/
Text
LÜGAT
~
'~a~Jarken
i N D E K
L ,E
It
------ ------------~-----.-------------------- -- -- ------- --- -- -- ----
A.~lklamalar
-----------
-: __ ~
I· II'
,_--;'-----------------.--------..:------. III· IV
Bibliyografya ----------,_------------~,_-----.------------------------.------- V - VII
Kisaltmalar -- -- -- - - - - -~ -- -- .,.--- -- --- ------- - - ---- -- -- - - - - - - -.' - - -- -- -- - - -- - - - -
VIII
LOgat ,,-- -- -- -- ---- ---- -- -- -- -- -- -- -- -- -- ---- -- ------ -- - .-- ------- ----- -- ---- -. IX
ilave .-'
Bltirirken
.':"-':------------- __ .__------------------ 3
.
~
. 119
./
BA
~
l ARK E N
Biliyorsunuz, arkamtzda 600 senelik maz1si olan bir Osmanll Edebiyatl,
onUmUzde de bu edebiyatl ogrenmek arzusunu duyan, hatta bazl hallerde mec·
bOriyet i~inde bulunan bir gen~I'ik var. Milll Egitim Bakanllglmlzm mUfredat
programlanna gore bu gen~ligin; daha liseden basllyarak, Divan, Tanz1mat,
Servet-i FUnOn, Fecr-i At! edebiyatml, diger taraftan 'ilahiyat Fakultesi'nde dinler
tarihi, Araj:> edebiyatl, hadis, tefsir, Arap ~air ve ediplerinin biyografileri ile
tasavvufl eserleri gozden ge~irmek, diger fakUltelere devam edenlerin de bir-'
~ok arap~a, fars~a kelimelerle hukuk! tabir ve Istdahlan ogrenmek zorunda
bulunduklannl gozonUnde tutarak 13 ytldan beri Uzerinde me~gul olageldigim
"0smanllca - TUrk~e Ansiklopedik LOgat" adlleserimi bugUn tamamiyle bitirmi~
ve basklsma ba~laml~ bulunmaktaYlm. Bu IOgat, ba~ta Naci IOgati, Salahi ve Ali
Seydl'nin KamOs-i Osmanl'leri olmak Uzere KamOs-i TUrk1; Baha LOgati, HOseyin Kazlm Kadri ($eyh Muhsin-i Fan!), Mustafa Nihat Ozon'On sozlUkleri ile
MilI1 Egitim BakanlJgl Din Egitimi Dairesi MUdUrO Kernal Edip KUrk~Uoglu ve
degerli dilcilerimizden Osman Nedim Tuna'nm husOs! notlan taranmak; sair
edeb! eser ve ansiklopedilerden faydalanmak sOretiyle meydana ge/mi~ ve ba~mdan sonuna kadar da Ustad K. E. KUrk~Uoglu'nun tetkik ve tashlhinden ge~
mi$tir.
LOgatm hazlrllgl slrasmda bOyOk bir titizlik ve hassasiyet gosterilmi~tir.
Nitekim slhhatind"en ~Uphe edilen bir arap~a kelime- i~in, Ahterl, Akreb-UI-Mt:va rid, Redhouse, ASlmEfendi LOgatine; bir fars~a kelime i~in, Gendne-i GUftar,
Burhan+ Katl', Ferheng-i Naslr1, Ferheng-i $uOrl, $ems-UI-LOga, emsali gibi en
gUvenilir kaynaklara mUracaat etmek kUlfetine katlanrlarak bir vahd~t temin
olunmasl cihetine gidilmi~tir.
Bu eser, Osmanllca'da kullanrlan arap<;a ve fars~a as,1l1 kelimeleri ihtiva
etmektedir; tUrk~e kelimelerle osmanllcaya batl dillerinden ge<;mi$ kelimelere
yer verilmemi~tir. Buna mukabil : hiik, berg, hacer.. gibi dilimizde kullan"mJ~
ve aleni; iilem~ijmOI; be~O~i' mutenekkiren... gibi kullanllmakta o/an bUtUn
osman/lca (arap~a - fars~a) kelimeler almml~ bu sOretle 60 bin kelimelik bir
/Ogat hazlrlanml~ bu/unmaktadlr. Yeri gelmi~ iken ~unu da arz etmek isterim
ki' ben ~ahsen Muallim Naci, $emsettin Sami, Ali Seyd1, Sa/ahi merhum gibi
eski IOgat~ilerimizin uzun, yorucu ve yipratlcl mesa!sini burada minnet ve ~Uk
ranla kar~t1ar, kendilerini hUrmet ve rahmetle yad ederim. Bu zevat memleket hesabma zamanmln kaplanna gore, <;ok faydall, haYlrlJ ve semereli i~ler
gormU~, bUyUk bir sebat ve feragatle bUtUn omUrlerini irfan alemine vakfetmi~ kimselerdir; meydana getirdiklerieserler kuvvetli bir irade ve azmin mahsOlO olmakla beraber ~unu da ifade, etmeliyim ki, bu ~ok degerli zevat, kelimelerin ilm1 hUviyetini tayln etmek husOsunda degi 9ik kaynak!ardan faydalanmak
yolunu her nedense ihmal etmi~lerdir. Mesela: Salahl'de, KamOs-i TUrk1'der
Nad'de veya Ali Seydl'de- aradlgllliz bir kelimeyi <;6k zaman digerlerinde de aynl
gekilde Izah edi/mi~ olarak gorUrsUnUz; birinde buiamal1119Saniz otekinde bulacagmlz 9Uphelidir. Leh<;e-i Osmanl'de ge<;en bir yan/191lk KamOs-i TUrkl'de, Ali
Seydl'de, Salahl'de de aynl ~ekilde tekrar edebilir. Mesela,/ " eken., bi~en, ~ift~i"
manasma gelen fiHih kelimesi, KamOs-i TUrkl'de, Ali Seydl'nin KamOs-i Osmanl'- .
sinde ve Redhouse IOgatlerinde yoktur. Nad, LOgatinde: esbak, ekbad, ferc
kelimeleri' almmamljtlr. Salahl'nin KamOs-i Osmanl'sinde: curO( ve fetret 'kelimeleri yoktur. $emsettin Sami merhOmun KamOs-i TUrkl'sinde : murteci; teda.,muteammim,ekbad, tesbii, cevval, inkllip, istismar, mutekarrir, abide...
kelimelerini bulmak mUmkUn degildir. BahalOgati'nde : fasih, emva~... kelimel~rine:yer verilniemi~tir. Salah1'nin KamOs-i Osmanl'sinde: parmak UzUmU
(kara) dernek olanesabi'·ul-Izari terkibi yanll~tlr, es.abi'-Ul-azari veya e..sabi'.i.ilazara olrhasllazlmdlr.Ali Seydl'nin, KamOs-i 'Osmanl'sinde: keskin, kesici J1;lanasma gel~n burrankelimesi arap~a; KamOs-iTUrkl'de aynl kelime berran
~eklinde . .fars~a olarak ge~mektedir. Kelime Naci'de oldugu gibiburran ~ek
Iindefars~adlr. Mustafa Nihad'm 1955'te',geni~letilmi~ 2 nci baslm olarak yaL
ymladlglOsmanllca - TUrk~e SozlUk'Unde hurOf-i kameriyyeden olan c harfi
her tafafta hurOf-i~emsiyyeolarakgosterilmi~tir.Mesela: cem'~uc:·cem, mukaddi~et;,uc-cey" dar-uc-cihad, seri.uc-cereyan, tabiyet-uc-ceys... gibL Buna mukabJI hUfUf-1 ~eh1siyye'den olan kerih-un-nefesterkibi kerih-ijl-nefes ~eklinde
yer qlml~~lr. Yine aym' eserde "oturanlar, yerliler" manasma gelen Ve katan'm
cem'i olankuttan kelimesi kutan~eklinde; "ululuk, bUyUklUk, gosteri~lilik"manasma· gelen. ubbehet kelimesiubehhet ~eklindeokunmu~; hunfesa keli'.rnesi hunefs~ ve zunbOr kelimesi zenbOr; usfOr kelimesi asfOr seklinde
yanll~ okunmu~tLlr. Bu kabil orneklerdendaha yUzlercesini., bin(er'cesini'
"siralamak mUmkpndUr. Basllmakta olan bu. sozlUge' gelince : eser aynl
zamanda ansiklopedik mahiyet arz etmekte, kelime ve tabirler geni~ manalariyle Izah olunmaktadlr. Mesela birer mUzik terimi olarak kullanllan, hicaz, l1ihavend,rast, u~~ak, ferahfeza, t&hir pOselik ve sair~ gibi kelimetabir ve terkipler, eski osmanllca IOgatlerimizde sadece : " ma kamat-I rnOs.ikiyye'dendir" cUmlesiHe, kar~lIanml~tlr; bulOgatte ise bUtUn mUzik terimleriyle, tlbbi, hukuki,
edebi, tarihi v.b .. IOgqt ve tabir/erinilmi izahlar! yapllml~, bunlara IUzumlu misaller verilmi~tir. Divan Edebiyatl'nm mes,hur ~air ve edipledyle islamiyetin,
UnlU~ahsiyetlerinden bazllannm klsa hal tercUmeleri de, burada yer alml~t1r.
ll
lI
Uzun - yillardan' beri devam edegelen yorucu ve yipratici ~all~malarla meydalia gelen bu eser,her gUn biraz daha yukselmekte olan kUltUr ve egitim abidemizeen 'kU~Uk bir yapf ta~1 olabilirse ne mutlu bana.
Ferit DEVELliOGlU
\,
A~IKlAMALAR
LOgatin madde ba~1 kelimeleri, -8 punto siyah, Izahlarl 8 punto beyaz
ve Arap harfleri 12 punta ile dizilmi~tir.
2 -
Madde ba~1 olan kelimelerin imlasl, Arap harfleriyle yazrlan imla esa:
srna gore alrnml$tlr: mahbub, imtidad, imtizac:.. gibi.
3 -
LOgat'teki Arap harfleri, yalnlz m,adde
srnda yer alml~tlr.
4 -
Soyleni~ Itibariyl~ bir olup, manacaayrl olan kelimeler, 1., 2., 3.,..
numaralarla aYlrdedilmi~tir\: 1. emsal (a. misl'in c.); 2. emsal (a.
mes,el' in c.) '" gibi.'
\
LOgat, osmanllca ve ogretici oldugu i~in imla KJlavuzu kurallanna
bagll kallnmaml?tlr. Madde ba$1 olan kelimelerde bUWn uzun vokaller, uzerlerine" A "konularak i$aret edildigi gibi, Izahlarda da bugUn uzun olarak tela,ffuz eclilen vokaller aynl -?ekildebelirtilmi~tir;
yalnlz bit' karI?lkllga meydan vermemek Uzere "k" ve "g" seslerinden
sonra gelen uzun "a" ve "u"yu gostermek i~in bu i~aret kullanllmam/~, madde ba~jllln yanrna : ["k" uzun okunur, "ga" uzun okunur]
cumleleri !lave edilmi~tir.
5
6 -
Bir maddenin Izahlarl arasrndaki
akll'l; uyanlk .. gibi.
7 -
Soyleni~
8
LOgatte Arap harfleri
transkripsiyonu gerekli
kU~uk
ba~1
olan kelimelerin
farklar (;) ile
kar~l
ayrtlml~tlr
:
ltibariyle bit" olup ta, biri arap<;a, digeri fars~a olan kelimeler ayrl madde halinde alt alta yazllml~tlr : 'an (f. i.) : guzellik cazibesi; an (a. i.) pek az bir zaman .. gibi.
bulundugu i<;i.n madde
ba~1
kelimelerinin
gor~fmemi~tir.
9
iki tUrlUokunabilen kelimelerin en yaygln ~ekli allllmakia beraber,
arandlgl zaman IOgatte bulunamlyanlarl kalrn veya ince ~ekilleriyle
de aramak gerekmektedir: terakki· tarakkii mubadele - mubadelei
murabba • murabba; unvan· unvani behhas· bahhas.. gibi·.
10
Arap<;ada bulunmaYlp da osmanllcanrn bir tasarrufu olarak arap~a~
nm kurallarma gore yapdml? kelimelere yer ver!lt~li~ ve bu kelimeier osmcnlJca demek olan (0) harfi ile i~aret edilnlj~tir : tayyare
(0. i.), mefkure. (0. i.); ensice (0. i.) .. gibi.
11 -
LOgatte, mOfetti'i muharriri katibi vekalet.. gibi kelimeler ~Imd,gl
i.~in ba,mufetti'i ba~ka~ibi ba~vekalet.. gibi "ba~-" ile ba~lJyanbirle~
~ik kelimelere yer verilmemi~tir.
12- -
8i-, hila-, la-, na-, gayr-, adem-i., gibi kelimeyi
menflle·~tiren oneklerin
hem ayn ayn manalarl, hem de bir kelimeye eklendigi zamanki mUhim ve yaygm olan ~eki"eri almml~tlr.
III
13 -
14 -
15 -
16 17 -
-Ia,maki -Ie,meki -etmeki -ohnaki -Iandlrmaki - -Ietmeki -Iatmaki
-Ienmeki -Ianmaki -liki -liki -Iuki -Wki ..hi ..Ii .. lUi -lUi -SIZi -siZi -Cli
-d .. gibi son taklll arap<;a ve fars<;a kelimeler altnmaml~tlr.
Arap<;a veya fars<;a bir kelimeye takllan -hanei -zade kelime.leriyle
yapllan birle~ik kelimeler altnml~ : hem~ire-zade; birader-zade;
devlet-hane, mey-hine.. gibi. Turk<;e kelimeye takilanlar allnmaml~
tlr: dokum-hanei dikim-hinei dayl-zide.. gibi.
-diri -kiri-ke~i -gih gibi son eklerin hemmal}alarl, hem de tcikildlgl
arap"<;a veya fars<;a kelime ile birlikteki Izahlan altnml~tlr: ,haber-dir;
dB-dar; -garaz-kir; fiisun-kir; esrar-ke'i dem-ke~; karar-gah;
hab-gih .. gibi. Turk<;e kelimelere takJlanlar altnmaml~tlr : emek-dir,
bayrak~dar.. gibi.
.
Birle~ik kelime unsurlart, birbirlerinden ku<;uk <;izgi (-) i~aretleri
ile ayrtlml~lardlr :' cihan-niima; haYIr-hih; vatan-perver.. gibi.
Fars<;a slfat veya izafet terkiplerinde (isim veya slfat tamlamalartnda) iki kelime birbirinden -j i~areti i1e _aynlml~tlr. Turk<;enin ses
uyumu kurallanna gore bu -i harfi, -I, -u, -ii ~ekillerinde soylenirse
de bu sesler IOgatte -I ve -i harfleriyle gosterilmi~tir : arz-I (u) hili
kamOs-1 (u) Tiirkii husn-i (ii) tabiat.. gibi. Ahcak, bu slfat veya izafet
terkip lerinde (tamIamalarda) ilk kel imesinin sonu bir a, u, ile biterse, terklbin arastndaki -i harfi yerini -yj ye verir : suferi-yi ecnebiyye; uzama-yi devlet .. gibi.Yine "-yi" hecesi ses uyumu kuralla. rrna gorekoru~ma dilinde : -yu, -yu ~eklinde soyleniyorsa da IOgat'·
te "_yi,t ~ekltnde gosterilmi~tir. BizO-yi (yu) merdin .. gibi.
Baglantl edMl olan ve ler, iki kelimeyi birbirine bagladlgl i<;in <;izgisiz
olarak u, ii ~eklinde altnml~tlr : ulum u fiinuni kadr _U klymet.. gibi.
Ancak, ba~taki kelime bir vokalle nihayet bulursa ortadaki baglantl edatl olan "u", vu ~ekl ine girer: kazi vii kader; safi vii cefa ..
gibi.
Madde ba~1 kelimelerinin alttna alfabe slrasiyle dizilmi~ ve terkip
(tamlama) halinde altnml~ olan ornekler minuskulle, Izahlann arastnda yer alan ornekler, yine alfabe slrasrna gore, majuskulle dizil-
18 -
'19 -
.
mi~tir.
20 -
(*) i~areti XX. yuzyiltn neologisme'i (yeni kelimeleri) ni gosterir.
21 -
zarb = darbi zucret = ducret; fazil = fadll.. gibi iki tUrlli okunabilen kelimeler her iki ~ekille de aranmalldlr.
Buyuk harfle ba~llyan has (* ozel) isimlerden sonra gelen ilk had
veya heceden once bir "apostrof't konulmu~tur : Ahmed'e, Ankara'ya, Hindistan'da.. gibi.
dunya, gune~, cennet.. gibi .kelimeler, ozel ad olarak degil de, bir
slfat, i:arf ve bir deyi,m gibi kullanJldlklan zaman ku<;uk harfle allnml~lardlr. Mesela: du,nyida olmaz (=kaeiyen, asia olmaz); Bursa
bir cennettir (= .... ye~illigi, bag, bah<;esi bol olan bir yerdir)
cumlelerinde oldugu gibi.
bazl gu<;anla~t1abilecek terimlerin, her hangi bir karl~lkllgl ve iitibasl
pnlemek uzere, franslzca, latince gibi kar~i1lklart da allnml~tlr.
22 -
23 -
24 -
IV
\
BIBLiVOGRAf'VA
AHTERi KEBi R, (Arap<;a - TUrk~e IOgat), Afyonkarahisarll ~emseddin Oglu Mustafa, 1302.
'AKREBU-L-MEVARiD, SaldU-I-HOri, Beyrut, 1833.
ASIM EFENDi KAMUSU TERCUMESi, FiruzabadlJ Muhammed MecdUddin, Matbaa-i Osmaniye,
istanbul, 1305.
BURHAN-I KATI', Ahmet ASlm, 1214.
BUYUK OSMANLI LUGATi, Ali R,za Alp - Sabahat Alp, Ekicigil MatbaaSl, istanbul, 1958.
c;i<;EKLi NEBATLAR (Phanerogamae), Prof. Dr. Phil. Kurt Krause, <;eviren: Dr. Phil. Selahattin
Kuntay, Recep Ulusoglu Baslmevi, Ankara, 1939.
DEBAGAT MADDELERi ve OTOKRiTiGi, Prof. O. Gern Gross, TUrkiye Cumhuriyeti Ziraat Vekaleti
\ Key ve Zirili Kalkll1ma Kongresi Ne~riyatl, Yaltrrak Baslmevi, Ankar,a, 1938.
EDEBiYAT LUGATi, Tahir Olgun, Aydll1llk Baslmevi, istanbul, 1937.
EL-FERAiDU-D-DURR;YYE (Vccabulaire Arabe-Fran~ais'), J. B. Belot, Beyrut, 1899.
FERHENG-i NASIR!,
Hidayet, 1288.
FERHENG-i ~UURI I ve II, Hasan, istanbul, 1155.
GENciNE-i GUFTAR (Ferheng-i Ziya), (Fars~adan TUrks;eye IOgat), Ziya $UkOn, Maarif Matbaasl,
istanbul, 1944.
iSLAM ANsiKLoPEDisi, MillI Egitim Baslmevi, istanbul, 1941 - 1960.
IZAHLI DIVAN $iiRi ANTOLOJiSi, Necmeddin Halil Onan, Maarif Matbaasl, istanbul, 1940.
KAMUS~J FRANSEVI, (Franslzcadan TUrk~eye IOgat kitabJ, dordUncU tab'l), $emseddin Sami,
Mihran MatbaasJ, istanbul, 1905.
KAMUS-I
1928.
KAMUS-I
FRANSEV;, (TUrk<;eden Franslzcaya IOgat), Diran Kelekyan, Amedi Matbaasl, istanbul,
OSMANI, Mehmed Salahi, Mahmut Bey MatbaasJ, 'Istanbul, 1313.
KAMUS-J TURK!, $emseddin Sami, ikdam Matbaasl, istanbul, 1317.
KILAVUZ SOZLUK
bul, 1961.
(Osmanllca - TUrk~e, T(jrk~e - OsmanlJca), Ya~ar Nabi, Ekin Baslmevi, istan-
KU<;UK LUGAT (TUrk<;e - Franslzca), W. Wiesenthal, Mahmut Bey MatbaasJ, istanbul, 1887.
LEH<;:E-i OSMAN!, Ahmet Vefik: Pa~a, istanbul, 1306.
LES ARTS DECORATIFS TURCS, Celal Esat Arseven, Milli E~itim Baslmevi, istanbul.
LUGAT-I NAci, Muallim Naci, ASJr MatbaasJ, istanbul.
v
MUKEMMEL OSMANLI UJGATi, Ali Nazlrna, Haci Huseyin Efendi Matbaasl, istanbul, 1319.
NAZARI
'112
AMELI TAKSIM-i ARAZI (Tevsl 'Ie tashlh olunmu~ ikinci tab'I), Mehrnet $evki, is-
tanbul. 1331.
OSMANLICADAN TLJRKC;EYE CEP KILAVUZU, Turk Oil Kurumu, Devlet Baslmevi, istanbui, 1935.
OSMANLICADAN TURKC;EYE SOZ KAR$iLlKLARI, Tarama Dergisi I, Turk Oil Kurumu, Devlet
Matbaasl, istanbul, 1934.
OSMANLICA - TURKC;:E KUC;UK UJGAT, Fer'it Devellioglv, Tan Matbaasl, istanbul, 1949.
OSMANLlCA- TURKC;:E SOZLUK, Mustafa Nihar Ozan, Birinci baslm 1952, ikinci baslm 1955,
Uc,;uncu baslm 1959.
OSMANLI TARiH DEYiMLERt 'IE TERIMLERI SOZLUGU, Mehmet Zeki Pakalln, Maarif Baslmev!.
istalloul, 1946 - 1956.
RESiMLi KA.MUS-l
OSMANI, Ali Seydi r Cihan Matbaasl, istanbul, 1330.
SON AS/R TURK EDEBiYArI TARiHi, Mustafa Nihat Ozan, Maarif Matbaasl, istanbul, 194,1.
$Efv\sij.L.LUGA I ve II. 1309, Farsc;;a lugat.
TAN1KL.h,R!Y.LE TARAMA SOZL.UGU 1/ TUrk Oil Kurull1u, CUll1huriyet Baslmevi, istanbl:J1. 1943.
TANIKLARIYLE TARAMA SOZLUGU 11 (A 1945.
i),
Turk Oil Kururnu, Curnhuriyet Matbaasl, istanbul,
T.6.NIKLARIYLE TARAMA SOZLUGU II (K-Z), Turk Oil Kururnu, Turk Tarih Kurumu Baslmevi,
Ankara, i 953_
'TANIKLARiYLE TARAMA SOZLUGU III, Turk Oil Kurumu, Karlnca Matbaasl, Ankara, 1954.
TANi!<LARiYLE TARAMA SOZL.UGU IV. Turk Dil Kurull1u, Turk Tarih Kurull1u Baslmevi, Ankara,
1957.
TARAMfJ.. DERGiSi I, (Osmanilcadan TUl'kc;eye soz kar~dlklarl ),' TUrk Dili Tetkik Cemiyeti, Devlet Matbaasl, istanbul, 1934.
TARiH BOYUNCA GUZEL YAZILAR I, Suleyman$evket Tanll, Milli Egitim BaSlmevi, istanbul, 1947.
TARiH BOYUNCA GUZEL YAZILAR II (Fasikul 1), Suleyman $evket Tanll, Milli Egitim Baslmevi,
istanbul, 1947.
TARiH BOYUNCA GUZEL YAZILAR II( Fasikul 2), Suleyman $evket Tanll, Milll Egitim Baslm~vi,
istanbul, 1948.
TARiH BOYUNCA GUZEL YAZILAR III, SUleyman $evket Tanll, Milll Egitim Baslmevi, istanbul,
1947.
TERiMLER KILAVUZU, Mustafa Nihat OzUn, Remzi Kitabevi, Ahmet Sait Matbaasl, istanbul, 1948.
TOPKAPI SARAYINDA II. SULTAN FATiH MEHMET'E AiT ESERLER, Turk Tarih Kurumu Baslmevi,
Ankara, 1953.
TURK ANSiKLOPEDisi, Milli Egitim Baslmevi, Ankara, 1946 - 1961.
TURK ciLT SAN'ATI TARiHi ARA$TIRMALARI, Vesikalar I, Rlfkl Melul Meri<;, Guven 'Ie Sevinr;
Matbaasl, Ankara, 1954.
VI
TURK<;E IV (Turk~o Metinler I), [Milll' Egitim Bakanllgrnca kurufan ozel bir komisyon taraflh.
dan hazlrlanml~tlr.], Mill1 Egitim Basllnevi, istanbul, 1945.
TURK<;E V (Turkc;e Metinler II), [Mill! Egitim Bakanltgrnca kurulan ozel bir komisyon tarafmdan hazlrlanmllitlr.], Milll Egitim Baslmevi, istanbul, 1945.
TURK<;E VI (Turkc;e Metinler III, Fasikul 1), [Milll' Egitim Bakanllglnca kurulan ozel bir komis·
yon taraf:nd~n hazlrlanmllitlr.], Milli' Egitim Baslmevi, Ankara, 1946.
TURK<;E VI (Turk~e Metinler III, Fasikul 2), [Milli' Egitim Bakanllgrnca kuru Ian ozel bir komisyon tarafmdan hazlrlanmllitlr.], Milli' Egitim Baslmevi, Ankara, 1946.
TURK<;EDEN FRANSIZCAYA YENi UJGAT, Reliat Nuri Oarag;' Ahmet Sait Basimevi, istanbul.
TURK<;EOEN iNGiLiZCEYE LUGAT KiTABl, Jam~s W. Redhouser istanbul, 1921.
TURK<;E SOZLUK, Turk Oil Kurumu, Cumhuriyet Matbaasl, istanbul, 1945.
\
TURK<;E SOZLUK, (u~uncu baskl), Mehmet Ali Agakay, Turk Oil Kurumu, Yeni Matb<3a: Ankara,.
1959.
TURK HUKUK L0GATI, [Turk Hukuk Kurumu tarafmdan hazlrlanml~tlr]. Maarif Matbaasl, Ankara, 1944.
TURK KUMA;> VE KAOiFELERi I, Tahsin Oz, Milll' Egitim Baslmevi, istanbul, 19.(6.
TURK KUMA;; VE KAOiFELERi II, Tahsin Oz, Milll' Egitim Baslmevi, istanbul, 1951.
TURK KiTAP KAPLARI, Kemal <;Ig, Ankara Universitesi .ilahiyat Fakultesi Turk va islam Sanatlarr Tarihi EnstitGsu Yaymlarr, sayl: 4, Feyz ve Demokrat A~kar'a. Matbaasl, Ankara, 1953.
TURK LUGATi I, Huseyin Kazrm Kadri, Oevlet Matbaasl, isranbul, 1927.
TURK LUGATi II, Huseyin Kazlm Kadri, Devlet Matbaasl, istanbul, 1928.
TURK LUGATi III, HUseyin Kazlm Kadri, Maarif Matbaasl, istanbul, 1943.
TURK LUGATi IV, HUseyin Kazlm Kadri, Cumhuriyet Matbaasl, istanblll, 1945.
TURK MusiKi LUGATi, A. YJlmaz Oztuna, (MOsiki MecmOasmda 15 - 91 fasikUllerde), istanbul,
Mayls 1949 - EylUl 1955.
TURK NAKI;> SAN'ATI TARIHI ARA;>TIRMALARI, Vesl'kalar I, Rlfkl MelOI Meri~, Ankara Univer.
sitesi -ilahiyat FakUltesi TUrk ve islam Sanatlarl Tarihi EnstitGsu Yaymfarr, Feyz ve Oemokrat Ankara
~atbaas" Ankara, 1953.
YENi TURK<;E LUGAT, M. Bahaeddin (ikin~i tab'I), Evkaf-I isramiye Matbaasl, istanbvl.
VII
K I S A L T M A L A R
jeodezi
ieo1oji
a.
arap~a
ahl.
aim.
ahlak
almanCll
anat
anatomi
ask.
astr.
askerlik
astronomi
lat.
latince
b.
birle~ik
111.
biy.
bk:z:.
biyoloji
baklO/z
mad.
rnasdar
madenciliK
manto
mantlk
bor.
botanik
mat.
11'''tcmatik
c.
cem;
c. c.
cogr.
cem'inin cern'j
mec.
mece.
mecazen
mecelle
eo~rafya
meteor.
meteoroloj i
cU.
eUmle
muh.
muhklr
dogum
mUen.
muennes
mUz:o
mUzik
d.
den.
' denizcilik
j"od.
jeo!.
kim.
kimya
koz,
leng.
kozll1ografya
lenguistik
d. huk.
devlet hukuku.
n.
nid8
dey.
deyim
e.
edat
o.
or
osmanllca
ormanctllk
ed.
edebiyat
a.
alUm
est.
f.
estetik
fars<;a
ped.
psik.
pedagoji
psikoloji
fels.
fe/sefe
rub.
rub§;
feraiz
s.
sIfat
flk.
fi.
flklh
fiil
sosv·
'sosyoloji
st.
slfat terkibi
Hz.
fizik
sUI.
suliisi
fizy.
fizyoloji
t.
tUrk~e
fro
franslzea
tar.
tarih
geo.
geometri
gr.
gramer
tas.
ter.
tasavvuf
terkip
grk.
G. S.
grek\;o
Guzel Sana'tfar
tic.
ticaret
ha.
had
top.
trig.
topografya
trigonometri
hak.
hakkmda
yak.
vaklf
hek.
h.i.
hekirnlik
ha~ isim
v.b.
ve
huk.
hu~uk
vet.
yun.
veterine;
YlJ11anca
Hz.
Hazret-i
isim
ingilizce
isim tam/emasl
zf.
zm.
zad
zamir
zir.
zool.
ziraat
zooloji
fer.
i.
ing.
it.
VIII
"
ba~kalarr,
ve benzerleri
A
a t.J~,
'I (ha.)
: Osmanll aifabesinin ilk hadi
- alan elif ile yirmi birinci harfi alan ayan harfleri,
Turk alfabesindeki a ~eya a i~aretleriyle kar~da·
nlr.
a
'I (a.
l..JT
ab., dide : 1)- goz
vaiiane bakl~.
lib., dide-i
f. n.)
:1. kelimenin sonUr:la gelen
ve ey! manasrnl veren f)-ir nida edatldlr. : cana
(ey can); zahida (ey zahid ) .. gibi. 2. sesli i1e biten has isimlerin sonuna gelirse a harfi ya ~eklini
aliI'. : Nabiya (ey Nabi); Bakiya (ey Baki) .. gibi.
3. iki ayni veya iki ayrl kelime arasrna slkl~arak,
sozGn manaslnl kuvvetlendirir : rengarenk; leba·
leb; gOnagOn .. gibi.
ab
ab., dendan : 1) di~ suyu, salye, Wkruk; 2)
Wkrulup atdml~ !;ey; 3) di~in gUzelligi.
cam
suyu, g6z
ya$l; 2) mGte-
(bardagll1, kadehin 96z ya~l) :
~arap.
lib·, engOr (Uzum suyu) : ~lIra, !;arap.
=
ab·l eyyam (gunlerin suyu
gune? 1?191; 2) ay 1$191.
abel fiisurde
kar; 2>' pelte;
3)
: 1)
guzelligi)
1) donmu~ su, buz; dolu;
mec. k,IJr;, hanc;er; 4) bill Or
$i~e.
ab·, gerdende (donE!I1
billOr)
: gok
kubbesi.
abel gU!}t : et suyu.
(f. L) : 1, sUo (bkz : ma').
ab., abisteni : 1) gebelige sebebiyet veren
su, men7; 2)'· nebatlarm yeti!1ip buyumesine sebeb
olan su ve yagmur.
ab-, adiilet : dogrulugun feyz ve bereketi.
ab.., ahmel' (klrmizi SU), ab., ate~in (ate!1li
su), abo, ate~-mi%ac (a.te~ mizar;1I su), ab·, ate~.nak
(ate~li sU), abo, ate~-numa (ate~ gosteren su),
ab-, atelji-pare (ates parr;asl gibi sU), abo, atelji-I'eng
(ate~ renkli su), ab·, ate~.%ay (ate~ doguran su),
ab·, atelji-zede (ate~ vurmu!; su), ab., azer-asa (ate!;
gibi sU), ab·, azer·sa (ate!; gibi sU), ab., ergevani
(erguvan rengindeki su) : 1) klrmizi $arap; 2)
(hakslZ1lga ugrlyanrn doktUgu) goz ya~l.
ab-, AmO : Amuderya suyu.
ab.(-{gu!}5de (ar;llml? su) : slJlandlrllml~
rap, kotii ~a-rap; beyaz ~arap veya rakt.
lib·, harabat
yu) : ~arap.
=
(harabelerin
~a
meyhanelerin su-
ilb.l haram (yasak su) : !;arap.
abo! hasret : kederden dokulen goz ya~l.
abel hat,r (hatlrln
zel muhayyile.
suyu
guzelligi)
gu·
ab., hayat (hayat suyu)
1) ir;ene ebed7 hayat
efsanevi su; 2) mec. c;ok tath ve hafif suo
ba91~layan
ab·. hayat-, la'i : dudagtn
g,n cana can ,katici hassasl.
ab~1
hayatl,
duda-
ab., haySt., tesliyet : teselll abo, nayatl.
ab., aljiami : ir;ilir suo
-ab., bade.reng
kanll goz ya~l.
:
1)
$arap
rengindeki
su;
2)
ab., baran : 1) yagan SU, yagmur; 2) yagmur
suyu.
ab-, beka, ab·, cavid, ab., cavidan, ab·, cevani, abo, hayat, abo. hayvan, ab·, hlzlr, ab·, zinda.
gani, ab·, zindegi : nerede oldugu bilinmeyen bir
kaynagl n, ir;en kimseye ebedi hayat veren efsanevi
suyu, bengi suo (bkz : ma'.ul.hayat).
abo, beste : 1) donmu~
2) mec. billOr, slr<;a; $i$e.
su,
buz,
dolu,
r;ig;
abo, bun : r;ok zaman kohne ve i<;i - bO$ ceviz a'ga<;larlnln k6klerinde bulunan zamka" benzer
bir nesn~, agar; karasl.
abo, ciger : 1) ciger suyu; 2) g5z ya$1.
abo, ciger-hun (cigeri kanlyanrn suyu) : keder·
den dokulen gozya~l.
fib-, ~e~m : goz ya!;l.
ab-, dehan, abo, dehen
libel hazan (sonbahar suyu) : sonbahar ya!;lmuru. [bitkilere ve insanlarm slhhatine zararh·
dlr ].
abo, hufte .( uyuyan su) _: 1) durgun su;' 2)
donmu$ su, buz; kar; dolu; klragl; r;ig; 3) bil101'; 4) Cam; 5) bardak; ~i?e; 6) krnmda bulunan kill<;: ve benzerlerL
ab'l hurdeni : ic;ilir su, ir;me suyu.
ab·, hOr!]id (GGne~in suyu) : 1) gijne~ 1$191;
1) ebed7 hayat veren suo (bkz : ab-I beka v. b.).
abel hu~k (kuru su) : 1)
3) cam veya billOr bardak; 4)
lib-! i!]ret (i$ret suyu) :
libel kar (i~in suyu)
$arl, refah.
libel kebOd (mavi su)
libel la'ii
billOr; 2)
cam;
~i?e.
~arap.
i$in parlak gjdi~i, baCin denizi.
1) lal renkli su; 2) ~arap; 3) g07
ya~l.
aglz suyu, salye.
ab·, lutf (IOtfun suyu, yagmuru)
IOtufk§rl,k,
ibib
'-AI (a.
i. ebb'in c.)
otu !Ook olan-
yerler, mer'alar, ~aYlrlar.
ab'ibiyyet ~.l..~
50ylermi~
gibi
nirlermi~].
(a. i.)
sozU karnlndan
konu~abilme.
.)~\
ibid
ra' ait san,llr ve hangi slOlfa §it ise onler suva
girip ylkanfrlar ve birbirleriyle su serpi~ip egle-
(a. i. ebed'in c.)
"'v .
sonsuz gelecek
)1
ibar
ib&danL_."b~1
(f. s.)
;?-'
(f. i.) : tn6murluk,
~.)4\(f.
~enlik,
.J..)~
(a.
i. Abdullah'm c.)
;
..::,..b~\
abb
.....$:.
Ca. i.) :
veya Iblt'ln c.)
.. 41
j~\
J"~c
1~lk. (bkz
(a.i.): 1. arslan.
Abbasi
.;:... l.c
(a. s. c. Abbasiyan,
yOn) : 1. Hz. Abbas'a mensObolan. 2. i.
lerden sonra kuru Ian halifelik(750-1258).
iran ~ahl Abbas taraflndan ~Ikarllan para.
Abb.i$iyan (f. i.); AbbasiyyGn (a. i.)
J~l..,:.
j~.... l:-$:.
(abbSsi'nin c.) :
halifeleri.
ab·bh
j4 ";,,,,1
{f. b. s.}
su
ab·barin -':''j.";",,I(f. b. i.}
--
ib.c;ora \..I~ '-:"' \
x
lIb·sin
(f. i.) : 1. GUne$in akrep bur-
cuna girdigi GUne~ ytlrnm sekizinci ay!.' 2. Glines
ayrnm onuncu gOnO. 3. eski Acem (Iran, FUrs)
an'anesine gore, GUne~ yJlmrn sekizinci aylnda
meydana gelen i$lerin i1erlemesine vekil tayin. edil·
dlgl farz olunan bir melegin adt.
(f. b. i.) : 1.:
GUne~
~':f.1
~L..£.
abd
b. i.) :
5U
kabl.
(f. b. t.) : kahvaltl.
(f. b. i.) : 010 YlkaYlclya
oW kurulamlya yartyan
pe~temal,
be:z:,
(a. I. c. ibAd, a'bad, abid)
kul. (bkz : bende).
abd·j
ydl-
nm onuncu gUnu.2. bu onuncu gUne me'mur farzolunan melegin adl. [eski FUrs inant~ma gore 0
gUn yagmur yagarsa erkeklere, yagmazsa kadmta-
";,,,,1 (f.
ib·eame <\,.01:--
(f. i.) : 1. kule. 2. gUbrelerini
~lG~\
nehir,
c;agllyan kenarllmnda suyun §iddetle
den meydana gelen i~i oyulmu$ koyuk.
tbpfamak Uzere gUvercinler i~in yapdan kule. 3.'
bur~lar mrntilkasmlrl bir i~aretL
iban.gih
ib~
(f. L) : gayet $Ik, saglam ve
ibil ,...W I{a. i. ibll:in c.) : develer.
aban
(a. i.
abbas
kahn kuma$. {bkz : abeft}.
ibim
.1~1
gazanfer, ~ir). 2. [buyUk A
alncalanndan, Mekkefethinde
Ab-
dullah admda olan kimseler. [Hz. Muhammed zamanlhda bu adda 220 ki$i vardl]. Harb·ijt.Abidile
(Abdullah'lar harbl) : Abdullah ad" dort kuma1'ldaOin bulundugu harb.
abilft
Abcit
i.} : 1. mamurluk, baYlndtr-
tlk, $enlik. 2.' Hindin Devlet-abad' ~ehrinde ipekten,
yaptlma bir ~e$it ince veya kahn yazl kagld, ..
ab&dile
rI.. ~:t .. rl ..rlnl
tutan, muhasebeci, * sayman.
$en, mamOr, baYIn-
baymdlrhk. (bkz :. aba'di1, umran).
ib&di
oJ.
altlarl.
jb~1
ibidin
(a. i. bi'r'in c.) : su kuyulart.
abir.gir "'~) J~ \ (t. b. s.) : hesap
a'bid .)~\ (a. i. abd'in c.) : koleler. (bkz:
abid, ibad).
1. aba giVen,
.h"""\ (f. i.) : hesap defteri.
ibar
ibid .) ~"""\ (f. s.) : 1. m6mur, ~en, bayrndlr.
(a. f. b. i.)
2. rind. 3. fakir.
zamanlar.
:2. f. e. ~okluk bildirir. $ems-ibid : g(jne~i bol
olan yer. Feyz.ibid : feyizle dolu olan yer.
l..c
aba.pu, ...; oJ
dervi~.
mi.i~tera
: para ile satm
jlbd.ijl·kadir : 1} Allah'm kulu;
abdal
J\.>v.1
(a. i. bedil'in c.), (bk:z:
d~l ).
3
abdilAn
j~I"\'.T(f. i. abdal'm c.)
€ib.danJI~T
r" 1"",,1 ~,
ib-endam
abdallar.
(f. b. i.)
gOzel,
tenasuplii endam; gOzellik.
[buntar 7,40,70 oJarak saYlltr].
Sb-endaz
(f. b. i) : 1. su kabr, kova.
1 I -·
j..\,'
.,..,\
(f. b. L)
su mOhen-
disi,.
~b.dar
)..\"
(f. b. s.) : 1. sulu, taze. 2.
parJak. 3. saglam vucutlu. 4. nukteli. 5. :z:arif,
zel., 6. ho~. 7. i. su veren hizmetc;L
gu-
Sb·dendAn JI..\,·..\,.1' (f. s.) : tatkm, saf, bOIi;
ma~lup,aciz [kimse].
8b·dest ,,:-"\'.' (f. b. i.) : 1. namaz vesAire
IC;/O din icabma gore el, aglz (bkz : mazmaza),
burun (bkz : istin~ak), yuz; dirseklere kadal"kollarl ve· a~lkkemigi ustOne kadar ayaklarl Ylkama,
kulaklara,boyuna Ve ba~ameshetme (bkz : vuzO'). 2. e/ yrkama suyu. 3. gaita v¢ idrar c;rkarma
ameliyesi; gaita;
idrar. 4. paylama, azarlama.
T... ini a,/mak, ... ini vermek fiilleriyle kulIanJltr].
abdes~an,
ibdest. dan
jl.J..:...,~T "jl:...,..\,:r
4.;l.;..l..,~1'
J.b
aberat
..::",~
bir nev1 klsa
...AI?T.
lJU
ib.gah
(f. b. L) : 1. su biriken
yer, havuz. 2. anat. karnrn, kaburga kemikleri
krklrdagl ve klsa kaburgalar altrnda olan nahiyesi, bo~ bogOr.
.'~""I
&b-gine ~
(f. b. L) : 1. bill Or. 2. ~i·
~e, sUrahi; kad~b. 3. ayna. 4. elmas. S. klllC;; brc;ak. 6. goz ya~1. 7. seygilinin kalbi. 8. ~arap.
I (f.b.
ab·gOn J
abdulleziz~..\ll~ (a; b., i.) : Akaeniz bolgeS/in.
de ve Afrika'da yeti~en bir agacrn dut kurusuna
benziyen yaglt ve tatltmsi bir meyvasl. (bkz .:hab·
biillezlz).
ilbede o~' (a.s. abid'in c.) : ibSdet edentaplnanlar.
abecle-i esnam, abede·; ev!ln: puta tatapanlar.
~ T (f.
~T
(f. L) : l.sulu, su
i.
1. c;ok sert
(krll~
v. 'b.).
s.
rn~as.ta.
j~T
(f. b. L) : g6k-
yuzO.
abher
~
(a. i.) :
t. herggis
~iC;eQi.
2.
yasemin. 3~ zerrinkaden ~i~egi. 4. dolu kap.
abhel'i
~J"t!'
(a. s.) : nergis gibi, ner-
gisimsi.
ab.hest
~T
(f. b. L)
bozuJmu~
meyva
[kavun, karpuz v. b.].
~;.. ~T
(f. b. i. )
c;ok yukselElIl
su dalgasr.
dolu olan
ztbak). 3. kabarclk den lien
(a; s.)
b. 5.) : 1. suva behzer.
2. mavi renk. 3. i.gok. 4. parlak
ab.hiz
(f. i.). (bkz : abaft).
L) : 1. su biriken yer,
flr~asl.
havuz. 2..dokumacl
6b-gOil kafes(.,..d
Sb.c:Jlh 0'> uT (f. b. L) : zariflik ve g'tizellik
~T
ya~-
~,..,
cObbe.
Sbeft
90Z
abes ~ ,(a. s.) : bo~, sac;ma [~ey]. AbesIe i,tigal etmek : bo~ ~eylerle ugra~mak.
ab.gir ..~
(f.b.i.) : 1. aptes6ne,
t. b. i.)
(a. I. abre'nin c:)
larl.
ayakyo/u,hel€L (bkz :&b-riz). -2. abdest alacak
yer.
AbdestlJk~"\'.'(f.
NOh'un e~kek to-
(a. h.' L)
runu.
(f. b. s.).: abdest, su ibrigi.
.abdest • hane
Aber
[ta~].
2.
ab.hun." ab.hOst
..:-;c:T,
j
-,~1'
(f.
b. L) : 1. ada. 2. sel suyunun oydugu c;ukur, kovuk. 3~ orman ic;inde bataklrk.4. c;e~me; su yolu.
ab~h()r,
ib·hOrd
.»~T, )~1'
(f. b.
s.) : 1. su ic;mi~ olan [kimse]. 2. i. su ve yemek.
,abiye
3. i. gUnlUk yiyecek. 4. i. nasip, kIsmet. 5. i.
klsa bir istirahat i~in durma. 6. i. i~i1ecek su kabl. 7. i. i~me suyu bulunan yer.
. ,,....,\
O:>"'J.J~
ab-hOrda
J! 1
ablk
ilbile-i ruz : GUne~. (bkz :.Aftab, Hur~7d, Mihr,
$ems) .
(f. b. s.) :su i~en.
ibir
efendisinin yanmdan ka~an kole. 2. clva. (bkz :
abek, z7bak).
abir
,....,
ab1
-3. 1
(f.i:): 1. ayva. 2.
suda
'5.
ya~l
-\,
1
...L.,I
'ilb7d
J .. ,.c
: bir ilac; terkibi. [bu.
JJ. Ie ,
~.J. b
(/l. s.
Abir'in
c.) : (bkz : Sbir).
(a. L c. : ev§bid) : mesel, ya-
ibis
ndtmac;:.
abid
SbirOn, 8bi-
C.
gec;ici.
(a. i.)
abirin, ibirOn j
van ve suda hasJl alan. 3. s. aC;lk mavi.
abid
~.c
ge~en,
beyaz sandal, sUnbU! kokU, klrmlzl gOI,
turun~ ve igde c;ic;ekleri, n§renc; gibi gUzel kokulu
baZI otlarla bir miktar dogUlmU~ miskten meydana geljrmi~].
saki nan; tiksiRen.
abi
(a. s. ubOr'dan.
terkip;
~ekinen nazlanan,
J. \ .( a. s. ibfj'dan.)
J.b
rin) : bir verden
: 1. sebepsiz olarak
s.)
(a.
abile-i pistiln : meme dUgmesi, ucu.
..::..~b (a. s.)alaycl; sayglSlz.
abis
(f. i.): klvtlclm.
¥~b
(a. s.)
: aSlk
surC!tf"
yOzO
[kimse].
(a. i. abd'in c.)
: kullar, ko-
ibist ..::.-!
leler. (bkz : a'bad).
abid
-\, b
mUen. abide)
(bkz : zahid)'.
ne
(a.
s.
yakl~acak
(a. f. zf.)
c. : abede;
(a. i.
5bidat-. islamiyye
0)-\,\
abide
:
8biste
ibadet ede-
yanll~
abisten
olarak abide'nin
hamile). 2.
~aglardan
ilk
kalma anltlar.
abidevi
<->.,,-\'.'
(a. 5.)
1. abide
J~ 1
gibi,
abile
.u. 1
1. gizli, gbtle-
(f. s.)
ayi~tene).
1. (bkz
~I
(f. s.)
1. gebe. (bkz:
di~i.
I~
.:l U
,-
cM-! \ ( f. b.
i. ) . 1. gebe-
.s~ \
) ..... ;",..:.!
I'
(f. i.)
: gebelik.
(f. i.) : 1. [hayvan ve in..
san] sulama veri. 2. i~me kabl. 3. gunlUk yiyacek. 4. dinlen'!lek ic;in klsa bir duraklama.
~
~-
abi~ten-gah' .:>l>,~ I (f. b. L)
ver, gizlenecek yer. 2. aptesane. (bkz :
:
l. gizli
3bi~t.gah,
abi~t-geh) .
(a. 5.)
: 1. koyun, at ve deve
gibi hayvanlara iyi bakan [adam]. 2. c;aYlrda oti1yarak suva muhtac; olmlyan [hayvan].
2. su kabarcigi.
(f. s.)
lik veri, rahim, dol yatagl. 2. DUnya, alem.
abi~hor
: koleler.
abideyi andlrtr, * anltsal. 2. c;ok bUyUk, fro monumental. (bkz : muazzam).
abil
~
iibisteni
: evabid)
(a. i. abd'in c.)
~\
ibisten-l:Iah
islam medeniyeti anJtlari.
(a. i. c.
.:>~ \
tlbist8n,
2. gebe, hamile.
yanIJ~tlr] : yadigar kalacak eser, anJt.
a'bide
gebe. (bkz
me. 2. gebe.
c.) : anltlar.
ilbidat-. kadime
s.)
j~1
abistan
eden, tapmsn
bir surette. (bkz : zahidane).
":'\-\,I
abidat
ibadet'den.
: ibadet (kulluk)
<\;\-\,Ie
ibid-ana
r (f.
abiste, abisten).
(f. i.) : 1. sivilce, kUc;Uk C;lban.
abi~t.gah, ibi,t.geh
~-~
,....,
~,.,.
4~! \ , o)L\..~
\
(f. b. L) : 1. gizli yer, gizlenecek yer. 2. aptesanQ.
iibiye
~.I
(a. s.)
: yUzUnU ortU i1e .orten
utangac; kadm veya klz.
5
~biye
-- k
gUzel t
(a. s. mOen.)
4,A~ T (f. I. ) : 1.
. 8bIGame
zarit
Ba~det ve
Anadolu'nun bazlDogu illerinde yapllan tur~u ve
salata nevindl'ln bir katlk. 2. ek~i hamurdan pi~i
rilipsirkeye konul.an ve tur$u verine kulJantlan blr
yiyecek; piYi!lz; salata.
,l)::j• 1
ib-kAr
(f. b. L) :1. sucU t seka. 2.
J
saki t kadeh sunucu. 3. saraI' tiicearl. 4, ~arap ay-
libra, U""I J. '""I
(e. s.)
~~';'c
.abre
i.
(a.
c.5H
(e. s.) : bOyUk bir ustalrkla
i~lenmi~ kuma~lara slfat· olarak .: incot sok giizel
.manasma gelen bu kelime t Yemen~ln bir tarafmcla
bulunan ve cinlerin oturdu~u sandan Abkllr ~ehri
oin admdan almml~tlr.
..l.:...C~1
Ab.kend
1. deretsu
(f. b. i.)
ge~i-
di. 2. havuz.
'7'1 (f.
b. s.) : 1.
!U .
~eken.
2.
i. delikli kevgir. 3. i. SUCU t saka. 4. i. saki t kadeh sunueu. 5. i. ~arap tiryakisi.
J)"";'1 (f. b.
i.)
lil~am ~ukurut
:
pisl@n aktJ~1 'yol ve delik.
d.-).~ 1
iblls!!
-
"'::J.I
ib·riz
(f. b. i.) : 1. ayak
(f. L)
tariaVI tohuml,yan,
ib·rOd
(f. b. i.) : sOnbOI; niiOfer.
JJJ.\
.:Jbl
(f. i.)
II
no·
~ekeri".
denilen ttl)ebat
(f. b. s.)
:
<\.6\.;.,1 (f. b. i.)
IU
miJn4sebe.
l
jl)r!1
absuvarin
8b·,ir
)~ T (f.
(f. b. I. c.) : 5uyun
ib-,ib
~ T (f.
a~agl
'-""b"";'l
: 1. sudan an-
(f. b. i.)
.k~
(a. i.) : 1. yalarL 2. ~Uphe uyan-
dirtci hareket.
'" l:.,
1
(f.
b.
~b
U t6b) .
: 1. bah!;lvan
i.)
kovasl t ibrik. 2. GUne~ bi~iminde yapdan mUcevher. (bkz : aftabe2 ).
Y.'
(f. L)
:
niiOfer!;ic~i.
abus ...rJ~ (a. s. ubOseeden.) : somurtkan.
(f.
b.s.)
1.
abanoz;
-\d) \)
,,";,1,.,\) '7'1
(f. b. i.) :
yolu t mecr6, kllnsl.
1
: dere gibi
abus-ul·vech : suratl aSlk, aSlk suratll.
~~nOsl .sNJA.I
.'<\1. \ J.
b. I. )
~arJltlsl, ~elale.
lJyan. 2. su yolcu. 3. gemi krlavuzu.
abanoz denllen 5ert
abanozdan yapdml~. 2. IIbllnoz glbi [siyah]. 3. i.
abanozeu.
.b~rAhe
b. i.) : 5U
aka" SUt akmtl t akar suo _
abu
(t. i.)
siyah bir a~a~.
5U
mOhandisi.
~·y.1
ib.vend
(f. b. i.)
:
IU
kabl, ma$·
rapa t bardak.
~.ver% j;y.I
suda yuzen t
. : su yo II IIrlO8 ve
( f ..b ' i.)
. borulartna bakan mOhendis t
6
: 1. su yu-
(f. b. s.)
zUnde yUzen. 2. su yuzUndeki kabarclk.
ib·tab.
'ibnO$ 'U"r
A·
},~I,
ib-suvir
IS-
:tlylCl ya+r1an ~ilr~
i b·rane
(f. i.) :
park t koru.
ib·tib l...Jl:..\ (f. b. i.). (bkz:
1. sulu. 2.
nemli.,
ib·rih,
j)f~1 , ,,JL!I
absal, ibsillin .
bah~et
a,bt
~ C-,~I
!J.AI
ablOc, AblOk
SI,)
yolu,
aptesane. 2. ibrik, ~irkef ~omJ~i, havruz.
lib.,ines
ekirk:i.
Sb.name
eberAt)
veya ~arabln iizerindeki kabarclklar.
Ab.ke, '-::.)
ab·!c:Or ;
e. :
(bkz : 8b:zih 2 t dem').
ya~l.
abkari
1. alecaht benekll
:
[at]. 2. beyez ve klrmizi alaea renk. 3. vUcOdun·
da sam lekesi bulunlln [adam].
'. iL.y""r
I" d
(f. b. s.)
suda me$keden,
yOzge~.
J
,L. 1
_.
(f• •
b s.): 1. su I uyan, su-
JaYlel. 2. mec. feyizlendiren, bereketlendircn.
aeem·arle
ib.yari
..;)
~.\
: i. sulaYlcllrk.
(f. b. ;.)
acam ('l;..\
kam!~llk,
2. mec. yardll11.
aga~!lklar.
ab.yiiri·i himmet : himmet yardIn1,.
i ~\
a 'cam
.,)./1
ab·zen
(f. b. i.)
: 1. kU!;uk havuz.
b. i.)
(f.
:
ab-:dlriift ,..::J)~\
'car
ic
(f. b. s.) : eskimi;s, be-
[kavun, karpuz gibi ~eyler].
~b
lie
'7;
-
"-
acic
( a. i.)
fildi~i,
I (f. i.)
[.l.~
d~
adf.t
(a. i. ecr'in c.)
~
1. bulut. 2. duman.
(a. i.) :zaYlfllk, ~elimsiz.
(a.
s. acibe'nin
c.):
~ok
tuhaf ~ey, anla~IImaz.
adib-i lleb'a-i &lem : dUnyanll1 7 acibesi, 7
tane ~a~IIacak ~eyi. [1. Mlslr pramitleri. 2. BabH'de Semiramis'in 8sma bah~eleri. 3. Zeus'ul1 heykeli. 4. Rodos heykeli. 5. Efes'te Artemis·Diana
ma'bedi. 6. Bodrum (Halikarnas) da Mosoleus'un
tUrbesi. 7. iskenderiye deniz feneri].
..:.L:L:e
acaibit
(a.
i.
acaib'in
."'~
J.
Ace
~b
~b.\
Scil
,J~I
(a. s. acOz ve acOze'nin c.)
(f. i.) : toprak. (bkz :
i. ecel'inc.)
(a.
~6k).
vlldeler,
tllbii omrun sonlan, gayetler, olumler.
.JI.:..I
(a. L) [ash: icale'dir]. (bkz.
ieale) .
.::.J~
(a. i.)
[asll
(a. i.) : aeaba, hayret, garipHk,
a'ub
~I
(a. s.):
~ok, pek)
(dahl,
lIdlip, tuhaf ve garip olan.
~ok
a'eeb·UI.acaib
garib).
IDcebi
garip ve gOlUnc; olan. (bkz:
(8. e'. acib'den) : ~Ophe ve to-
l.?
.'cef ~I
( a.
S. )
lnce, zayrf.
~I
(a.
S. )
pek 8<:01,
a'cel
iclliet'dir].
~ok
lIcele
eden.
~abuk, ~ab\Jkluk.
( a. i.)
(bkz:
isti'dtl ).
"'ci.~
aceleten
a le.l-aeele).
Acem
r
(a. zf.)
(e~ i.
C. :
~ar~abuk.
(bkz
a'cam) : 1. ArapoJ-
mlyah, Araptan geyri olan kavim. 2. iranhler.
A'cem
r-~
\
(8. L c.
eacim)
Arap kav-
minden olmlyan Idmse.
(bkz : icalet)
acaletcm
~
di~i.
~a~dacak ~ey.
acele <\.l~
acl1k
acalet
(a. s.) : bir tane fil
: 1.
koce kantar.
adle
'( a. s.) : 1. gurultUlO. 2'. fl ....
reddUt bildiren, edl'lt, acaba. (bkz : 8yA).
c.)
acayip ~eyler. 2. normale ayklrl gelen, yadlrganan
mahlOklan inceliyen i1im.3. normale aykln yarat"ml,~ mahlOklar.
Bcaiz
: kalabaltk.
tlnalr, riizg8rlr;' soyu temiz [at].
aceb
........n.~
(a ,s. muen. : €ieee)
acdc
lik.
ac:aib
(a. i.) : baglrma; na're.
ace ~b
baita.
kir8111r; mU-
kafat!ar.
ICC
bot. IIgll1 [a~a~].
( a. i.)
(f. i.) : polis.
1. su slzmtlsl,
su kayna~1. 2. gozya~l. (bkz : abre, dem').
;z:ulmu~
jl;.-\
adh,
~T
(a. i. Acel1l'in c.) : Aeemler,
Arap olmlyan kaviml~r, lranldar. (bkz : eacim).
2. banyo. (bkz : ab'l ~eng).
ab·zih .;) j
me~elik,
(a, i. ecn-.e'nin c..)
"-\Itt:
(a.
dir]. (bkz : icSleten).
zf.)
[aslJ
acem-aMl
~;~
(8. f. zf.)
Acemlere ya-
kl,rrcaslna.
7
(c./Lt.) jl~~·r
acem-a,iran (-mak;aml)
i.) : mUzo Turk mOsikisinde kullamlan ~ed
biri. Bu makam ~argah makammm
perdesi uzerine nakledilmi~ ~eklidir.
~argah, -tonikasl Acem"a~\'ran perdeleri-
acem-a~iran (perdesiJ
a~cez
(a. s. c. : aeemiyan)
1. tee.
rUbesiz, toy. 2. Iranh.
-\ a'eemi l.1"'~\ (a. f. s.) : 1. Arap olmlyan./
c;ok
~ciz
ve
(a. f. aciz'in
c.)
t3:"b
ad
fildi~ine
s.) : 1. fildi~inden- Y8pJlml~,
(a.
ait. 2.
fildi~i
satlclsl,
i~C;isi.
- acib ~ (a. s.aceb'den)
: tuhaf.
aeib-ijJ.klyife : krllgl klyafeti tuhaf olan. (bkz:
garlb) .
~7'"b
icib
4.~
acibe
~a~dacak ~ey.
(a. s. aeeb'den) :
(a. i.) : ~a~aeak ~ey.
acibe·i hilkat
hi/kat adbesi, anormal yara·
(bkz : u'cObe).
tdml~.
(a. f. b. -s. aeami'nin
IIIcemiyan
c.) : 1. tecrUbesizler, toylar. 2. lranlJlar.
<.>"..))
r
(a. f. b. i.) : TUrk
mOsikisinde kullandan mUrekkep bir makamdlr.
Acem makamml te~k71 eden acem-a~iran ve u!}~ak
makamlarl dizilerinin pest tarafma bir kurdi dort·
IUsUnUn katdmasiyle terkib edilmi~tir: Makamln
melodik . seyrinde once Acem makammm, sonra da
kUrdi dortlOsUyle
kUrd\' makammrn ozelliklerini
gosterir.
acem-peresti
.:.~
acaze
(a. f. b. i.) : Iran
Olkesi.
Deem-kurdi
(a. s. aciz'den)
ler, gUcsUzler, beceriksiz/er, zaYlflar.
iranll. 2. Acemce. 3. beeeriksiz [kimse]. 4. dilsiz
Acem-istan
;41
kudretsiz.
(.s.. ..:."J) j\~c ~
(a. f. t. b. j;) : muz.. araliklan birbirine musav\'
- olmlYan 24 dereceli TUrk mOsikisi ses dizisinin
kaba S;argahdan ba~lamak Uzere dordUncU perdesioin adl.
acemi
(a. i.) : tugla, kiremit.
:s-J., r4'
l a. f. b. i.) : 1.
iran sa f;l,a t ve edebiyatma kar~1 dU~kunlUk ve bu
sanat ve edebiyat tarafdarllQI. 2. Iran taklits;ili\:ii.
acil
J:--T (a.
tahminen iki aSlrllk bir mUrekkep makammUrekkebine, bir pOselik be~lisi ilave.
BUtUn pOselikli mUrekkep ma·
gibi la-dUgah perdesinde durur; pOselik
inicibir ~ekilde icra ederek karar verir.
oldugu gibi burada da gUS;1U perdesi bilre-nevadlr. Donamma Acem gibi si i~in bir
'bemolU
konu/t-Jr; icabederse
nota is;inde
... ~ ...... ··...I6lr; gibi si bekar -ve si kUC;Uk mUcenneb bepOselik ic;in ise, sadece si bekar ilave olu·
:
geldiginde yapJlacak olan,
vadeye baglt, vadesi
* ertelenmi~.
J:--b
acil
acele eden,
(a. s.acele'den.)
acele, gedkmez.
(a. f. zf.)
~imdiki
edene ait. 2.
Seilsn
"'){"",T
1. aeere
zamana Sit.
(a. zf. ecel'den.'
sonradan,
ge~,
vadesi geldiginde yaprlmak Uzere.
acilen veya acilsn : er veya ge~.
aeilen
(a. f. b. i.) :
acem-pGselik
s. ecel'den. mUen. "aci/e")
"'){:--b
gecikmecleh. (bkz
-acin
bozulmu~
0:'"T
(a. zf. ace/e'den.)
tezelden,
mUsta'celen).
(a. s.) : rengi ve tadl
degi~mi~,
pis suo
acin ~
(a. s.) : yugurulmu~ ~ey, hamur,
macun. lahm.i
et, lahmacun.
adn :' yuguru/mu~, macunla~ml~
acini
~
(a. s.)
hamur
gibi, hamur,
mtkun klvamlnda.
i.)
ismsil Peygamber'in
aciniyyet
halinde o/ma.
~
(a. i.)
hamur, maeun
adale
icir
...J:--1
(a. s. ecr'den.)
elindekini bir
ba?kaslna kirailvan.
aci;;
i.:~~:--\
(f. i.)
(a. i.) : (bkz : acz).
adz
(a. s. acz'den. c. :
~cizan)
: 1.
eli ermez, beceriksiz, kabiliyetsiz. 2. zaylf, gUcsUz.
(a. s. aciz'in c.) : acizler.
4,;.\):'-b
aeiz-ine
(a. f. zf.) : beceriksizce,
raflanncla bulunan ve Hud Peygamber taraflndan
imana getirilemedigi
ic;in Allah tarafmdan yak
edildigine inandan bir. kavmin adl.
",6
id
a'da
(a. i. c.) : adetler.
1S..u:. \ (a. s.) :. en zalim, pek gaddar.
a'da' $.I~>:.l (a.
i. adO' ve adUvv'Un c.)
:
dU~manlar: yagdar..
beceriksizcesine; alc;ak gonUIiUlUkle.
acizi
~b (a. h. i.) : c;ok eskicien Yemen ta-
Ad
adz
2eizan jl):'-6
zerleri gibi ~eyler]. 2. ini~li yoku~lu, dUz olmlyan
[yer]. (Gendne-i GUttar" adil eserde kelimenin
TUrkc;e oldugu bildirilmektedir).
IS j:--b (a. f. i.) : 1. kabiliyetsizlik,
a'da-V' din : din dU~manlarJ.
,.....
adilb
beceriksizlik. 2. tevazu, ale;ak gonUIIUlUk.
,-;,b \
(a. i. edeb'in c.) : .~. terbiyeler,
utanmalar. 2. usuller, yollar, kaideler.
aeizi
f[j
IS):'-b (a. f. s.) : fakir, alc;akgonUI-
kimseye ait, yani "benimki".
..::..!.):'-\C
iciziyyet
(a. i.) : 1. becerik-
sizlik, kabiliyetsizlik. 2. fakirlik; tevazu.
,aemiyy ~
(a. s.) : aklllJ, anlaYI~IJ, ince
fikirli.
aen.:..1-
(a. L); macun klvamlna getirme,
yugurma.
aeui...J~
<\.;'j ~
acul-ane
yakl~lr
(a.s.): aceleci, ie;idar.
(a. f. zf.) : acele edene
0)
j~'
,.J~I
• j~ (a.
L)
kocaka-
a'dad "'~\ (a. i. adad ve adud'un c.) : 1.
saitler, bazular, kollar.2. hav~z kenarmdaki bOyUk ve dUz ta~lar, duvarlar;
[adam].
IS ~I (a. i.) : tuglacl, kiremitc;i.
(a. s.) : beceriksizlik.
aez-i ikdam : ugra~lp da bir~ey yapamama. (bkz :
aciz).
ml~,
(a. i. udhiyye'nin c.)
kur:--
banlar.
adihik
d:,..L.::,1 (a. s. udhOke'nin c.)
gO.
adak
~b\
(f. L)
ada. (bkz.: cezire).
adakk
J",I
(a. s.)
(daha; en veya <;:ok)
dakik, ince.
a'dal
a~ar
J'L.::,\
1. tugia. 2. kiremit. 3.
kerp ie;. (bkz : acer ).
~
~c. \ (a. s.).: kolu ince, klsa kollu
gegirme.
,.....
aez
(a. i. aded'in c.) : sayllar.
IUnE'cek ~eyler, latiyfeler, ~akalar.
(f. L)
aeu" ~ \ (a. L)
aeuri
,a'dad ",\~>:.\
adihi
mec. cadi karl. (bkz : pire-zen).
aeul
adab-, mutavaat : itaat usulleri.
idab.. umumiyye : umOmi ahlak kaideleri.
adiib ve erkiin : yol iz, yontem,' slra saygl.
a'dad
surette.
acut t aeuze
r1,
adab-, asr : zam'anm usulleri.
adab-, mua;;eret : ic;timai ya~aYI~ bilgisi usulleri.
)1;-\
birle~tirilmi~
(f. s.) : 1.
katllml~, kan~tJrlI
[tur~u, tarator, salata ve ben-
e~itler,
(,..I\..u:. \ (a.
L Idl'ln c.)
1. denkler. 2.
mUsaviler.
adalat
adale
,,:,){.a.>:. (a. i. adale'nin c.): kaslar.
<\.La.>:.
(a. i. c. : adalat)
hareketleri yapan sinirli etler,
*
: vGcutta
kas.
9
adilet
adalet..:,..ll~ (e. i.) : 1. hakka ri8yetkar~
Ilk, hak tanJrlJk, hakldlk, do~ruluk. (bkz : aal,
dad). 2. kadtn adl.
adilet-emri:tar. ahaliye zulUm ve taaddi edil.
memesi hakktnda sadrazam taraftndan valliere yazdan emir.
• daret-kir
)\sC:If..u:.
(a. f. b. s.) : edit,
aded
.,)..\.£:.
(a. i. c. : a'dad) : saYI.
aded-i ruGs : fer. -\ialllSlann adedi. [bir l<imse
vefat edip yalnrz Uc; klzl kalsa mes'elenin mahreci
aded-i rUOsuna gore "Uc;" olur].
adeden
r.,). \.,; .
(a. zf.) : say. baklmmdan, sa-
ylca.
adaletli. (bkz : ad6Iet-penah).
adedi, adediyye 4;,.,)wt,;;.,(..).,)..u:.
(a. f." zf.)
adilet-kir8ne
adaletl icesine.
adediyyat
adilet-kiri
(..»)
adilet-penah
1$:'3 \~
(a. f. i.)
oy\~ (a. f. b. s.)
J~£:.
(a. s.)
adeleli,
~~.,)..\.,;;.
r k.
(a. i. adedi'nin c.) : 1.
tldillk.
adetle ilgili ~eyler. 2.
adalet-
adediyyat-. mutefivite : huk. fertleri arasmda
pahaca fark bulunan ve sayllabilen ~eyler. [karpuz
ve koyun gibi].
Ii. (bkz : adalet-kar).
adali
(a. s.) : adede
mensup, adetle ilgili.
sinirli
ete
saYllan ~eyler.
adediyyat~. mutelcaribe : huk. fertleri a~aslnda
pahaca fark olmlyan ve sayllabilen ~eyler. [yomu'rta va ceviz gibi].
mens up, ... kaslarla ilgi!i.
a'del
J.~'
adall
(a.
S',
delal'den) : 1. dogru
yoldan pek uzak olan, ~ok sapltml!? bulunan, ~ok
fena yol tutmul; olan. 2. pek c;ok hatada bulunan.,
adamet
..:,.... \..u:.
(a. i.) : ahmakllk, akdslz-
(a. s. a'Clil'den) : (daha, pek.
a'del-ul-adiJin {adillerin en adaletlisi)
Adem
1"'.,)1
: Allah.
(a. h. i.) : 1. dUnyadan ilK ya-
ratdan adam.2. ilk peygamber. (bkz : ebu-l~be~er).
3. (f. C. : ildeman) : adam.
Ilk.
adarr
.........;,1
'( a. s.) : en zararlJ. (bkz
azarr) .
adarr-!: miiskirat : i~kilerin en zararllsl.
a'das
U'" \..u:.\ (a. i. ades'in c.) : mercimek-
Jer.
adat ~bb (a. i. 8det'in c.) : adetler, g5renekler, usuller, tabiatlar, alJ~kanllklar.
iditol medeniyyet : medeniyet adetleri, usulleri.
adivet ~J\..u:., (a. i.)
: dO~manllk, yagdlk.
( bkz: bugz ) .
add ..u:.
(a. i.) :1. sayma, saydma. 2. itibSr
etme, edilme.
add etmek .:' 1) saymak; 2) itibar etmek.
ide
o.,)b
(a. i.) : Sdet kelirhesinin arap' kai.
desine gore yapllan mOrekkep kelimelerdeki ~ekli :
fevk-al-ide; alelide..• gibi.
addir
10
....t..\.,;;.1
en) adaletli, c;ok dogru.
...:'..u:.
(a. i.) : denizci, gemici taifesi.
. ademt..u:.
(a. i.) : yokluk, bulunmama.
adem-i basiret : baslretsizlik,
adem-i dikkat : dikkatsizlik.
gorU~sUzlUk.
adem-i emniyet : guvensizlik.
adem-i ihtimal : olamamazllk.
adem-i iktidar : 1) 9iksUzluK, gucO yetmezlik;
2) intiazslzlJktan dogan bir hastalJk, Fr. impuissance.
adem·i imkan : imkanslzlJk, olamazltk.
adem-i imtizac : bir'e~mez1ik, g~imsizlik, gec;inemezlik, bagda~mazlik.
adem-i ink.ta : kesilmezlik.
adem-i istikrar : bir halde durmazlJk.
adem-i i,tihi : i~tahslzlJk.
adem-i itiat : itaatsizlik.
adem-i ihtilif : anla~mazlJk, uyu~mazllk.
. adem·i i'timid : gUvensizlik.
adem-i kifayet : yetmezlik.
adem-i merkeziyyet : bir merkezden degil her
te$ekktilUn kendi kendini id8re. etmesi.
adem.i mes'ullyyet : mes'Oliyetsizlik, • sorumsuzluk.
idit.in.
Cldem-j mevcudiyyet
yokluk.
adem-j mutabakat : uymazhk l uyu~mazltk.
adem-i muvafakat : razi olmaYI~.
adem.i muvaffakiyyet : muvaffakiyetsizlik l ba~8
r1slzhk.
lIIIdem·i miisaade : musaadesizlik l izinsizlik; darIlk.
adem·i nezafet : pislik l kiriilik.
adem-i riayet : rieyetsizlik l sayglslzllk.
adem-i tecavii:.t: : saldlrmazltk.
adem.i miisavit : 'it e~ltsizlik.
adem-i sebat : sebat etmeyi~1 c;abuk blKIP usanma, direnmez/ik.
.,,~T i'~ . (a.
adem.abid
adet-i agnam : koyun ve kec;iden alman resim.
adet-i gulamlyye : i~lerin gorOlmesi ic;in kullanrIan adamlann· masraflan kar~r1lgl olarak alman
resim.
idet-ullSh : Tanrt toresL
L"",b
adeta
adelen
")L..,,T
(a. i. adem/in c;.)
8demler
)~Q.;'r"."T (a, f.
bayagl l basbayagJ,·. eni-
(a. zf.)
adet olarak, gorenek
0""'!
insan yi."
(a. f s. c. :' ademiyan)
jL."T
l
adem
~ .. ..\~
.. 13-\>:'
(a. s.)
..:,~ I
adgas
l¢>1
",,'Le,)!
(a. f. zf.)
adham
adamca,
I,,::~ i',)T
yakl~lr
(a. f. b. s.)
hal.
: olgun,
. "
-\, wI.>::.
(a. s.)
~okl
adid
~$
(f.' L) :
ate~. (bkz : Azer).
.......... ~ (a. L c. : a/das) : mercimek [hu
2. mercek. 3. durbun l gozlOk veseire yapmlya yanyan mercimek bic;imindeki cam.
.J,)6.. ,..,,1,,6
(a. s. adl /del'1.) :
1. dogruluk gosteren. 2. dogru. (bkz : da~-gOster).
Sihid-i idil: adaletli, dogru ~ahit, tantk.. Adll·,iht :
s. gUzel sanatlarda kullanrlan bir ka~.~t cinsi:
[tezhipi hat l minyatiir v. b. i~in]. HukG~et.1
.idile : her i~inde adelet l dogruluk bulunan hukOmet. 3. i. [birincisi] erkekl [ikincisi] kadm adl.
g,
lldil
(a. i. c. : adesat) : 1. mercimek.
(a. L) : 1. bir ISlflmhk ~8Y,
lokma. (bki: : adOd). 2. ISlrma. 3. arkada~. 4.ha.
slm.
i1dll, iidile
bObattan].
4.....,..\~
: irI yap"l [adam].
~-\, -\c
adid, adide
(a. i.) : 1. adamhk l in·
ad... ;,)\ (a. s.) : kaslgl erlklk [adam).
.",T
5.)
idi iSJb (a. s.) : 1. bayagl, a~agl, d~ersi:z.
bilgili adam.
oJ
~~! (a.
bir c;ok. Emsal-i adicle : birc;ok benzerl~r.
. ":"~4,)T
sanhk. 2. adamllk l namuslu adama
adem-p1ra
(a. i. c.) : kurb13nlar. Iyd-i adha :
Kurban Bayraml.
2. adet olan.
cesurca.
ademiyyet
(a. L dags/lll c.) : rOya' te-
ruyalar tarzlIlda kullandlr ll ]'
(a. f. i. ademrnin c.)
insanlar, adamlar.
adem'ivane
(a. L)
~eyvu~atll karJ~lk"klarJ [lladges 0 ahlam : karJ~lk
ademi, ademiyye
ademiyan
J..\c, jIJ..\';:'
ko~ma.
b, s.)
adem Ie, yoklukla ilgisi olan l i::ilUm hakklnda.
adese
"'~",b
adevan, adv
adhi
ades
(a. zf.)
l
oglu.
ider
(a. L c. : adat) : gorenek, usul,
all~kanhk.
yok.luk
f. b. i.)
yici.
e~kekc;el
ades/e, mercimeSfe bon-
suretiyle.
adem·har
adem ogullan
(a. 5.)
~",Ic
a·det
tabiat l
adamlar.
idemi
\S~~
konu.
diyan l i::ilum.
ademsn
adesi
ziyen nesne.
,),...\>::.
(a. s. adl'den.) : e~it, e~, mus4vt..
:ldil-&ne 4.>'')',)6
(a. f. zf.) : adaletliye yl-
kll?lr bir~~ekildel dogrulukla.
11
J~6 (a. f.
iclili
adim
f....\C.
i.) : ad81et,
d~ruluk.
(a. s. adem'den.) : yok olan.
adim-ij!-h'nkin
\-.,1..>)~ \
J~
(a. i. adiye'nin c.)
her :z:a-
adud...l.4c
(a. i. c.
man olagelen, all~IIml~' !jeyler.
ilidiyit-, umur : gunlUk, ufaktefek, deQ'ersiz itler.
adud-ud-devle
lakabl.
t~b
(a. zf.)
4J~b
(a. s.) : Itiyat
edilmi~, alt~lI
Eyyim-, idiyye (alt~llml~ gUnler) : tatil veya
bayram . gunlerinin dl~mda kala'n gUnler. Mahi.
kim-i Sdiyye : ceza mahkemelerinin dl~~.nde kalen
mahkemeler.
.:..~~b (a.
(a. i.)
L)
dogruluk. (bkz
ada let,
Jar. '2. m~t. geometrik ~eki"erin kenarlarl. Zu-I-er
baati·l-adli ': dortgen. Zij-I.kesiri-I-adla' : poligon,
* ~okgen. Muselles-i-mutesavi.l.adli: * e~ kenar
U~!Jen. 3. [Arap~ada] saYI kokleri.
j)..t:.:.~1
du~man,
yagL
(a. i.) : II. Sultan Bayezid'in
.u~ (a. L)
mahkeme, yargllama
adl-penih .,l:.J~ (a. f. b. L)
":
adaletin be-
adn· j...\..C. (a. i.) : 1. ikametgSh. 2. cenneL
~ ~
(a. i.) : 1.
afiflik, teinizlik~ temiz olma. 2. fenallktan, gUnah
i~lemeden
afiif
ka~mma.
Jlic:.
(a. L afi'fe'nin c.)
~erefli
. bi, namuslu,
iffet sahi-
kadm/ar.
afak
(a. i. ufk'un c.) : ufuklar,
g6k kenarlan~ gokun yerle birle~ir gibi gorundugu yerler, mec. 96rO$ ve donU~ smlrlarl. [ziddl :
enfUs].
ifak-, rGh : rOhun ufuklarl.
mu~,
f ·.
b s.)
(a. .
ufuklarl tut-
dunyaya, her tarafa yay"n':lI~.
afaki
nndlgl yer,ada/ete sigman kimse.
(f. L) : elegimsagma [ala-
.:.-tlic:.
("":;-1'-1
- af i k
-gir_
~\9
: firdevs).
(a. s. ):
im-i sema']' gok ku~agl. {bkz : afendak, kavs-j
kuzah }.
(a. s.) : 1. adalete mensup, ada-
Jetle ilgiJi. Hata-yiadli : .. ada Jet yanh~I, yanll~ hUkum.2. II. Mahmud'un Jakab,.
J~
4J ~ ~ <5~
aduvv J..\C. (a. i. c. : edadi') :
. afaf, afifet
Adli
bir lok-
aduyy·i can :' can dU~mani. (bkz : ad@).
adli' ~I (a. i. dll'ln c.) : 1. kaburga-
J..u:.
1. kol, pazl. 2.
kor, pazi kemigi i1e ilgili.
adyende
adli .
a'dad)
devletadam Ian ndan bazllarm In
adudi, adudiyye
yagllik.
J~
).
ma. (bkz : adi'd). 2. s. aClkll, Iztlrap verici [hal].
3. s. zalim.
ml~.
adiyyet
1. ~im~ek. 2. yllazrah~
adGd ~ y::,.$:. (a. i.) : 1. ISlrlmhk,
·1. bayagl, basbayagi.
2 .. herzamankigibi.
adiyye
( f. i.)
(a. i. c. : a'da') : dU~man, yagl.
s. yardlmcl, arka.
idiyen
bit.
(bkz : aduw).
at~.
u~~b
di~ler,
(a. L dlrs'm' c.)
dtrlm. 3. gok gurUltUsu. (bkz
adO
idiyit
IJ"'.,....;,I
idrlah~
imkanslz, olamaz.
heder [e;vlemak] : yok etmek, zi~n et-
ij
adris
hassa arka di~ler.
-I ......
•.H
I
(a. s. C. : afaklyyat) : 1. havat,
deredentepeden soz. 2. objektif, * nesnel. 3. Mekke'ye yalmz hac i!tin giden veya Mekke'den ayrl. Ian kimse, yabanci.
afa-Wihu anh
onu affetsin!
~ .w\~
(a. cu).
Allah
iifruzEI
.::,,)~ (a. L)
afaret
~eytanl,
ketO,
ifrit~e
niyet.
afarit ~)~ (a.
ifrlt'in
L
seytanlar;
c.)
kurnazlar.
afat
..::>~I
(a. L Met'in c.)
afet·i
dilber.
afet·i
afet·i
larl bir
can·, cihan : eihanm eanmm belasl.
devrSn
a~lklarm guzeller i~in kullandlktabir.
ifet·numOn
belalar, musl-
j.i,;,,;1
(f
• 'I.)
:
ifet-zede o.,).:;i9T (a. f. b. s.)
kavga, d"OVU$,
..
sava~
mu~,
belaya ugraml~, mahvolmu~.
["afendlden" masdanndan]'
(f. i.) : elegimsagma
aferide
ratllml~,
0~.)1
(.f. s. c. : aferidegan) : ya·
)l(~.JI, )5~.J1
aferide-gar, aferid.gar
IS.;
Meride.gari aferid'gart
l --
~..)
,-,
I~
\, ~ ) \)
,-
~.J \
w:)T
(f. L)
begenme,
alkl~,
[yaratmak
darmdan].
,0~.J
\
Meriden mas-
(f. b. s.)
1. yara-
tiCI. 2. yaratan.
aferin-han jl,.,;.. '~.JT (f. b. s.)
diyen. (bkz
~aba~-han,
tahsin.han).
J1 .J1
(f. L)
aferinil;
M
"aferin."
1. yaratma.
2. yaratrll~ ve buWn mahluklar.
a'fet
SIZ
~l
(a. s.) : 1. solak. 2. pek aktl-
[adam]. 3. en gu~ ~ey.
afet.;..;1
(a. s. mUen. "affe") :
afi
jb
( a. s. ) : 1. silen. 2.
affeden, bagl~I IY~IO. (bkz : amUrz, amurza).
fedilmi~, bagl~lanml~. 5. yalvaran. [muen.
(a. s.) : iffetli, namuslu,· temii.
[mOen. afife].
4>'l.i..4~
(a. f. zf.)
ya-
(f. s.) : yaratan, yaratici.
manasma gelen Fars~a
aferinende
aff ~
dm].
c!;T
(a. s.)
yalane!.
afik ~
(a. s.)
~ok
afik
~.JT·
a. f.
temizee, tertemiz.
varol, bravo.
·aferin
.(
(a. L) : iffet, namus.
afif-ane
(f. b. L) : Tannltk.
aferin
u~
afif. ~~
(f. b. s. L) : yaratan, yaratlcl, Tann.
~a,
aff
(a. s.) : pek ak. (bkz : ebyaz).
mahlOk, yaratlk.
-,
c.): belaya ugraml~lar, !TIahvolmu~lar.
[alaim-i sema], al-ye~il ku~ak. (bkz : adyende,
kavs-i kuzah).
~\
.\~.~
..
...,
""J""
afetzede-gan
~1...t.:.91
afendak
(a. b. s.)
eri~tiren.
tiren, musibet
sfen ;.i~ (a. L) : ~urume.
...t.:.9-,
jL.).;..;T
ifel.resan
afat-, semaviyye : sema MetlerL
a'fer
(f. b. s.) : felaket,
bela gesteren.
betler.
aAfend
can : 1) canln belasl, ean belasl; 2) guzel,
(a. i. c. : Mat) : 1. buyuk fela·
ket, bela. (bkz : adOd, 2). 2. mec. ~ok guzel insan.
afil
JiT (a.
aptal.
s. ufOI'den.): 1. ufOI
gurObeden, batan [Gi.jne~, Ylldlz). (bkz :
2. gerUnmez ol~n, kaybolan .•
afir ~
(a. s.) : ~ok ketO niyetlL
afiyet
..::-96
iade-i ofiyet
slhhat ).
(a. L)
hastallgl
ge~irme.
: sagllk, esenlik.
(bkz : selamet,
afraze ,0j\.)T (f. i.) : 1. aydmltk,
1~lk..
2.
mum veya kandil fitili. (bkz : afrOze 1.
afrO,e C
."jl
(f. i.) : un helvas •. (bkz
efnJ~e).
afrOze
oj.".JT
(f. i.). (bkz
afraze).
13
~(a. i.)
1. mazl denilen tane. 2. s.
afuvv
.JA,:, (a. s.)
: merhametli, daimS
af-
feden, sue; bagf~llyan [Allah].
af·tib
~l:!T
(f. b. L) : 1.
GUne~.
(bkz
:
Mihr, $ems). 2. GUne~in 1~1~1. 3.5. gUzel
4. gUzel yUz. (bkz : m6h-cem81). 5. ~a-
Aft~b-I Kuren, Aftib·1 Kureni : Peygamber
if·tibei
aft8ve). 2.
~ bl
(f. i.) : 1. su kabl. (bkz
GUne~ bi~iminde
yapllan mi.icevher.
(bkz : 8b-t8be '2 ).
,)\,).1' ~\.:;\
iftib-gerdllln
(f. b. L) : 1.
korunmak is;in giyilen ba~lIk. 2. ave. kuiftab-gerdek
~is;egi.
;;JJf ~l:;;T (f.
b. L) : 1. ay-
2. kaya kelerL
10·
~
1'--\
iftab-gerdh; 1..-'" J J' ~ ~ (f. b. i.) : 1. yer
yUzU 2. s. daima GUne~ goren yer. 3. kava keleri.
(bkz : aftab-perest 4).
tp
.....
&ftib-gir ..~ ~\::; \ (f. b. L)
1. ~emsiye.
Gune~lj
iftibi
~emsiye.
yer.
Gune~e
iftab-i,tihar
buyuk ve pek
1. tente,·
(f. i.)
(f. a. b. s.)
iftib.rO [y]
[c.>]J) ~l:!T(f.
b. 5.) : 1. Gu-
ne!; yUzlO. yUzU GUne~ gibi parlak. 2.sevimli, di!-
ber. 3. Gune~e kar~i olan [yer].
).,- ,,;-,b'f
(f. b. s.) : sabeh-
erken kalkan, gGndogmadan uyanmak adetinbulunan [kimse].
oJbT
(f. L) : su kabl.
Mtabe).
14
afy an-jJ.kat' :huk. bir uzvu kesilmi~ olan
kimsenin bu sebeple mafik oldugu klsas veyS diyet hakkcndan vazge~mesi.
afv an.iI·klsss : huk. kendisine kar~l cinayet
i~lenen kimsenin veya bu husustaki veJlsinin klsas
hakklndan. vazge~mesL
afy an·jJ-fec:ce : huk. ba~ vey8 yuz yaran su~fu
uzerine lazlm gel en klsas veya diyet veya hGkOmet-i
adil hakkmdan ba~1 yardan kimsenin vazge~mesL
tp-- ,tp-Igih, ageh <U \ • ., u \ (f. s. c. : agSh8n) :
1. bilgili, haberfi, uyantk. 2. [birincisi] erkek ad!.
l~-
_Sgih.al1 ":H,.tlLJ I
ler, bilgililer,
11
)}b ( a. i.)
belS kaslrgasl.
(f. s. agah'ln c.) : 81im-
bilginler.
agihl, ageM
~(T;..fl)"T
(f. L)
(bkz
agahlIk,
haberli ve uyanlk olma.
agel
J~T
("ga" uzun okunur. f. L) : 1. de.
nlt";'a, kl~klrtma. 2. a911. 3. arr kovanl. 4. \;i§nemeden yutma.
agali~
kl~klrtma,
~\c\
("ga" uzun okunur. f. L)
saldlrmaga
kl~klrtma.
igenda .:>.\.:.iT (f. s.)- : 1. yastlk,
(f. b. ';.) : GUne~ ya-
if Or
vazge~mesi.
adam.
aftab-perest
v-'Y., ~bT (f. b. s.) : 1.
GUne~e tapan. 2. i. nillifers;i<;egL 3. i. ays;i~egi.
4. i. kaya kelerL (bkz : aft8b-gerdi~).
2.
uzakla~tlrma.
alv an.jJ.cinaye : huk. kendisine kar~1 klsasl ve
diyeN gerektiren bir cinayet i~lenilen kimsenin vaya bu hususta velisinin klsas veya diyet hakktndan
ait. .
)~ \ ~l~T
me~hur
gune~lik,
su~unu bagl~lama.
vazifesinden
afv an·j1·ceriha : huk. bir kimsenin kendisi·
ni "klsas" veya "diyet" i gerektiren bir ~ekilde
yaralJyan ~ahsa kar~1 malik oldugu· "klsas" vey8
"diyet" veya "hUkOmet-i aelil" hakkmela vazge~.
mesi.
I
'J.l:!T
2. s.
SEtiv.
.afv J-A':;' (a. i.) :1.
ozur dileme. 3. birini
minder,
sucuk gibi zorla dofdurulmu~ ~ey. (bkz : agen,
agene). 2. bir nevi zehirli bocek.
agani
J'\c\
("ga" uzun okunur. ugniyye'.
nin c.). (bkz : egani').
agarr
) ; \ (a. s. gurre'elen.) : 1. kendini
<;ok begenmi~. 2. beyaz. 3. almnda beyaz benegi,
akltmasl olan [at]. 4. asil, alkenap. S. c;;ok sicak
[gUn].
agarr-jjl.eyyam : en slcak gUn.
a~maz
4.:,:,.c1
Aga,h.
(f. s.)
1.
bula~ml~.
2. i.
b8~langl\;.
\j-\
aglrri
~\J\cl
agavit
(TUrk.;e
a~a'nJn
4...=.1
iglye
Arap. c.,
tecrubesiz·
(a. i.)
i~ine
su biriken ';1.1-
kur. ["ag,yye" ~eklinde de kullantlabilir].
agalar.
j~\c\ . (TUrk\;e
agayan
aga'nm Fars. c.)
agil
""l::i.T
agin
~~
)cl
("ga" uzun okunur. f: i.)
ba~-
(f. i.). (bkz : agul).
(-\
agillar.
agaz
(a. s. garir'in c.)
ler, safdiller; acemiler.
(f.
lama.
C"'llgiste cC-.J I
oj6\
ague
("ga"
UZl,m
okunur. f. i.) :
a9',' ~(T
muzik ba{ilanglcl, .;alglcdarrn ve .okuyuculann ahenk
.
~gaz-gah
~Ik.
olSj\c'f
2.
(f. s.)
J)\~\ (a. L galsk'm c.)
aglik
1. kilitler.
2. kapall,anla~"maz ~eyler.
aga~lar era-
J)\i. \ (a. i. galel'in c.)
ag/il
2. daha veya en kilt.
(f. s.)
uzatliml~.
("ga" uzun okunur. f. b.
agba ~ I (a. s.) : 1. daha veya en koyu.
: dolu,' dolduruJmu~:
dU~jjmlenmi~.
ba~langlcl.
i.) : ba~lama veri veya zamanr; men~e·.
s.)
(bkz ; agende).
slnclan akan sular.
agber
~~ \
(a. s.)
agbes
~\
agbiyll
L..i. \
: ~ok tozlu.
(.a. s. gabi'nin c.) : ahmaklar,
~ -Ii, I
(a. i. gada' ve glda'nln c.)
agene
JI
.J""\
(f. i.). (bkz : agande 1) ..
(f. s.)
ligandeo~\(f.
s.)
dolmu~, dolduru'mu~.
doldurulmu~,
"",;" J(
.->£1
ag/eb ~ \ (a. s. galib'den.)
aglef ,jE \ (a. 5.)
sUn~etsil.
:
hatalar,
(daha, pek,
aglo%
l:::.L::\
: 1. sandlkta kapall. 2.
katda~ml~, duygusuz
3. mec.
dolu, tl·
[karb].
( a. s. galiz'den. ) : (daha,. pek,
<;ok) kaba va galiz.
kal/. (bkz : agin).
agende-gu~
(a. i. galat'ln c.):
(bkz : galatat).
I;ok) kuvvetli, en ~ok gaJip .
agleb-i" ihtimal : bOyOk bir ihtimaf.
. 'yen;p I<;ilecek ~eyler. (bkz : agziye).
agen
.1,)\s:. \
ag/at
Y3nll~lar.
kallnkafalrlar.
agdiye
J){i \ (a. i. gull'un c.) : 1. boyuna
ag/al
ge<;irilen zincirler. 2. pJrangalar. 3. kelep~eler.
(a. s.) : kUI rengi..
(f. b. s.)
aglime
441.:.1·
agmid
~Li\
kula~l
dolu, soz dinlemez, haYlrslz, sefil.
(a. i. gulam'm c.)
: oglanlar.
(a. i. glmd'rn c.) : 'kdl~ ve
bl~ak
(f. t.) :
1. I$lanml~, Islak. 2. bule~ml~, yugurulmu~.
agfer
.;.:. \
(a. s.)
: affeden, magfiret g&.
teren.
agfer·iil.gaflrin
TaO',.
effedenlerden en cok affeden,
klnr.
agmad-, siiyOf : kdlC;lann kmlsrI.
agmar
,.;Lil
(a. s. gamr'ln c.) : 1. bUyUk,
ulu ki~lIer. 2. seller. 3. (gumr'm c.) : cahil, bi/gi.
six va bon kimseler.
.
a~mb
v">li\
(a. L gamz'm c.) : goz YUill·
mCller, 90Z klrpmalar.
1S
~\(a s, gani'den.)
(daha, pek, ~ok)
jl.:i.\
agnam
ct..b:.\
agtiye
Jfi ("gu
agul
(a. L ganem'in c.) : koyunlar.
L..:..; \
n
f~
uzunokunur.
agniye
~.:i \ (a. i. glna'in c.) : ~arkilar, tUr·
(a. s. gani'nin c.) : zenginler.
L) : gO%
j';T (f.
agOn
~\j-\ (a. s.)
agundo
Siok sevimli, ~ok yakl-
s.) : 1.
ba~ a~agl;
ters. 2.
ugU!suz.
kOler.
den
~Iklr.
S;lkm,~
od
(f. s.)
:
atl1ml~,
ha/la<; elin-
pamuk YIQlnI veya yumagl.
~agOr )y I (f. L) : 1. tugla. 2. kerpiSi. 3.
agrar .) \j-\ (a. s. glrr'ln c.)
teerObesizler,
kiremit.
apta/lar.
J-fi
agul;
1J'\j-\
agrSs
aga~lar,
(a. L gars'm
dikilmi~.
c.)
fidanlar.
agraz
J'\j-\
(a. L garez'in c.)
maksatlar,
agu~-i
Ian.
agrb., fahsiYve-i
maksatlar.
agreb
mi~.
(bkz
agus V"
keyfiyye: keyfe bagll
~ahsi
agva
,:-"j-I
(a. s. garib'den.)
",.j-I
(a. L gur€ib'ln e. ) : kargalar.
en
garib,
( a. i.. gusn'un e. ) : dallar, bu-
daklar.
\ ~,:-\
agsem.
(a. L)
beyazi siyahrndan Siok
olan sas;, 'k",
agser
;il
ag,i·
l.:.i.\
(a. 5.) : L pek ba.ygrn [adam].
(a. i. gl~a'nln c.)
perdeler,
gozlU.
(e. s.)
(a. s.)
delalete en Siok sapen.
J I.;.\
agvar
(a. i. gul'On c.)
guller, kor-
hortJaklar.
).;. \
(a L gar'ln c.)
magaralar.
agvis ~I';' \ (a.L gavs'in c.)
yardlm is-
temek is;in baglrmalar, yardlmlar ["yard/mel" manasiyle "evliya-u-Ilah" hakkmda kullanlhr]. (bkz:
akt€ib).
agvat
11.;.\
(a. L galt'in c.)
1. s;ukurlar.
2. aptesaneler. 3. pislikler.
agySr )~\ (a. L gayr'm c.)
gayrdar,
ba~·
agyib; J'~ \ (a. i. gayze'nin c.)
agaSiliklar,
me~elikler.
ortOler, zarlar, deriler.
agta, ~~\
L)
kalar, yabanerlar.
vueOdu kara, yuiu beyaz [hayvan]
ag"iye ~\
\.;. \
kunSi hayaletler;
(a.'i.) : 1.boz ve esmer renkli,
Siok tOylO aba, kilim. 2. kurbaga ybsunu. 3. kara~atak .ku~u..4 .. s. a~agrllk [adam].
bula~tlrtlml~, Idrletil·
(bkz : adall).
agval
agsan jl~\
(f. 5.) :
mir kalem.
pek tuhaf.
agribe
~
:€iga~te).
(-I (f.
agraz:-, ne'saniyye : nefse Sit maksatlar.
ku-
terbiye : terbiye kueagl.
aguljite
agrsz", hiikOmet : hUkOmetin niyetleri, maksat-
("gu" uzun okunur. f. i.) :
cak.
agulji.i leyl.i-tarik : karanll k geeen in kueagl.
niyetler.
16
perdelet,
ueuyla bakma [hiddetlenerek]. (bkz : agll).
agniya
agra
(a. L glta'nm c.)
ortOler.
gant, en zengin.
1. karanllk. 2. zay,f
agv~d
..w:. 1
uykueu. tenbel .
Ca. s.)
1. esner vucutlO. 2.
ahbi
,~':'.\
agyer
(a. s. gayre.t'den.),
agzf!'
~\~\ (a. i. gaza'nm c.)
du~manla sa-
-..;.....a..:. \ ( a.
s.)
(a. L) : birlik, hUSOlliy-
~.;.b. \
ahadij.huma
pek gazaph, ofkeli
[adam].
ikiden biri.
(a. b. z.)
ahaff.....A;..\(a. s.) : (daha, pek, <;ok) hafif,
agzef
--.i..a..:.!
·ut.un 'Ie sarklk ku·
(a. s.)
di.i~i.ineesiz:
lakh [hayvan].
(a. s.) : 1. pek a;\lkane.
4;....i..:.\
~eyler.
yenip i~i·
(a. i. glza'nm c.)
ahakk
(f. n.)
ihil
: Merin, bravo!
manasfna
ah,ahi \.;.\
JL~I
10';' \
'-
(a. i.) : 1. karde~. 2. dost.
(a. s.)
ihir
sevilen.
ahllbir ~~ ~ \
(a. i.
~eye
aS11 sahlpler, otokton halk.
•LbT (f. i.) : 1. hattat/arm
oJ
...r-\
aharr
(daha, pek, <;ok, en)
:
bir
Ian kag.da surulen ni~asta" yumurta. 2. kahvaltl.
3. bir nevi Iielik.
'lh Ii·umm ': baba ayrl, ana bir karde~.
.....,> \
: c;:orc;op
i.)
(a. i. ehl'ine.) : halk.
ahilj.yi asllyye
: ah, yazlk.
(bkz : ahu).
ahabb
..,.lw (f.
ahili
(mi.i~terek)
(a. s.) : (daha, pek; c;ok)-
verllmj~. olano
maylp at.lacak nesne. (bkz : akal).
kullamhr.
.J
J> \
hiyet, * yetki
(bkz : agdiye).
f!
iri yap,,, ve
kfmseler.
agzel.i e~'ar : ~iirlerin en a~lkanesi. 2. i. en ~id.
detli sltma.
agziye
(a. s. e~)
yl;.\
ahiil
....I}-I
agzel
ih
~.)l,..\
ahadiyyet
Ie Allah'ln v.ahdaniyeti (bir olmasl).
agzeb
€Ih
(a. i. hadis'in c.). (bkz
ehadis ).
vC$malar.
lecek
..::..~.)l,.. \
ahiidis
(daha, pek,
<;ok) gayretli [adam].
(a. s.) : (daha, en p:k) sleak.
.ahas1f ~ll (a. i. c.) : topragl
ta~sl;Z:, k~mlu yerler.
ahbar'l~ c.)
hikayeler,
ahasil1 ~.-~ \
rivayetler.
(a.
ahsen'in c.).
S.
(bkz
ehasin).
ahabi~ ....~!6.\
(a. i. habe~'in c.)
habe$lI·
ahass
ler.
I.,.~;"l
c;ok, en) nusOsi,
ahad
...b-'
(a. s. c.
cihcid)
1. bir [saYI]
2. i. ki~i, kimse.
ahad.iil.llhadeyn : emsalsiz,
ihSd
.)0
(a. s.
ah~d'in
c.) : birler, birden
dokuza kadar olan sayilar.
iihid·i ,nis. (bk% : avam);
ahadd
...b- \
(a. s. hadd'den.)
shadid
kam~1
F.2
gibi
hass'dan.) : 1. (daha,
ba~llea.
3. s. yak,".
2. kadln
ahaveyn
arkada~lar.
jM"';"\
3. benzer
~eyler.
(a. i. c.) : iki karde~. [isIS,rn
Slimierinden Urfall vBiz Mahmut Kamil efendi'nJn
bab1;!sl Mustafa Kamil. efendi ile amcasl Urfalr ayn-i
vahit Mehmed efendi].
(dahe, pek.
c;ok) keskill.
S.
oze!. 2. xf.
ahavat ~I~\ (a. i. uht'un c.) : 1. klzkarde~ler.
e~siz.
(a.
ill
ahan
.k.;..\
(a. s.)
(daha, en veya ~ok)
bahtiyar, mesut, mutlu.
~ .)l;.\ (a. i. uhdOd'un c.) : sopa
~eylerin
vucuita \:)lraktlgl izler;
ahbi ~L.. \
'Ie
(a. i. haba'mn c.)
sarey adam-
Ian.
17
ahbib ";-I~ 1 (a. i. hablb'in c.) ; dost, QiIdlk, tamdlk. (bkz : a~ina).
}:==-\
ahbir
ahd·i cedid : Isa'nm kitabl, inciller ve ekleri.
ahd·j karib : yakm zaman, evvelki zaman.
ahd u peyman : yemin, and.
(a. i. haber'in c.) : 1. haber,
ortada dOllen * soylentiler. 2. (hlbr'in c.) : Yahudi
bilginleri; hahamlarl. 3: meserretlet; iyiIikJer. 4.
yaII mUrekkepleri.
.
aheJa'
hallm, al<;ak gonOIlU, itaatli.
ahda'
ahblri
~.:.i~\ (a. s.) : rivayet~i.
ahbas
~~ \
~ l.;...\
(a. i. habs'in c.) ; 1. su
(a. i. hubuz'un c.) : ekmekJer.
J.
ahbel
J:==-I
( a.
ahben
~:>-\
( a.
ahdik
bo~rUlce
S. )
s. )
tanesi.
ahdan j \~\
(a. i. hadeka'nln c.) : goz be-
(a. i. hadin ve hadln'in c.)
dostlar, yolda~lar, ya~da;;lar.
(a. s.) : pek ye~i1,. yernye;;iI.
.,..4;..1
(bkz : ahzar, sebz).
: divane, deli, ka~tk.
: Tstiskaya
JI-t:>- \
bekleri.
ahdar
ahbel ~:>-\ (a.l.) :
: 1. en hud'ael, <;ok
(a. s.)
F.,.L-;..\
'--
aldatlcf, 2. i. insanm ensesine yakm iki damar.
bentleri. 2. su bentleriyle meydana getirilen havuzlar. 3. hapisler, zjndanlar. 4. gayri me~rut vaklf
ihalinde olan topraklar veya binalar.
ahbiix
c::a;"\ (a. s.) : (daha, en veya pek)
ugrtyan,
ahdas ":'\...b. \
(a. i. hades'in ~.) : 1. yeni
hSdiseler. 2. fenS ~eyler, dertler, muslbetler. 3. taIihin degi~meleri. 4. S. gen<;ler.
karnma su dolan kimse.
ahdeb
...:.-:-:>-\
ahbes
(daha, pek, ~ok, en)
(a. s.)
";-1.;.:>- \
(a. s.)
kambur.
ahdeb ";-I...b-\ / (a. s.)
mundar, yaramaz.
Kimsenin rey ve dO-
;;Oncesini begenmiyen, uzun boylu ahmak [adam].
~~\
ahbeseyn
(a. i. ahbes'in dualis obahdebiyyet
liguus'u) ':. en mundar ~eylerden ikisi=bok i1e 5idik:
ahbe, ....,::~:>- \
<\~.;...\
ahbiye
yaptlan
ahder
(a. i.) ; Habe~, Habe~t.
ahder
(a. i. hlbS'nm c.) ; ktldan
,-J~\ (a., i. hacl'in c.)
1. topuk-
far. 2. 'zincirler.
ahear
J~\ (a. i. hacer'in c.)': ta~lar.
ahcen ~\
(a. s.) : klvJrclk [sa<; hakkm-
(a. i.) : kamburluk.
(a. s.) : ;;a;;1 adam.
~..,b...\
(f. i.) :
ahderiyy ~).,.L-;..I
go~ebe ~adlrlart.
ahcil
)-t:>- \
":"~;-'- \
karde~ ~ocugu,
ye?jen.
(a. i.) : yaban' e~egi.
ahdi ~J.r-~ (a. s.) : sozle~me, anla~ml'l ile
ilgili.
ahd·name
<\..V¥(a. f. b. i.). (bkz
-n~me).
ahek
d...;r
ehen
0.J
(f. i.) ; kirec.
da]'
ahceste <t:~\ (f. i.)
kapi e;;igi. (bkz
astan, atebe).
ahd
'""'~
(a. i.
C. :
uhOd) : 1. so~ verme.
2. and, yemin. 3. devir, zaman, gUn. (bkz : ahid).
ah~.i atik : (s§'danonceki Yahudi Peygamber1e·
rin kitaplarl [Tevrat, Zebur, Mezamir V. b.].
18
(f. i.) : 1. demir. 2. zincir. 3
kd 1<;. 4. s. sert, kati.
ahen·i tuft, ahen~i gay : saban demiri.
ahenbe~.:..bf (f.
i.)
: <;ulhalarm dokuya-
caklan bezin iki yamna koyduklarl demirli ega<;.
[bezin buru~uklu~unu a~tlgl i<;in buna "~inber" de
denir].
ahgul
0'3
ihen·came 0..,0'::--
(f. b. i.)
mir veya demir damarh, sag lam, dayanlklJ, kuvvetl i [at]. (bkz : ahenin-rcg).
vurulan demir I,;ember.
ahen-can j~..:.r.bl (f. b. s.)
. demir canll{
(bkz :
..:-.~ (f. b. s.)
olanlara
demir alii
b. s.) : 1. demir yUrek-
2.· ~altp
c.~
.\
~aglrlp
(f. i.) : 1. uygunluk/ dUzen,
eQlenme,
~UnbU~
aheng-j taklidi : leng. ta~ldlgl manayl te~ekkUI
-ettigi seslerle de telkin eden kelimelerden meydana
gelen soz tertibi ("tir tir titremek" gibi).
~
~In,
.p
(f. b. 5.) : ahenkli, uy-
~,...;.
~...r~\
dikba~lJ
[at].
aheni, ahenin ~ '.jAIl (f. 5.') : 1. demir·
den. 2. demir gibi, pek sa9lam.
b ~:..J
c...
(f. b. 5.) : demir yUrek-
ahonin-reg
(f. b. s;). (bkz:
§hen-reg ).
(f. b. s.)
ahen.pu~ ~-': ~~ (f. b. s.)
demir
yava;;
ku~anml~,
zlrh
gjymi~.
(f.
i.)
yava~lJk,
aeele-
J) "1;....; \
(f. b.
s.),-
aeelesiz,
yUrUyen.
yava~
.r-\ (a.
s. hafi'den.)
(daha, pek,
I,;ok) hafi, en gizli.
~Li.,... \ . (a. i. hafld'in c.) : 1. cXjul
demir
~ew
(a. i. hlfs'Jn c.) : iJkembe-
ler, klrkbaYlrlar.
ahfaz ~\
(a. 5.) : 1. al~ak vc ~ukur
[yer]. ~. mec. al~ak 90nUIIU [kimse].
ahfe~
JA>.\
(a. s.) : 1. kU~uk gozJij, zaYlf
'bak,~II. 2. yalnlz geee. goren [kimse]. [" ahfef'
lakabrnda U~ bUyUk Arap alimi vardlr : AbdUlhamid; Said bin Mes'ade; Ali bin SUleyman].
<t;;,i;' \
ler. 2. agal,;
buklar.
ahger
.....;5'" 0'..;\
koru, klzJl
(a. i. hlfa'nrn c.) : 1. gizli ~ey. .
c:;i~eginin
~\
.,)"
tomurcugunu orten
(f. i.)
dl~
yanarkomur,
kaate~
ate~,
ahger-j suzan : yakici kor.
ken, mlknatls. (bkz : ahen-rUba).
mi~,
aheste·rev
ahfiye
Ii, kahraman; merhametsiz. (bkz : ahen-dil).
ahen-ke~
..s("::'-;\
ahestegi
ahfas ...':J l#.> I
(f. b. s.) : demir
;igniyen, gemi aZlya alan, sert ba;;II,
ahenin·dil
yava~, a~lr, yava~
ogullafl,' torunlar. 2. yardlmedar, hizmetkarlar.
(f. b. L) : demircilik.
[~] \;. ~r~
ahen-ha [V]
( f. s.)
sizlik.
ahfad
(f. b. i.) : demirci.
ahenlJer-j gayret : gay ret demircisi.
ahen-913ri
o..:-A\
aheste
yava;;.
ahHi
....
)J.~\
dUzenli.
ahen-ger.
aher-un-nehr
astr. semantn gUney yarlm kUresinde bulunan En-nehr burcunun en parlak yddlZl, Achernar.
etme.
aheng·j esvat : leng. kelimelerde kalmllkla in-.
celik ve yuvarlaklJkla dUzlUk baklmtndan vokallerin .
birbirleriyle uyu~masl ("kartnca; orumcek~' gibi).
aheng-dar
(a. s.) : ba~ka, diger, gayrl.
..)4
aher
Ii, kahraman. 2. merhametsiz. (bkz :. lihenin-dil).
Sheng
mlknatll.
~ l.. . . ~t.J .L ~t;r
ahen.s8, ihen-say
o..;l:.. . . ..c;\ (b. zf.)
Jwl.:.A\ (f.
(f. b. 5.)
(f. b. i.) : ege, torpU, bile~i ta~l.
yakl~lrcastna.
ahen-dil
~t.J
ahen-ke~).
demir elli, eli
demir gibi olan.
ahen·destane '
4)
ilhen·ruba
sablrll, dayanlklt, katl yUrekli.
ahen·dest
?'
,AhEm-reg C)) ~rl) \ (f. b. s.) : damar! de-
sandlklara
demirler giy-
ahgUl
(f. i.) :
ba~ak kJl~lgl;
klll,;lk;
sakal.
19
ahibba'
L... \
ahibba
(a. i. habib'in c.). (bkz
..\.,,('~
ahid
(a. L). (bkz :ahd).
ahirin
<\.AV...\~
ahid-name
~artlarJnl
(a. f. b. i.) : anla~m8
Ve iki tarafln imzasll1l
ahid-~iken ~tG.¥
ta~;Iyan
kaglt.
a,nla~~
(a. f.. b. s.) :
.(a.
bulama~
i.)
deniTen ye-
mek.
<1.::;.....";1'
(f. 5..)
:
1.
sIYrJlml~, ~Ika.
ahirun, j".....
daha ~ok;
ahilla
candan dostlar. (bkz : ahlal).
~\
ahille
(a. i. haljl'in c.)
~uvCl/dlzJar,
ahir'
(a. s.): en son, en sondaki.
fi
(a. s. c. : ahirin, ahirOn, evahir) :
son, sonraki,ensonra.
ahir-i kar : i~in sonu, netice-, * sonu<;.
~~
fi
(a. f. b. s.)
sonunu
,"J>T
-,...
.\
c\l ":!b' (f. i.) : 1. damak. 2. an.. t •
~.
(a. i.) : 1. ucunu yere berki-
Ji-I
ihiz
-bJ'
(a. s. ahz'den.) : ahz eden, alan,
ahiz
.1;..\
(a.
(a. i. ahz'den.)
es7r, tutsak.
allCl.
i.)
alma,
kabul
etme•.
(bkz : ahz).
.,J>T
(a. i. ahz'den.') :. al,cl alet.
ahkab ~11... I ("kab" uzunokunur. a.i. huahkad ~La...\ ("kad" uzun okur.ur. a. i. hukd'·
un c.) : .kinler, garezler.
dU$unen, goren, akllli.
ahire
pintiler,
kub ve hukb'un c.) : uzun zamanlar.
en nihayet, sonunda.
ah'ir.bin
(a. s. hasis'in c.)
ahiz
iihize
(a. zf.) : nihayet, son olarak.
ahirJ;J
ahir-iil-~mr
.\
l-:>-
tip halkasrna hayvan baglanllan ip. 2. sOrekli felaket, musiybet.
~i~ler.
ahir
(a. b. i.) : (bu dOll-
bogaz. 3. anat. bevin kemigi, klhlf.
ahiyye
(a. s. halWin c.) : sadlk, h~li~,
){,;.\
fl
cimriler.
*yet~ili.
selahiyetli,
(a. s. ahir'in c.) : sonrakiler,
j~j
I
ihiyine
\..b... \ (a. s. hakik'in c.)
ahikka
>T
yanln) son gOn (O).
nlml~ [silah]. 2. saJdlrllml~.
~ok veya~ok
sonrakile~,
(a. s. ahir'in c.)
sonlar, en so~·?alar. (bkz : ahir1'n, evahir).
'}' ahissa
ahihte
(a. s. [ahir'in mUennesi])
ahkaf
JLt..\
("kaf" uzun okunur. a. i. huk-
fe'niri c.) :kum tepeferi.
son.
ahire
2.kahpe.
ihiren
.,?b
(a. s. ve i.)
r..r-.-\ (a. zf.)
~hiren ' r~\
son zamanda,
w.;-\
1. zani, zinakar.
: sonradan.
(a. zf.)
ge~ende,
en sonra, en son plabu yakmlarda.
ahiret
(a. i.) : obUrdUnya, oteki
Cliinya. (bkz : ahret).
.20
-.J:.fl
ahir-zaman
ahiha ~I
r~k,
t. j.) : 1. ahretlik, ev-
sonlar.
maYI bozan~
en
,<t.lL"fl (a.
ahiretlik
lathga alman oksUz. 2. ahret karde~i. (bkz: ahretlik).
ehibba ).
ahkam. i~\
(a. I. hUkm'Un c.) .: 1. emir-
ler, hGkUmler. (bkz : ahid, ahid-name).
ahkam'l adafet : ada let hukOmleri.
ahkam-I adliyye : 1} adalete ait, adaletle ilgili
hOkOmleri emirler, tesirler; 2) adliye nezaretinin
eski ad,.
ahkim-I asr : asrrn hOkUmleri.'
ahkam'l nusret : zafer hUkOmleri. 2. kanunlar.
3. yrldlzlardan va ba~ka gorUnenlerden ~Ikarllan
mana.
ahmis
huk.
ahk€sm-, Ijlllhsiyye
personnel.
ahkar
en-,
~ok)
~ahsi
statU, fr•. statut
.}> \ (a. s. hakir'den.)
(daha, pek,
i)6..\
ahlam
hakir olan.
r(>o\
ahkem
(a. s. hOkm'den.)
: en
~ok
ahlas
ahkem-ijl:hikimin
Cenablhak.
:
hakimlerin
ahker ;::;.\ (f. i.) :
ahkOk
ahlll
~."G.\
J"'" I
_1..:-\
~
karl~an
~eyler. 2. insan vUcudunda farzolunan dort unsur
veya usare: kan, salya, safra, dalak [ahI6t-, erbaa]'
ate~koru.
ahlat-, fiside : bozuk usareler.
(f. i.) : ham zerdali.
ahlit·, mahmOde : normal durumdaki usareler.
(a. s. hulv'den.) : 1. (daha, en,
ahUlb u~\
(a. i. hrlb'ln. c.) : tlrnaklar,
ahlM ~)6..1
(a. i. hdf'm c.)
mUttefikJer,
..k..b-\
ahlat
karr~lk;
birinin ye-
(a. i. hulk'un c.) : 1. insan-
da bulunan rOhi ve zihni halfer. 2. iyilik etmek ve
fenallktan c;ekinmek ic;in takibi lazlmgelen usul va
kaideleri ogreten ilim.
ahlik-, fazJla : faziletli huylar, iyi ahlak.
ahlik-, hamide : ovUtecek huylar.
ahUik-, hasene : gOzel huylar.
solak [adam].
ahles ~\
(a. s.)
~Irtmda klzll yamalar.
bulunan siyah tUylO [koyun].
ahliyi
~lf;.\ (a. s. haWnin c. )
ahma
~~\
( a. i. hama'mn c.)
kaym bi-
raderler.
ahma
~\
(a.
hamiyyet'den.)
S.
{daha,
pek, c;ok, en) hamiyetli.
ahmak
.
\
?
(a. s.)
pek akrlsiz, sersem,
~a~km.
\
'I.i~ . (a. zf.) : ahlakbaklmmdan.
ahUlki J~\
bo~ [~ey-
ler ].
ahlik-' zemime : kotU.lenecek huylar, kotO huylar.
f.
elveri~li.
(a. s.)
rine gec;enler, gelecekler, halefler.
J~\
ka.rr~tlrrlmaga
......A1>\
birle~ikler.
ahlif ~~\ (a. i. halef'in c.)
(a. s.) : {daha, en, v'eya
karr~tl,.dabilir,
ahlef
penc;eler.
ahUlkan
en hulOskar. 2.
ahlat . .1~\ (a .. i. hdt'ln c.) : 1.
enkuvvetlisi,
pek) tatll : ~ekere muhta~ olmamak ~ekerden ah·
ladlr. 2. (daha, en, pek, ~ok) ~irin.·
ahlik
1.
(a. s.)
fazla halis ve temiz olan.
hOkmeden; (daha, en veya ~ok) kuvvetli.
ahmak-ine
4J.Lta-- \
(a. f. zf.)
ahmak olana
yakl~acak sOrette, ahmakc;asma.
ahmaki
(a. s.) : ahlaka dair, ahlaka
J~\
(a. i.) : ahmaklrk, akllslzlJk.
ahmakiyye t ~\ (a. i.) : ahmakllki ak.l-
mensup.
ahlak,yyat .,:;L;~\
(a. i. c.) : ahlaka aitSlzllk.
ahmil J~\
olan bahisler ve mUtalaalar, ahlak bilgisi.
ahliklyyun
j
J1)(;.'
(a. s. c.)
ahla-
J~\ 'a. i. hlJl'in c.)
lar. (bkz : ahillS').
2. aglr
(a. i. h,ml'm c.)
~kal
: aglr yUkler.
ahmas 1J'(j. \ (a.
samimi dost.
ler.
1.yUkl«tr.
~eyler, e~ya, aglrlrk.
ahmal ve
ka dair kitap yazan' bilginler.
ahUll
(a. i. hulm'On c.) : 1. rOya-
lar,hulyalar, uykuda gorUlen ~eyler [hulm Arapc;ada akJl manasma da gelir]. 2. aC;lk saC;lk r{iyalar. 3. dU~U azmalar.
S.
hums'un c.)
be~te
bir-
Cihmed
(a. s.) : 1. (daha, pek, ~ok,
..u-I
ahmed
en c;:ok) methedilmi~ olan. 2•. i. erkek adl.
Ahmed·j Muhta,r : Hz. Muhammed.
~
ahmend
..?"\
ahmer
(f. s.) : yalancr, hllekar.
(a. s.) : klrmrzr, klzd. MEivt·1
1. et He
(a. L c.) : iki krrmlzl ~ey :
J\..?" \
~arap.
ahmes
(a. s.) : '1. kuvvetli, yimt
(a. s.) : 1. saglam, c;ok sa~
? \
lam ve dayan/kll. 2. i. suyun lc;inde daima aC;lhp
kapanan ve deni f agzl denilen bir hayVan.
l'~ \
ahna'
i~ler.
(a.~.): 1. c;apraz ve ayklrJ
2. c;:arprk ve egri $eyler.
ahna'
",:;.\
(a. i. hms'm c.)
.......A:.:>-\
1. ya/an
(a. 's.) : ayaklarr c;:arplk ve
egri bOgrO olan.
ahras
(a. s.)
(a. f. zf.)
(a. s.)
1,.)"'1..)::>-1
hur olanlara
eb-
dilsiz. (bkz
(a. i. haris'in c.)
muhaflz-
far, koruyucular.
ahrax
d r\
(a. s.)
kirpikleri
dakUlmO~r
c;:ipil gazlO [adam].
l..;-''/-\'( a.
baslk ve sivri bu-
s.)
1. daha,' enc;:ok veya
c;:ok harap, Ylklk. 2. ed. rUbal
vezinlerinden
"mef'OIO" i1e ba$llyan ori iki $ekilden herbiri.
(bkz : ahrem, rubai).
ahrec
[.?I
\'?\
ahrem
~,...'\;'l
ahnes
ahras 1,.)"'..);..\
ahreb
yere yeminler. 2. yeminden donmeler.
ahnef
serbest
ahre 0)..);..1 (a. i.) : veresiye.
eden [adam].
ahnas .:,l:;.\
(a. i. hurr'un c.)
",'1)Ir \
ahrar.ane'
(a. s.) : c;:ok alc;ak ganullulUk
L
,; 1..)::>-1
ahrar
kem).
[adam]. (bkz : ahves). 2. katl rver].
ahmex
1. mukaddes yerler, sahalar. 2. [eskiden] kadrnlara mahsus daireler, haremler. 3. karrlar, e~ler;
krzlar; kadm hizmetc;:i1er; kadrn akrabalar; kadln
ziyaretc;:i1er.
yakl$acaksOrette.
2. altrn ile safran.
iJ'"''"" \
(a. i. harem ve' harlm'in c.) :-
olanlar, kale ve esir olmlyanlar.
ahmer :kanlJ alUm.
ahmeran
11j""1
ahram
[at v. b.] alacall.
(a. s.)
(a. I.)
ed. rubai vezinlerin·
den "mef'OlOn" ile ba$lryan
biri. (bkz : ahreb, rObal).
on iki $ekilden her
runlu [adam].
~.~ (f. s.) : okumu$, hoc!!; bu-
ahond
yuk, ulu.
ahra
Ir\"<.>r\
(a.. s.)
daha ISYlk, mu-
ahres
I,.)"'
ahre~
ahret
( a. s..)
eski [$ey].
J'r\
( a.
sert, katl
~fl
(a. i.). ~(bkz : aJ,iret).
nasip, uygun.
ahrab
'7''/-\
(a.
s.)
: 1. kulagr
[.1.)::>- I
(a. i. hlrc'ln c',) : hayvanlarm
palan, yular ve tasmalarma dikilen boncuklar.
ahrad '" .f"'\
(a. s.)' : pek tamahk~r, c;ok
[adam].
22
Cili",f-T
ahriyan
J~..f.\
J.);..I
(a, s.) : sunepe, miskin, akllslz
.r ;ley].
(a. I. ). (bkz : ahiretlik).
(f.
L,- :
nef1's, klymetli
kUl'Y!a$, parc;a [hediye ic;:in elveri'$Ii].
a~ruf 0.)::>- \ (e., L harf'in c. )
1. uc;lar,
kenarlar. 2. lehc;:eler, $lveler.
ahsi
pinti.
ahrak
ahretlik
S. )
yarlk
[adam]. 2. i. kulaktaki kOpe deligi.
ahrac '
r\
L.:..l
~hsar ..,-a:>\
(a. i.)': c;ok kumlu, ta~h yer.
Ca. s.) : en klsa, pek
Kerim-' ahsar : en krsa soz.!
kl$a~
ahO·yi •••
ah,i~an j~~
ahsis i.,..I'"'L>,1 (a. L hiss'in c.) : duygular.
~\
ahseb
(a. s.) : 1. (daha, en, veya
ilh'iime.s.-:,.;..T
~ok)
iyi hesabedilmi!?, uygun, mOnasip. 2. c;ok hasis, cimri. 3. cUzamll, miskln.
ahsen ~"..l
(a. 5.)
1. c;abuk yOrOyen. 2.
~\
ahtam
(a. s.): uzun burunlu, burnu
uzun [aclam].
llIhsen-l takvim : en iyi,
insan.
en gOzel krvamda; mac.
ahtat )Ud;.\
va·
ahsen.ul·halikin : yaratlcllarm en gtizeli; en
kl~lkIJSI, Allah.
.
ahsumQ
<4->'\ ( f..
i.S~\ (a. s.)
(daha, en vey8
ah~a' c..~ \
~eyler,
ahtel'
(0
i ~\
yJldlz.
1. ke-
ah~en ':'r~';'\
c.)
bir
-
-
~
c!}.~\
~ ~I
(f. L)
ah~Ic'in c.) : Zit·
Jar, husOsiyle d6rt unsur [ate~, su, have va toprak].
• -
(f. L) : ZIt. (bkz : ah~ic).
I~ •• ,zih~igah .)~\ (f.
: mOneccim,
ahter-gO, ahter-.
(f. b. s.) : yildlzlarla ko-
(bkz : ahter-b'in,
ahtet.~inas,
ahter-~Omar 1).
Zl
GOne~
(f. b. s.) : Ylle1l-
.c;.."...,;;.\
1~lgJnda kaybolmu~,
bedbaht, talihsiz.
(f.-b. 5.)- : yildlz
i1mj ile me~gul olan, muneccim, fro astrologue.
(bkz : ahter-gO,ahter-b'in, ahter-~Umar 1).
ZIt ve uygunsuz.
(f. L
(f. b.s.)
ahter·~inas,
1. (daha, en veya
2. ge<;imsiz [adam].
~I
mUneccim.
ahter.suhle
(a. 5.)
j~
f;.;.\
ahter.gO
nu~al1,
ha~em'in
(a.. L
~;;.\
-~Omar).
L ha~eb'in c.)
uyuz [adam].
ah~kan).
(f. i. c. : ahteran)
fro astroJogue. (bkz :
bOyOk adamln maiyeti erkam.
L~ •
~ey.
(a. s.) : siyah
\
...:;.;..\
ahter-b1n
ic;irik.
resteler. 2. s. tahtaclan yapma.
ah!}ig
M
(a. i. ha!?a'nln c.) : 1. vOcut.
ah!fib '-'~\
iU"ican
dl~arJ <;ekilmi~,
(bkz : kevkeb, necm, sitare).
aht.r~l dunbiJe.dar : kuyruklu Ylldlz.
ta bulunan baglrsaklar, ciger gibi
2. cihetler, mahalleler, b6lgeler.
[~ey].
r
ahtem
pek)
korkunc;.
pek) sett
5.) : 1.
[kill<; ve benzeri gibi -~eyler]. 2. I;usya~,
<;Ikarrlml~,burulrnu~ [hayvan], igelic;.
~Ome).
ah~li
4;;.\ (f.
ahte
: boza. ( bkz : ah·
i.)
(a. L.hatar'ln c:) : tehlikeler.
karrlml~
ahsQn.el·kasas : hikayelerin en gOzeli.
(okz :
. J1z,;.,\
ahtal
bo!?bogai: [adam].
(a. s.) : (dahi, en, vey§') pek
gOzel.
&hsu-
boza. (bkz
(f. i.}
Bhtab ,":,",\.b;.\ (a. L hatab'ln c.) : odunlar.
\
van [burun]. 2. yassl ve geni~ burunlu [adam].
3. geni~ yOzlO [kJlI<;]. 4. (a. L) arslan. (bkz :
dlr§am,' esed, gazenfer, ·haydar, ~ir).
hu~unetlJ,
pek
me).
~ \ (a. s.) : 1. yassl, geni~ ve yay·
ahsem
(a. 5.)
c;ok katl.
L ah~ig'in c.) : zitiar.
ahter.~umar )~;.;.\
(f. lb. s.) : 1. mu-
neccirn, fro astrolOgue. 2. gece uyuyamlyan,
kusuz [a~k veya' kederden]'
ahu
".;.\
(a. i.)
:
uy-
1. karde~. 2. clost_
(bkz : ah, aha).
ahu
jobT
(f. L
C.
:
ahuvan)
1. ceyJan,
karaca. 2. mec. guzellerin gOzO.
fihu·yi afefln·dem; ihu-yi ~in
Gi.jne~.
23
ahu-Vi bezm
6hO.yi bexm : bir meclisin, bir davetin ba,lIcli
gOzelt.
ahO-yi diJnbile-dir : guzelin sfhirli goz.u.,
_hdl-i, milliyye : milll hailer.
ahO-yi dijnbiUe-ke~idG : kenan surme ile geni~
letilmi~ goz.
ihu-yi haveri : Gune!?
ahO-yi leng giriften (topal ceylan tutmak)
mec.
insafslzhk etmek, zaylflara musallat .olmak.
ahu-Vi sifid : se<;kin ditber.
ahO-yi simin :,1) saki; 2 ) sevgili.
ahO.yi ,~ir-efgGn, ahO-yi ,ir-gir : son derece cazibeli, delikanlJ, klz; e;ekici, buyUleyici goz.
ahu-yi tatar
Tataristan'ln mis karacasl.
ahO-vi zerin: 1) Gune!?; 2) yaldlzIJ surahi.'
ahu-bere
O>J."~
(f. b. L) : ceylan yavrusu.
thO-bere-i felek : Gune~.
ihO-~erende 0-" ~
ahval-i ism : gr. bukun (Irap) Turk<;e'de
mefulU bih, mefulU i1eyh gibi mofOliyet hallgrL
ahvil-l peri,an
: peri~an hailer.
ahval-i pur melal
rumlar.
: c;ok aClnacak haller,
1t
du-
ahval-i slhhiyye : sagIJk '" durumu.
ahval-i sivasivve·i duvelivye : devletlere Ait sihailer.
vaSt
ahval-i ~ahsiyve : huk.
varllklariyle i1gili olan
civHs. [(Iogum, evlenme,
tabU bir r;ocugu tanlma,
hakiki ~ahlslann, hukuki
hukuki haller, fro etats
bo!?anma, evt§t edinme,
olUm vak'alan gibi].
ahvil-j tarihiyve : tarihi haller.ahvil
Jly:..1
(a. i. hal'in c.)
dayilar, anne-
nin erkek karde!;ileri.
"JJ"
(f. b. L): ot yIyen,
ahvas iJ' y" \ (a. 5.) : bir gozu kur;uk [adam].
otIJyan ceylan.
...i~
ahO.dil
".J
(f. b. s. )
"karaca
-
.,:.;..u.~ yb\
(f. c.) "ahO-gee;-
ti" : flrsat elden kae;tl.
j,,;\" ( f. i.) : delik, yank; la\:jam.
fthOn-ber
J. jJ-AlT
.
ahun-bur J.
..J)'1I \
-
~.
o>l"'-.-i y:.1
)~T
AhOri
..s)"All
ahuvan
(f. b. s. )
delik a<;;an,
(f: b.
s.)
:
1. ceylan
(f. i.) : ahlr,dam.
j\-,All
(f. L) : hardel.
(f. i. ahO'nun c.)
Ca. s. ) : ( daha, pek, r;ok, en)
muhtac;.
ahvef
ahvel
J)-"-I
ahver )-"-.\
(a. s.)
1. en korkak. 2.
~ok
bir !;ieyi
iki goren,
(a. I.) : 1. MU!;iteri yildlzl, Ju-
piter, Erendiz. 2, s. beyaz
[adam]" 3. s. zeki akilil.
ahves ...r' -':>-\
(a. s.)
yuzlu, guzel
gozlO
cesur, kahraman, yi-
gft [adam]. (bkz : ahmes).
ahya
(f. zf.)
ah'uca, ahOcaslahyaf
ahv~1
J~\ (a. s.)
~L:>- I
(a.
i.
hayy'in
c.)
didier,
2lhyi vu emvat : diriler ve 6luler.
<\,;IJ~T
nll.
...11)-,,-1
(a.
i.
hal'in
c.)
bulunu!?lar, * durumlar.
ahval~i askeriyye
24
ahvec [.)-"-\
canldar.
Jar, karacalar.
ahuvane
( a. i. havuz'un c. ) : havuzlar.
ahvaz'
korkunc;,
bpl<l!?11. 2. mac. Ulfet ve unsiyetten c;ekinen guzel.
ahOr
u"' 1",:>-1
: en ihtiyatll, ihtiyata
!;ia!?1. (bkz : IO~).
yer kazan; lagamci.
ihO-nigah
(f. b. s. ) : kara hlr- '
-
SIZI.
(a. s.)
c;ok uygun.
yurekli" mec. korkak.
ihOn
.1)-"-\
ahvat
: asked * c1urumlar.
J~\ (a. i. hayf'm c.) : 1. r;e~itli,
birbirinden farkll ~eyler. 2. sut karde!?ler. Ben-lil-ahyaF : oglan karde!? olsun klzkarde!} olsun, ana
bir karde!}ler. Ben·ijl-aJlit : huk. baba bir erkek va
klzkarde~ler. Ben-ijl-a'Van : ana baba bir erkek
veya klzkarde~ler. 3. de!:-eler; baylrlar.
aiii
ehyil
Jl:>-\
(a. i. hayl'in c.) : 1. atlar, at
ahvan 0~ \
(a. i. hin'in c.) : vakitler, ze-
manlar, slralar.
iyi ve
(a. s. naYYlr'm c.)
fazrletli olanlar.
Zlhyat
.1~1
(a. i. hayt'ln c.)
iplikler, ip-
l:>-I
(a. i. hayiz'in c.)
kapall yer-'
ler.
ahyix j
lerin bolUmleri; odalar; bolmeler.
shyer
"'~;"\
(a.
ihyun 0~\
s~)
(f. i.) .: "yrlanba$"
denilen
(a. i.)
yakalama, elegec;irme; esir etme.
ahz Ii kabz : kendine maletme, istimlAk.
~71 Ca. s.~: (daha, en
J
c;ok) ai-
ahzab ~I;=-- \ (a. i. hizb'in c.) : 1. kutleler,
kltalar. 2. Kur'an-I Kerim'deotuz cuzden herbirinin
dortte bir krsrmlarl. 3. Kur'an-I Kerim'de otuz
Uc;Uncu sOre.
...t...a;,\
(a. s.)
egrilip bukulEm, es-
);;,\,.( a. $.) : 1. ufak gozlU '[adam]'
2. daima gozunU/krrpan [adam]'
ilib
.:J"I
aid
lb
(a. s.) : geri donen. (bkz :
ili~ikli, dolayl.
(a. 5.) : 1. ilgilij
~flb
aidat
donen~
(a. i. aide'ninc:.) :
,)lb
0 \;> \
(a. i. hazen ve hUzn'un c.) :
kederler, Sl kmtrlar. (bkz
humOm).
) J.>. 1
alam, ekdar, gum Om,
avaid, aidat)
kar,
(a. s. avk'dan.
aik, ayik
c. : avaik) : mani olan, allkoyan, geciktiren, ma'nia,
engel [muen. ayika].
db
iika
ail, llyil
(a. i. c.
mu~kui, zor;
avaik)
Ji,b .. Jb
(a. 5.) : 1. ailesini
besliyen. 2. kalaballk bir ailesi olan.3. fakir. 4.
muvazenede olmlyan [terazi]. S. a~lrI.[muen a(y)
ile]'
. .
,
tb
aile
1. bir kimse-
(a. i. c. : ailat)
(-a. i. hazer'in c.)
endl!;ie-
)J.J'..
aile·perver
sine, evine
du~kun,
ailevi ~.,ll'b
..tb
(a.
f~
b. 5.)
aile-,
evcimen.
(a. 5.)
: aileye mensup, aile
ile ilgil i. [dogrusu "aili"dir].
Jer, ihtiyatlar.
.r2"'" \
(a. i. c.
nin karrsl. 2. akraba,. 3. ev halkl. 4. aynl gave ic;in
crall!;ian kimselerinhepsi : matbuat ailesi.
nek~ elastikli.
.sebz).
ahzer
(a. 5.) : c;ok hUzunlU, kederli:
engel.
$ak, menfur [adam]'
2lhzar
(a. 5.) : 1. i~ini slkl tutan,
i;=-- \
kazanc;, fayda.
OC; alma.
ahz ii g;rift
_ahzar
klrJlml~ [adam].
0;=--1
alma, kabul etme. (bkz:
ahz ii i'ta : all!;iveri!;i.
- ahzan
(21.5.): beli
ahzen
aide
ahz-; sar
ahzad
buyuk
kar, kazanc;, fayda. (bkz : avaid,uIOfe).
J.;.\
.ahiz).
ahza
ve
(bkz : dair, mOteallik, rad'). 2. geri
bir hastaYI ziyaret eden.
: fazla iyi olan.
bir ot.
ahz
bodur
ihtiyatll, tedbirli. 2. yuksek [yer]. .3. g09usu buyuk insan veya hayvan.
(a. zf.) : ara sira, vakit vakit.
)l~\
(a. s.)
J;=--I
ahzel
ahzem
2lhyana,. ahyanen
ahyar
<\9;=--\
ahzeka
karmll adam.
sUruleri. 2. atll kltalar. (bkz : huyOI).
(a. 5.)
ye!;iil. (bkz
ahdar,
aili
jlb
(a. 5.)
: aileye mensOp, aile i1e
i1gilL (bkz : ailevi').
·2S
ainne
ainne ~l
(a.
i.
inan'm
c.)
kLl~. 2. zorlu ge~it, tehlikeli an. (bkz : badire).
(bkz : einne).
Jlb
. ai~
akabe ~ (a. L c. : akabat) : 1. tepe, yo-
dizginler.
(a. s.) : 1. ya~.yan. 2. rahat ya-
~lyan.[mUen a (y) i~e] (bkz : ayi~).
iiiz ~b ~ a. s.) : 1. kar~Jllk olarak veren.
2. kar~Jllk olarak verilmj~.[ mUen. i(y)ize]
c?1
aizze
...-
.iij
J..,\
dinlenme, istirahat;
( a. i. ilkidin c.). (bkz
akade c.Jk.
.{Ltc
akaid
ejl
(f. i.)
vUcutta C;lkan sigH. (bkz;
akid).
("ka" uzun okunur. a. i.. akl-
akaid~i diniyye : dinl inanl~lar, ve bu inanl~lar.
dan bahseden kitap.
azeh ).
ajende c ..~;31
larda].
. .
~
. (f.
i.)
.;;amur, har.;; [bina-
;fkeden dolay., beliren
e: 31 (f.
ijih
ajine
't- -1
1-:3
i.). (bkz :
51 (f.
(f. i.)
: degirmen
ta~1
(f. i.)
gurUltU;
Jd.;:.
(a. i.) : saksagan.'
akakir . .~Lk.
(a. i. akkar'rn c.)
a'kal
pek,
2.
iz-
patlrd,;
t;T
(f. i.)
:
1.
aga~
budama, bu-
Jiid
~OK)
(a.
JI:&\
'l.aya~m
ok,eJeri. 2. o~ullar veya torunlar.
hal.
ak~b'lle,ker
: bir asker
kolu veya
kltasmrn
gerisi.
akab&t, ~~ (a. i.. akabe'nin c.) : 1. kor'kun~ hadiseler,. tehliJ<eli anlar. 2. tepeler, yoku~,
akJl'dan.)
(daha, 'er',
(f. i.) : c;orc;op. (bkz : ahal).
r:J\i\
akaJim
Jil
(bkt : ekall).
akall·j kalil
("ka" uzun okunur. a. i. ik-
akal.liyyet
(a. s. kalll'den.) : pekaz, c;ok az.
aZJn aZI, en a~ag•.
~I
(a. i.) : 1.
azllk. 2.
azmIJk, bir ulkede h8kim unsurlarrn dl~lnda kaIan ve ekseriyet te~kil etmiyen etnik varIJklar.
(bkz : ekalliyyet).
l!Ikab ~ ( a. i.) : 1. topuk, ok~e.( bkz :
pa$ina). 2. arka, art. Akabinde ; arkas. slra; der-
S.
Jim'ln c.). (bkz : ekallm).
dant,. 2. hurma lifi. (bkz : azug).
a'kab" ,1.:-'l.G&.1 (a.L ak,b'm c.)
hek. iJA~
akill,.
akal
akall
bag'r1~.
ijiig
("ka" uzun okunur. a. s.
(bkz
verine kullantlan kokler.
gibi
di~engi.
i.) : 1• .;;ukur; havuz; gal.
.!.\I.JJI
(lk:.
akaim
ak'ak
diham, kalaballk., 3. nare, bag,rma. 4. s. ak,lh,
a~,kgoz. 5. s~ .;;ekingen. 6. s. amade, hazrr.
iijirik
(a. Laklka'mn c. L
aklm'm c.). (~kz : aklm).
ari~J).
(f. L) : 1. kir, pas. 2.~apak.
