duchownie, kiedy kapłan przyjmuje Komunię.
P. Co to jest Komunia duchowna?
O. Komunia duchowna jest to gorące pragnienie przyjęcia sakramentalnie Pana Jezusa, mówiąc Mu np.: Pragnę, o mój Jezu, z całego serca połączyć się z Tobą teraz i na-zawsze; i czyniąc te same akty, jakie się czynią przed Komunią i po Komunii sakramentalnej.
P. Czy odmawianie różańca lub innych modlitw nie przeszkadza do pożytecznego słuchania Mszy świętej?
O. Odmawianie tych modlitw nie przeszkadza do pożytecznego słuchania Mszy świętej, byle się wciąż zwracało uwagę, o ile można, na następujące po sobie części ofiary świętej.
P. Czy dobrze jest podczas Mszy świętej modlić się także i za drugich?
O. Dobrze jest podczas Mszy świętej modlić się także i za drugich; owszem jest to pora najstosowniejsza do modlenia się za żywych i umarłych.
P. Co należy uczynić po wysłuchaniu Mszy świętej?
O. Po wysłuchaniu Mszy świętej należy podziękować Panu Bogu za laskę, że dozwolił nam uczestniczyć w tak ważnej ofierze, i przeprosić Go za wszelkie roztargnienia i niedbalstwa, jakich mogliśmy się w tym czasie dopuścić.
— 160. —
ROZDZIAŁ VI.
0 Pokucie.
§ 1. O Pokucie w ogólności.
P. Co to jest sakrament Pokuty.
Ó. Pokuta zwana także spowiedzią, jest to sakrament, ustanowiony przez Pana Jezusa dla odpuszczenia grzechów popełnionych po chrzcie świętym.
P. Dlaczego sakrament ten nazywa się Pokutą?
O. Sakrament ten nazywa się Pokutą, ponieważ dla otrzymania przebaczenia grzechów potrzeba brzydzić się nimi i opłakiwać je; i ponieważ każdy, kto się dopuścił winy, musi poddać się pokucie, którą kapłan nań wkłada.
P. Dlaczego sakrament ten nazywa się także Spowiedzią?
O. Sakrament ten nazywa się także Spowiedzią, ponieważ dla otrzymania odpuszczenia grzechów nie dość jest obrzydzać je sobie; lecz potrzeba jeszcze z nich się oskarżyć przed kapłanem, czyli wyspowiadać się z nich.
P. Kiedy Pan Jezus ustanowił ten sakrament?
O. Sakrament ten ustanowił Pan Jezus w dzień zmartwychwstania swojego, kiedy, ukazawszy się Apostołom swoim w wieczerniku,
161
uroczyście dal im władzę odpuszczania grzechów.
P. W jaki sposób Pan Jezus dat Apostołom swoim władzę odpuszczania grzechów?
O. Pan Jezus dal Apostołom swoim władzę odpuszczania grzechów, tchnąwszy na nich i wyrzekłszy te słowa: ~Weźmijcie Ducha świętego; których odpuścicie grzechy, są odpuszczone. a których zatrzymacie, są zatrzymane.
P. Iloraka jest materya sakramentu Pokuty?
O. Materya sakramentu pokuty jest dwojaka: dalsza i bliższa. Materyę dalszą stano wią grzechy penitenta, popełnione po chrzcie świętym; a materyą bliższą są akty tegoż penitenta, mianowicie, skrucha, oskarżenie się przed kapłanem, i zadośćuczynienie.
P. Co jest formą sakramentu Pokuty?
O. Formą sakramentu Pokuty są słowa: Ja ciebie rozgrzeszam od grzechów twoich.
P. Kto jest ministrem sakramentu Pokuty?
O. Ministrem sakramentu Pokuty jest kapłan, upoważniony od Biskupa do słuchania spowiedzi.
P. Dlaczego kapłan powinien być upoważniony od Biskupa do słuchania spowiedzi?
O. Kapłan powinien być upoważniony od Biskupa do słuchania spowiedzi, ponieważ do ważnego sprawowania tego sakramentu nie wystarcza samo święcenie kapłańskie, lecz potrzeba jeszcze mieć jurysdykcyę, czyli władzę sądzenia, a tej władzy udziela Biskup.
Katechizm większy.
11
— 162 —
P. Ile jest części sakramentu Pokuty?
O. Cztery są części sakramentu Pokuty: skrucha, spowiedź i zadośćuczynienie—ze strony penitenta, i rozgrzeszenie—ze strony kapłana.
P. Co to jest skrucha czyli żal za grzechy?
O. Skrucha czyli żal za grzechy jest to boleść duszy z powodu popełnionych grzechów wraz z obrzydzeniem ich i mocnem postanowieniem niegrzeszenia więcej.
P. Co to znaczy skrucha?
O. Wyraz skrucha, od słowa kruszyć, znaczy rozbicie lub starcie czegoś na drobne szczątki; jak kiedy kamień lub inna rzecz twarda kruszy się na drobne kawałki.
P. Dlaczegóż tedy żal za grzechy zowie się skruchą?
O. Żal za grzechy zowie się skruchą, pcnieważ twarde serce grzesznika od boleści, że obraziło Pana Boga, kruszy się niejako i rozpada na części.
P. Na czem zależy spowiedź?
O. Spowiedź zależy na jasnem oskarżeniu się z grzechów przed spowiednikiem w celu otrzymania rozgrzeszenia i pokuty.
P. Dlaczego spowiedź nazywa się oskarżeniem się z grzechów?
O. Spowiedź nazywa się oskarżeniem z grzechów dlatego, że nie ma ona być zimnem i obojętnem opowiadaniem grzechów, lecz serdecznem i bolesnem przyznaniem się do nich.
P. Co to jest zadośćuczynienie czyli pokuta?
163
O. Zadosyćuczynienie czyli pokuta jest to modlitwa lub inny dobry uczynek, który spowiednik wkłada na penitenta, aby tym sposobem, odpokutował za grzechy swoje.
P. Co to jest rozgrzeszenie?
O. Rozgrzeszenie jest to wyrok, mocą którego kaptan w imieniu Pana Jezusa odpuszcza grzechy.
P. Z tych części sakramentu pokuty, która jest najpotrzebniejsza?
O. Z tych części sakramentu Pokuty najpotrzebniejsza jest skrucha, ponieważ bez niej niema nigdy odpuszczenia grzechów, gdy tymczasem ona sama jedna, skoro jest doskonała, może wyjednać przebaczenie, byle połączona była z pragnieniem, chociażby tylko domyślnem, wyspowiadania się przy pierwszej sposobności.
§ 2. O skutkach i o potrzebie sakramentu Pokuty, oraz o warunkach niezbędnych do godnego przyjęcia jego.
P. Jakie są skutki sakramentu Pokuty?
O. Sakrament Pokuty: 1) daje łaskę poświęcającą mocą której odpuszczają się wszystkie grzechy śmiertelne, a także i grzechy powszednie, z których penitent się spowiadał i za które żałuje; 2) zamienia karę wieczną na karę doczesną, a i tę samą zmniejsza stosownie do większego lub mniejszego żalu penitenta;
— 164 -
5) Wskrzesza wszystkie zasługi z dobrych uczynków, zebrane przed popełnieniem grzechu śmiertelnego; 4) udziela pomocy potrzebnych do unikania grzechów na przyszłość, i 5) przywraca pokój sumienia.
P. Czy sakrament Pokuty potrzebny jest wszystkim do zbawienia?
O. Sakrament Pokuty potrzebny jest do zbawienia tym wszystkim, którzy po chrzcie świętym popełnili grzech śmiertelny.
P. Czy rzecz jest dobra spowiadać się często?
O. Rzecz jest bardzo dobra spowiadać się często, ponieważ sakrament Pokuty nietyl-ko gładzi grzechy, lecz także udziela łask potrzebnych do unikania ich.
P. Czy sakrament Pokuty ma moc odpuszczania wszystkich grzechów, jakakolwiek byłaby ich ciężkość i liczba?
O. Sakrament Pokuty ma moc odpuszczania wszystkich grzechów, jakakolwiek byłaby ich ciężkość i liczba, byle się zachowały warunki niezbędne do godnego przyjęcia jego.
P. Ile jest warunków dobrej spowiedzi?
O. Warunków dobrej spowiedzi jest pięć: 1) rachunek sumienia; 2) żal że się obraziło Pana Boga; 3) postanowienie poprawy; 4) oskarżenie się z grzechów popełnionych; 5) zadośćuczynienie czyli pokuta.
P. Co przedewszystkiem uczynić potrzeba, by odbyć spowiedź należycie?
O. By odbyć spowiedź należycie, po
165
trzeba przedewszystkiem prosić gorąco Pana Boga o światło do poznania wszystkich grzechów naszych i o pomoc do obrzydzenia ich sobie.
§3. O rachunku sumienia.
P. Co to jest rachunek sumienia.3
O. Rachunek sumienia jest to pilne badanie grzechów, jakie się popełniło od ostatniej ważnej spowiedzi.
P. Jak się czyni rachunek sumienia?
O. Czyni się rachunek sumienia, pilnie przywodząc sobie na pamięć, wobec Boga, wszystkie grzechy nie wyznane nigdy na spowiedzi i popełnione myślą, mową, uczynkiem i zaniedbaniem przeciwko przykazaniom Bożym i kościelnym, oraz przeciwko obowiązkom swojego stanu.
P. Co jeszcze powinniśmy badać przy rachunku sumienia?
O. Przy rachunku sumienia powinniśmy jeszcze badać nasze złe nałogi i wszelkie oka-zye do grzechu.
P. Czy przy rachunku sumienia potrzeba także przypomnieć sobie i liczbę grzechów?
O. Przy rachunku sumienia potrzeba także przypomnieć sobie liczbę każdego grzechu śmiertelnego.
P. Czego potrzeba, aby grzech jaki byl grzechem śmiertelnym?
O. Aby grzech jaki był grzechem śmier
— 166 —
telnym, potrzeba, aby przestępstwo tyczyło się rzeczy ważnej i popełnione było z całą rozwagą umysłu i z zupełnem przyzwoleniem woli.
P. Kiedy przestępstwo tyczy się rzeczy ważnej?
O. Przestępstwo tyczy się rzeczy ważnej, kiedy zbyt jest przeciwnem któremukolwiek z przykazań Boskich lub kościelnych.
P. Kiedy się grzeszy z pełną rozwagą?
O. Grzeszy się z pełną rozwagą, kiedy się wie doskonale, że to co się popełnia, jest wielkiem złem.
P. Kiedy się grzeszy z zupełnem przyzwoleniem woli?
O. Grzeszy się z zupełnem przyzwoleniem woli, kiedy dobrowolnie popełnia się lub pragnie się popełnić coś takiego, o czem się wie, że jest rzeczą niegodziwą.
P. Jakiej pilności dokładać należy przy rachunku sumienia?
O. Przy rachunku sumienia należy dokładać takiej samej pilności, jak w każdej innej sprawie bardzo ważnej.
P. Ile czasu trzeba poświęcić na rachunek sumienia?
O. Na rachunek sumienia trzeba poświęcić tyle czasu, ile wymagają liczba i rodzaj grzechów, obciążających sumienie, tudzież czas, jaki upłynął od ostatniej ważnej spowiedzi.
P. Jak można sobie ułatwić rachunek sumienia przed spowiedzią?
167
O. Rachunek sumienia przed spowiedzią ułatwia się bardzo, jeśli się go czyni codzień wieczorem.
§4. O żalu za grzechy.
P. Co to jest żal za grzechy?
O. Żal za grzechy jest to boleść duszy z powodu popełnionych grzechów wraz ze szczerem obrzydzeniem ich sobie.
P. Iloraki jest żal?
O. Żal jest dwojaki: doskonały, zwany też skruchą, i niedoskonały.
P. Kiedy jest żal dosko.naly?
O. Żal doskonały jest wtedy, kiedy się żałuje za grzechy jedynie dlatego, że się obraziło nimi Pana Boga nieskończenie dobrego i godnego miłości dla samego siebie.
P. Dlaczego żal taki nazywa się doskonałym?
O. Żal taki nazywa się doskonałym dla dwóch przyczyn: 1) dlatego, że nie zważa on na własną korzyść lub szkodę, lecz na samą tylko dobroć Boga; i 2) dlatego, że wyjednywa nam u Boga natychmiast odpuszczenie grzechów, aczkolwiek pozostawia obowiązek wyspowiadania się z nich.
P. Czy żal doskonały nie wyjednywa nam odpuszczenia grzechów niezależnie od spowiedzi?
O. Żal doskonały nie wyjednywa nam odpuszczenia grzechów niezależnie od spowie
— 168 —
dzi, ponieważ z natury swojej połączony jest zawsze z mocną wolą odbycia spowiedzi przy pierwszej sposobności.
P. Dlaczego żal doskonały czyli skrucha ma moc przywracania nas do laski Bożej?
O. Żal doskonały czyli skrucha ma moc przywracania nas do laski Bożej, ponieważ rodzi się on z miłości Boga, która z natury swojej nie może być w duszy razem z grzechem śmiertelnym.
P. Kiedy jest żal niedoskonały?
O. Żal niedoskonały jest wtedy, kiedy kto żałuje za swe grzechy dlatego, że obrazi! nimi Pana Boga jako najwyższego Sędziego: czyli z bojaźni kary, na którą zasłużył w tern i w przyszlem życiu, lub z powodu wewnętrznej złości samego grzechu.
P. Jakie warunki powinien posiadać żal, aby był dobry?
O. Żal, aby był dobry, powinien posiadać cztery warunki; mianowicie powinien być: wewnętrzny, nadprzyrodzony, największy, i powszechny?
P. Co znaczy: żal powinien być wewnętrzny?
O. To znaczy: że ma być w sercu i w woli, a nie w słowach tylko.
P. Dlaczego żal powinien być wewnętrzny?
O. Żal powinien być wewnętrzny dlatego, że, jak wola to jest, która przez grzech odwraca się od Boga, tak ona też przez obrzydzenie grzechu powinna sią nawrócić do Boga.
— 169
P. Co znaczy, żal powinien być nadprzyrodzony?
O. To znaczy: że powinien być owocem łaski Bożej i rodzic się z pobudek wiary.
P. Dlaczego żal powinien być nadprzyrodzony?
O. Żal powinien być nadprzyrodzony, ponieważ odnosi się do rzeczy nadprzyrodzonych, jakiemi są: otrzymanie od Boga odpuszczenia grzechów, laska poświęcająca, i prawo do kró-Festwa niebieskiego.
P. Wytlómacz mi jaśniej różnicę, jaka zachodzi pomiędzy żalem nadprzyrodzonym a żalem przyrodzonym?
O. Kiedy kto żałuje za swe grzechy dlatego, że obraził nimi Boga nieskończenie dobrego i godnego miłości dla samego siebie, że utracił niebo a zasłużył na piekło, lub chociażby tylko z powodu wewnętrznej szkarady grzechu, taki ma żal nadprzyrodzony, ponieważ żałuje z pobudek wiary; przeciwnie zaś, ktoby żałował za swe grzechy dlatego, że przez nie ściągnął na siebie niesławę lub karę u ludzi, albo z powodu innej jakiej szkody doczesnej, taki miałby żal przyrodzony, ponieważ żałowałby z pobudek czysto ludzkich.
P. Dlaczego żal powinien być największy?
O. Żal powinien być największy dlatego, że powinniśmy uważać i obrzydzać sobie grzech jako zło największe, to jest obrazę największego Dobra. ,
170
P. Czy z żalu za grzechy trzeba może płakać, jak się płacze w innem jakiem nieszczęściu?
O. Z żalu za grzechy niekoniecznie trzeba płakać zewnętrznie, dość jest uważać w sercu obrazę Pana Boga za największe nieszczęście w życiu.
P. Co znaczy: żal powinien być powszechny?
O. Żal powinien być powszechny, to znaczy: że powinien obejmować wszystkie grzechy śmiertelne, jakie się popełniło.
P. Dlaczego żal powinien obejmować wszystkie grzechy śmiertelne?
O. Żal powinien obejmować wszystkie grzechy śmiertelne dlatego, że kto nie żałuje chociażby za jeden z nich, pozostaje nieprzyjacielem Boga.
P. Co powinniśmy czynić, aby mieć żal za grzechy nasze?
O Aby mieć żal za grzechy nasze, powinniśmy gorąco prosić o niego Pana Boga i starać się go obudzić w sobie przez rozwa żanie tego wielkiego zła, jakiegośmy się dopuścili, grzesząc.
P. Cóż tedy rozważać będziesz dla obudzenia w sobie obrzydzenia grzechu?
O. Dla obudzenia w sobie obrzydzenia grzechu, rozważać będę: 1) surowość nieskończonej sprawiedliwości Bożej i szkaradę grzechu, przez który zeszpeciłem duszę moją i zasłużyłem na wieczne kary w piekle; 2) utratę
171
łaski, przyjaźni, synowstwa Bożego i prawa do nieba; 3) że przez grzech obraziłem Zbawiciela mojego, który umarł za mnie, i że grzechy moje były przyczyną jego śmierci; 4) że wzgardziłem Stwórcą moim i Bogiem moim; że się odwróciłem od Tego, który jest najwyższem dobrem mcjem, i który zasługuje na to, abym Go kochał nadewszystko i wiernie Mu służył.
P. Czy idąc do spowiedzi, powinniśmy się bardzo troszczyć o to, aby mieć żal prawdziwy za grzechy nasze?
O. Idąc do spowiedzi, powinniśmy jak-najusilniej troszczyć się o to, aby mieć żal prawdziwy za grzechy nasze, ponieważ jest to rzecz najgłówniejsza, i jeśli jej niema, spowiedź jest żadna.
P. Czy ten, kto się spowiada z samych tylko grzechów powszednich, powinien żałować za wszystkie?
O. Kto się spowiada z samych tylko grzechów powszednich, spowiada się ważnie, jeżeli żałuje za niektóre z nich; wszelakoż jeśli chce, aby wszystkie zostały mu odpuszczone, powinien też żałować za wszystkie, które pamięta.
P. Czy ten, kto się spowiada z samych tylko grzechów powszednich a nie żałuje za żaden z nich, spowiada się Ważnie?
O. Kto się spowiada z samych tylko grze chów powszednich a nie żałuje za żaden z nich, spowiada się nieważnie, i jeśli to czyni z rozwagą, popełnia świętokradztwo.
172
P. Co dla zapewnienia ważności spowiedzi zaleca się tym, którzy się spowiadają z samych tylko grzechów powszednich?
O. Tym, którzy się spowiadają z samych tylko grzechów powszednich, dla zapewnienia ważności spowiedzi zaleca się wyznać z prawdziwym żalem jakikolwiek grzech śmiertelny z przeszłego życia, chociaż się już z niego spowiadali i otrzymali odpuszczenie jego.
P. Czy rzecz jest dobra czynić często akt skruchy?
O. Rzecz jest bardzo dobra i zbawienna czynić często akt skruchy, szczególniej kładąc się do snu, i kiedy ma się pewność lub chociażby tylko obawę, że się wpadło w grzech śmiertelny, aby natychmiast powrócić do laski Bożej; pomaga to wiele do łatwiejszego otrzymania od Pana Boga laski uczynienia podobnego aktu w nierównie większej potrzebie, to jest w niebezpieczeństwie życia.
§5. O postanowieniu poprawy.
P. Co to jest postanowienie poprawy?
O. Postanowienie poprawy jest to mocna wola niegrzeszenia więcej i użycia wszystkich środków do uniknienia grzechu.
P. Jakie przymioty powinno posiadać postanowienie poprawy, aby było dobre?
O. Postanowienie poprawy, aby było dobre, powinno posiadać przedewszystkiem na
173
stępne trzy przymioty: powinno być bezwarunkowe, powszechne i skuteczne.
P. Co znaczy: postanowienie poprawy powinno być bezwarunkowe?
O. Postanowienie poprawy powinno być bezwarunkowe, to znaczy: że nie powinno zależeć od żadnych warunków czasu, miejsca i osoby.
P. Co znaczy: postanowienie poprawy powinno być powszechne?
O. Postanowienie poprawy powinno być powszechne, to znaczy: że mamy unikać wszystkich grzechów śmiertelnych, tak tych, któreśmy dawniej popełnili, jak i tych, które moglibyśmy popełnić w przyszłości.
P. Co znaczy: postanowienie poprawy powinno być skuteczne?
O. Postanowienie poprawy powinno być skuteczne, to znaczy: że trzeba mieć mocną wolę raczej wszystko utracić niż zgrzeszyć na nowo, unikać wszystkich niebezpiecznych oka-zyi do grzechu, wykorzeniać w sobie złe nałogi i dopełnić obowiązków, jakie się przez grzech zaciągnęło.
P. Co to jest zły nałóg?
O. Zły nałóg jest to nabyta skłonność do łatwego wpadania w grzechy, do których się przywykło.
P. Co trzeba czynić, aby poprawić złe nałogi?
O. Aby poprawić złe nałogi trzeba pilnie czuwać nad sobą, wiele się modlić, często się
174
spowiadać, mieć dobrego stałego spowiednika i wiernie się trzymać rad i środków przezeń podawanych.
P. Co należy rozumieć przez niebezpieczne okazye do grzechu?
O. Przez niebezpieczne okazye do grzechu należy rozumieć te wszystkie okoliczności czasu, miejsca, osób i rzeczy, które same przez się lub z powodu słabości naszej prowadzą nas do popełnienia grzechu.
P. Czy powinniśmy się strzedz bardzo wszystkich niebezpiecznych okazyi?
O. Powinniśmy się strzedz bardzo tych niebezpiecznych okazyi, które zazwyczaj prowadzą nas do popełnienia grzechu śmiertelnego, i które z tego powodu nazywają się oka-zyami blizkiemi do grzechu.
P. Co czynić powinien, kto nie może uniknąć jakiejś okazyi do grzechu?
O. Kto nie może uniknąć jakiejś okazyi do grzechu, powinien zasięgnąć rady spowiednika i zastosować się do niej.
P. Co należy rozważać, aby uczynić moc ne postanowienie poprawy?
O. Aby uczynić mocne postanowienie poprawy, należy rozważać to samo, co przy obudzeniu żalu za grzechy, a mianowicie te po budki, które skłaniają nas do lękania się sprawiedliwości Boskiej i do umiłowania nieskończonej dobroci Jego.
175
O oskarżeniu się z grzechów przed spowiednikiem.
P. Co uczynisz, przygotowawszy się należycie do spowiedzi przez rachunek sumienia, żal za grzechy i postanowienie poprawy?
O. Przygotowawszy się należycie do spowiedzi przez rachunek sumienia, żal za grzechy i postanowienie poprawy, pójdę się oskarżyć ze swych grzechów przed spowiednikiem dla otrzymania rozgrzeszenia.
P. Z jakich grzechów trzeba się spowiadać?
O. Trzeba się spowiadać ze wszystkich grzechów śmiertelnych; wszelakoż dobrze jest spowiadać się także i z grzechów powszednich.
P. Jakie warunki posiadać powinno oskarżenie się z grzechów czyli spowiedź?
O. Oskarżenie się z grzechów czyli spowiedź powinna posiadać pięć głównych warunków, a mianowicie: powinna być: pokorna, zupełna, szczera, rozważna i krótka.
P. Co znaczy spowiedź powinna być pokorna?
O. Spowiedź powinna być pokorna to znaczy, że penitent powinien się. oskarżać przed spowiednikiem bez żadnej hardości w sercu lub w słowach, lecz z uczuciem winowajcy, który uznaje swą winę i stoi przed sędzią swoim.
176
P. Co znaczy: spowiedź powinna być zupełna?
O. Spowiedź powinna być zupełna to znaczy: że trzeba wyznać z okolicznościami i liczbą wszystkie grzechy śmiertelne, które się po pełniło od ostatniej ważnej spowiedzi', i które się przypomniało sobie po pilnym rachunku sumienia.
P. Jakie okoliczności wyznać należy, aby spowiedź była zupełna?
O. Aby spowiedź była zupełna, należy wyznać te okoliczności, które zmieniają rodzaj grzechu?
P. Które okoliczności zmieniają rodzaj grzechu?
O. Zmieniają rodzaj grzechu: 1) te okoliczności, które z grzechu powszedniego czynią grzech śmiertelny; i 2) te, z powodu których toż samo przestępstwo zawiera w sobie złość kilku grzechów śmiertelnych.
P. Czy możesz dać mi przykład okoliczności, która z grzechu powszedniego czyni grzech śmiertelny?
O. Kto, naprzyklad, dla usprawiedliwienia siebie popełnia kłamstwo, przez które wyrządza ciężką krzywdę bliźniemu, powinien wyznać tę okoliczność, gdyż ona kłamstwo dla interesu zamienia w kłamstwo szkodliwe.
P. A czy możesz dać mi przykład okoliczności, z powodu której toż samo przestępstwo zawiera w sobie złość kilku grzechów śmiertelnych?
177
O. Ktoby, naprzyktad, ukradl rzecz jaką poświęconą Panu Bogu, powinien wyznać tę okoliczność, gdyż ona do grzechu kradzieży dodaje jeszcze grzech świętokradztwa.
P. Jeżeli kto nie jest pewnym, czy popełnił grzech jaki, czy ma się z niego spowiadać?
O. Kto nie jest pewnym, czy popełnił ' grzech jaki, nie ma obowiązku spowiadać się z niego, a jeśli się spowiada, powinien wyznać tę okoliczność.
P. Co czynić powinien, kto nie pamięta ścisłej liczby swych grzechów?
O. Kto nie pamięta ścisłej liczby swych grzechów, powinien powiedzieć tę, która najbliższa jest prawdy.
P. Czy spowiedź byłaby ważna, jeśliby kto przez zapomnienie nie wyznał jakiego grzechu śmiertelnego lub jakiej ważnej okoliczności?
O. Jeśliby kto przez zapomnienie nie wyznał jakiego grzechu śmiertelnego lub jakiej ważnej okoliczności, a w . rachunku sumienia byl pilnym, spowiedź jego byłaby ważną.
P. Czy przypomniawszy sobie jaki grzech śmiertelny, zapomniany na spowiedzi, obowiązani jesteśmy wyznać go na spowiedzi następnej?
O. Tak jest; przypomniawszy sobie jaki grzech śmiertelny zapomniany na spowiedzi, obowiązani jesteśmy wyznać go na najbliższej spowiedzi następnej.
Katechizm większy.
12
178
P. Jaki grzech popełniłby ten, ktoby ze wstydu lub z innej jakiej przyczyny rozmyślnie zataił na spowiedzi jaki grzech śmiertelny?
O. Ktoby ze wstydu lub z innej jakiej przyczyny rozmyślnie zataił na spowiedzi jaki grzech śmiertelny, znieważyłby sakrament i stałby się winnym strasznego świętokradztwa.
P. Co powinien uczynić, kto rozmyślnie zataił na spowiedzi jaki grzech śmiertelny?
O. Kto rozmyślnie zataił na spowiedzi jaki grzech śmiertelny, powinien dla ratowania swej duszy, nietylko wyznać przed spowiednikiem ten grzech, ale też powiedzieć na ilu spowiedziach go zataił, i te wszystkie spowie-dzie powtórzyć.
P. Nad czem powinien się zastanowić, ktoby miał pokusę zataić na spowiedzi jaki grzech śmiertelny?
O. Ktoby miał pokusę zataić na spowiedzi jaki grzech śmiertelny, powinien się zastanowić nad tern:
1) że wszak się nie wstydził grzeszyć wobec Boga, który wszystko widzi;
2) że stokroć jest lepiej wyznać swe grzechy przed spowiednikiem w sekrecie, aniżeli żyć w grzechu, doznawać ciągłych wyrzutów sumienia, umrzeć w niepokucie, i na sądzie strasznym być wystawionym na hańbę przed całym światem;
3) że spowiednik pod grzechem ciężkim i pod najstraszniejszemi karami doczesnemi
179
i wiecznemi obowiązany jest dochować tajemnicy spowiedzi.
P. Co znaczy: spowiedź powinna być szczera?
O. Spowiedź powinna być szczera, to znaczy, że trzeba wyznać swe grzechy, jak one są, nie usprawiedliwiając ich, nie zmniejszając i nie zwiększając.
P. Co znaczy: spowiedź powinna być rozważna?
O. Spowiedź powinna być rozważna, to znaczy: że, oskarżąjąc się z grzechów naszych, powinniśmy używać wyrazów przyzwoitych i strzedz się wyjawienia grzechów cudzych.
P. Co znaczy: spowiedź powinna być krótka?
O. Spowiedź powinna być krótka, to znaczy: że nie powinniśmy mówić spowiednikowi rzeczy niepotrzebnych?
P. Czy to nie jest rzeczą bardzo przykrą wyjawiać na spowiedzi swe grzechy, zwłaszcza zbyt brzydkie?
O. Jakkolwiek rzeczą jest bardzo przykrą wyjawić na spowiedzi swe grzechy, to jednak trzeba to uczynić dlatego, że taki jest rozkaz Boży; że inaczej nie możemy dostąpić odpuszczenia grzechów naszych; i że tę przykrość wynagradzają aż nadto wielkie korzyści i obfite pociechy duchowne.
180
§ 7. O sposobie spowiadania się.
P. Co uczynisz przystąpiwszy do spowiednika?
O. Przystąpiwszy do spowiednika, uklęknę i powiem: Błogosław mi, ojcze, bom zgrzeszył.
P. Co czynić będziesz, gdy spowiednik będzie cię błogosławił?
O. Nachylę się z pokorą dla przyjęcia błogosławieństwa i uczynię znak krzyża świętego.
P. Co powiesz, uczyniwszy znak krzyża świętego?
O. Uczyniwszy znak krzyża świętego, powiem: Spowiadam się Panu Bogu wszechmogącemu, błogosławionejPannie Maryi, wszystkim Świętym i tobie, ojcze bom zgrzeszył; dodając: Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus.
P. Co powiesz następnie?
O. Powiem następnie: Byłem ostatni raz u spowiedzi — tu wyrażę, kiedy mianowicie—, rozgrzeszenie z łaski Pana Boga otrzymałem, pokutę odprawiłem i Komunię świętą przyjąłem; od ostatniej spowiedzi obraziłem Pana Bo ga następującymi grzechami; poczem oskarżę się z grzechów swoich.
P. Co powiesz, skończywszy wyznanie grzechów swoich?
181
O. Skończywszy wyznanie grzechów swoich, dodam: Oskarżam się jeszcze ze wszystkich grzechów całego życia mojego, a zwłaszcza... i tu nazwę te grzechy z przeszłego życia.
P. Jak zakończysz to wszystko?
O. Zakończę to wszystko temi słowy: Tak za te grzechy, jak i za wszystkie inne, których nie pamiętam, żałuję z całego serca, obiecuję poprawę, a ciebie, ojcze, proszę o pokutę i rozgrzeszenie.
P. Co potem czynić będziesz?
O. Potem słuchać będę z pokorą, co mi powie spowiednik, przyjmę pokutę z mocnem postanowieniem -wypełnienia jej, i w czasie rozgrzeszenia odnowię akt skruchy.
P. Co uczynić należy po ętrzymaniu rozgrzeszenia?
O. Po otrzymaniu rozgrzeszenia należy odejść od spowiednika, uklęknąć, podziękować Panu Bogu za odpuszczenie grzechów, spełnić naznaczoną pokutę i pilnie się zastanowić nad tern, co powiedział spowiednik, aby potem wiernie to wszystko zachować.
§ 8. O rozgrzeszeniu.
P. Czy spowiednik obowiązany jest dać rozgrzeszenie każdemu penitentowi? ’
O. Spowiednik obowiązany jest dać rozgrzeszenie takiemu tylko penitentowi, który zdaniem jego zasługuje na nie.
182 —
P. Czy spowiednik może niekiedy odłożyć rozgrzeszenie na czas jakiś, lub nie dać go wcale?
O. Spowiednik może niekiedy odłożyć rozgrzeszenie na czas jakiś, lub nie dać go wcale, aby nie narażać sakramentu na zniewagę.
P. Komu zazwyczaj odmawia się rozgrzeszenia, albo się je odkłada do pewnego czasu?
O. Zazwyczaj odmawia się rozgrzeszenia, albo się je odkłada do pewnego czasu, takim osobom:
1) które nie znają głównych prawd wiary, lub mało się troszczą o poznanie tych części Nauki chrześcijańskiej, które ze względu na ich stan i obowiązki są dla nich niezbędne;
2) które bardzo niedbale czynią rachunek sumienia i nie okazują żadnego żalu i żadnej chęci do pokuty;
3) które nie chcą, choć mogą, naprawić krzywdy wyrządzonej bliźniemu na mieniu lub na sławie;
4) które nie chcą przebaczyć z serca nieprzyjaciołom swoim;
5) które nie chcą przedsiębrać żadnych środków do powstania ze swoich złych nałogów.
6) które nie chcą opuścić bliskiej okazyi do grzechu.
183
P. Czy nie jest zbyt surowym spowiednik, który odkłada penitentowi rozgrzeszenie dlatego, że go uważa za niedostatecznie jeszcze przygotowanego?
O. Spowiednik, który odkłada penitentowi rozgrzeszenie dlatego, że go uważa za niedostatecznie jeszcze przygotowanego, nie jest bynajmniej zbyt surowym, lecz raczej pełnym miłości; ponieważ postępuje jak dobry lekarz, który próbuje wszelkich środków, nawet przykrych i bolesnych, byle uratować życie chorego.
P. Czy grzesznik, któremu odmawia się rozgrzeszenia albo się je odkłada, ma z tego powodu rozpaczać, lub nawet zupełnie zaniechać spowiedzi?
O. Grzesznik, któremu odmawia się rozgrzeszenia albo się je odkłada, nie powinien z tego powodu ani rozpaczać, ani tern bardziej zniechęcać się do spowiedzi, lecz raczej uznać stan swój opłakany, skorzystać z dobrej rady spowiednika i dołożyć starania, aby jaknajprę-dzej zasłużyć sobie na rozgrzeszenie.
P. Co trzeba czynić, aby wybrać sobie stałego odpowiedniego spowiednika?
O. Aby wybrać sobie stałego, pobożnego, światłego i roztropnego spowiednika, trzeba gorąco się o to modlić do Pana Boga, i, raz go obrawszy, całkowicie zaufać i poddać się jemu jako sędziemu i lekarzowi swemu.
184. —
' §9. O zadosyćuczynieniu czyli pokuci e.
P. Co to jest zadośćuczynienie?
O. Zadośćuczynienie, zwane także pokutą sakramentalną, jest jednym z aktów penitenta, przez który daje on niejakie wynagrodzenie sprawiedliwości Boskiej za grzechy swoje, wypełniając pewne pobożne uczynki, włożone na niego przez spowiednika.
P. Czy penitent powinien przyjąć pokutę, którą zadaje mu spowiednik?
O. Penitent powinien przyjąć pokutę, którą mu zadaje spowiednik, chyba że wykonać jej nie może, a w takim razie powinien z całą pokorą przełożyć to spowiednikowi i prosić go o inną.
P. Kiedy należy wykonać pokutę sakramentalną?
O. Pokutę sakramentalną, jeśli spowiednik czasu nie oznaczył, należy wykonać jak można najprędzej i dopóki się jest w stanie laski.
P. Jak należy wykonać pokutę sakramentalną?
O. Pokutę sakramentalną należy wykonać całą i z pobożnością.
P. Dlaczego na spowiedzi zadaje się pokuta?
185
O. Zadaje się na spowiedzi pokuta dlatego, że zwykle po rozgrzeszeniu sakramental-nem, które odpuszcza winę i karę wieczną, po -zostaje jeszcze kara doczesna, którą trzeba odbyć albo na tym świecie, albo na tamtym w czyścu.
P. Dlaczego na chrzcie świętym Pan Bóg x darowuje nam wszystką karę należną za grzechy, a w sakramencie pokuty nie wszystką?
O. Na chrzcie świętym Pan Bóg darowuje nam wszystką karę należną za grzechy, a w sakramencie pokuty nie wszystką najprzód dlatego, że grzechy popełniane po chrzcie, z powodu lepszej znajomości prawa Bożego i większej niewdzięczności naszej względem Pana Boga, są nierównie cięższe; a potem i dlatego jeszcze, aby obowiązek zadosyćuczynienia i pokuty był niejako hamulcem, powstrzymującym nas od grzechów.
P. Czy sami przez się możemy zadośćuczynić Panu Bogu za grzechy nasze?
O. Sami przez się nie możemy zadośćuczynić Panu Bogu za grzechy nasze, lecz tylko łącząc się z zasługami męki i śmierci Pana Jezusa, które czynnościom naszym nadają znaczenie i wartość przed Bogiem.
P. Czy pokuta, którą zadaje spowiednik, wystarcza zawsze do zgładzenia reszty kary, należnej za grzechy?
O. Pokuta, którą zadaje spowiednik, zwykle nie wystarcza do zgładzenia reszty kary,
186
należnej za grzechy, i dlatego trzeba ją dopełnić uczynkami dobrowolnej pokuty.
P. Które to są uczynki pokutne?
O. Uczynki pokutne dają się sprowadzić do trzech rodzajów: modlitwy, postu i jałmużny.
P. Co się rozumie przez modlitwę?
O. Przez modlitwę rozumieją się tu wszelkie ćwiczenia pobożne.
P. Co się tu rozumie przez post?
O. Przez post rozumieją się tu wszelkie umartwienia.
P. Co się tu rozumie przez jałmużnę?
O. Przez jałmużnę rozumieją się tu wszelkie uczynki miłosierne co do duszy i co do ciała.
P. Która pokuta ma więcej zasługi przed Bogiem, czy ta, którą wkłada na nas spowiednik, czy też nasza własna?
O. Pokuta, którą wkłada spowiednik, ma więcej zasługi przed Bogiem, jest bowiem częścią sakramentu Pokuty, a stąd i większą swą skuteczność czerpie z zasług męki Pana je-zusa.
P. Czy ten, kto umiera po otrzymaniu ' rozgrzeszenia, ale nie zadośćuczyni wszy jeszcze zupełnie sprawiedliwości Boskiej, idzie wprost do nieba?
O. Nie; taki idzie do czyśca, aby .tam zadośćuczynić sprawiedliwości Boskiej i oczyścić się zupełnie.
187
P. Czy my możemy dopomódz duszom w czyścu cierpiącym?
O. Tak jest; możemy dopomódz duszom w czyścu cierpiącym modlitwą, jałmużną, odpustami i wszelkimi innymi dobrymi uczynkami, a nadewszystko ofiarowaniem za nich Mszy świętej.
P. Oprócz pokuty, co jeszcze powinien uczynić penitent po spowiedzi?
O. Penitent, który skrzywdzi! bliźniego na mieniu lub na sławie, albo dat mu zgorszenie, powinien po spowiedzi, oprócz pokuty, jak można najprędzej zwrócić mu jego własność, wynagrodzić zniewagę i naprawić dane mu zgorszenie.
P. W jaki sposób można naprawić zgorszenie, jakie się dało bliźniemu?
O. Zgorszenie, jakie się dało bliźniemu, można naprawić, usuwając okazyę, którą on się gorszył, i budując go słowem i dobrym przykładem.
P. W jaki sposób mamy naprawić obrazę wyrządzoną bliźniemu?
O. Obrazę wyrządzoną bliźniemu mamy naprawić, przepraszając go, i dając mu inne jeszcze wynagrodzenie, stosownie do obrazy.
P. Jakie są skutki dobrej spowiedzi?
O.- Dobra spowiedź: 1) odpuszcza nam .grzechy i daje łaskę Bożą; 2) przywraca pokój sumienia; 3) otwiera nam podwoje nieba, i karę wieczną zamienia na karę doczesną; 4) chro
188
ni nas od nowych upadków, i daje nam prawo do korzystania ze skarbu odpustów.
§ 10. O odpustach.
P. Co to jest odpust?
O. Odpust jest to darowanie nam przez Kościół po za spowiedzią kary doczesnej, jaka ciąży na nas za grzechy odpuszczone nam na spowiedzi co do winy i co do kary wiecznej.
P. Od kogo Kościół ma władzę udzielania odpustów?
O. Kościół ma władzę udzielania odpustów od samego Jezusa Chrystusa.
P. W jaki sposób Kościół darowuje nam karę doczesną za pomocą odpustów?
O. Kościół darowuje nam karę doczesną za pomocą odpustów w ten sposób, że na zadośćuczynienie Panu Bogu za grzechy nasze zalicza nam nader obfite i zbywające zasługi Pana Jezusa, Matki Boskiej i Świętych, które stanowią, tak zwany, skarb Kościoła.
P. Kto ma Władzę udzielania odpustów?
O. Pełną władzę udzielania odpustów w całym Kościele ma Papież, a w każdej dyecezyi miejscowy jej Biskup, stosownie do władzy, jaka mu od Papieża udzielona została.