":':31
Jfl,i;:.
buru~uk.
yontup dOzelten demir alet,
ajir .J
akaik
akika).
.-'
ajeng C>-...l 3\ (f. L) : yOzde, ya~liliktan veya
26
(a. f. b. s.) : 1. arkadan
de'nin c.) : inanJlan ~eyler.
ajeh
~~
I'
akab·rev J) ",;-,A>:'
rahat
[hal].
~eyJeri
(a. f. b. s.) : takloeden,
gelen. 2. pe~e, arkaya dU~mO~.
(a. s. aziz'in c.). (bkz : eizze).
J.)
(f.
~0
akab.gir
ardmdan gelen, kovaliyan.
akam
~
akam
ilk
(a. i.) : erkek ve di~i kls,rlt1:}l.
("ka" u~un okunur. a. s.) : I.
klslr, c;ocuksuz. 2. tedavisi kabil olm/yan [hastaIlk].
...
akamet ..::,..e lA.::.
("ka" uzun okunur. a. i.):
k'SlrJ.lc, verimsizlik, neticesizlik, sonuc;suzlul<.
akher
akar
lk
)
("ka" uzun okunur. a. i. c. :
akarat) : para getiren mUlk [ev, dUkkan, tarla,
bag, bostan v. b. gibi].
.,:,I}.i;;. . ("ka"
akarat
uzunu okunur. a. i.
akar'm c.) : gelir saghyan mallar ve yapllar.
.,:,}.1>:.
skaret
("ka" uzun okunur. a. i.):
klslr olma, klslrllk. {bkz : ukaret}.
~}~;;.
akarib
("ka" uzun oknur. a. i.
u,~\
• J
akarib
(a. i. kadeh'in c.) : kadehler,
jl..ul
akdam
. (a. i. kadem'in c.)
akdar
)l..u\
( a. i. kader'in c.)
j..l91
(a. S. kad'm'den.) : ilk, on-
~
akasi
15'\;\
~ok
sa'nm c.)
akaslr·
{"ka" uzun.okunur. a. i.·
akdem
akdem-i efkir
.fikirlerin en ehemmiyetlisi.
i~lerin en
akdem-i umOr
("ka" uzun okunur.a. i. ak-
("ka" uzun 9kunur. a. I. ak-
.......... 'i91
akasim
("ka" uzun okunur. a. I.
I-
uksume'nin c;.). (bkz : uksOme).
J!.J\;I
akavil
val'in c. kavl'in c. c.}. (bkz : ekav'I).
akbeh
E'"\
c;ok- veya en
Lil
akbel
(a. s. kab.h'den.) : en kab.h,
yakl~lkslz,
\",I.
pek <;;irkin.
(a. s.) : en~ok begenHen, goz-
(a. s. kuddOs'dan.)
en kut-
~ ...lk
(a. i. )
anat. mafsallarda
olan dUgUrn. ve yumru.
a'kef
u.G I
akese
wi
akfa
~lR!1
(a. s.)
{f. I.}
<;;ok aktlslz, sersem.
1. bir
~eye .i1i~ml~,
2. okse.
(a. I. kafa'nm
C. )
bll~m
arka
taraflarl, enseJer.
akbiye
wI
(a. i. kuba'nm c.)
Uste gi-
yilen elbiseler, kaftanlar.
.J..i.;;. (a. i.) : 1. bag,. baglama, du~Om
leme, baglanma, dUgUmlenme. {bkz : akid, bend,
rabt}. 2. sozle~me, kararla~tlrma. 3. kurma, dOzme. 4. nikah.
akd-i enciimen : encumen kurma.
akd-i hibSlo-i izdivac : evJenme bagiyle baglan-
mao
akd-i meclis, akd-i
m~veret: medis kurma,
Uzere toplanma.
a'kd-i muavaza : huk. hibe ve sadaRa gibi teberruatt~n olmaYlp iki taraftan ivaz verilerek yaptlan
akit. [satl~, trampa gibi].
konu~mak
(a. s.) : 1. <;;ok veya enkud-
lu, e." kuts',. en kutsal.
yapl!;ml~, astlml~.
de olan.
akd
)..l9\
akdiyye
{"ka" uzun okunur. a. i. ak-
~.• ..\!\
retli. 2~ klsa boyunlu; klsa boylu.
akdes U"'..l9\
ser'in c.) : pek klsaJar. (bkz : ekaslr).
..
(a. s. akdem'in c.) : 1. ewelee olanlar. 2. eksikJer. 3. ge<;;mi~ler. 4. once ya~aml~ olanlar.
akder
uzaklar.
* one.mllsi•
j -"",~I
akdemin,akdemOn
{a. i.} : pis kokulu olma.
.,r_l'il
de~erler,
ce; onceki, daha onceki.
akraba'nm c.}. {bkz : ekarib }.
akas
ayak-
lar.
kudretler.
zehirli ve tehlikeli hayvanclklar.
akreb'in c. )
c.1-'i1
akdah
bardaklar, kupaJar. idare.i akdah : i~ki i~me, ~erefe ~adeh kaldlrma.
.
akfal
akfiir
akfas
JlR!1
( a. i. kufl'On c.)
kilitler.
,lA;\
{a. i. kafr!m c.}
<;;oller.
J
ifLi9\
(a. i. kafas'm c.) : 1. hamal
kUfeleri. 2. kafesler.
. akfer
akhaf
,..,Ail
~lil
(a. s.) : ~ok veya en klSlr.
(a.
i. klhf'm c.)
1. kafa
taslarl. 2. aga~tan yaptlml~ kaplar.
akher..rril
(a. s.) : <;;ok veya en kanredici.
(bkz : kahhar).
27
..:..:-ib
ak.bet
(a. i. c. : avaklb)
nihayet,
aklbet-bin
akide
~! ..::..~bu:l. f. b. s.)
ikideyn
sonunu on·
ik.bet-bini
.
.s~ ..::..~b
(a. f. b. i.)
sonunu
, ik.bet-endil;'
i1kif
(a; s.)
: huk. her akitte
J&:.
uS-ie
(a. s. c. : akifOn, akOf) : 1. bir
adl
~;·t"'\'·\ ~b
(a. f. b. s.)
akik
sonunu di.j~Oneri.
J:k
J;b
(a. s. c.':
ta~.,
akik-i Yemani : Yemen akiki.
ukala, akJlan, akl-
akik d~
l a. s.)
buna/tici bir slcak. 2. i.
bunaltici slcakllk.
iktlin J){;b (a. i. akd'll1 c.). (bkz : akd).
<\;~;b (a. f. zf.)
~okkere klrmizi renkte
(a. i.)
olan bir cins degerli
(a. i.). (bkz : akl).
Ian) : akJll1 kimse. [mOen. akJle].
iklline
~..Jjb
ge yde sebat eden. 2. ibadet eden. 3. h. i. erkek
onceden gorme, teclbirlilik.
ik.1
i. c. : akaid) : 1. iman, dini
: i'tikad). 2. agdalanml~ iken ufak
olan renkJi ~eker.
akdi yapan iki' taraf.
<eden goren.
akll
o)'"':k (a.
inanl~. (bkz
ufak kesilmi~
son. (bkz : encam).
ik.bet-iil-emr : bir i~in sonu.
akd Ilcasll1a.
akika
(a. i. c. : akaik) : <;:ocugun
dogumunun yedinci gOnG veya sa~1l11l1 ilk klrkJlI'
~rnda adak, neziri~in kesilen koyun.
ik.le <\l.9k (a. i.) : 1. akJlh kadll1. 2;. kadm
adl.
d ..A,C
ikil
u~T
(a. s. ekl'den. c. : ekele)
ekle-
den, yiyen, [mOen. akile].
ik.'m (";b' (a. s.)
ilklr
j'V;,
(a. s.)
1. klslr. 2. verimsiz.
1. klslr [kadrn].2. ve·
rimsiz [toprak]. 3. ~ocuksuz [k,adll1].
aklre).
(mOen.
ikil iil.be~er : insan eti yiyer.1 [adam].
i1kil.iil·cerrad : ~ekirge ile beslenen.
akil.ijl·hevam : ha~aratla beslenen.
ilkilet.iil-ekbild (cigerler yiyen kadll1) : Hz. Ham.
za'nm cigerlerini yiyen, EbO SOfyanll1 karlsl Hind.
~eyi,
akls ~ (a. s.) : inat<;:l.
akil·iiI kijll : her
ilki
akU·ijl·lihm :et yiyen.
ikil·ijn·nebilt : otla beslenen.
ilkil.iis·semek : ballkla beslenen.
Jb
("kl", uzun okunur. a. s. akk'·
dan.) :isyan eden,asi, ba~kaldlran.
ilkls
~....;\c.
i1kile
(a. s.) : pis kokulu.
(a. s. akeb'den.) : bir dige-
akib
.....91,.
(a. s. akeb'den.) : 1. bir dige·
..inin arkasll1dan gelen 2. resullerin arkasll1dan ge·
Hz.' Muhammed.
len
=
(a. i.) : hek. yenirce' denilen
yara.
akim f!-~
rinin arkasll1dan gelen.
ikib
¥'\
yiyen.
(a. s.) : 1. klslr. 2. neticesiz. 3.
yagmur, getirmiyen rOzgar, bilhassa batldan veya
kuzey battdan esen rOzgar.
i1kinc
t->'
(f. i.) : 1.
~engel.
2. bumbar
do/masJ.
akib ~A~ (a. zf.)
once. (bkz : akeb ).
akir ...~..k (a. s.)
akid' . ...l.AJ:.
(a. i.)
baglama,
baglanma.
(bkz : akd).
ikid..Jjk (a. s. akd'den. c.
28
<;:ocuksuz, verimsiz [er·
kek].
ikis ..r'b (a. s. aks'den.)
akidin, akade,
pan, vuran.
akseden,
~r-
akreb'
....,..G
akis
(a. i.). (bkz : aks).
wb (a.
ikiss
i.)
:
1~lgl aksettirmeye ya-
rayan alet, fro reflecteur.
akk
J'='
(a. i.): anaya babaya as! olma.
Jb
akl J~ (a. i.
C.
:
ge~im
aklen ")u.:. (a. zf.) : akll ile, aklldan.
aklen ve naklen
j){il
akd ve nakil yoluyla.
(a. i. kalem'in c.)
: 1. yaz,
~Ietleri.
2. memurlarm ~alll}t,klan; daireler.
akUim-, siue : [eskiden] alt, tOrlO olarak kabul edilen yazl:
J.t:.
(a.
S. C.
:
akJiyyat) : akla men-
sup, akd ile' bitinen veya bulunan l}eyler, fro ra·
tionel.
~ (a. i.) : 1. ak.1 ile ilgili olan.
2. akl! ile anla~llan. 3. akllclllk, fro rationalisme.
akliyy6n j~
ile aral}tlranlar.
akm
rA>:.
akmar
d.zlar.
)
(a. i.) : k'SIrlJk. (bkz : akarn).
L31
cJI
akmil}e
(a. i. kamer'in c.) : ayler, y.l-
(a. i. kumal}'10 c.) :
aknS
-.5;\
(a. s.) : ince, ince yumru
lu [adam].
....:91
akna'
en c;ok kanaat eden
(a. s.)
~
[adam].
aknan jL:;1 ( a. i. klnn'ln
C. )
kullar,
akra' ~\)\ (a. i. kara'nln c:)
arkaJar
ler.
manaslna].
akra'
t.J1
(a. s.) : 1. ba~Jnln sa~1 ,dokul-
mOl} olan, dazlak. 2. ~Iplak [dag].
akrabA ~~jl
l<,""~1 olanlar.
i.)
(a.
: aralannda
soy ye-
[asll Bkrlbli dlr']. ('bkz :' ekrib&).
Bkrah
[,)1
akran
j
(a. i.) : alnl beyaz at.
I.JI
(a. L karin'in c.) : eli ve ben...
zer olanlar, yal}ltlar, yal;dal;lar.
lIIrcras U" I.J\ (a.
daireler,
S.
kurs'un c.) : yuvarlaklar,
(a. s.)
Kur'an-I Kerim'j en gu-
~enberler.
l'
akre
I;}t
zel ve pek 16tif okuyan.
P
akreb'7'
(a. i. c.) : h,adiseleri akll
gomlek-
yunden veya pamuktan yapdmll}' bezler,
fikri.
akl·, nefsani :kendini koruma i~g{jdOsO.
akl-, selim : * sagduyu. (bkz : hiss-i selim).
akliyye
anla~II-
1. eskimil}. 2.
5.)
fer.
ukul) :' akll, us.
akl-, hayvani : * i~9udO.
akl iliihi : Tann zekas,.
akl·, insanl : insan 'kavraYI~I.
ilkl., kiJlI : tabiaUa gorGlen umOmi ahenk; mec.
Cebr§il..
akl-, maad : gelecegi kavnyan ak,l.
akli
akmi~ (a.
erg'in kimsenin hali.
'akr·, be!}er
insan akll.
akl., ev,vel
yaradll'l}tan olan akll' Allah.
akl., fa'al : il}leyen, yap,el a~d, fro intellect adif.
aklam
Ay gibi beyaz [yOz].
s.)
kamis'in c.)
mahmil ile hacca giden surre alayl hizmetqisi. 3.
qadlr mehteri.
akl-, maa, :
(a.
serke~, inat~'.
r~ (a. i.) : 1. deveci, katlrcl. 2.
akl·, bilig
ensesi uzun ve kalln.
maz.
(a. s.) .
akkam
.,)';1
akmer
(a. s.)
akl}ey.
(bkz : ukuk).
akk
..til
akmed
(a. i.
C. :
akarib) :1. zehirli ve
tehlikelihayvanclk. 2.. saatin klsa ibresi. 3. astr. ,
semanrn kuzey yanm kuresinde gorOlebilen buyOk
bir bur~, lat. scorpius; fro scorpion. 4. mec. s.
insanJ akrep gibi sokan kimse.
akreb
'7'.J\
'(a.
S.
karib~den.) :(en, daha,
pek) yakm.
29
mekniyyat : hulc. me~rOt·Un.lehi bildiren
en
mercii manas'n1 anlatlr. [meselS
vaklf tevliyetini
evvela kendisine,
A va, sonra ~ocuklartna ~art etse, ~o·
tabirindeki zamir vaklftn kendisjnede~i1
yakm mercii
bulunan A nm ~ocuklarma
akreba
~,):>:.
(a. i.) :
akrebe
""...)>:'
Ca.
di~i akrep.
aksa·YI yesar : .en sol.
aksa·yul.meratib
uk;\
aksab
Vik, . zeki bir cariye. 3. kazan veya tencereyi ate~
iizerine asmagamahsus "$" $eklinde kanca. 4.
,ayakkabl bagl.
.."L:.
akrebek d .
(a. f. i.)
1. kUc;Uk akrep.
(a. i. kusb'un c.)
;.. bUyUk
baglrsaklar.
aksad ~ldl
aksam
i.) : 1. di$i akrep. 2. ~e
rUtbelerin en bUyUgU.
(a. s.) ; kink ~ey.
r"WI
(a. i. .klsm'tn c.) : parc;alar,
bo·
IUmler.
aksim.1 seb'a (yedi k,slm) : Arap gr; kelimelerin "sahih, misaJ, muzaaf, leflf, nakls, rnehmOz,
ecvef" bofUmleri.
aksam'l selase (UC; klslm) : Arap gr. "jsim, fjil,
harf" bolUmleri.
:2. saatin klsa ibresi.
akrebi
.1.-J1
aksat
J.P
(a.' s.)
akrebe ait, akrep ~ek·
J,}\
(a. s.)
c;atlk ka$II [adam].
IInde.
akren
~~)\
akriJ:Ja
(a. i. karib'in c.). (bkz
akraba).
akriht
<\>:JI (a. i. karah'tn c.) : 1. 'agac;slz
5U.
akruban' J~..)j; (a. L) :erkek akrep.
~G.
(a. i. c. : ukOs) : 1. c;arpma, c;ar·
aks·i da'va ; zit teorem.
aks-i muddea : * kar$lsav, * c;atl$kl.
aks-i mulevven : renkli akis.
aks.i seda : yankl.
aks·UI.amel : tepki, reaksiyon. 2. ed. bir cUm Ie·
"in .veya mlsratn alttnl UstUtie getirmekle birba$'
l<a cUmle veya mIsra' meydana getirme.
-sdl
(a. s. c. : ekast) : son, en son,
vzak. (pkz: kusva).
aksa·yi emel : mefkOre, U1kU; fro ideal.
·aksa·YI gar~ : uzak- batl.
a~sa'YI meram : arzuJartn son haddi.
aksa'YI meratib : rUtbelerin en i1erisi.
aksa.yl ,ark : uzak dogu, <;;in, Japonya.
~.
aksa·YI yemin : en sag.
30
(a. i. klst'In c.)
hisseler, na·
(a. f. b. s.)
aks·endaz
c;arp,p duran.
.,.....a.i \
(a. s. kasir'den. c. : akas,r)
en' (daha, pek) klsa.
akser-j eyyam·: gUnlerin en k,sas+.
akser.·i turuk-:- 'yonann en klsa~" en klsa yol.
a.ksl
s~
(a. s.)
inat~1
: 1. ters, Zit. 2.
3. gec;imsiz, huysuz; ugursuz.
ak~er .,.....Bl (a. s.) : klrmlzl yuzlU, klzll ~eh·
~Jp geri donn1e.
aksa
1. kuru ayakl, hay-
sipler, paylar.
akser
tarla. 2. temiz
aks
1w\
aksat
akret ..:"..)>:. (a. i.) : "1<ls'rllk.
(a. s.)
van. 2.pek dogru $ey.
reli [adam].
akt
'..::.J\
akta'
(a. L)
Jzj\
: vaktin tesbiti.
( a. s. ) : eli kesik' [adam]'
~
p.lk.;\
akU' "-
( a. i. c; )
1. kesmeler; kin'
malar. 2. ilgiyi kesmeler. 3. beylik araziler.
aktab ~lhi\ (a.
i. kutb'un
c.)
: sahipler,
efendiler; azizler, ulular, tarikat kurucularl. (bkz:
kutub).
akt~n
aktar
yanlar.
Jlk..9\
(a. i. kutn'un c.) : pamuklar.
,l!:J1
( a..
.;
i. kutr'un
c.)
:
taraflar,
alaik
aka
;T
akOb '7'.J
(f. i.) :
G
bayku~t
puhu.
gubar) .
toz. (bkz
(a. i.)
0'.2.91 (a. s. kazl t kadi'den.)
akza
akzel
akuk j.Ji.;:. (a. s.)
1. anaslna ve babasma
(a. s.) : yaral,yan, ISlran t azgln
alJT
kuduz [hayvanl Kelb-i akur : kuduz kopek.
iii
akur-ane q,'\Jyt>:. (a. f.· zf.)
:
kudurmu~~a
.slna t kuduzcaslna.
akva \.5.J91
en kavi t ~ok
(a. s. kav!'den.)
JI.J.9\
r- 1.J.9!
akvam
1. aile. 2. evlat. 3. sUIAIe.
i.)
.Jb
(a.
al ..
milletler t
: 1. kavis-
(a. i. kavs'in c.)
(a.
i.
kut'un
c.)
:. yemekler t
(a. i.) : rutbece yukseklik
biJyuk-
ala, ale
J,;:.
a'ia ){;:.\
,y:.1
~
J,;:.
(a. zf.) : Ust t uzere:
(a. s.) : (daha, en, pek) yUk·
sek.
yenilecek seyler t aZlklar.
akvat., yevmiyye : gUnlOk yiyecekler t
jlJ...91
yuksek.
10k, ~eref, ~an.
ler, yaylar. 2. doneme~lert bUklOmler t virailar.
.,:,IJ"g\
: yuce,
kadri t k,ymeti yukse!< ol1:1n.
al-til·al : pek yuksek.
ala .. ~k
akvam-. be,er : insan kavimleri.
v-'\';\
s. ulOvv'den)
al~i kadir :
(a. i. kavm'in c.)
lliusfar.
akvax
'orr (a.
hile t dUzen t dek.
(bkz : ali, bala).
akval-i hakimane : filozofca sozler.
akvat
(a. i.)
al·i aba : Peygamberimizin Kendisiyle birlikte :
'klZI FMlme, damad, Ali, torunlan Hasan ve HU·
seyin'den mUrekkep ailesi. (bkz : hamse·i alaba).
(a. i. kavl'in c.) : sozlert IAklr-
ddar.
akvas
(a. s.) : pek aksak t ~ok topa!.
\
al-i Abbas : Emevilerden sonra 749 dan 1258 e
kadar suren AbbasI hukUmdar ailesi.
kuvvetli.
akval
Jj
akziye ...~ I (a. i. kaza'nln c.) : hUkUmler.
itaat etmiyen. 2. gebe [hayvan].
akur )..,A;:,
flklhda
(daha, en, pek) bi/gin olan.
ihsanlar, bah~i-\l-
ala'1T (a. i. ely'in c.)
ge~im.
ler.
(a. i. kavz'in c.) : kum tepeleala \IT (f. s.) : kirleten.
rio
evin onundeki
akve ., .JAC- (a. i.)
a~lk mey-
akvem
alii-cery.i1-ade
ryil
(a. s. kavim'den.)
en (daha t
pek t c;ok) dogru.
akveriyyat t akverin
akves .....'1'" .....j\
(a. s.)
:
1. ihtiyarhktan beli
(a.
i. ve s.
(a. zf.)
~i
(a. zf.)
: her hal-
a'iM --..9;A,,\
-
(a. i. alef'in c.)
:
1. hayvan
lilaf
......;\11
(a. s. elfin c.) : binler.
.Jl J;:.
(a. zf.) : oldugu gibi.
kav!'nin c.)
saglam ve kuvvetli olanlar.
klyas ).
J;:.
yemleri. 2. otlar, samanlar.
ala hilini
.. b~1
...Jl '-.>\ J;:.
ala·eYvi·hal
bukUlmu~ [adam]. 2. i. Slklntrl, vakit.
akyise
WI \.5..J~
de, her nastl olsa. (bkz : bi-eyy-i hal).
.j\ " .,:,~.. J./
. .j\
"-' .. .I";
'r •
(a. i.) : bUyUk belalar.
akviya t
.,.:l
adetin ceryanl (izere.
danllk, avlu.
(a. i. klyas'ln c.). (bkz
ala·hide .,-b. J~ (a.' zf.) .: ayrlca, tek ba~ma.
aliik
'-;;;){~
(a. i. alaka'nln c.)
: ilgiler t
i1i~jkler.
31
_liik·I' ••.
alaik·l diinyeviyye : dunyaili$ikleri.
alaim
r)k.
(a.
i. alamet'in
(a. e.u.) : her
belgeler. (bkz: alamat).
a'.lal
alaim-i semi, al&im-iis·sem6
(bkz : adyende, kavs-; kuzah).
alak
1.31:.
al ye~lI
ku~ak
kiln. 2.
~Yb (a. i.) : saklz.
alaka 4i~&o (a. i. c. : alaik, alakat) : Lilg!,
i/i$ik. (bkz : mUnasebet). 2. ed. bir kelimenin
hakikl' manasmdan mecazl' man§sma nakledilmesi·
nin sebebidir. [Kore'de dO$mana arslan gibi saldlran bir Turk askerine "arslaon" denildigi gibi].
Jl~
alaka.-bah~~<\iYb(a. f. b. 5.)
t}l\ .( a. i. elem'in
(a. f. b. s. c.
(a. zf.)
yoluyla
rna·
n6sma murekkep kelime yapar.
alimlat
wL.){~
ola-
bildigl kadar.
(a. '%f.)
1l~lk.
r~~\V"'" J~
ali·meritibihim
(a. If.)
rUtbelerine ve derecelerinegore, slresiyie. (bkz
ale-d-clerecat) .
alamet .;:.....)k (a. i. c.' : al8m8t, al8im 1 :
i,aret, iz, ni,an, beige. 2. s. kocaman,
alini
~f){~
lori.
: aytrlci i$aret, arma, damga.
(a. zf.)
alSniyet' ~'){~
ali-kadr.i1.istitaa
.u lb.! I )..u
a'i.kadr-it-taka
J~
(a. zf.) :
guc yettigi kadar.
: as:lkta,
meydandtl,
J;
(a.
i.)
:
1. ~ohret,
un.
2. alenlllk. 3. bir $eyin dl$ yUzU.
el&niyeten
"'4-,.)(::.
(e.
zf.) :
8~lkC;;8,
ale-
nen, herkesin Oniinde. (bkz : alenen).
j£
(a. zf.): birinin sozune, id-
diaslna gore.
a ICIA k·l
izler
herkesin gozU onUnde.
(a. zf.) : elden. geldigi kadar, guc' yettiQikador.
ala-kavl
zf.)
(a. i. a/tlmet'in c.)
ali.melei-n·nSs
alimet.i farika
ali·kadr.i1-imkin .)~)lI)'.tij£(a. zf.)
(8.
ni,anlar. (bkz : alaim).
1.
ala-tarik-i1-hezl : hElzl yoluyla gibi.
J~
.wI J".JL.
ala.mi-faraz-Allah
Allah'ln farzettigi uzere.
alakadar-
an) : i1g1l1, i1i$ikli.
J~~ J~
aCI-
Jar, sancaklar. 2. Slnlr Isfiretleri.3. yuksef<: daS;)Iar.
4. kabile ba$kanlarl. 5. has isimler.
goz onUnde, herkesin oni.inde,
ali-tarik.
kederler,
c.)
a'iam. t){~ \ (a. i. alem'in c.) : 1. bayrak-
i1gilendi-
:
reno
alaka-dar J b4!){~
1. hastehk-
(a. i. i1let'ln c.)
Jar, slzllar. (bkz : ahzan).
(a. s.) : 1. plhtl kabilinden olan,
plhtlms•. 2. sOIUk nevinc:len. [mOen. alakiyye].·
al&.riviyetln
",~\J)
Jc.
(~. zf.)
rl.
v8yet edildigine glSre, soylenenlere bakllirsa.
v l.:!. (
t a k.l·
,,, ..ui:fl"'.J'~....sf) :
IiIl,reyn '-'.J..
e.. z.
iki takdirden her birine gare.
ali-kiilli hil
Jl...
bOyle, oldu~u kadal'.
32
J)\~\
,,"~:.. ,)5' ...;.lJ:.
gucU yeten.
. alam•• flkr : fikrin elemleri, kederleri.
alam.. gurbet : 9vrbet elemleri, vetanden uzak:
kalma acllan.
alak-. dem : kan plhtlSI.
1llaki
~eye
lar. 2. sebepler.
alim
(a. s.) : 1. plhtlla~ml~
sulUk.
aiak
y• ...l9
afi-kiilli.,ey'in kadir
ni~anler,
c.)
JS J~
,alas IJ")I\ (f. i.) : odun kBmurO.
alat
(8. zf.)
,Bvle
w')lT
(a. i. Alet'ln c.) : vaslta/ar, ay-
gltler.
,alat-I driha
yaralaYlcl "etler.
ale·l· hiidise
al&t-, harbiyye : harp, sava;; aletleri
ale
alai-' katla : kesici aletler.
aIat-, tab'iyye : baskl aletleri.
(f. L) : i1a~ ic;in kullandan ve "hint
sunbiilU" denilen bir c;ic;ek. (bkz : alek, sUnbUI·i
asaflr ).
(a. zf.) :
ala-tarik-il.hezl
eglence yoliyle, alay sOretiyle.
Ji:;
(a; zf.) :
k'saca.
(a. zf.)
: dere·
1"'\-,..I.l\J~ (a. ·zf.) :daimi su-
ale-d.devam
rette, boyuna, sOrekli olarak.
aHi·tarik·il.istiljhad
~ ~;;,r \ Jt...,"~ J" (a. zf.)
tanlk gostererek.
laf.
Jt..)~
ala·tarik.i1 klyas
(a. z'f.)
...
"-:" l:1 \ ~.?
ala.tarik.i~.ljahadG
~ahitlik
•
1-
o).)~\ .....4-!...J~
iilek
~
(a.
zf.)
bu
...:>
.yoluyla.
ala.tilk·en·niam
r\c.lu Jc
nimetler kar;;lhgl Ozere..
ilav,alave
oJ:JT, J:JT
(f. L)
ala~vechi ~ -'~ (a. zf.)
~
alev, yal.
: Ozere manasma
JI:.
(a. zf.) : uygun
olarak
manasiyle terkip yapllJr : Ala.vefk·il matlUb : Istenilene uygun orarak.
alavi ~J)tc (a.i. Have'nin c.)
aiay ~)lT
ilSveler.
(f. i.) : alay.
ot. ~
alaye
Jk
ic;in
kullantlan
VEl-
(a. L) : 1. kan plhtlSI. 2. sUIGk.
alek" 4.A:k. {a. i. c. : alekat ~ : 1. kan plh.
ale·l.acaib ~~.IJc (a. zf.)
~"acak ~ey.
(a. i.) : yOksek yer, yOksek-
tuhaf, ;a-
(bkz : garib).
qJ:>t:J
II.>ll:.
•
ale-I.acele
ala-vech-it-tafsil : tafsll Ozere, inceden inceye.
J9-'
(f. i.) : ilae;
tiSI. 2. yapl~kan balC;lk, e;alllur.
gelir : Ala·vech·\I·isti'cal : acele Ozere
i~ine almak Ozere.
ala-vech·il.ihata
ala-vefk
c.uT
"hind sunbOlu" dellilen bir c;ic;ek. (hkz : ale, sUn'hUl-i asafi'r) .
alek
(a.
e;ck veya en teklifsiz, ca·
na yakll1 .
~
...:>
nobetle~e..
( a. zf:.) : nobet yoluyla,
\
,J
alef ....;\ \ (a. s.)
: klyas' yoluyla.
ala-tarik·il·munavebe
zf. ) :
alef ....;~I:. (a. i. c. : a'lif, alOfe [ulOfe olarak
da kullandlr]. 1. hayvan yemi. 2. ot, saman, yu-
t
c;arc;abuk. (bkz
aJe·J.ade
(a. zf.)
c;abucak,
aceletefl ).
,>,)
\..1 \i,.jt~
1. eclet 01.
(a. zf.)
dugu uzere. 2. bayagf, basbayagl.
ale.l.amya
l:-lly
(a.
zf. )
:
koru k~
rOne, korlemeden. [ash, ale.l-tl11lya dlr.]. (bkz
ale.j-Jmlya).
.ale.I"e.Jcser
~~~ \ I.>~ (a. ·zf.., -; ~ok vakilI
c;okluk. (bkz : ekseriyya).
Uk.
...::",)1\
alayi!j
(f. i.)
: 1. bula;;lkllk,bu-
la;;ma. 2. depdebe, tantana, g6steri~. [ikind rna·
na, uydurma olmakla. beraber yaygm ve galiptir].
ale·l.fevr JJ~I\JI:. (a. zf.)
ale
.Jb
~
(a. ·5.) :uzun boylu, uzun.
(a. i.) : 1.
kar~l] signak. 2. fakirlik.
[GOne~ veya yagmura
derhal, defaten,
birden.
ale.l.gafle
aJc~m
F. 3
.,:;~;.:Alljc
ale.d.derecat
celerine gore, slr'asiyle. (bkz : al§·meratibihim).
ala-tarik.il-icmal J~;;,r \ J1...Jk
~ahit,
<\iT
lerek,
~'IJc (a. zf.) .: dalgJnIJ~a ge-
bo~bulunarak,
ale.l·hadise
• '1 I
dalgmltga getirerek,
1_
<l> ~~..ff"
dise, fro epiphenomene.
.( a.
s.) : g61ge
...
ha-
~".)~\Y
~olge
(a. i.)
fr. eplphenomenlsme.
al..l·hesab - ~l_J..IJo:.
hesS-
zf.)
(a.
sayarak.
..r')'..J.. IJo:. (a. zf.)
l.:--l\Jo:.
(a.
hele,
zf.)
hu-
koru koru-
(bkz : ale·l·amyS).
ale-I·.tlak J~}lIJ;:. (a. zf.) : umOmiyetle,
olarak, mutlaks, nastJ olursa olsl,ln, rasgele.
ale-l.lemAI
J~}lIJ;:.
(a. zf.) : toplUC8,
toplu olarak.
ale.l.lnfirad
.,,1..r1'·}llJo:.
birer bl-
(a. zf.)
rer,ayrl ayrr, fuker teker.
(a. zf.) :
ale-I.lstlmrar
arallkslz. _
(a. zf.)
ale.I.I,tlrik
mu~tereken,
birlikte.
~ 6 (a. l. -c. : Slem'in, AlemOn, ava-
lim) : 1. dunya, cihan. (bkz : dehr).
ilem·1 berzah. (bkz : manend, abad).
ilem·l berin : en yuksek alen1.
ilem.l eeberut : Tannnll1 bulundugu dUlwa, fani' dunya'n," dl~lI1da olan alem. 2. insanlar, halk. '
3. mec. eglence. 4. IUzOm, mana.
ilem·1 ervih : ruhlar Slemi, oteki dunya.
,alem·1 esbib : madde Slemi, bu dunya.
ilem·l fini : fani alem, fan'i dunya, bu dunya.
ilem·l gayb : gorunmez Slem.
ilem-l hib ,: uyKu SJemi.
alem·1 kevn : varllk Slemi, var olma dunyasi.
ilem·l kltmin : saklJ iUem.
ilem·l kudsi : Tanrr alemi.
ilem·1 lahut : TanrlSlemi.
ilem·l ma'na : ruya alemi.
ilem·l melekOt : Tanrll11n mutlak hUkumdar 01dugy alem.
ilem·1 menim, ilem-l mlsal : uyku, ruya a'iemi.
, ilem-l nakayls : nakiseler Slemi.
ilem·l nir : ate~ dunyasl.
ilem·1 slyaset : siyaset alemi~_ siyaset dUnyasl.
ilem·1 sabivet : ~ocukluk dUnyasl.
ilem·l ,ems : GUne$ va peykleri.
alemine
JL..::;}lIJ;:.
ale-I-Ittlsal
ilem
(a. zf.)
c\;LLb
(a. f. s.)
: dunyaya ait,
dunyevl.
fSsda olmadan, birbir' ard,"ca
alemi,
ilem·SrS
6'>
...u:.W\ UiI.&-
(Uka" uzun
okunu~
duny€lYI sUsliyen.
zf.) : kaideye, * kurala gOre.
alem-dar
":.lA() IJo:.
ale-I-klfiye
(a. zf.)
ye-
yetecek kadar.
f.,.....J\J~
ta~lyan.
,(a.
zf.)
~ok)
.~I
(bkz : sancak-dar).
alem.dAri
(a. i. c. : a'IAm) : 1. ni,an, alAmet.
sancak. 3. stOrr i~8retl. 4. yuksek da~. 5.
6. has isim. 7. min8re tepesi. 8.
telf.
\
(a. s. Slim'den.)
bayrak
bayraktarl)
umOmi-
UUluar'ld.'. ~atlakllk.
a'iem
(a. f. b. s.)
Alemdar-. Nebi (Peygamberin
Hazret-i EbO Eyyub·il-Ensari.
*genel olarak.
~;:.
)..\J~
\S} ..l ....lc (a. f. b. i.)
bayrak-
tarllk.
ilem.efrihte
bayragl
kaldlrn1I~,
ilem·efriz
: en (daha,
rak
~eken,
t
-c:;.\jl 6
(a. f. b. s.)
yukseltmi$.
;\ ,jl I16
(a.f. b. .
s)
J..,
bay~
bayrak kaldlran.
bilen, ." bi(gin.
a'lem-iil-ulem& : Slimierin Slimi, bilginlerin bi!-
alem.efrOz
~.
j
J.I.,T
\
I16
cihanl parlatan, buWn llleme
(a.f. b. .s)
1~lk sa~an.
ale-t-tevili
~:l~
ilemayn
iki alem.
(a. i. C")
(ciUnya i1e ahi-ret].
~s:i6
item.gir
(a. f. b. s.) : eihanl tu-
k
(a. 5, alem'den. c. : alemiy&n):
-.51>:.
i. alem'in c.)
dunyaJar.
(bkz : alemOn, av4I1m).
ilemlyin
jl:l~
(a. f. zf.)
o~luna
insan
.:.-l~
(a. i. alem'den.)
bir
alo-r.r.',1 ve-I-ayn
(8. zf.,) :
ra~men.
lJ'iJ 1 JJ:,
~~ IJ
(a.
"ba~ ve goz UslOne" : b8$OstOne, peki.
allll~s-'lIlblllh
c.~\ J~
(a. zf.)
yin, erkenclen.
kelimenin has i51m olma vasf,.
ilemll
(a. I.) : goz onunde
(-)1 J~
a'o-r-ralm
yak,~treasma.
alemlyyet
..:...~c
alenlyy.a
me mensub olanlar, lnsanlar.
(a. 5.) . : aleni, at;/k,
onUncle. MUtiV....1 a'enivv. : ac;:rkarttlrma.
liker.-I aleniyy. :aC;:lk mUzakere:
ile-
(a. s. alemi'nin c.)
ileml.yine 'I,;U\Q
: 1. siper, istihkam. 2.
(a. s.) : ac;:.k, gizli
4...:k
a'enlyye
~:lb (a.
I.)
has isimle
i1giJi, ona ail.
Alemin
meyclancla 01·
(a. zf.) : aC;:lkc;:a, aC;:lktan at;l-
&T (f.
aleni
~" (a. s. alem'clen.)
a!iik~r,
saId/ran asker.
cihana mensup, Insan.
. IIlemi
( a. i.)
alaniyet).
ale04an
Ileng
ib
,..
, jl>:.
ga, g6z onunde. (bkz : alaniyeten).
tan, dunyaYI zapteden, butUn aleme yayrlan.
&lemi
alen
mao (bkz
~ub. (a. t. b. i.) : halmm bordur
~er!jevesi i!jinde yaln,z bir tarafta bulunan mlnra·
be benzer hatti ~eklin uzerinde, !iubuklara ba~1I
dortgen motifleriyle birlikte heveti umOmiyesi.
a'o-s-Hher j~..J I
j&. (a.
zf. )
seher vakti, gunclo~madan ewe/.
":,,,-J 1Jc.
alo-'-Hvlyye
1.
(a. zf.)
vat uzere. 2. bir boyda.
ilem-numa
16
\
l:'
(a. f. b. s.) :dunY&YI
gosteren.
A1em-penah
sl~maeagl
(a. f. b. i.)
alemin
yer.
.::JT
~ t~
alem-pesend
ilem-sul
(a. f. b. s.)
her·
~ ~b
oJ..,
(a. f. b. 5.)
cihanl.
J . r'b
(a. b. 5.)
>~-
eih6·
c1han-~umOI) .
dUnyalar. (bkz
ala-t-tafsU ..)~I J~ (a. zf.) : mufassaloraale-t-tahklk \ooo~....:tl J~
.(a.
zf.)
ale-t-tahmin ~ .... ';":J\..>lc.
(a. zf.)
'";"'r
r6
(a. f. b. s.)
j
>lle
ale-t-tahsls ~.a~1 J~(a. zf.)
husOsl ola-
rak, hele, en!jok.
dunyaYI
parlatan, aydmlatan.
ilemun
makine, ayglt.
karl, kararlamadan.
"em-,umul
lIem-aib
3~
surette, besbell i. (bkz : muhakkak).
yakan.
saran. (bkz
: 1. vAslta_
(a. i. c. al8t)
rak, uzun uzadlya.
kesin begendigi [yer, ~ev].
nt
ilea
avadanl,k. (bkz : edevAt).
ale-t-t.rtib
~·~;jIJ~
(a.zf. )
sirasiylei bir
dOzen Ozere.
(a. i. €Ilem'in c.)
alem!n, avalim).
Ils..t-tevili
jl,,:ll y.
( a. zf.) : arasl ke-
silmeksizin, arks arkay., birbiri ardlOea.
35
ali·baht ,,:,,';".~:Ib (6. f. b.s.)
(t. f. b.s.) : alevlenmi~.
alev.gir
.:'}
aiev.hiz
~~;. ."II
f. b. s.) :' alevlenen, par.
~?k
bahtl yuksek,
taljhli.
ili·dih .:>l~Jb (a. f. b, 5.) : yOksek rUtheli.
layan.
Ale~i ~>1:. (a.
1. Hz. Ali'ye intisabl
i. 5,)
olan kimse. 2. Klzllba~.
alev·ke;;
J>yl (t.
alev·riz -
J:)yl
ili'cenab ,,:",~:Ib (a. b. s.)
l
1. cemert. 2.
~erefli, haysiyetli kimse.
f. b. s.)
alevden flrll·
~_",.J.~
alif
(a. i.) : yem torbasl.
van.
-..j>l.;. (a. c.)
aley
le~tigi
ali·fltl:'st":",)z;Jb (a. b. s.) : YUksek Yarach·
(t. f. b. s.).: alevlenen.
II~ta
zamanki ~ekli.
aleyh ~~
aleyh.dir
iilih
(a. e.). : onun uierine olsun.
)~:k (a.
<lJ~
• Ieyhi
l!ley.hiim, aley·l1uma
t. b. s.) :
kar~I,
Zit.
d.k
.JT (a. i. c.
iilihit ":"~J
!?eyler, mabutlar.
ilih
~1~, rt,..}~ (a. c.):
a)eyh.kelimesinin cemi ve tesniye ~ekilJeri.
alihat)
tapJnllan
~ey,
ilihe
.Jb
T
i. alih'in
(2.
(a. s.) : hafif
,, (a.
.. .....
"'r"
c)
taplnJlan
miza~" .
i. i/ah'm c.) : ilahlar, tan-
nlar.
(a. e.) : senin uzeri.
'1e .
aUi·himmet
(a. b. s.)
himmeti
ytiksek olan.
r5:"';:k
aley.kiim
l::k
aleyna
alik
(a. e.) : sizin uzerinize.
(a~ e.): bizim uzerimlze 01.
J.:1~ (a. i.) : hayvana bir defada ve-
rilen yem.
alik.iid·devab : yem ,torbasl.
sun.
algun
j"CT (f.
l:l.lgune
til
al renginde, koyu va
.IT ·("gu"
(,'yv
uzun
t. alllk,kadmiarm yUzlerine
.·dUzgUn. 2. serap, pusarlk.
.ili,aliye
~b.Jb
0 k·unur.
f
~ '
.4. )
sUrdUkleri
:
pembe
s. ulUvv'den.)
1.
yUc:e, ulu. 2. i. [birincisi] el'kek, [ikincisi] kaAli
~ (a. h. i.) : EbO-Talib'in oglu ve Pey.
ali, iliye
damadl ve
~r,JT(a.
mette olan, ~ok klymetli, ~ok takdir edilen, ~ok
,saY~ldeger. 2.me~hurbir ~e~it lale.
alii ....~
(a. s. iIIet'den.) : 1. kor~: (bkz:
a'ma). 2.sakat. 3. hasta.
ilim ;b (a. s. i1m'den. c. : -ulema') : tok
(a.
drn ad,.
gamberimizin
hallfe.
J~b(a. b. s.) : 1 .. yOksek klY-
ali'kadr
s.)
parlak pembe.
amcazadesi,
di:5rdiincu'
. okumu~, bi/gin.
iilim.iil.gayb ve'i?;;ahide : gorOleni, gerUlmiyeni
bilen, Tanrl.
ilim~ T
(a. s.) .elemJi, kederli; Istlrap
~eken.
ann=.
s. alet'den.) : 1. alete
mensup, aletle ilgili.2. yemin edici,eden.
36
mayasl yU-
mabut.
(a. e.)' : onun Uterine.
aley.ke
f . b . a. )
ce alan.
(a. i.)- : kar~I, kar~lt.
~1~
aleyhi
olan.
-"her../f'""
(J\~ ( a.
a~I'I·gu
: ala edatmJn zamirJe bir-
..... i.e
:-
(a. s. ilm'den.) : tok bilen. [Al,
fan'm slfatlarmdandlr, "bi/gisi ezeli ve ebed! olan"
demektir].
SIGde.gi'
l",lioJb
ili-makam
makam,·
b. s.)
(a.
yuksek.
:;'\ :leo
alimallah
...., ,"-- (a. b. zf.) Allah bilir ki.
Jl1b
Bliman
uygun bir teslistir]. Allah.Eyvaliah : [Beki:a$ilerceJ 1) tasdik' i~areti; 2) yemin'. Allah·Kerim Veri :
eski Turk kahvelerinde fakirlerin para vermeden
oturup yattJklan yer ve sayvan. (bkz· : Rabb, Halik, HUda).
'
Allihii a'iem bi.$·sevab : Allah daha iyi bilir.
(a. i. alim'in c.): SlimIer,
Allahu ekber : Tanr' ulularmulusupur.
bilginler.
-t;l1b
alim-ane
(a. f. zf.)
J~Jb
SI'i.mekan
veri, dere-
(a. b. s.)
ali.~an ..:.\~!b
~an
(a. b. s.) : 1.
me~hur
J~"
ali·tebar
bir
J\c (a.
c;e~it
f. b. s.) : soyu yUksek
(a. i.) : 1. bir ~eyin en yukan-
s.)
: yUksek,
bUyUk,
1. sozUnde
s. )
donek. 2. kendisine
[kimse].
gUvenilmesi
caiz
durmaz,
olmlyan
~)I~ ( a. i.) : saklzcl.
allak
alivy d~ (a.
(a. i. 'AI/ahl'nin c.) : AI/a-
allak J){~ (0.
lale.
Sl, tepesi. Mekatib·i alive : yUksek mektepfer,
* okullar. Tedrisat·J aliye : yUksek * ogretim. 2.
HalveH tarikatl ~Obelerinden birinin ad,. [kurucusu; Ahmet ibni Ali-yUI Hariri-yUI-Afi-yUd-Dm'l~kIY
yu( $afii-yUI-Halvetl'dir].
me~hur,
Allah
hiler, Allah adamfarr, veliyulfahlar.
ve $erefi
ve temiz olan.
4\...l\c
Allahiyan)
(a. i. c.
Jl:r.ul
Allihiyan
~ (a. s.) : alen!.
bUyUk alan. 2.
~I
Allahi
adami, veliyy-ul/ah.
cesi yUksek alan.
aliVe
(a. f. i. c.) : Allah adam-
,Ian, ermi~ler.
cak surette.
alin
JLrU l
AlIlIhan
Slime yak'!1!'
4. o)le ~ \,)1;:.
allam, allame
(a. s. ilm'-
den.) : c;ok bilgin [allam, Allah'ln s,fa.t,dlr].
. alu
.,IT
(f. i.) : 1. erik. $eft-aIO
kaylsl erigi, tiiylU
erik) : zerdali.
necip,
erik,
<.
[~efteaIO]
:
$eftali. lard·alu (sa;,
alu'VI Buhara : TUrkistan erigi. 2. tugla· f,rlm.
UnIU.·
T (a.
<t:J
aliYVe
alu·balu
s.) : alete mensup.
en iyi, en
Je}l\Je (a. zf.)
Slud, illude
bula~m,~,
illiz
~:J
T (f.
"...\,'~~!\ (f.
( a. i.)
[at].
: 1. aCllik, aCI
-5" \.:l .:>~}T
.zo 1
SIOde-gan ),:
b. s.) : etegi
10
jL.b .,JjT'
bula~lk,
iffetsiz [ka-
~ "iL.b.:>".:l}T
(f. b. i.) : gUnahkarlJk.
tat.
alude·gan
2. ael h,yar.
Allah
S., C. :
din].
( a. i.) : aCI hlyar.
<\JII
alkame
O).:l}T , .:l1\ (f.
ilOde.damani, i/ude.dameni
~JI
a/kam
~jfteli
vi$ne~ [konu~ma.
bula$lk.
~y4 b .,.:ljT (f.
s.) :
:.
SIGde-diman, alude·damen
i.) : klC; atma, c;ifte. [Farsca
"alizi den" mastarlndan].
ilizende
i.)
da klsaltdarak "albiiIO" denilir].
UlUm·i aliyye : teknik bilgiler.
aIiYV-iil.a'la
:J't~ .,IT (f.
j~}T
(f. b. s. alOde'nin c.)
1. bula~m,~lar, bula~lklar. 2. su~lular.
(a. i.) : Tanrr. Allah-Muhammed-
-All : Bekta~i tarikatine mahsus bir deyim. [Hlristiyanlarrn : "Peder-Ogul-ROh-ullah"
telakkiferine
ilOde·gi
$.
..5~,,.,yJI
(f. i.) : 1. bula!1,kllk. 2.
garkolmu~, dalml~.
37
alo.f. ~. P
(a. i. ulO'f'Un c.) : hayvan veml
[,iuIOfe" olarak da kuflanrlrr]. (bkz : uIOfe).
it"}"it (f. i.) : eaneri~1.
~,..,iT (f. i.) : naz veya ktrgmliktan
doiaYI 90Z ucu·' ile bakma.
1'0,' ..s...jT (f.
dT
IUift.
(bkz :
a~Ofle ).
amlir, amly'r
s.) : nazlanarak goz ucu lie
(f. s. c. : AlUfte-gan) : 1. all.
iffetsiz, n&mussuz kedlO, fahl~e.
ilGfte.gin
(f. b. I. alUfte'nin
o)~T
~iddelle salehran,
(f. s.)
...IWI.Jb
lI·iil.il
~ (a.
(a. zf.)
en yOee, en Us-
rb
1. yuksek yer, v9kseklik.
i.)
(a. I. e. : a'vam) : sene, YII.
a'ma
J:-!'t"b
.,.fl (a.
i. u'mk'un c.)
derinlik-
amik,at ..::..il):( a. i.) : derinlik. (bkz : vmk).
,.,rL.f1
(a. i. amel'in c.) : i~ler .
a'mil.j .rblila : mlilt. dart ililem. [toplama, ~Ikar.
ma, c;arpma, bolme].
amil
...ll.T
(a. i. emeJ'in c.)
ummalar,
·amA'·1 kavm': kaymln emeller!.
limi'·i ma'sOmane : ma'sumcasma emeller.
am." kAbll, em·, mukabl' : gelecek sene, 6nU.
muzdeki vd.
i~~U'.fil
"';V I ( a..
.'mate
goz
limitler, dilekler, i~tekler.
2. go~.
1m
(a. I. imaret'in
ter.
a'mik-I x8min : yer derinlikleri.'
a'mil
sal.
tUn, yucelerin yucesi.
alyi
;l.f
Imlk ...;l.T (a. i. maak ve mauk'un c.)
plnarlarr.
·e. )namussuz kadmlar.
• IGid.
. dlncr.
J.. LP ..
c.) : 1. ma'mOreler, bayrndlrlJklar. 2. (bkz
imaret).
amiir.. hayriyvo : haYlr mUesseseler!.
bakan.
~Ik, all~kan. 2.
sankl;;r,
ba~a) sanlan ~eyler, bali zlrhhm.
1.01lUr.
110.
" (a. I. imame'nin c.)
f'l..f'
amllm
.'mim r"vl (a. I. amm'm c.) : amealar.
(a. b. i.) : filyd,.
5.) : 1. Kor. 2. mae. canil'.
ami .. l.F (a. i.) : 1. karluk, gormezlik; rnAnevi korWk, bilgisizlik. 2. yagmur bulutlan
Imlc CL.T (f. I:): 1.
ni~an
c\A:lL.1 (a. h., i.) : c;ok eskiden SI.
Amallka
na yarimaclasJ bolges/nde yaliadlgt sanllen vegarip.
Iikleriyle ~o"ret bulan bir kavim.
tantas., hedef.
~L.\" ~l.!
amin, eman
a'mir
)..r\
4L.\
Co
o)~L.T
b.. i.) :. Jli~an veri, ni~an atJlacak yeri
imide o"L.T (f. s.) : hazlr, hazlrlanml$.
(a. I. omr'un c.) : 1.
ya~a",lan
mtiddetler, ya~aYI~lar, hayatlar. 2. hakkivle va iyf
ya~amalar. 3. ya~Iar, sinler. 4. hOfa gldecek tvnaf, garip ~eyler.
2. saban demi~i. (bkz : ahen...Jci.ift, ahen·; gay).
Imic.gih, imic-aeh
(a. i.) : 1.
eminlik, korkusuzluk. 2. bagt~, bagt$fama.
amAr, Imir,.
"...:l.T r. )L.T
(f. i.) : 1.' hesap,
fro mathematlque. 2. ince/eme. 3. kartnda su bl.
rikme hasta"~t.
amlra-,ir
..~)l.T(f.
b.
r.)
muMse-
bJ!cI, * sayman.
Imide-gi
fiL.T
(f.!.): ArnSdelik, hmur.
amI,
AmAh
ames).
38
"L.f(f. L)
kabarc,k,
,i,
ebkz
~..,L.T
(f. I.) : Insan vueudlinde hasll
oJan ~i~ ve kabarc.k. (bkz : amah).
.mel
..v
h. I.) : feast, niyet, karar.
:?
amden
l-tr
(a. zf.)
.'mer .).r\ (a. s.) : uzun omUrlU, pek yD~h.
istiyerek ve bilerek..
(bkz : kasden).
<\.41
ame
(f. L) : gelme,
amed
ij
reft
geli!1-gidi!1.
imed
gitti.
ij
,Od
gidi~-geli!1;
geli~.
ami
i../:.A.;T
vanp
( f. t. L)
~.A..I ( f.
imedi
gelme;
~
amid
geldi
[eskiden] bakan-
(a. s.) : 1. c;ok hasta. 2. a~k
.A.oT (a.
Amid
h. i.) ; 'Oiyarbaklr'm eski
.'mide ~u\ (a. i. amOd'un c.)
1. g~li~. 2. (bkz
L)
sUtunlar. kolonlar.
,....,
amedci ).
amig, imige ~. \,
"'..\.01
amediyye
(f. i.)
gumruk vergisi.
[yapma kelimedir 1-
2.
kan~lk,
I
(f.. b. L)
(bkz
amed i.i
1e
amih 4.•
amelen
amihte
(a. i. amil c.) : i~li-i, .rgat.
'M
"y
(a. zf.) ; fiilen,
(f. 5.):
hakiki [mecazi
~a!1km, ,.!16!1akalml!1.
(a. 5.)
en. amihe].
fiji). 3. sUrgUn, i~sUrmesi.
amele
~..... I (f.
s.)
olan.
i~liyer~k, ~a·
lI~arak.
imije .,;:-;.41 (f. s.)
J-r
amelivyit
(a. 5.) : i!1leme sOretiyle, pratik.
.:.,
If.r
(a. L) ': 1. i~1 iyerek va·
p,lan ~eyler, tecrubeler. 2. bir doktorun, hastantn
bir yerini keslp tedavi etmesi, op~rasyoll.
.
amel-man. ~ ..~;~l;:i( a. f. b. s.) ; J~ yapmak·
tan kalml~, i~ goremez durumda olan.
(a. f. b. i.)
i~yazar:, fro
1. kanlilk,
mahlut. (bkz : amize). 2. i. !1air.
amik
J:-r
(a.
S.
umk'dan.) : derin.
amik : derin deniz. Fikr.i amik : derin
imil
ameliyye ~ (a. 5.). (bkz :. ameli).
amel-niivis t.r!.I"i""lJ'
(f.' s.) ; 1.
~Jllgl].
~Ud).
amel ...,If (a. Ii.) : 1. i!1. 2. niyet. (bkz
,....,
t;- \
katkJlI. 3. mee. ~iftlelime.
imigi d-:,.• I
amed-,iid ...L.:...\.•
J"\
(a.
~.)
:emeli ohm, istiYElnv
ami! ..J..",b (a. s. amel'den.
mil) : 1. sebep. 2.
C.
;
i~liyen.
3. i. vergi tahsiline
mur kimse; mutesellim; mUtevelli. 4. i. tar.
amile
ctl..b
(a. i. amel'den. C.
;
bacak, ayak.
ergographe.
amen ~,,4
amile·tin
\
(a. s.)
c;ok vey.a en' emin, gu-
amim
venilir.
amenna
1. seney!, Ylllrk, yl1da. 2,
(a.s.)
ba~katibi.
lar kurulu
yak.
db
(bkz : amiyy).
hastas •. 3. ba~lrca nokta. 4. onder,!1ef;
imedel
ameli
(a. i.) :' gozU zaylf olma, zaYlf
gozlUIUk.
(f. L) : divit, yazl hokkasi.
.A..I
limed
..;...r
ame,
LI
iki bacak, iki ayak.
r-.I"
(a. s. uI110m'dan.)
ait, umOmi, * genel, yaygm.
(a. zf.)
lnand/k,
diyecek
amim·iil·ihsin : ihs3n1,
olan.
bah~i~i,
bagl!1'
~~I
(a. n.) : oyle olsun, ya Rab due-
aiaYI : [eskiden] ~ocugun
gUn yapllan toren.
amin~tAI (a.
s. emn'den.)
ilk mektebe
to'S
gonlti emin,
amiz·gar
(a. zf. emn'den.)
'amin.han0I y ;.
~,.:r (a.
:sagltkla,
f. b. s. c.
am'in-h§-
nan) : am in diven, amincL
:amin.ha~an0V\y;-~~I(a.
f. b. s. am'in-han'-
c.). :aminciler, am in d~yenler:.
eden,
amir
..J.r
amir
V"'b
(a. s.)
(bkz : ammar). 2! 7mar olunamire"l
mu~. 3. devlete ait. [mUen. "
amir 'V"'I (a. s. emr'den. c. : Umera) : 1.
buyuran. 2. bir memurun vaz'ife baklmln3. huk. bir. kimseyi oldtirmek veya
uzvunu kesmek ve sakatlamak tehd'idiyle bir
yapmlya veya yapmamlya zorhyan ve bu tehyapmlya muktedir olan kimse.
f.
amir-ine cI.>·\V"'T (a.
zf.)
amircesine,
olana yakl~acak bir sOrette, emrederek.
~V"'T
amizi~
ge~jni~,
(f. L)
uysalhk.
amm
t
( a. L c. : ammat) : amca.
amm
tb
( a. s. umOm'dan.) : umOmi,
L.\
*g~
amm'i, ~amil).
nel, herkese ait. (bkz
(a. e.) :. 1. ama, fakat, lakin, an-
cak; ~u kadar ki, 0 kadar ki, oyle kL 2. ~okluk
bildirir : Amma yaptll1 ha. Amma slkll1tl ~ektik ha.
amirzil? V-jV--T
(f. s.)
amirz-kar )t<JV"'T
:
1.
Tannbagl~l.
ammal ....I l.r (a. L c.) : 1. yaplcdar. 2. dev-
ammar).r
dlrla~tlran.
(a. s.)
(bkz
..:"L.f
am mat
mamu,r eden, baYIn-
amir).
(a. L amm'Jn c.) : amcalar.
4;.<f ~ <\.If
(a. L) : hala.
(f. b. i:)
ammeten
: 1. affeden
ammi
(a. zf.)
: urnOm'i, * genel
~b (a. s.). (bkz : amm).
Ammuriyye
amud .)/
-amiz fiAT (f.s.)
"':Lob
~) yf
(a. L) : Ankara
(a.L)
1. direk, sUtOn.
~ehri.
: adice, bayagt.
avama mahsus, avamCll.
j~ine alan.
(a. s.) : umOma mahsus olan.
olarak.
amUrzi~).
(a. f. zf.)
(a. s.)
,,~AT
(a. zf.) : bundan
let idare adarnlan.
Imme, am mete
2.. s. affeden, bagl~llYan.
cI.>·~b
~ LoI,
amma ba'dij
sonra, gelelim maksadtmlza.
(a. L) : amirlik, buyu.
affetme, bagl~lama. (bkz
amize
(f. s.) : yara~an, uygun.
\
J:-~. . T
amme <l.. b
imiyy db
tf'~A -
)
(bkz : imtizik).
amma
1. baYlndlr. 2. resmi.
(f. b. L)
(a. s. umran'dan.) : 1. mamOr
~enlendiren.
amiriyyet·
J"y,,~... T
amize-muyi
emin olarak, korkusuzca. (bkz : sali-
In
(f. b.s.)
klr sakallt olma.
kalbinde korku olmlyan.
aminen
[~] .JA "~>\AT
amize-mu [y]
sakalt klrla~ml~ adam:
kabul eyle!
Ie
karl~lkf
...
amOd-i, fekari : bel kemigL 2. yukandan a~agl
dik inen ~izgi, * dikey.
amOd·i nurani : nurdan sUtOn.
amOde
(f. s.)
amuden
,,-'yT
(f. L)
r-'/, (a: zf.)
dizilmi~,
dizi.
: dik olarak, boyuna.
anaf
lr
l~..p,
Oliya
key o/arak. (bkz : kaimen).
amOg
amya, Imya, Imiyya, ammeyyi, ummiyya, am.
: yukardan a~agl di-
amOdi (.$J yf (a. 5.)
~
l.r , L...P
l..p , lJ
,
(a. zf.) : gormiyerek, dO$Onmiyerek.
[.JAI (f.
i.)
: 1. vakar. 2. s. uzun
an ~tc. (a. e.) : -dan va -clen.
boylu [adam].
amuhte <\.:;" .J.•
I
(f. s.) : okumu$, ogrenmi$.
1<"'"
jlJ\":;'y'
amOhte-gan
(f. b. L) : ogret-
an-as I : asllndan.
an-cehlin : bilmiyerek, bilmez/ik!e.
anh : ondan (mOzekker)
anhi : ondan (mOennes).
men/er.
anha min-ha :$undan bundan, $U bu. ve oteberi, $oyle boyle ederek.
amOhte.gan-i ezel : n~bi/~r ve- veliler.
amOsni
anhum : onlardan.
J"'".J.•I
(f.
L):
bir erkegin
nika-
hrnda bulunan birka~ kadrndan herbiri, ortak, kuma.
amut .:.> yl(f. i.) : yalC;:1n kayalarda ve yOk"
sek yerlerele bulunan kU$ yuvasl.
-amOz
J.J.• I
(f.. s.) : bilen, o[:jrenmi$; ogre-
ten. Edeb-amOz : eelep ogreten.
amOzende .:l-\,·J.J.•
'It
an-karib : yakrndan, ~ok Qec;:meden.
an-kasdin : bile bile. (bkz: bi-I·i1tizam).
an·kum : sizden.
an-kuma : ikinizden.
an-samim-iJ-kalb : can ve gqnOlclen, oz
ten.
an
I
1. ogrenci. 2.
(f. L)
,<"""j.J'. -I (f. b.
an
ogretici,
s.)
'It
og
retmen, mua/lim.
-
ogreticilik,
ogretmenlik, muallimlik.
amOzi~ .....t'" j.J.•
,...,
\ (f. i.)
1. ogren me. 2.
~-
JI (a.
t.V-I
lahza, pek ail
gittjk~e, yava~
yava$.
* !t0gul
eclatl. ~ah.
-an : $ahlar.Zen-an : kaellnlar. 2. sifat eclatl. HIras-an : korkak. 3. kelimeyi zarf yapar. GOy-an :
soyl iyerek.
ana'
s-l~ (a.
ana'
",VI
L) : zahmet, me$akkat, gOC;;IOk,
(f. L) : 1. fayela, menfaat. 2.
kader, klyinet. 3. zahire, rneyva. 4. bir mikdar, az.
bir pay. 5. as", hOlasa.
amurz, amurza
L c. : anat, evan)
- an j l (f. e.) : 1. cemi,
retme, ogretim.
amurg
i.) : 1. gOzeIJik dlzibesi, allm. 2.
bir zaman.
8n-be-an :
,<"",
amOz-gari (.$)u jy.' (f. b. L)
A
JI (f.
yOrek~
(f. s.'c. :anan) : ~u, bu.
ogretmen.
amOz-gar )u
'It
anhuma : 0 ikiden.
an.iJ-glyab : arkadan, kenclisi yokken.
IjV-I, jV-I
(f: s.)
af-
(a. L ani'nin c.) : gece yarisl va-
kitleri.
ana-ul-Ieyl : gece yanlan.
a'na' "'~ I (a .. L inv'in c.)
feden, bagl$llyan. (bkz : afi, afOvv.)
nahiyeler, ta-
raflar.
a'nab ...... l.:.c. \
yan.
amurz.gar
)fjv-I
(f.b. s.)
affeden, gO-
nah/arr affeden Tanrr.
amurzi,
8ft, amirzi$)
~JV-I
anadil
(f. L)
affeden. ( bkz
(a. L ineb'in c.)
ya$ ve taze
OzOmler.
anaf
JJl.:.;:.
(a. L andelib'in c.) : bOlbUIJer.
...JVI
(a. i. enf'in c.) : burunlar [in-
l3anda].
41
.,:jl.:..c
anafet
anak
Jil'
(a. I.) : sertlik, kabehk.
(a. 5.) : l;ok zarif, en zarif.
lIl'nik
~I (a. 5.) : boynu uzun[adam].
a'nik
Jl~ I (a. ;. unk'un c.) : 1. boyun-
Jar, gerdanlar. 2. yaprakl saplan.
(a. i.)
JT.:T
an-b......
(f. zf.)
...~
anbtr
(a.;'): 1. ada baJ'Qmtn ba~lr.
saklartnda toplanan yumu~ak, yapl~klln va misk
gibi kokan, kUl renginde bir madde. 2. !luzel ko.ku. -3. gUzellerin saS;l.
'anber-bir .)~
bo~a
: Umidi
~Ik-
(a. f. b. s.)
dlran, gUzel kcku sas;an.
ma; muvaffakiyetsizlik, ba~arlSlzhk.
J'.~ (a. f.
anber-bO [y] [""]
anikib ,:",,' ~ (a. ;. ankebOt'un c.)
arUm-
gitgide, gittll<~t,
ilerledik~e.
vllkft
am-
b. s.)
ber kokulu, iri taneli Hint pirinci.
cekler.
JV l'
anan
Jl:..-::
a'nin
Jl.:..c \
(f. z. an'm c.) : onJar.
ber sac;an. (bkz
(a. ;. : anane'nin c.) : bulutlar.
(a. i.) : 1. agacm ucu. 2. ufuk-
lar.
(a. I. an'ane'nin c.)
rivii-
yet ler, qelenekler.
anine
o\;l..:..::
~
an'an.
(a. i. c.
~n'anat)
s.) :
anber kokulu.
)-;~
1. riva-
l.S":':'''
if
an'aneviyve
anber~ef~iin).
sac;an. (bkz :
bilmiyerek, biJ-
......J..\,;'.,,:.
andelib
anadi~ )
bUI-
(a. f.b. i. c.)
bOl-
(a. i. c.
andeiib-in
jL:J~
bUller. (bkz : hezaran).
(a. b. s.) : an'ane ile, ge-
anclem
l"-W;
(a. i.) : hek. kanJ dindirmek
Uzere kullanrlan bir c;e~it re~ine.
qefeneksel.
~.J:"':"::
anber
bUt. (bki: : hezar).
tidarslzllk, gUc~UzlUk, fro impuissance.
an'anevi
(a. f. b. s.)
mezlikle.
.;.;i l:.c. (a. i.) : cinsi muame/ede ik-
!enek/e ilgili;
an-
anberi, anberin
(a. f.
an-cehlin.....~ 0~ (a. zf.)
(a. i.) : bir bu/ut.
yet, * geJenek. 2. tafsilal.
aninet
(a. f. b. s.)
anber-nisar ).
anber-nisir
.:,;l:..:c
an'anat
(a. b .• 5.)
gelenek~i-
lik, fro traditionalis-me.
anas,,; ..;~l;..;. (a. i. unsur'un c.)
if
jL.:..;\~
anber..f,.n
inin
e/emanlar,
ana
",'6.( a. i.)
: 1. anat. kaslk. 2. kaslk
kIlt. 3. bir a~iretinbutUnlUgu veya i~leri veya ~e
ref;' 4. di~i ve yabani e~ek. 5. y-abani e~ek surUsU.
6. ced, (kec;i) burcundaki v: e .. n. v. I y,/dlzlan.
oge/er.
anaslr-I erbaa (dert unsur) :
toprak.
ate~,
hava, su,
-ane
anislr-I hissbiyye :\ mat. bir hesabl yapmak is;in
IUzumlu maJOmat.
aslmdan, ashn-
..:.,vl'
far, fro nuances.
42
(a
an'IM c.)
(f. e.) : slfatl, ismi zarf yapan bir
a'neb ........:.::\
an/ar, zaman-
(a. s.) : bUyUk burunlu [adam].
anede
.,-W; (a. s.
anele
~:.:.
da.
anat
0\;1'
ek : Fakir, Fakirine. T.fl, Tlfline gibi.
c.)' :
~ok inat~"ar.
(a. i.) : den. bir demirin ken-
disrne zincir veyahut bag/anmak
ba~lOa baglanan halka.
i~in beden;n ust
an
t -~ t\
anen fe-inen
(a. b. zf.)
inis ....,.:.., 6 (a. i.) : 1. ihtiyar klz. 2. iht.r-
devamll,
yar beker. 3.5. buyUk ve ~i$man [devel
fasdaslz, sureldi.
anh ~ (a. zf.) : ondan [mUen. anhal
l,...:.... ~..~
anhi min hi
(a. zf.) : ~undan,
anise
irJ:.
an-humS
y
J'b
(a. zf.) : onlardan.
-( a.
zf.) :
(a. f. zf.)
bir an
i~inde,
hemen,
in, ...;"\ (a. s.) :
olmu~
olmu~,
kemale
~
(a.
(a. s.) : Iztlrapl"
an-karib ~) ~i·
(a. zf.) : yakll1dan, ~ok
yakm vakitten.
':"tt:.
an~ka.dln ",...I...:J
'"~
anka
~ok
inSd'dan.)
(a. b. zf.)
inat~'.
C' ka" uzun okunur. a.~ i.) : 1_
ismi olup, cismi olmlyan bir kus, zumruduanka
kusu. (bkz : simurg). 2. ismi olup cismi olmlvan nesne.
1. sert. siddetli.
ankebut ..:.,}':G. (a. i.
2. kaba muamele eden.
anif ....;.i \ (a. 5.) : pek yakmda
ge~en.
: genc;lik c;agmm
ba~lan-
inlfen
~;T
(a. zf.)
1. demincek, biraz
ewe!' 2. yukanda.
anik
( a. s. )
guzel, zarif, tuhaf, ga-
J::'J:.
( a. L)
ense.
rip [~ey].
anik
inin
mahsus].
. ~'\ (f.
~t_
L)
yaYlk
[yag
~Ikarmlya
orumeekimsi,
~-J7G (a.
i.)
orUmcekler,
fro arachnides.
'~J,('.-J:.
an·kiim
(a. i.)
-f..:..;:. (a.
an-kiima
- 'j
....+::,
anakib)
* orUmceksi.
allkOt
glCI.
:
(a. s.)
ankebutiyye
anlf-iiz-zikr : biraz ewel bildirilen.
C.
eek.
ankebuti
anif-iil-beyin : demlncek beyan olunan, bildiri·
len.
(a. i.)
bile bile.
anka-YI Ii mekin tas. : Allah.
anlf ~ (a. s. unf'dan.)
q,N'T
muztarip.
(bkz : bi-Hltizam).
(bkt : anGd).
anlfe
kaplar, ka·
ge~meden.
ermi~. Es.
meyvalar.
s.
cana yakrn klz ve ka-
.....: \ (a. i. ina'nm c.)
anix :...:...:.
a'n' j-l: I (a. e.) : yani.
anid
(a. s.)
an-kadb-Ix-zaman
o ane/a, derhal.
miN aniye :
wI
inlye
(a. s. c. : a mit', unat) : 1. muteva-
.J'\
2. ko-
eaklar. (bkz : evanl).
zi, al~ak 90nullu. 2. i. kole. 3.•. me$9ul. 4. s.
muztarip. 5. i. i$~i.6. I. mUfetti~. 7. I. tahsildar.
~uen. aniye;].
ani
~ey.
din.
ikiden.
0
s.) : 1. slkl bagl,
maddeler].
anise
an-hum
<\-~'\(f.
yula~ml$, katllasml~ [kan ve murekkep gibi ak,c,
bundan, ~u bu, oteberi, ~oyle boyle ederek.
ani
mim imed
~G
an mim imed
zf.)
orumcek.
sizden.
(a. zf.) : ikinizclen.
...LoTr.:..rt:. (a.
f. - cu.) : " m im-
den geldi" : ask., tar. dev$irme suretiyle toplaOlp
Turk~evi ve islam dinini ogrenmek uzere TUrk kayIUlerine satdmls olan acemi ~ranlardan muddetini
bitirip Rumeli: agasmm tezkeresiyle ulOfeye ya~
zrlanlann kaYltlarma verilen i!jaret. [Rumeli'ye i!jarettir ].
43
an II amed
amod...\A110~(a.
an h
di" : ask., tar. dev~irme sOretiyle toplanlp TUrk·
~eyi ve islam dinini ogrenmek tizere TUrk koylUlerinesat,Iml$ olan acemi oglanlardan mUddetini bi·
tirip Anadolu agasmln tezkeresiyle ulOfeye yazllan.
larr" kaYltlarina verilen i$aret. [Anadolu'ya i$arettir].
I.:"' L:~
annab
Arab
f. cU.) : "tl dan gel-
(a. i.) : uzumcU.
: nakit para ola·
rak.
(a.
i., c. : a'r&b veya urban va
urub) : Irak, $am, Ceziret·U1-Arab, Hicaz, Yemen
i1e M,slr'da va Afrika'nm ~imaIinde bulunan se·
mitik kavmin umOmi ismi.
arab
~ \)1
(a. L ireb ve irbe'nin c.) : 1.
aklllar, zeka~ar. 2. hacetler. 3. hileler, dekler, oyun~
far.
A'rab
an~nakdin ..\.AJ·0~ (a. zf.)
~~
I.:"'\?\ (a. L Arab'ln c.) : «;:01 Arap-
Ian.
araban J~? (a. L) : muzo ~etaraban maka·
1":_ ~tC
an-samim
i«;:inden, ozUn-
(a. zf.)
den.
an·samim-iJ.kalb ~ 1,-",0."'"
:.:c.
(a. b. zf.)
can ve gonulden, QZ yurekten.
,.') J~
anOd
(a. s. inad'dan.)
inatC;l. (bkz.:
anid).
anGo j ~
anve
CJ~
(a. s.) : isyanc:; kavgaci.
(a. i.) : zorlama, zor, kuvvet.
'":;,.,:...:.
anveten
(a. zf.). (bkz : cebren, kah-
ren ).
anye
4....:c.
(a.' i.)
me$akkat, gO«;:lOk,' zor-
luk.
mmrn bir sekizli tiz ~eklidir. Yani $etaraban gibi
yegilh'da degil, neva perdesinde kallr; tabiatiyle
aynca bir makam addedilmesine imkan Yoktur.
araban.kurdi is,.')
arabe
an zeamet..:.-o6 j
':"t~ (a.
L)
: tar. bir ma-
nallin takririnde 0 mahalde mevcut timardan ba$ka aher sancakta da timan olan kimsenin 0 aher
sancaktaki timarma veri len ad. [bu baklmdan :
"an zeamet" hisseden ibaret demekti].
ar
.;r'"j~~
~ \/
(a. L c. : arilbat) : 1. kec;i va-
ya koyunun memesine gec;irilecek torba .. 2. a«;:l.k
saC;lk konu$ma.
arabi
J.? (a. s.) : 1. Arap kavm ine men-
sup. 2. Arapc;a, Arap dilL
a'ribi J. \?\ (a.
.;b
(a. i.)
utanma.
van Arap. (bkz :
oar-slz : utanmaz. (bkz : bi-ar).
ar i.i namus : utanma ve namus.
(a. b. L) : muz.
Dede efendi'nin terkibi oldugu kabul edilebilecek
alan az kullan"ml~ bir murekkep makamdlr. Beyati-araban makamlna bir kurdi dortliisO 'ilavesin.
den murekkeptir. Beyati-araban ~ibi si koma bemaIO, mi baklyye bemolii, fa baklyye diyezi ile do·
nanlr; kOrdi dortlOsO i«;:in si bekar va kOc;Ok mOcenneb bemolO
lahin ic;inde ilave edilir. BOtOn
kUrdi dortlOsu ile karar veren terkipler gibi, la-dU.
GOC;lOsu birinci dere<;:ede
gah perdesinde durur.
beyati-araban'ln gO«;:lOs0 alan nevadlr. $evk-, cedit
ve zevk u tarab makamlar'I, araban-kurd'l'den ba$ka bir $ey olmaYlp aynl terkibe muhtelif zamanlarda muhtelif bestekarlar tarafmdan verilen isimlerden ibarettir.
Arabistari
S.
c. : earib)
c;olde ya$l-
badiye~ni$in).
j~? (a. f. b. L)
Arap 01-
kesi, Araplarln ya$adlgl memleket.
ara' ~\?
(a.' L) : 1.
mlntilka,
borge. 2.
kom$ufuk. 3. avlu. (bkz : arat 2). 4. C;lplakhk.
\ 5. geni$, «;:Iplak arazi.
ara'
~1)I
1.1
..;
lis·ar,a. Oil-ara
44
arabiyyat
~l::~
(a. L arabiyyet'in c.)
Arap eclebiyatt.
arabiyye 4,.....,? (a. L c.
(a. L re'y'in c.) : * oylar.
(f. s.)
sOsliyen, beziyen. Mec·
arabiyyat)
Arap·
larla i1gili.
arabiyyet ~. ~
(a. i.)
: Arap~a ile i1gili
alan [lIim, kitap, fikir]. 2. Arap edebiyatl.
aram rubi
~ I..;T (f. i.) : her Gune~ aylnm yirmi
arad
be~inci gi..inG ile, eski iranlilarca 0 gunkG i~ler i~ln
me'mur farzolunan bir melegin adl.
a'raf ...jl/I. (a. i.) : 1. cennet ile cehennem
arasHldaki yer. 2. (a. i. orf'un c.) : adetler, usuller, itiyatlar. 3. slrt, tepe.
Arafat ':"'~v>' (a. i. arefe'nin c.) : Haccin
icaplarmdan almak uzere Kurban BayramJnJn arefesinde usOlOn.e gore vakfeye durulan ve Mekke civarmda bulunan mukaddes dag.
a'rafiyan
j(,jl/I (a. f. b. i.)
(' 1.;\ (f. i.)
ar/11ll
~A bh
I.'
I \(.
f b • s. )
aram·
a !? ....~.;
.$':\.1
aram-cu
a·'raftaki-
(a. i. arOs'un c.) : gefinler.
",'b~ 1..;1
(a. i.)
: 1. ter.2. uzum va
sai reden ~ekilip elde edilen ispirto, rakl. (bkz :
bint-UI-ineQ, duht-i rez, du~ter-i rez).
a'rak
kavuk altma
giyilen takke.
arak·dar
).JJ/
aralnyye
4.:!./'
(a.f. b. s.) : terli.
(a. i.) : 'en
~ak dervi~lerin
b. i.)
P';'"
aram-gih,Bralll.geh<\.\..4\)
dinJenme is-
P'" ~~I) I
IP' ..;u....
I) I (f. b. s.)
raha.t ya~lyan
[adam]'
-
aram·giizin jh.l·~.• \)
(f. b. s.)
dinlenen,
oturan.
dinl~nme,
rahatllk.
(f. h. i.) : istanbul'da
dagmu~
arami d\..;1 (f. i.) : 1.
2. Aramca [semitik dillerdenl
giydikleri yunden yap"m,~bir ~e~it kUI§h.
Arami
araki
(a. s.) : tere mensup, terle
ilglli.
arakk
J)
(a. s.)
(daha, pek, en, ~ok)
dl..;T
bir Mevlevi ~airidir. Bu tarikatrn ~airle'ri arasmda
goze ~arpacak bir varllk gostermi$tir. Bir divanl
vardlr. 1630 ydrnda istanbul'dao'mU~tUr.
0),",::.. 1)1
aramide
ince.
..:Jl;/
arak-nak
(a. f. b. s.)
terlemi$,· ter
i~inde kalml~.
arak-nu~ ";y'J? (a. f. b. s.) : rakl i~en.
arak-riz j •..;
J?
(a. f. b. s.) : ter doken,
(f. s.)
: dinlenen, rahat
oTan, rahatta ve sUkOn halinde bulunan.·( bkz .:
aremide).
a..ami~ ~~ 1..;1
zur. (bkz :
(t. i.)
dinleni~,
rahat, hu-
§rmi~) .
. aramram ('v"? (a. i.) : 1. pek ~ok asker.
2. ~iddetl i hal ve i$. (bkz : aremrem h
terJiyen.
irim ("
(f. b;
i.) : dinienilecek yer, dinlenme
veri. (bkz :
arE!l11-gah) .
aram-gah., ebedi (sansuz olarak istirahat edilen
yer) : mezar.
aram·gar
(a. f. b. i.)
dinlen~
(f; zf.)
temeklik.
(a. i. Irk'm c.) : k6kler, da-
marlar.
arak·~in ~~/
aram arlyan,
sOrette.
.1 (t.
(a. i. ariza'nm c.) : arz olu-
nan hususlar, kU~Ukten bUyuge yazrlan yazilar.
Jl/I
yakl~acak
mek. istiyene
aram·cuyi ~.. -..'!to
\
. .J
araiz ~I/
a'rak
(f. b. s.)
J
~.
aram.cuyane
~,...~\?
aram verici,
dinlendirici, dinlendiren.
din/enmek istiyen.
ler.
ariHs
1. durma, eglenme, din;. ..
lenme. 2. yerle~me, ,istirahat etme; karar krlma.
[anlmiden mastanndan l
aram·. can : 1) gonUI rahatl; 2) sevgili, sevilen gUzel. .
ara.m-. dil : gonul rahatl, sevilen gUzeL 3. yer,
mekan.
I..;T (a. i. irem'in c.)
de mahslJ$ kanulan n1$an.
sahrada, <;01.
aram·rubii
b ("1..;1 (f.
b. s.)
rahat
ka~lran,
bazan. (bkz:§ram.sOz).
45.
tram.,iz
oturan, yerle~en.
arim-suZ:j~I;I(f.
~Sl)\ (f.
i.) : dirsek. (bkz : mirfak).
ar'.r'/'/ (a. I.)
ardl~
:
1. da~ servisi, dikenli
agae!. 2. mec. gUzeldeki boy bos.
a'ris
V"'\~I
(a. i.) : 1. (urs'un c.) : 0.1-
kih torenleri. 2. dO~OnJer. 3. (,rs'ln c.) : evliler.
ara. V"'~ (a. i.) : yorgunluk, bitkinlik.
arasit
.,:;L,/ (a.
I. arsa'nm c.)
ns. gelir.
bezenmis. sUslenmi~.
iriste .c:.....1)T (f. s.)
(bkz : areste).
iriste-gi ~t;\ (f. i.) : arastellk, sUslUlUk.
~atllar.
(a. i. ar~'m c.) : 1. tantlar. 2.
3. damlar. 4. direkler. 5. Pavyonlar.
• rit ..:.. \.,; (a. i.) : 1. bOlge, mantaka. 2. av"
hJ. (bkz : ara a ).
IrAyende
s.)
dUzen vericl, sOs-
leylci.
'rayi- J.I;T (f. i.) :sUsleyicilik.
'rlyi,
~ 1;\ (f.
i.) : 1. 50s, bezek, ziynet.
2. sUsleme, sOsleni~; sUsleyi$.
arax
J:1./-
(a. i. e. : a'rb) : 1. i$aret,
alamet. 2. tesAdUf. 3. kaza, felaket, 4. fels. kendi
kendine vOcut bulsmaYlp ba~ka bir - cevherle .mey·
<:lana gelen hal ve keyfiyet.
a'rez J:1\.,;1 (a. i. araz'rn c.) : 1. i$8retler,
alametler. 2. tesadOfler,
kazalar, felaketler.
hastallk
a'raz J:11/1 (a. i. ,rz'm c.)
far. Hetk-i a'rai : ,rza
46
zi~inin
pek eski mUrekkep makamlarandandlr. NevS'da bey8tt lie rast be$Usi'nin ~argah'd8ki ~eddi
ve u$$ak dortlUsOnOn birle$meslnden mevdana gel.
mi~tir. Donamma mi l~ln blr koma bemolO konulur; bu ariZa, makaml meydana ~etlren ilk. Ikl dl·
zide mevcuttur ve u$$ak dortliisunde( la·si koma
bemolU -do-re) de bu ses yoktur. Nota 1~lnde nev8~da beyeti i~in si kij~(jk mueenneb bemolO, diger iki dizi i~in de si koma bemolO konulur. Ma·
kam,u~~ak dortlUsOnu iniei bir $ekllde lera lie
la.dUgah .perdesinde kahr. GO~J(j birincl derecede
neva'da
bevati'nin ve ~4rgah'ta rast'an gO~lOs0
olan gerdaniye, ikinci derecede de ~arg8h'da rast
be~lisi'nin dura~lolan do-t;Arg6h perdeleridir.
(a. f. b. i) : mUzo III. Selim'in Ihtlr4 etti~1 mU.
rekkep makamlardan birldir. Arazbar-pOsellk, araz·
bAr mOrekkebine bir pOselik dortlUs'ij veyA be~lisi
i1Avesinden meydana gelmi~ti", POselik dortlUsO
veya be~lislni Inlei bir ~ekilde iera lie la-dOg8h
perdesinde kaltr. Oonanamma arazbAr gibl yal",z
mi i~in bir koma bemolO konulur.POselik be~lIsl
kulla",lml~sa, be$li'nin son sesi olan ml, bekar
i$8reti ile de~i$tirilir; d8rtlunUn bir ·a"zasl yoktur.
L8hin i~inde yapllaeak olan de~i$tirmeler, aynen
arazbarda oldu~u gibldir.
arizet ..:;....,;.;,1,/ (a. i.) : genl$lIk.
arid
t;l..\::' 1)\ (f.
(8. zf.) : tesadOfen.
.arazbir-pO••Uk ~4-0 -':. )~?
ise de
"mah~er veri, ns~lr ve ne~ir meydam" manalal"a.
.'ri, ~L"'I
L~
..r
.razbir..i~./- (e. f. b. i.) : mU•• TOrk mOb. s.) :. rahat ve huzO·
,-u bozan, rahatslzhk veren. (bkz : 'ram.rOba).
aran
• razlln
ge~meler.
alametleri.
3.-,
Irzlar, namus-
sa 1;1 (a.
i. arz'an c.) : yerler, top-
raklar.
. arizi-l amir. : kendisinden herhangi bir sOrette
intifa olunan yerler.
arizi·l emirlyy. : huk. rakabesi beytOlmale ait
olarak devlet tar.afmdan fertlere da~ltrlan yerler.
[tarla, t;aytr, yaylak, kl~lak, koru ve emsallni i~i.
ne allr].
arizi-' emiriyy..i'mevkuf. : huk. yal",z hazl'ne
menfaatleri veyA yalnlz tasarrut haklan vey3hut
her ikisi bir haYlr cemiyetine tahsl's o.lunan ml'ri
arb..
ariz·i emirlyye.1 sirf. : huk~ beyWlmale alt
menfaatleri Ve tasarruf haklarmdim hi~biri bir dhete tahsl's olunmaYlp devlete ait olan ve fertlere
tefviz olunan memleket arB'ztsi.
. arb;-I gamlre ("ga" uzun okunur".) : huk. harap, su basklnl vey8 i~ine henUz ~ift girmemi~ olan
yerler. [tersi : arb'·i amire'dir.].
arizi·1 hiliyye : bo~, sahipsiz topraklar.
arizi·i haraclyye : huk. fetnolunan araziyl uti)·
lemr, muslim olmlyan eski ah,i1isi elinde barakar
irdhile
y'!ya haric;:ten mUslim olm/yan ahaliyi getirerek
yerle~tirirse bu arazi'ye "haraciyye" denil ir.
arazi-i mahlule : huk. mutasamfmln intikal sa·
hib; mirasC;:1 blrakmakslZIn olUmlyle mahlOI olan
arazi·j emiriye.
arazi.j mahmiyye : huk. rakabesi beytOlmale €lit
bulunan anhiden koru, mer'a, yol, pazar yerleri
gibi halkln ihtiyac;:lanna tahsis edilmi$ yerler.
arazi·j meftuha : huk. fetih hakklnrn taallOk
ettigi yerler. [kaideten, arazyr meftOha devletin
malt say,llr. Devlet bu. kabil araziyi ya ganimlere
veya ba$kalarrna dagltlr veya kendi sahipleri elin·
de blraklr].
arizi-j mektume : huk. beytUlmale haber veril·
meksizin tasarruf olunan mahlOI veya mUstahik-i
.
tapu yerler.
arid·; memluke : mulk, timar topragl; mulki·
yet yolu ile tasarruf olunan yerler. [sahibi yer
uzerinde mulkiyet hakkml haizdi].'
arizi·i o,riyye . huk. ziraat olundukc;:a her sene
hasdatll1e1a'1 beytiissadakaya konmak uzere o$ur
alman yerler.
arizi·; selihi :. huk. C;:lplak tarla. [istihkak-i
hars'ln yani bir verde ziraat etmek hakkrnrn bu
gibi yerlere taallOku asdellr].
arizi·; ukriyye: huk. vergiye tabi olup maliklerinin kudretsizligi yuzUnden bo~ kalmasl sebebiyle hasJlatrndan muayyen klsml devlete ve yirmi.
de, yirmi be~te, otuzda bir gibi .muayyen hissesi
"ukr" naOliyle malikletine verilmek Uzere devletc;e c;iftc;ilere tefviz olunmu$ mUlk yerler.
a'razi..s";'\~\(a. s.) : arlZl, tesadUfi, rasgele.
arazi, ,.•r'j ) I (f. I.) : haYlr ve iyilikte bu·
A
\
-
lunma; sadaka verme.
arbede ,).)",./ (a. L) kavga, patlrell. (bkz~
arixi·i metruke : terkedilmi$, blrakdml$ toprak·
cidSI ).
lar.
arad-; mevat : huk. kimsenin teOlellUk ve tasararbede-cu ~ ,).)",../' (a. f. b. s.)
kavgacl.
rufunda olmadl!:)1 ve ahaliye terk ve tahsis kltm·
madlgl ha/de yuksek sesli kimsenin sesi i$itilmiye- '. (bkz : cidal-cO).
::ek derccede koy ve kasabalar gibi Olamur yerler·
den uzak bulunan, yani tahminen yanm saat mearbede.cu.yine
",.~~ ~.)",./
(a. f. zf.) •
safe uzakllgl olan ta$llk, pirnalllk, klrac; yerler.
kavga <;Ikarmaya yeltenerek.
arad·; mevkufe- : huk vaklf toprak, vakfolul1'
ll1U$ arazi. [arazi kilnununa gore miri menfaatleri
(a. f. b. L)
arbede.sbi
bir cihete tahsis olunan yer].
kavgacllik.
arad·i mevkufe.; sllhiha : huk. arazl·j memlOkedell ~artfanna uygun olarak .vakfolunan yerler.
arec C,,? (a. i.) : topalllk, aksakltk.
[bunlann raka'besi ve bUtUn tasarruf haklarl vakfa aittir].
arecan j~/ (a. i.) : topal, aksak adaarizi·i mevkufe-i gayr.i sahiha : huk. arazi-j
emiriyeden ifraz olunarak OlUlemre'nin veya Cinun
111111 yurUmesi.
izniyle bS$kalarrnrn vakfeylemi~ oldugu arazi. [buradaki vskfiyet tahsis munasebetinclen ibarettir].
1. akarea .. \r-/ (a. s. aree'in mUen.)
arazi-i miriyye : devlete ait archi.
sak, topa!. 2. i. slrt\an.
arizi.i muhtekere : kiracisl tarafmdan Uzerine
binS yapdmak veya agac; clikilmek Uzere senelik
.reel. ..J:.~ (a. L)
surU.
bir para kar~dlgmda kinlya verilen arazL [kiracl
kira bedelini her sene arazi sahibine vererek c
ird .))1 (fo i.) : 1. bugday va benzerlerinden
araziyi claimi sOrette elinde bulundurur].
6gUtOlen
un. 2. degirmen ta~tna bugdayl akltan
arizi·i mukaddese : kutlu topraklar.
oluk.'
arizi·i mubareke : Hicaz.
araxi·i mulkiyye : hUkOmet topragl.
1. un eleyicL 2. ..
ard-bix ~~l.) J \ \(f~ b. s.)
araxl·1 murfaka : huk. sokaklarda oturulacak yer·
un elegi.
ler ile cadclelerde bo~ blrakdan mahaller, yolculara mahsus olmak Uzere terkedilen konak yerler;,
arden ..),)
(f. L) : 1. sU~gU. 2. kevgir.
kervansaraylar. [buntar, arazi-i metrOkeden say'Ilr]
ardhale "HAl,))1 (f. i.) : "buJama~" denilen
arax;-i mu,tereke : huk..$ayian tasarruf olunan
yer.
yemek. (bkz : ardtOle, arddOle).
N'
JI
47
ardin
ardin
J:..))\
(f. i.)
imtihan, tee rUbe, de-
neyil?
"~')T (f.
Arende
i.)
bir
~ey
getiren [kim.
se].
ardiyye
~ ) \ (a. i.)
antrepo.
.JJj.) ) \
ardtule, arddule
,
.Jy".)) \
:' "bulama~" denilen yemek. (bkz
(f. i.)
,tR· -
ireng ~ ) I (f. i.) : 1. dirsek [vUeutta]. 2.
el?ya saklanan yer,
ard-
zannolunur k~, galiba, "oyledir, benzer, hemen 0
dur" gibi bir yakmllk V3 benzerlik manasma gaIir. 3. dert, keder, mihnet. 4. hile, dubara. 5. tarz,
tavlr, uslOp; nevi, ~e~;jt; renk. 6. va Ii, hakim.
hale).
areste et:....)\ (f. s.) :
odUn~ alman veya verilen
are .. )c (a. i.)
~ey, odUn~.
areb
akJlll,
(daha, en, veya pek)
arfJ/'
[.)\ (f. L)
dirsek.
(bkz
i.)
dirsek.
(bkz
arec,
arenc ).
a~lkgoz.
aree
':')1 (f.
aret
~) \ ( a.. 5.)
sUslenmi,~, bezenmi~.
(bkz : araste).
aren~,
~.,' (a. s. ve i. mUen. "a'raf")
arfa
aret ).
(a. i.) :' gUzel koku.
yeleli. 2. slrtlan.
aree [.? (a. i.) : topalllk.
~)b
am:
a'ree
(,?I (a.
tesa-dUH vak'a. 3. i. dag, bulut ve sairegibi gormiye .man;' olan her~ey. 4. i. yanak.
arecan 0~/' (a. i.) : topalllk, aksakllk.
arlz'l gOlgun : gUl renginde olan yanak, penbe,
al yanak;
leng).
a'ref J.,'\ (a. s.) : 1. pek ma'ruf, ~ok bilinen. 2. (daha, pek, ~ok) arif, anlaYI$h ve. bilgili.
ar~fe
arlza
(a. L c.
oc("Q)b
amat ve avam)
1.
aksama. 2•. engebe.
arlzan, artzetan
<U/ (a.
L) : 1. arife, dlnl' bayram-
(a. i. c.) : iki yanak.
lardan bir evvelki gUn. 2. bir onceki gUn.
arekiyye
arlzan
~o/
(a. s. mUen.)
: zinak6r
(a. 5.) : benekli, aia~alt [~ey).
a'remi?\
irem.gah.
1tR
wlJl.A·)-,
A
.
(a. zf. am'dan.)
1.
ge~;ci
arlzi
~)"
(a. s. am'dan. c. : avarlz)
1.
sonradan ~lkan. 2. muv.akkat, geJip ge~ici.
(f. b. L). (bkz: aram·
.gah )~
L)b
olarak. 2. tesadUfen, rastgele..
[kadm].
Sri
<.$.Jb
(a. 5.) : 1.
~Iplak. 2. hUr. 3. e.
-SIZ.
aremide
o~.JT
(f. s.): dinlenen; rahat.
( bkz:araml'de).
aremrem
Sri
<.$)1 (a.
L) : Hind-Avrupa dil aiJesinden
dian Irk, topluluk veya kimse.
('V'? (a. i.)
kalabahk ordu.
ara <.$)T (f. e.) : evet. (.bkz : naam, bela).
( bkz : animram ).
arib
iren
0)1
irene
t')1 (f.
(f. L). (bkz : arenc, aret).
L) : 1.dirsek. (bkz : arec,
Sret). 2. gidi~, tarz, usul, yol.
48
(a. s. arz'dan.) : 1. geJen. 2. i.
5.) : topal, aksak. (bkz
,,:,,)b
(a.
$.
arab'dan:)
: halis Arap
cinsinden olan.
uric
E.Jb
(a. s. urOc'dan.) :.1. topal, ak-
sak. muen. "§rice". 2. noksan. 3. ~lklP inen.
arif ~::/ (a. s. irH\n'dan.)
arif
1. me~hur, ~ok
2. bilgi sahibi.
tanlnm,?
...j)c
(a.
irfan'dan. c. : uref§) : 1.
S'.
bilen, bilg'ili, irfan sahibi. 2. i. erkek adl.
arif bi-liah : marifeti Allah'a vasil olan, velilik mertebesine ula.~ml~ kimse, veil.
arifan ":'\~).c
ariz~~)( a. s.) : 1. semiz. 2. enli, geni~
[;;ey]. 3. mu.tevazi, IMif, laYlk.
(a. f. b. i.)
: arifler, bilgili·
ariz ~..,;:- (a: s. arz'dan.)
geni~, enli.
ariz ve amik (9.:mi~ligine ve derinligine): enine
boyuna, uzun uzadlya.
ariza <l~"';:- (a. i. c. : araiz) : kuc:;;ukten bu-.
yuge yazrlan yazl. (bkz : takdime, istirham-name).
j
ler.
arizen
(a. zf,). (bkz : anzan) .
.( a.' f. zf.) : 1. arif olana
yakl~acak surette. 2. ortakla~a, orfene [2 nci ma-
nasmin, "harlfane"den bozma oldugu soylenmektedir ].
arig
~.;\ (f.
klskan~llk,
: 1. gucenme, klrllma. 2.
i.)
haset. 3. nefret
k,in ve
arkub '-! ..,oJ./' (a. i.)
arm, arem
r').c
ho~a
uygunsuz,
(a. s.)
ozleyi~.
inat~I,
( ' / (a. s.)
(f. i.)
armani
Yu-
(a. h. i.)
...;}
hOm (kavram).
ari~
..;;\ (f. s.)
":"'1).c
: manevi.
OdUn~,
"'~.)c;
(a. zf.)
odun~,
olarak.
iriz
~~)c;
jJ
(f. i.). (bkz : arami$).
(a. s.) :
(a. L)
(a. i. c. : arratlat) : teker~
...JI..,;:-
(a. i.) : 1. falcl, kahin. 2. mU-
kan. 2.
V"'I/
(a. s.) : gurleyen ve $im$ek c;;a·
~im$ekli.
<l.,av"
(a. i. c. : aras~t) : yer, toprak.
arsa·i alem : alem arsaSl, dUnya meydanl.
ariyyet-seray : dUnya.
ariyyeti
J
neccim. (bkz : ahter-bin, ahter-gu, ahter-$inas, ahter-~Umar I). 3. hekim. 4. goc:;;ebe Arap a$iretlerinin orfe vaklf umOmi bilgiled{muen. "arrate"
arsa
egreti.
ariyyeten
: kederli, muteessif;
lekli manclnlk, sa~a~ arabasl.
arras
(a. i. c. : ava'ri)
(f. s.)
pi~manllk.,
J
mandan yapdm,~ bir ~e$it ev. 3. sundurma.
ariyyet
armis,
•
_ :..... J
arraf
I,..;:';"./' (a. i.) : 1. asma ~ardagl. 2. sa·
ari~i
J
J'L.
arrade .,~ 1./
mana (anlam), mef·
( f. i.)
: 1. hasret, ozleme,
ho~nutsuz.
pi$man;
nan fevlesofu Aristo.
ari~
inatc:;;d,k, kafa
2. zahmet, slklntl. 3. teessUf. 4.
kafa tutan.
: gerdek.
Aristatalis
(a. i.)
gitmez,
arman
aris 1,.....1./ (a. i.)
:
odUn~, egreti.
ardl~
agaci.
ariz-i Lijbnan : bot. Lubnan servisi.
F.4
i/'('./
tutma.
ters.
arim
1. okc:;;e siniri, egri.
ceo 2. yalan ve kotU sOZ.
dU$manJlk.
(bkz : ajig).
arim
j~/ ("ka" uzun okunur. a. I.)
arkan
terleme.
egreti
arsa-i kar·zar : savas meydanl.
arsa-i tal'ih : tarih alanl.
arslani ,..,-;'L) (f. L): arslanlr [eski kuru$
para].
ar~
I_t·'./ (a.
L) : 1. c;ardak; c;adlr. 2. cum-
ba, kafes. 3. c;atl, dam. 4. dokuzuncu gok. 5. taht.
49
ar,-I a'ia-VI saidet :. saadetiri en yUksek veri.
'ar, u fer" ar, u zemin : gok yUzU ve yer yOzO.
ar\i.us.sureyya : Ulker yddlzlnJnaltmda bulu~
nan bir yJldlz kUmesi.
4\~v' (a. f. i.) : ,gUverte,
ar,a
0~~v' (f. i.) : Ar~'10 etraflOda
ar,iyin
tesbih edip dolanan melekler. (bkz : hamele-i ar~,
hamelet-O'I-ar~) .
kocasma ve sevgilisine
arub -;J'J/ (a. s.)
<.;:ok dO~kOn kadlO.
4J~
Aruba
(a.- i.)
arv J~
arvend
aruf...JJ~ (a. s.)
(f. b. s.) : gegirici, ge-
giren.
~ohret bul-
arun 0JJ (f. L) : iyi vaslflarla
ma, gUzel ve., iyi huylular.
arus
\J'J~(a. L c. : arais, f. c. : arOsan) :
1. gelin. 2. Husrev Perviz'in sekiz
biri. 3. kim. kUkOrt.
arus-i
arus·i
arus·i
arus·i
arus-i
hazlnesinden
arusan-I ~emen : ~imenlik <;i<;ekleri.
arusan-I huld : ebediyet-Cennet-in gelinleri, cennet hOrileri.
(a. f. zf.)
gel ine yakl-
sOrette.
arusek
,;,LJ~(a. f. L)
·ye$il ve pembe da!gall sedef.
arz-I hal (arzuhal) : halin bildirilmesi" ne -halde bulundugunu bildirme; dilek<;e. (bkz : arzu·
hal ).
arz-I huner : marifet gosterme;
arz-I hiirmet : saygl sunma.
arz-I ma-fi·z zamir : gonOldekini soy1eme.
arz-I iftikar : ihtiyacll1l meydana koyma.
an-I kudret : kudret gosterme.
arz-Ile,ker : asker gosterme, tefti$ verme.
arz-I 'minnet·~ minnet g6sterme.
arz
gelinler.
arusan- I bag : tarla c;i~eklerL
~acak
i.) : bir bUyUge sunma, goster-
an'l ta'zimat: saygdannl bildirme.
arz-I taleb : mal satma, mal alma.
arusal'i 0l...., J~ (a. i. arOs'unf. c.)
<l>·LJ ./'
J'v' (a.
arz-I muddea : fikrini bildirme.
·arz-I nefs :nefsinr one sUr:me, aosterme, kendini gosterme [fedakarllk kar$lsll1da]'
cihan : DUnya.
~erh : GOne~.
felek : GOne~.
haveri : GOne~.
$am :. $am, Askalon.
arus-ane
azamet,
arz-I hacet : istek bildirme.
(f. s.) : ofkeli.
0 j tJ}
arug-zen
~eref,
me, bildirme, onOne koyma. (bkz : arza).
arz-I didar : yUz gosterme.
(f. i.) : gegirme.
.:.J.i.}
arugde
~an,
(f. L)
uzun zaman Iztlrap <;earz
tJJ
..\,'J)
ululuk, debdebe.
ken.
arug
(a. L) : 1. sltma ve ba~ka ate~li
hastallklarda' gelen ilk titreme. 2. bir i~ i~in birinin yanrna sokulma. 3. yemi~ vermiyen blr dag
agaci.
yedincr kat gogUn
adlartndan biri.
so
.rGzJ'J~ (a. i. c.: eariz) :1. van, taraf.
2. yanak. 3. vol. 4. usul. 5. Arap dilcilerinden
imam Halll'in, eski Arap ~iirlerini esas tutarak,
bir sisteme bagladlgl rivayet edilen, hecelerin uzunlugu ve klsahgl esasll1a dayanan, esas Arap nazminda, muayyen kallplart,TOrk, Fars, Efgan, Pakista.n ve klsmen HinCJistan nazlmlarlOda kullandan
,vezindir. (bkz : bahr, ilm-i arOz). 6. Arap nazmrnda beytin birinci mlsramm son klsml. [bu ~e
kil bizde yoktur].
1. kU<;Ok gelin. 2.
J')I( a.
\i. c. .:
arazOn ve
rtabakalarl
baklmll1dan]. "arzln"$ekli de vardlr). 1. DOnya.
2. toprak. 3. iklim; memleket.
arz-I a',ariye :
leket.
6~[jr·onda
bircvergi veren mem-
arz-I belde : astr. her hangi .bir mahallin OsWnden ge<;en arz dairesi. .
arz-I beida t.a'yini : jeol.j astr. her hangi bir
mahalde kutup yJldlzll1a veya diger yddlzlara rasatlar ve bu rasatlara dayanan astronomik hesaplar yapmak sOretiyle 0 yerin arZll11 tay.in etme.
[ayni ametiye GOne~le de yapdabilir].
asabe
,.,
arz-I harac : vergi veren memleket.
arzu-dar
arz-I mev'Od : Filistin.
arz-I mukaddes : Filistin ve havalisi.
arz-ullahi vasia : Allah'm yarattlgl yer yuzO ge·
geni~ araz!.
ardl~ denilen aga~. (bkz:
arlz)-.
1. en, ger:i~lik. 2. astr.
* en-
lem.
arz-I cenubi : gUney enlem.
L,v?'
arzu.ke~
(f. i.) : sunma, gosterme. (bkz
enine, enliligine, ge-
nj~ligine.
arzaniJ' L,.;: (a. zf.) : enine olarak.
(a. f.
arz-da~t
b. i.)
arz-gah.,K',;.,/ (a.f. b. i.)
toplanma veri
[bir ~ey arzetmek i~in].
(bkz : arzO.dar,
rakla i1gili.
ene ait, en i1e
arzin ~)\ (a. I. arz'm c.)
arzlar. [taba.
ilgili.
kalan !tibariyle].
..;T
arziyyat ~~,;.,)( a. I. c.)
asa
jeoloj i, fro geO-
""~) I (a. s.) : toprakla, topraktan
yeti~en. MahsOJat-1 arziyye : toprak mahsulleri.
(f. i.) : kur~un,kalay. (bkz:
resas) .
me~hur halk hlka"
yelerinde Kamber'in sevgilisl.
,...
arzO
i.) : bot. mersin agael Habb-ul.
(f. i.) : 1. degirmEm. (bkz
La.c
asiya,
(a. I. e. : a'sa) : 1. degnek, sopa.
LT
Jj) (f. i.) : istek, heves.
(f. i.) : 1. esneme. 2. vakar, cid·
dillk. 3. sOs, bezek.
L.J
(f. e.) :gibi. Cel1net.asa
eennet
gibl. (bkz : manendi ve~).
l..a.c \
(a. I. asa'nm c.)
degnekler, so-
palar.
klsmmda
"';-Jl5
(a. I. eseb'in c.) : vueudOn alt
~Ikan
kdlar.
,-,..a;::
(a. I. c.
. a'sab) : sinir, damar.
a'sab "';-Jl....::l~1 (€I. i.- asab'in c.) : sinirler.
a'sab'l gO~ : kulagln sinirleri.
a'sab'l kainat : kainatm sinirleri.
asabat
(a. h. i)
istek,
asa-yi Musa : Hz. MOsaya Allah tarafl{1dan mu'·
eize olarak verilen ve yilan haline giren degnek.-
8sab
,0.:";',/
(f. b. s.)
a$iyab). 2. kakum denilen bir hayvan.
asab
logie.
ArzO
<S..L:.o J ),;
\J"\ (a.
a'sa
arziz
arzO-mend,/ hahi?-gar,
-as : mersin agael meyvasl.
-asa
(a. s. arz'dan.)
arziyye
: istekll,
heves.
asa
top raga ait, top-
(a. i.arz'dan.)
s~/
(f. b. s.)
2. dervi~lerin ta~ldlklan sopa.
hat Ira, - muh tlra, anda~.
arzi
arz-I-
arzu·mend...L:.A Jj} (f. b. s.) : istekli, hevesli._
as
ani s~)
(bkz
hahi~-ger).
as
(a. zf.)
(a. b. i.).
~j}
auO-mendi
arz).
arzan
Jl~/
arzuhal
(bkz : arzO·dar, arzO-ke?).
arz-I ~imali: kuzey enlem.
arza
istekli, hevesli.
hal, istid'a).
hevesli.
arz';'';:-(a. i.)
(f. b. s.)
(bkz : arzO-ke~, arzO-mend).
ni~tir;
arz j)\ (f. i.)
).:lJj)
~lA....::l;' (a. i. asabe'nin c.). (bkz
asabe) .
asabe <\~..a;' (a. i. e. : asabat) : 1. bir tek
sinir. 2. baba tarafll1dan akraba olanlar.. 3. ~er'an,
S1
asab·i
. miras alamlyan akraba. 4. birinin f,rkas. ve avenesi.
adbi c.L..:,\ (a .. i. usbl,l'un c.)
parmaklar.
(bkz : esabi').
asabi
~c,
(a. s. asab'dan.) : sinirli.
asabiyy-Ol-miziic • yaradlll~ea sinirli olano [kimse].
asabiyyet
..:...~
(a. i.) : 1. sinirlilik. 2.
asakir -,)l_c.
asiikir·i
asakir-i
asakir-i
asakir-i
(a. i. asker'in c.) : erler.
bahriyye : deniz askerJeri, bahriyeliler.
berriyye : kara askerleri.
muivine : yardlmel milis askeri.
muntazama : ordu askeri.
asakir··i nizimiyye : ilk askerlik devresini yap·
olan asker.
mak~a
asaklr-i redife : ikinei devre askerligini yapan
askerl.er.
~ahane :
asiikir·i
askerler [umumi olarak] .
kendi akraba, vatan, din ve milliyetini a$,r, dere·
cede kaYlrma gayreti.
asal
,-ILT
( a. i.)
asabiyyet-i ,kavmiyye : $ovenlik, yurtseverJik.
asel
,-ILT
(f. i.)
-a'sac ~c,\ (a. s.) : alnl OstUne sa~1 dOkOl·
asal
mu~.
~am
asad
~ LT
(a. i. esed'in c.) : arslanlar.
Asaf u.,..,T (a. h. i.)
1. Suleyman Pay·
et;U
(a. f. zf.)
vezire
yakl~a.
cak surette.
vezire mensup.
~"'i
asafi : Bablali. Emr-i asafi : sadrazam buyrugu.
(,9. i. usfOr'un c.) : ser~e
asafir
kU$lan. Iisan-ijJ-asifir
asaf-rey 1$) u.,..,T
kU$ dili.
(a. b. s.)
du!;Uneesi,
Asaf'mki gibi makul olan [vezir].
yolu, tutu.
asale
<ll"",1( a.
i.) : c;ok zehirli ve korkunc;
asalo..J~ (a.
asgar'ln
S.
kO~ukler
ve bUyuk.
asahib",:-,-::"""L..:,\ (a. i. ashab'm c.) : sahipler.
~l....:c. (a. i. Isabe'nin
(a. i. asl'dan.) : 1. soysop teo
mizligi. 2. kendi namma hareket. 3. ed. yazlda
ve1a sozde bayagl tabirlerin bulunmamasl. (bkz :
edeb-i kelam).
asaleten 'c\lL..:,\
(a. zf.) : kendi namma ha-
reket ederek. [vekSleten'in zldd, olmak uzere de
kullanlllr].
asam
f"LAT
(a. i. ism'in c.)
su~lar,
gO-
a'sam
ilaJ::,1
(a. i. ,usme'nin c.)
1. ger-
c.)
a'sam
rc'\
(a. s.)
on ayaklarl sekili olan
[hayvan].
c.) : ~.eref ve itibarea kU~Uk olanlar.
asagir ve ekabir (a. f. s.) :
ler. [itibar ve mevkice].
..:J L..:, I
L) ': bal petegi.
danllklar. 2. tasmalar.
asaglr, asaglre .,J-L..:, \ ~ J-L..:, \ (a.
:
1. ee-
maatler, tayfalar. 2. ba!;a sanlan nesneler, ka$bas·
tJlar, sargllar. (bkz : asayib).
52
veya yatsl arasmdaki zamanlar. Bi-••gudOv-vi-
nahlar, kabahatler.
asaf-tedbir ,)\l~Mu.,..,T (a. b. s.)
mu.
.'
Asaf',nki gibi makul olan [vezir].
asaib
i. asWin c.) : ikindiile ak·
-ve·l.asal : sabah·ak~am.
asa'et
asafi' j-oaT (a. s.)
temel, kok.
yllan.
gamberin veziri. 2. vezir.
as.&f-ane
J L..:,T (a.
ahlak.
asamm
("'"",I (a. s.): 1. sag.r, i~itmez. 2~
soz i!;itmez. 3.sert; gU~; tahamm(jl edilmez. 4. i.
gr. Arap yazlsmda ikinci ve O~uncu kokUnde uzun
harf bulunan bir fiil.
asen jLT (f.s.)
asani
J'LT
kolay.
(f. i.) : kolayllk.
.
a'sel
asayi~.perver.ane
(a. i. eser'in c.) : 1. izler, ni-
asar
~aneler, alametler. 2. abideler. 3. hikayeler;
aneler, * gelenekler.
~m'
asar.• atika veya kadime : eski eserler.
asar. 1 matbua :
basilml~
asb .......::'- (a. i.)
eserler.
·t·
asar·. mergube : ragbet kazanml~ eserler.
asar· •. smaiyye ve zarife : zarif ve sanatll eser·
ler.
asar
.I"~
(a. i.) : 1. toz. (bkz
gubar).
2. slglnak. (bkz : melee).
asar
)l,T
}-£Z.
1. sargf, bag. 2.. mendi/.
... rma~Ik.
...., La \
asbab
(a. i. sabeb'in c.)
(a. i. asr'tn c.) : ;. yuzydlar.
...J"''''''\
asbag
t~l. (a. i. slbg'rn c.) : boyalar; .
asbah
(a. i. subh'un c.) : sabahlar.
(a. s.)
..:\~...:r
(f.· s.)
: pek kibirli, c;arplk
Jl~J
asbani
)~"",I
asbar
yuzlu [adam].
: degirmenci, degir-
asced
(f. i.) : degirmencilik.
(a. slbr'tn c.) : akbu/utlar.
..;.-~
( a. i.)
:
halis al-tm. (bkz:
deh-dehi).
asare ~ J ,L,T (f. i.) : sayl hesap.
..I..l,.,al
asdii'
( a. i. sada'nm c. )
I
asarim (..) l"", \ (a. i. asram'tn c.) : 1. «;;adlr
kumeleri. 2. ayrl ayrl kuc;uk insan topluluklan.
kedi otu.
asatlb ,....J.;,l,1
lSLl
asay
c;ukur
yerler.
asban
a'sar·. salife : ge~mi~ aSlrlar, yuzydlar.
as'ar
.,
men sahibi. (bkz : asiy'§.ban).
(a. i.) : fakirlik.
)..a~\
a'sar
(f. b.
Ca. i. Isr'in c.) : 1. vazHeler, go·
revler.' 2. yukler. 3. curumler kabahatler.
asar
J!.LT
<\.>·\) ...u "
zf.) : rahat, huzOr ve selamet taraflfsrna yakl~a
cak surette.
asdaf
....;\..;."",1
( a. i. sedef'in c.)
sedefler.
;:'1-1",,1
( a. i. sudg'un c. )
anat.
asdiig
(a. i. Istabl'tn c.) : ahlrlar.
(f. s.) : gibi. (bkz : asa).
sesler;
avazlar.
'-
~a·
kaklar.
asdagan
Jb-l"", \
(a. i.)
anat. insanln ko/-
larmdaki nablZ damarlarl.
asayib
,:-,,~l..a~
(a. i. Isabe'nin c.). (bkz:
asdak
asaib ).
asayi~ ~~~ U
(f. i.)
; 1. rahat, huzOr. 2.
.. li..l,.,a\
asdika
guvenlik.
asilyi~
j\..l,.,a\
(a. i. sIdk'tn c.)
samimi
~eyler.
("ka" uzun okunur. a. i.
sadlk'tn c.) : samtmi dostlar.
berkemal : rahat ve huzOr.",yerinde.
asdika.yi bende.giln : sadlk kullar.
(f. b. s.)
:
asayi~
asel
arlyan, rahattnl ve huzOrunu istiyen.
J-"
(a. i.) : 1. bal. 2. cennetteki dort
sudan biri.
(f.
asayi? ve rahat arlyana
asayi~·perver
).V"
yakf~acak
~~~ Ll
huzur ve selamet tarafl/sl.
b. zf.)
sOrette.
(f. b. s.)
rahat,
asel.i musaffa
mu.
a'sel
suzme bal. $em·i asel
balmu-
J..::~I (a. s.) : 1. egri olan katf ~ey.
2. egri dj~li veya 'egri bacakll [adam].
53
·aseli
aseli .~. (a. s.) : 1. bal ren~inde olan.
2. i. Yahudilerin aYlrdedilmek uzere, omuzlarma
taktlklarr sarr kuma~. 3. i. eskiden kullanrlan, bal
renkli bir ~e~it kuma~.
';""w
aseliyyet
(a. i.) : bal hali.
I
a~gOn
?,.-J
">y-.-, \
a'ser
(a. s.) : 1. pek zor ve ~etin,
J.....s- \
gu~.
2. solak.
(f. i.)
Hazer denizine veri.
ashib '-'~\ (a. i. sahib'in c.). (bkz
Ashame
(a. i.) : solaklJk.
dayanrlmasl c;ok
en kuc;OklO, en az
es·
hab).
hi~ i~itmiyen [kimse].
aser
(a. i.)
len bir ad.
AC'' ' I (a. s.) : ~ok saglr, kulaklarl
asemm
l>~\
asgad
olano
4....¢'1
(a. h. i.)
: Peygamberimiz
devrihde islamlJgl kabOI eyliyen Habe~ Neca~isinin
adl.
ashar
.
/1
1. sa~1 klzrl [adam].
(a. s.)
2. klrmlzl WyJO [adam].
aserat .,:,\;:'
(a. i. asre'nin c.)
1. ayak
ashar ) ~ \ (a. i. slhr'm c.) : evlenme ne·
kaymalarr. 2. surc;meler. 3. yamlmalar.
ases
~
(a. i.) : gece devriye gezen, ge-
t1cesinde erkek akrabalar, guveyler, kayrnbiraderJer, kayrnpederler.
bek~isi.
ce
asIf, aSlfe
asf ~ (a. i.) : 1. zulOm. 2. hakslzlJk. 3.
can
~eki~me.
asfad
4.
ru~garm
aSlfe
~iddetli
ve mahkOmlarm ellerine ve ayaklarma takrlan de·
mir~en veya kaYI~tanyapma kelepc;e.
asfaf
JLA...,\
(a. i. saff'm c.) : saflar, hat-
-s..
bo~,
)i,., \
44.,.,b
(a. i.
1. slf,rlar. 2.
~eyler.
(bkz : sufOr).
hOkumsuz, degersiz
asfer
~\
fer : altm. 2. u~uk, soluk benizli. 3 .. k,zll. 4.
Ilk c;allcl, oWcO. 5. bOsbOtOn bo~.
asfiya
~ \ (a: s.) : 1. ~arplk yuzlO. 2. og.
renmege c;ok hevesli.
asgar ~l (a. s. sagir'den.)
asgaran, asgareyn
(a. i.) : kalb ile dil.
54
Medine
aSlfat, avaslf)
:
1.
1. yasak,
va·
~ehrinin
Jb
<l.....,.,b
,~b
(a. h. ii)
bir adl.
(Q. s.)
: ahlak, bozuk, Clhlakslz,
c;apkm.
asi 1S...c. (a. s.) : uygun,
~~\ (a. s. saWnin c.) : 1. sami·
(daha, pek,
c;ok, en) kuC;Ok.
avaslf,
IS-
mi, saf, i~i temiz, tuttugu yol dogru olan kimseler. 2. a. i. sa mimi dostlar, azizler.
asga
:
nma yakla~r1am,Yan. 2. gOnahtan, haramdan c;eki.
nen. 3. iffetli.
asi
(a. s.) : 1. sarr. MahbOb-i as.
C.
hIm ("",b (a. S. ismet'den.)
ASlma, ASlme
(a. i. slfr'm c.)
C.
esen rOzgar. 2. kadm adl.
lar. (bkz : sufOf).
asfar
(a. S.
aSlfat) : sert, ~iddetli [ruzgar, flrtma].
kuvvetle esmesi.
~ LA..., \ (a. i. safed'in c.) : suc;lularrn
4i,.,b r. u...:,b
asi, asiye
4:-a~ r.
1S.z;.
elveri~li.
(a. s.) : c;ok isyan-
CI.
as!
lS",b
(a. s. is\,an'dan.
C.
:
usat)·:
1. kar~J gelen. 2. ~aki, haydut. (bkz :. bagl). 3.
gunahkar. (bkz : asim).
asi
ISS
'\
asi
15'
asib
~
0:.-,:"""\' ..>\~\
( a. i.) : doktor, cerrah.
(f. s.) : mahzOn, kederli.
(a. s.) : pek sicak, klzgm.
asiya.seng
asib ......~
ayagl 'kayan.
: 1. <;arpl!;ima.. 2. bela,
(f. i.)
Met, musiybet, zarar.
..
asib.resanjl...... ../,.......J
(f. b. s.)
belaya duo
asir
(a.
.:>~~,;:.
i.)
: 1. bulama<;. 2. taze
(a. i. c.
usefa)
asir
1. ogleden sonranln son
(a. i.)
J:",,\
~~~
(a. i.)
slraSI veya yagl almmak
para i1e tutu-
zahmetli.
[adam].
kl.51111, ak?am. 2. olUm.
asH
(a. s.)
icrin slktlml? ?ey, usare.
u-,;:.
J:.,.:I \
~~.,.:I\
asir
Ian i;;<;i, gundelik<;i./
asH
?lraSInI veya
karma kanslk, dola?lk.
bamye, un, etsuyu ve tereyagl i1e pi!;iirilen bir tOrI(j Arap yemegi.
asif
s.)
yagInI almak i~in slkan. [UzUm ve benzerleri gibi
!;ieyleri].
!;iUren, zarar veren.
aside
asire,:)"""""\c~"...,,,,\c(a'.
asir,
a'sib·i ruzgar : zamanln belasl.
~:'-,;:.
asire
: 1. saglam. 2.
(a. s. asl'dan.)
(a. s. usret'den.) : 1. zor, gi.i<r,
Emr·i asir : zor
2. titiz
i?
.:>"...,,,,T (a. i. c. : asirat)
tabiath
hayvanln
ayaglnlll araSIna takllan kostek.
iyice kokle!;imis. 3. kendi adlna hareket eden. 4.
edepli, terbiyeli [adam].
(a. i.) : cibre, posa. (bkz:
sedr).
asH·ane <\.l')\"""" I (a. f. zf.)
asll alan lara yaasiUin
kl?acak surette.
jl:......T
(f. i.) : e!;iik. (bkz : atebe).
asitan·, memalik-sitan : Ulkeler fethedenin
asHe
'\.l:",,\
(a. i. c. : asail)
sonranll1 son klsml; aksam. 2. bir ?eyin bUtUnU.
3. alUm.
asil-zilde.:>J 1):.,.:1\
(a. f. b. s. ~. : asil-zade-
(a. f.
asim
gUnahkar, kabahatli kul.
s.)
(f.
1.
aktlslz,
;P
-
asir
..:A T
asime ).
asiya, asiyab
,-,LI
L-1
(f. b.
degirmen
--,,)r" l-,,\- (f. b. s.)
asiya'ger
-
(f. b. s.) : kafasl karlslk.
~t...... T
sersem. ( bkz
sahibl) degirmenci.
asime.sar I asime-ser "........ 4.....:-' \
asil1
fikri dagll1lk, ~a~
(f. s.)
asiya.ban
beyinsiz,
-.s>......:.... 1 (f. i.)
yinsizlik. 2. 'sa?akalmls alma.
-
j -,:-,'
(f. i.). '(bkz : astane).
i.) : su degirmeni. (bkz : as).
sersem. (bkz : Ibivell).
asime-gi
I
(a. s. ism'den.) i gunahll, kaba-
(AT
asime <I.....~5
~a?kln,
asiven
kin
hatli. Abd·i asim
<\.l·U
asitane
b. s.)
asllzacleler.
jl:..J (f., i.) : 1. mUneccirnlerin he-
asitan
saplarlna gore insan hayatlllitl ugursuz dakikalarl.
(bkz : astan).
gall) : adam evladl, temiz ve gorgUIU bir aileye
l11ensObolall.
asil.zilde-gan
esi-
: 1. ogleden
(a. s.) : pis kokulu.
degirmen ya-
pan.
asiyal1
a'sl).
asiyan'l
jL~\c
rilz-i ceza
.~
·aslya.seng
(a. s. aSl'nin c.)
:
.( bkz
:
klysmet gUnUnUn asileri.
..;(_.L......-\
_
( <f . b. i.): d egirmen
(a. s.) : bir efsaneyi nakleden.
ss
asiva-zene
asiVa-zene
<\:·;L....S
J
..
(f. b. .i.)
degirmen ta-
~I di~engisi.
<l:--'\
"asiVe
(a. i.) : 1. sOtOn, direk, ko-
Ion. 2. s. kederli, OzOntOlU [kadm 1.
(a.
s. salih'den.).
(bkz
es-
4...-->\
Asiye
(a. h. i.) : dlnl
inanl~lara
(a. n. eLi.). (bkz
es-
-lL,.,\ (a. s.)
asled
(a. i., suk'un c.)
1. katl, sert. 2. ta-
mahkar, pinti.
Ik,\
aslem
elA"'" I
-i:iJ\&1
aslah-Allah
lah-Allah ).
gore Hz. MOsa'YI Nil'den ~Ikararak bOyOtOp yeti~
tiren Firavn'lO zevcesinin adl.
aska'
e..L..:,1
aslah
lah).
(a. s.)
kesik kulak",
1. bolge-
aslen "'){"",I
ler. 2. ~e~me duvarlarlnrn bolmeleri.
(a. zf.)
aslmda, esaslOda; te-
melden, kokten, soyea.
~..:o\
( a. i.)
kanarya [ku~].
askar
-'~\
( a. i.)
uzum
asker
,)C\
(f.
aska'
I.-
s. ) : d~vredici,
eund,
(a. i. e.
asakir)
se~kinlik.
"l5..r(~
(a. f. b. i.)
asker
is ,)C;;.
asker.
(a .s.)
askere mahsus;
a~lk
askere, askerl ige mensup.
~l
(a. i.) : 1. asrl, kok, dip, kOtlik,
temel, esas, kaide, kural; haklkat; soy, nesep; bir
~eyin belli ba~11 klsml;
ba~langJ(;; ba~; yer; slhhat. 2. '5. haklkl, esasll, h~lis, sc'H1. 3. zf. eSchen,
zaten, ba~llea, en ziyade, alelhusus; haklkaten.
asl-, meyyit : huk. olen klmsenin babasl, babaSlnln babasl ve i1ah ...
aslii esas, asl ii fasl
asl ii nesl : soysop.
asJab
..::..~I
(a. i.) : husOsllik, ozel/ik,
aslub
J"",J
( a. i. sulb'On c.). (bkz
asma"
c._I
( a. s. ) : 1. uyanlk
as-
~ I (a.
~
$.)
){"", \ (a. zf.)
..... ~ \
asma ~
(a. s.) : egri .elli veya e~ri ba-
asmah
e....:o!
Ca. s.)
<;ok secaatli, pek kah-
raman [kimse].
Asmai
...,._\
Arap/arlO me~-
(a. h. i.)
hur ~ajri.
j~\
(f. i.)
gok, sema. ( bkz
asOman ).
asman-, ber'n. (bkz : ar~-i a'la).
asman ii r'sman : ciddl soz i1e ona kar~l soylenilen sa~ma sapan sozden kinayedir.
hi~bir vakil.
asman·dere
(a. i. sulb'un e.)
9PZU
eakh.
asman
daz/ak, ba~lnln on ta-
ve
[adam]. 2. keskin [kllJd.
befler,
aslad -'~\ (a. s. sald'm c.) : 1. sert, katl
ve dOz. 2. [~akmak ta~1 hakklrlda] ate~siz. 3. cim.
ri, has is, pinti.
(»-' j~\
'( f.
b. i. ) : saman
yolu, saman ugrusu, sOreyya. (bkz : kehke~an).
sulpler. (bkz : aslub).
S6
asli. Me'mOriyyet-j
(bkz : mOmtaziyyet ).
gen;ek, dogru.
rafll1daki sa~larJ ,dokO/mLi~ 61an [adam].
asia
(a. s.)
lab).
kampl.
asia'
aslivyet
er. (bkz
le~ker).
asl
~\
aslivve : asrl me'inurluk.
..r(_c
asker-gah
(a. s.) : asia mens up, hususl, se~
J"",I
aslivye
seyyar.
(bkz : asker).
asker
asli
kin. (bkz : esasl, mOmtaz).
~Irasl.
asmane
<t;~T
(f. i.)
tavan , kubbe, dam.
asman-gOn, asman-gOn'
\0
jfj~\
("
,...,
,.iy j\c.- \ (f. b. s.) : gok mavisi.
astin.ef!ian
,il-...,\ (f.
lismani
asreman jL.;...."l
s. c. : asman ivan ) :
1. gage, Gune~e, Aya mensup. 2. aC;:lk mavi. (bkz:
asumani).
asri 0J"a.t:- (a. s.) : zamana uygun, fro mederne.
·,lbl..fl-...,\
ahen
(f. b. i.) : yddl-
'-
r.'
asris
nm.
'-...-!.;...... I (f. L)'
(f.
i. asmanl'nin c.)
(a. i.) : iplikc;:i.
assab
melekler.
t-.. . jl-...,\ (f.
asman-sene
asmar
b. s.)
assaI
: saat.
(f. L)
.:>~: .......\
bot. mersin agaci.
:
assale
(f. s.)
1. hlle ile aida..
(a. L)
: kovandan bal C;:lkaran,
<\;",..."",1
astan
(a. i. slmah'll1 c.)
kulak
.JL>:.
1. arl kovanl. 2. bal
(a. i.)
petegi. 3. bal aflSI.
tan, inandlran. 2. allk, ~a~'kin.
asm.ha
.....IL;;.
bal satan, balel.
)l-.....,\
asmende
meydan, at ko~turu-
Ian meydan, hipodrom.
jl:·l-....\
asmaniyan
(a.i.) : gece, gunduz.
.,:\l:...-,T
(f.
L)
e~ik,
1.
:
papuc;luk.
(bkz : a~iti'ln, atebe, ahceste). 2. dergah, tekye.
astan-,fena : fani dunya olOmlU dOnya.
delikleri.
~J"""'\
asmug
(f. i.) : eski IranlJlarca,
du~manllk ve bozgunluk vapmlya
(yeri yOksek olan e~ik)
astan·j refj'·mekan
sultan saray!.
c;:all~tlgl farzolu-
<\J'l:.-,\ (f . .)'
I.
aAstaAne
nan buyuk bir ~eytanln adl.
1.
:
2 • payta h t.
'k
e~l.
3. bOyuk tekke. 4. Allah'a yaktn kimselerin kabrl.
asnam
('l.:..,.:)\
(a. i. sanem'in c.)
1. putlar.
5. merkez -Osmanll devletinin merkezi olmasl dolaYlsiyle -tahsisen
2. s. sevgililer.
"istanbul"
manaslna
da
gelir.
(bkz : asitane).
asr ;.... a~ (a. i. c.
a'sar ve asOr) :1. yuz-
yd. 2. ikindi vakti.
asr-, evvel, -sani : ikindi namazi vakitleri.
asr'l haz,r :
~imdiki
asr'l
Hz.
saadet
astane-i
c;:ag.
Muhammed'in zamanl.
astane·j
(?
degi~ik-
l.
L slrm'ln c.)
:
1. c;adlr
kumeleri. 2. insan kumeleri. (bkz : asarim).
asran j\j~~ ( a. i.)
1. iki vUzYII. 2. gun-
dtizun ilk zaman/. 3. gece ve gunduz.
asre
0;';;'
i";--" I
( a.
yuvasl
)1....,\
alan
(a. L satr'lt1 c.) : yazl satlrlcm,
aster
...
-i....1"
(f. i.)
astar.
astjn
~~l..,T
(f. L)
esvap kolu, yen.
.:>~ )J. ~~i....\
(t. b. s.) : hazlrlanml$, hazlrlanan
[adam]:
astine
4:..:L..\ (f.
L)
yumurta. (bkz
a~i-
ne).
s.) : 1. kulagl sakat, has-
(f. b. s.) : veri silken, me<:.
tao 2. ailesini gec;:indirmek ic;in slktntl c;:eken [kimse].
(mutluluk
astin-berc;jde, astin·berzede
( a. i. c. : aserat) : 1. ayak
kayma. 2. surc;me, yandma. (bkZ : zelak).
asrem
saadet.a~yane
vazl slralarl. (bkz : sUtOr).
tahavvuller. 2. masraflar.
t\J'''''\
1), Sultan
[mec.
astar
asraf ...j1J''''' \ (a. i. sarf'1n c.)
asram
e~igi):
(mutluluk
e~ik) : 1) Sultan ssrayl; 2) istanbul.
kutJu ve mutlu ,gec;:en zaman].
Iikler,
saadet.
saraYl; 2) istanbul.
vazgec;en.
57
astin.milide
"'~~ ~I
astin·milide
asveb ~Y""I (a. s. saib'den.) : (dalla, pek,
(f. b. s.)
hazlrlanml~, hazlrlanan [adam]. (bkz : astin-ber.
c;ok, en) dogru.
e;ide).
asveb-i akvil : sozlerin en dogrusu.
asub~-,~(a.
L)":1.arr beyL 2. bey, ba~bu~.
asvef JY""\
(bkz : ya' sOb).
asOde
asvine <\J'-,,..:) I (a. i. sunvan'm c.) : elbise sak-
",,,,.,,...,1
(f. s.)
rahat, gailesiz, dine;
lamlY a yarryan dolablar, gardroplar.
[olan].
ba~;,
~.
asy
asude-dil.
J",,,,,,, J-'\
(f. b. s. )
gonlO rahat,
J",
(f. b. L)
c",."...,1
gonOI rahat-
1191.
J"."...,I
·asudegi
(bkz
( f.
L)
rahat,
huzur,
',Al:-wl
(f. j,). (bkz : asiyaban).
J~\ (a. i. sayf'm c.) : yaz mev-
asyaf
,.Jl:.. "''''-,-,I
(f. a. s.)
hali rahat
a~ J=rT
olan.
j t.
-
•
asude-hatlr ......J::lb.c"'.J-'1 (f. a. b. s.). (bkz ..
(f.
i.) : 1. yemek,
a~.
2. muhar-
pi~irilen a~Ore.
remde
a~i'
$.l.:.c
{a. i. c.
megL (bkz : I~a'):
asOde-dil ).
asufJ~ (a.
1. c;ok ~iddetll
s.)
[rUz·
gar]. 2. hlzlJ yUrOyen.
asuf J~
(a. s. asf'dan.)
c;;ok zulum
a'1ial.5~&:.1(a. s.) : 1. gozleri dumanlJ [adamJ,
2. i. muhtelif aSlrlarda ya~aml~ birkac; Arap ~airi
nin ad!.
a'~ab ~~ \ (a. i. u~b'un c.) : taze otlar.
ve gadreden.
a;;air
asum
(f. L). (bkz : asiya, asiyab).
simleri.
emn).
asOde·hil
(f. i.). (bkz : asiya).
~l:-wl
asyab
. asyaban
asayi~.
(a. i.) : ayaklanma.
Ll
asya
dine;.
asude-dili
(a. s.) : c;ok yapagJlI.
i'~
mai~eti
(a. s.)
ic;;in c;;ok c;a·
Il~an [adam].
$..I ..
Y
~
(a. i..
a~iret'in
c.) : kabileler,
oymaklar.
a;;ak ~&:. (a. L) : sarma~lk.
asum i'-'~
asur
Jib
asud
...\.w'T
( a. s. ) : obur, ac;gczIU.
allim
( a. L c. : avasir) : tuzak.
( a. L esed'in c.)
: 1. arslan·
\,~I
(f. i.) : yiyecek ve ic;ecek.
\' ~I (f.
~arap
ic;en, ic;ici. Mey.a;;im :
s.)
ic;en.
h
Jar. (bkz
esed, gazenfer,
~ir) .
2. yigitler.
,...,
,...,
c~ I , ~ I
i;;imideni
.
asufte, asugde
(f.
s.) : 1. hazlr, hazlrlanml~. 2. islenmi~ [ate~le].
asuman
asumani
j~1
(f. s.)
yenllebilen
veya ic;ilebilen .
.a';;ar )~&:.\ (a. i. o~r'Un c.)
mahsullerden
alman onda birler.
(f. L). (bkz ; asman).
~;'~I
a';;ari l.SJ~1 (a.
(f. s.) : 1. 90ge, sema·
ya mensup. 2. ac;lk mavi. (bkz : asman1). _
58
1.3·..\.:-oL=.1
L)
: birin on cOze ve
her cUzOn vine ona bolOnmesi kaidesine mensup,
fr. systeme metrique.
a~avet .,:; J ~
(a. i.) : gunduz gorup gece
gormeyen ve tavuk karasl denilen bir goz hastaItgl.
a~aya
a~er
~~
...~
a~erat
(a. i. : a~l'nin c.) : ak;;amlar.
a;;ik ~
.1/ .. ""-,
-
.; ~
,:,) t:>--':::' \
(f. 5.) : belli, aqlk, meydanda. lbkz : ayan, celi,
bahir, huveyda) [dogrusu : a;;kar, a;;kara, a;;kare
dir ].
i;;ina ~T (f. 5.) : 1. bildik, tanrdlk. (bkz:
(a. s. a;;er'in c.) : on saYI-
ahbab). 2; bilen, tanlyan [dogrusu a~na dlr].
a;;ina·YI hilkat : yaradlll$ a$inasl.
Ian.
a~ere
,:,...,",lI:-
~T
a;;ine
onlar [sa-
(a. s. a$er'in c.)
(f. i.) : yumurta. (bkz
as-
tine ).
YI].
a~ere-i mube~~ere : cennetlik olduklarl, sagllk'Iarmda kendilerine Peygamberimiz tarafmdan mujdelenen on zat. [Hazret-i EbO Bekir Bin Ebi KuhiHe; Hazret-i Omer Bin-i1-Hattab; Hazret-i Osman
Bin Affan; Hazret-i All Bin Ebi ralib; Hazret-i Talha Bin Ubeyd-i1lah; Hazret-i ZUbeyr Bin-il-Avvam;
AbdUrrahman Bin Avf; EbO Ubeyde Bin-il-Cerrah;
Said Bin Zeyd; Sa'd Bin Ebi Vakkas].
....-
a;;-hane 4.;l;"..t \ (f. b. i.) : a$evi, mutfak.
a~lk 1.3.:1
(a.
1.
s. I;;k'dan.)
a!;ir
birine,
a!;ir ...."":.6
a~iran
[kimse]. 2.
"a;;iye" ).
(a. s.) : 1. ak;;am
gidip
uzakla;;an
muzo Huseynf.a$i.
c.u~-':' 0\.. ~~~
klsaltllm!§
(f. b. i.).
4.AV-- j0\p
(f. b. i,.) :
muzo Sadullcih Aga'nm terkibettigi bir makamdlr.
Makam, 'pOselik-a;;iran murekkebine, mi'de bir
kUrdi dortlUsu i1avesinden hasll olmu;;tur. POselik.
a$iran gibi fa baklYY~ diyezi ile donanlr. Ba$kaca
bir arlzaSI yoktur. Inici'dir. KUrdi dortlUsU'nUn
Huseyni-a;;iran $eddi i1e a;;iran perdesinde kalrr.
Gu~lUler, aynen pOselik-a$iran makatnmda oldugu
gibi huseyni ve dUgah'dlr.
a~iren
r.. .~6
a~iret
..::.:~
(a, zf.) : onuncu olarak.
(a. i. c. : a$air) : kabtle,
oymak.
yemegi
[kimse].
yiyen
(muen.
a~iyan,
'l .. . . -\
~~
a!;iyane
(f. i.) : 1. ku;; yuvasl. 2. mesken, ev.
a;;iyan., harab : Ylk,k yuva,
a~ib
~
( a. s. ) :
a~ib
~~
( a. s. ) : bol otlu.
a~ihe
(f. i.)
muzo (bkz : pOselH<-a$iran).
IS:...&- (a. 5.) : 1. tavuk karasma tutu I-
mu;;. 2. i. ak$am. 3. i. ak;;am yemegi.
..;6
01~~
a!;iran.puselik
a;;lk.an j~6 (a. s. f. a$lk'tn c.) : a;;lkiar.
a~i
(a. s.) : 1. onuncu. 2.0$Ur. top-
a~iran·zemzeme
bikarar : kararslz a;;lk.
a~lk-1 didar·i pak : temiz yUzun a;;lkl. ,2. ed. evvelce ordularda, kl$lalarda, koy ,odalarmda ve mahalle kahvelerinde gerekkendinin, gerek ba$kalarrnm,sozlerini sazla ve .sozle dile getiren kimse;
halk ;;airi. 3. [cumledeki verine gore] ahbap, haz·
ret, ma'hut, sehinki( muen. "a$lka").
a~i
(a. s.) : 1. ondabir. 2. i. samf-
ml dost ve arkada$. 3. i. koca.
bir ;;eye tutkun, imre, emre.
a~lk-1
..-:-~~
ran perdesinin ve makammln isminin
$eklidir.
a;;evi i$.J':"&' (a. 5.) : ak$ama ait, ak;;am.
hil).
. 1/
a~ikar, a~ikare
(a. s. c. : a;;erat) : on : 10
.,:;l.. .'"'~
(a. 5.) : fazla a$lk.
<lr:~T ( f.
i.)
~ok
otlu.
: ki;;neme.
a~iyan-I,
murg-i dil : gonUI kU$unun yuvasi.
a~iyan.saz jl-./..)l:..::.T
(bkz
a;;iyy
samaSl,
..s~~
ak~am.
(f. b.s.) : yuva yapsn.
(a. i. c. : a$aya) : gunUn bat-
(bkz : ibkar).
59
a~iyye ~~
(a. i.)
1.
ak~am.
2. c;gleden
a~k
~
sevgL [asll ,~k) duo]'
(a. L)
a~l'
a,k., fazl u hakk
gisi.
fazilet ve dogruluk
a!jikar, a!jikara, a!jikare· ~)~ (,
{f. 5.). (bkz :
a,kar
a~kl,
I)~
sev·
ahC;;l. (bkz
{,)ts:rI
pI
adam. 3. doru at.
ah~l.
i.)
(a. f. b. i.) ; muzo
kur~
":-,~I,,.,G.I
(f. i.. )
a~ina).
(f. 5.). 1. (bkz :
,,:-,~I
(f.
alina·vel'
i!jina·yi
i~ti ~.zT
a~ti·pel'vel'
J.zI(f.
ondallkC;;l. (bkz
b. L) :
~~I
)JJy
ban~
ziyafeti.
(f. b. 5.)
a~tj.pel'vel'.ane "';\)JJ ~T (f.
y
a~tj·perveri \oS ..i JJ ~I
y
~.i\ (f. b.
iliti-sib: ) ....
:
sulh
b. zf.)
sulh
b. L)
(f. i.). (bki: :
yuzuculuk,
a~nab).
. a,ti.sazi
b. L) :. sulh
yuzge~,
.(f. b. 5.) :
yuzu-
(f.
b. L
a~nayl'nin
c.)
a~nallk,
sulhseven, ba-
\oS)....
i.Sii
(f. b. L)
sulh sever·
,,:-,r.T (f.
L) :
1.karqa~aJlk.
2. s. ka·
f'I~tlncl.
a,Ob.i gavga : kavga karga?allgl.
aliub.j l'estehiz U k,yamet : klyamet
•a~ub
,,:-,.,.if
(f. 5.) : kan,t1ran,
karga~allgl.
karl~tlricl.
$ehr·a!jiub : ~ehri karl~tlran, karga~a C;;lkaran.
dostluklar, haberdarllklar.
(f. b. L) :
5.)
barl~severlik.
a!jiub
a~na·ger).
J" bl
(f.
ban~sever.
r1?<;I, ban?seven,
)Jbl
darllk, dostluk.
6~urc(j,
(f. L.) : sulh, banjlkllk.
aljtj·hul'e.,},;..
(f. b. 5.) : yuzge!;, yuzucu.
a~na.yan j~bl
8~inallklar,
(a. i.) :. vaktiyfe a',ar tahsil·
kimse,
tarafdarllgl.
\oSfL:zl 0.
Jb T
yapan
mua,~ir).
Iik,
a!jinav
..i ~
a!ji!jiir
darllgl
L) : yuzucu.
yuzme.
cu. (bkz :
* bitkileri slrafamakla va incelemekle ugra~an bil.
gin.
2. i.
a~na-ver).
a~nageri
(a. i. a"eb'den.) : nebatlan,
tarafllsma yakl~acak surette.
a~ni-ger .)ft,:,1
(bkz :
kU$ vuvasl. (bkz : a~i.
i.)
tarafllsl.
yuzucu. 3. i. yuzme.
i!jinib
a!ji~ab ":-'~
1. tao
van; tabaka; kat. 2. g6kyuzu, fefek.
bl
(a. s. c. : a!'erat) : on sayls,.
J.-&o (a.
a!ji~
a~·
(bkz
dl makammln huseynl a~iran mi perdesindeki ~ed.
dine H. Saadettin AreI tarafmdan verilmi~ olan
isimdir. Hi!; bir arJZasl yoktur. Niseb-j ~er'ife'si
kurdl gibi 9 duro Gu~lUsu dugah la perdesidir.
[H. S. Arel'in : "ayln-i~er1f-i devr·i revan" pe~·
revi, "fena'YI hayat" isimli par~asl bu makama
.ornektir ].
a$J"ia
ahc,;II,k.
Yane,· lane, vekr).
pez).
il!;ku, a!jikub
a~c,;J1lk,
(a. i.) : 1. on saYldan birini al·
a~l'e .,.,~
(a. 5.) : 1. koyu al. 2. klzil
a~k·efza 'yll,_';"~'~
~
(f: b. i.) :
ma, dokuza bir iJave ile OA etme. 2. dlni merasim·
de Kur'an-. Kerim'den 1Oayet miktan okunan k.slm.
a~ikar, a~ikare).
a~.kal'e .,)~T (f. b.
60
a~C;;I,
(f. b. L)
\oS~
alj-pezi
(bkz : I~k).
sa~1i
~ii
i!ji·pez
a~-ka"'e).
sonra.
haber-
a,Ob.engiz
'~I ":-'
~j
$all9a sebebiyet veren.
r.\-
(f. b. s.) : karga·
~
a~ub.gah, a~ub·geh
<U
-'7.J':" \ .
,f
'7
,:,U
r --\
t..J..::J
al;ug
(f. s.)
: ne
a~ur,
idi..i~i..i belirsiz, va·
me~hul.
banel, serseri; bilinmiyen,
al;ura'
(a. i.) :
Muharrem'in' onuneu gUnu pi~irilen bugday tatl,s"
a~Ore.
al;ufte
cL:~1
(f. s.)
...',",
I
(a. h. i.) : Bursa'da
dogmu~-
;U::>\
atiiim
(a. i. atime'nin c.) : oeaklar.
.:J l:~ .. j l:..:.
atak, atakat
( a.
i.) : azael,
izin.
...Jk c
atal
(a. i. c. : a'tal) : 1. vi..ieudun or-
tUli..i olmlyan bir veri; husOsiyle ense. 2.' bi..iWn
vi..ieut. 3. bir ki?inin guzelligi.
olmu~.
peril?an
a~i.ifte-dimag
akll
gonli..i
(f. b. s.)
Jl.b.t.:
Atili
tur. Babaslnln adl Haci Ivaz Pa?aellr. 1437 y.lmda
Bursa'ela olmi..il?tUr. Atai mahlasJllI kullanan ve asrl
adl Ali (elebi olan bu ?air; asrrnrn iyi ~airlerjnclen
olclugu halde pek ?ohret kazanamaml? ieli. Babasl,
II. Murad'm vezirlerinden idi.
: c;i1d,rlreaSllla seven,
bu yi..izden peri~an bir halde, azgrn ve ba~tan C;lkml~ deli gibi olan, iffetsiz kaelrn, 8l?ifte. (bkz :
ali..ifte ).
al;ufte-dil
a'tM ...Jlk~ \ (a. i. atf'rn c.) : 1. merhamet·
ler; ~efkatler.· 2. meyiller, atmalar.
(f. b. i.) : karl~rkllk veri, gi..iri..iltUIU yer.
(f. a. b. s.)
atal
peri~an.
?.
a~ijfte-gi
~)o....;~
__Ilk
-
(f.
\
i.)
i. Itl'm c.)
al?iftelik.
:
1. koltuk alt·
u~engenlik,
(a. i.)
durgunluk, hareketsizlik.
geee, . gozu gormiyen.
atam
[kadlll, klz].
(a. i.) : j~sizlik, tembellik,
...:..llkc
atalet
(bkz : ali..ifte-gi).
a~va' ,.I.J~~
1 (a.
Ian. 2. bogi..irler. 3. yanlar, kenarlar.
....
lkl
i~
(a.
utum'un c.)
yi..iksek bi·
narar, ko?kler, hisarlar.
alive ':'.J~~
1. ak?am karanllgl. 2_
(a. i.)
al;Y
s~~
a~yan
-at
Nebat
(a. i.) : ak~am yemegi.
..:.\~._. (a. s.) : akl?sm yemegi yiyen.
.:.,,1
,. Lk~
(a. e.) : Arapc;aela
ata~ ....,::.k~ (a. i. )
Hayvan
=
hayvanat. gibi.
(a. i.) :. bagl!}lama, bah~j~. (bkz:
atal;a
samt~
~t.: (a. i.): mahvolma; oli..im.
atad -,l:~ (a. i.)
1. li..izumlu aletler tak"
mi. 2. bi..iyi..i1< kadeh.
~.:..: lb.t.:
.....--.
l;,lhc
(a. i. atl?an'lI1 e.)
susuz, su-
olanlar.
atavil
boylurar. 2.
...IJ l11 (a. s.
atvel'in c.)
1.. uzun
se~kinler.
ataya' ~~lhc (a. i. atiyye'nin c.) : hediyeler,
armaganlar;
bah?i~ler.
ataya-yi iJahiyye : Tanrl vergileri.
ataya-yi seniyye : padi?ah hecliyeleri.
(a. f. b. 5.)
veren.
a'taf
susama, susuzluk, ha,
cemi .edatlellr.
ihsan ).
atab
(a. i. Itnabe'nin c.) : 1. sa-
yebanlar,pavyonlar. 2. klsa ipler. 3. uzun ipler;
sicimler.
raret. (bkz : at?).
= nebatat.
ata'
~'Lb\
atanib
ak?am yemegi.
atiyyeleri,
ihsanlan,
(a. S.· atyeb'in c.)
~ok ho~
ataya-VI tabiat : tabiatll1
bah~i~leri.
.....;.ht.: \
(a.s. atf'clan.) : en iltlfetli,
pel<~atrr, ~ok merhametli
[adam].
ataYlb
......,.lJkl
olanlar, en iyiler.
61
atbi'
t.l~ \ (a. i. tlb'ln c.)
atba'
dereler, ka-
nallar.
ate~-baz
c.:.11
. atba'
(a. 5.) : en, pis.
L1\.( a. i. taby'in c.) : meme ba~la-
atba
rI.
Jl:1\ (a.
atbak
i.
tabak ve tabaka'nm
ate~-bazi lSj~1 (f.
atbal J~\ (a. i. tabl'm c.) : davullar.
~MI
albin
e~ikler, basamaklar. 2. IranlJlarm mukaddes ziyaretganl.· 3. e~iQi opUlen mukaddes yerler.
atebat-I alive : I rakta -Necef, Kerbela, Kazlmiyye
gibi-tiirbeli yerler.
~
(a. i.
C.
:
atebat) :
ate!;-besie~ ~$I (f.
ate~·dan jl~I'(f.
e~ik,
basa-
ate~-dem i~·1
pa&.;anlarmln
(a. i.)
ate~
gar-
I ~.-I (f. b.
w,)
5.):
1. her gar-
dUgO guzeli seven. 2. sazU dokunakll olan. 3. pek
ateme
,,~
.o~engenljk,
ate~
erken bunama, fro demenee
(a. i.)
: 1. atalet,
tembellik. 2. gecenin ilk
Salat·ijl-ateme :
JSI
.-I
ate$-efruz jJ.) I J-.~
kan,
ateh kabl-el-miad
preeoee.
ak~am
U~te
namazl.
ate,-j ab.perver : mee. kr"~, nan~er.
bahar : 1) klrmlzl gUI; 2) lale.
$im~ek.
heer : aynllk ate~i.
ate~ri. hUn·i hamiyyet: hamiyet kanrnm ate~i.
at~-i Nemrud : NemrOt'un, Hz. ibrahim'in nalkl tenvir etmesine klzarak' kendisini cezalandlrmak
Ozere yaktlrdlQI ate~.
ates·irumi : tar. deniz ve kara muharebelerin·
de 'k~lIanJlan yangm ~Ikarma vasltalarrndan biri.
3.
2.
gozya~l.
3. nasta-
ate~
ate~
ya-
j~~I, j~\ JSI
sac;:an:
(f. b. i.) : 1.
k{j~Uk
ate,.
bacegi. 4. frengi.
....~.\ v-!:i-I
.;,>-...1
ate~·engiz
( f. b. 5.)
1. dag-
S. fesat~l, kundak~l.
ate~·fam i~
JSI
(f. b. s.)
ate$ renkli,
k,rmizi.
ite$-furuz jJ,}
Jil
(f. b. 5.). (bkz
ate$-
.efrOz). "
ate,-gah
I~ •• -
cu......:JI'(f. b. L)
larm ibadet veri.
ate~.
~arap.
ite$-fe$in
ate~
~L_.~jl
lama aleti. 2.
ate~.j
ter : klrmlzl
Irk. 4. harb, sava~.
ite~ek
2.
(f. i.) : 1. ot, hararet, ktzgmlrk.
suzan : yakici
ate~-ef$in,
j~sizlik;
(f. b. 5.)
ate~ tutu~turan.
(f. b. s.)
biri.
ate~-i
62
(f. b.' 5.) :
mU~, ate~ten ge~mi~.
bunama, bunakllk. Ateh
getirmek : bunamak.
ate~-i
ate~in-dem).
zeki adam.
ateh A:C
ate~.i
b. i.) : ocak, mangaJ.
(f. b. 5.) : sozU veya sesi
ate~-dide c...\:.,) ~;..il
atel;-dil
felek-mertebe : Osmanll
eS-
b. L) : nalis, k,rml-
yanik ve dokunakIJ olan. (bkz
mak. (bkz : asitan, anceste).
atebe-i
sarayr.
.ate~bazlrk,
zr altm.
\
(a. i. atebe'nin c.) : 1.
atebe
b. i.):
ki sava~larda yapllan harp malzemesL
(f. b. 5.) : sozU ve ozU do!;jru
\
ate~'e oy-
nlyan, hokkabaz, fi~ek~i.
i"te~baz-I veli makaml : Mevlevi tekkelerinde
dervi~lerin terbiyesine mahsus olan mutvak mU~te
milatlndan bullman meydan-," ~erif'deki" beyaz post.
ate~.ba:i-I velioeagl : Mevlevi tekkelerinde 10kma 'pj~irllmesine mahsus ocak.
c.) : 1. kapaklar. 2. tabaklar. (bkz : etbak).
olan faziletli adam.
I ~.-
j ~ I (f. b. S. ve i.)
ate,-gede
., "~"·""I
_~
(f. b. i.) :
Jarm ibadet ettikleri mabet.
ate~e
tapan-
athar
(f. b.
ate!j-gire
ma~a.
1.
i.):
ate~.pare
2.
(f. b. s.)
'ate;; par-
<;:aSI, k.vdclm.
ate~-gOn
ate~-perest ..:,.......~~T(f.
ate~-hane """l.,;,,..::J\
ate~e
bedi,
(f. b. s.)': ate~ sac;an.
ate;; gibi klr-
(f. b. i.)
mecOsi ma-
ate~-peresti J-......,~T
tapanlarm ibadet veri.
.-
ate~-har ) \ J'~ \ (f. b. i.)
1. keklik. 2.
b.
i.)
: ate;; pe-
5.
cCi, .:.;'\
ate!j-reng
oJ
(f
....,'~
b
s)
•••
renginde, klZl,1.
(f. b. s.) : her guzeli
iUe~-suhan
seven, sozU dokunakll i pek zeki adam.
ate~-hiram
(f.
reslik, ate;;e tapma.
zalim, merhametsiz [adam].
ate~-hat,r j,l ~~T
b. i.) : at'e;;etapan.
c..,;:.......,~1
(f. b. s.)
doku·
nakIJ, hatlr klracak !jiekilde soz soyliyen.
i \~;.,sT
(f. b. s.)
,sur'atle
,-,l:~'1
yuruyen.
f b . s.) : 1. ate;; gibi
(.
hararetli. 2. ate;; yak,c,.
ates-hiz
ate~
ate~-zar
veren.
il
);,",:...
(f. b. i.)
ate;;i c;:ok olan
yer, c;ok yakici yer.
ate!ji
s..li\
(f. b. s.) :' 1. ate;;li, hararetli;
dokunakll; ate~ renginde. 2. ofkeli, hiddetli. 3. i.
cehennem zebanisi.
ate!jin
~iT
(f. s.)
ate~-zeban
cehennemlik
olan/ar.
yakJlml;;,
(f. b. s.)
: 1. kulhanci.
2. mec. klzgm, aceleci, merhametsiz [adam].
r.
ate~·mizac
.-
,
'-
;.().~
ge~imsiz
biatll, huysuz,
.:J~;'\
ate~-nisar
oJ
l;'
\
.
....,-'~\
<\;~T
; ..
atf, ~!,f
(f. b. i.)
.....;:he ~.....;:he
c;:akmak [alet].
(a: i.) : 1. egme~
azv). 3. dokun-
rna. 4. gr. * baglac;:.
atf-, beyan : bir cumlenin manaSlnl izah ve kuv.
( f. b. s. )
sert ta-
atf., nigah : goz atma, bakma.
atfen"
( f. b. s. )
ate;;li.
(f. b. s. )
tk.::.
(a. zf.)
: birinin adma, birine
y(jkliyer<:!k .
ate;; sa-
atH
~;..k.::.
(a. s.)
: 1. baglamaya sit. 2.
~efkate, iyilik sever!ige ait. [r'nuen. "atfiyye"].
<\
~,....
( f, b. s. )
ate;; gos-
teren.
L_..~.(\
ate!j-zene
(f. b. s.) : yaklcl, yakan.
vetlendirmek i~in atlf eclatr, baglae;: kullanma.
mec. ~ok ofkeli.
ate~-numa
j;,",::.iT
[kimse].
ate~-nak
,~
ate!j-zen
meylettirm6~~ 2. baglama. (bkz
ate~-kar )~i\
vik, atik.
c;cik d6ku-
yakdan.
(f. b. s.). (bkz:
ate!j.pa
(f. b. s.)
ate!j-zede
1. ate;;ten. 2. ate;;-
Ii, canll.
~an;
jL~T
naklr soz veya ;;iir soyliyen.
(f. b. s.)
ate~
gibi,c;e-
athal
J:>-..1\
athiir
)
L,...1, \
(a. s.) : kul rengi.
(a. s. tahir'in c.) : kadmla-
ayba;;1
ve dogumdan kurtulduklan zamanlar.
["tahil'" bu manacla kullanilmazJ, (bk:: : tuhr).
rill
63
athar
....... ~ \ (a. s.) : c;ok temiz olan.
athar
Jb
atlf
(a. s. atf'dan.) : 1. meyleden,
atik
atik
kar~dlk
..; (s:'::.J,b
atlfet,·kar
,
(a. f. b. s.)
yakl~acak
(a.f. zf.)
at Ifet·
(a. s.) : 1. serbest
(a. 5.) : 1. tem-
(a. s.) : mahvolal1, olen.
~l~
(a. i. c.)
eskieserler,
J-b
(a.
L)
Ucr-atli
yardlmcl, asis-
tan.
(.C-b " ( "b
atim, atime
( a. s. )
aglr,
yava$.
<l..,J,1
at'ime
, yemek-
( a. i. taam'Jn c.)
U\
admit
(a. i. c.
ataim)
ate~ yakl-
(a. s.)
susuz, su-
Jan ocak; mangal.
(a. s. Itr'dan.)
1. Itldl, gOzel
kokulu. 2. kokulan seven.
ati~, ati~e
db " J1b
saml$. (bkz : te$ne).
(a. s.)
1. akslran.2. i.
~afak.
atit
atl~, atu~
(a. s. Itk'dan.) :
ler. (bkz : et'ime).
bel, ij~engen. 2. bo~, faydaslz.
rbb
~,,~
arkeoloji.
atil
blrak,lml~. 2. ihtiyar. 3. i. gene; klz. 4. i. yavru
ku~. 5. soyu temiz [at]. 6, eski [~arap v. b.].
I......bb
berrak, saf; kan~ma-
esirge--
surette.
4.A>"b "Jib
atlk, atlka
atIs
slrtrn Ost
1. eski. 2. azatIJ, hUr. 3. gOzel, gene; klz. 4. asil.
5. Hz. Ebu Bekir'in lakabl.
atiklyyat
cIJ'I)S::ibb
atlfet·karane
,.,bb
( a. s. )
atik, aUka
beklemeden gosterilen
yip koruyan, gozeten.
atlr
erb
avatik)
C.
..:..A.bb ~ <I.Ji1b
allfe, atlfet
(a. i. c. : avatlf) :
sevgi, iyilik severlik.
atlm
(a. s.
k,sml.
egilen. 2. bagllyan. 3. ~efkatli.
kar olana
Jib
.;.Jk.~ ~ I..;..b.~
...b:b l
(a. s.). (bkz :
atiyen
~"T
(a. L)
glclrtl .
(a. zf.)
: 1. ileride, gelecekte.
2. a$aglda.
atiyyat
..:"lk;:.
(a. L atiyye'nin c.)
hedi-
yeler, ihsanlar, bah$i$ler.
atiyye
£iti·yi millet
milletin yarrnl, istikbali.
bah~i$.
4..k~
(a. i.
atiyye--iseniyye :
ati, atiye
cl:"b " J"Ie
i.S~
atid
~
( a.
s.)
( a. s.)
atide' ~~ (a. L)
atih, atihe
kafa tutan.
64
ataya)
hediye;
padi~ah
hediyesi.
(a. s. utv'dan.) is·
. atlab '"7)tk \ (a. i. tal ib'in c.) : 1. arJyan-
van eden, kafa tutan.
ati
C.
(bkz : ihsan).
inate;I, kalln kafa.
hazlr,
hazlrlanl11l~.
elbise sandl~l.
c\r"b" cIJ"'b ~ a.
tar, talipler; husOsiyle talebeler. 2. (tdb'lO c.) kadin pe~indedola$anlar, hovardalar, zamparalar.
ada I
atlas
s.) : isyan eden,
~.J){bl (a. i. talel'in
c.) : 1.orenler,
harabeler. 2. bie;imler, $ekiller, resimler; kallplar.
IJ"'lb \
(a. L) : 1. UsW ipek, altl pa-
muk kuma~. 2. s. dOz, havslz, WysOz. 3. bUyUk
harita. 4. Atla,s denizi.
atyeb-i me'kGlit
atlas
....r)ti, \
(a. i. talas'ln c.):' 1. eskit-
meier, mahvetmeler. 2. s. eski,
atles
I-,.Jkl
a~I,.JJrllml!1.
(a. s.) ': eski, a!1rndlrllml!1, Ylr-
atseoi
atse·i
atse.i
atse-i
tlk, eski pusku.
atles!
s-.\k I
at, I-~ (a. i.) : susuzluk, susama.
(a. s.)
1. atlastan yapllml!1,
atlas. 2. atlas gibi.
~.J1\
atlive
Cfah : kuyudaki aksi seda, yank,.
keman : okun c;rkardJ9J ses.
subh : ~afak.
tig : ~avrulan kdlcrn C;lkardlgl ses.
a~~an j~
ml~,
(a. i. tlla'nm c.)
merhemattar
fer.
atmar
)~\
4..o.k\
(a. i. tlmr'rn c.)
eski pus-
<-Il.J, I
Aile]. me$hur mutasavvif.
attari(.))~ (a. f. i:)
( a.
":,,I)~I
( a. i. tarab'm c.)
oyunlar,
eglenceler, !ienlikler, ne$eler, ferahllklar.
atraf
atrik
....J\.....kl
jl.."k I
1-....
altat
l.tk I
( a. l. tarf'rn c.) : ~ozier.
(a. l. turra'nrn c.) : kenarJar,
: inat~l. (bkz
atOf
....J-,k~ (a., s. atf'dan.)
1.
atGh
.;:j.......b.~
,)~
(a. i.) : $efkat,
(a.' 5.) : bunak. (bkz :
su - kaplumbagasl.
1-....
1~1 (a. l. tlrs'rn
J . . .,6 I
c.) :, yazllml!i say-
itOs
(a. s.)
j.....kl
sagl(, i!iitmez. (bkz:.
(a. l. tarik'rn c.)
afs .......k~ (a. i.)
yollar.
1. akslrlk. 2. !iafak sok.
me.
4......b.~
,;)\."k\
atvak
...J ....
atse-i anberin : guzel kokulu nefes.
(a. i.) ; akSJr!ICI $ey,
(a. i. tavd'rn c'. )
"1.1\
daglar.
(a . L tavk'rnc.) : 1.
Ilklar. 2. tasmalflr. 3. boyundaki. halka c;izgiler~
kuvveiler, takatler.
alvei
J."kl
(a. s. tavil'den.) : pek
jl:b'
(a. i. tiyn'in c.):
c;amurlar.
atveb
(a. i.) : tek akslrlk.
. . . . ;,6
atvad
atvin
ats·, subh (sabahrn aksJrlQI), ats·, ,eb (gecenin
akslngl)
seher vakti.
F. 5
c;ok baglrlp
atGb ":"y.~ (a. s.)
atGfe t
(bkz : turuk).
atse
(a. s.)
(a. s. tarik'in c.) : gece ge-
ahras ).
atruk
durmadcm
gisi alan. 2. i. erkek adJ.
faJar, karalama kagltlarl.
atre~
(a. s.}
gUrUltUcU, !iamataci. [adam].
uc;lar.
atras
aktarhk,
nid) .
len; -hususiyle-gece gelen yaya seyyahlar.
atriir ) .....k \
lJ:u:,
auas
i. t mab'rn c.) : 1. c;adl r
iplerl. (bkz : habl-ul·hlyam). 2. agac; kokleri. 3.
vucuttaki sinirJer.
atrab
,(a. l. ,tr'dan.) ; 1. guzel
(a. i.) : ate!i kaynagl, volkaOln
tepesindeki lav menbal, krater.
atnab
;Lb..c
te!ine).
lar, igne iplik vesaire satan; aktar. 2. h. i.
kU elbiseler; pac;avralar.
atme
(a. s. at$'dan.) : susuz, susa·
susayan. (bkz
~\
( a: s. ttyb'den. )
(daha,
en, c;ok) gUzel.
atyeb·j me'kulat
yiyeceklerin en
guzeli.
'atyer
atyer ~~I
(a. s.) : pek
U\;UCU,
avah, aveh
Cjll,
avam-pesend ~.:.-~ il.J.c. (a. f. b. s.)
\;abuk kay-
boJan. [en ~ok tlbbi i1a~lar ve kokular hakkmda
kullamltr.] Ruh-i atyer : ~abuk u~an ruh.
tlJI (f. e.) : 1. eyvah,
avam-pesendane<\;\~i'I.,,-c(a. f. zf.) : ayak
taklmmm begenecegi bir tarzda, adi' ve kaba.
yazlkL 2. i. rlzlk, nasip. kismet.
avan ..)IJI
avidi ~'" 1J~ (a. s. adiye'nin c.)
zulmeden-
iratlar, ge-
ler,
Brier. (bkz : aidat).
avaik
mu~kt.iller,
a'vak
Jilj-C-
engel/er,
zor il?Jer.
JI.J-c1
allkoyma-
(a. i. avk'in c.)
avaregi
(a. i. aklbet'in c.)
netke-
(a. i. akid'in c.). (bkz
Skid).
)1.J.c
(a. i. aklra'nln c.) : 1. kl-
slrlar, verimsizler. 2. fakirler,
durmul?lar.
avalim fl.J-c
yoksullar. 3. ku-
(a. i. alem'in c.) : dunyalar.
(bkz : alemin, alemOn).
avalirn-i ulviyye : dunyadan gayn yuksek aJemler: (bkz : melekOt).
avam
t I-,~ . (a.
i\"'.c.\
i. amm'Jn
~.)
: hElrkes, ka-
(a. i. am'in c.) : Yillar, sene-
Jer.
bo~
gezen,
i~-
i~siz
fJ IJI (f.
b. i.)
serserilik,' ay-
gus;suzlOk.
avare-ser ....,:"....0).,,1 (f. b. s.) :
avarl% if).".e.
ba~lbo$.
(a. i. anza'nrn c.) : 1. ka-
zalar, belalar. 2. engeller, engebeler. 3. muvakkat
vergi. [fevkal~de hal/erde, bilhassa harb sebebiyle
almlrd,].
.
avarlZ-1 divaniyye : TanZlmat-1 Hayriyye'den onceki zsmanJarda carl kanun ve nizamlara gore allnan vergi ve resimler.
avarlZ-1 miiktesebe : cehil, sarho~luk, hezel,
sefeh, hata, ikrah gibi insanm iptidaen dahli bulunan ~eyJer.
avarlZ-1 semaviyve
delilik, kUl;OklOk, bunakIlk, olUm gib./ kisbl ve ihtiyarl olmakslzrn insana
a'nz olan ~eyler.
avari ~) I.".c. (a. i. ariyyet'in c;.)
odOns; ~ey-
8varif .....;},.c.
(a.
S.
arif'in c.)_: i~ten an-
lar olanlar, bilginler.
avislfu~I-,.c. (a. i. aSlfa'nrn c.)
sert, ~id-
detli ruzgarlar, frrtmalar.
avamil
jAl r
(a. s. amil'in c.) : 1. sa-
bepler. 2. i~liyenler. 3. gr. Arap~da keJime son~
Jar,nm okunu~una tesir eden hususlan anlatan
gramer bahsi. 4. valiler.
avaslm
yan, harkm ho~una gidecek ~ekilde hareket eden,
demagol<.
~1.".c (i:\. i. aSlme'nin c.)
hucfut
~ehirlerl.
8vasir ....:fl.".e.
(a. i. asOr'un c.) : tuzaklar.
ukl r
(a. i. atlfet'in c.) : kar~Jhk
avam-firib-:--!.p 1.J.c (a. f. b. s.) : halk, avh-
66
aYlp, kusur, fesat.
ter.
ba ve cahll nalk i1yak taklmt. (bkz : ahad-i nas).
a/yam
(a. I.)
siz gU\;SUZ, ayJak.
le~, sonu~lar, sonlar.
'avak,b-I ahviJ : hallerin, durumlarrn sonu.
avaklb-I hasene : iyi son nefesfer.
aviklb-, umur : i~lerin netkesi.
avaklr
)j-C-
avare "},,I (f. s.) : serseri,
lakllk,
~1.J.c
(a. s. avn'rn c.) : yard,m eden-
yardak~llar.
avar
(a. i. aika'nln c.)
lar, durdurmalar, vazge\;irmeJer.
aviklb
Jlyd
a'van
~
(a. L aide'nin c.)
(a. i.) : vakit, zaman.
avan-I meftuniyyet : meftunluk anlarl.
ler, zfllimler.
avaid -\" IJ-c
ha.lks;a
~ey.
begenilecek
avatlf
beklemeden gosterilen sevgiler, iyilikseverlikler.
avi;;e, aVi;;en
aver
JiI ,,>:.
avatlk
(a. s. atlk'm
J
gen~
olanlar. 2. ihtiyarlar. 3. i.
ru ku~lar.
av'ave ;'.J>:'.Jr:.
Co)
klzlar. 4. i. yav-
')\.Jr:.
-aver
ta~ryan.
getiren,
(a. i.) : havlama.
a'ver
IV.
yek-~e~m
~)JT
averd
(f. i.) : ses, seda.
avaz-, ra'd U saika : gok gUrultUsUnUn ve YlldJr,mln sesi.
a'vaz '»\.Jr:.1
(a. i. ivaz'Jn c.)
(a. s, )
J.J;:' ,
(bkz :
(a. i.) : nefret.
jI.,1
8Vaz
(f. s.)
)J\
Peyam-aver (Peygamber) ; haber getiren.
av'av.e-yi kilab : kopeklerin havlama$J.
8V8Z
).J>:' (a. i.) ; bir gc'J kor olma.
1. hUr
:
bir gozU kor, tek goz-
).
(f. i.) : harp,. cenk, sava$.
;'~)J\·(f.
averde
s.):
nakfolunmu$, geti-
rilmi$.
;:::"'-
IP'-
() ~)J I ,
8verd-gah, averd-geh
bedeller,
"u ~ )f'
(f. b. i.) :sava$ meydanl.
kar~dlklar.
jlJljlJI
avaz avaz
':>~~)J\
averdide
banglr ban-
(f. zf.)'
hucOm edilmi~,
(f. s.)
saldlrllml~.
avaze ;,jIJ\ (f. i.)
1. yUksek ses.· 2~
~oh-
avez j~
ret" un.
a'vez
avd
( a. i.)'; geri gel me, donme, Ie-
~ .Jr:.
(a. i.) : fakirlik, slkrntl~
if.Jr:.1
hine veya aleyhine donme.
ot;,Jb, <.SJb
ivi, aviye
avdet'
..2.J~.Jr:.
geri gelme, don me,
(a. i.)
7';'
..
r:.\
a'ved ~.J;:'\
dall.
aven
J;i
~'JI
avend
avijgan
1. sicim, ip. 2. sa-
;
mi~
i.) :
~arap
avind
,p .-
: hevenk,
(f. 5.)
ipe gec;irll-
I (a. i. 'evan'lI1 c.)
1. asdl,
a5dml~,
vakitler, za-
man/ar, c;aglar.
"'4j
JT
(a, zf.)
ara Slra, tesadu-
fen.
aviJ}e, aviJ}en
sarkrk. 2. i. c;ivi. 3. i. c;engel.
ewel, once, ilk. (bkz
'.4:'J
uzUm, kiraz ve benzerlerinin askts!.
(f. s.)
feryat. (bkz
~vencl 0).
avineten
i.)
(a. i. avl'den.)
~'JI
ftc;lSt, kabl.
(a. s. avn'in c.) : yardaklillar,
"':'>"..i .9 I (f.
avengan
1. mahremter,
(f. i. c.)
avle). '.
kafadarlar,
aveng
(f. s.) : 1. has, halis, sai, te-
.,:'UI;:::"Ju- I
avil J~.J~
(f. i.)
avine
4:' Y.
asdl, asdml$ [$ey].
(a. s.) -; c;ok veya en sakln.
.s~·JI (f.
avene
(f. s,)
yakmlar. 2. s. gem;ler, guzeller.
net, delil. 3. kapkacak. 4. taht, yUksek mertebe.
5. satranc; oyunu. 6. zf. ewel, once, ilk.
avendi
uluyan,
miz. 2. mec. ljarap.
daha veya en ~ok fay-
;
.:>J!.;r
avije
( a. s. ) : egri biigrU.
( a. s. )
~-JJ
avihte
avdeti J~.J;:.(a. i.):donme. [yahudiden].
I.....J
(a. s.)
hlrild,yan.
donU~.
,a'vec
(a. s.) : .1. anla$dm'as' gue; $iir.
2. man'asl anla$dmaz [$ey].
j~J\ 'C-i.JI (f.'
i.) : 1. ke-
kik otu. 2. sartlma, sly,rlp ~Ikma; saldlrma. (bkz;
av~in).
67
,):JI
",):;1
ivize
as,h bUlunania~len.
(f. 5.)
(f. L)
mum, lamba, ve sairey;
ta~,dlg/
halde tavana asllan billOr veya madender'l
yapdml~ 50s.
ivize·i gu~ : kOpe. (bkz : mengO~).
avizgin
J:t.JI
(f. s.) : (asllgan,
(a. L e.
avl (,...1.,,1:. (a. L) : feryat, aemma, slktnti se..
bebi.
.J.,,~ (a.
avle
avm I"r
avn
(a.
J -,'c'
L)
: feryat. (bkz
1. yardu'l'l. 2.
I.
...;'.,,'c'
Yeni~eriler tarsf,"-
dan ve daha sonra Sultan Mecit ve Sultan Aziz zamanlarrnda giyilen bir C;e~it ya!:jmurluk.
avrat
(a. i. avret'in e.)
kedm-
lar.
avret ..::" )-,¢ (a. L) : 1. insanm, gosterilmesi aylp olan veri. 2. kad,"; zevce, avrat.
av~in ~t~."T
(f. i.) : kekik otu. (bkz
Ely
(a.i..)
fil
di~i
satlC.SI veyA
i~s:isi.
avvad .)I..~
.
Millet
ba$ka
1877
sec;i1-
karl~ma
Jb)~
derecesi. 2.
Iyar).
(a. f. b. c.)
gerbilir. (bkz : Iyar-dan).
)~\
e~ekler.
(a. i. ayr'rn c.)
(bkz : hlmar).
..::"I;i
ayit
(a.
i. ayet'in c.)
: Kur'an'lO
cOmleleri.
ayat-. muhkemat : a~rk va manas, kat'i olan
ayetler.
ayat-. miite,ibihat
icilblOda te'vil edilebili.m
ayetter.
kusur, ay/p, leke. (bkz :
utantlacak $ey,
~eyn).
ayb-. hidis : huk. sat/Ian ~eye mO~teri elinde
iken . arrz olan aYlp. [mu~terinin satin ald,g. kuma~1 kesip bic;mesiyle meydana gelen hal gibi].
ayb.. kadim : huk. satan
mevcut olan ayrp.
elinde iken
sat,lan
(a. L Od'dan.) : udcu.
1. sl!:jmma. 2. slQanak.
ara~tlrtp
EI'·avzu bi.llih : Allah'a slgmma.
aybe
(a. 5.) .: 1. kabiliyetsiz, kudretsiz.
2. tedav; edilemez,
(a. L ayn'm c.) : 1. gozler.
ayar )~ (a. i.) : 1. altlO,", gumu$un va
ayb-cO
l..&-
bahir, celi, hti-
~eyde
av% j.,,~ (a. L)
aya
belli, aC;lk, ~meydanda
a~ikar,
ayb "';-'.... (a. i. c. : uyOb)
Bvi-
~en I).
avvic
J~I
a'yan
a'yar
:
MOslOman bayramlarl.
ayin j~ (a. 5.)
ayar·diti
erkek adt.
(0. L)
(a. i. id'in c.) : bayramlar.
k,ymetli madenlerin
saadete dogru gihne. (bkz
(a. s.) : 1. yard,mla ilgili. 2. f.
,avniye ~'.,,~
.)L.c. \
ba~ka
yard,m eden; yardakC;l; kafadar.
avn~i Hakk : Allah yard,ml.
avn·i ilahi : Allah yard/mi.
avni
iktidar, hie; olmlyan.
. 2. bir memleketin ileri gelenleri. 3. eweke,
Meelis;'nin kararlarml inceJemekle. gorevli
bir medis olup, Osmanl. imparatorluSju'nun
va 1908 me$rutiyetinde' Oyeleri hOkOmete;e
mi$ti. 4. Senate Oyesi.
avil).
i.) : yuzme.
(a. L e. : a'van)
daha veya en kudretsiz
(dogrusu "Iyan" ). ( bkz
veyda, iyan).
te'hir) ~
durdurina, vazgec;irme. (bkz
(a. s.)
a'yad-. Musliman
a'vak) : ahkoyma,
~uphe ve tereddOt bildiren
(f. e.) :
acaba).
L~ I
a'ya
a'yid
iIi.~kin~
insane balta olan dilenci.
avk
~
iVa
.edat. (bkz
·iyile~tirilemez.
-'~
'-:?
(a. f. b. s.)
insanlO aYlbm,
soran.
c\~
(a. i.) : deri e;anta, heybe.
ayb·gO ..,;-~ (a. f. b. s.) : dedikoducu.
68
\.
ayiz, ayize
J .. """,J~
.... (a. .f. b. L)
ayb-gOyi
dedikodu-
culuk.
.:Jb..~ (a. f. b. 5.)
ayb-nak
okuduklan, eski zaman lara ait olmalan hasebiyle
bestekarlan unutulmu~ bulunan' ilahL
ayin-i !1erif : Mevlevihanelerde sema esnasmda
ay1nhanlann soyJedikJeri i1ahiler.
kusurlu, nokavina, ayine
san.
~ \ (a. 5.), : ,1. buyuk iri gozlU
a'yen
[adam]. 2. bakllan yer. 3. ~ok' a~lk, pek belli.
ayen
~.."I'
(f. s. c. : ayendegan) : ge-
len, gelici.
ayende-numa : [eskiden] ~alanlartn kim olduklarlnl gormek i~in evlerin sokak kapisl kar~lsrna
ve birinci katm pencereleri hizasrna konulan ayna.
ayende ve revende : gelen giden.
ayet ...:..!.
T ,( a.L
c. : ayat) : 1. Kur'an'm her
hangi bir cumlesi. 2. alamet, nil,;an.
C-l\.::- T
avina-dan
t...
(a. t. b. L) : Kula halilarmavine-dar
,,:-,~T,
...\,,6
. ayij, ayijek
: Osman" alfabesinin ylrmi
(f. b. 5.)
(a. 5.) : geri donen, donup
~e
(f. b. s.)
ayil, ayile
4b
~li.b
(a. 5.) : 1. aile-
~~ T
ayine-saz
jL ~"T (f. b.
: aynacl.
I.)
ayina-ve~ '-;'J<l:~"T
(f. b. s.) : ayna gibi.
~~.T
(f. b. s. ve L) : Mevle-
ayin-han jly;.
ayi~, ayi~e
~lyan.
~b
, J.!. Ie ..
(a. s.): 1. ya-
2. rahat ya~lyan. (bkz: ai~, ai~e).
.-
ivi~ne, ayi~te, avi~tene ~ \
.-
Co
.-
4~1\ ,~\
(f. L) : 1. casus. 2. s. dalkavuk. (bkz : abiste).
ayin-i cem : 1)' ahbap~a, tarikat erbibmca toplan,p eglenme; 2) Alevilerin i~ki sohbetleri.
avin-i kadim : mevlevihanelerde tekkelerin kapatJlmasrna kadar sema esnasmda ayinhanlarrn
yuzu ayna
vihanelerde ve semahane i~inde yuksek~e bir yer·
de buJunup mutriphane denilen mahfrlde serna
edilirken ayin· okuyan kimse.
(f. L) : 1. merasim, toren. 2.
Alevi'lerin i~ki sohbetJerL
(f. b. s.)
avine-rO
(f. L) : klvdclm.
besliyen. 2. kalaballk bir ailesi olan. 3. fakir.
4. muvazenede olmlya11 [terazi]. 5. a~lrl.(bkz :
ail, aile).
ayna'
gibi parliyan.
(a. 5.). (bkz : aid).
.;!..!./:i.T , ~T
1. ayna
cilasl.
Sin I
ayin
).)~"I'
avine-efruz
(a. L)
kilen. (bkz : aib).
aVid
(f. b. L) :ayna mah·
tutan. 2. i. berber.
birinci harfi olup ebced hesabmda yetmi~ saYISInto kar~lIlgldlr. (bkz : ayn fi).
ayib
0b~"T
fazasi.
da motifleri ~evrel iyen mustatil (dikdortgen) bordurun usWne yatml~ dar, uzun ve ku~uk dik dortgen c;erc;eve.
aym
(f. L) : ayna.
ayine-i i'!,'itif :. bir~eyin aksedip' gorOndOgOay"
na.
ayine-i iskenCler : iskender'in aynas •. [Iran hu, rafeJerine gore Aristo tarafmdan yapllrp Iskenderiye'de yOksek bir yere konuJmu~ bir aynadlr ki,
BuyOk .iskender, bu aynaya bakarak yuz fersah mesafede bulunan dO~manml gorUrmu~l
ayme-j purtab : parlak ayna.
ayine-j purtab-I mucellii : ciJalJ parlak ayna.
ayine-j !1e~-cihet (altl tarafln aynasl) : 1)
Muhammed'in gonlO; 2) bir velinin gonlO,
ayet-i kerime : kutsal ayet.
ayetlik
T , <l:~"T
ne~.
(f. L) : demir. (bkz : ahen).
~..I.;" I'
ayende
4;...
ayine-i ab : su aynasl, suyun parlak vuzu.
ayine-i arIZ : yanak aynasl, ayna gibi parlak olan
yanak. ( bkz : ayine-rO).
ayine"i asman, avine-i ~arh, avine-i haveri.: GO-
ayiz, ayize
~Ihk
4.4!. b
,
~l b (a. s.) : 1. kar-
olarak veren. 2. kar~llik olarak
(bkz : aiz, aize).
verilrni~.
69
,ayke
.o::;~
ayke
~~
(a. i. c. :, a'yan, uyOn) : 1. goz.
2. ash, kendisi. 3. bir ~eyin e~i, t,pklSI. 4. kaynak,
pmar. (bkz : a'yUn). 5. Osmanl, alfabesinin yirmi
birinci harfi. (bkz : aym).
ayn-el.yakin : gozUyle
gormU~
ayn·, betra (aym harfinin
: hemze.
ayn·' mevkuf : huk. vakfolunan ~ey.
yclOlI~m
ayyab uL~
( a. s. )
kusur gorUcU.
0L~
( a. s. )
1. ne yapacaglnl bi!-
(a. s.)
1. hilekar, doland,rlc,.
ayyan
ta kendisi.
ilyyir ..i~
2. zekl, kurnaz.
ayn.iil·fiil :. fiil maddesinin ikinci harfi.
ayn·us·sevr : 1) boga gozU. 2) astr.semanm
kuzey yarrm kUresinde bu/unan boga burcunun en
parlak yJldlZ', Ed. deberan, lit. : alpha Taurus; fro
Aldebaran; ing. Aldebaran.
avna
:. degerji bir
l.:...~
iri ve guzel
gozlU.
L, (a.
avnen
nJ
ayyiri f.S)~ (a. f. i.) : dolandJrlcdlk.
z f)
.
tlpkrsl, tamaml,
ayyi~
~~~
(a. s. ay~'den.) : c;ok i~k;
ayyOk
,J,,-f'
(a. L) : 1. astr. ke~;, sema,
j~en.
ta~.
(a. s. c. : lyn)
(a. i. ayn'm c.) : 1. gozler. 2.
miyen.2. yorgun.
ayn·; 'vihid : tek gozliL (bkz : yek~~e~m).
avn.ij~.~ems
~~ I
a'yun
ayn·. mazmOn : huk. kusur olsun olmasm ner
ha/de tazmlni lazlm gelen ayn.
ayn·i hat,i :
(a. i.) : ya~ama.
an.; deh·rOz (on .gunluk ya~ama) : bu dunya·
daki hayat.
f
ay~ ij dem eylemek : i~ki i~ip keyfetmek. (bkz:
IY~) .
ay~ ij tanb : yeme i~me, ~aJgl ~engi, eglence.
menbalar, pmarlar, ~e~meler. (bkz : a'yan, uyOn).
gibi, kat'..
ba~,)
'-~
an
f.S~ (a., i.) : cogr. ormanla i1giii.
aykevi
ayn
(a. i.) : s,k koruluk.
nm kuzey yanm kuresinde bulunan Auriga burcunun en parlak yJldlZI, (Alpha Avriga) lat. capella; fro chevre. 2. semanm pek yGksek veri.
8Y~
iz
jl
(f. i.) :
a~gozlUfijk,
hlrs, taman.
oJarak.
ayneyni
ayni
~.f:.~
l.5":?
(a. s.)
: iki goz/e baken.
(a. s.) : goze mensup, goz/e iJ·
gili. Emriz·. avniyye : goz hastahk/arr.'
ayni [,$-::-
(a. zf.) : 1. hep
0, ba~kasl
degil.
aid
ler.
a'zi·yi
a'zi·y;
a'zi·vi
a'zayi
2. tlpk,s,.
~Lw:.
(a. i. ayn'm c.) : kulla,
mlmlya veya harcanm,ya elverj~/i o/up ta~mabilen
ve para eden ~ey/er.
avniyye
~
ayniyyet
70
ba~sagllgl
~
ziyareti.
uib ul..i.~ (a., i.) : i~kence, keder.
azib·. kabr ': kabir azabl; mec., buyuk· slktntl.
azab
",;,? (a. s.) : 1. bekar, ergen. 2. [Tan-
zimattan once] deniz tUfek~i eri.
(a. i.) : bir ~eyin ash gibi,
tlpklSI olma.
~~J:.
3.
(a. i.) : 1. k,ymetli olan
ve ta!$mabilen !$eyler. 2. goz hastallk/arl klinigi.
ayr
dihiliyye : i~ organ/ar..
fahriyye : onursal Uyeler.
hariciyye : dl~ uye/er.
tabiiyye : tabii uyeler [bir mec/iste].
ad' ,. I? (a. i.) : 1. sablr. 2. cenaze alaYI.
ayniyyit
mAr).
~ I (a. i. uzv'un c.) : organ/art Dye-
azab-engiz
~'\G\ ul..i.>:.
(a. f.b. s.)
azap
verici.
(a. i. c.
a'yar)
e~ek.
(bkz
uid ~l..::..:. (a. s.)
hi·
mi~.
klsa ve slk s,k dikil·
azad
.:l Ijl (f.
kurtulmu~,
: 1.
s.)
ilzilde
o.:l\jl
"...I,:)
azade-dil
0,:) \)..
(f. b.
~.) :
gonlU bir
bagll olmlyan.
(f. b. s. az4-
de'nin!=.) : kayltslz, serbest ve hur .olanlar.
;:P
...-
...s).:l Ij \
azade-gi
(f. L)
:
~ok)
~
azamet
~altm,
a%amet-fijru~
(f. a. b. s.): gonlu
ho~, bll~1 din~.
kurtulmu~.
a;zami ~\
azildi
J
~
ba~1 din~,
c.S.:l \ '.\
J
(f. b. s.)
ba~mda
rahat, gailesiz.
(f. i.) : 1. hurtuk, serbestllk.
1f"L:..\( a.
L Idhiyye, Izhiyye, udhiyye,
uzhiyye'nin c.) : kurban bayrammdakesilen hay'1anlar.( bkz : adahl).
~L:..\
..::,,~
.
guldurueu
,'" \?
aza;m
~eyler.
(bkz : adahik).
.
'
j\~\
.yanll~tlr].
anat. ku-
( a.. i.. ozr'Un c.)
bahaneler,
a'zar-, urkubiy'ye
alar
(a. L azime'nin c.) : deh-
~etli hildise!er, mUhim ~eyler.
ll~tlr ].
["azayim"
q.-\ (a. i. ezel'in
~.;
c.)
~ekli yan-
ezeller, once-
)~-r
(bkz :ezar).
(f. L) : 'incitme, klrllma, tekdir.
azar-, dil : gonUI klrlkllgl.
o~,:)
.\~T
"
J
izar-dide
(f. b. s.)
zulUm
gormUs.
o~·.\
~\
J.I
(f. s.)
inciten, k,ran,
tekdir eden, azarltyan.
azari
c.S)jl
(f. L) : 1. ,muzlrltk; kUfUr-
bazl,k.2. ineitilmi~ olma, fenallk gormU~ olma.
4
azillil ,-l:-\~\
ay,~
azari~ ..T) j \ (f. L) : ineitme, klrma.
siz zarnanlar.
lar, yanJlmalar.
ml.nn k,rm.
(f. L) : mart
azarende
,:11;:.
aziiim
aziil
(a. i. Uzn'un c.)
engeller, ozurler.
(a. L) : 1. afetlere ve hasta-
Ilklara ~ifall olmasl ic;in okunan dualar, tJlslmlar.
3. sebatlar, karcrda katllikler [" azilyim" ~ekli
(a. L) : Tann'mn sozle if!-
laklar.
d~> L:.. \ (a. L udhOke, uzhOke'nin
gUli.in~,
(a. i. izmame'nin c.) :
de ediJemiyen buyuklOgU.
azar
e.) :
(a. s.) : en buyuk,en ~ok ..
a'zar
azahik
(a. f. b. s.)
2. mat. bir saylnm otekinden bUyUk almas,.
ibin
2. ~ukur.
azani
'..:......~
desteler, kiimeler, zUmreJer.
azamut
"""".:lhl
azade-ser
gaile olmfyan,
.;. J)
a'za~iyvet ~ I (a. L) :1. pek buyuklUk~
ha-
azide.hayat
yattan
(a. i.) .: 1. biiyiikli.ik, \Jlu-
satan, kurum satan.
azamtm
0,:)\)"
(daha, pek,
kurum.
IUk. (bkz : serbesti).
azade-hat'r ....k\.;.
(a. s. azim'den.)
buyuk.
a'zam-, esbab : sebeplerin en buyugu.
~allm
s'erbestJik, hur-
r1;,;:.\
a':a:am
en,
Juk. 2.
azade-gan
(a. i.e. : azam8t) : 1. kin, hu-
("..a \
sOmet, garaz, kotU niyet. 2. klskan~hk. 3. ofke,
hiddet.
(f. s. e. : azac!egan) : 1. hur,
serbest. 2. ed.tam bir mana anlatan mlsra'. [ikinci bir mlsraa baglanmadlgmdan .bu adl alml~tlr].
~eye
azam
serbest
olan, kimsenin kolesi olmaylp istedigi gibi hareket
eden. 2. aYlpSIZ, kusursuz.
(e. L uzlOle'nin e:)
yanh~-
azar-mend
zulUm
\
...-
..L:..)ljl
(f. -b. s.) : incitihnis,
gormU~.
71
azarr ...."""'1
(f. b. i.)
incl.
~ok
zararll.
(a. s. zarar'dan.)
azarr-. muskitat : i~kilerin en zararlisi.
.jL.J)}~ ~f.
azar-resan
klnlml~;
(a. i.)
J!.jlv;:-
azaziJ
(f. b.s.)
~.i£:.
bir lokma.
(a.)
(a.b. L) : iblis'in (~eyta
: tatlJllk. Lisan-, azb-iiJ-be.
~iddetli azarJama. 4.. hastalrk yuzunden· hlrpalilnma.
5. s. keskin.
azba' t~1
(a. L zab'm c.)
.),
~I
J.,/
azerd
kolun yuka-
(a. L zabu'nun c.).
~
~)I.J.) \
•
Ji.)~1
S1rtlan-
azer-kede
.:l..J'"",.)1
(f. b. L) :
.,/
ate~e
tapan-
larmm€lbedL
;.0", ,I
azer.ki~
hepli,
~efkat.
ate~e
3.
(f. b. s.. )
I..' ...... .,/
ate~
mez-
tapan, meeOsi.
(" Jjl
1. utanma, haya.2.
(f. L)
ha~met.
azerm-cu
. azd, az.d, azud
(f. L) : renk, boya.
(f. b. s.) : 1. ate~ renginde klrmizi. 2. i. ay ~i
<;egL [~akaYlk nevinden ortasl siyah, kenarlarl <;ok
k,rmlzl bir <;i<;ek]. (bkz : azeryOn).
berm
~I
Jo~Jj T
(f. b. s.)
terbiyeli, na-
zik.
c. : a'zad, a'zOcl, a'dOd) ; 1. kolun Ost kls.
destek. 3.kuvvet, kudret. (bkz: I.ld, uzd,
(a. L zldd'ln c.)
:
1. zltlar,
iki Zit manaya gelen kelimeler.
(f. s.)
:.1. boyalr
boyanml~.
alet ile delinmis.
~~, (a. s. azb'dan.)·
azer-perest
L)
vOcutta
azer,eb
~ ),)1
~ ).)1 (f.
azer,in
en leuetl;
beryun . j
~lken
yalnlz ve siliihslz bu-
Ji_)~T
)W;\
sigil.
azfendik
s. )
(f. L)
: 1. "semender" de-
iJ
:. "Semender" denio
len bir ku~. (bkz : azerJeb]).
ajeh).
( a.
ta-
nilEm ve qte~ i<;erisinde ya~adlgl san.lan bir hayvan..( bh : azer~in). 2. ~i.m~ek.
"dar
(f.
ate~e
pan.
:' devletin, destegi.·
Jv;:-I
gibi, kl-
azer-gun, ber·gune
azb ,:-"..4~ (a. L) : 1. kesme. 2. ISlrma. 3.
[jl
ate~
(f. L) : <;6ven denilen nebiltm k6kO. [kirli e~yaYI
temizlemek i~in sabun gibi kullandlr].
: s6yleni~inde tatlJllk olan di!.
azbu'
(f. b. s.)
J
azerbu, azerbuye
inci-
nln), melek bulunclugu slradaki esas ad ..
azb
L.T ,.)\
iizer·asa
b. s.) : dert ve
zulUm g6rmO~.
if l..4~
Azer.·
ZII.
~...\.....,.,)
_
J ,\~I
J
azar.reside
(f. h. L)
.,/
bayean.
kederi icabettiren~
azaz
jlC~
... ,~I
·Azerbayigan
: adarr)
(f. L). (bkz : azer-gOn).
(a. i. zufr)
~\..L:9 .. I·
J
: trrnaklar.
(f. i.) : g6k ku!?ag•.
(bkz .: il dyende, ezfendSk).
"der
-,~l
(a. s.) : uzun t,rnakfl adam.
adem
azgan jl:...,Q1
In c.)
("ga" uzun okunur. a. L zlgn'-
·T
~.
izime
c\A)
azimet
~? (a. L) : gitme, gidi~.
(a. L)
kltllk Ylla. 2. aZI
: kinler, garezler.
~l:...,Q\ ("ga" uzun okunur a. L zags'-
,azgas
In c.) : 1. demetler, desteler. 2. karma karl!,llk rOyaliilr veya soylentiler. (bkz : adgas).
ly...a I
azhi
(a. L zahve'nin c.)
goller, su
havuzlarl.
azimet·han j\-';''::'''''"~(a. f. b. s.)
I..S¢'I (a. s.) : gUmU~i.i, grL
azher
..:,~I
afsun
okuyan, afsunllyan.
bin
azhi
~Ikl~.
azimet·i rih : yola
(a. s.) : 1. izin veren. 2. i. ka·
j.J
plCI, perdedar. 3. i. kefi!'
(a. s. z3hir·den.) : en zahir,
J'Ji
bin
(f. L) : 1. sUs, ziynet; donanma
[~enlik]. 2. kaide, kanun. 3. yogurttan Vag ~Ikar.r
pek belli, ~ok meydanda, besbelli, apali,k.
mlya r;:ahsus yaYlk.
1_,1.,.;,.1
aZlrra
Ca. s.zar1r ve darlr'm c.)
~.:..J
(f. L)
.J:.jT ( f.
L)
bine
korler. (bkz : adlrrs).
1. cuma gtinU. 2. bay-
ram gUnU.
azide . .,~}
(f. s.)
sivri
u~lu
bir aletle
delinmi~ [nesne].
bir
1. agrJ,' SIZI, 'Slkmt"
1%-
tlrap. 2. azar.
izife, azifet
..:..9 jT 10 <t9 jT
azig;'~j I
(f. L)
:
(a. L) : klyamet.
nefret,
.1. ~
azir
kin;
igrenme.
.J:. ~ (a.
azir
'--
(bkz : arig).
(a. L) : 1. 6zUr..2.
ozyr
dileyen.
L) : bi~i1mi~ ekinin tarlada
satJlmasl.
~
C'lzlhe
(a. L) : y?lan, iftira.
(a. s.)
ho~a
hil . ,..J~b
(a. s. c.
avazil, izal) : 1. azar.
giden.
~l~c
(a. s.)
serke~, inatli', Islah edi-
lemez.
azil
J~
(f. L) : 1.
ve tahta klngl, yonga,
IlYan, payllyan,~lkl~an. 2. i. kadmlarda ayba~1 gehm damar.
azil
~;r
axil?
azikJ~c
aziyy t.S jT
tahtasi.
(a. L. c. : ezavi)
aziz, azize
2.a~a~
tala~.
" j",;;;
deniz da/gasi.
j",;;;
(a. s. c. : eizze, [Fars~a C. : azizan]. : 1. muhterem," sayln. 2. sevgilL 3. i. [birincisi] erkek, [iki.ncisi] kadm adl.
(a. aziz'm f. c.). (bkz:
azizin
(a. L). (bkz : azl).
e~ik
aziz).
azim, azime
(a. s. aza-
azl
met'den.) : bUyUk, ulu, irL
bim
r" jb
(a. s. azm'den.)
niyetli, ." ke -
~L.}
(a. L azime'nin c.)
kltllk
J~I (a. L zllf'm
c.):
zoot ~ata/
azlal
J){~I
(a. L zlll'rn c.)
: golgeler.·
(bkz : zlla/).
y,UarJ.
8zime ~~~
azlaf
tlrnakll hayvanlann tlrnaklarJ. (bkz : ezlaf),
sin karar veren.
azimat
(a. i.) : i~inden ~Ikarma, yol verme.
J,;;;
(a. L c. : azaim) : l.sebat.
kararda katilik. 2. efsun, t"s,m. 3. btiytik i~;
ytik gtinah; bOyOk bela.
bu.
azlem
~l (a.
pek ziyade zulmeden.
Imeden.
S.
~.
zulm'den.) : 1. en zalim,
(daha, pek,
~ok,
en)· zul-
73
azm
azm
~.c
(a. i. c. : izam)
kemik. (bkz:
azm-j acz
anat. sagn kemigi.
azm-j adesi
anat. mercimek kemigi.
azm-j adud
anat. pazi kemigi.
azmude O~-,AjI (f; s.)
azmudegi
azmun
kOrek
kemigi,
·azm-j ku'bere : anat : onkol kemigi, fr. radius.
azm-j mjk'a : anat. ka~lk kemigi.
. azm-j remim :' ~OrOmO~ kemik.
azm-j ndfa : anat. dizkapagl kemigl.
um-j rjkabi : anat. Ozengj kemigi.
kemigi,
fr.
denemi~.
denemi~, smaml~,
~~. L.jT
(f. i.) : 1. tecrObe, de-
azmayili-j kalem : kalem tecrObesi.
~)~T
adrah~).
(f. i.). (bkz :
Az.rail ....
, ~.J.I _
~."Cv a( .
.
I.)
:
0"1"
um
I' v·
meeg•.
(a. i. zarar'rn c.)
: zararlar,
~);I
(a. s.)
1. en (pek,
~ok)
za-
rif. 2. ~ok zeki.
azuf
JJ-i.::.
azug
E.Jj\
-,
(f.. i.) : 1. son derece kau,
azul
(emekdar).
,..JJ-i.c
(a. i.)
: yiyecek, erzak.
(f. i.) : kir, pas.
(a. s.) : c;:ok azarllyan, payltyan,
~lkl$an.
azumet .:;...•J~ (a. i.) : eglence.
azun
neme, smama. 2. tar. yalnlz ihtiyar
tirendazlann kullandlgl bir ~e~it ok.
74
(f. s.)
olma.
azmayili
azrah,
'sert. 2. c;:ok keder, me~akkat, eziyet. (bkz : azereng).
azm·i kat'i : kat'i azim, * kesin karar.
stnaml~
(a. i.) : 1. Klzoglan klz. [Hz.
.!>~• •
(a. i.) : kaslt, niyet, ,karar. (bkz
(f. i.) :
(f. i.) : U'lcrtibe, Sinama, de-
I
azreng cA.-I J~
anat. dirsek kemigi.
anat. * t.rnaksl kemik.
J. L. j\
gorgUWIQk.
azref-j ziirefa : zariflerin zarHi.
kemigi.
Cenk-azma : cengj
(f. i.)
. Meryem'in slfatl]. 2. delinmemi~ inci. 3. Ozerinde'
y(jr(jnmemi~ kum. 4. h. i. Medine. 5. h. j. Vam,k
lie Azra hikayesindeki kadrn kahraman.
azref
koprUcOk
cezm).
izmayi
etmj~
kaYIplar.
azm-j veceni : anat. elmaclk kemigi.
azm-j vetedi : anat. temel kemigi.
den~rni~, smaml~.
j.r]
azrar
azm;j sudgi : anat. ~akak kemigi.
am-j liazye : anat. kaval kemigi.
L.'\
)
~.r j \
s:.1)"tc
azra'
Fr'. omoplate.
i./'
tecrObe
neme.
azm~j kasaba : anat. baldlr kemigi.
azm-j zend
azm·j zlfri
: 1.
olan. 2. tecrtibe olunmu~, srnanml~.
azm-j harkafa : anat. kal~a kemigj.
um-j ka'b : ana t . a~lk kemigi.
azm-j us'us : 'anat. kuyruk
: haris, tamahkar.
ptlml~.
azm-j glrbali : anat. kalbur kemigi.
azm-j hanek': anat. damak kemigi.
azm-i terkova· : anat.
c1avjcule.
(f. s.)
atmi ~ (a. s.) : kemikli, kemikten ya-
akab
anat. ok~e kemigi.
ane : anat. kaslk kemiqi.
cebhi : anat. aim kemigi.
cidari : anat. van kemigi.
azm-j dll'i:. ana t . ege kemigi.
azm-j enfi : anat. burun. kemigi.
azm-j fahz : anat. uyluk kemigi.
azm-j kjtf : anat. omuz kemigi,
...I..:.A jI
azmend
azm-j
azm-j
azril-j
azm-j
azm
0""";':'\ (a. s.) : 1. pek ~ok veya en
azmen
~ok ~eyler i~ine alan. 2. en ~ok gUvenilir.
istihan).
0 JjT
(f. El') : oylece, onun g;bi, boy-
lece, bunun gibi.
azur
)}]I (f. s.). (bkz : azver).
azux
~-'~
(a. s.) :
ISIrtCI.
bib•• hiikumet
ft~T
azii9....:'
51.
(f. i.)
2. hurma !jfi. (bkz
~.))jl
azurde
azver
1. ,asma ve agae;; budantl-
incjnmi~i klrllml~t
azviyyat
gucenmi~.
J", ~'" )jl
azurde-dil
klrllml~,
aziirde.gi
(f. b. 5.)
(a. azv'tn c.)
iftira-
gonlU
J~ \ (a. s.)
azyak
~r",)jT
harls, tamahkar, pin-
far, isnatlar.
mahzun.
gUeendirilmi~
(f. s.)
ti. (bkz : azOr).
ajUg).
(f. 5.) :
-
)Jj I
(daha en, pek, c;ok)
t
dar.
(f. b. L)
incitilmj~t
~b
azz, izze
olma.
aziirde·hatlr
(f. b. 5.) :
~
a.zZ
, Job
(a. s.)
lSI rant
(a. i.) : ISlrma.
hatlrl, gonlU klrdml~.
aziirde-pii~tbeli bUkOk
(hayvan] .
azv
azz·i benim
~'O"')jl
[ihtiyar]. 2. ·yukten slrtl
J/
berelenmi~
(a. i. e. : azviyyat) : birinin us-
?
(a. n.) : aziz olsunl
azze nasruh : yardlml bol olsun.
hakktnda dua yerinde kullandlr, eski
manlarda gec;er].
azv·i cinnet : delilik isnadl.
I-,~ I (a. i. zav't zO'nun c.)
azze
ane elisiruh : yardlml bo) olsun.
mahsus dua yerinde olup esk'i
Wne atmu, onayakl~tlrmat iftira. (bkz : atf).
azva
parmak ISlrma.
(f. b. 5.) : 1.
l$lklar,
azze ve celie : aziz ve celli olan
aydmlaklar, pardtdar.
B
b
~ (a. ha.)
: OsmanlJ alfabesinin ikinci
harfi olup "ebeed" hesabmda iki saylsJnm kar~I'Il
gldlr.
ba
~ (a. i.) : "b" harfinin Arape;;a okunu-
bi·haber : haberli t bilgili.
ba·jurnal : zablt varakasl ile.
bi·mazbata : mazbata ile.
bi.posta : posta ile t posta ederek.
bi·tahrirat: tahrirat ile, yazl ile.
~u. [tek noktall oldugundan "ba-j muvahhide" ve
ba.tapu : tapu ile.
noktasl altta oldugundan "ba-j tahtaniyye" denir].
bi·vekar : vakarll t aglrba~ll.
ba't4
(a. i. c.: ebva') : 1. kulac;;. 2. eri~
me, yetme. 3. kuvvet, kudret, beceriklilik. 4. ~e
ref; kerem t vergili, verimli olma. Kasir·iil·bi': 1)
klsa boylu; 2) beceriksiz; 3) zavalll. Tavil·iil·bi' :
1) uzun kulac;Il; 2) gUcU yeter; 3) eli a~lk; vergil;, verimll.
ba, be
4J...
~ (f. e.) : ile
t
•••
li.Ce~al.i bi.
.kemal : tam, mL'kemmel gOzellik. Yaran'l bi'sufa :
safal, dostlar.
ba·berat : berat lfe.
bi-emr'; iii : sadrazamln emri t fermam ile.
bi.an·ki
~artla
~ jT 4
(f. e.) :
~u
sOretle kit
ki.
bab
I,..)~
, .
(a. i. e. : ebv~b) : 1. kapl.
bab-I iii (yUksek kapl) : Osmanll imparatorlugv
zamanmda, istanbul'da : sadaret t dahiliye ve hericiye nezaretleri ile ;;Ora-yi devlet dairelerinin bulundugu bina, mec. OsmanlJ hUkOmeti.
bab-I
bib'l
yerinde
bib••
adalet : hak kaprsl.
isafi : tar. sadrazam konagl. [pa$il kaplsl
kullandan bir tabirdir].
hukiimet : hOkOmet kaplsl, dairesi.
75
hiimiyGn : Topkapi SaraYl'nm birinci ka-
bibus-iil·v8Slt : XVI.
aSlr
bi!ginlerinden
1555 (H. 963) de olen MOsa Merkez Efendi
fetvi-penihi, bib-I me,ihat :
:
ru~vet
~eyhislam
ka-
kapisi.
: 1) ,sultanm saraYI; 2) istanbul.
Astane, Dar-us-saade).
ser·askeri : askerlik
i~leri
ugra~an
ile
Jerif : Konya'da MevlanaWrbesinin kapisi.
i~leriyle ug.
2. ge~It, bogaz.
: $irvan civarrndaki derbent. 3.
(bkz : fasl). 4. i~, ~ekil, mes'ele; vol;
(bkz : husOs). 5. tas. tovbe.
bib-iil-mendeb : Klztldeniz'de Hind Denizi civa·
nnda bulunan bir bogaz.
bab
1.;"+
(f. s.)
: laYlk,
uygun;
elveri~li;
Ahmed Efendinin iki, cilt Uzerine tertibettigi ArapIOgat kitabldlr.
~adan Turk~e'ye
~ y. 4 (f.' s.) : ah'mak, sersem, ahk.
bibiik
[adam]'
b~b, bibi ~~ ',"';'J~
(f. i.)
1. baba" ata. 2.
manevi onder; ~eyh.
baba~yj alem : Hz... Adem.
babi·su.han : soz babasl.
bibi-yi atik : Babaeski [Trakyada].
j~~~
babayin
bibiyane
,~~4~
~~
bie
bile-I klrtd : hayvanlardan alman resim.
ge~i~
(f. b. i.) :
-gir).
)~4·,
tari-
a~agl tara-
ve buyUculUgunden dolay., eski edehi",atlml:~dil "~eh-i 'Babi!" olarak yer alan ve bir~ok
meydana gelmesi baklmtndan da masalda
ge~en "Babil Kulesi" nin bulundugu, i1k~ag'
kalma bir ~ehir.
bibune, bibunee
c\... L')J';~
(f. i.)
1.
kU~Uk
pencere,
(f. b. i.) : Babur
vekayi adml da ta,lyan me,hur hatlra kiM
.,~4
(f. b. i.) :
ge~i,
vergisl.
nin [parasmm] toplandlgl yer rev]'
~h
-"_..
bie·gir
(f. zf.) : babayani, der·
f.) : Bagdat'rn
j4~
vergisi tahsildarl. (bkz : hac·
~4
bie-gih
(f. i. baba'nm c.)
..:..! ~ (f. i.) : 1. listede "kezalik, den
'""~ ~ (a. h.
1. vergi, har~. 2. gUm.
(f. i.)
ruk vergisi. (bkz : baj).
tepe penceresi. 2. baca.
.2. uygun bir ~ey. 3. bent, flkra. 4. taallOk,
5. elmas dal [sus]~
76
(f. i.) : demirden veya aga~
jj.4
bibzen
tan yapllml~ 'kebap ~~i.
(f. b. i.)
: ba~, vergi top·
lama mem'uru. (bkz : bac-ban, bac-dar) .
bie.gijzir
Bibil
(f. a. b. i.) : 1".
umumhane gibi fahi~elerin toplandlgl yer. 2. tem·
beller yurdu. 3. hlrslzlann ocagl.
bieeng
kat babalan, ~eyhler; bekta~i~eYhleri.
babel
4>tL\ ~4
,bib.iil-hane
bie.bin, bie·dar
haYlr, ugur.
olup
~lu
hara~
. I·~I
~~
..I
(f. b. s.)
1. vergi,
veren. 2. ge!;i, paras rna tabi.
bad
,)~
(f. e.) : olsun, ola, olaydl. Aferin-
·bid : aferin olsun! Miibirek.bid : mubarek, kutIu olsun. Afjyet.bid : afiyet olsl:Jn.
bid ,)~ (f. i.) : 1. yel, ruzgar.
bid·j berin : latif hava, sabah ruzgarl.
bid·j eem : Suleyman Peygamberin hukmetti.
gl ye).
bid·j eenubi : guney ruzgan.
bid·j hazan: sonbahar ruzgarr.
bid·j hevi : bedava.
bid.j piirgu : mutemadiyen sesler ~Ikaran, ISllk
~alan ruzgar.
bid.j sabi,: doguclan esen hafif, ho, rUzgar.
bid-j seher·hiz : gun dogusundan esen hafif ruzgar, tan yeli.
bide-hlr
bid-i subh : sabah ruzgarJ.
bada
bi·dad
b~
(f. e.) : ola, olaydd
bad.der.keff
~ ..)~
~..)..)~. (f. a. b. s.) :
~lkn:I$,
de ruzgar" :meraml bO$a
t"b~
(f. i, )
"et··
aldanml$;
1. badem. 2. sevgi.
iki
i~1i
badem.
(f. i.) : 1. ipek kurdu. 2.
nazarllk, nazar boneugu. 3. et beni. 4. zincir halkasl. 5. eski puskO hlrka. 6. cicili bicili, suslU
nesne.
bidami
l.Ib~· (f. s.) : badem bil;iminde.
bad·aver )JT..)~(f. b. s.) : (bkz
..))J\..)~
bad·averd
bad-averd).
(f. b. s. ve i.)
: 1.
rOzgar tarafmdan getirilmilj, kolay elde edilmi$.
2.' Bizans imparatoruna ait bir gemide ruzg8r tao
rafmdara Husrev Pervlz'e gotOrUlen hazinelerin bi·
rinin ad,. 3. dogu mOzi/;jinde bir ses.
bad-averde 0..) )JT ..)~ (f. b. s.). (bkz
bad-
-aver, bad-averd).
zf.)
sonra. Min
ba'de bu'din :neden sonra, hayli zampn
ba'de harSb·if·Basra : Basra YlkJldlktan.
mee. i$ i$ten ge~tikt~n sonra.
ba'de-I·eda : yapJldlktan sonra.
ba'de-I·harb : harbten, sava$tan' sonra.
ba'de-I·ieri : yaptldlktan sonra.
ba'.de-Mfi : !fa edildikten,
ba'de-I·imzi : imzadan sonra.
ba'de.l·mevt : oWmden sonra.
ba'de-I·musilaha : barJljtan sonra.
ba'de-I.mutilia : okuduktan sonra.
ba'de-I.y~vm : bugiinden sonra.
ba'de-t·tahkik : tahkikten sonra.
bir z~man sonra.
ba'de zemSn
ba'de·z-zevil : o/;jleden sonra.
bide
o..)~
(f. i.) : ljarap; i~ki. (bkz : bad).
bide.i can·bah, : can veren· ljarap.
0~ ..)~
(f. b. i.)
1. yerken. 2.
gemi sereni. (bkz
$ira ).
bid.bin·, ahdar
ma, gokyOzO.
ye$il yelken, mac. felek,' sa-
(f. b. s.)
a~an.
bad.bin·gu;sS.yi. aZlmet olmak
yola C;lkmak.
,~ ..)~•
J.
(f. b.s.)
yelkenleri
a~I'p
1. yelpaze. 2.
gemilerdeki rOzgarhk, manika.
bid·biz
bid~bedest
(a.
ba'de
bundal'! sonra, buntlan boyle.
..... b~
bidime
bad·bar
j~~ ~~
SSIZ.
badam·1 du·magz
yelken
bad·blz, bid·bizen
..)b~ {f. b. s.) : adil, dogru. (bkz:
linin guzel gozu.
bid·bin
(f. b. s.) : 1. u~urt.
ma. 2. daima kendini methettigi halde elinden bir
i$ gelmiyen kimse.
(f. b. i.), : yelpaze. (bkz : bad-ke$).
dad-ger).
badim
J . ..)~
bid-ber (per)
bid·i ;;imali: kuzeyruzgarl.2.nefes.soluk. 3.
ah sesi, ah ~ekme. 4. tas. Allah'm yardlml. 5. mec.
ovme; soz. 6. buyOklUk taslama, kibir. 7. ~arap.
(bkz : bade).
(f. b. i.) : yelpaze.
..:;..,...,-A,
..)~ (f. b. s.) : elinde, avu.
'cunda bulunm,yan, ifUls etmi$, zii/;jiirt.
bide-i' gul.fam, ·i gul, ·i giilgOn,.giil.reng
renkli (klrmlzl ljarap.
bide-i hamri : klrmlzl $.arap.
bide-i ikbil : ikbal ljarabl, yOksek mevkide
lunmanm verdi!:ji muvakkat keyif ve nelj'e.
bide·i mest : keskin ~arap.
bide-i nab: halis, duru $arap.
bide-i nO,in : i~imi kolay ve hO$ ljarap.
bide-i sad-sile : "yOz senelik ljarap":
pek eski $arap.
bad.efri, bid-efrih
o\)\..)~
1)1
(f. b. i.) : 1. eeza. 2. bir nevI flrJldak.
bade.fiiru,
..;J) o..)~
(f. b. s.) :
tan, meyhaneei.
bide-har ),.,;.
o..)~
(f: b. s.)
ljarap
,ba'dehO
o-la! (a. zf.) : ondan sonra.
ba'dehO
~-la! (a. zf.) : onlardan sonra.
ba'de·hum
~..)~(f. b.
bade.ke,
~arap i~en.
s.} :
4511 J l:=U\ ~
ba'de-I.liiteyya ve.I·let!
(a. zf.) : nice zahmet ve slkmtldan sonra.
bide-perest .;:......J., o..)~
tapan, $araba pek
(a. L) : kunduz.
ba'd.ezin~jI~, (a. zf.)
(f. ,b. L)
gozeten, g5-
(f.
bid.gerd
..)~~
(f. b.
/..)~
( f. b. L) : 1- baca. 2•
: kafesli pencere.
L)
L)
vantilator. 3. nargile ve sem€lver
: kaslrga.
)..)~
(a. L c. : bevadir) : 1. mv-
41.")~
(a. L c. : bevadl)
<;01 1 klr..
badiye-gul : DUnya.
~ 41..)~ (a. f. b. s.)
oj~..)~ (f. b. L) : 1. afsun, bU-
badi <.>..)~ (a. s. ve i. bed'den)
mOcip. 2. sebebolan. 3. ilk,
de oturan.
l.c. " '41..)~
.. . (a. f. b. s.)
badiye.peyma
de dola$an.
Bidiyet-u,.$am
ba$Ir~I.
yu, sthirbazlrk. 2. letafet,. gtizellik.
'1 ~ sebep,
ba~langl~.
badi·i emirde : i$in ba$langlcmda.
badi <.>..)~ (f. s.) : 1. rtizgara veys havaya
iL:J1
~.)~
(a. b. h. L):
Firat ve' Dicle'nin birle$ip denize dokUldUgU noktadan Ittbaren batlya dogru vzanan <;01. [bu ~olUn
gUney slnrrlarr Arap yarrmadasrnrn i<;erisine dogru
kavisli olarak uzantr].
bad-ke,
~~ (f. b. L)
yelpaze. (bkz
bad.btz, bad·blzen).
bad-numa
l-'..)~ (f. b. L) : 1. rUzgarm han·
gi taraffan estigini gosteren alet. 2. ftrlldak.
ge~icL
0..)4
(a. s.)
: 1. birdenbire vuku
bulan; beklenmedik. 2. i. beklenmedik ziyaret.
~ (a. L) : 1. beklenmedik hadise.
2. kadrn ziyaret~i. 3. tas. ant ilham.
78
'0
badiye·ni,in
41'~~
cl.Jtl..)
patlican. (bkz
(bkz : bevbat).
bad·gane
bidihe
(f. L)
)..)~ (a. s.) : 1. hemen yapmak isti-
bidiye
0~~
l(i..) ~
bundan sonra,
zetici, bek~i; hazinedSr.
badih
ren-
yen. 2. birdenbire vuku bulan. 3. dolu ray]. 4.
bUyUmU$ t;ocuk]. 5. olgun [meyva].
badlra
bundan' bOyle.
€lit. 2.
patlican
slbet, felaket. (bkz : akabe). 2. zor get;it. 3. hid·
detli iken yapllan bir yanlr~llk. 4. kllrcm, namllntn,
yapragm ve her tUrlU nebatm ucu. 5. kUlfetsiz,
gUt;IUk <;ekmeden soylenen soz.
,ba'de-za, ba'de-zalik
bad:herze
(f. s.)
r
(a. zf.) : bundansonra.
. bad.gir
L) ; Hindistan cevizi.
badincan ).
badlr
(f. b. s.) : $araba
du~kUn.
'"':\....,..)~
(a. L) : pattlcan. (bkz:
bidincani 'J·lf·..)~
bidingan j
~i o..)~ (f. b. s.) : ~arap i~en.
bad-gan
t·.)~ (f.
bidinc
(a. zf.) : bundan sonra,
bundan boyle.
bidestar
0l{.)~
bidincin
bading3n j.
~i~man, bedenli.
ginde. morumsu.
L.-la!
ba'de-ma
badin 0.)~ (a. s.)
bid'pa [y 1
[<.>] ~.)~
(f. b. s.) : ayagrna
<;abuk olan [at ve saire].
bid-peyma
~lb~/bo~
gezen.
l-.......
..)~
(f. b. s.)
serseri.. ba-
bagteten
....: \:j) ~~
bad-reftar
(f.' b. s.)
: "rUzgar
badrengcr:j)~~ (f.
turun~,
<t:.,..,
~4
b. i.): 1. hlyar; aeur;
(f. s.)
bag-ban 0l~&.~
(f. b. s.)
(f. b. i.)
bahC;:lvan, bagel.
(bkz : bag.van).
bag-ban-I giran-destmaye
C;lvan.
: kibirli, bUyUk-
lUk tashyan; kotO niyetli.
bad-ser ./""" ~4
("ga" uzun okunur. a. i. ba·
giyy'in c.) : fahi$eler.
a9a<; kavunu. 2. hJZlI giden at.
bad-sene
~~
bagaya
yurUyUlllU" : ~abuk, hlZl1 giden, sUr'atli.
J\&.~
bag-bani
1. kibirli. 2. as!.
~ivanllk,
zengin, hUnerli bah·
(f. b. i.)
bagel I Ik, bah-
bag bekc;:iligi.
(bkz: ser-ke$). 3. mutaasslp.
bad-seyr ~...... ~~ (a. f. b. s.)
bag-~e
hlzlJ yUrUyen,'
4, (f.
b. 'i.)
bag-~e-van
: L 1'lIZll yU-
rUyen at, kO$u atl. 2. hrzlJ giden atl!.
.J:.,,~4
bad-viz
(f. b. i.)
: bahc;:e. [bag ila
kUc;:Ultme edatl olan f;e den yapJlml$tlr;
bag"demektir].
ayagma ~abuk, rUzgar gibi kO$an.
bad-suvar ) ".... ~
(~~
j\.J~4
"kUc;:Uk
(f. b. s.)
bahc;:ivan.
(f~ b. i.) : yelpaze. (bkz
J..a~
bagda
mirvaha, bad-zen, bad-zene).
(a. i.)
$iddetli nefret, hie;:
sevmeyi$.
bad-zehr ~ j ~4 (f. b. i.)
: panzehir.
bad-zen, bad·zene ""j~4 ~ 0j~4
I ( " ~.
J'"
w
ba gel
(f. b. i.)
(f. i.) : IIlk suo
Jl:.!
baggal
·(a. i. bagl'den.) : katlrel.
yelpaze. (bkz : bad-biz, bad-bizen, bad-ke~).
-baf
.....;4
(f. s.) : dokuyan, dokuyueu.
baglVY
Bu.
baglz
riya.baf : haslr oren. Zer·baf : slrma dokuyan.
bag
t4
JJ.
(a. i. e. : bagaya) : fahi$e.
~c~
(a. s. bugz'dan)
bugzeclen,
nefret eden, tiksinen. (bkz : bagiz).
(f. i.) : 1. bag, bUyUk bahc;:e, bos-
tan.
(a. s. e. : bugat) : hakSlZllk
bag-j bahar : bahar bahc;:esi. 2. seyir veri, gezinti veri. 3. dUnya.
f
eden serke$. (bkz
bag-i cihan, bag-i dehr : dUnya bahc;:esi. 4. een·
net.
bag-i and, ba~H behi~ti, bag·j eman, bag-i fir·
devs, bag-i huld, bag-i irem, bag.i kuds, bag-i
naim, bag-i rtdvan, bag-i refi' : eennet.
u~
ClL:.C.~ (a. t. b. i.)
bagi-Iik
serke$lik, asj·
lik.
\
bagsl
as!).
(f. i.) : koltuk. Zir·i bagal
kol·
bagi-yane
""~i~
bagiz
~~
(a. f. zf.) : serke$likfe.
(a. s. bugz'clan.) : herkese
bugzeden, nefret eden, kimseyi sevmiyen. (bkz :
baglz).
tuk altl.
bagalek Cl~ (f. i.)
Koftuk altmda C;:lkan
bagl
J~
(a. i. e. : bigal) : ester, katlr.
yumruea, kopek memesi.
bagal-gir
J~~~
bagra
.::,,\c~ ("ga" uzun okunur. f .. i. bag'm
.c.) : 1. baglar, UzUm baglarJ, bahc;:efer.
(a. i.) : di$i katlr.
koltuk tu·
tan, koltuga giren.
bagat
~
bagle
(f. b. s.)
l~
bagteten
(f. i.) : erkek domuz.
"".~
(a. zf.) : birdenbire, apan··
SIZln.
79
blgut
bigut ":;,,.,.c.~ (~. i.): paskalye.
JI.,.c.~
biD-vin
van. (bkz
bahihk
(f. b. s.): bagel,
bah~i-
bahi-Ii
bag-ban'.
d'!,
bllgy
(a. i.)
i1eri gitme, azgmhk, ser-
bagza, bagzi
" nefret.
~,<\~
~iddet-
(a. i.)
hi~ sevmeyi~.
bih
bahi
o~
b. i.) : baghk yer,
ba~
~~
(a';'"' L) : h
gUzelllk, zariflik. 2.
bahi'
(f. L) : 1. klymet, bedel, 'deger.
bahi-pira-yi' ismail: me~hur bir ~eilt lale.
bahi, biha <\:...~
Go
b.~
(a. L) : 1. bir evin
etraflOclaki kapah avlu veya bah~e. 2. a~lk meydan, alan. 3 •. suyun derin veri.
~~ .(f. a. b. s. e. : b6~haber
_ bi-haber
an)': 1. haberi olan. 2. akllh, zeki. 3. ihtiyath,
tedbirli.
bi-haber-in
J\~~
(f. a. b. s. ba-haber'in
. haberi olanlar, haberliler, aklllf, zeki, ihtiyatll kimseler.
c.)
)bl,..
bahi-dar
klymetli, de-
(f. b. s.)
;jt,..
(f. i. c. : bahachran)
ce-
( f .. L) : 1. vesiyle, sebep. 2_
yan; f,rsat
~""lr: (f. b. s.) : bahanearl-
~ozetliyen.
;t.-:
(f. i. e. : baharan) :
arasmdaki mevsim, 22 Martla 21
i1kyaz.
kl~la yaz
Haziran araSI,
bahar·, omr
gen~1 ik.
bahar-, ,evk
nefe ve arzu bahan.
bahar
;lr:
(a. i.) : 1. gOzellik. 2. s. gO-
zel. 3. sl~lr gozu, papatya; slg,r papatyasl, san
papatya. 4. put. (bkz : ~elipa, sanem). 5. atllml$
pamuk. 6. ol~ek.. 7. karanfil, tar~tn, karabiber gj.'
bi kokulu ~ey.
baharat
..:;"l}r:
(a. i. bahar'm c.) : karanfil
tar~tn, karabiber gibi kokulu ~eyler [papatyama-
nasma geler1 bahar'tn cemidir].
bahiret ..:,,; ~
bahari
~) lr,
(a. i.) : ustUnlUk, .se~kinlik. '
(f. s.)
: ilkbahara ait, ilk
bahiristin J l:...,;
lr:
(f. i.) : 1. i1kbahar mev-
simi. 2. ye~i1 ve ~i~ekli yer. [bah~e, park, ~aYlr glbi]. 3. Molla Cami'nin m~hur eseri.
sur, yigit.
(f. zf.)
bahid,r.ine
kahraman.
bahiriyye
yigit~esine.
~;.)~"'. (f. i.)
bahid,ri
kahraman/.k, Vi.
gitlik.
b~hi.gir
/
L,-.
(f. b. s.)
klymetli, deger-
Ii. (bkz : baha.dar, bahali).
bahii.
",".
'I""
yazla i1gili.
gerl I. ( bkz :baha-gir, baha-li).
bahid,r
ba-
bahir-I hayit :, hayatln baharl, gen~lik.
....
tr.
(f. b. s.) : pahal,. (bkz
kusur, noksan, garaz. 3. yalandan ozOr..
bahar
(a. i.) : ~ehvet.
'partltl. 3. alt~ma, dadanma.
:1.'r:
I".;>
(a. s.)
~)
lr:
(f. i.) : 1.' ed. bahar tav-
sifiyleba~lanarak birini medih i~i~ yazllan kaside..
2. tar. padi~ah tarafmdan Yeni~eri. agasmdan ifi~
baren ocak agalariyle Yeni~eri katibine veri len baharltk.
bahaslla .o....:,~ (a. i. bahsa_la'nin c.) : 1. beyaz yUzlO, klsa boylu, bodur ve edepsiz kadmlar.
2. surOp ~Ikarmalar, uzakla~tlrmalar.
: ah~ktn.
b;ahak, bahk ~ , J~ (a. L)
lama; goz patlatma.
80
Jl~
bahline-cO
)?~ (f.
•ba§-zar
(a. i.. behlak ve behlaka'nln
ha.-dar, baha-gir).
bahine
ke~lik.
easma,
JJlr:
e.) : bo~, ~U;'Uk ~eyler, sOz,ler.
goz pat-
bahatir
.;lr:
(a. S. buhter, bOhtere'nil'J
c.) : klsa boylu kadrnlar,_ bodurlar.
Bahr-j Siyah
~\ .\...
Bahil-ullah
(a.
h.
r<:.lr-.
bahire
(a. l. behtme'nin c.•) : 1.
dort ayaklr hayvanlar; canavarlar. 2. Suriye'de bir
sira daglar.
ko~an
.:l..)>-4
(a. i.) : 1. kUkreyip ses
~Ikarma [deve hakktnda]' 2. t;ltlrdama; ml~lldama.
.J~
bahdele
(a. L) : 1. dikenli agae;. 2. ~ok
cins deve.
bahire .
4.;,,~~
bahbaha
1. belli, besbelli, a<;lk,
apaC;;lk. (bkz : ayan). 2. I~lklr, p~rlak; gUzel.
mezhebinin kurucusu.
bahayim
vll:>~,. (a. s.)
bahir
bahaillk
L)
.:lf4
vapur.
(a. i.)
ryaprna
keli-
. mel
~ ..... ;..~
be-hired
(f. s.) : f:ekt, aktlil.
(a. i.) : 1. egilme, klrllma
[Kurek kemigi hakkmdal 2. i~te c;abukluk goster-
.:...~.
bahis
(a. L) : 1. k6nu~utan ~ey, soz.
2. iddiala$ma. (bkz : bahs).
me.
4.;'~
bahe
(f. L) :
kaplu~ba~a.
(bkz: sUI ..
hafa ).
..:..>-4
bahis
(~. s. bahs'den.)
ara$tlran.
biihek
&~ (f. L J : i~kence, eziyet.
bahl
bahhsl
,J~ (a. s. buhl'den.) : c;:ok bahil,
bahman
J~ (a. i.) : cimrilik. (bkz : buhl).
j~~
(f. s;). (bkz :behman
pek cirnri; <;ok alc;ak adam.
bahhSr
J
,~•
denizci, ge-
(a. s. bahr'den.)
mid.
bahhas ..:::.,~
(8. s. bahs'den.)
bahsetme-
yi seven, <;ok banseden.
baM
bahik
biihika
bahit
~ehvete
men-
ilgili.
J>~ (a. s.) : bir gozu kor [adam]'
. (bkz : ayn-i vahid,
4.A>-~
yek-c;;e~m).
(a. s.) : gorrniyen, kor [goz].
J~ (a. s. buhl'den. c. : bunal€!) :
has is, cimri, tamahkar.
hahil
....lJll~
(a. s.) : 1. serseri, ba$lbo$. 2.
eli degneksiz <,;oban. 3. yularslz deve.
biihile
cUJb 4 (a. s.) ; 1. dul, kocaslz kadm.
2, Arap kabilelerinden birinin adl.
bahir
..... ~ (a. i.) : deniz. (bkz
bahr, der-
va).
bahir
..)>- ~ (a.
s.)
yalancl,
ahmak,
allk
[adam].
~ahir .... ;..~
F. 6
(a. s.)
(a. f. b. i.) : $ehvet
bahr
.rt:
(a. i. c. : bihar, ebhar, ebhur,
buhOr) : 1. deniz. 2. bUyUk gol veya nehir.
d'~ (a. s. bah'dan.)
~ehvette
sup,
biihname
rlCI resimleri ve· yazdarl ic;inde topllyan
mecl110a [r:nuhaffefi "beh-name'dir"]'
ekin sulaYlcl, 5ulayan.
Bahr-i Ahdar : HiJlt okyanusu.
Bahr-i Ahmer : Klzddeniz, $ap denizi.
Bahr-i. Ebyaz: iskandinavya yarlmadaslnln dogu. 'sunda Novaya Zemliya adaslna kadar alan deniz..
Bahr·i Hazer : Hazer denizi.
Bahr-i Kulr.um : $ap denizi, Klzt' deniz.
Barh·i lOt : Filistinde, seviyesi denizden
a~aglda ve / ~ok ~ap" bir g51.
Bahr-i Muhit-i Atlasi : Atlas okyanusu.
Bahr-j Muhit-i Kebir, Bahr-i Muhit-j Mu'tedil
BUyUk okyanus, ~Pasifik okyanusu.
Bahr-i Muhit-i ~im~1i : iskandinavya
nm batlsrndan •ingiltere adalanna kadar uzanan
deniz.
Bahr·i Muhit-i Hindi : Hind yanmadaslnln dogusunda kalan deniz.
Bahr·i Mutavasslt : Akden iz.
Bahf-i Muncemid~i CenObi
cenup (gUney) kut.
bunu c:;eviren deniz.
Bahr-i Muncemid·i ~imali
~imal (kuzey) kut·
bunu c;eviren deniz.
'Bahr-j ROm : Akdeniz.
Bahr-j Sefid
Akdeniz.
Bahr-j Siya~ : Karadeniz.
81
Ba.hr·i Siikun : (bkz : Bahr-i,IOt).[ sularlnm
son derecl& keslf olu$undan U'zerinde hi\; bir dalga
bulunmodl9mdan bu ad .~erilmi$tir].
Bahr·i Urnman: Arap yarlmadaslnm gUneyii/e
iran gOneyi arasJnda kalan deniz.
.
3. aruz'da asl! bir vezinle ondan dogpn vezinler
mecmOasl. Bunlardan Arap ntlzml haricinde kul.
Janllan bahirler ~unlarcltr :
mefai'liin
mefai'liin
mefallun
mef'OIU
mef'OIU
f) mef'OIU
g) mef'OIU
mefai'lUn mefMIUn, mefAi'lUrt
mefai'lUn faOIUn
faOIUn mefailUn faOlUn
mefailUn mef'OIU mefailiin
mefai'!U mefalllj faOlUn
mefailOn faOlOn
mefai'lU faOIUn
2. recez (titrek)
a) mustef'ilun mOlitef'ilUn mUstef'ilUn mUstef'ilUn.
b) mufte'ilUn, mufte'ilO,!, mUfte'ilUn, mUfte'ilOn
c) mUfte'ilUn mefailUn mUfte'ilUn mefail'Un
d) mufte'ilUn mUfte'i/Un failUn (bkz : seri').
e) mustef'ilatUn mUstef'ilatUn
f) mefailUn mefai/un mefailUn
10. kimil (yetkin) :
a) mutefailiin mutefaifun mUtefailUn mutefai/un .
b) l11utefailun faOlOn mutefaliUn fa'Olun
[her mlsral, 15 - 20 ve haHa daha fazla "fai·
latUn" '( birincisinde ';fai/aWn" de olabilir) i/e bir
"failiin (= fa'lun)" den terekkUbeder : Bu, oka'dar kullanl$11 degi/dir].
4. mec. c:;ok bi/en,
(bkz : bahir).
bahr-i nazuk
5. muzari' .(benziyen) :
a) \ mef'OIU failatU mefailO fai/Un
b) mef'OIO faiiatUn mef'01U fai/atUn
6. ~uctes (kopmu$) :
a) l11efailUn, feilatUn mefailUn feilaWn
b) mefailUn feilatUn mefailUn feilUn (=fa'·
lun)
7. seri' (c:;abuk)
a) mufte'ilun mUfte'i/un fai/un (bkz
reo
cez, d)
8. hafif (hafif)
a) failatUn (= feilaWn)
mefailun' feilOn
( =fa'lOn)
bilgisi
geni$ olan
kimse.
.:.1;L' ...l,.
~
(a, b. i.)
: mib:•
.J
Muradname'de gec:;tigine gore en az 5 - 6 aSlrlfk
bir l11akamdlr. Segah'ln tam dizisinin veya dizisinden bir parc:;asJnIn gec:;ki olarak karl$tl91 bir hicaz'dan. ibarettir. Hicaz gibi dUgah perdesinde kalJr.
Gi.i~IU birinci derecede bahr-i nazik'j terkibeden
her iki makamrn dizisinde oldugu gibi neva'dlr. Hicaz gibi si bakryye bemolO, fa ve do baklyye diyez.
leri ile donanlr. Segah geC;en yerlerde si bekar i/e
si koma bemoli.i, do bel<ar, mi koma bemolU, la
baklyye diyezi i/ave edi/ir.
mefailUn
3.remel (ko$an) :
a) failatUn failaWn failatUn fai/Un
. b) faiiatUn failaWn failUn
c) failatUn '( :::::fei/aWn), feilatUn, feilatUn,
feilUn (=fa'lUn).
d) faiiatUn
( = feilatUn),
fei/aWn, fei/Un
C=fa'lUn)
4. munserih (aklcl) :
a) mUfte'ilUn fai/Un mUfte'ilUnfailUn
b) ~Ustef'ilUn faOlOn mUs'tef'i/Un faOIUn
82
a) faOlOn faOlUn faOlUn faOfUn
b) faOlOn faOlUn faOlOn faOI
11. 'tavil (uzun)
1. hezec (ne$eyle $arkl soyleme) :
a)
b)
c)
d)
e)
9. mutekarib (yakJn)
i...l-t..
bahren
(a, zf.) : denlzden, deniz
yoliyle..
J:.,)~
bahreyn
(a. s.)
'1. "iki deniz"
Basra k6rfezi i/e Hint Denizi. [bazl rivayetlere gOre "Akdenizle Hint Denizi" veya "Karadenizle Akdeniz"]. 2. iki bUyOk, esas, tem~l $ey.
ba'hri t..S...l~ (a. s.) : 1. denize Sit, denize
mensup, denizle i/gi/i. 2. i. tUyunden kurk olan,
patka da deni/en, gagasl ka$lga benzerbir. ~e~it
deniz ordegi.
ot:....l~
bahriyye
(a. i.)
donanmaya
ait
i~ler.
bahriyv un
J y"~
gemiciler gibi deniz
bahs
(a. s. c.)
i~lerini
kaptan va
bilenler.
I,..,...~., (a. s.) : 1. Kur'an tabirlerln-
den olup "ni)kls"manasma gelir. 2. i. ya~mur suyu ile eki/mesi kabil olan tarla. 3. i. zulUm, i~ke.n·
ceo 4. i. gUmrUk alma.
bahs
~
(a. i.). (bkz
bahis) .
bahtiyiri
-4.
bahsala
J~
bahsan
(f. s.) : 1. salina salma yO-
rUyen. 2. sol uk, bozuk. 3. pejmOrde, kly§fetslz.
I
(a. i.) : 1. da~ltma. 2. giz-
o;:t..
bahsere
Ii ~eyi meydana ~Ika~ma. 3. kesilip tane tane olma
[sUt hakkmda].
~
bahset
J~
(a. s. bahs'den.)
: bahse Ait,
bahisle ilgill.
comert~e
bah,-i kalenderi
hayElt
- (f. i.)
bah!}iyende
affedicl;
~~
bah!}8yi,
(f. i.) : 1. ba~I'-
ihsan edi~; afiv. 2. merhamet, ,efkat.
A~
bah,iyi,-ger
(f.
b~
s.) :merhametli,
,efkatli (Allah).
lihll.
baht-bergeljite
<t:>~
(f. s.)
veren, bagl'-
lIyan; affeden. (bkz : rahman).
& I
bah,etmek
(f. b. s.) : "ta_
(f. s.) : oynaml~t oyunda yu-
bahte ~ (f. s.)
: 1. besili,semiz [ko-
bahtek ~ (f. i.) : l'.aglrllk, basma [uy-
, bihter
J.'\>~
garp, bat...
baktria.
o...~
bahtere
,;.::t:
bahteri
(f. I.)
bah~i"
b~l$ ola~
4:-,.,1;. ~~ (f.
b. i.)
Cemaliyye.i halvetiyye ~Obelerinden birl. [kurucusu
Seyyid Muhammed-UI·Bah~i.yUI-Hatebi dir].
'-.S..:..~
lanml!? 2. affedilmi!?
(a. i.)
halis !?arap.
(a. s.)
salina salma gUzel
hiram).
1. salma salina gO-
be~enmi~, kibirll. 3. 'i. hadis yazanlardan iki ki~i
nin adl.
4.:A>. ~
uyumu~
olan"
: talihsiz,
-baht).
bahtiyir
oz, halis t saf. Sahba-yi
(f. b. s.) :' "tallhi
bahtslz.( bkz :
hufte~
I
):=~
(f. b. s.)
baht"" talihli,
mes'ut; mutlu, kutlu 7
bahtlyar-ine
o~ ~~ (f. s.) : 1. verilmi't bagl!?-
J.
( il. i.)
$ark, dogl). 3.
zel yuruyen, yuruyu~u gUzel [adam]. 2. kendini
(f. t. b. m.)
rak veri len para v. b. (bkz : atlyye, ihsan J.
bah,iyye-i Halvetiyye
~airlerde]
yUrUme. (bkz
vermek.
~
(f. i.) : 1. [yeni ~airlerde].
2. [eski
baht-hufte
baht
~. .:..~
yun]. 2. i. burulmu~ tiC; ya!?mda koc;.
yUrGyU~, ho~
o~
bah,ende
baht
(f. b. 5.) : baht", ta-
kuda]. (bkz : kabOs). 2.,kGC;Gk baht, fena talih.
ba~I~laYlcl.
bahljiude
(f. i.): ewelce sava!?larda
tulmu~ (ki~se). [llbahten" mastanndan].
bagl!?lJyan, veren; affeden. Ha vat-bah,
veren. Sa.fa-bah,i : safEl veren.
bah!}i!;
-
).;t.:..~
baht-aver
bihte
dagltma.
-bah., -bah,a ~ , ~(f. s.) : bah~eden,
ba~I,lamak,
bahtik _ J~
giyilen demir ba,lJk. (bkz : migfer t serpen8h).
lihi. donmU~" : bahtslz, talihsiz. (bkz : bed-baht)!_
bah~ '~ (f. i.) : bagl~, ihsan.
laYI" veri"
.:..~ (f. i.) : 1. talih, kader, klsmet.-
(bkz : ikbal).
baht-i bidid : insafslz tSlih, kotO kader.
baht-j bidar : uyanlk, 8C;lk talih.
baht-i hab1de, ,baht-j' hib-SIGde : kotO talih.
baht-i siySh : kara t§lih.
2. cet, bUyUk baba.3. kargl.-
(f. i.) : 1. horultu [uyku-
da]. 2. a. uykuda a~lrlJk basma. (bkz : kabOs).
bahsi
baht
(a. s. c. : bahasila) : 1. be-
yaz yUzlU, klsa boylu edepsiz kadm. 2. i. kemikten
et aylnr gibi sOrUp ~Ikarma, uzakla~tlrma.
t81ihli, mes'ut
yarcasma.
bahtiyari
<l;I):=~
(f. zf.) : bahtll,
olanlara yakl~acak sOrette, bahti-
'-.S):=:t:
(f. i.)': baht iya.rlJ k,
mutluluk. 2. rran'da me~hur bir kabile.
,83
baht~mend
,
J.':... ~
baht-mend
(f. b. s.)
~
bahtll, t;a-
lihli.
OJ ~
biire
).J~
baht-ver
bihOr
).J"'"
4
(f. b. s.) : bahtlJ, talihli.
(a. s.) : c;;ok sfcak, ziyade,
bahOr
baj . 'j~
(a. i.) : adagacl, misk, laden
gibi maddelerden meydana gelen ve yakllJrsa gO.
zel bir koku veren ot, tUtsO, gOnlOk.
j
IJ ).J~
(a. f. b. i.)
(..V'" ~).J~
bahOr-, Meryem
~Ii
denilen bir nebat,
resmi
(bkz : havf).
(a. b. ;.)
. bahye 4:~ (f. i.) : diki~, teyel, oyulgarama.
(f. b. s.) :
bahi:
Jj4:~
bakari
bakayi
(f. b. i.) : diki~C;;i, terzL
bakend
2.
.hr.
bikla
(a. s. bu'd'dan.) : uzak, rrak.
(a. i. c. : bevaik)
bela, mu-
sibet, felaket.
(.:'~
(a. i.)
~;4
o,.}~,,.}~
(a.L c. : bu-
<.>";;
(a., s.) : Sl9fr cinsinden olan
~lA; (a.' i. bak,yye'nin c.)
fi;lzla
(a. i.}
g.eni~kuyu,
bair
(a. i.)
erkek deve.
bair
(e.. s,)
~a~km;
.w~
da-
Bik,r
,.}94 (a. h. i.) .: 12 'imamm b'e~incisi : .
.::"l.:94
(a. LbSki'nin c.)
sOrOp gi-
~eyler.
bik,yat-, salihat
hati peri~an.
(a. i.) : dert, bela. (bkz
~~4 (a. i.) : bot. bakla.
bostan'
lsuy:l,Jsu. (bkz : beyOn).
baktde) •.
bak,la
b'aklySt
den
dibi
£~ (f. L) : 1. (bkz
imam ZeynOI.AbIdin'in oglu ve imam HOseyn'in
torunudur. (694 - 735). [manasl : 1) geni!j; 2)
asian; 3) gaz damarl].
1. put, heykel. 2~ s.
j:ilhit hon [sdam].
hiin
(a. i.) : demet, deste, tutam.
hive).
baid.jH·ihtimil : ihtimalden 'uzak.·
baim
kaygl_
renkli ipeklerle dokunmu~ kuma~.
(a. i.) : 1. slkmt. olma, can
~
d~
sakmma;
hay~anlara ait, onrarla ilgili : Hayvanat-I balcariy•
ye : slQlr cinsinden olan hayvanlar.
Aktar-I baide : uzak Olkeler.
biika
: korku;
kalan ~eyler, kalJntllar.
s.kma. 2. yOk aglr gelip hayvanl c;;akeltme. 3. bir
adam. c;;er,lesinden, sakalmdantutup c;;ekme.
baid
49~
.bakar, bakara
diki~li, teyel.
Ii, oyulgalamali.
bahye-zen
(f. L)
kurt bukar, bukarat) : sl9fr.
en \;ok, hele.
)J4~
~~
bika
bi-husOs i f.J.a~~ (f. a. b. zf.) : husOsiyJe,
bahye-dir
: harac;;, gOmrUk. (bkz
(f. b. L)
.J.
ic;;inde
bitki.
1r
j~ ,.~
rOkc;;O.
gOnlerde tUtsO yakmakla vaz1feri kimse:
Meryemana
(f. i.)
. bij-ban
bik
i.J·b)J~ (a. f. b. i.)
sevince sebebolan.
bac).
tOtsO yakrlan kap. (bkz : buhOr-dan).
bahOr-dini
1. sebebO-
SI-
biis-i meserret
).J~
bahOr-din
~~ 4 (a. s. c. : bevais)
biis
Ian. 2. gonderen. 3. idlbettiren.
cakllk.
84
(a. i.): sOrUrmemi~, aC;;l!mam.~
sert,kat. toprak, yer. (bkz : bayir)
baklyye
~.
sevabl sOrUp giden !jeyler.
(a. s. c. : bakaya) : artan,
ger; kalan, artlk..
baklyye-i biiki : aglamaktan kalan eser.
baklyyet-iis-siiyOf : kllJc;;tan kurtulanlar, mec. ar·
ta kaianJar.
bala-pervb
J~
bilk.
(a. i. beka'dan. c. : bev€lki) : 1;
Tann. 2. s. daiml. (bkz ; cavid, cavidanl, layemOt,
sermedl). 3: alttaraf. 4. z.f. artlk, artan, fazla, geri kalan; bundan ba~ka.
J~
Bilki
(a.h. i.)
biki
S~
(a. s. bUkcl'dan.) : agl,yan. (bkz:
giryan) ..
~~~
bakide
[klrm,~"
(f. i.) : 1. yakut
sari, eflatun renklerindedir]. 2. (bkz : bakend 2).
1
bikir
.,.))~ (a. s.) : eldegmemi$, i$lenme-
mi~ [topra~, orman v. b.].
bakire
~,))~ (a.
bakka
~
5.) : Klzoglan klz. (bkz
(a. zf.) : agllyarak.
ba'i
....l..!
(,a. i.) ; 1. kankocadan her biri.
2. "cahiliye(' zamanma ait bir put; GOne$ tan.
nSI.
• bal
i-l~ (f.
1. kanat. Gij~ide·bal : ka-
bal
i-r~
(a. i.) : 1. kalb, yurek, g6nU/; Aa.
tlr. Firig-iil·bill : kayglslz. Ferih·iil-bill-: g6nlU rahat. Hillis.iil·bal : yuregi rahat, temiz. Ma-.fi·l.bil
murat, istek. Miinkesir·iil·bill : gOcenik. Mii,ev.
ve,·i.il.bal : niyeti bozuk. Selim-ijl-bil : temiz yurekli. 2. C;cik zaman "Klzddeniz" in Habe~ s&hille.
rinde bulunclugu rivayet edilen gayet buyOk ve
pullu bir ballk..
billi
';/~ (f. ,,\ : 1. yuksek,yukan, ust,
yuce.. 2. t. boy.
3. azat. 4. i. yeclek atl.
(a. i.) : 1. tahtabiti. 2. sivrisi-
bakkal . ...J l.i~
(a. 5.) : 1. sebzeci. 2. pirin~,
peynir, zeytin ve benzerleri gibi
tan [kimse].
r.Q.,.
~eyler
sa-
(a. i.) : 1. klrmlzl boya a~a-
<:,.
(bkz : bekkem). 2. has ve tabli olm,yan kuma$ boyasi.
bakkar )~
.;........)';/ ~
(f.
l.S......) ';/'~
(f. b. i.)
bakl, bakla
eU.A.: (, J~ (a. i. c.
bukul): 1-
sebze, ye~illik. 2. ye~i1' kabuklu, ii'i taneli malOm
sebze.
bakla-YI hamka, bakla-YI beyyine : semizotu.
bakure
"J";~ ("ku" uzun okunur. a. i.)
1. slglr sOrOsO. 2. s. faydaYl, zararl aylramlyan
sersem, budala.
s.)
; eli· ustOn,
1. elustun-
j\.J4;' ';/~ (f. b. s.) : bir ~eyia$l-
billa-han
n derecede yuksek gosteren,
~i~iren.
(f. b. i)
billl·hane
evin en us-
W, s;atl, tavan arasl.
J·I-,;.}I~
(f. b. i.) : bir $eyi
derecede yuksek gosterme,
ma~.
b.
IOgu, galibiyet. 2. zulUm.
bala-hani
(a. i.)
(f. b. s.) : uzun boylu.
galip.
bala-desti
bakkam
L) :
nadl a~ml$. 2. kol. (bkz : cenah). 3. boybos. 4.
ust, yukarl. (bkz : 'bala).
bllill-dest
nek.
~eker,
tur··
bakOret·jH.hayat : gen~lik.
billil~bijlend .J.:~ ';/~
t)~
yeti~en;
billa-vI biilend : uzun boy.
<fO~ize) .
bikiyen
evvel
fanda [yemi$] ..
: UnlU TUrk $airlerin-
den olup asd adl AbdUlbaki Mahmud'dur; babaslnm ad, Mehmed'dir. istanbul'da dogmw;tur. KanOnt
Sultan SUleyman'dan himaye g6rmU~ ve MelikU~~u
ara, SultanU$~uara gibi UnvanJarkazanmJ~tlr. Me~·
hur dMlnmdan ba$ka Mevahib-j lediiniye tercOmesi
vardlr ki buna mealimiilyakin fi lliyreti seyyid.jJ.
murselin adlnl vermi~ti. EI-alam fi ahval·i beldet.i1
haram tercl:;-~eri i1e Fazail·i cihad'. vardlr;' bunu
da Me~lHr.iiJ.-,g~vak ile Mesari·iil·u"ik'dan tercUme
etmi~tir. (d. ; 1527 - o. : 1599).
~)J)~ (a. s.)
bakOre
balil.hi~met ~~~
a~lrI
$i~jrme.
(f. a. b. s.)
himmeti
yuksek 9'an.
bala-ni~in
~~j~4 (f. b. s.)
ustte, yu-
j\J';:'';/~
yUksekten
kanda oturan.
bila-pervai
(f. b. s.)
us;an, mec. palavraci.
85
"
4>'lj 1J ..;:, "i~
bili-pervSz·ine
yuksekten
rak.
konu~arak,
atlp tutarak, palavra savLira·
(f. b. s.)
Uste giyilen
J) "i~'
....t~4
bili-ter
ctla!
ba'ie
r
balgam
(a. i.) : zevce, erke~in kamll.
(a.
:..L
~.
'geli~mi~.
baHii
,,-l~~
kanat
bin~lar.
(t.s.),
t. ~
(f. i:) : 1.
boynuzdan yapllml$ i~ki kaclehi. 2. bir kadeh
rap.
baligan-ma-belag
0~
,t 'L,
W4
(a. b.
bllin-perest
~.;: ~J~ (f. ,b. s.),: 1.
, kucu, tembel, can besliyen. 2. i.
geni~ ~atl;
gok.
jb \-l.,,~
bamdid, bimdidan
If
')\-lA~
(f. Lve zf.) : sabah, sqbahleyin, seher yakti, seher vaktinde, tan veri. (bkz: bUkre).
bimdidi c$J 1-lA~ (f. i.) : erken;
bime
sakal. 2.
$.
2.
n.
vakti.
gur sakallJ.
j)~4'
bam-gah
hizmet~L
s~her
<l4~ (f. L) : 1. uzun, slk ve kaba
uY-
(f. L)
1. seher vakti.
seher vaktinde.
(f. i.) : 1. yast.k, yUz yastlQI.
bili,.i ~ir.min : deriden yapllan yastlk. 2. nakit; altin.
86
(f. i.) : 1. ~atl, dam, kubbe.
mj~i.
(f. i.) : yastlk; ,koltuk.
dinlenme yast'lgl, koltugu.
JJ.4
"kanat vuran":
, bim teli : sakalm· dudaga biti~ik olan kalm telleri.
, bam.zemane : ":z;amane ~atlsl" : en a~agl dOnya,
birinci gok. 2. kanun, tambur gibi ~algllar~takllan
kalln tel. (bkz : bemm): 3. bor~. 4. sabah vakti
manaslna gelen "bamdad" kelirriesinin hafifletil-
,a-
..
bilin-i.istirihat
bili,
(f. b. 5.)
bim·. Mesih : "Mesih'in gogU" : dordOncu gok.
[efsaneye gore, Yahudiler tarafmdan oldUrUlmek istenilen Hz. Isa, bu goge ~lkarJlml!j].
zf.) : ziyadesiyJe,"ferah ferah, bol bol.
balin,
1. darl kU!ju, orak
bed.' : dokuzuncu gok.
bam-. biilll!rld : 1) yOksek ~atl; 2) gok.
bim-. ~e,m : gozkapagl [Ustteki].
bam·. ferih : "geni~, a~Jk ~atl" : gok.
bam-. vesl :
(a. s. bOIOg'dan.) : 1. bUiOga
t..l4
i~
bam
a~an,'
eren. (bkz : re~id). 2. eri~mi~, vasil olmu~, va ran,
yeti!jen. 3. i. yekOn, toplam. 4. son mertebeyi
bulan.
b&Ii§, bilOii
(f. L)
bim~.
(f. b. s.)
(bkz : baJOde).
c.~
su doke-
u~an.
J~ (a. s.) :, koca, eski, kohne. Eb.
balide
belall')
bUyUmU~, boy atml!j.
(f. 5.)
J) ~
bUr.en
(a. 5.) : balgamJa i1gill olan;
kohne
( a. i. C.
ta~.
delikli
bilvane 4>·I,J.I~
u~an.
'bali
1. ana baba bir karde~,
ku,u. 2. dag k.rlangici.
i.) : vOcutta farzoJunan
~I~
niye-i biliye
~ukur,
bilude o.)-"~
bUnyede, balgam OstOn olan. ,
bil.gii,a
-"~ (f. L)
(f.b. s.) : en yOksek.
dort unsurdan biri, phlegme.
balgami
kanadl kl-
(bkz : balide) .
.j.J"iIJ.
biliterin
cek
(f. b. s.) : daha yOksek, pek
yuksek.
5.)
birader. 2. sigil.
bilua 4~-"~
(f. b. s.): yOksekten 9iden.
,-I~ (f. ,b.
nk.
!jeY. [palto, pardesO v. b. gibi].
bili-rev
4:-..G
bil-,ikeste
bilu
J-Y., "i 4
bili.pu,
(t. b. zf.)
'.ban
J~
bagcl. Nigeh-b&n
(f.. e.')
;ci. Ba§.bin:
gozcu. Pas~bin : bek~i.
tI1
bar·hane
..:\~
bim
j4
ban
(a. i.) : 1. sorgun agael, bey
so-
sa~an.
1;4
(f. s.)
jl,;4 (f. b. s.)'
: 1. mal, mUlk sShi-
ve alaea lekeler meydana getiren ve ted3visi kabil
, olmlyan bir hastallk.
bi, zengin. 2. me~hur, unlU. [kelimeyi "bSnUva"
~ekl inde de okumak eaizdir].
bang
~4
(f. i.) : ses, seda, hayklrma.
mal.
),,)..J.)~
bar-berdir
(a. s. bina'dan.)
',;/1 )~
(f. b. i.) : .vUk ta~lyan, ha-
bar·ber
bang.i rihlet : olUm sesi.
1.3'4
jJ)~'
bir-aver, bar-ver
(f. b. s.) : 1. meyvall, meyva veren. 2. faydah,
iyi netke veren.
bang-i nemb ': ezan.
bang~i revarev : israfil'in ~alaeagl sO run ikinci
, dereeesi.
bani
1. yagmur
serpi~tiren.
2. yagmur, doken,
bar,as if..J. (a. i.) : vUcutta yer yer beyaz
gudu. 2. mec. sevgilinin boyu.
baneva
Y..)
baran-riz
(f. i.) : dam, satlh.
binS eden, ya-
(f. b. s.) : 1.
kaldtran. 2. i. hamal. 3. sablrlJ,. tahammultU.
pan, kuran, kurueu.
"..4
banu
banu·yi ma~nk : GUne~.
2. gel in. 3. ~arap ve gUI suyu gibi ~eylerin ~i~esi ..
BanO-yi Mlslr :, Zeliha.
banOc
bar
c.i4
(f. i.)
i~in]. ,
bar-dar )
re) ..2. kale. (bkz
barec
bar-i dil : gonul yUku, tasa, kaygl, elem, keder,
gam.
bar-i giran : aglr yUk.
bar-i intizar : ,bekleme yUkU.
bar·i istihfM : kU~Ok gortilme yUKU.,
bar·i keder : keder yUkU.
bar-i mihnet : eziyet, elemyUkU. 3~ defa, kerre.
Her bar : her defa, (bkz': tare). 4. meyva, yemi~. 5. izin, mUsaade.
(f. e,) : yagdlran, serpen, sa~an,
doken . .Ate~.bar : ate~ yagdlran. $ule-bar :' I~tk sa~an, serpen. HOn·bar : kan doken. E~k.bar : gozya~1 doken.
beran
jl)~
(f. i.)
yagmur. Mevsim-. br.-
~..l.:.,,) JI}
(f. b. s.) :
gormU~
ge-
~irmi~. Gurk-j baran-dide : eski kurt.
barani
1. yUklO,
barO). 3. zUlf. 4. at.
,~;4
(f. i,) : bot. itUzUmU.,
(a. n.) :
barek-Allah
ola, Allah mubarek etsin!, hayt
sun!
birende ~~'j~
r"
ve bereketli
yagdlran, ya~dlrlcl_
(f. s.)
(bkz : bSr).
~ , (f .
jt":
CN).
b i-reng
bar-gah, bar-geh
b.
S. )
.J"')~
renkfl.
It
(It()!
(f. b. i.) :, girmek Ic;;Jn ~Zln almak' lazlmgelen,
izinle girilebilecek yer, ~adtr, yUksek Clivan.' '
bar-gall-, kibriya : Tann huzOru.
,(,~
bar.g.r
..
(t. b. L)
1. yuk tutan,
yuk kaldtran. 2. beygir, at. (bkz : esb, feres).
r,an : Yagm,ur mevsimi:
baran-d,de
(f. b. s.)
(f. i,) : 1. defa, kez. (b'kz: ta~
bare
sallncak.
bar-, Huda : Tann. 2. yuk.
)~
b.,; ~
mi~. 2. gebe'.
)~ (f. i.) ; 1. Tann, AlIi'lh.
-bar
(f. b.i.): yUk kabl.
,bar-dan
(~. i.) : 1'. kadln, hatun, hanlm.
cJ'lj~ (f. s.) :1. yagmurJa i1glli.
2. yagmurdan koruyan, yagmurluk~
birha
lA)~
(f. zf.) : zaman zaman;
slk; defalarea.
bir-hine
(f. b. i.)
1. yUki Uk. 2.
yolcu e~yasl indirilecek Yer.
87
Bar-Hiida
(f. b. h. L)
Bar-Huda
bariyy ~) (a. i. c.
1. Cena-
Bari
~)~
(a.h.
L)
: yaratan,
hi~ olrnazsa, bir kere;
))4
: haslr.
(a. s. bUrOz'dan.) : a9ikar, mey.
~))
bar-kel;
~}
bevari)
(a. i. c.
danda, a~lk. (bkz : mOtebariz, hUveyda, zahir).
hasill, hUla'sa.
bari', baria
haslr. (bkz:
(bkz : bariya, bariyy).
bariz
~} (f. e.)
4>M)'
bariyye
yaratici.
Avn-ibari : Tanrlnm yardlrnl. Feyz-i bari : Tanrlnm feyzL (bkz : halik).
bar!
bevar1')
bariya, batiyye).
blhak, Allah. 2. i. odaci.
(a. s. beraat'-
(f. s.) : 1. yOk ta9lyan.
2. sablrll, tahamrnOllU.
den.) .: rnUkernrnel, gUzel; OstUn.
barid
(a. s. berd'den. c. : bevarid) :
baridane
soguk~a,
(a. f. zf.)
: bevarih)
~.4V)4
bar-name
so-
(f. b. i.)
~} (a. L)
barri
(a. L c.
yemi 9 veren,
e9ya, yOk
pusuiasi.
guk~aslna.
C)
b. s.)
yemi 91i [aga~]. (bkz : bar-ver).
soguk. Mil-yi barid : soguk suo Tavr-I barid: soguk, <;irkin davranl~.
barih
(f:
bar-mend
-') ~
ince kuma9tan orO len
haslr.
sarnyeli
.,,:..:,...->
.~
\:.... .
.I.
bar-sene
denilen slcak ve ~iddetli rOzgar.
(f. b. s.)
yUk tartan,
dirhem.
bilriha
(a., L) : 1. bir evvelki gOnUn
<b.)4
barik
-,,;4
baru
.gecesi, dUnkU gece. 2. dOnkU gUn.
(f. i.)
kaleduvarl, hisar bur-
cu, sur; slQmak, siper.
J)~ (a. s.) : parddlyan.
(f.
d"J4
barik
Fikr-i barik
(f. s.)
: nazik" dakik, ince.
i.)
: barlt.
barud-" siyah : gUher~ileden i91enen barlt.
ince dUl?Unce.
koyu grl.
barika
(a. i. c.
bevarik) : l?irn-
~ek, yddlrlrn' panltlsl.
d
(f. b.' s.) : ince goren,
)
ba's
M
bir ~eyi iyice gozden ge~iren, inceliyen.
barik-ter
(f. b. s.)
barisiyye (a. i.)
4.:-!.),
1. gonderme, gonderif-
olen Hlristiyanlarln
basair
;l...a~
(a. I. basiret'in c.)
ibretli
gorUnU 91er, deliller, ibretler.
J:-)
(f. L) : 1. yagmur. (bkz
Jl:o.~~)
babasal
(til. b. h. i.)
~b4 (a. L c. bevar1')
haslr. (b~ :
J-=!
(a\ i.) ,: bot. sogan ve benzeri
gibi kokler.
Allah,
basala
bariyy, b§riyye).
88
:
ba's-i emvat : olUlerin dirilmesi. 3. peygamberlik ..
Tanrl.
bariya'
(a. i.)
ba's-!i.i ba'd-el-mevt : oldUkten sonra dirilme.
: pek ince.
rah). 2. saganak.
Bari-Teala
~
me. 2. yeniden dirilme, diriltme.
varislerinden alman rOsOm.
bari!;
(f. b. s.) 0:1. yemi 91i,
yemi~i olan. (bkz : bar-mend). 2. mee. i. menfaat, fayda.
bar,ika-yi hakikat musademe-yi efkardan I;lkar
. haklk~t 1919l, fikirlerin ~arpll?masmdan dogar.
barik-bin . ~
J-' )
bar-ver
o
~
(a. i.) : hek. vUcOdun bir tao
raf,nda yaraddl 9tan kalma kabartt.
basala-i sisaiyye : anat. murdar i1igin dimag ile
birle9tigi verde gorunen kabartl.
bastan·' bibaka
jL.l-,~ (f. b. s.)
ba-saman
1. zengin,
varllkll. 2. duzgun, duzenli.
,..r'<2.!
basar
b'asir
J~~
(a. S. basar'dan.)
gorUp anll·
van.
(a. i. c. : ebsar) : 1. goz. 2.
basire ':>j''\N~
(f. i.) : ekin.
gorme. Hadid·UJ·basar : gozu keskin. Kuvvet·i ba·
sar : gozOn iyi gormesi.
.;:; }.a!
basaret
(a. i.). goza<;lklJgl, ince-
basiret·ikalb : gonul uyanlkhgl.
\.
den inceye etraflJ derin
basari
basiret-kar ) ~"J::-.a! (a. f. b. s.)
gorO~.
onden goren,
(a. s. basar'dan.)
ilgili olan.
(a.
dogrulukla, dog-
zf.)
onden gorene, sezene
ba~iret·kari
ruca.
basbasa
4...a~~
(a. i.) : 1. kopegin yaltak·
lanmasl, kuyrugunu saUaYlp sokulmasl. 2. dalka·
vuklarm nefret edilecek hali.
baslr
"""""~
(a. s: basar'dan.)
goren, go·
rueu.
.:>.r""~ (a. i. basar'dan.) : 1. gor-'
bas,ra
mek kuvveti ve hassasl,
(bkz :. ayn, <;e~m).
goru~,
(a. S. bast'dan.)
1. yayan,
bas,t·ur·rrzk : Allah. 2. anat. bir uzvu uzatlp
q<;an [adale]'
biisia
l.-:'
•
<\..; L
(a. i. c. : busu') : ter. .
(a. i.) : <;ok klrmlZl olan du·
biisik Ji~ (~. s.) : elia<;lk, comert [adam].
42J''L
(a. i.) : agzlna kadar su dolu
alan kuyu.
basil
J->~
(a. s.)
1. kahraman, yigit,
~ey.
3. fena, sert, kotO soz.
cesur kimse. 2. haram
4. <;irkin kimse.
basile
biisim
Ii.i,~en
(a. f, zf.),
sOrette.
(a. b. i.)
on·
basi.t
~'( a.' s. bast'dan.) :' 1.
duz, anZaSIZ, engelsiz. 2. a<;lk, geni~, yayvan, yaygin. 3. sade, yalln. 4. ne~eli, ~en, gUleryUzlU. 5; i.
aruz vezinlerinden biri. (bkz·: arOz). 6.
(bkz : asan, sehl).
basita
.<l6.-.~
basite
4.:_!
(a; i.) :uzak yer.
(a. i.) ': 1. do~eme minder.
2. duz vert arz. 3. yUksekli"k ol<;miye yarlyan yayvan GUne~ saati.
bast ~
('a. i.) : 1. yayma,
uzadlya anlatma. (bkz : ityan, serd).
,A.......:lJ
dak.
basia·i mahbObe : sevgilinin klrm,zl dudagl.
biisika
yakl~acak
den gormeklik.
gorme. 2. goz.
yaylci.
basi
""\)$::;~!
basiret·karane
bii·savab '-:" \.r'" l~
bas7retl i,
sezi~li.
~
(a. i.) : sovan <;e~idi.
r~ (a. S. besm'den.) : guler yUz·
adam. (bkz : bessam).
bast fi makam·i1·hafi : Allah'ln abdi
ile zahiren bast demesi. Bu; abd'in halk 1<;1n
nan rahmete veslle olmaslnl iktiza eder. Boyle
abid e~yaYI ist7ab eder. Onun her ~eyde tes7riolur:i
hie; bir ~ey onun uzerinde mUessir olamaz.
bast fi makam.i1 kalb : riefis makamlnda rica
mesabesindedir. LOtuf ve rahmeti, kurb ve UnsU
kabOle i~arettir. [mukabili : kabz dlr J.
bast·' da'va : dava' a<;ma.
bast·,· makal :soz a<;ma.
bast-, mukaddemiit : asd maksada girmeden bir
~eyler soyleme. 2. mat tUm saylll bir kesrintOmsaylSlnl, kesrin paydasiyle e;arplp paYlna· katmak
ve / <;Ikanl pay YdPIP asJl pay.daslnl oldugu gibi blrakmak. 3. tas. rica hali. (kabOle, rahmete,
i~aret olarak Allah taraflndan tevcihin' gelmesine
de "bast" denilir J.
basta~ Jl:.....~
(f. s.) : 1. mazi,
gee;mi~,
es-
ki. 2 . .i. tarih.
bastan·, bibaka : sonsuz' tarih, dUnya.
89
IJ'~ jl:..-,~
bastan-,inas
tarih,
ge~mi$
(f. b. s.)
)Y"'~ (a. L c. : bevasir) : hek. ma.
bisur
yasll; kalln bagJrsakta ve makadin ,etrafmdaki siyah kan damarlarlnm $i$mesinden ve bazan iltihap·
'Ianmasmda'n dolayr makadm i~inde ve dl$mda pey·
da alan memeler yOzOnden makattan kan veya cerahat ge~me, fro hemorroides.
\5 )>--'~
bisuri
(a, s.) : basurla ilgili.
V-~ (f.
<\.0 ~ ~
<\.0
b L
(f. L) : atmaca [ku$].
..I.~~ . (f. e.): olur, ala. Gih bS,ed,
9ih ne·bS$ed : k8h olur, kah olmaz.
~~~
bS,eng
(f. i.) : 1. asma Uzerinde
<\I'.,,6~
(,
j.,,6~
(f. s.)': 1. ters, ba$a$ag•. 2. $OITl, u!:jursuz. (bkz: .
bazgOh, bazgOne, .vaj,go'n, vajgOne).
bi,i.. ,~~. (a. s.) : 1. mOjdecL 2. gUIer,
j)J~ J'~
(t. ,f. b. i.) : 1. ba,
t
par~asl.
. ,
2. muz. ney, nJsfiye ve girift'lerda, alatin
YUkilri ucunda bulunan ve Uflemek Uzere duda!:ja
dokundurulan k,smma denilir ki, sazdan aynlabllenblr klslmdlr ve kaml,tan de!:jil, a$mmasm ve iyi
dursun ~Iye· ceviz, §im$irgibi k,ymetli a~a~lardan
vey8fildi$i, boynuz, kehlibar gibi maddeJerden
yap;lJr~ [fagot, klarinet gibi nefesli ~aJg.Jarda da
boyle ayrl ag.zlJk par~as. mevcuttur].
, bataet
..:J~
(a.
i.)
yava,hk,
ag,rhk,
I
ag,rdavranma.
Batilese
<\••J~
(a. L c.)
yundan gelen hukUmdarlar.
90
hakslzhk etme.
batarika
(a. L batrik'in c.)
j)J~
(f. L) : tef. (bkz : daire).
bathli' $o~
(a. L c. : bit~h) : 1. ~akll
ta$1J bUyUk dere. 2. Mekke'de dag arasmda bulIJnan bir dere. 3. dag araslndaki dere. 4. h. i. Mekke-i MUkerreme.
jb~", (a. s. butlan'dan.)
batm
bO$, bey-
~UrUk.
hOde; yalan;
~
1.
(a. i. c. : butOn, ebtan)
batm
Ptolemeos so-
~~( a.
L c.': bevatln) : 1.
i~.
2.
ie; yUz. 3. gizli; gorUnmiyen nesne. 4. Tann. 5. i~.
teki, i~yUzdeki. Ehl·i bitln: sofller, i1ahl slrra ermi$ bulunanlar. Havass- batma : fels. "hissi
mU~terek, hayal, vehm, haflza, mutasarnfa" denilen be~h; duygusu. 6. (a. L c. : ebtlne l : ~ukur,
kuytu yer.,
tJ;,1~\
bitlnen
i~inden
mesut, . mutlu.
bi,-pSre
3.
kann. 2. nesil, soy. (bkz : batn).
bulunan UzUm salklml. 2. tohumluk olmak Ozere
allkonulan san ve irj h.yar.
bi,gun,bi,gOne
1. bUyUk kannl,·
batar' ~ (a. L) : 1. ~ok sevinme. 2. kl.
birlenme.
bat,1
bi$e-i felek : "nesr·i tair" ve "vaki" denilen
iki yJldlz.
bi$ed
(a. L)
yiyicilik, oburluk.
bitere
(f. i.) : kadmlann ortOndukleri ya$mak, burum·
.cUk, Wlbent, ba$orWsu. namaz bezi.
C~
~ok
( a. L) : kazm otmesi.
(f. L).: perde, ortO.
ba~ame, bi$ume
bS,e
..::..;l~
batSnet
Ilk. 2.
n.) : olsun, ala.
I"~~
bi$am
1. i$sizlik, Svarelik.
cesaret, kahramanllk.
patrikler.
Evram'l bisOriyye : basOr memeleri.
b~
.:J~ ( a. L)
batilet
2.
zaman.
(a. zf.)
dahilen,
i~yUzUnde;:
olarak.
~~
batmi
(a. s.) : dahili, sir ve haki..
katie ilgili [zahiri mukabili]'
batmiyye
~~
(a. L) : bat.! mez..
heplerden biri olup ayetlerin dl~ manalarlndan zl·
Vade batJn, i~ manalarma e~emmiyet verdikJ.eri
i~in Tann slfatlannln bazllarmt ~Opheli gosterirler;
Hasan Sabbah'm tarikatl.
bati
~
(a. s" bataet'den.) : yava$, a§Jr
hareketlL
bati..iU·hareke : hareketi, daVranl$1 aiJlr.
bati~ul·hazm : hazml gU~, .. sindirimi a~tr.
bati-Ol.mizic : tabiat" huyu a~lr, yava~ olan•.
baytara
~
batih
<\~
batiha
J -l:--.
bayati '
(a. s.) : zengin [adam].
(a. L c. : batayih) : saz",
kaml$11 dere.
(f. L) ; muzo (bkz ; beyat1).
~.)~ J~
ba·vucud.ki
keskin. (bkz
(a. s.)
4:-_~ ~
biiyest e
bur-
(an ).
(f. s.) : IUzumlu, gerekli.
bay.gan
batin
(a. ,s.. )
1. btiyuk kannl,.
2. uzak yer.
,batir
...~~
(a. L)
biitir
keskin [kdld.
(f. i.)
oJ~
biitire
krllt;. (bkz
turna
i., c.
(a.
: bevatir). keskin
. ~~
sertlikle,
(a. i. c. : ebtan, btitOn). (bkz:
balm ).
bat'nen ba'de batnm : soydan soya, nesildEm nesilden nesi/e, kU!iaktan kU$a~a. ["evvelki batlnda
kimse varken ikinci batlnda olan kimse istif8de
edemez" demektir]'
batn-I kebir :
batni
btiyu~
karin.
yumurtl,-
(a. s. bey'den. )' ; satan, satlcr.
(a. L) ; pazar yerlerine
derilen mevad vee$yadan, gUmruk ihtisap
den ba$ka olarak allnan resim.
'
~ ~
(a. ,5. beyn'den.)
ayrnci. Talak-I bayin : bO$lyan taraflndan ric'ati
'mumkun olmlyan talak.
biiyir
J.. ~
s~rUlmemi$, a~"m·aml~,.
(a. i.)
sert, katr, ham toprak.
C-i.4
biiyiste
(f. s.) :'. zarOri'; (Szlm,
gereklL
.. Bayiste.i Hesti : Cenablhak.
.)A..::.
(a. s.)
; c;ulha, bez va ku.
,-;.k~
mahvolma. 2. bobUrlene bobUrlene salmarak y(jrU~
me. 3. malt, ~ok olma.
oj,:,.
baykara
(a. i.)
zor ve $iddetle yaka-
kl
bayrak
(a. i.)
1. kaz. 2. kaz !ieklindeki
battiiliyye
(a. s. batalet'den.) ; 1. ce-
<\:' Lh~
(a. L battal'dan.) :
[eskiden] i$i bitmi$ olan resmi' k8gltlarm konuldu~u torba.
'
bauza, "auz ifY'!
)J~
J . .~!
;,ol:,;, -'~
(a. i.) : sivrisinek.
(f. L) ; 1. tasdik, inanma. 2. s.
saglam; pek dogru.
(a. i.) : 1. heUlk
(f. L)
bayrak; sanca~. (bkz:
Slem).
bayrak·dar
....1~
sur, kahraman. 2. pek buytik. 3. i$e yaramaz, hantal. 4. i$siz.
baver
c: ~
baykar
sUr~hi, su kabl.
battal
(i'!. s. beyza'dan.)
ma$ dokuyan.
layl$, sertlikle tutU$.
batt
koru-
J-~ (a. s.) :' karlna mensup, karin-
la ilgili.
bat~
bayi
bayhl
(a. s. bat\j'dan.)
$iddetle hareket eden.
batn
. L
~.
bayiiyye ~~
ku~u.
tlg-i burdln).
~
bek~i,
yan, yumurtlaYlcl.
nalbant.
(a. s.)
(f. b. i.) ;
yucu.
baYlz
biitir 'J"~
bati~
(f. a. b. s.) : boyle
iken, bununla beraber. (bkz : maa-haza),
ta~lyan.
)..1.9 ,,:!
(f. b. s.)
bayrak
(bkz : alem-d~r, sancak-dar).
Bayramiyye
~ IJ;, ~ (0. i.) : Haci Bayram-,
vei, taraflOdan XIII, (XIV). asrm sonlariyJe IX.
(XV) aSfin ilk yanslnda Ankara'da kurulan bir
tarlkat.
baytar
J
,lh-.M.
(a. i.) : hayvan' hekimi, va-
teriner.
baytara
(a.
iT : baytarlrk, hayvan
hekimligi.
91
bayzar
(a. L) : 1. rahmfn ba~lang/
.)t=,.
bayzar
clndaki et /part;as/, dilcik. 2. sovme, sovUp sayma.
1. geri, gerisin geriye.