P. lloraki jest odpust?
O. Odpust jest dwojaki: zupełny i cząstkowy. i
P. Co to jest odpust zupełny?
O. Odpust zupełny jest to darowanie
189
wszystkiej kary doczesnej należnej za grzechy, tak, że, ktoby umarł po otrzymaniu takiego od pustu, poszedłby wprost do nieba, będąc już wolnym od wszelkich kar czyśćowych.
P. Co to jest odpust cząstkowy?
O. Odpust cząstkowy jest to darowanie pewnej części kary doczesnej należnej za grzechy nasze.
P. W jakim celu Kościół udziela nam odpustów?
O. Kościół udziela nam odpustów w tym celu, abyśmy, niezdolni już dzisiaj do czynienia pokut dawnych, zbyt ostrych i bardzo długich, mogli jeszcze w tern życiu spłacić całą karę doczesną za grzechy nasze za pomocą łatwych i dla każdego dostępnych uczynków pobożno ści i miłości chrześcijańskiej.
P. Co się rozumie przez odpust tylu to dni, albo tylu to lat?
O. Przez odpust tylu to dni, albo tylu to lat rozumie się darowanie takiej części kary doczesnej, dla odbycia której w dawnych czasach potrzeba było pokutować przez dni czterdzieści, sto, trzysta, albo w ciągu lat wielu.
P. Czy powinniśmy cenić odpusty?
O. Tak jest; powinniśmy bardzo cenić odpusty, albowiem za pomocą ich zadośćczy-nimy sprawiedliwości Boskiej, a przez to samo zapewniamy sobie łatwiejsze i prędsze osiągnięcie królestwa niebieskiego.
P. Czego potrzeba do dostąpienia odpustu?
190
O. Do dostąpienia odpustu potrzeba: 1) być w stanie laski (przynajmniej przy spełnieniu ostatniego z przepisanych uczynków), i oczyścić się także z tych grzechów powszednich, za które pragniemy spłacić ciążącą na nas karę; 2) wypełnić dobre uczynki, przepisane od Kościoła dla dostąpienia odpustu; 3) mieć intencyę dostąpienia odpustu.
P. Czy uzyskany odpust może być ofiarowany za dusze w czyścu cierpiące?
O. Tak jest; uzyskany odpust może być ofiarowany za dusze w czyścu cierpiące, jeżeli na to zezwala ten, kto go udziela.
P. Co to jest Jubileusz?
O. Jubileusz, który się udziela zwykle co dwadzieścia pięć lat, jest to odpust zupełny, do którego przywiązane bywają rozmaite przywileje i ulgi, jako to: możność otrzymania rozgrzeszenia od grzechów i od kar kościelnych, zastrzeżonych samemu Papieżowi lub Biskupowi, oraz zamiany niektórych ślubów na inne dobre uczynki.
ROZDZIAŁ V.
0 ostatniem olejem świętym Namaszczeniu.
P. Co to jest Ostatnie olejem świętym Namaszczenie?
O. Ostatnie olejem świętym Namaszczę-
191
nie jest to sakrament ustanowiony przez Pana Jezusa dla przyniesienia ulgi na duszy, a nawet i na ciele, chorym, znajdującym się w niebezpieczeństwie życia.
P. Jakie są skutki sakramentu Ostatniego olejem świętym Namaszczenia?
O. Skutki sakramentu Ostatniego olejem świętym Namaszczenia są te: 1) pomnaża laskę poświęcającą; 2) gładzi grzechy powszednie, a nawet i śmiertelne, za które chory żałuje, lecz z których wyspowiadać się już nie może; 3) leczy ociężałość i niemoc ku dobremu, jaka pozostaje nawet po otrzymaniu odpuszczenia grzechów; 4) pomaga do cierpliwego znoszenia choroby, do pokonania pokus, i do dobrej śmierci; i 5) służy do odzyskania zdrowia ciała, jeśliby to było z pożytkiem dla duszy.
P. Kiedy należy przyjąć sakrament Ostat niego olejem świętym Namaszczenia?
O. Sakrament Ostatniego olejem świętym Namaszczenia należy przyjąć, kiedy choroba jest niebezpieczna, i, o ile można, po odbyciu spowiedzi i przyjęciu N. Sakramentu; a dobrze jest przyjąć go zawczasu, dopóki chory jest jeszcze przytomny i pozostaje jakaś nadzieja, że żyć będzie.
P. Dlaczego dobrze jest przyjąć sakrament Ostatniego olejem świętym Namaszczenia zawczasu, dopóki chory jest jeszcze przytomny i jest jakaś nadzieja, że żyć będzie.
192 —
O. Dobrze jest przyjąć sakrament Ostat niego olejem świętym Namaszczenia zawczasu^ dopóki chory jest jeszcze przytomny i jest nadzieja, że żyć będzie,, najprzód dlatego, że przyjmując go z wielką pobożnością, odniesie z niego większą korzyść; a potem i dlatego, że ponieważ służy on także do wzmocnienia sił chorego i do przywrócenia mu zdrowia, jeżeliby to było pożytecznem dla duszy, nie należy odkładać go aż do ostatniej chwili, kiedy się straci wszelka nadzieja na ocalenie życia chorego.
P. Czego potrzeba do dobrego przyjęcia sakramentu Ostatniego olejem świętym Namaszczenia?
O. Do dobrego przyjęcia sakramentu Ostatniego olejem świętym Namaszczenia potrzeba: być w stanie laski; ufać w skuteczność tego sakramentu i w miłosierdzie Boże; i zdać się zupełnie na wolę Boską.
P. Jakie uczucia ma w sobie obudzać chory na widok kapłana?
O. Chory na widok kapłana ma obudzać w sobie uczucia wdzięczności ku Bogu, że go posłał do niego i, jeśli może, sam go prosić powinien o sakramenta święte, a w każdym razie przyjąć je ochoczo.
193
ROZDZIAŁ VIII.
0 Kapłaństwie.
P. Co to jest Kapłaństwo?
O. Kapłaństwo jest to sakrament, który daje władzę spełniania posług świętych, odnoszących się do czci Bożej i do zbawienia dusz, i wyciska na duszy tego, kto go przyjmuje, charakter ministra czyli sługi Bożego.
P. Ile jest stopni kapłaństwa?
O. Stopni kapłaństwa jest siedm, jeden wyższy od drugiego, które wszystkie razem stanowią Hierarchię kościelną.
P. jakie mianowicie są stopnie kapłaństwa?
O. Najwyższym stopniem kapłaństwa jest biskupstwo, które zawiera w sobie pełność kapłaństwa; następnie idzie kapłaństwo zwyczajne, potem dyakonat, subdyakonat i cztery święcenia mniejsze.
P. Czy Pan Jezus sam przez się ustanowił wszystkie te stopnie kapłaństwa?
O. Pan Jezus sam przez się ustanowił tylko dwa stopnie najwyższe kapłaństwa, to jest biskupstwo i kapłaństwo zwyczajne; potem zaś przez Apostołów swoich ustanowił dyakonat, z którego wypłynęły inne niższe święcenia.
P. Kiedy Pan Jezus ustanowił sakrament Kapłaństwa?
Katechizm większy.
13
194 —
O. Pan Jezus ustanowi! sakrament Kapłaństwa na ostatniej wieczerzy, kiedy Apostołom i ich następcom dal władzę sprawowania N. Sakramentu, do której potem w ’ dzień zmartwychwstania swego dodał jeszcze władzę odpuszczania i zatrzymywania grzechów, stanowiąc ich w ten sposób pierwszymi kapłanami nowego zakonu w całej pełni władzy kapłańskiej.
P. Kto jest ministrem tego sakramentu?
O. Ministrem tego sakramentu jest tylko Biskup.
P. Czy wielka jest tedy godność kapłaństwa katolickiego?
O. Godność kapłaństwa katolickiego jest bardzo wielka z powodu podwójnej władzy, jaką udzielił mu Chrystus nad ciałem swojem rzeczywistem i nad ciałem swojem duchownem, którem jest Kościół; a także z powodu boskiego posłannictwa, jakie nań włożył, prowadzenia wszystkich ludzi do zbawienia.
P. Czy kapłaństwo katolickie jest niezbędne w Kościele?
O. Kapłaństwo katolickie jest niezbędne w Kościele, ponieważ bez niego wierni byliby pozbawieni ofiary Mszy świętej i większej części sakramentów; nie mieliby, ktoby ich uczył wiary; i jak trzoda bez pasterza, byliby wystawieni na lup wilków: słowem Kościół przestałby być takim, jakim go ustanowił Pan Jezus.
195
P. Kapłaństwo katolickie nie ustanie więc nigdy?
O. Kapłaństwo katolickie, pomimo wszelkich wysiłków piekła, aby je zniszczyć, pozostanie aż do skończenia świata, tak samo jak i Kościół, o którym Pan Jezus powiedział, że potęgi piekła nie przemogą go.
P. Czy grzechem jest znieważać kapłanów?
O. Znieważać kapłanów jest grzechem bardzo wielkim, gdyż zniewaga ta spada na samego Jezusa Chrystusa, który wyrzekł do Apostołów swoich: Kto wami gardzi, mną gardzi.
P. W jakim celu powinno się obierać stan duchowny?
O. Stan duchowny powinno się obierać jedynie dla chwały Bożej i dla zbawienia dusz.
P. Czego potrzeba, aby wstąpić do stanu duchownego?
O. Aby wstąpić do stanu duchownego, potrzeba przedewszystkiem być powołanym do niego od Boga.
P. Co trzeba czynić, aby poznać, czy się jest powołanym od Boga do stanu duchownego?
O. Aby poznać, czy się jest powołanym od Boga do stanu duchownego, potrzeba: 1) gorąco prosić Pana Boga, aby objawił swą wolę; 2) zasięgnąć rady swego Biskupa, lub światłego i roztropnego spowiednika; 5) zbadać siebie
196
pilnie, czy się ma zdolności potrzebne do nauk, do posług, i do obowiązków tego stanu.
P. Czy zrobiłby źle, ktoby bez powołania wstąpił do stanu duchownego?
O. Ktoby wstąpił do stanu duchownego bez powołania, zrobiłby bardzo źle i naraziłby się na niebezpieczeństwo utraty zbawienia.
P. Czy grzeszą także i rodzice, którzy z pobudek doczesnych zmuszają swych synów do obrania stanu duchownego?
O. Grzeszą także i rodzice, którzy z pobudek doczesnych zmuszają swych synów do wybrania stanu duchownego, albowiem przywłaszczają sobie prawo wybierania kapłanów, które Bóg zastrzegł samemu sobie, i narażają swe dzieci na niebezpieczeństwo wiecznego potępienia.
P. Jakie obowiązki mają wierni względem tych, których Bóg powołuje do święceń kapłańskich?
O. Wierni obowiązani są:
1) zostawić swym dzieciom i podwładnym zupełną swobodę, by mogli pójść za głosem Bożym;
2) modlić się gorąco do Pana Boga, by posyłał Kościołowi swojemu gorliwych sług i dobrych pasterzy, zwłaszcza w ustanowione w tym celu suche dni kwartałowe;
3) mieć i okazywać szczególny szacunek dla tych, których Bóg przez święcenia kapłańskie powołał do świętej swej służby.
197
ROZDZIAŁ IX.
0 Małżeństwie.
§ 1. O naturze sakramentu Małżeństwa.
P. Co to jest Małżeństwo?
O. Małżeństwo jest to sakrament, ustanowiony od Pana Jezusa, mocą którego, tworzy się związek święty i nierozerwalny pomiędzy mężczyzną i niewiastą, i udziela się im laska do wspólnego pożycia z sobą w świętej miłości i do chrześcijańskiego wychowania dziatek.
P. Kto ustanowił Małżeństwo?
O. Małżeństwo ustanowił sam Bóg jeszcze w raju ziemskim, ,a Pan Jezus podniósł je do godności sakramentu.
P. Co szczególnego oznacza sakrament Małżeństwa?
O. Sakrament Małżeństwa oznacza nierozerwalne połączenie Pana Jezusa z Kościołem świętym, Jego oblubienicą, a naszą matką najmilszą.
P. Dlaczego się mówi, że związek małżeński jest nierozerwalny?
O. Mówi się, że związek małżeński jest nierozerwalny, czyli że go rozrywa tylko śmierć jednego z małżonków, dlatego, że tak Bóg po-
— 198 — stanowił na początku, a Pan Jezus uroczyście na nowo to potwierdził.
P. Czy w małżeństwie pomiędzy chrześcijanami można oddzielić zobopólną umowę od sakramentu?
O. Nie; w małżeństwie pomiędzy chrześcijanami nie można oddzielić zobopólnej umowy od sakramentu, ponieważ dla nich małżeństwo nie jest czem innem, tylko tąż samą umową, opartą na prawie przyrodzonem i podniesioną do godności sakramentu.
P. Czy więc pomiędzy chrześcijanami nie może być prawdziwego małżeństwa bez sakramentu?
O. Pomiędzy chrześcijanami nie. może być prawdziwego małżeństwa bez sakramentu.
P. Jakie są skutki sakramentu Małżeństwa?
P. Sakrament Małżeństwa: 1) pomnaża łaskę poświęcającą; 2) udziela łaski szczególnej do wiernego wypełnienia wszystkich obowiązków małżeńskich.
§2. O ministrach i o sposobie zawierania Małżeństwa; tudzież o przygotowaniu się do niego i o obowiązkach, jakie wkłada.
P. Kto jest ministrem sakramentu Małżeństwa?
O. Ministrami sakramentu Małżeństwa są
199
samiż nowożeńcy, którzy nawzajem sobie dają i od siebie przyjmują ten sakrament.
P. W jaki sposób dopełnia się sakrament Małżeństwa?
O. Sakrament Małżeństwa, zachowując naturę zobopólnej umowy, dopełnia się w ten sposób, że obie umawiające się strony, wobec swojego proboszcza lub umocowanego przezeń zastępcy i dwóch świadków, zeznają, że wchodzą z sobą w związek małżeński.
P. Cóż więc znaczy błogosławieństwo, któregc udziela kapłan nowożeńcom?
O. Błogosławieństwo, którego udziela kapłan nowożeńcom, nie należy do istoty sakramentu, lecz jest tylko uroczystem ze strony Kościoła potwierdzeniem ich związku i prośbą do Boga o jaknajobfitsze dla nich błogosławieństwa.
P. Jaką intencyę mieć powinien, kto zawiera związek małżeński?
O. Kto zawiera związek małżeński powinien mieć intencyę: 1) spełnić wolę Pana Boga, który go powołuje do tego stanu; 2) pracować w nim nad zbawieniem swojem; 3) wychowywać po chrześcijańsku dziatki, jeśli Bóg niemi obdarzy.
P. Co czynić powinni przyszli małżonkowie, aby godnie przyjąć sakrament Małżeństwa?
O. Aby godnie przyjąć sakrament Małżeństwa, przyszli małżonkowie powinni: 1) gorąco polecać się Panu Bogu w celu poznania woli Jego i uproszenia łask potrzebnych w tym
— 200 —
stanie; 2) przed daniem stówa zasięgnąć rady rodziców, jak tego wymaga posłuszeństwo i szacunek dla nich; 5) odbyć należycie spowiedź świętą, nawet z całego życia, jeśliby tego była potrzeba; 4) strzedz się wszelkiej niebezpiecznej poufałości pomiędzy sobą w słowach, i w uczynkach.
P. Jakie są główne obowiązki małżonków?
O. Główne obowiązki małżonków są te: 1) dochowywać ściśle wierności małżeńskiej i postępować wszędzie i zawsze, jak przystało na prawdziwych chrześcijan; 2) kochać się nawzajem, znosić cierpliwie swe wady, i żyć w pokoju i zgodzie; 5) jeśli mają dzieci, troszczyć się o zaopatrzenie ich potrzeb, wychować je po chrześcijańsku i zostawić im pełną swobodę co do obrania stanu, do jakiego ich Pan Bóg powołuje.
§3. O warunkach i przeszkodach do małżeństwa.
P. Czego potrzeba, aby zawrzeć ważnie małżeństwo chrześcijańskie?
O. Aby zawrzeć ważnie małżeństwo chrześcijańskie, potrzeba być wolnym od przeszkody rozrywającej małżeństwo, i dobrowolną swą zgodę na zawarcie małżeństwa zeznać przed własnym proboszczem lub umocowanym od niego kapłanem i dwoma świadkami.
201
P. Czego potrzeba, aby zawrzeć godziwie małżeństwo chrześcijańskie?
O. Aby zawrzeć godziwie małżeństwo chrześcijańskie, potrzeba być wolnym od przeszkody zabraniającej małżeństwa, znać glów-niejsce części Nauki chrześcijańskiej i być w stanie łaski; inaczej bowiem popełniłoby się świętokradztwo.
P. Co to są przeszkody do małżeństwa?
O. Przeszkody do małżeństwa są to pewne okoliczności, które czynią małżeństwo albo nieważnem, albo nagannem. W pierwszym wypadku nazywają się przeszkodami rozrywają-ccmi małżeństwo, a w drugim przeszkodami zabraniającetni małżeństwa.
P. Daj mi jaki przykład przeszkody rozrywającej małżeństwo?
O. Przeszkodami rozrywającemi małżeństwo są, naprzyklad, pokrewieństwo aż do czwartego stopnia, powinowactwo duchowne, uroczysty ślub czystości, różnica religii między ochrzczonymi i nieochrzczonymi i t. d.
P. Daj mi jaki przykład przeszkody zabraniającej małżeństwa?
O. Przeszkodami zabraniającemi małżeństwa są, naprzyklad, czas zakazany, prosty ślub czystości, różnica wiary między katolikiem i niekatolikiem i t. d.
P. Czy wierni są obowiązani zawiadomić zwierzchność duchowną o znanych sobie przeszkodach do małżeństwa?
O. Wierni są obowiązani zawiadomić
— 202 — zwierzchność duchowną o znanych sobie przeszkodach do małżeństwa, i w tym też celu przed każdym ślubem ogłaszają się zapowiedzi.
P. Kto ma władzę stanowić przeszkody do małżeństwa, dyspensować od nich, i wyrokować o ważności małżeństwa pomiędzy chrześcijanami?
O. Sam tylko Kościół ma władzę stanowić przeszkody do małżeństwa i wyrokować o ważności małżeństwa pomiędzy chrześcijanami, jak również jeden tylko Kościół ma prawo dyspensować od przeszkód, które on postanowił.
P. Dlaczego sam tylko Kościół ma władzę stanowić przeszkody do małżeństwa, wyrokować o ważności małżeństwa i dyspensować od przeszkód małżeńskich?
O. Sam tylko Kościół ma prawo stanowić przeszkody do małżeństwa, wyrokować o ważności małżeństwa i dyspensować od przeszkód, które on postanowił, dlatego, że skoro nie można w małżeństwie chrześcijańskiem oddzielić umowy od sakramentu, więc i sama umowa podpada pod władzę Kościoła, któremu jednemu Pan Jezus nadał prawo stanowić przepisy i wyrokować o sakramentach świętych.
Część piąta.
O cnotach głównych i o innych rze= czach, o których każdy chrześcijanin wiedzieć powinien.
ROZDZIAŁ I.
0 Cnotach głównych.
§ 1. O cnotach teologicznych.
P. Co to jest cnota?
O. Cnota jest to własność duszy, która sprawia, że czujemy w sobie skłonność, łatwość i gotowość do poznania i wykonywania tego, co dobre.
P. Ile jest głównych cnót nadprzyrodzonych?
O. Głównych cnót nadprzyrodzonych jest siedm: trzy cnoty teologiczne czyli boskie, i cztery kardynalne czyli zasadnicze.
204. —
P. Które są cnoty teologiczne?
.0. Cnoty teologiczne są: Wiara, Nadzieja i Miłość.
P. Dlaczego Wiara, Nadzieja i Miłość nazywają się cnotami teologicznemi?
O. Wiara, Nadzieja i Miłość nazywają się cnotami teologicznemi, ponieważ wprost i głównie odnoszą się do Pana Boga i przez Niego są w nas wlane.
P. W jaki sposób cnoty teologiczne odnoszą się wprost do Pana Boga?
O. Cnoty teologiczne odnoszą się wprost do Pana Boga, ponieważ przez Wiarę wierzymy w Pana Boga i we wszystko, co On objawił; przez Nadzieję spodziewamy się posiąść Pana Boga; a przez Miłość kochamy Pana Boga na-dewszystko, a bliźniego jak siebie samych dla miłości Pana Boga.
P. Kiedy Pan Bóg wlewa do duszy naszej cnoty teologiczne?
O. Pan Bóg w nieskończonej dobroci swojej wlewa do duszy naszej cnoty teologiczne, kiedy na chrzcie świętym przyozdabia nas w laskę poświęcającą i razem z nią wzbogaca nas darami Ducha świętego.
P. Czy wystarcza do zbawienia otrzymać cnoty teologiczne na chrzcie świętym?
O. Dla tych, którzy przyszli do używania rozumu, otrzymanie cnót teologicznych na chrzcie świętym nie wystarcza do zbawienia, lecz koniecznie trzeba jeszcze wykonywać akty tych cnót.
205
P. Kiedy jesteśmy obowiązani czynić akty Wiary, Nadziei i Miłości?
O. Obowiązani jesteśmy czynić akty Wiary, Nadziei i Miłości: 1) przyszedłszy do używania rozumu; 2) jaknajczęściej w ciągu życia; i 5) w niebezpieczeństwie śmierci.
§ 2. O Wierze.
P. Co to jest Wiara?
O. Wiara jest to cnota nadprzyrodzona, wlana od Boga do duszy naszej, za pomocą której, opierając się na powadze samego Boga, wierzymy i uznajemy za prawdę to wszystko, co On objawił i przez Kościół swój święty do wierzenia nam podaje.
P. Od kogo się dowiadujemy o prawdach, które Bóg objawił?
O. O prawdach, które Bóg objawił, dowiadujemy się od Kościoła świętego, który jest nieomylny: to jest od Papieża, następcy św. Piotra i od Biskupów, następców świętych Apostołów, których nauczał sam Pan nasz Jezus Chrystus.
P. Czy jesteśmy pewni tych prawd, których naucza nas Kościół święty?
O. Tak, jesteśmy najpewniejsi tych prawd, których naucza nas Kościół święty, ponieważ Pan Jezus zaręczył Boskiem swem słowem, że Kościół Jego nie pomyli się nigdy.
P. Jaki grzech przyprawia o utratę wiary?
O. O utratę wiary przyprawia zaprzecza
206
nie lub dobrowolne powątpiewanie chociażby o jednym artykule wiary.
P. Jak się odzyskuje utracona wiara?
O. Utracona wiara odzyskuje się przez szczery żal za grzech popełniony i przez odnowienie w sobie wiary we wszystko, w co wierzy Kościół święty katolicki.
§3. O Tajemnicach.
P. Czy my możemy pojąć wszystkie prawdy wiary?
O. Nie; my nie możemy pojąć wszystkich prawd wiary, ponieważ niektóre są z nich tajemnicami.
P. Co to są tajemnice?
O. Tajemnice są to prawdy wiary przewyższające nasz rozum, w które jednak powinniśmy wierzyć, choć ich nie rozumiemy.
P. Dlaczego powinniśmy wierzyć w tajemnice?
O. Powinniśmy wierzyć w tajemnice dla tego, że objawił je sam Pan Bóg, który będąc nieskończoną Dobrocią i Prawdą, ani sam się pomylić, ani drugich omylić nie może.
P. Czy tajemnice sprzeciwiają się rozumowi?
O. Bynajmniej; tajemnice przewyższają rozum, ale się nie sprzeciwiają jemu: owszem sam rozum każę nam wierzyć w tajemnice.
P. Dlaczego tajemnice nie mogą się sprzeciwiać rozumowi?
207
O. Tajemnice nie mogą się sprzeciwiać rozumowi dlatego, że rozum i tajemnice pochodzą od tegoż samego Pana Boga, który samemu sobie sprzeciwiać się nie może.
§4. O Piśmie świętem.
P. Gdzie się znajdują prawdy, które Bóg objawił?
O. Prawdy, które Bóg objawił, znajdują się w Piśmie świętem i w Podaniu czyli Tra-dycyi.
P. Co to jest Pismo święte?
O. Pismo święte jest to zbiór ksiąg, napisanych przez proroków, pisarzy świętych, Apostołów i Ewangelistów z natchnienia samego Ducha świętego, i za natchnione przez Kościół uznanych.
P. Jak się dzieli Pismo święte?
O. Pismo święte dzieli się na Stary i Nowy Testament.
P. Co zawiera w sobie Stary Testament.
O. Stary Testament zawiera w sobie księgi natchnione, napisane przed przyjściem Pana Jezusa.
P. Co zawiera w sobie Nowy Testament?
O. Nowy Testament zawiera w sobie księgi natchnione, napisane po przyjściu Pana Jezusa.
P. Jak się nazywa zwykle Pismo święte?
O. Pismo święte nazywa się zwykle Biblią.
— 208 —
P. Co znaczy słowo: Biblia?
O. Słowo Biblia znaczy to samo, co zbiór ksiąg świętych, księga najprzedniejsza, księga ksiąg, księga natchniona od Boga.
P. Dlaczego Pismo święte zowie się księgą najprzedniejszą?
O. Pismo święte zowie się księgą najprzedniejszą tak z powodu nadmiernie ważnej swej treści, jakoteż z powodu głównego swego autora, którym jest Duch święty.
P. Czy w piśmie świętem nie może być żadnego błędu?
O. W piśmie świętem nie może być żadnego błędu, ponieważ cale ono we wszystkich swych częściach jest natchnione od samego Boga. To jednak nie przeszkadza, iżby w odpisach i przekładach na inne języki nie wkradł się błąd jaki z winy tych, co je przepisywali, lub tlómaczyli. Wszelakoż w wydaniach przejrzanych i potwierdzonych przez Kościół święty katolicki nie może być żadnego błędu takiego, któryby się tyczył wiary i obyczajów.
P. Czy wszyscy wierni potrzebują czytać Pismo święte?
O. Wierni, nauczani wciąż żywem słowem Kościoła, nie wszyscy potrzebują koniecznie czytać Pismo święte; bardzo dobrze jednak robią, którzy je czytają.
P. Czy wolno jest czytać Pismo święte w każdym przekładzie?
O. Wolno jest czytać Pismo święte w takich tylko przekładach, które uzyskały potwier
209
dzenie od Kościoła i z iopa(rzone są W objaśnienia od tegoż Kościoła pochwalone.
P. Dlaczego wolno jest czytać Pismo święte tylko w przekładach uznanych przez Kościół?
O. Wolno jest czytać Pismo święte tylko w przekładach uznanych przez Kościół dlatego, że on jeden jest prawym stróżem Pisma świętego.
P. Gdzie mamy szukać prawdziwego rozumienia Pisma świętego?
O. Prawdziwego rozumienia Pisma świętego mamy szukać w Kościele katolickim, który iest nieomylnym tłómaczem jego.
P. Co powinien uczynić katolik, gdyby mu wpadla w ręce Biblia heretycka lub nie potwierdzona od Kościoła?
O. Gdyby komu z katolików wpadla w ręce Biblia heretycka lub nie potwierdzona od Kościoła, powinien ją natychmiast spalić lub oddać proboszczowi.
P. Dlaczego Kościół zabrania Biblii heretyckich lub nie potwierdzonych przez siebie?
O. Kościół zabrania Biblii heretyckich lub niepotwierdzonych od siebie dlatego, że nieraz bywają sfałszowane i zawierają błędy, które mogłyby nas zachwiać w wierze świętej. Z tejże przyczyny zabrania Kościół i tych przekładów Pisma świętego, które uzyskały potwierdzenie jego, ale zostały przedrukowane z opuszczeniem objaśnień przez niego pochwalonych.
Katechizm większy.
14
210
§ 5. . O Podaniu.
P. Co to jest Podanie czyli Tradycya?
O. Podanie czyli- Tradycya jest to słowo Boże, które niespisane, lecz tylko żywym głosem podane przez Pana Jezusa i Apostołów, i następnie w ciągu wieków przechowywane w Kościele katolickim, doszło aż do nas w całej pierwotnej swej czystości.
P. Gdzie się zawiera to, czego nas uczy Podanie?
O. To, czego nas uczy Podanie, zawiera się głównie w postanowieniach Soborów, w pismach Ojców świętych, w aktach Stolicy Apostolskiej, w słowach i w obrzędach Liturgii świętej.
P. Jak należy przyjmować Podanie?
O. Podanie należy przyjmować tak samo, jak i objawione słowo Boże, zawarte w księgach świętych.
§6. O Nadziei.
P. Co to jest nadzieja?
O. Nadzieja jest to cnota nadprzyrodzona, wlana od Boga do duszy naszej, za pomocą której pragniemy i oczekujemy życia wiecznego, które Bóg obiecał sługom swoim, tudzież pomocy potrzebnych do osiągnięcia jego.
P. Z jakiej pobudki powinniśmy się spo
211
dziewać od Pana Boga życia wiecznego i pomocy potrzebnych do osiągnięcia jego.
O. Powinniśmy się spodziewać od Pana Boga życia wiecznego i pomocy potrzebnych do osiągnięcia jego dlatego, że Sam On, dla zasług Jezusa Chrystusa, obiecał to każdemu, kto szczerze Jemu służy, i że, będąc wiernym i wszechmocnym, dotrzymuje zawsze obietnic swoich.
P. Czego potrzeba aby dojść do nieba?
O. Aby dojść do nieba, potrzeba: mieć łaskę Bożą, ćwiczyć się w dobrych uczynkach, i wytrwać w miłości Bożej aż do śmierci.
P. Jak się traci nadzieja?
O. Nadzieja traci się ilekroć utrącą się Wiara, a także przez rozpacz o zbawieniu, lub przez zbytnią ufność w miłosierdziu Boskiem.
P. Jak się odzyskuje utracona Nadzieja?
O. Utracona Nadzieja odzyskuje się przez szczery żal za grzech popełniony i przez odnowienie w sobie ufności w dobroci Bożej.
§ 7. O M i ł o ś c i.
P. Co to jest Miłość?
O. Miłość jest to cnota nadprzyrodzona, wlana przez Boga do duszy naszej, za pomocą której miłujemy Pana Boga nadewszystko dla Niego samego, a bliźniego naszego jak siebie samych dla miłości Jego.
P. Z jakich pobudek powinniśmy miłować Pana Boga?
212
O. Powinniśmy miłować Pana Boga dlatego, że on jest Dobrem najwyższem, najlep-szem i nieskończenie doskonalem; a także i dlatego, że sam to nam nakazuje, i że niezliczo-nemi dobrodziejstwami obdarza nas.
P. Jak powinniśmy miłować Pana Boga?
O. Powinniśmy miłować Pana Boga na-dewszystko, ze wszystkiego serca, ze wszystkiej myśli, ze wszystkiej duszy i ze wszystkich sil naszych.
P. Co znaczy miłować Pana Boga na-dewszystko?
O. Miłować Pana Boga nadewszystko, to znaczy: przekładać Go nad wszystkie najdroższe i najdoskonalsze stworzenia, i być gotowym raczej wszystko utracić, aniżeli obrazić lub przestać miłować.
P. Co znaczy: miłować Pana Boga ze wszystkiego serca?
O. Miłować Pana Boga ze wszystkiego serca, to znaczy: poświęcać Jemu wszystkie nasze uczucia.
P. Co znaczy: miłować Pana Boga ze wszystkiej myśli.
O. Miłować Pana Boga ze wszystkiej myśli, to znaczy: zwracać ku Niemu wszystkie nasze myśli.
P. Co znaczy miłować Pana Boga ze wszystkiej duszy?
O. Miłować Pana Boga ze wszystkiej duszy, to znaczy: używać wszystkich władz duszy ku chwale Jego.
213
P. Co znaczy: miłować Pana Boga ze wszystkich sil naszych?
O. Miłować Pana Boga ze wszystkich sil naszych, to znaczy: usiłować wzrastać wciąż w miłości Jego i starać się o to, aby pobudką * i końcem wszystkich czynności naszych była miłość Jego i chęć podobania się Jemu.
P. Dlaczego powinniśmy kochać bliźniego naszego?*
O. Powinniśmy kochać bliźniego naszego z miłości ku Bogu dlatego, że sam Bóg tak nam nakazuje, i że każdy człowiek jest obrazem Jego.
P. Czy powinniśmy kochać nieprzyjaciół naszych?
O.’ Tak jest; powinniśmy kochać także nieprzyjaciół naszych, ponieważ i oni są bliźnimi naszymi, i Pan Jezus wyraźnie nam to nakazał.
P. Co znaczy kochać bliźniego jak siebie samego?
O. Kochać bliźniego jak siebie samego, to znaczy: życzyć mu dobrze i, o ile można, pomagać mu do tego dobrego, którego powinniśmy pragnąć dla siebie samych; a nie życzyć i nie czynić mu nic złego.
P. Kiedy kochamy siebie samych, jak należy?
O. Kochamy siebie samych, jak należy, kiedy staramy się służyć Panu Bogu, i w Nim jednym zakładamy całą naszą szczęśliwość.
214
P. Jak się traci mitość?
O. Mitość się traci przez każdy grzech śmiertelny.
P. Jak się odzyskuje Miłość?
O. Utraconą Mitość odzyskuje się przez obudzenie w sobie aktów miłości Bożej, szczery żal za grzechy i dobrą spowiedź.
§8. O cnotach kardynalnych.
P. Które to są cnoty kardynalne?
O. Cnoty kardynalne są te: Roztropność, Sprawiedliwość, Męstwo i Wstrzemięźliwość.
P. Dlaczego Roztropność, Sprawiedliwość Męstwo i Wstrzemięźliwość nazywają się cnotami kardynalnemi?
O. Roztropność, Sprawiedliwość, Męstwo i Wstrzemięźliwość nazywają się cnotami kardynalnemi, to jest glównemi lub zasadniczemi, ponieważ są podstawą i fundamentem wszystkich cnót moralnych czyli obyczajowych.
P. Co to jest roztropność?
O. Roztropność jest to cnota, która przez dobieranie odpowiednich środków skieruje każdą czynność do właściwego celu, aby pod każdym względem wypadła dobrze i podobała się Panu Bogu.
P. Co to jest sprawiedliwość?
O. Sprawiedliwość jest to cnota, przez którą oddajemy każdemu, co mu się należy.
P. Co to jest męstwo?
O. Męstwo jest to cnota, która sprawia,
—• 215
że w rzeczach, tyczących się czci i służby Boskiej, nie lękamy się żadnego niebezpieczeństwa i samej nawet śmierci.
P. Co to jest wstrzemięźliwość?
O. Wstrzemięźliwość jest to cnota, przez którą powściągamy w sobie chucie zmysłowe i z umiarkowaniem używamy dóbr ziemskich.
ROZDZIAŁ II.
0 darach Ducha świętego.
P. Ile jest darów Ducha świętego?
O. Darów Ducha świętego jest siedm: 1) Mądrość; 2) Rozum; 5) Rada; 4) Męstwo; 5) Umiejętność; 6) Pobożność; 7) Bojaźń Boża.
P. Co sprawiają w nas Dary Ducha świętego?
O. Dary Ducha świętego umacniają nas w Wierze, Nadziei i Miłości, i zagrzewają do ćwiczenia się w cnotach niezbędnych do osiągnięcia doskonałości chrześcijańskiej.
P. Co to jest Mądrość?
O. Mądrość jest to dar, za pomocą którego, podnosząc się myślą od rzeczy ziemskich i znikomych, rozważamy rzeczy wieczne, mianowicie Prawdę wiekuistą, jaką jest Bóg, podobając sobie w Nim i miłując Go jako najwyższe i jedyne dobro nasze.
— 216 —
P. Co to jest Rozum?
O. Rozum jest to dar, który ułatwia nam, o ile to jest dostępnem. dla ludzi śmiertelnych, zrozumienie prawd i tajemnic wiary, których nie moglibyśmy poznać samym tylko rozumem naszym.
P. Co to jest Rada?
O. Rada jest to dar, za pomocą którego w wątpliwościach tego życia poznajemy, co jest z większą chwalą Bożą, i co więcej pomaga do zbawienia naszego i bliźnich naszych.
P. Co to jest Męstwo?
O. Męstwo jest to dar, który dodaje nam odwagi i sił do ścisłego przestrzegania praw Boskich i kościelnych przez pokonywanie wszelkich przeszkód i odpieranie wszelkich wrogich napaści-
P. Co to jest Umiejętność?
O. Umiejętność jest to dar, za pomocą którego oceniamy należycie rzeczy stworzone i uczymy się, jak ich używać i zwracać ku ostatecznemu celowi naszemu, jakim jest Bóg.
P. Co to jest Pobożność?
O. Pobożność jest to dar, za pomocą którego czcimy i miłujemy Pana Boga i Świętych, a dla miłości Pana Boga życzymy dobrze bliźniemu naszemu.
P. Co to jest Bojaźń Boża?
O. Bojaźń Boża jest to dar, który napełnia nas glębokiem uszanowaniem wzglę
217
dem Pana Boga i obawą obrazy Majestatu Jego; odstrasza od złego, a pociąga ku dobremu.
ROZDZIAŁ 111.
0 Błogosławieństwach ewangelicznych.
P. Ile jest Błogosławieństw ewangelicznych?
O. Błogosławieństw ewangelicznych jest ośm:
1) Błogosławieni ubodzy duchem, albowiem ich jest królestwo niebieskie.
2) Błogosławieni cisi, albowiem oni posiądą ziemię.
3) Błogosławieni, którzy płaczą, albowiem oni będą pocieszeni.
4) Błogosławieni, którzy łakną i pragną sprawiedliwości, albowiem oni będą nasyceni.
5) Błogosławieni miłosierni, albowiem oni miłosierdzia dostąpią.
6) Błogosławieni czystego serca, albowiem oni Boga oglądają.
7) Błogosławieni pokoi czyniący, albowiem nazwani będą synami Bożymi.
8) Błogosławieni, którzy cierpią prześladowanie dla sprawiedliwości, albowiem ich jest królestwo niebieskie.
218
P. W jakim celu Pan Jezus podał nam te błogosławieństwa?
O. Pan Jezus podał nam te błogosławieństwa w tym celu, aby obrzydzić nam zasady światowe, a pociągnąć do zamiłowania i trzymania się zasad Ewangelii swojej.
P. Kto są ci, których świat nazywa szczęśliwymi?
O. Świat nazywa szczęśliwymi tych, którzy opływają w bogactwa i zaszczyty, żyją zawsze wesoło i niczem nigdy się nie martwią.
P. Kto są ubodzy duchem, których Pan Jezus nazywa błogosławionymi, czyli szczęśliwymi?
O. Ubodzy duchem, których Pan Jezus nazywa błogosławionymi czyli szczęśliwymi są ci, którzy oderwali swe serce od bogactw; używają ich na dobre, jeśli je mają; nie bardzo się o nie troszczą, jeśli ich nie mają; i znoszą spokojnie, jeśli im je Pan Bóg odbiera.
P. Kto są cisi?
O. Cisi są ci, którzy z bliźnim obchodzą się łagodnie i znoszą cierpliwie jego wady i urazy bez skargi, żalu, lub chęci zemsty.
P. Kto są ci, którzy plączą i pomimo to szczęśliwymi się zowią?
O. Którzy płaczą i pomimo to szczęśliwymi się zowią, są ci, którzy z poddaniem się woli Bożej znoszą przeciwności tego życia; smucą się z powodu grzechów, krzywd i zgor
219
szeń, jakie się dzieją na świecie; i trapią się tem, że niebo mają od siebie daleko, a niebezpieczeństwo utraty jego zawsze blizko.
P. Kto są ci, którzy łakną i pragną sprawiedliwości?
O. Którzy łakną i pragną sprawiedliwości są ci, którzy gorąco pragną wzrastać coraz bardziej w łasce Bożej, w cnocie i W wykonywaniu dobrych uczynków.
P. Kto są miłosierni?
O. Miłosierni są ci, którzy w Bogu i dla Boga miłują bliźniego swego, boleją nad jego nędzą, tak moralną, jak i materyalną i starają się wedle sił swoich i swojego stanu przyjść mu z pomocą.
P. Kto są ci, co mają serce czyste?
O. Serce czyste mają ci, którzy nienawidzą grzechu, trzymają się od niego zdaleka, i przedewszystkiem strzegą się wszelkiej nieczystości.
P. Kto są pokój czyniący?
O. Pokój czyniący są ci, którzy żyją w pokoju z sobą i z bliźnim, i starają się godzić powaśnionych.
P. Kto są ci, którzy cierpią prześladowanie dla sprawiedliwości?
O. Którzy cierpią prześladowanie dla sprawiedliwości, są ci, którzy cierpliwie znoszą szyderstwa, obelgi i prześladowanie za wiarę i za prawo Chrystusowe.