2. tekrar, yeniden.
baz ~ ~
f
j
j~
ba~gOne).
j ~ (. zf. )
baz
4J'f j~
bi'zgun, bazgune
(f. s.) : 1. ters, lDa~a~agl. 2. ~om, ugursuz. (bkz :
(f. b. i.)
insandaki
aYlrdetme kuvvetL
1. dogan [ku~], ~ehbaz,
(f.. L)
~ahfn. 2. s. aC;lk. Ser-bb : ba~/ ac;/k. 3. s. oy
natlc/, oYnivan. Ate,-biz: : ate~le oYnlyan; Can-biz::
canl i1e oynlyan, canbaz, fro acrobate. Kumar-biz:
kumar oynlyan, kumarc/.
la-
baz-ul-E,heb :' Hz. AbdUI-Kadir-i Gev1ani'nin
kab•.
~
ba'zl
birazl, bir klsml;
(a. zf.)
kimi.
bazla ~L (a. i,)
hek. derisi kesilmek
Uzere olan yara.
t..;~ (a. s.) : yUce, yUksek. ,Cibil.j
bi:z:lh
bazlha : yUce, yUksek daglar.
ba'z ~
par~asl.
(a. i.) : bir ~eyin kUt;Uk klsml,
2. s. birkac;, bir miktar, bir klslm, bir
taklm.
~
ba-zan
bazar
veri~.
(a. zf.) : vakit vakit, aras/ra.
)j ~
(f. L) : 1. pazar,
t;ar~/.2. alr~
3. pazar yerL $ahid-j bbar : zay/f ahl€ikh
kadm.
zekl, anlaYI~It.
bad (,)~!!
1. begenmiyen, istihfaf
(a. s.)
eden. 2. agzlbozuk, kUfUrbaz.
bizi (,)j ~
(f. i.) : oyun, eglence.
bazi~e
(f. i.)
1. oyuncak. 2. oyun,
eglence.
bi:z:-ban
baz
bizlk J~~ (a. s.)
j~j~
(f. b. i.) : dogancl, ku~t;u.
be-hazine.c.,·~
~ L (f.
• ..."..-. .I •
a. b. L)
geri
verifmek Uzere egreti olarak hazineden alman' ~ey
j)l~j~
bazi-gah
(f. b. L)
oyun veri, eg-
lence' veri.
j)-'~j~
bazi-gede
( f. b. L)
oyun' veri,
eglence veri.
ter.
biz-dar
.; b)
doganc/, aVCI,
(f. b. L)
kU~C;L1, ku~t;uba~I.·
(f. L) : kUt;Uk dogan [ku~].·
baxek
bi:z:ende
j)~'j~
(f. s.)
oynlyan, oynaylc/,
dansoz.
(f. b. s.)
rakseden, oyun
(,)~jl!
bad-geri
(f. b. L)
kot;ekHk, t;en-
gilik, oyunculuk.
..;-,(j~
bbi-gu, .
(f. b. s. )
~en,
latl-
feci kimse.
(f. b. s.)
bizende-zeban
geveze;
~j~
bizi-ger
oynlyan, kot;ek, t;engi.
4J'~.J.
'L
ba:z:i-hane
(f. b. L)
oyun,
e~len-
ce veri.
.bo~bogllz.
bberganjl(j~
bizil
(f. b. L)
: 1. bezirgan,
J~~ (a.
S.
bezl'den) : bol bol yeren,
dag,tan.
tacir. 2. aga makammda yahudilere veri len bir ad.
bazergani
biz-ge,t
me. 2.
92
J'~J~
~~
pi~man"k.
(f. b. L)
:
tUccarll~.
(f. b. L) : 1. geri don-
3.gerileme;
c;okU~.
bi:z:ir
)~~
(a. s.)
1. ekici, eke;'. 2. de-
dikoducu. 3. geveze.
biz-ke,t
dendir:.
..::....:Sj~
Nak~i
(f. b. i.) :
Nak~i
t€ibirlerin-
tarlkatinde hususi ofarak tnevcut on
besek
bir kelimeclen birisi. [c1igerleri : ho~ c1erdem, nazar ber kadem, se{er c1er vatan, halvet der eneUmen, yacl·kird, nigah-da~t, yad- dlht, vukuf-I za~anl, vukuf-I adedl, vukuf-,I kalbl'c1ir] ..
.,-\."L.. j~
biizmande
ml~, c1urmu~:
biz-Ilame 4... L" j~
ku~lar
hassa avel
(f. b. s.) : 1. geri kal-
2. kafaslz, kabiliyetsiz.
(f. b. i.) : ku~c;uluk, bil-
ic;in
geni~,.
(f. b. zf.) : 1. geri. 2. ye-
(f. zf.). : yerinde, uygun.
beea·na·beei : yerli ve yersiz, iyi ve ketO, uygun ve uygunsuz.
beeayi~
Ilkll yer
...~
(a; i.)
beeel
~
l~
...,.'
bUhtan). 2.
1. kolun omuz i1e dir-
(f. i.)
sek arasmdaki' klsml, pazl. 2. mee. gUe, kuvvet
,ve ist7dat.
..t:.: Jjl~
bazu-blmd
(f. b. i.)
kolbagl, paz-
vant.
))..), J}
bizu-diraz
(f. b. s.)
(a. i.) : c;oeuk avutmak ic;in
beban, bebban jL
".j~.
(a. i.)
tarz,
uslOp, YQI.
~iibban
genc;lerin
tarz!,
yUruyU~U,
~
(a. i.)
c1uclu, papagan. (bkz:
ri~Ii,
(f. s.)
muhterem kimse. 2.
beelr
;,,~~
(f. i.) : eski ki-
taplara gore, Hindistan'da ve Afrika'da bulunur,
kediyebenzer, gayet buyUk, ustii Vol yol tiiylU,
saldrrdlgl zaman derisindeki tUyleri kabanp korkunc; bir manzara arzeden, arslanm bile korktugu,
azgln bir canavarml~. [eski IOgatc;i1er, "bobUrlenmek" kelimesinin "bebir" c1en geldigini soylerler].
t.
(f. i.)
agzln ic;i, avurt.
1. su ve
~arap
SlzmtlSI. 2.
~i~man.
~,::f-. (a. s.) : bir<;:ok.
dm]. 2. yUksek [yerl tepe].
(f. i. e. :' bec;e.-
bec;:c;:el bec;e
gan) : insan veya hayvan yavrusu.
bec;e-i hor. (bkz : bec;e-i hur~id).
bec;e~j hunin (kanll yavru) : aCI gozya~lan.
bese-i hur!iid (GUne~in yavrusu) :. klymetli ta?
veya maden.
bec;e-j taVUS-J ulvi (gokteki tavOsun yavrusu)
1. GUne~. 2. Ay. 3. gUndi..iz. 4. ate~. 5. yakut.
j ~~
(f. i.)
: "<;:ocukla oynl-
yan" :, gulampare, kulampara.
(f. i.)
bec;edin
J.'!
1. ciddi',
beera' ~I-,f; (a. s.) :. 1. gabegi. <;:!klk [ka-
bepr:l a ).
bebr, bebir
~
beeH J~ (a. s.) : 1. bUyUk, iiibarlr, goste-
bec;:e.biz
l.:....
(a. i.) : 1. yalan, iftira. (bkz
~a~ma.
becidd
(f. e.) : 1. kelimelere -e halini ve-
rir : Dest-be.dest : elele. 2. -e kadar manasJnI verir. Ta-be-sabah : sabaha kadar.
bee
i.)
zf. ciclclen, gerc;ekten.
: "uzun
kollu" : 1. nufuzlu, sozu gec;er. 2. zalim. 3. mUdahalec( 4. isfendiyar'rn oglu Behmen'in lakabldlr.
bebga
If. . (f.
degi~tirme.
yapdan gurUltLi, hokkabazllk, tuhafllk.
sincleki fazla et, dilcik.
bebban·J
yolu.
i.. geyik; karaca.
, beee ~ (a. i.) : sivilce; arpaclk [C;lban]'
bazr ~ , . . ""'~!
~
2:
yazdan. eser.
niden, tekrar.
-be
iri gaz.
bee a ~
beebeee
.......U~
baz-pes
(a. 5.) : 1. geni~, bol. Ayn-i
Jf;
beea'
bedl' :
rahim,d6lya~
tagl.
bec;:e.dar )
4~ (f. s.) : 1. <;:ocugu, yavru-
b
su alan. 2. hamile, gebe.
.~
bec;:e·gan
..>
v·
(f. b. i. bec;;c;e ve bec;:e'nin
c.) : yavrular, C;;ocuklar.
bec;:ek
&
v·
(f. i.)
bir
<;:e~it
kesici alet;
kuc;uk silah.
93
bed
(f. s. "fena" manaslna c. : bedan) :
~
bed
'1. fena,. yararnaz, c;:irkin. 2. i. k6tUlUk. 3. i. ate$
tutu~turl11aya rnahsus yan yanml.~ pac;avra.
bed'an
ba$langlc;:ta; "ilkin, iI·
(a. zf.)
k6nce.
..::..i \-A,
.. bedanet
(a. i.)
yagh, semiz olma,
semizlik.
'::"~\-A,. (a. i.) : bedillik, gUzellik;
bedaat
yenilik. (bkz : bedOat).'
.)!~
bedad
akran.
jib\ ~
bed-agaz
\..L,.s,\
-A,
soyu k6tU,
(f. b. s.)
: fena sesll.
..:."J \ -A,.
bedavet
ba~Janglc,
(f. b. s.)
(
(f. a. b. s.)
a. i.) :1. be'devili k, yU-
rUklUk, g6<;ebelik. 2. <;01.
k6tU; k6tU bir ~ekilde ba~lanml~.
bed-ahd ...\~~
(f: a. b. s.)
jlJT ~
bed·biz
(a. i.) : 1. flrka. 2. hisse, na-
sava~acak
sIb, pay. 3.
bed·asl
asl, fena.
(a. i. bed/', bedia'nln c.) : .
ahdinde dur-
m,yan, vefaslz.
e$i ve benzeriolmlyangUzel, mUkemmel ve yeni
$eyler.
~edayi·i
asar : eserlerin gUzelleri.
bedahe, bedahet
~~
bed&yi'
(a. i. bidea'nm c.)
·ser-
mayeler, anamallar.
bed-iyin
0. T ~
gelen~i,
(f. b. s.)
gore-
neg; ve ayini koW olan.
bed-ahlSk
J~\
.
• l.:
(a. f. b. s.)
.
gUzelJigi takdir eden.
huyu ve ahlakl k6tU 'olan [kimse].
bedah~
...\.:.-)}Ol 'oJ.,
bediyi·pesend
(f. a. b. s.)
-A,.
(f. b..
(f. i.): Bedah~an ya-
s.r
bahtslz,
baht! kara, kara bahtll, talih'siz.
kutu.
bedah~.i
bed-bin
muziib .: $arap.
;L>-\ ~
bed.ahter
(f. b. s.)
1alihikoW olan [kimse].
bed.a'hu
rakt~ri
I
yb\ ~
(f. b. s.)
fenS g6re",
k6Wmser, fr.· pesshriiste.
becI-binine
(f. b.' s.)
huyu, ka-
(f. b. zf.) :
hi~
bir$eyi begenmiyen, her$eyi fene goren adama yakl$acaksOrette, koWmserce.
bQzuk.
bed·bini
bedal
.degi$me,
(a. i.)
J\-A,
mUbadele,
trampa,
~ -A,
(f. b. s.)
fen& gorUr-
10k, k6Wmserlik.
degi~tirme.
bed-amel .
J.r
(f. b. s.)
bed-bii
-A.. (f. a. b. s.)·
i$i ve hare-
fena kokuiu,
kokan.
keti fena olan.
bed.Smuz
ogrenmi~.
bedan
~&A\
J:,T
bed·bOd
-A,•
(f. b. s.)
94
(f. b. 5.) : fene yap,I,.
~\~ (f. s. bed'in c.) : 1. fen'alar,
(f. s.) : hllin, kor-
bed-buk
2. fenahk 6greten.
yaramazlar; <;irkinler. 2. f. zf. : onunla.
.)j.~:
1. fenahk
kak.
bed-cins ~
-A,
(f. a. b. s.)
cinsi bozuk.
bed-fercim
bed-~ehre o-,~ ~
(f. b. s.). (bkz
<lI'...\,
bedene
bed-
(a. L e.
bUdUn)
kurbanhk
deve.
• ~jhre) .
,::
beel"~e!jm
r--~ ~
(f.' b. s.)
nazarl de-
bed-~ihre
o-,...-e-
~ (f. b. s.)
: c;irkin yUziU.
bedde
(a. L) : takat,
o...\,
derman,
gU~
, {bkz : bidde).
(f. b. s.) : yUreksiz, korkak.
t. L..> ~
(f. a. b. s.): kaprisli;
'j
Ie.>...\,
(f. 'a. b. L)
inkisar,
Jlenc;.
,b I...\,
bed·eda
(f. a. b. s.) " nezaketsiz,
terbiyesiz, kaba [kimse].
J...\,
(a. i. c. : bedelat) : 1. kar~l
11k, kar~l. 2. bir ~eyin verine verilen ve yerini tutan ~ey. (bkz : ivaz).
ba~kaslnm adlna ve mas·
rafiyle hacee giden.
bedel·i askeri : askerlik bedeli, askere gitmemek ic;in yerilen para.
bedel ma-yetehallel : vUeOdun sarfiyatlnl tamam~Iyan yiyeeekier.
"bede!.i misl : huk. tasarruf hakkl mukabilinde
verilen muaeeele-i misil, yanl ernsaline uygun pe~in
para.
bedel-i o!jr : ekilmesi blrakllml~ bir tarla i~in
a~re kar~lIlk alman bedel.
,
.
bedel·i rakabe : huk. kalenin '~ahsl verine §ec;en
klymeti veya nefsi mukabilinde vermeyi deruhte
ettigi "Itk" veya "kitabet" akc;esL
3:
"\~...\, ( a. zf. ) : verine, , kanl l hglnda,
bedelen
mukabilinde.
0~ (a. L e.
ebdan)
gavde, vU-
beelen-nOr ))' 0~ (a. b. L)' : samur, kapll
bir nevi ceket. [bUyUk memurlar giyerdi].
)~
bed-endam
('\"'\"\ ..Iv
( f. b. s. )
biC;imsiz,
c;arplk, kambur.
bed-endi'!j
(f. L) : dl~arJ.
ol(,~
be-derg8h
(f. b. L)':
1.' kaplya
C;lkma. 2. tar. aeemi oeaglnda ve o~ak dl~Jndaki
,tUrlU hizmetlere verilmi~ olan acemllerin, Yenic;eti
oeagJna kaylt ve kabulleri hakklnda kullanJlan bir
kelime. .
~L:....."'\'.
bedestan
(f. i.) :
~egerli e~ya
ve mUeevhe'rierin allnlp satlldfgl c;ar~l. (bkz : beziztan ).
bfKI'et
(a. i.) :
bed'etmek
d.c- \ i...\,
ba~langlC;.
ba~la-
(a. 't. b. m.)
mak.,
I
bedevi
IS J~ (a. i.)
1. goc;ebe. 2. c;olde
'ya~lyan.
Bedevi
t>J-\:
(a. i.) : Seyyit Ahmed-U1-Bedevi
taraflndan kurulan' tarikat. Seyyit AWnin ogludur.
Seyyit Afi'nin babasl Seyyit ibrahim, onun babasl
Seyyit Mehmet,Seyyit Mehmet'in babasl da Seyyit
Ebi Bekr'dir. 576 ( 1180 - 1179) senesinde Fas
~ehrinde dUnyaya geldi. 675 (1276)' da Mlslr'da
vefat ederek Timta'daki tUrbesine gomGldu.
~ a.
bedeviy·ane
ya~lyanlara
cut, cis'im, ten.
dU~Unen.
beden-kar )1$::1,~ (a. f. b. L) : kakum kaph
be·der
inatC;l.
bed·dua
4......:...\,'
bedeni, bedeniyye
bir nevi klsa eeket. [bUyUk memurlar giyerdi].
J.>...\,.
bed-dimag
beden
~ahsen •.
(a. s.) .; bedene mensup, vUeutla i1gili : Terbiye-i
bedeniyye : jimnastik.
'J\~. (a. i.) : bakkal.
beddal
bedel
1. beden ile,
(a. zf.)
2. vUeutc;a.
gen! hasetc;i.
bed-dil
U...\,
bedenen
f. zf.)
: ~oJde
uygun bir sOrette.
bedeviyyet
..::...!.J~
(a. i.)
bedevilik,
go~e-
belik.
J.!....\,.\
..Iv
( f. b. s. )
katUlUk
beel·fercam
('~)..Iv. ,( f. b. s.>
akibeti, so-
nu fena.
9S
bed·fermi
bed·fermi
L.j..A..
i~Jemesini
emreden.
aYlp
JW~
bed·fial
fenallk ve
(f. b. s.) ,
(f. a. b. s.)
C.. .Jv.
(a. s.)
bedihe
4.r:..A..
(a. s.) : 1.
~an ve ~erefi bOyiik
bed.girdar
(f. b. s.). (bkz
bed
,,5"'-r:.Jv.
bedihe-gO
(f.. b. s.)
aleyhte bulunan
munaflk, dedikoducu.
be~-guher [gevher] [~-,(J~~(f. b.
s.)
iC;i, tabiatl fenS, saysuz, mayasl bazuk.
bed·guman
I.A.5.Jv.
(f. b. s.) : fer
all~lk
bedihil.5l:~
(a.
I)
ly;".Jv.
hel i~in fe·
(f. b. s.)
..:,,~-: A..
(f. b. zf.)
kotOluk, fenallk istiyene
Jb..Jv
bed-hal
yakl~acak
surette.
(f. a. b. s.)
: hali kotO,
du~kun.
":":r:,..A..
bed·hisal
JLa;..Jv
(f. a. b. s.)
haslet-
bedil J~.Jv.
(f. b. s.)
(a. i.) :; bedihi alma,
(a. i.) : 1. bir ~eyin kar~III~I.
(bkz : ivaz). 2.
·kimsenin verecegi
tutu~ulan
bir bahiste
aldanan
~ey.
i~i,.
(f. b. s.)
hareket\
ketu, i~i, hareketi fenS.'
iL(J.Jv.
bed-Iegim
. bed-hO [v]
:
~eyler.
(a. s.) : 1. guzel. 2. i. gOzellik
,J!..Jv.
bed·kar
leri, huylarl kotO.
(i;). i. bedihi'nin c.)
besbellilik, a<;lk .alma.
bedii
bed·hahane
c. : bedihiyyat) : 1. ak-
delili ve ispatl gerekmiyen a<;:lk
bedihiyyet
nahgm, istiyen.
S"
bulunan kimse.
la kendiliginden gelen. 2. delilsiz, a<;:lk alan, besbelli.
bedihi-i Ola : ispata ihtiya<; almlyan, gUn gibi
a~ikar hakikat.
bedihiyyat
}uphe-
de bulunan.
bed·hah
bir-
(f. b. s.): bedlhe, gU-
zel soz soyliyen, seylemeye
·kar ).
.,5.Jv.
d(j~Onmeden,
denbire soylenen guzel sOZ. 2. i. ba~langl(;.
ler kotO olan.
bed.gO
bedih
alan.
(f. b. s.) "gem almaz r
serke~
at" : 1. aSI, serke~, soz dinlemiyen kimse•
2. i. bedevi, <;01 adaml.
1. kotO huylu, huysuz. 2. i. kotO huy.
bed~lika
bedi' L!~
(a. s.) : 1. e~i ve benzeri al·
rnwan, mukemmel bir
~eyi
icadeden.
~d-maye
bedi'-us·semavati ve·l-an; : Cenablhak.2. yeni,
garip, e~siz ve gorulUp i~itilmemi~. 3. i. ed. sozOn
gUzel almasl usul ve kaidelerinden bahseden i1min
acfJ, estetik.
bedia
4.-!. -.\:
(a. i. c. : bedayi') : 1. be~e-
nllen ve takdirediJen pek yeni ~ey. 2. i. kadln adl.
bedia-i hayaliyye : ulkU, fro ideal.
bedia·dr )Ij"'-!.~
(a. f. b. LJ
4J
L..Jv
(f. b. s.)
saysuz, sUtO
bed·meni~ . ~':'i.o.Jv.
(f. b. s.)
kotO huy-
lu, ketO tabiatll.
bed-mest
,,:,,"";.o.Jv
(f. b; s.) : 1. sarha~lu.
gu ketU, fena sarha~. 2. kendini' bilmiyecek derecede sarha~.
bed-masti
1.5-
4
.Jv
d.
b. i.)
bedmestJik,
ketO sarha~luk .
.bedid, bedidar
J \.Jv.. .Jv.
.Jv.Jv
(f. s.) : me~hur; gorUnOr; a<;lk, meydanda: (bkz :
a~kar, huveyda).
96
kotu yUzlU,
bazuk.
gOzellik
veri.
(f. a. b. s.)
c;irkin suratll,.
bed·mihr
insaniyetsiz.
-,r.o.Jv.
(f. b. s.)
iyilik etmiyen,
bed·zebin
tV-.\:
bed-nam
(f. b. s.)
<;Ikml~.
tanlnml?, adl ki::iliiye
J-;...\.,.
bed-nesl
ki::iW adll, fena
".&•.
.J
(f. b. s.)
•
a<;lkla, koyu
araslnda kirli bir renk.
(f. a. b. s.): soysuz, ash
fena, rezil.
bedri
IS)...\.,. (f.
: 1. i<;i altll1 dolu ke~
i.)
se. (bkz : beclre 2). 2. erkek ad/.
,;)If:;'''\''
bed-nigah
bed-nihad
(f. b. s.) : ki::itU bakl$lr.
J~''''\''.
(f. b. s.)
J\)i...\.,
(f. b. s.)
: rezil, asll
bozuk, soysuz.
bed-nijad
asll/ soyu be-
(f. b. s.)
bed·pesEmd
1. k6tO-
IUgu metheden, ki::itOlugO begenen. 2. mU~kOJpesent,
gO<;begenir.
(f. b. s.)
jlc-...\.,
·v
•
bed.peyman
andmda,
si::izOndedurmlyan, si::izOnOn eri olmlyan.
Bedr
(a. h.
)J.,
.
•...\.,
i.)
Hz. M,uhammed'in
:
(a. i.)
:. ayrn on dordOncO ge-
cesi, dqlunay.
ayrn on dordO.
bear u kemal
g. s. bir yazl sitili.
).-\..
../
.
bedrOd
J.-'J~
(f. b. s.)
J L(.... . .\.,
Bed-sigal
(f. s.)
(f. b. s.) : fena dU-
4
bed-siri~t
.::,.; .r'" ...\.,
(f. b. s.)
yaradill~' kotO.
(f. a. b. 5.)
huylu, ahlakslz.
bed.taW...! lk...\.,
.:
~
(f. a. b. 5.)
koW, talihsiz. (bkz : $Or-baht).
...~!'>:"'\"
bed-tedbir
: fena yola sa-
j'...\.,.
(f. a. b. s.)
fena
: 1. sert ba$11 at.
(f. b. s.)
daha kotO,
kotU, beter.
bed.tlynet
\' '.I"'\".
veda,
$unceli, herkes h akkmcla kotO soyliyen.
bed·ter
pan.
bed·ram
(f. i.)
istekli, niyeti bozuk.
bedr·i bulend
bed·rah
(a. h. i.) : sOhreverdiy-
bed.siyret
dinsizlerle <;arpl$trgl Mekke ile Medlne arasmda
bir yer olup, bu sava$a "Bedir gazasl" denilir.
../
<t;.)~
Bedriyye
ye tarikatinin altl $Obesinden biri [oteki $Ubeleri
Zeyniyye, Bahaiyye, Kemaliyye, Ahmediyye,
ye'dir ].
leme. (bkz : bidrOd).
zuk, bayagl [kimse].
bedr
..-:.C: ,. .\.,
bed-reng
-:..i:k J.~
(f. a. b. s.)
11$1, tabiatl fena clan, soyu bozuk, bayagl
(bkz: : bed-slr~t).
2. zf. daima. 3. hO$, latif, yakl$lkl', sOsiU.
bedOat
bed-ran
j\)...\.,.
(f.
b. 5.)
Idare eden. 2. <;apkm [kadm]. 3. orospu.
bedre
o))~
(a. i. c. : bider) : 1. kuzu,
oglak derisi. 2. i<;i altl/1 dolu kese. [be$Yuz kuru$a eskiden "kese" denilirdi]. (bkz : bedri).
bed·reftar
}:9)...\.,.
(f. b. s.)
: hareketi,
gldl$atl fena alan.
bed-reg
SUZ,
F. 7
(f. b. s.) : asll kotO, huy-
ketO c1amar" [insan ve hayvan].
bedreka
VUZ,
~...\.,.
4.9)...\.,
(f. i.) : vol gesteren, kila-
delil. (bkz : bezreka).
~J~
(a. i.). (bkz: beclaat).
1. i$leri 'k6tO
bedOh LJ~ (a. i.) : mektupzarflannrn UstOne yazilan asl, me<;hul bir kelime. Bunun verine
"ebcet" hesabrna gore kar$i1IQI olan : (2, 4, 6, 8)
saytlan da kullanillr.
be~dO~
.....:.. J~
(f. e.) : Ol11uza,
Aba-be.dO~
: abasl omuzunda, serseri.. [)u~·be.dOf:
omuz omuza.
bed-us lOb ~,/J .... \
..v (f. a. b.s.)
dis,i ketu.
bed·zebiin
'j~j ~
agzlbozuk. 2. i. k6tU c1i!.
(f. b. s.)
1. agzi pis,
~
o./'" j
bed·zehre
yurekslz~,
(f. b. s.)
ko:kak,
odlek.
~.
befm
bef,
?
beft
;
behas
~.
behatt
'-kr.
(f. i.) : keder, tasa, ie; slkmtlsl.
[ke/lme "befem" ~eklinde de kullaml,r].
behe
zer-beft).
(f; I.) : bahar mevsimi.
(a. i.) : susama. (bkz : at~).
(a. i.) : sOtlac;, sOt lapasl.
~ >:f'.
behbud
(f. i.) : azamet, debdebe..
(f. i.). (bkz
0::-~....
behamin
(f. i.) : iyilik, saghk, sihhat.
~(a.
i.) : keyfi her zaman yerin-
. de olan [adam] .
oP.
. beftere
kullanJlan
(f. i.)
avtllar tarafmdan
alr~t.rllmJ~ ku~.
oP.
befteri
f. i.) :
L~
J-i
e~kin,
("ga" uzun okunur.
yuruk at ve kat,r.
~~
begas
(a. I. c. : bagsan) : 1. lori
2. kartal; karga; dogan ~ibi haYlrslz ve zararlJ kU$lar. (bkz : bigas, bOgas).
I
~~
("ga" uzun okunur. a. i.. c.) :
askerlikte ke~if kolu taklml.·
pek C;ok, a~lrl, son derecede, pek ziyade.
~
begend
(f. j.) : 1. kOmes, folluk. 2.
~
kuyru~u kes~k,
gO.
.;.r;
(f. i.)
eskiden kullan.lan zlrh-
II elbise.
•.:..~..tr..
behaeet
(a. i,)
qOzeJlik, gOzel
Behiiyya
";lr.
(a. i.) : sOhreverdiyye tart·
katlnrn alt. ~Obesinden· biri. [oteki ~Obeleri': Bed.
riyye, Zeyniyye, Kemaliyye, Ahmediyye, Necibiyye'dir].
Jr.
(a. i.) : insanm derisinde pul
pul beyazlJk v.e alaca bir renk meydana getiren
bir s;e~it hastahk. (bkz : behek).
98
(f. zf.) : toplu, birarada; hep
behem·ber.imden
joolA\~.
(f. b. m.)
1. birikmek, toplanmak. 2. mee. klzmak, mtiteessir olmak.
JL...~.
(f. a. zf.)
: her
halde, elbette, nas" olursa olsun, mutlaka.
o~ft.
(f. b. s.)
cemiye-
ti da~ltml~, toplulugu bozmu$.
-1'".
(f. b. s.) : her, herbir, herbiri-.
.JL....It":
be·her-.hil
(f. a. zf.) : her hal-
behet·
.::...r-.
(f. i.) : 1. sOtlaC;. 2. MemOni-
ye denilen ve pirinc; unu lie pi~irllen helva. [Abbasi halifelerinden "Elme'mun" un c;ok sevdigi bir
yemek oldugu soylenir].
behh'is ~~ (a. s.); (bkz. : bahhas).
yu:dO olu$.
behak
(f. i.). (bkz : behak).
de, mutlaka.
dOk. [hayvar].
begter
(a. i.) : 1. slrtlan yavru-
bir yere,. hep bir yerde. (bkz : bahem).
beher
(f. s.)
4.
behem-zede
yuva.( bkz : Bwan).
begnek
behek
be-heme-hil
~~. ("ga" uzun okunur. a. zf.) :
begayet
J.J.r:
behdal
sUo 2. erkegin memeleri bOyOk olma.
behem
ku~u.
begayi
(a. i.) : .1. sevine;. 2. gO-
zellik, gOleryOzlOltik, $irinlik. 3. erkek. ad,.
(f. i.) : slk di~1i e;ulha ta-
rag., tezgaha mahsus agac; tarak.( bkz: kefteri}.
beganu~
~.
beheet
behic ~ (a. s. behcet'den.) :. ~en, gOzel;
gOleryOzlO [adam].
behice
~.
(a. s.) : 1. ~en, gOzel; gO-
leryOzlO' [kadm] .. 2. kadm adl.
behil!!~;
Ca. s;). (bkz
belrire).
belinane
behim
(a. L)
j":f....
:
1. dUz <;iyah ~ey,
alacaslz hayvan. 2. dik, pUrUzsUz ses.
4""':f":
behime
behiyye, behi
l,j1......
4..:t-.
' (a.
dan.) : gOze!. Hediyye-i behiyye
idare-i behiyye : gOzel idare.
(a. L c. : behaim, beha-
~....
behkele
yim) : dart ayakh hayvan.
(a. L)
S.
beha'·
gUzel hediye.
narin, ince ve gU-
zel vUcutlu klZ, sevgilL (bk2i : 'behkene) .
~.
behimi
(a. s.)
hayvana mensup,
hayvanlrk, hayvani.
~~.
behken
~.
behimivyet
'(a. L)
hayvanlrk
behkene
~-:
behkes.e
~ .. C-.
"'-"-f"
half, fro hebetude.
behir
~.
(a. s.) : 1. nefesi slk'~IP ~ok
soluyan [adam]' 2. go~Us darlrgl hastahgl dolaYIslyle solumaktan yol yUrOyemiyen [adam].
:;-r:
b~hire
(a. s.) : 1; ~i~manhk, dolay,-
o...
behl
az
~ey,
~
(f. L)
cennet, u~mak. (bk_z:
~z
Jr:
behi~t-i diinya
=
net
( dOnya cenneti) : yerdeki cenSemerkand vadasi, $am ovasl; Basra civarl
b.).
behi~t-i giimge~t
.(
.. ""
= merhum.
~~ \~.
meskeni cennette olan
behi~t-h.r~m
cennate
~.
(f. L)
\.IUr-.
(a. 5.) : abes, batll, beyhOde,
karde~inin
Jh:
(f. b. s.)
hOri
9lbi gUzel yUziO.
(f. b. s.)
(a. 5.) : 1. ~ok gUlen, ~ok
Jh:
HarOn.Ur-Re~7d~in
(a. h. L) :
ad. olup, delice hareketleriyle me~hur
J~
(f. s.) : filan, filanca. (bkz:
behmar
)~
(f. zf. )
behme
4~
bahman).
ke~j
(a. L
C.
~ok,
ziyade, fazla.
bUhUm,. biham;
C.
bihamat): 1. kuzu. 2. oglak. 3. buza£1l. 4.
otu. (bkz : blihme).
behmen
behilit-ni~in
bOhlel).
olmu~tu.
c.
.,) J~{"'.
behiliti-ru
(bkz
gUIOcO. 2. hayrr sahib'i, ~ok iyi adam [Arap~a'da
fas7hi ,-,UhIOI dlir]. (bkz : bUhIOI).
behi!;te mensup,
cennetlik.
(a. i.) : 1, lanet, nefret. 2. s.
behlel
behlul
gitmj~.
behiliti
gorme ve tutma.
(f. L) : kahn kUl?~u eldlveni.
behman
(f. b. s.) :
i~te~a.
cdr.
BehlOI
(f. b~ s.)
emir ve
behle
bo~, bo~una.
: kaybolmu~ cennet.
behi~t-a~iyan
( a. .)
I•
suo
adn, bihi~t, firdevs).
V.
gosteri~1i
(a. s.). (bkz : behkele).
i~i ~abuk
bukluk, bir
siyle yOrOrken soluyan [kadlO]. 2. haYlr ve iyilik
seven, soyu temiz [kadm]. (bkz : behfle).
behi~t
Ca. s.) : gUzel ve
gen~ [erkek].
0'''"1':
(f. s.)
: 1. zeki, anlaYJ~h,
kavraYI~lr.
2. tedbirlL 3. i. bot. turpa benziyen
ve "kavza kokU" denilen bir ot.
cennette oturan.
behi~t·sima
~~.
Behmen
(f. a. b. s.)
cennet gibi gOzel yOzlU.
behnan
cennet gibi
yer.
c\::r.
(a. i.)
iftira, yalan soz.
(f. h. L) : Ira-n hOkUmdar-
Jl;...
(a. L) : 1.
gOle~,
gOler
~jjz
IU, iyi huylu ve d8ima gOlen adam. 2. erkek adl.
behnane
behite
0''''1'''.
lanndan isfendiyar'm oglu Erd~ir'in Ia.kab,.
c,,;l;r:
(a. L) : 1. gUler yUzlO, iyi
huylu ve diJima gOlen kadlO. 2. kadm adl,
99
behnane
et;l;....
behnane
~
(a. s.) : yumu$ak rver].
4.
behneke
(a. s.) : $i$manca ve vO-
(a. L)
beftr.~.n, behremen 0,4..Jt". " jL...rr-.
I..~"'. (a. s.)
sakil, kaba, .;irkin
(a. L)
: 1. uzakllk, mesafe. 2.
(f. i.).
(bkz: behramen 1).
~reme
_W·.
2. yaralar-
gUI. (bkz : behramen).
[adam].
behr
i..rr-.
behrem
cudu gOzel 'kadrn.
behnes
sertle~mesi.
laYI el ve ayak deril.erinin
dangelen irin.
heyai pide. [dogrusu pehnane dir].
behne
behrek ~,.w: (f. L) : 1. ~ok ~alt$madllncfo..
(f. i.) : 1. maymun. 2.
(a. L) : 1.
-tA....'r,
~i.;egin
goz allel
gUzelligi ve parlakl'Q" 2. Hindlilerin ibadeti. 3.• S8~
ve sakalt kina ile boyama.
felaket. 3. timidin bO$a ';Ikmasl.
behra
1.Jj''': (f. zf.) : onun' i~in, ondan do-
behreme
(f. i.)
-tA..Jf'".
burgu. (bkz
mat-
kab, miskab).
laYI.
,'-'f':
behram
·U.
Acem pehlivanlarlndan birinin ad,. 3. Iran hOkOmdarlarmdan birka~mm adl ki en me~huru, yabah e$egi aVlna pek dU~kUn olan "Behram .GOr"
duro
",A.,f':
behrame
(f. i.) : 1. bir nevi
klrmlz, yakut. 2. ipekten dokunmu$ gOzel bir kuma$. 3. asfur .;i~egi, k,rmlz, gOI. 4. kadrnlarrn kullandlklan alltk, k,rmlzI dtizgUn.
hisse ve nll-
alml~.
~~
bflhre-yib
(f. b. s.)
0..)1'".
hisse Wit
nasibi olan.
bah. l"./"'r.
~. \..Jf".
. behramen
.;J 0..Jf'". '(f. b. s;)
behrlt-ver
(a. i.) : 1. her renkte
oran I~ylak .;i~egi. 2. ~i.;egi kokulu olan bir cins
sogOt agaci.
(f. b. L)
behre..mendi
behremendlik, behrelilik.
stbini
tl..rr-.
behramec
behreli,
hisseri. (bkz : behre-dar).
(f. L) : 1. ye$il elbise. 2.
(bkz : behramet).
..c... 0..Jf'". (f. b. 5.)
behre-mend
I:) : 1. Merih yJld,zl. 2.
(a. L) : 1. ne$e ve gUleryOzle
kar$J1ama. 2. cUr'et, Yllmamazltk. J.
yigit [adam]'
i f~.
behsus
I.
kahramln,
(a. s.) : bir miktar,
llZ
~ey.
behre
(f. i. ) : hisse, pay, kismet,
0..Jf'".
nasip.
behre.ber
y.
behre-beri
iSy.
(f. b. s.) : $erik, ortak.
o-'f":
(
(f. b. s.)
behreli, his-
seli, pay". (bkz : behre-mend):
behre-diri
100
is) b4>..rl":
L)':
(f. b. i.)
$a$krnltk,
hayrllnllk.
(a. i.) : yatan soyleme..
t4..;".,L>- ~)~
BehOriyye.i halvetiyye
[...rr-. (a. s.) : 1. faydaslz, i$e yara-
behre·dar ) ISo..Jf'".
(a.
o~"'.
(f. b. i.) : $eriklik, or-
maz ljey..2. arzuya
blrakJlml$ $ey, i$.. 3. eksik
veya ayan bozuk para.
payllllk.
~
behtere
o-'f....
taklJk.
behrec
beht
behte u~r.l"I'tlk : $a$akalmak, donakalmak. (bkz:
mebhOt olmak);
.
(a. b. i.) : Ramazaniyye-i Halvetiyye $Obelerinden
birini adl. [kurucusu :$eyh Muhammed-Ul-BehOri-yUr-ROmi'dir. Edirneli olup AIi.yur-ROmt'den hil8fet
alml$tlr. (d. : ? - o. : 1039 (1629/1630].
behut
":""'~"'.
(a. i.
C.
bOhUt): .duyAnlarl
hayrete dU$Uren iftira, yalan.
behrelilik,
be·hukm
miyle.
P
(a. zf.)
hUkmunce, hOk-
beli
X.
_hv
(f. i.) : 1. ko~k. 2. sofa. 3. sa-
lon. 4. cumba. 5.
~ardak.
behy, behye0-'1"'. ~ . .y.(a.
.
i.)
: 1. misafir
odas. 2. yer altlnda hayvan agdll. [bu iki manadaki "c. : ebha, bUhUvv" gelir]. 3. geni~ meydan,
yer. 4. gogUsUn i~i, bogazdan mtdeye kadar olan
arallk. 5. rahim ile mahreeinin arasi.
Jr: Ca.
behz
L) : 1. ~ic~detle gogse vurma,
·ileri kakma. 2. BenO Selim kabtlesinclen bir eemaat'in ismi.
beis
1ft
~..\.i.../.
bejman
0L.../.
(f. L) :
ge~im
l;,
(f. s.) : 1. hUzUnlU, keder-
("ka" uzun okunur. a. L) : de-
Yam, sebat, evvelki hal Uzere kalma, bakilik.
belti-YI. ,ohrlllt : ~ohretin bekas'I,. iyi namln kal~
masl.
"-'~
bekre
landan~ark,
kara~eklinde
tis::!
(f. s.)
maksat ve meramlna
ula~an.
klrmizi boya agael-
(a. i.): 1. kuyu vesairede kul-
~Ikrrk,
makara. 2. mafsallarda
bulunan oyuklu kemik.
~J-'>:;
bekrevi
S.
(a. 5.) : makara,
~..rc,
~Is::!
Bekriyye-i Halyetiyye' ~);.. ~.rc, (a.
beksimat ..:,,~
peksimet, pesmet.
)Is::!
~~ (f.
(a. i.)
Bekti,i
dilsizlik, fro ala.
hi~ evlenmemi~, ergen
J~.
(a. i.) : erkek
gormemi~
(a. f. zf.) : dedigine gore,
sozUne gore.
(f. a. zf.) : el
bekll
(a. s.) :
i~inde,
yakl~lklJ,
avu~ta.
ahras, ebkem).
* e~itlik.
(a. h. i.)
Hael
Bekta~
(a. s.)
dilsiz [adam]' (bkz
2.
l»~ (a.
(f. I.
bektil~i'nin
Yenl~eriler.
i.) : ilk dogan
~ocuk,
.;..~),;::;"( a. i.):' ilk "evliltlJk.
be·kusiste
~
~ozUlmu~,
2
(f. b. '5.): 1.
c;ozuk,
gev~ek;
du~Uk.
(a. i.) : 1. yutma, yutulma.
bel'·j lokma : lokmanln yutulmasl. 2. emme.
bel
l",.l~
(a. e.) : belki.
bel
",,4
(f. i.) : ok~e.
sUslU deli-
gen~.
r.f.
(bkz
bekuriyyet
bel'
kanuriu koyana gore
be-kef
bekim
e~.
evlilt.
kopuk. 2.
be·kayl·i lIjari'
akran,
jl~~
Bektil~i1er.
e.) : 1..
bekuri
klzln ha'li, klZllk, klzoglanklzl,k. (bkz : bikr).
be.kay'
(.5"~~
Bekta,iyin
(a. s.)
..:" )~~
i.)
kufv, muadil).
[kimse].
bekiret
(f. i.) : kat'
tarikatll1a mensubolan kimse.
Ii.. (bkz : bikilmet).
bakar
adam, sarho~.
Karaba~iyye-i Halvetiyye ~Obelerinden biri.
fa Bekri taraflndan kurulmu~tur. Mustafa
1099 (1687 - 1688) de Kudus'te dogmu~tur.
bekta,hk : mUsilvllik,
••kamet
~eldi"de
(a. L) : 1. erken, sabah.
~ok i~ki i~eri, i~kiye du~kUn
bekam olmak : ermek, kazanmak ve maksadlna
ula~mak. (bkz : nail olmak).
kan",
(f. i.)
olan [kemik ve saire].
beida,
bekam
Mekke'nin eski adl.
f"~
bekkem
bekri
darlJgl.
Ii, yasll. 2. Ylrtlk, dokUk, pejmUrde.
beka
(a. h. L)
(bkz : bakkam).
(b. i.). (bkz : be's).
bejendi
~
Belcke
(bkz : Mekke).
bela
j
(a. e.) : evet; hayhay, pekl. Kalu.
bela: evetdediler. (bkz : art, bell).
101
bela
~ (a. i. c. : belaya) : gam, keder,
musibet, Met, ceza, gayet zor i~, bUyGk gaile.
bela-yi berzah : iki bela arasrnda berzah gibi
olan yer.
belahet
J!
~ (a. i. belbal'in c.)
belabiI
ler, tela~Iar, tasalar, kuruntular.
~
vesvese-
JS' ~
bela-ke~
bUlbUl-
~oller,
bonlUk, . allk-
(f. s.)
1. k6tO
J~~:
"..J~
: izanslzllk, akllslz-
Ilk, serseml.ik, budalallk, fro
hie.
abrutissement, apat-
JJJ~
~e
bela
(a. i. bUlukka'nrn c.)
(a. s. ve i.) : su gibi lslatan,
(~
(a.~,): 1. terbiyesjz, a~ goz-
IU, pisbogaz, obur. 2. i. Hz. MOsa hakkrnda israillileri kandlrarak fenas6ylediginden dolaYI tanrnml~ olan "Bel'am bin Baura" adrnda israil kabilesinden bir zatrn adl.
)J~~
belarek, belilek
(f. i.) : 1. [kadrnlarrn kulland'91]', altin, gumu~,
elmas, yakut, zUmrUt gibi sUs e~yasl; gelin taci
[beladOr ArapJarda "habbulfehm" denilen v~ ila~
olarak kullandan Hilidistan'da yeti~ir bir meyve].
2. bela savrnak ifrin verilen sadaka.
(a. f. b. s.)
hr.] (bkz : bilal) .
bel'am
(a. i.)
ayaklarr alacall olan cit.
dUz ovalar.
bela I
beladlr, belidur
L)
Islatl~, Islakllk. [kelime bilal ~eklinde de kullanr-
. kimse, gGnahkar, mUzevir. 2. fena~ey.
(bkz : bilade).
..:,,~~!
(a. i.)
beUikik
(a. i. bUlbGI'un c.)
belide, belid ~)~ ~ ,).>~
(a. ·f. b. s.)
ken, eziyet ve slkrntl ~eken.
ler. (bkz :anadil).
beladet
(a.
belak ~
beli-yinigih : apanslzrn gelen bela.
bela-yi siyah (kara bela) : mec. aCI olan hediseler, olaylar.
J
..::..i~
by..
Ilk, kallnkafaldlk.
bela-yi hilkat : yaraddl~ belasl.
belibil
j
belagat-perdaz
iyi ve duzgun soz soyliyebilen.
'
2..il~~
" ~)~
(f. i.) : 1. cevherli, iyi su verilmi~ ~elikr klll~;
killcrn cevheri ve menevi~i. 2. ok mahfazasl, temreni.
~~
belayS
(a. i. beliyye'nin c.)
: fe-
laketler, gamlar, kederler, tasalar.
bela-dade
g6rmu~,
(a. f. b. s.)
bela
bela-zede
belaya fratml~.
bel~g
t.~
(a. i.)
1.
yeti~tirme,
eri~tir-
belbal; belbale
belag-ul-miibin : ilahi tebllgat, Kur'an-I Kerim.
..::..i~
(a. i.) : 1. iyi, guzel, pu-
russuz sot soyleme, uzdillilik. 2. ed. sozun duzgUn, kusursuz, yerinde ve adamrna g6re soylenmeslni ogreten ilmin adl. (bkz : beyan).
belagat-fiiru~
j~
(a. f. b.)
belaya
U9-
raml~.
me. 2. :yeti~tirilen soz, ~ey.
belagat
0.)
J-J)..::..i~
(a. f. b. s.)
.Jl~" Jl~~
(a. i. c. : be"labil) : vesvese, tel§~, tasa, kuruntu.
(bl<z : bilabi/).
V".Y.'~
belbus
(f. L)
: 1. yabani sogan,
sarm.sak, dag sogan, .. 2. bir ~e~it ha~ha~.
belde
,;)~ (a. i. c. : bi/ad, bOldan)
hir, kasaba, memleket.
Belde-i tayyibe
~e-
Medine-i MUnevvere.
uzdillilik tasllyan.
belagat-fiiru~ane <\;l..:'J)..::..i~ (a. f. zf.)
~zdillilikJe, uzdilli olana yakl~acak sO rette.
belagat-furu~i
~J) ..::..i~
s.) : belagat furu~luk, uzdiIJilik.
.102
(a. f. b.
~
be-Ieb
(f. b. zf.) : dudakta. Can-be-
-Ieb : cam dudakta,6lecek halde.
beled
~
Beled-ullah,
me.
(a. i.) : ~ehir, memleket.
Beled-iil-Emin : Mekke-i
MOkerre-
belvaie
(a. s.) : 1. ~ehirli, mernleket.
\.$J:
beledi
H. 2. i. bir ~e~it yerli kuma~, <:ilt bezi.
belediyye
(a. i.) : belediye, bir
~eh.
rln temizligine, baymdlrlJglna ve intizamma bakan
dalre.
beleh
.ij.,
belel
~
(f. s.) : 1. (bkz : bOle!!d).
2. kapi pervaZI ve
~er~evesL
(bkz ,: belendtn).
cere eer~evesinin alt tahtasl. (bkz : belend 2).
",,-:1•
bele,nsem
0W
rY""~
beIi
J!
(a. i.) : saban [~ift~ilikte].
bellOt
lamudu.
(a. s. beladet'den.)
t::1!
6\~
(a. f. zf.)
bilSh)
fay-
kabasa-
(f. b. s.). (bkz
<l..o.-l/
belsemiyye
~i~egigiller,
beltem
(a.i.)
bot. k,-
fro balsamim!es.
-L
\""'!
(a. s.) ; peltek
[
]
adam.
~ok yiyid. (bkz
ekOI). (
Belue!
baWl
arkasl
I.f: -'~
J -'~
(f. h. i.) : BelOcistanlr.
(a. i.)
kurtulma, hastahktan
bel~um
t -'~
(a. i.). [dogrusu bOl'Om dur 1
(bkz : bOI'Om).
1. yagmurlu, serin rOz-
gar. 2. Islannil~ ~ey.
belOs, bijlOs
...,..~ , ...,..~
(f. i.)
1. hile, yalan, dolan. 2. s. hileeL 3. tavazu.-
l:1!
beliyyat
..:"
(a. L beliyye'nin c.) : felaketler, kederler, gamlar, kasavetler, tasalar.
~
{f. ··s.}
kurtulma. (bkz : bOIOI). [kelime "kesb-i belOI"
veya, "-bOIOI" ~eklinde kullamlJr].
(a. s. c.
'-'~ (a. s.)
me~e· pa-'
(f. b; s.)
belme.ri~
beli'geesine,
bUyUk, geni~ olan kadln:
belil
(a. i.) : pelit agaCl,
belu~,t.J4 (a. s. bel'den.)
faSlh ve dUzgOn olarak.
beliha
.t,A
belmari'~).
izabslZ,
(a. s. belagat'den. c. : bOlega) : '
<\;l~
(a. i.) : 1. kUC;Uk aptest
kal, ahmak.
1. fasih, dOzgUnsoz soyliyen. 2. fasi'h, dOzgun [soz
veyS eser].
belig.ane
Islatma.
belma, belme '<t.~, I.c-~
daslz, iri, kaba ~ey.
ahmak, sersem, budala, bon.
belig
4.", ~
bellOa
na
ari', bela).
belid
(a. L)
zulacak yer. 2. sulann lagma akmasma
delikli ta~.
(f. e.) : evet. IArap~a'dan Fars~a-
la!?tJrllml~tlr]. (bkz
J!
belma.ri~
belesan
(f. i.) : bot. pelesenk
agaCI/ balsama ve bu agacm yagl.
bel ham
bell
(a. i.) : katran.
I
(f. e.) ihtimal, umulur, ola-
bellOt·ijl·arz /:bot. yer palamudu;
j_ ~ ,( f. i.) : kap I pervaZl, pen-
belendin
.&::~
belki
(a. L) : 1. ya~llk, lslakllk. 2. s.
'""~
tenha\ [~ol], harap
(a. s.)
bilir, ne bilirsin, hatta.
(a. i.) : bonlUk, ahmaklak.
hastallktan iyile~en. 3. zafer.4. mihnet, keder. 5.
dU!?kOnIUk; 6. mUdldele, kavga.
belend
e
belka'
ve bo~ [yer] .
A
2.
a~acl.
bellit
.k
(a. i.) : bot. 1. me!1e
agael meyvesi, palamut.
me~e
felaket, keder, kasavet, tasa. (bkz : belva).
belva \.$~ Ca. i.). : keder, gam, tasa,
ket, ,ztlrap. (bkz : beliyye, bilye).
belka'
Jol~
("ka" uzun okunur. a. s.)
alaca, alaca bacaklJ [at].
belvaje
.,jl~
(f. L)
"belvare" olarak da kullamhr].
beliyye
(a. L c. : belayS, beliyyat)
103
belviz
jl~
belvaz
~arr ~Ikan
(f. L)
~lklht',
duvardan d,-
direk ucu.
belvad
~l::~
b£lmm
(.
(f. L)
nakl~Slz,
sade kos-
tum.
(a. i.) : muzo
kanun,
tambur
gibi ~algilara takdan tel. Zir ii bemm .: en ince ve
en kalln tel. [nazlmda bem ~eklinde kullanJllr].
(bkz: bam 2). '
ben
e:t.
1. harman l ekin. 2. bag. 3.
(f.L)
~ltlenbik.
b
(f. L) : defal nabet.
benabe
'"
benad.k
J.)l:,:(a. i.. bunduk'un
yuvarlak,
kur~unlar.
)~l:.:
benadir'
c.)
1.
2. fmdlklar.
(a. i. bender'in c.) : tica-
ret yerleri, ticaret iskelelerL [kelime, Fars~a'dan
Arap~ala~tlrilml~tlr].
l:.:
be·nam
i
benam
l"' L:... (a.
(f. b. s.) : namll, unlO
I
me~-
hur.
jL:..
benan
i.) : parmak uCU.
(a. L) : parmaklarl parmak
u~lan. Mii~ar
bi! benan : parmakla ~asterjljrl
hur. [bazan "el" manaslna de gelir].
me~
benat .,:.,L:... (a. i. bint'j'n c.) :. 1. klzlar.
2. kuklalar l bebekler.
benat-. Havvi : kadm k,sml l kadmlar.
benat-. na'~ : 1. naa$ klzlan. 2. astr. Dubb-i Ekber deni/en yJldlz kiimesinin kuyrugunun,ucunda
bulunan l kumenin en sonuk Ylldrzl, lit. eta Ursus
Majoris; fr. Benetnash; ing. Alkaid.
benat.iil-Iahm : etli, semiz klzlar.
benaver
)Jl.:....
(f. L) :' iri ~iban, kan ~I-
. banI.
bend .~ (f. i.) : 1. bag, yular, rablta,
ba9lama.
bend-i dil : gonUI bagl,alaka, i1gi, sevgL
2. birini emri altlna alma. 3. bogum, mafsal.
4. makale, flkra, madde. 5. su biriktirmek j~iniki
dag arasma yapdan set, baraj. 6. su mecrasl i~in
yapdan kemer. 7. S. bagllyan, baglanml$, bag/I.
8. ed. ba~lndan son una kadar aynl vezinde bir\;ok
beyitli par~alardan meydana gelen ve klslm klslm,
gazel tarzmda kafiyeleri degi$en manzOmelerin her
bir par~asl. (bkz : terci-i bend, terki'b-i bend).
bend-i hisar : muzo sOz-i dil, pOselik ve sultan1
yegah makamfanndan mUrekkeptir. Yani bir nevi
huseyni' geciksiz ve sonunda sultani-yegah ilave
edilmi~ .. hisar-pOselik'tir. Makam, suftani-yeg&h ile
yegah perdesinde' kalmaktadlr. Guc;1i.i birinci de.
recede sOz-i dif'in duragl ve pOselik'in guc;li.isu olan
huseyni mi, ikinci derecede pOselik'in duragl ve
su/tani-yegah'lI1
gU~li.isU olan dugahladlr. Evve/a
sOz-i di/'de uzunca bir muddet durulduktan sonra
mu~terek seillerden ve sOz-i dil'in duragl, aym zamanda pOselik'in gu~li.isu olan huseyn7 perdesinden istifade edilerek, sOz-i dil'in r perdesi bekarfa$tlnlmakta ve sonra, pOselik'in r ~eddL yapllarak,
sultani yegah icra edilmektedir. Makam umOmiyetIe inicidir. Donanlmrna sOz-i dil gibi sol ve re bak,yye diyezleri konulur. POsefik ic;in re bekar, sultani-yegah i~in de sol bekar, r bekar, si baklyye
veya ku~uk mucenneb bemolu, do baklyye diyezi
lahin i~inde ilave edilir.
bende
c..L\,.
benbel
J~
..
(a. i.). (bkz :, bunbek).
(f: s.) : 1. ek~i ~ey. 2. ek~i
elma.
bene
t-: (a.
i.) : "ban otu" denilenl uyku
verici ve ~ozbebegini a~an bir ot. (bkz : beng).
["benc", "beng" in Arap~ala~tlrJlmasldlr].
104
(a. L) : 1. hiddetle bak·
j).J..:.... (f. L c. :bendegan) : 1. ku/,
kole, bag/I; (bkz: abd).
bende-i ferman : ferman kolesi, emir kulu.
bende·i halka.begu~ : kulagl halkall kofe, esir.
mee. itaat/L
bende-hiride : satll1 a/lI1ml~ kole. 2. is. intisabeden, taraftar.
bende-niz [eski nezaket dilinde] : kolenlz.
bende·gan
jtr.J..:...
(f. i. bende'nin c.)
1. 'kullar, koleler. 2. padi~ah hizmetinde olanlar.
bende.gi
benbek
~.J..:.,
bendaka
ma, sert bakl$. 2. bir ~eyi flndlk' gibi ufaklama.
f.A:....
luk, kolelik.(bkz
SUPI koleye ait,
bende-hane
(f. b.. L) : 1. bendelik, kul-
ubOdiyyet). 2. bendeye men-
"'.\.;.j)....l:...
(f. b. L)
: [eski
nezaket dilinde] kale evil kolen;z;n evi (= bizim
ev). (bkz : dker-hane).
betldek
~.A':'" <f. L). (bkz
bende~).
bengah
bendene
(f. i.) : esvabrn bazi yerle-
<l>'-L:...
kop~a.
rine dikilen dugme,
me, bend7ne).
Q-L:.... (f. b. s.)
kolesini,
I<ulunu, adamJnI taltHeden.
bende'.nuvazane
bend'N1uvazeasrna,
kimseye layik bir
<l>'\jly'.,.,L;..,
Byle
t.
kul, kole,
adam besleyicL
J-L:...
<l:.,.
bene
<l>'\)JJ"",,A;.,
( a. L)
(f. L)
~
benefsec
bende.perverane
(f. b. L) : eetvel, ka-
(f. b. zf.)
benef~e).
inee urgan, palamar,
(a. i.) : . m·enek~e. (bkz
benef;;, benef~i ~. ' ~. (f. s.)
bende-pervereesine.
bende-perveri t..»J J.. .,.,L;..,.
(f. b. L)
kole
renk,
menek~e
rengi.
besleyicilik; iyi muamelede bu lunma.
bender
ret veri,
)~
i~lek
(f. a. L e. : benadir)
(f. L)
tiea·
ticaret iskelesL
man ve bogaz agzlOa yapJlan kU~Uk kale,mendirek.
bender.gah, bender.geh
~';;".' .,~.,L;..,.
(f. b. L) : i~lek iskele, liman,~ehir.
benden:
j y-\:': (f. i. )
bendef
J-"A;.,.
atJlmJ~ pamuk vu-
bende-zade
(f. i.)
i~in
hazlr(anm.~, pamuk
.,.) Ij
.,-1.:':
Janml~.
.,..\, -I.':'"
par~aSJ.
(f. b. L) : kole ~o-
(f. b. s.)
1.' baglr, bag.
2. esir, kole olan.
bendime, bendime
(f. L) : 1. dOgme, ilik. 2. esvap yakas.ria ve kol.
menek~elik, menek~e
ct.:...
benek
ne, bendime, bendime).
(f. b. s.)
me·
(f. b. L):
tarlas •.
(f. i.) : atlas zemin Uzerine
V"'1. ( a. i.)
benes
ka~lI1ma,
(f. L). (bkz : bende·
kotUlUkten, '. fenalrktan
<;ekinme.
benevi t..>
r.
(a. s.)
ogula menslIp, ogul
ile ilgili.
benevre
beng
() ).r'.
~
(f. L) : asll, esas, temel.
(f. i.) : 1. afyon gibi
uvu~turu·
eu ve keyif veriei "ban" denilen bir nebat ve bu·
nun tohumu, esrar. (bkz : bene). 2. kO<;Ok ~it·
. lenbik. 3. atlas Uzerine i!jlenmi!j S1rma <;i<;ekli bir
nevi kuma!j.
bengah
. <l:.,..,L;..,
)\j ~
beneffe-zar
Janna a~dan ufak delik. (bkz : bendine).
bendine
.:.>f~.
renkli; gokyUzU.
benek·j biiziirg : eski kuma!jlarda bulunan dairev1 bir motifin ad •.
cugu, mec. ~oeugunu onun kelesi yerinde tutup
mutevaZI muamelede bulunan.
bendide
nek~e
slrma i~lemeli bir nevi kuma!j.
~uvaldIZ.
magi, egrilmek
(bkz : bendek) .
1.·' menel-:~e.
(bkz : benefsee). 2. s. mor.
beneffe-gun
~)-L:.... (f. L) : kU~Uk iskele, Ii-
benderek
keten bezinin en
iyisi.
~ekilde.
bende.perver )JJ" .,.,L;..,. (f. b. s.)
-I.~
su bendi, tarla ve bostan kenarlar'ma suyun
akll1tlSll11 kesip havuz gibi birikmesi i~in yapdan
setli <;ukur.
benduki
bulunan
J)
nal~
(f. b. zf.)
muamelede
altm ve gUmU~ Uze-
J--I..:.... (f. i.)
bEindi;;
rine i~lenilen nakl~, savat.
bend.rug
jli
bende-nuvaz
(bkz-: bendime, bend1-
.,~
(f. b. L) : 1. ke<;eden va-
pdml~ Turkmen evL 2. emir'lere ve bUyUk rUtbeli
kimselere mahsus <;adlr.
105
_ngere
i~in
bengere
o)..JC:..
soylenen
nin~i.
..sr::..
bengi
(f.
~ocuklart
i.)
uyutmak
(f. s.) : benk tiryakisi, esrar-
benve
o)r,
(f. i.). (bkz : benO, beneih).
bepga
l:.....
("ga" uzun okunur. f. L,) -:
dudu, papag3n. (bkz
ke~.
J. (f. e.)
ber
beni .j!
fa. i. e.) : ogullar. i
beni Adem : Ademogullarl, insanlar.'
beni be~er : insanlar.
beni Hi~im : Ha!1im ogullar!.
beni israil : israil ogullarJ, vahudiler
beni Urn,eyye : Ernevller. [beni kelimesi, benln'in muzaf n&linde n si dU$mek sOretiyle meydana gelir l
d..;..,
benik
(f. i.)
<;ok zaman c;orap ya-
pI/an adi ipek.
cI..w.
benika
~.
benin
Ca. i. ibn'in e.)
: 1. ogullar.
2. s. aklJIr, temkinli [kimse].
Beniyye
benka
Ca. i.) : "Ka'be-i muazzama".
cl..i,
4.t:..
uzere.
ber-nehc-i ~er'i :huk. !1er'I usOI vec;hile.
ber-vech-j ati, ber-veeh-i zir : a~agldi:lki
a~aglda oldugu gibi.
.ber
J.
(f. s.)
: alan,
getiren
gibl,
goturen.
Dil-ber : gonul a/an. Peyam-ber (peygamber) : habel" getiren.
bel"
(f. i.) : 1. gogOs, sine. Semen-bel" :
J.
ak gogusli.i. 2. meyva, yemi~. 3. meme. 4. kucak.
5. yaprak [berg'in hafifletilmi~il 6. gen~ kadtn~
7. evin kapisi. 8. en, geni~lik.
ber'
(a.i. e. : benaYlk) :' 1. atm
gogsOnden yukan, bogazi OstOnde <;lkal1 tOyden iki
dairenin biri. 2. es;vabln koltuk altlndaki parc;asl.
bebga).
"J.
(a. i.)
: 1. hasta iyilige donme
(bkz": bur', bOrO'). 2. yaratma.
beraat ..:..~
V
(a. i.)
: fazilet, meziyet, 01-
gunluk, iyilik, gOzellik.
beraat-i istihlil : ed. : bir kitabm, bir ~iirin
veya bir· makalenin ba~mda, i~indekiler hakkmda
toplu bir fikir vereeek surette guzel sozler kullanrna.
(f. i.) : bot. burc;ak nevinden,
J.I J .
beraber
mercimege benzer blr mahsul.
(f. b. s.)
: birlikte bulu-
nan, birarada, musavI, bir hizada, farkslz.
benna
"l.:..
(a. i. bina'dan.) " yapl yapan,
mlmar, I<alfa, dulger.
~l;.,
bennak
(a. i.) ':
tar. raiyyet yazlll
olanlarm timar sahibine verdikleri resimlerden birmm adl. [bu resim, kazanc;' vergisi kab'ilinden bir
vergi idil
benne
ben~
cI.:..
J--.i,.
benG, benGh
(a. i. e. : binan) : gutel koku.
o)r, ,
r ( f . i.) :ylglO, kume.
beribir, beribire
: beraberlik, fark.
o)J.IJ . , J.I.)'.
(a. i.)
~IJ. (a. i. bOrcUme'nin c.)
beracim
saUar~
maf...
bogumlar;
"::V
beriet
(a. i.) : bir dava sonucun-·
beraet-i zimmot. : zimmetinde bir
. akllk.
(a. i. ibn'in
c.) : ogullar.
106
i.)
da temiz ve i1i~iksiz C;lkma, aklJk, arlllk~aklanma.
benGn, benG
ben-van
<.SJ.1J. (f.
Berberistan adamlarl.
(a. i.) : tembellik, inmal.
(bkz : benve).
ekinbekc;isi.
beriberi
slzhk, mOsavilik.
-=-:i- V
berigis
.Ca.
~ey
o!mayis.1
L bUrgus'un e.)
pi-
reler.
jlr,
(f. b. i.)
tarla,harman,
berih
elJ. (a.
agac;slz bolge.
i.)
a~lk,
i~lenmemi~
va
ber-ci
berahide
(f. s.)
.;)..\:411..1.
yola
~lkarJlml~,
gonderilmi~, yollandml~.
beriverde
berahihte, berahencide /)..\~.:..&\..1. ' ~~\.1.
(f. s.) : ~ekilmi~, ~lkarJlml$.
hakkmda].
[~ok zaman silah
Hind ve MecOs11erin rOhan1 reisleri, ba~kanlarl.
~JI) 1..1.
(a. i. bUrhan'm c.) : de-
liller, tamklar.
l,)"""'G..1.
ber-akis
ser;i1mi~ ~ey.
beray
~\..1. (f. e.) : i~in, maksadiyle.
h. i. Bermek1'nin c.)
(a. i. bUrnUs'Un c.). (bkz
bUrnUs).
.;)J..:)
V
(f. s.)
halk, insanlar, mahlOkat, yaratlklar. 2. halkln,
va v.ergi vermiyen mUslUman ve klll~ ehl!
mi. [bunun dl~mdakilere reaya denirdi). Reaya
beraya : bUtUn halk.
.
,)~..1.
bern
(a. i.) : abra~IIk, leke hastallgl.
2~
y~r
tici hayvan
berat
.;:.,1..1.
berber
(a. i. c. : berevat) : [eskiden]
rUtbe, ni~an ve imtiyaz verildigini bildiren ferman.
berit-, cibayet : vergi, resim, icare gibi hazineye
yShut vakfa Sit paralan toplamak yetkisini veren
ves1ka.
berit geeesi : Peygamberimize, peygamberligin
bildirildigi $aban aymm onbe~inci gecesi.
berit-, hiimayun : padi~ahlara mahsus ferman.
berit-, terhani : gordUgU bUyUk bir hizmet kar~"Igi olarak vergiden muaf tutulmasl hakkmda
padi~ah tarafmdan verilen ferman.
beratil
4-:'-;k I.J.
vetler; hediyeler.
(a. s. blrt11'in c.)
rU~-
(a. f. s.) : 1. kaz gogus-
...\.:~:J.
.....~J.
ber-bend
(a .. i. bUrsUn'Un c.) : Ylrpen~eleri.
.) ~ J.
(f. b. s.) : gayet yuk-
veya rUtbe.
sin in slrtma
berasin
~ .1.
i. lavuta denilen bir r;algl,lir: fro lyre.
ber-belend
sek
~.1.
c)
~..1.
ber-batt
r;oller,
sahralar.
peri~an,
(f. i.) : 1 r;ardak, sundurma. 2. tahtabo~. 3. ka
meriye. 4. evin damlnda Dulunan oda. (bkz': cihan-nUma ).
IU.
~)I..1. (a. i. berriyye'nin c.)
1.
(f. b. s.)
rap, viran, 2. pis, fena, kirli.
Ustegetiren,
Uzerina getiren.
berari
(a. i. beriyye'nin c.) :
berbar, berbire
beran!s u-il ..;:
i~in.
ra~
(bkz : Bermek).
berarende
i~ ir;in.
gezinti
\!-I.1.
ber-bad
.0:: V .(a.
cinsiyyet ir;in, ~emcins olma-
beray-, einsiyyet
Sl clo1aylsiyle.
beray-~ maslahat
heray-i tene:u:iih
sine.
Beramike
agaci.
(f. s.) : 1. yukarr
.;),))",,1..1.
beraya
(f. a.b. e.) : tersine, ak-
yemi~
ve yUksege goWrUlmU~ ~ey. 2. i1timas
va himaye ile ileri sUrUlmU~kimse. 3. ayrllml~,
berahin-i aleniyye : meydanda alan del iller.
berihin-i katla : kat'i, kesin deliller, tamklar.
berahin-i kaviyye : saglam del iller.
(f. s.) :
kaldlrrlml~
(a. i. berehmen'in c.)
berahin
)JT.J:
ber-aver
(f. b. i.) : ~ocugu, anne-
ba~lamlya
.J:J.
yanyan gogUs
(f. i.) : 1.
tlra~
ku~agl.
eden,.
sa~
kesen kimse. 2. Afrika'nln' kuzeyinde bulunan bir
kavim.
(f. b. i.)
berber-hane
ber-
ber dUkkanl.
berberi
~J.J.
(a. s.)
: Berber kavmlne
mensObolan, Afrika'nm bUWn kuzeyinde -Mlslr hSrir;- oturan halktan olan.
Berberistan
Jl:....J.J.
(h. i.)
Berberler
Ulkesi.
ber-d
!;..J.
(f. s.)
: yerinde, tam,- d~ru
va mUnasip. (bkz : r;espan). Na-berci : yerinde
101
bereed
degil, mUnasebetsiz, uygunsuz. Pa-berea
bat edici.
.J..~J.
bereed
sabit, .se-
1. kahn kilim. 2.
(a, i.)
Turk hallsi.
d.=--:-- J.
ber~ceste
(f. b. s.) ; 1. sa~-
lam ve. latif. 2. se~me. 3. ed. zahmetsizce hatlra geliveren, fakat yuksek bir mana ta~lyan -mlsril.
Bereis w-~~ J.
(a. L) : 1. "Mu~teri" de~ok
nilen YlldlZ. 2. suW
ber~ide
olan deve. (bkz : birds).
e",,:-~ J.
(f. b. s.) :
toplanml~,
dev~irilmi~.
:.r b
bert;ide-damen
e~ J.
berd
~J.
: S09lJk.
(a. i.)
berd-ul· .
kocakarl sogugu. (bkz
berd·j acU7:
-acOz).
..:,.;..bJ .
.berdaht
(f.b. i.) : 1. duzeltme,
duzleme. 2. parlatma, tilalama. 3. puruz(.inu giderme. (bkz: perdaht).
ber-dar
(f. s.)
).) J.
aSllml~, [insan]. (bkz
: 1.
masIOb). 2.
salbedilmi~,
(f. i.)
esir, kole,
karava~,
~~J.
. Da-iil-berdet
(a. L) : hek. mide dolgunlugu.
~J.
ku~uk
&:.)J.
kolelik, esaret,
(f. s.)
~ol
(a. i.
C.
:
berahinie) :
1. Hind ve MecOsllerin rOhani ba!ikanl. 2. Brahma
dininda olan.
(f. s.) : puta tapan, puta tapanlarm papazlariyle
ate~e tapanlarm bilgin ve soysop ofanlan.
berehne
(f. s.)
~J.
:
~Iplak.
(bkz
~
berehnegi
...
~J.
. (f. i.)
1;;lplakhk.
<\AI~J.
(a. s.)
~lkll va guzel [kadm].
.:..tSJ .
(a. i. bereket'in c.) : 1.
bolluklar. 2. meymenetler, saadetler, mutluluklar;
haYlr/ar.
devam
bolluk. 2. meymenet, saadet, mutluluk; Tann ver-.
gisi.
(f. a. b. s.)
vzere, daim, devamh. (bkz : daim!).
108
(f. b. L) : muzo TUrk
~ J.
be,ehmen
bereket
rIJ.)J.
.)l~V
muziginin biiyuk usOllerindendir. 32 zamanlr ve
14 darblrdlr. Gene 32 zamanll ofarak mevcut olan
22 darblr muhammes ve 26 darbh nafif'den dana
az kullandmqltlr. Bu usOl, pe~rev, kar, ilahi' gibi
eserlerde kullclndml~tlr.. iki yurUk semai ile tOrlij
~ekillerde dizilmi~ 5 adet sofyan'dan mGrekkeptir.
Tabi'i mertebesi 32/4 dUro 32/2 mertebesine :
a91r bereflian ve 32/8 mertebesine de yiiriik bereft-an denilir.
ortaslnda bu-
dag ve tepe.
ber-devam
(a. i,) : en~ok flrtinah havada
.)J.
berekat
berdeng
\;,
yagan dol.u.
berehrehe
(f. i.):
. esirlik.
/unan
~dugu
(bkz :burehnegi) .
mide dolgunlugu hastahgl.
berdegi
ber. eJ. (f. i.): kuzu. (bkz : hamel).
bere-i .felek : Gune~in 21 Mart'ta dahil
bun;, hamel burcu, oniki bur~tan biri.
bGrehne, uryan).
tutsak. (bkz : b.ende).
berde
berd-lil-acu7: j~JbJ.(a. b. i.) : kocakan
sogugu, [rOmi ~ubatln 26smdan itibaren 7 gUn
~iddetle devam eden bir so guk].
berehmen, berhemen
dlrilml~.
e.)J.
(f.b. zf.) : omuz Uzerin·
yemi~li.
(f. s.) : yGksege kaf-
berda!;te
·berde
JtJ.)J.
ber-dO,
de, omuzda. Hane ber-du, -( evi omuzunda) : serseri.
ber-ef!;in
(f. s.) : top/aYlcl.
(a. L) : 1. vaktiy/e Kahi·
($.)J.
rede dl~ kabugundan naSir, i~indeki Qzunden ka~lt
yapdan bir bitki, ha~lIr otu. 2. Suriyede iki nenir,
bir kay, Hicaz'da bir dag adl.
bered
~ek
(f. b. s.) : etegi toplu, diinyadan elini etegini
·mi~, munzevi.
bersin
berdiyy
.::..JJ.
.
(a. L c. : berekat) : 1.
i J.
berlllm
(f. i.) : 1. OzOm ~ubukf.armm
. a ltlha konulan ~atal aga~, herek. 2. asma ve kabak
berfuz, berfus I f~J. '
dl~
~ardagl.
berg
'-.:,~~'.1.' 4.-tf..1.
berencen, berencin
~>
berend
: 1. keskin han~er,
i.)
(f.
E...J.
agzln
(f. i.) : bend, set. (bkz : berlg).
berg ':'(.1.
(f. i.) : kadm bilezigi. (bkz : ebrencen, sivar).
j }J. (f. i.)
kenan, dudaklarm ~evresi.
(f. i.) : yaprak.
berg-i diraht ': aga~ yapragl.
.
berg-i gOI : gOI yapragl.
berg-i hillkiri : g. s. altm yaldlzla
pala gibi aletler. 2. nakl~slz ipek kuma~. 3. ,
halkar yaprak motifi.
kdlcm. suyu.
. berg-j hazin : sonbahar yapraf:jl.
berendihte
....-:;..\ ~. J.
(f. s.) : 1.
berg.i Itri : g. s. ~ini veya tezhipte kullanrlan,
kenarlan t.rtdlt bOyOk yaprak motifi.
yOksege kaldlrdml~. 2. Oster yOksege ~Ikarrlml~.
berg-j sebz : 1) ye~i1 yaprak; 2) hediye.
kdl~,
jI~\.1.
berendiz
(f. s.) : yukanya kald,.
np atan, bir yana atan.
").1.
berere
(a. s. berr'in c.) : hay.r
sa·
hibi olan dogru kimseler, iyilik severler.
"::"\.'.1.
berevit
(a. i. berat'm c.) : [eski.
den] rOtbe, ni~an ve imtiyaz verildigini bildiren
fermanlar.
~.rife
berevit-I
beratlar.
berg ii nevi.: ge~inecek ~ey.
berg ii. siz, berg ii bar : malzeme,
yOk. [kelime Fars~a'da "azlk,
..:.~m; niyet; takat, kuvvet,
rin bellerine bagladlklan
murdan yapdan eri~te
fir ].
padi~ahlar
tarafmdan
bergab
,,:-,\cJ.
(f. i.)
su bendh su
j L jJ.
(f. i.)
bOyOk Yllan, ej·
riktirilen yer.
veri len
bergaman
der.
berf
J.1. (f. i.) : kar. (bkz : sele).
-
(f. s.)
~ l;.1.
berf·ib
. (f. b. i.) : karsuyu, kar.
II soguk suo
",.,rl J
berf·ilYd
bergerde
(f. b. s.)
J.
kara
(f. b. i.)
buzhane;
mi~, slynlml~.
(f. s.)
berf-dir
)~J.
berfend
..\.':;.1.
(f. i.) : 1. asker. 2. s.
S. )
mO~,
: karlt.
ezberfenmi$,
(f. b. s.)
1.
'~ekil-
2. Jartllml~.
berge~te ~.
(f.
(f. s.)
tersine
ters olmu~, yOz ~evirmi~.
bergeste. ahter
.;;..\
~.
(f. b; s.)
yddlZI tersine donmO~.
gOzel soz. 3. s. derin yer.
~.1.
f..:.
berge~ide "~J.
j\~J.
karllk.
berfin
,,'"
hatlrda tl{tulmu$.
batml~, kar i~inde.
barf-dAn
yOz
virmi~.
(f. b. s.)
berge~te-baht ~ ~J.
kardan, kar ile
fena talih, talihi ters.
i1gili.
berf-nik
.:.ll:;.1.
(f. b. s.)
berge,te.hal
yaz karlr
J\..; ~(;.
(f. a. b. s.)
ge~imi gO~le~mi~, i~i bozulmu~, dOljkOn.
olan, kan. eksik olmlyan.
berf.pire
kl~
berge,te-ruz
(f. b. s.)
gOnO
donmO~,
j J)
talihsiz.
~
. J.
(f. b. s.) :
..i..) 6"J.
berg.riz
(f. b. s.)
yaprak
dO,ken, sonbahar, guz.
.If.J•
hattra,
~eritli
or to, ha.
(f. b. i.)
J
hediye,
anda~.
<>.J..,.:fJ.
(f. b. s.)
ses;me,
se~kin.
tJ.
(f. i.) : 1. par~a, az~ey, hisse,
nasip. 2. su birikintisi. 3. ~im~ek. 4. ya~ odunun
yanarken ~lkardl~1 ya~llk. 5. ballk. (bkz : semek).
berhibe
do~ek,
<\I.
daire, ortasl bo~ nesne. 2. varo$, hisar, duvar va
bostan kenarlarma va tarla aralarma diken '(8 ~a·
1I~lrpl ile yapllan ~it.( bkz': burhOn). 3. kus;Uk
ev, oda. (bkz : berhuyOn).
)y...J.
berhur
(f. i.)
- (f. b. i.)': 1. minder;
<\J't;.J.
(f. b. i.) : eski veya ha·
.~~J.
(f. a. b. s.)
i~in.
: karl~lk, da1:ilnlk,
(f. s.)
ters.
<>~J~J.
berhem·zede
karmak~r1~,k,
altJ ustUne,
berhem-zen
I
JY
<taL.J.
sAiim, . kur·
( a.
s.)
: guzelligi ve olgun.
~J. . (f. i.) : i~inde ekmek pi~i.
sa{i,
(a. i.) :' muddet, zaman.
("J.
(a. s. beraet'den.)
temiz.
.J.:.J.
berid
berhe min-ez·zeman : bi;- muddet
berhem
beri <.SJ.
tulmu~;
rilen ocak, frrm. (bkz : berizen).
diri.
U J.
(f. --i.)'; (bkz : ber·
hOIJ).
bericen
(f: b. s.) : kalkmt~, ayaklanmJ~.
berhe
j rJ. (f. i.) : dafjarclk, torba.
berhUz
lugu ile akranrndan ustUn olan sevgili, kadm.
..::..-1.;.J. ~ <\:.-.\.;...1.
berhiste, berhist
ber.hayit
hudar olan, mes'ut olan, onan.
beria
rap bulunan buyuk ev.
hlsse, nasip, pay.
(f. b. s.) : ber·
berhiiyun
Iy:..J.
yatak. 2. bir _do~ekte beraber yatllan kimse.
berhine
karl~lk
(f. i.) : sabun.
ber·hurdar
berh
soz.
0JAJ. (f. i.) : 1. s;ember, kemer;
berhun
j
ber.giizide
sa~masapati
(f. i.) : at eye-
rinin altma ortOlen slrmall veya
~a. ( bkz : ga~ iye 3, nemed-zin) .
ber~iidr
(f. s.) :
<>YbJ.
berhuh
JI.,,:-(;.
bergiistvan
~ YbJ.
berhud
J.
(f. b. s.)
getirilmi~.
berig
t....J . (f.
i.) : bent, set. (bkz : berg).
berik
J!.J.
(a. i.) : I~Jk, parlltl. (bkz :
pertev,ziya ).
~U. ( '!. i.)
berike
(f. b. s.)
karma-
(a. i.) : postacl, haberei, tatar,
ulak.
berid.i canan : sevgiJinin habercisi. ,
Berid.i '.Iek : SatUrn gezegeni (Zuhal).
un heivasl. (bkz :
burOk, habis, habisa).
eden, altml ustUrie getiren.
berin
J'..J.
(f. s.) : 1. pek yuksek, en yU·
Iy.J.
ce. Bad·i berin
Ylrtlk, delik.
tan zaman! esen yel. 2. yarlk,
ber·hevi
(f. a. b. i.)
havaya
sjtmi~,kayb~lmu~, u~urulmu~.
beri.iiz.zimme
berhihte
<t:;":;A>.J.
ham Ie
edilmi~.
. berhiz
~;.J.
(f. s.)
silah
~ekil-
beriyye
yan, atrlan.
1tO
(f. -b. s.)
kalkan, SI~r1'
(a.
zimmeti temiz olan,
ct:.J.
b. $.)
aklanrnl~.
(a. i.c. : berAya) : 1. halk,
insanlar, yaratlk. Hayr.iil.beriyye: Hz. Muhammed.
2. ~ol, .krr, sahra.
berr-i cedid
j ) ..J.
berizen
Jy.
berj
(f.' i. ) . ( bkz : berken ) .
: ~iddetli kaslrga, girdap,
(f. i.)
berk
(a. i. c. : bOrOk) : ~im~ek. (bkz:
J.1.
berk : gok gOrUitOsO ile
ij
berkan
~aklma,
(a. i.) :
j\;.1.
(f. i.)
(bkz :
pan Ida-
~ahika,
' 01...1.
(f. i.)
(f. L) : dag tepesi, dqruk.
zirve).
dAy.
Bermek
~im~ek.
ma.
berkan
JL.y.
bermS'
su c;evrintisi. (bkz.: bevj).
beve). Ra'd
&\.bL.Y.
bermah, bermihe
burgu. (bkz : matkab, miskab).
(a. h. L)
: Harun-tir-Re~id
zamanmda vezirlik' eden bir a!lenin Halit, Yahy6,
Fe'lzrl, Cafer admda dort oglunun soyadl. [bagl~,
eomertlik orne~ji tutularak : bermeki-metrep, ber.
meki-haslet gibl slfatJar yapdml~tlr].
klvlrelk tOylU kuzu
ber-mOcib
postu, kUrkO.
(f. a. zf.)
mO·
cibinee, gereginee, uyarma gore.
ber-karar
(f. a. b. s.)
)).1.
kararll,
yerll, daim!, devamll.
bermOde
(a. f. b. s.)
yuvasl
~im~ek
olan.
~ek
( f. b. s.)
~im_L.
~"dlgl,
.J~y.
(f.
a. b. s. )
mO-
kemmel.
.x.)y.
berkend
berk·endiz jl..~;\
(f. s,) :
J.1.
gen~
irisL
(a. f. b. s.) : par-
laYlel, parrldaYlel.
o.x.G.
berkende
(f.s.):
berna
mi~, .klnmdan <;;Ikarllml~;
getirilmi~. i1erletilmi~.
~y.
berklyye
t
~ y.
bernik
J-: Y.
berni,
~ .1..
J ~ -1.
berm (" y.
(f. L )
(f. L) : 1. karm agrlSI, san·
el. 2. mafsal agnsl, romatizma SanelSI.
~>. (a. i. e. : berani') : 1. btiytik
berniye
(a. s.) : 1. ~im~ek gibi.
(a. i.) ..: pe<;;e, yOz ortusO.
bernOn
ma~;
jiy.
( f. L)
<;;ok Ince Ipek ku·
ince tOl.
berpa
Ly
¥
•
(f.s. )
ayakta, ayak tizerin-
de, Ylkllmaml~.
(a. i.)
zerdali.
ma.
(a. i.) : zool. su ayglrl.
kOp. 2. kti<;;tik horoz.
(bkz : bUrka', bOrku').
berkuk
(f. 5.) : gen<;;, delikanl&, yigit.
ba~llgl. (bkz: tinvan). 2. fihrist. 3. zarfln Ozerine
'yazrlan adres.
mec. c;ekilip meydana
2. i. elektrik. Seyya'e-i berklyye : telgraf haberleri.
berku'
L'y.
(f. b. L) : 1. mektup
kopanlml~, sO-
(f. b. s.) : 1. <;;ekil-
: all·
Pir i.i berns : ihtiyar ve gen<;;. (bkz : bUrna; bOrnah, bOrnak).
kokOnden <;;Ikardml~. (bkz : kal'). [kelime Fars<;;a "berkenden" mastarmdan geliyor]. .
.:I~y.
(f. a.. zf;)
adet oldugu, her zaman oldu§u tizere•
kOlmO~,
berkeJide
(f. a. b. s.l :
Jl:.A J.
ber-mu'tad
sa<;;an.
ber~kemal
J\~y.
ber-murad
suna kavu~an, dilegine eren.
jl..:.;\ Jy.
berk-ef~in
( f. i.) : ~ey, nesne.
.:IJ .JAy.
bermOde-i fermOde : buyurulao, emredilen
ezberleme, hatlrda tut-
berr y.
(a. i.) : kara, toprak. Bahr Ii berr :
deniz ve kara.
berro' atik (eski karalar, topraklar) : Asya; Avrupa; Afrika.
berr-j cedid (yeni karalar, topraklar) : Amerika;
Avusturalya.
111
berr
( a. i. c.
berr .1.
i~liyen
kimse.
berrade
oJV
haYlr
sus kap, karlIk, *
ebrar)
dogru sozlU,
(a. i.) : su sogutmlya mah-
sogutma~.
berrak
(bkz : mOberrid).
(a. s.) : nurlu, pek parlak,
a~,k.
duru,
<.J·I.;:
berrani
(a. s. berr'den.) : 1. sahra
ve k,ra ait, yabani. 2. hark!. 3. ~er'l' hOkOmJere
riayet etmiyen.
..:" 1.1. (a. i.)
berraf,
r.1.
berren
c.S.1.
berri
I~ara
(a. s.)
.d'
I!..C:...>
ber.teng
kara yoJiyle.
berarl)
\;01,
ova. (bkz : beyaban).
berriyyet.u~.$am
jJ".1. ~ J.1;/ (f. b. s.) :
berter, berterin
.J..:...o J.1.
(f. i.) : faydah#
menfaatli olma.
jJJ.
(f. i.)
bervar, bervare
: 1. kavun, kar.
~aYlr; ~imen gibi dalbudak saJ,p yukselmiyen
nebat, bitki. 2. s. mec. rezil, edepsiz, al~ak adam.
pU;l,
bers
':';.1. (a. i.) : ~ukur, yumu~ak yer.
J! t ...1.
ber-sab.k
(f. a. b. s.)
: eskisi
gibi.
ber-sam
\' L .1.
(f. i.)
zaWJcenp, sath·
can; fro pleuresje.
ol~.1.
bersiyih
ber~ ~.1.
(f. 5.) : esmer.
(a. f.) : 1. afyon $urubu., keten
yapragl ile yaplJan bir ~e~it musekkir macun. 2.
arzu, gonu! istegi.
ber,.i· rahiki : Rahl'kl' adh birinin yaptlgl. bir
macun.
~e~it
ber,~n
01..t .1.
(f. i.) : 1. ummet. 2. bir
peygamberin' din ve kitablnl kabul ve tasdl'k eden
halk.
dondO.
1·12
(f. L)
~Oz·j
0) J .1.
} , J.
(f. i.) : 1. havadar mesken, ko~k. 2. sayfiye. 3.
evin ku~uk kaplsl, arka kapisi.
berVaZ8
t1pJenen
j)
jI,.U.
(f. i.)
gezinti
i~in
ter-
yemek~
et:'"JJ. (f. a. zf.) : oldugu gibi#
ber·vech
olar'ak.
ber.vech.j att : a~aglda, oldugu gibi.
ber·vech-j bali·: yukanda oJdu9u gibi.
ber.vech·i i~tirik : ortakJrkJa.
ber·vech-j
ber-vech.j
ber-vech·j
beJ'l-vech·j
me,rOh : anlatJldl9' Ozere.
pe,in : pesin olarak, onceden.
yesir : kolayhkla.
zir. (bkz : ber-vech-i atl).
berz jJ.
berzah
(f. i.) : ziraat, ekim.
ejJ. (a. i.) : 1. ince, uzun kara
par~aSI, dar diJ [denizde]. 2. s. can s/k,CI yer, ve-
yii $ey. 3. s. zor,' gu~. 4. olUlerin ruhJarmrn k,.
yamete kadar buJunacaklarr yer.
berzah., bela : i~inden C;:lkJlmaz bela.
berze
bertaft
sava~.
(a. L) : sanzambak [<;i~ek].
JI JJ.
bervak
(f. i.)
kavga,
beruz : sava~ gOnO.
: ,sam \;01U.
~) .1.
berruste
(f. 5.) : 1. taze. 2. ve-
berOmendi
: karaya [toprak] ait,
(a. i. c.
ko~umu.
daha, pek, ~ok, enyOksek, ala, us tOn, metiyetli
degerli.
berOz
":..1.
(f. b. i.) : 1. at
nun sirt kaYI~1. 2. cObbe veya ferace ku~agl. 3.
kU~Ok ~ocugu anaslnln slrtrna baglamrya yanyan
g09us ku~agl.
rimli, faydall. 3. hisseli, nasipli, istegine ula~an.
ile ilgili.
berriyye
(f. c. b. s.) .: 1. bir ya-
na atJlan. 2. zf. ~oyle dursun, lazlm degil, ne ise
ne. Zenginligi ber taraf insan adamd•.
berumend
1. torpO. 2. b,<;k,.
(a. zf.)
~j,.1.
ber··taraf
yakl~/kll,
j)
jJ.
(f. i.) : 1. ipekl i kuma~. 2. s.
nazik. 3. latifJik, zariflik. 4. dal, budak.
5.' ekin, ziraat.
besir
[jy.
berzec
kadife gibi
(a. L)
kuma~-
larda beliren puruz.
berzede
i).)
besamet
jJ.
,l(;y. .( f.
j
okUzU,
(f. i.)
1. sokak;
ko~eba$l;
4.-:f'jy.
Berzenciyye
~Obelerinden
berz-gir, berz.ger
(f. L) : Kibreviyye tao
.Jj.1. ~ ) \Sj y. ( f.
r.> }jy.
(f. i.) :
~ift~il ik,
(a. L) : 1. dUzyer. 2. ka.
zan, tencere gibi yayvan kap. [kelime bislt ~ek
linde de kullantlabilir].
besStet
b. i.)
ekinc,L (bkz : f6Iih).
berz-geri
.:" )l~ (a. i.) : goz a~lkll~I, derin
.k~
basit
birinin adl.
(f. b. s.) :
g~rU~.
cadde, mahalle. 2. sahra.
rikatl
be·
sofada oturan; hizmet~i, u~ak.
besaret
jy.
giileryOzlUlOk,
~ i))L~
basare.ni,;n
~ift
b. L)
tarla surecek okuz.
berzen
(a. L)
besara i) }-~ (f. i.) : divanh&ne, sofa, salon.
toplandml$, birik-
(f. s.)
tirilmi$, bir araya getirllmi$.
bene-Say
...:...-0 ~
simlik.
..::..b~
(a. i.)
:,1. dil?e
giinlUk, serbest sOyleyl~. 2. basitlik, dUzlUk.
besatet·i arz : yer dUzIU~U.
ekin-
~~
besat;n
(a. I. bQstan'm e.):
bostanlar, sebze bah~eleri. [cemi' olarak besltOn
cillk. (bkz : filahat, haraset, ziraat).
~ekli de verdlr].
be~ziger
..)(j.J.
(s. i.). (bkz
berzug
fl. 2.
~
!:.. "j;.
(a. i.)
. etine dolgun deli-
sa~masa·
betbese <t-.~ ( a. i.) : I;ok ~abuk yU rOme.
burzag 2).
besek, besdek
(f. e.) : yeter, yeti$ir, tam am, k8-
~-l-J. ~ ~ (f. I. r
:
1-
harman yerinde toplandan bugday vearpa demeti.
2. esneme.
~ok.
- be's
(a. i.) : 1. zarar, ziyan. 2. zah-
met, zorluk. 3. azap, $iddet, korku. 5. fenallk.
[Arap~a'da : " sl kantl ve flkar611ktan fenadurumda olmak veyA sava~ta ~iddetli harekette bulunmak" manalarrna gelir].
besa
herze,
pan. [soz].
kan/I. (bkz
bes
(f. 5.)
besbas
berz-ger).
~ (f. e.) : nice nice, pek ~ok, hayli.
,
besend, besende
kafi, tamam,
yeti~ir,
ij. ~,m (ba~
be5g0Yr.>-,~
(f. e.) ;
yeter.
be.ser ...~ (f. s.) :
be-ser
~.
ba~
UstUnde.
ve goz UstUne) :
(f. 5.) : geveze,
bA~ust{jne.
~enesl
dO·
~Uk, I;al~ene.
besiit
olanlar, sade
besilk
Jd~
(a. s. baslt'in c.)
(f.
I.)
: sazdan,
..::..J~
dlrllk, kahramanlrk,
(bkz : $ecaat).
F. 8
(f. i.)
1. ~okluk, ziyAdellk, faz-
bostc l::~ (f. i.) : 1. haztrlJk, yol hazlrfr§f,
a~a~ d.tra-
nndan veya tUrlU tUrlU ~i~eklerden yaptla,ak bay.
ram ve nevruz gUnlerinde giyilen ba~/II<, zafer tac!.
besalet
~
lallk. 2. s. bir~ok.
~eyler.
..:J ~
basi
basH
(a. i.) : dilSverlik, bah6yil:jitlik, cesurluk,
yararltk.
sefer
haztrll~l.
b~5im
r
2.yoL aZ191.
(a. s. besm'den.)
: gUleryUzlU,
g(jle~ [adam]. (bkz : bSsim, bessam).
basir
~
(a. s.) : ~ok, bir~ok.
113
_is.
<\~-!
" besiso
ya~dan
2. un ile
(a. i.) : 1. bir ~e~it yemek.
y~pllan
bir bulama~. 3. nifak,
iftlr8, a~lz karasl.
.uC-!
beskele
(f. i.)
kapi mandalr, ka·
pi sUrgUsU.
0~-!
: bir anla~madan
(f. i.)
$onra rehin olarak blrak"an $ey, kaparo.
-t...---!
besme
ctl~-!
besmele
m~n·ir-Rahim"
( a.
i.) : rastIk. ( bkz
ves·
(a. i.) :1. "BismiIl6h·ir·Rah·
cOmlesinin adl. 2.
"besmele-hin
~eken.
ba$langl~.
..>1.,,;- ctl--!
(a. f. b. s.) :
(bkz : besmele-ke$).
J-) ctl...~
besmele.ke,
(a. f. b.
s.) : besmele ~eken, "Bismillah·ir·Rahman··ir·Rahim" diyen. (bkz : besmele-han).
bear, besere
~Ikan
o~, ~
siyjlce, ufak
(a.
i. c.
besQr)
~Iban.
besere-i habfse : kara kabarclk denilen ve ~Iktl
§I veri kangren eden oldurucO bir hastahk.
bess
~
(a. i.) : 1.
~gltma;
ma. 2. meydana ~rkarma.
bess·j ,ekvi : $ikayeti meydana
yayma,
~Ikarma.
(a. i.) : Mekke-i MUker-
beste
;'
~
beste-dehin
(f. i.): dOgOm. (bkz : ukde).
(f. i.) : 1. muz. $arklnln ma-
I
0l.b,) <t:...-~
( f. b. 5.)
kapall; dili ba~", sukOt eden, susan.
beste-dem
tulml,l$.
114
(f. b. s.) : dudagJ
~ste-nigir
(f. b. s.) : nefesi tu·
J
beste-rahim
sIr kadln. (bkz
LG
~
(f. b. i.) :
Jr.
~.4:.-J
I
J
•
(f. a. b. 5.)
betra').
(a. i. besr'in c.)
sivilceler,
kUc;Ok \;:lDanlar.
beaG.
...rJ-!
(a. i.) : 1. ok$adlkc;a sOt ve-
ren deve. 2. Araplarda c;ok me~hur ve me$'um bir
kadrn [efemO min BesOs : BesOs'tan daha u~ur
suz].
besaat
..::...-!
kam va ahengL 2. s. kapalr, ba!:!h; biti$tirilmi~,
baglanmr$. DiI·beste : dili bagh. 3. s. donmu$. 4.
Esterabad ve GOrgan'da yapJlan basma nakl$h ipek
kuma$.·
8gZI
bes·
muz:o en eski murekkep Turk makamlarmdandlr.
HusOsi ve orijinal bir krymet ta$Jyan bu makam
ragbetle kullaOllml$tlr ve halen de kullanrlmakta·
dlr. Bilhassa kuvvetli huzUn, rztlrap ve dindarhk
mevzOlarmda kullanllabilir. Saba makamlna Irak
ml)kamrnm pest dortlOsOnOn (yani Irak perdesin.
deki segah dortlOsOnOn) ilavesinden meydana gel.
mi~tir. Bu dortlU i1e, Irak perdesinde durur. GU\;:.
10, birinci derecede kuvvetli olarak kullanllan \;:ar.
gah do perdesidir ki~ sabanm gU~lOsUdOr. DonaOl·
mlna saba gibi si ic;in komave re i~in bakiyye bemoW konulur. La-hin ic;inde icSbeden yerlere sa·
bS'nm tiz sekizlisi ic;in la baklyye bemolO ve Irak'·
In pest dortlOsO ic;in de fa baklyye diyezi ilave
alunur.
besOr
gOlen adam~ (bkz : bAsim, besim).
best
(f. b. s.)
beste-Ieb
sa~·
\'~ (a.' 5.) : gUlar yOzlO, \;:ok
bessim
reme.
J'6 ~
beste..kir
kapalr; tutuk.
me).
vUcuUa
(f. b. L) : 1. baglJllk.
teliyen, bested, kompozitor, fro compositeur.
besmAn
besmele
j--:---!
beste-gi
DiI.bestegi
gonUi baglrlrgl, a\;:lklrqr. (bkz : merbOtiyyet). 2. kapalr olma, "kapa'",k.
•.:,..d.~
(a. i.)
1. yiyi.nti ve
ic;intilerdeki acdrk. 2. kabahat.
be~im
r~
(a. i.) : Hicaz'da yeti$en
ve misvak yaprlan hO$ Kokulu bir a~a\;:, ba'~ama
agacl.,
be,linika
~~
(a. i. c.) : [bo$nak ke-
limesinin cemi oJarak kullamlml$tlr.] : bo~naklar.
be~aret ~)~ (a.
i.) : 1. mujde, mU$tL.
(bkz : bi~aret). 2. ~irkin kryafet; yeni ~rkan gao
rip $ey. [2 ci manasr ekseriya kadrnlar arasrnda
kullanrlmaktadrr] .
betr
ba,arat.ber
mujdeci,
)J
mu~tucu,
T ~) ~
(8. f. b. s.)
be,aret-nime4.A\.;.,~)~
HurOn bir ~air olan Refii'nin
d,gl 110 sahifelik bir eseri.
(a. f. b. i.) :
hurOfili~e
dair vaz-
(a. i.)
guler yuzlUlUk;
gUlar yUz.
C-!
beJel
(f~ i.) : zool. atmaca [ku,].
~
be,ir ~
("'~
%un. 2.
gu~
aC,I, ek$i, tad I fena
(a. s.) : 1. mujde getiren, mOj-
r
(f. i.) : 1. klragl. (bkz : ,eb-
be,me ~
(f. i.) : 1. tabaklanmamr, ham
deri. 2. hek. "~e~mezen" denilen blr goz
3. be~ parmak da denilen, ayrl renkli be, !ltubuk
motlfl He suslenmi~ blr !lte$it kuma$~
beftelc:, be,tiik ~ , ~ (f. I.)
(f. i.) : 1. iki ,eyin birbirine
(f. s.) : 1. kederli, vasi"~ mah-
vazo;
kap; zarf; kase, !ltini saksl.
sarl/masl; iki kimsenin birbiriyle tutu,masl. 2.
" asl l, sarlll" man§srna be~eliden mastarindan emir.
be,4!m
(a. s.)
nem ). 2. dinsiz, mezhepsiz. 3. Rey ile Taberistan
arasmda havasl ~ok soguk bir yer.
kJ..
ba,ih1et
~
ded. 2. gUleryuzlu, gOle~ [adam]. (bkz : be,O,).
be,m
~ 0 c .1~ (f. a. zf.) :
be-$ertl an ki
~u ~artla
belt'
$ey.
haberci.
be,O,
~~
(a. s.)
gtilerytizlti,
(bkz : be$ir 2).
(f. b. zf.)
be,O,·ine
hazmolan $ey.
yuzlOlUkle.
~
be,.n
(f. i.) : 1. clsim, beden. 2.
,uzun boy. 3. taraf, kenar,
betyOn J~
u~.
beta'
betenc ~ . (f. i.) : ytiz 16tifli~i, gtizelligi,
parlakllgl ve
be,ttr
.,.,...t!
(a. i.) : insan. Eb-UI-befer :
Hz.
j)~
~~~
b. :d.)
husOslyle, •
betit
~l:..
(a.
i.)
kat'i, kesme.
Bey·i
betit : kat'i satl$.
beter
~
(f. s.)
daha fena, ~ok !ltlrkin.
(a. I. c.) : antropo-
betil
J.:A..
lSA
,
~.
betile
(a. 5.)
~.
betki,
~.r-~
(a. i.)
be~er/jk,
in-
sanllk.
(f. i.)
(a.
I.) : ayrllmllj
hurmafl·
dam.
be~er'e, insana mensup, insani.
~iy.
(a. i.) : 1" Hz; Meryem'ln la-
kabl. '2. ana aga~tan aYrllrp ba$ka kok salan fidan.
3. nehirlerdeki akmtl. 4. salkrmlarr sark,k olan
a~a~.
"'_~
be,ert, be,er,yye
lu; kar; $ebnem,
(a.
( bkz,: bed-ter ) .
loji, for. anthropologie,
be,eriyyet
~~~.
be-Iahlia,
be,ere.i muhitiyye : biy. vticudun i~inclekl
gl$a,r.YI muhati" denilen derinin dl~ ytizu.
be,eriyyat
[blr yerde)'.
hele.
(a. i.) : insan derisinin dl$ ta-
bakasl.
(a, i.) : oturma
(bkz : ikamet).
gen~Ii~i.
.Adem. Nev'·f befet" : insan cinsl. HaYI'IoUI·beter.
$eyyid.UI-be,er : H:A. Muhammed. ilm.OI-be,er :
antropolojl, fro anthropolcgie.
be,er.
b,
(f. 5.) : semlz, yam" besill.
1. naz, I$ve. 2. do-
(f. i.) : ok mahfazasl, ok;
luk, at.lacak oklar i~in konulup omuza alman mahfaza. (bkz : tirdan).
betr
~ (a. i.)
1. kesme. 2. kusurlu, ek·
slk blrakma.
115
belra
~ I~ (a. s,)
betra',
: klSII kadm.
bevah [\J'. (a.s.) : meydanda, a~ikar, belLI.
(bkz
(bkz : hiiveyda).
beste-rahim) [kelime ebter in muennesidir].
betre
.,.A.
(a. s.) :
bett ~ (a. i.) : tiftikten yapd,mi~ ~al, sof.
bettar
bayku~lar.
kin. (bkz : bUrran). Seyf.i bettar : ~ok keskin kl'
II~.
2. ahmak adamlar. 3. l;aklr doganlar
bevah·en
( a. i. ) : ~a1c"
.:.1 -'~':..J. (f. i.)
betOk
~al
yapan ve
yuver1ak tabla, bak·
.:J ~::..
~ok
( a. s. )
-'
keskin. (bkz
belli ola·
~Iy.
bevaik
gibi kullan"an cemi.
(a. L baika'nm c.) : be-
..:..~Ij.
s. bais'in, c.).
(a.
(bkz
bais).
....lj'-,.
betOJ
(a. s.) : 1. erkekJerden l;eki.
nen namuslu kadln. 2. i. Hz. Muhammed'in klZI Fatlmat-Uz-Zehra ile Hz. 'Meryem'in lakaplan. (bkz :
betll ). ·3. i. ayn kok salan fidan.
c\} ~::..
betOliyye
(a. i.) : 1. bot. kaym-
giller. 2. gUrgengiller, fro betulinees.
\-lL..:t,
betyib
(f. i.) : dert, keder, mih-
betylr, betyire
.:>
)l;v.
d(j~
I.)
bevabi
bevadi
\
-.s~ J'.
$ekli de
)y
1. kaburga kemik.
(a. L) : 1. yok'olma, mahvolma,
in c.) : haslrJar, ince kaml~tan BrUlen haslrlar.
~ ) I)'.
(a.
gutulmlJ~ ~eyler, yemekler.
S.
bSrid'in c.) : 1. so·
2. sakat ~eyler. 3. [Ah.
terl'ye
goreJ kulaklar
araslnda ensede
veyA
amuzlarla boyun arasmda, gerdanln yanmda alan
et 1er .
.
kaplcllJk.
(a. i. bSdiye'nin c.)
.),)\.7. (a. l. b8dire'nin c.)
len hadiseler. (bkz : badire).
bevarih
:. )J"'. (a. i. barih'in c.)
denilen slcakiar ve
bevarik
sah·
ralar, ~oller, klrlar.
bevidir
(a. i.)
(a. i.) : kaplClllk, kapi bek·
(a. i.)
./.
J·IJ'.
Dar·iiJ-bevsr : cehennem. 2. kocaya var·
mlYarak kadmm evde ~UrUy(jp kalmasl.
bevarid
benzer, berSber, beraber
c;iligi. [KamOs-i Muhit'e gore "bivabet"
kullantllr]. (bkz : bivabet).
, I~
~.
(a. i. c. : bUven, ebvine). {bkz:
leri. 2. deve ayaklan.
51-
olu~.
bevibet .::...! Iy .
J1J:
bevari~))'. (a. i. bariy§', bariyye, b8riyy'-
(a. L) : 1. kula~, kula~Jarna. 2.
' (a.
bevsn
blvan, bevvan).
~(jr(jme.
atln seyrekbasmasl. 3. sata~ma. 4. s. kuytu,
kl~lk [yer]:
beva' ~ iy'
(a. s. baki ve bakiye'nin
bevar
)l.;:..
(f. i.) : 1. ~eytan, ifrit, kulyabani; dev. 2.
man. 3. gorUlmesi istenilmiyen ~ey.
C)'.
bevaki
c.) : kalanlar, daim olanlar.
bevani
net.
116
S~ikar,
~ Iy. (a. i. c.) : belSlar, Metler,
musibetler [kelime, mUfret
, dir].
bevais
bettar).
bey'
(a.zf. )
\.,>.
lalar, musibetler, felaketler [mUfret gibi kullam·
Ian eemidir].
kal tablasl, sepeti.
betOk
'II~
rak.
bevahid
~l::.
bettat
satan.
: 1. di~J
[ku~].
(a. s.) : ~ok kesef"'i, ~ok kes·
)L::..
-tAl)'. (a. i. bOhe'nin c.)
bevihe
di~i e~ek.
J).7..
~im~ek, ylldJrlm
ma~tl riel ~eyler.
bevas
yakluk.
....rl",.
rOzgSrlar.
(a. s. barika'nlO c.) : 1.
parrltJlart. 2. parrltllar, goz ka-
bevarik-, suyOf :
olage- '
~iddetJj
samyeli
kJlI~larrn
panltJlarl.
(f. i.) : 1. slkmtl, keder. 2.
bevvab'l mi'de
~Iy.
bevisir
zm gelme 4. ~allp ~Irpma.. 5, s. yalanso%. 6. s.
bo~boQaz [adam]. 1. fiddetll yagmur.
(a. i. basOr'un c.)
surlar, mayasdlar.
ely.
bevS,s
~ift~i1erin
(f. I.)
harman
savurduklsrI yaba.
Jk If.
bevital
ramaz
(a. s. batd'm c.)
batll, ya-
i. batln'm c. )
gi%I/,
y-\y.
(a. I. bat/re'nin c.)
keskin
bevbat ..:,,~y.
sahra, klr, ~ol. (bkz;
(a. I.)
(.y (a. I.) : 1. yorulma. 2.
bevc
~Im~ek
f..-Jl.
bevd
bevg
bevga'
bi'ri ~ah,
j)'.
( a. I.) : kuyu. (bkz
ty.
(a. I.) : gaJip Qelme, ustunlUk.
~\C y.
cy.
ti.
(a. I.)
i~eyen adam.
j y..
(f. I.) : hisse, nasip, pay.
~y.
bevne
)y.
(a. i.) : kU!i;Uk k,z ~ocugu.
: 1. yoklama, smama. 2.
(a. I. )
yokolma, mahvolma. 3. mal, e~ya, sermaye
rna, kltla~ma. 4. sUrU1memi~ Yef'.
bev$ U'" J. (a. I. )
(a. I.) : 1. zahir, a!iikar, mey-
(a. I.)
:
1. ate~in sonmesl. 2.
farzetme, tahmin,
orani~ma.
1. acele;
:
i1eri
lIeri gitme. 2. blktlrmclya kadar Israr etme.
bir kimseden ka!,;lp gizlenme. 4.5. bir ~eyin
l'-~~
bevsa'
2. Arap
~ocuk'armm
beyS "etmek"
(a. i.) : 1. du~unme; haberli 01-
(f. i.)
bevi,
(a. /.) : mesafe, iki ~ey
- yumu1jjak toprak.
klzglnh~m g~mesi.
oy.
0-".
bevn
beyr
ma. 2. I:inet etme, so§me, beddua etme, ilenme.
3. ~iftle~me [kadm ve erkek].
.
kl~ll kad,"
(a. s,): 1. iri
!j;ok oynadlklan bir oyun.
& \ ~J'.
(a. t. m.)
1. bahis ve tefti~ "etmek". 2. dagltma "k".
bev~
cfJ'.~ (f. L) :
bevt
.1)'.
~allm, gosteri~,
( a. L) : zengin iken
dij~me, diJ~kUnlUk.
jy. (f. I.) : ~iddetli kaslrga, girdap,
su ~evrintisl. (bkz : berj).
bevk
(a. s.) : 1. ,ok
-b9vli, bevliyye
bevn
bevi~).
danda. (bkz : bevah, huveyda). 2 •.belaya u~rama,
kederlenme.
bevj
4J 1.
bevle
blllYn.! baid : uzak mesafe, ~ok a~lklJk.
~eh).
bevh
ebval) : 1. idrar, 5i-
(a. i.) : 1. ziynet, sUs, debdeb<:l.
2. buyUklUk, gosteri!i. (bkz :
hiddet ve
:
daki uzaklrk, a(;lklrk.
(-bkz : berk)' 3. hayklrma.
bevh
C.
dlk, ~j~. Habs.-i bev' : k(j~uk aptesini tuttna.
sidlkle f1gili.
bad/ye).
bevh
(a. i.
karga~allk.
(bkz : bewal). 2. i. kl: ,ocugu.
klll~lar.
bsvc
Jy.
(a. I.) :
4.
i~eme.
kapall !1eyler. [zldc:lt : "zeyahir" dlr]. bevitir
~\(Y.
bevki'
bevl
( a.
karl~tlrlp a~ma.
araya geli!i. 3.. su kaynaglOl
karmakart~fk olma.
~eYJer.
bevitln . ~b Iy.
(a. I.) : 1. sl~raYlp binme. 2. bir
.:JJ'.
bevk
J Y.
(8:. I. ) : 1. fena'lrk,
hevvi
bevvib
d(j~manlrk,
keder vebela meydana get/rme. 2. musiybet, felaket. 3. izinsiz ve habers/z olarak bir yere apansl.-
I~ ( a. i. )
'":"'\J'.
(a. i.
Hind/stan cevizi.
C.
:
bevvabin,
ban) : kaplcl; ~ocuklan evler/ne getirip
okul hademesi.
bevvib'l mi'ch : mide kapisi.
1
0~1J'.
bevvaban
bevvab'n
~ 'J'.
(a. I. bewM>'m c.)
(a. i. bewab'm c.). : kapI-
bevvabin·i medaris ij mekitib
ve medreselerin kaplcdan.
bevval
slk
i~iyen.
JIJ'.
ka-
mektep (* okul )
(a..s. bevl'den.)
~ok, slk
beya
(bkz : bevle).
bevvil.i seh.i zenu:em : zemzem kuyusuna I~e
yen [yalnlz ~ohret kazanmak 've adl anrlmak i~in
uygunsuz bir i~ yapan].
bevvan
~adlr
J I~
( a. i. c. : Duven, ebvine)
diregi. (bkz
.:JjJ'." jJ'.
(f. i.) : 1.
rUtObet dolaylsiyle yiyecek ve giyeceklerde meydana gelen ye~i1 kUf. 2. e$~k arlSI. 3. agacm, kokU·
ne yakln olan yerleri.
bevz
~ J'.
(a. i.) : 1. devamh oturu$. 2.
kaybolan ~iHerden sonra yDzun gOzell8$mesi.
bey'
c.::-:
(f. s.) : 1. dolmu$, dolu. 2. i.
W4l.:-.
beyaban
beyaban.! gam: gam
(a. i. c. : buyO') : satma, satl$,
bi·l·isticrar : huk. sonradan mecmO bede"
Uzere belli bedelle ceste ceste mal sat·
[bakkallardan deftere yazrlmak sOretiyle mal
almak bu kabildendir].
bey' . bi.l-istiglil: huk. satanrn rna" kiralamak
uzere vefaen bey'etmesi.
,)L
bey' bi~1 vefi : huk. satici bedeli geri verdlkte
mU$terinin de satllan mah geri vermesi keyfiyetl.
bey'.i bat : kat'isatl$.
bey'-i caiz : sahih olan satl$.
lazlm' : huk. kendisinde nlyarattan
bey'-i nafiz.
lazlm : huk. hlyarattan ari olan bey'-i nap
ba~h
: huk~ aynr ayna, yan' nakitten
mal ile degi$tirmekdir ki tram: huk. in'ikad bulan satl~ akdi
fasit, nafiz, mevkuf klslmlarma
~ol.
(f. i.) :
go~ebe,
~
~ol adam,.
yurdsuz.
04l:. (f. b. s,)
: bedevi.
(a. i.) : yok olma, mahvolma.
(bkz : bid, buyOd,- beydOdet).
<\.9~L
4,9,>L
(a. i. beydak, beyzak'm c.) : 1. [satran~ oyununda]
paytaklar, piyadeler. 2. $. kli~iJk yaprlJ ve ~abuk
yUruyen [adamlar J, paytaklar.
(a. i. c.) : harmanlar.
beyadir·
c.l:-.
beyah
(a. i. c. : buyah) : ufak ba·
Ilk. ["biyah" $eklinde de kullanrhr]. (bkz : bi·
yah ).
beylin
bey' bi.l-mucbefe : huk. gotliru satmak.
mevkuf : huk. ba$kasmm icazetine
-satl$. [fuzOlinin bey'i gibi].
.
beyaban.ni,in
klr,
i.)
~olU
J·4l:-.
(f. b. s.) : a$iret,
beyad
(f.
beyadlka, beyazlka
satllma, satm alma.
18
L
girilecek yer, kapl.
beyabani
bevan, bivan).
bevz,bevzek
bey'.i nSfiz : huk. u~uncu $ahsJn hakkl taallOk
satl$ akdidir ki lazlm ve gayri lazlm k··
slmJarma aYrl!Jr.
bey'-i sahih
huk. zaten ve vasfen me~rO olan
satl$ akdi.
bey'-i teati
huk. allp vermekle olan fi'li bir
5atl$ akdi. [pazarhkslz ve 'aklrdlslz m{j~terinin
parayl, ekmek~inin de ekmegi vermesi gibi].
bey' men yezid : arttlrma ite satl$.
etmiy~n
..)~
(a. i. c~ :'beyanat) : 1. anlat-
rna, at;Jk soyleme, bildirme. 2. ed. belagat ilminin,
hakikat, mecaz, hikaye, t8$bih, istiar gibi bahislarini ogreten klsr;rll. (bkz : belagat).
beyan•• efki'r .: fikirleri soyleme.
beyan-I hal : halini bildirme, anlatma.
beysn·. matlab : istenilen $eyin beyan edilmesi,
dilegin bildirilmesi.
bayen-. zarOrat : huk. bey8na mevzO olmayan
bir nevi SOZj soylenmedigi nalde soylenmi$ '1ay,Ian hOkUm.
beyanat
wVL
tuk, * soyJev, *
bevan-name
* bildirge. 2.
(0.. i. beyan'ln c.)
nu-
deme~.
4Al::l....,
( a. f. b. s.)
hali yazl ile bildiren a~lk'ama.
1.
beyere
0»)
olarak yerde
l:.'
(f. i.) : klsa, boysuz, bodur
yeti~en
fidan, sebze ve meyve.
..;.L
J
beyit
~L
_.
~are,
tedbir;
(a. L) : gece uyuma, gece iii
gorme, geceyi iii i1e
beyati
(f. L) :
1..3"1:.
ge~irme.
(f. i.) : muz. TOrk mOzi!:jinin
en eski m\\kamlarmdan olup, hala kullaOllmakta
va ~ok kullandmlli bir makamdlr. Bu makam, Uliliak dortlOsOne pOselik belilisi ilavesi.nden meyda.
na gelen (V T 2) ve TOrk mOzi~inin 5 numarall
basit makaml olan u~liak'ln iniei ~eklidir. U~liak
gibi dOgah [Ia perdesinda durur va gO~IOsO neva]
te dir. Bu gO~1(j perdesinin uliliak'dan daha ehemmiyetli olarak kullaOilmasl va ekser!ya bu perdeden ba~"yarak bestekarlarln bir hicaz ge~kisi yap·
m11i olmalarl, makamm yaplsijy!e alakah de~i1dir.
U~liak'dan farkl, tiz perdelerden balilamasl, bu perdelerde gezinerek iniei bir liekilde karar etmesidir.
_ Donanlmma u~~ak gibi si ic;;in bir kama bemolU
konulur. Niseb-i !jerife'si 8 dir.Orta sekizlideki
sesleri ~oyledir (pesten tize dofjru) : dOgah,' segah,
{<ikgah, hOseyni, aeem, gerdaniye, muhayyer. Beyatl,
U!jliak kadar rOha huzur verici degildir. UIi!jak'ln
tasavvufl ve felsefi karakterine mukabll beyatinin
biraz hUzne kac;;an bir karakterl vardlr.
beyati.araban
muz. TOrk
mUzi~inin
(f. b. i.) :
lar tarafmdan hicaz belilisinde fazla dola~an bir
karcl1':jar gibi kullaOllma~a ba!}lanml~tlr. Beyati rnakammm karcl1':jar ge~kiJerine c;;ok elveri!}1i olmasl
ve karcl1':jarln sonunda da lietaraban ba~Jndaki belili'nin bulunmasl buna sebebolmu~tur, Esben gOC;;10, durak, hatta donanlm ve seyir husOsiyetleri karcigar lie mO~terektir.
beyati-arabin-puselik
~<l,..,jv ":>4/ J"~
(t. b. i.) : muz. Fahri efendinin terkibetti1':ji bir makamdlr ki, onun fahte pe~revi
sazsemaisi, makamm yeg8ne ,numOneleridir.
ti·araban mal<iammm somma bir pOselik be~lisi
vesinden ibarettir. Makam ekseriya
gOC;;lUsO olan neva perdesinden itibaren .bir
lik dortlUsu gostererek ve sonra istenirse tam
pOselik dortWsu gostererek
ve sonra
tam blr pOselik dizisi vey8 hOseyni n""·r1,,,,~ini
IU ittihaz ederekinici bir ~ekilde <:11",'llrol'lron
be~Usi He seyir ve bOylece bu dizi par~asl
gah perdesinde karar
kllm~aktadlr.
gibi donanar ve pOsellk dizisinin
de, bu arlZalar bekar yaplhr. '
beyiti-p&selik
i.) : muz. Zekai Dede'nin ter'kH,ettilll
makamdlr. Beyati ite pOseli1<
tam diiisinden mOte~ekkildir.
dUgah perdesinde ka,hr. GO<;Ii,i birinei ael·eCI~ae
yati'de oldu!:ju gibi neva ve ikinci dereeede
Iik'de oldugu gibi lI1useyni perdeleridir. Donarmrla
beyati gibi si i~in bir komg bemolO konulur.
t~lnde pOselik ic;;in si beka.r ye sol baklyye
leri kullanahr.
mOrekkep makamlarlndandlr.
C;ok eski bir terkip ise de, birkae aSlr tutulmu!j
(f. j.)
me~gOliyet,
ve XVIII. asnn son senelerinde Sadullah Aga tabeyavir
) IJ t:.
rafmdan tekrar ortaya atJlarak ihya olunmulitur.
ra~ma, i~, guC;;.
Beyatt-araban, isminden de anla$ddl~1 Ozere ara·
ban (yani !jetaraban) makamma beyati ilavesin·
beyaz J>~. (a. I.) : 1. akllk:2. yumurta
den murekkeptir. Terktbindeki beyati ile, onun
akl.
3. aydmllk. 4. s. ak.
9ibi dOgah [Ia perdesinde kalJr; bu perde lietara· .
ban'ln da gO~lOs0 ohnaktadlr. Beyatl'nin gu~WsO
ve !jetaraban'ln dura1':j1 olan neva] re perdesl, ma·
beyizi ~~. (a. i.) : 1. beyazltk, akltk.
kamm birinci derecede gO~lusOdOr. Donanlmlna
uzunlu1':juna a~dan yazma kitap ve meemOa;
beyati'nin si koma bemolU ile!jetaraba,,"'1 yralnlz
dill.
mi baklyye bemorO ve fa baklyye diyezi am:alarl
konulur. Lahin i~inde beyatt iera olunurken .. son
beydi~ ll-lwl:.
(a. s.) : 1. tehlikeli yer.
iki ama bekar yapJldlgl 9ibi lietaraban i~in S1 bekar ve si baklyye bemolfj kullanlldl!:jl da ~ok va·
i. sahr~, c;;ol. 3. i. Mekke i1e Medine arasmda
kidir. Ancak lietaraban'm dordOneu arlZ,aSI olan do
bir yer:
baklvye diyezi'nin beyati·araban'da bulunm<~Yllil,
eskiden yalnlz "araban" dive aOilan makamda do
beydah
(f. i.) : sert ba~lJ,
'perdesinin natOr~ olaral.< kullandmasl ve hattS araat. (bkz : bidah). [kelime bidah ~eklinde de
ban'm yegah gibi bazan dugah perdesinde de kal.
lanllabilir ].
masl ile aUlkalJdlr. E:sasen beyati-araban'da,etaraban dizisi bOtOn ses,leri ile tam olarak yapllmaz.
beydaha -b-""-' (a. i.) : etine dolgun,
Beyatl-araban'm terkibi bu liekilde isa de, ~on ya..
ve ~ilimanca kadln. (bkz: ,beyzah).
rim aSlrda biraz d~iliiklige u!:jnyarak, bestekAr-
t..l.:'.
1
beydak
j~.
beydak
piyade· denilen ta~larm
ran<; oyununcla
'paytak. '
beydane
(a. \i. c. : beyadlka) : sat·
(:I. i. c.
,\>·l..t-.
her biri,
beydanat)
va·
bani di~i e~ek.
beyder)-l;::
(a. i.)
1. ekin harmanl,
~ J..l.::-:
ekini harman et-
(a. i.)
(a.
b., zf.)
.iJJ \ 0
~
beyn~
beyne
beyne-hu beyn-Allah
(a. c.) : onunla Tann arasmda, bir Allah blr kendi bilir.
me.
~J~ (a.
beyderi
s.)
harmana mensOp,
..:,;~ J"":,,.
beydudet·
,I ~
w\....J\.,..,
bey.gah
bey.gar, beygare
(a. r.)
yokol-
0:>
J~
)~.
("ga" lar uzun okunur. f. i.) : sovme; tekdir;
kakma.
J~.....
beyhan
(a. s.) : 1. sir saklaml'
van, claima aklmdakini ve kellbindekini
bo~bogaz:. 2. i. kadin adl.
beyhen
<.Jf"::O.
(a. i.)
~.
bot. bir <;e~it be-
(f. L) : kokunden, dlbln·
den kopmu~, kopartlml~ olan ~ey.
beykem
r~.
(f. i.): sofa ve salon,
da; yazlJk ko~k.
(f. i.)
beylek
berat, ferman,
huccet, vesika.
beylem
(='.
(a. i.) : 1. aC;:llmarrll~ pa-.
muk kozas,. 2. kazma;rende.
beyn ~~
(a. s.)
millet-
beynunet
..:.-i.~.
(a. i.) : 1. iki ~ey
arasmdaki mesMe, arallk. 2. ihtilaf,
ara a<;lkllgl.
beyrem
t~
(a. i.
C.
:
anla~mazlrk,
beyarim) : 1-
marangoz rendesi. 2. kazma [alet]' 3. sert ve uzun
ta~. 4. eritilmi~ surme, yaglr surme.
soyllyen,
ffils,rguli.i.
beyhu!1t
beyn-et-m ilel
lerarasl, fro jnternati()nal.
(f. i.) : pazar veri, pazar.
<;Ikl~ma, ba~a
(a. i.) : 1. ara, arallk. 2. arada,
araya, araslOda. Gurab-iil.beyn : ayr,l,k kargasl;
mec. nefret edilen kimse.
beyn-el-ahali : ahali araslnda.
beyn-el-akran : akranlar, ya~ltla;- arastnda.
. beyn.el-guzat : gGlziler araslilda.
1'20
ikisi ara- /
smda.
rna. (bkz : bid, beyad, bUyOd).
~i<;ek,
(a. zf.)
beynehiima
harmancl.
yaz
ile
iyi ne ketO, ikisi ortasl.
harman veri. 2. dogru IOgat.
beydere
beyn-el.halk : hark arasmda.
beyn.el-havf ve-r·reca : korku
Omit arasl.
beyn-en.nas : hark arasrnda.
beyn-en-nevm ve-I·yakaza : uyku ile yan uyamkIlk arasl.
beyn-es-semaj ve-I-an: : yerle g6k arasrnda.
beyn-ez-zevceyn
kankoca arasmda.
beyt
~.
(a. i. c. : buyOt)
1. mesken,
hane, ev, oda, oba.
beyt-j ankebOt, beyt.iil-ankebut
6rOmcek yu.
vasl; mec. derme<;atma ev.
beyt.j iddet : huk. evlilik devam ederken karl
ile kc,canln birlikte oturduklan ev.
beyt-j muzlim : fotograf kutusu.
beyt-j !1eTif : K§be. (bkz: Beyt-ullah).
beYt-iiI-ahzan : 1) Y~suf'u kaybeden Yakub'un
<;ad.r,I; 2) dOnya.
beyt-iil.arus
gel in odasl. (bkz : hacle, hacle.gah)\.
be~t-iil-hijzn hOzUnlU, gam", kederJi ev.
beyt-iil-mal : maliyehazinesi. [islam hukukunda].' I , '
bJyt-iil-ma'mur, beyt.j ( ma/mur :yedinci kat
g6kte; Cennet-j Firdevs'tebir' k6~k olup Hz. AdemIe y~r yuzOne indirilmi~ -~abe mevkiine- TOfandan
sonra Vine Cennetteki yeri,ne allnml~tlr.
be'yt-iiz-zifaf : geli~ oda~\1. (bkz : beyt-ul-arOs).
2. (1'1. i. c. : ebyat) : ed. a'ynl vezinde iki misra/dan ,ibaret sez.
'\
beyt-j musarra' : ed. mlsr~'\larln ikisi de kafiyeli
olan beyit.
\
beyzir
beyt-iil-gazel : ed. gazelin en gOzel, en iyi olan
beyti.
beyt-iil-kasid : ed. kasidenin se~ifmi~ en gOzel
beyti.
)1.:.
beyt~r
(a. L) : baytar, veteriner.
I~,lk~
(a. -L)
: baytarllk, hay-
van hekimligi.
beyun
~\
"::":':'-
(a. h. L)
"Allah'·
m evi" : Kabe. (bkz : Beyt-i $erif).
beytutet
(a. i.)
iJ'.>:.
beyus
dibi geni$ kuyu,
bain ).
i.)
(f.
: 1. istek. 2. Umit.
3. tamah. 4. yaltaklanma; al~ak gonullUlUk.
J:' .J:.
(a, s. beyza'dan.)
: ~ok yu-
(a. i. bey'den.)
perakende
murtllyan.
iJ'.J..1i.A .:..:,:,.
(a. h. i.) : "Mukaddes ev" 1. KudOs. 2. KudOs dlmii. (bkz : mescid-i aksa). 3 ..i. Allah
sevgisinden ba~ka bir ~eye bag" olmlyan bir gonul. (bkz : beyt-ul-hikme).
Beyt-Ullah
,j ->:.
beyun
bostan kuyusu. (bkz
beyuz
Beyt-i Mukaddes
( f. i. ) : afyon..
(a. i. beyt'den.)
beyya' t~.
satl$ yapan
kU~Uk
beyyib
",:",L:.
tUccar.
(a. i.) : saka, sucu.
beyyihe 4.:>o~.
(a. L)
bal,k agl.
.i:u I .::JL
beyyakallah
(a. n.)
seni sevindirsin, gUldUrsUn, istegine
manasma gelen bir tabir.
geceleme, gece kalma.
~
iJ' J.),J \
beyt-iil-arus .
~eyt-iil-hikme_ .(~L\ ~
~!
beyyin.
{a. b. L) : gelin odasl. (bkz : beyt-Uz-zifiif).
(a. b. i.)
"hikmet'in evi" Tann'ya a~lk bir genUJ. (bkz
beyt-i mukaddes 3).
(a. s.)
: "Allah
kavu~tursun"
aC;lk, a~ikar. (bkz:
ayan, bahir, cel1, hUveyda).
beyyine
(a'. i. c.
4-;:,:,
beyyinat)
delil,
$ahit, tanlk. (bkz : bUrhan).
beyyine·i adile : dogru $ahit, tanlk.
beyt·iil-kasid
(a. b. i.)
ed. kasidenin en iyi beyti.
iJ'-l.U \ .:..~.
Beyt·iil-Makdis
(a. h. i.).
(bkz : beyt-i mukaddes). [asl1 ~ekli
d!s'dir ].
,-I U\
beyt·iil.mil
G.
beyyinen
Beyt·ijI.Mak.
(a. i.)
[eski.
(a.
zf.)
: - aC;lk olarak,
8$ikar olarak. (bkz : viizlhan).
~
Beyyumiyye
.>:.
(a. i.) : Kadiriy-
ye tarlkati $Obelerinden birinin adl. [Mlslr'da Beyyum'da (1108 - 1696) dOl dogmu~ Ali Bin-II-Hafiz,.
ibni Muhammed tarafmdari kurulmu~tur].
den] maliye haz1nesi.
J>...all~.
beyt·iil.ma'mur
beyz
(a. b. i.) : gek
te, Kabe hizasmda KerrObiyanm tavMI olan Beyt-I
~erif.
J~)\~.
beyt·iiz-zifif
gel in odasl. (bkz
beyu
->:.
(a. b. L)
beyt-UI-arOs).
Wa:.
beyza'
(f. i.) : gelin. (bkz : arOs).
beyOgini
6.,:.
(f. L') : gelin. (bkz: arOs).
(f. i.)
~l..a:.
(a. s.) : 1. daha ak,
beyaz. Hilit-I beyza' (beyaz kaftan) :
kaftan!. Millet-i, beyz8 : islamlar.
beyzah
beyug
(a. L c. : bUyOz) : 1. yumurta
[umOm1 olarak]. 2. hayvanlarm, en~ok atm ayaklannda peyda olan yumurta bUyUklUgUndeki ~i~
jer. 3 ku~un yumurtlamasl.
: dugUn.
t ..\:.
~ok
~eyhislam
(a. L) : etine dolgun, iri
yapllI, ~j~manca [adam]. (bkz : beydliha).
beyzir
)~! (a. i.) : tenSsiil Sleti.
121
beyzar
beyzar, beyzare c»
I.i:-: • ) \~.
beyzare
C>
)~~
linde. (bkz
(a. s.) : yumurta ~ek-
t)L..,\
r1~anllk,
(a. L c.)
haya-
dM..l!\ 4_"a....
(e. it. ve i.) :
..).4J\ L..a.-.
J:' J }t \ 4~.
:
Hindistan cevizi
(a. it. ve i.)
(a. i.) : 1. zafer, galebe,
o...\,...\,
UstOnlUk. 2. nasip, pay, kismet. 3. daralma,
' krlma.
(a. L)
SI-
hlzIJ yUrOme; ka<;;-
ma. 2. ljiddetle sarsma, depretme.
(a. it.
beze
oJ:
( a. s. )
fakir; miskin.
baze
oY.
(f.
L)
gUnah, hate, ~abahat,
beze-kar )
1s':.1. (f.
b. s. ) : ' gUnahkar, su~lu.
beze·kari
~ .I.Is':..I,'"
(f. b. L) : gOiiahkAr-
su<;;.
:
: yer mantarl, keme, domalan
beyzet-iil-beled ~l \
,··4-..a....
(a. it. ve i.)
..)L \ ~::".
(a. it. va L)
''''\'•
( a. I.)
gevezelik.
",-!..1.
( a. s. )
ak"",. uslu, zarif [<;;0-
.I
beyzet-ii I-h Idr
(a. it. va L)
(')L......')' \
4-a....
(a. it. va .L) : 1. islam milletL 2. islam In yay"d,gl saha, i,slam Ulkesi. 3. islamrn haklkl merkezi.
(bkz : beyze-i islam).
-s..a::".
(a. s.) : 1. yumurta bi<;;imin-
oval. (bkz : beyzavl).
bir ~ey.
11
L
2. i.
(a. 5.) : 1. kuvvetli, zorlu
bezim
kimse.
2. klzgrnllglnJ belli etmeyip sogukkanll olarak hareket eden adam [mUennesi flbezlme" dir].
artUro, kapall gUzel kadln.
beyzet-iil-j'slam
bezi'
cuk].
ljiddetli slcakllk.
beyzi
bezer
yumurtasi.
bey;zet~iil-harr
yumurta
(a. i.) : konu~mada a<;;lksa<;;lkllk.
bezin
jM.1. (f. 5.)
bezir
;~
bezjr )J.
tane. (bkz
(a. i.) : g6k<;;il, mavimsi bir
nevI degerli talj; kU<;;Uk yakut.
eski, esen [flesnek"
manasrna gelen flbezi'den fl mastanndan].
(a. s.) : geveze.
r. )...\,.
bezl
(a. I.) : tohum, I ekilecek .
bezr).
(f. L) : zOol. tespihbacegi.
bezk
bezidi l.5~\.1.
122
(f. L)
Ilk, su<;;luluk.
deveku~u
beza
bezcilik, mani-
(a. i.) : pejmUrdelik, pe-
·L·
J.Y.
bezbeze
[bitki].
~eklinde
..:,.,~\1
bez beze
va L) : flk,slrllk yumurtasi fl : 1. horoz yumur·
tasi. 2.· mec. <;;ok nadir ~ey.
de alan,
(a. L)
(a. it. ve L)
horoz yumurtasl, mec. bulunmaJ; ~ey.
flyer yumurtasl"
: esici, esen [rilz-
klyafetsizlik. (bkz : bizaz, bUzOzet).
betbaz
Jar. (bkz : husyeteyn).
beyzet-iil-arz
..:,., j\ .1.
(f. s.)
kabugu.
ta....
beyzeteyn
beyzet-iil-akr
bezazet
bezazet
(a. L) : 1. yumurta. 2. haya.
(bkz : beyzet-UI-islam).
beyzet.iid-dik
4,;1.1.
faturac" Ik.
(bkz : husye). 3. demir ba~llk. (bkz :migfer).
beyze-i aftab, beyze-i ate,in, beyze-i ~arh,beyze-i
zltr, beyze-j subh, beyze-i zerrin : GUne~.
beyze·i islam
bezane
gar].
beyzl).
4..a....
beyze
(a. i.) : uzun, bUyUk sopa.
~~~.
beyzavi
<li j. (f. i.): kertenkele, keler.
bezaga
(a .. s.) : 1. geveze, ~al~en~. (bkz : blhOde-gO).
J-\ . (a.
i.) : bol bol verme, se<;;ma.
bdgln
hezl-i cehd : elinden geJdiQi kadar ~alJ~ma.
bezl-i guher : cevher dagltma, inci sa~ma.
bezl-i nuklJd : paraYI bol verme, para dokme.
(bkz : ibzal ).
.J~
bezle
(f. i.)
: 1.
soz, latiyfe, ~aka tarzmda
ahenk lie okunan ~iir.
h.J ~.
). .
bezle-bax
~akacf.
(bkz
ho~a giden nazik
soylenen Jaklrdl. 2.
t ·t.
y ~ '\10'\1
i j.
bezm
bezm r~.
(f. b. s.). (bkz':
bezJe~
(a. i.) : 1. di~ ucu ,ite ISlrma,
4.9 )~.
bezreka
(a. i.) : yol gosteren, kda.
vuz, delil. (bkz : bedreka).
ekinci,
(a. f. b. s.) : tohum
(f. i.) : i~kili, eglenceli meclis,
bezz j.
me~hur
bir
~e~it
(a. i.) : pamuktan veya ketenden
(a. s.) : 1. bezci, kuma~ sa-
)j.
bezzaz
gam meclisi.
husOsl meclis.
safa meclisi.
(a. i.)
meclisinin bir
( f. i.) : sohbet ve muhabbet
0 l :-j.
(bkz : bedestan).
(a. f. b. i.)': be:.
~ar~ISI.
(bkz : bedestan).
~~
bid', bld'a
(a. i.)
..::...:.L~, ~L~
bldaa,. bldaat
(a. i.)
1. sermaye, anapara. 2. bilgl.
("ga"
uzun okunur.
f. i.) .: bot. sarma~lk rot]. (bkz : bldl~gan, bidisga.n,
bidi~gan,
bldl~gan
I~ka).
. 0lA~..\l
(" ga
II
uzun okunur.
(f. i.) : sarma~lk rot]. (bkz
bidisgan, I~ka).
bldlsgan, bidisgan,
"'_~
~iddetle nefret, hl~
sevmeyi~.
ko~esi.
blka'
bezm.gah, bezm·geh
~ar~ISI.
:
geceden bir klslm.
blgza
<\.4 j.
(a. f.b.i)
J .•
bezz-istan
gUndUz yenilen bir ogUn
bedesten.
. A. :....,dj
destan, bedesten, esnaf
yemek.
bezme
car~I,
tan, manifaturaci ..2. i.
bedestan,bedesten, esnaf
bezm-i tarab : muzo yeni terklbedilmi~ ve rag.
bet gi:irmemi~ bir mUrekkep makamdlr. Nihavend
makaml i~inde saba makammm (dUgah, segah, ~ar.
gah, hicaz, hUseynl) perdelerinden ibaret olan ilk
be~lisini kullanmaktan ibarettir ki, esasen bu be~
Ii, ge~ki olarak nihavend eserlerde pek ~ok kullanllml~tlr. Nihavend makaml ile, onun gibi rast perdesinde durur. GU~IU nihavend'de oldugu gibl neva ve ikinci derecede de saba'da oldugu gibi ~ar
gah perdeleridir. Donanlma nihavend gibi si ve ml
kU~Uk mOcenneb bemolleri ile fa bakIYye diyez konulur va lahin i~inde saba'nm ilk be~lisi i~in si
bekar, si koma bemolO, re baklyye bemolO, mi
bekar kullanilir.
<\.4 j.
(a. i.) :1. ince kuma~. 2.
dokuma.
bezzaz-istan
bezme
(f. b. i.) : ekinci.
0~j.
bezyun
yapllml~
derriek.
bezm-i a~k : a~k meclisi.
bezm-i cihan : cihan, dUnya meclisi.
gam
hass
safa
sa~an,
~ift~i.
sOndOs denilen altm i~lemeli atlas.
saIJverme.
fera-vi Ahmed Efendi :
~i~ek ve sebze tanesi.
)j. (a. i.) : bot.
bezr
be~r-ger ~~
kiri~ini ~ekjp
tohum, ekile-
cek tane.
bezr-kar ) ~j.
klrma. 2. yaym
bUzOr)
IAtiyfeci,
.baz).
bezm-i
lale.
bezm-i
bezm-i
bezm·i
( a. i. c.
)~.
bezr-ger.fJ;, (f. b. i.). (bkz : bezr·kM).
(f. b. s.)
bezle-gO ).
bezl A.ft!1.
_~u
ben
(a. i.)
(bkz : bagza').
t.L."v.
a'nm c.) : bir
("ka" uzun okunur. a. i. buk~
par~a
Yer, topraklar, Ulkeler.
(f. b. i.) : eglence veri.
bllgm
bezr
;j.
(f. i.) : ekim. (bkz
ziraat).
(a. i.) : §fet, muslybet, fa-
laket.
123
blrtil ' J~.1.
(a. i. c. : beratil) : 1. rO~-
vet. 2. bir hakkl iptal ic;in rii~vet olarak veri len
~ey. "3. varyoz.
,.;
..::...w
biat
.) ~
bi-avni
(a. i. c.
,\,;~
bataik)
pusla
(a. s.) : 1. gizli ~ey, gizleslrda~.
~
bi-
t:~
~oklugundan
dogan sevinc;.
ba~larma
bi-ab
.-
eklendigi zaman
(f. b. s.) : 1. kuru, susuz.
2. donuk. 3. hayaslz, rezi!.
bi-baht
amanSIZ,
amanvermez, aCImaz, merhametsiz.
bi-ir
).c
J.
(f. a. b. s.) : arSIZ, utanmaz,
,slynk.
bi-iram
124
(f. b. s.)
("1)\ J.
bahtslz, ta-
karkmlyan, c;ekin-
bi-baki
dlrl~
5.4
J. (f. b. i.)
korkusuzluk, ai-
etmeme.
bi-bedel
J-lv.
bi-behre
.:0 ..... t"".
J. (f. a. b. s.)
I).
(f. b. s.) : 1. duru p din-
benzersiz,
(f. b. s.') : 1. behresiz,
nasipsiz, mahrum. ,2. degersiz.
bi-beka
e'ka" uzun okunur. f. a.
b. s.) : bekaslz.
.::J Iy .
bi-beraet
J.
(f. a. b. ~.)
be-
kurtuJu~suz.
bi-berg
~. J.
(f. b. s.) : dalslz.
bi-berg u nevi : elinde, avucunda bir~eyi almlvan.
bibi J. J. (f. i.) : 1. saym bayan, hanrm,
ev kadml, hatun. 2. hall'.
lenrhiyen. 2. xf. bir diizUye. 3. rahatslz.
bahanesiz,
miyen, saklnmlyan.
raetsiz,
(f. b. s'.)
bi-aman
(f. b. s.)
bi-bilk.:J~ J. (f. b. s.)
[Fars~a kelime-
(a. i. C. : biya') : kilise.
":" \ J.
bi~i1emi-
lihsiz.
kelimeleri -e ha/ine getirir; i1e,/ i~in mana/annl vererek Farsc;a'deki be~ edatiyle aynr isi gorUr. Bi-hakkm : hakkiyle. Kameriye harfleriyle ba~lJyan
ke/imelere eklendigizaman bi-I- ~eklini (bi-I-munasebe ) i ~ems (GUne~) harfleriyle bil.d-, bi-n-, bi-r-,
bi-s-, bi-,", biota, bi-z, ~ekillerini : .( bi-t-tabi', bi-n-netice.. gibi) allr.
c\_,;.,
paha
(f. b. s.)
~~. J.
bi-bahane
lerin ba~lna getirilir]. Bi-ar : arSIZ, utanmaz. Bi: yuvaslz.
(a. e.) :
~~. J.
sebepsiz.
a~ivan
bia
(a. i.) : havuza su akltan n1us-
..'.
yecek kadar degerl i.
(a. i.) : 1. kavun. 2. karpuz.
J. (f. e.) : -SIZ, -maz.
bi-
~
bi-bahil
(a. i.) : 1. mide do(gunlugu.
~ (a. s.) : beyhOde, bo~.
blzr
bib
luk; havuzdan dl~arlya su akltan delik; havuza gelen suyun yolu, bacasl.
(a. s.) : 1. zengin [adam]' 2. be-
2. maim ve paramn
bluih
Lri:-!' c\_:'::~
(a. b. zf.) : ayniyle, oldugu gibi, tlpkl.
4. i. bir
dur [adam]. 3. obur [adam]' 4. ~a~kln [adam].
5. yalnlz kendi nefsini dii~Unen [adam].
bltna
(a. b. zf.) : yardlmiyle.
bi-avnihi, bi-aynihi
nilen hal. 2. i. astar. 3. mahrem,
~ehrin ortasl.
bltn ~
kabul ve tasdik mu8·
bi-avni-llihi teala : ·Allah'ln yardlmiyle.
.u~
kagldl, yafta, varaka.
bltane
(a. i.)
gecikme, aglr davran-
(a. i.)
rna.
bltiika
(f. b. s.) : yuvaSIZ.
me/esi. [as" : "bey'at" dlr].
l'-L~
blta'
.' \~.
Jy
bi.a~iyan
bibr ,;,~
(f. i.) : fare, sl~an.
bidSr'
~.
bi-dl
,)Lf
bicad
yer~iz.
(f. b. s.) :
bid
(a. i.) : 1. yol yol, ~izg'ili ola-
rak dokunmu$ kilim, hall, aba. 2. Hz. Abdullah'm
lakabl.
bicad, bicade
0),)
l..f:. , ,) L~. (f.
L) : 1.
kehribar gibi saman ~opOnO kendine ~eken, yakuttan daha az degerli klrmlzl bir ta$ ["mercan"
diyen IOgatler de vardlr]. 2. k,rm,zl dudak.
bicade-j
rap.
miiz3b
bi-can
(erimi$ yilkut)
k,rmizi
$a-
.jl,.. J. (f. b. 5.) : canslZ, ruhsuz.
~~.
Bleen
:
J. (f. b .. s.) : yOreksiz, kor-
yok olma. (bkz
beyad,
bid
j~
(a. e.) : Arap~ada'ki bi- edatmm
d, tile ba$llyan kelimelere katddl~1 zamanki $ekli
olup kelimeyi zarf yapar. Bj-d·da'va : dava ederek. Bi-t-tedric: : tedricen.
bid
..t....
(f. i.)
: sogOtagacl. (bkz : saf-
saf).
bid·i girvan, bid·j meenOn, bid·j nalan, bicl-i pi.
vade, bid·i revan, bid·i sernigOn~ bot. agllyan so·
gUt, salklmsoqOt.
bida'
t_J.J.
(a. i. bid'at'm c.)
sonradan
,.,I..\,
bidad
(a. L) : 1. hisse, bedel
ver-
me. 2. arkada$lar arasmda nobetle satin alma.
kak.
bjci,k
2.
(a. i.)'
meydana C;lkan $eyler.
(f. h.., L). (bkz : Bijen).
..)~
bi-ciger
..t~
bOyOd, beydOdet).
ser~e
d~.
kU$u. (bkz
: 1'. hakim, bilgin.
(f. s.)
~\..t~
bi.dad
usfOr).
(f. i.) : 1. zulUm, i$L:ence.
ga$Om
2. s. zalim. (bkz
gUrdas).
2,
\
(a. s.) : hal is, temiz $ey.
: ~aresiz, zavallt.
bi-~aregan j~Lf:. (f.
bi~areler,
b. s.
bi-~are'nin
c.) :
(f. b. L}
bi~arelik,
zavalllllk.
} , ~)
\f.:.
(f. b. s.)
~aresiz
d~f.
(f. s.) : ha~eri, sert ba$lr,
JI..v.
(f. i.) : don, pantofon gibi
ayaktan giyilen $ey/erin pac;asl.
bidal
gibi, zavalll gibi.
bi~i,k
t ..t=:-,.
huysuz [ayglr, at]. (bkz : beydah).
bidak
bi~are.var
(f. b. i.)
(f. i.) : zalimfik.
bi·dadi
bidah
\oS(\:>:
Jv'"
L£ ~ \..t=:-,.
bi·dad·geri
lik, gaddarllk, hainlik.
zavallJlar.
bi'lYaregi .
zillim,
gaddar, hain.
(f. b. s.
c. :_ bi-~are-gan)
(f. b. 5.)
bi-dad.ger
~..;f-.
bicrit
J\..\,
(a. i.) : bir $eyi ba$ka bir
$eyle degi$me, tlrampa etme.
(f. 5.)
hekim, doktor.
bidar )
(bkz : bizi$k).
I_\:,.
(f. b. s.)
: uyanlk, uyumlyan,
uykusuz. Baht·, bidar : uyanlk talih : DiI.j bidar:
bi.;iz
~~~
(f. s.)
pek kUc;Ok ve deger.
bi<;rek
..:J ...J~.
(f. 5.) : aldatdarak kendi-
siyle c1ilima alay edilen kimse.
bi-c;un
uyanlk gonU!.
bidar-baht ~ ) \~.
siz [$ey].
,j.Jf:..
(f. b. s.) : 1. emsalsiz, e$'
(f. b. 5.) : uyanlk,
bidar-dil
aydm.
bidilre
c) \~.
bidilri
SJI~
siz. 2. sebep sorulmaz, AI,lah..
bi'lYun U lYira : ni~in ve nedensiz, mutJak [Allah]
(bkz : layUs'el U amma yef'a!).
(f. b. 5.) : mutlu.
(f.
5:)
(f. i.)
:
a$lk, dO$kUn.
: 1. ·uyanlkllk. 2.
ugra$ms, c;abalama. 3. c1ikkatlilik.
125
..:..s:.Jv
· bid'at
(a. L e. : bida') : 1. sOnra·
dan meydana ~Ikan ~ey. 2. ~eygamber zamanmdan
- sonra dinde meydana ~,kan ~ey.
..:..~ IJv.
(a. i.) : ba~lama, ~a~lan-
~~Jv.
Bidpiy
(f~ h. L) : Kel1le ve Dim·
me~hur
ne'nin mOellifi olan
"-~ \.JJ.
bidiyeten
(
ba~langl~ta,
a. zf.)
ba$ta,i1kin [ash bedaet dir].
bidiyetmahkemes i
sepet~i,
(f. b. L)
se-
takat, derman, gUe.
(a. I.)
(a. zf.)
bi-d-def'it
,;.....~
bi-devlet . .::JJ') ~
bi-edeb
C.Jv.
(f. a. b. s.)
mutsuz,
~I..t...
13. (f. a.
1"..l..)1
b.s.)
edepsiz, ter·
.tU1v"~ ,(a. zf.)
Allah'm em·
bi·esrihi
0
.r.. ~
..:..~.
(f. b. s.) : 1. korkak. 2. nuke
(f. a. b. s.)
bi-gih, bi-geh
1. dinsiz. 2.
(f. a. b.s.)
vakitsiz. Gih
bigal
"<",,,".
bi-direng Cu-.J J') 13. (f. b. s.)
durmlyan,
~abuk.
(::!.)~
(f. b. s.) : 1. esirgen·
~tLJv
(bkz : b,d,sgan,
.126
(f. i.) :
bld,~gan,
Jb.
~~
sarma~,k
bidi$gan) .
J~
bi-gine
rot].
~',
II
\.G
(f. b. s.)
u bi-gih : vakitli vakitsiz.
JL~
(" ga" uzun okunur. a. i. bagl'.
JLA;.. (" ga"
uzun okunur. f. i.)
mlzrak, kargl. (bkz :rumh).
miyen.2. esirgemiyen, elinden geleni yapan.
bidisgan
~h. ,
in c.) : esterler, katlrlar.
bigal
13.
JL...
(a. b. zf.) : Allah'm fazliyle.
aClmaz, merhametsiz.
bi-dirig
~
Jl.1 ..:ill
bi-fazl·iIIah-i teila
&.)13.
~
(a. L) : 1. hal, durum, key·
, (a. f. zf.),: herhalde, mutlaka, elbette.
4. kalbsiz, gonUlsuz.
w:..)
(a. zf.) : hep bir arada.
bi-eyyi'hil, bi-eyyi-hilin
kafaslz, beyinsiz.
egJenmiyen,
hep.
fiyet, nitelik. 2. bir menzile konma.
(a. i.) : geni$ ova.
bi-dimig
bi-din
zf.)
riyle.
biet
a~lk.
( a.
bi·emr-illah
(f. i.) : zool. kunduz,
zavalli.
bi-dil
(a. i.) : yurt, konak. '
biyesiz.
suiti.
tesiz. 3.
~.
bi-ecmiihim
bir-
kerre, def'alarla. (bkz :mUkerreren).
bidh
(f. b. s.) : 1. klZI olml'
si, eUmlesL
( bkz :bedde ) .
bidester
...:,.;.....\...>
bi-duht
bie
oJv
(f. i.) : saghk, selamet,
van, klZSIZ [kimse]. 2. h. i. ZUhre (VenOz) ylldlzl.
pet orUcU.
bidde
(f. i.) : agal; kurdu.
0»).Ju.
bidrud
\S"<\¥..::..! IJv.
....J~-'''''
bidre
Hind filozofu.
esenlik.
(a. t. b. L) : [eskiden] asliye mahkemelerine veri/en ad.
bid-bif
s8~Ut-
luk.
gl~.
ka~
(f. b. i.)
bid·istan
bid'at-i hasene : begenilebilir yenilikler.
bid'at-i seyyie :, fena yenilikler.
bidiyet
(f. L) : karl~. [bazl IOgatler.
bidist..:,.......\1
de "bedest" ~ekli de var].
...1<"""
..", I.J\-.
(f. b. s.) : 1. kaYltslz,i1.
gisiz. 2. yabanel. 3. tas. dOnya
mi~ olan.
ile i1gisini
kes·
bihbuG!
(f. b. i.)
bi·ganegi
yaban.
biha'
t~
(a. i.)
anat. murdarilik da-
man.
Cllik.
if../' tJ.
bi·garez
(f. a. b. s.)
1. garez·
siz. 2. tarafslz, taraf tutmlyan.
<\1'[.,::';' tJ.
bi·garez.ilne
(f. a. zf.)
( a. i. ) . ( bkz :
beg~s
).
bi.gavr Ji~. (f. a. b. s.) : dipsiz.
.:.Ni:.
~
("ga" uzun okunur. f. a.
~ok.
hakslzlikla, hakslz yere.
~.a; ~.it!
bihan
nihayetsiz,
bucakslz.
.ji-
J.
jlr:
bi·hanuman
yurtsuz,
bi-g!~~
~oluksuz
bihar
i. bih'jn c.)
(f.
hllesiz, karl.
jl.cl•.
jyiler, iyi
J.
(f. b. s.)
yersi:z: '
c;ocuksuz.
)~
bihar·! baide
(f. a. b. s.)
(a. zf.)
adamlar.
(a. b. zf.) : is·
(f. b. s.)
bigeran
~lksIZ,
bi.hamdi lillah
lah'a !?UkUr olsun. ,
temiyerek.
u~suz
(a. b. zf.) : hakkiyle,
miyle.
(a. b. e.) : ba~kasiyle, -SIZ.
bi.gayr.i kasdin
(a. i.)
J~ (a. i.) : erkek kurt.
bi-hakkm ",J~
son suzlar, sonu olmlyan-
<\I_Ie J.
bi.gayr.! hakkln
smlrslz,
hadsiz, smlr·
ses k,s,kllgl.
("ga" uzun okunur. f.
b. s.) : 1. gayesiz sonsuz. 2.
bi-gayr
habersiz, bil·
'boV. 'c.~.
bihilh, bihilhe
bihilk
J.
a. b. s. bl-gaye'nin c.)
lar.
bi·gaye
(f. a. b. s.)
SIZ, pek c;ok.
u~
bi.gayilt
J.
bi·hadd ~:>- J. (f. a. b. s.)
ga-
rezsiz bir sOrette.
bigas
bi-haber ,;;-;'
gisiz; vurdumduymaz.
(a.i. bahr'in c.)
denizler.
uzak denizler.
bi·har )L;. J. (f. b. s.) : dikensiz.
sam7ml.
bi-gumiln
(bkz :
0W~.
(f. b. s.)
bi·gunilh
(f. b. s.)
(f. s.)
<\I
l,....
J""'l....J.
(f. a. b. s.) : 1. sonsuz,ni-
hayetsiz. 2. verimsiz.
(a. zm.)
:
0,
(a. zm.)
onunla [tek di~i].
0,
4:.-5::.
bihaste
(f. i.) : 1. kak, asll, temel. (bkz
(f. s.)
aciz;
~a~krn,
yor·
gun.
bi·haya
l:>
tJ. (f. a. b., s.). (bkz : bi-ar).
onu, ona, ondan,
onunla [tek erkek]. Mef'OI.u bih : gr••i hali, fro
accusatif.
bihil
bi·hasll
1. iyi, yeg. 2. i. ayva.
cUrsOme). 2. kaynak.
bih·i gOhi : bot. dag kakU, bald/ran kaku.
bih
(a. zf.) : -ee; baklmrndari.
bi·haseb-i1.meratib : rUtbece, rUtbe baklmmdan.
(bkz : bih7).
bih t:~
bi.haseb ~.
9Una~slz,
suc;suz, zavalli.
<\I
hareket~
siz, k,mlldamlyan.
bl-~ekk.).
bih
bi-hareket ":"'\.f." J. (f. a. b. s.) :
~Uphesiz.
onu, ona, ondan,
bi·hazan j\;;' J.
(f. b. s.) : sonbaharslZ,
her zaman taze, her zaman bahar.
bihbOd
~ .I"-;-r:
(f. s.)
: iyi, sag, saglam,
slhhi [vOcut].
t27
~~~.
bihbOdi
(f. L) : iyi olmakhk.
~.\~ -t,
bih-dane
( f. b. s. ) : e$siz, benzersiz.
(f. b. s.) : benzersiz.
bihter, bihterek
r L(.:..
-J.
(f., b.s.) : vakitsiz.
bj.hesib ';"L..,....J. (f. a. b, s.) : hesapslz,
(f. b. s.)
1. en
">~;r:
~~~o\r:
bihterin
(f. s.) : en iVi, pek iyL
bi-hOde, bi·hiide
(f. i.) : ayva. (bkz : bih
tt'r
2 ).
s. ) :
(a. zm,) : o. onlan, onJara, on-
lardan, onlarla [s;ok erkek]'
~.
bihima
(a.zm.):
0,
onlarl, onJara,
(f. s.)
1.
(f. a. b. s.) : hissiz, duV'
bi-hudOd
bi-he;,
gusuz.
d.
j.)
cennet,
l.
;:mak.
....J" ~...
\"..
<l>'l;.-.
~J';'
J- j;:.
bi~hutOt
(f. b. s.)
~ .Jk ;. J.
karl~lk
~izgili,
had.
1. ~a!jkrn, ser!ja~ktncasrna,
(f. a. b. s.)
hatslz,
karl~lk.
bi·huzOr )J"':':> J.
(f. a. b. s.)
J.'
kak saken~
c;al~ene.
huzursuz,
i.)
beyaz, has ek-
,
(f. b. s.)
(f. b. zf.)
~ifetsiz,
;"P;:.
(f.. b. I.) : baygtnhk.
bihr ~
(a.
a91z kokusu.
~:..~ --'.
(f. L),: orur,;. (bkz
rOze).
b. L)
boo
(f. 'b. s.)
hUnersiz, mAo
~\;r.
(f. b. s.) : 1. dogu~u iyi,
soyu gUzel, ash temiz. 2. h. i. iran'da tanmmll1
bir re~sam adl. [behzad ~eklinde de kul. lantllr].
bi-ibaretiha
i \JY:
(f.
maharetsiz.
bih-zid
bi·hodi
..J.J"(' ~J.f":'.
!juna gevezelik.
bi·hiiner
bavgm-
geveze,
gevezelikle.
bi.hiide-gOyi
1. kendinden
(f. b. zf.)
L)
(f. b. s.)
(bkz : beyzar).
bi.hiide-gOyane
(f.
ge~mi!j ol~n, ~lIgm. 2. bayilml~.
bi·hodane
-'('~J.t':'.
bi.hiidegu
(f. b. s.)
kokUnden saken.
bihnane
( f. a. b. s. )
..J.
rahatslz, tedirgin.
(bkz.: behi$t).
bih·ken
~J~>-
bi.hO,ane 4.;~j;:. (f. b. zf.)
C;izgisiz,
bihi~t
( f. b.
4~ -'YO::'.
kendinden ger,;mi~r,;esne.
pek Iyi, en iVi, ses;kin. 2. i. hallas;.
bi·hiss ~...>- ~
,
o)..!..t':,.
bO!j yere, beyhOde.
sem, . biho!j. 2. deli.
4-=':r.' ~t'"'.
bihin, bihine
bo~una,
siz hudutsuz, pek ~ok.
ol1lardan~ onlarla [~ift erkek].
128
(f. L) : en iyi olma, Us-
rUnlUk.
Iyisinl se~en. 2. i. sarraf.
bihi
: Farshlarca 120
(f. i.)
bihteri
bih-giizin
(f. s.)
senede bir kerre onU~ av itibar edilen senenin is.
mi. [sonralan dort senede bir gOn fazlaslolan
sene·i kebise ~ekline konulmu~tur.].
say/s/z.
bihrSm
..:\:....
bihterek
bi~hengam
bi·hod
(f. s.) : elekten, kalburdan; ge-
<;lana, en, pek iyi.
(bkz : ~i·nazir).
blhim
4,::S;.
~irilmi!j .
~
b
bi-hemta
bihte
( f. b. i.) : avva tohumu.
..J~r.:-.
bi·hemal
~ . .:~ . (f. s.) : akl!" (kimse].
bihred
resi ibaresine, ayniyJe.
(a.
b. zf.)
ib8·
bifabif
)~I J.' (f. a. 'b. s.)
bi-ihtiyar
kendi.
bi·insaf JLai \ J. (f. a. b. 5.)
insafslz, .
aClmaz.
lr:: 1 J.
bi·intiha
(f. a. zf.) : kay/to
slzca.
liginden, elde olmlyarak.
(f. a. b. s.)
• \5 \"
bi.kem.ii·kast ""....
J ~ J.
siksiz olarak, tamam olarak.'
ek~
(f. b; s. ) : smlr SIZ, son·
suz, u!r suz, kenarslz.
sonsuz.
~~")\ J.
bi.irtiyab
(f. a. b. s.)
4:il \ j ~ ~
(a.
et>'LC.
yakl~lr
bir halde.
lah'In izniyle.
Jl.J.w1 j~~ (.a. b. zf.).
bi.izn·i1lahi teala
(bkz : bi·izn·i1lah).
Iisi;
J.rJ. j~~
bi·izni fer'i
(a. b.zf.) • ~~.
riatm emir ve musaadesiyle.
oj:!
(f. 5.)
:
j.J:!
(f.L)·: bikeslik, kinnse:sizlik
bi·klyas
\f'~.J.
bikmaz
..il.c-~
~arap
bikr
(f. b. zf.) :
(f.. a. b. s.)
(f. L) : ~arap; ~arap mec.
i!rme:
,,)~
(a. i: c. : ebkar)
ml~,
1. hal is, . katl'ks'IZ, saf,
slrf, sade, salt. 2. zf. hususiyle.
Bijen
~.
bi·kes!
b. zf.)· : AI·
(f. b. s,) : kimsesiz.
bi·kesane
sizlere
bi.izn.iIIih .
..,...5:'::-'.
bi·kes
~Up-
hesiz.
bije
~1..J.c;.
bi·kerin
nihayetsiz,
( f. b. zf.)
(f. L) : Iran mitolo'jisinde kah.
klzoglan kit,' gene; klz; k,z"k. (bkz
ret).
.
beka.
\·<bikr.i fikr': ilk oJarak soylene,; fikir.
bikr·i hiikmi : huk. tekerrUr etmemek ve hak.
klnda hadd·i zina icra edilmemi$ 61mak ~artiyle
zina ettigi malOm olan krz.
raman me~hur RUstem'in klzkarde~inin oQlu. [Efbikle o\,~~ (a. L) : 1. tabiat, yaradlll~. 2,.
rasyab'm klZI MUnije'ye a~lk oldugundan dolay.
Efrasyab tarafmdan bir kuyuya hapsedilmi~se de' ~ekil, bi!ri'!l, kr"k, klyafet.
Munije'nin yar.d/miyle RUstem tarafmdan kurtanl·
ml~tlr].
bijeng
~..I!
bika
<\4....
bika'
bil
(a. L) : mercimek.
LlAJ.
(a. i. buk'a'nm c.)
yerler,
bi.kar
)~.
(a. L). (bkz: bekamet).
(f. b. s.) : 1. i~siz [kims~].
2. bekar.
kusursuz,
(f. L) : 1. bel; !rapa. 2. Hinday.
'i'4, J4
mahsus bir meyve. 3.
(a. e.) : ·ile manasma geM
lip, eklendigi .kameriye harfleriyle ba~"yan- keli·
meleri zarf y~par. BiI·iktifi : iktifa ederek.. gibi.
bili. - ~
(a. e.) : .siz. Bila·bedel : bebel-
siz.. [Arap!rBJ kelimelerin ba~ma getirilir].
bi·karar ) ) J.
(f. a. b. s.)
1. kararslz.
bila.bedel
J~
~
(a. b. s.) : bedelsiz,
kar~J1lkslz.
2. rahatslz.
bi.kayd
J::-,.
vasl denilen Hindistan'a
gUbre sepeti.
bU·
"':"A~
bikamet
(f.. a. b. s.)
eksiksiz, tam.
(f. L) : kapi anahtan.
topraklar, Ulkeler.
..l.i J.
kaslz, aldlrmaz.
E.9
JJ...:J J.
bikusur
(f. a. b. s.) : kaYltslz, ala-
bifabil
l",.~ ~
sa. 2. tela$. (bkz
(a. i.) : 1. elem, keder, ta·
belbal, belbale).
129
bilad
.)~:
(a. i. belde'nin c.) : memleket-
~ehirler, kasabalar.
bifid·, a~ere : 10 ~ehir: [izmir, Eyup, Kandiye,
HaJep, Selanik, Sofya" Trabzon, Galata, KudOs, La.
risa].
bilid., cesime : bOyOk memleketler.
·bilid,~,·
erbea : 4 ~eh:r : [Edirne, Bursa, $am,
Kahire].
sapma-
(a. b. zf.)
bilid.1 s~lise : [esklden] 1. istanbul'da ': UskOdar, GaLata ve EyOp semtleri. 2. istanbul, Edlrne,
Bursa./
bilade 4.)~: (f. s.) : mOzevir, fesat~l. (bkz:
(a. b. s.)
taslz,
ara~SIZ,
(a. b. s.)
faslla.
(a. b. s.) : veletsii,
~onra,
son·
(a. b. zf.) : dO.
birdenbire, apanSIZIn. (bkz : bedahe-
ten).
~~
bil.ciimle
(a. b. zf. j : hep, bO-
tun, toptan. (bkz : cOmleten).
<\l:,. (f. i.)
:·1. ada. 2. yanak.3. van.
4. i'kesme" denilen ku~uk· bah~lvan beli ~eklinde
ki ok temreni. 5. kaYlk kUragi; gonderi.
bilek
~it
buyuk olan kadmlar.
u\~~
bil-bedlhe
~unmeksizin,
arkalarl
bilihC ~ (a. s.beliha'nln e.)
vAs.-
dogrudan dogruya.
~ocuksuz.
bile
SIZ, arallkslz, araslz.
Oeret-
siz, paraslz.
beJade, belad).
(a. zf.)
(a. b. s.)
bili·veled
biled., isna a,er : 12 ~ehir : [Adana, Erzurum,
Bagdat, Beyrut,Oiyarlbaklr, Rus~uk, Bosnasaray,
Sivas, Mara~, Trablusgarp, Antep, <janklrl].
c.lL.
(f. i.) : ~atal, temrenli bir ~e.
ok.
bi.leni,
J-')
)
J.
( f. b. s.)
titremez,
titremeden.
radan, sonunda.
•l:;.., ~•
bili.ihtiyar
( a. b. zf.)
J.
~\ ~:
bili-istisna
(a. b. s. )
istis-
n§Slz.
~~
-bil'akis
bil·farz
U"'-,Al ~
(a. b. e.)
diyelim ki,
totallm ki. (bkz : farazA ).
elinde olmlyarak; kendiliginden.
(a. b. zf. )
aksine,
tam'tersi, tersine, tersine olarak.
bilil
~:
~.r.-i~:
blli·iicret
bilid., garbine : batl .memleke~leri.
bil'ahire.,,"";'')f~
J J~
bil·udOI
dan, donmeden.
J~: (a. s. ve i.) .. (bkz : beIAI).
(a. zf.) -: hakfkf olarak,
bil·fi'l
ger~ekten.
bil·hissa ~ li. ~
(a. zf.) : mahsus, husO,.
sf olarak; hele. (bkz : hAssaten).
(a: zf.)
bil·havr
hayrrla, ugur-
lu olarak.
bili.liizOm
suz, gereksiz.
(a. b. s.) : IUzum·
bil·idb
":"'~')f~
(a. zf.): IAzim oldugu
0'
. i~in, gerekli gorOldOgu
bil.ihtiyar
i~in.
.A::;o.')f~
(bkz :
bll~iktizA).
(a., zf.) : dllegiyle,
istagiyle.
bil.iktidar
bil·iktizS
.icab).
,; \..L..:i')f~
L.a:;')f ~
(a. zf.) : iktidar lie.
(a. zf.). (bkz: bit·
bi.ma'na
i \;\ )14
bil.lItizam
(a.
n.)
bile bi.
"".Jl:.1.4
bil·munivebe
(a. zf.)
nabet.
(a. zf.)
konu~.
Ie. (bkz : an-kas.din).
JLA~L.....)14
bil·istihkak
(a. zf.)
bil.mu~ifehe
hakkl i1e, liyakatli olarak.
mak suretiyle; konu~arak.
bil·istiklal
(a. zf.) :
(a. zf.) : garerek.
ba~lIba~ma.
istiklal Ozere,
bil.istizin
~ ~_
•
\.
M
i l~
bilsam
....."1
~~
(a. zf.)
izin
He, ruhsat alarak.
(a. zf.)
or·
Jui)l4
(a. zt)
: beraber.
ce, uyu~arak, elbirli~iyle, oybirli~iyle. (bkz : mOt·
.
teflkan, mOttehiden).
4..L;.,)l4· (a. zf.).
bil·izife
bll.iui ve-I.ikbil J~)I \,
(bkz : izafeten).
;-14
:
yapI~kan
(a. zf.) : bOtOn, h~p.
bi.lutflhi talUi
(a.zf.)· :
Allah'm inayetiyle.
t" Jj J. (f. a. b. s.)
IUzumsuz,
gereksiz.
'zzet ve ikbal i1e.
olarak,
cfij~unce
tasawur1
o~
bilve
",-:10·4
(a. zf.)
bim
billOr
.;A
.w4 .. .w4
(a. zf.) : Allah i~in.
(a. i.) : gayet parlak ve ~ef
faf (saydam) ta~ veya pek saf ve tern iz beyaz cam,
kristal [Fars~asl bilOr dur].
bit·ma' ..
ll4
(a. zf.) : kim. su veya hid·
rojeni bulunan manaslna hydro kar~lllgl.
bil.m~kabele
4.Li1.~.
(a. zf.)
: kar~lllk
(a. zf.)
yuz
yuzle~tirerek.
bil-munasebe
du~unce,
(f. L) :' 1. korku. (bkz : havf).
bim·i can : can korkusu.
bim·i duzah
cehennem korkusu.
bim·i ta'ne : azarlanma, sagOlUp saYllma kor.
kusu.
, bim u. umid : I-:orku ile umit, kararslzlrk.
bi.magz~.
bi·magz·ane
pa ad'lma
bif..muvacehe
1":.
2. tehlike.
(f. b. s. ) : beyinsiz, akll.
SIZ; hoppa.-
olarak.
yuze,
(a. L). (bkz: belva).
busbO·
tun,buWn buWn.
bUlih, billihi
v8slta
He, * ara~lI.
halinde.
bil.kulliyye
s.)
(a. b.
bl·l·vislta
(a. zf.)
bil·kuvve
otu.
biiOrin J'M)~ (f. s.): billOrdan, billOrgibi.
bi·luzum
( a. ' zf.)
(a. i.Y:
t" .I......J4
bil.umOm
takla~a, birle~erek.
bil·ittifik
~lW
bilsika'
!J\J\~)14
bil.i,tirik
(a. f. i.) : zatOlcenp, akei•
ger zarl ilfihabl, satlrcan, fro pleuresie.
4l'\~.
yakl~acak
(f. zf.)
akllslz, hop-
surette.
bi-maksad u bi.gunah
ll~ J.
JJ..A.AA
J.
(a. f. b. 5.) : maksatslz ve gOnahslz.
. . . . . l:l4
(a.zf.) : SlraSI
slraslgelince, slraslhda,· SlraSJnI bularak,
Sirasml getirerek.
bi-ma'na
l:.- J.
(f. a. b. s.)
anlamslz,
manaslz.
131
bimilr
bimilr
llt".
bimBrBn) : hasta,
(f. s. c.
sayrl.
bi-mihr ~ J. (f. b. s.)
~efkatsiz,
sevgi.
siz.
bimilriln ~I)~. (f. b. s. bimBr'm c.)
has-
ta baklcllar.
(f. b. s.) : hastabaklc,.
bimar.:dar
bimare
0):. . (t.
s.) : 1. hasta. 2. akmlar
veyB harbler s.rasmda ale
rlldlklarl smlflardan biri.
<b'1o.; l
bimar-hane
ge~en
It".
kadm esirlerin ay·
~;.)f.
(f. b. 5.)
bimari
~ llt".
(f. a. b. 5.) : 1. yap,fan
e~si:z:, e~i bu-
(f. a. b. 5.)
bim-nak
~4.
J,:) l......
bi-muadil
korkmu~.
(f. b. s.) :
J.
(f. a. b. 5.) :
e~siz,
benzersiz.
w)ll:--
bi-mubiilat
J.
(f. a. b. s.) : dik.
katslz, kaYltsit.
( f. L) : hastal,k.
bi-mOcib ,:-,,:-- Y' J. (f. a. b. 5.)
~l::....ll~.
bimar-istan
J.
lunmlyan. (bkz : bi-nazir).
hastallk·
tan yeni kalkan [kimse].
.:;....:...0
bi-misal Jb"'J.
0. b. L) :1. hasta·
hBne. 2. tlmarhane, deliler yurdu. (bkz : bimar-istan 2).
bimar·hiz
bi-minnet
bir iyilig; gUcendirecek ~ekilde hatlrlatm,yan, ba~,- '
.na kakmlyan; IOtufkar. 2. gUcendirici bir ~ekilde
hatlrlatmlyan [JOtuf].
ne. 2. tlmarhane. (bkz :
-..
bi-meal .J l:.
(f. L) : 1. hastaha·
bim~r-hane ).
.~~ J.
bi-muhaba
( f. a. b. s. ) : manaslz, h"u·
mOcipsizr
sebepsiz, yok yere.
sizin,
~ekinmeden;
(f. b. 5.) :
sakmmadan. (bkz
~ekinmekbi-pervB).
kUmsUz, sac;masapan [soz].
bi-mudini J'I..l... J.
bi-medil J~ J. (f. a. b. 5.)
katsiz, zaYlf, dermanslz, bitkin. (bkz
<\;)I~ J.
bi-mecal-ane
halsiz, tB·
bi-tBb).
bi-muruvvet
J.
bin- .:1~
(f. a. b. L)
gUcsUzlUk,
halsizlik, takatsizlik, bitkinlik.
bi-mekan~{s::; J. (f. a. b. s.)
1. yersiz,
yurtsuz. 2. serseri.
bi-mer..£.
bi-mera
(f. b. 5.)
bi-merhamet
merhametsiz,
..::,...3"' /
yUre~i
J.
riyaslz.
(f. a. b. s.)
kat •.
bi-mezakJI..t.. -,
J.lA
zevk-
siz, tat almaz.
bi-meze
132
t:V--
J. (f. b. 5.)
mO-
tatslz tuzsuz.
(a. e.) : ·e, -de,-ile hallerini kar-
ve ~emsiye harfleriyle
ba~lIyan kelimeleri
zarf yapar. Bin-netice : netke olarak, netkede.
Bin-nefs : nefisle.
bin j.
(a. L c. : beni)
oQul. Bin Meh...
Meh~ed'in .o~lu.
bin
0
(a. L c: : bUyOn) : bOlge, mmtaka.
-bin ~- (f. s. )
uzaktC!n goren, dUrbUn.
bina'
J.(f. a. b. s.)
(f. a. b. s.)
~IIar
med :
(f. b. 5.) : hesapslz, saYlslz.
1.£.
w JV- J.
fOvvetsiz, insaniyetsiz.
(f. a. zf.)
lUkie, takatsizlikle, bitkinlikle.
b~-mecali J l~
('f. a. b. 5.) : emsalsiz,
benzersiz.
..l:..
( a. L c.
goren, gorOcU. DOr-bin
ebniye)
1. yap,. 2.
av. 3. yapma, kurma.
bina emini : in~Batl kontrol eden kimse. 4. gr. :
mUteaddi (* ge~i~Ii.), laz,m (*ge~i~siz): me~hur
(* edilgen), mutavaat (*donU~IU) gib; fiilleril1l
esBs'nJ mevzO yapan kitap.
bini-vi ilihi : Tanrl binasl, yaplsl 5.
(bkz : isnad).
dayanma~
bi·nefsihi
(a. zf.)
.cl-i;."
kendisi, keodi
kendine.
L:~
bini
(f. s.) : 1. goren, gorUcU. 2. i.
goz.
binek~.
(f. i.)
gozbebegi. (bkz
ha.
deka ).
binab '";-Il~.
(f. i.) : manevi gorU~, dall~.
.1.\..:...
biniber
binaberin
(a. f.). (bkz : binaberin).
~-,:l;... (a. f.zf.) ,: bundan dola.
yl, bunun Uzerine, bu sebepten. (bkz : binaen-ala·
-zalik).
J~4.
bini-dil
( f. b. s.)
kalbi, hakika-
ti kavrlyan; basiretli, uzgoren.
rU,
-i~in;
oW-
dayanarak, yapdarak.
2..ll~ ~ "~l;.,.
binaen-ala-zalik
<t.l.c
J-f ~
"~.l:..
(a. zf.)
('V 1.3.
dD~Unen,
akdll, uyanlk. (bkz : basi·
bi-neng
&:.... 1.3. {(
I.J~.
b. s.) : namussuz,
(f. b. s.) :
fakir, ~aresiz, muhta~.
,
bi-neva-yi firak : aYrlhgrn nasipsizlig;, ayrlhk do.
laYlsiyle zavallf bir hale dU~mU~ olan.
1.3.\,' 1.3. (f. i.) : 1. sUkOt,
bi-nevSyi
~'.J=-:
binevend
(f. s.)
mani, engel. (bkz :
(f. i.)
: 1. ekineiler· ara·
binavend).
1. kulak
(f. i.)
-\l~~.
'-'
A~
bingan
(f. b. s.) : adslz, sanslz.
bi-namaz)8
2. ilerisini
ret-;!<ar,).
:
memesi. 2. kulak tozu. [asll bunagu~ dur].
bi-nim
(f. s.) : 1. goren, gorDeD.
lik. 2. fakirlik, nasipsizlik, yoksulluk.
bunun Uzerine, bundan dolaYI.
blnigu,
tuzsuz, lezzet.
(a. zf.) :
oundan dolaYf, bunun Uzerine. (bkz : binaberin).
binaen-aleyh
(f. b. s.)
4:I..L:.~.
binende
bi-neva
binaen "'~l;., ( a. zf. ): -den dolaYI, ·dEm
d,,' 1.3.
bi·nemek
siz, tatslz.
slnda su payla$mak i~in kullandan ol~ek. 2. tas,
kase. 3. kadeh. (bkz : piyale). [Arap~asl "finean:'
dlr].
(f. b. s.) : namaZSIZ, nabingere
maz kdmayan, beynamaz.
0..)(:";".
(f. I. )
ige sarllml~
pa·
muk ipligi.
bi-nasib ~.ai
1.3. (f. a. b. s.)
nasipsiz, tabini
lihsiz, talihi kapah.
binavend
~'Jl=-:
(f. s.)
mani', engel.
(bkz : binevend).
binayi
(f. i.) : 1. bu~un [insanda ve de-
nizde]. 2.' u~. 3. dag tepesi. 4. yaym Elle alrndlgl
klsmlnJn ueu.
-bini J~. -: (f., i.)
1.3.4.
<\:t.J <J.G,
_ ,••
(f. b. s.)
"gorme kabiliyeti gitmi~" : kor.
1.3.
bi-nigah-~
0
~. (f. b. s.) : baklmslz.
bi-nihaye ~
(f. a. b. s.). (bkz
sonsuz, tUkenmez.
kU$u.
liyeti. 2.' mOlakat.
bini,
ser~e
4..· J.
bi-mi-
sal ).
(f.i.) :
gorUrlUk. Aklbet-bini.
sonu gorOrlUk.
(f. L) : gorUc:UlUk.
binayi·refte
bi-nazir ~J:,j
J~.
(bkz: usfOr).
binci~k-i zuvsn : bot. kU$dili de denilen di~bu:
dak agaernrn meyvesi.
,,;.~.
bi·n-nefs
(f. a. b. s.) : nihayetsiz,
(f. i.)
~4
1. gOrU~, gorme kabi-
(a. zf.)
kendi kendisi.
(bkz : bi-z·zat).
133
bi-n-nisbe
<\~ 4
bi-n-nisbe
(a. b. zf.)
nisbetle,
~ocugu,
bir dereceye kadar.
~
},.a;.,.,
bins.r, binsSr
(a. i.) :
orta parmakla ser~e parmak arasmdaki parmak,
yOzOk parmagl.
bint
..:..1
klz. AYf8
(a. i. c. : benat)
Osmanm klZI, Ay~e.
bint-i Osman
_pint-i ineb (OzOmOn klZI)
:~arap.
bint-iil-cebel (dagln klZI) : aksiseda.
bi-payan ~~~ J. (f. b. s.) : sonsuz, tuken~
bi-pervi
IJJ., J
~ekinmeksizin,
(f. b. s.)
bir )~ (a. e.) : -ile, -ederek manasma gelip,
eklendigi -~emsiye harfleriyle ba~llyan- kelimelerl
zarf yapar : Bi-r-rica : .rica i1e.. gibi.
~ ...~'
bi-rih, bi-reh
0
\~
(f. b. s.) :
1. yolsuz. 2. mOnasebetsi,z ve kotO yola sapan. 3.
muzik bilmiyen okuyucu, hanende.
b~-rihe ~1-1
bi-rahi If\)
(f. i.) : 1. ~Ikmaz sokak.
J.
(f. i.) : 1. yolsuzluk [aslr
ve mecazl manada]. 2. aforoz veya sOrgOn, nefiy.
bl-rahm
J.
{)
(f. a. b. s.) : merhamet-
siz, kalbsiz.
(f. s.)
biran,birane
bi'r
~
Ca. i,
C. :
abar) : kuyu.
bi'....i muattal
susuz, kor kuyu.
bi'r-i zemzem ; Mekke'deki zemzem havuzu.
bir
~~
(f. i.) : 1. ylldJrlm. 2. yatak, dO-
kilim, hair, seccade, ortO gibi
yl-
biraz
birader )..)1.1. (f. i.) : 1. erkek karde~, karde~.
2. mec. dost.
birader-i ma'nevi ; ahret veya din karde~i.
birader-i r.zai : sOt karde~i. [Acemler berader
~eklinde kullamrlar].
birider-ine 4,,'\)..)1../. (f. zf.) : karde~~e, dost~a.
(f. b. i.) : Ove-
134
(f. i.)
,~\JjV' ~4J\,)'.
U""~:".
birbas
(a. i.) : derinkuyu.
V""~':-
J,-
(a. i.) : MO~teri (jUpiter)
[gezegen] [Fa'rs~asl Bereis dir]. (bkz : berds 1 ).
bi-reg
5~
(f. s.) : damarslz, soysuz, arslz.
bi.r~ng, ~~
(f. s.) : 1. renksiz. 2. I.
renksiz, taslak halinde bl!lunan resim. 3. tal.
M cevher.
bi·rengi
suz. 2.
~-1
<.St J.
dO~Uncesini
bi-reyb ";-'I.)
<.S)..) \.1.
(a. s.) : az ~ey; biraz.
birizban, biranan
bi-rey
)..)1,)'.
~i karde~.
karde~lik.
'-"'V
(f. b. i.) :klll~, han~er ve bl~ak gibi aletlerin
kabzalan i~ine baglanan demir : fberazban ve beranan ~eklinde de kuIJanrlrr].
gOcsOz [kimse].
jj\
fazla dallarr
(a. i.) : sava~a atllma, kar~.
).1.
~eyler.
(f. s.) : pir, ihtiyar; derman-
birider-enger
(f. s.)
kar~lya dogO~me.
Bircis
bi~ad ..)I~
biraderi
.c_\~
biraste
biraz
bi-r-rakabe : rakabet ederek.
sup,
yegen.
kesilmi~, budanml~ [aga~].
sakmmadan. (blSz': bi-muhaba).
SIZ,
karde$
k,k, dokOk, harap, viran.
mez.
~ek,
(f. b. i.)
2. yol bulunmlyan, sapa yer.
bint-i mehid : iki ya~Jna girmi~ di~i deve. [hata i1e birini oldOren katil i~in diyet olarak ~er'an
verilmesi gereken yOz deveden yirmisinin bu neviden olmasl gerekir].
"
birider-zade 0..)\3 ),)\y.
karde$e menbirig
t:-.:.
(f.
ila-
'(f. a. b. i.) : renksizlik.
,~.
b. s.) : 1. reysiz
* oy-
soylemiyen.
J. (f. a. b,; s.) :
~Ophesiz.
(f. i.) : Ozum salklm,.
bi-ser ii samln
birinc
(f. i.) : 1. pirin~ [hubObat-
f'J.
.....
tan]. 2. pilav. 3. pirin~ [maden].
,:-,,,",,,If y.
birind!sb
biruxec.
(f. L) : bot. (bkz
bi.
(f. L) : bot. mis-
kotu, lit. compositae artemisialaxa ["ing : mugwort : miskotu, koyun otu. fro : armoise : miskotu, yabani karanfil. aim. : Beifuss : miskotui ,
durJ.
~j.
biri~te
(f. s.)
r~~)'·
birifum
ibri~im'in
-hafifle-
tilmi~ ~eklL
j~y.
~y.
birke
(a. i.)
J:iy.
birk.1
1. bUyUk havuz, ku-
1. tufek. 2. "zem-
berek" denilen bir harp aleti.
birnis l./"'I:!>
1S;~' .,,;~
(f. i.) : bot. ~eytanboku, kasm.
bir saklz].
j\..L J.
J'b" J. (f. a. b. s.)
)~
birsam
il....y.
bulunma.
(a. L) : asl, olm.yan bir !jeyi
gorUr veya i~itirgibi olma, olrmyan !jeyi' varsayma, * varsan"fr. hallucination.
jL'>
birsin
birsim-i ma'
~ekli
(a. L). (bkz : bUrsen).
harici. 3. xf. fazla,
mj~i : "birOn"] •
bi'se
l./"'~
(a. e.)
(f. L)
[hafifletil-
selamltk dairesi,
selaml,k odas,.
birux
gersiz
ye~i1
;J~
bir
ta~;
(f. L)
hayaslzhk, yUzsuzlUk.
(f. L) : zUmrUte benzer, de-
gokzUmrUt, yaianci zUmrtit.
a. b. s.) : sebatslz, donek.
J.
(f. a. b. s.) :. sebepsiz,
yok yere.
bi-seher
..",.,.-.
J.
(f. a. b. s.) : sabahslz.
".r-J:!.'.r-J:!.
( f. i.) ; at-
maca' cinsinden, zaganos denilen avcl kU!j.
bi-ser
bi-ruyi JMJ~
J. (f.
":"~
biser, bisere
JJ~
biruni
: line kotU, ne fena,
ne ~irkin" manaslna gelir. Benit-, bi'se : afetJer,
bUytik belalar.
~i-
(f. i.) : 1. dl~a".·2. s. dl~,.
dl~artda, hari~te.
busat) :/ kilim t
yaygl.
bisat-, arz : ye!jillik, ~imen.
bisat-. hik : yeryUzti.
bi-sebeb
j,,~
(a. i. c.
do~eme, ke~e
bi-sebat ~~..
bot. suyonci;lsl denilen, san
bir ot.
birun
minder,
bi'se-I-masir : cehennem.
(a. L) : bot. yonca.
birsirtl (':....y.
ikindsi olm.·
(a.. s. ve i. btisre'liin c.).
bisat' .kt~
bagl~ta
par~slz,
van, bir benzeri olrmyan, benzersiz.
bisar
(f. L) : at kestanesi.
2. anaya babaya itaat. 3.
(f. b. s:")
(bkz : bUsre).
(a. i.) :1. iyilik, gUzellik, hay.r.
birr y.
, ~,;~
[ac. ve kokulu
sermayesiz, ztigtirt [kimse].
bi-sini
(a. i.)
(f. i.) : tava, tepsi gibi!jey~
biryan-, muhaJla : tere, nane ve pjyazh kebap,'
bi-saman
c;uk gol; golcuk. '2. g09US.
ta-
lerde susuz veya az suda pi!jirildikten sonra k.zartllan et kebab. [Anadoluda toprak ~ukurda pi~i
rilir ve adlna " piren" denilir].
birzed, birxe, birzi
klzartllm'!j.
(f. L) :
(f. L) : klsmetsizlik,
lihsizlik.
biryan
birincasf
. (a. i.) :. firOze .
lS';J~
bi-rud
rincasf).
[.jJ~
r'
J. (f. b. s.) : ba!jslz.
bi-ser u bun : ipe sapa gelmez [soz, hareket].
bi-ser u pa : sefil ve peri!jan.
bi-ser
peri~an,
ij saman :ba!jslz,. intizams,z, dtizensiz;
savruk.
135
~ ....- -y.
biserak, .biserek
~ \....~.
'
~istuh
(f. i.) :
E:.-kek .deve ile bir hergO<;1U dilii de·
CdIZ,
0':-;
(f. s.)
bistum, bistiimin
":":~'.
bi'set
(a. L) : genderme.
bi'set·i nebeviyve : .Peygamberimizin
Jeri.
aciz, beceriksiz;
zaylf [adam].
'~.
":-;.)-y
yirmin-ci.
genderili~
~~.-J
bi·sud
( f. b. s. )
J
(f. s. )
bOli, faydllsll,
neticesiz.
bismil
J..~
kesifmi~,
(f. s.)
bogazlanbisut
ml~ [hayvan].
.
p:
p:,
bismil-gah, bismil~geh<\,)I..J-~ , ),)I..J... ~
.wI
r
bisiitun
(a.iL):' (bkz : besmeJe):
(f. b. 5.)
bismiJ·,ude
(f. i.) : 1.
a~lk
Ferhad'lO,
sevgi/isi $irin'in emriyle Kermanliah civarmda de!·
digi dag. 2.. gokyUzu. Cetr.; bisutun : gok.
bisvar
(a. s.)
(f.· a. b. s.) : durmaz,
bo-
gazfanml~.
bisr ~
:"">('-:' J.
bi·sukun
durmlyan, hareketten kalmaz.
i.) : salhane, hayvan kesilen yer.
bismillah
(a. s.). (bkz : ~Osut).
-..b.-!
vOcudu sivilceli olan [kim-
J
,l.-l
: C;ok.
(f, 5.)
••
bisyari ~):-!
se].
(f. i.) : <;okluk.
(f. zf.) : 1. artlk, ziyade. 2. i.
bisre
(a. L) : sivilce. (bkz :
perO~).
(a. e.) :
gelip -!1ems harfleriyle ba~IiVan
k"AlimAI",.ri zarf yapar. Bi.s-suhule : sUhOletle, kolaygibi.
.
bism-i sah
j)l.:, I
.... _1'
•
(a. f. b. i.)
Bekta~i·
bismillah verine kullandlr.
bis.s~hule
Ca. zf.) : .sUhO-
bist ..:....... ~.
bistar
(f. 5.) : yirmi : 20.
tl:_~.
(f. 5.)
bi,ire, bi,irelt -:,.}~ '~.;~ (a. i.). (bkz
i~
ktistah, edepsizr arM
( f. i.) : mercan [ ta~].
.)~. (f. 5.)
bite
J-':f.
lr.
(f. b. s.) : yUksek fi.'
"p:
<\~~.
(f. L) : orman, me,elik, sazltk.
bi~,ekk cJ~ 13. (f. a. b. s.)
gev!;iek; <;arplk, egrL
bi.,erm
bi,i
biting
J
./.
bi,.baha
~Uphesiz. (bkz:
bi-gtiman ).
. bister fi-~' (f. i.)
bistgani
: 1. esir, tutsak. 2.
(f. s.)
kakmall i!?lemefer. 3. i. tutu~;
~ey, sa<;1. 4. halsiz, dermanslz.
atll, pahall;klymr~tli, degerli. (bkz : gall).
utanmaz [adam]..
bistam
)~
bi,ar
i. altrn, gumu!j
tutan ve sa<;dan
be~ilret) .
Jetle, kolayllkla.
bistah
bddlrCln otu denilen, (in'de yeti~ir zehir;-/i bir ot.
bi,.; behar : bot. kava korugu.
bi,.j mu, : fareye benzer kOc;uk bir hayvan.
lA;.~.
yatak, do~ek.
(f. L) : <;Irakfara, hiz-
ve asker/ere aym 20 sinde verilmesi geticret.. v. b.
r..r!-J.
~~.
(f. b. 5.) : utanmaz.
(f. i.) : fazlallk.
~~~~
(f. i.)
1. kazma. 2. bal'
:
yoz, varyoz. 3. burgu. 4. kiis.kii.
bi,kel
I..-~
(f. i.)
:
1.. gam, kasavet,
tasa. 2. klvlrc,k sas-. 3. egri anahtar. (bkz : bi~kele,
)
bi~kene
bi·t·teidi
bi~kele
~
bi$kel, bi~.
(f. i.). (bkz
bi~kene<\.~("~(f.
i.). (bkz :
bi~kel. bi~kele).
(f. L)
1.
~ic;ek.
(f.
b.
s.)
bitkin, yorgun.
tidar' sahibi, heybetli ve muhterem, saygldeger
....1.J("~
(f. 5.)
ki~i.
: 1. becerikli, c;e.
vik; i$e dU$kun. 2. akrl(l. 3. kuvvetli. 4. tedbirli,
ihtiyat(I, uyanlk. 5. i. rastlk.
bi~.m6~
J-.JA . . .:'':1.
(f. b. i.) : 1.
zooJ~ brl·
dlrcln otu He beslenen bir fare. [eti panzehir olarak kullanrllrdl]. 2. bot. brldlrcm 'otu ile beraber
yeti~en safran k6kU. [brldlrcm otu zehirinin pan"zehiri oIarak kullanrllrdl].
bi!ipOI
"J~~.
bj~tam
I" l~.
~~
bi.~umar
(f, s. ) :.slgmtl, kendi. ge·
bi·tail
ylb J.
(f. b. i.)
takatsizlik, halsiz-
(f. s.)
: hadsiz, saYISIZ,
(f. a. b. s.)
faydaslz,. men-
faatsiz; bo~, i~e yaramaz.
bi-takdir~iIIahl teala
J l.i .wl..t. ,.u::.,. (a.
cU.)
Allah'm takdiriyle.
bi·tamamiha,
bi.tamamihi~~. _' ~~.
(a. cU.) : Allah'm takdiriyle.
J..Jk:.
bi-taraf
bite
geceleyi~.
(f. a. b. s.)
tarafslz.
(a. i.) : gecereme, gece k,alma,
(bkz .: beytOtet, bitet).
'''::'':':1
(a. i.) : gece karma, gecereme.
(bkz : beytOtet, bite).
bitke
(f. e.) : daha fazla, daha ~ok.·
j\.:-~~.
J.l:,:!.
bitet
'(f. 5.)
len, asalak. (bkz : tufeyli ).
bi~-ter
bi-tabi
bitkin bir hal de.
lik.
(f. 5.) : kUVVE!t ve ik·
bil;kOI
bi.tab-ane <\I'~l~ (f. zf.)
(bkz:
$ukufe). 2. Qasiyan, kusma.
(a. i.) :kesinti, kesilen bir ~e-
£:;.,
yin ufak ufak parc;alan.
bitke-i h.a~eb : tahta parc;aSl, tala~.
bitlab
u){;:..
(f. i.) : hurma c;i~emnin 'kap-
<;lgl, tomurcugu.
pekc;ok.
bi.~uur
rakslz,
'7'L" J.
bi.tab
(bkz : bi-mecal).
kene).
)J6':'':!
~uursuz,
(f.a. b. 5.)
id·
du~Uncesiz.
bi-~uOr·ane
<\I'I)J""":'
J.
(f.
~u·
a. d.)
ursuzca, du~unmeden.
bit-
bi-t-tab'
(a. zf.) : tabiatiyle, tabii
olarak.
1J~,:J~
J:..a.A:..I~
bi-t-tafsiJ
cl. ..J?c.:14
bi-l-tahrik
(a. e.) : .ile, -ederek m§-
naslna Qelip, eklendigi -~emsiye harfleriyle ba~lr
yan- kelimeleri zarf yapar. Bi-t-tagyir : degi~tire
rek. Bi-t-tanzim : tanzim ile, tanzim ederek... gibi.
(a. b.zf.)
etrMiyle,
uzun uzadiye.
·<.a. zf.) : 1. hareket
ettirerek, oynatarak. 2. te~vik ederek, kl~klrtarak.
(bkz : bi-t-te~vik).
bi-t-tamam
(a. zf.)
tamamiyle.
(bkz : bi-tamamihi, tamamen).
bit
~
(a. i.) : kuvvet, glda.
'bi-t-tasmim
bita'
/,,":"
\....
.
yapllan bir ~e~it
boylu [adam].
( a. i.) : 1. ba Idan ve hurmadan
~arap;
bi-taayyun ~~ J.
belirslz.
koyu. ~Ira. 2.
5.'
adl san,
( a .zf)
.
kurarak, ta-
sarllyarak.
uzun
bi-t-tav'
(f. a. b. s.)
.... ~:J 6
t·
.
bi-t.teadi
kl ve kanunu
·t.JhJ~
( a. zf. )
~~l.:J4
(a. zf.) : zulm ile, hak·
: istek ile.
~i~niyerek.
137
·bi.t·tesidiif
J", l..a:J ~ (a. zf.)
bi·t·tesadiif
tesadOfen,
Jt~4
bi.t.te,vik
te,vik
(a. zf.)
ederek, kl,klrtarak. (bkz : bi-t-tahrik 2).
(a. i. bia'nm c.)
kiliseler. (bkz:
(f. t.)
bityar, bityare
(a. i.) : sivrisinek.
.J-:'. ( f. i.) : gOve.
~ \-".
bivabet
biyah
Cl:,.
L
(a. i. c. -"-I": biyaat) : satlllk mal.
...
(a. i. c: : bOyah) : ulak ballk.
(a. i.). (bkz : bevabet).
(a. e.) : ·e, ile, .rek manaslna gelip, eklendigi
.,emsiye harfleriyle ba,I,yan- kelimeleri zarf va.
par. Bi.z·ziyare : ziyaretle. Bi·z·zikr : iikrederek.
Bi·z·zarOre : zarOri olarak.. gibi.
~
·biz
JI-".
bivan
.,:...c:.
biz.
<l.,:.., ~
biOza
biviet
(bkz : beyah).
elem, keder, slkmt,.
biv
L='.
biya'
savami').
rasgele.
(a. i. c. : bOven, ebvine). (bkz:
(f. s.) : eliyen, kalburdan ge!;iren;
tanyan. Fitne-biz : titned, entrikac..
bevan, bevvan).
bivar )1-,::",.
(f. s.)
;'onbin" sayls,. (bkz:
biver).
bivare
0)-,::",.
(f. s.)
,,11
biza'
(a. i.)
birisine kaba ve !;irkill'
muamelede bulunma.
.bi·zad ", I; J. (f. a. b. s.)
adz, garip, kimsesiz~
zahiresiz, aZlk-
SIZ.
",.1 J J. (f. b. s.) : beh res iz, nasip-
bi·vaye
bizar}~
siz, mahrum.
bivayegi
1Ji~ I-,:,~
;1-,::",.
bivaz
ml~,
I)>:::
)..i:,.
bizare
(f. L) : 1. yarasa. (bkz
huf-
(f. i.) : hile, desise; al.
(>
bizare·i bidare :
_bizari ~J\~
a~lk
hilesL
(f. L) : bezginlik, kGskGnlGk.
(f. s.) : kocaslz kadln, duJ.
bi-zatihi
bi·vech ~ J J. (f. a. b. s.) : sebepsiz.
bi·vefa ~ -'::"'.
(f. a. b. s.) : vefaslz, haYlrsrz;
(a. zf.)
: kendiliginden.
Miiteharrik bi·zatihi : kendl i,ler, dtomatik.
(a. L) : pejmGrdelik, peri~anlJk,.
,)Ij"
bizaz
klyafetsizlik. (bkz : bezazet, bGzOzet).
donek.
bi.vefayi J. ~ -':'.
d:J-::.
bivegi
bi.vend
biver
rahatslz, bl kml~, usan-
(f. i.) : fakirlik.
fa,). 2. muvMakat, kabul.
bive
(f. s.)
kOskOn.
.JJ'>-:.
J>:::
(f. a. b. L) : vefaslzllk.
bi·zeban j~; J.
(f. b. s. c. : bi-zebanan):
dilsiz..
(f. I.) : dulJuk.
bi-zer
(f. b. s.) : gadir, vefas,zllk.
(f. L). (bkz : bivar).
)~
(f. b. 5.) : 1. alttnslz. 2. has is,
cimri, pinti.
bizh
C..l..
(a. L)
eli kesilmi~ olan ada-
min elindeki. yar.a.
(f. b. s.) : dul kadln.
bi.vukuf...J~J J.(f. a. b. s:) : durmlyan.
bi·viicOd", -'~ J J. (f. a. b. s.) : vUcutsuz.
138
bizi,k d~..1.
(f. i.)
hekim, doktor. (bkz:
bi!;i~k).
bizi,ki
S~..1. (f. i.) : hekimlik, cerrahltk.
buhbOha,
bi.ziya~s.~ J. (f. a. b. s.)
ziyaslz, 1~lksIZ,
karanllk.
t'j~ (a. s.)
bizlah
!;enesi
du~uk,
geve-
%e [adam].
bizle
eJj"
bizle
.uj"
~aka.
(f. L) : varhk.
J I~
(a. s. baid'in c. j : Iraklar,
uzaklar.
l.!;iI [ku~]. 2. bJldlr-
budane 41·.JJ' (f. i.)
(bkz
"
cm. ( bkz : selva).
bezle).
bi·z·zsrOre
o;J...,..::J~
(a. zf.)
ister iste-
mez.
bl.z.zat ~ l..u~
(a. zf. c.
ken-
jJ' ;,J'.
bornOz
~l:....,J'.
~I.(jl:
(t.. a. b. i.) :
Devleti'nin Mlslr'daki 7 Ocaktan ibaret olanas·
kerf te~kilatl.
buik
anslzm gelen
3.
~iddetll
ses,
kuma~tan yapllml~
bOburd, bObUrdek ,!.b..J.J'. '
""'!
hayklrl~.
~~
(a. L) : le~ yiyan ku~lar.
(a. L bagi'nin c.) : hakslzltk
serke~ler,
I...r'!
asiler.
(f!. I.) : 1. turna ku~u; turna su·
(a.
~
~J'.J'. (f. i.)
2. ara·
"-AlJ:" oJ'.
buh, bOhe
1. ~aklf'
J~
(a. i.) : erkek kurt.
buh8la'
,.)t~
(a. i. bahil'in c.) ; cimri.
ler, pintiler, tamahkarJar.
b...hir
J~
buhiri
<.S)~
(a. i. c. : ebhire) : butju.
(a. s.) : blihar'a mensup~
bugu ile ilgili.
buhayre
o~
a~l.
buhbOha
<b-
* uzay.
(a. L)
buhak
bu'd-. miZYi : altr. rasltla semadaki iki YlldlZ
Istikameti arasmda, rasldln gOzunde meydana galen
bu'cJ.. mOeerret : varsaYllan
i. ): kin, nefret, sevmeme.
dogan. 2. erkek bayku$.
yaygl,
uzakh~l.
bugat
bu§:z
(a. i. c" : eb'8d) : 1. uzakltk.
bu'd-. mes8fe : gidilen yolun
hk. 3. geo. * boyut.
in-
van yogu.
(f. L) : kucakta, omuzda,' elde
~l~
butiri
bOibOl (bkz : andelfb, hezar).
bu'd
e~yasl,
rusiJnun onunde li~an turna horozu. 2. Harizm hukumdarlarmdan birinin Jakab,.
bOb '-:'J'. (f. i.) : 1. a~lr ve pahalt ev cI&
2. klymetli
(f. b. L)
tJ'.
bugs$
edenler,
(a. i.) : 1. $iddetJi sel.2.
ya~mur.
n~bud
(bkz -: adavet ).
(f. i.) :koku. (bkz : bOy).
J~
(a. L) : 1. an lama. 2. can
gotiiriiimek uzera hazlrlanml~ e~ya ~Iklnl.
bolltanciyin. bostiniyinJl.;-·l:....'. " Jlfl:....,.
(f. b. i.) : saray te~kiI8tmda,
padi~ah saraylarmm korunmasl ile vazHeli olan·
kimseler, bostancllar.
bO J'.
t.-,~
buij
(f. i.) : 1. sebze bah!;esi.
4.A.:-
budG'
(a. L) : saha, meydan, avlu.
sanm butiin malt va
2. kavun karpuz. (bkz : bOstan);
bOliikit-1 sab'a
<b-~
bOdii
(a. i.) : kollu ve ba~hkh
hama~ havlusu. (bkz : burnus 2).
bostan
budha
slkJlma.
di kendisi. (bkz : bi-n-nefs).
~emesL
~J'.
bud
bud ii nebud : var yok.
bu'dan
(a. L) : gundelik elbise.
(f. L) : latHe,
bu'd-I nireyn usulii : top. deniz haritalarmda
~oklui<la tatbik edilen bir ol~me usOIU.
y;t..
(a. L) : k~uk deniz, gOl.
(a. i.) : orta yer, saha"
alan.
139
y
buhl
(a. L)
: cimrilik, pintilik, elsl-
buhle
j\,J?
buhran
(f. L)
semizotu.
(a.
: 1. hastallgtn en
i.)
bukalemO~
,:,.,)...)j y.
(f. i.) : 1. bu!undu-
gu yerin rengine giren ve bocek yiyen, sl~an bUyuklugUnde bir hayvan.' 2. mec.du~uncesini, kanaatini ve i~ini sik slk degi~tiren kimse,.
1<llIgl. (bkz : bahl, buhO!).
bukkari
("ka" uzun okunur. a.
.aglr zamanl, nobet, kriz. 2. mec. bir i~in tehlikeIi, kan~lk bir hal almasl.
i.) : 1. Met, musibet, bela. 2. s. yalan soz.
buhran-, ceyyid, buhran-, kamil, buhran-, mahmud: hastaligm iyilige yuz tuttugunu gosteren no~
bet.
.
hekimi
fenala~ma
buhran-, redi' : hastal19m
nobeti.
buhran·, vukela : kabine buhranl.
$
buht
(f. i.)
1\).,,'ll.
Bukrat
me~hur
(a. s.) : 1. daglnlk. petj~an.
2. i. cemaat, gurOh, kalaballk.
£"o.C,."
bu'kOke·
:. ogul. (bkz
Hipokratis.
<\km
bukta
bu'kOket-us-sayf
manl.
4,~
(f. s.). (bkz : bahte).
. buhtu, buhtur
gok gurultLisu. (bkz
(f. L)
).J:;t..
ra'd).
(a. h. L) :
BeytLilmukaddes'i harabeden ve yetmi~ bin Yahudiyi oldurdugu soylenen Babil Krah Nebukadllezar.
t.;t:
buhO'
bukul
gonullulUkle
hitkklnl isteme.
kr~1n
;ebzeler, otlar, ye~illikler.
~
bu'le
(a. s.) : <;ok yiyen. obur. (bkz:
ekul ).
4,4 y.
C~
buhOI.
'-~
I
'J'
);:t-.
bayku~u.
bum (' y.
(a. L)
:
cimrilik. (bkz
surulmemi~
(f. i.» : 1. yer, toprak, yurt. 2.
tarla. 3. tabiat, huy.
)~·Y.' ;~...-".
bOmbar, bOnbar
(a. i. bahr'in c.)
denizler.
buhur-dan
tf. i.)
0bJ~
1. koyun ve benzeri gibi hayvanlarln kalln baglrsa-
<\J')'y.
bume
(f. b. i.)
:
ml~ ~i~ek, konca. 2.' tomurcuk.
1. henuz a~t1ma-
buk'a
<\~
(a. i.) : boru; d~duk.
zool.
bayku~.
~+-o y.
,. .:.. 4.0 J.
~t+" .Y.
(f. L). (bkz
bOmehen,
bOmehir.) .
bOn
(a. i. c. :blka') : 1. yer, top-
rak, ulke. 2. bi,iyuk yap'. 3. benek, Jeke.
140
L)
(f. i.) : 1. yer sarsllltrsl, deprem. (bkz : bOmhen). 2. koyun baglrsagl.
bUl1'lhen
JJ'.
. (a.
(bkz : bUr-Om,
bur'Ome).
buk
<l,9 y.
tLitsulUk,
bUl1'lehen, bOmehin
(f. i.)
.
tLitsU.
(bkz : bahOr-dan).
bujene
(f. L) :
91• 2. bagrrsak, kiyma, pirinc; ve saire ile doldurularak yaprlan bir yemek.
j~
zoot
(a. i.)-: ses krslkllgl.
(bkz: bihar, 'ebhar, ebhur).
buhur
(a. f. i.)
bayku~.
bahl, buhl).
buhur
~ (" y.
bOm·i musibet : bela
'buhOh
zemherirdeki hali.
("ku" uzun okunur. a. i.'
""I -,o.k.
bum, bume
al~ak
(a. i.) :
';"az mevsiminin .en sicak za,
bu'kuket-ii~-sita'
bakl'in c.)
Buhtunnasar
(a. i.) : izdihan!, kalaballk.
ferzend,
mahdOm).
buhte
( a.h. i.) : eski Yunan
(f. s.) : 1. kolay. 2. i. dip,
nihayet. 3. i. temizlenmi~ koyun barsagl. 4. t
rahim.
bOsiden
~.M, J~
bunduk, bunduka
(. JJ.
buruc
a. i.) : 1. ufak ve yuvarlak tane 2. tUfenk
nu.
kur~u
(a. L burc'un c.) : hisarlar,
kuleler. (bkz : burc).
burOe-i isna a,er : (Gune~
burcu.
medarmln)
oniki
bunduk j-e.,. (f. i.) : fmdlk. (bkz : buste).
burut ';:"JJ.
bur
ru, klzda
~alar
bur
( a. L) : dunya ve ahrete hCilYri
)J.
Mi'ra~ta
daki ne~e. 2. s. etine dolgun de,liklmll. (bki : ber-:
zOg).
bus, buse 4...... J. ' tJ' J. (f. i.)
JV.
Hz. Muhammed'in
(a. h. L)
bindigi birjek.
bugdaym d6gulmu~iL
(.J. (a. I. c. :
burc
l::>urO~)
: 1. kale; hi-
~Ikmtlsl, kule. 2. yuvarlak bina. 3. Gi.ine~in
ayrddl~1 oniki klslmdan herbiri. 4. herhangi bir
~ekil gosteren ve kendisine ozel bir ad, verilen 'ha-
reketsiz yddlzlar kOmesi.
(f. s.)
do~ekler,
.1....J ( a.
burc-j ate,i, burc-i beri : ate~1i bur~. [hamel
(kuzu), esed (arslan), Kavis (yay) burcu].
burc-i badi : havall bur~. [cevza (ikiz),' terazi, aquarius burcu].
~'L ......y.
bOse-ea
bOse-~in
nan
ni~angah,
buse-gah,
buse~geh
(a. i.) :
parma~ bo~umu,
pannak bogunilarmm oynak yerlerindeki kemiklerin sivrileri.
bure
I:J
)J.
(f. L) : kuyumcularm kullan-
dlklan tuza benzer bir madde.
bu're
~)j!
(a. i.) : 1.
<b. J.
bUl'iya
~ukur.
2.
'~olde ~u-
~:Ly.
bOse-lik
dokuyan, hasl rCI.
!.),
(f. b.
(bkz
pOselik).
c..l:......y.
(f. s.) . : open,
~)
4..... y.
(f. b. s.)
opUcuk topllyan, kapan, alan. (bkz :
~~ 4.....J.
bOse-$ikesten
~aplr ~upur opu~,
: base,
buse-~i'n).
(f. b.
opme.
J;L.,..,J.
bOse-zen
bOs-gah
(f. ," b.
s.)
etC... . .J .
(f. b.
i.)
opUlecek
bOsi
loS.....y.
(f. i.) .: opme. Damen-bOsi
etek opme. Dest-busi :' el opme.
(f. i.)
haslr.
bOside
buriya·baf
~.....y. ' I:J l('4..... y.
yer. (bkz : bOse-gah, bOse-geh).
(a. i.) : ~ok cins oli3n di~i deve.
bJ.
bOse-rOba).
open. (bkz : bOsende).
l<\Ir bi<;;minde yapdan ocak.
burha
(f. b. s.) ':
(f. b. i.) : opUlecek yer..
bOse....iiba
~ J.
"
opecek yer...
yUksekte bulu-
(a. i.)
hedef.
bureuma
(f. b. L)
~"::' 4.......-".
bOsende.
tJ't;.. J.
i. bisat'ln c. )
minderler, ke~e yaygdar.
opucuk alan, topllyan. (bkz
burc-i abi : sulu bur~. [seretari, akrep, hut (baIIklar) burcu].
bureas
open. Damen-bOs :
open.
busat
sar
opme,
cuk, opu~.
-bus tJ' J'. -
(a. i.) : bulgur, ha~lanml~
)J.J.
burbOr
(a. L) : 1. delikanllilk ~a~m~
EJJ.
burzag
at. 3. i. zoot sUlOn.
olmlyan kimse.
Burak
(a. L) : blYlk.
(f. s.) : 1. flstlki' renk. 2. i. do-
)y.
J4
~)J.
(f. b. s.)
e-t::-'y.
(f. s.) : opulmu~.
haslr
bOsiden
(f. m.) : opmek.
141
busir
~y.
busir
(f. i.)
bot. slglr kuyrugu
:
denilen ve ayl kulaglOa benziyen bir ot.
: !}ap,rtrl, OpO!}.
(f. i.)
~
busm
(a. i.) :, serc;e parmak He ad-
SIZ parmagm uc;lan ac;t1d,gl zaman aradaki aC;lklrk.
jL:...,y.
bUstan
(f. i.) : gOI ve c;ic;ek
kokulanhrn c;ok oldugu yer, bahc;e. (bkz : bosUln,
bOstan ).
l.)~.;l:-.Y. (f. b. i.) : bahc;ivan.
bustan-ban
jJ JA,; L:..., y.
bustan-fiiruz
(f. b.
i.) : bot. katmerli horozibigi denilen bir c;ic;ek.
J.L:..., y.
bustani
(f. s.) : bostana ait.
'\.J""" jl:....y.
bustan-sera
(f. b. i.):
bahc;e ic;inde bu/unan ko~k.
L.a~
busu'
(,a. i. basl'in c.) : terler.
~ -'~
bu'susa
(a. i.) : ufak' ve parlak
butu'
Ilo
J'~
(a. 'L) : gecikme, ge~ kalma.
butOl ~..J~
(a. i.)
bo~luk,
c;OrUklUk, bey-
hOdelik. (bkz : butlan).
j.J~
butun
(a. i. batn'rn c.)
1. karin-
Jar. 2. nesiller, soylar~
4l~
buule
(a. L) : kadrn,
..:.1 ~
buulet
e~.
(bkz: : zevce).
(a. i.) : kaflkocallk, e;;lik.
buus, buus
(a. i.) :
yok/uk ic;inde bulunma.
buy iSy.
(f. L) : 1. koku.
buy-i eznar : c;ic;eklerin kokusu.
buy-i ruh : ruh'un kokusu. 2. Omit, umma. 3.
sevgi. 4. tamah. 5. huy, tabiat. 6. kismet, paV,
nasip.
bOy8
'~
.Y.
(f. s.) : gOzel kokulu.
~.Y.
Buvahya
(f. i.) : Azrail.
bir bocek, tatarclk.
bu,
J-y.
bGy~e
(f.' i.)
gibi hayvanIafl sagaltmak ic;in bacaklarrna yapl!}tlfllan bir c;e~it laden.
butayn~~,
~.-".
(a. i.)
karlOclk, kOc;Ok ka-
j I~y.
buy-dan
4".y.
(f. L) : 1. kokOnden C;lkar C;lk-
maz, dal ve yapraklan yerlere yaydan, govdesiz ve
klsa sapll nebatJar. 2. kuyumcularm altlO ve gOmU;; erittikleri kap, kuyumcu ka"bl, ,pota. 3. g. s.
c;e;;me, mezarta;;l, sebil v. b. gibi mermer veya degerli ta;;lardan yapdan eserler Ozerine ucu klvflk
bir yaprak ;;eklinde oyma' motif.'
butha
4.:lt:.~
(a. i.) : iyi huy.
(f. i.)
: zool. c;ok 'za-
man su kenarlarmda bulunan ve ballkc;d denilen,
sorguc;lu va klrmlzl gaga" bir ku;;.
butlan
jYt~
(a.
i.' :
142
tuvalet c;ek-
) I..~.y.
buy-dar
buve ~~
buyi
buyi,
(f. i.) : kokululuk.
j-,:.-".
~Y.
(f. m.) : koklamak.
(f. L) : kokma.
J.. 1.5Y.
buy~perest .::..--
buysuz
buzar
kokulu.
(f. i.) : ozleme.
J.Y.
bUYlden
(f. b. s.)
).J-!."'.
(f. b. i.): av kopegi.
(f. b. L) : buhurdan.
)\j",. (f. i.) : tarc;m, biber, karanfil,
kimyon ve benzerleri gibi baharlar.
batrlllk, b6;;luk, C;O-
rOklUk, beyhOdel ik. (bkz : butOI).
but/an-. da'va : davanrn esaSSIZ, hakslz, bo;; olu.
;;u.
(f. b. i.) ,:
mecesi.
rIO veya goz, hOcre.
bute
(f. i.)!: bot. sarma;;lk rot].
: hastalanan koyun, kec;i
buzidan
jl..\:.j".
(f. 'i.) : bot. tilki hayas.,
semizlik otu veya koc; otu denilen ve ilac; olarak
kullandan bir ot.
bujmeJe
buzine, bOzine, bOznine ~
jy.
10
cbjy. '~jy.,
(a. L) : 1. nefs. 2. ba~ak.
buzra
anat. Ost dudagrn
(a. L)
c~
bOde
(f. i.) : 1. aga~ kavi. 2. ma~a.
(a. i.) : 1. gozj~
biidiin
(a. i. bedene'nin c.)
kurban·
Ilk develer.
L) : ke~i.
Jlf;
biical
(a. L) : 1. nasip, hisse, pay.
(bkz : bOd 2),
.,;!.y.
t..: (f.
c~
biidde
bebegL 2. mec. en degerli, en klymetli olan ~ey.
biic
~avu~ku~u,
2. nihayet, son. (bkz : bOdad, encam).
ortasrndan dl~arl dogru ta~an et par~asl.
bii·bu'
(f. i.)
ibibik ku~u. (bkz : hOdhOd).
(f. L) : maymun.
buzm
j~ ~
biidbiidek
(f. L) : 1. komOr. 2.
ate~ ko-
ru. (bkz : zOgal).
biidOr ) J~.
(a. L)
hlzla ge~me, ileri ge~·
me.
.:,~
bugas
("ga" uzun okunur. a. i.).
(bkz : begas.).
bucc
t
ku~
(a. i.)
(a. L) : i1im, bilgi.
biicdet
biicr
yavrusu, palaz,.
..)~' (a. s.) : 1. ~er, fena, kotO. 2.
~a~lIacak ~ey.
J.,lr,
biihme
-t..r:
(a. s.). (bkz : behIOI).
(a. i. c. : bOhOm,' biha'm; c. c. :.
bih,amat). (bkz : behme).
biihre
mus'b~t.
~.,f.
biicOd
oturma [bir yerbiiht
J~'
biicOI, biiciiJ
topuk kemigi,
bucus
a~lk
J.Jf:
(f. i.)
anat.
biihtan
( a. L)
~
(a. j;)
1. yalan, iftira.2.
birseyyarenin (*gezegen) bi!, gOnlUk hareketi;
kemigL
I f.Jf:
(a. i.) :, 1. geni~ ·yer. 2. dere
cjt'".
i~indeki~aYlrllk vesazllk. 3. kesik kesik soluyu~.
(a. L)
de]' (bkz : tebctd).
sovme. (bkz
jl:r:
(a. i.) : yalan, iftira..
biihtiir, biiJ'atiire
(a. s.)
klsa, bodur.
~etm ).
t· t
bu~, be~
10
( f. L)
agzrn i~ tarafl,
avurt.
~
(bkz : bOde
(f. s.)
1. sahip. 2. i.
ma~a.
2)•
J. ';}
biihOr
).Jr: (a. s.) : aydrnllk, 1~lkll.
biihOt
..:..r.
h~yretedO~Oren
b.iihiivv
~f~
(a. I.)' : 1. hisse, nasip, pay.
2. nihayet, son. (bkz : bOdde).
budals'"
biihlOI
(a. s.). (bki.: behlel).
biihr . ..It: (a. i.) : slk slk soluma, soluganl'k.
(a. L) : Met, bela,
biidid
J.lr..
~~
bucriyy, bucriyye
bud
biihlel
~
yalan ve iftiralar.
.Jt'".
(a. i. behv, behve'nin c.) : 1.
misMir odalan. 2. yer altrndaki hayvanahlrlan.
biijhin
jLt",
biijmeje
C;A""
(a. s. bedll'in c.) : budala,
sersem, akllslz.,. bon kimseler [mOfret olarak kullanll'r; mOfredi "bedil" TOrk~e'de kullanllmaz].
(a. i. behOt'un c.) : duyanlarl
(f. i.) : glpta, imrenme.
(f. i.) : kaya keleri, ker·
tenkele.
143
JJj~
biijO.
topuk kemigi; a~lk
-(f. i.)
4
bu'end
buki'
(a. i.) : aglama, gozya~1 dokme.
.15;
buki.yi surO..
sevin~ten
biiki·Vi ,edid
hungur hungur aglama.
dogan
gozya~l.
bulend·ahter
J.:b.1
yuksek, talihi uygun.
.>,,,rr ts;
(f. b. s.) : aglatlc,.
biiki.engiz
~"'..(;, I
(f. b. s.) : aglatici.
ts;
..:.:~
(f. s. bilki'nin c.) : aglryahlar.
biikm .
~
(a. s. ebkem'in c.) : dilsizler.·
biikre
t>";::;
(a. L) : sabah, seher, erken,
<.S~
(a. s.)
<;ok acayip, ~o~
(a. L)
~ok acayip-
'ik, ~ok tuhaflJk.
bii·l·aeebter . J:\~ Iy.
(a. b. s.)
son de-
~a~rJacak '~ey.
L)
(a.
ya~1 I k,
Islaklrk.
(bkz: buIOlet).
biilb,iil
oten maruf
»
ku~.
(a. L c. : belabil) : guzel
(bkz
anc;Jelib,hezar).
bUlbiil·i nalan
aglJyan bulbUl.
biilbiil.j ,eydi
~rJgJn
biilbiile
bulbUl..
<tlf (a.L)
3. renkli 'deri. 4. bir
~e~it
: 1. ~arap. 2. kadeh.
zerdali.
JJ!
(a. i.) : emzikli su kab,.
biildi" .jl...l~
(a. i. beld, belde'nin c.)
bii.biili
~ehirler,
memleketler, iller.
biilega'
t:-l;.~
(a. s. belig'in c.) : bel ig
.olanlar" belagat sahipleri, duzgun ve tertipli olarak meramrnJ an/atan/ar.
144
(f. b. s.)
biilend.piye
yesi, rutbesi yuksek.
sek
u~an"
j IJJ.,.J..:l,
'~yUk~
(f. b. s.)
: izzetinefis, onur sahibi.
(f. a. b. s.)
iyi
~alr~lr ..
(f. b. s.) : bo~bo-
l..IJ..aA1 I)'.
bii.l.fiidOI
~~ Iy :
.:J ~
- (f. a. b. s.) : boyu
biilend.himmet· ..:;...,I4..cl,
tuhaf, ~ok~a~rJacak ~ey.
- biiUilet
yOk-
(f. L) : yucelik, yukseklik.
~ ~
bii'end.pervaz
1. saksl. 2. kire-
'(a. L)
mit par<;asl. 3. kaydlrak.
bii·l·aeebi
yJld,zl
uzun 've bi~imlf· olan [adam]. (bkz .: re~ik, serv~
.endam ).
tan veri. (bkz : bamdild).
bii·'.aeeb ,,:-,,~..J Iy.
,s.)
(f. b. L)
biilend·kBdd
bukat
U~
b:
(f.
biilend·iviz
buki·alOd
biikse
..d,
sek ses, haykrrma.
bulendi
rece
(f. s.) : yuksek, yuce. '[dog~
rusu "belend" dirJ; (bkz : belend).
kemi~i.
gaz, miinilsebetsiz soz soyliyen,
i~lere kan~an [kimse].
.
kendinden buytik
~;J J.,4J IJ:
bii·l·fudOline ,
(f. zf.)
dangalaklrkla, bo~boQazllkla.
bii·l·fuduli
JJ..a.slly.
(f. b. L)
danga-
lakllk, bO$bogazlrk.
<Val,
bulga
(a. i.)
:ge~inecek
Kadar
~ey,
varllk.
[Biilgat.ul.ehbib : Osmanlr ~airlerinden merhum
Rasih bey'in henUz basllmaml~ ol.an edebi bir eserinin adl oldugu rivayet edilmektedir].
~l;J"
bulgak
bUl-game~.. ~
(f. L) : kavga,
karga~allkr
(f. b. s.) : her
~eye
is-
tekli olan. (bkz : bUI-heves).
bii.lgat
Kadar olan
(a. L) : ge<;inmiye yetecek
~ey.
bii'gune
<I.>'J~
("gu" uzun.okunur. f. I.) :
kadlnlann yUzlerine sUrdtikleri bir
allllk. (bkz. : algune).
~e~it
dUzgUn,
biirdi
~.J~t~
bUl-heves
(f. b. s.) : aklma gee
leni yapmak istiyen, keyfine buyruk, maymun i!?-.
tahlt, her ~eye istekli, iste~i s:ok kimse. (bkz :
bUI-game).
<\>'L ~ ly.
bul-hevesane
(f. b.zf.)
maymun
~..... )t"\\y. (f. b. L)
sebatslz-
i!?tahllcasma.
bUl-hevesi
bunn
"/~
biinud
biini.i~Yet
(a. L bend'in c.) : bUyUk
..::., -'_~
(a.
i.)
:
(a. L) : erkeklik ya!?ma giro
I
bunyad
me, erginlik.
......,t,.
.
buluh
(a. L) : 1. Yemen'de yeti!?en kah.
':"".
ve ve agac/' 2. Arabistan'da kahve agacmm yapraklarmdan ve henUz olmamt!? meyvasmdan yapJlan
bir t;:e~it tur!?u ve. salata:
b"UyUk, ifac;II hap.
(a. L)
t~
biilug
(f. L) : 1. esas bina, temel.
bayraklar, sancaklar. [Farst;:a'dan Arapc;ala~tlrlllml~'
tlr ].
Ilk, maymun i!?tahlthk.
bulu' t~
~)t.,
bunlad
2. duvar, set, destek, payanda. (bkz : bUndad).
(a. i.)
.7'"
aciz, beceriksiz, yor-
•
(f. L) : 1. asJl, esas,
~'-....l>
mel. 2.bina, yapl.
bunyad-. zulm : zulUm yaplS' .
gun olma; yaramama.
,,)L...l.
bunyan
<l9 ~
bululd<a
(a. i. c: : belakik)
dUz
(a. i.) : yap!, binS.
saglam yapl.
bunyan.. kavi
ova; t;:ol. I"beIOkka" !?ekli de kullandlr].
(a. L). (bkz : beIOI).
..:..J~
biilulet
(a. L) : ya!?IIk, Islakllk.
{~" i -'''~
biil'um, biil'um
(a.
han·
L)
(f. L)
(a i.) : hastanm iyifige yUz tutma·
bur' "y.
(bkz : ber', bUrO').
Sl.
bura' "\.1.
: esas, kok, temel, dip;
(a.i.)
1. aga<;yongasl.
2. tor-
pUden <;tkan klrmt,.
son.
kalenin dibL
biin-i hisar
bunbek
d...\,
(a. L)
~ \..,l;.,
biindad
) \..l.~
bUraye
"l(;..
(f. L)
..:L
'y. (a.
(f. L)
it;:ine para,
e~ya
~y
burcume
burd
i.)
yontulan aga~tan ~,kan
(a. L c. : beracim) : par-
~ y. (a. i.) : bir c;e~it ~ubuklu kuma~,
aba.
ve
~ey.
(a. s.) : 1. bir !?eyin asll, halisi.
2. dut agaci kabuguna benzer, ho!? kokulu bir
kabuk.
10
<t;,
mak bogumu; parmak bogumlanntn oynak yerlarindeki kemiklerin sivrileri.
evbark sahibi, zen-
yolculuk malzemesi konulan oda, yer, t;:adlr,
bunk
bu-
(f. L) : 1. esas bina, teo
gin, asil ve kibirli kimse.
bungah
(a. s.) : soguk. (-bkz
rOd 1)..
dokUntU, yonga.
mel. 2. duvar, set, destek, payanda. (bkz : bUn·
lad).
bundar
~\y.
. burad
kadlrga bahgl denio
len bir nevi deniz canavan. ["benbek" de dogrudur]. (bkz : benbek).
F.
(a. f. b. s.) : bUn-
biinye-hiz
yeyi kaldlran, vUcOdu canlandtran.
s:ere,gtrtlak. (bkz : bel'Om).
j.
(a. L) : 1. beden, vUcut. 2.
yapl, yapdl~, kurulu~ [dogrusu "binye" dir].
(bkz : bUlalet).
biin
~
biinye
J)~
bulul
~e~it
burd-i Yemani : makbul bir Yemen dokumasl.
burd
"y.
(f. L) : bifm~ce,bulmaca; mu-
amma.
burda"
"b..1.
(a. L)
hek. sltma hastallg,.
145
biirdbSr
biirdbar
(f. s.) : uysal, aglrba~II,
),) .....
sablrll, tahammullu, slklntlya katlanan [kimse].
I·
2. ~ember, daire. 3. mani, ~il!;
kale kapisl. (bkz : berhOb 1,2).
ba~IJllk.
biirde
j"I:>.1.(f: i.) : L kemer; duvar.
biirhOn
(f.i.) : sablrlrllk, agl.r-
biirdbari
(a. L) : m~"ddet, uzun zaman.
4.A.1.
biirhe
Ba'de biirhet-in : bir hayli z~mandansonra.
biirhet-en min-ez-zemin : bi;I0J hayli zaman.
c.,)J.
(a. i.) : Arab'ln giydi~i bir ~e
~it aba; hlrka. Kaside-i biirde; Kaab bin Zuheyr'if),
Hz.. Muhammed onunde okudugu kasldeye kar~I,
Hz. Muhammed'in slrtlndan ~Ikardlgl hlrkaYI ken-
biiride 0~.1.
avlu. 4. ev ve
(f. s.) : ~esilmi~ ["ke~mek,
kesilmek" manaslna gelen biiric1F,~ mastarrndan]'
disine aiydirmesiyle me$hur olan bir kasldenin ad!.
sik.
(f.. i.) : ku<;uk bilmece.
biirdek
.:J,)J.
biirehS"
.. 6..1.
(a. i.)
j . .1. (f.
biirin
: ~iddet1i azap, SI-
biirka'
(f. s.) : a<;lk, C;lplak, yalln.
>Wb.1
(f. i.)
,A.,J.1
L.
(a. i.): kadlnlarln orWnduk-
•
leri pe~e, WI, ya~mak, yuzorWs'8. (bkz : berku',
burku·) ...
["berehne" olarak da kullanrllr].
biirehne-gi IJG.1.
(a. b. s.) :
biirka'-fiken
orW
: C;lplakllk.
a~an,
orW atan.
)
["berehnegi" olarak da kullanJllr].
biirehne-pa [v]
[ <.£ 1 ~ \,:,t;.1.
(a. i.) : yanardag, volkan.
(f. b. s.)
biirkan
yallnayak.
biirehne-ser
.r-'" <\.:...tI.1.
ba-
(f. b. s.)
'. $la<;lk, ba$lkabak.
.i-.1.
'j
Ca. s.) : yanardaga men·
biirke
jJ:..1.
jl.t>.1.
~-'''.
(a. i.) : 1. martl kU$u. 2. kur-
(a. I. c. : beragls) : pire.
("gu" uzun okunur. f. b.
s.) : boru <;alan, borucu.
biirhin
1: beyai tenli adam.
baga. 3. havuz, ufak gol [Arap~asl birke dir].
biirke·i Jaciverd : gokyuzO.
biirku'
biirgu-zen
(a. i.) :
JIS"'.1.
biirkani
biirgu' .Ji..1.' ("gu" uzun· okunur. f. i.)
..:,
jQ.1,
2. zool. alaca ~ekirge ["birkan" ~eklinde de kullanJllr ].
sup, volkani-k.
boru denilen bir muzik aleti.
biirgus
dilim. [en ~ok meyva-
larda kuHanlllr]'
ktnt,.
bi.lrehne
i.)
(a. I. c.
burna
berahln)
delli,
,...-i/
"-
.
(a. i.). (bkz, : berku', bUr-
ka').
VJ .
(f. s.) : gen~, delikanlr, yigit.
(bkz : berna, burnah,' bUrnak).
ispat, tanlk. (bkz : huccet).
biirnih
biirhin-, katJ' : 1) red i<;in soz goWrmlyecek
surette dogrulugu ispata tanlk olansaglam senet;
2) Ahmet ASlm Efendi'nin Fars~a'dan Turk~e'ye bir
IOgati.
biirhan-I mesih : Hz. Isa'nm mOcizesi.
Biirh~niyye ~·lAl.1. (a. i.) : Ahmediyye tarlkatinin 6 $ubesinden biri. {otekiler :Sinaniyye,
Ramazaniyye, Cerrahiyye, Mlsriyye].
U$~aklyye,
146
06'.1.
(f. s.) : genc;, delikanll, yi-
git. (bkz : berna, burna, bUrnak).
biirnik
.:JL·.1.
(f. s.) : gen~, delikanlr, Vi·
git. (bkz : berna, bUrna, burnah).
biirnus
~.J.
(a. I. c. : beranis) : 1. Arap·
larm Ustten giydikleri bi./" giyecek. 2. kollu ve ba$IIkll hamam havlus~, bornuz. 3. bir ~e~it kadm
yeldirmesi.
burr J.
(a. L)
bugday. (bkz
gendOm,
..:,.0.. (a. L) : ~ohret, Un.
buslet
rllnta, kamh).
burra"
j
busr, biisre
(~.
Han~er-i burra.n
keskin kdl~.
(f. s.)
: keskin
: keskin, keslci.
han~er.
Tig-i burrin :
~
bussed
burs
( f. i.)
-.r'J
(a. s. c. :
bisar) : 1. her~eyin tazesL 2. i.
ba~l. 3. i. gen~ klz ve oglan.
bot. ardll; agacl mey-
(a. L) : mercan
t l:-!
biistah
vasl.
her~eyin
ucu
va
[ta~].
(f. L) : kOstah,
edepsiz.
bursan
(f. L)
.)[.."J.
ejderha, bOyOk yl-
biistan', 0l::-~
lan. (bkz : su'ban).
(a. L) : tehlikeli yer.
ml~ldlr].
~>
bursun
(a. i. c. : berasin) : 1. in·
san elL 2. Ylrtlcl hayvan pen~esL 3. develere vurulan bir <te~it damga. (bkz : birsan).
r
bur,um
tutma. (bkz : ber', bOr'). 2. bilgi, fazllet va iyilikte benzerlerine alan OsWnlOk.
burud , JJ. (a. s.) : 1. soguk. (bkz
rad). 2. i.
i~ten
bU-
~agl.
&~,
bustOka
( f.
~ JJ.
(f. L)
1. sank. 2. bel ku-
(a. i.)
kUpC;Uk.
(a. L) : 1. agacm
biisOk
nip uzamasl. 2. birinin akranma 'UsWn olmasl.
J~
biisOI
(a. L) : sogukluk.
burGdet-i heva : havanln soguklugu .
burGdet-i muamele : yapdan muamelenin soguklugu.
burOfe
biistek, biistec
soguma, blkma.
..::..,,, ~J.
burGdet
fmdJl~. (bkz,
f. L)
1. bot. akgUnlOk. '2. flstlk ~~mkl.
(a. L) : 1. hasUl iyilige yOz
J.JJ.
.(=--!
biiste
duk, bunduka 1).
(a. i.) : kadmlarm yOzle-
J.
rine ortWkleri ortO.
burG'
(a. i. c. : besati'ri,
tOn). : bostan, bag bahc;e. (bkz :
tan" Farsc;a "bOstan" kelimesinin
(a. L) : 1. akarlarm ve
lecek ~eylerin, ek~iYerek veya mayalanarak
aglr ve buru~turucu olmasl. 2. bir ~ey
ma.
)~. J.J-!
busOI, biisOr
(f. L)
lanet, beddua, ilenme, ilene;.
3. mendil.
burOk
~ ~J.
(a. L besr'in c.).
busOr
(a. L) : un helv~sl.( bkz
besr).
berik, berike, habis, habisa).
I
burOk
J
(a. L berk'in c.)
JJ.
~im~ek-
(a. i.) : ela~lk"gl, civanmert-
.k-!
busut
lik. ["bisut" ~eklinde de kullanlllr].
ler.
bur'Om, bur'Ome
4.,.
(a. L) : bot. agacin henOz
murcugu.
bu~
i ,J;;' J.
a<tdmaml~
~i~egi,
to-
"::"'JJ.
(a. L). (bkz : burOt).
burOz
jJJ.
(a. L) : 1. belirme, ortaya
2. a~ikar, meydanda. (bkz
......;.!
(f. L)
1. kahkOI. 2. at
. 3. s. e:ksik, noksan.
bii!;kani
burOt
~Ikma.
da).
Y'J.
J' ~~~
( a. L) : 1. Kendi
lini bilmiyecek kadar ahmak adam. 2. Arap
gu oldugu halde Arapc;aYlbilmiyen ahmak.
(a. L) : mUjde,
bevah, hOvey-
~ocu
sevin~li
ber.
1
;-:.~
bu,ter
(f. i.) : hek. kurde~en, pis.
likten veya kan bozuklugundan meydana gelen ka.
~lndlrlCI bir hastallk.
buyun
b~terem,
bU$teri
but ..:.~
.. I~.
(a. L) : 1. GUne~. (bkz:
buyux
( f. b. L)
puthane. (bkz:
buz
( f. b. L)
(a. i. bUyOt'un c.)· :
(a. L beyz'in c.) : yumur-
talar.
sanem-hane ).
.:>~C:..
.:.>~HY:'.
1. ev kUmelerL 2. asilzade ailelerL 3. asil ki~iler.
·mihr,o· ~ems). 2. sabah.
but·kede
( a. L beyt'in c.). (bkz
':'>J';:'.
biiyutat
but·i perine, : periye benziyen gUzel.
but.hane <lJ'~.
bolgeler,
beyt).
2. s. gUzel.
buteyra"
yok olma. (obkz
( a. i. bin'in c. )
j Y:'.
buY'lt
1. put. (bkz
(f. L c. : bUtan)
~elipa,sanem).
( a. L)
mlntakalar.
bU~ter).
(f. i.). (bkz :
hur~id,
~ Y:'.
biiyud
bid, beyad, beydudet).
puthane, pu·
(f. L) : kec;:L (bkz: teys).
Of
j 1..1.
buzak
(a. L) : tUkrUk, salye.
ta tapanlarln ibadet ettikleri yer.
J~
but.lal·
(f.. b. s.)
)l(; ~
~.
buz~e
(f. b. L)
putc;u.
(put imalcisi); portrecL
ke~i
c;obanr.
(f. L). (bkz : bUzgale).
. v·~.
;J.)..1.
biiz·dil
(f. b. s,) : "kec;i yUrekli"
korkak.
..:,....,.;:..::..~
biit.perest
:
hayran olan,
~a~a kalan. (bkz : mebhOt).
but.nigar
(f. L)
buz·ban
~
(f. b. s.)
puts ta··
pan.
.u\c..1.
buxgale
("ga" uzun okunur. f. L)
oglak, kec;i yavrusu. (bkz : bUzbec;e).
0G ~
biit·,iken
J-G
bUt.,ikesti
(f. b. s.) : put klran.
~
biixi~e
(f. b. L) : put
kirlcllik.
4.t.j.
~uxm
(f. L) : kUC;Uk kec;i; oglak.
(a. i.) : 1. dogru rev. 2. kesin
("...\,.
karar ve tahammUI. 3. kuvvet, sertlik.
J-'I..JH ~
but.tira,
(f. b. s.)
put,
heykel yapan. (bkz : heykel·tira~).
(f. b. L)
but.tira,i
buzug
tJ..1.
(a. L) : dogma, dogmlya ba~·
jJ~
(a. L bezr'in c.)
lama, C;lkma.
put,
bUxur
heykel yaplclhk.
tohumlar,
taneler.
butu'
t.i-t.
butun
j~
(a. L)
1. kesilme. 2. uzak·
buxuzet
peri~anhk,
(a. L batn'ln c.)
1. karin-
j
1-".
(a. L c.
buyu' tY:'. (a. L bey'in c.)·: sath,alar, sa-
148
klyafetsizlik, pintiJik. (bkz : bezazet,
bizaz).
ebvine): direk, c;a-
d,r diregi ["bivan" ~ekli deo·vardlr].
tl~lar,
(a. L) : pejmUrdelik,
buzuzet·i hal : klyMet peri~anllg"
kUklUgU.
lar. 2. nesiller,\ soylar.
buyan
~~Jj".
satllmalar, satln° almalar.
5·
Ustba~ dB:.
buzurg
(f. s. c'. : bUzUrgan) : 1.
).1.
bUyUk, ulu. (bkz : azim, cesim, kebir). 2. i. ~ef,
reis. 3. muz. U~ aSlrdan fazla bir zamandan beri
mevcOt olan ~ok az ku"anllml~ bir mUrekkep maOJ
kamdlr. Huseyn! be~lisinin huseyni' perdesindeki
pOselik be~lisi ~e c;argah be~lisinin rast perdesindeki ~eddinden (yani' mahOr makammm' pest
be~li~inden) meydana gelmi~tir. Ekseriya bu be~li
Ie-rde kan~lk bir sur'atte seyredildikten sonra, rasttaki c;argah be~lisi ile inici bir ~ekilde rast perde.
sinde durulur. Guc;1U birinci derecede, makamm
terki'bindeki ilk iki be~linin i1kinin du ral;i I ve ikincisinin tiz duragl olan huseyn!, ikinci derecede
c;argah be~lisinin tiz duragl olan neva, uc;i..inci..i de·
recede pOselik be~lisinin duragl olan di..igah'dlr.
Bilhassa seyirde c;argah be~lisjne ehemmiyet verilerek ve onun dahilinde gezinilerek yi..iriiniir. Do·
nanlm bo~tur. Lahin ic;inde hi..iseyni" be~lisinin hU·
seyn! perdesindeki ~eddi ic;in fa baklyye diyezi konulur, ba~kaca bir anzasl yoktur.
Jlf',y
buzurgan
oJ
buyUklUk, ululuk.
i.)
(f. b. 5.) :
buzurg.meni,
yuksek fikirli.
buzurg.sal
(f. b. s.)
ya~ll,
ihtiyar.
;lJ'~;.
buzurgvar
(f. b. 5.)
yuk, ulu, saygldeger [kimse].
(f. b; i.)
buzurg-vari
luk, buyUklUk, saygldegerlik.
,~~\~;.
'buziirg.:zide
bUyukler, ulular.
buzurgane
(f.
(bkz : azamet).
(f. s. buziirg'iin c.)
•
~(j.
biiziirgi
~eddi,
(f. b.
~ioglu.
",-l(;;.
buyuk, ulu
(f. zf.)
4.9 \ ;.
buzzaka
(a. i.) : kabuksuz'
mOklU . bocek.
kimseye yakl!;acak yolda.
c
-~ (f. i.) : 1. yer, mevki, mekan.
ca
d-vi behi!;ti : cennet gibi yer.
i~ret
ea-vi
i~tibah
J}
: i!;ret veri, iC;ki ic;ilecek yer.
La~ ~
Cabilka
tereddudedilecek nokta.
cii'Vi mulahaza :
dU~UnUlecek
nokta.
ea·v i !;ubhe : i~killenecek nokta.
d-V i penah ~ slQlndacak yer.
L~~
Cibilsi
cabir
J.I.:-
cabiye
(a. i.) : klvlrclkllk.
cabe
ca'be <I.,A""
1-
(f. i.) i (bkz :
(f. i.). (bkz
(a. s. cebr'den.) : 1-
<\..."b..
( a. i.) : havuz.
(f. i.) : 1.
dalkavukluk. 2. s. eletek open, yaltaklanan,
kavuk. (bkz
c;albOs, c;apJOs).
':-'~ (a. i.). (bkz : ce'b).
",'b.
:
zorllyan. (bkz : mUcbir). 2. klnkC;l, kink
ca-V1 rahat : rahat edilecek yer. 2. ay klsaltma.
smda cemaziyel ewel.
cab
(a. s. cibayet'den.)
den] vaklfll akar kiralarlnl toplamakla gorevli
lunan kimse, vergi tahsildan. 2. i. c;ekirge.
d'Vi dil.ni!;in : gonOI aC;lcl yer.
d'Vi
cabi
(a. i.) : bir cevap.
(a. i.) : ok kuburu, yelek, sadak.
cablusi
(f. i.)
dalkavukluk.
Cibulka
d·be-cli
cabet
(f. b. zf.)
(a. i.):
l'
: yer yer.
''lp verme.
Dogu'da bin kapisl olan efsanev! bir ~ehir.
insanrn mutlaka Allah'a dogru yonelen
ilk merhalesi.
Cabiilsi
~ i.;..
Cibulsa
(f. i.) : 1. en uzak Ba-
tl'da bulunan, bin kapisl olan efsllnevi bir ~ehir.
2. tas. insan gayretinin son hedefi : burada mutfak
ve mavsuf [= Affah ile insan] birle~ir.
",»0-6.
cicim
,(f. i.) : 1. aba,kebe gibl
IN' •
kaba bir yOn dokuma. 2. 'tUrIU renkJi· ipliklerden
dokunan bir ,,;e~it do~eme, cicim.
card
cidd, cidde
(a. s.) :
,,;alr~kan;azimJi.
.,,)~
cadi
(a. i.) : geni~, i~lek, btiytik
lS,)~
lS~~ (a. I. c. : cUdat) : dilenei. (bkz:
cadib, c:idibe 4>.,)~
,u')6.
(a. s.). : kusur
gorUcU.
cidis, cadise
4.....
.)1:--, V'"'.)I:--
(a.
s.) :
p~
,(f.
i.) ,:
1. cadi, buyticu.
2. gulyabani, hortlak, karakoncolos, vampir. 3. s.
,,;irkin kocakarl, acOze. 4. s. c;ok guzel goz.
cadO-fenn
(f. a. b. s.) : sihir-:
baz, biiyucO.
...Jfj.)~
(f. I. ve s.)
bOyOcO,
cidu·geri
(f. b. i.)
bOyO~
ciilUk, sihirbazhk.
cadO.kef
soz
(f. b. s.) : bu·
..J ~ ..J i.;..
(f. s.) : iffetsiz, ahlak-
.".a..,,~
(a. L) : 1. kOc;Ok akar
SUo
2. h. i. Hz.. AWnin karde~i olup Muta muharebesinde bayrak tutarken iki elini de kaybederek ofdiirl.ilml.i~tiir. 3. erkek adl.
lS~
ca'feri
(a. s.) : 1. $'lI/erden
imam Ca'fer-i Sadlk tarafllSI olan. 2. i. gO·
zel sahatlarda kul/andan bir kaglt cinsi. [tezhip,
hat, minyatur V. b.].
(a. i.) : Ca'feri ta-
, cafi
'6.
J.
(a.
cefa eden, eziyyet
s.)
eden.
eager
~I:--
ku~
(f. i.) :
kursagl.
(a. i.) :
cih, cahe
itibar, makam, orun, mevki.
hlrsl.
..A::o..>
HlrS-1 cih : mevki
{a. L) : bile bile inkilr etme•
cahd-l mutlak, cahd'l mustatirak : Arap grame·
rinde iki tane menfi (*'olumsuz) geni~ zamall
s Iygasl (* kipi).
cahlZ • .12>-~
(a. s.)
patlak gozlU, lokma
gozlO [adam].
..;.(,,) I:--
(f. b. s.)
sihirbaz
0~J.)~
cihi, dhiye
~
I:--
~ ~~
(a. s) :
a";lk, aleni, a~ikar. (bkz : bevil,h, hOveyda).
klran, sihirbaz oldurefl, oldiiriicii.
cadO-suhen
j4)J.)'~
soyliyen, uzdiffL (bkz : cadOcsu-
SIZ [kad,"', y~rtlaz. (bkz : cefcaf).
cahd
sihirbaz.
(f. b. s.) : si.
hirlercesine soz soyliyen, uzdilli. (bkz :. eildO·ze.
ban).
150
yUlercesine
hen).
rikati.
I, ,,;orak, kurak, i~lenmemi~ [toprak]. 2. hatap,
y!klk.
cidO.ger
lSJ.pi.;..
•
\
cidu·zebin
ca'feriyye
".J.)~ (a. s.) : kuvvetli,gurbuz.
caaO
sihirbazlara,
Ca'fer·i Sidlk : $HJerin oniki imammdan altlnCIS!. (bkz : eimme-i isna-a~er):
(f. i.) : safran.
sail) .
cadi!
-JNJ~~
caduvi, cadOyi
ca'fer
~ah~rah).
yol, anaye/. (bkz
cadi
(f. b. zf.)
surette.
(f. b. L) : sihirbazIJk, bOyUcUlUk.
cafcaf
ddde
.)1:--
yakl~acak
(a. s.) : klvlrclk [sal,;].. (bkz :
....l..o>
mUca'ad).
ciddi;
cidO.vine 4>·I ..u
biiyiiciilere
cahid
-Ulb..
(a. s. cend'den.) : 1. ceh·
deden, elinden 'geldigi Kadar
[muen. cahide].
o;;all~an.
2. i. erkek adl.
dUb·i merhamet
dhid
..I.> l:..Ca.
s. cahd'dan.) : bilerek
#.~~ld
bile bile inkar eden
't a.
i.) : Halveti tarikatl lilO-
inkar eden. Hasm·.
du~man.
cahidiyye
<lJ• ..\A)~
,!
I..'I.A:.~
(aL !s. cehl'den. c. : cehele,
cuhela, cuhhal) : 1. bi)'(fusiz, bilgisiz. 2.
rubesiz, toy.
1:\';,
gen~,
(a. i. c.
cevaib)
halkul
haber.
<\.;1::..
(a. i.) : huk. cevfe
(bo~lu-
ga) kadar giden yara. [gogUste, arkada, kanndco
ac;dan yaralar caife olabilir].
cail
(a. s. cevelan'dan.)
eden, donup
cevelSn
dola~an.
i~liyen,
(a. s.)
yapan, eden,
yaratan:
dhil·i munsif : insafh, bilmediQini tesllm eden,
soyliyen cahil.
4I·)L.to~i
cahil-ine
dola~an
tec.'
~~hil.
dhil·i anud : inatC;1
agzmda
~~
caife
belerinden birinin adl. [~urucusu Edirneli $eyh Cahidi Ahmed Efendi'ye nispetle bu adl alml~tlr].
dhil
J-
d~e
(a. f. zf.) : cahilce,
cail·OI.leyl.i ve-n·nehar
caile
dola~an
cahillikle. Cur'et·i dhilane': cahilce atakhk.
geceyi
gece,
gOndOz eden, Cenablhak.
tl::..
(a.. i.).: insanto ic;inde
hatlra.
16
,,~ .to~
cahUi, dhil(yye
onc~ki
(a. s.) : 1. cahillige ait. 2:;Ojslamdan
devrine ail.
.w~l:..
Cihiliyye
(,a. i.)
(air
J-.to~
,
Arap
dix
Cahiliyet dey·
cahiliyyet
( a. i.) : 1. ca·
i''':'''':;--
i'
(a.' i.)
: cehennem, tamu.
ate~i.
(a. ~.)
\..Jtll...
dhiyen
(a.
f
iZ.
cehennem gtibi.
)
:
a Ienen, a~lk
.olarak.
cahi:z
(a. s.) :,cesaretli, gozupek.
(f. I. f',: orak.
cshud ,) -'~
(a. s. cahd'dan.) : 1. Israr·
la inkar eden. 2. i. yahudi, clflt. (bkz : cahid, cuhOd).
cahud.ane
<lJ'\,)-,~
(a. f. zf.)
na, yahudicesine.
e:ahuf
...J -'~
(a. s.)
birli. (bkz : magrOr).
Qj~
(a. i. cevaz'dan.
c. :
1. yol yiyecegi, aZlk. 2. hediye, bah~ili,
3. ed. eski liairlere, yazcllklan.medhiyeler dolaYlsiy.
Ie verilen para ve bahlilili. (bkz : aidSt, atiyye,
avaid, ihsan, stla').
'
dl, cali
ca'i
Ji.:--,
,-,\~
(f. i.) : 1. tuzak.
kendini begenmi~, ki·
J"?"
dili flrC;,asl
(a. i.}: 1. yapma,
tirme. 2. sablr, tahammOI. ,3. i~e ba~lama; alma.
die
~~~
(a. s·. cevaz'dan)
. misvak agaci ["evveke" lifli dallan,
vazifesini gorOrdu].
··C.
Nar·. cahim : cehennem
;~
de cevaz olan; olabilir, olur.
caixe
hillik, bilgisizlik. 2. 1~.lamd~D evvelki devrin adl;
Hz. Muhammed'den once Arap yanmadasmdaki
puta tapma devri.
cahim
(a. s. cevr'den.) : .cevreden,
~,
ri adamlan, puta tapanlar.
•
J~
meden. Ditber·i dir : zulmeden, cefa eden
~J~ (f. i.) : nehrin bir tarafmdan obOr
taraflOa ge<;:mek i<;:in agac;, saz ve lili~irilmili tulumlardan yap dan sal, kelek.
cali"
)'-\~
(a. 5.) : 1. aC;lksa<;:lk [kadm].
2. utanmasl kIt [adam].
ca'Ii..r?"
(a. 5.) : sahte, yapmaclkh, duz·
nne. Etvir-. ca'ljyye : sahte tavlrlar.
calib ,:""l~
(a. s. celb'den.)
celbeden,
kendine c;eken, <;:ekici.
calib·i dikkat : dikkat c;eken.
cilib-i merhamet : merhamet c;eken.
calibe, kadm adl olarak l<ullantllr].
151
calif
calif
.......ill:..
( a. s. )
4All:..
( a. i.)
deri, kabuk sayan,
soyucu.
calife
hek. deri iie eti bera-
ber koparan yara.
cam-' tehi ': bo~ kadeh .
cam-, zerrin (altm kadeh) : beyaz ~arap. 2.
h. i. Horasan'da bir kasalJa. 3. kel)dilerini <;em$it sulalesinden sayan Sent ve Ki~mir hakimlerinden bir klsmrnrn Jakabl. 4. tas. Tann a!;lgmm
yuregi.
.
(a. h. 'i.) : iJk~aglarln,
camisb~L.I.:--(f. h. i.) : Keyani'lerden Key-
ipokrat ile beraber en buyuk Grek hekimi, Galen
(131-210).
ku!;tasb'm veziridir, hikmet ve heyette yuksek bilgisi yard!. [Eski Fars~a ile ve "Ferheng'-i mOIQk"
ve "Esrar-I Acem" adiyle yazdlgl kitap, bugun
"camasbname" adiyle anlllr].
U'" .f::l~
Calinus
calis
U""ll.:--
(a. s. culOs'clan. c. : cuI/as)
culOseden, oturan, oturucu, tahta
~Ikan.
came
caHs-j evreng-j saltalJat : saltanat tahtma oturan.
calj~
\-.::11.:--
(f. i.)
: 1. ~iftle~me. 2. s.
rtaz ve gamze i/e salman.
ca'liyyat
..:..: lJo.
(a. i. c.)
sahte, duz.
me, yapma olan hususlar.
c~'liyyet
(a. L c.
ca'liyyat).
yapmaclk.
caliz
(f.i. )
sebze
bah~esi,
ka-
yun karpuz' tarlasl r bostan.
(f. i.) : 1.
Slr~a,
cam; bardak,
kadeh, ~i!;e ve toprak cinsinden ~arap kadehi.
[kelimenin Arap~a cemi "camat" dlr].
cam-, ate~-fam : ate!;renkli· kadeh.
(f. i.) : 1~ elbise, ~ama~lr.
<l..,b..
came-i fena (fanilik el,bisesi) : kefen.
came~j guk : yosun.
came-j hassa : tar. _Osmanll padi!;ahlan tarafmdan veri/en e.lbiselikkuma!;lar.
came-j .hayat (hayat elbisesi)
Bmur.
caine·i hur~jd : Gune!;'in 1!;lgl ve yer, Gunefin
tesirinden korumalan itibariyle aga~ yapraklan r
toz, duman ve bulu't.
came-j idi : 1) kmtllzl elbise; 2) bahar ~i~ek
lerl.
came-j katran : Peygamberimii:in sUlalesinden
olanlann, muharrem aymll' onuncu gOnu giydikleri
siyah elbise [Burhan-I Kaatl].
came-j .nev-rOzi : 1) rengarenk elbise; 2) baharda a~"an WrlU ~i~ekler.
came-j seher : Gune$. (bkz : cam-I seher). 2.
surahi.
j 1,:)4... 1.:--
came-dan
(f: b. i.)
: esvap va
cam-, an : hayat kadehi, zevk ve safa· kadehi.
cam-, cem : $ark mitolojisinder $arabrn 1cat~lsl
say"~n "Cem" in sihirli kadehi; $arap.
cam-, cihin-numa : cihanl gBsteren kadeh, i~in
de dunyaYI §eyrettiren kadeh.
dim-, fena (fanilik kadehi) : Blum.
cam-, gevheri : 1) bi/IOr kadeh; 2) sevgi/inin
dudagl.
cam-, ~U1-fam(gulrengi kadeh) : k,~mlzl !;arap.
cam-, ikbal : du'nya ululugu kadehi, ~arabl.
muhafaza eden kimse. 2. vestiyer.
cam'., leb (dudak kadehi) : klrmlzl !;arapla dolu bir kadehe benztyen dudak.
rilen maa$, ucret ve elbise parasl. 2. ·hizmetkar.
3. Wfek fitili. '4. elbiselik kuma$.
cam-,
cam-,
cam-,
cam-,
cam-,
cam-,
cam~,
152
memlO: dolu kadeh.
merg : BlUm kadehi.
minareng : a~lkmaYi renk kadeh.
sel1er : Gune!;. (bkz: came-i seher).
sim : sevgi/inin ~enesi.
~ehriyari: buyuk kadeh.
,ir : sutlU meme.
~ama!;lr
koymlya yanyan sandlk, dolap; gardlrop.
)-'4"'l;..
came-dar
;J-'4..l;..
came-dOz
~en,
( f. b. i.)
1. elblSeyi
( f. b. L)
elbise bi-
diken, terzi.
camegi
4.$G~
C;,ime-hib
came-h'ane
(f. i.) : 1.
~\.,,;..
4.. oi'7'"
hizmet~ilere
(f. b. i.)
ve-
: yatak.
<t,;\.;.. <L.o~ (f. b. i.) : yuk, yern
dolap.
came-kan
J~~
(f. b. i.)
: camllk, el-
bise soyunulacak yer. [dogrusu "came-ken" dir].
can.biz
":G~
camekiyye
(f. L) : vakfln gallesinden
vazife sahiplerine verilen aylrk, atiyye.
(f. b. i.
me-~Oyal1)
c;ama~m
:
y,kayan,
c.
ca·
mid : a. gr. tasrifi (c;ekimi) ve i!?tikak, (tUresi)
olmlyan isim veya fiil.
cimid.ijl·ayn
miyen.
~ama~lrCI.
c;ama~Hr
Ylklyanlar,
t~
camih
came·~uvan J~~ ol4~ (t. b. L came·~uy'un
'c.) :
c;ama~,rcllar.
yOregi kah, aglamak nedir brl-
camiiyyet
(a. i.)
~.
yapan sanatkar.
,.J,.. .• !.;..
dm.hane"'·L;..
('!.;..
ba$1 sert [hayvan].
: cami'lik,
toplaYlcllrk, topluluk, toplu olma ..
cam·ger ..r ... ~ (f. b. L) : camci ustasl, cam
camgul
(a. s.)
~..\:..
camiyye
(f. i.) : Nak~.,
tarikatinin 9 !?Obesinden birinin ad,.
rariyye, Naciyye, Kasaniyye, ME!Cd'edivv'e,
Mazhariyye, Melamiyye-i NOriyye,
(f. L) : kOlhanbeyi.
(f. b. L) : cam fabri··
kas •.
camus
4,..""-,..
~
(a. L c. : cevamis). man.
da, sus'~:;'r1.
Cami
di:--
(f. h. L) : Iran'm
xv.
aSlrda
camus·J cesim : iri, bilyUk manda.
yeti~mi~ bOyOk mutasavvlf, mUtefekkir .ve alim
~atr-i, Fatih'le muhabereetmi~tir. AslI ad. Abdur·
rahman'd,r. Birc;ok manzum ve mensur eserleri
vard,r. Bizde Cami adiyle !?ohret bulan eseri Arap
nahvine ait Kafiye'nin !?erhiolup vaktiyle medre.
selerde okutulurdu.
cami'
"...\:..
,-'
(a. L cem'den. c. :cevirili');
ic;inde namaz kdman ibadet
namazl kllman mescit.
veri; ic;inde
cuma
can
dni
cami'.iil·Fiirs :. XV - XVI. yO,z: ylliarl arasmda
ya!?adlgl sanllan InegoilO Mustafa bin Mehmed bin
YOsuf'un Farsc;a'dan TOrkc;e'ye c;evirdigi JOgat ki.
tabl.
cami'·iil·huruf : kitap yazan.
dmi'.iil·kelim : beyan tabirlerindendir. Lafz, az,
manasl c;ok soz. (bkz : te!?bih, istiare).
cami'.iil-mahasin : gOzel vaslflar buJunan.
(a. L cem'den. c. : cevami') :
topluluk.
camid, cam ide
(a. s.
djmOd'dan. c. : cevamid) : donmu~, donuk; can·
512:. Cism-i camid : canslz cisim. Ecsam-J ~.amide:
canslz cisimJer. Ma·i camid : donmu~ suo Ism·i ca
2.
cane). 5.
(a. L). (bkz : cann).
vb..
(f. n.) : ey can,eysevgilil
can.aferin
(a. s. cem'den.) : 1. ceme"..\:..
'- .
den, derliyen, topllyan. 2. ic;ine alan, ic;inde 'bu·
lunduran.
dmi·i Kur'an (Kur'an derliyen) : Halife Osman.
,c:ami'
run.
1. can,
:
can·J ,irin : tatlrcan. 4; silah. (bkz
erkek adl.
cami·i kebir : bOyOk cami.
4,....\:..
(t. L)
3. gonOI.
Can·, can (canm canl) : Allah. Gu,.i can
can kulagl. Var'J can : can dostu.
cami·i devran : devrin, zamanm camiL
camia
J~
dn
ya!?aYI~.
(t. b. s.) : yara-
tlCI.
dnan, canane "''V~
(, JV~.
(f. s.)
: 1.
sevgili, gonOI verilmi$, ma',Oka. 2.kadm adl.
can·aver, can·ver
.
)'t;... ,
)JT
Ji:--
(f. b. s.) : 1. canll, ya!?lyan. 2. i. zararl. hayvan.
3. i. domuz; canavar.
can·azar
} ; \ J~
(f b. s.)
can
can yakan, eziyet eden.
can·bah,
....;..~ J~
(f. b. s.) : 1. can
veren, hayat bag"I,yan, cana can katan, s~H.
2. h. i. Cenablhak.
can·bh
j~'t;...
<t. b. i. c. : can-~azan) :.
1. can ile oyn,yan, canml tehlikeye koyan, canbaz.
2. s. a/datlci. 3. i. hayvan alr$veri,iyle me~gul
olan kimse. 4. i. [eski] fedai atlr asker.
153
j\J~'~ (f. b. L can-baz'm c.)
can-bizin
canbazlar .
can-
(f. b. zf.)
cin-bba.ne
baza yakl~acak sOrette, canbazilida.
~ .,)·L·b.
..
dn-baz!
canbazlrk.
(f. b. L)
can-beleb, can-berleb
,,;-,1.1. j~
Io:"~ j~
(f. b. s.) : canl dudagmda; ruh tesl imedecek halde bulunan.
.,)~ j~
cin-ci§er
(f. b.
s.t
c;ok tek-
altl aSlrl,k pek az kunandml~ bir mOrekkep makamdlr. Sa~ makammm pest tarafma, duragl olao
dUgah perdesinden itibaren hUseyni-a~iran perdesine nakJedHmi~ bir u~liak dOrtlUsU (inici olarak
sesleri liovledir : qugah, rast, Irak, a~ran) ilavesindenibarettir. Canfeza, bu dortlUyU iniei bir liekilde idare ile, hUseyni~aliiran perdesinde durur.
GUC;IU birinci derec;ede sabanm dura~1 ve u~.liak crort
IUsUnUn mi ~eddinin guC;ltisU olan dugah, ikinci derecede de birinci ·gU~1U kadar ehemmiyet arzetmek
Uzere saba'nm gUC;IOsU olan c;argahdlr. Donamma
saba qibi si ic;in kama bemolU vere ic;in baklyye
bemolU konulur. Lahin ic;inde u~~ak dortlUsU iC;io
de fa baklyye diyezi ilave edilir. (sabanm, iki arlzaSl, bu dortlU'nOn S(9slerine dahil degildir).
lifsiz sevi~en [kimse].
baglanml~,
~Uren,
candan baglr,
(f. b. s.) : 1. canlr, diri.
et.1...
cine-dar
(f. L) : silah. (bkz : can 4 ).
J
,b<\l·b.
•
(f; b.
S. ).
(f. b. s.) : can 151-
rlCI,
ruh slklCI; oldOrOcU, tehlikeli olan.
",~G~
dn-gir
( f. b.
·1..\Gt.. .
can-gudb
(bkz : can-
can-ef,an j~t j~
(f. b. s. )
'Ugrunda canlnl veren. (bkz :
can-ef,ani
~ltil 0~
can-fe~an
: bir da'va
(f. b. I.)
bir
(f. b. 5.)
can-efza
Ij\ j~
(f. b. s. ). (bkz
din-
cin-feda
IoU
j~
(f. b. s.)
canlnl
l....)
j~
(f. b. s.)
can daya-
(f. b. 5.) : yurek'
dil~hira~) .
~~ ~ J~
(a. s. cinayet'den)
i~liyen.
J~
(f. s.)
aziz, candan sevilena
[kimse].
'-o;b.
(a. L cenh'den
C.
:
cevanib)
1. taraf, sihet, yan.2. erkek adl. (bkz : sOy).
canib-i rahmet': Allah'm kullarma oldOkten sonra yapacagl ihsanln bulundugu yer, Allah'm nezdL
namlyacak derecede.
can-fe,an
cinayet
canib
veren [aslr "can-fida" dlr.].
cin-fersa
AI ib.
V,.J.
paralryan, ic; tlrmalryan. (bkz
cani
·feza ).
candan
gec;:er olan, cana dokun<ln.
cani, dniye
da'va ugrunda can vericilik.
: cao·
eritici, aClma·. uyandlran
can-hlra,
).
: can slklCI.
S. )
(f. b. s.)
)
dn-guzar
-dar).
1. can azal-
(f. b. s.)
can-geza
2. silahlr [kimse]. 3. i. muh8flz, koruyucu, emniyet .memuru. 4. i. aZIK.
cane
.,l<""'·'.
~ NO.
tlCl, ruh eksiiticL 2. i. can evi.
arasmdaki yer, bmgtlctak. 2. Beyin.
)j".~
(f. b. s.) : cah dU-
can harclyan.
can-gah
(f. L) : 1. tepe ile aim
candane
can-dar
.:.,.~ ~~
can-figen
candan
(f. b. s.)
can-dide
(f. b. s.). (bkz
canib-dar
can.ef~an ).
,I..\..•:b.
•
J
(a. f. b. s.) : yancl'
[ ~rkerlikte].
(f. b. s.) : 1. can artlran, gonOie ferahlrk verici, cana can katlcr. 2.~
aym yirmi uc;UncU gUnU. 3. i. muzo tahminen be~
154
dr'!ibeyn
taraf.
(a. b. s.)
iki yan, iki
carOb. nUma-
cinibi
'1...
(a. s. )
~.
yana ait, yanda
~:
4,~1...
canih, dniha
i~lemi~,
cUnha'dan) : sue;:
L..~
( a. s.
sahibi olan.
su~
(a. s.) : 1. bir cenaha mey-
(a.
5.) ;
birinin verine
)-i jl:--
(f. b. s.)
canlnl
dri
(.$}:-- (a.
dl1-perver
(f. b. s.)
jl:...
(f. b. s.)
•
goniil
cariha
-b-;l:--
can-sipar
(f. b. s.)"
ca-
<\I'\.L-il:...
J,:
•
(f. b.
(.$ .L.-i l:...
(f. b. L)
can
(f. b. s.)
ruh
•
ciriye
altCl, can C;:lkancl, insana bela olan, gUzel.
(a: s.) : hlrc;:rn [kadrn].
(a~ i.
C.
<\I.)l:--
(f. b. s.)
can ya-
(f. b. s.)
cevart): 1. pa-
(a. s.) : carl olan, gec;:er-
~;~
w;l:--
(a.
S.
cerr'den.)
cerreden, c;:eken, siiriikliyen, c;:ekici. Huruf.i cirr. :.
a. gr. harfi cer!ler.
(f. i.) : c;:ar~af.
caru, cirub~J)l:-- 'J)l:--
kan, fazla keder ve slklntl veren.
2~
alan. Sikke-i carlVY.
gec;:er ake;:e. Hesibit·1 ciriyye : kar~llJklJ gec;:en hesaplar.
(f. b. L) : cansi-
tanllk, ruh alJclllk, can C;:lkartclllk.
rapa~es~
"'AJ~ '(')l:-- (a. S. cUrm'den)'
":,) l:--
cirr, carre
dn·sitan
(a. s.
ra ile satin alrnan halaYlk, hizmetc;:i k,zi klz. 2~
harpte esir dU~mii~ veya odahk ofarak alrnml~ klz_
feda edicilik, fedakarllk.
j)'....i l:--
c.) l:--
kesen. 2. hurma tophyan.· 3. ailesinin ma,~etinii
kazanan. 4. suc;:lu, mUcrim.
carivye
zf.) ; canlnl feda edercesine.
can-sitani
akar suo $ehr.;
(a. i. cerh'den. c. : cevarih) ~
caris U"')~
nrnl teslJ'm eden, canlnl fe.da eden.
can-sOx
ob. ):--' (;
carim, drime
kapan, dilber.
J,:
cereyan'dan.) : ceryan eden,
. akan, gec;:en, yUriiyen. Mi-i dri
csri :gec;:en ay.
ruh
besliyen, ic;: ac;:an; g6nUI ac;:an.
cin-siparine
S.
1. %001. Ylrt,cl ku~ veya hayvan, fro
insanln el, ayak gibi azaSI.
feda eden, canlnl harclyan.
~.
.J
cir-ul-cunub : akrabadan olm,yan, yabanci kom-.
~u. 2. mii~teri. 3. c;:ar~af, 6rtii.
cei-h'den,) : 1. cerhec.:len, yaralJyan. Esliha-i ciriha : yara .ac;:an silahlar. 2. c;:UrUten.
(a. L) ,: cin taifesL
dn-sipiri
Azrait
(a. L c. : ciran) : 1. kom~u.
)7'-
dr
cirih, cariha
birinin verine oturan; vekil.
C.an-ruba
(f. b. i.)
cir.ullah : Mekke'ye gidip orada oturan.
c\.il...
can.nisir
l:--
.dr-I mulislk, dr-ul.cenb : biti~jk kom~u.
leden . veya bir tarafl tutan. 2. i. kaburga kemiklerinin .ikinci veya Ue;:UnciisU ile yedincisi arasrndaki
herhangi bir kemik olup ekseriya be~inci, altrnci
veya yedinci kemik olur.
ge~en,
j
(bkz : can-~ikar, can-~iker).
Cillan, yana dU~en.
cilliha
J:..
cin-,ibn
carub-kef
J.) ":'J;l:--
(f. L) :
siipiirge~
(f. b. s.)
: sO-
piiriicO. [ewelce, Mekke'de Kabe'nin, Medlne'de
camilerin siipiirma i~i mOhim va ~erefli bir vazlfe.
ve rOtbe i~i].
can Ylrtlcl; yaralaYlcl.
cin-,ikir, can.,iker
..r~:" j l:--
w ;
~ j
l:--
(f. b. s. ye L) : can avlaYlcl, can ahcl; AZTa,1.
carub~numi
(f. b. s.) : sii-
pOrge gibi, siipiirgeyi andlran. Lihye-i. carub~nijmi ::
sUpiirgeyiandlran sakal.
155
carub·zen
0; ~ J J 4-
drub.zen
siJpo.
(f. b. i.)
~op~G.
rGcG,
J~~4-
caselik
(a. i.) : katolik; ba~-
rpiskopos, ba~papa$i bGyGk papas, patrik.
.r"'4-
casir
ciy-i miilihaxlII : dU$OnUlecek yer, nokta.
._ ciy.i rahat : rahat yer.
dy.i 50il
sorulacak $ey.
(a. s. cesaret'den)
(f. b. i.)
oda, iki-
met veri, ev, yurt, mekan, mesken .
: cesaret
eden.
cay.gah, cay.geh
(f. i.) : 1. yer. 2. mevki, rUtbe.
cass
(a. i.) : 1.
if:""
'-"'~
cassas
cast
..:,..-4-
kire~.
2. al~lta~l.
(a. i.) : kire~~i, SlvaCI.
cayi'
(f. i.) : GzGmOn slklldlgl yer,
a~
OzGm teknesi.
(a. . i.)
casUn'l
korkun~
kabus,
.-~l:--
cay.gir
(f. b. s.)
ver tutan, yer-
le~en, . yerle~mi~.
...l6.
c·
civa' )
(a. s. c.
a~, aClkmJ~,
olan. (bkz, : cev'an).
cayir
j.4-
(a. s.)
cevir va cefa eden,
edici.
rGya.
casus
...r..,-4-
(a. i. c. :. cevasis) : 1.
'hafiye, gizli haberler ogrenerek veya slflarl~oze
rek haber veren, ~a~lt. 2. dG~manm, askerJigedair
haberlerini ogrenip bildiren kimse.
casusi
cavers
IS'"
..,";J4-
...r)J4-
(a. i.) : casusluk.
caversi
IS"')J
4-
...l.:.;
6-
(f. b. s.)
verinden
ciy.ni,in ~~; ~4-
(f. b. s.)
birinin ye-
rine ge<;en; ver tutan.
cizib, cazibe
(a. i.) : bugdav arasmda
bften bir ~e~it sari dar,.,
bGyUklU~Gnde
cay.mend
kalkmlyan, Uljenen, tenbeL
(a. s.) : bir darl tanesi
olan kabarc,k. pa·. caversi : kabar·
elk hastallgl.
(a. s. cezb'den) : 1. cezbeden, <;eken. 2. sevimli,
al'mll.
cazibe
41
~ l:--
(a. i. cezb'den.) : 1. ~ekim,
\
yer <;ektmi, vlldlzlarln birbirini
allmlrllk, sevimliJik.
caversiyy.ii,·,ekl : darl ljekJinde.
l3·b..,l:-- ~ 4J'bJ~ " jbJl:-- " )Ji.:-(f. s.) : 1. daimi kalacak olan, sonraSIZ, ebedi,
bengi. (bkz : cavid, cavidan, cavidane, cavidani).
2. erkek adl.
dvid, cavidan, cavidine, cavidani
J\~J4- " 4J"...\:.J4- ~ j'-".,J4-
"...\:.J4-
(f. s.). (bkz
. cazibeli, allmll.
" .6-
cizim
(a. s. cezm'den.) : cezme·
\..l.
den, karar veren, kesen, kestirip atan. i'tikad•• ca.
zim : hi<;bir ~Gphe 0lm1van kat'i inanllj.
(f'-i.) : 1. cadI. 2. sihirbaz,
cazu
bGyGcG.
Ca. i.)
ce'b
cavid, cavidan, cavidane, cavidani).
2. allm,
(a. f. b. s.)
cazibe-dar
cavid, cavidan, dvidane, cavidini
~ekimi.
1. gobek. 2. 'klrmlzl
toprak boya.
(f. b. i.)
cavidan·name
cebabire
Fazlullah'm kitabl.
cay ~~ (f. i.)
cay~i
ver. (bkz :
cal.
i,tibih : ljUphe noktasl.
cay.i "arar : durma, dintenme veri.
116
~J.l~:,,"
(a. s. cebbar'm c.)
ceb-
rediciler, zorlaYlcllar; zorbalar.
ceban
jl~
( bkz : cebin).
(a.
S.
cebSnet'den .. )
korkak. ,
cebr
~;~~
cebinet
( a. i.). : korkakllk. (bkz :
cebe.pO,
(a. f .. b. s.)
C~·:--
c:ebbic
(f. L)
~ahlarmm
Iran
nevruz 9unU giydikleri elbise.
\l>
cebbin
'"'
(a. L c' . cebabin)
I.
pey-
ceber
4,;l>
cebbine
(a. L)
1.
a~lk
hava
ibadetgahl. 2. mezar"k.
)~
(a. s. cebr'den. c. : cebabi-
cebbarca-
(a. zf.)
cebbir.ane
slna, zorlayrcdrkla, zorballkla.
cebbari, cebbiriyyet
..:..tj~",:,,"
'
~)~
,.
cabe
<L l>
c\.>
(a. i.) : anat. gobek mmtakasl.
(h. L) : zincirden veya halka-,
dafl orme zrrh.
cebeci
d":~
irade~in;
'l!"~
(a. i. c. : eebenyyOn) :
elindeligi (cuz'i Iradeyi) kabOI etmiyen felsefe.; yolu. mezheo.
~"...';.'"
(a. i.) : rufaiwe, Medl-
n1.yye tarikatlerinin,Obelerinden birinin ad.. [Rufaiyye tarikatinin §teki ,Obeleri : Hafiyye, KiyaJiyye, Sayyadiyye, Uzeyriyye,Cendiyye, Aeelaniyye,
Kalnaniyye, Fazliyye, Vas I tiyye, Zeyniyye, NOriyye.
Mediniyye tarikatinin oteki ,Obeleri' de ,unlardtr:
MeymOniyye, Becaniyye, Alvaniyye-i Hameviyye'dlr].
.:;.,-,...~~
ceberut
(a. i.): 1. a,.rl buytik.
IUk, pek ziyade kibir.2.Allah'm b'uytikIU~ti 3.
tas. Allah'a var~aOln U~Uncij basama~l. Alem·j
ceberOt : ilahi kudret.
(a. L) : cebbar"k, cebbara mensup, cebredicilik.
ce'be
insanln cOz'i
( * elindeligini) kabOI etmeyip, her hareketi bir
cebir altmda yaptlgma inanan tarikat ve bu tartkata inanmi~ 011'10. kimse.
cebertiyye
re) : 1. cebredici, zorlaYlcl, zorba. 2. kuwet va
kudret sahibi, Allah. 3. erkek adl. 4. becerikJi [ka.
dm]. 5. i. gokyuzUnUnguneyinde bulunan ,bir yll.
drz kUmesi.
(a. i.)
,,1\>
ceberri,ye
nirci.
cebbir
zirn
given.
ci.ibn).
(f. ,to b. i.) : eski Osman"
<L\-:":--
ceb.hiRe.
(a. f. b. i.) : eepane.,.
top, tUfek mermisi, barut ve sa'ire. (bkz : eebehane).
cebhe
~
(a. i. e. : cibah) : 1. aim;
mec. yUz.
cebhe-i sefid : beyaz yUz. 1. ask. saldlran bir
ordunun sag ve sol kanatlarmm ortasl. 3. sava~
bolgesi. 4. taraf, yon.
ordusunun zlrhlr slnlfma mensup askeri.
(f. b. i.) :
cebe·hane
rev.
velce] bant, kur~un, gUile ve benzerleri gibi harp
malzemesi ve bunlann bulundu~u yer. (bkz : ceb·
·hane).,
cebel
"",l;-:--
.
(a. i. c. : cibal) : da~. $ayh.
.ul.cabel : Ha~ha$iler denilen
.Ismaill'lerin
reisi.
cebel.i Arafat : Arafat dagl.
daga ait, dag ile ilgili.
cebin
(a., f. b. L)
(a. s. cebanet'den.)
cebin~a [V]
L ~~~
1. kor2. i. aim.
(a. f. b. s.)
allO
J:.:--
o~:--
(a. i.) : kink ve ~Iklk olan
bir uzva' sarllan tahtalar.
cebire
4..l>,
~~:--
kak, yureksiz; al~ak. (bkz : eeban).