- 220 —
P. Co znaczą rozmaite nagrody, jakie Pan Jezus przyrzeka w tych błogosławieństwach?
O. Rozmaite nagrody, jakie Pan Jezus przyrzeka w tych błogosławieństwach, wszystkie pod różnemi nazwy oznaczają chwałę wieczną w niebie.
P. Czy Błogosławieństwa te zapewniają nam tylko wieczną chwalę w niebie?
O. Błogosławieństwa te nietylko zapewniają nam wieczną chwałę w niebie, lecz także wskazują sposób, w jaki możemy jeszcze na tym świecie zapewnić sobie, o ile to być może, życie prawdziwie szczęśliwe.
P. Jaką nagrodę odbierają już w tern życiu ci, którzy wiernie się trzymają tych Błogosławieństw.
O. Ci, którzy wiernie się trzymają tych błogosławieństw, doznają już w tern życiu wewnętrznego pokoju i wesela, które jest niejakim początkiem wiecznej ich szczęśliwości w niebie.
P. Czy można nazwać szczęśliwymi tych, którzy się trzymają zasad światowych?
O. Nigdy! Ci, którzy się trzymają zasad światowych, nie są szczęśliwymi, ponieważ nie mają pokoju duszy i znajdują się w ciągiem niebezpieczeństwie utraty wiecznego zbawienia.
221
ROZDZIAŁ IV.
0 uczynkach miłosiernych.
P. Z jakich to dobrych uczynków potrzeba nam będzie przedewszystkiem zdać ścisły rachunek na sądzie Bożym?
O. Na sądzie Bożym potrzeba nam będzie przedewszystkiem zdać ścisły rachunek z uczynków miłosiernych.
P. Co to jest uczynek miłosierny?
O. Uczynek miłosierny jest to pomaganie bliźniemu w jego potrzebach duszy i ciała.
P. Które to są uczynki miłosierne względem ciała?
O. Uczynki miłosierne względem ciała są te:
1) Łaknącego nakarmić.
2) Pragnącego napoić.
3) Nagiego przyodziać.
4) Podróżnego w dom przyjąć.
5) Chorego nawiedzać.
6) Więźnia wspomódz.
7) Umarłego pogrześć.
P. Które są uczynki miłosierne względem duszy?
O. Uczynki miłosierne względem duszy są te-
1) Nieumiejętnych nauczać.
2) Wątpiącym dobrze radzić.
3) Grzeszników upominać.
222
4) Zasmuconych pocieszać.
5) Urazy przebaczać.
6) Cudze wady cierpliwie znosić.
7) Modlić się za żywych i za umarłych.
ROZDZIAŁ V.
0 grzechu i o głównych rodzajach jego.
P. Iloraki jest grzech?
O. Grzech jest dwojaki, pierworodny i uczynkowy.
P. Co to jest grzech pierworodny?
O. Grzech pierworodny jest ten, w którym się rodzimy i którego staliśmy się winnymi wskutek nieposłuszeństwa pierwszego naszego rodzica Adama.
P. jakie szkody wyrządził nam grzech Adama?
O. Szkody, jakie wyrządził nam grzech Adama są te: pozbawił nas łaski Bożej i prawa do nieba, pogrążył w niewiadomość, obudził skłonność do złego i sprowadził na nas śmierć i wszystkie inne nieszczęścia.
P. Jak się gładzi grzech pierworodny?
O. Grzech pierworodny gładzi się przez Chrzest święty.
223
P. Co to jest grzech uczynkowy?
O. Grzech uczynkowy jest to ten, który my sami popełniamy dobrowolnie, przyszedłszy do lat rozumu.
P. Iloraki jest grzech uczynkowy?
O. Grzech uczynkowy jest dwojaki: śmiertelny i powszedni.
P. Co to jest grzech śmiertelny?
O. Grzech śmiertelny jest to takie przestąpienie prawa Bożego, przez które ciężko naruszamy obowiązki nasze względem Pana Boga i siebie samych.
P. Dlaczego grzech ten nazywa się śmiertelnym?
O. Grzech ten nazywa się śmiertelnym, ponieważ zadaje śmierć duszy, obdzierając ją z laski poświęcającej, która jest życiem duszy, jak dusza życiem ciała.
P. Jakie szkody wyrządza grzech śmiertelny?
O. Grzech śmiertelny: 1) pozbawia duszę laski i przyjaźni Bożej; 2) przyprawia o utratę nieba; 5) obdziera z zasług dawniejszych i czyni niesposobną do nabycia nowych; 4) oddaje ją w niewolę szatana; 5) czyni ją winną kar wiecznych w piekle i kar doczesnych w tern życiu.
P. Czego potrzeba, aby grzech jaki byl śmiertelnym?
O. Aby grzech jaki byl śmiertelnym, po-rzeba, aby przestąpienie prawa Bożego tyczy
- 224 —
ło się rzeczy ważnej i było popełnione z całą rozwagą i zupełnie dobrowolnie.
P. Ćo to jest grzech powszedni?
O. Grzech powszedni jest to lekkie przestąpienie prawa Bożego, przez które lekko uchybiamy obowiązkom naszym względem Pana Boga, bliźniego i siebie samych.
P. Dlaczego grzech ten nazywa się powszednim?
O. Grzech ten nazywa się powszednim dlatego, że w porównaniu do grzechu śmiertelnego jest lekkim, i ze względu na krewkość natury naszej niemal codziennym; że nie pozbawia nas laski Bożej; i że Pan Bóg łatwiej go nam przebacza.
P. Czy rzeczą jest tedy błahą grzech powszedni?
O. Myliłby się bardzo, ktoby tak mniemał: ponieważ każdy grzech powszedni jest także obrazą Pana Boga, i niemałe szkody wyrządza duszy naszej.
P. Jakie szkody wyrządza nam grzech powszedni?
O. Grzech powszedni: 1) osłabia i ostudza W nas miłość Bożą; 2) usposabia do grzechu śmiertelnego; 3) czyni nas winnymi srogich kar doczesnych w tern i w przyszłem życiu.
225
ROZDZIAŁ VI.
0 grzechach głównych i o innych grzechach cięższych.
P. Ile jest grzechów głównych?
O. Grzechów głównych jest siedm: 1) Pycha; 2) Łakomstwo; 5) Nieczystość; 4) Zazdrość; 5) Obżarstwo i Pijaństwo; 6) Gniew; 7) Lenistwo.
P. Dlaczego te grzechy nazywają się głównymi?
O. Grzechy te nazywają się głównymi dlatego, że każdy z nich staje się w nas złą skłonnością czyli złym nałogiem, a stąd źródłem i przyczyną mnóstwa innych grzechów.
P. Co to jest zły nałóg?
O. Zły nałóg jest to wstręt lub ociężałość duszy do dobrego, a pochopność do złego, spowodowane częstem popełnianiem jakiegoś grzechu.
P. Czem się pokonywują grzechy główne?
O. Grzechy główne pokonywują się przez ćwiczenie się w cnotach im przeciwnych. Tak pycha pokonywuje się pokorą; chciwość szczodrobliwością; nieczystość czystością; zazdrość miłością bliźniego; obżarstwo i pijaństwo wstrzemięźliwością; gniew cierpliwością; lenistwo pilnością i gorliwością w służbie Bożej.
P. He jest grzechów przeciwko Duchowi świętemu?
Katechizm większy.
15
- 226 —
O. Grzechów przeciwko Duchowi świętemu jest sześć: 1) Rozpacz o zbawieniu; 2) Zbytnia ufność w miłosierdziu Boskiem; 5) Sprzeciwianie się uznanej prawdzie; 4) Zazdroszczenie bliźniemu łask Boskich; 5) Zatwardziałość w grzechach; 6) Odkładanie pokuty aż do śmierci.
P. Dlaczego te grzechy nazywają się grzechami przeciwko Duchowi świętemu?
O. Grzechy te nazywają się grzechami przeciwko Duchowi świętemu, dlatego, że się popełniają z samej tylko złości i przez to samo sprzeciwiają się Boskiej dobroci, która w sposób szczególny przypisuje się Duchowi świętemu.
P. Jakie są grzechy, które się zowią wołającymi o pomstę do Boga?
O. Grzechy, które się zowią wołającymi o pomstę do Boga, są te cztery: 1) Zabójstwo dobrowolne; 2) Grzech nieczystości przeciwko prawom natury; 3) Uciśnienie ubogich, wdów i sierot; 4) Zatrzymanie zapłaty sługom i robotnikom.
P. Dlaczego te grzechy nazywają się wołającymi o pomstę do Boga?
O. Grzechy te nazywają się wołającymi o pomstę do Boga dlatego, że tak je nazywa Duch święty w księgach świętych, i że złość ich jest tak; straszna i tak jawna, że woła do Pana Boga o najsroższe kary.
227
ROZDZIAŁ VII.
0 Rzeczach Ostatecznych.
P. Które to rzeczy nazywają się ostatecznemi?
O. Rzeczami ostatecznemi nazywają się w Piśmie świętem te rzeczy, które człowieka spotykają na samym ostatku.
P. Ile jest rzeczy Ostatecznych?
O. Rzeczy Ostatecznych jest cztery: Śmierć, Sąd, Piekło i Niebo.
P. Dlaczego te cztery rzeczy nazywają się ostatecznemi?
O. Te cztery rzeczy nazywają się ostatecznemi dlatego, że Śmierć jest rzeczą ostatnią, która nas spotyka na tym świecie; Sąd Boży jest ostatnim z sądów, na którym staniemy; Piekło jest ostatecznem ukaraniem ludzi złych; i Niebo jest ostatnią i najwyższą nagrodą sprawiedliwych.
P. Kiedy powinniśmy myśleć o rzeczach Ostatecznych?
O. Dobrze jest myśleć o rzeczach Ostatecznych; szczególniej zaś zaraz po obudzeniu się ze snu przy pacierzu porannym; przed pójściem na spoczynek przy pacierzu wieczornym; i ilekroć doznajemy pokus do złego, ponieważ jest to najdzielniejszy środek do uni-kniętia grzechu.
- 228 . —
ROZDZIAŁ VIII.
0 codziennych nader skutecznych ćwiczeniach pobożnych.
P. Co uczynisz zrana po obudzeniu się ze snu?
O. Zrana obudziwszy się ze snu uczynię znak Krzyża świętego i ofiaruję Panu Bogu swe serce, mówiąc te, lub inne słowa: Boże, odda-ję Ci serce moje i duszę moją.
P. O czem należy myśleć, wstając z łóżka i ubierając się?
O. Wstając z łóżka i ubierając się, dobrze jest myśleć o obecności Bożej; o tern, że, dzień ten może być ostatnim dniem życia naszego; i przy ubieraniu się zachować się z sobą samym jaknajskromniej.
P. Co uczynisz po ubraniu się?
O. Po ubraniu się uczynię akt wiary w obecność Pana Boga, ukłęknę przed jakim obrazem świętym i powiem: Oddaję Ci pokłon, o Boże, i miłuję Cię ze wszystkiego serca mojego; dziękuję Ci, żeś mię stworzył, powołał do wiary świętej katolickiej i zachował przy życiu tej nocy, ofiaruję Ci wszystko, cokolwiek 'dziś czynić, lub cierpieć będę-, 7y zaś, o Panie, chroń mię od grzechu i wybaw od ’ wszelkiego złego. Amen. N następnie odmówię Ojcze nasz, Zdrowaś Marya, Wierzę w Boga, Dziesięcioro Przykazań Boskich
— 229
i Pięć Przykazań kościelnych, oraz Akty Wiary, Nadziei i Miłości, obudzając w sobie odpo Wiednie uczucia pobożne.
P. Jakie są praktyki pobożne, które należałoby odprawiać codziennie?
O. Należałoby codziennie, o ile to być może, wysłuchać pobożnie Mszy świętej, nawiedzić chociażby bardzo krótko N. Sakrament, i odmówić trzecią część Różańca.
P. Co trzeba uczynić, zabierając się do jakiej roboty?
O. Zabierając się do jakiej roboty, trzeba ofiarować ją Panu Bogu, mówiąc pobożnie; Ofiaruje Ci, o Panie te prace i proszę pobłogosław mi.
P. W jakim celu powinniśmy wykonywać każdą robotę, lub pracę?
O. Każdą robotę, lub pracę winniśmy wykonywać dla chwały Pana Boga i dla spełnienia woli Jego świętej.
P. Co wypada uczynić przed jedzeniem?
O. Przed jedzeniem wypada uczynić znak Krzyża świętego i powiedzieć pobożnie: Błogosław, Boże, nas i ten posiłek, który przyjąć mamy dla podtrzymania sił naszych w służbie Twojej.
P. Co wypada czynić po jedzeniu?
O. Po jedzeniu wypada znowu uczynić znak Krzyża świętego i powiedzieć: Dziękuję Ci, o Panie, za ten posiłek, któregoś mi użyczyć raczył, i proszą, uczyń mię godnym Twojego stołu nieb\eskiego.
250
P. Co trzeba czynić w pokusach?
O. W pokusach trzeba wzywać z wiarą Najświętszych Imion Jezusa i Maryi, powtarzać stosowne akty strzeliste,, jak: np. Boże, ratuj mnie; Panie, daj mi laskę, bym nie obrazi! Ciebie i t. p,: albo też przeżegnać się pobożnie, unikając wszelakoż zwracania czyjejś uwagi na siebie.
P. Co czynić powinien, ktoby popełnił jaki grzech ciężki, albo się obawiał czy go nie popełnił?
O. Ktoby popełnił jaki grzech ciężki, albo się obawiał czy go nie popełnił, powinien natychmiast uczynić akt skruchy i starać się pójść do spowiedzi jaknajprędzej.
P. Jaka modlitwa ma się odmawiać rano, w południe i wieczorem, gdy potrzykroć dzwonią w kościele?
O. Rano, w południe i wieczorem, gdy potrzykroć dzwonią w kościele, ma się odmówić Anioł Pański.
P. Co trzeba uczynić wieczorem przed udaniem się na spoczynek?
O. Wieczorem przed udaniem się na spoczynek potrzeba jak zrana, obudzić akt wiary w obecność Pana Boga, odmówić te same modlitwy, uczynić krótki rachunek sumienia, obudzić żal za grzechy w ciągu dnia popełnione i prosić Pana Boga o przebaczenie ich.
P. Co uczynisz w łóżku przed zaśnię ciem?
' O. Położywszy się do łóżka uczynię znak
231
Krzyża świętego, pomyślę, że może umrę tej nocy, i ofiaruję swe serce Panu Bogu, mówiąc: Boże oddaję Ci cale serce moje', Najświętsza Trójco, daj mi łaskę żyć i szczęśliwie umrzeć', Jezu, Józefie i Maryo, polecam wam duszę moją.
P. Oprócz pacierza odmawianego rano i wieczorem, jaki jest jeszcze sposób modlenia się często w ciągu dnia?
O. W ciągu dnia można się modlić bardzo często za pomocą aktów lub modlitw, tak zwanych strzelistych.
P. Powiedz mi jaką modlitwę strzelistą?
O. Boże, dopomóż mi; Boże, zmiłuj się nademną; Boże, bądź mitościw mnie grzesznemu; Boże, niech się dzieje wola Twoja; Słodkie Serce Jezusa, spraw, abym Cię kochał coraz bardziej, O Maryo, módl się za mną i t. d.
P. Czy rzecz jest dobra odmawiać często modlitwy strzeliste?
P. Rzecz jest bardzo dobra odmawiać modlitwy strzeliste jaknajczęściej, jeśli nie usty, to przynajmniej sercem; szczególniej ząś przechodząc mimo kościoła, krzyża lub jakiego Świętego, witając i żegnając drugich słowy: Niech będzie Pochwalony Jezus Chrystus i t. d.
P. Co należy uczynić, spotkawszy kapłana, niosącego N. Sakrament do chorego?
O. Spotkawszy kapłana, niosącego N, Sakrament do chorego, należy oddać głęboki pokłon Panu Jezusowi, towarzyszyć kapłanowi z pobożnością i skupieniem ducha, jeśli i o ile
232
będzie można, i polecić chorego Panu Bogu, prosząc, aby go pocieszył i dał mu laskę potrzebną do zgadzania się z wolą Jego świętą i do otrzymania zbawienia wiecznego.
P. Co uczynisz, dowiedziawszy się o czyjejś śmierci lub spotkawszy kondukt pogrzebowy?
O. Dowiedziawszy się o czyjejś śmierci lub spotkawszy kondukt pogrzebowy, postaram się odmówić psalm: Z głębokości wołam do Ciebie, lub przynajmniej trzy razy Wieczny odpoczynek za duszę zmarłego, i pomyślę, że i mnie czeka to samo.
P. Oprócz modlitw strzelistych w czem jeszcze ćwiczyć się potrzeba?
O. Prócz modlitw strzelistych ćwiczyć się jeszcze potrzeba w umartwieniu chrześcijań-skiem.
P. Co znaczy umartwiać się?
O. Umartwić się znaczy: wyrzec się czegoś, co się podoba zmysłom lub naszej miłości własnej, a przyjąć lub poddać się temu, co się im nie podoba.
MODLITWY CODZIENNE
i inne niektóre.
Modlitwy poranne.
W Imię Ojca i Syna i Ducha świętego. Amen.
Kłaniam się Tobie, o mój Boże, i miłuję Cię ze wszystkiego serca mojego: dziękuję Ci, żeś mię stworzył, powołał do Wiary świętej katolickiej i zachował przy życiu tej nocy; ofiaruję Tobie wszystko, cokolwiek czynić będę, i proszę, chroń mię dzisiaj od grzechu i wybaw od wszelkiego złego. Amen.
Ojcze nasz.
1. Ojcze nasz, któryś jest w niebiesiech.
2. Święć się imię Twoje.
3. Przyjdź królestwo Twoje.
4. Bądź wola Twoja jako w niebie, tak i na ziemi.
234
5. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj.
6. 1 odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom.
7. I nie wwódź nas na pokuszenie.
8. Ale nas zbaw ode złego. Amen
Zdrowaś Marya.
Zdrowaś Marya, laski pełna, Pan z Tobą, blogoslawionaś ty między niewiastami i błogo-slawion owoc żywota Twego, Jezus. Święta Maryo, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi teraz i w godzinę śmierci naszej. Amen.
Wierzę w Boga.
1. Wierzę w Boga Ojca Wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi.
2. I w Jezusa Chrystusa, Syna Jego jedynego, Pana naszego.
3. Który się począł z Ducha świętego, narodził się z Maryi Panny.
4. Umęczon pod pontskim Piłatem, ukrzy-żowan, umarł i pogrzebion.
5. Zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał.
6. Wstąpił na niebiosa, siedzi na prawicy Boga Ojca Wszechmogącego.
7. Stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych.
8. Wierzę w Ducha świętego.
255
9. Święty Kościół powszechny, Świętych obcowanie.
10. Grzechów odpuszczenie.
11. Ciała zmartwychwstanie.
12. Żywot wieczny. Amen.
Akt Wiary.
Wierzę mocno, że Bóg jest jeden we trzech Osobach, sobie równych i od siebie różnych, które się nazywają Ojciec, Syn i Duch święty; że Syn Boży stał się człowiekiem, przyjmując na się, za sprawą Ducha świętego, ciało i duszę ludzką W łonie Przeczystej Panny Maryi; że umarł za nas na krzyżu, zmartwychwstał, wstąpił do nieba, i stamtąd przyjdzie przy końcu świata sądzić wszystkich żywych i umarłych, aby dobrym dać wieczną nagrodę w niebie, a złych ukarać wiecznym ogniem w piekle; wierzę zaś w to i we wszystko inne, czego nas uczy Kościół święty katolicki, dlatego, że to sam Bóg, który jest prawdą nieomylną, temuż Kościołowi objawił, a przez Kościół nam do wierzenia podaje.
Akt Nadziei.
Boże mój, ponieważ jesteś wszechmocny i nieskończenie dobry i miłościwy, dlatego mam mocną nadzieję, że przez zasługi męki i śmierci Zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa, wierny obietnicom swoim, dasz mi żywot wiecz
256
ny, któryś przyobiecał każdemu, kto żyć będzie po chrześcijańsku, jako i ja, przy pomocy Twojej, żyć postanawiam.
Akt Miłości.
Boże mój, ponieważ jesteś Dobrem naj-wyższem i najdoskonalszem, dlatego miłuję Cię z całego serca i nadewszystko, i wolę raczej wszystko utracić, aniżeli w czemkolwiek Ciebie obrazić; a dla miłości Twojej miłuję i miłować pragnę bliźniego mojego jak siebie samego.
Witaj Królowo.
Witaj Królowo, Matko miłosierdzia, życie słodkości i nadziejo nasza, witaj! Do Ciebie wołamy wygnańcy, synowie Ewy, do Ciebie wzdychamy, jęczący i plączący na tym łez padole. Hejże więc Orędowniczko nasza, one twoje miłosierne oczy obróć na nas, a Jezusa, błogosławiony owoc żywota Twego, po tern wygnaniu nam okaż. O łaskawa, o litościwa, o słodka Panno Maryo.
Aniele B o ży.
Aniele Boży, którego Bóg w dobroci swej przeznaczył mi na stróża, oświecaj mię dzisiaj, strzeż, wspieraj j prowadź. Amen.
257
Modlitwy w ciągu dnia.
Przed pracą. Ofiaruję Tobie, o Panie, tę pracę, błogosław jej, proszę, aby była z chwałą Twoją.
Przed jedzeniem. Ofiaruję Tobie, o Panie, ten posiłek i proszę, pobłogosław go.
Po jedzeniu. Dziękuję Ci, o Panie, za posiłek, któryś mi dać raczył, i proszę, uczyń mię godnym Twojego stołu niebieskiego.
IV pokusach. O mój leżu, wesprzyj mnie i daj mi łaskę, abym nie obraził Ciebie.
Modlitwy wieczorne.
W imię Ojca i Syna...
Kłaniam się Tobie, o mój Boże, i miłuję Cię z całego serca mojego; dziękuję Ci, żeś mię stworzył, powołał do Wiary świętej katolickiej, i zachował przy życiu dnia tego; ofiaruję Ci wszystko, cokolwiek dobrego dziś uczyniłem, i proszę, wybaw mię od wszelkiego złego. Amen.
Ojcze nasz...
Zdrowaś Marya...
Chwała Ojcu i Synowi...
Akt skruchy.
Boże mój, ponieważ jesteś dobrocią najwyższą i ja Cię miłuję nadeWszystko, dlatego
— 238. —
żałuję z całego serca, żem Cię obraził, i mocno stanowię, przy pomocy łaski Twojej nigdy już więcej nie grzeszyć, a przedewszystkiem unikać tego wszystkiego, co prowadzi do grzechu.
Jezu, Józefie i Maryo, oddaję wam serce i duszę mogą.
Jezu, Józefie i Maryo, przybądźcie mi na pomoc w godzinę śmierci mojej.
Jezu, Józefie i Maryo, niech umrę w pokoju z wami.
Krótkie przygotowanie się do Spowiedzi.
Najmilszy Zbawicielu mój, udziel mi laski, abym przystąpił do tego sakramentu Pokuty ku większej Twej chwale i ku zbawieniu duszy mojej.
Panno Najświętsza, Matko Boża i Matko moja, uproś mi u błogosławionego Syna Twojego łaskę, abym poznał, obrzydził i szczerze wyznał na spowiedzi wszystkie grzechy moje.
Ojcze nasz... i Zdrowaś Maryo.
Potem czyni się pilnie, wobec Boga, rachunek: sumienia ze wszystkich grzechów, popełnionych myślą, mową, uczynkiem i zaniedbaniem, przeciwko przykazaniom Bożym i kościelnym, oraz przeciwko obowiązkom stanu swojego.
Następnie, dla obudzenia żalu za grzechy popełnione, rozważa się, jak wielkiem
239
złem jest grzech śmiertelny, który pozbawia nas łaski Bożej i prawa do nieba, czyni nas winnymi piekła, i obraża Boga, naszego Pana i Ojca, który tyle dobrego nam świadczy, tak bardzo nas miłuje i godzien jest nieskończenie, abyśmy Go kochali nadewszystko, i wiernie Jemu służyli.
Potem odmawia się Akt skruchy. (Jak wyżej str. 237).
Po Spowiedzi.
Przedewszystkiem należy podziękować Panu Bogu za nieocenioną laskę odpuszczenia grzechów, odprawić pokutę naznaczoną przez spowiednika, odnowić postanowienie unikania grzechów i okazyi do nich, i odmówić następną modlitwę:
O Panie, jakżeś byl dobry dla mnie! Zamiast ukarać mię za tyle grzechów, których się dopuściłem, Ty mi je wszystkie w nieskom czonem miłosierdziu Swojem przebaczyłeś na tej spowiedzi świętej. Raz jeszcze żałuję za me z całego serca i obiecuję przy pomocy Twej laski nigdy Cię więcej nie obrażać, a wszystkie obrazy przeszłe wynagrodzić Tobie tern gorętszą miłością.
Najświętsza Panno, Aniołowie i Święci Pańscy, dziękuję wam za waszą pomoc; wy zaś dziękujcie za mnie Panu za miłosierdzie Jego,
240
i wyjednajcie mi wytrwanie i postęp W dobrem.
Ojcze nasz... Zdrowaś Marya... i Aniele Boży...
Krótkie przygotowanie do Komunii świętej.
Akt Wiary. O Panie mój, Jezu Chryste, wierzę mocno, żeś jest rzeczywiście obecny w Najświętszym Sakramencie z ciałem, krwią, duszą i bóstwem Twojem.
Akt hołdu. Kłaniam się Tobie, o Panie, w tym Najświętszym Sakramencie i uznaję Cię za mego Stwórcę, Zbawiciela i najwyższego Pana, oraz za największe i jedyne dobro moje.
Akt pokory. O Panie, nie jestem godzien, abyś wszedł do przybytku serca mego, ale rzeknij tylko słowem, a będzie zbawiona dusza moja.
Akt skruchy. O Panie, brzydzę się grzechami moimi, dla których nie jestem godzien przyjąć Cię do serca mego, i postanawiam przy pomocy laski Twojej nigdy już ich nie popełniać, unikać okazyi do nich i pokutować za nie.
Akt nadziei. Mam nadzieję, o Panie, że dając mi całego Siebie w tym Najświętszym Sakramencie, ulitujesz się nademną i dasz mi wszystkie laski potrzebne do zbawienia.
Akt miłości. O Panie, Ty.jesteś godzien nieskończonej miłości, Tyś Ojcem moim, Odkupicielem moim, Bogiem moim; dlatego też mi-
241
luję Cię z całego serca i nadewszystko, a dla miłości Twojej miłuję bliźniego mojego, jak siebie samego, i z serca przebaczam tym, którzy mię obrazili.
Akt pragnienia. O Panie, pragnę z całego serca, abyś przyszedł do serca mego i sprawił, bym się już nigdy nie rozstawał z Tobą, ale żył zawsze w łasce Twojej.
Krótkie dziękczynienie po Komunii świętej.
Akt Wiary. O Panie, Jezu Chryste, wierzę mocno, że rzeczywiście jesteś we mnie z ciałem, krwią, duszą i bóstwem Twoiem, a wierzę w to mocniej, niż gdybym Cię widział oczyma mojemi.
Akt hołdu. O mój, Jezu, kłaniam się Tobie obecnemu we mnie, i jednoczę się z.Naj-świętszą Maryą Panną, z Aniołami i ze Świętymi, aby Cię uczcić tak, jak tego godzien jesteś.
Akt dziękczynienia. O Jezu, Panie mój, dziękuję Tobie z całego serca mojego, żeś przyszedł do mej duszy. Najświętsza Panno Maryo, Aniele Stróżu mój, i wy wszyscy Aniołowie i Święci Pańscy, dziękujcie za mnie Jezusowi.
Akt miłości. O Jezu, Boże mój, miłuję Cię, jak umiem i zdołam, a pragnę Cię milo-
Katechizm większy.
16
242
wać, jak godzien jesteś; spraw, abym miłował Cię nadewszystko, teraz i w wieczności.
Akt ofiarowama się. O mój Jezu, Tyś mi oddal całego Siebie, przetoż i ja cały od daję się Tobie; ofiaruję Ci serce moje i duszę moją, poświęcam Tobie cale życie moje i pragnę być Twoim na wieki.
Akt nadziei. O mój Jezu, skoroś już przyszedł do duszy mojej, mam nadzieję, że mię już nigdy nie opuścisz; lecz pozostaniesz ze mną na zawsze przez łaskę Twoją.
Akt prośby. O mój Jezu, udziel mi wszystkich łask duchownych i doczesnych, o których wiesz, że byłyby zbawienne dla duszy mojej; wspieraj też rodziców moich, przełożonych, krewnych, przyjaciół i dobrodziejów, i zmiłui się nad świętemi duszami, w czyścu cierpiącemu
Ojcze nasz... Zdrowaś Marya... Chwała Ojcu...
Tajemnice Różańca świętego.
Radosne. (W poniedziałki i czwartki). 1-sza. Zwiastowanie Najśw. Maryi Panny. 2-ga. Nawiedzenie św. Elżbiety.
3 cia. Narodzenie Pana Jezusa.
4-ta. Ofiarowanie Pana Jezusa w kościele.
5-ta. Znalezienie Pana Jezusa w kościele.
Bolesne. (We wtorki i piątki).
1-sza. Modlitwa w Ogrójcu.
243
2-ga. Biczowanie:
3-cia. Cierniem ukoronowanie.
4-ta. Dźwiganie krzyża na Kalwaryę.
5-ta Ukrzyżowanie i śmierć Pana Jezusa.
Chwalebne. (We środy, soboty i niedziele).
1-sza. Zmartwychwstanie Pana Jezusa.
2-ga. Wniebowstąpienie Pana Jezusa.
3-cia. Zesłanie Ducha świętego.
4-ta. Wniebowzięcie N. Maryi Panny.
5-ta. Ukoronowanie Najśw. Maryi Panny i chwała wszystkich Świętych.
Litania do Najśw. Maryi Panny.
Kyrie elejson, Chryste elejson, Kyrie elejson. Chryste usłysz nas, Chryste wysłuchaj nas.
Ojcze z nieba Boże, zmiłuj się nad nami.
Synu Odkupicielu .świata Boże, zmiłuj się nad nami.
Duchu święty Boże, zmiłuj się nad nami.
Święta Trójco jedyny Boże, zmiłuj się nad nami.
Święta Maryo,
Święta Boża Rodzicielko, Święta Panno nad Pannami, Matko Chrystusowa, Matko laski Bożej, Matko najczystsza, Matko najśliczniejsza, Matko niepokalana,
Módl się za nami.
244
Matko nienaruszona, Matko najmilsza, Matko przedziwna, Matko dobrej rady, Matko Stworzyciela, Matko Odkupiciela, Panno roztropna, Panno czcigodna, Panno wsławiona, Panno można, ' Panno łaskawa, Panno wierna, Zwierciadło sprawiedliwości, Stolico mądrości, Przyczyno naszej radości, Naczynie duchowne, Naczynie poważne, Naczynie dziwnego nabożeństwa, Różo duchowna, Wieżo Dawidowa, Wieżo z kości słoniowej, Domie zloty, Arko przymierza, Bramo niebieska, Gwiazdo zaranna, Uzdrowienie chorych, Ucieczko grzesznych, Pocieszycielko strapionych, Wspomożenie wiernych, Królowo Anielska, Królowo Patryarchów, Królowo Proroków,
Módl się za nami. — Módl się za nami.
245
Módl się za nami.
Królowo Apostołów, Królowo Męczenników, Królowo Wyznawców, Królowo Panieńska, Królowo wszystkich Świętych, Królowo bez zmazy poczęta, Królowo Różańca świętego,
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, przepuść nam Panie!
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, wysłuchaj nas Panie!
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, zmiłuj się nad nami!
Chryste usłysz nas, Chryste wysłuchaj nas. Kyrie elejson, Chryste elejson, Kyrie elejson. Ojcze nasz, Zdrowaś Marya i t. d.
Pod Twoją obronę, uciekamy się Święta Boża Rodzicielko, naszemi prośbami nie racz gardzić w potrzebach naszych, ale od wszelkich złych przygód racz nas zawsze wybawiać, Panno chwalebna i błogosławiona! O Pani nasza, Orędowniczko nasza, Pośredniczko nasza, Pocieszycielko nasza, z Śynem Twoim nas pojednaj, Synowi Twojemu nas polecaj, Twojemu Synowi nas oddawaj. Módl się za nami święta Boża Rodzicielko. Abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych.
246
Hymny dó N. Sakramentu.
O salutaris Hostia.
O Ofiaro, życia zdroju, Dawco nieba i pokoju, Wróg nas gniecie swą przemocą, Dodaj siły, śpiesz z pomocą.
Bogu w Trójcy cześć i sława Niech na wieki nie ustawa;
Niech nam życie da bez końca, W ojczystego blaskach słońca. Amen.
Tantum ergo Sacramentum.
Wielki przeto ten Sakrament, Padlszy na twarz, czcijmy szczerze, Dawnych figur zgasł testament, Nową dal nam Pan wieczerzę;
Niech nam wiara sil dodaje Tam gdzie zmysłów moc ustaje.
Bogu Ojcu i Synowi,
Co się wiecznie z Ojca rodzi, 1 świętemu też Duchowi, Co od obu ich pochodzi, Bądź cześć, chwata, radość, pienie. Równe wszystkim uwielbienie. Amen.
247
Niech będzie Bóg błogosławiony, Błogosławione święte Imię Jego.
Błogosławiony Jezus Chrystus prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek.
Błogosławione Imię Jezusowe.
Błogosławione Najświętsze Serce Jezusowe.
Błogosławiony Pan Jezus w Przenajświętszym Sakramencie Ołtarza.
Błogosławiona przechwalebna Matka Boża Najświętsza Marya Panna.
Błogosławione święte i niepokalane Jej poczęcie.
Błogosławione Imię Maryi Panny i Matki.
Błogosławiony Bóg w swoich Aniołach i w swoich Świętych.
Sposób służenia do Mszy świętej.
Kapłan. Introibo ad altare Dei.
Mimstr. Ad Deum, quilaetificat juventutemmeam.
K. Judica me Deus... et doloso erue me.
M. Quia tu es, Deus, fortitudo mea, quare me repu-listi, et quare tristis incedo, dum affligit me mini i cus?
K. Eniitte lucern tuam... et in tabernacula tua.
M. Et introibo ad altare Dei, ad Deum, qui laetificat juventutem meam.
K. Confitebor tibi... et quare conturbas me.
M. Spera in Deo. ąuoniam adhuc confitebor illi: salu-tare vultiis mei et Deus meus.
K. Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto.
M. Sicut erat in principio et nunc et semper, et in saecula saeculorum. Amen.
248
K. Introibo ad altare Dei.
M, Ad Deum, qui laetificat juventutem meam.
K. Adjutoriupi nostrum in nomine Domini.
M. Qui fecit coelum et terram.
K. Confiteor etc.
M. Misereatur tui omnipotens Deus et dimissis pec-catis tuis, perducat te ad vitam aeternam.
K. Amen.
M. Confiteor Deo, omnipotenti, beatae Mariae semper Virgini, beato Michaeli Archangelo, beato Joan-nis Baptistae, Sanctis Apostolis Petro et Paulo, omnibus Sanctis, ettibi pater, quia peccavi nimis. cogita-tione, verbo et opere: mea culpa, meaeulpa, mea masima culpa. Ideo preeor beatam Mariarn semper Virginęm, beatum Michaelem Archangelurn, beatum Joanem Baptistam, sanetos Apostolos Petrum et Paulutn omnes Sanetos, et te pater, orare pro me ad Dominom Deum nostrum.
K. Misereatur vestri... vitam aeternam. M. Amen.
K. Indulgentiam etc. M. Amen.
K. Deus tu conversus vivificabis nos.
M. Et plebs tua leatabitr uin te.
K. Ostendę nobis, Domine, miserieordiam tuam.
M. Et sahitaro tuum da nobis.
K. Domine exaudi orationem meam.
M. Et clamor meus ad te veniat.
K. Dominus vobiscum. M. Et cum spiritu tuo.
K. Kyrie elejson. M. Kyrie elejson.
K. Kyrie elejson. M. Christe elejson.
K. Christe elejson. M. Christe elejson.
K. Kyrie elejson. M. Kyrie elejson.
K. Kyrie elejson. K. Dominus vobiscum.
M. Et cum spiritu tuo.
K. Per oinnia saecula saeculorum.
M. Amen.—(w końcu Epistoły) Deo gratias.
K.i Dominus vobiscum. M. Et cum spiritu tuo.
K. Seąuentia sancti Ewangelii secundum N. f.
M. Gloria tibi Domine.
Gdy kapłan po Ewangelii całuje mszał.
M. Laus tibi Christe. K. Dominus yobisoum.
249
M. Et cum spiritu tuo. K. Orate fratres etc.
M. Suscipiat Dominus sacrificium de manibus tuis ad landem et gloriam nominis sui, ad utilitatem quoque nostram, totiusquc Ecclcsiaesuae sanctae.
K. Per omnia saecula saeculorum. M. Amen.
K. Dominus vobiscum. M. Et cum spiritu tuo.
K. Sursum corda. M. Habemus ad Dominum.
K. Gratias agamus Domino Deo nostro
M. Dignum et justum est.
K. Por omnia saecula saeculorum. M. Amen.
K. Et no nos inducas in tentationem.
M. Sed libera nos a mało.
K. Per omnia saecula saeculorum. M. Amen.
K. Pax domini sit semper vobiseum.
M, Et cum spiritu tuo.
K. Per omnia saecula saeculorum. M. Amen.
K. Dominus vobiscum. M. Et cum spiritu tuo.
K. Ite missa est, albo: Benedicamus Domino.
M. Deo gratias.
Jeżeli kapłan pozostawił mszał otwarty, Ministrant go przenosi.
K. Benedicat vos omnipotens Deus, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus. M. Amen.
K. Dominus vobiscum. M. Et cum spiritu tuo.
K. Initium Sancti Evangelii secundum N.
M. Gloria Tibi Domine.
Po skończonej Ewangelii mówi Ministrant: Deo gratias.
SPIS RZECZY.
Str.
Od tłómacza ...............................3
KATECHIZM WIĘKSZY.
Lekcya wstępna.
O Nauce chrześcijańskiej i o głównych jej częściach.................................5
CZĘŚĆ PIERWSZA
0 Składzie Apostolskim.
Rozdział I.—O Składzie Apostolsjcim w ogól-
ności. . ..............................8
Rozdział 11. — O pierwszym artykule Składu Apostolskiego.
§ 1. O Bogu Ojcu i o Stworzeniu . 10
§2. O Aniołach......................13
§ 3. O człowieku . . . . . . . 15
II
Str.
Rozdział III. — O drugim artykule Składu Apostolskiego........................20
Rozdział IV. — O trzecim artykule Składu Apostolskiego........................24
Rozdział V.—O czwartym artykule Składu Apostolskiego........................26
Rozdział VI. — O piątym artykule Składu Apostolskiego........................50
Rozdział VII.—O szóstym artykule Składu Apostolskiego........................31
Rozdział VIII.—O siódmym artykule Składu Apostolskiego........................33
Rozdział IX. — O ósmym artykule Składu Apostolskiego ;......................35
Rozdział X.—O dziewiątym artykule Składu Apostolskiego............................
§ 1. O Kościele w ogólności ... 37
§2. O Kościele w szczególności . 39
§ 3. O Kościele nauczającym i słuchającym ............................46.
§ 4. O Papieżu i o Biskupach. . . 48
§ 5. O Świętych obcowaniu ... 53
§6. O tych którzy są po za Kościołem 55
Rozdział XI.—O dziesiątym artykule Składu Apostolskiego........................57
Rozdział XII.—O jedenastym artykule Składu Apostolskiego.....................58
Rozdział XIII. —O dwunastym artykule Składu Apostolskiego.....................60
Ili
Str.
CŻĘSC DRUGA.
O modlitwie.
Rozdział I.—O modlitwie w ogólności . . 63 Rozdział II.—O modlitwie Pańskiej.
§ 1. O modlitwie Pańskiej w ogólności ................................69
§ 2. O pierwszej prośbie .... 71
§3 . O drugiej prośbie......72
§4 . O trzeciej prośbie.....73
§5 . O czwartej prośbie.....74
§6 . O piątej prośbie ...... 76
§ 7. O szóstej prośbie......76
§8 . O siódmej prośbie......77
Rozdział III.—O pozdrowieniu Anieiskiem. 79
Rozdział IV.—O wzywaniu Świętych. . . 82
CZĘŚC TRZECIA.