C;in.i cebin : aim kln,lgl.
cebir~
dagllk, dag"k yer.
cabeli, cebeliyye
(a. f. b.
sUrUeU. (bkz: cebhe-sa [V]).
cebel.i Lubnan : LObnan dagl.
cabel.un·nOr
Mekke'deki Harra dagl,.
cabelistan
I~]l.... ~
cebhe-sa [ y]
s.) : aim sUrtieU, birinin kar,lsmda yere alOlm
koyan. (bkz : cebln-sa [y]).
j).,~'
(
f. L)
halkm bir i,e ha-
Ziriamnasi.
(a. s.)
cebt
~
(a. L)
yoktan' yaratma.
157
cebr
.;';'~
cebr
(a. i.) : 1. zor, zorlama. 2.
duzeltme, tamir etme. 3. mille. cebir.
cebr·j idi, cebr·i iii : nJat.cebir bahislerL
cebr·i hitlr : gonOl yapma, gonuj alma.
cebr·j mlfa't : kaybedilmi~ bir l~ey verine ba~ka
bir ~ey bulup onunla avunma.
eebr·i nefs : kendini zorlama, kendini zortutma.
cebr ve mukabele : mat. cebir muadelesi, * denk·
lem, fro equation.
(a. L) : Peygamberlere
emir ve vahy'e vaslta ve memur alan dort buyuk
melekten biri. (bkz : Cebreil, Cibril).
Cebreil'
(a. L). (bkz
~ ~
cedd be-cedd
c.)
ni·
(a. zf.)
ouyOk
babadan buyuk babaya intikal sOretiyle.
c~
cedde
(a. L c. : ceddat) : buyuk ana
cedcfe-i fi5l'de : ananm aRasl, anne anne.
cedde-i sahiha : babamo anasl, baba anne.
J..\~ (a. i.) : 1. sert munaka~a, tar·
cedel
~I~
cedde'~in
(a. i.
.'leva babsnlnanasi.
cebr·i noksin : eksigi tamamlama.
Cebriil
.; \..\>
ceddit
neler.
Cebrail,
tl~ma. 2. kavga. ilm.i hitaf u cedel : mantlk yo·
Iiyle munaka~a ilmi.
cedel elmek : dil kavgasl, soz yan~1 yapmak.
.:>L(I~
cedel.gah
(a. f. b. i.) :
~eki~me
ye-
, ri, mec. DUnya.
Cibril }.
(a. zf.),: zaria, cebr ile.
cebren
cedeli
tartl~maya
~~~
<ebri
(a. s.) :. zaria, zor altmda.
41.~~
cebriyye
(a. L) : be~eri iradeyi
inkar eden bir mezhep. [z.dd. alan "kaderiyye~'i1e
bir ~ekilde olmak uzere, bazen "ceberiyye" tarim·
datelaffuz edilir].
rnunaka~acl.
ait. 2.
cedefi.mucib ~~ J..I.;"
ka~ada
1. mun~ka~ayltl.
(a. s.)
(a. b. s.)
mOnt.
cevap veren.'
cedeli.silt
(a. b. s.) : mO-
naka~aYI, tartl~maYI a~an, munaka~ada, tartl~matda
sual saran.
ced'
t.~
(a. L) : birinin, burun, kulak,
ceder.
dudak, el veya ayagJnI kesme.
':»~
(a. i.) : boyundaki kafkan be-
zinin buyumesiyle beliren hastahk,
\..l>
cedi
(a. L) : 1. bol yagmur. 2.
hediye; ihsan. 3.. avantaj, kazan~.
~ ~ 1..1.;"
eedivi
(f. L) : hizmetkar ayllgl.
JJ\~
cedivil
(a. L cedvel'in c.) : cet·
cederi
~ )..1.;"
gu~a,
(a. i.) : vucutta
fro goitre.
~Ikan ~i~ek
hastahgl. Telkih-i cederi : ~i~ek a~lsl.
cederi.i bakari : okilz ve inek cinsi hayvanlar.
da meydana !=jelen ~i~ek hastalr~l.
cederi·i kizib : su~i~egi denilen kabarclklar.
(bkz : cUderi) .
ceave! ).
veller. (bkz
cedes
cedb
u...l~
cedd
..\~
(a. L)
..:.,~
1. klslrlrk. 2. kusur.
cedgire
(a. i. c.
ecdad): dede, buyuk
(a. i.) : mezar, kabir.
0) (~
(f. i.)
: turlO turru
yol, tedblr ve reyler, oylar;
baba, ananm veya babanJn babasi.
cedid, cedide
eeddoi a'ii : soy 'koku.
ceddini
J\..\~
(a. s. cedd'den.)
ataya
ait, onunla ilgili, fro atavistique.
ceddiniyyet
fr. atavisme.
158
(a. L)
atavizm,
.:>~ ~
,
~~
(a. s.):
1. yeni, kullanllmaml~. (bkz: mucedded). 2. pek
az zamandan beri billnen veya nievcut alan. 3.
Acemlerin kullandlklan bir vezin. Edebiyyat'l ceo
dide : yeni edebiyat. (bkz : edebiyyat).
cedidin, cedideyn
W'. ~~
(a. b. i.) : gece ve gunduz.'
II
j \~~
cehiz
cedir J_..I.:--
~espan, ~ayeste.).
.gun. (bkz
berea,
cedva
lS J.J.:--
(a. i.) : 1. hediye, armagan.
J.,J.:--
J--0J.J.:--
(a. f. b.
lS.J.:--
ceffir
1. eziyet, incitme. (bkz:
(a. i.)
cefi·YI yir
sevgilinin cefasl. 2. tas. tarikat
ada'mmm kalbinin ogrendiklerinden peri~an oimasi.
4.A>.
'ceffe
~unmeksizin,
(a. f. b. s.)
cefa
dU-
cefn
0~
(a. s.) : kurumu!1, kuru.
(a. L c. : ecfan) : 1-
pagl. 2. blc;ak ve ktll~ kIm. 3. asma
cefr
*
(a.i. c. : cifar)
.J.:--.
(a. T.) : gOya kaYlptan habet'
veren bir ilim. (bkz : cifr) .
*
Q*
(a. i.) : kaba mual'l'lele.
( a. L) : cefS, azar.
cefvet
(a. L) : kaballk, neza-
ketsizlik.
c;ekmi~.
...J14:--
(a. L)
1. kuruma. 2. kuru
cehibize
j)l.~
(a. L clhblz'm c.) : ger-
e;eklerden, hakikatlerden
hie; kullarillmaz].
olma.
cefi.kir
(a. zf.)
.
birden, hemen.
-.....i.~
cefve
cefi·dide
)..iJ \-.....i.>
\
cefif
(a. f. b. s.) : cefa arlyan,
cefa eden.
cifircl,
(a. L) : l.kalabaltk, kUtle. 2.
ceff.el.kalem
cefv
cefi.cO Y:" l4~
cefif
(a. L cefr'den)
cefr
<:evr, eza).
cefa
iffetsiz, ah1akslz
kalaballgln verdigi ugultu.
(a. L) : 1. kec;injn erkek yav-
rusu, erkek oglak. 2. oniki burc;tan biri, oglak
burcu.
gormU~,
(f. s.)
falcl.
'S.) ': cetvel c;eken sanat erbfibl, yalmz gUzel C;izgi
~ekmekle ugra~an sanatkar.
l4.>
...J l~:--
cefcaf
(a. i. e. : eedavil) : 1. dUz-
cedvel.ke,
coli,
hazimsizl4k
[kadm]. (bkz : cMcM).
gUn ~izgi c;izmege mahsus agac;tan vaya madenden
yaptlml~ filet, eetvef tahtasl. 2. c;izelge, liste. 3.
su arkl, su kanali. 4. g. s. fildi~i, eyma ve kakmalarda 'bir kaC;1 birbirine paralel olarak yerle~
tirilen c;ubuk halindeki motif.
cedvel.i sim : gUmU~ kana!.
cedy
(a. L)
Iztlrabl .
'2. bel yagmur.
cedvel
cefiset
(a. s.) : laYlk, mUnasip, uy-
)lS" tA:--
(a. f. b. s.) : cefS eden,
eziyet eden. [halk dilinde cefi ~ekmi" ·~eken manasJna da gelir].
(a. f. zf.) :
cefi.kirine
cehilet
.:..I~
haberi olanlar. [mufredi
(a. L)
cahillik, bilmez-
Iik. (bkz : cehl).
cehim
i~:--
(a. L)
yagmur vermiyen
bulut.
eefakarcasma.
(a. f. b. 5.)
cefi·kari
cefa-
cehan
j~ (f. L) : 1. dunya. (bkz : d-
han). 2. s. Sl~rtyan, flrltyan, c;abuk hareket ed~n.
(bkz : cehende) .
etllk.
(a. f. b. s.)
cefa
cefi·pi,e
-.. l4.>.
4.":"1>
(a. L)
cehiret
t,;eken, eziyete dayanan, katlanan.
ses yU4<:sekligi,
sesin yuksek olmasl.
(f. b. s.)
lim, gaddar. 2. ma~Ok, sevilen,. savgHi.
1. zacehiiz
jLf:'"
(a. L). (bkz
cihaz).
159
cehel
eehd
-lr-:--
(a. i.) : ~atl~ma, ~abalatna.
~ok
cehd ii gayret" cehd ii iketim
(bkz : gayret, himmet, sa'y).·
~:--
cehele
(a. s. dlhil'in c.) : 1. bilgi.
sizler. 2. kendini bilmezler, munasebetsizler. (bkz:
cijhela, cOhhal).
~~.
cehencle
cMOI
f~:--
(f. i.) :
SI~raYI~,
(a.
i.)
:
(a. zf.)
eeli'''~
(a. s.) : cehenneme
pek
ca.
(a. i.) : memleketten ayr,lma,
~~
~.~
celibib
aYlrma~
(1. i.) : salklm t<Ope.
(a. i. cillib'm c.)
kadmlarrn yOzlerine ortOndOkleri
tOleri, feraceler. 2. gomlekler.
J:-.~
celicil
cehennemi
pek cihil.
gurbete dO~me.
celi·yi vatan : dogdugu verden ayrllma,
1. ahirettei
gOnahkar kullarln gidecegi azap veri, tamu .. Yedi
katt" : [cehennemJ sair, sakar, cah'im,. huteme,
lazi, havye veya derk-i esfel]. 2. ~ok slcak yer.
(a. s. c~hl'den.)
hilcesine.
eellib
~
clfltcasrna.
eehOlane
flrlaYI~.
·cehennem
J~
(a. f. zf.)
(bkz : echel).
(f. s. ) : 1. sl!,;rlyan,
flrliyan. (bkz, : cehan 2). 2. Sl~raml~, flriaml~.
cehende-gi
",·I~>:l't:.:--
cehUd-ine
~ah~ma,
: 1.
ya~maklar, ba~Or
(a. L cUldWOn c.)
kil-
~Ok ~anlar, ufak ~mglraklar.
mensup, cehennemle ilgili; cehennemliR; cehennem
gibi [sicak veyaslklcl].
celidet
..:",)~ (a. L) : bahadlrhk, kahra-
manhk, yigitlik. $ein,ir.i celidet : yigitlik kihei.
(a. i. c.) :
cehennemiyyOn
eelidet-~iir
cehennemlikler.
b. s.) : yigit
cehir
,,~f':""
(a. s. cehr'den. c. : cOhera') :
a~lk
1. yOksek sesle,
di-kkate deger.
cehir-iis·siwt :
cehiz
~ok
-,~r:--
olarak soylenen. 2. guzel,
(f. L). (bkz : cihaz).
~L"~
(a. L celile'nin c.) : buyi.ik
(a. i.) : 1. buyuklUk, ululuk. IiM.celil : celal s.ahibi; Allah. 2. erkek adl.
.)f":-- (a. i.) ': yuks~k sesle soyleme.
cehren 'I"~ (a. zf.)
yukseksesle, a~lk.
eehr
tan, a'lenen. Sirran 've cehren
gizliden ve a!,;lktan.
cehreten '"; ~ (a. zf.) :a~ikar olarak, a~lk.
celil ii cah : buyuklUk rOtbe ve mevkii. 3. hiklzgrnhk.
~Im,
celili
J~ (a. 's.) : 1. Allah'a a'it, tan-
nsaL 2. eelal adh kiniselerleilgili olan 3. hieri
XI. amdan once Anadolu'da
celiUyine
cehri, cehriyye
a~lktan
":.~ .. i..S~
olana
yakl~acak
41'L:\ ~~
(a. f. zf.)
celan
sOrette.
veya yuksek sesle yapllan.
celil"
,)~
ba~gosteren e~kiyaya
verilel;! bir ad. 4. Sultan CeliUeddin Melek~ah tarafman hazlrlanan ve. hicri( 471) tarihinde ba~hyan
bir iGune~. takvimi:
.
a~,ga.·
160
kaballk, yontulma-
celil, celilet
ce-
cehl·i miirekk:eb : bilrriezliginin farkrnda olma·
katmerli cahillik.
cehOd
f.
ml~hk.
celill
YI~,
(a. s.) :
(a.
olanlar, yuceler.
nalet).
tan
d~ (a. i.)
celifet
ve kuvvetli ses.
cehlJr:-- (a. L): bilmezlik. (bkz
.:J,) ~
.i U
miza~h.
(a. i.) : Yahudi, clflt.
[kimse].
(a. t. s.)
~abuk
klzan
.
- celvet
celb ~
~ek'me.
dine
(a. L) : 1. ~ekme, ~eki~; ken-
2. yazl ile
celid
~.aglrma.
calb-! menfaat ve def'! mazarrat : faydaYI isteme, zararl istememe.
(f. L) : 1. kement, ilmik.
'
2. s. ara bozucu, kogucu. (bkz : gammllz).
4..0 l.-:.1..
celb-name
(a. f. b. L). : celp
~erefi
~ .J-:J:--
(f.. L) : bot. sarma~lk.
l..!":l:-
a~lk,
(a. L) : kam~lile vurma.
(a.
S.
..:., U,..
cell
ile vurma.
J~
(a.
,,:-,,1:-- (a. L) : 1. sl~lr, daha ~ok ko-
celeb
{f. L}
1. orospu,
fllhi~e.
cellad~1
(a. i.)
gOl tat-
<$,)){:--
celladi
celie
ctl:-
..:., U,..
(a. i. celse'nin c.)
otur-
malar, * oturumlar.
(a. s. cila'dan. c. : celiyyat) : 1.
a~ikar, meydanda, belli. (bkz : hOveyda). 2. I.
g. s. kahn ve okunaklJ bir ~e$it 50105 yazlsi. (bkz:
hatt-I celi).
celi-musenna : g. s. bir yazi sitili.
celib
.....J:..
merhametsiz.
(a. f. L) : cellatlrk.
(a. n.) : "yOce ve aziz olunl"
celse
...LJ:4......1:--
(a. L) : kava; ta$.
( a. i. c. : celes8t)
oturum.
celse·i aleniyye :
I,SI.
J:'-
~ok.
felek (gogOn cellad') : alOm melegi.
celmed
celencebin
F. 11
(a. L) : 1. insam kesen,
2.
~an.
celi
celi'in ·c.)
manasma bir dull sazO.
celeb ~
celesat
S.
(a. s.) : bOyOk, ulu. (bkz : ceJil).
asan kimse.. 2. mec.
yun getirterek kasaplara satan bOyOk tOccar. [kalimenin as" : "koyun, ke~i, slglr" mBnllsma galir]. 2. tar. istanbul sarayrndailk i~e ba~lam,~
acemL
cOlesa'):
~eyler.
meydanda olan
c~lde o..tl~ (a. L) : 1. bOyOk kam~l. 2.
kam~1
cOIOs'dan. c.
cana yakm arkada~.
celis·i enis
celiyyat
celd ..tl~
(a. b. s.) : $an
birlikte oturan, arkadas.
celcele
gok gOrOltiJsO. 3. golgota tepesi.
(a. s. ceo
pek bOyOk.
celis
sebze.
celbub
J l_~J I J~:--
celil.uNan
(f. i.) : naneye benzer bir ot,
J+
ctL~l:--,
celil, celile
ve
.J-~1:--
klragl, ~iy. (bkz
(a. L)
laJ'den.) : 1. bOyOk, ulu. (bkz : cell). [vezir vaya mO~Orlere ve onlarm dairelerine hitaben y~zl
Itrdl. Bu rdtbeden a~aglolanlara da : "behiWe", .
" aliyye" ~eklinde hitabolunurdu]. 2. [birincisi] erkek, [ikincisi] kadrn adl. 3. g. S. bir yazl sitili.
kag,dl, ~aglrma kagld, [mahkemeye].
celbu
fazla ce.
~eb-nem}.
celb-! la'net : 'lanet ~ekme, lanet toplama.
fi_J,..
.. ..
(a. s. celadet'den.)
..\J:..
celid
eel b·! kulub : kalbleri kazanma.
eelbiz
..\}:-
ladetli olan.
(a. L) : 1. esir. 2. sat"lk'esir~
a~lk
oturma,
otlirum.
celse·i hafife : ili~mek sOretiyle
kalkmak Ozere i1i~me.
oturu~,
vine
celse-i hafiyye : gizli oturum. [do!:1rusu "cilse"_
dir].
celO
k
se]. 2. i. kebap
celvet
;~
(f. s.) : 1. latifed, ~akac, [kim~i~i.
( a. i.)
: 1. yerlni, yurdunu
terketme. 2. tas. abd'm nuOt-1 i1ahiyye lie halvetten hurOcudur. Bu sOretle ki abdin aym ve azasl
161
celvetiyye
enaniyetinden
oJur.
~Ikarak
aza abidsiz hakka mu:iaf
( L1) .;:'0\ 0 CJ J "':"':AJ :,\ ...:...:-0.) ~ J )
( .;:'0 \ j
>"'!. t:-- l.c· \ C~·>~.l;~ J>:J \ J \ )
ayetiyle
ayetinde
cemad
celvetiyye
",-:,~j:--
r
(a.
(a. i.)
: 1. hOkOmdar, ~ah. 2.
(a. i. c. cumO') : 1. toplama,
Ylgma. 2. birden fazla insan, hayvan ve
teren isim. 3. a. gr. * ~ogul.
e~yaYI
gos-
cem'-i mOenne5: gr. mOfredinin ~eklini bozmadan, sonundaki mOennes alameti olan e (t) kaldlrIlJp verine at getirilir : mOslime (t), miislimat.•
gibi.
cem'-i .mOkesser (klrlk cemi)
a. gr. cemi yapJlacagl zaman mOfredinin ~ekli bozularak yapllan
cemi : kitab, kOtOb;. gibi.
cem'-i muzekker : a. gr. mOfredinin ~eklini
bozmadan sonuna in, un getirilerek yapJlan cemi :
musliTin, mUslimun.. gibi.
cem'-i sahih (salim) : a. gr. sagJam cemi' manasmda kullarlllan bir cem7 olup, bu cem7 yaplldlgl zaman mUfred7nin~ekli bozulmaz. iki tUrlOdOr :
cemi mUzekker, cemi mOennes. 4. mat. * toplam.
cem'OI-cem : cem'in cem'i.
~l-!
(a. i. eem'den. e. : ee-
I'maat) : 1. insan topluJligu. (bkz : ma'~er). 2.
imamln arkasrnda namaz krJanlar.
cemaat
wbl~
l>~l~
cemad7
(a. i. c. eemaat'rn c.) :
(f. s.)
rOhu olmlyan,
cansrz cisim.
cemah
[l-!
( a.
i.) :
ba~ sertli~i, harm-
Jlk [atta].
~l~
cemahir
(a. i. cumhOr'un c.)
cumhOrJar, cumhOriyetler, cumhOrluklar.
cemahir-i miittehide,: birle~ik devletler.
cemal
L~
(a. i. eemad'u; c.) :
i;) : las. Aziz Mah-
$ark mitolojisinde ~arap ve .i~kinin '1catc.'sr. 3. SOlayman Peygamber'in Jakabl. 4. BOyOk Iskender'in
·Iakab,.
cemaat
(a. i. c~ : cemadat) : ta~ gi-
canslzlar.
mut HOdai"nin
kurdugu tar7katm ad,. [" yerini,
yurdunu terk etmek" manasma gelen Arap~a celvet
kelimesi tasavvuf 1st dahl olal-ak, kulun, Tann 51. fatlarl ile, halvetten ~Ikl~lna ve Tann varJrgmda
fan7 olu~una denilir].
cem'
~~
bi eanslz olan ~ey.
cemadat
oldugu gibi.
cem
cemaat-i miicellidan-I hassa : tar. sClraydaki kitaplan ciltlemekle gorevJi sanatkarlar zOmresi.
J~
(a. i.) : 1. yOz gOzelligi. Arz~1
cemal : yOz gosterme, gorOnme. 2. erkek adl.
",J~
Cemaliyye
(a. h. i.) : Halvetiyye
ve U~~akiyye tar7katleri ~Obelerinin adlar,. [Cema10ddin-i Aksaray7 neslinden olan Mehmet HamidOddin-ul Cemal7 tarafmdan kurulmu~tur].
Cemaliyye-i saniye-i halvetiyye : tas. U~~akIY
ye-i Ahmediyye ~Obelerinden birinin ad, olup Edirneli $eyh Mehmet Cemalettin Efendi tarafrndan kurulmu~tur.
cemal-ulhih
.;:'0\ J~
(a. it.)
Allah'm
JOtfu.
cem'an
sOretiyJe.
t~
cem'aniyye
(a. zf.)
bir yere toplamak
<L..·l~
(a. i. )
ahl.
ortak~r"k, kolektivizm, fro collectivisme.
cemSzi-yel-ahir
.,.,;..-)1\ l>~l~
b. i.) : arabi ayJarrnrn altrn
cumad-el-ahire) .
cemazi-yel-evvel
CIS'
("dogru5u" bkz :
J J )I \
l> ~l~
1. insan topJuJuklarr. 2. imamrn arkasrndan namaz kJlanlar. 3. bir mezhepten alan topluea haJk.
4. tar. Yeni~eri te~k7latmda birka~ odadan meydana .gelen k,s,,m.
(a. b. i.) : 1. arab7 aylc~rrnJn be~incisi ("dogrusu"
bkz : cOmad-el-OJa). 2. bir kimsenin ge~mi~i.
cemaat-i s:i1ingiran-1 hassa : tar. saraydaki ~ilin
girfik i~lerini yapmakJa gorevJi sanatkar zOmresi.
veya kama.
cemaat-i hademe-i ehl-i hiref ~ tar. saray i~lerini
gormek i~in gorevlendirilmi~ sanatkarlar zOmresi.
162
(f. i.) : bir ~e~it bl~ak
cemder
cemed
dondurma.
~
(a. i.)
1.' buz. 2. kar. 3.
Cenib.1 Hakk
<.>-U:
cemedi
(a. s. cemed'den)
~ok so-
guk, buz gibi.
..J~ (a. i. c. : cim61) : erkek deve.
cemel
~
cemen
(a. i. cemre'nin c.)
cem·
L~
(a. e. cem'den.) : cUmle,
hep, bOWn.
~
(a. s. cem'iyyet'den) : ce-
miyete ait, cemiyetle ilgill.
hep, bUWn,
(a. zf.)
cemi'an
tekmil.
~
cemil
(a. s. cemSI'den.) : 1. gUzeJ.
Zikr·i cen,iI : 1) iyilikle anma; 2) [eskiden]
mekteplerde verilen mOkafat. 2. i. erkek adl.
~. (a. i. cemal'den.) : 1. ho-
cemile
gitmek
cemm
~
(a. i.) : bOyOk saYI,
~okluk,
ka·
J~
cemmil
(a. i.) : deve sOrOcUsO, de.'
veci. (bkz : !}UtUr-ban).
cem'i
~a
(a. f. b. I.)
laballk.
cemm·i gafir : insan kalaballQI.
reler.
eemi'
t>~
cem'iyyet·gih
toplant/acak yer, toplantl veri.
(f. i.) : ~ardak.
ul.)~
cemerit
cem'iyyet.i kelim : blrka~ manasl bulunan soz.
5. tas. zihin ve hatlrm. yalnrz Allah ile me!}gul 01mas/.
i~in
yaranma. 2. kadm adl.
(,a. f. b., s.)
cemile-kir
iyi.
cemmiz
j~
cemmiz
j~
(a. f.
cemile-kirine
zf.) : iyiliksevercesfne.
<.S)l('~
cemile-kirl
(a. -f. b. i.)
iyl/ikseverlik.
JJ..;\( ~
cemile-kirhk
(a. f. t. b!
I) : iyillkseverlik.
(a. s.)
hlzla glden.
(a. i.) : h,zll giden erkek
deve. [mOen. "cemmaze" dir].
) IJ-"" j ~
cemmiz·siivir
(a. f. b.
s.) : hlzll giden erkek deveye blnen.
cemre
t>~
(a. i. c. : cemerat) : 1. ate!}
halinde komOr. 2. !}ubat aymda azar- azar artan
sicaklik.
u4
(a. i. cem'iyyet'ln
cemre·i siniye [fi.l.ma'] : iklnei c:emre [su(da)
va].
cemre-i silis [ff..t·tUrab J.: O~Oncll c:emre [toprake da )ga). 3. ha~ toreninde bir defats$ stJlmasl.
4. hek. i1tihap" bir ~Iban, kara kabarc.k. 5. ufak
~akJl ta!}l.
cemreviyye
":.J~
..
~
,";-'" ~
Cem,isb
(a. I. c. : cem'lyyat)
(a. i.) ,: divan $8lrleri
tarafmdan bayramlar, baharlar gibi cemre vestlesiyle, zamanlarmdaki qOyOk adamlar i~in' yazllan
$iirler.
c.) : cemiyetler, * kurumlar, dernekler.
cem'iyyet
(f. s.) : zampara.
cemre-! ola [fi-I-heva] : birinci cemre [hava(da)
va].
liksever.
cem'iyyit
cemma, ~~
(f. h. L) : 1.
Hz. SOleyman. 2. Cemljid'in oglu.
1. topluluk.
cem'iyyet.i akvim (milletler cemlyetl): blrlncl
cihan harbinden sonra kuru Ian ilk blrre~ml!} mil·
letler cemiyetinin blzdeki adl.
eem'lyyelo! &efGriyye : losan toplulu~u. 2.
rum, dernek. 3. dO~Un dernek. 4. ed. ger.ek
nasUbO", gerek "tezad" dolaYlslyle birblrlne
gun, yahut kar$J bulunan kelimelerl blr arada
lundurma. [bOyle soze "cem'iyyetli" denilir]
ku·
"te·
uy·
bu.
~
Cem,id
(f. h. i.)
Cem·
$asb'm babasl.
cenib
":"~
(a. I.) : 1. "!}eref, onur ve
bOyOklUk" teriml olarak kullanr"r, hazret.
Cenib-a Hakk, Cenib-a Hilik : Allah.
2. erkek adl. 3. avlu.
163
Cenab'l sudde.j...
Cenab-I $udde-i devlet,",!eab :
avlusu.
padi~ah
kaplsmm
Cenab-I muhavvil-U1-havli ve-I-ahval : havli, kuvyeti ve halleri ba~ka ~ekle sokan, Allah.
'
;:::s
~.x_.:~
ceng
)J~
ceng-aver
.:..: L:.;.- (a. i.) : 1. gusUIU gerekti.
cenabet
(f. i.) : sava~, vuru~ma.
veran) : cenk!;i,
Cl.::--
cenah
ceng-a.
J I..;J ~
cenfiJ-averan
(f. b. s. ceng-
-aver'in c.) : cenk~iler, dovu~kenler, sava~!;llar.
(a. L) : 1. kanat, kU$ kanadl.
2. kol, pazl. 3. ask., yan; kol.
(f. b. s. c.
Der
dovU~ken.
ren durum; 2. bu durumda olup ta henUz guslet.
memi~ olan kimse. (bkz : cUnUb). 3. s. pis. [kUfdr olarak].
sava~.
ceng-i zergeri : yalanclktan yapllan
ceng-i evvel : ilk aglzda.
ceng-averane
cenk~iye,
4>'\)J
~
(f. zf.)
dovU$kene yakl$acak surette.
cenah-I ma'dilet : .adalet kanadl.
cenk!;i1ik,
cenah-I tair : kU$ kanadl.
(a. i. cenah'dan) : iki
kanat, iki yan. ZU71-cenaheyn : 1) dUnyasl da, ahi.
reti de iyi olan; 2) iki tarafa da yaranmasml bilen, iki yUzlU. (bkz
mUral).
ceng·bmOdegi
J l::;--
yedek hayvanlar, binekler.
(a. i.)
:
kalb, yurek, gonul
YICI,
(a. i. c. : cenait) : insan
olUsU. [cinaze (= tabut) manasma gelir].
cenb
........::..
(a. i.)
yan, taraf.
eenbi
~i.~
(a~ s.)
yan tarafa ait.
fl>4j\
>~ ~4
cengel
J4
4
sa.
(f. b. I.)
(f. b. s.)
(f. L)
Jl:.J(~
cengel.istan
~jI.::;--
(f. b. s.)
cank ara·
kavgacl.
HaJis·U1-cenan : kalbi temiz.
cenaze
,.... ~>Aj \ c~
sava$ta tecrObe sahibi olma.
ceng-cO
(a. i. cenibe'nin c.)
0..)
va$ tecrUbesi olan [kimse].
eenaib, cenayib
cenan
dovu~kenljk.
ceng·Szmude
U:!=--l.::--
cenaheyn
(f. b. I.)
ceng-averi
cenah-I semek : ballk kanadl.
/
orman.
(f. b. I.)
orman,
slk aga!;hk.
ceng',
. ~1.:>-.
,s--.
(f. I.)
sava$ hallnde bu-
lunan.
Cengiziyan
J~~~'::--
(f. i. c.)
Cengiz so-
yundan gelenler, bun lara tabi olanlar.
"-~~~'
cenbiyye
(a. i.) : Araplarm van
taraflarma takmak sOretiyle kullandlklan bir
egri kama; han~er.
cendel
~..J~
(a. i.)
!;e~it
nehirlerde bulunan
,w..w.-
(a. i.) : rufaiye tarika-
tmln on iki $Obesinden biri. [otekiler : Haririyye,
Kiyaliyye, Sayyadiyye, Uzeyriyye, Acelaniyye, Katnaniyye, Fazliyye, Vasltiyye, Cebertiyye, Zeyniyye,
NOriyye'dir ].
cendere
O)..l:.~
(a. f. i.) : 1. tazyik, bas-
kl. 2. dar dere, bogaz. 3. kahn oklava. 4. mec.
slkl ve dar yer.
164.
c~nibe-ke~
hayvanr
bUyUk kaya.
cendeliyye
cenibe,cenibet
~:::--
,cl..l.::>-
(a. I. c. :
cenaib, cenayib) : yedek hayvanr, !;Ivgar.
~ekip
cenin
J) ~~
(a." f. b. s.)
yedek
gotOren.
(a. I.) : karmdakl
~ocuk,
dol. iskat-, cenin : ~ocuk dU$Urme.
cenin-i gayr-j miistebin.iI-hilka : anat. azasl krs.
men te$ekkOI etmi$ cenin.
cenin-j kazib : ger~ek olmlyan gebelik, dl~ gebelik.
cenin-j mustebin-i1·hilka : azasl bellrml$ olan
cenln.
cenin·j saklt : dU~en ~ocuk, d(j~Uk.
cer~ng
(f. L) : baklr pasl renginde
cenkar
J 4-
(a. L) : bah~ Ivan
.;,l::--
. cannat
(a. i. cerl'me'nin c.)
. su~-
lar, kabahatler, cinayetler.
ceraim·i mij~tereke. : ortak, mU~terek su~lar.
olan ye~jfimsi madde. [asll : jenkar, zenkar dlr.].
cennan
(\~
ceraim
(f. i.) : slrat koprUsU.
caniver
ceraye <l;, 1.....7'"
(a. L) : vaklf tarafmdan ve·
rilen yiyecek.
.::".~ 1....7'" (a. i.)
cerayet
cennet-
(a.' i. cennet'in c.)
ler, u~maklar; bah~eler.
cerazet ..:") .....7'"
cariyelik hali.
(a. L)
oburluk.
cannat-, adn : cennet bah~elerL
1. u~mak. 2. bah~e. 3. ~ok ferah ve havadar yer.
Sekiz cennet vardlr : [dar-U1-celal, dar-Us-selam,
cennet~UI-rile'va, cennet-UI-huld, cennet-Un-naim, cennet-UI-firdevs, cennet-U1-karar, cennet.UI-adn]. (bkz:
bihi~t ).
J4.. .7'"
cerban
(a. i. c. : cinen, cennat) :
cennet
(a. s.) : uyuz hastallgma
tutu lan, uyuz... ( bkz : cerib).
(a. L) : 1. gUzel konu~·
"j.....7'"
cerbeze
ma; beceriklilik. 2. kurnazllk, hllekarllk.
(a. i.) : %001. uyuz b6-
cerbiyye
cennet~mekan
(a. b. s.)
cekleri, fro acariens, acar,ides.
veri cennet olan.
cerd
,-;-,.f.::-
cenOb
(a. L) : gUney.
J ..f.::-
cenObi
(a. s.) : cenOba mensup,
gUneyde bulunan.
t.:~
cer'
i~me.
(a. L)
~
suyu yudum yudum
yarllml~
yarlk~ ~atlak,
'erad
rI,
,-;-,\~
~ \.....7'"' (a. i. cerade'nin c.) : 1. ~e-
ceraho~ ).,;.\~ (0. L) : tar. Osmanldar tarafmdan ordu hizmetlerinde k~lIandan Hlristiyan
ecirlere veri len bir ad.
zeteler.
cerilid-i yevmiyye
(f. L) : dilencJ ~anagf.
( f. L)
,,~~
sari renkli, donu sa·
luk.
(f. s.)
uyuz
ga-
0:.-l \ '-;-'.. .7'".
cereb.ijl·ayn
(a. b. i.):
gozbebeginde ~Ikan sivilceler.
cered
cered
cerem
~ ..... ?'"
~ .... ~
(f. L) : yarall. (bkz : mecrOh).
(a. L) :
~Iplak
bir hale gel me.
i .....:- (a. i.) : 1. hurma toplarken
yere dU~enleri yeme. 2. gOnah. 3. cinayet. 4. hata.
La·cerem : $Uphesiz, elbette, mutlaka .
cereng
gUnlUk gazeteler.
.:JL,. ......:>-
[kimse].
(a.L c. : cerahat)
( a. L ceride'nin c.)
: 1. mahrum, ~IP-
kuladan a~~kolan at.
L irin; yara. 2. cerrahllk [asll "cirahat" dir].
..\.,"\ ~
Jb~
cereb-nak
cerad·U1-bahr : denizden ~Ikardan ve teke denio
len ufak, klrmlzl bir bocek.
.::".>,~
~lp·
uyuz hastallgl, uyuz·
cerad-, mijnte~ir : yaYllml~ yagmacilar.
ceraid
(a. s.)
(a. L) : dagarclk, t~rba.
kirge.2. mec. yagmacilar gUrOhu.
cerahat
cerde
husOsiyle
yer.
cerab
b ../7'"
cerda
cerdan
(f. L)
(a. L) : elbisesinden soyma,
lak. 2. dazlak, tUysUz. 3. verimsiz, ~orak. (bkz :
cerid). 4. I<arl~tlrllmaml$ [$arap].
(bkz : cUr'a).
car
~~
lak bir hale getirme.
e.G.. .:-
(f. L) :
~~n
ve zil sesi,
kdl~
ve topuzun c;arpmasmdan C;lkan ses.
165
ceres
ceres If..r.bc>ynuna takllan
(a. i.) : 1.
~mglrak.
~an.
2. hayvanm
3. zindan.
(a. f. b. 5.)
~
ceresiyye
..r.-
~m-
(a. i. )
mgiller, fro campanulacees.
j~..r.-
cereyin
ceride-i feride : e~siz, tek gazete.
ceride-ihavidis : C;or~H admda bir ingiliz tara·
fmdan 1840 da ~Ikarllml$ olan ilk husOsi gazete.
carid..i niifOs : nufus kutUgO.
(a. i.) : 1. akma, aklm,
ceride
o~..r.-
cerih
t:.J~
2. 1$lk
cerge
v~
(f..i.) :1. bumbsr dolma-
(a.i.) : 1. yaralama; yara/an-
1. curum,
F
<'s..r.-
(a. s. cur'et'den)
cerin
cert'·iil·lisin : sozOnu esirgemiyen.
cerib lo:-'../:"
(a. s.) : uyuz hastalrgms tutu·
Ian, uyuz. (bkz : cerbSn).
,,;-,t..r.-
su~.
kabahatli, cAni,
(a. i.) : 1. imparatorluk dev·
rinde Arabistan ulkelerinde kullanrlan a$agl yu·
karr 216 Iitrelik bir hacim ol~iisu. 2. tarla ve ar6d ol~Osu. 3. donum.
carib.iit.taim : dort kafiz arpa ve bugday alan
bir ol~u.
carid, ceride o"..r.- ' "..r.- (a. s.) : verimsiz,
2. us pahasl, cereme,
0:.J~
cerire.
su~·
o.J....r.-
cerm i..r.-
:
cerAid) :' 1. gaze-
teo 2. zabltnAme, tutanak. 3. suvAri kolu.
:
ecr3n, eerine, cU_
(a. i.) : kabahat,
su~.
~e~lt
or/-.J~
(f. I.)
sefer ve misaflr-
Iik.
cerr..r.-
(a. I.)
1.
~ekme,
surukleme. 2.
gr. Arap~a'da Ait oldugu Ismi meksOr (kesreli =
esreli) okutan harf veyA edat. (bkz : harH cerr).
3. para, e~yA ve saire ~ekme.>
cerre s.kma : [eskidenJ medrese talebesinin,
mubarek i.i~ aylarda koylere dagillp ha/ka, dint
ogiitlerde bulunmak, namaz klldlrmak veyA mey·
zinlik etmek sOretiyle para ve erzak toplamas,
cerrih
L I..r.-
( a. i. ) : operator [doktor].
cerrihi d'" I..r.-
(a. I.) ': operatorlUk [dok.
torlukta].
cerrir
C.
C.
odeme.
(a. i. c. : curOm): 1. bir
[yer]. (bkz cerda.a).
ceride o~..r.- (a. i.
(a. i.
su~
Arap kaYlgl.2. kesme. 3. koyun k,rkma. 4. gO·
nah i~leme.
cermiize
cesOr, yi-
git, gozu pek, yurekli.
~orak
(a. s.)
run) -: hurma kurutma veri.
cerha <b-.J~ (a. 5.).: Yaralr.
eerib
va·
cerime ""'•..r.- (a. i. curm'den. c. : cer8im) :
L..r.-
ma. 2. ~urutme; mec. kabul etmeme.
cer_h fi·hiikm.iI·hati : huk. ihtiyAri o/mayan bir
fiil He vukua gelencerh.
cerh·i amd : birini gerek yaralay,cl S/etle ve gerek ba$ka bir $ey ile hakslz olarak kasden cerhet·
me.
cerhoi mushin : huk. bir cerhtir ki bununla
mecruh olanm bir gun ve bir gUnden daha az bir
muddet ya$amaSi tevehhum olunmaz.
ceri'
(a. f. b. 5.)
lu.
san kumesi.
cerh
(....r.-
cerim
(f. i.) : bir· yerde bu/unan in-
) I" ~..r.-
rail.
1$lk konacak yer.
4"'../:"
(a. i.) : yars.
ceriha.i iltiyim·ni.peziz : onulmaz· yara.
ceriha·dir
51.
yalnrz, tenha.
:
(a. s. cerh'den.) : yaralanml~,
~..r.-
ceraha
2. gidi~, hareket. 3. olma, olu$.
cereyin•• hevi :. havs aklm,.
cereyan·. mesilih : 1$lerin olu$u..
.J.:J;...r.-
S. )..
yara". (bkz : mecrOh).
cerih-iil.fuid, cerih·iil-kalb : yuregi yarall.
ge~m7'
cergand
(f.
Jl..,r.-
(a. 5.) :, 1. ~ekici. 2. I. di·
lenci. 3. arkasrndan surukliyen. 4. i. harp Aletle·
riyle donatJ"YlI~ kalabalrk ordu
cevadd
~)..,)~ (a. i.)
cerrara
kU~Uk,
ceste ceste
~..,)~
cerre
(a. i.) : toprak testi.
cer!j ~...)~
~eyin
(a.
(f. zf.) : yava~ yava~; klslm klslm,
azar azar. (bkz : tedrid).
: bir ~eyi kazlma, bir
i.)
kabugunu soyma.
ceruz:
jJ...f:'"
J..,)~
eery
(f. s.) : Sl~raml~, flrlaml~.
<t::->
ceste
sari ve ze-
hirli akrep.
~fiJ <C:->
ceste-gir
par~a par~a,
(f. b. s.)
arslz di-
lenci.
(a. s.) : obur. (bkz : ekOI).
: 1. Ylrtlcl hayvan yav-
(a. i.)
(f. fi.)
).J~
cesOr
rusu, enik. 2. ufak meyva.
~
cesten
sl~ramak,
atlamak,
atJlmak, ka~mak, kurtulmak.
(a. s. cesaret'den)
cesaret-
Ii, yUrekli, yigit.
eery
c.>..,)~ (a. i.)
cereyan.
cerz:
j..,)~
1. kesme. 2. yok etme.
(a. f. zf.)
cesurane
(a. i.)
cesaretle, yigitcesine, yUreklice.
3. oldUrme.
(f. i.) : mavi boncuk.
cesamet
":"'.QL:", (a.
L cism'den.)
bOyUk-
~)4
cesaret
0~
celin
10k, iril ik. (bkz : klt'a).
(f. i.)
: 1. ziyafet, ~oien.
2. bayram, eglence.
(a. L)
cesufluk, yigit-
cey
tik, yiirekJilik.
(f. L) :arpa; (bkz : ~air). Dane-i
.J":'
cey : arpa tanesi.
..:....... L~ (a. L) : merak, tecessOs.
cesaset
cesed
(a. i. c. : ecsad) : 0(0 vUcut.
""'->
~b~
cesim, cesime
(a. s. cesamet'den)
iri, biiyiik, kocaman.
cesim-ul-cuss,e : iri vUcutlu.
d_>
cesk
ceyab
(a. i. c. : cevabat, ecvibe) :
"ceyab-, kilt'i : kesin soz.
ceyab-, na~seYab : dogru olmlyan
ceyab-, ljafi : inandirici cevap.
cevabat
(f. i.) : mihnet, keder; mu-
";J \.J:"'
sorulan ~eye veri len kar~Jllk [sozle, yazl lie].
~41.J:"'
(a. i. cevab'ln c.) : so-
rulan ~eylere veri/en kar11dlklar. (bkz :ecvibe).
ceyaben
sibet.
cess
ara~tlrma.
(a. i.)
I.l"'~
3.
1. elle yoklama. 2.
~L:," (a. i.) : ~ok merakIJ.
cessas
cessase
4,....,
L>
( a.
(a. zf.) : Ci:lvap, karljllik
olarak.
cevabi
soru~turma.
kar~IIJk.
cevabi
J. I r.-0.1.J:"'
(a. s.) : cevap, karljll Ik.
(a. i. cabl'nin c.) : cabiler,
tahsildarlar.
i.) : kruvazor, ha rp ge(a. f. b. i)
cevab-name
misL
ce-
yap olarak yazJlan yazl.
cest
cestan
..:...-~
(f. i.) : atlaYI~, sl~raYI~.
04
cevad
(f. s.) : atIJyan,
cestan cesf:an
(f. zf.) : sl~rJya sl~nya, sl~rayarak.
sl~rlyan.
,:)\.J:"'
(a. s. cOd'dan)
1. comert,
eli a~lk. 2. i. erkek adl.
cevadd
':)\.J:--
(a. i. cadde'nin c.)
cad-
dEiler, bUyUk, i~lek yollar.
167 "
c:evahir
cevahir
v" I.J:""
( a. i. cevher'in c.)
1.
cevherler, elmaslar, klymetli ta~lar. 2. mayalar,
ozIer.
cevahir-i ulviyye :. felekler, * gezegenler.
cevahir-iil-esdaf : 1392 (H. 795) den 1439.
(H. 843) e kadar Kastamonu'da Beylik sUren Can~ar Ogullarmdan
isfendiyar Bey'in emriyle oijlu
Ibrahim Bey j~in adr bilinmiyen bir zat tarafmdan
meydana getirilmi~ Kur'an tefsiridir.
cevahir-iil-kelimat : ~emsi admda bir zatm Arap(;a'dan TUrk~e'ye kaleme ald/gl 108 sahifallk bir
fOgat kitabldlr. [istinsahr,-1666 (H. 1077) dir].
cevihiri 1.Sv"~.J:"" (a.
j;)
cevahirci, elmas
:
allp satan.
cevaib
dola~an
~I.J:""
;\.J:""
ceviiz
verilen
(a. i. c.)
halk arasmda
haberler.
bah~i~ler,
cevami'
i. caize'nin c.)
(a.
(a. i. cami' ve camia'-
nm c.) . 1. ibadet yerleri, mescitler. [mescitlerde
cuma namazl kJlmak caiz degildir]. 2•. toplu ~eyler.
cevamid
...\AI.J:"
slzlar, . hayatslz,
cevamis
Jb.J:"
(a. s. cO'dan.) : a(;, aClkcayi').
~;\.J:""
(a. i. canib'in c.)
(a.
cevanih
ta~
j;
caniha'nrn c.). 1.
(bkz : caniha) 2. g. s. bir yazl sitili.
(a.
j;
cariye'nin c.) : ha-
laYlklar,hizmet(;i klzlar.
cevar-i1-Kiinnes : gezegenler; Utarit (MerkUr),
2Uhre (VenUs), Merih (Mars), MU~teri (JUpiter)
ile Zuhal (SatUrn) ..
168
( a. i.) : dola~ma, dolanma, gezinme.
cevelan-, dem
kanm cevelanr" dola~mas/.
cevelan-gah, cevelan-geh.
;?
<lA,.j
~.J:"" '
I~..... t
olJU
~.J:""
(a. f. b. j;) : dola~i1lan ver, do nUp dola~ma
veri; ko~u, sava~ veri.
~ ~.J:""
lr
..JG ~ .J:""
(f. b. i.)
c~welangQrlik,
cevelan
edilicik, donlip dola~rcJllk.
raflar, yanlar.
cevanib-i erbaa : dort' taraf.
cevarih
(a. L) : 1. iyilik, gUzellik.
2. olgunluk. 3. bUyUklUk. 4. tazelik. 5,' kusursuzluk. 6. erkek adr.
cevdet-i fehm : anlaYI~ iyiligi, tazeligi, UstUn-'
IOgU.
cevdet-i fikr : fikir, dU~Unce tazeligi, UstUnlUgU.
cevdet-i kariha : kavrama tazeligi, UstUnlUgU.
c5f,J~.J:""
cev'an
cariha).
~.).J:"
cevdet
L) : okUz. (bkz : gay).
cev.elan-geri, cevlan-gert
( f. s. ). (bkz : cUvan).
cevari I.S).J:""
)').J:"" .(f.
cevder
man-
JI.J:""
cevanib
caiz olma, izin, mU.
j;)
(a. f. b. i) : cevelan edici, do la~lcr; atll.
cevan
miclesi bo~. (bkz
).J:" (a.
cevaz
cevelan-ger, cevlan-ger
~A I.J:" (a. i. camOs'un c.)
(a. s. casOs'un
saade.
cevaz-, kanuni : kanOni bir yasagl olmlyan.
cevaz-, ,er'. : yapJlmasl ~eriat~e su~ sayJlmryan.
(a. s. camid'in c.) : can-
donmu~ ~eyler.
dalar, su slgrrlan.
ml~,
I.l""~ I.J:"
cevelan, cevlan
armaganlar. (bkz : caize).
~I.J:""
cevasis
c.). (bkz : casOs).
C).J:" (a. i. cariha'nm c.). (bkz;
cevf
...J.J:"" (a. i.)
1/. bo~luk.
2~ ovuk.
·3. i(;; kalb.
cevf-i leyl : gece y<;lrrsr, 'Ian gece.
cevf-i mi'de : mide bo~'lugu.
cevher
v".J:""
(a. L c. : cevahir) : 1.
maya, oz. 2. elmas, clegerU ta~ ["cevahir" en (;ok
bu manada kulland Ir]. 3. [eweke] Horasan'da va
$am'da yapJlan kJlI~larm demirlerinde gorOlen siyah ve beyaz dalgall benekler, ~izgiler. 4. ed.
yalnlz nokt'alr harf.ler hesabeclilmek sOretiyle ve
"ebced" hesabiyle yazllan, !rdk clefa manzum olan
tarih. (bkz : cevherin, mu'cern, menkut). [z'lddl
"mUhmel"].5. fels. kendi kencline bir varllgl olup,
gerc;,ekle~mesi i~in. ba~ka bir nesneye ihtiyaci olmrvan.
cevher-i ferd :. 1) atom; 2) ed. [~iirde] sevgili
veya onun dudag,.
cevher·i ulvi : 1) en yuksek cevher; felekler;
2) ruh; 3) ate~.
)~ ~
cevher·dar
.J':"
(a. f. b. s.) :
1. elmaslJ. 2. noktall. [harf]. (bkz : cevher 4).
3. siyah ve beyaz dalgah benekli [klll~]. (bkz :
cevher S). 4. eski Wfeklerden birinin adl.
o~ .J':"
cevhere
(a. i.) : bir tane cevher.
J- J j
cevher.fiiru~
vLll.J':" (a.. f. b. i.)
gO her-WrO~).
cevher satan, cevahirci. (bkz
t.5vLll .J=:-
cevheri
(a. s.) : cevhe-
ret degerli ta~ veya inciye ait oIan, bunlarla yap 11veya i~lenmi~ bulunan, fro substantialisme.
[muen. cevheriyye].
ml~
(a. s.l'
(f. b. s.)
cev,en·~ikaf
(f. b. s.)
zirh pa;alaYlcl.
cev~ir, cev~ire
(f. i.) : 1. ~ulha. 2. arpa ~orbasl.
.J':" (a. i.) ': . hava, bo~luk. ilm.i ah·
cevv
vill.i cevv : meteoroloji.
cevv·i heva : hava
bo~lugu.·
cew·i kebud : mavi. bo~luk, gokyOzu.
(a. s.) : ko~an, dola!ian,
J1.J':"
cl\vval
mOcevher-
"':,~
cevvi, cevviyye
den, cevherden.
t.5 .J=:-
(a. s.) : arzm etrafmdaki bo~lukla ilgili.
j J'" ~.J':"
cevheriyyun
(a. i. c.) : AI-
lah'a bir cevher nazariyle bakan mu'tezile flrkasl.
cevlan·gah, cevlan-geh
~':J.J=:-
(,
olG )I.J':"'
(a. f. b. s.). (bkz : cevelan-gah,' cevelan-geh).
<L...:-:..J':"'
cevin, cevine
c:J...J=:-
(f. s.) : arpadan yapllml~ nesne; arpa unu. Nan·.
cevin : arpaekmegi.
j~
cevz
(a. i.) : 1. hakslzhk, eza, cefa,
eziyet, gadir, zulOm; sitem. 2. tas. tarikat adamlnm ruhan i1erilemesine mani olan liey.
(a. i.) : ceviz.
cevz·i bevva, cevz·i Hindi : Hindistan cevizi.
l>lj.J':"
Cevza'
(a. i.) : astr. ikizler
burcu, semanm kuzey yanm kGresinde gorOnen iki
parlak ylldlzll bir bur~ olup Gune~, mayls aymda
bu burca girer lilt. Geminusi fro les Jumeauxi
ing. Gemini.
.:.n ~
cevzilk
)~
cevr
..;J'... '.r":" y:"
hareket eden. Fikr·i cevval : hareketl!, canh fikir.
w:vLll .J':".
cevherin
cev~en·pu,
zirh given, zlrhlr.
(f. i.)
<»
J-J.
elemlenme, ke-
derlenme.
cevziyye
"':,j ~
(a. i.)
bot. cevizgil,.
ler, fro juglandasees.
cevreb
I..;').J=:-
~orap
sokOgO.
reb :
ceyb
J . . . .J':"
cavse
cL-t .J':"'
(a. i.) : ko~k, konak.
(f. i.) : 1.' ko~k. (bkz:
~ardak.
(f. i.) : dOgma.
cevsek
cev~en
Ie giyilen
0:".J=:sava~
(a. i.
ceyb.i hiimayOn :
C.
ceyb.i tefekkiir :
cen
(f. b. s.)
cuyOb)
a~lkllgl,
padi~ahm
: 1. geo.
yangl
husOsi kesesi.
ceyb.i miirakabe : dervi~lerin du~Onmek Ozere
one ~mesi.
ceyb.i sabr : sabretme, dayanma.
ceyl
j l f ~.J':"
:.
ba~larml
(f. i.) : orme ,zlrh, vaktiy-
elbisesi.
cev~en-gijdilz
zlrh eriten.
~~:--
SinOs. 2. cep. 3. gomlegin
cevsak
cevsak). 2.
(a. i.) : ~orap. C;Sk·. cev·
J~
~':"
du~Onme
(a. i.) :
(a. i.
vaziyeti.
%001. yenge~.
C. : cOyO~)
: '1. asker,
ordu. 2. ses, seda. Mukaddimet.iil·ceyt : bOyOk
kuvvetlerin oncOleri. Sevk-iil.ceyt : strateji. Tibl.
yet·iil-cen
kuvvetleri yerle~tirme bilgisi.'
"
169
ceyvid
~ 1y:"?"
ceyvid
(f. L)
gUnahtan sakm-
ma. (bkz ; ittika').
ceyyid
(a.
...\..>
eevdet'den e.
S.-
taze, ho~, iyi, saf.
ceyyid·i hevi
iyi hava, saf hava.
ceyyid.ijl.ayir
ayan halis, tam olan
~J:"-"
cez', cez'a
t~
ciy€id);
[para].
(a. s.) : goz
cubMfgen, .fege"
cez
(a. L) : aga~ kokU.
tJ:"-
ma.
ceza'ij fezi :
cezel
,:;G I clJ• .i.:-dO~OrUcO.
'1. eeza, kar~J1lk
[iyivey8 kotU] azap,.
ced.yi amel : i~lenen bir !jeyin gorUlen fenahgl.,
ce%i·yi nakdi : para eezasl.·
cezi·yi sezl : laYlk olan ceza.
cui.yi Sinimmir : Sinimmar'm gordUgO ceza
[daha gUzelini yapmasm dive, yaptlgl binanm Uzei
rinden atllarak oldijrUlmij~tUr]. 2. gr. !jart cUm·
lesinde bulunan ikinl:i klslm : [lfhaber verirseniz
ben de gelirim" cUmlesindeki.: "haber verirseniz
~art,- ben del gelirim
cez€idlr"].
=
~eyi
ikiye hOlme.
havu~.
yabani havu\W.
JU:--
cezil
=
10
(a. i. ~ezbe'nin c.). (bkz.;
(a. L) ;
cezer)..:?"
aglaYlp slzlanma.
(a. L)
clJ•..\:--
(a. L) : bir
cezer-iit-turib
s-IJ:"-
cezi'
..::,,~ ~
cezebit
(a. i.) : sablrslzhkla slzlantela~ i~inde
f..~
cezbe).
J:"- (f. i.) ; ada.(bkz : cezire).
ceza'
(a. f. b. s.) ; cezbelL
(a. f. ,b. s.) : cezbe verici, cezbeye
boneugu denilen, kara alaea ve degerli bir sUs ta·
damarh akik.
t~
(a. i. c. : cezeb€it) : 1. rOo
)I~<IJ.~
cezbe·dir
~I,
cez'
clJ.~
cezbe
hun hayret ve sevince kapJlarak sanki 'cesetten hari~ bulunuyormu!j gibi olmasl, heyecana gelmesi.
2. tar'ikat ehlinin kendinden ge~me haiL
(a. s.)
1. peltek ve bozuk oJ-
mlyan [soz, kelime]. (bkz : cezl). 2. ~ok, bol.
Ecr·i cezil
bol sevap.
cezire
(a,. L c.
0";;'):--
cezair)
ada [de-
nizde].
ceziret.ijl·Arab : Arabistan yarJmadasl.
cezl
J J:--
(a. s.) : 1. tomruk, kahn odun.
2. ~etrefil olmaYlp, dUrUst, dogru olan. [~ok za·
man soz ve kelime hakkmda kullanlllr]. (bkz :
eez'i1 1 ).
tI
c.den
.. IJ:"-
cedi, ceziiyye
(a. zf.) : cez€i olarak.
cL;:'"\ J:"-
(a. s.) : cezaya €iit, eeza ile, eeza
ceziir
ceziir·i
ceziir·i
cedir.i
ceziir.;i
ce%iir·i
;I~
i~leriyle
cezm l".J:--
ilgili.·
(a.'i. cezire'nin c.) : adalar.
Garb : Cezayir.
Hind : Hind-i <;;ini adalan.
isna e,er : Ege Denizi'ndeki oniki ada,
mijctemia : taklm adalar.
Seb'a: iyonien adalarJ.
cedlet
.:J I)~
(a. L) : 1. rekaketsizlik,
peltek, kekeme v~y€i pepeyi olmaYI~. 2. ed. telaffu·
zu kulaga sert gelen kelimelerin soyJeni!j keyfiyeti.
cezalet·i ma'ni : mana dUzgUnlO!:10.
cezb ~~ (a. i.) : kendine ~ekme, ~ekilme.
cezb-i bib : gonlO
t70
~ekme,
!;IonOl alma.
J':J..\:--
cezlin
IJ"I J:"-
(a. s.) : mutlu.
(a. L) :1. kesin karar, niyet.
(b~z
: azm). 2. gr. bir kelimenin sonundaki harf
veya harekeyi dO!jUrme.
cezmizec
(a. i.) : bot.
Ilgm' meyvasl.
(a. zf.)
cezmen
kestirip atmak
sOretiyle.
cezmi
~ J:--
(a. 5.) : 1. cezm'
, ile i1gili;
katT karar ve niyete ait. 2. i. erkek adl.
cezr
)..\=:-
- (a. i.
C. :
cezr-i im:i : ek kok.
cezr·i dereni : yumru kok.
ce:r:r·i ri,i : sa\Wak kok.
eOzOr) :1. kok, asll.
cu.
cezr-i vetedi : kazlk kok. 2. [denizde] al~al
ma, inme. Medd ii cezr : coijr. * gelgit. 3. mat.
kendi misline darbolunmakla bir sayl meydana ge·
tiren rakam, kare kok : U~, dokuztin cezridir.
cezre O)y?"
(a. L)': kasaphk davar [ko-
;,..-::.l:-:--
cibilletsiz
J-:--
cibill'
.~
cibilliyyet
~ (a. s.)
t»
1. koke ait, kokle
i1gilL 2. radikal.
'\
~) ~
ceuiyye
(a. L)
fels.'" kok·
~ok
sablrsl.zlanan.
(a 5,) :~ok cezbeden, ~e·
.....,I~
~eken.
cezzaf
CI'b t
(a. s. cezb'den.)
(bkz
~ok
cez·
~
cid
JIJ~ (a. i.)
)1.;::-
. cidil
a~
ile bahk tutan
(a. L)
JI..\;--
sava~.
.ijl...>
(a. L)
imam., Malik'in bazl
sava~~I.
l~
cibab
'-:"
(f. i.)
4-
cidir-l hadika':
cidd
(a. i. cUbbe'nin c.). (bkz
"":'-
h~,p i~leme.
cibah
cibal
o~
J
cibiyat
~ (a. i. cebel'in c.) : daQlar.
.:.>~l·:-:,,"
(a. L cibayet'in c.)
dlbi.
ciddi
3. muhim,
..:..t
4-
ten
kaca devlet gelirlerinin
cab!).
cibillet
~
tahsili, cabtlik. (bkz :
(a. i.)
(bkz : fltrat).
huy, cibilliyet,
va·
2.
bah~e
"I..\> (a.
t>"":'-
duvarf.
i~i ger~ekten' ~a.
zf.)
ger~ekten.
(a. s.) : 1. ger~ek; 2. aglrba~h.
* onemli.
[mOen. "ciddiyye"].
.:.> ~"":'-
(a. i. c.) :
ger~ek-
~ah~J1acak i~ler.
..:..t..\;--
ciddiyyet
(a. L) : vergilerin ve ba~·
cudur, cudran)
(a. i.) : 1. bir
ciddiyyi t
likler, vergi, gelir toplamalar.
cibayet
(a. L c.
2. ciddilik.
cidden
(a. i. 'cebhe'nin c.) : allnlar.
cibal·i miibiha : huk. kimsenin mtilkiyeti altrnda
olmryan daglar.
cibal·i ',ihika : yUksek daglar.
kavgacl,
i. duvar. 2. zar.
odun.
cUbeb ).
(a. f. b. s.)
(bkz : arbede-cO ).
cidir ()",,:,-
~artlarla
clba
"~I,,,,:,-.
cidil-cO
kabul ettiQi bir nevi mali muAmele hakklnda kullanllan bir kelime.
1. kar~rhkh kavga, sa·
(a. i.)
va~. (bkz : mucadele). 2. zorlu, hararetli konu~.
1. deve kasabl. 2.
mec. zalim, gaddar, kanh.
ciaIe
A
(a. L c. :cuyOd) : boyun.
cezOb ).
rna. Cen9 ii cidil :
cezzar
I 4
~elpa,
(
hO
a. .I. ) : put. (bk Za~
..:..~~
sal1b, sanem).
ballk~l.
rad.rl~.
(a. i.) : Cebrail, Cebreil),
YlrSIZ, al~ak [kimse]. 2. i. kire~.
ken. (bkz : cezzab).
cezzib
Jtp~
Cibril
cibs V"'~ . (a. s.) : 1. kanslz, hissiz, ha.
celO' c...J';::-. (a. 5.) :
beden,
Arap~a
(0. i.) :
["cibillet" kelimesinin TUrk~e bozuntusu]. (bkz:
cibillet).
tencilik, fl'. radicalisme.
cezOb .....,.J..l~
yaradJlI~ta olan, tao
(a. s.)
bit (bkz : fltr1).
yun, ke~i v. b.].
cezri
soy-
(a.. t. b. 5.)
suz, sUWbozuk.
aglrba~I"rk.
cifar
3. ehemmiyet,
) LA>
.
(a. i.) : 1. ciddtlik.
* onem.
(a. L cefr'jn c. )
geni~
ku-
yular.
cife
<l4...>.
( a. i. c. : ciyef)
la~e, le~.
171
cife~gah
Alf'~.
C"lfe-gaAh.
w
(a .f .b.
_
.)
I.
Ie~ Ie d au
I
alan yer, mec. DUnya.
,;Iy
cife-har
.yen.
cifri
(a. i.). (bkz : cefr).
.::",~*
(a.' i. c.) : cifir ile il-
(f. i.)
ciger-dar
)
: 1. ciger,baglr. 2.
I,)~
(f. b. s.)
.f::.
.f::. '
j.p}
ciger-duz
b. s.)
DGnya'nln
(f.
ci-
(f. b. s.)
cige-
(f. b. i.) :
(f. b. i) : cigerin bu-
lundugu yer.
0Y. 0 lr':'"
(f. b. i.)
ev-
sevgili. (bkz : ciger-pare).
ciger.hun
0.J;'
.f::.
(f. b.s.)
cigeri
cigerpar~asl,
~
.f::.
[(.$] ~ 0~
)b j~
DGnya'YI tutan hOkGmdar,
(f. b. i.)
(f. zf.)
kGmdarllk,
(.$)l..\,·~
.)4,:",
(f. b. i.)
(f. b. s.)
ba-
ci-
bani, DGoya'YI gezip gormG~, tecrGbeli.
(f. b. s.)
c:ihin·efruz
(a. L): 1. din ugrunda dO~-
nO·
padi~ah"k.
(f. b. s.)
glr yakan,aclk".
cihanl, DGnya'YI parlatan.
f 0 lr,:",
mania sava~ma.
cihid-I 'asgar ( kO~Gk sava~ ) : islam ugrunda
silahla sava~ma.
hanl, DGnya'YI
cihid· .ekber (bGyGk sava~) : tas. kendi kalb!
i!;inde, Tann emirlerini verine getirebilmek maksa·
diyle DGnya'ya musallat alan benlikle sava~. 2. er·
kek adJ.
DGnya'YI zapteden. (bkz
adJ.
112
(f. b. s.) : cina""
padi~an.
mec. evlat.
ciger-suz
(f. b. s.)
hGkGmdarcaslna.
cihan-dari
c)
1. ci-
cihana, DOnya'ya hakim. almJya ~all~an nOkOmdar:
cihandar-ane
kan", ~ak aCJkll.
ciger.pare
(f. b. s.)
hanl, DGnya'YI goren, Allah. 2. i. goz.
c:ihan·dir
ciger.gu~e
(f. b. s.) : cihanm,
alan : 1. Allah; 2. hGkOmdar.
kGmdarla ilgili.
cihan.cu [V]
AI.P'~
~.
U ~
w
ciha-
(f. b. s.) : hO-
cihan.bin
ciger-gah
cihid
04 0 If'?'"
bek~isi
cihan-bani
ge~en.
ciger-fiiru~
l
(f. b. s.)
cigerli, yij.
ciger satan, cigerci.
I~t;
cihanl, DGnya'YI yaratan.
cihan·ban
)",
alem~
(f. b. s.)
cihan-ara
ger paraliyan, ciger ylrtan, ciger saken.
ri delip
cihan'l gayb : gorGnmezlik DGnyasl, ate
oteki DGnya. [ash "cehan" dlr].
nl, DGnya'YI sGsliyen, bezeyen.
rekli, cesaretli.
ciger.der
(f. i.) : DGnya, alem: SlIldr·i
cihan-aferin
avaz. 3. keder, SlklOtl.
l~
,t' ",""'t"':'"
\
.....
eihan·1 can : ruhlar alemi.
gili alan ~eyler [dagrusu "cefr" dir].
ciger
... I'.
"""",~"
cihan : Ekber $ah'ln veziri.
(a. s.) : cifirci, falcJ.
(.$..JA::-
cifriyyat
le~ yi-
cihan 0~
*
cifr
(a. f. b. s.)
<\.1...>
CI'hAd"
a I, CI'hAd'
a Iyye
(a. s.) : cihad'a mensup,
sava~ i~leriyle ilgili.
2. II. Sultan Mahmut zamanlnda harp masraflarma
kar~J1lk olmak Gzere kesilmi~ alan sikke.
. cihin.gerd
cihan.gir
.)
(f. b. s.)
ci-
dala~an.
:;G 4:--
...
(f. b. s.) : 1. dna"" ,
giti-sitan). 2. i. erkek
cili-dir
,t ~
cihar J"r:"
leme veya okuma.
(f. zf.)
cihan-girane
cihan~ircesinet
cihanl, Dlinya'YI zaptedercesine.
cihan-giri
(f. b. i.) : ci-
hangirlik.
cihan-gulja
(f. b. s.)
f§-
cihani
(f. i. c. : cih$niy§n)
1. dlinyev1. 2. Dlinya'da oturan t insan.
jL'L
»t:""
cihaniyan
(f. b. I. cihani'nin.
c.) : DOnya halkl.
cihan-muta'
DOnya'nm boyun
t.Lb..c .j
~ (f. a. b. s.)
bOWn
e~di~i.
~ ).1 jL~
eihan-nevred
(f. b. s.)
cihanJ t Dliny§'yl dolalian.
cihan-numa
~. jL~
(f. b. I.) :1.
~atlnrn
lisWnde her yaO! goren yOksek tara~a. (bkz :
berbar, berb§re 4). 2. DlinY&'YI gosteren harita. 3.
Unlli TOrk bilgini Katip <;elebitnin 1654 (H. 1065)
de kaleme aldl~1 Asya
c~rafyasldlr. [bu nOsha
1732 (H. 1145) de ibrahim MOteferrika tarafrndan bastlrrlmllitlr.].
'
cihan-penah
sl~rndl~1
o~ j~
apa~lk'
(a. zf. cehr'den.)
muhaflzt padiliah.
cill§nrn
alet [dogrusu
lr:-II
(a. i.) : 1. ~eyiz. 2. tal<lm;
ce haz" dlr]. (bkz : cehaz).
.:..r:--
(a. i. c. : cih8t) : 1. van,
yon t taraf. 2. yOZt yer. 3. sebepi vesiyle, bah8ne,
(f. b. s.)
cil
')J-" j~
(f. b. s.)
J-::--
ci-
h§nl yakan [GOneli].
cilat
,..~
cila-bahli
~I~
-.'
J ..r--
(f. a. b. s.) :
1. hervanl kapltyan. (bkz : alem-liOmOI). 2. DOny§
DOnya ol~OsOnde.
~aplndat
~L::.;~
DO/w§ya slcakllk ve 1$lk veren.
(f. a. b. s.)
(a. i. c. : e~81) : 1. cemaat;
insan gOrOhu t ta.jf~. 2. millet; abiret. 3. nesil t kuliak.
.
eilen ba'de eilin : deyirden devire.
(f. b. i.)
cihin-sitani
ci han-liumOI
I. cihet'in c.) : 1. ta-
IIgi. 4. vazifet hizmet. 5. evkaf maaSI.
cihet-i gayr-, muntaka : vaklfta sonu ~Imiyen
hizmetler. [fakirler gibi] .
cihanl zapteden t p§diliah.
cihan-sOz
j
cihet '
cihan-salar ,) ')fLi~ (a. f. b. s.)
.cihan-sitan
..:.>l.r:-- (a.
cihilt
raf/art yonler.
cihilt-, asliyye : vakfrn baliltca gayesini tallakkuk
ettirenhizmetler. [mOderrislik, imamhk, hatiplik,
mOezzinlik t kayyumluk gibi].
I
cihat-, erbaa : dort taraf, dort! yon. [do/ju, batl,
kuzeYt g.liney].
cihat-, fer'iyye : vakfm ikind . derecedeki gayesine ait olan hizmetler. [bir dim ide okunmasl
melirut buhari t mOslim t liifa-i lierif, del§iI-U1-hayr§t
vazifeleri gibi].
cihat-, gayr-i zarOriyye : vakfrn iklnc.' derecede
ililerinden saydan cihetler. [cibayet ve hazin-i' kOtOpllik gibi].
cihat-, selBse : O~ taraf : [ent boy, kalrnltk].
cihat-, sitte : altl taraf : [on, arka t sa~, sol,
list t alt]. 2. yerler t semtler. 3. gorOliler, baklmlar.
4. evkaf maaslar!.
cihaN zaruriyye : vakfm balili.:B i$lerinden
olan t vakfrn bashca gayesini te'min eden cihetler.
[mescitlere nazaran imamllk t hatiplik, mOe:z;zinlik
vazifeleri gibi].
cihb
(f. b. i.) : ale-
ba~kanl, bliyli~O olan t padl~ah.
cihan-tab
.I}r:--
ciharen
olarak. (bkz : alenen) .
till.
min
(a. i. cehr'den.)
( a. i. ) : parlatrna, parlakltk.
J.'.t;
~
(a. f. b.
S. )
: parlak-
Ilk veren.
cUi-dade
o~b ~
( f. b.
S. )
cll§
sU.·
rOlmOli, cilalanm1lit parlatdmlli.
cifa-dar
(a. f. b. s.)
ellAh,
parlak.
173
eilinger
eilinger ..Jf:::,){;-eilis
( f. i.) :
eimir
~... L~
cilbib
-rar~af;
gomiek. 2.
.4;--
(a. I. c. cUlOd, ecl8d) : 1. derl.
cili
}""..u~ 0.
u1~
(a. s.) : kaba, hoyrat; ayakta-
(a. I.)
1. klrltma. 2. tecel-
II, gorUnme.
cilve-gih, cilve-geh
(a. f. b. 5.) : cilve yerl, cilve edecek yer.
cilve-gih'l zuhOr : ClklP gorUnUlen ver.
j)",1~
(a. f. b. 5.). (bkz
cil-
ve-s8z).
(a. f. b. s.)
eilve-kir,
cilveli.
(a. f.
eilve-kUnin
zf.)
cilve ederek.
U'
cllve-niimi
j)~
(a. f. b. 5.)
ell·
ve gasteren, cilve eden, cilve yapan.
cilve-siz
jl-, j)~
(a. f. b. 5.) : ell·
ve eden, cilve yapan, cilveli. (bkz : dlve-ger).
eim ~ (a.ha.) : Osmanh alfabeslnin altrn.
ern harfiolup "ebced" hesabmda U~ saYlslmn kar.
~11J~ldlr.
'cimi'
t4
(a. i. cem'den.)
~iftle~me
[insan hakkmda].
eimih
174
~..J~
c..~
(a. I.)
(f. 5.) : soysuz, alliak; dilenci
[TUrk..e'de pinti, tamahkir manasma kullamhr].
ein
~
(a. i.). (bkz : cinn).
einii, einiiyye
"'\.
":~ r.
J"L~
(a. s.)
.:..: ~
dnaiyyet
(a. i.)
cinAyet hi.
Ii, fro eriminalite.
~~
(a. I. cennet'in c.)
cen·
netler, ulimaklar; bah..eler.
cinin.iid·diinyi (dUny8 cennetleri) : 1) Basra'
da Ubulla; ·2) So~divana, Semerkand vadlsi; 3) EI•
cezire'de Bewan geliidi; 4) $am v8disi.
.cilve-i i1ihiyye : Allah'rn cllvesi.
f
1. toplu. kabtle.
2. sUvari alaYI.
cinin
j)~
cilve-ger
(a. i.)
cin8yetle i1glli.
b. i.) : clltlil, mUcellit.
klmmdan.
clive
,L,.-•
~
me~in.
2. kap. 3. kitap. 4.
clld-ger
J
cimri
(f. i.) : 'bUyUk cUzdan,
evrak kQymak Uzere gozlere aynlml~ cUzdan, evrak -rantasl.
cild
erkek
ferace.
..l:..-L..
cilbend
1.
( a. i. c. : cel8bib)
(a. i. cemel'in c.)
develer.
(a. i.) : ber8ber oturma.
V' ){;--
J~
eimil
~i1ingir.
at, sert ba~h olma.
zamAnmda ya~l·
cinin·iif·cenin : II. Murat
van Hacl ivaz-Ul-mUfessirin O~lu Muhammed'in ah.18k mev'izeleri ile agUtler vertm kitabldlr. [1493
(H. 899) da istins8h edilmi~tir. Telif tarihinin
1397 (H. 800) lie 1446 (H. 850) arasmda yazll.
dlgl tahmln edilmektedir.
cinAn-iif·eini. : Akhisarll Mehmed bin Bedred·
din MUn~i'nin 1584 (H. 992) Vlhnda yazdl~1 Fars..a'dan TUrklie've .10gat kitabldlr. [bunun bir adl
da : Ravzat-UI,Clnas'dlr].
einS.
V'~i (a. i.) : mUn8sebet, benzeyi~,
birliok anlamlara yorulabilen 50%, tm81J, telmlhli
soz, lastikli soz, telaffuzu bir, manasl ayrl olan
kelimelerin bir sozde bulunmasl [deme' kl~ yaz;
oku, yai!] gibi.
cinis.1 muharref : ed. yalntz harflerde bera.
berlik, harekelerde aynlJk bulunan cinas [merd, "
mUrd gil:1i].
cinis.lnikls : ed. cinash kelimelerin birinde
bir vey8 birkali harfin ziyade olmasl sOretiyle yap"an cinas. [dem=adem] gibi.
cini"1 tamm : ed. laflzda, harekede· ve harfler·
de. eksiklik ve ziyadelik buiunmlyan cinas ["klrl
(klrmakitan emir) = kif (liol)] gibi.
cin&vit
~~ ~
(a. i. cinAyet'ln c.):
cinayetler, bUyUk, aglf su..lar.
cisr-i muallik
cinayet
..:.-!,
51durme veya
l::--
(a. i. c. : cin8yat) : adam
derecede agrr saydan su~, canilik.
0
)~" l::--
einayet-kar
(a. f.b. s.) : cinayet
..:>-'::""
ciret
(a. i.) : kom$uluk.
~-,:,,"
ciriyya
miza~.
1. tabiat,
(a. i.)
2.
adet, all!;kanlJk.
isliyen.
cinayet-karane
41'\
J
.IS:::. L::..
"
•
cirm
(a. f. zf.)
cinayet i!;liyenlere, canllere yakr!;lr bir sarette.
JL.~
cirman
(a. f. b. i.) :
cinayet-kari
(a. i. c.
('x
ecram)
cisim, ha-
cim, oylum.
( a. i.)
azalarla birlik-
te vucut.
canilik.
C!.-,~
cirris
(a. i.) : tabut.
cinaze
cinn0~
(a. i.) : 1. g5zle g5runmez, latif
(a. i. cinn'den.)
(a. s.)
~
cinni
cins ~
lJ"'-,~
cine mensup.
(a., i.)
J¥.-,~
dryal
ecinli, bir cin.
(a. i. c. : ecnas) : 1. nevi', ~e
1.S...1~
cirye
"-.""
.
41
cinsiyyet
(a. i.)
blr c1ns
(f. i.) : 1. alt,
a~agl.
(bkz : ·zir).
2. klll~ kaYI~r, eldiven gibi !;eyler yapllan tabaklanml!; deri.
hat ).
r~
(a. i. car'rn) : 1. kom~u
(a. i. cerre'nin c.)
riyle,
vucut~a,
dsr
~ilere
"-':~
(f. i.) : ~rrak, u~ak ve nizmet-
verilen gundelik, yemek ve para.
kar~lllgl,
dini i$lerden aYri olan.
.:..~.\c--~ (a. i.) : cisim, vucut.
(a. zf.)
cismen
toprak
testiler.
cire
( a. i. c. : ecsam) : 1. beden,
(a. s.) : 1. bedenle
cismaniyyet
lar. 2. mu!;teriler. 3. civarda olan yerler.
ciran-, salihin : iyi kom!;ular.
)I~
( a. i. ) : 1. safran.,_ 2. kan.
cismani
ilgil i. 2. rOhani
JL~~
( a. i.) : saf !;arap.
g5vde, 2. madde.
cism-i cevheri : ilk madde.
cism-i hail : korkun~ cisim.
dsm-i nat,k : s5z soyliyen cisim, insan vucudu.
cism-i nizar : zaYlf vucut.
cism~i uryan : ~rplak vucut.
(a. i.). (bkz : cera-
cirahat
cirar
(a. L) : 1. delilik. 2.
( a. i.) : cereyan.
~L_~
cisad
(a. s.) : cinse mensup, cinsle
ile ilgili olma.
ciran
temel; kok, men$e.
(a. i.) : 1. bir nevi klrmlzl
.J~ -'~
. ciryale
cism
-':~
(a. i.)
boya. 2. altmrn klrmlzrllYI. 3. s. temiz renk. 4.
saf ~arap.
ilgili.
cir
yllan ve-
(a. i.) : navsala.
('l-..,.;x
drsam
!;it, tOrlu; soy. Ebna-yi cins : insanlar. 2. a. gr.
kelimenin muzekker (erkek), muennes (di!;i) olu·
!;U.
cinsi
zo~l.
zatOlcenp. 3. 51durucu zenir.
~
cinni
cirs
cin tutma,
delilik, <;dgrnlJk.
4I"x
cirriyye
cisimlerden ibaret bir * yaratlk (mahluk). 2. s.
mec. pek zeki ve anlaYI!;lJ kimse.
dnnet ..:.::--
( a. i.)
ya sazan balJ91..
cisim itibii-
bedence.
~~
kantara, strat}.
cisr-i muall&k
(a. I.) : kopru. (bkz
pul,
asma koprti.
175
/,
eisreyn
i'
W>,-:,"
cisreyn
(a. i. c.) : iki koprti
ei~'
t.l~
(a. i.) : hurma agaclnm kokti.
[istanbul'daki Unkapam ve Galata k6prOleri].
(a. i.) : hurma toplama.
(f. s.) : gen~. (bkz : ctivan).
I>:--
j
eivan
[dorusu "cevan ve "divan" dlr].
civan ka~. : g. s. fildi~i oyma ve kakmaJarda
para lei kenar ~ekJindeki par~alarla yapJlan zigzak,
bir motif.
(f. i. civan'm c.) : gen~-
jVI>:--
cMinan
ler.
",·V1.J:'"
dvanane
na
yakl~acak
(f. zf. )
gen~
ola-
sOrette.
jl>:--
J'I>:-- (f.
. civani
(f. b. s. : civan-
.merdan): temiz, astl, comert. (bkz : alt-cenab).
eivan-merdan':. millet : millet fedakarlarl.
jb~'I>:--
civan-merdan
(f. b. s. civ6n-
·merd'in c.): comertler, eli a~lk oIanlar.
<->,)J'\.J:'"
eivan-merdi
mertJik,
ela~lkllgl.
dver
)I~
yakm yer, yakm
civeri
b_ i. )
(f.
co-
. (a. i.) :. 1.
~evre, yore. 2.
cizl1l
i J:--
<'a. i.) : taym, porslyon.
eizmir ~.l:--{ a. i.) : aga~ kti tOgO.
j..i.:--
eizn
kom~u.
lS;I.J:"' (a. s.)
yakmhkla, kom~uluk·
(a. i.)
eivariyyet
~J:--
o~
eiyad
yakmhk,
(f.· i.) : civa. (bkz : zibek).
(a. s. cayi'nin c.) : a~lar, kar-
..) ~
(a. i. c.)
iyi e~kin giden soy
atlarl.
eiyadet
: (ewelce] muslO':
eizye-dar
)
b
~J:--
(a. f. b. s.)
eizye-giizar
)
1.L5 ~J:--
(a. f.b.
s.) : m'uslOman olmlyan, fakat islam devleti tabiiyetinde bulunarak cizye, vergi odeyen delikanh.
cO 'J-:--
(f. i.) : arama, ara$tlrma. CUst, G
Y':'
cO
ara~tlrma.
(f. i.) : akar su, Irmak, ~ay. (bkz:
-cO .J>: - (f. s.) : "arlyan,
ara~tlran,
arayl-
CI" manalarma gelen slfatlar meydana getirir. Fursat~eO : flrsat arlyan. Care-cO : c;:are arlyan .. gibi.
cO'
t J-:-- (a. i.)
: ac;:hk, ac;: kalma.Def'-1 cO :
ciY-i kelbi (kopek ac;:hgl) : hek. tutulanJn, bir
turlO doymak bilmedigi bir hastahk.
eO'an
eli'bOb
l~ J-:--'
(a. zf. cO'dan.)
ac;:olarak.
i~e
":'" >~
(a. i.) :
yaramlyan
4J" ~
(a. s.) :. aptal.
adam.
w,)l~
(0. i.)
1. iyilik, gtizellik.
2. tazelik.
116
i.)
haraC;:C;:I, cizye denilen vergiyi alan tahsildar.
aClkml$ olanlar.
Jer.
( a.
man olmlyan teb'adan alman verqi.
ac;:h91 giderme.
eiya'tl-:::--
dyef
(a. i.) : 1. aga~ kOtOgu. 2. kok.
cOy).
kom~uluk.
n(
(a. i.) : ku~uk stirti.
cO : araylp sorma,
(bkz : sahavet).
la i1gili.
e1ve
~ J:--
cizye-i gebran : Hlristiyanlardan alman cizye,
vergi.
gen~lik.
i.)
,)jlj>;"
eivan-merd
talihli.
(f. b. s. )
(a. i.) : deve kasaphgl.
eide
eizye
~
eivan-baht
w)J:--
eizaret
~
(a. i. eife'nin c.)
la~eJer, le,-
eu'bOs
eOce
et:-- J-:--
. cOd
,)>:--
(f. i.) : civciv.
(a. i.) : comertlik, ela~lkh§l.
cOd-I kerem, cOd-I sehS : comertlik.
l.S~.i~
C6di
(il. i.)
: 1. Siir. iline ba~1r
$Irnak i1~eslnin 6 kilometre gOney do~usunda bu,Iunan bi.iYOk bir da~m adl. [NOh'un gemisinin bu
da~m Ozerine oturdu~u Kur'an'da yazllrdlr.]. 2.
erkek adl.
t.J"::
cOg
(bkz :
(f. i.)
okOz
boyunduru~u,
\
(a. i.)
cumhur-
luk.
cumhOrlyyet-perver) ..'-1.. ..::..i.)~ (a. f. b. s.)
. cumhOriyet~i, cum hurcu.
(a. i.) : bayku$.
J-;o-.
(a. i.) : 1. Ocret,
kar~J1lk.
t.~.
cumO'
2.
(a. i. cem'in c.) : 1. topLa-
malar, YI~malar. 2. cemi'ler, '" ~o~ullar.
ayak kidlsl.
J.J~
(f. i.) :
~L--!"
cumuat
gazada bulunmak Ozere allmp
cu'lille-I-clhid
veri len Ocret.
cOl
..::..!.)-'t'"~
cumhOriyyet
~Og).
cu'l
'l.S,) J?
ot:.)-'~
cumhOri, cumhOriYY8
(a. 5.) : millete, halka mahsus. HiikOmet-i cum. hOriyye : cumhOriyet hokOmeti.
(a. i. cum'a'nm c.):
per!jembeden sonra gele,:! gOnler. ( bkz : cum'8t,
cumeat). ,
~aylak.
Cr-~·
cumOh
cOlih
o~~
(f. i.) : 1.. ~ulha. 2. arum-
cOleh
t~
(f. i.) : fakirlerin giydikleri
atm harmlr~l,
(a. i.)
ba~ sertli~i.
cek.
~ul
1.
veya kaba dokunmu~ kuma~.
cOlehi
~i..J~
cO~-i
(f. s.) : aball, kebell" ka-
lender [kimse].
cum'a
~
ma. (bkz
(a. i. cem'den. c. : cum'at.
cumeat, cumuat)
1. per!jembeden sonra gelen
gOn. 2. toplanma. SOr.i cum'a : Kur'an-m 62 ncl
sOresl.
kayna-
ab :
suyun ~o!jmasl, ~o!jkun akl!jl.
cO,-1 dU-I enhir: trmaklarm gonlOnOn ~o!jmasl,
~o!jkunlu~u.
cO, ii hurO,-i nev-bahir : ilkbahar
ahengi. 2. tas. ~o!jma, ta!jma,
cO,icO,
.J- ~
t~-,~
ne!jesl va
(f. b. s.)
~ok ~o!jkun, 'taljktn.
.:1u~
Cum'a-i atik (eski Cum'a) : Bulgaristan'da Osmanillar zamantnda, $umnu ile Razgratarasmda
bulunan me!jhlJr bir yer.
Cum'.-i bili (yukarl Cum'a)
Osmanlrlar zamantnda, Selanik Vilayetinin Serez Sanca~mda bulunan bir kaza merkezi.
,~o!jma,
:~O!ji!j, ~O!jani).
cO~an
(f. i.) : kaynama.'
JU~
(f. s.) : ~o!jan" kaymyan,
~o!jkun.
cO,Sni
~'lz~
(f. i.)
cO!jma,kaynama.
(bkz : cO!j, cO!jilj).
per!jembeden sonra gelen gOnler. (bkz
cumuat).
cumeSt,
)J\
cO,-iver
J- ~
(f. b. s.)
~o!jtu-
rucu.
cumeSt
oer!jembeden sonra gelen gOnler.
cumuat).
cumhOr
)~
(bkz : cum'at,
(a. i. c. : cemahir)
halk, ahali; kalabaltk; ba!jlbo~ kalabaltk.
cumhOr-i' hUkemi : filozoflar slmf,.
cumhOr-i nis : halk kalabalr~l.
F. 12
cO,ir, cO,ire
O~-:-I':'J~' ~~
(f. i.)
dokumaci.
cO,I,
~~
(f. i.) : cO!jma, kaynama.
(bkz : cO~, cO!jani).
cO,I,-i yid : anmanm
·~o!jkunlu~u.
177
cuy
(a. L c. : cOded) : 1.
cudde
(f. i. ) : neh Ir, aka rsu, Irmak.
cuy . (.$ >::-
gozya~1
Irmagl.
Il- ly .l.:--
cudera'
~Y:"
.cuy
(f. s.). (bkz : -cO;).
cuya, cuyin
J~>:,", ~-':'"
araylcl, anyan. (bkz
cOyende).
1. ~ay, dere,
(f. b. I.)
cuy-bar)--;-,_>:'"
(f. s.)
oOy.~e, cuyek
,~_>:,"
d_>:--
cuderi-i kSzib : su
~i~ek
hastallgl.,
~~
~i~egi.
(a. i.) : astr. "Demirkazlk" de-
nilen kutup ylldlzi.
c~-':'"
(f. s.)
araYICI,
ara~-
tmci. (bkz : cOya, cOyan).
\.55~>:'"
cOyende-gi
(f. L)
araylcl-
(a.. i.)
: kuyu. (bkz : bi'r,
rlndeki
':-'~:--
0:::--
OstlOkler. (bkz
cuFal
cuff
ba~
(a. s.)
cuda
(a. zf.)
bo~una, beyhOde,
~LA:- ( a. s. )
J~
~
...
( a. s. )
bol. (bkz : vaflr).
( a. i.) : 1. dimaga
yangl. 2.. s. kof,
0*
cufre
kurumu~.
1~leml~
ohm
I~i bo~.
(C!. L· c.
~ukur,
cOfer)
bo~luk,
~
1..1.>
1. du-
(a. L) : 1. kopOk. 2. sU' uze-
-'Il-U:--
1. peynir halinde
2. i. peynirci.
cubun
(bkz :
(a. I. cldar'm c.)
..l.»-
cufif
cibab).
cabanet). 2. peynlr.
~ey.
c~).
faydaslz yere.
(a. L) : 1. korkakllk. (bkz :
cubni.
(a. I. cedd'in
~or~op.
cufaen
(a. I. cObbe'nln c.) : parde~eyler,
sO gibi Oste giyilen
cubn
)~
(a: i. c. : cObeb) : [evvelce]
sankli din adl.lmlariyle bazl ya~1I kimselerin glydlkleri uzun OstlOk.
cubel
,;\J..I.:--
cufa'
cubb-i Yusuf : Yusuf Peygamberln atlldlQI kuyu.
<\.~:'"
cudGd
(a. I. cedr'in c.) : duvarlar.
varlar. 2. zarlar, Ince deriler.
~eh).
cubbe
jl,;.>.:--
cudur
~
cubb
cudrSn
ecdad, nlyagan).
ara~tJr1clllk.
olan
(a. i.) :
Irmak.
cOyende
Ilk,
~).>.:-
cuderi
I
uygun olanlar.
cuderi-i bakari : Inek veyfJ okOzde meydana
gelen ~I~ek hastallgl.
cudeyy
(f. b. i.)
(a. s. cedi'r'in c.) : la-
yakl~anlar,
Ylk olanlar,
akarsu,' irmak. 2. Irmak kenarl.
kO~Ok
d~
arasmdakl yol. 2. ~lzgL 3. ~ekil, tarz, i~~ret.
(bkz : cO).
cuy.i siri~k
(a. L cebin'in c.) : almlar.
(f; s.) : ayn, ayn
dO~mO~, ay-
cuft
..::..4:--
(f. s.)
~ift,
ikili,
e~1
olan,
tek olmlyan.
nlml$.
cud&-gane
ayn, aynca,
cudat
",;L5 \..1.:>-
cufte
(f. zf.)': ayn
ba~kaca.
. ..::..\..1.:--
(a. i. cadi'njn c.)
dilen-
cufte·endi:z:
~ifte
eiler.
cudayi
Iftirak).
178
(f. I.)
aynlJk. {bkz
.wi.>
(f. i.) : at, katlr gibi hayvan-
larm attlgl ~ifte. 2. hayvan ve Insan sagrlsl. 3.
benzer, e~. (bkZ
manend).
(f. b.
s.,-:
atan.
cuft-gav
okOzO.
(f. b. I.)
~ift
cUmel
JG.,:--
ciihal
bilgi-
(a. s. cahil'in c.)
sizler, bilmezler. (bkz
<\:~
(a. i.)
~\~
nar~i~egi.
: MOslOmanlar
arasillda ~Ikan mezheplerden birinin adr. [Hicretin
ikinci (Mlladl 8 inci) yOzylllda Emevi hOkOmdarlarmdan iki~ci Mervan'rn Ostadl. Cad ibn-i Derhem
tarafrndan kurulan bu mezhebi CO hem (hicrl l28)
yaymaya ba~ladlgl i~in bu adl alml~tlr].
ciihera'
eiilmiid
eiilOd
(a. i. cahil'in c.)
gisizler. (bkz : cehele, cOhela').
".J~.
euhOd
u~
,,*
U"'h
(a. i.) : 1. otu~ma. 2.tahta
eiilOs·i hiimayun : padi~ahm tahta, ~Ikmasl.
(a. i.) : 1. gOlsuyu. 2. is-
hal veren ~erbet. (bkz
(a. i.). (bkz : gOl-nar).
leri.
ciilOs
eiihOd·i anOd : ~ok inat~1 yahudi.
eu!lib
).:1:--
~Ikma.
cehOd).
(a. i.). (bkz
(a. i.) : sesi kuvvetli alan
..l.<>l>
culnar
bil-
(a, i.) : kava.
kimse.
(a. i. cehlr'in c.). (bkz
..J l..::--
".J~
ciilmOd
cehlr).
ciihhil .
(a. i.)
eiillenar, ciilnar
cehele, cOhhal).
gUlnar,
ciihemiyye
cUI Os
(a. s. calis'in c.)
edenler, oturanlar.
.~:--
ciihela
U"'~
cUllas
(a. i.) : zehir.
cOllab) .
(a.
~."l~
eiilOsiyye
i. ) :. 1. tahta ~I·
kanlar i~in soylenmi~ ~iir veya ')Iazllml~ yazl. 2.
hOkUmdarrn ilk tal1ta ~rktlgl gOn verdigi bah$i~.
I
.&
eiilahek
yt:--
1.
(f. i.)
kO~Ok do·
kumaci. 2. orOmcek.
l>~ yt:--
eiilazi
(a. s.) : 1. kocaman ve
kuvvetli. 2. i. hizmetkar. 3. i: kilise
nastlr u~agr. 4. i. papaz veya ke~i~.
·d>
eiilbe
veya
ma-
(a. i.) : hek. onulan yaranrn
elerisi, pullarr.
J~
eiileiil
~an, .
ufak
eOmade
(a. i.) arabi aylarmm
be$inci ve altmclsrnrn adl.
(a. L c.
eiimad.eJ·Shire
(a. b. i.) : arabi aylarmm, altmcisi. (bkz
zi-yel-ahir) .
eiimad~el·Ola
(a. b. i.) : arabI aylarmm b8$incisi. (bkz
zi-yel-evvel ),
celacil)
ciiman
~rnglrak.
cema-
(a. i.)
cema-
iri inci. Ikd.iil·eii.
man : inci gerdanllk.
(a. i.)
ciilciilan
<tl-::J~
ctilc:U1e
glrmaktn kullanllan el
:
ki~nf~.
: hademeyi
~a~
bir-
ciimd
likte oturanlar.
dimel
eiill
ciillab
J:",
(a. L) : ~ul.
u)A>
(f. L) : gOlsuyu. (bkz
cO·
.J.~
(a. L)
\,;r\",I'
dokuyan,
~ulha.
~ul
ta~.
(a. i. cUmle'nin c.) : cOm-
leier, taklmlar, kelime, dizileri. (bkz : cOrnie).
eiimel.i hikemiyye : hikmetli cOmleler.
ciimel·i miintahabe
se~me cOmleler.
ciimel, cummel
(a. L)
i.) : tek inci.
(a. i.) :·kafatasl.
lab).
ciillah, ciilleh
(a.
ciimciime
~rnglragr.
(a. s. cells'in c.)
eiilesa'
<\;~
ciimane
(a. i.)
J~ ~ J~
(a. i.)
:
harflerin, saYlkrymetine gore ol~Olmesi, hesaplanmasl.
179
"
ekber
cUmel·i ekber :ebced cUmlesi harflerinin saYI·
larmm, Arap~a adlarmm saYllmasiyle yapllan hesap. Mesel6 : Muhammed birincide 92, ikincide
~24, ij~OncOde 1530. eder.
cUmel.1 kebir : ebced harflerinin adlarmm saYI·
sma gore yap dan hesap.
cUmel-l. sagir : ebced hes6bl.
cUmle
'~
bir araya gele-
. (a. s.)
cUmma'
IIIlItr.
cUnbide
cUmOd
topu,
Ulker
,)~
(a. i.) : donukluk, 'donuk
cUnbi,-geh
(a. i.)
C~
(a. i.) . (bkz : cemah).
cUnab
,,_k~
(f. i.) : vades (lades) tu·
cUnih
180
C~
~~
cUnbU,
L)
i.) : 1. e!:jlenti"
(a. i.) : kubbe, kOmbet, ke-
(a. i. c.
cUnOd)
asker; as-
ker toplulu!:ju.
l>~
. (a.
s.)
askeri, suvari, sf.
pahi, ata iyi binen, binici.
(a. f. zf.) : cOndiee-
sine, iyi binicilere yakl!jlr bir tarzda, boyle bir tarz
takrnarak.
~Uk
~::-
(a. i.) : koruma, esirgeme.
~
kabahat, k'O«;;Uk
cUnne
( f.
$f.
mer.
cUnnir
w~ma.
kubbe;
* bu.
cUmOh
'1
(a. i.)
cOnbOz).
cUndiyine
glasiye,
~.
zevk. 2. uta benzer madeni bir ~algl. 3. hareket,
klmlldanma. [do!:jrusu " cOnbi!j" dir].
cUnha
4l~
o>~
kOmbet. (bkz
zul.
cUnibe
(f. b. i.)
cUnbUde
cUnh
<t:.,)~
(f. I.) : 1. klmlldanma,
lence veri.
ciindi
cUmOd·UI·mevt : olUm titremelerl. Di.UI-eUmOd:
donma, katalepsi, fro ellltalepsie.
cUmQdiyye
~
ciinbl,
iyl.
olma, donma.
~UmOd.1 ayn : goz donuklu!:ju.
kllmldanml~,
hareket.
cUnbi,·i mUJgan : kirpiklerin hareketi 2. cOm·
bO~, zevk, e!:jlence. (bkz : cOnbO!j).
yer sarsnltlsl,deprem.
cUnbi.-i yemin
ciind..w...
(a. s.) :
cUmmit, cUmal
c;;okgUz~l, ~ok
(f. s.) :
cUB:lbUz..t...:>
Ulker
(f. s.) : klmlldanan, k,..
sallanml!j, hareket etmi~.
rek tortop olmu!j !jey, kUme.
CUmma.Us.SUreyyi
yJldlz kUmesi.
jL~ -
·cUnbin
mlldatan, sallanan, oymyan, oynatan m3nAsiyle Sl.
fatlar yapar : DUnbile-cUnbin : kuyruk sallayan.
Ser.cUnbin : ba~ oynatan, ba~ salltyan.
(a. zf.) : bOlOn, hep,
cUmleten
hep birlikte.
(f. s.) :! sallanan, klmlldl·
van, hareket eden.
(a. i. c. : cOrnel) : 1.bO.
tOn,hepi biriki~. 2. fiil, fAil (ozne) ve mef'Ot
(nesne) de'1 meydana gelen manAIJ soz. 3. sistem.
cUmle-laseblyye : anat. sinir sistemi.
cUml..1 Blllyye : gr. temel cOrniest
cUml..1 hukOk·1 mUktesebe : kazamlml~ haklarrn
benzerlerinden biri.
cUmi..i 1hbiriyye : gr. haber cOmlesi.
cUmle.i ismiyye : gr. isim cOrnlesl.
cUmle-i kevkebiyye : IIIltr. taklmyJldlz.
cUml..i mu'tlllrlzlII : gr. iki virgOl vey6 ikl
C;;izgi, parantezi.;;inde bulunan cOmIe.
cUml..i ,artiyye : gr. ~art' cOmlesi.
. cUmle kapisl
sarayrn bOyOk kapisi.
I
j4
cUnbin
J
.L:.>
<C>.
(a. I.) : ufak cUrOm,' kU.
su~.
( a. i.) :
~rnar.
(a. I.) : 1. esk! sava!j silahla-
rmdan kafkan. 2. kadm ba!jortUsU.
: ikiz .c;;ocuk.
cUnOd
(a. i. ) : gOnah.
ordular.
,)~
(a. I. cOnd'Un, c.)
askerler,
cUsile
0.f-::-
cunGn
cUrf ~-'~ (a. i.) : yar, u~urum.
(a. i.) : 1. deJirme, \;lIdlr-
rna, delilik. 2. tas. ve ed. : a~krn gaJip gelmesi.
cun~n.j ahidi : merak hastaIJgl.
cunOn·i devri : zaman zaman gelen delilik.
cunOn·j ehl-i a,k : a~lklarm ~lIgmIJgJ.
cunOn-j gayr-i mutb.k : gelip giden akJlbozuk'Iugu.
cunGn.i mutblk : kesilmeksizin devam eden akll
hastaligl.
c..-,~ «I. i. c. : cUrOh) : yara:
curh
4>. ~
cUrha
2.
~ahitlikte
cUrm
(a. i.) : 1. blr tek yara.
bir tek hUkUmsUzlUk sebebi.
i' ~
~er'an
(a. i.)
Ylkanmak
zorunda kalma hali.
gozonUnde
(a. i.) : yudum,
i~im.
..;y' ~~
i~en,
(f. b. s.)
.ti
cUr'a·rix
~e~it
<\-'=' -'~
bahatli, su~lu.
(f. b. i. )
1.
j \~
cUrd
~-'~
(a. s.)·
keskln.
(a. s.) : 1. tOysUz, krlslz. 2. kl.
r
curde
c~~
(a. i.) :' 1.
~Iplak
vUcut. 2.
j~ c-'~
(f. b. i.) : 1.
kek ~ahin veya akdogan. 2. atmaca [ku~].
la u~an ok.
(bkz. bi'h).
cursOme-i dlraht : agacm kokU. 2. karmca yuvaSI.
~J~
cUrOb
bedduafar,
(a. i. c.) : fena
ilen~ler.
curOf
...JJ~
(a.
i.)
maden
demir boku.
bolge.
. ::.J~
~ur'et
(a. i.)
cesaret, atllgan-
. tlk, yigitlik.
(a. L cUrh'Un c.)
cUrGh
ralar.
(a. f. b. s.)
cUr'et·kar
ce-
cUr/et.karane
<\:'\)S::-j~
(a. f. b. zf.)
cesurlukla, yigitlikle.
cUr/et·kari
L> )ts::ij -'~
~L.::i~
curx j~ (a. i.). (bkz : gUrz) tkelime Fars(a. f. b. i.)
~a'dan ;ge~medir].
cusid
~L:--
(a. i.) : karm a9r1Sl.
cusil
l",l~~
(a. i.) : tarla
cusile
.J~
(a. f. b. s.)
cesOr, atllgan. (bkz : cUr'et"kar).
~~
aIJ~kan"k.
(a. i.) : yar, u~urum.
'cUrUz j~ ·(a. s.) : verimsiz, ~orak '[yer].
cesurluk, atllganIJk, yigitJik.
cUr/et-yib
(a. i.) :
curun
curUf...J~
sOr, yigit, atllgan, gozUpek.
curex
riir·'.. t~S ..
(a. L) : 1. dip,
sa tOylU' [at]. 3. bitki ,ortOsU olmlyan. 4. cilt
hastasl deve]. 5. piyadesiz [sUvari].
resi.
(f. s.) : 1. cesOr,
c~
cUrre
i. u~an her' tOrlU ku~un erkegi.
ibrik. 2.s. damla damla doken.
curb
~orak
L)': ceza.
(a. f. b.
cUrre-bb
i~ki i~en.
bir
<\I't.. -'~ (f.
cUrm·nik
cUr'a·i dm·i leb : dudak kadehinln yudumu,' bir
damlasl.
cur/a·i mevt
olUm yudumu.
" cur/a·nO,
i~lenen' SU\;,
to.
cUrmane
~-'~
cUr'a
cUrOm, ceraim)
su~.
cUrm·i me,hOd
cUnub
c. :
(a. i.
(a. i. c. : cirzan)
tarla fa-
yaprakliir.
ku~u.
(a. i.) : sonhabarda dokUlen
cUdm
cusam
,4
(a. s. )
bOyUk,
cus.am
~
(a. s. )
uykuda gelen aglr-
,.
~:;-
comertlikle,
mat) :
kO~Uk
(a.. L cism'den. c.
COSl;y-
comertlik,
<.S.> j \,J:;-
(a. L cOseym'in c.) :
j~
ciiyud
cOses r
(a. i. c.
cusse
CUYU$
govde,
).><C::;-
(f. L)
.:..-:-
cuz'
cOsseJi, iri
(a. s.)
r:- J
t.J-:-
arama,
ara~tlrma.
(a. i. cish1'in c.)
cisimJer.
(a. i. cisr'in c.) : koprOler.
ciival
,,~
J1r:-
(a. L)
gegirme.
(f. i.)
~uval..
jJ..\l\r:-
cuval-duz
yaldlz. (bkz :'
(f.
b. L)
~u-
.
cuzif
J\,;:;-
cuzafen
~I,;:;-
(f. s.) : gen~, taze delikanlJ. '
(bkz : civan). [kelime "cevan" $eklinde de kullanrllr].
cuvin-baht
bihtla~lk,
1;82
~ j Ir:-
talihli, $ansll.
vakit ana vas-
(a. L) : gotOrO pazar.
(a. zf.) :goWrO-pazar qlarak.
,I..i.:;-
(a.
i.)
:
insan vOcOdunda
onulmlyan.
~Ibanlar ve yaralar meydana getiren
miskin hastahgl.
ciizizat
(f. b. s.)
par~alandlgl
ciiz&fen bey' : goWrO satm.ak.
~Oval-dOz).
j1r:-
asker-
(a. L c. : ecza) : 1. klslm, par-
cuz-j tamm : bOWn,
flnl kaybeden ~ey.
ciizam
ciivin
c.)
cuz-j eb : huk. babanrn oglu ve oglunun oglu.
[yanl olUnOn ana ve baba bir karde~Jeri ve onlarm
ogullarr].
cuz-j ferd : atom.
c:uz'-j li-yetecezza : bolOnemiyen, par~alanaml
van klslm, bolUnme imkam olmlyan' en ufak zen·e.
2. elifbe, teba'reke,amme cOzleri 9ibi evvelce mahalle mekteplerinde okunan kO~ijk okul kitabl.
tamahkarhk, pin-
bkz : ecsam).
ciiJi'
cey~'in
cuz'-j cedd : huk. babanm babasmIn ogullarr va
• onlann ogullarl, yanl yakm ve uzak ana baba bir
amcalar ve onlarmogullarr ve ogullarInm ogullarr.
tilik.
cusOr
(a. L
bolUk.
c:uz giilii : g.s. bir ~e$it sOsleme olan halkarda
gorOlen gOI moti,finin bir nev'L
(f, b. L) : araylp
.:..-:;-
(a.- L)
'.J-:'"
-fJ ";.:;'"
~a,
ara~tlrma.
cusum
(a. L dd'in c.) : boyunlar,
ier, ordular.
vapl", iriklYlm [kimse].
cusu'
.> y:.:;-
gerdanlar.
J:eset, beden; kahp, ~elim.
cust U cu
cariye,
cuyub l..;'J";.:;'" (a. L ceyb'in c.). (bkz : ceyb).
bOWn vOcOt
(a. L)
[azalarla birlikte].
cusse-dar
ki.i~i.ik
(a. L)
cariyecik.
cis imler, cisimcikler.
cusman
sorma,
(f. b. i.) '.
ela~lkllgl.
ciiveyre
cust
(f. z.) :
cisim, dsimcik.
cuseymat
kO~Ok
co-
ela~lklJgiyle.
ciivan-merdi
r--:'"
i \.J:;-
<\;\.>..
c:iivan-merdane
govde-
Jer, cesetler, bedenler, kalJplar, '~elimler.
ciiseym
(f. b. s.)
mert, elia~lk.
(a. L cOsse'nin c.)
gen~lik.
(f. L) :.
c:uvan-merd _
hk, a§lrbasma,kabus.
cuses
J'\,J:;-
cuvin!
geni~.
(a, L cOzaze'nin c.)
kesintiler, klrrntllar.
cuzazat-. zeheb : altm kesintileri, klrmtllarr.
sader-i kifufi
f-
u.:--
cu~axe .,,~
(a. L c.
cUzazat)
ke-
sinti, klrmtl.
..r.-
cuz·bend
1. bir nevi
(f. b. L)
-L:..•
.:,,~.>
. ..).
cu:z:'jyyat
(f. L)
mucellit.
ilk.
~
J J:--
~ a. s. e. : eUz'iyyat) :az, pekaz, az miktarda.
Irade-j cu:z:'jyye : elinde alma, * elindelik. Masirif-j
cu:z:'jyye : kuc;uk bir masraf.
eUzdan, cilbent. 2. mUcellit.
cuz-bendi
f-
~ J:--
diz'i, cuz'jyye
(a. L eUz'i nin c.) :
1. ehemmiyetsiz, degersiz, ufak tefek
~eYler.
2.
manasl du~i.inUldUgu zaman zihinde artakhk kabul
cuz,din ~b..r.- (a. f. b. L) :' 1. evrak konu-
etmiyen
Ian ~anta. 2. partfoy, para c;antasl. 3. maa~· defteri.
cuzeyr
J'•
..t:-
:
(a. L)
ci.i:zeyre
"J'•
..t:-
(a. i. ) : kUc;i.ik ada; ada-
elk.
~Iy.. "J:-- ( f. b.
c;i.iz-hin
L)
cu:z:'jyyet
inee k6k, k6k
dall.
~eyler.
ci.i:zuliyye
(a. i.)
~:IJJ7"
: azllk.
(a. L) : $azeliyye tart·
katinin on iki ~Obesinden biri. [kurucusu : Berberive kabilelerinden Sus-. Aksi'da sakin CuzOle ka.
bilesi halkmdan ~eyh EbO Abdullah Mehmet bin
Suleyman-ul-CuzOli dir).
Kur'an'I·· oku-
. JJ..i.:--
ci.i:z:ur
(a. L cezr'in c.)
kokler.
'naYI 6grenen talebe.
~
(£. (f. ha) : Osmanh alfabesinin yedinci
harfi c:ilup, "ebeed" hesabmda "eim" gibi UC; saYlslnln kar~lIrgldlr.
sa, ~iy ~\;- ~ b-
(f. L)
ic;tigimiz c;ay
[ash <:;ince c;a' dlr].
(f. s.). (bkz: c;abUk).
~ b-
(f. s.) : c;abuk, seri, hafif.
(bkz : zOd).
..:,...:..~ ~b..
(f. b. s.)
eline
(f. b. s.)
sabiik-pa
~ibuk-desti
elc;abuklugu, eline
~_ ..... ~
~abuk
- ~a-b U.k -h Iraman
d.le-
(f. b. i.) :
~abuk-rev
(f. b. s.)
alma.
.\1 ""~
.~ ~.J,t.\~y
",,1.4
·1
(f. L)
viklik. 2. sur'atli giden at.
c;abuk
giden.
c;abuk-suvaran)
) Iyw
d.l;-
(f. b. s. c~ :
iyi at sOren, ata iyi' binen. (bkz:
Sabiik-siivaran
I I.J-' d.l;-
j J
[f. K s.) :
ata iyi binen. kimseler.
(f.b.s.)
c;abuk yuruyen.
$=! le-
ayagma
c;abuk - inan).
c;abuk [kimse].
~ibuki
dizginini c;abuk, atlnl hlzh suren.. (bkz : c;abOk·
suvar) .
lfabijk-suvar
~abi.ik-dest
(f. a. b. s.) :
Gabuk [kimse].
~ibuk
~ibi.ik
j~ ~.~
sabiik-jnan
1. c;abukluk, c;e-
lfasele
~ l;-
(f. L) : c;ank, pabuc;, postal.
sader
)~\e-
(f. L) : 1. c;adlr. 2. kadmla-
nn ba~lanna' burundukleri 6rtu.
qider-i kifOri : sabahm aydmhgl.
'183
sider-i kuhli
~akeri
~ader-.i kuhli : 1) gok; 2) karanlJk gece.
c;8der-i laciverd : 1) gok; 2) ~aYlr ve ~imen.
~ader-i ~eb : yatak baglanan yaygl~
~ader-ni~in
~
).31.;-,
~a-
J-'e'"
I
sini okljlyan. [siz
~ah, ~eh
~ ..
4)';-
i~inde
cer§hat bulu-
~ah-. Yusuf : Yusuf Peygamberin, karde~leri tarafmdan atlldlgl kuyu.
~ah-I zekan : ~ene c;ukuru.
~ah-I zic : rasat ~ukuru. (bkz : bi'r).
l-..bl.e-
~ah-sar )
~ak
.:11...
l.S),; ))l;-
(f. b. L) : kuyusu ~ok yer.
'JJ
J"
~ak-i
giriban : yaka Ylrtma~l. 3. sabahm aydm-
~akasak
.:1';- \S1.e-
tl~malarmdan ~lkan
~ak ~ak
.:11.e-
(f. b. L) : silah ~a-
ses. (bkz : ~eka~ak).
~I~
(f. b. s.)
1. ~ok
Ylrtlk, par~a par~a. 2. i. klll~, bl~ak gibi
ljeylerin ~arplljmasmdan ~Ikan ses.,
A-Ie-
saker ' .
katl
(f. L)' : kul, kole, cariye,
saku~
~J)~
~aker-ane
(f. zf.) : 1. kolecesi-
ne. 2. zm. "ben", manasma. Ma'ruzat-I saker-ane:
maruzatlm, bildirdiklerim. \
,
saker.harie
bende-hane) .
184
m.) : Ylrtmak.
(f. L) :
~)}b.
salak
(f. b. i.) :
"
~ak etmek &.\ ~~ (f. t.
(f. s.) : 1.
~eki~.
~evik, eline aya-
gma ~abuk, tez ~anll olan. 2. adam oldOren hlrslz,
yolkesicL 3. yOksek yer; bOyOk adam.
S)}~(f.
salaki
L):
~evikli,k,
eline
ayagma ~abukluk, ~ezcanllhk.
lJ"-,:-I~
salbus
tak~l.
dalkavuk, yal.
(f. i.)
~apIOs).
cablOs,
(bkz
(f. L) : ~elik' ~omak oyunu.
~I~:.
J-!l;-
: 1. savaljta dOljmanakarljl kibir ve naz
i1e yOrOme. 2. savalj, mOcadele. 3. karljl durma. 4.
~iftleljme, birleljme. '
(f. i.)
~~I-pare
4)};I~
(f. 'lb. L) : aga~tan va.
pllmllj dort par~adan ib§ret ko~ek zili, ~alpara.
(bkz : ~ar·pare).
sam
i';-
~a~e
<\.• 1.....
(f. L) : 1. salmma. 2. egrilme.
(f. i.) : ljiir ve gaze I.
~ame-gOy
yanaljma. (bkz : bende).
(f.· b. s. )
"
"
~ali~, sali~
Ilgl.
.Jl:...
l.S)JJ .;)\....
s'k~r-perveri
kul kaYlnclllk.
(f. L) : 1. yank, Ylrtlk. 2; Ylrt-
ma~.
(f. b. i.)
kul kaYlran. [siz verine de kullanllir ].'
~ah-. Babil : B§bil'de Harut ile Marut'un kIY§mete kadar sa~larmdan aslll kalacaklarl kuyu.
~ah-. Bi~en : Bljen'in Efrasyab tarafmdan habsolundugu kuyu.
~ah-~ bun : kuyu dibi.
! sah-. gabgab : ~enealtl ~ukuru.
~ah-. Nah~eb: Ortaasyada Nah~eb'de bir mOneccimin c;ukuru.
~ah-. nisyan (-a atllmak) : unutulmak.
sah-. Ruste~ : ROstem'in Ovey karde~i t;arafmdan tuzaga dOljOrOlUp oldOrUldOgO ~ukur.
kola-
kul okljaYlcllJk;
saker.perver
(f. i.) : kuyu, ~ukur.
(f. b. s.)
man§sma da gelir].
~aker.nevazi
(f. L) : 1. kurbaga. (bkz : dlf-
da'). 2. agzi kap~lndlgl. halde
nan yara. 3.inilti. 4. korku.
1. kula I §it. 2.
(f. i.)
j \; .;)~
saker-nevaz
('t. b. s.)
dlrda oturan, go~ebe.
~agz
l.S.;) ~
kulluk, kolelik.
l.S
f
<\AI~
(f. b. i.)' : 1. lj§ir.
2. mec. h§nende.
~amin
(f.
i.)
(bkz : Itemln). "
(f. b. s.). (bkz:
sane
<l>'~
i
(f. L)
t;ene.
sidik ve pislik.
~ipar
J~
~iplu5
lJ'
(f. L) : postacl.
..
"L"~
(f. s.)
: dalkavuk, yal-
sir erkin-, cuvini : Padi~ahm husOsi hizmetinde bulunan veenderun'un' bOyOklerinden olan· dirt
zat hakkrnda kullam"r, bunlar : [has odaba~I,
silahd9r, cuhadar, rikabdar'dlr].
tak~l. (bkz : cabIOs).
~ir
J!e-
. ~L""'o)Jl
(f. s.) : 1. dert. (bkz : ~ihar).
~ir- cihet : dert taraf, dert van. 2. i. ~8re.
3. i. tugla ve ~anak ~emlek flrm.l.
~ir
~ir
bali"
d4;~
bili,t
'J-14)~
(f. b. L) .: 1. [eweke] ,Pa,
di~ahlann ve bOyOklerin Ozeririe oturduklan dert
I~at" ~i1te. 2. dert unsur.
~ir-~e,m
~ .;~
(f. b. s.) : dert gez.
[candan, genqlden bekleme, isteme manasrna].
(f. b. L) : ~er~eve.
~ir.deh <),))~
~ir-deh
(f. b. s.) : on dert.
.!l~ (' ~
ma'sOm-, pak
<),)
(f. b. L)
.; \J'M ,)
DOn-
ya'nrn dert tarafl.
~are
i1a~,
<)
J!e-
(f. L)
: 1. yol. 2. yardlm. 3.
tedbir. 4. hile. 5. ayrllik. 6.. bir kerre.
~are-i
halas :
~are-i
half : \ hal
~aresi.
~ire-i
teenniis
all~kanltk
JJ.
f:ir-ebr.O
ka~""
kurtulu~ ~aresL
i J~
yolu.
(f. b. s.)
"dert'
: ter blYlkh gen~.
(f. b. s.)
~are
~ire-cO-yine
~areanyana
<\.J'~~ o);~
an-
(f. zf.)
(f. b. s.). (bkz :
~are-
(f. b. i.)
~ar-gah
otrJ~
(f.
b. L)
raf, : [dogu, batl, gOney, kuzey]. 2~
TOrkmOsikisinin 1 numarah basit
dizisidir. <;argah be~lisinin tiz tarafma
dertlOsO katllmasrndan meydami
kaba,~!rgah ve gO~lGsO rast oerdeleril:lir.
kizlideki sesleri ~eyledir :
seyni-a~iran, acern-asiran,rast,
C;~rgah. Bu ~ekilde,hi~ bir arlza
klCI olarak seyreder. Niseb-i
tamdlr.
(f. b.
j.)
1.
Ii giden yorga at. 2. i~ret meclislnin
~f
~ir-gO,e
dart taraf. 2. dert
~arh
t..l~
;Ie-.
(f. b. s.)
ke~e.
(f. i.) : 1.. ~ark, tekerlek;
felek, gek. 3: yaka [elbisede]. 4. ok yayl. 5.
klr dogan. 6. tef. 7. s. devreden, danen.
~arh-, ahdar : mavi ~ek kubbesi.
~arh-I sihiriim : Batlamyos sisteminde nn,·nli,n,.1i
felek.
~arh-I dewar ; gek.
sarh-, fefek :' 1) sihir:, -talihj 2)
nerek ate~ sa~an dona,nma fi~egij 3)
benzer bir ~i~ek. (bkz : ~erh). '
~ark
(h )-, felek
eski kuma~larda gerGlen
~ekli.
sarha
ob. ~
. (f. L) : 1. ~Ikrrk gibi
nen yuvarlak dolap. 2. ordunun i1erisinde
askerin yaptlgl talim.
<\A L:;..~
( f. b. i.) : Ahmed
Fakih'in dini fikirlerini ifade ettigi manzum· ~seri.
(f. b. i.) :
-cO .1;are-saz).
~ir-emin
bu-
\
sarh-nime
mOnasip gerOlecel< sOrette.
~ire:.ger
(.)jL.. o);~'
~ire-sizi
buluculuk.
m0tif
van.
~are
(f. b. s.)
"
~ar.gime '<\At(;~
J~
(a. f. cO)· : lion dert pak masOm" : "isna a~e
riwe" olanlarla tarikat erb8brna gere on ikiimam
ile Hz. Peygamber ve Fatime'dir. I
~ir-divar
J
Ian.
~i J~
(f. h. L) : Hz.' EbO-
bekir, Omer, Osman, Ali. (bkz : Hulefa-yi Ra~idin).
tap ciltlerinin a~mmamasl i~in ke~elere
ve ~ok kere sOslemelt olan .baklrdan yapllma
gencik.
185
~ir-mader
~ar-mader
unsur~
2.
na'~
~armih
J.)L.)~
(f. b. i.) : 1. dort
i:-:A)~.
~armlk, su~luyu ha~a
(f. i.) : 1. "dort ~ivi":
germek.
i~in
kurulmu~
put
~eklindeki daracagl, salip. 2. bir erkegin diger bir
erkekle
birle~me ~ekli.
~irijmin
b~
~ar-yar
(f. b. i.) : dort aya,kh hay-
vanlar.., [en ~ok "katlr; e~ek; deve; sl9lr; koyun"
hakklnda].
(f. b. i.) : 1. dort
dort klslm. 2. muz. ~alpara, Turk muziginde kullanJlan bir usul vurma aletidir ki, dart
kU~Ok par~a sert tahtadan 'yapdml~tlr; oyun havalarmda kullanJllr. [evvelce oyuncular bunu avu~la
rlnln i~erisine alarak bir ~iftini birden vururlardl].
(bkz : ~al~pare).
.J-' JI.;~ey;
(f. b. i.)
pazar,
sar-~eb
~ar~l.
(f. b. L)
<\~.-:.J ~
c;ar~amba.
~aryar'a,
(f. b. i.)
~)~
( f. i.) :
~eyrek,
dortte
biro
0~j)~
sar-zeban
ze,
~asar
)...,,~
";1;-
sa~
sa~ni
c;ar~af [gi-
( f. b.
geve-
S. )
~alc;ene.
(f. i.) : 1. kayser. 2. !rar,
(f. i.) : hubObat; tahll yl glnl.
~I~
tadlmllk. (bkz
(f. b. i.) : do 1"-.
(f. i.) : ~e~ni, lezzet, tad;
tu'm 2).
._~.:,I..
~a,ni-glr
_. . b.
(f.' b.. i. c. :
A
sofraclba~l.
(f. b. i.
~).J~ , ~.J~
(f. b. i.) :1. dort telli tambur ve
DOnya. 3. dart unsur.
..ar-tak
,..
: [evvelce saraylarda] c;e~nlglr, ,yemeklerin lezzetine, tadlna bakan kimse, ahC;lba~l,
c;ehar-~enbih ).
(bkz
sartii sirtire
kemen~e.
2.
s~,t
ku~luk
J lk ..I.,
,b.
(f. b. i.)
c;a~-
nl-glr'in c.) : [evvelce] saraylarda sofra hizl;l1etine
bakanlar.
1. c;ardak.
2. dart ka~e c;adlr.
..::...:.~
(f. L) : 1.
ku~luk
vakti. ,2.
yemegi.
sa~t,;dan, ~a~dan
.)\~~ ; w.)\~~
(f. b. i.) : ekmek ve ba~ka yiyecek konulan sepet.
(f. L)
~irOb-fiiru~ ";J? J)!e-
sUpUrge.
~avele
(f; b. s:ve i.)
sUpUrge ;satan, supurged.
~it
-UJI.;-(f. L) : 1.
~arub-zen
(f. b. 5.)
ho~ renkli bit" c;e-'
gUI. 2. s. egribUgrU.
savu,&n
(f. i.
~avu~'un
c.) :
.<;avu~lar.
-se
supUrUcO.
";- - (f. e.)
kU~Ultme
edatl. Bag -se
=
kUc;Uk bag.
,(f. L) : c;ank.
~es
(f. b. i.) : tekke
186
: dort dost.
c;a~nl-glran)
sar-~enbih
~arug
)~
c.»
sar-yari
dort taraf,
yilen].
Ai '
(f. b. s.)
ilk dart halifeye baglJllk, sUnnllik.
par~a,
dort tarafl olan
(f. b. 5.) : dordUncti.
)~)~
siryek
~ar-pire
dUncU gUn,
~A)~
[Hz. EbObekir, Omer, Osman, Ali]. (bkz : Holefa-i Ra~idln).
siz, ister istemez.
sar-su
dc5rdUncU. (bkz
(f.. 5.)
(bki : ~eharUmln).
I
9ariimin bam,-felek,-sipihr : Batlamyos sisteminin dordUncu felegi.
~are-
(f. b. zf.)
sirpa
.l
i Jy
Sirum
~eharUm ).
denilen dQrt yddlz.
~eyhi.
C'f..-;-
(f. i.) : 1. hubObat elenen kal~
bur. 2. harman savurduklan yaba.
semen.irA
se~ek
d~e-
(f. L) : 1. gOI. 2. ~i~ek has·
tallgJ. 3. [vOcuttaki] ben. (bkz
ra,
~egale
(f. i.)
liegane
(f. L)
~engi
terici, yUzUnU gosteren.
~agla.
c;ehre·perdaz j
ee-
kdl~
ve han~er gibi
~ey-
lerin klnl, kd,f,.
~eh
(f. j.) : kd I~,
bl~ak
sekSc;ak-. suyuf : kJl 1~larrn ~arpl~masrndando
gan ses.
c;ekin
~ehan
~\lre-
(f. s.) : damlaYlcl, damltyan.
~ehar
)~'
( f. s. ) : dert. (bkz : ~ar,
cihar).
j~
,(f. s.) : damlJyan, dam la-
ml~. Hun·c;ekin : kan damllyan.
04
c;ekide
(f. ·s.)
: 1.
d~mlaml~.
2.
topuz, gUrz gibi eweke kullimllan sava!;j 8leti.
~ehar·deh
"~..>Lre-
(f. b. s.) : on dart.
~ehar.deh ma'sum : Hz. Muhammed ve klZI
Fa·
tlma ile on iki imam.
4J'lf')~v-e-
~ehar·gane
(f. b. s.)
dart
unsur.
~)Lre-
c;ehar~pi
(f. b. s. )
c;ehar-~enbih
d~mlasl;
~u)~
c;eharum
(f. 5.)
:dordUncU.
(f. b. s.)
c;eharumin
c;eliyye
sem
ml~,
2. surat asma. 3. ~ekiJ. [asll //~ihre" dir].
c;ehre-i gUigOn': gOI renkli (pembe) yOz. 4.
tas. i1ahf tec;el/l nurlarrntn gorUnmesi. (bkz : ~ih.
re ).
e,;~
} f~.,)v-e-
(f. b. L) : [saraylarda] satran~~1 ba~l.
(f. b. s.) : yUyUz
a~ICI.
(j.)
:mUcevher veya her-
(f. i.) :1. ha~, put. (bkz:
.w....
(f. i.) : Irmakla~da i!;jliyen bir
kaYlk.
narak
(f. i.) : 1. yUz, surat.
~
c;elipa
(f. b. L). (bkz
~ar.yar).
(
c1.:1e-
bUt, sallb, sanem). 2. kavisli( klVrlk ~izgi.! 3. gUzellerinkahki.ilU. [eweke kadrnlar kahkUllerini
ha~ !;jeklinde iki taraftan yanaklarl Uzerine sark.tlrlarml!;j].
'
~e~it
.~ ,I
.'
.J".J~
c;ehre.gii ( .ba~I):
ta~':'
2. degirmen ta!;jl di!;jengisi. 3. ~eki~.
~elenk
dol'-
dUncU. (bkz : ~arOmfn).
~.,)v-e-
kO~Uk
(f. i.),: 1. di!;jengi,
~l taragl.
(f.b. i.) :
(bkz : ~arUm):
c;ehre
(f. i.) :
serpinti.
hangi bir maden~en yaplltp ha~a takJlan sorgu~.
dordOncU gOn, ~ar~amba. (bkz : ~ar-~enbih).
c;ehar.yar
~'~.,)~
c;ekre, c;ekle
su
dart
ayaklJ, hayvan.
a~an,
(f. b. i.) : ressam.
va benzerleri gibi ~eylerin ~arpl~masl ndan ~Ikan
ses. (bkz : ~aka~ak).
(f. i.) : kuyu. (bkz : bi'r, ~ah).
<b-
yUz gos-
GUne~.
.:J\..... 1<.
1>'". .
~ ~k
c;akac;a
(f. L)
b..;:.:>...Jt'e-
c;ehre.perdb'l cihin :
bir ~e~it ~alpa.
tefcigi.
~eh
zUnU
c;ehre.numud ~ y ~...Jt'e- (f. b. s.)
hal).
r.a:
(f. i.) : 1. naz ve eela i1e salina-
2. s. sUslG, dUzgUn. 3. kazantltoplantlml~. 4. mana. 5. kabahat~ su~. 6. yeyUrUme.
mek.
~eman
jlA;
(f. s.) : 1. naz ile salrna-
rak yuruyen. (bkz : hlraman). 2. i.~arap ka·
dehL 3. i. ~emen.
c;emen
~
(f. i.) : 1. ye~i1 ve klsaot-
larla orWIG yer, ~imEm. 2. aga~ ve ~i~egi alan ~a
Ylr, ye~illik. 3. pastlrmaya konulan bir ot.
'~emen.iri
(f. b. LJ : bah-
~Ivan.
187
semen-de...
~emen-de..
)...L:.A;
e~ek.
( f. b. L) :
~~men-jstan
Sengir
(f. b. L)
c;i-
semen-pira
\...':!'t 0~
ba~ buda-
(f. b. s.)
YICJ.
(f. L):
1. yengec;. 2.
baklr pasmdan yapllan ye~il boya.
, :~
..J>--
"'engel
:r
menlik, bahc;e.
lr:~
)
(f. i.) : 1. c;engel. 2. pen-
:':"'y'
c;e. 3. orman.
(f. b. i.)
sengelistan
slk orman.
~emen-soffa <\9 y'" ~,~ (f. b. i.)
bahc;ede,
c;imle kapll buJunan oturacak yer. ,
~emin
~~
(f. L) : sidik ve pislik..
~
f·
Sengi-name <to II lS).~
( f.
b. L )
koc;ekler
ic;in yazdan $iir.
(f. b. L) : ed. OJ-
seng-name
(bkz : c;amln).
van edebiyatmda manzum bir nevi.
Senag
(f. L) : c;mar,
senar
c;mara~aci.
lat.
sep
-':'~
(f. L) ,: 1. tahtadan veya
demirden yapdan daire veya halka, kasnak. Der: c;enber ic;inde slkl~tJrdml$. 2. ba$a ba~
lanan yemeni. 3. esirlik, ba~lIlJk.
-~enber
(f. s.) : 1. sol. 2. falso, yan"~.
.....>- •
yy
sa~
sep i.i rast
platanus
senber
.
(f. i.) : 1. c;eng denilen saZI
<;aJan kimse. 2. oyuncu klZ, c;engi.
(f. b. i.) : c;imenlik.
semen-zar
~-
~~
sengi
ve sol.
.....L::>cA.,.,
.. .....
sep~ap
sep.endb
J
(f. L) : OpO$ sesi.
d",,'\ .....>-
(f. b. s. ) : hilek8r.
",.Y
~ep.endaz:i
<.S jI",,'\
(f. b. L) : hi-
~~
lekarllk.
(f. s.)
senberi
c;enber bic;i-
minde olano
send
..t.:e-
(f. s.)
birkac; defa. ~end~rux
ne kadar. 3. xf. taki,
sendan
~endi
send-in
j\-l~
: 1. birkac;. ~end-bar:
birkac; . gOn. 2. %f. her
(f. zf.) :
0
sep i.i rast ..:...... \ lJ .....>- (f. b. s.) : sag ve sol.
y"
sera
\.....e'-.'
Serag
tl.. . e':
kadar.
(f. e'.) : biraz, bir mOddet.
jM-l':'~
Seragan
( f. i.) . (bkz : <;;ane) .
seng
(f. L) :- 1. el. 2. penc;e.
nuna benzer, dik tutularak c;al,nlr bir
4. xf. e~ri bO~rU.
3.ka-
c;e~it
saz.
seng-j meryem : meryemeli denilen nebat. (bkz:
buhOr-i meryem).
J.J::.:.~
(f. L) : 1. c;engel. 2. penc;e.
sengil-j ,ihin : $ahin penc;esL
: 1. fitil, ml,Jm. 2.
.J"'\.. . ~,
(f. b. i.) : hayvan otlatllan
(bkz : mer'a).
'
(f. b. zf.) : bu kadar.
sene
188
(f. L)
otlama; otlak.
~erag-I mugan : $arap.
Sera·gah, sera-geh
<.S..L:.-:-
sengil, sengiil
(f. L) : 1. oHama. 2. otlak.
j~\ .....~
olf\.....~
yer, <;aYlr, otla~l.
. (f. L) : 1. [eweice]
suc;lularm ba~larma yaralar ac;arak ve herbirine
fitiller koyarak uc;larml yakmak sOretiyle edilen
i~kence. 2. etraf, aydmlatma, $enlik, donanma.
'(f. b. i.). :
fera9-Selim
90% nOru, evlat.
seragvareo;l"i.\...¢ (f. b. L)
ic;inde "~erag"
yakllan kap, kandiL,
serakese d.....J\...¢
kesler.
(a. L c;erkes'in c.)
c;er-
~erim, ~erimin~ .• \..J~ , ("\..J~ (f. L)
~eri.zar
(f. b. L)':
~erm
otlak.
~aYlr,
("..J~
(f. L) : insan ve hayvan derisi.
kam~l.
(f. L) :
otlak.
(bkz : taziyane).
~erb
(f. 5.) : 1. semiz, yaglr. 2. uy·
"':"'...r:-
gUI1. 3. fazla ve UstUn olma.
~.rb
~esban
jl_._~.
~espin
j~--~
ij hu,k : semiz lie kuru; zengin ile fakir.
~erb.ihOr )J;..T "':"'..J~
(f. b. L) : 1. ye-
mi bol olan ahlr. 2. nimet ve bolluk i«;;inde
van kimse.
c.....,)
~erb.dest
buk; eli
i~e
"':"'...r:-
(f. b. 5.)
ya~l·
.J('-7..J~
(f. b. 5.). (bkz
yakl~lr,
berca, ~.ayeste).
.,w\::__~
(f. 5.) : 18yrk,
~e5pide
~a-
«;;erb.
.~e,
~
~e,ende
(f. b. 5.)
~espan, ~ayeste).
(f. 5.) "smayan, deniyen,
na bakan" manasiyle birle~ik kelimeler
getirir.. Nemek.~e, : tuzlu.
gUfta r, «;;erb-zeban) .
~erb-gijftir
,,~~
(f. 5.)
r
(f. s.)
J ...J;-
'~erbi
(f. L).. : yumu~aklrk, tatllilk.
~erb·pehlu
(f. 5.) : semiz,
yagll, govdeli.
~erb.zebin
j~j "':"'...r:-
(f. b. 5.) : 1-
tatll ve gUzel sozlerle halkl kendine' «;;eken kimse.
2. yaltak«;;l, hilekar. (bkz : ~erb-gO, ~erb-gUftar).
",)..J;-
(f. 5.) : renk, yaglz. Siyeh.
~~erde : kara yaglz.
~erende
"J..;..J~
(f. s.)
: otlaYlcl, otllyan.
tadlcl,
tadma bakan.
ej:erb-zeban ).
~erde
(f. 5.) : layrk, mOna-
uygun. (bkz
mUnasip. (bkz ;
eline
yatkm.
~erb.gu
sip,
(f. 5.). (bkz : «;;espan).
olan.
~e,m
r:-
ayn, dide).
~e,m·i ihO
~e,m·i bed
(f. L c.
tatml~,
~e~man)
goz.
ceylan gozu.
kem goz.
~e,m·i bulbul : 1. noktall veya damarll slr~a.
2. g. s. camdan yapllml~ ve Uzeri spiral renkli cam·
larla bezenmi~ veya bu spiraller arasma ~i~ek motifleri yerle~tirilmi~ ~urup vesaire konrnak - i~in kul·
lanllan uzunca boyurilu, kulplu' veya kulpsuz, kapakll veya kapakslz bir ~e~it sUrahL
~e,m.i
gazOb : klzgl n bakl~.
girvin : agl.yan goz
~e,m·i· horos : horoz gCizU, krrmlz, ~arap.
~e,m.i ho,·nigih.: g~zer bakl~1I goz.
~e,m.i mahmOr, : baygm, sUzUk gO%.·
~e,m·i m.est : sarho~ goz.
~e,m.i meygun : ~arap gibi sarho~ edici goz.
~e,m·i purhumar : mahmur, baygln, sOzgUn goz.
~e,m~i siyih : kara. goz.
~e,m·i yir : sevgilinin gozU.
~e,m.i zag (karga gozti) : mavi, a~lk mavi gO%.
~e,m-i zahm ~ nazar degme. (bkz : isabet-i ayn).
~e,m·i
~eres
.I".)"'..J;-
(f. L)
: zindan, hapis. 2.
i~kence. 3. UzUm teknesi. 4. otlak. 5. dilencilerin
dilenerek biriktirdikleri ~ey.
~eres·din j\..l..oi...r:- (f. b. L) : fukara torbasr.
~erge
(f. L).: sUrek av•.
~erh C...r:- (f. L). (bkz : «;;arh).
~erke~iyye~...r:-
(f. L) : Halvetiyye tari-
katmm ayrJca t,317 ~Obeleri de meydana gelmi~ olan
NasOhiyye ~Obesinin ikinci derecedekilerden birinin
adr. [kurucusu : C;erke~li ~eyh Hac. Mustafa Efendi'dir].
(f. i.
rer.
~e,man·1 dil·furO,
~e~m'in
c.) :
gonlti aydmlatan gozler•.
189
~elim.a!iina ~T r~;
a~inall?:h
(f. b. 5.)
goz
egri degnek" baston, ~evgen. 3~ tas. Allah'm ezeldeki takdirL
cilan, tanldl k..
~e~m·aviz
~evgan-baz
)"JI r~;
(f. b. i.)
pe~e,
~evgan
~uz artUsU.
~e~m·~erag tl.l;- r~ (f. b.
5.)
se~kin.
j~ jL(,-;-
(f. b. s.)
i1e oYnlyan, sopa salltyan.
~C!vgiln-dar )J.,'l(,;-
(f. b.
~ev-
s.)
ta~lyan u~ak.
gan
/( bkz· :.' 9Uzide ) .'
(f. b. s. c: :
(f. b. 5.)
~e~m-dar
gazliyen,
!;:evgan-zenan): !;:evgan vuran,
~evgan
ile oymyan.
·bekliyen.
~mar
(f. L) .: [dogrusu "~enar"
.
dlr]. (bkz : ~enar).
~e~m.deride
1Jtan~az,
D-':.)J
r~;-
(f. b. s.) :
slkilmaz.
~elime
. (f.
<\.... ~>-
1. musJ.uklu sLi
L)
l1aznesL 2. pmar, su kaynaQI.
~e~me·i
haveri :
~i.
<;e~mesL
~e~m-efsa
kaVlJ~ma
t~\ r~
nazar
(f. b. s.)
<\;\.;.. r~~
1.,)-;-
0. b. L)
~ ~~
. (f. L)
1. baYram. 2. ziyafet, $alen. ,3. dUgUn.
~etr
...~;-
1..5'G~>..; v
Ilk, ne tUrlUlOk, nicelik.
~ar
(f. L)
: 1.
~adlr;·
golgelik. 2.
.I
firuze·fam : mavi renkli gok.
~etr.i nur, ~etr.i seher :' GUne$.
~etr-i simabi, c;etr·i simin : Ay, dolun ay.
c;etu
.J:;-
(f. L) : perde, artU·.
(f. s.) : dort. (bkz
J~
~ihar~dost).
yar.1 guzin. (bkz :
~ihar·dost
":;"""'.JJ
)r;-
tf. b. s.) : "dort
~ihilr
ii yek (clharryek) : dort (ile) biro [zar
oyununda].
Jr;-
~ihil
~etr·i
: nasll-
dost" Hz. EbObekir, Hz. Omer, Hz. Osman, Hz.'
Ali'. (bkz. : ~ihar-I yar-I guzin).
c;ihar ij dii (crhandU) : dort ( i1e) iki. [zar
oyununda].
c;;ihar u sa (clharrse) : dort (i1e) U~. [zar oyu·
nunda].
~
gece.
~etr.i anberin : 'karanltk gece.
-
(f. i.)
1, !;:ehar).
~e~mesi
gazevi.
(f. e.) : nasll, ne tUrlO.
.
~ihar
(f; b. 5.)
yer~
!:elin, ~elien
: ne.
: toplanml$, dev$iril-
~i.gUnegi
~ihar'l
~e~me·sar )L ~
~e!in:a.hane
(f. s.)
~i-gune
pman.
degmesine afsun eden.
bol olan
~iha)
ne fayda var; ka~ para eder.
mi$.
GUne~.
hayvan veya hlzlr : ablhayat denilen suyun, bengisu'y,un ~e~mesL
~e~me-i hldr, hlzr veya hldlr,hlzlr :' ab-I hayat
.vasl
<\;- (f. e. c. :
~ide
~~me-i
~e~me·i
-
C;i·filide
(f. s.) : kl rk, me-c. ~ok. (bkz:
~iI).
~ihil.pil
t:l~
(f. b. L)
%001.
klr~~
yak denilen hayvan.
~ihil.sill
-.;.IL Jr;-
(f. b. s.)
kirk ya-
~mda.
(f. L) : ser~e ku~u. (bkz:
~etuk
:usfOr).
~evgan
c;ihre
,r
;ju .J;-
(f. i.) : 1. drit oyu-
.nunda atlilarm birbirlerine attlklan degnek. 2. ucu
190
~i1
D.l~(f.
Je-
L). (bkz : c;ehre).
(f. s.) : 1. kirk. (bkz :' ~ihil). [ke.
lime "~ihil"in hafif~etilmi$idir]. 2. ahmak.
\
~ile, erille
"
<tl~" <t~
crirk .:.l..)~
(f. L) : 1. zevk
ve safadan el ~ekerek, bir verde 40 gljnlUk ibadet. 2. eziyet, slkmtl. 3. ibri!iim, yUn ve saire demeti. 4. yay kiri!iL
erile-ke~ J).J~
( ,
<;:i1e c;;eken,
(f. b. s.)
l~
(f. b. s.)
crirk-alOd
(f. i.) : 1. rUtObetten meydana
'mundar,
~t~
(f. i.). (bkz : c;emen).
cr iz
Ifin-j ceJ;lin : aim buru\luklugu ..
-crin ~~
ka~<;:atlklJgl.2.
nalariyle mUrekkep kelimeler yapar. Hurde-crin
klrmtl topllyan. HO~e'crin : ba!iak topllyan.·
(f. L) : kU\l yemi.
(f. b. s.)
toplaYlel,
(f. b. s.)
yem do-
-rObe
\.Tv'"
(f. e.)
..
<\l~
.-"
~omak.
nek, sopa;
.'~qban,
t \.Tv'"
(f. L)
oklava, oklagl.
(f. L)
davul tokmagl, deg.
(bkz : c;;Ob).
o>..~~
(f. b. s.) : eli i~e va·
erire-eJesti
(f. b. L)
~~ y;
(f. s.)
~~
(f. h' i i.)' : NO~irevan'a
kar!il ayaklanml!i olan, HUrmUz'un seraskeri 8ehram'm lakabl.
cOg
arkl.
(b~z
erOha
t y:
(f. L)
1. poyunduruk.2. su
: cOg).
<b- Y:'
( f. L)
1. yun kuma!i, c;;u-
(f. b. i.)
erOha.dar .
1. hiz.
metc;;i; kapici. 2. me'mur.
uzellilik, ustalik.
lS(~~
ol:.~ • .J~'
ha. 2. papaz feraeesL
beeeriklL
manllk. 2. ustallk.
zool.
yapma !$ey, degnek gibi kuru nesne.
C;ubin
(f. L) : 1. fitil, kandil, mum.
(f. s.) : 1. maharetli, beeerik·
,;ire-dest ..;........ ,
(f. b.i.)
erubin, c;ubine
aga~tan
Ii, eliuz. 2. kahraman, yigit. (bkz : bahadlr).
slglrtma<;:.
aga<;:. kurdu.
: nasd, C;un ii 'crira
2. C;;lrak. 3. s. tekaUt,' emekli. 4. i. talebe, * ogrenei.
eriregi
( f. L)
erub.har
ni<;:in ve neden. (bkz : <;:On).
kl~an,
!$ey, .nesne.
( f. e. ). (bkz : c;;On).
~
..
crObek Cl,.Y;
(f. L) : c;;ini; slrll kab.
erira~
J
j~ .. ~
er Oban
'-" ..
(bkz : rili, \lOban ).
ken, dokUeU.
-rira
( f. i.)
~~~
bilmeee.
cr Ob '7Y:" ( f. L) : agaC;; degnek, oduri, sopa; <;:op. (bkz : c;;Obek ).
dev~iricL
crine·riz
kirli,
(f. b. s.) : 1. pek kirlL
(f. b. i.)
er O
c;:in.
(f. s.) : "topllyan, derliyen" ma-
-rinende
~..r."'"
cristan
tlkhk, buru\lukluk.
crin-i ebrO :
(f. b. s.)
2. gUzel olmlyan. 3. kanlJ, irinli yara ve C;;lban.
(f. i.) : 1. klvrJm, bUklUm, c;;a-
Ifin
c;;irkef, pis
bula~lk.
crirkin
gelen yosun. 2. kesilmi\l <;:imenli yerler.
~imen
1. kir, pas, pis. 2. ya-
suo
~ekmi!i, c;ile dolduran.
~im
(f. L)
rada olan kan ve irin.
(f. i.)
1. yigitlik, kahra·
erumaerum
.a-b-
\'f
Y
(f. i.)
aim. (bkz
nasiye).
191
sumsuma
~umsuma
denilen
aga~ .~anak,
~un
~am~ak
(f. i.)
<L~~
~iinbek.zen
ni~in.
~unin
~ira).
(bkz :
l;iU
(f. e.) : oyle, boyle.
~unin
~; y:
~un ii ~iri
(f. e.) : boyle.
I....=:"J j>,:,
(f. b. e.)
....
~ii
(f. e. ) : gibL (bkz :
~
J~
j&~
~iin
J
~OnkO,
~iinbek
~ r;
ki, ·ztra.
~iist
.:..--;
2. dar,
~iisti
~O).
(f. e.): 1. gibi. (bkz
~
2. nas", nice. 3.
~iinki
seb~pten
Ii, ~evik.
dUzgUn.
ni~in.
nasd ve
d....:.:..
(f. b. s.)
peren.
de atan, taklak atan.
kap.
(f~ e.) : gibi, ma~emki, ~OnkO,
0>=:"
nasd, nice, misilli,
j j
~On).
(f. e.)
l;iundan dolaYI ki,
(f. s.) : 1. ~abuk hareket.
slkl. 3.
~
yakll;ilklr,
(f. i.) :
~iivil
muntazam,
~eviklik.
~l.ival.
(f. i.)
mademki..
d..:-
(f. L)
sl~rama,
~iivil·dOz
j J ...Jl r7
v'aldlz. (bkz : eOval-dOz).
at·
lama, perende atma.
(f. b. L)
~u·
D
~ \,)
di'
(a. i.) : hastalrk; dert. (bkz : illet,
maraz).
di·i merak : karasevda, fro hypocondrie.
di·i
udil
tedAvt edilemiyen' mOzmin hastallk.
daavit
(a. i. da'vet'ine.) :
"dua" manasma gelen eemt l;iekli.
daavat·, hayriyye : haYlrlr dualar.
dib
,,=,,1.:>
i
(f. i.) : l;ian ve l;ieref.
dad
dabb
~
(a. i.) : kertenkele.
4.t
I.:>
(a.i. e. : devabb)
bOyUten .dadl.
4.t
(a. f. b. s.)
I.:>
~) '} I ~ I.:>
dadar
(a. it.) :
klyamet alametlerinden olmak Ozere ortaya
cagl soylenen hayvanm adl.
dabu'
&
Ian. (bkz : zabu').
192
halaYlk; ~oeuklan
r ,) I,)
(f. b. i.) : Tanrl.
did-iferin·0:._/
hayvana bineli, binici.
dibbet·iil.arz
(a. i. c.
dlba')
hesabmda· sekiz yOz
(f. i.)
dida
) Ir '
: Osmanh alfabesinin on
yOk va
binek hayvanJ.
dibbe.siivir
~ (a. ha.)
yedinci harfj .olup"ebced"
sayls,"m karl;itllgldlr.
.~
dibbe
(f. L) : 1. ad81et, dogruluk. (bkz:
did,)1.:>
adl ). 2. ihsan, vergL
did·, hakk : Tann vergisi. 3. veril;i, safll;i.
did., Hiidi : Allah vergisi, Allah'm ihdnJ.
did 'ii dihi, : bagl~.
dad ii ferVid : feryad, eyv8h.
did ii sited : alrl;iveril;i.
4. slzlanma, yanlp yakdma. (bkz
tazaIlUm).
5.feryad. figan. 6. kismet, nasip. 7. tuzlu balgam
denilen bir eilt hastahgl.
~Ika
zoot slrt·
')1.:>1.:>
(f. L)' : 1. Allah,' Tann. 2.
adaletli,dogru alan hOkOmdar.
did.iver
did.bah,.
);1 ,) b
(f. b. s.) : ad81etli, dogru.
:.r;t., ,) \,)
(f. b. s.) : hakkl veri.
ne gettren. (bkz : ikak-I hakk).
c~\~
·dide
(f. s.) : verilmi~, vergi. Ka.
rar·dide : karar verilmi!;,
(fad u shad·. dehr :dOnya all!; veri!;i, hayat, hayatta olan biten !;eyler.
diden
j~ \~
savu!;turan, iten. 2. Cenablhak. Vi . Diifi'l : ey. AIlahlm.
(f. i.) : Ovey karde~
[erkek].
dider
J~b
(f. i.) : karde~. (bkz
bira-
der).
(f. b. s.)
c:lader·ender
karde~.
Ovey
L.) ~ b
did·fermi
(f.
b. s.) : adS.
letli buyuran, inslHeden [Tanrr ve mec.pa'cJi~ah].
otr ~b
diid..gih '
difi.i taaffiin : pis kokuyu defeden, Fr. antiseptique. ( bkz : mOzad-1 taaffOn ).
[su, sel gibi
. mez a k~e. (bkz
f.S",W ~ b
.,1.,;- ~b
(f. b. i.)
let istiyerek,
dagal·dir
ada-
. (f. zf.)
i~e
t.bJ. ~~
.U. b.
dag:ber-dil
ada.
1. bir
(f. zf.)
s.)
gonlO OzgOn.
dagal-perdiz
(f. i.)
ortak olma. 2. bir
dad-ha·
hi Ie ar,-
" yara yara uzerine" : kat kat OzOntO.
olarak.
didistin
i~te
(f. b. s.)
van, mOnaflk.
~ikayet~i.
4J'~ \.,,> ~ I ~
!;ikayet~i
(f. b. s.) : hlleci,
dubaraci.
dig-her-dig
(f. b. s. c.
han) : hak, adSlet istiyen,
diid.hiihine
dega ). 3. s. h1leci.4. i. ~or~op.
dagal·biz
(f. b. s.)
leti yaYlclhk, adaletlilik.
did-hih
Ji~ (f. i.) : 1. hile, dubara. 2. ge~-
(f. b.s.) : insafh, dogru.
adaleti yayan, adaletli. (bkz : adil).
did..gusteri
(f. i.). : 1. yanik varas,. 2. in-
hayvan vOcOduna k,zgrn demirle vurulan
i~aret, im.
derOn : i~ yarasl, gonOI aCISI.
dil : gonOl yarasi.
.elem : elem yarasl, elem yanlgl.
digal
",W ~b
dacl..guster
(a. s.) : flrllyarak dokUlen
!;eyl~r]. Mii·i difik : meni.
~ dig ~~
san ve
damga,
dig-.
dig-.
dig.,
(f. b. i.) : ada let veri,
.r ~b
~b
difik
mahkeme divanJ.
diid-ger
(a. s.) : 1. def'eden, savan~
~
(f. m.) : vermek.
didender
"db
difi'
dide-i Hudi : Allah vergisi.
(f. b. s.)
hile, oyun, dOzen.
~~~
dagdaga
razl olma.
(a. i.) : gOrOltO, pa-
tlrdl, beyhOde tela$ ve Iztlrap.
didrad
did·res
(f. b. i.) : Cenablhak.
1..,0"
J ~b
didO
J~ b
ve Iztlrab,.
puyuran; pltlrdl uyandlran.
(f. i.)
: lala, bir kimsenin
hizmetinde
did ii sitad, dad u sited
bulunan
)htiyar
dig.dar
)~b
demirle ni!;anlanml!;,
~Oteessir, ~ok OzgOn.
,~l:...,J ~ b
..c..,J ~b (f. b. i.) : ah~ ve·ri!;. (bkz: ahz 0 i'ta).
F. 13
tela~,
dagda!'ja.fermi \.0) ~.J.i~ (f. b. 5.) : gOrUltG
(f. b. s.) : yard,ma
yeti!;en, yardimci.
kO~OklOgOndenberi·
kole.
dagdaga.i alem : dOnya
dig., dig'YY.8
grn,
(f. b. s.) : l. k.zgrn
dagh, yaral/. 2. mec. pek
(a. s..>
6Z·
ba~kaldlran.
193
di§lstan
(f. b.· i.)
diglstan
dag-
c..J:~~
dahil
Slglntl, slgman,
I,k yer,
.j L i b
Diilstin
( h,
i.) : Kafkas
daglarlnln kuzeyinde ve Hazer Denizi'nin bat, k,y,slnda bulunan bir bolge.
(a. L c.
dags
adgas)
rUya ka-
r1~.k"gl.
slgmml~.
~b
dihile
(a. i. c;
(a. cU.)
dahilek
'\/
• \""'
.A>-
ga vuran; kalb, gonUl klran.
(f. i.) : 1. hizmet~j, cariye. 2. s.
.,b
dih
on [saYI]. (bkz : deh). 3. s. korkak; al~ak, a~a
gl"k rkimse]. .
.. l~
dahl'
dahamet
dahim
len,
~ok
~ok
,dihik
dihike
di~lerden
dihil
(f. h. i.) : c;em~jd'in'ye-
(a. s. c. : duhat) : 1. deha
zekj/anlaYI~1t
d:>-t.:.:,
ve uyantk.. 2. be-
~b
devahin)
duman
(a. i.) :. hek. parmagm u~-
~~AI b
4~~
e:tahiyye
~,kan
dolarna, etyaran.
(a. L) : 1. mus1bet, fe·
(s. L c.
dahaya)
kur·
banhk hayvan.
dahl
"",l=7~
(a. i.)
1. girme, karr$ma. 2.
dahl
ij
hare: gelir ve gider.
dahl
ij
ta'riz :
dahm
(';.....:.:,
aZI
dokunma.
(a. s. daha~et'den. c.
dl-
dehm·iil·izam : iri kemiklL
her biri.
(a.
i~e karl~ma,
ham) : iri, kalln.
(a. i. c. : davahik) :
~.)
:
i~i i~eri, i~inde, i~e
ri girmi~. Hareket-i diMI : ilmiye' slnJfmda ilk
derece. ibtidi.i dihil: medresede ba~lang.s;.
194
(a. L c.
baca.
18ket. 2. s. ~ok kurnaz adam.
(a. ·s.) : gUlen, gUIUcu.
:o::t.:.:,
J;..f,)
nasip ve rlzk.
te'sirl nUfuz, niyet,. fikir.
l.f b
dihi
...~b
dihine
~,kan
gU.
rm. alm,~ olan Iran'm zalim ve gaddar bir hUkamdarl idi. [Hastaland,gl zaman iki ~ocuk bey.
oi ila~ olarak kullanll,rdJ. Gave'nitl ~ocukl8rlna s,ra gelince, me~hOr
demirci isyan etmi~ ve Dahhak'm dU~UrUlmesine sebebolmu~tur].
sahibi, son derece
la/ muslbet.
ta~.
(f. i.)
(a. s. dahamet'den.) : faz/a
r:.;"';';'
dihiye
!lL~
-
(f. i.)
larmda, t,rnak diplerincle
gulUcU.
Dcihhak
rb
dShis
(a. s. d,hk'den)
\
ka"n olan, yogun.
~l_~ (a. L dahiyye'nin c.) : kur.
!lL¢'
l~b, ~b
dihim, dihim
~Al.;",,:,:, (a. L): irilik, kocamar,Jllk
ban"k hayvanlar.
dahkik
J~ b
(-.j;.. b
(bkz : dlhlm, efser, ikl1l).
dihim
dahame-i kebed : hek. karacigerin bUyumesi.
dahimet.i izam : kemiklerin iriligi, kalln"gl.
dahSyi
rica ederim,
(a. s.) : i~ ile i1gifj, i~e, i~eriye mensup. HayS·
dis·i dihillyye : i~ haberler. Emrb·1 dahiliyye :
j~ hastallkJar.
(a. i.) : kaba ku~luk ·vakti.
~i~ki~lik, kahnlJk,kaballk. [hek. hipertrophie].
bir
(
a. f
z.) : ic;eri den, i~ten.
dihili, dihiliyye
(f. b. s.) : nj~an, dam-
devahil)
yalvarlrJm, sana slg,nlrIm.
(f. s.) : dolandrlcl, hlleci.
.j~b
dig.zen
yabancl,
~eyin i~yOzO, i~i, i~ dO~tincesi.
di hi Ien
J.J;;.b
dagul
(a. s..dUhOl'den)
dahme .
<li-,.,
(f. i.) : 1. mezar, kabir;
Wrbe; (ahit, 2. kUkreyen erkek devenin agzmdan
sa\;llan kopUk. 3. donanma geceleri havaya at. Ian
fi~ek.
dakaYlk.ijl.hakaYlk
lI-
(f. b. s.)
dahme·endaz
la-
(f. b. s.)
lagam sa<;lel, sa<;an.
(f. b. s.)
dahme-gi.i!jOa
t Lbl \ r';"":,a
~t\>.b
diire·i kazi : (kaza dairesi) : vazife, salahiyet.
diire·i kiisuf : astr. arzin bir senede resmetti1:ti
mahrek sathlnln sema ktiresi ile olan ara kesiti.
(f. m.) : bilmek.
J.JAI\; ......lAlb
dihiil, diihOJ
(f. i.)
bostan korkulugu.
dahve
o.J~
(a. i.) : GUne~'in ufuktan
henuz yiikselip yaytlmlya ba~ladlgl zaman, ilk ku~
luk vakti. (bkz : duha).
dahye
ku~luk
4..j:'
(a. i.)
dii'
J b
1. (bkz
udhiye).2.
koy~n.
vakti kesilen
(a. s. dua'dan. e. : dSiyan)
~b
diire-i n1sf.iin-nehir : her hangi bir mahallin
semt-Ur-re'sinden ge~en dtizlemin sema ktiresi ile
te~kil ettigi ara kesiti.
diire.i resmiyye : resml daire, htikOmet dairesi.
diire·i sidise : altlnci (Beyoglu) daire.
diire·i sia : astr. mahallin semt-iir-re'sinden ge·
<;er' nlsf-Un-nehar dairesinden mada diger bUWn
nisf~tin-nehar dairelerine verilen bir ad.
diire-i umur·i askeriyye : askerl i~ler dairesi.
[istanbul'da, Bayezit'te ~imdiki Universite merkez
binasln In bulundugu yer].
:
1. dua eden, duael. 2. (da'vet'den c. : duat) : davet eden, sebebolan.
.diim, diime
(a. s.
devam'dan.) : 1. clevamli, sUrekli.
(a. zf.)
diiren·midar
<;epe<;evre, flfdolaYI.
'.
(b
i. e. : devair) : 1. ~ember.
diire·i intihabiyye : se~im I:)olgesi.
(a. st.)
iri kemikli, irj yapdl [kimse].
dahten
b . (a.
diire·i azime : astr. arzin merkezinden ge~erek
sema ktire'sinikesen her hangi bir dUzlemin te~kl1
ettigi ara kesit.
'
<;ukur a<;an, mezarel.
dahm·iil.izam
oJ
2. me'murun ~a(,~tlgl yer. 3. ev ve apartman bo·'
IUnWsU. 4. Slnlr i~i. 5. zilli tef. 6. Osman II imparatorlugu zamanlnda .$ehremaneti'nin belediye ~O
beleri.
diire-i aide : ait oldugu resml makam.
.gam ve fi~ek atan.
dahme.fe!jOan
diir'e
dairevi ~ . U
daire·zen
j:.
b
j j
(a. s. daire'den.) : degirmi.
,,;b
(a. f. b. s.) : tef
~alan.
diim·iil·evkat : her vakit.
diim·iil.eyyam : her gUn. 2. i. [birincisi] erkek ad,.
L]b
(a. zf. devam'dan.)
bir
dU;ziye, her vakit. (bkz : dem-be-dem).
daimi
",ib
(bkz : ber-devam). Enciimen·i daimi : devam" encUmen.
da-
yin).
diinler vekili : Osman" imparatorlugu zamanlnda' DUyOn-) UmOmiyye'de bulunan alaeakll mOmessili.
(a. s. devr'den.)
1. ait, i1gili.
2. devreden, donen.
diir va siir (denen ve dola~an)
seyyah.
jl:cb
(a. s. dal'nin c.) : dua eden-
diiyan-I devlet : devlete dua edenler.
daiye
(a. s. devam'dan) : devarnll.
(a. s. deyn'den.). (bkz
daiyan
ler, duaedar.
4:? b
(a. i. c. : deval) : i~ten gelen
bir duyguyu te~vik edici hal.
'diiye-i, istiklaJ : istiklal iddiasl, istiklal arzusu.
daiye-i tefevvuk: Usttinliik iddiasl'.'
dakaYlk
J!.G;
("ka" uzun okunur. a. i. da-
kika'nm c.)
1. ince ve anla~lImasl gii~ ve dikkate muhtaeolan $eyler.
dakaYlk.1 hendesiyye : geometriye ait inceJikler.
2. dakikalar, dakkalar.
dakaYlk-1 umOr : i~lerin inca noktalarl.
dakaYlk.iil.hakaYlk (hakikatlerin incelikJeri)
1533 . (H. 940) ydmda olen bUyUk TUrk bilgini
Kemal Pa$a Zade Ahmed .$emsUddln Efendi'nin
195
dakilc
Farsc;a bazi kelimelerin benzerleri ve muradifl~'ri
arasrndaki kok ve yapi farklarlm ve mana ,incelik.
lerini geregi gibi inceliven ~ok niOhim ve yazma
bir eseridir.
dakik
~~
4JiJ~
dam
biri, dakka. 2. ince du·
~unce.
(a. f. b. s.) :
anla~IImasl gU~
t:::"""
dakika-senc
gUe;
~'eylere
~eyi
olan
b. s.) :
nlyan.
(a. f. b. s.)
anla~IImasl
4.~~
'r.
dim-' beli : bela tuzagl.
dim-' lezvir : tezvir, va/an ·tuzagl.'
( a. f. b. s.) :
(a. f.
~eyleri
fark edip tao
,
dam-I zUlf : zUlfOn tuzagl. 2. Ylrtici olmlyan
vah~i hayvan.
~l.b
damid
~l:.~ 4.AJ~
zor olan
(f. L) : 1. tuzak, ago
mat.
dim-,ankebGt : orUmcek agl.
bilen.
akll erdiren.,
dakika-!;inis
ib
~
4.A..}~
jb
(a. i. dela/et'den)
dim-' girihgtr : dUgumlU tuzak.
~ 4.A...b
inlelikleri goren, bilen.
dakika-bin
dakika-din
S.
determinant.
(a. L c.: dakaYlk) : 1. bir
altml~ta
oJ b
dille
in.,
dakik-. hiss : has un.
saatlik zamanrn
(a.
(a. s. dikkat'dan.) : 1. ince,
ufak, duyulmaz, tutulmaz; nazik'. Fikr·i dakik
ce du~Unce. 2. toz haline getirilmi~ ~ey, un.
dakika
oJL:.:, " JL.;..,
dill, dille
dalaleeden.) : 1.sapltml~, dogru yoldan ay;'''ml~.
2. hataya dU~mu~, gUnaha girmi~. F.rak-. dille :
dogru yoldan ayr"ml~olan dinflrkalarr;
(f. i.) : guveyi.
dimad-, hazret-i pidi~ihi, dimid-. hazret~i $eh-riyari : Osman" h~nedanrndan bir, prensesle ev·
lenmi~ kimse.
0,ob .. jl.\~
damin, dimen
(f. i.)
1. etek [elbisenin, dagm].
damen-i sahri : klrrn etegi, ovanm bir yam. 2.
dakiki dakikiyye
4.:":1-!~'
J:i~
(a. s. dakik'den.) :' un gibi olan veya unlu [pa.
tates, fasulye gibi ~eyler].
J~
dakk
(a. L) : ~alma, vurma; vul"ulma.
dakk-i bib :' kapi c;alma.
dal .J (a. ha.). : 1. Osman" alfabesinin onuncu harfi olup "ebced" hesabrnda dort saylsmm
kar~,lIgldlr. Noktaslz Qldugundan "dal·i mUhmele"
de denir. ("dad" Ve "tl" ha'rfleriyle yazllan kelimelerden bazllarr dal sesini verir]. 2. s. iki kat 01·
mu~, kanbur. Kamet-i dil : iki bukliim olmu~ boy.
dalil, dalilet
..:J~
" J){~
diliyye
4.:' b
uzakla~ma.
(a,. i.) : Osmanllca "dal"
harfi ~eklinde olan yabani asma. 2. anat. Yunanca "delta" harfi ~eklinde olan ada leier, fro deltoide.
dill
gosteren,
196
'dime, dimel
Jb
(a. s. delalet'den.) : deJalet eden,
i~aret
eden.
~b
, o\Ab
(a. zf.) ,:
"daim ve bSki olsun!" manasrnda kullamlan bir
'iyi dilek sozU.
dame iclilUhu : [eskiden] pa~alara yazllan resmi kagltlarda adlarrna ~eref payesi yerinde ilave
edilen bir tabir.
dame mUlkUhu' : ulkesi daim' olsunl
damel saidetihu
saadeti daim olsun!
dame,.-iliJde
o~.rr ~Ab
(f. b.
5.),: etegi bula$lk, iffetsiz.
damen-iIGde-gi
i.) :etek
(a. L) : dogru yoldan sapma.
dalil·i baid : dogru yoldan bUsbUtUn
gorU~Up konu~ulan ki~i.
bula~lklJgl,
r
~j
~b
(f. b.
iffetsiz/ik.
(f. b. s.)
dimeg-bus
etek
open.
,dimen-busi
(f. b. L)
etek opme, etek opme toreni.
Jl:-O)~ ~b
damen-der-meyin
(f. b.
S.' ):
etegi belinde,
i~e
hazlr.
bir i~e eanla
damen.der-meySn'l gayret olmak
ba~la giri~mek.
damene
dana.yinJ~
Vb
c\':'.•
(f. i.) : dag etegi, ~evresi,
b
JL'b
danak; danak
. / ~y4 b
damen.gir
tutan, etege
yapl~an.
dameni
(f. b. s.) : 1. etek
2. hasl.m, 'davael,
~.. b
~ikavet~i.
(f. i.) : 1. kadm ba~ortU
sO. 2. eteklik.
(f. b. 5.)
elini etegini ~eken, bir i~e karl~mlyan.
<\4A b
<\AAb
(f. i.)
1. tane, tohum. 2.
~irare
klvlielm tanesi.
(f. b. 5.) : tane
1. vOeutta pey-
(f. L)
topllyan, dEw~iren, doktintti halinde bulunan ufak
tefek ~eylerden fayda1anan.
( a. L) : hek. kafa tasml
danek
get;ip dimaga kadar i~liyen yara.
damia
bilicilik, bilgit;lik,
t;ekirdek. 3. kurliiun, gUile.
dane-i
da olan ur. 2. kulyabani.
damlga
(f. i.)
alimlil<.
dane·i hardal : hardal tanesi.
(f. b. i.) : tuzak kurulan yer.
J~b
~ ~'b
danay!
(a. i. e. :
pi~irilen di~bugdaYI.
dane·i hal : tek ben.
~b
dam.gah, dam·geh -
J; b
Co
devanlk, devanik) : t;ocuklara
(bkz : dan'tik) ..
dane
....;S' ~,.• b
damen-ke~
damgul
(f. b. i. dana'nln e.)
bilenler, bilgililer.
Cl>'b
I>~;.;b
danende
(a. L) :yava~ yava~, dam-
tane. (bkz : dan)~
(f. i'.)
(f.
5.) : bilen
bilgin; ha.
berli.
la damla kan slzdlran yara.
danende.j serair : i!;indeki Slrrt bilen.
damive
<\....4b
(a. L) : hek. kanl akan yara.
j-,"ob
dimOz, damve%
10
j.J.• b
(f. i.) :
dane.ri%~) ell'\,) , (f. b. 5.) : tane doken,
tohum serpen.
bUyOk gObre kOfesi.
(f. e.) : 1. Arap!;a, Fars~a, bazan
·dan Jb -
da TOrk!;e kelimelere takdarak yer, mahfaza, kab
manasrna kelimeler meydana gelir.COz"dani igne.
·dan : i~nelik. Kalem·dan : kalemlik. Nemek·dan :
tuzluk. Ate~-dan : ate~lik !=)ibi. 2. s. bilen, bilir.
Suhan·dan : sozbilir. Na·dan : eahil. NOkte·dan :
nOkte bilir, yapar.. gibi.
(f. L) : tane~ (bkz : danek).
dan Jb
dana.vb
Vb
(f. b. s.)
Jlyan, gonlU t;ok aydmltk.
bir dirhemin altlda
danik
~Vb
( a. L)
1. manglr. 2. bir
dani~
~b
(f. i.)
1. bililii, bilgi,
i1im. 2; erkek adl. EhI-i dani ~
Encumen·i dani~
akademL
bilgi sahipleri.
dani~·amu%
'j.J.:r .....;.i b
(f. b. s.)
ogrenici; ogretici, fro didactique
dani~~gah, dani~-geh
dana-vi YOnan : Eflatun.
J~
( f. L)
(f. m.) : bilmek.
dana-vi Tus : (Tus'lu) Firdevsi.
dana·di!
c.c;I,:)
dirhemin dortte biri.
(f. s. c. : dana.yan) : bilen,
bilici, bilgi~. (bkz.: alim). DiI-i dana: bilir gonOI. MOrg.i dana : konu~an papagan, tutu.
dang
biri,
4.<-:,.; b , 1>l6; b
(f. b. L) : bilgi yeri, mektep; Uni versite.
dani~-ged'e
gonlUyle an-
(f. b. i.)
: uni·
versite.
197
\
dani~.ger
(f. b. s.)
~!.ib
dani"
bil-
dani~ver, dani~t).
gin, alim. (bkz
(f. s.) : bilgin, alim. (bkz:
dani~-ger, dani~-ver).
'.\:4.::.i b
dani,·mend
(f. b. S. C. :
dani~-mendan) : 1. bilgilL 2. i. Tanzimattan once, kaddarrn yanmda· stajyer olarak c;all~an kimse.
dani~.,"endan
dani~mend'in
(f. b. s.
daN ~ura·YJ askeri' : 1253 yill muharreminde
ve 1259 tarihli nizamname ile vazifesi tes·
bit, clunan ve bir reis ve bir mUftU ile askeri ve
mulki ricalden on bir daim! ,ve alt1 muvakkat aza
(uye) ile kurulan yuksekaskeri bir meclis idi.
[1296 tarihinde lagvolvnmu$tvr].
te~klf
daN zimmet : MuslUrnanlann ahit ve emamnl,
himayesi'ni kabOI etmi~' olan gayrimuslimlere mansus yerler.
dar.ijl·cihad : islam slnlrlarl dlsrndaki ulke·
ler. islamla b2r1$ halinde olmlyan v~ya bir anla$ma yapmaml$ olan ulkeler.
dani~mentler.
c.)
dar·iit·tabaat·iil·amire : Devlet Matbaasl.
dani$.name
(f. b. i.)
~a·
dar)..:I
hadetname.
.J.~ ~b
(f. b. s.) : bilgili.
. ~b
(f. b. L). (bkz
.;
dani~gah, dani~-geh, dani~-gede).
)~ b
danirver
(f. b.
-veran) : alim, * bilgin (bkz
* bilginler,
~'b
diniik
zirianan
dar
di~bugdaYI.
).:1
;
(f. b.
S.
dani~.
C.
da..
:
diran) : 1. ev 2. yer.
3. yurt.
dir·J beka'
ahret.
diN diinyi .: dunya.
daN fena : dunya.
diN harb : Musltimanlar He aralarmda sulh
hali bulunm,yan gayrimtislimlerintilkesi•. [bu Dike.
'deki Muslim olJtllyan ahaliden her birine "harb."
denir].
diN islim : MtislOmanlarm hakimiyeti altmda
bulunan yerler. [Muslimler oralarda huzur ve em·
niyet ic;inde ya~arlar].
-diN ridde : aslmda Muslim iken sonradan irti·
dadeden veya birarahk islamiyeti kabul etmi~ iken
sonradan murted olan ~ah,slar," hSkim bulundugu ~ehir yeya kasaba. [bazl ahkam itibariy/e dar-I
harb'den aynllr].
(f. i.) : sava$. [dilima e$anlamr
dar ii gi'r : kavga, sava$.
1)..:1
(f. L) ~ 1. I<eyiln ivan den ilen
eski Fars hukumdarlanndan dokuzuncusu, Keyku~
bad. 2. hUkUmdar. 3 .. Cenablhakk'm bir ad •.
dara·yi dar ii gi'r : .sava$ hUkumdan. 4. kUp di':
binde kalan tortu.
dariat
~\.;"";'
(a. i.) : 1. alc;alma, ken-
dini ku~Ultme. (bkz : tezeIlUI). 2. rnis'kinlik g05terme (bkz : zaraat).
diN emin : MuslOmanlar ile sulh halinde bulunan veya MuslOmanlami zimmetini kabOI eden gay.rimusJim bir milletin ulkesi.,
198
)..:1
Dara
(bkz : danak).
(f. s.) ; 1. tutan. Defter·dar ~
oran "gir" ile beraber kullandlr].
Slimier.
(f. L).: c;ocuklar ic;in ha-
(a. i.
b -
defter tutan. Bavrak.dir : bayrak tutan .. gibi.2•
sahip, malik,.. Ii. AUika·'dar : alakafl, ilgili. Hisse•
·dar : hisselL Hiikiimdar : hUkme sahip, hUkme
malik.
dani~
dani~-ger, dSni~i).
~\..iJ~b
dani,.veran
-ver'in c.)
C.
·dar )
(f. i.) : dar agac\.
daraban
ma,
c;arpl~,
c;arp-
vuru~.
daraban.J kalb :kalbin
darabat
~arprnt',
(a. i.)
vurma,
.:.,,4.,..;:,
vuru~u,
kalb c;arprntrsl.
(a. L darbe'nin c.) : vu-
rU$lar, vurmalar, c;arpmalar.
darabat·J anlfe : ~iddetli vuru~lar.
daragJm
I\..,;".~
(a; i. dlrgam'm c.)
ars·
lanlar. (bkz : zaraglm).
dariHr
;\........;,
tak kadmlar, kunialar.
(a. i. darre'nin c.)
or·
\
diru.furu,
4.iJ-'
daraka
(a. 1. e. : derk, eclrak, cll-
rak) : 1. cleric/en yapJlml~ kalkan. 2. glrtlagll1
han<;ereyj meydana getiren klklrdaklanndan kalkan
bi<;iminde olanl.
~ \)~
darat
clepdebe, $an, bUyUk
(f. i.)
darat-i iskender : iskender'in clebdebesL
-JH\)~
daray!
kuma$.
o)~·
dare
vurma.
Q
nazlmda'
bClsn,a. 3. gUC;,
para
(f. s.)
1. tutan, sak.
(a. i. c.) : "iki dUnya"
'-;l)~
(a. s. darb'dan.)
: darbe·
clen, c;arpan, dOYen.
dirib·i
uvvet. 4.
b
dUnya ve ahret. Saadet.j darey" : iki dUnya saSdeti.
mu~terek:
atalar sozU, ata sozleri.
darb-I sikke
dikme, kurma.
.>,;)
W'H) b
dirib
darb·, hiyim :. <;acllr kurma. 2. ed.
bey tin ikinei I11ISrarnln son tef'i1es.L
darb-, mesel
(f. i.) : 1. vazlfe. 2. diHre;
Iiyan. 2. getiren, ula$tlran.
dareyn
(a. L c.: clurOb) : 1. dogme,
darb·
claru-yi ~in oldugu soylenirse de asll "<;in dansl
anlamll1a gelen" dar-, <;in'dir. TarC;1I1 suyu, keyif
verici bir i<;ki olarak kullanlllrdil
darende
(f. L) : 1. sahip olma. 2.
c;e~it
( f. i.) : tarC;lI1. [asllmn
clegirmi. 3. ay agill.
gosteri$. (bkz : clarO-berd).
hUkUm sUrme. 3. bir
dir~in ~';~)~
daric
mat.ortak c;arpan.
~)~ (a. i.e/ere'den.) : yazr!ma, iC;i-
ne girme.
5. mat. c;arpma.
darb-I unk : boyun vurma.
(bkz : zarb). 6. para basma.
~llli )~
dar.i fulful
(f. a. b. i.)
kara bibere benzer uzun taneli baharat.
(f. L) : kiri$, direk.
darbam
darih.
(f. b. i.) : eanbaz.
darbe
4:..........;,
(
a. i. c,,: darabat)
tH.. . .: ,
(a. L.) : mezar, kabir.. (bk z:
J.... ....::,
(a. s. c.
zarih ).
1.
darir
a<;llrra) : anadan
\lU-
clogma kor.
rU\l, vurma, c;arpma. 2. musfbet, bela.
darivye ":,)-' (f. L) : divan $airlerinin, bU.
darbe-i hasar : zarar darbesL
yUklerin yaptlrdlklan evlere dair, yazdlklan manzOme.
darbe-i himmet : himmet vurU$u.
darbe-i serd :soguk vurU$.
t·...::,
......
darben
(a. zf.)
1. vurarak, do-
gerek.2. c;arparak.
darr
(a. f. b. L) : para ba-
sJlan yer. (bkz : derem-sera, zarb.hane).
darb-hane-i amire : devlet paralannll1
yer.
J~" '-;l~
darblmesel
(a. b. i.)
-=
~ .....
(a. s.)
darra'
(a. i.) : zarar.
},::,
$0\-("';;'
(a. i.) :' mihnet, keder; ~id-
det; bela.
darre
atalar
; clarba ait darb ile
0 ........::.
(a. f. b. i.) : 1.
kale doyen. 2. madeni levha Uzerine kabartma nakl$lar yapan.
(a. L e.
darair)
ortak ka-
clln, kuma.
daru
(f. L) : ilac;.
..,,)-,
daru.yi bUr'iis·saa ; te'sirini derhal gosteren ilac;.
daru-berd
ilgili.
darb-zen
(a. s.) : zararll.
basrldl~1
s5zU, ata sozleri. (bkz : darb-I mesel).
darbi
darr . . .';'::.
~.J•
.,,)b
(f. b. i.) : ihti$am,
clebdebe. (bkz : clarat).
diru·furu,
'-~ J.} ."),,, (f. 1;>. i.)
ilac; satan,
eczacl.
199
daru.hane
daru·hane
clJ·l;.
J),,)
(f. b. i.)
: eczanane.
(a. b. i.) :
dar·ij'·aceze
J.;.lAJ..1 )b
dar·iil-huffb
hil-
..\,li. \ )..)
(a. b. L)
be-
I"~')I\ )1,.,
(f. a. b. i.)
is.
dar·iil·huld
yoksulfar yurdu.
(f. b. i.)
f,z yeti;;tirme yurdu.
ka evi, Cennet.
(f. a. b. i.)
dar·ij'·akakir
dar.iil·islam
ecza saklanl/an yer.
(a. b. i.)
1<0.
lam Ulkesi.
)..a,.,L,)1 \ ) b
dar·iil.istihzar
runulacak, slgmJlacak yer.
(a. b. i.)
laboratuvar.
dar·iil~azab
(f. a.
b. i.)
dar·iil·it'am
Cehennem.
dar.ij'·bedayi',A-1
I..tJ• I
I...... '"
J
(a. h. L) :
dar.i.il.karar
)
I..)al I ) b
b. i. ) : Ahiret.
(a. b. L) :
dar·iil·kurra'
Kur'an okuma ilmini ihtisas derecesinde ogreten
mektep.
),,)
( a. b. L)
Ceo
hennem.
.- ::..( n
da r·u"'·ku"tu"b
A
,\,
( f • a. .
b 'I. )
J""
jll ')1\ )b
( a. b. L)
rOlbedayi:in mOsiki i/e me;;gul bulunan
si olup Istanbul'da kurulmu;;tur.
dar·iil·emare
.:l
J
.l.)1 \. b
: Da-
bir ;;Obe-
(a. b. L)
J
dar·iil·maarif ~),.l\)~ (f. a. b. L) : SuI·
tan Mecit zamanmda Vafde Sultan'ln, istanbul'da,
Sultan Mahmut TUrbesi civannda yaptlrd,g, mektep, * okul.
dar·i.i'·mesai
ernaret dairesi; hOkOrnet konagl.
dar.iil.evtam (yetimler yurdu) : yetimlerin ba·
nndlrddlQI bir kurum, yoksullar yurdu.
~Ll\),,)
(a.b.L)
l.:i1l) I,.,
dar·i.i1·fiinun
(f. b. L) : Dunya.
jy.;J\ )1,.,
(a. b.
_ dar.pi.hadis
~~..tL I J b
(a. b. L)
hadls
ve bununla ilgili ;;eyleri ogretme yurdu.
dar·iii·harb
1.;-1••,)."\:; b
(a. b. i.) : 1. sa-
va;;, kavga meydanl. 2. her zaman harp sahas, olabilecek yer.
dar.iil.hikmet.i/.;slamiyve : me;;rOtiyet devrinde
a~dan ve ~eyh[jlislam kaplsmda toplanan yUksek
mU;;avere hey'eti (danl;;ma kurulu).
dar.iil~hilafe
rrierkezi, istanbul.
<t9)tLl Jb
L) : k,z ogretmen' okulu. [1869 de ilkin istanbul'·
dakurulmu;;tur ].
(a. b. L)
Oni'versite. [1. agustos, 1933 de istanbul darOlfUnO·
nu verine Universite kurulmu;;tur]'
(f.
b.
i.) : hi/Met
1.~a·
lJ;;ma veri. 2., atCilye.
dar·i.i'·muallimat
200
:
kitabevi, kUt(jphane.
dar·ii'·e'han
dar·ii'·fena
k,·
(a. b. L)
yametten sonra kalmacak yer.
dar·iil·beka Li~II).:l ("ka" uzun okunur. f. a.
»~\
(f. a. b. L) :
rmaret.
.b
konservatuvar'lrl eski ad,.
dar·ii'·bevar
i W, }t \ ) b
-
dar.i.il.mualli,min
~JJ. \)..)
(a. b. L) :
erkek ogretmen okulu. [1848 de Sultan Mecit dey·
rinde, istanbul'da; Fatih civarmda kurufmu;;tur].
dar.-iil.muallimin.j alive : yUksek 6gretmen okufu.
(a. b. i.) :
dar.i.il.mii'k
ba~.
;;ehir, ba;;kent.
dar·iil·mii'k.j Osmani : i~tanbul.
dar·iil·vilade
c,,)
)1}\ ) \,,)
(a. b. L) : fa·
kir kadmlan dogurtmaya yanyan hastahane, dogu·
mevL
dar·i.in·nedve
(a. b. i.) :
MuslUmanlrktan evvel, Kurey?kablfesinin, muna·
ka~alar
ic;in toplandlgl bir yerin adl olup Kusey
ibni Kilab tarafmdan kurulmu~tur. [sonra/arl, Hz.
Muhammed'e kar~1 bulunanlann toplanmasmdan
dolaYI, fesat ve mOnaflklarm toplandlklarl yer manasma kullandmaya ba~lanml~tlr.].
dar.us·saade
(a. b. L) ,:
dastani
dar·us.sair
- ~,\ )
b
(a.
b. L)
ce·
distan·sera
4UI Jb
dar-us-saltana
(a. b. L)
sal-
r"~!\
))
(a. b. i.)
1. cennet. 2. Bagdat'm eski ad!.
)..3 (f.
dar,us,slhha <b.:..aJl
Jl:....\,.,
(f. b. s.) : des-
da~
~b
( f. i.)
c;anak c;omlek ve kin'lC;
ocagl.
da~te
~b
(f. s. ) : 1. kohne, esolmu~.
Ylpranmli' 2. malik ve sahip
da~ten U~b(f. m.) : 1. tutmak,
mao
da'·U1-efrenc
tj')l\ lob . (a.
b. L) : hek.'
firengi hasta"gl.
a. b. i.)
hasta-
hane.
dar·ii~.~afaka
\.........
kahramanca 2.
lik olmak, elde etmek. 2. gorOp gozetlemek. 3.
zaptetmek. 4. eskimek.
tanat veri, istanbul.
dar·iis.selam
(f. s.) : 1. des tan kah-
tan okuyan, destanc!.
kimi~,
hennem. (bkz : dOzah, niran).
t:.... b
ramanlanna· yaki!;;acak sOrette,
destan ile ilgili, fr. epique.
saadet veri, sa ray.
dar·us·saade agasl : saraym harem dairesinde
bulunan harem agasl.
,,;'
<\,a~\ ../"
(a. b. i.):
istanbu/'da, yetim ve oksUzler ic;in kurulmu~ olan
yatlll lise.
da'·iil-fil
J-:Alliob
(a.b. i.) : hek.
kal ve bacaklardaki derilerin fil derisi gibi sert ve
C;izgili bulunmasrndan. meydana gelen bir hastahk.
da'-iil-hanizir
(a. b. L) :.
hel<. siraca hastarlgr.
(a. b. L)
da'-ul·kalb
~ifa yurdu, sagilk yurdu, mec. tlmarhane.
.:t/ L"l \ ~ lb.}
\ oJ. b
•
dar·ut·tlbia.t·i1-amire
(f. a. b. L) : II J. Selim zamanmda, UskOdar'da
Selimiye'de kl,Jrulan devlet matbaasl. (bkz : matbaa-i amire).
dar.iit-tlbb
......kll •\,.,
•
oJ
Yrldlrlm Bayezid devrinde ac;r1ml~ olan bir tIP
medresesL
da'~ijl.kelb
b
(f. j,) : 1. orak.
dis'l 'Z'errin : altm o.,-ak; mec. yeni ay. 2. mec;.
3. tahra, orakclk. 4. tuzak. 5. bot. sedef otu.
dasar, dastar
(f. L) :
,', yJ'-J
,,(""'I \ .\,
....
~...
J\)\ lob
distan
Jl:.-.b
i.)
: orak. (bkz : d6s).
(f. i.)
pe, hikaye, masal. 2. ~ohret, Un.
1. destan, epa-
(a. b. L) : hek•
(a. b. L) : hek.
Cl:-...:J\ lob
(a. b. i.):
da'·iis-sa'leb
..J.dl lob
(a. b. i.) : hek.
sac; doken hastaJ,gI, sac;klran.
(a. b. L)
da'·iis·slla
<\-,l,., (f.
hek.
hek. hav1ama hastallgl; havlar gibi ses.'er C;lkarip
soluma.
tellal, simsar.
dase
( a. b. i.)
karasevda, fr, hypocondrie.
da'·ijn·nibah
\J"
':-"t:::l \ lob
ispirtolu ic;kilerin c;ok kullandmasmdan meydana
gelen hastallk, alkolizm, fr. alcoolisme.
elbise v~ kuma~ dokunan ve bic;i1ip dikilen yer.
das
yU-
kuduz hastal,gl.
da'.iil·merak
dar.iit-tlrazjljaJI).J (f. a. b. i.): resmi
( a. b. L)
rek c;arpmasr.
da'·ijl.kuOI
(a. b. i.) Bursa'da
..JAIl lob
yur-
dunu arama,yurdu o2leme, yurtsa~a.
da.ijt.te'ihir
~~\
lob
(a. b. L) : hek.
aYlp yerlerini gosterme hastallgl, * utaC;lclhk.
201 '
dav
day
J.rs
(f. i.) : 1. satrilnc;, dama, tavla
gibi oyunlarda tutulan Slra, nobet. 2. oyunda sUrU·
len para. 3. s6vme. 4. dava. 5. duvar SlraSI.
da'va . c.S.Jc .}
(a. L c. : deavl) : 1.
~ika
vetc;i olarak mahkemeye ba~vurma. 2. mesele. Ek·
mek davasi. 3. bir meseJe Uzerinde husOsi bir fikir sahibi olma·; iddia.4. mat. teorem.
sac;ma iddia.
da'va-Vi bi-ma'na
de'va-Vi nijbuvvet : peY9amberlik iddiasl.
da'vaci
day
dave
b
<l>
da'vat .::." lye..)
(a. L da'vet'in c.)
1. c;aglr-
J! J
cS yC.)
(a. b. L) : ba-
ro te~kilatl bulunmlyan yerlerde kanOnl mUsaade
ile ve vekil slfatiyle dava takibine salahiyetli olan
kimse.
(f. L) : 1. Cenablhakk'm adl.
)Jb
2. dogru, insafli olan hUkUmdar, vezir veya hakim.
3. erkek adl. -
\).~b
davera
(f. n.)
z/rh
(f. L)
: taya, sUtnine, c;ocuga
bakan dadl.
daVe-g i
u;(.~ b
dayin
J:. b
daVVlk
J:~
(t. -.i.)
dayalik, dadllik.
(a. s.) : bore; veren, alacaklr.
(a. s.) : pek dar.
!b.)
deaim
:
(a. L dlame'nin c.)
des-
tek,ler, payandalar.
malar. 2. [cemi ~eklinde1 dua.
da'va vekili
savc~taki
. (t. i.) : duvar SlraSI, kur.
<$\.)
(a. t. s.) : dava ac;an
kimse.
daver
vud peygamberin "CaIOd" Ue yapt/gl
gibi.
ey daver.! [hUkUm-
deavi
(a. i. da'va'nrn c.) : mahke.
<$Jb.)
meye ba~vurmalar, mOdafaa edilen fikirier, mesaleier, devaJar.
Deavi nezareti : Tanzimat'tan sonra kuruJmu~
alan adliye veksleti. [adliye netaretinden 6ncedir].
~
de'b
ub
(a. L) : ae/et, usul, tarz, kai.
de, * gelenek.
de'b-i kadim
eski edet, eski usul.
clar, vezir, hakim].
dilver-ane
<l>'\)J
(f~ b. zf.) : 1. ha-
b
kim ve vezirle i1gili olan. 2. dogrulugu seven bir
bUyUge yakl~acak sOrette.
da,veri
<$)Jb
(f. L) : 1. hUkUmdarllk,
hakimlik. 2. kavga. 3. dava ve mahkeme. 4. bir
kimseye halinden ~ikayet etme. 5. iyi ile k6tUyU'
aYlrdetme.
(a. L) ;. c;aglrma, c;agn;
da'vet
ziyafet; dua.
da'vet-i mesaib : belalan davet etme.
debabic
(a.
dalll, <;ic;ekli ipek
r. dibac'll1
c.):
kuma~;lar.
debabis
(a. i. debbus'un c )
topuzlar.
(f. i.) : agac;kavunu.
debale
debbabe
(a. L) : kale duvarlannl
oymakta kullandan bir
debba~
f.r~
'--'
sava~
aletL
(a. L) : tabak, sepici, deri
terbiye eden kimse.
da'vetivye
-L.;:".Jc.}
(a. L) : 1. c;al:)r1
kagld, [eski metinlerde "okuntu" clur]. 2. mahkemenin g6nderdigi c;agn kagldl.
Davud
.}J b
(a. h. L)
iSl'ail ogulla-
rrnln bir hUkUmdarr ve peygamberidir. Sesi gUzel
ve ~airdi. Mezamir-i Davud : dualar dergisL
(a. s.) : Davud peygamberin sesini andlran kalln ses. Zirh-I Divudi : De-
202
(a. f. b. j):
debbag.hane
hayvan derilerinin- terbiye
debbOs
olundu~u,
sepilendigi yer.
(a. i. c. : debabls) : te-
puz. (bkz : debOs).
debbOs.i Shenin
demir topuz.
c~:.¢lT lJ'f. ~
(a. f. b. s.)
defin.i hilk·i...
debd&h. l...>1.J.I ~
"" ~ ~
debdebe
: ~ehret, aza met.
(f. i.)
(f.
i.)
:
ha~met,
1.
wluluk, bUyUk bir g6steri$. (bkz : darat). 2. a.
gUrUIW, patlrdl, tantana.
Jly ..)
Deberan
astr. 1. gok cismi.
(a. L)
...~~
(f. i.)
1. katip, yazlci. 2.
m(jste~ar.
astr. Utarit. (MerkUr) gezegeni.
J~~!,)
debir·istan
(f. b. i.) : kalem
odasl, buro.
(a. i. c.
<tAb
J~~
(f. i.) : mektep,
debistani
* okul.
(f. s.) : mektepJi,
* okullu.
..:JL.J~
J'..)
batl rUzgan, batr
(a. i.)
taraflndan esen yel.
4fy.~
(f. i.)
topuz. (bkz
deb-
bOs).
ke...
(a. i. def'a'nln c.)
(a. i. d,fda'm c.):
defid,'
(a. i. deflne'nin c.)
defain
gomUlmU~
altm ve sarre gibi
ler.
e:::..~~
(a. i. c. : dUcUc)
1. ta-
vuk. 2. tavuk, horoz ve pil iq cinsi. (bkz
dUcac).
dicac,
decac
decace
. (a. i. c.
dikUc)
J~,)
deccal
vel ~Ikacak ve Hz. iss taraflndan eldUrulecek olan
yaJancl ve zararlr ~ahls, yalancl Mesih.
J~~
(a. i.) : 1. havanrn buJutJan·
(a. i. defter' in ~.) : defter...
ler, birlikte dikilmi~. kegltlar.
defatir.i atika : eski defterler.
defat·ir·i res.miyye·: resmt defterler.
.deff ~.)
(a. i.) : tef, zilll ve pulfu bir
gerilmil1 deriden ibaret
~algl,
~~~, J\b
daire.
(a. s.) :
tef ~alan. (bkz : def-zen).
deffafe·i felek : astr. ZUhre yJldlZI.
deffe
07'",)
gemO...
(a. zf.) : iki defa.
d'effaf, deffafe
(a. i.) :' ktyametten,az ev·
~eyler,
(a. zf.) ; bir defada,
def'ateyn
~embere
(bkz : dicace, dUdlce).
k,ymetli
birden.
def'aten ba'de uhra : tekrar tekrar· bir~ok defalar.
defatir
decn
kere,
reier, kezler, yollar.
def'aten
debus
defaat)
kurbagalar.
debistan
debur
1. 6teye itme, savma,
:
ket, yol.
def'a.i ~Ii : ilk defa,birinci defa.
defaat
debir·i felek
(a. i.)
savulma. 2. verme; ortadan kaldlrma. 3. giderme.
4. huk. bir davaYI mUdafaa i~in' a~Jlan ba~ka bir
davS.
def'i. hacet : apt~s bozma, SlklntlYI giderme.
def' u ref' : savma, kaldlrma.
def'a
2. aym dBrdUncU duragl.
debir
~~
.....
def'
~,)
( a. i.) ; 1. van, yuz. 2. kitap
. cildinin iki yanlndan her biri.
masl. 2. bir 'yerde oturma. 3. bol yagmur.
deffeteyn
Dad
ded
~,)
u ded
: [at ve et yiyen] yabal1i hayvanlar.
deeb
"...,.,i~
deeb·i dirin
def
~,)
(f. i.) : et yiyen yabani hayvan.
(a. I.) :' edet.
defin
eski aclet.
(f. L) : tef. (bkz
deff).
~~
(a. i. c.) : bir kitap
kabr gibi ortasmdan mentel1eli ve a~dlp kapanrr
iki kanat ~eklinde ~ift sahifelere verilen ad. (bkz:
levhateyn ).
~~
(a. s. defn'den.) : gomUI-
mU$, gomulU. (bkz
m~dfOn).
defin-i hik·i Ihrnik : ~Uzel kokulu top raga gomulU. [6lmUiler hak.].
103
define
~,)
define
(a. L c. : defain) :1. yere
gomulmu~
altln ve saire gibi degerli e~ya. 2. klYmet ve degeri alan kimse veya mal.
dehiliz
(a. L dehliz'in c.)
holler, .koridorlar.
dehan
;';9,)
defn
(a. L) : gomme, gomulme.
defn-i meyyit : ollinun gomulmesi.
;.9,)
defter
(a. L c.: defatir)
mi~ kaglt mecmuasl. [Fars~asl da
Grek~eden gelmedir]..
dikil-
"defter", dir,
defte....i a'mal : yaprJan iyilik ve kotlilliklerin
yazlldlgl manevi defter.
(f. L) : aglZ;. (bkz : de-
hen).
dehin-I kufran : nimetin kadrini
iyiligi inkar edenlerin agzl.
dehan-I safa
safa agzl.
dehan-, teng : dar, ufak aglz.
(f. b. s.)
dehan.beste
kapanml~
bilmezligin,
susmu~.
aglz,
defter·i Hakani : devletin mal, mulk ve arazi
i~leriyle ugra~an daires·i, tapu ve kadastro. (bkz:
defter-hane ).
defter·i kebir : "buyuk aefter" : bir tUccarm
veya bir muessesenin ayllk ve bHan~o hesaplarlnl
veren ana defteri.
defter·dir
)b;9.)
(a. f. b. i.) : 1.
dehine
rln ve benzerieri gibi ~eylerin agzl. (bkz : dehene).
(f. b. s.) :
a~rJrnl;;
aglz, soyliyen.
(f. L)
dehir
bir vilayetin para i~lerini idare edenkimse. 2. [es~
kiden] maliye vekiline verilen Gnvan.
kovuk; s;atlak
<\I't;. .) b,;9.)
dehiz
defter·hane
(bkz :
defter~i
(a. f. b. L)
hakani).
deftere _men-
sup, defterci.
lan, tefci. (bkz
~,)
(a.. f. b. s.)
tef~a-
deffaf).
1. hile, habislik.
'2. hilekar, habis. 3. kalp [para]. (bb : dagal). '
deh
C,)
( f. s. ) : 1. iyi, guzel. 2. i. saf,
sira 3. i. tabur.
deh
on [sayr]. (bkz : a!;r,
(a. L) : zekiligin,
anlaYI~1 II I·
gin ve uyanlkllgln son derecesi, fro genie.
d~hiet
1.
~ift~iler,
dehalet
( f. b. L) : halis ai-
0.)
(t. b. s.)
on
(f. L)
:";/l),)
aglz. (bkz
de-
han) ,
(f. ·b. s.)
dehen-biz
oynatan, soylemeye haz.rlanan.
(f. L). (bkz : deMne).
dehen-~~v
(f. b.L) :
aglz Ylkama, aglz temizleme.
dehe~
~,)
(a. L). (bkz': deh~etJ.
(f. i.)
: birlik, itti-
hat, ittifak, bir tarzda hareket.
0:!&Lot,)
(a. L dihkan'rn c.) :
koylGler. 2. koy aga/arl.
(0. L) : birinin merha-
metine ve himayesine slgrnma.
104
~b
(a. i.) : dahilik, deha
sahibi olma.
dehikin
~.J.A>,)
dehene
(f. s.)
tdah) .
dehi
(f. L ): neire, feryat.
gonlO alan, vefaslz; hercaL
dehen
(f. L ve s.)
dag magarasl;
tin. (bkz. : asced).
deh·dile
0j,)
def-zen
dega
j~,)
deh-deh'
(a. s.)
defteri
(f. L) : testi, kOp, fl-
",tA>,)
dehliz
~J..t,)
(a. i.
C.
dehaliz)
ho/,
koridor.(bkz : dihllz),
dehni'
ova, sahra, s;ol.
(a. i.)geni;; ve susuz
dell
~.)
dehr
(a. i. c. : dOhOr) : 1. dtinya.
dehre
(f. i.-)
~~.)
onda bir_
.!./.)
(f. i.) : 1. 'hile, oyun. (bkz : {
oeslse). 2. S. dilenci. 3. dilenciJik. 4. s. saglam..
muhkem: 5. toku~ma, ~atma.
'
~\\(.)
( a. i. dtikkan'm c.) :
)
.L.J:,
.
( f. b. s. )
Y~.)
( a. L delWin c. )
dekakin
: tahra, de'stere
dukkanlar.
dek-baz
"
hllekar..
oyuncu.
l.S~.)
Co
(f. b. s.)
o~r).
dek
gibi di~li ve bag budamlya mahsus bl~ak.
dehri, dehriyye
~ .,.)
deh-yek
(bkz :
(bkz : alem, cihan). 2. zaman, devir.
dehr-i bi-direng : kararslz dUnya.,
dehr-i bi-sebat : sebatslz dUnya.
dehr-i dun : a~aglilk dUnya.
dehr-i fani : ge~ici dUnya. [sOre-i dehr
Kur'an'daki 76 nCI sOre].
(a. s. c. : dehriyyun)
dUny§nln 'sonsuzluguna
inanlp oteki dtinyaYI inkar eden; rOhun da cesetle
birlikte oldugtine inanan, fr~ materialiste. 2. i. erkek adl.
deliil
let eden
~eyler.
dela-
~
(bkz : del1J).
'delail-i nakliyye ve kavUyye
soz ve anlatma.
delillerL
~~.)
dehriyye
(a. i.) : dtinyanm
'sonsuzluguna inanan felsefe okulu, fro materialisme.
.JL.....,.)
deh-sal
(a. L) : naz" i~vet/cilve;
delai
insana guzel, sevimJi gortineeek hal, durum.
(f. b. i..) : astr. geze-
gen yddlz. (bkz : seyyare).
d~lilit
,::., ~~'"
(a. L delalet'in c.)
vol gostermeler, k.lavuzluklar, alamet olmalar.
deh-~Sle
on
(f. b. s.)
on yllllk,
.cJ-->.)
deh~
ba~lama.
(f. i.)
1. bir
i~e
2. karanlrk, bulanlkllk.
deh~et
~4l.)
(a. L) : 1. ~a~ma.
tela~
deh~et-aver
)JI
~~.)
(a. f. b. s.)
korku ve deh~et sa~an, ~ok korkutan.
deh~et-ef~Sn
s.) :
j~\ ~d).)
deh~et sa~an,
tirktiWcti, korkunt;.
deh~et-engiz
korkun~.
j~.)
(f.
L)
ezber oku-
:
delalat)
cU.)
J.:I.,
(f. L)
(a. i.
yol gasteren, kllavuz. 2.
beyyine, burhan).
gUl tohumu.
'1_
delail, edille)
C.
~ahit,
beige, tanlk. (bkz:
"
delil-i akli,:, du~untilerek bulunan deli!.
delH-i nakli : ustad delili.
.
delil-Ol-ibid : Mehmecl bin Sinan-tid·dln ad Ii bir
zat tarafrndan 1481 (H. 886) ydmda manzum ve
mensOr olarak kaleme almml~ dinl' bir eserdir.
JI.)
(f. L)
: eski elbise, yamalr
dilenci hlrkasl, dervi~lerin giydig; eski aba ve Ylrtlk cubbe.
delk~.)
( a.
i.) : el i1e
ugma, stirtm~,
delk 0 temas : stirtme ve dokunma. :
deh-Om
(f. s.) : onuncu.
dehvS~ dehya'
DShiye-i dehya :
C.
ugu~turma, ugu~turulma.
ma, hatlrlama.
"dahiye" sozunu
delil
delk
(a. f.
b. s.) : UrkUWcu,
dehun
(a. f. b.
(a. i.
1. gosterme, yql gosterme, kdavuzluk, alamet 01ma. 2. iz, i~aret.
delik
gosterme, tirkme. 3. akla ~a~
krnllk verecek sOrette korkma, korku.
2. korku ve
.::J~.)
delilet
ya~Jnda.
~l~.) , .. I-,~.)
(a. s.)
tekld i~in slfat olarak kullan.llr.
buyuk bela, muslbet.
~ok
delk-pu~
,fY.. JI.)
(f. b. s.)
eski
aba veyB h.rka given; fakir, riyakar adam~
dell
J.)
(a. L) : fmdlk~llIk, koketlik.
205
~':J.>
dellak
(a. i.. delk'den.)
: ha·
mamda mU~terileri keseleyip y,kayan kimse, tel.
lak. (bkz : destvan).
(a. i. delalet'den.) : 1. tel·
1al, satJlaeak ~eyi satan. 2. allel ile sat,el arastn·
da vas,ta olan kimse.
(a. i.) ; bir kadlnla bir
dellile
erkek veya bir erkekle bir kadrn arasmda arae,hk
eden kadm.
"J':J.>
dellaliyye
y.>
delv
(a. i.) : tellallJk paraSJ.
(a. i.) : 1. su .!<ovasl. 2. astr.
on iki bur~tan birinin adJ olup, GUne~, eski oeak
aymm sekizinci gUnU bu bureagirer ["delve" ~ek~
Iinde kullanlldlgl da olmu~tur.].
dein
(",) , (a. i. e. : dima') :kan. irika.i
• m : kan dCikmek. i'tidal.i dem : sogukkanlllJk.
, dem
(".>
(f. i.) : 1. soluk, nefes. 2. i«kL
3. an, vakit, saat, zaman.
dem.i bahir : bahar nefesi, bahar gibi gUzel ko.
kan nefes.
4, aldatma, h7le. 5. kibir i' gurur, bUyOklUk. 6.
koku.7. kuyumeu ve demircikCirU~U. 8. n. ah. 9.
aglz [insan; bJ~ak, kJlI~]. 10. !jiirin ve<;,ni.
dem'a
gozya~l
\'>~'>
bir damla
gazya~f,
(f. zf.)
her va.
kit, slk s,k.
j~.>
aQIZ.
jl-o.>
al'j,za dolu [kap].
206
\~A,)
(f. s.) : 1. heyeeanll, hid·
(a. s.)
i~i
(f. b. zf.)
(f. b. s.)
dem·beste
baglanml~, susmu~,
nefesi
solugu kesilmi~.
1. hiddet,
(a. L)
demdeme
5fke. 2. hiddetle ~Ikl~ma, azarlama. 3. kUfOr, ha•
karet. 4. klrJp ge~irme.
0.
demdeme
: 1. hile,
L)
aldatma. 2. ~ahret, Un. 3. davul. 4. kav!!ja; ustOn·
IUk.
(f. L) :
ate~
koriigu,
(f. L) : 1. eahen·
demendan
nem. 2.
ate~;
(f. s.)
1. saldlrlp
pek dolu,
~,J--A,) , c.S,J--A,)
(a. s.) : 1. kanla ilgi!i, kan". 2. mec. asabi, sj·
nirli.
demevi-yy.ijl.mizic : tablat. clemevi olan, asabi,
sinirli.
dem.giizir
J
.\~,)
(f. b. s.)
vakit
ya~lyan.
dem-giizari
vakit
detlL 2. kUkremi~. 3. i. ba91r1P ~a9lrma. 4. hey·
betli, zorlu. 5. vakit, zaman.
dem'an
doken, aglJyan.
dem.be-dem
( f. b. s.)
kibirli, bUyuklUk tasllyan.
deman,
(a. f. b. 5.)
vakit vakit, daims. (bkz : muttasll).
ge;iren.
)u\..,)
demag.dar
~
mUntakim).
dem'a.riz
demevi, demeviyye
(a. L)
(f. b.s.)
kUkreyen: 2. ufleyen.
damlasl.
dem·a·dem
)~,)
demende
(a. i.e. : dumO')
~,).
);i
hel€ik eden, intikam alan. (bkz
9azya~1 dokme, a9Iama..
'9azya~I'
. (f. L) : helak, mahv, teo
demar·aver
dem·i isi : isa nefesi, isa nefesli.
dem'C,)
)\..,)
Jef, alUm. fig., demar : alUm k,he,.
deme "-.-0,)
dem·i civani : gen~lik zamanl.
vakit,
L)
zaman, mUddet.
demar
J~.>
della I
(f.
demanke~
~)~j
(f. b. i.)
ge~irme.
dem'i, dem'iyye '
(a. s.)
gozya~l
~,),
JA'>
: gazya~l ile i1gili. Gudde-i dem'iyye
bezi.
demide
j)~,)
(f. b. s.) : 1. nee
dem.ke:?
fes, soluk <;eken. 2. neYI kaval gibi <;algdan devamll UfUrenler. 3. i. bazi kU$lann, bUlbUl gibi,
u;:un uzun otenleri. 4, i. daima oten bir cins gUvercin. 5. ~arap i<;en.
dem-ke~ide
arkacla~,
,)~ i~
(f. b. i.)
kafadar.
demne
(f. i.) :
f,,/ft
ve ocak bacasl.
J'b .0..•.,
demne·dan!
(f. b. L)
ocagl sondUrmek veya buhann <;lIkmaslnl onlemek
i<;in ocak ve finn deliklerine HKtlan pa<;avra.
(f. b. s. ) : a'rkada~,
jl-.A,J
dem-saz
clost· slrda~.
(f. b. L)
are
kada~lrk, c1ostluk; sirdasilk.
...,..,L;
demJinas
(f. b. s:)
,A,J
d'~';
ha·
( a. L)
al<;aklik,
dendene
4,'~.J
dl!ll1es
..,r.J
( a. L)
s6zU a<;lk soy·
( f. L) : aglr a91r, duo
(a. L ~. : ednh) : kir, pas;
pislik, mundarlik.
deng
2.G.J
(f. 5.) : 1. hayran,~alikln,
ahmak, sersem. 2, i. iki katl li-eyin tokulimaslndan
meydana gelen ses. 3, i. pergel noktasl.
(a. 5.) : al<;ak, rezil, soysuz.
deni-yy.ijt.tab' : al<;ak tabiatli.
(a. L) : aylp, nakisa, <;ir-
kin gorUlen hal.
denis
~.) (a. s.) : kirli, pash.
denn
j.J
der y'
tabiat €idlligi.
J ~{L' :
denaet·kar
(a. f. b. s.)
de-
ni ve al<;ak tablatl!.
(a. f. zf.)
deniet-karine
('a. L) : kUp, bUyUk kUp.
(a. L din'ar'ln c.) :
denanir
altlnlar.
denanir·i mevc:ude : mevcut' altlnlar.
..:......,L';
denaset-j libis : esvap kirliligi.
(f. L) : 1. c!i~ [aglz-
<:Ia bulunan]. 2. tamah ve Umit. 3. g. s. halkar1
<;evreliyen tepelikleri boydan boya ve en dllitan
saran ve i<;eriye d6nUk olan kavis<;ikferin beherL
4,'\.A,';
tarak, <;ark, destere
(bkz : c:/endan 3),
der·i bar: divan kaPlsl.
der-i lutf-i yar : sevgilinin IOtuf kapisi.
.der)~
(f. s.)
: "Ylrtan, yaran, y/rtlcl,
delen" manalanna keli,meyi sifatla!;tlrlr. Ciger·der :'
ciger delen. Perde-der : perde YIr'tICI, edepsiz. Saf.
·der : saf yaran, slra. yaran .
(a. i.) : kirlilik, pastJllk.
denaset-i ahlak : ahlak kirliligL
0 1-,,';
(f. e.) : 1.-de, i<;inde. Der-enbar:
anbarda. Der·hatlr : hatlrda. 2. i. kapl.
der.i aJiyye, der-i saadet (gersaadet) : istanbul.
3. i. magara. (bkz : kehf). 4. i. kere, defa. 5.
i. cins, <;eliit, 'klslm, nevi.
al<;akca, al<;akcasrna.
dendane
4,;.A,'.J
fazahat).
denaet-i tab'
dendan
dendene
leme.
denie
. kim, aklllJ.
denaset
kirasl.
deni J.J
~jL.• ~
dem·sazi
adil ik. (bkz
dj~
(f. b. L)
dak klplrtlsiyle soylenen soz, mlrdtl; homurdanma.
<\...:...~
deniet
~V'- j 1...\1'.)
dendan·muzd
(f. L) : 1. di~ tanesi. 2.
gibi lieylerin di~i. 3. g. s.
dera
1).J
(f. i.) : 1. <;an, 1;m9Irak.
dera-yi deyr : kilise ~anl.
dera-yi kenise : kilise ~anl. 2. demirci ~ekici,
-del". -deray
~IJ; -
4
I)J -
(f. s.)
"durmadan soylenen, d/rlanan" manasma sifat ya-,
par. Herze-:derAy, Vive-deray : sa<;ma sapan ~eyler
soyliYen.
der-igu$
(f. b, i.)
kucak-
lama, sarma.
287'
derihim
(a. i. dirhem'in c.) :
derahim
1. okkanrn dortyuzde birleri. 2.
ak~eler,
(f.' a. zf.)
der-akab
paralar.
hemen
arkasrndan. '
(f. i.) :gelir.
der-amed
~)i)~
der:'an
derd
kas6vet,
derd·i
derd·i
derd-j
derd-i
derd-i
(f. zf.) : 'derhal, hemen,
~)~
derdi
o arida.
(f. i.)
b)~
,(f. i.) :, karlsrnrn kotU
.::,.....~.i~
der-dest
~}:;~
(a. i. dUrri'nin c.)
:
.- ->-'~ \)~
derayende
(f. s.)
~an~an
(f. s.) : uzun. (bkz : drraz).
~~)~
der-bin
(f. b. i.). (bkz : ta-
leb).
derhOr )Y-)~
j\)~
derb
(f. b. s.):, kaplcl, ka-
GOne~
(f. s.)
laYlk. (bkz
~es-
pan).
...t:A~.i~
derd-mend
(f. b. s. C.
derd-
·mendan) : dert' sahibi, tasalr, kaY!=lIIr.
"Iya bakan. (bkz : bewab).
der-ban. felek :
(f. b. i.) : 1. tut-
rna, elde etme. 2. s. elde olan, yaprlmakta olan.
parlak, renkli ~eyler. [en~ok "yddlz:' hakkrnda soy·
lenir].
eden,' laklakacl.
(f. b. 's.) : dert,
keder, mihnet gormu$ olan.
haline goz yuman .kimse. (bkz : deyyOs).
derSri
(f. n.) : yazlk, yah vahl
,uT ~),)
derd-i,ina
->))~
derare
: 1. dert, gam, keder,
tasa, kaygl. 2. aCI, a!;jrr, SIZI.
demadem: zaman za~an gelen dert.
derOn : gonUl kayglsl.
dil : gonUl tasasi.
hired : akll 'derdi.
ser :' ba~ derdii slkmtl.
derd!·mendan
ve Ay.
~ \~ ~)~
(f.
b.
s.) :
dert sahipleri, tasahlar, kayglhlar.
(f. b. i.)
der-bar
: ev kapisii
kapI veri.
der-bir-s saidet karar (sa~det kaplsl) : istanbul.
cler-bar-s ,e;"ket-karar (padi~ah kaplSI)
istanbul.
der-beder
gezen, serseri. 2.
)~)~
peri~an,
(f. s.)
1. kapi 'kapI
dar ge~it.
der-bend agasl : [eweke] ge~it karakollarmda
bulundurulan muhaflz. 2. kaplbagl.' ~. slntr kalesi.
4. memleket srnlrl. 5. deniz kenarmda ticaret veri
olan ~ehir.
der-best, der·beste
:
~),),
.:-···U,)
1. kapah kapl. 2. ka pair, kapanml~,
susmu~.
derc ~)~
(a. i.) : 1" sokma, arastna slklli·
tlrma. 2. gazeteye yazma. 3. toplama, biriktirme.
4. hattatlarrn yazdlklarr me~k tomarr. [Fars~a'da,
nakllih kaglda yazllml~ yazl].
208
(f. b. 5.)
~~.i~
derecit
dertli,
(a. i. derece'nin c.)
(bkz : derece).
derecat-s cennet
daglnlk.
(f. b. i.) : 1. b~az,
(f. b.. s. r
derd-nak
tasah, kaygllr.
derece
~)-?
cennetin katlarr, tabakalarl.
(a. i.,c. : derecat) : 1. ba-
samak. 2. kerte, rutbe. 3. miktar.
derece-i suUam : merdiven basamagr.
derece-i 9slzet vehiffet : hafiflik ve kalrnlrk derecesi.
derece-i kifiyye ; kafi, yeter derece. 4. dairenin 362 par~asrndan herbiri.
derec.i arz : ." enlem.
derece-i tOI : ." boylam. 5~ termometre ve benzeri aletler ve bu' aletlerin ayrlldr!;jl klslmlardan'
herbiri.
derece-i haril-et : lSI derecesi.
derece-i ola : birinci derece.
derec;e-i sanive : ikinci derece.
derman.
derece derece
yava~ yava~,
(f. a. zf.) : hatlrda.
(a. i. dereke'nin c.)
a~a~1
basamaklar. 2. en
(~)~
derhem
~~~
derekit
derekit-. Cehennem
1.
makarJ~lk.
(f. 5.) : 1. karl~lk, kar-
2. muztarip. 3. i. incinme.
katlar.
(f. i.) :comertlik, ela-
Cehennem katlarl, tabaka-
larl.
C;lkllgl. (bkz : sahavet).
dereke
a~a~l
(a. i. c.
inifecek basamak. 2. en
1.
: derekat)
a~agl
kat.
ba-
sama~l.
(a. 5.)
deri
(" )~
.J ~)~
4J•
derem-sera
1.i""4)~
j)~
deri~e
(f. b. i.)
: para
(a. i.) : ur, verem. [aslr "kir-
~~.)~
(f. 5.)
(a. 5.)
~~" ,~l(;~
(f. i.)
ilgili.
der-gih, det'-geh
~ayeste).
(f. i.) : 1. Farsc;a'nln fasihi, sa-
<L~_ )~
(f. i.) : pencere; kOc;uk
revzen )..
,)-1.1
( f. s. ) : Ylrtdml~, Ylrtlk.
deride-dehin
.)lJb~~~)~ (f. b. 5.) : agzl
,~
.J
derk
!J)~
_ (a.
i.)
: 1. anlama, kavrama.
(bkz :. idrak).
4.;:.)~" J)~
dereni, derenivve
ince ~eyleri anlama; iyice kav-
derk·i dekaik
rama,
dergah-. mevlevi : mevlevi tekkesi. 2. kapi veri,
kapi onO.
~eyleri
ince
derk·j dekaik
1. tekke.
anlama, iyice kav-
rama.
derk·i netayic : neticeleri anlama, iyice kavrama.
2. yakalama, ele gec;irme. 3. eo a~agl kat, dip.
["derek"~ekliyle de kullanlllr].
derk·i esfel·i cehennem : cehennem'in en dibl.
dergah-. ali : padi~ah kapisi.
dergah-. i1ahi : Tann katl.
dergah-. izzet : Tann katl.
der-kar
dergi~
J.':f-)~
labalrk, izdiham. 2. bir
JI...)~
(f. i.)
c;e~it
(f ~ zf.)
mec. sa ray.
1. c;ok ka-
zerdali.
: hemen,
difek; dilekc;e.
(f. b. 5.) : 1. mal Om,
anda,
(f. b. i.)
istek,
(f. b. 5.)
der·kemin
: pu-
suda, pusu bekliyen.
der-kenilr
0
~imdi.
der·hast
)"6")~
. a~ikar, bilinen, belli. 2. i~de, i~ Ozerindebulunan.
dergah-. mualli : "bOyilk kapl"
derhal
:. laYlk, mUna.
Ylrtlk, bo~bogaz; dik sozIO.
ylrtlcl, ylrtan.
$ir-i derende : Ylrtici arslan.
~i~le
(f. 5.)
kapl, oyma kapl. (bkz
deride
len me", "bula~ma" manaslOadlr].
derende
IS)~
(f. b. i.): sarr'af.
basdan yer. (bkz : darb-hane) ~
deren
J.»~
~ayeste).
. hihi. [ke.lime Arapc;ala~tlrdarak "deriyye"~eklinde
de kufland~bilir]. 2. - havasl iyi, ye~illi9i bol olan
da~ etegi.
('f. i.) : para, akc;e.
derem-giizin
ur ile,
derhu~
seza,
gerileme, fro regre-
ssion.
derem
(f. 5.) : uygun, laYlk,
derhO~,
sip, uygun. (bkz : c;esp.an, derhCir, seza,
S)~
dereki
).J> )~
derhor
mUnasip. (bkz : c;espan,
a~a~ldaki
dereke·i mirkat : merdivenin en
F. 14
der·hillr
(a. zf.) :
birer parc;a.
)
L:.(; ~
(f. a. zf. )
: 1. ke-
nara yaz"ml~ olan yazi, C;lkma yazl. 2. kucaklama,
kucaga alma.
derman
(f. i.)
1. ilac;. 2. c;are.
3. takat, kuwet, gUc.
209
derman-de
(f. s. c. : der-
derman~de
mandegan) : bi'~are, aciz, beceriksiz, zavaill.
(f. b. s.
dermandegan
derman-de'nin c.)
bt~areJer, zavallllar;
beceriksizler, dO~kOnler.
~5J.;L.)J
derman.degi
bt~arelik,
acizler,
(f. b. i.)
beceriksizlik, acizlik, dO~kOnIOk.
ders-i ibret (ibre't dersi) : goz a~acak ~ey, us
paYI.
deI's vekaleti : [eweke] $eyhislam kaplsmda,
medrese talebesi ve bunlarm
dersleriyle me~gul
olan daire.
":'Jl-......)J
Der·saadet
(f. b. s.) : ortada,
der-miyari
ders-i amm : [evvelce] talebeye, medreseliye va
herkese ders vermiye yetkili bulunan' kimse, cami
ho<;:asi.
arada.
(a. f. b. s.) : deI's
der-miyan stmek : ortaya koymak, one sOrmek,
soylemek, anlatmak, i1eri sUnnek.
der~niyam
i L:,')J
(f. b. s.)
kmda,
~)J
der-pey
der-pi~
(f. b. zf.) : ardl slra.
(f. b. zf.)
";'1:1,,)J
: en onde,
gozonOnde bulunan.
I
ders-hane
(a. f; b. i.)
41·L;",...,)J
&\.::--'.;J
dersi, dersiyye
IS'" )J
(a. s.) : derse ait, dersle i1gili. Sene-i dersiyye
deI's ylll, * ogretim ylli.
(f. a. b. L)
der-uhde
der-pi!; stmek : gozonUnde bulundurmak.
OS-
tune alm'il, yOklenme.
2. s. gU-
derun ,j J)J (f. L) : 1. i~, i~eri, dahil. 2_
gUzel eseI'. Li-llahi. derruhu : mUkafatml Tanversin!
gonUI, kalb, yUrek. (bkz : derOne). Derd-i derOn:
gonUI derd1.
del'I'
(a. i.) : 1. kimse,
)J
ki~i.
i~,
rim
okuyan, * ogrenci.'
deI's veri, ders vermiye mahsus yer, smlf.
kina sokulmu~, klilfta.
zel
(f. a. h. i.) :
istanbul. [der-i saadet = saadet kapisl : istanbul].
4.:-- \)J
derrace
(a. i.) : 1. eski devil'-
lerde UsW Sl91r derisi i1e orWIU, tekerlekleri i\;inden donen bir ~e~it harp ,aleti. 2. velospit, bisik·
let.
)Y"'"
derrace-suvar
bisiklete
binmi~
~\)J
(a. f. b. s.)
derun-i hane
derun-dar
i~i.
ev
j\"\"J)J
anllyan,
.:.l1)J
(a. s. derk'den.)
~abuk
-anlaYI~II.
derre,' dere
derre-i asman
D)J 'o.;J
(f. i.) : dere.
saman ugrusu, samanyolu. (bkz :
kehke~an ).
derri, dOrr!
parlak,
(f. L). (bkz : derOn).
derune
(a. i. c. : dUrOs) : 1. bir ~eyi
ogrenmek i~in ogretmenden azar azar alman vazi.
fe. 2. tenbih, .telkin; t81imat, direktif. 3. akll.
SIma kim deI's verdi : sana kim akll verdi.
210
Ah-. ' derOni
(f. s.) :
i~te!1,
i~ten,
gonUlden.
gonUlden gelen ah.
derOn-perver
)J..1" ,jJ)J
(f. b. s.)
1. g6nOl yapici. 2. iyi huylu [kimse].
dena, derv,ih
(a. s.)
1~lIdlyan.
deI's I..i')J
i~ten
alan kimse.
deruni
derrik
(f. b. s.)
pazarllkh, mOnaflk, kin besliyen.
DIJ)J , IJ)J
(f. s.) : 1. ~a~kln, hayran. 2. ba~a~agl asllml~,
tel's. 3. lazlm, zarOr"
dervah
tIJ.;J
(f.s.) : 1. hastahktan
yeni kurtulup, iyice kendisine gelemiyen [kimse].
2. saglam, muhkem. 3. dogru,' ger~ek.. 4. i. aYlp,
utanma. 5. i. cesaret, ~ecaat. 6. i. sertlik, kabahk.
deskere
QjIJ;,)
dervize
(f. L)
kapI, kale
kaplsl; ~ehir kapISI.
der'laze-i gu, : mec. kulak deligL
dervize-i nO, : mac. aglz.
dervi,
J~J),)
dervifan
L dervI$'in c.) :
i~ki i~en.
yakl~acak
sOrette,
~).)
deryi
der-
dervi~cesine.
":-'~),)
deryi-bir
;4
(f. s.)
)J.),)
'
diJenci
.,;:jJ:.),) .
deryuze-ger
~an,agl.
(f. b. s.)
:
dilenci. (bkz : sail).
(a. L c. : durOz) :1. yiv, diw
ki~ yivi. 2. kuru duvarm ta~la':'l arasma har~ dolw
durup tesviye etme.
(f. L) : igne.
derzi
(f. i.) : e~, benzer~ (bkz
des 4.J",)
me-
nend).
: akllll, anlaYI~II.
(f. b. s.) : deniz gibi
(f.s.): diki~ i1e yiv ya-
(,.$);,)
pan, terzi. (bkz: hayyat).
desais
lel~r,
~),)
),)
w
(f. L) : deniz.
~erya.yi adem : yokluk, hi~lik denizi.
derya·yi ahder :. ye$i1 deniz, mac. sema, g5k.
yuzO.
deryi.yi la'i : mec. ~arap fl~ISI.
deryi.yi ummin : umman denizi, a~lk deniz, okyanus.
deryib
~ok
(f. b. s.)
Q)J
deryOz, deryOze
derz j),)
(f. zf.)
olana
~),)
derya-ke~).
(bkz
(f. s.) : dilencilik. Kiise-i deryOze
dervi~ler.
vi~
J-;
deryi-nu,
~in
al~ak gonullulOgu ve flkarar.gl kabOI eden veya bir
tarlkata bagJI bulunan kimse. 2. fakir ve 'ihtiya~11
kimse.
dervi,.i aba·pO, : aba giymi~ dervi~.
dervi,·i dil.ri, : gonlO yarar. dervi~.
(f.
(f. b. s.)
denizde gezen, dola~an.
(f. L) : 1. Allah
J.1,J),)
,»)J ~),)
derya·neverd
~L.....)
(a. i. deslse'nin c.) : hl-
oyunlar, eJ altmdan yaprlan i$ler, dekler.
I
desais-i ,eytaniyye :, ~eytanca hlleler,oyunlar.
~o~an.
-L.:.... ~),)
derya·bend
(f. b. L) : 1.
(a. i. dustOr'un c.).
(bkz : dOstOr).
liman. 2. gemi yapllan veya tamir edilen yer.
(f. b. L) : ku~Ok de-
deryace
...~'L....)
desatir
niz, gol.
desem
(a. i.
desemi, desemiyye
J,) b,)
derya.dil
(f. b. s.) : kalbi de.
niz gibi geni~ olan, gonlU buyuk, havsalasl
himmeti buyuk.
deryi~feyz
~-! ~),)
(f. a. b. s.)
geni~,
i~ki i~en.
(bkz
derya.misal
",:...-..,),
oyun, el altmdan yapllan
i~.
(f. b. s.)
~ok
derya-nO~').
Jb. ~ ,,)
(a. f. b. s.)
-..I
hlle eden, hlled, oyuncu.
""\;\(~,:)
desise-karine
(f. a. b. s.)
zf.) : deslse edene
yakl~acak
bah~i~i,
deniz gibi
J1i
~ok
~),)
olan.
deskere
(f. a. b. s.)
",;::....,)
(f. i.) : 1.
ba. 2. hasta, ta~ vesaire
teskere. (bkz : destgare).
(a. f.
sOrette.
denizi andlran, deniz gibi.
derya-neva~
hlle,
(bkz : dek).
desise-kir
~~),)
~ ......,)
(a. s.) : yaga mensup, yaga benzer, vag ile i1gili
~eyler . .
(a. i. c. : desais)
feyzi
deniz gibi sonsuz.
derya·ke,
c. : dOsOm) : yal:i.
ta~lmaya
~ehir
ve kesa w
yarayan tahta,
21t
dessas
(a. s.)
dessBs
..:,..-...~
dest
delt-bOs
desise eden
(f. L c. : destari) : 1. ,el.
dest-i ra'ledar : titrek el.
dest ii giriban olm~k :elle yakasrna
c.>'i T ~-'~
(f. b. s.) :
bula~ml~,
,-
yavrudan beslenip
ele alr~-
(f. b. s.)
(f. b. s.)
(f. b. i.) : de§.
(f. i.) : 1. bir ~eyin yl·
cl:-,,)
destek
krimamaSI i~in 0 ~eye vurulan dayak; dayanak.
[maneviyatta da kullamllr]. 2. pamuk ve yOn ipli.
9i gibi ~eyleri egirmege 'yanyan a'/et, ig. 3. elcik,
kU~Ok el.
,,).;..-~, ,,~~
destere, dett-erre
f. b. i.)
motifi.
lr:) l:...,~
deltar-bend
(f. b. i.) : sank
..t:.: )L:....~
.
1. el
deste-sengi~inde
(f. b. s.)
mendil, yaglrk.
~ L:....~
(f. b. i.) :
~ c...:>
(f. b. i.) : ezme
dest-gah
~ah,
"lG-..)
(f.
b. i.)
1. tez·
dokuma aleti; atolye. 2. zenginlik.
ba~I,
)\..ullG-.)
(f. b. s.)
amele
usta,. kalfa, tezgahtar,
destgare
4))~.)
(f. b. i.)..: teskere, .
hasta, ta~ ve saire nakline yi':lrIyan tahta. (bkz :
deskere 2).
sapan ['idest"seng" de denilir].
dest-biz
testere. 2. g. s. bir orgO
kullanllan, billOr veya mermerden yapllml$
dest-gah-dar
destar-se·~)l::...,~ (f. b. i.)
l:il~klsl,
.alet.
sank saran', sanklr.
(f.' i.) : ufak
he..
dive, ku~Ukten bUyuge verilen hediye. [Fars~a'da
"yalvarma" manasrna, da gelir].
dest-be-dest
(f. zf.) :
elele, elden e!e, pe~in' satl~.
dest-beste
eli baglr; el kavu~turmu~, el bagraml~.
212·
(f. i.) : 1. demet, tutam;
nek, sopa.
parasl. {Tanzimat'dan once ask!,!r ve sivil me'murlara bu adla para verilirdi] .
desta-seng·
~.)
deste
taklm. 2. kabza, tutacak yer. 3. g. s. on yapraklrk
altrn varak defteri. .
imame).
destar-, hiimayOn : padi~ah sarlgr.
destar-beha
(f. b. i.) : 1.
el uzatma. sarkmtlllk. 2. s. el uzatan, zulmeden~
hilekar, dubaraci.
(f.i.) : sank, tOlbent. (bkz:
kuvvet;
\
jI)~.=..-~
dest-d,raz
(f. i.) : 1. hi kaye, kls-
destin-zen
(f. L)
deste-~ub
sa, fr.epopee. (bkz
dastan). 2. hile, mekr, tezvir. 3. Ri:istem'in babasmm Jakabl.
deltir )L:....~
el
UstOnlUk, zafer.
alr~tlrrlml~.
(f. i. dest'in c.) : eller.
jl::-.~
(f. b. L)
opmeklik, el opme toreni.
el.
destin
.=..-~
dest-biird
dest-amuzj". I ~~
tln,lmr~,
el
yapl~mak,
dest ii pi [V] : el ve ayak.
dest ii pa-yi bitid : soguk el ve ayak. 2. fayda,
menfaat. 3. zafer, galebe,. UstOnlUk. 4. yUksek yer,
mevki. 5. guc, kuvve~. 6. tarz, uslOp.
buJa~lki
c.s--"'J>•
dest-bOsi
~eki~mek.
dest-ilay
(f. b. i.)
opme.
aldatlcl, oyuncu, hileci.
dest-gir
~~
(f. b. s.)
elinden
tutan, yardimci.
dest-giriy
zaYlf, kuvvetsiz,
dest-gii,i
(f. b. s.)
a~an,
avu~
a~an.
~\f.=..-~
(f. b. s. )
~elimsiz.
~~~
( f. b. s. )
et
~~
dest.gu$ayi
(f. b. i.)
..:;.......,)
el
)..t(..:;......."
dest.guzar
dest-hu$
(bkz :
(f. b. s.)
yar-
yeti~en.
dlmel, imdada
';-,,;"..:;.......,)
4desti.baz
dest-suze
(f. b. i.)
c.S-'''
Q
(f. t. m.).
j,,- ..:;......."
ni~anh
(f. b. L)
(f. b. L)
testi ile
oyun yapan hokkC!baz.
destine
(f. i.) :' el bilezigi.
dest·kar
(f. b. L) : el i~i, i~.
dest·ke~ . JS"..:;.......,)
(f. b. s.) : 1. el
~e-
ken, g6zleri' g6rmiyen kimseyi elinden tutup gezdiren. 2. bir i~ten vazge~en. 3. el uzatan, dilneei.
4. i. kazan~. 5. i. at ve yay gibi elde kolayhkla
idare olunan ~ey.
(f. b. s.) :
hOneri ve sanati olmlyan kimse.
destur
(f..i.): testi.
)
f,J";...,,)
dest'$;keste
oyuneak.
ge~ineeek
~"
Jt.,\
klz.
bazi~e).
desti
dest·res olmak
ele ge~irmek; elde etmek, eri~mek.
a~leillk, avu~ a~lclhk.
(f. L) : 1. izin, mu·
).,:-"
saade, ruhsat.· 2. zerdO~t dininin rOhani ba~kanJ.
3. izin veringe~elim, mOsaade edin, kimse olmaSin, 'a~J1In, savulun!. 4. mOsa-ade et. 5. dn ve peri
~erinden kurtulmak i~in s6ylEmen bir s6z. 6. k~.
nun, tOre.
!l)":....,,
desturun
(f. t. zf.) : bazl kim-
seleree, kaba bir s6z soyleneeegi zaman kullanJhr.
j \,,:...,,)
destvan
(,j,! :
(f. L) : hamam natlrJ.
dellak).
dest·vane
(f. b'. L) : 1. S.8·
va~ta
(f. b. i.) : elbezi.
dest·mal
(f. b.. i) : elde bu.
dest.m&ye
lunan
~ey,
Q
destrvar, dest·vare
,,},:.......,,', )\,,:...-.,)
(f.b. L) : 1. baston; ~oban degnegi. 2.el gibi, ele
benzer, el kadar. 3. el bilezigi.
sermaye.
dest·muze
giyilen demir eldiven. 2. bilezik. 3. meclisin
bas tarafl.
j J.4 ..::,....,,)
(f. b. L)
hediye,
armagan.
Jl:A......"
dest.yar
(f. b. i.)
yardlmel,
arka. (bkz : muin, mUzahir).
bah~i~,
ayak.
teri.
dest.yari
~\L:L..."
.I •
(f. L)
j j .:,....,)
(f, b. i. )
yardlm',
muavenet.
(f. b. L)
: kendi
eliyle dikilen fidan; birinin kdavuzlugu ile bir
tayin edilen kimse.
dest.pak
!l~
..::,....,,,
(f. b. 5.)
i~e
dest·peyman
jl.c- ..::,....."
(f. b. i.): da"
madln geline verdigi aglrllk. (bkz : mehr-i muac·
cel').
.
-
i1e yapllan
i~,
.-
t) . :;. . . ."
el emeg;. 2.
dest·res
kuvvet ve zenginlik.
(f. b. i.)
kazan~,
1. el
ucret.
(f. b. L) : elerme,
1. el
(f. i.) :
han~er.
de$ne-; Lari : Lar diyarlna mahsus
han~er.
1. fa·
kir. 2. dindar. 3. i. mendil.
dest·renc
dest·zen
uzatma,. 2. tutunma.
defne-; subh : tan veri [i1konee han~er ~eklinde
gorUndOgOnden kinaye olarak] .
deft
"::"':''',
(f. L) : bozklr, ~ol, klr, ova.
deft·; fena : fanilik ovasl; dOnya.
deft.; hayat : hayat ~olO.
deft.; kebir : Iran'da Tahran'ln gUney dogusuna
bir bolge.
deft.; KIPsak : Dinyester ile irti~ arasl geni~
step.
dO~en me~hur ~orak.
213
deva'
~\.,,)
devi'
1. i1a~. 2.
(a. i. c. : edviye)
c;are, tedbir.
deva.na.pezir : ilac. elm.yan.
Peyk·j clevin : yanda
sUr'atle, hrzla.
devinik
devi.yi misk : gUzel kokulu bir
~e~it ~eker
hel.
(a. Ld6bbe'nin c.)
yUk
(f. L)
devic
ba~
~
),.)
}p
(a. L)
donmesi hastahgl.
(a. L dahiye'nin c.)
tertibeden,
j::-I J,)
devihil
~are
(a. L dahile'nin c.)
devit
i~ler.
~IJ,)
devahin
~.karan
gelen bir duyguyu
divitdar, yazlc•. 2. yaz. tak.mlarrna baken kimse.
te~vik
edici hailer.
,,-;I
~
I.p
J"I
(a. i. da~re'ninc.)
deveran
(f. s.) : gezen, d6nUp .
(a. i.) :' donUp
rna, dolanma.
deveran·J dem
lation.
devha
biy. kan
4.>.P
*
do!a~lm.,
dola~·
fro circu.
(a. L) : bUyUk, ulu
aga~.
devhat.iiz·zeheb : "bUyiik alt," aga~" : Hz. All'·
yi takdis etme anlamma gelen bir deyim.
(f. i.) : divit. (bkz
devit
hek. damar has.
(a. i. dolab'rn c.)
de.
deviyy ($ J')
(a. }.;)
:
anla~J1mayan,
nero
den geldig; belli olmlyan sesler, gUrOltUler, pat,r·
tJlar.
(bkz : dolab).
(a. L) : 1. daim olma, bir
halde bulunma, sUrme. 2. sebat. 3. bir
me'mOriyete gidip gel me.
JI J ,)
I
vat).
devilib
devin
o~'J)
devende
daire·
tahgl, fro varice.
\"'I J ,)
(a. L divan'ln c.)
divanlim. (bkz : divan 2).
devivin·i atika : eski ~iir divanlarl.
dolal1an.
devair·i uruz : ~otir. Ekvater hattlna paralel ola.
daireler.
(a. s.)
(a. f. b. s.) : 1.
devavin
rakge~en kU~Uk
devam
)~\J,)
,~alr
askeriyye : askerl daireler.
devlet : devlet daireleri.
hususiyye : * ozel daireler.
resmiyye : resmi daireler.
devali
(a. L) : divit, kalem key·
(a. L daiye'nin c.)
devii, devaiyve
J ,)
J ,)
(a. s.) : 1. i1ac;la ilgili olan nesneler. 2. j(a~lara
ait.
J
ila~
mak i~in uzun madeni sap. ve ucunda bir de hok·
kasl bulunan alet. (bkz : devit).
devii.d·dehr : dUnya halleri.
devair
~IJ,)
devat·dar
JI.p
(a. f. b. s.)
bulan.
( a. i. dahine'nin c.)
bacalar.
devii
jL.\J')
devi-saz
musibetler, felaketler, bUyUk belalar.
i~e,
bir
(f. s.) : 1. ko~an, segirten,
h.zll yUruyen. Esb.i devin :
214
1.
(a. s.) : Abbasi Half.
Uste ortOnecek
hek.
ler.
devair·j
«Ieviir·i
deviir·i
devair·i
Ji IJ ,)
devir, duvi.r
devihi
i~ten
ko~arak,
felerinden EbO Cafer Mansur'un hasisliginden bir
~eyi "danik
en ufak ~ey, manglr" a Kadar hesap
etmek adeti oldugundan kendisine veri len lakap.
yergan.
"duman
2. d.
=
ve binek hayvanlar•.
~ey,
u~ag•.
(a. L danlk'rn c.)
devaniki
,,:",I J ,)
at
mang.rlar. 2. bir dirhemin d6rtte birleri.
Vi3SI.
dev5bb
ko~an
ke~ucu,
h,zh giden at.
devle
Arap~a
.JJ')
tabirlerde
devlet
(a. L) : /'devlet" kelimesinin
ge~en
.:J J')
bir
~ekli.
(a. L
C.
:
duvel) : 1.
_bir hUkOmet idaresinde te~kilatlandlrllml~ olan si·
yasi topluluk.
elevre-j aliye
devlet-j Siliyye : Osmanll imparator/ugu.
devlet-j ezeli : ba~langlcl bi/inmiyen devlet. 2.
b'UyUk saadet, zenginlik. 3. baht, talih, kut. 4. bUyUk rUtbe, mevki.
devlet-j !jehadet : ~ehit/ik dev/eti, ~ehitlerin Shiretteki en bUyUk saSdeti.
devlet-ibadi
<$.)4'1 .::..l.P - (a.
gUzel sanatlarda kullantlan ve Hindistan'ln DevletSbad ~ehrinde yaptlan bir kaglt· cinsL [tezhip, hat,
minyatOr v. b.].
(a. f. b. i.)
gonlU hO$ eden devir, en ho~ za·
devr-j ebvab : kapi kapi ,gezip
dola~ma.
~gl.
devr-j gul : gUI mevsimi.
devr-j hindi : muzo TUrk mUziginin kU~Uk usul·
lerindendir; 7 zamanll ve 5.darblldlr. Bu usul ile
$arkl ve ilahi/er ol~UlmU~tbr. Bu makamm 7/8,
bir de 7/4 aglr devr-i hindi mertebeleri kullanllml$t!r. Bir semal· ile bir sofyandan mUrekkeptir.
devr~i isna-a;;eri : oniki hayvan adlariyle saylIan oniki ydllk dev;'r.
ev, konak.
(a. t.
b.
s.) : [eskiden] refah, saatlet ve. nlmet sahibi, vezir ve mU~ir gibi bUyUk rUtbe sahiplerine verilen
bir unvan.
devletlujnayetIU
saraym klz/ar agasma veri/en
Gnvan.
devletlU necliibetlu : $ehzadeler hakkmda kullaorlan bir Gnvan.
devletlu re'fetlU : [eskiden] ser-askerlere verilen
Gnvan.
devletIU semahatli : ~eyhOI islamlar hakklnda kullanrlan bir Unvan.
devletlu sjyliidetlii : Mekke $erlfine verilen Gn·
van.
devletlU utufetlu : vezirlere, mU~irlere, padi~ah
damatlarma verilen Gnvan. [Sadrazamllk etmi$lere : "UbbehetlU devletlU" yazdlrdl].
devlet-meab
~t....:lJ')
(a. b. i.) : devle-
tin, saadet ve ihti$amll'lIn slglnacagl yer, hUkUmdar..
devlet-medar
)
-L~ ,p
(a. b. s.) : bU-
yUklUk merkezi olan [hUkUmdar v. b.].
devlet-mend
...L...:,;;JJ')
(a. f. b. s.).
)J.)
devr-j kameri : bir ay i~inde aym dola~masl.
devr-i kebir : muzo TUrk' mUziginin bUyUk usul.
lerindendir. 28 zamanll ve 12 darblldlr. Bu usul
ile kar, tev$lh, i/ahi bi/hassa beste ve pe$rev/er
ca.
~UlmU$tUr.
derv-j IiUe : lale devri, lale mevsimi.
devr·i mihl'iet .= dUnya.
devr-j rabi' : eski takvimlerde ugurlu ve ugul""
suz gUnler devri olup oniki gUl1dUr.
devr-i revan : muzo TUrk mUziginin kUl,;Uk usul.:.
lerindendir 14 zamanll ve 6 darblldlr Bu usul ila
ayln-i $erifler, tev~lhler; ilahller, karlar, besteler,
;;arkdar, pe$revler oll,;UlmU;;tUr.
devr-i sablk : bir onceki hUkOmet, padi;;ah devri
devr-i terakki : ilerileme dev"ri.
devr-i turan : muzo TUrk mUziginin kUl,;Uk usul·
lerindendir. 7 zaman" ve 3 darblldlr. TUrkU, kc;.;
~ek~e ve oyun havalarlnda kullandml$tir.
devr-i Veledi : ~ukabele gUnU sema ba$lamadan
once ;;eyh onde, dedeler kldem slrasiyle arkada 01·
dugu halde semahanenin dairesii~inde ve halka
$eklinde qorUnmek sOretiyle Ul,; defa yaptlan dola~.:.
mao [buna : "Sultan Veled Devri" de denir].
devr
)J.)
(f. i.) : 1. gel,;mi;; dersleri ha-
tlrlama. 2. casus; hafiye. 3. ;;arap kadehi.
(bkz : devletll).
devr
devr-j dil.Sra
man.
devr-j felek : zaman, talih, kader.
f. b. i.) : g. s.
devlet-hane
ISlm olup umOmiyetle bUyUk ol~Uler ve pe~revler
i~in kullanrllr.
devlet zamanl,saadet nobeti.
devr-j devlet
devr-i esatir : mitoloji
devlet u jkbliil : ululuk ve iyi ta/ih.
.
(a. i. c. : edvar)
(a. i.) : dUnya, felek, za-
: 1. donme,
bir ~eyin etraflnl do/a~ma. 2. don Up dola~ma. 3.
nakil, aktarma. 4. bir ~eyi, ba~kaslna teslim etm'e.
devr u teslim : biri, bir i~i tamamiy/e ba~kasma
vererek 0 i~ten ~ekilme. 5. zaman, ~ag. 6. bir za··
'J'nanm bolUndUgU
klslmlardan herbiri. 7. ba~tan
son una kadar okuma. 8. tas. dUnyaya gel me, (nG·
zOI) ve tekrar geldig; yere donme (urO~) haiL
9. muzo bir mUzik Uzerinde, her ol~Uye veri len
man, talih, kader; devir.
devre
C )J.)
(a. i. c. : devrat)
: 1. do·
nu;;, donme. 2. bir ;;eyin flrdolaYI etraf!, kenan.,
3. birka~ yddan meydana gelen
zaman sUresi,
* donem.
devre-j aliye: [eski] sultanl te;;kllStmda OIS
denilen ilk a/tl smlfln son smlflan.
215
I
devre-i ar~iyye
kavs-i urOc. [Bekta~i tabir/erindendir ].
devre-i fer~iyye
devriyelerin kavs-i nuzOle ait
olanlan. [Uskudarll Ha~im babanln devre-i fer~iy
ya'si me~hurdur].
devre-i ibtidaiyye
eski ok~IIarda' altl smlfln
ilk slnlflan.
devre-i kasire : fiz. klsa devre.
devre-i mutavasslta : eski okullardaki ilk altl
slnlfln orta sm;flan.
~ I>;. ).P
devr-han
(a. f. b. s.)
Kur'-
deybazer
(f. i.) : GOne~ ayla-
nnm sekizinci gOnO; ve onu idareye me'mur sayllan melek.
»-:f-",;)
deycur
e;ok karanllk. (bkz
karanllk gece.
(a. s. c. : deyadr) :
zalam, zul'met). $eb-i deycur :
deyden, deydene
(a. L) : usO/, adet, gelenek.
deydene-i dirine, :eski usul, Adet.
an'l daima okuyup' devreden [kimse].
deymumet
.
":"'0
>.e
(a. L)
,;)
N
devri, devriyye
e.5).P
(a. s.) : 1. devir ile, devran ile ilgilL Sene-i devriyye : yll donumu. 2. d. zaman zaman.
~..).-',;)
devriyye
(a. i.) : 1. geceleri
dola~an
kol taklml, gezici karakol. 2. bulbul, karatavuk, slglrclk ve b~nzerleri gibi ku~lann mensOboldugu sml f. 3. Insan ve kainatm Tann'dan
e;lklp Tann'ya donmesi. felsefesine gore bu devir
safhalannl anlatan tasavvuf ~iiri.
devriyye mevleviyyeti : i1miye mensuplanna rutbeleri kabmca tevc1h olunan vazifelerden birinin
adl.
)..9,;)
devvar
~erh-i
e;ok donen.
Dunya.
(a. s. devr'den.) : devreden,
devvar
Dunya. Felek-i devvar :
(a. i.)
devvare
pergel denilen
geometri aleti.
dey
e.5,;)
(f. L) : 1.
Gune~
yllmm onuncu
deyacir
Deyalime
deybavend
216
dOyOn, duyOnat)
bor~.
deyn-i hal : huk. bir yakte talik ve te'hlr edilmiyen bore;.
devn-i .Iazlm-I sahih : huk. odenmedike;e veyahut hakikaten. veya hOkmen ibra olurimadlke;a sak.lt olmlyan' bore;.
deyr
Y
(a. L
,;)
N
c. :
eclYar) :,1. manastlr,
kilise. 2. insanllk alemi, bu dOnya. 3., mec. meyhane.
Jl y",;)
deyrani
(a. s. deyr'den.) : ma-'
nastlr'a mens up, manastlr "ile ilgili, manastlr adadeyr.hane
Gune~
... _t~,;)
doyyan
(a. s.)
mOkafatlandl-
ran veya cezalandlran, hakim, Tanrl.
)~,)
(a. L) : 1. biri, bir kim-
(f. h. L) : 1. Cena-
aymm 23 uncO gOnO. 3. i.
(a. h. L deylem'in c.):
deyyus
(f: h. L)
Teh-
~J'N,;)
( a. s. ) : karlsmm namus-
suzfuguna goz yuman ve katlanan kimse, k0rum" sak. (bkz
derare).
dlbk
,~ J L;-'N,;)
ma-
nastlr; kilise.
deyyar
~.:rN,;) l-:"'N,;)
(a. f. b. i)
se, bir fe·rt. 2. mahastlr sahibL
deyleml i /er.
mOres'in lakabl.
i. c.
(a.
deyn-i gayr-i sahih : huk. odeme yahut hakikaten veya hOkmen ibra o/makslzm dahl saklt olan
(a. i. deycur'un c.).
karanllklar.
b'lhak. 2. i. her
bir melekadl.
~rN,;)
deyn
borc.
mi.
ay!. 2. Gune~ yi/mln onuncu aymda ve her Gune~
yi/lnm 8, 15 ve 23 uncu gunl~rinde yapllacak i~
lerr idareye me'mur sayllan melek. 3. kl~. (bkz:
~ita ).
deybadin
daimlik...
devam, sOregelme.
dlfda'
~.,;)
(·a. L)
t .J.;':':'
kurbaga. (bkz : e;agz).
,( a.
okse.
i: c.
defadl')
·dide
dlfdaiyye
zool.
(a. L)
dlrs
kurbagagiller.
iri,
(a. s. dahm'm c.)
(a. 5.) : pek dar. Mekan-.
dlyylk : pek dar yer.
~eyler.
kalm alan
di
d¢'
dlhk
(a, L)
);i
dlhk-iver
gUlme.
d¢'
J\i.)
dlkak
(a. f. b.
5.'
J.)
(a. 5.) : 1. her ~eyin ufal-
( a. L) : ince agn, erime has-
c:.L.:.::.
dll'
( a. i. c. : adla')
..:,.,.. \.c.)
diam, diamet
diba
L::.) (f:
i.) : renkli dokuma motiflerle
sUslU IUks bir '~e~it ipek kuma~, canfes
dibi-yi frenk, :frenk canfesL
C~M.)
dibac
1. geo.
kenar. 2. anat. kaburga kemigi.
dd-I kazib : anat. : gogUs kemigine dayanan be$
'tane kU~Uk kaburga kemigi.
dll'-I sahih : anat. gogUs kemigine dayanan yedi
tane kaburga kemigi.
(a. i. c.
SOl.
(bkz : mukaddeme).
(a. i.) : sepicilik,. hay:
van derilerini terbiye etmek zanaati.
c:::..l;...)'
dicic
(a. i. c. : dlra', dunY) : cenkte,
t...).)
sava~ta giyilen zlrh. (bkz : cev~en).
J\).)
dlrak
riden
yapdml~
(a. L daraka'nm c.)
de-
uzun, [asll "de·
raz" dlr].
.:-....,.) j \;.)
dlraz-dest
(f. b. i.)
el
uzunlugu; el uzatan.
ku-
tav~an.
'dlrgam
i~"''''';'
(a. i. c.
esed, haydar, gazanfer,
dlrgame
'\~l;...)
(a. L c.
tao
c1UcUc)
decace, dUcace).
j\,).,.)
(a. L dOd'un c.)
ufak so-
kurt~aglzlar.
didin-I em'a : baglrsak kurtlarl.
didan-I haytiyve.: ~eritler.
)~.)
(f. i.) : 1. yUz, c;ehre.
didir-I hiirriyyet : hUrriyetin gUzel y,UzU.
didar-I pak : temiz yUz.
didar-I vir : sevgilinin yUzU. 2. gorme, goru$me. 3. gorU$ kuvveti, goz. 4.
aC;lk, meydanda.~
5. i. kadm adl.
s:
(f. L) : uzunluk.
arslan. (bkz
gulcanlar,
didar
(f. b. i.)
lagl uzun,
vuk. (bkz
didan
(f. s.)
(a. i. c. : dUcUc). (bkz:
decac, dUdk).
dicace
kalkanlar.
jI).)
dlraz
debab'ic): 1-
dibace
(a. s.). (bkz : Dimi$ki).
dl~'
kumalj.
dalll, C;i~ekli bir c;eljit ipek kurnalj, dib~, canfes.
2. g. s. bir yazl sitili.
dibigat
(a. h. i.) : ~am.
i,l.e.)
(a. L c.) : 1. bi,naya vurulan direk, destek, payanda. 2. i1eri gelen, ba~.
klrmtlsl, incesi. 2. ~irden denilen baglrsak.
dlkk
tallgl.
c.S.) (f. L) : dUn, dUnkU gUn.
di ve ferdi : dUn ve yarm.
insanm gUlecegini getiren, gUldUren, gUldUrUcU"
ml~I,
(a. i. c. : adras) : aZI di~i.
J:..a
dlYYlk
i l ¢'
dlham
I,)'" ~
daraglm)
dide
~Ir).
("ga" uzun okunur. a.
c~.)
(f. i. c. : didegan) : goz. NOr-i
dide : gozUn nuru. (bkz : ayn, C;e$m).
dide-i girVin : aglJyan goz. 2. gozcU. 3. gozbabegi. 4. gozucu.
L) : arslan.
-dicfe
dlrra
.:>:;.)
ziyane). 2. tura.
(a. L)
1. klrbac;. (bkz
tao
g,).,.)
(f. s. c. : dide.gan)
gar-
mUlj; gorUlmU$. LOtuf·dide : IOtuf gormU$. Zarar-dide : zarar gormu$.
217
dide·ban
j~ ~~
dide·ban
(f. b. L) : 1. gozcu,-
gozleyici, bek~i, koku, nobetc;L 2. [evvelce] gOm·
rOk kolcusu.
. .,
dide·ban-. _ felek : astr. ZOhal (Sa tOrn) gezegeni.
jtr~ ~
•dide.gan
gormO~ler.
-dig
~~
IOtuf
(f. i.) :
dig-i cu~an
dig-i sevda :
~omlek,
tencere.
tenceresi, muhabbet kazanl.
a~k
~~. ~..i~
(f. s.) : difjer,
ba~ka
diger·bin
0.
(f. b. s.) : ba~kaIarrnrn
iyiligi i~in fedakarllkta bulunan, ba~kalarl i~in va·
kimse.
~Iyan
j J ( ~~
diger-gun
(t. b. s.)
bozuk,
degi~mi~, ba~kala~ml~.
jl(
diger-kam
..if;.~
(f. b. s.) :
flnl du~unen, Fr. altruiste. (bkz
j
diger-rOz
J)
..i~~
( f. b. L)
koy
dih·dar) .
koye mensup, koylO.
(f. L): ta~. (bkz : dahim.
dahim, efser, iklil).
jl:---AI~
Dihistan
(f. h. L)
Estera··
bad denilen kasaba.
~~
ba~kala.
d7ger·bin).
( f. L) : verme,
veri~, bagl~-
ihsan, atiyye).
jL.u.~
dihkan
,,)At~
o~
(f. s.)
p: ~
lama. (bkz
(f. b. zf.)
~
koylO;
\
zaman.
.
\..l"";"
d'~
dihi
dihi~
otekL
diger.bir
defa,
dih·htida
agasl, koy kahyasl: (bkz
dihim
toprak tencere.
(f. b. L)
dihkan ).
gormO~ler.
ta~ml~, ta~krn, ta~an
diger, diger
ba~ka,
(f: s.. ·dide'nin c.)
LOtuf.dide-gan
jl~~
dih.gan
ekincL (bkz
("ka" uzun okunur.
a.i.) : 1. ~iftc;i, koylU. 2. koy a9asl. [aslJ Fars<;:a
"dih·gan" dlr].
pl.lf)~
dihliz
C(, ~
dik
( a. L
(a. L). (bkz : dehl7z).
C.
:
diyeke, edyak) : ho-
roz.
dik-i ebyaz : Cennet'te bir ku~.
dik.ijl.ar!1 : "sidret.OI·mOnteha" da bulunan ve
baglrtlsiyle .Cennet'teki meleklere namaz zamamm
bildirecek olan tavus ~eklinde bir melek.
(f. b. s.) : ba~ka
dik ~
(a. L) : dar olma, darlJk.
dik-. nefes : nefes darllgi, tlknefes.
dih
~~
(f. L c. : dihat) : 1. koy, karye.
(bkz : dih). 2. g. S. tek reokli
veya altrn motifli ipek kuma~.
o~
.dih
41 ~
utan~
verici, utandirici.
(a. L) : 1. klrmlzl sahtiyan.
(f. L dih'in c.) : koyler.
2. koylO,
~.lf)~
(f. L) : 1. kO~Ok koy.
~ift~i.
dih·dar
)
(bkz : dih·huda).
b
o~
("ka" uzun okunur. a. i. da-
(f.. b. L)
dik.efrak
koy afjasl.
(a. b. L)
~atal
ibikli horoz.
dikkat
2 .. (dOhn'On c.) : sOrOnOtecek yamar.
dih-~e
dikak J~~
kik'in c.) : incelenmi~, ufalml~lar.
(f. L) : kay, karye.
j~~
dihan
gumu~
(f. s.) : veren, vericL Aram-dih :
rahatllk veren. Haclet·dih :
dih
kenarlan
..:..;~
(a. L) : dakiklik, incelik...
dogruluk, ehemmiyet verme, ince eleme, ince arama ..
dikkat;i nazar : bakl{i inceJifji·.
dil
dil·i
dil.i
dil-i
elil·i
dil·i
dil·i
'-'~
(f. i.) : 1. gonOl, yurek, kalb.
avare
serseri gonOI.
bi-karar : kararslz gonOI.
b'·mar : hasta gonUI.
divane : deli gonOI.
enhar : Irmaklann gonlO.
mecriih : yaralJ gonOI.
218
I
dil-efgir...
dU.i
clil-i
dil.i
gonG I.
dU·i
dU·i
gonUI.
dU·i
dil·i
dil·i
dil:i
dil.i
na.mihri~an : merhametsiz yUrek.
p&k : temiz gonUI.
pare pare : par~a pal'~a, parampar~a olmu$
J,)
.,,))j\
dil·iziirde
gonlU
incinmi~,
(f. b. s.)
kalbi kink.
dil·biz
piir·at~
: ate~li gonUI.
sad.pare : yUz par!;a, parampar!;a
olmu1}
(f. b. s.) : gonU1
eglendiren; gUzel soz soyliyen, goze ho~ gorUnen.
..\.:..b
dU.bend
suzan
viran
%ir :
derya
~eb :
dill
: yanik, ate~li gonUI.
: Ylklk, harap gonUI.
zavalh 90nUI. 2. orta, van.
: denizin ortasi.
gece yansl.
JlM.)
(f. b. 5.) : gonUl bag"•.
van.
dil·ber
~.)
(f. :b. s. c.: dil~beran)
1.
gonlO altp gotUren, gUzel. 2. i. klz adl.
JI~.)
dil·beran
(f. L) : 1. nokta. 2. gonUl, kalb.
(f. b. s. dil-ber'in c.)
~
dilberler, gUzeller.
3. mandlra, agll.
(f. zf.)
dil·berane
(f. b. s.)
gonOl
gUzele, sevgiliye
yakl~lr
dilberer
sOrette.
anlar; kalbi uyanlk; bilgin, akllh.
l>~I.)
dil·beri
dil.arS, dil.aram
(f. b. 5.) i'- 1. gonUI alan, gonUI kapan, gonUI okQonlp dinlendiren. 2. i. kadm adl. 3. muzo
bygUn elde' ornegi olmlyan eski TUrk mUrekkep
makamlqrmdan biridir.
.
~Iyan,
dil·asa
L.T J.)
(f. b. 5.)
(f. b. s.)
dilberlik, gU·
(f.,. b. s. )
gonU~
(f.b. s. )
gonUt
(bkz : dil-dade).
[l>] -'~,)
diJ·cu [v]
~eken.
dil·dide
gonlO
(f. b. s.) : 1. gonUl'
<).)I..J.)
vermi;;, a~lk. (bkz : dil-beste). 2. erkeklerin
lanna sardlklan renkli mendil.
rahat.
dil.a~Ob
(f. b. 5.) : 1.
nUle slkmtl veren, yUregi slkan. 2. gonUIO
ran, kalbi meftOn eden [gUzel).
(f. b. s. c.
dil·aver
go.
kan~tl
(f. b. s.)
dil.averan
j.J'1.)
(f. b. s.)
,)Ij\ J.)
dildil
J..J.)
(f. i.)
dil·duz
jJ..J.)
: 1. gonUle
) Ij\
J.)
:" inilti, slkmtl, IZtl-
(f. b. s.)
dil.diizd
dile
(f. b. 5.)': gonlO
(f. b. 5.)
oJ.)
(f. s. ve i.)
citen, hatlr klran, kalb klran, merhametsiz.
1. gonUl sahibi. 2.
gonUI. (bkz : dil).
dil-efgar, dil.figir
(f. b. s.) : gonOl in·
gonur
c;alan.
i1gili olmlyan, gonlO rahat.
dil·izar
1. birinillt
len, kalbe batan.
asJlan, gonUl ~eken, cazip, gUzel. 2. i. muzo AbdUIbaki Dede'nin terkibettigi 7 makamdan biri.
dil-izid
:
rap.
dil.
-aver'in c.) : yigitler, yUrekliler.
dil.iviz
(f. b. 5.)
ba~
gonlOnU alml~, sevgili. 2. i. muzo AbdUlbaki De·
de'nin terkibettigi 7 makamdan biri.
dil6ve.
ran) : 1. yimt, yUrekli. 2. i. erkek adl.
~eyle
baglaml~, a~lk.
anyan, gonUl
,dil.asOde
~~.)
dil·beste
gonlO rahat-
landlrati, avutan.
bir
(f. b. L)
7:ellik.
;~,), )lU\ J.)
(f. b. 5.) : gonlU yarah olan,
rOh-U I-fuad ).
a~lk.
(bkz : mec·
. 219
dil·efruz
)Jjl
dil·efrOz
J,)
(f. b. s.)
ho~,
nul aydanlatan. ,(bkz : dil-furOz).
(f. b. s.)
gonlU
geni~, sevin~ll.
(f. b. s.) : gonlU ya-
dil·figir
dilir ~."
(f. b. s.) :' gonUI
aldatan, d\zibeli, allmh.
)J.;J."
dil-fiirOz
(f. b. s.) : gonO.
(f. b. s.) : gonlU klz-
dil-germ
ml~, ofkelenmi~.
j\~J."
dillrin
yu.
(f. s. dil1r'in c. )
b. s.) : gonOI tu·
tan; kalbe slktntl veren; gUcenik, klrgan.
(f. b. s.)
dil.giidiz
yUrek
eriten, g6nUIe eziyet veren.
dil-giifi
dilirin-, nizedir : mlzrakll yigitler.
Lill,)
(f. b. s.) : 1.gonOl
a~an, i~ a~an"
kalbe ferahllk veren. 2. i. muzo
Arif Mehmed Aga'ntn terkibettim bir mOrekkep
makamdlr. [elde bu makamaait hi~ bir ornek yoktur].
.
(f. b. s.)
gon.
mertcesine.
dilir'
\.S~l,)
yigitlik, mertllk, yO-
(f. L).
'Ib
reklilik.
J-ClJ
(f. b. s.)
dilkef·hiveran
g6nOl dileQi.
(f. a.. b. s.)
dil·harib
gonlU
y,kllml~, klrllml~.
dil.histe"l:-tl)-,) (f. b. i.) • (bkz: dil·hah).
(f. b. s.) :
dil-haste
gonlU h.asta, hasta 96n01l0.
dil.hlri,
par~ally~m,
dil·hOn
Jtl)..,)
(f. b. s.)
tlrmallyan. (bkz
yOrek
c8n.hlra!i).
(f. b. s.) :
i~i
kan a!:j.
~,)
(f. b. i.) : muzo tanminen 5 as,rl,k veya daha eski bir murekkep makamdlr. Bu maka.Q" hOseyrii
makamtna irak makamanan dizisinden bt~ par~anm
(mesela makamm pest dortlOsOnOn) eklenmesinden
mOrekkeptir. Bu dortlU (segah dortlUsOnUn Irak
perdesindeki ~eddi) ile Irak perdesinde durur. Gu~
10 birinci derecede hOseyni'nin gO~lUsO olarl hOsey.
n1 ve ikinci derecede hOseyn1'nin dura!:jl olf?n' dO~
gah'd,r (bu perde ayn, zamanda Irak makammm
da gO~lUsOdurJ. Donanlml si i~in koma bWt01U
ve fa i~in bakiyye diyezi konulur Dilke~.haveran'm
terk1bindeki her iki makarritn da donanlml EiYhl
oldugundan, nota i~inde bir de9i~iklige hacet kal.
maz (tabi1 ge~kiler hari~ olmak Ozere).
)'
.s..A:,;") J,)
dil.ke,ide
(f. b. s.) : gonOI is·
gonOY" ~ekici.
1is
jl)J \.;.
yuregi olii.
dil.hih
i-I
(f. zf.) : yigitc~$ine,
dil·kef
~,)(f.
dil-gir
lIyan.
yUrekli,
~~
diJir·ine
Ie ferahllk veren, sevindiren. (bkz : dil.efrOz).
t~i,
diJira:n)
( f. s. c.
. rekliler, . cesurlar, yigitler.
dil-firib
olmU~,
ra~at.
cesur, yigit.
rail, a~lk.
IU
yUregi
gonlO
....
,n,
Cl.) J."
dil-ferih
:-,,> J ~
dil·hOf
g5-
~
~
(f. b. L) Jriuz.,·,A. tko.
Konuk'un terkibettigi bir mOrekkep makamdlr. Bu
makam, muhayyer makamma ferahfeza te'rk1binin
ilavesinden mOte~ekkildir~ UmOmiyetle' inicidir. Ma.
kam ferahfeza ile onun gibi yegah perdesinde duo
rur. GO~lUler, birinci derecede muhayyer'in durag,'
ve fahfeza'ntn ikinci gU~lUsO olan dUgah,fkinci de.
recede muhayyerin gO~IOsO olan hUseyh1, O~Onc(j
derec.ede de ferahfeza'nm gU~lUsO olan acem.~ran'.
d.r. BugU~lUler hir sekizli tiz ve peste de;;~amil
olup, her birinin makamm terk1bindeki diziler i~in.
de vazife aldlg. unutulmamahdlr. Donanlma mu.
hayyer gibi si i~in komabemolU ve fa i~in lSaklyye
diyezi konulur; ferahfezaya ge~ilince buiki 8rlza
bekar yapllarak, si i~in kO~Ok mucenneb bemolU
ve do i~in' baklyye diyezi ilave olunur. ';
dil·kOb
Iiyen, vuran.
"c,)
~
(f.
b.
s.) :gonlU zede-
dimne
~.:».:>
dil-murde
gonlu
dil-~ikeste
kalbi,
(t. b. s.)
4.:.-('':'\':>
olmu~, duygus~.
(f. b. s.)
(f. b. s.) : 1. gonOlde yer tutan, ho~, latif. 2. i. muzo tahmlnen iki
aSlrllk bir mOrekkep.3makamdlr.
o
(f. b. .s.)
gonOI
o
ok~lyan. [ash "dil-nevaz" dlr].
• t.'
ok~lyana
g5nOI
M
dil-ri,e
ho~
(f. b. i.)
yara~lr
gonOI
yolda.
...
(f. b. s.) : yOregi ya-
rah, dertli. Dervi,.i dil-ri, : gonlO yarah dervi~.
\
(f. b. s.): 1. gonOI kapan, gonlO alan. 2. i. muzo tahrhlnen iki aSlrhk bir
mak~md,r. Elimizde hic;bir 'oesteli nOmOnesi yoktur.
dil-saz
dil-sir
jU"
(f. b. s.) : gOI'!ii1 yapan.
J.:>
(f. b. s.) : g5zu g5nlO
~
Jl:...-b
(f. b. s.) : gontil
~ -,-,.,
(f. b. s.) : yOregi
yanik, kederli. (bkz : dif-teng).
dil-suz
j,......J.)'
(f. b. s.)
gonlO
ho~,
sevinmi~.
(f. b. s.)
yOrek
- delen, cook aelkh, dokunakh.
dil-,iken
kine•.
(f. b. i.)
(f. b. s.)
(f. b.s.)
gon.
W susaml~J pek istekli.
o.~;j.:>
dil-ir:inde
(f. b. s.) : 95nlO diri/...
mi~, eanlanml~, bilgin.
dim
(.':>
dime'
(f. i.) : yanak, c;ehre, yOz.
,.l.J
(a. i. dem'in e.) : kanlar. Sefk••
dimi' : .kan dokOcOIUk.
dimi~
tL..)
(a. i. e. : edmiga) :. 1.
~uur.
magz). 2. akJl
dimigi, dimigiyye
dhnen ~.. .:>
(bkz :
~l..),
hO~).
JL..)
(a. i. dimne'nin c.)
: sOp-.
(a. h. i.) : Sam.
Diml,ki
: gonOl aV/lyan.
(f. b. s.) : g5nOI
J~':>
~ a. s.) : 1. Sam'la i1gi·
Ii, Sam'a ait. (bkz : Sami). 2. i. gOzet sanat.
larda kullanJlan ve Sam'da yapllan bir c;e~it ka!:jlt.
[tezhip, hat, minyatOr V. b.].
Dimne
dil-,ikar J~I,)
G:j.:>
~
kmtlsl, g5nOI darl,g,.
(f. b. s.) : 1. gonOI ya-
Jts:-..:J.)
yOregi dar,.
rOntOlOkler.
kan, yOrek yakici. 2. i. muzo tahminen a/tl aSlrhk
bir mOrekkep makamdlr. Elimizde hic;bir besteli
nOmOnesi y<:'ktur.
dil-~ikaf
(f. b. s.)
(a. s.) : 1. dimaga mensup, dima!:j ife ifgili. 2.
zihni, fikr1.
alan ve zapteden gOzel, kendine meftOn olan.
dil-suhte
&:: "..1.:>
kederli, slkmtili. (bkz : dil-sOhte).
beyin. (bkz
tok.
dil-sitan
ac;"ml~.
gelen, g5nlOn begendigi.
J.~).:>
git~
(f. b. s.) : gon-
dil-tengi
~.:>
.1 Ll.:>
dil_pesend,5 dil-pezir
(f. b. s.) : gijnOle
10
g5nl0
vurgun.
dil-teng
""\)1.,:1.:>
dil-nuvazane
ok~areasma,
mi~, a~lk,
. dll-,iikiifte
).p,:>
dil-nuvaz
(f. b. s.)
gonlO kink, kmk gonOIlO, huzOnlO.
~.) (h. i.):c;akal ad•. ["~el1le va
dimne"l ku~lar ve di~r hayvanlar hakkmda Hint·
c;e yaz"ml~ bir hikaye kitabl o/up, Iranh "HOseyin
Vaiz" tarafmdan "Envar-i sOheyli" adiyle Farsc;a'ya,
daha sonra "HOmayunname" adiyle' Osmanhea'ya
tereOme olunmu~tur.
dimne
~.)
(a. i. e.
dimen)
sOprOn-
t{jlUk.
111
din
J:..)
din
(a. i. c.
' edy8n)
Allah'a inan-
rna ve baglanma.
~.'"
din
1. her Gune~ aylnm yir-
(f. i.)
mi dord(incu gunG. 2. kalemi muhSfazaya me'mur
saydan melek.
(a. f. b.
din-dar
ve
baglanml~
s.)
Allah'a
olan kimse.
",'1)..\.:.:.",
din-darine
inanml~ ve baglanml~
yakl~acak ~ekilde.
JL~~)",
dirah,ani
o ~).)
dirah,ende
dlr.aht
(f. L) :
diran
,dindar-
J\.J..'"
(a. L dar'ln c.) : evler. (bkz:
dirayet
(a. L) ._ zek8, bilgi, kav-
raYI~.
(a. zf.)
dince, din baklmm-
dini, diniyye
"-:"'.,) "
ur.",
oW",
.
din-penah
(a. f. b. s.) : dini
':
bilgili,
)JJ..
J:.'"
t. b. s.)
zeki,
(a.
kavraYI~11.
di,a\C8t-mend~. I),)
dir-bb
)
(a. f. b.s.)
kavraYI~".
-".,)
(f. b. s. ve zf.)
uzun,
(a. f. b. s.)
diref,
(a. f. b. s.)
dini
",.l:.C...~~•.)
(a.
ge~, ~oktan,
uzun mud-
JJ)",
(f. L) : bayrak, sancak.
diref,-i Gavyani (Gaveinin bayragl): [Dahillak'm
zulmOne kar$1 isyan eden G8ve isminde bir demircinin kendi me~in onlO90nO y,rtarak yapligi bayrak].
,
f. zf.) :
dini klracak, dine zarar verecek sarette. Abal-i
din-,ikenine : dine zararh olacak ~ekilde sozler.
(f. zf.): 1.
dir3-
. uzun mOddet.
koyan.
din-,ikenine
~ I),)
dirayetli, zekl, bilgili,
dine hizmet ve yardlm eden, dini arkalryan.
0Ct.~.",
(a. f. b. s.)
kavraYI~II.
dirayetli
koruyan; dine destek olan.Pidi,ih-. din-penih
dini koruyan, dine destek olan padi~ah.
din-perver
)ts:::... I).)
dirayet-kir
(a. s.)
dinle iI~IIi olan. UlOm-i diniyye (din bilgileri)
din derslerL Akaid·i diniyye
( din inanr~larl)
din dersleri.
.1• .)
(bkz :
diraht-i meyve-dar : yemi$ veren, yemi~li agal;.
yetli, bilgili,
dtr
aga~.
$ecer).
diraht-i Meryem : Meryem'in al,tlnda oturdugu
diver).
dan.
kar~1
(f. s.) : 1$lldl-
van, parlldlyan, 1~lklr, nurlu.
olan kimseye mahsus veya
(a. f. b. i.)
t",
klran, dine
: parlaklrk,
aga~.
(a. f. zf.) : Allah'a
din-diri
din-,iken
(f. i. )
parddaYlcllrk. [aslr "durah~anl" ?ir]. (bki : du-
Ilk.
dinen
GOn~.
parllyan. Mir-i dirah,in : parlak, pCirllyan
[ash "durah~an" dlr].
(a. i. c. :den8nir) : 1.,
eski zamanm ~eyrek lirasl degerinde bulunan bir
nevI altln parasl.2. bir Franslz frangma denk olan
sirp parasl.
inanml~
(f. s.) : parlak,
rah~8n ).
) l:..",
.
dinar
0l..:..;.).)
dirah,in
direm
hem. 3.
i).)
gOmO~
(f. i:) : 1. ak~a, para. 2. dir-
para.
direm-giizin
,'(f. b. L)
sar-
raf.
det:
dir ii %ud
dar).
dirah.
parlltl.
222
ge~
ve
~abuk.
2. s. uzak. (bkz
direm-h.ride
para He
J-».)
(f. L)
nur, ziya, 1$lk,
(f. b. s.)
a"n,m,~.
direm-sera
Ir-...
hane, para basllan yer.
A )')
(f. b. i.)
darp-
divan katibl
e.G )~
direng
(f. L) : bekleme; gecikme;
tutma; istirahat. (bkz : aram).
direv
ekin bic;:me, hasat.
( f. L)
J)~
fJ):J
direv-ger
( f. b. s. ) : ekin bi-
~en, orak~l.
(")~
dirhem
( a. L
: derahim)
C>
1. eski okkanm dortyUzde biri. 2.
gUmU~
para.
olmlyan dir-
dirhem-i eeyyid : bozuk, karl~Jk
hem [gUmU~ para].
dirhem-l halis : saf gUmU~ten ibaret olup ba~ka
bir maden ile kan~lk olmlyan dirhem.
dirhem-i orfi : on altl klrattan ibal:et dirhem.
dirham-i rayie : gerek ceyyid ve gerek zUyOf 01sun, halk arasmda almlp verilen dirhem.
dirhem-i ,er'i : on dort klrattan ibaret dirhem.
[zekatta, mehirde, diyette, nisab-I sirkatte mOteber
olan da bu dirhemdir].
dirhem ij dinir : gUmU~ ve altm para. 3. ~eriate
.gore, orta boyda alan, 70 tane arpanm aglrllgl.
d)~
dlrig
(f. L) : 1. esirgeme. 2. e. ey.
divan-. ahkam-,adliyye (a. b. L) : huk. kanunlara ve nizamnamelere gore bakllacak davalarr
gormek Uzere 1284 tarihinde kuru Ian ilk nizamiye
mahkemesl. * yargltay.
'
divan-. ali : yUce divan.
divan-, daavi nezaretl : c;:avu~ba~llIglO ka'ldJrJld,gl
hied 1252 (1836) ylllOda bunun verine ihdas olu.
nan daire. [1287 ( 1870) de adliye nezaretinin
te~ekkUIU Uzerine lagvolunmu~tur].
-divan-, harb (a. b., L) : huk. harb divaOl, as·
keri mahkeme. [divan-J harbler 21 ~evval 1286 tao
rihli eski Askeri Ceza KanOnu'nun 48 inci maddesine gore be~ askerden te~kil edilirdi].
divan-, harb·l orfi : * slklyonetim mahkemesL
dMin-. hass :. padi~ahm ba~kanllk ettigi meclis.
divan-. humayun (a. f. L): halkm dava ve ~ikayetlerinin dinlenip hallolundugu, devlet i~lerinin
g!5rUldUgU padi~ah huzuru. [bu mecliste, sadrazam,
~eyhUlislam, kazaskerler, defterdarlar ve sair bO.
yUk devlet ricali bulunurdu].
divan-, ilahi : ahiretteki hesap gUnU. 2. bir ~al'
rin, ~iirlerini kafiyelerine gore alfabeslrasiyle i~ine
alan mecmua.
divino. FuzOIi : FuzOli'nin divaOl.
divan-. Hakani : Hakani'nin divanl.
vah, ah, aman, yazlk. 3. men'etme, onleme.
lA!.)~
dlriga
("ga" uzun okunur. f. zf.)
(a. ,f. b. L)
~iir
mecmOasl.
yazlk, eyvahlar olsun!
~J.~
dirin, dirine
,
divine <L.\y.~
jj.~
~yin-i dirin : eski tore.
Bende-l dirine : eski kul.
<f. s.) : eski, kadim.
i L.) (a. L) :
dlsam
.gibi
~eyler.
1. ~i~e kapagl, mantar
(a. s.) : eklendigi kelimeye
<.;okluk, bolluk manasml verir. Merhamet-disar :
<.;ok merhametlL
}t.J
(a. i. c. : dUsUr)
l1iyilen kaftan, elbise. 2. yatak
dise~.J
Y)
(f. L) :
1. Uste
divan
divane-gi
divine·rev
(f. L) : 1. dey. 2. ~eytan. 3. dn.
1. bU-
L) : divanelik, de-
J)
<L·\Y.J
(f. b. s.)
delicesine
hareket "eden, c;:IIglO.
divin-hane
~ahls, ki~L
J \~ .J (a. L c. : devavin) :
f-iIY.J (f. b.
lilik.
ni~
div-l ihenin-beden : demir govdeli dey.
yUk meclis.
J IY. ~ ,
i..S-!. ..I;'; \
(a. t. b. L) : eskiden ta~rada me'mur olan vezir
veya amirlerin mektupc;:uluk vazifesini gordUrmek
Uzere kullandlklan me'mur. (bkz .: divan katibi) .
c;:ar~afl.
(f. b. L) : dUn gece.
div
divan efendlsl
2. anat. kapak, * kapaclk.
-dlsar )".J _
dlsar
(f. s.) : deli; budala, allk.
~;Li 'y. ~
(a. f. b. L)
ge-
sofa, salon.
.::,,~t~ JI Y• J
(a. b. L) : * saYJ~tay, devletc;:e sarfolunan paralarm
hesablOi kontrol, mUrakabe altmda bulunduran yUk.
sek kurul, muhasebat divanJ,.
divan-, muhisebit
divin kitibi
~.l( Jl y• ~
(a. t. b. L)
(bkz : divan efendisi).