0 przykazaniach Boskich i Kościelnych.
Rozdział 1.—O przykazaniach Boskich w o-gólności...................................84
Rozdział II.—O przykazaniach odnoszących się do Boga.
§ i. O' pierwszem przykazaniu . . 86
§ 2. O drugiem przykazaniu ... 91
u3. O trzeciem przykazaniu ... 94
Rozdział III.—O przykazaniach odnoszących się do bliźniego.
IV
Str.
§ 1. - O czwartem przykazaniu ... 97 §2. O piątem przykazaniu . . . .100 §5. O szóstem i dziewiątem przykazaniu ..............................103
§ 4. O siódmem przykazaniu . . . 105
§ 5. O ósmem przykazaniu. . . . 108
§6. O dziesiątem przykazaniu. . .111
Rozdział IV.—O przykazaniach kościelnych.
§ 1. O przykazaniach kościelnych w ogólności...........................112
§2. O pierwszem przykazaniu ko-ścielnem..............................114
§3. O drugiem przykazaniu kościel-nem................................. 115
§ 4. O trzeciem przykazaniu kościel-nem. . . . ...........................116
§5. O czwartem przykazaniu kościel-nem...................................119
§6. O piątem przykazaniu kościel-nem. .............................. 120
Rozdział V.—O obowiązkach stanu i o radach ewangelicznych.
§ 1. O obowiązkach stanu .... 121
§2. O radach ewangelicznych . . 123
CZĘŚC CZWARTA.
0 sakramentach.
Rozdział I.—O Sakramentach w ogólności.
§ 1. O naturze Sakramentów . . .124
V
Str.
§ 2. O głównym skutku sakramentów, czyli o łasce..................126
§ 3. O charakterze, jaki wyciskają na duszy niektóre sakramenta. . . 130
Rozdział II.—O Chrzcie świętym.
§ 1. O naturze i o skutkach Chrztu świętego.......................... 131
§ 2. O ministrze sakramentu Chrztu 132 §3. O sposobie udzielania Chrztu świętego i o warunkach wymaganych do Chrztu od ludzi dorosłych . . . 133 § 4. O potrzebie Chrztu świętego i o obowiązkach, jakie on wkłada . 135 §5. O imieniu nadanem przy Chrzcie świętym i o kmotrach................136
Rozdział III.—O Bierzmowaniu.............137
Rozdział IV.—O sakramencie Ciała i Krwi Pańskiej.
§ 1. O naturze tego sakramentu i o rzeczywistej obecności w nim Pana Jezusa..............................142
§2. O ustanowieniu i o skutkach N. Sakramentu .....................147
§3. O warunkach potrzebnych do godnego przyjęcia Komunii Świętej . 148 § 4. O sposobie przyjmowania Komunii świętej......................152
§5. O obowiązku przystępowania do Komunii....................... .153
VI
Rozdział V. O ofierze Mszy świętej. Str. § 1. O istocie, ustanowieniu i o ce-
lach ofiary Mszy świętej.............154
§ 2. O sposobie słuchania Mszy świętej.............................158
Rozdział VL O Pokucie.
§ 1. O Pokucie w ogólności. . . 160
2. O skutkach i o potrzebie sakramentu Pokuty, oraz warunkach niezbędnych do godnego przyjęcia jego 163 § 3. O rachunku sumienia .... 165 §4. O żalu za grzechy...............167
§5 . O postanowieniu poprawy . . 172 §6. O oskarżeniu się z grzechów przed spowiednikiem.................175
§ 7. O sposobie spowiadania się , 180 § 8. O rozgrzeszeniu................181
§9 . O zadośćuczynieniu czyli pokucie .............................. 184
§ 10. O odpustach..................188
Rozdział VII. — O ostatniem olejem świę-
tym Namaszczeniu....................190
Rozdział VIII.—O Kapłaństwie.............193
Rozdział IX.—O Małżeństwie
8 1. O naturze sakramentu Małżeństwa .............................. 197
§ 2. O ministrach i o sposobie zawierania Małżeństwa; tudzież o przygotowaniu się do niego i o obowiązkach, jakie wkłada.................198
§3. O warunkach i przeszkodach do małżeństwa.......................200
VII
CZĘŚĆ PIĄTA.
O cnotach głównych i o innych rzeczach, o których każdy chrześcijanin wiedzieć powinien.
Str.
Rozdział I.—O cnotach głównych.
§ 1. O cnotach teologicznych . . 203
§ 2. O Wierze......................205
§3 . O Tajemnicach ...... 206
§4 . O Piśmie świętem ..... 207
§5 . O Podaniu....................210
§ 6. O Nadziei.....................210
§ 7. O Miłości................. . .211
§8 . O cnotach kardynalnych . . . 214
Rozdział II.—O darach Ducha świętego . 215
Rozdział 111.—O błogosławieństwach ewangelicznych .........................217
Rozdział IV.—O uczynkach miłosiernych . 221
Rozdział V.—O grzechu i o głównych rodzajach jego........................222
Rozdział VI.—O grzechach głównych i o
innych grzechach cięższych .... 225
Rozdział VII.—O Rzeczach Ostatecznych . 227
Rozdział VIII.—O codziennych nader skutecznych ćwiczeniach pobożnych . . 228
NAUKA
O ŚWIĘTACH PANA JEZUSA,
Matki Boskiej I Świętych Pańskich
Pochwalona i zalecona przez Ojca św. PIUSA X
Przełożył z włoskiego
Ks. Franciszek Albin SYMON, Arcybiskup.
Warszawa.
Nakładem Księgarni „Polaka-Katolika"
Krakowskie-Przedmieście 64.
19OS
Mś 1563.
Imprimatur.
Lublini, die 10 Mai 1907 an.
Episcopus Dioecesis Lublinensis Fr. Jaczewski
Secretarius J. Ziółkowski.
Drukarnia „Poiaka-Katolika", Warszawa, Nowy Świat 34.
Od Wydawcy.
W Katechizmie, zaleconym i pochwalonym przez Ojca św. Piusa X, znajduje się podana nauka o Świętach Pana Jezusa, Matki Boskiej i Świętych Pańskich.
W tlómaczeniu polskiem naukę tę podajemy w oddzielnej książeczce, aby ułatwić nabycie jej, oraz wstęp do rodzin zwłaszcza uboższych, a tern samem przyczynić się do jaknajwiększego jej rozpowszechnienia.
Część pierwsza.
O Świętach Pana Jezusa.
ROZDZIAŁ 1.
0 Adwencie.
P. Dlaczego czterotygodniowy przeciąg czasu przed Bożem Narodzeniem nazywa się Adwentem?
O. Czterotygodniowy przeciąg czasu przed Bożem Narodzeniem nazywa się Adwentem, to jest Przjąściem, dla tego, że w tym czasie Kościół przygotowuje nas do godnego obchodzenia pamiątki pierwszego przyjścia na świat Pana Jezusa przez narodzenie się z Najświętszej Maryi Panny.
P. Co podaje nam Kościół do rozważania w ciągu Adwentu?
O. W ciągu Adwentu Kościół podaje nam do rozważania cztery rzeczy: 1) obietnice
6
Boże co do posiania nam Mesyasza dla zbawienia naszego; 2) długie i tęskne oczekiwania dawnych Qjców na przyjście Jego, 5) ogłoszenie pokuty przez św. Jana Chrzciciela i przygotowanie ludu na przyjęcie Jego; 4) ostatnie przyjście Pana Jezusa w chwale, by sądzić żywych i umarłych.
P. Jakie Nabożeństwo szczególniej odprawia się zwykle podczas Adwentu?
O. Podczas Adwentu rano przed świtaniem odprawia się zwykle na uczczenie Boskiego macierzyństwa N. Panny Maryi uroczysta Msza święta, zwana Roratami, od słów, któremi się rozpoczyna: Rorate coeli, to jest: Spuśćcie rosę Niebiosa.
P. Kogo wyobraża świeca wyższa nad inne, płonąca na ołtarzu podczas Roratów?
O. Świeca wyższa nad inne, płonąca na ołtarzu podczas Roratów, wyobraża N. Maryę Pannę, która jako gwiazda zaranna poprzedziła ukazanie się słońca sprawiedliwości, Pana Jezusa.
P. Co powinniśmy czynić, by spędzić Adwent w duchu Kościoła?
O. By spędzić Adwent w duchu Kościoła, powinniśmy: 1) rozmyślać z żywą Wiarą i gorącą miłością wielkie dobrodziejstwo Wcielenia Syna Bożego; 2) uznawać naszą nędzę i niezbędną potrzebę pomocy Pana Jezusa; 3) prosić Go jak najusilniej, by się narodził i wzrastał w nas duchownie przez laskę swoją; 4) przygotować Mu drogę do serc naszych przez
7
uczynki pokutne, a zwłaszcza przez uczęszczanie do Sakramentów świętych; 5) myśleć często o powtórnem przyjściu Jego na sąd straszny i, pomnąc na nie, starać się naśladować Go w Jego życiu, aby potem dzielić Jego chwalę w niebie.
ROZDZIAŁ II.
0 Bożem Narodzeniu.
P. Co to jest Boże Narodzenie?
O. Boże Narodzenie jest to święto ustanowione na pamiątkę Narodzenia Pana Jezusa w czasie z Najświętszej Maryi Panny.
P. Czem się wyróżnia Boże Narodzenie od innych uroczystości?
O. Boże Narodzenie wyróżnia się od innych uroczystości tern: 1) że w wigilię dawnym zwyczajem Kościoła, odprawia się nabożeństwo nocne z uroczystą Mszą świętą, zwaną Pasterką; i 2) że dnia tego każdy kapłan ma prawo odprawiać trzy Msze święte.
P. Dlaczego Kościółzachował dawny zwyczaj odprawiania nocnego nabożeństwa w wigilię Bożego Narodzenia?
O. Kościół zachował dawny zwyczaj odprawiania nocnego nabożeństwa w wigilię Bożego Narodzenia dlatego, aby tern goręcej uczcić pamięć tej nocy, w której nasz Boski
8
Zbawiciel przez swoje narodzenie się w czasie rozpoczął dzieło naszego odkupienia.
P. Co'' podaje nam Kościół do rozważania podczas trzech Mszy w święto Bożego Narodzenia?
O. W ewangelii pierwszej Mszy świętej, Kościół podaje nam do rozważania, jak Matka Najświętsza na rozkaz rzymskiego cesarza Augusta, udawszy się ze św. Józefem z Nazaretu do Betlejemu dla wniesienia swych imion do spisu ludności cesarstwa, i nie znalazłszy tam gospody, porodziła Pana Jezusa w nędznej stajence i położyła Go w żłobie. Ewangelia Mszy drugiej podaje nam do rozważania, jak pasterze Betlejemscy, dowiedziawszy się od Anioła o narodzeniu się Chrystusa, przybiegli pokłonić się Jemu. Ewangelia Mszy trzeciej podaje do rozważania tę prawdę: że to Dziecię, co się narodziło w czasie z Maryi Panny, jest Przedwiecznym Synem Bożym.
P. W jakim celu podaje nam Kościół do rozważania tajemnice tych trzech Mszy świętych?
O. Kościół podaje nam do rozważania tajemnice tych trzech Mszy świętych w tym celu, abyśmy dziękowali Boskiemu Zbawicielowi, że się stal człowiekiem dla zbawienia naszego; razem z pasterzami uznawali i czcili w nim prawdziwego Syna Bożego; i wreszcie, abyśmy korzystali z tych nauk, jakich, milcząc, udziela nam przez same okoliczności swojego narodzenia.
9
P. Czego nas uczy Pan Jezus przez okoliczności swojego narodzenia?
O. Pan Jezus przez okoliczności swojego narodzenia uczy nas wyrzekać się próżności światowej, a kochać się w ubóstwie i w cierpieniach.
P. Czy w święto Bożego Narodzenia obowiązani jesteśmy słuchać trzech Mszy świętych?
O. W święto Bożego Narodzenia obowiązani jesteśmy wysłuchać jednej tylko Mszy świętej; wszelakoż życzeniem Kościoła jest, aby wierni wysłuchali wszystkich trzech.
P. Co powinniśmy czynić, by spędzić Boże Narodzenie w duchu Kościoła?
O. By spędz'ć Boże Narodzenie w duchu Kościoła, powinniśmy: 1) przygotować się do niego przez zachowanie w wigilie, prócz postu, większego skupienia ducha; 2) postarać się oczyścić sumienie przez dobrą spowiedź i z większą, niż zwykle gorącością serca przyjąć Komunię świętą; 3) znajdować się, jeśli można, na nocnem nabożeństwie i wysłuchać wszystkich trzech Mszy świętych, rozmyślając o tajemnicy, która się obchodzi; 4) ćwiczyć się wedle możności w uczynkach pobożności i miłości chrześcijańskiej.
ROZDZIAŁ III.
0 Obrzezaniu Pańskiem.
P. W jakim celu ustanowione zostało święto Obrzezania Pańskiego?
10
O. Święto Obrzezania Pańskiego ustanowione zostało na pamiątkę Najświętszej Krwi, którą Pan -Jezus wylał za nas w pierwszych dniach swojego życia.
P. Co to było obrzezanie w starym zakonie?
O. Obrzezanie w starym zakonie był to obrzęd, ustanowiony od Pana Boga, dla odznaczenia tych, którzy należeli do wybranego ludu Bożego i odróżnienia ich od pogan.
P. Czy Pan Jezus podlegał prawu obrzezania?
O. Pan Jezus nie podlegał wcale prawu obrzezania, ponieważ ustanowione ono było dla sług i grzeszników, a Pan Jezus był prawdziwym Synem Bożym, dawcą prawa i samą świętością.
P. Dlaczegóż Pan Jezus poddał się temu prawu?
O. Pan Jezus poddał się temu prawu dlatego, że, przyjąwszy na się z miłości ku nam nasze grzechy, chciał też zaraz w pierwszych dniach życia swojego rozpocząć karę za nie i obmywać je krwią swoją.
P. Co jeszcze zaszło przy obrzezaniu Pana Jezusa?
O. Przy obrzezaniu Pana Jezusa zostało Mu nadane imię Jezus, jak to w imieniu Pana Boga rozkazał był Anioł Najświętszej Pannie i świętemu Józefowi.
P. Co znaczy imię Jezus?
11
O. Imię Jezus znaczy Zbawiciel, i nadane zostało Synowi Bożemu, ponieważ miał nas zbawić i wybawić od grzechów naszych.
P. Jaką cześć powinniśmy mieć dla imienia Jezus?
O. Dla imienia Jezus powinniśmy mieć cześć największą, ponieważ przedstawia nam naszego Boskiego Zbawcę, który pojednał nas z Bogiem i wysłużył nam szczęście wieczne.
P. Co powinniśmy czynić, by obchodzić święto Obrzezania Pańskiego w duchu Kościoła?
O. By obchodzić święto Obrzezania Pańskiego w duchu Kościoła powinniśmy: 1) nieść Panu Jezusowi w -ofierze cześć, dzięki i miłość; 2) wzywać z żywą wiarą i uszanowaniem najświętszego Imienia Jego i pokładać w niem całą ufność naszą; 5) ćwiczyć się w obrzezaniu duchownem, które zależy na odrywaniu serca od grzechu i wszelkich uczuć nieporządnych; 4) poświęcić Panu Bogu rok nowy, który rozpoczynamy w to święto, i prosić o łaskę spędzenia go w służbie jego świętej.
ROZDZIAŁ IV.
0 Objawieniu się Pańskiem, czyli o Trzech Królach.
P. W jakim celu ustanowione zostało święto Objawienia się Pańskiego, czyli Trzech Królów?
12
O. Święto Objawienia się Pańskiego, czyli Trzech Królów, ustanowione zostało na pamiątkę trzech wielkich tajemnic, z których pierwszą i najważniejszą jest pokłon, oddany Panu Jezusowi przez trzech Mędrców; drugą Chrzest Pana Jezusa w Jordanie; a trzecią pierwszy cud Jego na godach w Kanie Galilejskiej.
P. Dlaczego święto pokłonu trzech Mędrców, Chrztu Pana Jezusa i pierwszego Jego cudu nazywa się Objawieniem się Pańskiem?
O. Święto pokłonu trzech Mędrców, Chrztu Pana Jezusa i pierwszego Jego cudu nazywa się Objawieniem się Pańskiem, ponieważ w tych tajemnicach objawiła się ludziom boska chwała Pana Jezusa.
P. Dlaczego święto Objawienia się Pańskiego nazywa się także świętem Trzech Królów?
O. Święto Objawienia się Pańskiego nazywa się także świętem Trzech Królów dlatego, że owi trzej Mędrcy, którzy przyszli byli ze Wschodu pokłonić się nowonarodzonemu Zbawicielowi, byli podług starożytnego podania królami.
P. Dlaczego Mędrcy przyszli byli pokłonić się Panu Jezusowi?
O. Mędrcy przyszli byli pokłonić się. Panu Jezusowi, ponieważ zobaczyli byli nową gwiazdę, a z natchnienia Boskiego dowiedzieli się, że oznaczała ona narodzenie Króla Żydowskiego, oczekiwanego oddawna Zbawiciela ludzi.
P. W jakiem mieście Mędrcy pokłonili się Panu Jezusowi?
13
O. Mędrcy pokłonili się Panu Jezusowi W miasteczku Betlejemie.
P. Skąd wiedzieli Mędrcy, że Pan Jezus narodzi! się w Betlejemie?
O. Cudowna gwiazda zaprowadziła była Mędrców najprzód do Jerozolimy, stolicy Judei, gdzie była świątynia Pańska, i tu się dowiedzieli oni od kapłanów, że według proroctw Mesyasz miał się narodzić w Betlejemie.
P. Kto zaprowadzi! Mędrców z Jerozolimy do Betlejemu?
O. Z Jerozolimy do Betlejemu zaprowadziła Mędrców taż sama gwiazda, którą oni zobaczyli byli na Wschodzie, i która potem szła wciąż przed nimi i zatrzymała się wtedy dopiero, kiedy przybyli oni na miejsce, gdzie się znajdowało Dziecię Boże.
P. Co uczynili Mędrcy, znalazłszy Pana Jezusa?
O. Mędrcy, znalazłszy Pana Jezusa, oddali Mu pokłon i ofiarowali złoto, kadzidło i myrrę na znak, że uznawali w Nim prawdziwego króla, prawdziwego Boga i prawdziwego człowieka.
P. Co powinniśmy czynić, by obchodzić święto Objawienia się Pańskiego w duchu Kościoła?
O. By obchodzić święto Objawienia się Pańskiego w duchu Kościoła, powinniśmy: 1) upatrywać w powołaniu Mędrców, co pierwsi pomiędzy poganami mieli szczęście poznać Pana Jezusa, pierwociny naszego powołania do
14
Wiary świętej katolickiej i dziękować Panu Bogu za to nieocenione dobrodziejstwo; 2) prosić Pana Boga, by raczył powołać do tejże Wiary tych wszystkich, którzy jej jeszcze nie znają; 3) pobudzać się do miłości Pana Jezusa i iść ochoczo za natchnieniami Boskiemi; 4) za przykładem Mędrców ofiarować Mu jaką daninę pobożności naszej, udzielając jałmużny, odprawiając jakie nabożeństwo i ćwicząc się w umartwieniu chrześcijańskiem.
ROZDZIAŁ V.
0 niedzielach siedmdziesiątnicy, sześćdziesiątnicy i pięćdziesiątnicy.
P. Które to niedziele nazywają się siedm-dziesiątnicą, sześćdziesiątnicą i pięćdziesiątnicą?
O. Siedmdziesiątnicą, sześćdziesiątnicą i pięćdziesiątnicą nazywają się niedziele: siódma, szósta i piąta przed niedzielą Męki Pańskiej. W Polsce zowią je niedzielami: staroza-pustną, mięsopustną i zapustną.
P. Dlaczego Kościół od siedmdziesiątnicy aż do soboty wielkiej opuszcza w nabożeństwach swoich wyraz Alleluja iw niedzielę używa szat fioletowych?
O. Kościół od siedmdziesiątnicy aż do soboty wielkiej opuszcza w nabożeństwach swoich wyraz Alleluja, który oznacza radość, i używa koloru fioletowego, który jest oznaką
15 —
smutku, dlatego, że pragnie przez te objawy żałoby oderwać wiernych od marnych uciech światowych, a natchnąć ich duchem umartwienia i pokuty.
P. Co podaje nam Kościół do rozważania w nabożeństwie odprawianem w te niedziele?
O. W nabożeństwie niedzieli siedmdziesiątnicy Kościół podaje nam do rozważania upadek pierwszych naszych rodziców i karę, jaka ich za to spotkała; w niedzielę sześćdzie-siątnicę przypomina nam potop powszechny, zesłany od Boga dla ukarania grzeszników; a w pierwszych trzech dniach niedzieli pięćdziesiątnicy stawia nam przed oczy powołanie Abrahama i nagrodę, jaką otrzymał on od Pana Boga za swoją żywą wiarę i za posłuszeństwo rozkazom Bożym.
P. Skąd pochodzi, że wbrew zamiarom Kościoła w tym właśnie czasie tyle się dzieje nadużyć i zgorszeń pomiędzy chrześcijanami?
O. To, że wbrew zamiarom Kościoła W tym właśnie czasie dzieje się tyle nadużyć i zgorszeń pomiędzy chrześcijanami, pochodzi nie skądinąd, jedno z przewrotności szatana, który chcąc zniweczyć pracę Kościoła, dokłada największych starań, by pociągnąć wiernych do uciech światowych i cielesnych.
P. Co powinniśmy czynić, by spędzić czas zapust w duchu Kościoła?
O. By spędzić czas zapust w duchu Kościoła, powinniśmy trzymać się zdała od wido
16
wisk i zabaw niebezpiecznych, i z tem większą pilnością oddawać się modlitwie i umartwieniu, nawiedzając częściej N. Sakrament, zwłaszcza tam, gdzie On w tym czasie bywa wystawiony publicznie, i przepraszając Pana Boga za niezliczone obrazy, jakie się Mu wyrządzają w tym czasie.
P. Jak się zachować podczas jakiejś zabawy zapustnej, której niepodobna uniknąć?
O. Podczas zabawy zapustnej, której niepodobna uniknąć, trzeba najprzód prosić Pana Boga o pomoc do uniknienia wszelkiego grzechu, następnie zachować się na niej z całą skromnością i ostrożnością, a po zabawie skupić ducha przez rozważanie jakiejś prawdy ewangelicznej.
ROZDZIAŁ VI.
0 Wielkim Poście.
P. Co to jest Post Wielki?
O. Post Wielki jest to czas postu i pokuty, ustanowiony z rozkazu Apostolskiego.
P. W jakim celu ustanowiony został Post Wielki?
O. Post Wielki ustanowiony został: 1) dla przypomnienia nam obowiązku czynienia pokuty w ciągu całego życia, którego obrazem podług zdania Ojców świętych jest właśnie Post Wielki; 2) dla naśladowania w sposób niejaki
17
surowego czterdziestodniowego postu Pana Jezusa na puszczy; 3) dla przygotowania nas przez pokutę do godnego obchodzenia uroczystości Zmartwychwstania Pańskiego.
P. Dlaczego pierwszy dzień Wielkiego Postu nazywa się Popielcem?
O. Pierwszy dzień Wielkiego Postu nazywa się Popielcem dlatego, że w tym dniu Kościół posypuje głowy wiernym popiołem.
P. Dlaczego Kościół na początku Wielkiego Postu posypuje głowy wiernych popiołem?
O. Kościół na początku Wielkiego Postu posypuje głowy wiernych popiołem, aby im przypomnieć, że są prochem i po śmierci w proch się obrócą; przejąć ich najgłębszą pokorą; i pobudzić do czynienia pokuty, póki czas potemu.
P. Z jakiem usposobieniem należy przyjmować poświęcony popiół?
O. Poświęcony popiół należy przyjmować z sercem skruszonem i upokorzonem i z postanowieniem przepędzenia Wielkiego Postu w uczynkach pokuty.
P. Co powinniśmy czynić, by przepędzić Post Wielki w duchu Kościoła,9
O. By przepędzić Post Wielki w duchu Kościoła, powinniśmy: 1) pościć i umartwiać się nietylko w rzeczach niegodziwych, ale też i W rzeczach godziwych, jak np. w dozwolonych rozrywkach, zabawach i t. p.; 2) modlić się, dawać jałmużnę, i pełnić inne uczynki miłości chrześcijańskiej więcej, niż w każdym
Nauka o Świętach P. J. 2
18
innym czasie; 5) słuchać kazań, nie ze zwyczaju lub z ciekawości, lecz z mocną wolą wykonania tego,-co posłyszymy; 4) dla zwiększenia zasługi z postu przygotować się pilniej do spowiedzi i do przyjęcia Komunii świętej.
P. Na czem zależy post?
O. Post zależy na jednorazowym w dzień posiłku do sytości i na wstrzymaniu się od potraw mięsnych, jaj i nabiału.
P. Czy w dni postne, prócz jednorazowego na dzień posiłku do sytości, zabroniony jest wszelki inny posiłek?
O. Kościół w dni postne, prócz głównego jednorazowego posiłku w czasie obiadowym, pozwala jeszcze na jedną lekką przekąskę około południa, lub wieczorem, stosownie do tego kiedy się spożywa obiad.
P. Kto obowiązany jest do postu?
O. Do wstrzymania się od mięsa, jaj i nabiału obowiązani są wszyscy począwszy od dojścia do lat rozumu; a do jednorazowego w dzień posiłku do sytości obowiązani są ci, którzy przekroczyli rok dwudziesty pierwszy życia i nie doszli jeszcze do lat sześćdziesięciu. Wyjątek stanowią ci, którzy dla ważnych przyczyn pościć nie mogą lub otrzymali dyspensę od władzy kościelnej.
P. Czy ci, którzy wyjęci są od postu wolni są także od obowiązku umartwienia siebie?
O Wyjęci od postu nie są bynajmniej wolni od obowiązku umartwienia siebie, ponie
19
waż nikt nie jest wolny od obowiązku pokutowania za swe grzechy.
ROZDZIAŁ VII.
0 Wielkim Tygodniu.
§ 1. O wielkim Tygodniu w ogólności.
P. Dlaczego ostatni tydzień Wielkiego Postu nazywa się Tygodniem Wielkim, albo Świętym?
O. Ostatni tydzień Wielkiego Postu nazywa się Tygodniem Wielkim albo Świętym dlatego, że obchodzimy w nim pamiątkę największych i najświętszych tajemnic, jakich dokonał Pan Jezus dla odkupienia naszego.
P. Jakiej tajemnicy pamiątkę obchodzimy w niedzielę Palmową czyli Kwietnią?
O. W niedzielę Palmową czyli Kwietnią obchodzimy pamiątkę tryumfalnego wjazdu Pana Jezusa do Jerozolimy na sześć dni przed męką Jego.
P. Dlaczego Pan Jezus chcial przed męką swoją wejść tryumfalnie do Jerozolimy?
O. Pan Jezus chcial przed męką swoją wejść tryumfalnie do Jerozolimy, iak to zapowiedzieli byli prorocy, dlatego: 1) aby dodać odwagi uczniom swoim, okazując im jasno, że szedł na mękę zupełnie dobrowolnie; i 2) aby nauczyć nas, że przez śmierć swoją miał za
20
tryumfować nad szatanem, światem i ciałem, i otworzyć nam podwoje nieba.
P. Jaką tajemnicę obchodzimy w Wielki Czwartek?
O. W Wielki Czwartek obchodzimy tajemnicę ustanowienia N. Sakramentu.
P. Jaką tajemnicę obchodzimy w Wielki Piątek?
O. W Wielki Piątek obchodzimy pamiątkę męki i śmierci Pana Jezusa.
P. Jakie tajemnice obchodzimy w Wielką Sobotę?
O. W Wielką Sobotę obchodzimy pamiątkę spoczywania Pana Jezusa w grobie i zstąpienia Jego do otchłani; a na odgłos dzwonów podczas Gloria we Mszy uroczystej rozpoczynamy obchodzić chwalebne Jego zmartwychwstanie.
P. Co powinniśmy czynić, by spędzić Wielki tydzień według myśli Kościoła?
O. By spędzić Wielki Tydzień według myśli Kościoła powinniśmy: 1) dodać do postu większe skupienie -ducha i gorętszą modlitwę; 2) rozważać wciąż z Wielką skruchą mękę Pana Jezusa; 3) z takiemiż uczuciami znajdować się, o ile można, na nabożeństwach kościelnych.
§2. O niektórych obrzędach wielkotygodniowych.
P. Dlaczego wielkotygodniowa niedziela nazywa się Niedzielą Palmową?
21
O. Wielkotygodniowa niedziela nazywa się Niedzielą Palmową z powodu poświęcanych palm lub gałązek oliwnych, które wierni noszą w ręku podczas uroczystej procesyi, jaka się tej niedzieli odbywa. W Polsce zowie się ona także Niedzielą Kwietnią, a niekiedy Wierzbną, z powodą kwitnącej w tym czasie wierzby, której gałęzie służą nam zamiast nieznanych u nas palm i drzew oliwnych.
P. Dlaczego w Niedzielę Palmową odbywa się procesya z palmami w ręku?
O. W Niedzielę Palmową odbywa się procesya z palmami w ręku na pamiątkę tryumfalnego wjazdu Pana Jezusa do Jerozolimy, którego w podobny sposób witały rzesze ludu żydowskiego.
P. Dlaczego w powrocie procesyi przed Wnijściem do kościoła trzykroć się uderza krzyżem w drzwi zamknięte?
O. W powrocie procesyi przed wnijściem do kościoła trzykroć się uderza krzyżem w drzwi zamknięte na znak, że niebo przez grzech Adama było zamknięte i że dopiero Pan Jezus przez śmierć swoją nam je otworzył.
P. Kto byli ci, którzy spotkali Pana Jezusa wjeżdżającego tryumfalnie do Jerozolimy?
O. Ci, którzy spotkali Pana Jezusa wjeżdżającego do Jerozolimy, byli to ludzie prości i dzieci, nie zaś obywatele miasta bogaci i możni; przez co chcial Pan Bóg pokazać, że wielkich i pysznych tego świata odtrąca od uczę-
22
stnictwa w chwale Chrystusa, a kocha się w prostocie serca,, pokorze i niewinności.
P. Dlaczego w Wielki Czwartek milkną dzwony kościelne i nie odzywają się aż do Wielkiej Soboty?
O. W Wielki Czwartek milkną dzwony kościelne i nie odzywają się aż do Wielkiej Soboty na znak głębokiej żałoby z powodu męki i śmierci Pana Jezusa.
P. Dlaczego w Wielki Czwartek po Mszy świętej przechowują się w osobnej, pięknie przybranej kaplicy, dwie pokonsekrowane Hostye?'
O. W Wielki Czwartek po Mszy świętej przechowują się w osobriej, pięknie przybranej kaplicy dwie pokonsekrowane Hostye dlatego: 1) aby wierni oddawali hołd szczególny N. Sakramentowi w dzień, w którym został On ustanowiony; 2) aby jedna z pokonsekrowanych Hostyi służyła w Wielki Piątek do nabożeństwa, podczas którego kapłan nie konsekruje, lecz tylko komunikuje; a druga, gdzie taki jest zwyczaj, po rannem nabożeństwie wielkopiątko-wem była umieszczona w monstrancyi, obwiniętej w białe płótno, i wystawiona ku czci publicznej w tak zwanym Grobie.
P. Dlaczego w Wielki Czwartek po Mszy świętej obnażają ołtarze?
O. W Wielki Czwartek po Mszy świętej obnażają się ołtarze na pamiątkę obdarcia z szat Pana Jezusa podczas biczowania i przybicia do krzyża; oraz dla pokazania nam, że do godnego obchodzenia męki Pańskiej powinniśmy
23
zwlec z siebie starego człowieka, to jest pozbyć się wszelkich uczuć światowych.
P. Dlaczego w Wielki Czwartek po nabożeństwie rannem odbywa się umywanie nóg?
O. W Wielki Czwartek po nabożeństwie rannem odbywa sję umywanie nóg: 1) na pamiątkę tego wielkiego aktu pokory Pana Jezusa, przez który On się uniżał aż do obmycia nóg swoim Apostołom; 2) dla naśladowania Jego przykładu, jak sam to zalecił Apostołom, a w ich osobie i wszystkim wiernym; 3) dla nauki naszej, abyśmy obmywali serce nasze z wszelkiej skazy grzechowej i pełnili jedni względem drugich uczynki miłości i pokory chrześcijańskiej.
P. Na jaką pamątkę wierni w Wielki Czwartek nawiedzają publicznie w procesyach lub prywatnie Najświętszy Sakrament w rozmaitych kościołach, gdzie ich jest więcej?
O. Wierni w Wielki Czwartek nawiedzają publicznie w procesyach lub prywatnie N. Sakrament w rozmaitych kościołach, gdzie ich jest więcej, na pamiątkę cierpień Pana Jezusa, doznanych na różnych miejscach podczas swej męki, jako to, w Ogrójcu, w domach Kaifasza, Piłata i Heroda, i na Kalwaryi.
P. W jakim duchu należy odbywać te na-wiedziny N. Sakramentu tak w Wielki Czwartek, jak i następnie w Wielki Piątek i Sobotę, w tak zwanych u nas grobach?
O. Nawiedziny N. Sakramentu tak w Wielki Czwartek, jak i następnie w Wielki Piątek
24
i Sobotę w tak zwanych u nas grobach, należy odbywać nie ze zwyczaju, ciekawości lub dla rozrywki, lecz z prawdziwą skruchą za grzechy nasze, które były powodem męki i śmierci Pana Jezusa, szczerze bolejąc nad męką Jego i rozważając pobożnie po kolei Jego cierpienia: w ogrodzie oliwnym, w domu Kaifasza i t. d.
P. Dlaczego Kościół w Wielki Piątek modli się w sposób szczególny za ludzi różnego stanu i rodzaju, nawet za żydów i pogan?
O. Kościół w Wielki Piątek modli się w sposób szczególny za ludzi różnego stanu i rodzaju, nawet za żydów i pogan, rTa znak, że Pan Jezus umarł za wszystkich ludzi, oraz dla wyproszenia u Pana Boga, aby wszyscy ludzie skorzystali z owoców Jego męki i śmierci.
P. Dlaczego w Wielki Piątek uroczyście się oddaje krzyżowi pokłon Boski?
O. W Wielki Piątek oddaje się krzyżowi uroczysty pokłon Boski, ponieważ dnia tego Pan Jezus, będąc przybitym do niego i umarłszy na nim, poświęcił go krwią swoją.
P. Ponieważ pokłon Boski należy się jednemu tylko Bogu, dla czego oddaje się krzyżowi?
O. Oddaje się krzyżowi pokłon Boski, właśnie dlatego, że się odnosi do Pana Jezusa, który umarł na nim i jest Bogiem prawdziwym.
P. Co zasługuje na szczególniejszą uwagę w obrzędach Wielkiej Soboty?
O. W obrzędach Wielkiej Soboty zasługują na szczególniejszą uwagę poświęcenie
25
ognia wykrzesanego z kamienia, paschalu, i wody do Chrztu św.
P. Co znaczy ogień wykrzesanyz kamienia?
O. Ogień wykrzesany z kamienia oznacza Pana Jezusa, który będąc ukrytym w grobie, jak ogień w kamieniu, miał siebie wskrzesić własną swą mocą.
P. Ćo znaczy paschal, czyli wielka świeca wielkanocna?
O. Paschal, czyli wielka świeca wielkanocna oznacza blask i chwałę, jaką przyniósł ludziom Zmartwychwstały Pan Jezus.
P. Dlaczego w Wielką Sobotę poświęca się woda do Chrztu świętego?
O. W Wielką Sobotę poświęca się woda do Chrztu świętego dlatego, że, dawniej w tym dniu oraz w wigilię Zielonych Świątek byl zwyczaj udzielania uroczyście Chrztu św.
P. Co powinniśmy czynić podczas święcenia wody do Chrztu św.?
O. Podczas święcenia wody do Chrztu świętego powinniśmy dziękować Panu Bogu za wielkie dobrodziejstwo dopuszczenia nas do tego Sakramentu i odnowić obietnice wówczas uczynione za nas przez naszych chrzestnych rodziców.
ROZDZIAŁ VIII.
0 Wielkanocy.
P. Jaką tajemnicę obchodzimy w Uroczystość Wielkanocną?
26
O. W Uroczystość Wielkanocną obchodzimy tajemnicę Zmartwychwstania Pańskiego, to jest połączenia się na nowo najświętszej duszy Pana Jezusa z Jego ciałem, z którem przez śmierć była się rozstała, i nowe Jego życie chwalebne i nieśmiertelne.
P. Dlaczego Wielkanoc obchodzi się z taką uroczystością i z taką nadzwyczajną radością przez całych dni osiem?
O. Wielkanoc obchodzi się tak uroczyście i z taką nadzwyczajną radością przez całych dni osiem z powodu wielkości tajemnicy, która było dokończeniem dzieła odkupienia naszego.
P. Dlaczego Zmartwychwstanie było dokończeniem dzieła odkupienia naszego, skoro Pan Jezus odkupił nas przez śmierć śwoją?
O. Pan Jezus przez śmierć swoją wyzwolił nas z niewoli grzechu i pojednał z Panem Bogiem; a przez Zmartwychwstanie swoje otworzył nam podwoje nieba.
P. Dlaczego Zmartwychwstanie Pana Jezusa zowie się fundamentem Wiary naszej?
O. Zmartwychwstanie Pana Jezusa zowie się fundamentem wiary naszej dlatego, że sam Pan Jezus podał je jako najgłówniejszy dowód swego bóstwa i prawdziwości naszej wiary.
P. Jak się nazywa Wielkanoc w języku kościelnym?
O. Wielkanoc w języku kościelnym nazywa się Paschą.
P. Skąd pochodzi ta nazwa Paschy?
27
O. Nazwa Paschy pochodzi od największego święta w starym zakonie, które ustano-wionem było na pamiątkę cudownego wybawienia Izraelitów z niewoli Faraona, króla Egipskiego, ponieważ wybawienie to było figurą naszego wyzwolenia z niewoli szatana; jak również i baranek, ofiarowany i pożywany w to święto przez Izraelitów, był figurą Baranka bez zmazy, który został zabity za grzechy nasze i którego my pożywamy w Najświętszym Sakramencie.
P. A co znaczy wyraz Pascha?
O. Wyraz Pascha znaczy Przejście, albowiem w zakonie starym oznaczał najprzód przejście Anioła, który, by zmusić Faraona do wypuszczenia na wolność Izraelitów, zabił pierworodnych we wszystkich domach Egipcyan, a kolo domów ludu Bożego, naznaczonych krwią baranka wielkanocnego, przeszedł mimo, nie tykając ięh; i następnia przejście Izraelitów przez morze czerwone; zaś w zakonie nowym oznacza przejście Pana Jezusa ze śmierci grze-chowej do życia laski.
P. A dlaczego toż samo święto Zmartwychwstania Pańskiego u nas zowie się Wielkanocą?
O. Święto Zmartwychwstania Pańskiego u nas zowie się Wielkanocą dlatego, że jak owo niegdyś przejście Anioła mściciela mimo domów żydowskich i przejście żydów przez morze Czerwone miało miejsce w nocy, tak
28
też i przejście Pana Jezusa ze śmierci do życia stało się w nocy.
P. Od jakiego szczególnego nabożeństwa rozpoczyna się u nas obchód Wielkiejnocy?
O. Obchód Wielkiejnocy rozpoczyna się u nas od osobnego nabożeństwa, odprawianego w Wielką Sobotę w nocy lub nad rankiem w Niedzielę, zwanego Rezurekcyą.
P. Co wyobrażają figura zmartwychwstałego Pana Jezusa z chorągwią w ręku, i krzyż przepasany stulą czerwoną, które wystawiają się u nas na ołtarzu i noszą się na procesyach w czasie wielkanocnym?
O. Figura zmartwychwstałego Pana Jezusa z chorągwią w ręku, i krzyż przepasany stułą czerwoną, które -wystawiają się u nas na ołtarzu i noszą się na procesyach, wyobrażają tryumf Chrystusa nad śmiercią i piekłem, zdobyty krwawą Jego męką.- '
P. Co powinniśmy czynić, by godnie obchodzić uroczystość Zmartwychwstania Pańskiego?
O. By godnie obchodzić uroczystość Zmartwychwstania Pańskiego, powinniśmy: 1) ze świętą radością i żywą wdzięcznością oddawać hołd zmartwychwstałemu Panu Jezusowi; 2) zmartwychwstać z Nim duchownie.
P. Co znaczy zmartwychwstać z Panem Jezusem duchownie?
O. Zmartwychwstać z Panem Jezusem duchownie znaczy: na wzór Pana Jezusa, który przez zmartwychwstanie swoje rozpoczął życie
29
nowe, nieśmiertelne i niebieskie, rozpocząć życie nowe na duszy, wyrzekając się całkowicie i na zawsze grzechu i tego wszystkiego, co wiedzie do niego; a miłując samego tylko Pana Boga i to wszystko, co do Pana Boga nas prowadzi.
P. Co znaczy wyraz Alleluja, który tak często s'ę powtarza w czasie wielkanocnym?
O. Wyraz Alleluja, który tak często się powtarza w czasie wielkanocnym, znaczy Chwalcie Pana i byl okrzykiem radości u ludu żydowskiego na podobieństwo naszego: Niech żyje; w tern też znaczeniu używa go Kościół w tym czasie niezwykłej radości z powodu Zmartwychwstania Pańskiego.
P. Dlaczego antyfona Królowo rajska wesel się przez cały czas wielkanocny, tak w pacierzach kapłańskich, jako też trzykroć na dzień zamiast Anioł Pański, odmawia się stojąc?
O. Antyfona Kr ó 1 o w o rajska wesel s i ę przez cały czas wielkanocny, tak w pacierzach kapłańskich, jako też trzykroć na dzień zamiast Anioł Pański, odmawia się stojąc na znak radości i dla wyobrażenia zmartwychwstałego Chrystusa.
ROZDZIAŁ IX.
0 Procesyach na święty Marek i w dni Krzyżowe.
P. Jakie nabożeństwo szczególne odbywa się w dzień św. Marka i w dni krzyżowe?
30
O. W dzień świętego Marka i w dni krzyżowe odbywa się uroczysta procesya z od-powiedniemi modłami do Pana Boga, aby przebaczył nam grzechy nasze, oddali! od nas karanie swoje, pobłogosławił urodzajom ziemskim, które w tym czasie poczynają się pokazywać i zaopatrzył nas w to wszystko, czego potrzebujemy dla ciała i dla duszy naszej.
P. Jak dawny jest zwyczaj w Kościele odbywania tych procesyi?
O. Zwyczaj odbywania tych procesyi jest bardzo dawny w Kościele, i wierni zwykli byli opuszczać dla nich wszelką inną.robotę; zbiegali się na nie tłumnie i odprawiali je boso w duchu pokuty i z wielką pobożnością.
P. Co czynimy, śpiewając na tych i na innych podobnych procesyach litanię do Wszystkich Świętych?
O. Śpiewając na tych i na innych podobnych procesyach litanię do Wszystkich Świętych:
1) Błagamy o zmiłowanie całej Trójcy Przenajświętszej, zwracając się w sposób szczególny do Pana Jezusa, Pośrednika naszego, i wołając do Niego: Chryste usłysz nas, Chryste wysłuchaj nas;
2) wzywamy przyczyny Matki Najświętszej, Aniołów i Świętych Pańskich, powtarzając: Módlcie się za nami;
3) zwracamy się znowu do Pana Jezusa błagamy Go przez to wszystko, co uczynił dla zbawienia naszego, aby wybawił nas od
31
wszystkiego złego, a zwłaszcza od grzechu, wołając: Wybaw nas Panie;
4) prosimy Go o dar prawdziwej pokuty i o łaskę wytrwania w służbie Jego; tudzież modlimy się za wszystkie stany w Kościele i za jedność i pomyślność całego ludu Bożego, powtarzając: Ciebie prosimy, wysłuchaj nas Panie;
5) kończymy wszystkie te modły temi sa-memi słowy, od których rozpoczęliśmy je, błagając Pana Boga o zmiłowanie i powtarzając: Kyrie eleyson, czyli Panie zmiłuj się nad nami.
P. Jak trzeba się zachować na tych i na innych podobnych procesyach?
O. Na tych i na innych procesyach trzeba: 1) zachowywać należyty porządek, być ożywionym duchem pokuty i modlitwy, śpiewać powoli i nabożnie to, co śpiewa Kościół, lub, nie umiejąc śpiewać, łączyć się intencyą z tymi, co śpiewają i odprawiać inne modlitwy; 2) zachować skromność i skupienie ducha, nie rozglądając się i nie prowadząc żadnych rozmów; 3) mieć żywą ufność, że Pan Bóg wysłucha jęków naszych i wspólnych modlitw, udzieli nam tego, czego potrzebujemy dla naszego ciała i dla naszej duszy.
P. Dlaczego na czele każdej procesyi niesie się krzyż?
O. Na czele każdej procesyi niesie się krzyż dla przypomnienia nam, że powinniśmy mieć zawsze przed oczyma naszego ukrzyżo
32
Wanego Pana Jezusa, aby . na wzór Jego urządzać życie i postępowanie nasze, i naśladować Go w Jego męce, znosząc cierpliwie krzyże tego życia.
ROZDZIAŁ X.
0 Wniebowstąpieniu Pańskiem.
P. Co obchodzimy w święto Wniebowstąpienia Pańskiego?
O. W święto Wniebowstąpienia Pańskiego obchodzimy ów dzień chwalebny, w którym Pan Jezus wobec swych uczniów mocą własną wzniósł się do nieba w czterdzieści dni po swojem zmartwychwstaniu.
P. Po co Pan Jezus wstąpił do nieba?
O. Pan Jezus wstąpił do nieba: 1) aby objąć w posiadanie królestwo, zdobyte śmiercią swoją; 2) aby przygotować nam miejsce w chwale niebieskiej i być tam naszym pośrednikiem i rzecznikiem przed Ojcem; 3) aby posłać Apostołom swoim Ducha świętego.
P. Czy w dzień Wniebowstąpienia wszedł do nieba sam tylko Pan Jezus?
O. W dzień Wniebowstąpienia wszedł do nieba nietylko Pan Jezus, lecz weszły tam z Nim razem dusze dawnych Ojców, które On wyzwolił z otchłani.
P. Jakiej chwały zażywa Pan Jezus w niebie?
33
O. Pan Jezus w niebie zasiada po prawicy Boga Ojca, to jest, jako Bóg jest równym w chwale Bogu Ojcu, a jako człowiek wyniesiony jest nad wszystkich Aniołów i wszystkich Świętych i postanowiony Panem wszystkich rzeczy.
P. Co powinniśmy czynić, aby godnie obchodzić święto Wniebowstąpienia Pańskiego?
O. By godnie obchodzić święto Wniebowstąpienia Pańskiego, powinniśmy: 1) oddawać hołd uwielbienia Panu Jezusowi w niebie, jako naszemu pośrednikowi i rzecznikowi; 2) oderwać całkowicie serce nasze od tego świata, jako ód miejsca wygnania, i wzdychać jedynie do nieba, jako do prawdziwej ojczyzny naszej; 3) postanowić naśladować Pana Jezusa w pokorze, umartwieniu i cierpieniach, aby kiedyś mieć udział w chwale Jego.
P. Co powinni czynić wierni od Wniebowstąpienia Pańskiego do Zielonych Świątek?
O. Od Wniebowstąpienia Pańskiego do Zielonych Świątek wierni powinni przez odosobnienie się, skupienie wewnętrzne i wytrwałą, a gorącą modlitwę gotować się na wzór Apostołów do przyjęcia Ducha świętego.
P. Dlaczego w dzień Wniebowstąpienia po pierwszej ewangelii na Mszy uroczystej gasi się duża świeca wielkanocna, czyli paschal, a po Mszy odnosi się do zakrystyi razem z figurą zmartwychwstałego Chrystusa i z krzyżem przepasanym czerwoną stulą?
Nauka o Świętach P. J. ' 3
34
O. W dzień Wniebowstąpienia Pańskiego, po pierwszej ewangelii na Mszy uroczystej gasi się duża świeca wielkanocna, czyli paschal, a po Mszy odnosi się do zakrystyi razem z figurą zmartwychwstałego Chrystusa i z krzyżem przepasanym czerwoną stulą, na znak odejścia Pana Jezusa od Apostołów.
ROZDZIAŁ XI.
0 Zielonych Świątkach.
P. Jaką tajemnicę obchodzi Kościół W uroczystość Zielonych Świątek?
O. W uroczystość Zielonych Świątek obchodzi Kościół tajemnicę Zesłania Ducha świętego.
P. Dlaczego uroczystość Zesłania Ducha świętego nazywa się w języku kościelnym Pięćdziesiątnicą?
O. Uroczystość Zesłania Ducha świętego nazywa się w języku kościelnym Pięćdziesiątnicą dlatego, że Duch święty zstąpił na Apostołów w pięćdziesiąt dni po Zmartwychwstaniu Pana Jezusa.
P. Czy w Starym Zakonie obchodzono także uroczystość Pięćdziesiątnicy?
O. W Starym Zakonie u żydów obchodzono także Pięćdziesiątnicę, która była figurą naszych Zielonych Świątek.
35
P. Na jaką pamiątkę ustanowiona była Pięćdziesiątnica w Starym Zakonie?
O. W Starym Zakonie Pięćdziesiątnica ustanowiona była na pamiątkę dania przez Pana Boga na górze Synai wśród błyskawic i grzmotów prawa, spisanegp na dwóch tablicach kamiennych, w pięćdziesiąt dni po pierwszej Wielkiej nocy żydowskiej, czyli po wyzwoleniu żydów z niewoli egipskiej.
P. W jaki sposób spełniło się w Zielone Świątki chrześcijańskie to, co przeobrażała Pięćdziesiątnica żydowska?
O. To, co przeobrażała Pięćdziesiątnica żydowska, spełniło się w Zielone Świątki chrześcijańskie w ten sposób, że Duch święty zstąpił na Apostołów i na innych uczniów Chrystusowych, zebranych razem z Matką Najświętszą w wieczerniku, i wyrył na sercach ich nowe prawo ogniem swej Boskiej miłości.
P. W jaki sposób zstąpił Duch święty?
O. Duch święty zstąpił w ten sposób, że najprzód powstał nagle z nieba szum, jakoby Wiatru gwałtownego, i napełnił wszystek dom, gdzie się znajdowali Apostołowie wespół z innymi wiernymi, a następnie ukazały się im rozdzielone języki jakoby z ognia i spoczęły na każdym z nich z osobna, i napełnieni zostali wszyscy Duchem świętym.
P. Co sprawił Duch święty, zstąpiwszy na Apostołów?
O. Duch święty, zstąpiwszy na Aposto
36
łów, napełnił ich mądrością, mocą, miłością i obfitością wszystkich swych darów.
P. Co ' dziwnego stało się z Apostołami po odebraniu przez nich Ducha świętego?
O. Apostołowie po odebraniu Ducha świętego z nieuków stali się głębokimi znawcami tajemnic Bożych i Pisma świętego; z ludzi bo-jaźliwych stali się odważnymi opowiadaczami nauki Chrystusowej; mówili różnymi językami i działali wielkie cuda.
P. Jaki byl pierwszy skutek opowiadania Apostołów po otrzymaniu przez nich Ducha świętego?
Ó. Pierwszy skutek pierwszego opowiadania Apostołów po otrzymaniu przez nich Ducha świętego był ten, że na kazanie ŚW. Piotra w sam dzień Zielonych Świątek nawróciło się do Wiary Chrystusowej trzy tysiące osób, za któremi szły potem nowe i coraz liczniejsze tłumy.
P. Czy Duch święty został posłany dla samych tylko Apostołów?
O. Duch święty posłany został nie dla samych tylko Apostołów, lecz dla całego Kościoła i dla wszystkich wiernych.
P. Co sprawia Duch święty w Kościele?
O. Duch święty ożywia Kościół i ciągłą swą obecnością i pomocą kieruje nim; stąd jego siła nieprzezwyciężona w prześladowaniach, zwycięstwo nad nieprzyjaciółmi, czystość nauki i świętość obyczajów wśród powszechnego skażenia.
37
P. Kiedy wierni otrzymują Ducha świętego?
O. Wierni otrzymują Ducha świętego we wszystkich Sakramentach, lecz szczególniej w Bierzmowaniu i w Kapłaństwie.
P. Cp powinniśmy czynić w uroczystość Zielonych Świątek?
O. W uroczystość Zielonych Świątek powinniśmy: 1) oddawać cześć Boską Duchowi świętemu; 2) pros ć Go, by raczy! przyjść do nas i napełnić nas darami swoimi; 3) przystępować godnie do Sakramentów świętych; 4) dziękować Zbawicielowi naszemu, że wedle obietnicy swojej posłał nam Ducha świętego i tym sposobem dokonał wszystkich tajemnic swoich i wielkiego dzieła ustanowienia Kościoła swojego.
ROZDZIAŁ XII.
0 Uroczystości Trójcy świętej.
P. Kiedy się obchodzi uroczystość Trójcy świętej?
O. Kościół oddaje cześć Trójcy świętej codziennie, a zwłaszcza w każdą niedzielę, lecz uroczystość osobną obchodzi w pierwszą niedzielę po Zielonych Świątkach.
P. Dla czego Kościół obchodzi uroczystość Trójcy świętej w pierwszą niedzielę po Zielonych Świątkach?
38
O. Kościół obchodzi uroczystość Trójcy świętej w pierwszą niedzielę po Zielonych Świątkach dla pokazania, że celem ostatecznym wszystkich tajemnic Chrystusowych i zesłania Ducha świętego jest doprowadzenie nas do poznania i uczczenia w duchu i prawdzie tajemnicy Trójcy Przenajświętszej.
P. Co to jest Trójca święta?
O. Trójca święta jest to jeden Bóg we trzech Osobach, zupełnie od siebie różnych, to jest: Ojciec, Syn i Duch święty.
P. Ponieważ Bóg jest czystym duchem, to dla czego przedstawiamy sobie Trójcę świętą w postaci widomej?
O. Tak, Bóg jest czystym duchem; pomimo to przedstawiamy sobie Trójcę świętą w postaci widomej dla wyrażenia pewnych własności lub czynności, jakie się przypisują różnym Osobom Trójcy świętej, albo też dla oznaczenia sposobu, w jaki niekiedy objawiały się One ludziom.
P. Dla czego Boga Ojca przedstawiamy w postaci starca?
O. Przedstawiamy Boga Ojca w postaci starca dla wyrażenia przez to wogóle wieczności Bóstwa, a w szczególności dla wykazania, że Bóg Ojciec jest pierwszą Osobą Trójcy świętej, od której pochodzą dwie inne Osoby.
P. Dla czego wyobrażamy Boga Syna w postaci człowieka?
O. Wyobrażamy Boga Syna w postaci człowieka, ponieważ, przyjąwszy na się naturę
59
ludzką dla zbawienia naszego, jest zarazem prawdziwym człowiekiem.
P. Dla czego przedstawiamy Ducha świętego w postaci gołębicy?
O. Przedstawiamy Ducha świętego w po-stabi gołębicy, ponieważ w takiej postaci zstąpił na Pana Jezusa podczas chrztu Jego w Jordanie.
P. Co powinniśmy czynić w uroczystość Trójcy świętej.
O. W uroczystość Trójcy świętej powinniśmy: 1) oddawać cześć Bogu jednemu we trzech Osobach; 2) dziękować Trójcy świętej za wszystkie dobrodziejstwa doczesne i wieczne; 3) poświęcać całych siebie Panu Bogu i poddawać się całkowicie Boskiej Jego opatrzności; 4) rozważać, że na Chrzcie świętym weszliśmy do Kościoła i staliśmy się członkami Jezusa Chrystusa przez wzywanie i mocą imion Ojca, Syna i Ducha świętego; 5) postanowić czynić zawsze z wielką pobożnością znak krzyża świętego, który wyraża tę tajemnicę i odmawiać z żywą wiarą i z intencyą uwielbienia Trójcy świętej owe słowa, które Kościół powtarza tak często: Chwała Ojcu i Synowi i Duchowi świętemu i t. d.
ROZDZIAŁ XIII.
0 uroczystości Bożego Ciała.
P. Jaką uroczystość obchodzimy we czwartek po świętej Trójcy?
40
O. We czwartek po świętej Trójcy obchodzimy uroczystość Najśw. Sakramentu, czyli Bożego Ciała.
P. Czyż nie w Wielki Czwartek obchodzi się ustanowienie N. Sakramentu?
O. Tak jest. Kościół obchodzi ustanowienie N. Sakramentu w Wielki Czwartek; ponieważ jednak podówczas zajęty jest głównie rozważaniem męki Pańskiej, dla tego uznał za stosowne ustanowić osobną uroczystość dla uczczenia tej tajemnicy z objawami najżywszej swej radości.
P. Co powinniśmy czynić, by godnie uczcić tajemnicę, obchodzoną w uroczystość Bożego Ciała?
O. By godnie uczcić tajemnicę, obchodzoną w uroczystość Bożego Ciała, powinniśmy: 1) ze szczególniejszą pobożnością i go-rącością ducha przystąpić do Komunii świętej i z całego serca dziękować Panu Jezusowi, że się raczył oddać każdemu z nas w tym Sakramencie; 2) znajdować się w ciągu całej oktawy, o ile można, na publicznych nabożeństwach, a zwłaszcza na Mszy świętej, i cżęsto nawiedzać N. Sakrament.
P. W jakim celu na Boże ciało odbywa wa się jak najuroczystsza procesya z Najświętszym Sakramentem?
O. Na Boże Ciało odbywa się jak najuroczystsza procesya z N. Sakramentem: 1) by uczcić najświętsze Człowieczeństwo Pana Jezusa, ukryte pod postaciami sakramentalnemi;
41
2) by w sercach wiernych ożywić wiarę w tę tajemnicę i ukrzepić ich w gorącej pobożności ku niej; o) by święcić publicznie tryumf Kościoła nad nieprzyjaciółmi tego Sakramentu; 4) by wynagrodzić w sposób niejaki zniewagi, wyrządzane temu Sakramentowi przez ludzi bezbożnych.
P. Jak się trzeba zachować na procesyi Bożego Ciała? «
O. Na procesyi Bożego Ciała trzeba: 1) starać się o jak największe skupienie i skromność, nie rozglądając się i nie rozmawiając bez koniecznej potrzeby; 2) przez oddawanie pokłonu Panu Jezusowi przyczyniać się do Jego tryumfu; 3) błagać Go z pokorą o przebaczenie wszystkich niegodnych Komunii i innych zniewag, wyrządzanych Jemu w tym Sakramencie; 4) obudzać w sobie uczucia wiary, nadziei, miłości i wdzięczności ku Panu Jezusowi, obecnemu w pokonsekrowane) Hostyi.
ROZDZIAŁ XIV.
0 uroczystości Poświęcenia Kościoła.
P. Co się obchodzi w uroczystość Poświęcenia kościoła?
O. W uroczystość Poświęcenia kościoła obchodzi się pamiątkę konsekracyi kościoła katedralnego i innych kościołów w dyecezyi.
P. Ćo to jest konsekracya kościoła?
42
O. Konsekracya kościoła jest to obrzęd bardzo uroczysty, przez który Biskup poświęca ku czci Bóżej budowle, zwane kościołami, wyjmując je tym sposobem z pod użytku świeckiego, a zamieniając je na domy. Boże i na miejsca modlitwy.
P. Dla czego konsekracya kościołów odbywa się z tak wielką uroczystością?
O. Konsekracya kościołów odbywa się z tak wielką uroczystością dla tego:
1) aby natchnąć wiernych jak najwięk-szem uszanowaniem względem domów Bożych;
2) aby przypomnieć nam, że i my przez Chrzest święty i przez Bierzmowanie zostaliśmy poświęceni Panu Bogu i staliśmy się żywymi kościołami Ducha świętego, i że przeto powinniśmy czcić Pana, mieszkającego w nas, zachowując duszę naszą wolną od grzechu, a przyozdabiając ją w cnoty chrześcijańskie;
3) aby przejąć nas tern większą czcią i miłością dla Kościoła katolickiego, który składa się z wiernych, połączonych z sobą przedziwną jednością, jak cegły i kamienie w kościołach murowanych;
4) wreszcie dla tego, że kościoły są figurą nieba, ponieważ znajdujemy się w nich W obecności samego Pana'-Jezusa i jednoczymy się z Aniołami i ze Świętymi w tych modłach i pieniach, jakiemi oni bez przerwy wychwalają Pana.
P. Dla czego pamiątka poświęcenia kościoła obchodzi się co roku?
45
O. Pamiątka poświęcenia kościoła obchodzi się co roku:
1) dia podziękowania Panu Bogu za tę wielką laskę, że raczy mieszkać w świątyniach naszych, słuchać próśb naszych, karmić nas słowem swojem i udzielać nam Sakramentów świętych;
2) dla ożywienia w nas uczuć pobożności i uszanowania, z jakiemi powinniśmy się znajdować w kościele na nabożeństwie.
P. Co powinniśmy czynić, by godnie obchodzić uroczystość Poświęcenia kościoła?
O. By godnie obchodzić uroczystość Poświęcenia kościoła powinniśmy:
1) odnowić w sobie postanowienie uczęszczania do kościoła, jako do domu modlitwy, i znajdować się W nim z największą pobożnością, oddając cześć Panu Bogu w duchu i w prawdzie;
2) prosić Pana Boga, aby nam przebaczył wszelkie nieuszanowania i inne niedbalstwa, jakich mogliśmy się dopuścić w domu Bożym;
3) myśleć o tern, że jesteśmy żywymi kościołami Bożymi, starać się oczyścić od wszelkiej skazy, i na przyszłość nie czynić nic takiego, coby mogło nas splamić.
P. Co czynić wypada w rocznicę przyjęcia Chrztu i Bierzmowania, przez które zostaliśmy poświęceni Panu Bogu?
O. W rocznicę przyjęcia Sakramentów Chrztu i Bierzmowania wypada:
— 44 —
1) odnowić obietnicę, uczynioną na Chrzcie świętym i potwierdzoną przy Bierzmowaniu, że wierzyć będziemy w Boga i w Jezusa Chrystusa, oraz pełnić święte prawo Jego bez oglądania się na ludzi;
2) odrzec się na nowo grzechów, a także próżności i zgubnych zasad światowych;
3) z gorącą pobożnością oddawać cześć Duchowi świętemu, który raczy w nas mieszkać przez łaskę swoją.
Część druga.
O świętach uroczystych Matki Boskiej i Świętych Pańskich.
ROZDZIAŁ I.
0 świętach uroczystych Matki Boskiej, a najpierw o święcie Niepokalanego Jej Poczęcia.
P. Które są święta uroczyste Matki Boskiej?
O. Święta uroczyste Matki Boskiej są te: Niepokalane Poczęcie, Narodzenie, Zwiastowanie, Oczyszczenie i Wniebowzięcie.
P. Kiedy się obchodzi święto Niepokalanego Poczęcia N. Maryi Panny?
O. Święto Niepokalanego Poczęcia N. Maryi Panny obchodzi się dnia ósmego grudnia.
P. Dla czego obchodzi się święto Niepokalanego Poczęcia Najświęt. Maryi Panny?
46
O. Święto Niepokalanego Poczęcia N. Maryi Panny obchodzi się dla uczczenia tego szczególnego przywileju, mocą którego N. Ma-rya Panna dla zasług Zbawiciela Jezusa Chrystusa została poświęcona przez łaskę Bożą od pierwszej chwili poczęcia swego i tym sposobem zachowana od grzechu pierworodnego.
P. Kiedy Kościół orzekł uroczyście, że Niepokalane Poczęcie N. Maryi Panny jest artykułem wiary?
O. Że Niepokalane Poczęcie N. Maryi Panny jest artykułem wiary, orzekł uroczyście, zgodnie ze zdaniem wszystkich Biskupów katolickich, Papież Pius Dziewiąty dnia ósmego grudnia 1854 roku.
P. Dla czego chcial Pan Bóg, aby N« Marya Panna była poczęta bez grzechu?
O. Pan Bóg chciał, aby N. Marya Panna była poczęta bez grzechu dla tego, że świętość i majestat Pana Jezusa wymagały, iżby ta, która miała zostać matką Jego, nie była ani na jedną chwilę niewolnicą szatana.
P. W jakim celu Kościół obchodzi Niepokalane Poczęcie N. Maryi Panny?
O. Kościół obchodzi Niepokalane Poczęcie N. Maryi Panny: 1) aby pobudzić nas do żywej wdzięczności ku Bogu za to, że przez ten przywilej wyniósł tak wysoko N. Maryę; 2) aby ożywić w nas wiarę w zachowanie Maryi od grzechu pierworodnego; 3) aby dać nam zrozumieć, jak bardzo kocha się Pan Bóg
47
w czystości i świętości duszy; 4) aby zachęcić nas do coraz większego nabożeństwa ku Maryi.
ROZDZIAŁ II.
0 Narodzeniu N. Maryi Panny.
P. Kiedy Kościół obchodzi święto Narodzenia N., Maryi Panny?
O. Święto Narodzenia M. Maryi Panny Kościół obchodzi dnia ósmego września.
P. Dla czego Kościół obchodzi święto Narodzenia N. Maryi Panny?
O. Kościół obchodzi święto Narodzenia N. Maryi Panny dla tego, że od przyjścia swojego na świat była Ona najświętszą ze wszystkich stworzeń i przeznaczoną na matkę Zbawicielowi.
P. Czy jednej tylko Matki Boskiej święcimy narodzenie?
O. Święcimy narodzenie Matki Boskiej i św. Jana Chrzciciela; przytem jednak pamiętać należy, że Matka Boska nietylko się rodziła, ale i poczęta była w lasce Bożej, a o św. Janie Chrzcicielu wiemy to tylko, że był poświęcony przez łaskę Bożą przed narodzeniem swojem.
P. Jakie życie wiodła N. Marya Panna?
O. N. Marya Panna,- chociaż pochodziła z królewskiego rodu Dawida, wiodła życie ubogie, pokorne i ukryte, lecz za to pełne zasług
48
przed Bogiem, ponieważ nie popełniła nigdy żadnego, nawet powszedniego grzechu i ciągle wzrastała w łasce Bożej.
P. Co przedewszystkiem podziwiamy w cnotach N. Maryi Panny?
O. W cnotach N. Maryi Panny podziwiamy przedewszystkiem uczyniony przez Nią jeszcze w dzieciństwie ślub czystości, co w owych czasach było rzeczą zgoła nieznaną.
P. Co powinniśmy czynić, by godnie obchodzić święto Narodzenia Matki Boskiej?
O. By godnie obchodzić święto Narodzenia Matki Boskiej, powinniśmy: 1) dziękować Panu Bogu za szczególne dary i przywileje, przez które odznaczył N. Maryę Pannę nad wszystkie stworzenia; 2) prosić Go przez przyczynę Maryi, aby zniszczył w nas królestwo grzechu, a utwierdził i zachował nas w świętej służbie swojej; 3) wielbić świętość Maryi i cieszyć się z Jej chwały; 4) starać się naśladować Ją w troskliwem przechowywaniu laski Bożej i w ćwiczeniu się w cnotach, zwłaszcza w pokorze i czystości, przez które zasłużyła Ona począć w przeczystem swem łonie Jezusa Chrystusa.
ROZDZIAŁ III.
0 Zwiastowaniu N. Maryi Panny.
P. Co obchodzimy w święto Zwiastowania N. Maryi Panny?
49
O. W święto Zwiastowania N. Maryi Panny obchodzimy pamiątkę owego dnia wielkiego, w którym Anioł Gabryel zwiastował Jej, że została wybraną na matkę Boga.
P. Gdzie się znajdowała N. Marya Panna w chwili Zwiastowania?
O. N. Marya Panna w chwili Zwiastowania znajdowała się w Nazarecie, malej mieścinie Galilejskiej.
P. jakiemi słowy pozdrowił Anioł Gabryel N. Maryę Pannę?
O. Anioł Gabryel pozdrowił N. Maryę Pannę temiż samemi słowy, jakiemi my Ją dziś codzień pozdrawiamy; mówiąc: „Zdrowaś, Marya, laski pełna, Pan z Tobą, błogosławionaś Ty między niewiastami...“
P. Jak się zachowała N. Marya Panna na to pozdrowienie Anielskie?
O. N. Marya Panna na to pozdrowienie Anielskie zatrwożyła się bardzo, czując się niegodną tych nazw chwalebnych, jakiemi Ją witał Anioł Gabryel.
P. Jakie cnoty objawiły się w Maryi w sposób szczególny podczas Zwiastowania?
O. Podczas Zwiastowania objawiły się w Maryi w sposób szczególny Jej czystość przedziwna, głęboka pokora, żywa wiara i najdoskonalsze- posłuszeństwo.
P. W czem się objawiła przy Zwiastowaniu przedziwna czystość Maryi?
O. Przedziwna czystość Maryi objawiła się przy Zwiastowaniu w wielkiej Jej trosce
Nauka o Świętach P. J. 4
50
o zachowanie ślubu dziewictwa, nawet wobec ofiarowanej sobie godności Matki Boga.
P. W czem się objawiła przy Zwiastowaniu głęboka pokora Maryi?
Ó. Głęboka pokora Maryi objawiła się przy Zwiastowaniu w słowach: Oto ja służebnica P a ń s ka, wypowiedzianych w chwili, kiedy stawała się Matką Boga.
P. W czem się objawiły w chwili Zwiastowania wiara i posłuszeństwo Maryi?
O. Wiara i posłuszeństwo Maryi w chwili Zwiastowania objawiły się w słowach: Niech mi się stanie według słowa twego.
P. Co się stało po wyrzeczeniu przez Maryę tych słów: Niech mi się stanie według słowa twego?
O. Po wyrzeczeniu przez Maryę tych słów: Niech mi się stanie według słowa twego, druga Osoba Trójcy Przenajświętszej, to jest Syn Boży, stal się w Niej człowiekiem, przyjmując na się ciało i duszę ludzką za sprawą Ducha świętego.
P. Czego uczy nas N. Marya Panna w swojem Zwiastowaniu?
O. Najśw. Marya Panna w Zwiastowaniu swojem: 1) uczy dziewic kochać i wielce sobie cenić skarb dziewictwa; 2) uczy nas wszystkich gotować się z wielką czystością i pokorą do przyjmowania Pana Jezusa w Komunii świętej; 3) uczy nas poddawać się ochoczo woli Bożej.
51
P. Co powinniśmy czynić w święto Zwiastowania N. Maryi Panny?
O. W święto Zwiastowania N. Maryi Panny powinniśmy: 1) oddawać głęboki pokłon Słowu Przedwiecznemu, które ciałem się stało dla zbawienia naszego i dziękować Mu za to tak wielkie dobrodziejstwo; 2) cieszyć się społem z Maryą z powodu wyniesienia jej do godności Matki Bożej i oddawać jej cześć jako Pani i Orędowniczce naszej; 3) postanowić odmawiać zawsze z największem uszanowaniem i pobożnością Pozdrowienie Anielskie, czyli modlitwę Zdrowaś Marya.
ROZDZIAŁ IV.
0 Oczyszczeniu N. Maryi Panny.
P. Co się obchodzi w święto Oczyszczenia N. Maryi Panny?
O. W święto Oczyszczenia N. Maryi Panny obchodzi się pamiątkę owego dnia, w którym Marya udała się była do świątyni jerozolimskiej dla dopełnienia prawa oczyszczenia i dla ofiarowania Boskiego Syna swojego jezusa Chrystusa.
P. Co to za prawo było—prawo oczyszczenia?
O. Prawo oczyszczenia było to prawo Mojżeszowe, które nakazywało niewiastom po
52
wydaniu na świat dziecięcia' oczyścić się w kościele przez złożenie pewnej ofiary.
P. Czy prawo to obowiązywało Maryę?
O. Prawo to nie obowiązywało Maryi, ponieważ została Ona matką za sprawą Ducha świętego bez naruszenia dziewictwa.
P. Dlaczegóż N. Marya Panna poddała się prawu, które jej nie obowiązywało?
O. N. Marya Panna poddała się prawu, które Jej nie obowiązywało, aby dać nam przykład pokory i uległości prawom Bożym.
P. Jaką ofiarę złożyła N. Marya Panna przy oczyszczeniu swojem?
O. N. Marya Panna, będąc ubogą, złożyła przy oczyszczeniu swojem ofiarę przepisaną dla matek ubogich, która zależała na ofiarowaniu pary synogarlic lub gołąbków.
P. Dlaczego N. Marya Panna w dniu oczyszczenia swego ofiarowała w kościele Pana Jezusa?
O. N. Marya Panna w dniu oczyszczenia swego ofiarowała w kościele Pana Jezusa dla wypełnienia prawa, które nakazywało rodzicom ofiarować Bogu swych pierworodnych i potem wykupić ich za pewną kwotę pieniężną.
P. Dlaczego Pan Bóg kazał ofiarować sobie wszystkich pierworodnych?
O. Pan Bóg kazał był ofiarować sobie wszystkich pierworodnych na pamiątkę cudownego wyzwolenia żydów z niewoli egipskiej, kiedy to Anioł Boży zabił był wszystkich pier
53
worodnych w Egipcie, oszczędzając pierworodnych ludu Bożego.
P. Co nadzwyczajnego zaszło w czasie ofiarowania Pana Jezusa w kościele?
O. W czasie ofiarowania Pana Jezusa w kościele święty starzec Symeon i świętobliwa Anna z natchnienia Ducha świętego poznali w Boskiej Dziecinie Zbawiciela świata.
P. Co uczynił Symeon, poznawszy w Beskiem Dziecięciu Zbawiciela świata?
O. Symeon, poznawszy w Boskiem Dziecięciu Zbawiciela świata, wziął Je na ręce swoje, dziękował Panu Bogu, że mu dozwolił oglądać przed śmiercią zbawienie, które zgotował dla wszystkich narodów, i następnie przepowiedział przyszłe cierpienia Pana Jezusa i boleści Najświętszej Jego Matki.
P. Co uczyniła prorokini Anna na widok stawionego w kościele Jezusa?
O. Anna prorokini na widok stawionego w kościele Jezusa, wysławiała Pana, że posłał światu Zbawiciela i z radością opowiadała o Nim wszystkim, którzy oczekiwali przyjścia Jego.
P. Czego mamy się uczyć z tajemnic Oczyszczenia Maryi i Ofiarowania Pana Jezusa?
O. Z tajemnic Oczyszczenia Maryi i Ofiarowania Pana Jezusa mamy przedewszystkiem uczyć się tych trzech rzeczy: 1) ściśle wypełniać prawo Boże i nie szukać wykrętów do uwolnienia się od niego; 2) pragnąć tylko jednego Boga i zdawać się zawsze na świętą
54
wolę Jego; kochać rsię w pokorze i wciąż się oczyszczać przez pokutę.
P. Co powinniby czynić rodzice w święto Oczyszczenia N. Maryi Panny?
O. Rodzice w święto Oczyszczenia N. Maryi Panny powinniby ofiarować Bogu swe dzieci i prosić o laski potrzebne do wychowania ich po chrześcijańsku.
P. Co poświęca Kościół w dzień Oczyszczenia Maryi?
O. W dzień Oczyszczenia Maryi Kościół poświęca świece, które zowią się u nas gromnicami i od których samo to święto zowie się świętem N. Panny Maryi Gromnicznej, lub krócej świętem Gromnic.
P. Dlaczego świece poświęcane w dzień Oczyszczenia Maryi zowią się u nas gromnicami?
O. Świece poświęcane w dzień Oczyszczenia Maryi zowią się u nas gromnicami od starodawnego zwyczaju zapalania ich w czasie burz i gromów, oraz przy konaniu umierających.
P. Dlaczego w święto Oczyszczenia Maryi odbywa się uroczysta procesya z zapalone-mi gromnicami?
O. W święto Oczyszczenia Maryi odbywa się uroczysta procesya z zapalonemi gromnicami na pamiątkę N. Maryi Panny, idącej z Betleemu do Jerozolimy z Dzieciątkiem Jezusem, tudzież dla wyrażenia owego wesela,
55
jakiego doznali święci Symeon i Anna, spotkawszy Pana Jezusa.
P. Jak się zachować mamy podczas procesyi w święto Oczyszczenia Maryi?
O. Podczas procesyi w święto Oczyszczenia Maryi mamy odnawiać w sobie wiarę w Jezusa Chrystusa, który jest prawdziwą światłością naszą, i prosić Go, aby oświecał nas łaską swoją, i za przyczyną Najświętszej swej Matki uczynił nas godnymi stanąć kiedyś w kościele chwały niebieskiej.
P. Dlaczego umierającym daje się w rękę zapalona gromnica?
O. Umierającym daje się w rękę zapalona gromnica dla ożywienia w nich wiary w Zbawiciela i dla obudzenia nadziei oglądania Go w wiekuistej światłości.
ROZDZIAŁ V.
0 Wniebowzięciu N. Maryi Panny.
P. Co obchodzimy w święto Wniebowzięcia N. Maryi Panny?
O. W święto Wniebowzięcia N. Maryi Panny obchodzimy błogosławiony Jej zgon i chwalebne Wzięcie do nieba.
P. Czy N. Marya Panna z duszą i ciałem została wzięta do nieba?
O. Aczkolwiek Kościół nie orzekł tego uroczyście, toć jednak pobożnie wierzy i nau
- 56 -
cza, że N. Marya Panna została wziętą do nieba z duszą, i ciałem.
P. Do jakiej chwały została wyniesiona w niebie N. Marya Panna?
O. N. Marya Panna została wyniesiona w niebie nad wszystkie stworzenia dlatego, że jest Matką Boga, i że ze wszystkich stworzeń była najpokorniejszą i najświętszą.
P. Co powinniśmy czynić w święto Wniebowzięcia Maryi?
O. W święto Wniebowzięcia Maryi powinniśmy: 1) cieszyć się z chwalebnego Jej wniebowzięcia i wywyższenia; 2) czcić Ją jako naszą Panią i Orędowniczkę przed Boskim swym Synem; 3) prosić Ją, by wyjednała nam u Boga laskę do życia prawdziwie świątobliwego, przygotowała nas do dobrej śmierci, i w godzinę śmierci była przy nas i dopomogła nam stać się uczestnikami chwały swojej.
P. W jaki sposób możemy zasłużyć sobie na opiekę Maryi?
O. Możemy zasłużyć sobie na opiekę Maryi, naśladując Jej cnoty, a zwłaszcza czystość i pokorę.
P. Czy grzesznicy powinni ufać w opiekę Maryi?
O. Tak jest; w opiekę Maryi powinni ufać nawet i grzesznicy, ponieważ jest Ona matką miłosierdzia i ucieczką grzeszników, by im wyjednać u Boga laskę pokuty.
57
ROZDZIAŁ VI.
0 Święcie Aniołów.
P. Kiedy Kościół obchodzi święto Aniołów?
O. Święto św. Michała i wszystkich Aniołów razem obchodzi Kościół dnia 29 września; a święto Aniołów Stróżów obchodzi dnia 2-go października.
P. Dlaczego W święto wszystkich Aniołów; Kościół czci głównie św. Michała?
O. W święto wszystkich Aniołów Kościół czci głównie św. Michała, ponieważ uznaje w nim księcia wszystkich Aniołów i ma go za swojego Anioła Stróża.
P. Co powinniśmy czynić, by godnie obchodzić święto Aniołów?
O. By godnie obchodzić święto Aniołów, powinniśmy: 1) dziękować Panu Bogu za udzieloną im laskę wytrwania w służbie Jego, podczas gdy tylu towarzyszów ich zbuntowało się i zostali strąceni do piekła na zawsze; 2) prosić Go o pomoc do naśladowania ich w wierności i w gorliwości o chwalę Jego; 3) czcić ich, jako książąt dworu niebieskiego a naszych opiekunów i rzeczników przed Bogiem; 4) prosić ich, by przedstawiali Panu Bogu modły nasze i wyjednywali nam u Niego niezbędne łaski i pomoce.
P. Którzy to Aniołowie zowią się Stróżami?
58
O. Stróżami zowią się Aniołowie, których Bóg przeznacza do pilnowania nas i do przewodniczenia nam w drodze zbawienia.
P. Skąd wiemy, że są Aniołowie Stróże?
O. Że są Aniołowie Śtróże, wiemy z Pisma świętego i z nauki Kościoła.
P. Jaką pomoc wyświadcza nam Anioł Stróż?
O. Anioł Stróż: 1) wspiera nas przez dobre natchnienia i, przypominając nam nasze obowiązki, prowadzi nas po drodze cnoty; 2) ofiaruje Bogu modlitwy nasze i otrzymuje dla nas Jego laski.
P. Co wypływa z tej nauki Kościoła o Aniołach Stróżach?
O. Z tej nauki Kościoła o Aniołach Stróżach wypływa, że powinniśmy bez ustanku dziękować Panu Bogu, że Aniołów swoich dał nam za stróżów; a Aniołom, że się z taką miłością opiekują nami.
P. W jaki sposób powinniśmy okazywać naszą wdzięczność względem Aniołów Stróżów?
O. Wdzięczność - naszą względem Aniołów Stróżów powinniśmy okazywać w sposób czworaki: 1) szanować ich obecność i nie zasmucać ich żadnym grzechem; 2) ochoczo słuchać dobrych natchnień, jakie przez nich obudzą Pan Bóg w sercach naszych; 5) modlitwy nasze odprawiać z taką pobożnością, by się one im podobały i oni mogli je przedstawić Panu Bogu; 4) wzywać ich często i z ufnością
59
w potrzebach naszych a zwłaszcza w pokusach uciekać się do nich.^J
ROZDZIAŁ VII.
0 Narodzeniu św. Jana Chrzciciela.^
P. Jakie święto obchodzi Kościół dnia 24-go czerwca?
O. Dnia 24-go czerwca Kościół obchodzi święto Narodzenia św. Jana Chrzciciela.
P. Kto był św. Jan Chrzciciel?
O. Święty Jan Chrzciciel był przeslancem Pana Jezusa.
P. Dlaczego św. Jan Chrzciciel nazywa się przesłańcem Pana Jezusa?
O. Święty Jan Chrzciciel nazywa się przesłańcem Pana Jezusa, ponieważ z rozkazu Pana Boga zwiastował żydom przyjście Jego i przygotowywał ich do przyjęcia Jego.
P. Dlaczego Kościół obchodzi osobnem świętem Narodzenie św. Jana Chrzciciela?
O. Kościół obchodzi osobnem świętem Narodzenie św. Jana Chrzciciela dlatego, że było ono święte i przyniosło światu święte wesele.
P. Czy św. Jan Chrzciciel urodził się w grzechu, jak wszyscy inni ludzie?
O. Święty Jan Chrzciciel nie urodził się w grzechu, jak wszyscy inni ludzie, ponieważ poświęcony został laską Bożą jeszcze w ży
- . 60
wocie matki swojej świętej Elżbiety w chwili, kiedy przybyła do niej w odwiedziny N. Marya Panna, nosząca już w swem tonie Zbawiciela świata.
P. Dlaczego narodzenie św. Jana Chrzciciela przyniosło światu wesele?
O. Narodzenie św. Jana Chrzciciela przyniosło światu wesele, ponieważ zapowiadało bliskie przyjście Mesyasza.
P. W jaki sposób Pan Bóg już przy samem narodzeniu św. Jana Chrzciciela dał poznać, że on miał być przesłańcem Pana Jezusa?
O. Pan Bóg już przy samem narodzeniu św. Jana Chrzciciela dal poznać, że on miał być przesłańcem Pana Jezusa przez cuda rozmaite, wśród których największy byl ten, że oniemiały jego ojciec Zacharyasz odzyskał mowę i w natchnionym hymnie „Błogosławiony Pan, Bóg Izrael ów“ dziękował Bogu za spełnienie obietnicy danej Abrahamowi co do posłania światu Zbawiciela, i radował się ze swojego syna, że miał być przesłańcem Jego.
P. Jakie życie wiódł św. Jan Chrzciciel?
O. Święty Jan Chrzciciel, będąc jeszcze młodziuchnym, skrył się na puszczy, gdzie spędził Większą część życia w niewinności, świętości i ostrej pokucie.
P. Jaką śmiercią umarł św. Jan Chrzciciel?
O. Święty Jan Chrzciciel był ścięty na rozkaz króla Heroda Antypy, któremu ze świętą odwagą wyrzucał sprosne jego życie.
61
P. Co powinniśmy naśladować W św. Janie Chrzcicielu?
O. W świętym Janie Chrzcicielu powinniśmy naśladować: 1) zamiłowanie samotności, pokory i umartwienia; 2) gorliwość w szerzeniu znajomości i miłości Pana Jezusa; 3) wierność względem Pana Boga w przenoszeniu chwaty Jego i zbawienia bliźnich nad wszelkie względy ludzkie.
ROZDZIAŁ VIII.
0 uroczystości św. Józefa, Oblubieńca N. Maryi Panny i Patrona Kościoła katolickiego.
P. Dlaczego Kościół ze szczególną uroczystością obchodzi święto św. Józefa?
O. Kościół ze szczególną uroczystością obchodzi święto św. Józefa dlatego, że byl on jednym z największych Świętych, oblubieńcem N. Maryi Panny, przybranym ojcem Pana Jezusa. i został ogłoszony Patronem Kościoła katolickiego.
P. Co znaczy: Józef był ojcem przybranym Pana Jezusa?
O. Józef był ojcem przybranym Pana Jezusa, to znaczy: że miano go powszechnie za ojca Pana Jezusa, ponieważ pełnił względem Niego obowiązki ojca.
P. Gdzie mieszkał zwykle św. Józef?
O. Święty Józef mieszkał zwykle w Nazarecie, malej mieścinie Galilejskiej.
62
P. Czem się trlidnił św. Józef?
O. Św. Józef, chociaż pochodził z królewskiego rodu Dawida, był biedny i zarabiał na życie' pracą, rąk swoich.
P. Czego uczy nas ubóstwo świętej Rodziny?
O. Ubóstwo świętej Rodziny uczy nas odrywać serce od bogactw i ochoczo znosić ubóstwo, jeżeli taka wola Boża.
P. Co wierzymy o chwale świętego Józefa w niebie?
O. O chwale św. Józefa w niebie wierzymy, że jest ona tak wielka, jak wielkie byty jego urzędy i świętość na ziemi.
P. Jaką jest opieka św. Józefa nad tymi, którzy mają do niego szczególne nabożeństwo?
O. Opieka św. Józefa nad tymi, którzy mają do niego szczególne nabożeństwo, jest bardzo można; niepodobna bowiem, iżby Pan Jezus odmówił jakiejkolwiek łaski Świętemu, któremu chcial być poddany we wszystkiem na ziemi.
P. Jaka jest łaska szczególna, której mamy się spodziewać od Boga za przyczyną św. Józefa?
O. Laską szczególną, jakiej mamy się spodziewać od Boga za przyczyną św. Józefa, jest łaska dobrej śmierci, ponieważ miał on szczęście umrzeć na rękach Jezusa i Maryi.
P. Co powinniśmy czynić, by zasłużyć na opiekę św. Józefa?
65
O. By zasłużyć na opiekę św. Józefa powinniśmy wzywać go często, i naśladować jego cnoty, zwłaszcza jego pokorę i zgadzanie się we wszystkiem z wolą Bożą, która była zawsze prawidłem Jego.
ROZDZIAŁ IX.
0 świętach Apostołów, i w szczególności o święcie Apostołów Piotra i Pawła.
P. Kto to byli Apostołowie?
O. Apostołowie byli to uczniowie Pana Jezusa, których On wybrał na świadków publicznego swojego życia i swych cudów, uczynił powiernikami nauki swojej, przyoblókł władzą swoją, i posiał opowiadać Ewangelię wszystkim narodom.
P. Jaki był skutek opowiadania Apostołów?
O. Skutkiem opowiadania Apostołów było zniszczenie bałwochwalstwa i ustanowienie re-ligji chrześcijańskiej.
P. Jakimi sposoby Apostołowie pobudzili narody do przyjęcia wiary chrześcijańskiej?
O. Apostołowie pobudzili narody do przyjęcia wiary chrześcijańskiej, stwierdzając bo-skość opowiadanej przez siebie nauki wielkimi cudami, świętością życia, odwagą w prześladowaniach, i nakoniec śmiercią męczeńską. ,
P. Dlaczego ze szczególną uroczystością obchodzimy święto Apostołów Piotra i Pawła?
64
O. Święto Apostołów Piotra i Pawła obchodzimy ze szczególnę uroczystością dlatego, że są oni książętami Apostołów.
P. Dlaczego święci Piotr i Paweł zowią się książętami Apostołów?
O. Święci Piotr i Paweł zowią się książętami Apostołów, ponieważ świętego Piotra Pan Jezus uczynił głową wszystkich Apostołów i całego Kościoła swego, a święty Paweł pracował więcej od wszystkich innych Apostołów nad opowiadaniem Ewangelii i nawróceniem pogan.
P. Gdzie św. Piotr miał swoją stolicę biskupią.
O. Święty Piotr z początku miał swoją stolicę biskupią w Antiochii, lecz potem z natchnienia Bożego przeniósł ją na stałe do Rzymu, stolicy podówczas cesarstwa rzymskiego i tu chwalebnem męczeństwem zakończył długie i ciężkie swe trudy apostolskie.
P. Co z tego wynikło, że św. Piotr ostatecznie stolicę swoję założył w Rzymie i tam zakończył dni swoje?
O. Z tego, że św. Piotr ostatecznie stolicę swoję założył w Rzymie i tam zakończył dni swoje, wynikło to, że w Biskupie rzymskim, czyli w Papieżu, powinniśmy uznawać prawdziwego następcę świętego Piotra i głowę całego Kościoła Chrystusowego, okazywać mu szczere posłuszeństwo, i wierzyć święcie w to wszystko, co on, jako Pasterz i Nauczyciel wszystkich
65
wyznawców Chrystusowych, do wierzenia nam podaje.
P. Kim byl św. Paweł przed nawróceniem swojem?
O. Święty Paweł przed nawróceniem swo-jem byl uczonym faryzeuszem i prześladowcą chrześcijan.
P. W jaki sposób św. Paweł został powołany ną Apostola?
O. Święty Paweł powołany został na Apostola w drodze do Damaszku, gdzie mu się ukazał Pan Jezus, i z prześladowcy Kościoła uczynił gorliwego opowiadacza Ewangelii.
P. Dlaczego Pan Jezus chciał w sposób tak cudowny nawrócić świętego Pawła?
O. Pan Jezus chciał w sposób tak cudowny nawrócić świętego Pawła, aby pokazać na nim przedziwną moc i skuteczność swej łaski, która może najtwardsze serca poruszyć i skłonić do pokuty; tudzież aby świadectwo jego tern wiarogodniejszem uczynić.
P. Dlaczego pamięć świętych Apostołów Piotra i Pawła obchodzimy tegoż samego dnia?
O. Pamięć świętych Apostołów Piotra i Pawła obchodzimy tegoż samego dnia dlatego, że obaj, uświęciwszy Rzym swoją obecnością i nauczaniem, jednocześnie ponieśli w ąim śmierć męczeńską i zostali chwalebnymi patronami jego.
P. Czego mamy się uczyć od świętych Apostołów?
Nauka o Świętach P. J. 5
6G
O. Od świętych Apostołów mamy się uczyć: 1) stosować życie nasze do zasad ewangelicznych; 2) wytrwale i gorliwie oświecać w nauce Chrystusowej tych, którzy jej nie znają; 3) ochoczo cierpieć dla Chrystusa.
P. Co powinniśmy czynić w święta Apostołów?
O. W święta Apostołów powinniśmy: 1) dziękować Panu Bogu, że przez nich powołał nas do świętej wiary katolickiej; 2) za przyczyną Apostołów prosić Go o łaskę zachowania jej w całej czystości; 3) błagać Go o opiekę nad Kościołem przeciwko nieprzyjaciołom jego i o posyłanie mu takich pasterzy, którzy byliby godnymi następcami Apostołów.
ROZDZIAŁ X.
0 uroczystości Wszystkich Świętych.
P. Jaką uroczystość obchodzimy pierwszego listopada?
O. Pierwszego Ijstopada obchodzimy uroczystość Wszystkich Świętych.
P. Dlaczego, Kościół ustanowił uroczystość Wszystkich Świętych?
O. Uroczystość Wszystkich Świętych Kościół ustanowił: 1) na podziękowanie Panu Bogu za uświęcenie tylu sług swoich na ziemi i za uwieńczenie ich , chwalą w niebie; 2) dla uczczenia tych także Świętych, którzy osobne
67
go święta w roku nie mają; 3) dla otrzymania tern obfitszych łask od Boga, im liczniejszych mamy u niego przyczyńców za nami; 4) dla wynagrodzenia wszelkiego niedbalstwa, jakiego mogliśmy się dopuścić w ciągu roku przy obchodzeniu pamiątki pojedynczych Świętych; 5) dla tern skuteczniejszego pobudzenia nas do cnoty przez zapatrywanie się na przykłady tylu Świętych wszelkiego stanu, płci i wieku, i przez rozważanie nagrody, jaką oni cieszą się dziś w niebie.
P. Co powinno pobudzać nas do naśladowania Świętych?
O. Do naśladowania Świętych powinno pobudzać nas rozważanie: że i oni byli ludźmi słabymi, ułomnymi i podległymi różnym namiętnościom, tak samo jak i my; że przy lasce Bożej stali się świętymi za pomocą tychże środków, jakich i my używać możemy; i że przez zasługi Jezusa Chrystusa obiecana jest i nam taż sama chwała, jaką oni cieszą się dziś niebie.
P. Dlaczego dzień Wszystkich Świętych obchodzi się tak uroczyście?
O. Dzień Wszystkich Świętych obchodzi się tak uroczyście dla tego, że obejmuje on wszystkie inne święta całego roku, obchodzone na cześć Świętych, i że jest figurą wiecznej uroczystości w niebie.
P. Co powinniśmy czynić, by godnie obchodzić uroczystość Wszystkich Świętych?
68
O. By , godnie obchodzić uroczystość Wszystkich Świętych, powinniśmy: 1) oddawać cześć i chwalę Panu Bogu za laski, udzielone swym sługom, i prosić, by nam też ich nie odmawiał; 2) czcić wszystkich Świętych, jako przyjaciół Bożych, i z tern większą ufnością wzywać opieki ich; 3) postanowić naśladować ich cnoty, by stać się kiedyś uczestnikami ich chwały.
ROZDZIAŁ XI.
0 dniu Zadusznym.
P._ Dlaczego zaraz po uroczystości Wszystkich Świętych obchodzimy Dzień Zaduszny?
O. Po uroczystości Wszystkich Świętych obchodzimy zaraz Dzień Zaduszny dla tego, że stosowną jest rzeczą, aby Kościół wojujący na ziemi, uczciwszy i wezwawszy przez święto ogólne i uroczyste Kościół tryumfujący w niebie, przez ogólne i uroczyste modły przyszedł z pomocą Kościołowi cierpiącemu w czyścu.
P. W jaki sposób możemy dopomódz duszom w czyścu cierpiącym?
O. Duszom, w czyścu cierpiącym, możemy dopomódz modlitwą, jałmużną i innymi dobrymi uczynkami, a nadewszystko ofiarowaniem za nie Mszy świętej.
P. Jakie dusze powinniśmy polecać Panu Bogu w Dzień Zaduszny?
69
O. W Dzień Zaduszny powinniśmy polecać Panu Bogu nietylko dusze naszych rodziców, krewnych, przyjaciół i dobrodziejów, lecz także wszystkie inne dusze, cierpiące w czyścu.
P. Czego uczy nas Dzień Zaduszny?
O. Dzień Zaduszny uczy nas: 1) myśleć, że i my rychło pomrzemy i staniemy przed trybunałem Bożym dla zdania sprawy z naszego życia; 2) przejmować się jak największym wstrętem do grzechu, rozważając, jak surowo karze go Bóg na tamtym świecie; i starać się już w tern życiu zadośćuczynić sprawiedliwości Boskiej, pokutując szczerze za swe gjzechy.
ROZDZIAŁ XII.
0 uroczystościach Patronów świętych.
P. Których to Świętych nazywamy w sposób szczególny Patronami?
O. Patronami w sposób szczególny nazywamy tych Świętych, których nosimy imiona, oraz tych, którzy są opiekunami pojedyń-czych parafii, dyecezyi i krajów, które zamieszkujemy, albo też zajęć, któremi się trudnimy.
P. Jakich Świętych mają za szczególnych Patronów ziemie polskie? ।
O. Ziemie polskie mają za szczególnych Patronów: ŚŚ. Wojciecha, Śtanisława Biskupa, Stanisława Kostkę, Jacka, Jana Kantego, Jozafata, Kazimierza, Kunegundę, Salomeę i innych.
70
P. W jaki sposób mamy czcić świętych Patronów naszych?
O. Świętych Patronów naszych mamy czcić, obchodząc pobożnie ich święta, wzywając ich w potrzebach naszych, i naśladując ich życie.
P. Co powinniśmy£czynić, by godnie obchodzić uroczystości świętych Patronów naszych?
O. By godnie obchodzić uroczystości świętych Patronów naszych, powinniśmy unikać wszelkich zabaw niegodziwych, a ćwiczyć się w uczynkach miłości i pobożności chrześcijańskiej.
P. Jakie mianowicie uczynki pobożności mamy pełnić w uroczystości świętych Patronów naszych?
O. W uroczystości świętych Patronów naszych mamy przystępować z wielką pobożnością i czystością do Sakramentów świętych i uczestniczyć w nabożeństwie kościelnem.
Spis rzeczy.
Część pierwsza. O świętach Pana Jezusa.
Sir.
Rozdział I. 0 Adwencie 5
»ł II. O Bożem Narodzeniu 7
III. O Obrzezaniu Pańskiem . 9
IV. O Objawieniu się Pańskiem, czyli o Trzech Królach . 11
V. O niedzielach siedemdziesiątnicy, sześćdziesiątnicy i pięćdziesiątnicy 14
VI.' O Wielkim Poście .... 16
VII. 0 Wielkim Tygodniu ... 19
VIII. 0 Wielkanocy . . 25
>» IX. O Procesyach na Święty Marek i w dni Krzyżowe .... 29
X. O Wniebowstąpieniu Pańskiem 52
ł» XI. O Zielonych Świątkach . 34
XII. O uroczystości Trójcy św. 57
XIII. O uroczystości Bożego Ciała. 39
XIV. O uroczystości Poświęcenia kościoła 41
II
Część druga. O świętach uroczystych Matki Boskiej i Świętych Pańskich.
Rozdział I. O świętach uroczystych Matki Boskiej, a najpierw o święcie Niepokalanego Jej poczęcia . . 45
„ II. O Narodzeniu Najśw. Maryi Panny 47
„ III. O Zwiastowaniu N. Maryi Panny 48
„ IV. O Oczyszczeniu N. M. P. . . 51
„ V. O Wniebowzięciu N. M. . . 55
„ VI. O Święcie Aniołów . . .57
„ VII. O Narodzeniu świętego Jana
Chrzciciela...................59
„ VIII. O uroczystości św. Józefa, Oblu-
bieńca N. Maryi Panny i Patrona Kościoła katolickiego. . . 61
„ IX. O świętach Apostołów i W szczególności o święcie Apostołów: Piotra i Pawła.............................65
„ X. O urocz. Wszystkich Świętych . 66
„ NI. O dniu Zadusznym ... . .68
„ NIL O urocz. Patronów Świętych . . 69
KRÓTKA
Hlstoryn Religii
POCHWALONA I ZALECONA przez OJCA ŚW. PIUSA X.
Przełożył z włoskiego Ks. Franciszek Albin Symon Arcybiskup.
WARSZAWA.
Nakładem księgarni „Polaka Katolika", Krak. Przedmieście 64.
1908.
At 1687.
Imprimatur.
Lublini, die 10 Mai 1907 an.
Episcopus Dioecesis Lublinensis Fr. Jaczewski
Secretarius J. Ziółkowski.
Drukarnia „Polaka-Katolika",-Warszawa, Nowy Świat 34.
Krótka Historya Religii.
POJĘCIA ZASADNICZE.
1. Wszystko, co Pan Bóg w mądrości Swojej stworzył, czyli powołał z nicości do bytu, miało na celu objawiać nieskończone doskonałości Jego i przez to samo oddawać Mu cześć i chwałę. Tenże sam cel musiał mieć i człowiek, najprzedniejsze stworzenie Boskie w świecie widomym. Obdarzony od Pana Boga rozumem i wolną wolą, powinien on byl za pomocą tych władz zmierzać do swojego ostatecznego celu, poznawając Boga, kochając Go i służąc Jemu w tern życiu, by potem w życiu przyszłem dostąpić takiej nagrody, jaką Bóg przeznaczył dla niego. Ten węzeł moralny, czyli to prawo powszechne, najnocy którego człowiek z natury swojej związany jest z Bogiem nazywa się Religią naturalną, czyli przyrodzoną.
2. Bóg jednak w nieprzebranej dobroci swojej postanowił dać człowiekowi nagrodę nie-
4
równie większą i wyższą aniżeli sam On mógł zapragnąć dla siebie; mianowicie postanowił przypuścić go do uczestnictwa we własnej swej chwale i szczęśliwości. Wynikło stąd, że re-ligia naturalna, czyli przyrodzona nie mogła już jemu wystarczyć, i Pan Bóg musiał sam przyjść mu w pomoc i nauczyć go obowiązków religijnych. Tym sposobem Religia od samego początku musiała być nadprzyrodzona, to jest objawiona człowiekowi przez samego Boga.
5. Jakoż rzeczywiście Pan Bóg objawił Religię Adamowi i pierwszym Patryarchom, którzy następując po sobie i żyjąc bardzo długo, przekazywali ją z pokolenia w pokolenie, dopóki Bóg nie utworzył osobnego narodu, który miał ją przechować w całości aż do przyjścia na świat Zbawiciela Jezusa Chrystusa. Pan Jezus ze swej strony nie tylko nie usunął jej, lecz, przeciwnie, dopełnił, udoskonalił i po-ruczyl Kościołowi swojemu, by ją chował i opowiadał wszystkim narodom aż do końca świata.
Wszystko to stwierdza historya Religii, która, rzec można, jest zarazem historyą całej ludzkości. Z tego pokazuje się jasno, że wszystkie inne, tak zwane religie, po za tą jedną, prawdziwą i objawioną od Boga, o której tu mowa, są wynalazkami ludzkimi i zboczeniami od prawdy, petnemi baśni, kłamstwa i niedorzeczności, z zachowaniem gdzieniegdzie niejakich okruszyn Religii objawionej.
4. Stosuje się to nietylko do religii pogańskich, ale też i do rozmaitych sekt chrzęści-
5
jańskich, które się oderwały od jedynego prawdziwego Kościoła Chrystusowego, jakim jest Kościół katolicki, apostolski, rzymski. Potworzyli je i podtrzymywali albo ludzie zarozumiali, którzy, odstąpiwszy od powszechnej nauki Kościoła, poszli dobrowolnie i uporczywie za własnym lub cudzym wymysłem, i to byli heretycy, albo też ludzie pyszni i żądni pierwszeństwa, którzy mając siebie za rozumniejszych od całego Kościoła, pociągnęli za sobą część synów jego, i wbrew zaleceniu Chrystusa, rozdarli jedność katolicką, zerwawszy z Papieżem i z Biskupami katolickimi — i to byli schyzmatycy czyli odszczepieńcy.
Natomiast chrześcijanie katolicy, którzy poddają swój rozum pod powagę słowa Bożego, jakie w imieniu Kościoła głoszą im prawi ich pasterze, i wiernie zachowują święte prawo Boskie, kroczą bezpiecznie po drodze zbawienia, i im więcej poznają Religię, tern bardziej się przekonywują o boskości i prawdziwości swej świętej Wiary.
5. Taki też był sposób, ustanowiony od Boga dla przekazania prawdziwej Religii w czasy potomne, mianowicie: ciągle i nieprzerwane następstwo pokoleń młodszych po pokoleniach starszych, tak, że prawdy, ' które otrzymali w spuściźnie przodkowie, w tenże sam sposób przechodziły do ich potomków, i ten porządek pozostał w całej swej sile nawet i wtedy, kiedy z postępem czasu z Bożego natchnienia
6
pewna część prawd objawionych została spisana w Księgach świętych.
Jedne z tych "ksiąg świętych napisane zostały przed przyjściem Pana Jezusa i nazywają się księgami świętem i Starego Testamentu, a drugie ułożone zostały po przyjściu Pana Jezusa i nazywają się księgami Nowego Testamentu.
6. Przez słowo Testament rozumie się tutaj Przymierze czyli Umowę, którą Bóg zawarł z ludźmi, i mocą której zobowiązał się zbawić ich za pośrednictwem Odkupiciela pod warunkiem, jeżeli oni uwierzą W Niego i ulegać będą rozkazaniom Jego.
Przymierze stare zawarł Bóg najprzód z Adamem i Noem, a następnie w sposób ściślejszy z Abrahamem i jego potomstwem; wymagało ono od ludzi wiary w przyszłego Odkupiciela i zachowania prawa Bożego, danego ludziom od samego początku, a potem ogłoszonego Izraelitom przez Mojżesza.
Przymierze nowe zawarł Bóg po przyjściu Jezusa Chrystusa z tymi wszystkimi, którzy przyjmują znak, ustanowiony od Niego, to jest Chrzest święty, Wierzą W Niego i zachowują prawo, które sam On uzupełnił, udoskonalił i wlasnemi usty ogłosił, poruczywszy Apostołom opowiadać je wszystkim ludziom. Posłuszni temu rozkazowi swojego Mistrza, Apostołowie wnet po otrzymaniu Ducha świętego poszli opo-
7
wiadać Ewangelię, i żywem swem słowem szeroko już ją rozgłosili byli, zanim ona z natchnienia Bożego spisaną została. Zresztą nie wszyscy i nie sami tylko Apostołowie spisywali ją, a na-pewno ani jedni ani drudzy nie zapisali tego wszystkiego, co widzieli i słyszeli.
7. Z tego, cośmy tylko co powiedzieli, jak i z tego, o czem nadmieniliśmy wyżej (pod liczbą 5), każdy łatwo zrozumie, jak wielkiej wagi jest Tradycja, czyli Boskie Podanie. Jest ono tern słowem Bożem, które Apostołowie zaczerpnęli z ust samego Jezusa Chrystusa i które przechodząc potem przez nieprzerwany szereg następców Apostołów, doszło aż do nas w pierwotnej swej czystości. Słusznie przeto i na niem też, jak na mocnym fundamencie, opiera się Wiara nasza.
8. To Boskie Podanie razem z Pismem świętem, czyli całe słowo Boże tak pisane, jako też przekazane żywym głosem, Pan Jezus poruczył Kościołowi swojemu Katolickiemu i Apostolskiemu, stanowiąc go publicznym, ciągle żywym i nieomylnym stróżem i tlóina-czem tegoż słowa Bożego. To też Kościół katolicki, opierając się na udzielonej sobie powadze Bożej i ufny w przyrzeczoną sobie pomoc i światło Ducha świętęgo, określa, które to są owe księgi święte, co zawierają w sobie Objawienie Boże, tłómaczy je, objaśnia prawdziwe znaczenie tego lub owego ich miej
8
sca, ilekroć powstanie co do niego jakaś wątpliwość, rozstrzyga wszelkie spory, tyczące się Wiary i-, obyczajów, i wyrokuje ostatecznie we wszystkich sprawach, które pozostając w ścisłym związku z Wiarą i obyczajami, mogłyby umysty i serca wiernych sprowadzać na manowce.
9. Potrzeba wszelakoż to sobie zanotować, że to prawo sądzenia i, wyrokowania w rzeczach Wiary i obyc/.aiów lub w kwe-styach, tyczących się Wiary i obyczajów, należy do tej wybranej części Kościoła, która się zowie Kościołem nauczającym, a którą na początku stanowili wszyscy Apostołowie ze św. Piotrem na czele, a po nich następcy Apostołów Biskupi, z następcą św. Piotra — Papieżem. Papież nadto, będąc obdarzonym od Chrystusa takim samym darem nieomylności, jaki posiada dla zachowania jedności i czystości nauki Kościół święty, ilekroć przemawia z katedry, to jest jako Pasterz i Nauczyciel wszystkich wiernych, może sam od siebie w rzeczach Wiary i obyczajów wydawać wyroki, którym każdy chrześcijanin winien jest ulegać pod karą odpadnięcia od Kościoła. Może też zawsze wykonywać najwyższą swą władzę i w tern wszyst-kiem, co się ściąga do karności i zarządu Kościoła, a wszyscy wierni mają obowiązek słuchać go, poddając mu swój umysł i serce.
— 9 —
Na tem posłuszeństwie najwyższej władzy Kościoła i Papieża, w imię której podają się nam prawdy Wiary, stanowią się przykazania kościelne i nakazuje się nam to wszystko, co się odnosi do należytego porządku w Kościele, spoczywa prawidło Wiary naszej.
CZĘSC PIERWSZA.
Krótki zarys liistoryi świętej Starego Testamentu.
Stworzenie świata.
10. Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię i to wszystko, co jest na niebie i na ziemi; a chociaż mógł tego wielkiego dzieła dokonać w jednej chwili, użył na nie sześć długich okresów czasu, które Pismo święte nazywa dniami.
Pierwszego dnia rzeki: Niech się stanie światłość, i stała się światłość; drugiego dnia uczynił firmament; trzeciego dnia oddzielił wody od lądu, i rozkazał ziemi wydać zioła, kwiaty i wszelkiego rodzaju owoce; czwartego dnia uczynił słońce, księżyc i gwiazdy; piątego dnia stworzył ryby i ptastwo; szóstego dnia stworzył resztę zwierząt, i w końcu stworzył człowieka.
Dnia siódmego Pan Bóg przestał tworzyć,
11
nazwał dzień ten Sobotą, czyli odpoczynkiem, a potem przez Mojżesza rozkazał Żydom poświęcać go ku czci swej.
Stworzenie człowieka, mężczyzny i niewiasty.
11. Pan Bóg stworzy! człowieka na obraz i na podobieństwo swoje, a stworzył go tak: z ziemi ulepił ciało a potem tchnął w twarz jego i wlał weń duszę nieśmiertelną.
Nazwał Bóg pierwszego człowieka Adamem, czyli wziętym z ziemi, i umieścił go w rozkosznym ogrodzie, nazwanym Rajem ziemskim.
12. Lecz Adam był sam jeden. Pan Bóg, chcąc mu dać towarzyszkę i żonę, przypuścił na niego twardy sen, podczas którego wyjął zeń żebro, utworzył z niego niewiastę i przedstawił ją Adamowi. Adam powitał ją z radością i nazwał Ewą, to jest Życiem, ponieważ miała być matką wszystkich żyjących.
0 Aniołach.
13. Przed człowiekiem, który jest najdo-skonalszem stworzeniem w świecie widomym, Pan Bóg stworzył niezliczone mnóstwo innych istot, nierównie wyższych, zdanych Aniołami.
14. Aniołowie są to duchy czyste, nie mają żadnej postaci widzialnej, i stanowią naturę całkiem odrębną, która do istnienia swego nie potrzebuje się łączyć z żadnem ciałem.
12
Stworzył ich Pan Bóg także na podobieństwo swoje, uczynił zdolnymi znać i miłować siebie, i obdarzył ,ich wolną wolą, wskutek której mogli czynić źle i dobrze;
15. Większa część tych duchów wytrzymała próbę i pozostała wierną Panu Bogu; lecz wielu zgrzeszyło pychą, chcąc być równymi Bogu i nie zależeć od Niego.
Duchy wierne Bogu, zwane Aniołami dobrymi, Duchami niebieskimi, lub po prostu Aniołami, otrzymali w nagrodę wieczną szczęśliwość w niebie.
17. Aniołowie źli, zwani dyabłami, czartami, szatanami, lub złymi duchami, zostali strąceni z nieba do piekła na wieczne męki.
Upadek Adama i Ewy i ukaranie ich.
18. Pan Bóg w niewysłowionej dobroci swojej podniósł byl Adama i Ewę do stanu nadprzyrodzonego; obdarzył ich niewinnością, laską poświęcającą, uczynił szczęśliwymi, wyjął z pod prawa śmierci i wszelkich cierpień na duszy i na ciele i przeznaczył do wiecznej chwały z Sobą w niebie. Wszystkie te laski i dary miały też spłynąć i na całe ich potomstwo.
19. Wzamian za tyle dobrodziejstw chcial Pan Bóg, by oni uznawali Go za swego Pana i Władcę, i w tym celu pozwoliwszy im jeść owoce ze wszystkich drzew raju ziemskiego, zabronił pożywać owoców z jednego tylko
15
drzewa, które było w pośrodku raju i nazywało się drzewem wiadomości dobrego i złego. Nosiło ono tę nazwę dlatego, że W razie posłuszeństwa Adama i Ewy miało im służyć ku dobremu, to jest pomnażać w nich laskę i zgotować im szczęśliwość wieczną; w razie zaś nieposłuszeństwa miało przyprawić ich samych i cale ich potomstwo o utratę laski Bożej i o doznanie wszystkiego złego na duszy i na ciele.
Szatan pozazdrościł ludziom tak wielkiego szczęścia i oto razu jednego ukazał się Ewie w postaci węża i począł ją kusić do złamania Boskiego zakazu. Ewa uległa pokusie; jadła sama z zakazanego owocu i dala go Adamowi, który jadł także; i tak zgrzeszyli oboje.
20. Grzech ten sprowadził na nich i na całe ich potomstwo najopłakańsze skutki. Utracili wnet laskę poświęcającą, przyjaźń Boską i prawo do nieba; stali się niewolnikami szatana i zasłużyli na piekło. Pan Bóg wydał na nich wyrok śmierci, wypędził z raju i skazał na ciężką pracę w pocie czoła i na wszelkie cierpienia, choroby i nędze.
21. Grzech ten Adama i Ewy przeszedł potem na wszystkich ich potomków, z wyjąt-tkiem jednej Najśw. Maryi Panny. Zowie się on grzechem pierworodnym, bo się w nim wszyscy rodzimy.
22. Grzech pierworodny zakaża duszę i od pierwszej chwili naszego istnienia czyni nas nieprzyjaciółmi Boga a niewolnikami sza
14
tana, pozbawia nas na zawsze prawa do nieba, i skazuje na śmierć i na wszystkie biedy w tern życiu i w przyszłem.
Obietnica Odkupiciela.
23. Ulitował się Pan Bóg nad nieszczęśliwym losem Adama i jego potomstwa, i w nie-skończonem miłosierdziu swojem obiecał mu natychmiast Mesyasza czyli Odkupiciela, który miał wybawić rodzaj ludzki z niewoli szatana i grzechu, i wysłużyć im na nowo prawo do nieba. Obietnicę tę ponawiał potem dość często, najprzód Patryarchom, a następnie ludowi swojemu przez Proroków.
Dzieci Adama i Patryarchowie.
24. Adam i Ewa po wypędzeniu z raju ziemskiego mieli dwóch synów, których nazwali Kainem i Ablem. Wyrósłszy, Kain oddał się rolnictwu, a Abel pasterstwu. Obaj, nauczeni od rodziców mieli zwyczaj składać Bogu ofiary z owoców swej pracy. Kain ofiarował płody ziemi, a Abel z tego, co miał najlepszego ze swej trzody. Ofiary Abla, ponieważ pochodziły z czystego i pobożnego serca, podobały się Panu Bogu; ofiary zaś Kaina, jako pochodzące z grzesznego serca, odrzucał Bóg. To było powodem, że Kain powziął straszny gniew i nienawiść do brata, i ra
15
zu pewnego, wyprowadziwszy go daleko w pole, zamordował.
25. Dla pocieszenia Adama i Ewy po stracie ukochanego Abla, Pan Bóg dał im innego syna, którego nazwali oni Setem, który tak samo jak Abel, byl bardzo dobrym i pełnym bojaźni Bożej.
Adam, żyjąc bardzo długo, bo 930 lat, miał mnóstwo innych jeszcze synów i córek, którzy, mnożąc się ciągle, powoli zaludniali ziemię.
26. W miarę tego jak się mnożyli potomkowie Seta i innych synów Adama, powstawały wielkie pojedyncze rody, na czele których stali starsi ojcowie, łącząc w sobie wysokie godności wodzów, sędziów i kapłanów. Historya daje im zaszczytne miano Patriarchów. Opatrzność darzyła ich bardzo długiem życiem, by mogli w najdalszą potomność przekazać objawioną od Boga religię, czuwać nad wiernem przechowywaniem obietnic Bożych i utrzymywać wśród licznych swych rodów żywą wiarę w przyszłego Mesyasza.
Potop.
27. Pomimo to wszystko z postępem wieków skutki grzechu pierworodnego wzmagały się wśród potomków Adama coraz bardziej, zepsucie obyczajów doszło w końcu do tego, że cala ziemia zamieszkała od ludzi, stała się widownią najstraszniejszych występków i zbrodni.
16
Pan Bóg najprzód groził, a potem ukarał rodzaj ludzki potopem powszechnym. Spuścił na ziemię gwałtowną ulewę, która trwała czterdzieści dni i czterdzieści nocy tak, że wody pokryły najwyższe wierzchołki gór. W tych wodach zatonęli wszyscy ludzie z wyjątkiem Noego i jego rodziny. /
28. Noe na sto łat przed potopem począł z rozkazu Bożego budować arkę czyli rodzaj dużego okrętu, do którego potem wszedł sam z żoną swoją, zabrał też synów swoich: Sema, Chama i Jafeta z trzema żonami ich, i te zwierzęta, które Pan Bóg wskazał byl jemu.
Wieża Babel.
29. Potomkowie Noego dość prędko tak się rozmnożyli, że nie mogąc mieszkać razem, postanowili rozejść się po świecie. Przed rozejściem się jednak umyślili zbudować wieżę, któraby sięgała nieba. Jakoż zabrali się do roboty; budowa rosła szybko; gdy oto Bóg, obrażony pychą tych ludzi zstąpił i pomieszał im języki, tak, że jeden drugiego nie rozumiał. Skutkiem tego musieli się rozejść, nie ziściwszy grzesznego swego zamiaru. Niedokończona wieża została nazwana Babel, co znaczy pomieszanie.
Naród Boży.
30. Po potopie ludzie niedługo pozostawali wiernymi Bogu: owszem dość rychło popadli w dawne grzechy i nawet doszli do tego,
17
że stracili pojęcie o prawdziwym Bogu i wpadli w bałwochwalstwo, to jest poczęli oddawać cześć Boską rzeczom stworzonym i dziełom rąk własnych.
31. Skutkiem tego Pan Bóg, dla zachowania wśród ludzi prawdziwej religii, wybrał sobie osobny naród, którym zaopiekował się w sposób szczególny, zachowując go od powszechnego zepsucia.
Początki narodu Bożego. Odnowienie dawnego przymierza z Abrahamem.
32. Na ojca i prarodzica ludu swojego wybrał Pan Bóg człowieka z Chaldei, który miał imię Abraham i pochodził od dawnych Patryarchów, z rodu Hebera. Stąd i naród, który powstał z niego, nazywał się narodem Hebrajskim.
Nie zważając na powszechne w swym kraju bałwochwalstwo, Abraham pozostawał Bogu wiernym i sprawiedliwym. Dla zachowania jego w tej wierze i świątobliwości, Pan Bóg rozkazał mu porzucić swój kraj i przenieść się do ziemi Chanaan, zwanej także Palestyną, obiecując, że go uczyni ojcem wielkiego narodu i że z jego potomstwa narodzi się Mesyasz, czyli Zbawiciel świata. Na potwierdzenie tej Boskiej obietnicy, Sara, żona Abrahama, jakkolwiek bardzo już podeszła w leciech, powiła syna, któremu dano imię Izaak.
Historya Religii.
2
18
33. Dla wypróbowania wierności sługi swego, Pan Bóg rozkazał mu zabić na ofiarę tegoż’ jedynaka, którego on wielce miłował i na którym spoczywały wszystkie obietnice Boże. Abraham będąc pewnym tych obietnic, nie zachwiał się w wierze, lecz jak powiada Pismo święte, mocny w nadziei, przygotował się do spełnienia Boskiego rozkazu. W chwili jednak, gdy podniósł już byl rękę, by zabić Izaaka, Anioł z nieba powstrzymał go, a Pan Bóg w nagrodę za taką wierność, błogosławił go i zapowiedział, że właśnie z potomstwa tegoż Izaaka narodzi się Odkupiciel świata.
34. Izaak, mając lat czterdzieści, poślubił sobie krewną swoją Rebekę, która powiła mu dwoje bliźniąt: Ezawa i Jakóba. Prawa pierworodztwa i szczególne błogosławieństwo ojcowskie należały do Ezawa, ale że ten za lichą strawę odstąpił je swemu bratu, Pan Bóg tak zrządził, że za staraniem Rebeki Izaak pobłogosławił Jakóba.
35. Ezawa wprawiło to w gniew srogi i Jakób uciekając przed bratem, udał się do Haran, do swego wuja Labana, który wydal za niego dwie córki swoje, najprzód Lię a potem Rachelę. Po dwudziestu latach służby u Labana, Jakób powrócił do domu z wielkiemi bo-gactwy i liczną rodziną. W drodze, zanim się pojednał z Ezawem, miał widzenie Boże, w któ-rem Pan Bóg, zamiast dawnego imienia, nazwał go Izraelem, skąd poszło, że i naród hebrajski nazywano także narodem izraelskim.
19
36. Jakób miał dwunastu synów, z których dwaj najmłodsi: Józef i Beniamin byli dziećmi Racheli.
Pomiędzy wszystkimi synami Jakóba roztropnością i czystością obyczajów odznacza! się Józef, którego też ojciec miłował najbardziej. Z powodu tej szczególnej miłości, starsi bracia znienawidzili go do tego stopnia, że z razu chcieli go zabić, lecz potem sprzedali go pewnym kupcom izmaelickim, którzy zaprowadzili go z sobą do Egiptu i tu*odprzedali Putyfaro-wi, ministrowi Faraona, czyli króla Egiptu.
Jakób i jego synowie w Egipcie.
37. W Egipcie Józef cnotami swojemi rychło zjednał sobie szacunek i miłość u swego pana; potem wszelakoż, oczerniony przez panią, został wtrącony do więzienia. Tu pozostawał dwa lata, to jest do czasu, kiedy wy-tłómaczywszy Faraonowi dziwny sen jego i przepowiedziawszy po siedmiu latach nadzwyczajnego urodzaju drugich lat siedm strasznego głodu, został przez niego mianowany wicekrólem Egiptu. Korzystając z lat urodzajnych, Józef zgromadził takie zapasy żywności, że gdy dokoła począł dokuczać głód srogi, w Egipcie było pełno chleba.
38. Ze wszystkich krajów okolicznych poczęli ciągnąć ludzie do Egiptu dla kupienia zboża; był też i Jakób zmuszony postać tam
20
synów swoich. Ci z początku nie poznali Józefa, choć Józef poznał ich odrazu, i gdy się potem odkrył przed nimi, kazał przyprowadzić do Egiptu Ojca z całą rodziną. Jakób, uradowany na wieść o swoim ukochanym synu, udał się wnet do Egiptu, gdzie otrzymał od Faraona na mieszkanie dla siebie i dla całej swej licznej rodziny ziemię Gessen.
59. Po siedmnastu latach pobytu w Egipcie, Jakób, czując się bliskim śmierci, zwołał do siebie wszystkich dwunastu swych synów z dwoma synami Józefa, Efraimem i Manase-sem polecił im wrócić do ziemi Chanaan i zabrać z sobą kości jego, pobłogosławił każdego z kolei, a Judzie przepowiedział, że nie miało być odjęte berło czyli władza królewska, od potomstwa jego aż do przyjścia Mesyasza. Od tego Judy, jednego z praojców Chrystusa, naród hebrajski albo izraelski otrzymał trzecią nazwę Judeów, czyli po polsku Żydów.
Niewola Żydów w Egipcie.
40. Potomkom Jakóba czas jakiś dobrze się działo W Egipcie; ale gdy się zbyt rozmnożyli i urośli w naród wielki, jeden z późniejszych Faraonów począł ich srodze uciskać naj-cięższemi robotami, i w końcu doszedł do tego, że rozkazał topić w Nilu nowonarodzone ich chłopięta.
21
Wyprowadzenie Żydów z niewoli przez Mojżesza.
41. Naród żydowski byłby zginął Wszystek w okropnej niewoli Egipskiej i nie obaczylby nigdy ziemi obiecanej, gdyby Pan Bóg cudownym sposobem nie byl go wyrwał z rąk ciemiężców.
42. Dla dokonania tego dzieła natchnął On myślą córkę samego Faraona, aby wyratowała jedno pacholątko żydowskie, które oba-czyla była w koszyku na rzece Nilu. Wzięła więc je do pałacu królewskiego, nazwała Mojżeszem i zajęła się troskliwie wychowaniem jego. Jego to użył Bóg potem do wybawienia swojego ludu i do spełnienia obietnic danych Abrahamowi.
45. Gdy Mojżesz byt już wyrósł na męża, Pan Bóg rozkazał mu stanąć ze swym bratem Aaronem przed królem Egiptu i zażądać puszczenia żydów na wolność, by mogli się udać do ziemi swych ojców. Faraon i słyszeć o tern nie chcial. Wtedy Mojżesz, uzbrojony laską, dotknął cały Egipt dziesięciu strasznemi plagami, z których ostatnia była ta, że Anioł Boży o północy, poczynając od najstarszego syna samego króla, zabił wszystkich pierworodnych w domach egipcyan tak w ludziach jak i w bydlętach.
Tejże samej nocy żydzi z rozkazu Bożego obchodzili po raz pierwszy święto Paschy, czyli Przejścia Pańskiego, k obchodzili je, sto
22
sownie do Boskiego przepisu w ten sposób. Każda rodzina zabiła baranka bez skazy, i krwią jego naznaczyła podwoje domu swojego, aby Anioł Niszczyciel, widząc tę krew, przechodził mimo, nie zabijając pierworodnych żydowskich; potem pieczono tegoż baranka i pożywano go, stojąc w ubraniu podróżnem, i z kijem w ręku, na znak gotowości do drogi.
Baranek ów był figurą niepokalanego Baranka, Jezusa, którego krew miała zbawić wszystkich ludzi od śmierci wiecznej.
45. Faraon i wszyscy Egipcyanie na widok rażonych śmiercią swych pierworodnych, nie opierali się już dłużej, lecz owszem naglili żydów, by czem prędzej opuścili kraj ich, oddając im złoto, srebro i wszystko, czego tylko zażądali od nich.
Zabrawszy tedy wszystek swój dobytek, wyruszyli wszyscy społem, i po trzech dniach drogi stanęli nad morzem Czerwonem.
Przejście przez morze Czerwone.
46. Rychło pożałował Faraon, że wypuścił żydów; zebrawszy tedy liczne wojsko, puścił się w pogoń za nimi i zastał ich jeszcze rozłożonych obozem nad brzegiem morza.
Żydzi, widząc egipcyan za sobą a morze przed sobą, ulękli się bardzo; lecz Mojżesz wyciągnął swą laskę ku morzu, i oto wody jego rozwarły się aż do dna i stanęły jakby murem po jednej i po drugiej stronie. Żydzi wstąpili
— 23 — pomiędzy najeżone bałwany i przeszli morze suchą nogą.
47. Pomiędzy te wody rzucił się też i Faraon z calem swem wojskiem, lecz zaledwie się znalazł w połowie drogi, gdy stojące dotąd bałwany morskie nagle opadły i zatopiły wszystkich i wszystko: Faraona i wojsko, konie i wozy.
Żydzi na puszczy.
48. Żydzi, przeszedłszy morze Czerwone, weszli na pustynię arabską, i w prędkim czasie mogliby byli stanąć w ziemi obiecanej, czyli w Palestynie, gdyby posłuszni byli prawu Bożemu i rozkazom Mojżesza; lecz ponieważ wciąż się burzyli i szemrali, Pan Bóg przetrzymał ich na puszczy przez lat czterdzieści, aż Wymarli wszyscy, którzy dorosłymi wyszli byli z Egiptu, prócz Kaleba i Jozuego.
Przez cały ten czas Pan Bóg karmił ich spadającą cudownie z nieba manną, która nad rankiem, na kształt białych krup drobnych, obficie pokrywała ziemię. Spadała ona codzień z wyjątkiem soboty, która była dniem świętym u żydów, i dlatego w piątek rano zbierano ją w podwójnej ilości. Dostarczał też im Pan Bóg i wody, która tryskała cudownie ze skał za uderzeniem laski Mojżeszowej. Prócz tego towarzyszył im -obłok duży, który we dnie zasłaniał ich od gorących promieni słonecznych, a w nocy w postaci ognistego słupa oświecał i wskazywał im drogę.
24
Dziesięcioro przykazań Boskich.
49. Trzeciego miesiąca po wyjściu z Egiptu żydzi stanęli u podnoży góry Synai. W tem to miejscu, wśród błyskawic i gromów, Pan Bóg mówił do nich i ogłosił im dziesięcioro przykazań swoich, wyrytych na dwóch tablicach kamiennych, które na szczycie góry wręczył Mojżeszowi. <
50. Atoli, gdy Mojżesz po czterdziestu dniach, spędzonych na rozmowie z Panem, zeszedł ze szczytu góry, obaczyl, jako lud wszystek, zarażony bałwochwalstwem, w dzikiem upojeniu oddawał cześć Boską cielcowi, odlanemu ze złota. Na widok ten, zdjęty gniewem świętym, cisnął o ziemię kamienne tablice i roztrzaskał je; spalił i skruszył na proch cielca, i ukarał śmiercią główniejszych sprawców tej ciężkiej zbrodni. Powrócił potem na górę, błagał Pana o przebaczenie i otrzymał od Niego nowe tablice prawa; a gdy schodził z góry, lud ze zdumieniem oglądał, jak z czoła jego biły dwa duże snopy promieni, które cudownym blaskiem rozświecały całe oblicze jego.
Przybytek i Arka przymierza.
51. Tamże u stóp góry Synai Mojżesz z rozkazu i podług wskazówek samego Boga uczynił Przybytek i Arkę przymierza.
25
Przybytek byt to namiot duży w kształcie kościoła, który ustawiano w pośrodku obozu, ilekroć żydzi zatrzymywali się w swej podróży.
Arka zaś była to skrzynia z drogiego drzewa, cała pokryta zlotem zewnątrz i wewnątrz, do której złożone zostały tablice prawa, naczynie z manną, i różdżka Aarona, która zakwitła była.
52. W ciągu swej długiej podróży przez pustynię arabską, żydzi nieraz za swoje niedowiarstwo i szemranie przeciw Bogu i Mojżeszowi ściągali na siebie kary surowe. Jedną z kar takich było nasłanie na nich jadowitych wężów, od ukąszenia których wielu z nich umierało. Wtedy Mojżesz z rozkazu Bożego na wysokiej żerdzi, mającej wygląd krzyża, zawiesił węża miedzianego, na którego ktokolwiek z ukąszonych spozierał ze skruchą, odzyskiwał zdrowie. Był to obraz Krzyża Chrystusowego, który miał leczyć grzechowe rany dusz naszych.
Jozue i wnijście do ziemi obiecanej.
33. Po czterdziestu latach błąkania się po puszczy żydzi • weszli nareszcie do ziemi obiecanej. Mojżesz oglądał ją tylko zdaleka, ale nie wszedł do niej. Po śmierci jego wodzem ludu Bożego byl Jozue.
54. Pod wodzą Jozuego żydzi poprzedzeni Arką przeszli przez rzekę Jordan, która na to przejście wstrzymała była bieg swój; zdobyli
26
miasto Jerycho; podbili wszystkie narody, które zamieszkiwały Palestynę, i rozdzielili ją na dwanaście części wedle liczby pokoleń swoich. Tym sposobem Pan Bóg przez żydów ukarał owe ludy chananejskie za straszne ich zbrodnie.
Pokolenia, pomjędzy które podzielona została Palestyna, nazywały się: Ruben, Symeon, Juda, Isachar, Zabulon, Dan, Neftali, Gad, Aser, Beniamin, od tyluż synów Jakóba, oraz Efraim i Manases, od imion dwóch synów Józefa. Pokolenie Lewi nie otrzymało osobnej dzielnicy, ponieważ Pan Bóg powołał je byl do służby kapłańskiej i sam chcial być częścią i dziedzictwem jego. Pokolenie Judy uważano za najprzedniejsze, ponieważ z niego, wedle proroctwa Jakóba, miał się narodzić Jezus Chrystus.
Hiob.
56. Około tego czasu żył w Idumei książę bardzo bogaty i sprawiedliwy, imieniem Hiob, który bal się Pana Boga i strzegł się Wszelkiego grzechu. Pan Bóg, chcąc go uczynić wzorem cierpliwości wśród największych nieszczęść tego życia, dozwolił szatanowi utrapić go najokrutnieiszymi sposoby. W ciągu dni kilku zniszczy! on majętność jego, wymordował całą dość liczną rodzinę, i w końcu jego samego dotknął strasznym wrzodem na całem ciele. Pod nawałem tylu nieszczęść Hiob zachował świętą cierpliwość i nie zgrzeszył. Owszem, padł na twarz przed Panem i wyrzekł:
27
Pan dal, Pan zabrał, niech będzie błogosławione imię Jego. W nagrodę za tak Wielką cnotę Pan Bóg błogosławił mu, przywrócił go do zdrowia i szczęścił mu we wszystkiem więcej, niż przedtem.
Wszystko to przepięknie jest opisane w jednej z ksiąg świętych, która zowie się księgą Hioba.
Żydzi pod sędziami.
56. Żydzi, zdobywszy Palestynę, pozostali w niej. Po śmierci Jozuego rządzili nimi podług prawa Mojżeszowego starsi z ludu, czyli sędzio w i e, a potem królowie.
Sędziami, pomiędzy którymi były też dwie mężne niewiasty, Debora i Jahel, nazywały się osoby, które Bóg wzbudzał i wybierał od czasu do czasu dla wybawienia żydów z niewoli nieprzyjaciół ich, ilekroć karani nią byli za grzechy swoje.
57. Pomiędzy sędziami najbardziej się odznaczali Sarnson i Samuel.
Samson, obdarzony od Boga nadzwyczajną siłą, przez długie lata niepokoił i nękał zajadłych nieprzyjaciół Boga i żydów: Filistynów. Zdradzony potem od własnej żony i pozbawiony cudownej swej siły, użył ostatków jej do zburzenia bożnicy s"wych wrogów, pod gruzami której pogrzebał wielu z nich i samego siebie.
Samuel zaś, ostatni z sędziów, pokonawszy Filistynów, zebrał na rozkaz Boży wszy
28
stek naród, który się burzył i domagał króla i wobec niego wybrał i poświęcił na pierwszego króla żydów Saula, z pokolenia Beniamina.
Żydzi pod królami.
58. Saul panował dość długo, choć za ciężkie swe nieposłuszeństwo odrzucony był od Boga, a na jego miejsce został obrany i namaszczony młodziuchny Dawid, z pokolenia Judy, który wkrótce się wsławił zabiciem w walce filistyńskiego olbrzyma, imieniem Goliata, który urągał hufcom ludu Bożego.
59. Gdy Saul zginął nieszczęśliwie w wojnie z Filistynami, Dawid objął rządy królestwa i panował przez lat czterdzieści. W ciągu tego panowania podbił resztę buntowniczych plemion chananejskich, i zdobył na nich miasto Jerozolimę, które uczynił stolicą państwa.
60. Po Dawidzie nastąpił syn jego Salomon, najmędrszy z ludzi, jacy kiedykolwiek żyli. Panował długo i szczęśliwie zbudował Panu wspaniałą świątynię w Jerozolimie. Na nieszczęście pod koniec życia dal się opanować przez cudzoziemki, które przywiodły go do bałwochwalstwa, skąd niektórzy powątpiewają o jego zbawieniu.
Rozdział królestwa.
61. Po Salomonie nastąpił syn jego Ro-boam. Ten, ponieważ nie chciał zmniejszyć ciężkich podatków; jakie włożył był na naród
29
ojciec jego, wywołał zbrojne powstanie przeciwko sobie dziesięciu pokoleń, które oderwały się od niego i obrały na króla przywódcę swego Jeroboama. Przy Roboamie pozostały dwa tylko pokolenia: Judy i Beniamina. Tym sposobem naród żydowski rozpad! się na dwa królestwa: Judzkie i Izraelskie, które nie łączyły się już z sobą nigdy, lecz każde szło drogą odmienną.
Królestwo Izraelskie i jego upadek.
62. Królów izraelskich było dziewiętnastu; stolicę swoją mieli w mieście, zwanem Samaria, i panowali przez lat 254. Wszyscy byli strasznie przewrotni, kłaniali się Bogom fałszywym i do bałwochwalstwa wciągnęli większą część poddanych swoich. Pan Bóg na ukaranie okropnych zbrodni, jakie się działy w tern królestwie, posiał wreszcie króla asyryjskiego Salmanasara, który podbił je pod panowanie swoje, i część mieszkańców rozproszył, a część zabrał do niewoli i przesiedlił do Asyryi. Roku 722 przed Chrystusem upadło królestwo Izraelskie, aby już nigdy nie powstać.
Na miejsce żydów przybyli z Asyryi koloniści poganie, którzy, pomieszani z resztkami miejscowej ludności żydowskiej, wytworzyli •osobny naród, zwany Samarytanami, nienawidzący żydów.
Pomiędzy izraelitami, przesiedlonymi do Niniwy, stolicy asyryjskiej, znajdował się mąż
30
bardzo cnotliwy, imieniem Tobiasz, którego dzieje opowiada jedna z ksiąg świętych. Z dziejów tych możemy się nauczyć, ile waży bojaźn Boża i jak dziwne są drogi Opatrzności.
Królestwo Judzkie i niewola Babilońska.
63. Królów judzkich było wszystkich dwudziestu i panowali przez lat 388. Niektórzy z nich byli bardzo dobrzy i pobożni, lecz inni nie ustępowali w przewrotności królom izraelskim.
64. Za panowania Manasesa, jednego z ostatnich królów judzkich, wydarzyło się to, co opisuje księga Judyty, sławnej bohaterki ludu wybranego, która, zabiwszy naczelnego wodza wojsk asyryjskich, Holofernesa, ocaliła miasto Betulię i odroczyła na czas jakiś upadek królestwa judzkiego.
Koniec temu królestwu położył dopiero Nabuchodonozor, król asyryjski, który zdobył Jerozolimę i zburzył ją aż do gruntu, razem ze świątynią Salomonową; pojmał ostatniego króla judzkiego Sedecyasza i wylupił mu oczy, a lud Wszystek zagnał do Babilonii.
Daniel.
65. Podczas niewoli babilońskiej żyt prorok Daniel. Wychowany z kilkoma innymi młodzieńcami, ziomkami swoimi, na dworze królewskim i wyniesiony potem na wysoki
31
urząd, zdobył sobie u Nabuchodonozora wielki szacunek i przyjaźń, zwłaszcza, gdy mu wytłumaczył sen jeden, o którym on był zapomniał.
Wszelakoż, jakkolwiek byl ulubieńcem króla, nie uniknął prześladowania swych wrogów, którzy, oskarżywszy go o oddawanie czci swojemu Bogu wbrew rozkazom królewskim, wymogli na królu, że kazał go wrzucić do lwiej jamy, z której jednak cudem wyszedł cały i nietknięty.
Koniec niewoli i powrót Żydów do Judei.
66. Niewola babilońska trwała siedmdzie-siąt lat, po upływie których pogromca asyryj-czyków, Cyrus, pozwolił żydom wrócić do kraju. Wyruszyli więc pod wodzą Zorobabela do Judei roku 534 przed Chrystusem i tu, wspierani zachętą królewskiego ministra Nehemiasza i proroka Aggeusza, odbudowali Jerozolimę i kościół.
67. Nie wszyscy atoli wrócili do ojczyzny. Pomiędzy wielu innymi z rządzenia Boskiego pozostała na obczyźnie Ester, która przybrana za małżonkę od króla Aswerusa, wyratowała naród swój od zagłady, na jaką skazał go był Aswerus, poduszczony do tego przez ministra swego Amana, zaciętego wroga Mar-docheusza, wuja królowej.
68. Po odzyskaniu swobody, żydzi byli odtąd wiernymi Bogu; ściśle przestrzegali zakonu Mojżeszowego i uważali za głowę całego narodu
32
najwyższego "swego kapłana, zostając jednak w pewnej zależności od sąsiednich monarchów, to perskich, 'to syryjskich, to egipskich, stosownie do tego, któremu z nich sprzyjał oręż wojenny.
69. Niektórzy z tych królów pozostawiali żydów w spokoju, ale nie zbywało i na takich, którzy ich uciskali, zmuszając do bałwochwalstwa. Pomiędzy tymi najokrutniejszym był król syryjski Antyoch Epifan, który pod karą śmierci zmuszał wszystkich swych poddanych do przyjęcia religii pogańskiej. Niestety, mnóstwo żydów wyrzeklo się wtedy wiary swych ojców, większa część jednakże pozostała wierną Bogu, a niektórzy ponieśli nawet chwalebną śmierć męczeńską, jak święty starzec Eleazar i siedmiu braci Machabeuszów wraz ze swoją matką, jedną z najdzielniejszych niewiast w starym zakonie.
Machabeusze.
70. Wtedy niektórzy odważniejsi, nie mogąc znieść dłużej bezbożności i okrucieństw Antyocha, chwycili się do broni. Na czele ich stanął kapłan Matatyasz 7. pięciu dzielnymi i walecznymi synami swoimi. Ukrywszy się najprzód w górach i zebrawszy koło siebie liczniejszą drużynę, wpadł na ciemiężców swoich i pobił ich na głowę.
71. Walkę, podjętą przez ojca, prowadził dalej syn jego Juda, zwany Machabeuszem.
53
Ten przy pomocy Bożej i swych braci założył królestwo, którem rządzili Machabeusze przez 128 lat, z początku jako książęta i arcykapłani, a potem jako królowie.
Wielki ten wódz ludu Bożego, nazwany w Piśmie świętym najmężniejszym, zostawił piękny przykład żywej swej wiary w istnienie czyśca, posyłając do kościoła jerozolimskiego znaczną kolektę pieniężną z prośbą o ofiary i modlitwy za dusze poległych w obronie re-ligii i ojczyzny. Panował nad Judeą dość długo, był ulubieńcem swego narodu, a postrachem wrogów. W końcu jednak, ciśnięty zewsząd od pogańskich sąsiadów, poległ śmiercią bohaterską z bronią w ręku roku 161 przed Chrystusem. Po nim następowali kolejno bracia jego Jonata i Symon, a potem syn tego ostatniego Jan Hirkan, którego rządy były mądre, chwalebne i pomyślne.
72. Dalsi wszelakoż potomkowie JudyMa-chabeusza zwyrodnieli, a żyjąc z sobą w ciągłej waśni i mieszając się do kłótni możnych sąsiadów, przyprowadzili kraj do zupełnej ruiny. Judea, pozbawiona znaczenia i siły, podpadla pod panowanie Rzymian.
/
Rzymianie i koniec królestwa Judy.
73. Judea pod panowaniem rzymskiem była z początku prowincyą hołdowniczą, lecz wkrótce Rzymianie narzucili jej króla cudzo-
Historya Religii
l
34
ziernca, w osobie Heroda, . idumejczyka. Jakkolwiek z powodu niektórych znaczniejszych dzieł, których dokonał, zowie się on Wielkim, toć jednak w rzeczy samej był człowiekiem lichym i tyranem. Ón to pierwszy czyhał na życie Boskiego dzieciątka Jezusa, i z tego powodu dopuścił się rzezi niewiniątek betlejemskich. Na pozór wielki i szczęśliwy, żył i umarł marnie, jak wszyscy tyrani i prześladowcy.
Następcami po sobie miał trzech synów i dwóch wnuków, których panowanie jednak nie było ani świetne ani długie. Kraj cały został zwyczajną prowincyą rzymską z rzymskim starostą na czele.
Prorocy.
74. Dla zachowania, lub przywracania prawdziwej religii Wśród ludu swojego, szczególniej zaś dla uchronienia jego od bałwochwalstwa, do którego zbyt był pochopnym, Pan Bóg w rozmaitych czasach wzbudzał ludzi nadzwyczajnych, zwanych Prorokami, którzy, natchnieni od Niego, przepowiadali przyszłe rzeczy.
75. Niektórzy z tych Proroków, jak Eliasz i Elizeusz, nie zostawili żadnych pism po sobie, za to o nich samych i o ich czynach opowiadają inne księgi św.
Lecz szesnastu innych zostawiło nam swe proroctwa na piśmie, które należą do zbioru ksiąg świętych.
' 76. Pomiędzy tymi mamy czterech, to
35
jest Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela i Daniela, których nazywamy większymi, ponieważ więcej napisali; i dwunastu innych, których zo-wiemy mniejszymi, bo pisali mniej.
77. Głownem zadaniem Proroków było utrzymywać w żywej pamięci obietnicę Mesya-sza i przygotować ludzi do poznania Jego. Dla tego na wiele wieków przedtem przepowiedzieli czas Jego przyjścia, a nawet tak szczegółowo opisali Jego narodzenie, życie, mękę i śmierć, że, czytając wszystkie te ich proroctwa razem, wydaje się nam, jak gdyby oni nie rzeczy przyszłe przepowiadali, lecz raczej opisywali to, co się już stało i na co sami patrzyli.
Niektóre proroctwa o Mesyaszu.
78. Oto są niektóre proroctwa, tyczące się czasu, W którym miał przyjść Zbawiciel świata.
Daniel pod koniec niewoli babilońskiej przepowiedział najwyraźniej, że Mesyasz przyjdzie, działać będzie, i zostanie od żydów odrzuconym i zabitym po upływie siedemdziesięciu tygodni lat, i że wkrótce potem Jerozolima zostanie zburzona, a żydzi rozproszeni po całym świecie bez nadziei zebrania się kiedykolwiek W jeden samoistny naród.
79. Prorocy Aggeusz i Malachiasz zapowiedzieli, że Mesyasz wnijdzie do kościoła drugiego, to jest do tego, który żydzi zbudo
- 36 —
wali byli po powrocie z niewoli babilońskiej; a więc przed zburzeniem jego.
Prorok' Izajasz, prócz mnóstwa szczegółów, tyczących. się narodzenia i życia Mcsya-sza, prorokował, że po Jego przyjściu poganie się nawrócą i uznają prawdziwego Boga.
80. Wszystko, co ci i inni prorocy przepowiedzieli, spełniło się dawno. Wypełniły się siedemdziesiąl tygodni lat, Jerozolima została zburzona, żydzi rozproszeni, poganie się nawrócili i nawracają wciąż; wypada stąd, że Mesyasz przyszedł. Mało tego: te wszystkie proroctwa spełniły się w osobie Jezusa Chrystusa, i nie w kim innym, tylko w Nim jednym: On więc był prawdziwym, od Boga obiecanym Mesyaszem.
CZĘŚĆ DRUGA.
Krótki zarys historyi świętej Nowego Testamentu.
Zwiastowanie Najśw. Maryi Panny.
81. Za panowania króla Heroda, zwanego Wielkim, żyta w Nazarecie, malej mieścinie galilejskiej, Panna wysokich cnót i nadzwyczajnej świętości, imieniem Marya, poślubiona Józefowi, którego Ewangelia nazywa mężem sprawiedliwym. Chociaż oboje pochodzili z królewskiego rodu Dawida, byli jednak bardzo ubodzy i utrzymywali się z pracy rąk własnych.
82. Do tej Panny został posiany od Boga Anioł Gabryel, który pozdrowi! ją jako laski pełną i zwiastował jej, że zostanie matką Zbawiciela świata. Na widok i na stówa Anioła, zatrwożyła się Marya, lecz zaraz uspokojona od niego, odpowiedziała: Otom ja służebnica Pańska, niech mi się stanie według słowa
38
twego. W tej samej chwili Syn Boży za sprawą Ducha świętego przyjął na się w przeczy-stem jej łonie duszę i ciało ludzkie i, nie przestając być prawdziwym Bogiem, począł być prawdziwym też człowiekiem. Tak się rozpoczęło wielkie dzieło odkupienia rodu ludzkiego.
Nawiedzenie św. Elżbiety i narodzenie św. Jana Chrzciciela.
83. Z rozmowy swej z Aniołem Gabryelem dowiedziała się Marya, że krewna jej Elżbieta. żona Zacharyasza, chociaż bardzo już w le-ciech podeszła, miała porodzić syna. Niezwłocznie więc pośpieszyła do niej w góry judejskie, by ją pozdrowić i być jej pomocną w posługach domowych. Jakoż pozostała u niej przez trzy miesiące, usługując jej.
Elżbieta, obaczywszy ją wchodzącą do domu swego, z natchnienia Ducha świętego pozdrowiła, jako Matkę Boga, na co Marya odpowiedziała wzniosłym hymnem: Wielbij duszo moja Pana, który Kościół aż dotąd tak często powtarza.
84. Syn, którego powiła Elżbieta, został nazwany Janem i był przeslańcem Mesyasza.
Narodzenie Pana Jezusa.
85. Około tego czasu, kiedy Marya oczekiwała lada dzień przyjścia na świat Jezusa Chrystusa, cesarz August nakazał popis wszyst-
39
kiej ludności olbrzymiego państwa rzymskiego. Wskutek tego rozkazu każdy powinien był zapisać swe imię w księgach tego miasta, z którego pochodzili przodkowie jego; a że Marya i Józef byli potomkami Dawida króla, który był się urodził w Betlejemie, oboje przeto udali się z Nazaretu do Betlejemu. Przybywszy tutaj, znaleźli wszystkie domy i gospody tak przepełnione, że byli zmuszeni szukać schronienia nieopodal od miasteczka w nędznej grocie, która służyła pasterzom za oborę i stajenkę.
86. W tej to stajence około północy Syn Boży, wcielony dla zbawienia ludzi, narodził się z Maryi Panny, która owinęła Go w ubogie pieluszki i położyła we żłobie.
Tejże samej nocy Anioł się ukazał pasterzom, strzegącym swej trzody w pobliżu, i oznajmił im, że się narodził Zbawiciel świata. Zdumieni pasterze przybiegli do stajenki i, znalazłszy w niej Dziecię^Boże, pierwsi oddali Mu pokłon.
Posłuszeństwo Pana Jezusa i Maryi prawu Mojżeszowemu.
87. Dnia ósmego po narodzeniu, stosownie do przepisu prawa Mojżeszowego, Dziecię zostało obrzezane i nadano Mu imię Jezus, jak to objawił był Maryi Anioł Gabryel, zwiastując jej tajemnicę wcielenia.
Przez posłuszeństwo też prawu Mojżeszowemu Marya, chociaż nie obowiązana do tego,
40. —
dnia czterdziestego stawiła się z Jezusem w kościele dla dopełnienia obrzędu oczyszczenia, przyczem, jako uboga, . ofiarowała parę synogarlic, czyli gołąbków, i przepisaną cenę na okup swego pierworodnego.
88. W kościele znajdował się natenczas święty starzec Śymeon, któremu objawił był Duch święty, że nie umrze, dopóki nie obaczy Chrystusa Pańskiego. Poznawszy w Dziecięciu swego Odkupiciela, z radością wziął Je na ręce, błogosławił i pozdrowił rzewnym hymnem: Teraz puszczasz sługę twego, Panie, którym Kościół kończy codziennie swe modły.
O tejże samej godzinie nadeszła do kościoła pobożna wdowa staruszka, imieniem Anna, która również poznała Boże Dziecię, serdecznie się cieszyła z oglądania Jego i rozpowiadała o Niem wszystkim, którzy oczekiwali odkupienia Izraela.
Mędrcy.
89. Po upływie niejakiego czasu od narodzenia Pana Jezusa, przybyło do Jerozolimy z dalekiego Wschodu trzech Mędrców, zwanych także królami, pytając: Gdzie jest nowonarodzony Król Żydowski?
U siebie w kraju obaczyli oni byli dziwną gwiazdę na niebie i. pomni dawnego proroctwa, dobrze znanego na Wschodzie, wnieśli z ukazania się jej, że się musiał narodzić w Judei
41
Król, którego oczekiwały wszystkie narody. Oświeceni światłem wewnętrznem, wyruszyli wnet W drogę i, idąc za tą cudowną gwiazdą, przyszli właśnie do Jerozolimy, aby się pokłonić temu Królowi.
Posłyszawszy o tern stary i okrutny król Herod, zatrwożył się bardzo i począł się rozpytywać u przedniejszych kapłanów, gdzie się miał Chrystus narodzić; a gdy się dowiedział od nich, że w Betlejemie, bo tak jest napisano u Proroków, wyprawił Mędrców tamtędy, zalecając im chytrze, by rychło wracali i oznajmili mu o Dzieciątku, aby i on mógł pójść pokłonić się Jemu.
Zaledwie Mędrcy opuścili Jerozolimę, cudowna gwiazda ukazała się nanowo i szła przed nimi, aż stanęła nad miejscem, gdzie było Boże Dziecię. Wszedłszy w dom na-leźli Jezusa i Maryę matkę Jego, a padłszy na twarz pokłonili się Jemu. Potem otworzyli swe skarby i ofiarowali Mu złoto, kadzidło i mirrę, uznając w Nim przez te dary króla, Boga i człowieka śmiertelnego. Następnej nocy ostrzeżeni we śnie, aby się nie wracali do Heroda, inną drogą udali się do krainy swojej.
Rzeź niewiniątek i ucieczka do Egiptu.
90. Napróżno Herod czekał powrotu Mędrców; w końcu widząc, że był omylonym przez nich, i mniemając w dzikiej przebie
42
głości swojej, że w inny sposób dosięgnie Jezusa, rozkazał zabić wszystkie dzieci od dwóch lat i niżej, jakie się znajdowały w Betlejemie i w okolicach jego.
Tymczasem, zanim się to stało, Anioł Pański ukazał się we śnie Józefowi, uprzedził go o niegodziwych zamiarach Heroda i rozkazał uciekać z Dzieciątkiem i matką do Egiptu. Józef wstał natychmiast, zabrał Dziecię i matkę i uszedł do Egiptu i pozostał tam aż do śmierci Heroda. Poczem ostrzeżony znowu przez Anioła, wrócił do kraju, ale już nie do Betlejemu w Judei, lecz do Nazaretu w Galilei.
Jezus pomiędzy doktorami w kościele.
91. Gdy Pan Jezus miał już lat dwanaście, rodzice zabrali Go z sobą do Jerozolimy na święta wielkanocne, które trwały dni siedm. Po skończonych świętach, wedle przyjętego zwyczaju, Marya z niewiastami, a Józef z mężczyznami wracali do Nazaretu. Dzieciom wolno było iść w orszaku jednym lub drugim. Uszedłszy dzień drogi i stanąwszy na nocleg, Józef i Marya spostrzegli się, że nie było z nimi Jezusa. Poczęli tedy rozpytywać się o Niego znajomych i krewnych, a nie znalazłszy, z niepokojem i boleścią w sercu powrócili do Jerozolimy, szukając Go po domach i ulicach miasta. Wreszcie po trzech
43
dniach naleźli Go w kościele, siedzącego W pośrodku doktorów, słuchającego i pytającego ich; a gdy się użalali nad tern, co im byl uczynił, rzeki do nich: Pocóżeście mię szukali? Czyż nie wiedzieliście, że w rzeczach, które się tyczą Ojca mojego, potrzeba żebym był? stwierdzając temi słowy po raz pierwszy Bóstwo swoje.
Potem wrócił z nimi do Nazaretu i tu pozostawał w ukryciu aż do lat trzydziestu. Z tego długiego czasu Ewangelia nie podaje nam o Nim żadnych szczegółów, a powiada tylko, że żył poddany rodzicom swoim i z latami pomnażał się w mądrości i w łasce u Boga i u ludzi. Z powodu tego dłuższego przebywania w Nazarecie nazwano Go Jezusem Na-zareńskim.
Chrzest Pana Jezusa i post Jego na puszczy.
92. Jan, syn Zacharyasza i Elżbiety, przeznaczony od Boga, jak wspomnieliśmy wyżej, na przesiańca Mesyasza i dla przygotowania żydów do przyjęcia Jego, od pierwszej swej młodości żył na puszczy w ostrej pokucie, dopóki nie nadeszła chwila rozpoczęcia swego posłannictwa. Wtedy przyodziany w grubą skórę wielbłądzią i przepasany pasem skórzanym ukazał się na brzegach Jordanu i począł kazać i chrzcić, wołając: Czyńcie pokutę, bo się przybliżyło królestwo niebieskie.
44
Dnia jednego wśród, niezliczonych tłumów, które słuchały kazań św. Jana i przyjmowały od niego chrzest pokuty, zjawił się także Pan Jezus, który,' skończywszy lat trzydzieści. powinien byl ukazać się światu. Z natchnienia Bożego poznał Go Jan natychmiast, a nie czując się godnym udzielić Mu chrztu, z początku odmówił, potem wszelakoż na wyraźny rozkaz Jego, ochrzcił Go. I oto, zaledwie Pan Jezus wyszedł z rzeki, otworzyło się niebo, Duch święty w postaci gołębicy zstąpił na Niego i dal się słyszeć głos, który mówił: len jest Syn mój najmilszy.
Po chrzcie Pan Jezus wiedziony od tegoż Ducha świętego, udał się na puszczę, gdzie spędził czterdzieści dni i czterdzieści nocy na czuwaniu, poście i modlitwie; poczem chcial być kuszonym po trzykroć od dyabla, aby nas nauczyć, jak mamy zwyciężać pokusy.
Pierwsi uczniowie Pana Jezusa i pierwszy cud Jego.
93. Przygotowawszy się w ten sposób do publicznego zawodu swego, Pan Jezus powrócił na brzegi Jordanu, gdzie święty Jan w dalszym ciągu chrzcił i opowiadał pokutę. Obaczywszy zbliżającego się Pana Jezusa wołał on do rzeszy: Oto Baranek Boży, oto który gładzi grzechy świata. To uroczyste świadectwo o Chrystusie, jako też i inne, wy
45
powiedziane nazajutrz, pobudziły dwóch uczniów Janowych do pójścia za Boskim Mistrzem, który cały ten dzień zatrzymał ich przy sobie. Pierwszym z nich byl Andrzej, a drugim brat jego Symon, którego on przyprowadził do Jezusa. Pan Jezus, obaczywszy Symona, utkwił weń wzrok swój i powiedział: Tyś jest Symon, syn Jana, lecz odtąd będziesz się nazywał Piotrem, co znaczy Opoka.
94. Następnie wielu innych, już to na wyraźne wezwanie Pana Jezusa, jak Jakób, Jan, Filip i Mateusz, już to pociągnięci nauką Jego, przystali do Niego. Z początku nie pozostawali z Nim ciągle, lecz, spędziwszy czas jakiś na słuchaniu nauk Jego, wracali do domu i do zwykłych swych zajęć; później dopiero, zostawiwszy wszystko, poszli za nim na zawsze.
Z niektórymi z nich dnia jednego byl on zaproszony na gody weselne w Kanie Galilejskiej, gdzie się znajdowała także Najświętsza Matka Jego. Na Jej to przyczynę zamieniając wodę w wino, dokonał Jezus pierwszego cudu, przez który objawił Boską swą chwalę i utwierdził w wierze uczniów swoich.
Wybranie dwunastu Apostołów.
95. Z pomiędzy wielu swych uczniów wybrał potem Pan Jezus dwunastu, których nazwał Apostołami, aby mieć ich zawsze przy sobie i posyłać ich w różne strony na opo
46
wiadanie Ewangelii. Byli to: Symon, przezwany Piotrem, i brat jego Andrzej, Jakób i Jan, synowie Zebedeusza. Filip, Bartłomiej, Mateusz, Tomasz, Jakób, syn Alfeusza, Judasz Tadeusz, Szymon Chananejczyk i Judasz Iskaryota, który potem zdradził* Pana Jezusa. Głową ich wszystkich postanowił Pan Jezus Piotra, który później miał zostać Namiestnikiem Jego na ziemi.
Opowiadanie Pana Jezusa.
96. W ciągu trzech lat Pan Jezus w towarzystwie Apostołów swoich, lub poprzedzany od nich, obchodził po kilka razy caląjudeę i Galileę, opowiadając Ewangelię i stwierdzając swe słowa niezliczonymi cudami.
Najczęściej nauczał w synagogach w dnie sobotnie, lecz prócz tego korzystał z każdej sposobności, by wszędzie udzielać ludziom boskich swych nauk. Jakoż czytamy, że rzesze nie odstępowały Go nigdzie, a On opowiadał nietylko w demach, ale też na placach publicznych, w polu, na górach, na puszczy, na brzegu morza i nawet na morzu, wstępując do łodzi Piotrowej. Sławne kazanie Jego o ośmiu błogosławieństwach, nazywa się kazaniem na górze właśnie od miejsca, na któ-rem wygłoszone było.
Nauczał zaś nietylko słowem, ale i przykładem. Uczniowie, podziwiając długie sa
47
motne modlitwy Jego, prosili Go pewnego razu, aby i im też wskazał, jak modlić się mają, więc nauczył ich wzniosłej modlitwy Ojcze nasz.
97. W nauczaniu swojem Pan Jezus dla rozmaitych przyczyn, pomiędzy któremi była i ta, aby się zastosować do pojęcia większości swych słuchaczów i do zwyczaju ludów wschodnich, używał bardzo często przypowieści, czyli podobieństw. Wszystkie one odznaczają się przedziwną prostotą i głębokością myśli, jak np. przypowieść o synu marnotrawnym, o samarytaninie, o dobrym pasterzu, o dziesięciu talentach, o dziesięciu pannach, o rozpustnym bogaczu, o niewiernym włodarzu, o słudze nie-chcącym przebaczyć, o robotnikach w winnicy, o zaproszonych na gody, o ziarnku gorczycz-nem, o nasieniu, o faryzeuszu i celniku, o robotnikach, o kąkolu, i inne, dobrze znane tym wszystkim, którzy w niedzielę i święta bywają na Mszy parafialnej i słuchają wykładu Ewangelii.
Przedziwne skutki opowiadania i cudów Pana Jezusa.
98. Zwykle, gdy Pan Jezus kończył nauki swoje, cisnęli się do Niego różni chorzy: niemi, głusi ślepi, sparaliżowani, kalecy, trędowaci, a On uzdrawiał ich.
Nietylko w synagogach rozsypywał dokoła swe laski i dobrodziejstwa, lecz wszę
48
dzie, gdziekolwiek nadarzała się sposobność po temu niósł pomoc nieszczęśliwym, których w ogromnej liczbie przyprowadzano lub przynoszono do Niego z całej Palestyny i z krajów sąsiednich, gdyż sława cudów Jego rozeszła się już była po całej Syryi. Szczególniej garnęło się do Niego wielkie mnóstwo opętanych od złych duchów, którzy, gdy wyganiał ich, wołali nieraz: Tyś jest Chrystus, Syn Boży!
99. Dwa razy kilkoma Chlebami nakarmił cudownie tysiączne rzesze na puszczy; w bramie miasta Naim wskrzesił jedynaka, syna wdowy, którego niesiono na cmentarz; a na krótko przed męką swoją powołał do życia zmarłego od czterech dni i już cuchnącego w grobie Łazarza.
100. Niepoliczone i zdumiewające są cuda, które zdziałał w ciągu trzech lat publicznego nauczania swego, aby przekonać wszystkich, że uczył z rozkazu Bożego, że byl Mesya-szem, oczekiwanym przez Patryarchów i zapowiadanym od Proroków, że byl prawdziwym Synem Bożym. Takim się też objawił podczas Przemienienia swego, kiedy oblicze Jego zajaśniało jak słońce, blaskiem chwały, a Ojciec niebieski obwieścił Go jako najmilszego Syna swego.
Na widok tych cudów mnóstwo nawracało się do Niego i szli za Nim; niezliczone rzesze okrzykami radości witały Go, a nawet chciały obwołać Go królem.
49
Wojna otwarta przeciwko Panu Jezusowi.
101. Te tryumfy Pana Jezusa budziły od samego początku zazdrość uczonych żydów skich, faryzeuszów, przedniejszych kapłanów i starszych ludu, która potem rosła z dniem każdym, zwłaszcza gdy Pan Jezus począł im wyrzucać publicznie ich zbrodnie. Poczęli Go tedy prześladować i czernić, nazywali Go opętanym od złego ducha, usiłowali pochwycić Go na jakiem słowie, aby potem osławić przed ludem, albo nawet zaskarżyć, jako buntownika, przed starostą rzymskim. Zazdrość ta wybuchła gwałtowniej, gdy po wskrzeszeniu Łazarza mnóstwo żydów uwierzyło weń. Zebrali się więc przedniejsi kapłani i faryzeusze i radzili, czyby nie należało Go stracić. Radę zamknął najwyższy kapłan Kaifasz temi słowy: Pożyteczno, aby jeden człowiek umarł za lud, a nie wszystek naród zginął, nie przypuszczając jak wielkie wygłaszał proroctwo, bo właśnie śmierć Jezusa miała zbawić wszystek rodzaj ludzki.
Przyczyna ostatecznej nienawiści i zdrada Judasza.
102. Nienawiść ich doszła nareszcie do ostatnich granic, kiedy Pan Jezus z powodu zbliżającej się Wielkiejnocy (a była to czwarta
Historya Religii.
4
50
Wielkanoc, którą obchodził w Jerozolimie, odkąd począł nauczać, siedząc na osiołku wjechał tryumfalnie do Jerozolimy, witany od tłumów, które zebrały się były na święta ze wszystkich stron, a teraz wyszły na spotkanie Jego, jedni niosąc w rękach palmowe lub oliwne gałęzie, drudzy ścieląc swe szaty po drodze, a inni obcinając młode gałązki drzew i rzucając je przed Nim.
103. Niezwłocznie tedy zebrali się do domu Kajfasza doktorowie zakonni, starsi ludu i przedniejsi kapłani, i uchwalili społem schwytać Pana Jezusa, ale potajemnie i zdradziecko, by nie wywołać rozruchów wśród ludu. Zaraz też nadarzyła się po temu wyborna sposobność, gdyż oto stawił się przed nimi jeden z dwunastu Apostołów, Judasz Iskariota, i obiecał wydać im Boskiego swego Mistrza za trzydzieści srebrników.
Ostatnia Wieczerza i ustanowienie Najśw. Sakramentu.
104. Gdy nadszedł pierwszy dzień Prza-śników, w którym należało ofiarować i pożywać baranka wielkanocnego, Pan Jezus wieczorem w oznaczonej godzinie przybył do domu, gdzie Piotr i Jan, wysłani naprzód, przygotowali już byli wszystko, co było potrzebnem do wieczerzy; i zasiadł do stołu wraz ze wszystkimi Apostołami swymi.
51
105. Podczas tej to ostatniej swej Wieczerzy Pan Jezus dal ludziom największy dowód swej ku nam miłości, ustanawiając Przenajświętszy Sakrament.
Męka Pana naszego Jezusa Chrystusa.
106. Skończywszy wieczerzę, Boski Zbawiciel w towarzystwie jedenastu Apostołów wyszedł z miasta, i czule rozmawiając z nimi po drcdze i udzielając im najwznioślejszych nauk, zdążał, wedle zwyczaju, do ogrodu Getsemani na modlitwę. Tu, usunąwszy się od Apostołów, padł na kolana, rozmyślał o bliskiej swej męce, modlił się i składał siebie w ofierze Ojcu Przedwiecznemu za grzechy wszystkich ludzi, aż Go całego oblał pot krwawy. Wycieńczonego z sił pokrzepił Anioł z nieba.
107. Wtem nadszedł Judasz zdrajca na czele licznej rzeszy żołdaków, uzbrojonych w kije i miecze, i dał pocałunek Jezusowi. Byl to znak umówiony, po którym żoldactwo miało poznać Jezusa.
Przerażeni Apostołowie, wszyscy wnet uciekli, żołdacy zaś, ująwszy i związawszy Jezusa, wśród najokropniejszych zniewag, wlekli Go najprzód do byłego najwyższego kapłana Annasza, a potem do Kaifasza. Kaifasz, pomimo, że była to noc późna, zwołał czemprę-dzej Wielką Radę, która po krótkich roz
52
prawach zawyrokowała, że Jezus winien jest śmierci.
108. Po rozwiązaniu Rady oddano Pana Jezusa w ręce żołdactwa, które najnielitości-wiej przez całą noc pastwiło się nad Nim.
Tejże nocy bolesnej Piotr zasmucił serce Jezusa, zapierając się Go po trzykroć, lecz niebawem, tknięty do głębi duszy żalosnem spojrzeniem Jezusa, uczuł żal wielki, zalał się łzami i już nie przestał aż do końca życia opłakiwać grzech swój.
109. Zaledwie zaświtał dzień, znowu zebrała się Wielka Rada i postanowiła odesłać związanego Jezusa do starosty rzymskiego, Pontskiego Piłata, domagając się od niego, by Go skazał na śmierć. Tegoż samego domagała się od niego niezliczona tłuszcza, podusz-czona od kapłanów. Piłat, przekonany o niewinności Jezusa i o przewrotności żydów, począł szukać różnych wybiegów, aby Go wyratować; a że zwykl był na Wielkanoc uwalniać jednego ze skazańców, więc najprzód dal ludowi do wyboru Jezusa, lub złoczyńcę Barabasza. Tłuszcza wybrała Barabasza.
Dowiedziawszy się następnie że Jezus jest rodem z Galilei, odesłał Go do Heroda Antypy, który naówczas z powodu świąt bawił w Jerozolimie; lecz Herod, nie otrzymawszy od Jezusa ani jednego słowa odpowiedzi na swe zapytania, wyśmiał Go przed całym swym dworem, jako obłąkanego, kazał przyoblec w białą suknię i odesłał napowrót do Piłata.
53
Tedy Piłat kazał Go ubiczować, mniemając, że może tym sposobem nasyci zajadłość żydów. Oprawcy porwali wnet Jezusa, posiekli całe Jego ciało tak, że się zdawało być jedną Wielką raną od stóp aż do głowy, na urągowisko wtłoczyli Mu na głowę koronę z cierni, na ramiona narzucili płachtę szkarłatną, a W ręce dali trzcinę, i, pozdrawiając Go królem żydowskim, dawali policzki. Tak zbitego i całego okrwawionego, z tą koroną na głowie i z tą szmatą szkarłatną na plecach, Piłat ukazał tłuszczy, pewny, że ten widok litość w niej wzbudzi, lecz tłuszcza tern głośniej wołała: Ukrzyżuj, ukrzyżuj Go! Więc skazał Go na ukrzyżowanie.
110. Wtłoczono tedy na barki Jezusowe ciężkie drzewo krzyża, które musial dźwigać aż na górę Kalwaryę; tu zdarto z Niego szaty, napojono żółcią i mirrą, wśród całego morza najsroższych mąk i tortur przybito gwoźdźmi do krzyża i zawieszono pomiędzy dwoma łotrami. Cale trzy godziny tak wisial w bolesnem konaniu, aż Wreszcie skonał, modląc się za oprawców swoich, którzy tymczasem nie przestawali bluźnić Jemu i naigrawać się z Niego. Nawet już umarłemu włócznią bok przeszyli.
111. Żaden umysł ludzki nie może sobie wystawić i żaden język nie zdoła wypowiedzieć ile Pan Jezus wycierpiał i w tę noc straszną gdy byl pojmany, i w drodze od jednego sądu do drugiego, i przy biczowaniu, i przy cierniem ukoronowaniu, i w końcu w długich godzinach
54
konania. Jedna tylko miłość, która była źródłem tych cierpień, może we wdzięcznem swem sercu odtworzyć słaby ich obraz.
Najświętsza Marya Panna z nadludzką mocą patrzała na zgon Boskiego swego Syna i boleść serca swojego łączyła z męką Jego na okup rodzaju ludzkiego.
Ojciec niebieski, jak przedtem za życia, tak teraz przy śmierci Chrystusa, jaknajjaśniej okazał bóstwo Jego; bo gdy wisiał na krzyżu, słońce się zaćmiło i czarna noc pokryła ziemię; a kiedy skonał, od strasznego wstrząśnie-nia zachwiała się ziemia, w kościele rozdarła się zasłona od wierzchu aż do dołu, i wielu umarłych wstało z grobu i ukazało się na ulicach miasta.
Złożenie Pana Jezusa do grobu, Zmartwychwstanie Jego i Wniebowstąpienie.
112. Pan Jezus umarł w piątek i tegoż samego dnia wieczorem przed zachodem słońca zdjęto z krzyża święte Jego ciało i złożono tuż pod górą w nowym grobie. Starszyzna żydowska grób ten opieczętowała i postawiła straż przy nim, z obawy, aby snadź uczniowie nie przyszli i nie wykradli ciała.
Lecz oto o pierwszym świcie dnia trzeciego, to jest w naszą niedzielę, zadrżała ziemia. Jezus ożył, i pełen chwały i majestatu wyszedł z grobu. Ukazawszy się Magdalenie,
55
ukazał się Apostołom, aby ich pocieszyć; a jeszcze pierwej, wedle zdania niektórych Ojców Kościoła, Najświętszej swej Matce.
113. Po zmartwychwstaniu swojem Pan Jezus pozostał na ziemi czterdzieści dni, ukazując się często Apostołom i obcując z nimi. Upewniał ich cudownie o swojem zmartwychwstaniu, umacniał w wierze, odkrywał im tajemnice Boskie i dawał ostatnie przestrogi. Wreszcie dnia czterdziestego zebrał ich na górze Oliwnej i, pobłogosławiwszy, podniósł się przed nimi w górę i wstąpił do nieba.
Zesłanie Ducha świętego. — Opowiadanie Apostołów.
114. Po powrocie z góry Oliwnej, Apostołowie, stosownie do rozkazu Boskiego swojego Mistrza, zamknęli się w wieczerniku z Najświętszą Maryą Panną i z innymi uczniami Jezusowymi, i tu przez dni dziesięć trwali jednomyślnie na modlitwie, oczekując obiecanego im od Chrystusa Ducha świętego, który też dnia, dziesiątego rano, w uroczystość Zielonych Świątek, zstąpił na nich w postaci ognistych języków.
115. Nagle i cudownie przemienieni w innych ludzi, poczęli oni mówić rozmaitymi językami, wedle tego, co im sam Duch święty
5G
do serca i ust podawał. Na ten cud zbiegli się ludzie ze wszystkich narodów, których podówczas pełno było w Jerozolimie, i po kazaniu świętego Piotra o proroctwach, które się ziściły w osobie Chrystusa, i o cudach Jego, trzy tysiące z nich przyjęło Chrzest święty.
W kilka dni potem, gdy tenże Piotr, mając z sobą św. Jana Apostoła, przy drzwiach kościelnych cudownie uzdrowił znanego w calem mieście chromego od urodzenia, i znowu przemówił do ludu, drugich pięć tysięcy uwierzyło W Chrystusa.
118. Starsi ludu i przedniejsi kapłani, Widząc, jak liczba wierzących w Chrystusa z dniem każdym rosła, poczęli ścigać Apostołów, pozywać do sądu, trapić i najsurowiej zakazywać, by się nie ważyli mówić o Jezusie. Lecz oni odpowiadali im: Rozsądźcie sami, ażali sprawiedliwa jest słuchać was raczej, niźli Boga. Nie możemy nie mówić tego, cośmy widzieli i słyszeli. Więc zamykano ich w więzieniu, skazywano na chłostę, świętego Szczepana, dyakona, ukamienowano: wszystko to jednak nietylko że nie odstraszało Apostołów, lecz, owszem, dodawało im odwagi i świętego zapału. Radowali się, że się stali godnymi cierpieć dla Chrystusa, i opowiadali dalej; i liczba wiernych mnożyła się nietylko w Jerozolimie, ale i w całej Judei i daleko poza granicami jej.
57
Apostoł Paweł.
117. Najsławniejszym ze wszystkich nawróconych do Chrystusa byl Szaweł, nazwany potem Pawłem, rodem z Tarsu. Z zaciętego wroga i prześladowcy chrześcijan, tknięty cudowną laską Bożą, stal się on naczyniem wy-branem, najgorliwszym i najpracowitszym Apostołem.
Trudno przedstawić sobie podróże, prace i utrapienia, jakie przeniósł ten cudowny okaz laski Bożej, aby dać poznać imię i naukę Chrystusa pomiędzy pogańskimi narody, skąd zyskał miano Apostoła narodów. Opowiadając wiarę nie z zasobem mądrości i wymowy ludzkiej, lecz w mocy Bożej, i stwierdzając ją cudami mnogimi, tysiące nawrócił do Chrystusa, aczkolwiek wciąż obwiniany przez nieprzyjaciół Krzyża Chrystusowego. Owszem, Opatrzność tak zrządziła, że te obwinienia zawiodły go do Rzymu, gdzie i on opowiadał Ewangelię mieszkającym tam żydom i poganom. Po nowych dalekich podróżach, powrócił do tegoż Rzymu i tu, wieńcząc swe trudy apostolskie męczeństwem, został ścięty za tegoż samego cesarza Nerona, który jednocześnie skazał świętego Piotra na ukrzyżowanie.
118. Pozostało nam po nim czternaście listów, pisanych po większej części do założonych przez niego kościołów. Są one
58
nowym dowodem posłannictwa apostolskiego, jakie otrzyma! on byl od Chrystusa, albowiem, jak powiada św. Augustyn, tyle jest w nich rzeczy, jasności,' głębokości i namaszczenia, że mogą być dziełem samego tylko Ducha świętego.
Rozejście się Apostołów na wszystek świat.
119. Ogłosiwszy Ewangelię w Judei, Apostołowie, wedle rozkazu Pana Jezusa, poszli opowiadać ją po całym świecie. Św. Piotr, książę Apostołów, udał się do Antyochii, gdzie wierni Chrystusowi poczęli się nazywać chrześcijanami, a potem do Rzymu, gdzie ostatecznie założył stolicę swoją i tamże, jako Biskup Rzymski, za panowania Nerona, śmiercią męczeńską zakończył swe życie.
Następcy św. Piotra na Stolicy rzymskiej dziedziczyli po nim tę władzę najwyższą, jaką otrzymał on od Chrystusa; byli więc nieomylnymi Nauczycielami Kościoła, źródłem władzy duchownej, opiekunami i obrońcami wszystkich chrześcijan. Następowali po sobie bez przerwy, jeden po drugim, aż do naszych czasów i nazywali się Papieżami, to jest Ojcami wszystkich wiernych.
120. Wszyscy inni Apostołowie, zgodni i jednomyślni pomiędzy sobą i zjednoczeni ze św. Piotrem, opowiadali wszędzie tęż samą
— 59 -
Wiarę i sprawowali tęż samą Ofiarę i te same Sakramenta, a w miarę tego, jak ludzie rzucali bałwochwalstwo i nawracali się do Chrystusa, zakładali pojedyncze kościoły, czyli dye-cezye, na czele których dla prowadzenia dalej dzieła zbawienia stanowili Biskupów.
CZĘŚĆ TRZECIA.
Krótki rzut oka na dzieje Kościoła.
121. Wiara chrześcijańska musiala przejść przez ciężkie próby, zanim okazało się jawnie, że jest dziełem Bożem i że Pan Bóg ją podtrzymuje. W ciągu pierwszych trzech wieków, czyli przez całych łat trzysta, wyznawcy Chrystusowi doznawali najokrutniejszych prześla-wafj wzniecanych przeciwko nim od cesarzów rzymskich.
Prześladowania te nie były ciągle, lecz wybuchały od czasu do czasu; i wtedy wyszukiwano chrześcijan, pociągano do Władz, pytano o wiarę i kazano palić kadzidła bogom pogańskim, a gdy się opierali, zadawano im najstraszniejsze męki, jakie tylko złość ludzka wymyśleń mogła, i w końcu zabijano.
122. Chrześcijanie atoli ani drażnili swych nieprzyjaciół, ani żadnego nie dawali im powodu do tego prześladowania. Nawet na Mszę
61
świętą i na swoje nabożeństwa zbierali się najczęściej w podziemiach pustych i ciemnych zwanych katakumbami lub cmentarzami, które dotychczas można widzieć w Rzymie i gdzieindziej; lecz pomimo to nie mogli uniknąć niebezpieczeństwa śmierci. Ogromny jest zastęp tych, którzy przez wylanie krwi własnej oddali świadectwo Wierze Chrystusowej na wzór Apostołów i najbliższych ich naśladowców. Dla tego też nazywają się oni z greckiego Marly-res, czyli Świadkami. Te ofiary za Chrystusa Kościół uznawał za drogie swe skarby, ze czcią i miłością zbierał ich ciała i kości, składał je na miejscach świętych, a im samym stawiał ołtarze.
Konstantyn i pokój dany Kościołowi.
123. Kościół nie doznał pokoju aż dopiero za panowania cesarza Konstantyna, który, pokonawszy swych nieprzyjaciół, oraz oświecony i zachęcony widzeniem niebieskiem, wydal szereg rozporządzeń, mocą których każdemu dal prawo wyznawać Wiarę chrześcijańską, powrócił chrześcijanom dobra, z których byli wyzuci, zabronił niepokoić ich z powodu wiary, dopuścił do wszystkich urzędów państwowych, pozwolił budować kościoły i nawet sam łożył koszta na nie.
Wyszli wtedy z więzień wszyscy wyznawcy Wiary i chrześcijanie poczęli odprawiać pu
62
blicznie z całą okazałością swe nabożeństwa, które pociągały mnóstwo pogan do czci prawdziwego Boga.
124. A gdy Konstantyn zwyciężył ostatniego swego współzawodnika i sam jeden został panem całego państwa rzymskiego, Krzyż Chrystusowy zajaśniał wreszcie i na sztandarach cesarskich.
Następnie podzielił on cesarstwo rzymskie na wschodnie i zachodnie, założywszy stolicę cesarstwa wschodniego w Bizancyum, nad Bosforem, którą nazwał Konstantynopolem (330 r. po Chrystusie). Stolica ta, z po wodu przeniesionej tam siedziby cesarskiej, stała się niebawem nowym Rzymem.
Natenczas duch pychy i nowości opanował niektórych tamtejszych Biskupów, którzy zapragnęli wynieść się nad Papieży i nad wszystek Kościół Chrystusowy. Powstały stąd ciężkie zatargi, które trwały czas dłuższy i skończyły się opłakaną schyzmą, czyli odpadnięciem większej części Wschodu od na stępów świętego Piotra i Namiestników Chrystusowych. Stało się to w wieku dziewiątym.
Herezye i sobory.
125. Zaledwie Kościół wyrwał się był z rąk okrutnych prześladowców swoich i wyszedł zwycięsko z wojny zewnętrznej, gdy oto rzucili się nań wrogowie wewnętrzni i zapa-
65
liii wojnę nierównie straszniejszą, bo domową. Ta długa i bolesna walka, wszczęta i podtrzymywana przez złych chrześcian i wyrodnych dzieci jego, trwa dotąd; nie wątpimy wszela-koż, że i z niej wyjdzie Kościół zwycięsko wedle niezawodnej obietnicy, jaką Boski Założyciel dał pierwszemu swemu Namiestnikowi, świętemu Piotrowi: Tyś jest Opoka (czyli Piotr), a na tej opoce zbuduje Kościół mój, a bramy piekielne nie zwyciężą go.
126. Już za czasów Apostolskich znajdowali się ludzie przewrotni, którzy, powodowani chęcią zysku lub zarozumiałością, rozsiewali potworne błędy i kazili czystość wiary wśród ludu wierzącego. Lecz Apostołowie wnet kładli im tamę przez żywe opowiadanie, przez listy swoje i przez nieomylne wyroki pierwszego soboru, który odbyli w Jerozolimie.
127. Po śmierci Apostołów duch ciemności z siłą coraz większą ponawiał swe napady na Kościół i na prawdy Boże, których jest on stróżem wiekuistym. Wzbudzając nowe wciąż herezye, targał się z kolei na wszystkie artykuły Wiary chrześcijańskiej.
128. Pomiędzy innemi smutnie się wsławiły herezye: Sabeliusza, który podkopywał dogmat Trójcy świętej; Manesa, który znosił Jedność Boga i przyjmował w człowieku dwie dusze; Aryusza, który nie chcial uznawać bóstwa Jezusa Chrystusa; Nestoryusza, który odmawiał N. Maryi Pannie wysokiej godności Matki Bożej i Chrystusa dzielił na dwie osoby;
64
Eutychesa, który w Chrystusie uznawał jedną tylko naturę; Macedoniusza, który nie przyznawał bóstwa Duchowi świętemu; Pelagiusza, który znosił grzech pierWorodny i potrzebę łaski; Obrazobórców, którzy odrzucali cześć świętych obrazów i relikwii; Berengaryusza, który zaprzeczał rzeczywistej obecności Pana Jezusa w N. Sakramencie; Jana Husa, który uderzał na pierwszeństwo św. Piotra i Papieży; i wreszcie wielka herezya, zwana Protestantyzmem, której głównymi sprawcami w wieku szesnastym byli Luter i Kalwin. Nowatorzy ci, odrzuciwszy Podanie Boskie i sprowadziwszy całe objawienie Boże do jednego tylko Pisma świętego, tudzież usunąwszy to Pismo św. z pod powagi nauczającego Kościoła, a zostawiwszy je prywatnemu rozumieniu każdego, zburzyli wszystkie podstawy wiary, wydali Księgi święte na zniewagę pyszałków lub nieuków, i otworzyli wrota do wszystkich herezyi.
129. Protestantyzm, czyli, jak go w swej pysze nazywają jego założyciele, religia zreformowana, jest stekiem wszystkich herezyi, jakie były przedtem, jakie potem powstały i jakie na zgubę dusz ludzkich mogą powstać w przyszłości.
130. W walce, która trwa bez przerwy od tylu wieków, Kościół katolicki nie przestawał bronić skarbu prawd, od samego Boga sobie powierzonych, i ochraniać wiernych od trucizny nauk heretyckich.
65
151. Za przykładem Apostołów, ilekroć wymagała tego ogólna potrzeba: zbierał on sobory powszechne, na nich z całą jasnością określał prawdę katolicką; podawał swym synom to, w co wierzyć mają pod utratą zbawienia; wyrzucał ze swego łona heretyków, potępiając ich błędy, a na nich samych rzucając klątwę kościelną.
Sobór powszechny jest to dostojne zebranie, na które Papież zwołuje wszystkich Biskupów całego świata i innych wyższych dostojników duchownych, i któremu przewodniczy sam przez się, lub przez swoich legatów. Zebranie takie, ponieważ przedstawia cały Kościół nauczający, ma zapewnioną sobie od Chrystusa pomoc Ducha świętego, i dla tego wyroki jego w rzeczach wiary i obyczajów, potwierdzone przez Papieża, są tak samo pewne i nieomylne, jak słowo Boże.
152. Sobór, ’który potępił Ibłędy prote-• stanckie, nazywa się św. Soborem Trydenckim od miasta Trydentu, w którem się odbywał.
155. Protestantyzm, rażony wyrokami tego soboru, niedługo czekał, aż zarody rozkładu, które nosił w skażonem swem łonie, poczęty się rozwijać: niebawem jęły go szarpać waśnie wewnętrzne, mnożyły się sekty, które, dzieląc się ciągle, rozsadzały go na drobne kawałki. Obecnie nie oznacza on już żadnego jednolitego i rozpowszechnionego wierzenia, lecz tylko pokrywa swą nazwą najpotworniejszą miesza-
Historya Religii.
5
66
ninę błędów prywatnych i osobistych, streszcza w sobie wszystkie herezye, i przedstawia wszelkie postacie rokoszu przeciwko Kościołowi katolickiemu.
154. Wszelakoż duch protestantyzmu, to jest duch wyuzdanej swawoli i oporu przeciwko wszelkiej władzy, szerzył się coraz dalej; wciąż powstawali ludzie, upojeni fałszywą nauką i zarozumiałością, albo też żądni znaczenia lub popierali nowe teorye, wywracające wiarę, moralność i wszelką powagę Boską i ludzką.
155. Papież Pius IX, potępiwszy w Syl-labusie główniejsze twierdzenia tych zuchwałych chrześcijan, aby przyłożyć siekierę do korzenia zła,zwołał był do Rzymunowysobór powszechny. Sobór ten rozpoczął już byl wielkie i zbawienne swe dzieło, i odbył kilka posiedzeń w bazylice Watykańskiej św. Piotra, skąd otrzymał też nazwę Soboru Watykańskiego, gdy nagle zajęcie Rzymu przez króla Piemontu w roku 1870 zmusiło Biskupów do zawieszenia swych prac, a Papieża do zamknięcia się w Watykanie.
156. Należy się spodziewać, że gdy się uspokoi burza, która szaleje dzisiaj nad Kościołem, Papież wznowi i doprowadzi do końca opatrznościowe dzieło świętego soboru, i że, po osądzeniu błędów, które podkopują obecnie Kościół i państwo, prawda katolicka zajaśnieje nowem światłem i wiekuistymi blaskami swymi oświeci świat cały.
67
Niektóre wskazówki co do tego, jak się uczyć prawdziwej religii z dziejów Kościoła.
137. Na tem kończymy krótki rzut oka na dzieje Kościoła, niepodobna tu bowiem wdawać się w bliższe szczegóły, połączone z wypadkami politycznymi, bez poruszenia kwestyi mniej odpowiednich dla zwykłego czytelnika i bez rozminięcia się z celem niniejszego zarysu.
Szczery katolik powinien się zaopatrzyć w dobry, napisany przez autora katolickiego, podręcznik historyi kościelnej, w czem dopo-módz mu może proboszcz, lub światły spowiednik, i czytać go z prostotą i pokorą chrześcijańską, a zobaczy, jak matka Jego, Kościół święty katolicki jaśniał zawsze temi cechami, któremi odznaczył swój Kościół Jezus Chrystus, mianowicie, że byl zawsze i jest dotąd Jeden, Święty, Katolicki i Apostolski.
158. Jeden. — Jedność tę zobaczy w nieprzerwanych objawach wiary, nadziei i miłości. Zobaczy, jak w ciągu dwudziestu wieków życia zawsze młodego i kwitnącego, które liczy Kościół katolicki, tyle pokoleń, takie mnóstwo ludzi, różnych pod względem charakteru, narodowości i języka, wyznawało zawsze te same prawdy wiary, krzepiło się tą samą nadzieją, uczestniczyło W tem samem nabożeństwie i w tych samych Sakramentach, pod kierownictwem swych prawych Pasterzy. Zo
68 . —
baczy, jak Hierarchia kościelna, złożona z tylu tysięcy Ęiskupów i kapłanów, pozostawała zawsze w ścisłej jedności z sobą przez to, że się jednoczyła ze Stolicą Apostolską i była posłuszną Papieżowi, uznając w nim głowę swoją, ustanowioną od Jezusa Chrystusa i pobierając od niego te boskie nauki; które następnie jednozgodnie podawała ludowi swemu. Skądże płynęła ta jedność cudowna? Oto z ciągłej obecności i pomocy Pana Jezusa, który powiedział był Apostołom: Oto ja jestem z wami aż do skończenia wieków.
159. Święty. — Katolik, który z czystą intencyą czyta historyę kościelną, obaczy także, jak Kościół jego jaśniał zawsze świętością, nietylko przez istotną świętość niewidomej swej głowy, Jezusa Chrystusa, przez świętość Sakramentów, nauki, zgromadzeń zakonnych i całego zastępu swych dzieci, lecz także przez obfitość nadzwyczajnych darów Ducha świętego, przez proroctwa i cuda, którymi odznaczał Bóg wobec całego świata jeden tylko Kościół katolicki, nie udzielając ich żadnej innej społeczności religijnej.
Kto szczerze bada dzieje Kościoła, nie może nie podziwiać, jak wyraźnie i cudownie Opatrzność Boska zasilała zawsze jego świętość i życie, i jak czuwała nad zachowaniem jego. Ona to od samego początku wzbudzała w nim tych znakomitych ludzi, nieśmiertelną chlubę chry-styanizmu, którzy, pełni mądrości i nadludzkiej cnoty, w miarę tego, jak powstawały he-
69
rezye i błędy, zwycięsko odpierali je. Byli to Ojcowie święci i Doktorowie Kościoła, którzy, wedle Wyrażenia Pisma świętego, świecić będą, jak gwiazdy, na wieki wieczne. Powszechne i jedńozgodne świadectwo ich służyło zawsze Kościołowi do stwierdzenia Boskiego Podania i prawdziwego znaczenia ksiąg świętych.
Nie może również nie podziwiać, jak opatrznościowo w najodpowiedniejszym czasie powstawały Wielkie Zakony i Zgromadzenia zakonne, pochwalane i błogosławione od Kościoła, w których, począwszy od czwartego wieku, przez wykonywanie rad ewangelicznych za pomocą ślubów czystości, ubóstwa i posłuszeństwa kwitły najwznioślejsze i cnoty i ciągle dążenie do wyższej doskonałości chrześcijańskiej.
Historya mu wskaże, jak te Zgromadzenia zakonne w ciągu wieków to powstawały, to się odnawiały, mając na celu, stosownie do potrzeb czasu, albo modlitwę, albo nauczanie, albo pracę apostolską, albo też najrozmaitsze poslugu i uczynki miłości chrześcijańskiej, jak matka ich, Kościół, doznawały i one najsroż-szego prześladowania: spotwarzano je, wyrzucano ze swych siedzib, rozpraszano; ale przez pełnienie rad ewangelicznych należą one do istoty Kościoła i stanowią najświętszą cząstkę jego, dla tego nigdy zupełnie zaginąć nie mogły. Owszem, ogień prześladowania oczyszczał i odmładzał je; wygnane z jednego miejsca, odradzały się i mnożyły gdzieindziej, przy
70
nosząc najobfitsze owoce . i pozostając ciągle niewyczerpane™ źródłem świętości Kościoła.
140. -Katolicki. — Czytając historyę Kościoła, katolik dowie się z boleścią serca, jak w ciągu wieków tłumy chrześcijan, a niekiedy i cale narody, odpadały od jedności jego; ale i to też obaczy, jak jednocześnie wzbudzał Pan Bóg mężów apostolskich, którzy za przykładem Apostołów nieśli światło Ewangelii do innych narodów i nawracali je do świętej Wiary katolickiej. Obaczy z wielką radością serca, jak i dzisiaj Pan Bóg nie przestaje powoływać do tegoż apostolstwa tysiące kapłanów, zakonników i zakonnic, którzy parowcami, lub koleją żelazną przebiegają lądy i morza w celu rozkrzewiania królestwa Chrystusowego.— A i o tern się przekona, jak bezwstydnie kłamią niedowiarkowie, powtarzając, że katolicyzm upada i że ludzie zajmują się dzisiaj jednym tylko rozwojem sztuk i nauk. Statystyka kościelna pouczy go, jak ogólna liczba katolików w pięciu częściach świata, nie zważając na prześladowania i rozmaite trudności, wzrasta co roku, i że niebawem, przy Boskiej pomocy i przy większej łatwości dróg, nie pozostanie żadnego zakątka ziemi, gdzieby nie było skromnego kościółka i obok ubogiego misyonarza pewnego grona katolików, złączonych myślą i sercem z braćmi całego świata, a przez Biskupów i Wikarych Apostolskich, posyłanych z Rzymu, zjednoczonych z centrem wiary i jedności katolickiej, z Papieżem. 1 to jest wła-
71
śnie, co nazywamy powszechnością Kościoła, jest on jeden prawdziwie katolicki, czyli powszechny, bo się rozciąga do wszystkich miejsc czasów.
141. Apostolski. Czytając historyę kodeiną zobaczy katolik, jak wśród największych eraz trudności następowali po sobie Papieże, te.den za drugim; i jak wszyscy, będąc w po-adaniu pełności władzy, którą Pan Jezus zlał a świętego Piotra, udzielali z niej samym na-et następcom Apostołów, Biskupom. A jak żaden z Apostołów nie odłączał się nigdy od w. Piotra, tak też i dzisiaj nikt nie może być awdziwym Biskupem, kto się odłącza od Papieża, bo przez to samo przestaje należeć do ościola Chrystusowego, który właśnie dlatego nazywa się i jest apostolskim.
142. Z historyi kościelnej nauczy się ka-alik rozpoznawać i unikać nieprzyjaciół Kościoła i swej Wiary katolickiej. Natrafi on tam a tajne towarzystwa, które powstawały pod różnemi nazwy, nie już dla wielbienia wiecznego, wszczechmocnego i dobrego Boga, lecz la obalenia czci Jego, a wprowadzenia natomiast — rzecz trudna do uwierzenia, a jednak rawdziwa — czci szatana.
A po tern wszystkiem nie będzie się już dziwił, że prawi następcy św. Piotra, na którym Pan Jezus zbudował swój Kościół, byli zawsze i są do dziś dnia przedmiotem nienawiści, pogardy i wstrętu, iżby tym sposobem dawali się podobniejszymi do swego Boskiego
72
Mistrza, który powiedział: Mnie prześladowali, i was też prześladować będą. Prawda, jednak, którą, wykazuje historya; jest ta: że cały szereg pierwszych Papieży słusznie został zaliczony w poczet Świętych, ponieważ wielu z nich przelało krew swoją za Wiarę; i że prawie wszyscy inni odznaczali się niepospolitą mądrością i cnotą, gorliwie pracowali nad oświeceniem, bronieniem i uświęcaniem wiernego ludu i byli zawsze gotowi, jak ich poprzednicy, oddać swe życie na zaświadczenie nauki Chrystusowej. Cóż znaczy, jeśli pomiędzy tyloma znalazło się kilku mniej godnych tego najwyższego urzędu, przy którym i najmniejsza skaza wydaje się zbyt rażącą, skoro pomiędzy samymi Apostołami znalazł się jeden niegodziwy?—Chcial Pan Bóg przez to okazać tem jawniej opiekę swoją nad Kościołem, zachowując człowieka ułomnego w osobistem swem życiu nieomylnem w nauczaniu Kościoła.
KONIEC.
SPIS RZECZY.
Str.
Pojęcia zasadnicze. ............................3
Część I. Krótki zarys liistoryi św. Starego
Testamentu—Stworzenie świata. ... 10
Stworzenie człowieka, mężczyzny i niewiasty 11
O Aniołach..................................11
Upadek Adama i Ewy i ukaranie ich ... 12
Obietnica Odkupiciela...................14
Dzieci Adama i Patryarchowie............14
Potop...................................15
Wieża Babel.............................16
Naród Boży..............................16
Początki narodu Bożego. Odnowienie dawnego przymierza z Abrahamem . . . . . 17
Jakób i jego synowie w Egipcie............19
Niewola żydów w Egipcie ....... 20
Wyprowadzenie żydów z niewoli przez Mojżesza ..................................21
Przejście przez morze Czerwone............22
Żydzi na puszczy..........................23
Dziesięcioro przykazań Boskich............24
II
Str.
Przybytek i. Arka przymierza.................24
Jozue i wnijście do. ziemi obiecanej .... 25
Hiob.........................................26
Żydzi pod sędziami . .................. . 27
Żydzi pod królami............................28
Rozdział kiólestwa...........................28
Królestwo Izraelskie i jego upadek .... 29
Królestwo Judzkie i niewola Babilońska . . 30
Daniel.......................................30
Koniec niewoli i powrót żydów do Judei . . 31
Macliabeusze.................................32
Rzymianie i koniec królestwa Judy .... 33
Prorocy.................................... 34
Niektóre proroctwa o Mesyaszu................35
Część II. Krótki zarys historyi świętej Nowego Testamentu.—Zwiastowanie Najśw.
Maryi Panny ......... 37
Nawiedzenie św. Elżbiety i narodzenie św. Jana Chrzciciela.........................38
Narodzenie Pana Jezusa.....................38
Posłuszeństwo Pana Jezusa i Maryi prawu Mojżeszowemu .............................39
Mędrcy..................................... 40
Rzeź niewiniątek i ucieczka do Egiptu . . .41
Jezus pomiędzy doktorami w kościele ... 42
Chrzest Pana Jezusa i post Jego na puszczy . 43
Pierwsi uczniowie Pana Jezusa i pierwszy cud
Jego.................................44
“Wybranie dwunastu Apostołów.......... 45
„Opowiadanie Pana Jezusa...................46
III
Str.
Przedziwne skutki opowiadania i cudów Pana Jezusa...................................47
Wojna otwarta przeciwko Panu Jezusowi . . 49
Przyczyna ostatecznej nienawiści i zdrada Judasza ...................................49
Ostatnia Wieczerza i ustanowienie Najśw. Sakramentu ................................50
Męka Pana naszego Jezusa Chrystusa ... 51
Złożenie Pana Jezusa do grobu, Zmartwychwsta-
nie Jego i Wniebowstąpienie .... 54
Zesłanie Ducha- świętego. — Opowiadanie Apostołów ..................................55
Apostoł Paweł.................................57
Rozejście się Apostołów na wszystek świat . 58
Część trzecia. Krótki rzut oka na dzieje Kościoła ............................... .60
Konstantyn i pokój dany Kościołowi. . . . 61
Herezye i sobory............................ 62
Niektóre wskazówki co do tego, jak się uczyć
prawdziwej religii z dziejów Kościoła . 67
Wydawnictwa ks. Kłopotowskiego
do nabycia w Księgarni „Pol.-Kat.", Warszawa, Krakowskie-
Przedni. 64 i w Lublinie, Królewska 10.
1 Nabożeństwo Różańcowe. Książka do nabożeństwa.
2 . Nawiedzenie Najśw. Sakramentu.
5. jak spowiedź uświęca.
4. Czem jest spowiednik.
5. O codz. słuchaniu Mszy św.
6. Jak odmawiać różaniec.
7. Nowenna do św. Zyty.
8. O chlebie św. Antoniego.
9. Co czyni pijaństwo.
10. Bądź dzieckiem Maryi.
11. O Matce Boskiej Nieust. Porn.
12. Tak się gotuj do pierwszej Komunii.
13. Nawiedzenie Najśw. Sakramentu przez św. Alfonsa.
14. Książka do nabożeństwa p. t. „Zbiór modlitw".
15. Droga krzyżowa podług św. Leonarda.
16. Gorzkie Żale.
17. Módlcie się, módlcie.
18. Żywot św. Gerarda.
19. Żywot św. Antoniego.
20. Droga do szczęścia.
21. Straszny koniec Bluźnierców i Odszcze-pieńców Wiary św. (z powodu herezyi Ko-złowickiej.)
22. Dlaczego Msza św. odprawia się po łacinie? (z powodu herezyi Kozlowickiej.) itd.