22J.
J I,•.)
0(_:,'1,•.).
divini, divaniyye
(a. s.) : divana ait, divanla ilgili. Hatt-. divini
divandan C;lkan yazllarm yazlldlQI bir c;e~it yazl.
Menasib-i diviniyye : divan kalemindeki me'murluklar.
~.ftl\ ~
DivinG Lugat-it.Tiirk
(a. b. L). (bkz : Mahmud
)J:.)
diver
ul
j \'. .)
diyir-. ihar : ba~ka memleket.
divir-. gurbet": gurbet iii.
diyar-. kiifr : islam Ulkelerinden gayri yerler.
divaN Rum : Osmanll Ulkesi. "
diyir-. tahassiir : ozlem diVan, ozlenen Ulke.
2. yabanci haneler, evler.
~~.)
diVit
(Ka~gar!l-).
~~.)
diyeke
(f. L) : duvar.
(a. L diyet'in c.) : di')'etler.
(a. i. dik'in c.) : horozlar.
(bkz :edyak).
(f. b. L)
divar-ger
du-
deli~ik,
div.-be~e ~
diy-bend
J:')
1.
b. L)
(f. h: L) : TehmOres'-
clA~ y•.)
diy-cam\!
(f. b. i.) : [eskiden]
giyilen arslan ve kaplan p.ostekisi.
div-~e
"~J:.)
(t. b. L) : 1. agac; kurdu,
gUve. 2. zool sUlUk. 3. bot.kadlO tuzlugu denilen
nebat (* bitki). 4_ arka ka~aglsl.
~J:.)
dive
divek
(f. L)
!lY,..)
ipekboc~i.
(f. L) : ilgac; kurdu,' gUve.
(bkz : div-c;e 1).
diver
(f. L) : ev sahibi.
),.:S
div-gir
dn
(f. b. s.)
c;arpm,~;
dn tut-
cinci.
. (f. b. i.). (bkz ": me-
div-lih
.:..i~.)
(a. i.)
1.' din. 2. dindar-
Ilk, din duygu.so.
diyinet-kir
Dike.
224
diyet-i mugalliza : huk.. ~ibhi $'lmd sOretiyle vu·
ku'bulan bir katilden dolaYI verilmesi gereken diyettir ki dort neviden yirmi be~er adet olmak Uzere yUz
devedir. [bu neviler" : bint-i mehas, bint-i lebun,
hlkkave cezea deniJen develerdirl
4";•.) to.J:.;) (f. i.)
diz, dize
renk. (bkz:
levn).
diz
jJ
(f. i.) : kale, sur.
diz-dar
)
b j.)
(f. b. i.)
kale ·muhaflzl.
dolib
~'i J')
(a. i. c.
devalib): 1'.
ic;ine e~ya ve saire konulan rafll veya rafslz goz.
2. hile, dek, dubara. 3. kuyudan su C;lkarmlya yarlYan agac;tan veya demirden yapllml~ c;ark. 4. s.
devreden, donen. 5. bedesteninic;indeki kUc;Uk dUk.
kanlar. [Farsc;asl "dOlab" dlr].
dost
.:;.,:.-, J')
(f. i. c. : dostSn) : 1. sevi-
~en kimse;
).)
dostin
~LJ.)
(f. i. dost'tln c. )
4,,·LJ .)
(f. zf.)
dostlar.
)ts::.::,; ~.)
(a.
f. b. s.)
dindarhkta gayretli olan.
divir
(a. L c. : diyat) : kan bahasl.
diyet-i kamile : huk. katledilen ~ahsm nefsine bedel caniden veya ailesinden alman tam diyet olup
mikdan maktOle gore degi~ir.
seviltm kimse. 2. nikahslz kan vey8
koca, metres. 3. tas. hakiki sevgili, Tanr,.
cenne).
Clivinet
..:..t.)
diyet
in Jakab,.
sav~~larda
(bkz
~iddetli
dnnet.
(f. L) :_ dey yavrusu.
J:')
..I.;"
evler~
(a. i. dar'mc.)
diran).
0.
diY-bid.)4 y•.)
rUzgar, kaSirga. 2.
mu~,
.J...)
diver
Yare,.
(a. i. dar'm c.)
dost-ine
dostlukla,
dostc;a.
1. memleket,
dost-dar
)...\:....->J')
tan, sevgilisiolan.
(f. b. 5.)
dost tu-
dugd
dost-gahi
Jotr~J,) (f. b.i.) : muz. elde hi~.
bir nlimOnesi bulunm.yan, aSlrlardanberi terkedil.
bir TUrk niUzigi makamrd.r.
mi~
l.S-' J~
closti
(f. i.)
dostluk.
i~:"'"J~
clost·kim
(f. b. s.) : dost
meramlr, fl!eramr doswn meramlna uygun olan.
j[S:'::......J~
clost·kin
(f. b.· s.) : 1.
(bkz : dost·kam). 2. bUyUk kadeh.
, (f. b. i.) : 1.
dost-kani
arkada~
veya sevgil i1erle i~ilen !1arap. 2. bir toplantlda bulunarllara $arap ikrBm etme. 3. bUyOk
kadeh.
dO'
".",:a
(a. i.). (bkz :
"b~
dua'
zen.
~aglrma,
1. Allah'a
bir yere gon-
dOd
(a. f. b. 5.)
duB
(a. ,f. b. L)
duB-
eden, dullci.
Clflk, dua edicilik.
(a. f. b. 5.)
J'I..;;.
dOd.alOd
"iT
~~J~
~J~'
(f. b. s.) :
kurt~ag,z, kU~Uk
(a. I.)
.:;,"J"
(f. i.) : 1.soysop,
ocak. (bkz : dOd.Mne, dOd-man). 2. mUrek«ep
yap.lan ~,ra isi.
fl\
dOd-efgen
'dOcl-giih, dOd-geh'
b~
"J~
~ .)J"
otr~J~.
(f. b. L) : duman veri, ocak,baca.
(a. f. b. L)
duB
c\I'\';' "J~
dOd·hane
okuyuculuk.
duit
(f. i.) ':' 1. duman, tOtOn.
duB oku-
yan, duB okuyucu.
dui-hini
~J~
hirbazlarln UzerJik, gunlUk ve odagac,
dBvet eden k,sm,.
~\-,.;. b~
dua.han
kurt; bocek.
dOd·i ih : ilen,", bedduB.
dOde
~Jr b~
: dldan)
gulcan, bocek. (bkz : dOd).
dua.y. miistecab : kabul edilen dull.
dua.gOyi
L C.
(a.
(bkz : dOde ).
dOd·i harir, : zir. : ipekbocegi.
dOd·i miistakim : zoot sivri kuyruk.
dOd·i ustuvani : zool. yuvarlak soJucan.
dOd·i vahid: zool. mlde ve baglrsaklarda olan,
uzun· solucan, domuz !1eridi.
dOd.iil-kebed : zool. : ~ok zaman koyunlarm
racigerinde yaprak $ekllnde bulunan bir kurt,
bek.
dOd.iil-kilye : zool. : ~ok zaman kopek ve
bbbreginde Qulunan bir soguJcan.
dOd·iil-Medine : zool. iplik gibi ince uzun
kurt.
dOde
dus.y. hayr : haYI rll dUll.
dui-gO
~ J')
dOd·i di/-j pijr-8te~ : ate$li gonIOn dumam.
gam, keder, tasa:
(a. i. c. : ed'iye)
yalvarma, niyllz. 2. birini
derme.
dua
,(f. b. i.) :
nedan, kabile, silsile, soysop. (bkz : dOman) •
..:"b"
(a. s. dBI'nin a.)
1. du6
dOd·har
edenler. 2. davet edenler.
ducret
..:".,i(
(a. L)
i~ s.kantlsJ, yD.,
rek darhg•. (bkz : zucret).
).p-
"J"
c•. 2. a!1CI. 3. tombeki
(f. b. i.) : 1. I<:Ulhan-
i~en
dOd', dOdiyye ":.~J.:s
kimse. 4. kelebek.
, ($"J"
(a. s.) : kur-
da, bOcege ait, onlasrJa ffgHi.
dueretooftJ'
kant'''. (bkz
dOsal'
ugraml~,
JJ'0/
(a. f. b. s.)
5.·
Ncret-ver).
Jt: J::J
dOdman
~l. ~J~
(f. I,)
kabile, ocak. (bkz : d&ae, dOd-h8ne).
(f. 5.) : tutulmu~1
yakalanm'$. (bta
girift6r).
dOsar-. hayre. u ,zt.l'ib : s.kmt, ve $i~kmhga
ugrama.
dOg
t,,~
dugd
JoG..>
'f. r.) :
ayran~
(f. i.) : galin. (bkz
arOs).
115
duh
duh
t,;)
dulO' t.J).~
(f; i.) : 1. klz. (bkz : duht, duh-
ter). 2. haslr otu, haslr sazi. 3. havai fi~ek ..
duh
(J,;)
l.,$~
(a. i.) : kaba ku~luk vakti.
jl;.,;)
( a.
..;:..;.,;)
mi~.
i~eri ~ok
(a. i.) : bir uzvun beslene-
)r,;)
dOn
jJJ
(a. i.) : 1. a~agl, a~agJllk. 2.
soysuz· kimse. 3. altta, a~a~Ida. Baht., dOn
talih. DiinyS·yi dOn : a~aglilk dOny8.
)JJ., j J';)
dun-perver
(f. b. s.) : ko.
til, al~ak kimseleri koruyan, onlarrn ·i1erilemesine
yardlm eden.
(f. i.) : klZ, kerime. (bkz
<L;;. p
(a. i.) : 1. hastallktan 8z8
j,J",,:a
dumOr
i. ) : 1. tek tane, tohuin
duh 1, duhter).
duht-i rez (asma klZl) :
duhte
ya~larr.
memesinden dolaYI kuruyup kalmasl, korelme.
at~ak,
al~ak
tanesi. 2. darl.
duht
(a. i. dem'in c.) : goz
kuruma. 2. zaYlflrktan hayvanrn karnlnrn
mesi.
(a. i.) : 1. tOtOn. 2. duman.
Sure·i duhSn : Kur'an'ln 44 OncO sOresi.
duhSn., Ste~ : ate~ dumanr. \
duhne 4.:.;".)
dumur
~IP
(bkz : dahve) ~_ Salat·, duhS : sabah namazl. SOre·j
duhS: Kur',an'm 93 OncO sOresi, "vedduha" sOresi.
duhSn
trJ
dumO'
(f. s.) : 1. otsuz, ~Iplak arazi,
vera 2. yaprakslz ve meyvaslz aga~. 3. tOysOz,
lak ba~ ve yOz. 4. bot. haslrotu.
duhS
(a. i. dll'm c.). (bkz: adIS').
dOr
~arap.
{f. s.) : uzak. (bkz : dir 2).
).P
dOr-bin : 1) uzagl goren; 2. i.) dOrbOn.
(f. s.) : 1. igne i1e dikil-
dOr ii d'rSz : uzun uzadlya.
2. sagllml~.
)..k."\ ..;:,..;..)
duht·ender
(f: b. i.)
1.
dur
)JJ
(a. i. d8r'rn c.)
1. evler. 2.
bolgeler.
Oveyi klz. 2. tar. kadm esirlerinin bir nev'i.
tlj.;':>
duhtere
duhteri r..S;';',;)
J .,>J
duhul
~arap.
durah~Sn
(f. i.) : klzlrk, bekSr Irk.
( a. i. ) :
duhuliyye
i~eri girme, i~ine
(a. i.)
(a. i.)
duhye
226
dOr.bS,
dur.bin
bir yere
Jr~
)JJ
(f. b. fi.)
j~~
: 1. "uzak
de~nek.
(f. b.
),J
i.)
~)
,J
(f. b. s.) :. 1. irerisini,
i1eriyi, uzagl, gelecegi goren. 2. i. dOrbOn.
hakirlik, zelillik, a$a.
dOr-binSne
<IJ'~.
(f. zf.)
)JJ
i1e-
risini, gelecegi gorerek.
jJ>J
(a. i.)
defetme, kovma,
uzaklastlrma.
silen kurban.
di-
dOr-ba~' dive baglranlar, yasak~rlar.
glllk, zillet.
duhur
( f. s.) . ( bkz
oil" manasma bir emir. 2. i. as8,
dur-bS$Sn'
veri len Ocret.
duhur ).,>,;)
uzak uzak,
rah~an ).
(f. i.) : klZllk, bekar Ilk.
girme.
duhul·i muzaffer·Sne : muzafferce giri~.
duhul ii huruc : i~eri girip ~Ikma.
i~in
(f. zf.)
jJJ I)JJ
uzaktan uzaga; uzun uzadlya.
(bkz : duht, haher).
duhter-i rex (asma klzl)
girmek
dura.dur
(f. i.) : klZ, kerime.
duhter
dOr·bini
~~~. j,J
(f. b. i.)
uzagl, i1eri·
sini gorOrlOk.
(a. i.)
ku~luk
vakti ke-
(f. b. s.)
dur·dest
mesi
gO~
~ey,
uzak, uzun.
eri$i1·
diibb·i asgar
dOr·endj~
sini
du~unen,
~...\!·I )J~
(f. b. s.)
ileri·
tedbirli, akrlil.
dOr-endi~i
~...\!.\ )J~
t»p
(f. b. i.)
ileri·
[t>]
l~ )J~
~,
)J~
(f. b. s.)
uza·
gl yazan, telgraf.
tJ)~
(a. l. d,r'm c.) : ~ski. '.
den] sava~ta giyiJen zrrhlar.
'-!J.rP
tJ..} r-'~
eGo
: cehenneme
tjJ~
..1_0..0
(f. a. b.
s.) : duragl cehennem olan, kafir. (bkz
.mekan, dOzah-ni~in).
J~
dOzah·mekan
dOzah.
t jJ~
(f., a. b. s.): mekam cehennem olan, kafir. (bkz:
dOzah-makarr, dOzah-ni~in).
t jP
~-~
dOzah·ni,in
(f.' b.
s.) :
oturdug,u yer cehennen:t olan, kafir. (bkz : dOzah.
.makarr, dOzah- mekan).
(a. i.) : Mlslr'm
Dussuk kasabasmdadoqan ve orada olen ibrahim
DussOki tarafmdan kurulan bir tarikat.
(f. i. dOzah'm c.)
azap melaikeieri, zebaniler.
(a: i. darb'm c.) : dogma-
ler, vurmalar, c;arpmalar.
durOb·i emsSI
darbrmeselJer, atasozleri.
dussOklyye
(f. s.)
j~;'jJ~
dOzahiySn
(f. b. s.) :
dOzah·makarr
dOr·niivis
durOb
Li jJ~
dOzahi
uzagl gosteren.
durO'
(f. i. c. : dOzahiyan)
mens up, cehennemi, zebani.
(f. i.) : uzaklrk.
dOr-niimS [y]
t jJ~
hennem, tamu.( bkz : dar-us-sair, niran).
sini du~unme, 'tedbirli olma, akrllrllk.
dOri
dOzah
dOzene
gibi
~eylerin
<\>' j
(f. i.)
J'>
: sivrisinek, arl
ignesi.
dii J~ (f. s.) : iki.
(f. i.). (bkz : dost).
dO,
(t. I.) : 1. omuz. (bkz : ketf.).
J'J,}
dO~
be dO, : omuz omuza.
dO$ber dO, : omuz omuza. 2. dun gece. 3. rtiya.
dO$ azmak : ruya gorurken kirlenmek. (bkz :
ihtilam olmak).
":-,l.:..,,,
dO$ab
(f. l.). uzum ve hurma
dii·Slem : iki dunya (dtinya ve ahiret).
dii·S~e~ : sevgilinin iki dudagl.
dii.cihSn : iki cihan (dunya ve ahiret).
dij·pa
iki ayakll.
dii·rO : iki yOzlU.
dii.Slem
dii.Ste~
pekmezi; pekmez.
tic
J,}
(f. a. b. i.)
ikidOnyll
(f. b. i.)
sevgilinin
(= dOnya ve ahitet).
v-i l
J'>
iki dudagl.
dii·bSIS
dun gece iJe i1giJi, dun geceki.
dO,ize
o)~~ J'>
klZ, klzoglan klZ, el
dO,ize.gSn
(t. i. c. : dO~ize-gan)
degmemi~.
I~'
' j \,) J;._':',p
(bkz : bakire /).
(f. i.' dO~ize'nin
c.) : klzo11lan klzlar.
~O$ize.gi
J .J:-':'
jJ~
J~
diibSr, diibare
(f. b. s.) : iki kat..
0)
}J~
(f. b.
i.) : iki kat, katmerleme.
(f. i.) : 1. dubara,
diibSra
hile, yalan" dolan, oyun. 2. tavla zarlarrnm ikisinde de iki noktall tarafm tiste gelmesi.
J'>
(f. b. i.) : klz.
Ilk, klzoglan krz olma hali. (bkz : bekaret).
dOz
"J4
(f. s.) : dikici, diken. Ciival·dO:;:
.c;uval dil'<miye mahsus iqne, c;uvaldlz. Zer·dOz : sIr·
rna dikici; slrmall.
diibb
v~
(a. i.) : ayl. [mtien. dObbe].
(bkz : hirs).
diibb·i asgar : astr. Ktic;OkaYI; semanrn kuzey
yarrm ktiresinde bulunan me~hur yedili yrld,z gru·
bu olup kuyrugunda Kutup Ylldlzr (demirkazlk)
227
diibb·1 ekber
bulunur, lat. :' Ursus minoris (= ku~ukaYI); fro
Petit QUI'S; Ing. : Little Bear, Little Dipper.
diibb.i ekber : astr. : BuyukaYl, semanm kuzey
yanm kOresinde bulunan me~hur yediJi Ylldlz grubu, Yedigen, lat. Ursus majorls; fl'. Grand Ours;
Ing. Great Bear, Big Dipper.
diibb·j
~jmali: ~jmal
4J,)
Dubbe
aylsl.
dl~i
ayl. 2. astr.
DObb.i ekber . adh VJldiz kumesinin dortgenindeki
parlak iki ylldlzdan biri, lat. : alpha Ursus mao
jorls;fr.; Ing. : Dubhe. [yedili kumenin en parlak Ylldlzldlr].
(a. i. c.) : zool. aVlgiller.
4.-.... .)
(a. i. c. :dOcUnnat) :
diiciir
~,)
(a. i.) : bot. b6grOlce.
ducye
c\.::~,)
(a. i. c. : dUd) : karanlrk.
(bkz : zulmet).
(a. i.) : 1.
dubbiyye
~,)
dueunne
1. bulut, kat kat olma; karanlrk. 2. yagmur yagma.
(f. b. L) : iki g6z.
o~,) J')
du·dide
du·dil, dii.dUe
(f. b. s.)
iki g6n01l0, iki tarafta sevgisi olan;
munaflk.
dii·dili
J.) J')
(f. b. i.)
tereddOt, karar-
slzIJk.
(f. a. b. s.) : ed. iki
dii.beyt
diifOf
beyitten ibaret olan rubalnin ba~ka bir adl.
diibiir, dubl'
.1.,) ~ .1.,)
(a. i.) : 1. kl~,
makat. 2. bir i~in sonu. 3. bir ~eyin gerisi, arkasl.dud'
,,~,)
(l1kz :
(a. i.) : karanltk.
zul~
met).
( a. I. c.
ducae
ducOc ). (bkz
decac, dicae).
(a. I. c. : dOcuc): 1.
diieaee
tavuk. (bkz dedke,
semanm kuzey yanm
nmda ~ok parlak bir
bir bun;, lat. .cygnus;
dicace). 2. astr. kuguburcu,
kOresinde Lyre burcunun vaka~ ylldlzdan meydana gelen
fro Cvgn~.
.
diiceciyye 4.:-:;'"~,)
(a. i.) : zoot tavukj':Jiller.
(a. s.) : '~ok karanllk.
dyeee
dueee-i lueee
denizin engin karanlrgl.
duel "f:,) (a. i. ducye'nin c.) : karanhklar.
(bkz : zulOmat).
dii.cihan
jl...r:-- J')
(f. b. i.)
iki cihan
(dUnya ile ahiret). (bkz : dO-kevn).
(a. i. c. : dUcen, ducunat).
karanlrk, kapa" hava. (bkz : dOcUnne).
diigah
(a. L decac, dicac, ducae'ln
c.) : tavuk/ar, tavuk, horoz ve
128
pili~
dns/eri.
0)
L5'"',)
(f. i.) : miiz. TOrk mOzigi-
oin en eski mOrekkep makamlarmdandlr. Bu ma·
kam, saba terklbine ~etaraban makammdan veya
nev-eser'in yegah perdesjndeki $eddinden birka~
sesin
ilavesinden mOrekkeptir. Durak perdesi,
·makama ismini vermis olan.dOgah'dlr ki, saban'ln
duragl ve nev-eserin yegahdaki ~eddinin veya ~eta·
rabanlO gO~IOsOdOr. DOgah makammm gO~J(jsu, birinc! derecede, sabanJn qU~IOsO olan ~argahtlr.
ikinci derecede bir gU~1O tesblt etmek mO$kUldur~
Donanlma· -sabanrnki gibi si' i~in koma ve. re i~in
baklyye . bemolleri koour; sabanrn Ia . . bak,yye bemolii ile$etarabanln si baklyye bemoliinden ba~ka·
sol baklyye diyezi nota i~inde ilave olunur.
dugah'l aeem : muzo en az be$ alt, as,r1lk bir
mOrekkep makam olup, elde bir nOmOnesi yoktur.
dugah.hicaz : muzo ~ok eski b.ir mOrekkep makam olmakla beraber. elde bir nOmOnesi yoktur.
diigah-I kadim : muz. en az iki aSlrl,k bir murekkep makam oIup elde bir nOmOnesi mevcut
degildir.
~"--'-"..
dugah.pOselik
ol(J')
(f. b. i.) : muzo TOrk muziginin birka~ aSlrlrk
ehemmiyetsiz murekkep makamlarmdan biridir. Bu
maka~, dUgah terkibine bir bOselik be$lisi ilavesinden mOrekkeptir; bu be$1i ile dOgah perdesinde
kalrr. GOr;IO saba ve dugahda oldugu gibi ~argah'
dlr. Makam, dugah gibi donanlr ve deg.i~tirilir; ayrica da pOselik be$Jisinin yedeni olan sol diyez konulur.
du.gene
duciie~,)
(a. I. deWin c.) : tefler.
4J·l(J..)
iki tane. 2. rekat
rekat namaz.
(f. b. 5.) : 1.
~ift,
ikiz,
namaz. SaUlt-. dii-gane : iki
dUnyi-perest
(a. s. dahi'nin c.) : deha
sahibi, son derece zeki, anlaYJ$1I ve uyanlk olanlar.
dOhn
~~
(a. i. c. : dihan, edhan) : sUrUne-
J.JJt,~
1. dUn-
(a. L dehr'in c.)
JAI~
(f. i.) : davul. Aviz-, d,uhul
j~~
dOhOI·baz
cu. 2. dogancJlarin
kU~Uk davul.
kU$
(f. b. L) : 1. davul-
kaldlrmada
kullandlklarl
duhOI·deride j)..\:.J~ ~J.AI~ if.. b. s.) : "davulu Ylr- '
tJlml$" : alnmm darnarl ~atlaml$, rezil, rUsva.
art~l.
dumel, dumniel
(a. L)
~Ibanl,
diim-gah, dum-geh
~~
QlL~
,
(f. a. L) : iki alem
(dUnya ile ahiret): (bkz
jlf~
dijkkin
dU.cih§n).
(a. i. c. : dekakin) : i~inde
6teberi satJlan oda, yer. [Farsc:;:a'sl "dUkan" dlr].
dOkkan.~e
<Lf\(~
(a. i.)
dUkkan, dUkkanclk.
dukkan~e-i sahhaf : kitap~1
kitapC:;:1 dUkkanl.
-L.:.J ~
dUlbend
dOlben.dar
: kU§Uk
(f. b. L)
i~
)..) ~l..)
(f. b.L) : [es-
(a .. L) : 1. Hz. Muham~
: kuyruk. (bkz
dumbal, dumbale ~~A..)
(..1
oJ
kuyruklu. Necm-i
diinbile·rev
L;.',)
J)
(f, b. L) :
•
kuyruklu
diinbile-dir
JjL~·..)
yJldlz.
(f. b. s. ) : kuy-
(f. i.) : 1. bekc:;:i davu·
diinbiire, diinbOre
dUn-
Q
).J--;'J~
j)~..)
(f. I.)': tambura denilen ~algl.
dii-nim, dii-nime
~-: J')
(:.'J..)
(f. 5.) : iki par~a, ikiye ayrllml$, bolUnmU$.
L...·,)
(a. I.) : 1. ic:;:inde ya$adl!:il-
mlz alem, yer yuvarlagl. 2. klke: .
diinyi-yi dOn
kes.
bal, dOnbale).
alc:;:ak, sefil dunya. 3. elgUn, her-
diinyi.dir)b L,:"·..)
(a, f. b. 5.)
dunya i$leriyle ugra$arak mal mUlk sahibi olan.
;,
J~A") (f. i.)
kuyruk. (bkz : dUm, dUnbal, dUnbale).
dijm.bfjride
oj
,b ojL;.)
dunbile·dar
dunyi
: GUne$ batmasi.
GOne$in batmasl.
(f. 'L)
L.:,)
kuy-
(f. L) : kuyruk. (bkz.: dum, dUmbal, dymbale,
dunb, dUnbe).
diinbek
(a. L)
(bkz : gurOh).
dOluk-i ~ems
(f. L)
ruk. (bkz : dUnbale).
lu. 2. dUmbelek.
med'in Hz. Ali'ye verdiQi klr katJr. 2. kirpL
dOluk
J..)
<\.....~,
dunb, diinbe
kU~Uk
(f. L) : tUlbend.
(..I..J~
sac:;:ma,· sakalma
klr dU$mU$~[adam].
ruktan, arkadan giden, arkasl sira giden, uyan.
dUkkanclgl,
kiden] saraylarda sarlklarla ve ince bezlerleugra$an kimse, i~oglanl, bunlarm ba$I, tUlbent agasl.
dOldOI
dii.muy ($ -,A.P (f.. b. 5.)
diinbil, dunbile
j ) ) J~
dO·kevn
rugl1 kesik.
( f. b. i. ) : ask. kuyruk
kuyruk yerL
davul sesL
dOm
)..L0J~
dum-dar
bUyUk kan
yalar. 2. zamanlar; devirler.
dOhOI
kuyruk~uk, kl~
(f. b. L)
tutan; ordunun arkasmdaki kuvvet,
cek vag.
dOhur
<\~.O~
dum-c;e
sa kuyruk,
(f. b. s.)
diinyihk
(a. t. b. L) : para, mal
ve zenginlik.
kuy-
diinyi-perest
..:,......J ..
L-:,)
.
(a. f. b.
5.) : dUnyaya tapan, tamahll, hlrsh klmse.
229
dunyevi
~ .J--;:',,)
41_>-:;-,',,) "
dunyevi, dunyeviyye
(a. s.) : dOnyaya mensup, dOnyaya ait, dOnya i1e
ilgili. Alaka·i dunye~jyye : dOnya i~Jeriyle alan i1gi.
~ J")
dU·pa
(f. b. s.) : iki ayaklt. Har·1
e~ek)
du·pa (iki ayaklt
e~ek
:
l:..),,)
~).,)"
durc,·duree
gibi insan.
(a. i.) : 1. ku·
tu, kutucuk; hokka. 2. sandlk, cevahir kutusu. 3.
hokka gibi alan aglz.
dure.j dur : inci kutusu.
dure-i teng : sevgili'nin agzmdan kinaye.
dure·j zer : altm kutusu.
durd, durde
(f. i.)
0,,).,)'.,)),,)
tortu,
r;;okOntO.
dur-dane",'b )~
(f. b. i.) : 1. incl
durr·i hO'j.ab : iyi inci.
durr.j Istlfa : ser;;kinlik incisi (Hz. Muhammed).
~urr.i meknOn : mahfazalt parlak inci.
durr·i nab : parlak, beyaz inci.
durr·j riazlm : dizilmil} inci.
durr·i na-sufte : delinmemi~ inci; mec. klzogIan hz:.
durr·j nefid : dizl inci, inci dizisi.
durr·i sadef.nj~in ; sedefinden ~Ikmamll} inci..
durr·i sirab : iri lnci.
durr·i 'jah·var,. !}eh~var : (padil}aha laYlk) irj
inci.
durr.j yegane: e~i bulunmlyan, tek inci.
durr·i yek·dane : iri taneli inci.
durr·j yetfm : seclefindetek olarak r;;lkan iri, bOylik inci. mee. Hz. Muhammed, [Farsr;;asl"dOr"
dOr].
(GT,,),,)
durd-a'jam
tortusunu
i~en,
(f.
b.
s.) : l}arabm
(f. i.) : tortu, ~okOnto. (bkz:
dOrd, dOrde, rOsOb).
;'J.,,)),,)
Hanefiyye.i Halvetiyye ljObelerinden birin,in adl. [ku.
rucusu : ~eyh ~enabeddin Ahmed.Od.DOrdOri'dir.
1127 (1715) de Mlslr'da dogmul}tur].
durd.keti
i~en.
JS',,)),,)
(f. b. s.) : l}arabm tor.
(bkz dOrd-al}am.).
.
dureee
.,/
sOJlem).
durer
( a. i. dUrre'nin c.)
j),,)
j~
(f. b. s.)
)j,,)
l:..I)~
<L:'- I),,)
(a. i.) : zool. eti gevrek, keklik cinsinden bir kUl},
~i1 kUlju, turq!;; kUlju.
.,:,I j
(a. i. dOrre'nin c.)
,,)
yOk inci taneleri. (bkz
durre
(a. i. c. dOrer, dOrrat)
OJ,,)
bO-
dOrer).
bO-
yOk inci' tanesi.
.)L~I
durr-ef!}an
(a. f. b. s.)
j,,)
bUyUk
inci ya~·
~),,)
dOrri, durriyye
_"
4.S).,)
(a. s.) : inci gibi parltyan, parlak, parlltili. [~ok
;zaman
" y1 IdIZ" hakkmd.a kullamltr]. K~vkeb·i
durri: parlak Ylldlz.
inci tanelerL
durer·bar
Oste giyilen onO
inci serpen; inci gibl. soz soyliyen aglz.
(a. i. ) : merdlven. (bkz
oI.:loo'.,)
(a. L)
bir elbise; ferace.
durrat
4.;:-);..
durdiriyye-i halvetiyye
tusunu
a~lk
durrac, durraee
kalender.- (bkz : dOrd-kel}).
durdi ~,,),,)
4.~lj,,)
durraa
tanesi. 2. s. sevgili, klymetli. 3. kadln adl.
dO·rO
[1$]
[V]
J)J,,)
( f. b. s. )
iki
yOzlO.
dlran, inci gibi soz soyJiyen.
f),,)
durgar
durO'
(f. i.)
dOiger, blr bl.
. nanm tahta olan klslmlarlm yapan usta.· (bkz :
dOrOger, neccar,).
durr
j,,)
(a. i.) : inci.
durr·i .Aden : Aden incisi.
durr·i gi,ran-maye : klymetli iri inci.
durr·i guftar : soz incisi.
230
t:..J),,)
( a. i. dlr'in c. )
zirh
gomlekler.
durOd
~ J),,)
(f._ i.) : 1. dua, medih; sel8"m.
2. ekin bi~me. 3. yontulmulj agar;;, kereste.
diirOg
EJ),,)
(f. i.): yalan, gerr;;ek 01.
mlyan soz. (bkz : kizb).
durOg.1 maslahat.imiz :
i~
bitiren yalan.
diivil
diiruger
-,)j)~
diirugeri
~.fJ)~
(f. i.). (bkz : dOrger).
(a. i. desem'in c.)
diisum
yaglar.
(f. i.) : marangozluk.
diisur
(bkz : sifanet).
mahvolma, eserJ
i.)
(a.
)'~
kalmama.
diirugi
J" J)~
(f. s.) : yalanla i1gili.
diisur·iin·nefs : her ~eyi ~abuk unutma haJJ.
(f. b. s. h yalanel.
diirug.zen
(f. b. I.) :
diirug.zeni
yalanclilk.
diisiir
(a. i. disar'm c.) : 1. Us-
.1;)
te giyilen kaftanlar, elbiseler. 2. yatak ~ar~aflarJ.
Lfl~J;)'
dii.,ah, dii,ahi
U" .9) ~
diirus
(a. i. ders'in c.) : dersler.
(bkz :. ders).
(f. b. i.) : 1. ~atal aga!y; tomruk. 2.
nuna tak,lan ~atal aga~.
(f. i.)
dU,enblh
diirus·l nafla : ~faydah dersler.
su~lunun
gOnO.
dii,ruz
jJ)~
(a. h. i. dOrzi'nin c.)
dOr~
,
ojJ";J~
dii.ruz, dij·ruze
jJ)J~
gUn; saglam. 2. bOWn, tam.
(f. b. s.)
dogru ve dUrOst olan.
diiriisti
~).:>
(f. zf.) : dOn geee.
(f. s.) : dU~man, yagl. (bkz : adO, adOvv, hasm)
jl.:..a._~~
dii,menan
(f. i.)
dogruluk, dOz•.
gUnlUk, saglamhk.
(f. s.)
kaba, sert, katr,
i~i
vUp sayma. (bkz :
kaballk, sert.
lik, katllrk, kahnlrk.
diistur
(f. b. i.)
s.)gO~,
(f.
(f: i.)
~j..;':>
Emr-J dii,var :
(f. b. I.)
daglrk.
(a. h. i.) : LUbnanIJ.
(a. i. e. : desatir)
1. kanun, kaide, kural. 2. vezir; mU~Or. 3. bOyOk
defter. 4.esash kaide. 5. devlet kanunlarmr i~ine
alan kitap.
diistur-j miikerrem : (kanun, nizam Ozere hareket eden) vezir; sadrazamlarla vezirlere tazim ma·
kammda verilenOnvan.
diistur·iil.amel : geregi gibi
kanun.
uygulanaeak
diistur.iil-edvlye : kodeks, fr. codex.
zor.
gO~ i~.
dii,var-ger
..;.Y--'':>
S.
~etm).
kahn.
Diirzi
(f.
c.) : dU!1manlar, yagrlar.
dii,nam
diirii~t
4.r~)' j~)
dii,man, dii!1men
j \~--')~
diiriist·han
okuyu~u
zar
dii,in, dii,ine
( f. s. ) : 1. dogru, dOz·
...:..-').:>
(f. i.)
da en bOyOk say. olan iki "6" nm
mec. rasgelme, ... iyi tesadOf, be~"enlmedik
(f. b. s. ) : iki gOnlUk, klsa [zaman].
diiriist
J-~J;)
dii,e,
ziler.
olan
dii,vari
~) \J~~
(f. i.),:
gO~lUk,
luk. (bkz : suObet ).
dii,var-pesend
~ }.'-~,)
(f. b. s.).
(bkz : _ mO!1kOl~pesend).
dii.ta
kJ)
(f. b. s.) : iki kat, bm<uJrnu~i,.
egrilmi!1, kamburu ~rkml~. Kad·j dO-ti : iki
10m olmu~ boy.
diival
J\J)
( f. i.)
kayr~; tasma.
231
diivbdeh
diiYazdeh
c,,)
;IJ,,)
manh ve be~ darblldlr. Bu gUzel usOI, i1ahi formunda en ziyade kullamlan al~U olup, ayin-i ~erif'lerin
muayyen klslmlarrnda, tev~ih, pe~rev, kar, beste,
oyun .havasl ve bilhassa ~arkl formlarrnda da istimal edilir, 8/4 aglr dUyek mertebesi de Slk kullanrllr. DUyek, iki adet sofyandan mOrekkeptir.
(f. b. s.) : on iki.
diivazdeh imam : on iki imam. (bkz : eimme-i
isna-a~er) .
0.
diivazdehiim
b. s.)
on
ikinci, on ikide biro
diiyun
J J")
dOvel
(a, \.devlet'in c.) : devletler.
xx.
diivel-i muazzama : bOyOk devletler. [ingiltere,
Fransa, .Almanya, Avusturya - Macaristan, Rusya,
italyaJ;
diivel-i mii'telife : uyu~mu~, anla~ml~ devletler.
[birinci umOmt harpte : "i ngiltere, Fransa, Rusya,
Italya" idiJ;
(a. s.) : devletlerle i1gili
devlet mUnaseqetleri.
hor~lar.
dUyOn'un c.)
diiyunat-. atika : eski
diizd
J..9'"
cL:IJ")
(a. i. dey,;'in c. olan
diiyunat
diivel-j muttefika : i~tifak etmi~, birle~mi~ devletler, birl~~ik devletler. [birinci umOmt harpte:
"Osmanh Imparatorlugu, Almanya, Avusturya- Macaristan" idiJ;
diivel-i saire : dOvel-i muazzama'nln dl~lnda kaIan devletler.
duveli, duvelivve·
(a. i. deyn'in c.) :bor~lar.
0)'M,,)
dUyOn-i umOmiyye (umOmi bor~lar) :Osmanll
imparatorl.ogunun
asrm ikinci yarrsrndan sonra
yabanci devletlerden aldlgl bor~lara kar~l, gasterdigi gelirleri toplamaya mahsus yabancl me'murlarln iclaresi altlnda ve istanbul'da bulunan mUessese.
'" j'"
(f. s. c.
dii-viim, dii-yiimin
hlrslzlar. (bkz
(f. b. s.)
hlrslzca, hlrslzavakl~lr valda.
":'~4.P
:' iki yUz.
sUrrak }.
, (' J")
(f. s.) :
(f. i.)
diizdi
(f. b. i.) : muzo TOrk'mOzi-
c~,,)
hlrslz gibi,
hlrslzlrk.
j.)
c;;almml$ inci.
Diirr-i diizdide
ginin kO~Uk usullerindendir ve eski zamanlardan
beri pek ragbetle kullanllan bir .olc;;OdOr. Sekiz za-
zf.)
(f.
diizdide
~M'P
(f. s. dUzd'Un c.) :
Miinasebit·. duyeliyye :
ikinci. (bkz : sanl)./
diiyek
dUzdan): hlrslz, ugru.
0bj,,)
duzdan
diizd-ane
dii-vist
bor~lar.
(f. b. s.)
dii-zeban
iki dilli.
E
~
e
tit
okunan
~ekl i.
-e
~ ~
i (ha.)
elif harfinin UstUn ve ince
\" (a. e.) :
Arap~a
ennes yapmlya yarar : haflz
.saliha; adil
adile.. gibi.
eacib
",:-,,::,,"6 \
=
kelimeleri mO-
haflza;
salih
=
(a. s. u'cObe'nin c.) :
1. taaccUbolunacak, ~a~dacak ~eyler. 2. vUcuttaki
garip, anormal yaratlll~lar~
eacib-i dehr : dUnyanln \;ok ~a~llacak ~eyleri
231
Eacim
r~·b\
(a. i. A'cem'in ve Acem'-
in c. alan "A'cam'rn c.) : Arar- ';fmlyantar, iranA'cam).
11'lar, Acemler. (bkz
eadi
eai.
sek olanlar,
eamm
mullO.
l;",\cl
(a.
S.
adUvv'Un c. olan
JIc\
~eref
(\
(a. s.) : en umOmi, pek
~u-
ebeed
Earib
(a. i. A'dlbi'nin c.)
va~lvan
-<;olde
~!.)c\ (a. i. arOz'un c.) : 1. ~iirin
eariz
vezinlerinden bahseden i1imler. 2. nazlmda beytin
birinci mlsn3mm son klslmlan. [Arap arOzuna mah'Sus Istilahtlr]. .(bkz : arOz).
~::_""b \
easir
~iddetli
(a. i. i'sar'm c.)
-rUzgarlar, kaslrgalar.
eazlm
~J;b\
(a .. s. eb'ad'm c.) ~
1. en uzak [yerler]. 2. yakrn olmlyan [hlslm ve ak·
raba]. [mUfredi ba~ka manada kullanlllr].
ebatis, ebalise "".J~\'~4\(a. i. iblis'in c.) :
iblisler,
~eytanlar.
ebanet
..::..i 4\
ebarik
J)~\
(0. L) : ibnelik.
(a. 5.) : 1. kumlu, balC;:lk-
II [yer]. 2. (.ebrak'm c.) : alaca atlar.
(a. s'ra'zam'm c.): pek
bUyUk adamlar, [e~yada
bUyUk olanlar,
maz],
J.~~4\
ebaid
Araplar.
kulland-
eazlm-I millet : millet b.uyUkleri.
eaZlm-1 ridll : clevlet .adamlannm en bUyUkleri.
eazlm-I udeba : edebiyate;:darm en bUyUkleri.
Jt)\
ebarik
(a. i. ibrik'm c.): ib-
rikler, 'su kaplan [mUfredi c;:ok, cem'i az kullanlIlr ].
(a. L ibtal'in c.)
bogUr-
ler, yanlar, yantaraflar.
(a .. s.) : en aziz, pek muhterem,
ean
sayill.
eazz-j ahibba : dostlarm en azizi.
eazz-Allilh
"aziz etsin!"
manasmcla bir iVi dilek.
u\
eb
(a. i. c.
aba)
baba, ata. (bkz:
mi.i~fik
ebilbil
:
~efkatli
J-:.~\
bo~,
(a. L bezr'in c. olan eb-
yemeklere konulan kurumu$ kekikler,
baba.
I:-
ebb
(a. i. mUfretsiz "tekilsiz"
ku~. 3. sUrUler, boWlder. [Kur'an'l Kerim'in "105"
!nci "Fil" sOresinde sozU edilen "ku!? sUrUsU" vesi1esiyle edebiyatlmlzda e;:ok !=)ee;:er].
(a. s. ba'd'den.)
daha
{en, pek, c;ok) uzak.
eb'ad-i ihtimalat : ihtimallerin pek uzagl.
(a. i. bu'c1'un c.)
uzak-
1lklar, uzunluklar.
eb'ad'l bi.nihaye : sonsuz uzakliklar.
eb'ac!'1 selase : (Ue;: uzaklik) 1. en. 2. boy. 3.
yUkseklik (veya =derintik).
(a. 5.)
(a. s. ubtOle'nin c.) :
.J_J" ~\
•
ebiizir
~I
mGteferrik, da-
(a. L c.
abab)
1. mer'a, otJak.
2. taze veya kuru ,ot.
.c.) : 1, dag klrlanglcl. 2. "kee;:isagan" denilen bir
eb'acl
kum-
faydaslz, esasslz olan ~eyler, sozler, bo~ inanl~lar.
[mUfredi kullandmaz].
zar'm c.)
" baharlar.
.cbi, ebu, peder).
eb-i
. '-'\.J,~\
-.
ebillil
(a. cU.)
(a. L ebtah'm c.)
lu dereler ve Irmaklar. (bkz : batha').
Allah aziz etsin!
eaz:!e
e:b4 \.
ebatih
~ok
ebbal
(bkz : ibil).
"J~\
( a.
L)
deve
~obanl.
ebbale
.ubI
(a. i.) : 1. bir yUk odun.
2. bir klslm halk, cemai.L
ebbar
tan, igneci.
.bl
J.
(a. i.)
igne yapan ve sa-
ebbaz
)\
(a. i.) : l.·Urkme, kac;:ma.
2. slc;:raYlp atllyan karaca. (bkz : remide).
ebbed-Allah
.i:U \ .A. \
(a. cU.. ) : "Allah,
ebedi, daim eylesin!" manasma bir iyi dilek.
ebbed-Allahii meediihu : Allah o.nun meed ve
daim! kdsm.
~erefini
(a. i. c;
aba)
1.
ebeed
slraSlIla gore
~\
(a~ i.) : eski sami alfabe
tertiplenmi~,
Arapc;:a'ya mahsus ses-
233
ebced
leri qosterlharfler ilave edilmi~ ve bu slraya gore harflere, birden ona sira ile, ondan yOze, onar
onar, yOzden bine, yOzer yOzer olmak Gzere birer
say.! degeri verilmi~ olanArap harflerinil" diziJil1 SIrasl ve bOtDnO. Bu harfler sekiz . gr\Jba aynJdlktan sonra, aralarrna vokaller konularak manasl 01mlyan, fakat Arap harflerine mevzO te~kil eden ~u
sekiz kelime meydana getirilmi$tir
j 1../..;..
ebced·han
Jf:\
ebceJ
~>-
hutt!
j>41
hevve:z.
adam.
(a. s.) : bOyGk ve ,e;lkrk
karlnlr [adam].
....~
keolemen
(a. f. b. s.) : eb·
(a. s.) : iri .yap'"
..If: \
ebcer
-tf.\
[ebeed
-t:f.: \
. eed okuyan, mektebe yeni ba~IIyan, aeerriL [daha
e;ok "tlfl-I ebeed-han (ebeet okuyah c;oeuk) :~ok
aeemj, daha ba$langlc;ta" terkibinde gee;er].
t -IJ. \
ebda'
I..-t
(a. s. bed'den.) : en bedi',
en adp, en gaze ~arpan, en harikulade, tansuk.
sa'fes
i fA......
sehhaz
.:-:..}
kara~et
";1
dazlg+ len
;.1.;.,
'-
Ebeed harfleri ile sayl klymetleri :
(elf =
=
(eim
(h =
1 );
=
(b =
3);
~ =
=
Itl
5);
(ha =
= . .1. =
9);
(y
~ =20);
(kef :::;;
(mim =
( sin
~. =
40);
J
=
~
=
J
8);
=
10);
=
J =
(aYln =
80);
=
r
'-
( sad
F-
30);
(n
.; = 200);
( ~rn
.;
300);
(te =
.2J =
(hi
j \~ \
ebdan
90);
l,)'"
100);
500);
(f.
i.)
:
1. kavim, ka-
e;espan, liayeste).
(a. L beden'in c;)
ci-
ebecc
t \
ebed
~I
(~. s.): patlak gozlG [adam].
(a. i.) : sonu olmlyan gelecek
zaman.
J
= .:.
.) \-IJ. \
simler, vticutlar, govdeler, tenler. ilm-iil-ebdan :
1) hek; beden bilgisi, fro anatomiei 2) jimnastik.
59);
( kaf
( se
ebdan
bile. 2. s. laYlk. (bkz
70);
"-
(a. i. ve s.) : 1. dOnya i/e
ilgisini kesip, Tanrtya baglanml$· olan, dervi$. rev.
liyadan 70 ki$i1ik bir eemaat vey€r zGmreye veri/mi~ bir addlr. Efganistan'da bir TGrk toplulugunun,
Anadolu'da goc;ebe bir halkrn adldrr. A$lrt Alevi
olup kendilerine "Seyyid Gazi yetimleri", bOyUklerine de "dede" derlerdi]. 2. aptal, $a$krn, alJl<f
ahmak, budala [kelime, mOfret gibi kullanillr; aslinda "bedil" in eemidir].
6 );
J
=
(nun
60);
lJ' =
(fe
(lam
4 );
~
(vav =
7);
;.,
2 );
-...J
(dal=
=
(ze =
(tl
\
I I_v \
ebdiJt
~A
"..
\.... =
r~\
ebeda, ebeden
(a. zf.) ~
asia, hie; bir zaman, katiyan.
(a. f. b. L) : mezar.
ebed.gah
400);
ebed·hane
600);
(a.
f. b. s.) : me-
zar .
(zel =
.)
700);
(Zl
(g
=
"':/);
(c;
=
5 ) harfleri,
gibi hesabediJir].
234
=
=
800);
ebedi; ebediyye
900);
(a. s.) : ebed'e mensup, zevalsiz, sonu olmlyan.
(bkz : sermedi ).
1000). Farsc;a'ya mahsu.s olan :
( gayln
(p
.1;,
=
Jo
(dad
~
);
(j = ;)
ve
ebedi·YV·iid.devam : sonsuz olarak devam edeeek olan.
ebediyyen
(b), (c), (z) ve (ke)
~ -IJ. \
(a. zf.) : ebedi ola-
rak; hie; bir daha, hie; bir vakit, hj~ bir zaman.
(bkz :ile-I-ebed).
~ ~. \
ebediyyet
(a. i.) : ebedilik,
sonsuzluk, daimilik, sonu olmlyan zaman. (bkz
cavidani ).
eben an cedd, eben an ceddin
."b.
<f.
t.i
v• ~
babadan, dededen,
(a. zf.) : babadan, bOyOk
ku~aktan ku~aga.
../.1
eberr
:.r ~ i
, ..\:""
(a. s.) : haYlrll,
~erefli
ve
faziletli [olan].
(a. i.) : ~ok sOt i~mekten
..:..! \
ebes
mide ve karmda has" olan yel ve
0:,-".1
ebeveyn
~i~.
(a. i.) : ana baba. (bkz:
valideyn). Hukuk·i ebeveyn : ana baba haklan.
~\
ebgaz
dilen,
hi~
(a. s.) : pek ~ok bugze-
sevilmiyen.
ebhal
J~ \
(a. s. buhl'den.) : daha (en,
..i ~ \
ki~i.
(a. i. bahr'm c.) : denizler.
(a. s.) : agzl, nefe~.i fena
.:,U; \
(a. i. bahs'm c.) . (bkz
ebir
..1. 1
eb, peder,
(f; i.). (bkz': ebr).
(a.i. bikr'in c.) : 1. k••
ebkir
zoglan klzJar. 2. birincidefa SoylEmmi~ mazmun·
lar.
ebkar·. efkir :, eweke soytenmemi~: olan fikir.
ler.
(a. s. bOkm'den c.
ebkem
bUkm) : soz soylemiye muktedir olmlyan
gibi dilsiz, aglzslz). [adam, nes'ne].Zulmet.j
kem: dilsiz, karanllk. (bkz : ahras).
~:I
(a.
f. i.)
(bkz : ebkemiyyet ).
.:...:~I
(a. i.) .: dilsizlik.
(bkz : ebkemi, hares).
C\
(a. s. belig'den.): daha
ve olgunluk derecesine ~ok
pek) belig, en fasih
yakm olan.
eblak
J1: \
(a. s. ballk'dan) : 1. alaca
(a. s.)
: soz soylemege
(a. s.) : 1. daha (en, pek)
parlak. 2. i. anat. kalbden vOcOda kan dagltan bOyOk anadamar, atardamar.
Ebheriyye 41• ..,Ir, \
(a. i.) : !=bO Re~it KutbOd-
din EbO Bekir Bin Ahmet Bin Muhammed-OI·Eherl
tarafmdan kurulantarikatm ad.. [olOmO : 573
( 1177).
ebhire
gular, dumanlar.
(a. f. b. s.)
eblec
~: i
(a. 5.) : 1. a~lk ka~lI. 2.
mec. vuzuhlu, nurlu, parlak.
muktedir olmlyan adam.
..,1(':\
J~ \
alaca .ata binmi~ [ki~i],mec. sava~~1 yigit.
ebhis·. mii,kile : zor bahisler.
I"t: 1
).J-'
eblak·suvir
ebhis-. cedide : yeni bahisler.
ebher
(a. i.) : baba. (bkz
bulaca. 2. rengarenk. 3. alabacak [at].
bah is, bahs).
ebhem
J.i
eblag
kokan [adam].
ebhis
ebi
ebkemiyyet·i mutlaka : 'mutlak, tam dilsizlik.
ebhir·1 visia : 'geni~ denizler.
..)~ \
denizler.
ebO ) .
ebkemiyyet
(bkz : bihar, buhOr, ebhur),
ebhar
(a. i. bahr'm c.)
..,I:t.. \
ebkemi
pek) hasis. $ahs•• ebhal : pek cimri
ebhir
ebhur
(bkz :. bihar, buhOr, ebhar).
(a. i. buhar'Jn c.)
bu·
ebled
~:\
(a. s.) : pek kalln
kaba zihinli, ahmak. (bkz : ebleh).
ebleh
~\
( a.
5. belah~t'den.)
pek
akllslz, ahmak, bon, allk.
ebleh·ane
(a. f.. zf.)
Slzcasma, ahm'akcasma.
ebleh·firib
(a. f, b. s.)::
aptal aldatan, avllyan.
235-
ebleh·firibiine
4.;l-::) 4.\
ebleh-firibiine
(a. f. zf.)
( a. f. L)
makllk, safllk. (bkz
eblehiyyet) .
":"~r~ \
eblehiyyet
( a.
bonlUk, ah-
.)
ebr-iilUd
.,1"1 .1. \
(f. b. s.)
bulutlu.
(bkz : sehab·aIOd).
~\
( f. s. ) : alacal, [ renk]. (bkz:
),1
( a. s. )
I'
kalrn dudakl,
[adam].
4.,..1:\
( a. i.) : bot. slcak mem-
leketlerde yeti;:dr, bakla gibi bogumlu ve bir ucun·
dan diger ucuna kadar birden ayrdabilen bir ot.
(f. s.)·: ezilmi;:; toz~e.
eblU~
(a. s. berr'in c.) : haY/r
)./.\
ebriir
ebleme
(a. 5.) : 1. kumlu, ta~ll,
J./. \
ebrak
bonlUk, ah-
i. )
eblak).
eblem
kale-
balC;lkh [yer]. 2. iki renkli lekeri ;:;ey. 3. alaca/r
[at]. 4. fazla parJltdl.
makllk, safllk. (bkz. : eblehi).
eblek
(a. i. burc'un c.)
ler, kale burc;lari. (bkz : burc, burOe).
~~\
eblehi
~\.J.\
ebriic
aptal aldatlrcasrna.
sahipleri, iyifer; dindarlar, ozU sozU dogru olanlar.
$e!?-e.~riir (altl
haylr sahibi): Hz. EbO Bekir;
Hz. Omer; Hz. Osman; Hz. All; Hz. Hasan; Hz. Hij·
sevin.
ebriir-I ummet : Ummetin haYlrl1 insanlan.
(a. s.)
ebras
: baras
(miskin
il/eti) hastallgrna tutu Ian, yani vUeOdUnde yer yer
, beyaz lekeler bulunan adam, ebra;:;, sam lekesi.
ked; nebat ;:;ekeri.
eblUk
.:JA \
ebrec
(f. s.)
1. mUnaflk,
iki
C.1. \
(a. s.) : gozUnUn akl
C;ok, fakat qUzel gozlU [kimsel
yUzlO [adam] 2. ;:;arlatan.
ebna'
~L;." \ (a. i. ibn'in c.) :. ogulfar.
ebna-Ud·dehaliz : anasl babas. belli olmaylp ;:;u·
raya buraya blrakdan ~ocuklar.
ebna-yi Adem
ebna-yi be~er
beni be;:;er).
A~em ogullan.
insan ogullan, insanlar. (bkz
ebna-yi dehr : zamane adamlan.
ebna-yi sebil : yolcular.
·L...i· \
(a. i. bina'nm c.)
236
(f. i.): bulut. (bkz
ebre~
"":".1. \
bahar bulutu.
yagmur burutu.
ihsan, IOtuf bulutu.
sabah bulutu.'
(a. s.) : 1. beyaz ve klrml-
zldan meydana gelen alaea renk. 2. araea benekli
[at], abra;:;.
ebri
~.1.\
ebrikuhen
ebir, ga-
(f. i.)
zool. sUnger.
,-,-4).1.\
(f. L)
~;)v" .1.\
(f. b. i.). (bkz
zool.
sUnger.
ebrimurde
:
:
:
:
bilezik.
el bilezigL (bkz : harhal).
ebrencen-i dest
ebniye-i seniyye : padi;:;ah binalafl.
ebr.1.
(f. i.)
bina-
ebniye·i hassa : padi;:;ah binalan.
ebl1iye.i miriyve : beylik binalar.
ebniye.i murtefia : yUkse'k binalar.
mam, sehi3b).
ebr-i bahar
ebr-i baran
ebr-i ihsan
ebr·i seher
sergerdesi olan ;:;ahsm ad,. 2. a. "ebabll" denilen
ku~, da!:j k,rlanglcl.
(bkz : sivar) .
lar, yapJlar.
ebniye.i atika : eski biniHar.
"\ '
(f. 5.) :'1. eshab-, fi/'in
cL.A:l.J.\
Ebrehe
ebrencen
.ebnii-yi vatan : vatan evliltlafl.
ebniye
(a. 5.) : 1. daha (en, pek)
ebred
soguk. Keliim-J ebred : pek soguk kac;an soz. 2. i.
c10lu yagdlran flrtrna bulutu.
ebriktihen ).
ebri!?um
kUlrnU;:; ipek.
",,":'l ...
I
1
•../..
(f. i.)
ibri;:;im, bij·
ebii.l-beljer
(f. b. s.) : ~a~krn,
. J \( .J. I
ebr-kar
sersem, ne yapacaglnl bilmiyen (adam). [ebr'in
(bulutun) yerinde durmamasrndan kinaye olarak,
bu manaYI aldlgl sandlyor].
ebru
(f. i. c. : ebrO-van) : 1. ka~.
JJ. \
(bkz : hacib).
ebrO-y1' dil-firib : eazip, gtizel ka~. 2. g. s. [eskidsn] ka~lt tizerine yapllan haM hare. 3. g. s.
kitap ciltlerinin it;; kaplarmda, tezhiplerin dl~ klsimlarmda ve buna benzer sanat eserlerinde yardlmel bir stisleme unsuru olarak kullanrlan" hareli,
motifli boyama usulti. [bu usulde boyanan boyala.
rIO belli ba~hlarl : badah~i bengal ve Lahor boya.
Ian idi].
ebrO-yi sanem
bot. kan kurutan, otu.
ely
ebrO-ferah
J.J. I
(f. b. s.)
gu-
ler ytizlti [kimse]. (bkz : besim, be~O~).
J- Ij
ebrO·ferahi
ytizlOltik,
~en
J.J. I
(f. b. L) : gUler
olmak. (bkz : besamet,
C::
ebrOmig
4
be~a~et).
lut, kaslrga bulutu.
0I J ..1.\
evruvan
( f. i. ebrO'nun c. )
ka~lar.
ebsar
wI.
)
(a. i. basar'm c.)
goz-
~I
(a. I. e. : ebatih)
kumlu
dere ve rrmak.
J~ \ (a. s. c.ebatll)
ebtel
Ebu-Flras·il Hamdani
abu.hamid, ebu-humid ' ~y- y. I ~ J..-?, y. \
(a.
L)
: zool. ayl. (bkz. : dubb, hirs).
EbO-Hanife
en ~,I:7e'I.
JL~\
mezhebinin kurucusu .olup asll adl "Nu'man
IbnO Sabit" dir. [islam Ansiklopedisinde : " ....•
Fars, Turk yahut ba~ka bir kavme~ intisabl a~lk
degilse de, Arapolmadlgl,' fakat Araplar arasmda
dogup buyudugU muhakkaktl'r." denilmektedir.
ebuk
ler,
dogu~ken
ebter
yimt·
erler.
.,::.: \
( a. s.)
:
1. kuyru~u kesik
[hayvan]. Ester-i ebter : kUYfUksuz katlr. 2. zurriyetsiz ve haYlrslz [adam]. $ahs•• abter : evlatslz
adam. 3. faydaslz ~ey. Em....i abter : faydaslz, neticesiz i$.
<\:.b~ \
obtine
( a. i. batm'ril c.)
t;iukur,
kuytu yer.
ebO
y.\
ebi, peder).
(a. L)
(a. s.) : kat;;ml~, kat;;an [ka-
Jy.\
a~lk).
Ebu·Jeheb
":"""1J y. \
baba, ata. (bkz
eb,
(a.h. L): '.'alev
babaSI" : Hz. Peygamberin amcasl ve Abd-til-Muttalib'in ogludur. Islam dinini kabul etmemi~ ve
halkr da bu dini kabulden uzakla~tlrmaYI kendisine
i~ edinmiljti. [Kur'an-I Kerim'de "rebbet Veda ebi
lehebin ..." dive ba~.hyan 111 inci "Tebbet" sOresi, bununla karlSl Ummu CUm eylehakkmdadlr].
I
l.Sj'-':' '.:J I ~Nyo , y. \
(a. h., L) : sah8be'den olup Mu8viye ile ~z, Ali
arasmdaki hilMet (halifelik) ihtilafrnda, Imam-I
Ali'nin nakemi.
Ebu-Niivas
(a.
h.
L)
m~~-
bur Arap ljairlerinden bir zat.
Ebu.Siifyin
(a. s. battSl'm c.)
(a. h. i.) : Ha-
~efl
hOde.
ebtal
y. I
LA;':::"
EbO-Muse-I·Ei'ari
ler, gorme hassalarl. (bkz : basar).
ebtah
(a. h. L) : asll ad,
(a. h. i.) : m~hur ilim ve san'at hamfsi ve Hims
melfki Seyf-ud-Devle'nin amcazadesi olup,Arap ~air
ve ediplerinin en buyOklerinden biridir. [ d. o. :
932 - 968].
le]. (bkz
(f. L) : kara bu·
J.J. \
Ebu-cehl
Omer olup Hz. Muhammed'e, du~manll9iyle me~
hurdur. "Bedr Gazasl" nda oldurGlmu!]tGr.
0~L.... y. \
(a. h. i.) =
Kurey~'in
bir kotu olan Beni Umeyye'ninreisi,
Mu8vjye'nin babasl ve Hz. Munammed'in'duljmana,:"
drr. [597-653].
Ebu·Tiirab
"7 IJ- y. I
(a. b. i.) : "toprak
babasl" : Peygaftlbw;mi:zin damadlolan Hz. Ali'nin
lakaplarrndan biri.
,
Ebii.I.Aii'
s.)LJ I y. I
(a. h. i.) : kor-
ltigune ragmen haflzaslnln fevkaladellgi ile tanmml~
bUyOk Arap $airlerinden biri ki kaside!eriyle me$hurdur r973 - 1057].
ebii·l·be!ier
sanlarrn babasl"
~Iy.\
Hz. Adem.
(a. b. L) : "in-
~I y. \
.ebu-I-feth
babasl"
(a. b. L) "fatihler
: II. Mehmed'in lakabl.
J.,~J \ y. I
Ebu-I-hevl
(a. b. i.) : "kor-
ku babasl" : Mlslr'da, Ehramlar civarmda, insan
ba~1 lieklindeki korkunc; bir ta~, sfenks.
ebul-I~iber
.-,:,J \ y. I
(a. b. s.)
vu~ku~u,
y. I
~a-
(a. b. L)
~..o\ y I
ebu.z-zeheb
~ok
altm babasl,
(a. b. L)
zengin adam.
~\y.1
ebvSb
(a. i. bab'm c.)
1. ka.
pilar. 2. klslmlar, bolUmler.
ebvib'l irtikib : irtikap kaprlarr.
ebvib-I muzehheb :yaldlzl, kapllar.
ebvSb·J rahmet : rahmet kaprlarr.
jL:,.'
ebyin
.:...L., \
~.I
ebyaz
(a. i. beyt'in c.) : iki mls·
(a. s. beyaz'dan) : pek ak,
(a. L)
: 1. urkme, kaQ:ma. 2.
,) 1;-.1
(a. i. bezr'in c.)
yemek-
lere konulan kekikler, baharat.
(a.. i.) : 1. i!;;inde
ebzun
JA:I~'
en
ecimire
(a. L c.)
taifeler, in·
san taklmlarr:
238
'( a.
i. c. : acal) : muayyen olan
lf~'
ecel.giyS
(f. b. i.) : &ot. ze·
J:-- 1
ow.
(a. s. celil'den)
daha (en
ecell.i mahlGkit (mahlOklarm en ustOnu) : insan.
tl
ecemm
(a. i.) : 1. etli kemik. 2. mlz-
rakslz adam. 3. boynuzsuz kO!;;.
j~1
edSn
(a. i. cefn'in c.) :1. goz
kapaklarl. ihtilic-, adan: 90Z kapaklarlnI s~ir
mesi. 2. kirpikler. 3. asma ~ubuk.larr.
~I
edun
echel
(e.
,j,
cefn'in c.). (bkz:
(a. L ecnebi'nin c.)
memleketlere mensObolanlar.
4.--:--1.
(a. s. cahil'den.) : 1. daha
(a. s.)' : aim 'geni~ adam.,
..,.I~ 1
( a. s.) : 1. son derece
gu.
zel r kadlh]' 2. qunduz iyi gormiyen kama~lk gozlu [adam].
echere o~1
ecil
";-,,il:--I
ba~ka
J~ 1
echelu min Karagoz : Karagoz'den daha cahil.
echer
(a. s. echel'in .c.)
(!;;ok, pek) cahil, bilgisiz olanlar.
ecbe
J~ \
vade, omrUn sonu, hayatmson demi.
(en, pek) dlhil. 2. riad8n, aksi rkimse].
Ylkanllan ku!;;Ok hav,uz.' 2. banyo, kiivl;1t.
edhil
(a. s.) : daha (en, pek,
ecfan, cufOn);
blrden OIme.
ebzSr
)~ \
pek) celif, c;ok buyuk, en ulu.
(a. s.) : 1. comert, eli,
pek beyaz. Mevt·i ebyaz : ani olUm.
;.1
ka·
laYlk. (bkz : elyak).
ecell
ra'dan meydana gelen manzum sozler Tbizde "bO·
yOt", bu manada kullanrlmaz].
ecinib
yabancrlar,
~ok)
hirli bir * bitkinin koku, b,ldlrcm
a!;;lk rkimse]. 2. yemekten tiksinen [adam].
ebySt
(a. i. cedes'in c.)
ecel-i kazS : tehlikeye ugramak sOretiyle, tesa.
dOH olarak qelen ecel.
ecel·i mev'Od, ecel·i' musemma : tabii olarak gelen ecel.
ecel·i nS·gehan : anslzm gelen, ani olUm.
ibibik. (bkz :hOdhOd).
ebz
ecdis
ecel
haliha~.
c;)1
de-
birler, mezarlar.
ecdSS'1 ecdid : atalarrn kabirleri.
ecder
ebu-n.nevm r"..,.:JI~1 (a. b. i.) : "uyku babasl" :
ebutrebi'
(a. i. cedd'in c.)
edep-
siz, utanmaz [adam].
bot.
ecdid
deler, bOyUk babalar, atalar.
J::--I
(f. L) : pltlrak dikenL
(a. s.)
: 1. iliini sonraya"
geriye blrakan. 2. geciktirilen liey.
ecille
<\1.-:;-- I
(a. s. celil'in c.)
fazilet ve rOtbe itibarivle bOyukolanlar.
bilgi,
eeram-. semaviyye
eeille-i ridl-i devlet : devletin bGyGk adamlarl.
eeille-i udeba-yi Osmaniyye : Osmanlt edebiyattnln buyuk adamlarl.
etmekten usanc gel me. 2. birini, istemediqi hale
ugratma 3. su-temizligini kaybedip- bozulma.
C>\
eeinne
karnlndaki Gocuklar.
(a. i.)
cin taifesinden
~\
eeir
~an,
(a. i. c. ; ucOr). (bkz :ecr).
(a. s. ecr'den.)
J-:--\
eel
eela'
'" .;l-,~\
eei1ab
'-' L.:.> \
(a. i.cenb'in c.) : van
.:ll~\
(a. i. cGnd'Gn c.)
( f. i.) : bot. kereviz.
as-
eenas
0"'1:.:-- \
(a. i. ciris'in c.)
: cins-
(a. i.) : sebep, iIIet. : 0 eeeiden :
eeneb~\
c:-1:-- \
(a. s.)
k,sa dudaklt ve
radam]'
eela
(a. s. cemal'den.) : l.
ler, neviler, t;e$itler, tGrlOl.er, soylar.
eenas-, muhtelife : tOrlG, c;e$itli cinsler.
o sebepten.
miskin
J~\
kerler, taburlar. (bkzcGnOd).
Gcretle Galt-
gundelik~i.
Geretle tutu Ian,
slk
eemOd
eenal;!
~\
{jcem, ecmat)
taraflar ..
bir fert.
eeir
(a. i. c.
en (daha, pek, ~ok) gGzel, yakl$lkll. (bkz: ahsen).
2. i. erkek ve kad," ad!.
(a. i. cenin'in c.) : ana
eeinni
<L~\
yer; orman. (bkz : {jcem).
eemel
(a. i.) ; 1. bir $eye !;ok devam
{\
ecim
eeme
a?:la~1J
CI
eenebi, eenebiyye
J--:--\
(a. s. celi'den)
en celi, pek
(a. s.) : 1. garip, yaban-
[adam]' 2. sert ba$1J [at].
<L...l~ \ ~ ~i--:-- \
(a. s.) : yabanci [kimse veya nesne 1, misafir, ta$rali. Memalik.i ecnebivye : yabancl OIkeler.
belli, !;ok a$ikar.
eelad
,;)
Jt:..\
hayvan
yabanclltk, garipl ik.
derileri.
eenef
eelaf
J~ I
(a. s. ciWin c.)
ayak
taklmlarr, rezil kimseler, baldlrr !;Iplaklar.
eclah
~\
(a. s. ciWden.)
daha
(en, pek) edepsiz.
eema'
lu,
~ok
~I
(a. s. cem'den.)
en top-
birle$mi$ ve biriken.
eemain
~I
(a. zf.) : hepsi, cUm-
lesi, topu. Radiya-llahu anhum eemain : Allah hepsinden razl olsun.
eemal
kek develer.
eemat
aga~11
J~I
( a. i. ecmel'in c.)
er-
u~
( a. i. ecme'nin c. )
s,k
yerler, ormanlar.
...;.:.:--1'
(a. s.) : 1. haktan
uzakla$an [adam]. 2. beli egri olan [adam].
(a~ i. cenah'm c.)
. eeniha
~ I . (a. s.) : 1. ba$1 kef [adam]'
2. i. GstO dGz araba veya devenin GstOne yaprlan
kG~Gk kulObe,' mahfe.
eelef
( a. ,i.) : ecnebil ik,
eenebivvet
(a. i. cild'in c.)
kanatlar.
eer ~\
(a. i. c. : GeOr) : 1. bir l~, hlzmet kar$lltglnda verilen $ey. 2. ahrete alt m{jk8fat, sevap. 3. Gcret.
eer-i misl : huk. 1) bir maIm kullanrlmasrndan dogan menfaatin para ol~Gleriyle takdiri. [kira
bedeli tayin edilmeden bir yerin kiralanmasl halinde vaslf, mevki ve kullanma tarzl baktmlarrndan
kiralanan vere benziyen yerlerin kira bedelleri 0
yerin de ecr-i misl'idir]. 2) bigaraz ehl-i vukufun
takdir ettigi Gcret.
ec~-i musemma : mukavele ve pazarl,kla kararla~t,rrlan Gcret. aylJgl yirmi tiradan hizmetc;i
tutmak veya y,lIlg, be$ y{jz tiradan bir ev kir.alamak
gibi].
r
eeram
i I~ I( a. i. cir~'in c.) : cans,z ola.n
cisimler.
eeram·, semaviyye
gok cisimleri, ytld,zlar.
239
ecras
(a. i. ceres'in c.)
ecras
ecyaf
e;anlar, bUyUk e;mglrakIClr.
ecreb
hayvan].
ecred
(a. s.)
,).x-\
(a. s.) : 1. tUysUz adam;
<tl:,..,:,", 1
ecribe
me~in
uyuz [insan veya
(a. i. cir<3b'm c.) : da.
veya bezden yapllmllj e;a.ntalar.
ecsad
,)L_:-lar, tenler, gevdeler.
(a. i. cesed'in c.)
ecsad'l seb'a (yedi cis im ) :altln,
lay, kur$un, demir, bakrr, har~ini. .
ecsam
i L:-- 1
deler, beden Jer. ( bkz
ecsem
r:--t
vUcut·
gUmU~,
(a. i. cism'in c.)
ka·
gOY'
cUsum ).
(a. s.) : peL< iri, govdesi
bUyUk olan.
~.J:'"'\
ecuc
(a. s.)
1!?lk veren, par·
~ey.
!tyan
ecvad
.) 1.J:'"' 1
(a. i. cOd'un c.)
cO-
J1.J:'"' \
(a. i. cevf'in c.)
ecvaf
lar, bo!?luklar, ic;ler, kovuklar.
,) .J~
oyuk.
(a. s. >,: 1. daha, I?ek, en
ecveeJ.i mensucat
dokumahirm en iyisi. 2. eli.
ac;rk, cemert. (bkz : sahi).
!.
ecyal
l:-:-- 1
(a. i. dl'in c.) : 1. milletler, kablleler, uluslar. 2. nesiller, soylar.
.ecyed
[adam].
..L...>I
(a. s.)
: uzun boyunlu-
ecza'
~ 1.;:--1
(a. i. cUz'Un c.) : 1. pare;alar, klslmlar.
ecza'yl unsuriyye
esas te,kll eden parc;alar. 2.
i1ac;larda kullamlan maddeler.
ecza'YI tlbbiyye : ilaC; yapllan nesneler. 3. ciltlenmemi!; kitap vesaire.
ecza·.yl !jerife : KUr'an-1 Kerlm'i meydana getiren otuz cUz.
eczaci
...J:' IJ:-- \
yapan ve satan kimse. (bkz
(a. t. i.) : ecza,
ispen<;iyarl) .
ecza·hane
",·\.;.IJ:--I
(a. f. b. i.)
zane, eczaci dUkkanl; ecza dolab,.
ec:zii.
JI~I
kokleri, tomruklarl.
(a. i. cizl'in c.)
'ila~
ec-
aga~
eczem
i..\.:--I
(a. S. cUzam'dan.) : 1.
dizamh, miskinlik iIIetine u~raml!? olan. 2. parmaklar, veya eli Kasik [adam}.
eaem
mertlikler, elaC;lkhklarr.
ecved
iyi olan.
(a: i. dfe'nin c.) : le!;ler..
J
"7.x- 1
gene;. Tlfl'l ecred : tUysUz c;ocuk. 2. otsuz [yer].
Arz'l ecred otsuz toprak.
garclklar,
Jl::--I
i J:--1
(il. s.) : burnu kesilmii;.
eda';bl
(a. i.) : I.' bol"~ veyS· bori gi~
bi olan herhangi bir ~e'yi edema; verine getirmer
ecra.yi dayll : bor~ odeme.
eda.yi i'tizar : ozur dileme edasi.
edA.yi saUlt"': namazl vaktinde klima. (bkZ :
kaza·yi salat). 2•. ed. tarz, ifade, UslOp, ljilVe, tonr
3. naZi cilve. (bkz : i~ve). 4. kurum, cakd, mUnS
sebetsiz tavlr. 5. kadlO adl.
r
Ecved·iin·Nas : Hz. Peygamber•.
ecvef,
J.J:--\
ed'ae
(a. s. cevf'den.) : 1.
i<;i bo~, kof. 2. mec. <;ok cahit, bilgisi:z:, bo~ kafah.
3. i. eski gramerlerde. ayn.iiI.fi'li ( U~ harflilerin
[sUlasllerin] ikinci harfi) "vav= ecvef-i v&vi", yahut "ya
ecvef·i yai" olan Ar.ap~a fiiJler. [saim
( savm ); bie' (bey)] gibi.
=
ecvibe
<tl•.J:"" 1
, (a. i. cevab'ln c.) : so-
rulan wyJerin seylenilel1' sezlerin kar~I"klarl.
ecvibe·i miiskite : susturucu cevaplar.
ecyid
yunlar.
240
',) l-::-- \ (a. i. dd'in c.): uzun bo-
~~I
(a. s;) : 1. kara ve bUyi.i~
cek gozlU. 2. pek siyah [!jey].
ed'ac.iil.ayneyn : gezleri kara.
med'in ~ema-i1indendir].
[Hz.
Mutram~
edakfc: ,J"I
fa. s. de:kik'den)
kik, pek ince; ~ok mOhim.
edakk'l umur : i!;lerin en muhimi.
en da-
edam·Allahu
.iii 1 i\.)\
(a. cu.) :. "Allab
devam ettirsin!" manasma geten dlJa.
edlini'
~. b 1
(a. i. eclp6'nll'l c.)
pek bayagl, a~lhk kimscder.
al~ak,
~b\
edat
(a. I. e. :, edevat) : 1. alet.
2. ba~llba~ma manasl olmlyan kelime veya harf.
[dlr; de; dahi].. gibi.
edevat-l kitabet : yazl vasltalarl..
edevat-. lahika :
edeyan j~,j \ (f. s.)
(a. i.) dua eden, duael;
[evveke 1 ulema smlfmm ~ok zaman imza veya mU.
hur UstUne koyduklan ve ,"duaemlz, haYlr-hahmlz"
manasma kullandlklan kli~ele;;mi;; bir soz.
~-d-deberan
(a. h. i.)
Cl1str'll
(bkz : Ayn-Us·sevr).
edeb u~ \
~ok
ko;;an [hayvan].
~~\
edfa, edfak
beli bUkUlmU;; [adam].
edfer
len,
~ok
..)b\
(a. s.)
·igrenilenj tiks.ini.:.
kQkan ;;ey.
edhan
(a. I. e. : adab) : 1. iyi terbiye,
son * takllar.
gr~
j~~1
(a. I. duhn'Un c.)·
sO-
rUleeek gUzel kokulu yaillar.
naziklik, usluluk, zariflik.
edhem
\,1; ~ \ . (a. i.)
edeb-i kelam ': 1) soz zarifligi, gUzelligi; 2) ed.
ifade arasmda bayagl ve ~irkin tabirler bulunma- , 2. erkek adl.· (bkz :
masl. (bkz : asalet).
edhemiyye 4:-,Jt>~\, (a. L) : $eyh Ebi isedeb-i san'at :kusursuz, fasih ve belig olan
sozlerin susleri. 2. haya, utanma. 3. edebiyat bilhak ibrahim bin Edhem bin SUleyman" bin
gisi.
sOr-ii Belhi tarafrndan kuru Ian tarikatm adl.
kat, "efkann def'i maslva~ullah'm terki,. agyar
( f. b. s. ) : edep
edeb-amuz )-'.6\ U~\
habbetinin ref'i" el/asrna dayanlr].
ogretiei, muallim.
edhine <L.,:;.~ I
(a. I. duhan'rn e.) : du4.;L;C.~\
ayak( a. f. b. i.)
edeb-hane
manlar ..
yolu, aptesane.
(a. s.
edebi, edebiyye
cdeb'den.)
sup.
: edebiyata, terbiye ve nezakete men-
~L""'~\(a. i.) : 1. nazlmll,
edebiyvat
edebiyyat-. Cedide (yeni e~ebiyat) : 1896 dan
1901 yllma kadar devam eden : Tevfik Fikret, Halit Ziya U~akllgil, Cenap $ahabettin ve arkada~la
nnm rnumessili bulunduklan edebiyat okulu.
edebiyyat'l Osmaniyye : Osmanll edebiyatl.
edebiyyat yapmak : mfl!c. gUzel ve uzun uzun soz.
lerle mevzO dl~nda konu~mak.
~debiyyOn 0.J:".~\
(a. I. c.)
edebiyat ile
ugra$anlar. (bkz : Udeba).
)~I
ederfen
(a. s.) : kasigi yank [adam].
~),;) \
(f. i.) : hek. tuzlu balgam
denilen eilt hastal,g,.
edevat
~\J~\
(a. I. edat'm c.) : 1~ gr.
fiillere ve isimlere eklenen manall kelimeler. 2.
bir i;;i i;;lemiye vaslta olan ;;eyler, taklmlar, par·
~alar, aletler, avadanllklar.
F. 16
edi - ~~\
. (a. i.)
Resafet peyda eden, kahn:
1. kO~Uk kap.2. s.
kO~Uk ve $erir [adam].
nesirli, gUiel ·sozIer. 2. bu sozlerden bahseden ilim.
eder
edhine-i mutekasife
la$an dumanlar.
edib,'edibe
4.:-:.~\ , ......p l
(a. s.edeb"'den.) :
1. edepli, terbiyeli, zarif,. nazik
[kimse]. T.fl-.
adib : terbiyeli ~oeuk. 2. edebiyatla ugra;;an [kimse].
Edib.j, bi-mudani : e;;siz edebiyat~l. 3. i. erkek
ve kadrnadl.
(a. f. zf.): edepli,
edib-ane
terbiyeli, zarif,' nazik olana veya edebiyatla ugra~ana yakl~lr sOrette.
edille
o\I~\
(a; i. delil'in c.) : 1. i$aret-
ler; kdav'u~lar, rehberler. 2. herhan!=)i bit dav8vI
.
Ispat etmiye yanyan ;;eyler. (bkz : delail).
edille-j asliyye : flk. kitap, sOnnet, icma, ·ktyastlr. rflk,h ilminin dayandlgl asll deliller bunlardlr ].
edille-i kaviyye : saglam deliller.
edille-i $er'iyye, edille-i erbaa : kitap, sOnnet,
iema'-i Ummet, klyas-I fukaha'dan ~Ikan, ;;eriatm
dort lelili.
241
edllle·i tiliye
edille·i tiliye : huk. orf, adet, teamOl, istishap,
asrl ve amel, maslahat-I mtirsele, kai,de-i kOlliye,
asar-I sahabe ve asar-I kibar-I tabiin gibi deliller.
(...,,1
edim
(a. i.)
1.
tabaklanml~
<L.G'" 1
(a. L)
derinin ikinci
ed'iye ~."I (a. i. dua'nln c.)
haYlrlJ dualar.
eser'de, yani hadiste ge~en
t.)1
(a. s.)
( a. L)
('J-I
0 .,,1
edmiga
beyinler.
4._....
iki nokta, iki
~ey
ara-
.,,1
halis misk.
y.. ..)1
(a. s.)
gaflette bulunan
.. IJ ..) \
. (a. i. da'rn c.)
iIIetler,
dertler, hastalrklar.
edvar
)\J..)I
(a. i. devr'in c.)
1. de-
edvar-. sib.ka : gec;en zamanlar. 2. $ark muzlginden bahseden fen eserleri. 3. muz. eski muzik
naza.riyatl kitaplarrna verilEm bir addlr. ~arklrlarrn
Arab, Acem ve TOrkc;e telif ettikleri muzik kitaplannda, mecmOalarlnda makamlar ve usuller daire
~eklindeki~emalarla gosterilmekadet oldugundan
dolaYI bu ismi ta~{rlar.
gozti dumanlr
( a. s. )
edve~,
(a. L dima!:j'rnc.)
adam.
L"..)\
(a. i. dem'in c.)': goz ya~-
larl. (bkz : .dOmO') :
U"'V."I
ednas
(a. L denes'in c.)
(a. s.) : 1. ba~1 kara, vO-
cudu beyaz [hayvan]. 2. hecin.
edred
.,,)
di~siz
edyik
( a. L dlk'in c.)
horoz-
edyan
(a. i. din'in c.). (bkz
..)1
di~siz.
(a. s.)
$ahs-.
)~,)\
edyir
;.l),) 1 ( f. L)
edrem
r )..)1
taze zencefil.
(a. L deyr'in c.)
ma·
nastlrlar, kiliseler.
~I
(a. i.) : 1. engerek yrlam. (bkz:
ef'n. 2. s. mec. fena tabla tlr [adam].
(a. s. efdal'rn c.). (bkz
efid.1
edrek
te'sirli i1aC;lar.
dIn ).
ef'a
adam.
efazll ).
(f. L) : tei:jelti, egerin altl-
efihim
{ 1;1
(a.
S.
efham'ln c.)
en
ulu, pek bOyOk ve sayglyalaYlk kimseler.
na konulan kec;e.
r)..) 1
i1ac;lar.
'(a. i. deva'nrn
lar.
: 1.
pislikler, murdarlrklar, kirler. 2. s•. ~apklnlar, en
a~agllrk adamlar.
t)..)1
~J..)I
c. )
edviye
edviye-i muessire
edni V..)1 '" 1.3'..)1· (a. s. denl'den. c. : eda1. pek a~a!:jl, en baya!:jl, ~ok al~ak.2. az, pek
Ca .. s.)
mO~ [adam 1. 2. dtimdOz ~ey.
242
edser
kara ya!:jlz, siyah
(f. L)
A
edmu'
edrerri
pek yagll [~ey].
virler, zamanlar, aSlrlar.
edmen
edred :
(a. s.)
yalvarma-
birle~t"irme.
edra',
r......)1
[adam].
adam.
nl)
az.
agzl btiyOk
(a. s.)
edsem
edva'
lar, niyazlar.
ed'iye.i hayriyye
ed'iYe·i· me'sOre
dualar.
edm
J--d
edsak
deri.
yer ytizti.
edimme
tabakasl.
Slnl
slkrntl .ve mu-
[adam]. (bkz : efvag, efveh).
2. satlh, yOz.
edim·i arz
edlem
(f. i.)
edreng
slbet.
1.
di~leri.
doktil-
efihis
~I;I
arasrnda, kayalrkta bulunan
(a. i. ufhOs'un c.)
ku~
yuvalarl.
ta~
efha'
efai
J\i.\
(a. i. ef'a'nm
.ydanlan. Dlhk-ul·efai
efaik
c.) :
engerek
'aci aCI, haincl' lne gulU~.
efdal
(a. s. efi'ke'nin c.) : va.
efail u tefail
mi~tir.
(a. s. efkel'in c.)
ler. (.bkz
i~ler,
(a. i. fi'l'in c.)
ef'al·i hasene : iyi
efder, evder
~)~
i~ler.
t::MIi I
fMJ\i1
\.:.:
effaf
effak
dallan.
(a. s. ifrit'in c.) : 1. hi·
( a.
i.)
effak
efgan
mantar ve ben-
(a. i. fevc'inc. olan
(a. i. c.)
Jt91
(a. s.)
~ iiI
ticaret·lc;ln bOtOn
(a.s. ifk'den.)
J~\
fazla if.
(f. i.) : Iztlrapile hayM
yemege ko-
uy-
efbll'l ukala : akdldarm en i1eri gelenleri.
efbll'l vukela.yi fiham : bUyUk vekillerin bilgi·
LG\-
~G\
(f. s.) : yarah, sakat;
-
yere atan; atlcl, YlklCl,
efgende
mUmtaz olanlar, c;ok bilgililer.· (bkz : efadll).
.;
kotUrUm. (bkz : mecrOh). [kelime "fig8r" ~eklin
de de kullamllr].
durma, dOzme, asdslz, yalan [sozler].
(a. s. efdal'in c.) : pek
( f • s.): dO~O k
[ana rahminden dU~en c;ocuk]. (bkz : cenin-i sakit). -
-efgen
(a. s. ehke'nin c.)
..... 1
~1l.\
...,
L.>-...
efgane
nulan baharat.
literi.
c;ok of c;eken,sl':
klrma, baglnp c;aglrma; infeme, bagn~ma.(bkz:·
figan ).
.efgar
d ~\
(a. 5.)
tira eden. (bkz: efvek).
hl~klnklar.
efayik
J Ii \
dUnyaYI gezen [adam].
(a. i. fuvilk'rn c.)
efaviye
pek ka~lcl, ~ok ~o.
(a, i. OfnOn'un c.) :1.
b61Okler, klslmlar, taklmlar.
efavik
(a. s.)
krntlIJ, kederli [adam].
zerleri gibi nebat. (* bitki).
efavic
)~I
~ucu.
lekarlar,kurnazlar, cOretliler. 2. ~eytanlar. 3. son
derece hilin olan dnler.
efvac'lfl c.)
ef-
amel·
k6tO i~ler, hareketler.
~lil
efatih
(a. I.)
)')J\
.ferr
sarma~lk gibi birbirine
sarllml~ slk aga~
2. degi~iklikler; i~ler, haller, ~artlar.
efarit
~\
.fdaliyyet
dallik, fazlletlilik, meziyetlilik, ustUnlUk.
a'mal, eWI, fial, -fiil).
efanin
(a. i. fazl'm c.) :1.:Z:1-
(f. i.) : 1. amca, bilbamn erkek karde~i. 2.yegen,
amca, hala, teyze ~ocuklan.
Jwl
ef'al·i seyyie
Jl...a;\
yat/eler, fazlalar. 2 •• ihsanlar, meziyetler, IOtuflar,.
iyilikler.
tltrl·
yenler, titrekler.
ef'al
daha
(a..-s. fadll, fazll'dan.)
J....,491
efdal
(a. i.).: arOz'u hazlrllyan imam' Hallf'in ahenk 01~OsO olmak Ozere buldugu : [feOlUn, failUn, mOte·
failOn, mOstef'i1Un, 'mefailUn, failatOn, mOfaaletOn,
.mef'OlatO] kelimeleri ki, bunlann tekrarmdan va
de~:ji~melerinden "arOz" un 61~Oferi meydana gel-
f\i\
(a. s. fadi.h'den.)
efzah ).
1. daha (en, pek) faziletli.·2. en ala; OstOn.
lanlar, dolanlar, dOzme s6zler; iftiralar.
efakil
t:-.a.9\
efdah
(pek, en) rezil. (bkz
ml~,
(f: s.) :
dU~UrUcU.
o~1l\
dU~Oren,
yrkan,
(bkz :. figen).
(f. s.) : 1. Ylkll.
Ylklk, dO~UrUlmU~, yere atllml~. 2. dU~kUn,
(bkz : figende).
bi~are.
efha~
(a. i. feha'nm c.) : sogan
veya yemeklere konula.n nane, kekik, somak ve benzerleri gibi kuru otlar.
243
efham
ryl
efham
(a. i. fehm'in c.)
r:::dl
(a. s. fahim'den;) : daha
(en, pek) fahametli, ~ok ~eref sahibi, en ulu.
. ~lj. I
efhas
( a. s. f ah sin
' c.): h
er ·~e- .
yin i~leri, bo~luklarl.
~L~ 1
efha%
( a. I.• f ahz ' rn c.)
·
ya k
In hi-
·(a.
S.·
fehm'den)
:, ~ok fe-
eflak-, seb'a(yedi dOnya) : as.tr. Kamer (Ay);
Utarlt;Zuhre;. $ems (Gune~);. Merih, Mu~teri; Zuhal.
~I
ef'i-i
: alaea derili engerek y,lanl.
-L...:91 ., ~ \
efid, eftid
eflilki
eflakiyiln
(f. s.) : 1-
(a. i. fuad'rn c.)
efike
.~9 1
dolan, iftira.
(bkz: ifk).
~I
efin
2.
isnad-,
(a. s.): fena, kotU [~ey].
(a.
S.
c. : efaik) : yalan,
efike : yalan
(a. s.,)
1.
isnad etme.
bo~ ~afaIJ
eflatuni
(a. h. i.) : Aristaut'-
( f. L) : 1.
kl~k,rtma,
~_i.,k~\
me~hur
Yunan
(a. s.) : EflaWn'a
eflec
1;1
(a. s.) : 1. seyrek [di~].
~
eflec-iil.esnan : seyrek di~li. 2. omuzlarr. geni~,
kollarrnrn arasl a~lk [adam].
(a. s.)
efles'
muflis,
JJjl
(f. i. eflaki'nin
ve onun felsefesine ait, onunla ilgili, Fr. platonique.
[adam].
~uruk [eevlz].
efjul
j~)~~\
nun hocasl, Socrate'rn talebesi olan
filozofu. m. O. : (429-347).
ef'ide-i halise : saf, temiz, bozulmaml~ kalbler.
.s..L.;\
(f. s. e. : eflakiyan)
Eflatun
yO-
rekler, kalbler, gonOller.
efika
S ~1
: gokte oturanlar, melekJer.
c.)
medhedici; vasfedici. 2. ~a~J1aeak ~ey.
ef'ide
(a. h. i.) : Osmanll im-
gokte oturan, melek [Eflaki Mevlana'ya dair "Me,.
naklb-Ol-Arifin" adIJ eserin muellifi Haki Dede'nin
mahlasl],
(a. 1-). (bkz : ef'a).
miinakka~
J~;\
paratorlugu zamanrnda, merkezi Bukre~ olan,
"memleketeyn" (iki memleket) den bir klslm.
him ·olan, pek ~abuk anIJyan, zihni son derecea~,k
ve .zeyrek olan.
ef'i
(a. i. felek'in c.) : 1. sa-
malar, felekler, gokler, kOreler; zamanlar. 2. bahtI'ar, t§lihler, kaderler.
Eflak
~I
(a. s.) : daha (en, pek,~ok)
eflak
slmlar, akrabalar.
efhem
1
_1.. .
C~
felah bulan, kurtulan, selamete ~Ikan, bahtrna, nasibine, nimetine kavu~an.
hinler; anlamalar, idn3kler. (bkz : fUhOm).
f!fham
.
efl~h
zi-
zO~urt.
efles-i nas
eflud
kandlrma. 2. s. perakende, dagrnlk.
daha (eni pek)
insanlarrn en zugOrdu.
"'~\
(a. s.) : yeti~kin, guzel
vegurbOz [~ocuk].
efkar
(a. s.) : daha (en, pek) faefnad
kir ve muhta~.
efkar-i fukaril' : fakirlerin fakiri.
efkilr
~Onceler.
(bkz
efkar-, aliye
)
ts::'; \
efnan
(a. i. fikr'in c.)
1. dO-
(a. s. fened vefenid'in
jL:sI
(a. i. fenn'in c.) : cins-
ler, neviler, l;e!jitler.
fikr).
yuksek fikirler,
du~unceler.
efkar-, umumiyye : halkrn, umOmun dO~Oneesi.
2. du~ul'lme, endi~e, vesvese, kuruntu, niyet,. maksat; rev'.
244
",L:sI
c.) : ihtiyarllktan bunaml~ olanlar, bunaklar.
efDan-, elvan : renk ~e~itleri. [bizde "fenn" bu
manada kullandmaz].
efniye
lar.
(a. i. fina'nrn c.)
avlu-
. efra' .
t.) \
(a. s.) : 1. vesveseli, kurun.
tulu [adam]. 2. i~i gUcU olmlyan [adam].
efrend
(a. i. ferd'in. c.) : 1. tek
efrad
efrez
te~k1'1
eden fertler.
efrad-, miistebdele : muvazzaf askerlik hizmetini
bitiren efrad.
t 1)1
. (a.
efrah
(a. L
4.$1)1
.
~atal
[~ey].
jl)1
(a. s.)
ne~eli,
keyifli,
sevin~li olan [kimse].
efras
~I)I
(. a. L feres'in c.)
kaldlrJlml~,
·efraz
,:-,~I)I
4.:-~ 1..)91
yUkseltilmi!;. (bkz
)1_';1-
(f. h. i.) : bU·
efrene
[..)91
4._:::"J) 1 .' (f.. s.)
efruhte
: yanml~, tutU$'
~J)\
efru!;e
(f. L)
efrOz
1. !;Ole, parlltl: 2.
kadm adl .
.efruz
jJ) I -
(f. s~) : 1. aydmlatan, par~
latan. Alem-efrOz. Cihan-efru:z: dUnyay, aydmlatan.
2. tutu!;turan, yakan. (bkz : fUrOz).
efsa [V]
.[~] WI
. (f.
L) : afsuncu, bO-
(a. s.)
daha (en, pek)
fasih, 'uzdilli.
efsah-U1-Arab, efsah-iil·Kuren
Hz. Muhammed.
. efsah
J.-.91
efsak.
(f. s.)
yukarl
\
efsal
(f. s.) : kaldlran, yUksel-
(a. i.) : frenk, Avrupall.
hastallgl. Taife.J efrene
Jl-9\
(a. s.) : 1. frenklere, AvrupalJlara mahsus, onlar·
(a. s. fesl'in c.)
al~ak, a~a.
gJllk kimseler.
efsane
(f. L) : 1. aSllslz hi.
kaye, masal, bo~ soz, sa~masapan laklrdl. 2. dille·
re dU!;mU~, me!;hur olmu~ hadise.
efsSne vii efsun (masal ve bOyU): bO$ lakrrd,.
efsane-eO [v]
efrenei, efreneiyye
(a. s.) : en faslk, pek
edepsiz.
efrahte).
ten. [kelime firaz ~eklinde de kullandlr]. Ser-efriz,
-firaz': ba~ yUkselten, mUmtaz, bUyUk, me!;hur,
maruf.
.
Da'·iiI-efrene : frengi
frenkler, Avrupalliar.
(f. L) : ziya, 1$lk,
pertev, !;ua', !;u'le).
yUcU.
yUk iskender'den ewel ya~aml~ ve Keyhusrev taraflndan oldUrUlmU~ olan MaveraUnnehir Krall to·
ranh bir yigit, Alp Er-tonga.
efra!;te
(f. L) : Cem~id soyun·
efrug
nur. (bkz
atlar,
beygirler; klsraklar.
Efrasiyab
arkasl kambu·
(bkz : a.frO!?e).
(a. s.) : pek aYrlk,
efran
jJ~)\
Efridun
(f. s.) : yukarl kal·
yUkseltilmi$. (bkz : efra~te).
efrak
(a.s. )
mu!;, parlaml~, 1$lklanml$, aydmlanml$. DiI~efruhte :
gonlU yanik. ~em'-efrOhte mumunu yakml!;.
.
c.)
sevin meier.
efrahte
dlrllml~,
f~rah'm
j)1
sUs, bezek, ~an,
dan, anlayl$ vezekasiyle me!;hur olan bir iran hU.
kUmdari. [Acem ve eski Osmanll. edebiyatmda bu
isme ~ok rastlanlr]. (bkz
FeridOn).
L ferh'm c.) : 1. pi.
li~ler. 2. pi~ler [insan ve nebat hak'klnda]. (bkz:
furOh ).
a~lkhklarl,
(f. L)
rl!msu olan [adam].
efrad-, be!1er : insanligln fertleri. 2. askerler, er·
ler.
efrad·, askeriyye : asker1' erler.
efrah
~')I
debdebe.
olanlar, birler.
efrad-, aile : aileyi
Milat tarihi. 2. frengi iIIe-
la i1gilL Tarih·i afranc
tiyle i1gili.
[~] ~ <\.;WI
(f. b. s.):
efsane arlyan veya araylcl, bo!; vakit ge~irmek is·
tiyen.
245
efsane-cuyi
(f. b. i.)
efsane-cuyi
ef-
sane araYlcllJk.
l~]
efsane-gu [v]
masal soyliyen,
f
sa~masapan
~t...;\
rJ..f ~·W \
efsane-guyi
(f. b. s.)
soyliyen.
{f. b. i.)
efsS-
. jb.i..
"fsane-perdaz
",owl
(f. b. s.)
~fsane- perdazi
~j
b.;:,
~.
efsar
wI
(f. b. i.):
S.
efsurde'-
~fsiirde-gi
(f. b. L) : doduygusuzluk~
,;-.. 0.:>...-91
efsiirde-magz
(f. b. s.). (bkz
0'" ~.....9I (f ~ b.
efsiirde-magzi ~;iu
i.). (bkz
efsiirde-dimam) .
(f. L) : yular. (bkz
mik-
'efsiirde-mizac
(,\V-- 0"'.r-9\
(f. a. b. s.)
mizaci soQuk, kam soguk [adam].
'lad, inan, zimam).
efsiir-duzan-. hassa
larrnl yapanlar.
tar. saray atlarr'nm yular- .
ef~al
J L:'9!'
(a.
S.
fe~iI'in c.)
cesa-
retsizler, korkaklar, yureksizler.
(a. s.) : pek fena, ~ok bozuk.
..L..J\
efser..,......;I{f. i.)
taco (bk:z: : dihtm, iklil).
. \ A....!l
.. • I
"".r-c-
(f. i.) : afsun, bugu, si-
hir, gozbagfcd,k,arpag. (bkz
fusO':!, rukye).
efsun-ger
(f. b. s.)
UfUriik~U.
(f. b.
efsUrde-dimag) .
masaluyduruculuK, adi romancJllk.
giicU,
jl(.>.;-91
efsiirde-gan
nukluk, gayretsizlik,
masal uyduran, yazan, adi romancl, meddah.
efsun
(f. a. b.i.)
nin c.) : gayretsiz, duygusuz, kanslz adamlar.
ne soyleyicilik.
efsed
jot..> o"'.;-~I
efsiirde-dimagi
beyin donuklugu, kabiliyetsizlik.
-ef~an
ef,ar
bu-
(f. s.) : sa~an, serpen#
jL...,:;9\ -,
dagltan, ,silken. Zer-ef~an : altm serpen. Damen-ef.
~an : etek,silken, vazge~en. [kelime "fe~an" ~ek
lindede kullanflJr. Damen-fe,Sn]. (bkz : damen-et~an). gibi.
. )L:.91
(f. s.) :1. slkma,' slkrl-
ml~.· [meyva suyu gibi~eyler].
(bkz : sahir).
2. i. ~imdikleme.
(f. i.) : bulgur.
if.
efsun-geri
b. L)
bu-
(f. i.) : zir. yaba.
gUciilOk, UfiirUk<;UlOk.
efsus!
o",....~\
ef,iirde
lJ' ~I
(f. e.) ': yazlk, eyvahl gi-
{f. s.) : slkJlml~, po-
sasl ~Ikarrlml!; [~ey].
bi bir teessUr. edatl.{bkz :' derig, hayf).
(f. i.) : usare, oz.
efsiirde
0.>..,......;1
(f. s.
C. :
efsUrde-gan)
donmu~;
donuk; mec. kanslz, gayretsiz, duygusuz.
(bkz : fUsUrde).
efsiirde-dil
(f. b. s.)
yiiregi donuk, gonlO
donmu~,
hissiz, duygusuz.
J..> 0.>...- 9\ (f. b.
efsiirde-dili
efsiirde-dimag
246
donmu~
tl.", 0.>,;-..91
(f. s.)
eftan
(bkz : fUtan).
eftar
)l:gl
ba~
'Ie
i.) : yUrek
(a. i.) :. SI~raYfp segirtme.
efur
(f.
(a. i. fitr'in c.)
'!;ahadet parmaklarmm aralart.
donukluglJ, duygusuzluk.
beyni
ef,iire-i engur : UzUm suyu.
ii.
b. s.) .:
kabiliyetsiz. (bkz :efsUrde-magz).
efvac
(,\."g\
IOkler; taklmlar, klslmlar.
(a. i. fevc'in c.) : bo-
egvar
(a. i..)
efvaf
ince, nazik
kuma!?lar.
efvag
~Jjl-
-efzOd
<;:ogalan,' artanj
-(f. s.)
c;ogaltan arttlran, arttlrlc/.
t..;1
(a. s.)
buyuk aglzll [adam]
(bkz : edsak, efveh).
efzOn
jJjl
( f. s. )
fazla, c;ok, yukan,
a~km.
(a. i. fem ve fevh'in c.) :
efvah
aglzlar; menfezler, aglza benziyen her WrlU qelikler.
J'Jjl
efzOni
(f. i.)
omrun c;oklugu.
efzuni-yi omr
efvah-. nariyye : ate!?li silahlar. [top, Wfek].
efzun-ter
efvah-. nas : halkm agzl, lisanl.
ziyadelik, c;ok.
luk. (bkz : kesret).
(f. b. s.)
daha
c;ok, daha fazla.
efvahi
d'li l (a. f. s.) : halk sozu, aslls/z,
ehemmiyetsiz.
efveh
(a. s.) : agzl buyuk, on di~leri
0;1
uzun [adam]. (bkz
(a. s.) : yaianci. (bkz
efyal
,.J~I
(a. i. HI'in c.)
filler. [bi-
(a. f. L)
efyOn
afyon,
ha~ha~-
J:~
(f. s.). (bkz :
.JS'jJ~1
efyOn-ke~
afyon kullanmlya
·efzii
\
all!?m/~
I}I -
efyOn-ke~).
(a. f. b. s.).
olan, afyon tiryakisi.
(f. s.) :' arttlran, c;ogaltan
[.feza $eklinde de kulanrllr]. Ruh.~fza : om.ur arttlran. -linet.efza : pek c;ok zfnet bah!?eden.
efzii'
tljl
( a. L feza'm c.)
korku
~9\
(a.
$.
fazih'den.). (bkz
)1)91
(f. L) : 1. ayakkabl, kun-
dura. 2. gemi yelkenL 3. san'atsahiplerinin kullandlklarr aletler. 4. yemege konulan bahar. (bkz:
evzar ).
(f. L)
galma. (bkz
0c~
,..J ~I
(a. s.)
burnundan ko-
ehann).
("ga uzun okunur. f. i.) :
~)~I
igra', te$vik).
("ga" uzun okunur. a_
L) : ayrl!l$ zamanl, sava$ zamap/. Yevm-ijl-egarib:
sava$, muharebe gunu.
eger
(f. e.) : $art edatldlr; eger,
,$ayet manasmadlr. ["ise, -iseler, -isen, -iseniz, -isem,
-isek" kelimelerinden once gelir; bazan ba~taki vokal dU$erek "_ger" $eklinde kullanJl/r].
(f. e.) : her
olsa da, ise de. (bkz
nekadar...,
gerc;i).
(f. L)
egni$
bina yapma,
egul
(f. i.)
: ofke ile yan yan
bakma.
efdah ).
efzar
{"ga" uzun okunur. a. i. ug·
$arkrlar, nagmeler, havalar. abenkler.
yap I meydana getirme, in$a. etme.
i1e baglrlp <;:a91 rmalar.
efzah
insanl yanlltacak hata" sazler,
kl$klrtma, kandlrma. (bkz
egarib
tan C;lkan uyutucu bir madde.
J~I
("ga'" uzlih okunur.
nU$an, hlmhlm. (bkz
egare
linen buyuk hayvan(lar)].
efyOni
niyye'nin c.
egann
eflak ).
.kJ~ I
a. i. ugl,Ore'nin c.)
yanJltmac;lar:'
egani
edsak, efvag).
efvek
egalit
tekessur, tezayud).
artma, c;o-
egval
(,.1\""\
(a. L gul'un c.) ': 1. bO
yuk felaketler, kazalar. 2. $eytanlar;
turlU $ekil
alan periler. 3. gLJlyabaniler, vucOdu olm/yan hayvanlar.
egvar
,;IJil
(a. i. gavr'in c.)
dipler,
c;ukurlar; riihayetler, sonlar.
247
ehabb
(a. s. hablb'den.)
ehabb
j. ~)I\
ehad.ul.uhadeyn
daha,
..1..>.\
(a. b. s.) : teklerin teki, emsalsiz, e~siz. (bkz
ehad-UI-ahad) .
en, c;ok sevilen, pek sevgili.
ehabb-. ehibba: dostlarm en sevgilisi.
ehaff
ehabb-. emval : mallartn c;;ok sevileni.
ehacc
~\
eh1ki
l.f.'b..\
....i;" \
(a.
i.
hafWden.)
1. daha
:
(en, c;ok, pek) hafif.
(a. s. ) : pek katl, sert
~ey.
ehaff·j mucazat : cezalann en haflfi. 2. mec.
pek ~en ve sevimli.
( a. i. uhcUvve'nin c. ) : bi!ehakk
meceler, bulmacalar, yaniltmacalar.
J>1.
(a.s.hakik'den.): daha (en,
pek) laylk, mUstahak. (bkz : ecder, elyak).
ehad
(a. s.)
..1..:>- \
:
tek, bir, ilk saYI.
(bkz : vahid, yek). Yevm-iil-ehad : pazar gUnU
["ehad" Allah'I': isimlerinden biridir].
ehadd
(a. s. hadd'den.) : daha (en,
..1.:>-1
Jl~\
(a. i. ehl'in c.): 1. bir
memlekette, bir kasabada, bir kayde, bir semtteveya
mahallede yer!e~ip oturanlar, aha.li. 2. halk, umOm.
ehali·i fazl : fazllet sahipleri.
pek) keskin.
(a. i. ihlWin c.)
ehadd·i alat.• katla : kesici aletlerin en keskini.
tenasUI aletlerinin delik/eri.
ehadd-i siiyuf : kd 1c;;larrn en keskini.
ehann
ehadis
(a. i.
1. Peygamberimizin
so~leri.
hadis'in c.)
(a. 5.) : genizden konu~an
0;'\
[adam], hlmhlm. (bkz : egann).
2. haberler, sozler.
ehasin
ehadis·i kudsiyye
lafzl Hz. Peygambere, meali
Allah'a €lit olan, yani, ilham tarikiyle soylenen ha·
dis/er.
ehadis·;- merfua veya miirsele : araya rivayetc;i
dogrudan dogruya Hz. Peygamberin agzrndan duyulan hadisler.
ehadis·i In~vzua : Hz.Peygamberimize
uydurulan sozler.
isnaden
ehasin·i ahlak : ahlakrn en iyi, en gUzel o/an
~eyleri.
(a. i.)
birlik, AI·
- lah'ln birligi. (bkz : vahdaniyyet-).
eh~djvyet.iil.ayn : 1. garUnU!} birl igi. 2. Itlakdan,
esmadan mUstagni o/an.
ehadiyyet·iil-cem' : 1. birlikte c;:okluk. 2. kendinde kesret mUnafi-'-olmlyan !}ey.
ehadiyyet.iil.kesret : 1. kesretin
ehadiyyeti. 2.
kendisinde nesebi kesret taakkul olunan vahid.
ehadii huma
ehass
(a. s. hasis'den) : 1. daha
V"';'\
(en, pek) hasis, c;:ok pinti. 2. c;:ok, en bayagl [nesne,
kimse]. Diinya·yi ehass : en bayagl dUnya [bu dUn-
Va]
ehadis·i sahiha': Hz. Peygambere nisbetinde kat'iyen ~Uphe olmlyan hadisler.
..:..i. ..I..>.\
(a. s. ahsen'in c.) : daha
(pek. en) gUzel alan !}eyler.
kan~madan,
ehad!vvet
erkek
ehass
~\
(a. s. hass'dan)
1. en nu-
sOsl. 2. zf. ba~/Ica.
ehass-. amal : dilek/erin en hususisi.
ehass·j ehibb1l : tanldlklarrn en ba~llcasl. 3. farkll,
~UmuIIU.
(a. i. hUdb'Un c.)
ehdab
kir-
pikler. (!:?kz
mUjgan ) .•
ehdab-.· miihtezze : titrek kirp~kler:
(a. i. hedef'in c.) : 1.
ehdaf
ni~
~an allnan yerler. 2. me~amlar, istekler r maksatlar,
kasitler~ gayele~. 3. yUksek ~ey/er.
(a. b .. i.) : ikiden
ehdebu..I.AI\
biri.
(a. s.)
slk ve uzun
kirpikli [adam]
ehad-iil-ahad
(a. b. s.) : teklerin teki; emsalsiz, e!}siz. (bkz
ehad·U /-uhadeyn ).
248
Ehdeliyye
<t:l..I.AI \
(a. i.)
Essayid Hasan
Ali-yUI-Ehdeli tarafrndan, kuru Ian bir tarikat.
ehram
rJl I
ehemm
(a. s. mUhimm'den.) : da-
ha (en, pek) mUhim, c;;ak ehemmiyetli. Takdim-iil-ehemm ale-I·miihim : iki i~ten en mUhimini one
alma.
muhim alma, degerlilik, * onemo 2. dikkat nazannl
<;eki~, 3. klymet, deger.
l'-
J..tII
lar, hilal
ehl
~eklinde
"JAIl
ehl·i !1ia ; Hz. Ali'nin mezhebine baglJ alan kimseier.
(a. s. habib'in c.) : dast-
(a.
-U_Al\
ehille
ehl-i!1er : fenallk sahibi.
ehl-j' ta'kib :takibedenler, pe;;inden gidenler.
L."", \
Jar, sevgililer, tanldlklar, bildikler. (bkz : ahbab).
ehil
ehl-i sunnet : Peygamberimizle sahabelerine (dastlarma) itikatta uyanlar.
(0. i.) : 1. pek
ehemmiyyet
ehibba'
ehl·i suk : c;;a r;; I halkl; esnaf.
5.).
ehl·i tertib : flk: farz alan, be$ vakit namaZl, arada fasl!a vermeden muntazamalarak kilan.
(bkz : ehl).
( a. i. hilal'in c.) : yeni ayalan
(a. s.
~eyler.
C.
ehl-i tarik : bir tarikata mensup [alan],dervi$'
: ehali) : 1. sahip, ma-
Ilk, mutasarnf alan. 2. maharetJi, usta, kabiliyetli,
becerikli. 3. bir verde aturan. 4. kankacadan herbiri. (bkz : 'ehil).
ehl-i alem : insanlar.
ehl-i beyt : hane halkl, familya, aile; Hz. Peygamberin yakln akrabasl.
ehl·i ukubet : huk. men'edilen '$eyleri yaptlklar1nden dalaYI haklarlnda ceza tatbiki kol?y alan
akl! balig kimseler, cezaya ehil kimseler.
ehl·i vezaif : huk. vakfm gallesinden )'naa$ ve
tayma. mUstahik alan kimseler. [dlmiin, imam, mU.
ezzin vesairhademesi veya fakirler gibi].
.
ehl·ivukuf : iyigilgisi alan, bilirki;;i. (bkz ':
ehl-i hibre )"
ehl·i vucud : varllk sahipleri, insanlar~
ehl-iil-farz : flk. birinci derecedeki varis.
ehl-i cehl : cahiller, bilqisizler.
ehli, ehliyye
ehl-i dikkat : dikkat sahipleri.
ehl-i dil : qanUI adami, gonUI dilinden anllyan
[kimseJ, kalEmder.
~~I
ehliyyet.
ehl-i diinya
dUnya adami, Ahireti dU;;Unmiyen.
ehl-i emsar
;;ehir, kasaba halkl.
ehl-i hakk : - dagruluk sahipleri, imanl
dagru kimseler.
.
bUtUn,
ehl-i harabat : meyhane adamlarl.
(a. s.ehl'-
eden.) :all~lk alan, alr$ml$, all$km, vah$i almlyan;
insandan kac;;mlyan, adamcl!. (bkz : mOnis).
(a. i.) : 1. i$eyarar
halde bulunu$, bir i~i hak edebilecek durumda bu·
lunu$, salahiyet,* yetki. 2. niahirlik, iktidar, Iiya.
kat, kabiliyet, kifayet,mensObiyet, akraballk. 3.
iktidar, liyakat ve kabiliyet vesikasl. 4. kadrn ad,.
JJJ..
ehl.perver
JAIl
(a. f. b. s.)
ehlini yeti;;tiren, deger sahiplerini karuyan.
ehl-i hlref : kuma;; dakuyan sanatkarlar.
ehl-i hibre : bir ;;eyi c;;ak iyi bilen *bilirki$i.
{bkz : ehl-i vukOf).
ahl-i hikmet : filazaflar.
ehl-i idrak
direnler.
dU;;Unce sahipler~, her ;;eye akil er-
ehl-i islam :' Islam taplulu6u.
. ehl-i klble : MUslUman.
ehl-i 'kitab : dart kitaptan birine inanan.
ehl-i salah : huk. hali mestur, namusIu, dagru
olan kimse. [bu evsafl haiz alanlara : ehl-i afa,
ehl-i hayr, ehl·i fazl da denir].
.
.;:u I jAI I
ehl.ullah
(a. b. i.): Tann
adami, veli, evliya.
ehme
4.2'1
(f. s.) : 1. nbksan; eksik. 2.
i. bwlul'lu$.
(f. i.)
ehname
1. a$k ve sev-
da. 2. kendine c;;ekidUzen verme.
ehram
('\~I
(a. i: herem'in c.) :l.MI-
slr'da eski zamandan kalma, huni bic;;iminaeki bU.
yUk binalar, piramit. 2. tepeleri artak 'bir noktada'
bulunan, tabanlarl da her hangi bir poliganun bi~
249
ehrim-. miirabbai
rer kenarlndan ibaret olan bir taklm
meydana gelmi~ ~ekil.
* U~genlerden
~~\
ehvec
(a. s.)
uzun boylu
ahmak [adam]
ehram-. miirabbai
* d6rtge'.l piramit.
ehram-. miisellesi
U~gen
Jyll\'
ehvel
piramit.
(en, pek)
(a. s. hevl'den.) : ;dana
korkun~.
ehram-. nak.s: kesik piramit.
ehram-. zO kesir-il-vii~Oh
* ~okgen piramit.
ehvel·i heyikil : neykellerin en korkuncu.
j
ehven
(f. i.)
2. dev.(bkz
ehremen, ehrem, ehrime,ehrimen).
ehrami
bi~iminde,
: 1. ~eytan.
(a. s.) : geo. ehram
.)~\
ehven.i ,err, ehven-i ,erreyn ': iki ~errin en zararSIZI, kolayl.
ylrt,k ~ey. [Ustba~
ehver
0'o~\
(f. i.) : ZerdU~tJe-
rin inandlkJan k6tUIUk ve karanJlk tanrisl; ~eytan,
dev. (bkz : ehramen, enren, ehrime, ehrimen).
(f. i.). (bkz : ehramen,
ehren
ehviye
ehyeb
c
ehramen,
)yb\
":.~\
(a. i. heva'nJn c.). (bkz:
~\
( a. s.)
-..i...I1:.\
(f. L). (bkz': ehra-
men, ehremen, ehren, ehrime).
eimme
(a. i. hiss'in c.)
duy-
gular.
ehsas-. rakika
ehOn j ~ \
ince duygular.
(f. L) : toprakta meydana ge-
len yank, delik.
ehvi'
~Iyt\
(a. i. heva'nrn c.) : arzu-
lar, istekler; ~ehvetler, hevesler, meyiller. EhI-j
ehvi' : ina",~lan sUnnet ehlininkine uymlyan,arada mezhep farklan hulunanMUslUmanlar cemaati.
ehval
kular,
ehvir
250
(a. i. hevl'in c) : kor-
deh~etler.
[adam].
)Iy~\
eLf\
(a. i. imam'm c.). (bkz
imam).
ml~ olan [kimseJer].
I,,)"'t•.:o-\
1. ince belli,.
.feler, klslmlar; bolUmler, belUkler; insan kUmeleri.
Gazve-i Ehzib : Hendek Gazvesi.
ehsa'
ehsas
(a. s.)
(a. i. hizb'ih c.) : tai-
ehzib
0'0~\
dana (en, pek).
yakl~lklJ [gen~]. 2. c;elimli at.
ehremen, ehren, ehrimen).
ehrimen
( f. i.) : sevgili.
men1b, c;ok heybetli.
ehyef
(f. i.). (bkz
ehven-
heva).
ehremen, ehrime, enrimen).
ehrime
(a. i.)
lik, ucuzluk. [zlddl ".gala",].
hakklnda].
ehr~men
.::..>:t. yll\
ehveniyyet
(a. s.)
(a. s.) : 1. en zararslz.
2. pek uc1,Jz.:.3. dana nafif; kolay. (bkz: ranis).
fro pyramida.!. -
ehred
)'11:. I
(f. s.)
~a~kJn, sersem, allk
eimme-i din : din imamlan.
eimme·i .erbaa (dert im'am olup MUslUmanlann
en bUyUk mUctehidlerinden, en me~hur hukuk alimlerindendir) : [EbO Han1fe;. Ahmed .bin idr1s-e~-~a
Malik bin Enes; Ahmed bin Hanbel].
m; .
eimme.i isni:a,er ($ii1erde Hz. AI i i1e ba~llyarak
Mehdi' i1e sona eren on iki imam). [Hz. Ali; Hz.
Hasan"; Hz. HUseyin; Hz. Zeyn-UI-Abidin;' Hz. imam-,
Baklr; Hz. Ca'fer-Us-Sad,k; Hz. MOsa Kazlm; Hz.
Ali bin MOsa; Hz. Muhammed-Un-Naki; Hz.' Al1yy-Ut-Taki; Hz. Hasan-UI-Asker1;, Hz. imam-I Mehdi].
eimme-i mahallat : mahalle imamlan.
eimme.i nuhit : nahiv (sintaks) alimleri.
eimmet·iil-esma : "esmanlD ba~I" : tas. hay,
alirri, mUrif, kadir, ~emi', basir, mUtekellim olmak
Uzere yedi isim demekolan esma-i seb'a yerinde
kullam"r.
cL:.~1
einnEl
(a. i. inan'm c.)
dizginler,
i. Iklim'in. c.).
diyarlar.
yularlar.
I!!I~\
ei.:r:ze
(Il. s. aziz'in c.)
.1. eren·
ler. 2. muhterem, aziz kimseler.
de
t jl
~Ikan
pUrtUklU
kO~Uk
si~iJ.
urlar,
(f. i.)
(bkz : ejeh).
: klzdclk denilen
all~.
ejder, ejderha, ejdehi
lAbJ)j\
..
))jl
(f. i.) : 1~ buyuk yllan.
lJ)jl
(bkz : bUrsan, su'ban). 2. korkun~ ve hayali' bir
hayvan.
ejder-i kahir ("ka" uzun okunur.) :elUm ejderhasl.
ejder-i ~ijnakka, : nakt~11 ejderha; alaca derili
bOyOk vilan. 3. mec. hiddetli, ~iddetli, cesur ve
merhametsiz [adam]. ["ejdeha" nazlmda kultamIlr ].
ejeh
tjl
(f. i.) : sivilce. (bkz : ejah).
.(f. 5.) : tembel. (bkz : ejhan).
ejhan
: tembel. {bkz
(f. 5.)
-,:)1
(f. 5.) : akllll, uyanlk [adam].
(a. 5.) : bel i ince olan.
J. \( 1
(a.
'5.
ekber'in c.) : rut-
bece, gorgU ve fazilet~e bUyUk olanlar, devlet ricali.
(bkz : bUzUr-gan).
ekabir·i ,uara.yi Arab : Arab
yUkleri.
kldh'm c.)
ekahi
J;I
(a. 5.) : en az, en
..::...1;1
ekalliyvet
(bkz:
(a. i.).
liyyet. ).
(:' 191
ekanim
("ka" uzun
a. i. uknOm'un c.) : ~sdlar, zatlar, rUkUnler.
("ka" uzun okulJUr.
s. akreb'in e.)
yakm akraba, hlslmlar.
~airlerinin
en bU-
{a.s.
en necip, pek alicenap,
elia~lk olanlar.
("ka" uzun okunur. a. i.
)
ukhuvan'm e.) : papatya
~i~ek~eri.
sahavetli, eomert
(f. i.)
ekaris
bot.
{"ka" uzun okunur. af s.
ekaslr
akser'in e.)
ekasi
daha (en, pek,
u.:>l9 \
~ok)
klsalar.
("ka" uzun okunur. a. s.
daha" (pek, en) uzaklar.
ekasi·i bilad
en uzak
ekasim
,.,r_l91
oklar.
("ka" uzun okunur. a. i.
~ok
mantar.
aksa'nm e.)
t:. 191
J'"l91
a~agl,
. ekall.; murabbaat : mat., astr. en
metodu, me~hur riyaziyeci ve fizik~i
un bulu~u olan bir me~oddur. TUrlU
Ian bir mesaha i~inde elde edilen
den hakiki degere en fazla
lam Ian bir taklm' riyazi amelil/eIE!r
astronomu Giuseppa Piaui, seyyarat-I
Ceres'i ke~fettigi zaman ~artlarm ketO
seyyarecik kaybedilmi~ti. Gauss muvazene
duyla mevcut rasatlara dayanarak ertesi
d,zlO bulunmasl lazlmgelen veri tayin' etti
onun. tayin ettigi koordinatlarla tekrar
ekarim
ekabb
ekadih
ekall
akaH ) .
yedi Iklim.
ekarib
ejgehan ).
ekabir
so~uk Iklimier, memleketler.
ekanim·i .selase :' HlristiyanlJgm, baba, ogul
rOh-UI-KudUs'den ibaret teslisinanl~l.
ejgan, ejgehan
ejir
ekalim·i baride
ekalim.i seb'a
(f. i.) : vUcutta, en ~ok 'elter-
ejdef
meyva,
dUnyanln mtntakalarl, memleketler,
ekalim-i harre : steak Iklimler.
eizze.i nasara : Hlristiyan evliyasl.
ejah
("ka" uzun okunur; a.
ekalim
~ehirler.
("ka" uzun okunur.
a. i. klsm'm e. olan aksam't"n c.). 1. (bkz : ak'"
sam, klslm). 2. klsmetler, nasipler, paylar.
251
0..r-"\(\'
ekasire
(a .. i. kisra'nmc.)
es-
ki Acem, padi~ahlart.
ekisire-i Acem : Acem htiktimdarlarJ.
ekati
katl'in c.)
C'ka" uzun okunur. a . .i
koyun stirtileri.
"ekavil
J~JI;\
("ka" uzun okunur. a.
i. kavl'in C. olan akval'in c.)
kelimeler.
ekavil·i bit,la : batJI sozler.
Jl-A5""\
ekfil
sozler laklrddar,
(a~
ekfin
ekhil
(a. i. kuhl'On c.)
ekhel
asJlslz, yalan, uyd0rma sozler.
Ca. i. kiba'm c.)
(a. s.) .: c;;ok' surme kulla-
0""-:)\" ..L:)\
r, )\
ekiden
ekbi~yi etrika : s'okaklarm sUprUntUleri.
ekbi-y, matbah : mutfak. sUprUntUleri.
(a. i. kebed ve kebid'in
: kebetler, karacigerler. (bkz : kubOd). iltihib-, ekbid
hek. cigerlerin iltihaplanmasl.
c.)
ekber
~\
(a. s. keblr'den. c. : eka-
bir) : 1. .daha (en, pek) btiyUk. Cihid-, ekbar,.
Gazi-yi akber": .en buytik sava~. [Ekber : .Hindistan'a hakim olan Turk hUkUmdarJ]. 2.i. erkek
adl.
.
Ekb~riyye
41"~\
(a. h. i.)
: tas. so-
fiYenin. en bUyUklerinden Muhyiddin-i Arabi tara.
fmdan kuru Ian bir tarikat.
ekdir"
)..0'\
(a. i. keder'in c.) : 1-
kederler, kasavetler r gamlar, tasalar, kaygilar.
ekdir .ii ilim : kederler, acJlar. 2. bulanlkllklar.
(a. i. kOds'Un c.) :
ekdis
(a. s. akil'in c. ): ~ok yi-
ekeme
(a. zf.)
:
1. te'kidli,
kuvvetli olarak, muhakkak, sarih ve kat'. olarak.
2. mukerreren, tekrar olarak.
~_.)\
ekile
yenmi!1, yenilmi!1
(a. s.)
[!1ey,' yemek].
ekinne
<L:,.)\
(a. i. kinn'in c.). (bkz
eknan ).
ekkif
( a. i. ) : semerci, egerci.
J\(\
ekkiU
ekl~den,
(a. s. ekl'den.) : 1. c;ok
yiyen, obur. (bkz : bu'le, ekOI).
ekkiU-iis-suht : c;;ok haram yiyen ..2. etraflndaki
etleri c;urutUp mahveden [yara]. (bkz : akne).
ekl
f\
(a. L) : bir !1ey yeme[k], yenil-
me.
ekl ii ~urb : yeme i~me.
.....4.\5\
eklef
( a.
s;)
1. yUzU C;illi
i Lsi
ekmim
(a. L kOmm'Ori c.) : 1.
elbisenin yenleri, kol aglzlarJ. 2. (kimm'in c.)
aga~ c;;i~eklerinin kapC;;lklarI, tomurcuklarJ.·
yiyiciler, oburlar.
pe, baYlr.
.........
[adam]. 2. i. koyu renkli arslan.
hurmalar.
ekele
(a. s.) :
te'kidli, kuvvetli, sarih, kat'., saglam, muhakkak.
Emr-i ekid : kat'" * kesin emir. Tenbihit-, ekide :
kuvvetl i, kat'. tenbihler.
. sUprUn-
tUler.
,)\!'\
~e-
kilen surmeler.
ekid, ekide
ekbid
goze
nan; gozO kudretten stirmeli [adam].
(a .. s. UkzObe'nin c.) :
ekbi'
i. kefen'in c.) : 010-
leri sard,klarJ' bezler.
ekavil-i kizibe :yalan, uydurma sozler.
ekizib
(a. i. kifl'in c.) : 1. na-
sipler, paylar. 2. zaYlfllk hallerL 3. kilim par~alarl.
4. (kefel'in c.) : her !1eyin gerileri.
(a. L)
yOksek ta!1llk teekmeh
4._.sI'
(a. s.) : anadan dogma kor.
(bkz : darir).
ekmehiyyet
..:...:~
mehlik, anadan dogma korlOk..
252
(a. i.)
ek"
ektar
(a. s. kamil'den.) : 1. cJa"
ekmel
ha (en, pek) kamil, mUkemmel ve kU5ursuz olan,
en uygun, en eksiksiz.
ekmel.i enbiya : Hz. Muhammed.
ekmel·i mahluklH (mahlOklann en kamili)
san. 2. i. erkek adl.
(a. if.)
ekmel·ane
olana
yakl~acak
(a. L kinan'm c.) : 1. mah-
fazalar, perdeler. 2. evler, odalar; c;adlrlar.( bkz :
ekinne).
J y...)'\ ,( f.
zf.) :
~imdi, el'an,
hala ["kUnOn" ~eklinde de kullanlllr].
,j \
j"" \
(a. L k~rd'Un c.)
kUrt-
fer.
ekreh
.,j""\
(a. s.)
ustUste. pek c;ok
(a. s.)
fazla
giyinir,r
bUyUk karmlt
(a. s. kesir'den.)
en c;okr
ziy~de.
(a. f. zf.)
ekseri
eksere
mensup, c;ok defa, c;ogu.
nipler, yanlar, nahiyeler, taraflar, slgmacak yerler,
evin ortalan. [kelime yalnlz "taraf" ve "yan" ma·
nasma kullandlr}.
ekrad
ekser
daha
(a. i. kenef'in c.) : ca·
eknun
i'-)'\
eksem
ekmel
(a. i.).: mUkemmel-
JL;..s-\·
(a. s.)
~i~man- [adam].
sOrette.
ekmeliyyet
~S\
• eksa min.el-basal : "sogandan
[Arap halk tabirlerinden].
in-
lik, kusursuzluk, noksanslzllk, eksiksizlik.
eknan
eksa
giyinen [adam].
en kerih, c;ok. ig-
lJ.JW~\
I.A
ekseriyya
(a. zf.)
c;ok defa
olarak, c;ok zaman; sl.k slk.
~~;..s-\
ekseriyyet
I
(a. L) :ekser elma
hali, pek c;ok olma; c;okluk; en buyUkklslm; va·
nsmdan ~ogu..
ekseriyyet·iara : reylerin,
olmazsa, yandan bir fazlasl.
* ov1arm
c;oklugu,.hi~
.
ekseriyyet-i mutlaka : bir fazlasiyle elde edilen
ekseriyet (* c;ogunluk), c;okluk.
eksibe
'\i.)'\
(a. L kesib'in c.) : buvUk
c;ollerde, rUzgarlarrn savurup biriktirdigi kum VIglnlan.
eksibe·i bahriyye': med' ve cezir (kabarma ve
inme) yapan dUz sahillerdeki kum Ylgmlan.
rene;.
ekreh·i mahlukat : m'ahlOklarm en igrenci.
~\
eksiyye
ekrem
i ....)'\
(a. s.) : 1. daha (en, pek)
ahsuma, nebiz).
kerim; c;ok ~eref sahibi, pek comert, c;ok eliaC;lk.
2. i. erkek adl.
ekrem-ijl.ekremin
blhak.
(ekremlerin ekremi) : Cena-
ekrem·ijl·ijmem : Hz. Muhammed'in Ummeti.
r'\
na yakl~acak sOrette, eKremce, ekremcesine, pek
comertlikle, c;ok elaC;lkllgiy'le.
(a. f. s.) : ekreme men-
ekremi
sup, IOtuf ve kerem sahibi olana mensup.
ekremiyyet
~ j"\
ekrem olma. (bkz : ekrem).
1.dogu~undaku-
~l.:..)'\
(a. L) : 1. cemaatler, ka-
lal:lallklar, bolOkler, 'taklmlfr. 2. misaller,ornekler.
ektaf
JL:..)\
(a. L ketif ve kitf'in c,) :
omuzlar; omuz kemikleri, arka omuz ba~lanndaki
dUz kUrek kemiklerL
ektar)L.:f\
(a. L) : ekremlik,
(a. 5.) :
surlu olan, burnu, kulagl kesi,k veya noksan olan
[adam]. 2. i. pars denilen Ylrtlclhayvan. [Ek~em
suratll : ek~imi~ sl!ratlll tabiri me~hurdur.
ektad
(a. zf.) : ekrem ola-
(f. L) : boza" (bkz
(a. L keter'in c.) : haysi-
yetler. ~erefler; hasepler, nesepler; mertebeler, dereceler.
253
ektem
(a:. s.) : 1. daha (en, pek
ektem;.JI
I
~ok) sir sakIJyan. 2. karm bUyUk [adam].
J.,,)I
ekGI
(a. s. ekl'den.) :
yen, obur; pisbogaz. (bkz
<\I'').,,)\
ekGI-ane
~ok yemek Vi.
bu'le, ekkAI).
ba$hyan kelimelerin evveline geldiginde I' yerineo
h'arf ~eddeli 'okunl:lr : "e$$ems" gibi. (bkz : hUM
rOf·i ~emsiyye).
eli
)t\
(a. e.) : ba$lama ve tenbih edatl- .
tldlr;' nazl!llda ve s6zUn ba$mda kullanillr; bundan
sonra "eyl" nidasl gelir.
.
(a. f. zf.) : oburca·
eli eyl : $imdi, bilmi$ 01 ki!
sma.
ekGli
J"')\
(a. L) : oburluk.
ekVib
ul.,)\
( a. i. kOb'unc. )
kUp·
Jer, buyUk su kaplan.
ekvab-. ,erab :
~arap
ml~tan
(a. i. kOh'un c.)
ka·
j \ J)
(a. zf.) : $imdi,
I
elastik".
~': . ') \
~
.elistikiyyet
.:...f-!--')tl
(a. L kevr'in c.) : 1. de-
) \.,,)\
..:,1.,,)\
( a. L kevs'in c. )
. ya~·
maklar.
jl..f'\
(a. L
~Oz'un
c:) : kadeh.
ler; 'kaseler; bardaklar.
ekyil
Jl!'\
(a. L keyl'in c.)
kileler,
G"Lf'\
para
s.) :esnek.
(fr. a. L) : esneklik.
uLJ\
(a. i. IUbb'Un c.) : akdlar;
ak,lI, kimseler: OIUI-elbib : akJl sahipleri.
.....~J\
(a. n;) : tuhaf, acaip,
$a~"acak $ey!
elbet,elbette
(a. i. kis'in c.)
(V.
(a. h. L) : astr. Slgl rtma~,
\J-..l \
el·Avva
el-aeep ,
hubObat 61c;uleri, 61c;ekler.
ekyas
hal-
semanln kuzey yarlm kUresinde DUbb-i ekber'in civarmda be~ parlak yddlzdan meydana gelen kUme,
lat. BocStes, fro Bouvier.
elbib
ekviz
~imdiki
(a. L kevn'in c.) : var·
virler" d6nmeler. 2.bir ~eyi sarmalar. 3. (kUvare'•..
nin c.)
an kovanlan. 4. demirci ve kalaycl ocak.
Ian.
.
ekvas
(a. f. b. s.) :
el aman dileyen, yaka silken.
. de; henUz, hala, daha, bu ana kadar, $U anda.
Irklar; alemler, dUnyalar. Hali~-i ekvan : dUnyalarm, varIJklann yaratlclsl, Allah.
ekvar
~i-
kayet edat, olarak "aman, medetl" manaslnadlr;
"blktlm artlk, iJlallahl, usand,m, kafl, yeter, sus!"
gi.bi manalarda da kullanilir. ~
yapdml$ penceresiz kulUbeler.
ekvan
(a. e.) : yardlm ve
el-aman-hah .
kUplerL
ekvah
jL. -')\
el·amin
<L:J\
(a. zf.) : kat'i olarak, mutlaka, behemehal; aklbet,
nihayet, eninde sonunda.
keseleri, torbalar.
ekyes
U"'~)\
elbise
(a. s.) : pek kiyasetli, ze-
. ki, zeyrek, maharetli, becerikli [~dam].
ekzeb
uJ.)\
(a. s.) : bUyUk yalan, pek
bUyUk uydurma.
el.
~I\
(a. h.)
kelimeletin ba$mda bulunur ve ism in manasml Hirif ve tayin etmiye yarar., Arap~adaki terkiplerde,
has isimlerde ve Osmanllcadaki izafet ve slfat terkiplerinde kullanlIJr. HurOf-i $emsiyyeden biriyle
254
elbise-i resmiyye
Elburz
Arapc;a "harf-i ta'rif" olup
cL-J\
(a. L libas'm c:) :' esvap-
Jar, libaslar. [kelime bjzde mufret gibi kullanJllr].
(bkz : came).
j~\
resmi elbise[ler].
(f. h. L) :
~.
Kafkas Sl·
radaglarmrn en yuksegi 2. hakkmda ~UrlU hurafeler
anlatdan Kaf dag{. 3. S. uzun boylu, yakl$lkIJ kimse.
elbuz
~~_11
(a. 5.) : 1. bala, yuce, yuk-
sek. 2. i. Kafkas dagmrn tepesL
elfax-. mu'teradife
~Mj
el-ci-i ala rutbetihi
Jc. . ~\
(a. h. L) : astr. seman In kuzey yarJm kuresinda
"Corona Borealis" burcunun yanlnda, ikisi ~ok parlak birka~ yddlzdan mUte~ekkiJ bir bur~.
~.. 4-- \
el-casi
(a. h. L)
: astr. HerkUl,
iklil-i ~imali ve ~ilyak bur~lari araslnda bulunan
bOyOk bir yddlz kOmesi, lit. Hercules.
el-Cebbir
.LJ..\
J
,(a. h. L) : astr. sa.
. •'
manln kuzey yarlm kOresinde gorOlebilen. dortgen
ve i~inde egik olarak bir hizada U~ parlak
ylldlzln diziJdigi ~ok gUzel ve ~ok parlak Ylldlzlar,dan olma yddlz kOmesi ( orion).
bi~imli
(a. h. L)
Elcezire
:. Mezo<O
potamya, "Dicle" ve "Flrat" nehir1eri araslndaki
yerin adl.
,JI
elcime
raku~), mut (=yuva) manaslna olan §mOt'dan klBu kale, yUksekliKte; yuvaslnl yuksek
yere yap,an karaku~ yuvaslna benzetilmi~ ve bu ad·
verilmi~tir].
saltllml~tlr.
S.
C.
:
elemli, kederli,
(a. f. b. s.
elem-xede-gan
$~.I\
e Ieng
(f. i.) : 1. sur, duvar,
C,)...;J
per. 2. kale ve istihkam askeri.
..::.--l\
elest
(a. i.) .': Allah'ln, ruhlar:
yarattlktan sonra : "elestO bi-rabbikUm = ben'
zin Rabbiniz degilmiyim?" dedigi zaman, insanlarll1 yaradllJ~ ba~langlcl. [elestO = degilmiyim].
elezz
~emler;
.< a. f. b.
ugraml~,
eleme
elemzede'nin c.) : eJemliler, dertliler, kederliler.
( a., L lid)m'ln c. ) hayvan-
larm aglzlarma takllan
~.)j\
elem-zede
elem-zede-gan)
dertli.
.ill
(a. s. lezlz'den) : daha (en, pek)
lezzetli.
el-cunOnu funOn
a. dey.} : "drvanelik tlirlU tlirlUdUr", "delilik bir
tUriO olmaz" manaslnda kullandir.
..J \
eledd
(a. s.)
: hak kabul etmiyen,
inat~1 [adam]. Hasm-. eledd
inat~1 dO~man.
elektriki
(fr. s.) : elekt-
0;5:J\
(fr. a. L)
elektrikle~tirme, elektrikle~me.
elem
SIZI,
~\
(a. L c. : alam) : 1. agrJ,
aCI,
sancl; keder, dert, maddi' ve manevi Iztlrap.
elem-i dembedem : vakit vakit gelen elem.
elem-i intizar : bekleme elemi, Slklntlsl. 2. hek. :
Franslzca'nm "-algie" son~kini kar~dar.
elem-i mafsal : hek. fro arthralgie...
~~\ ~}'\
emir, sizin emrinizdir; emriniz
ElemOt
.....4J1
(a. s.
C. :
alaf, UIOf) : bin [saYI].
ge~en
elf-i sini
elfif
Hicret'i takibed~n' ikinci bin yll.
JL.i1 \
(a. L IWin c."': dallarr
birbirine girip sarJlml~ ve dola~ml~ aga~lar;birbi
rine' dola~lk fidanlar.
el-Faris
U"')lAlI
(a. h. L) : astr. sema-
nln kuzey yarJm kuresinde imreet-U1~mUselsele
( Andromeda) burcunun kuyrugunda 6 par:lak ylldlzdan mUte~ekkil bir bur~, lit. Perseus; fro Persee.
el-fatiha
(a. n.) : hazlr olan
cemaati, "Fatiha" sOresini okumaya da'vet eden
nida.
Eilem-i asabi : hek. fro nevralgie...
el'emru emrukum
elf
(bkz:,hezar).
elf-i evvel : Peygamberimizin hicretinden sonra
bin yd.
rikle ilgili, elektrik niteliginde. CereVan-. ele'ktriki:
elektrik cereyam, * aklml.
elektrikivvet
elezz-i et'ime : yemekierin en lezzetlisi.
elfiz
(a. cU):
ba~ustline.
(f. o. L) : Hasan Sab-
bah'," otuz be~ sene i~ine slglndlgl Kazvin ile GiyIan araslnda yUksek va sarp bir kale. [elUh (= ka-
1ull
(a. L lafz'ln c.)
keli-
meier, sQzler.
elfiz-. cemile :' gUzel .sozler.
elfiz-. galiza : kaba kOfurler.
elfiz-. muteradife : bir n'l'Snada bulunan kelimeler, sinonim (synonyme) kelfmeler.
255
el-flrak
J \-,4\ \
el-flrak
rillk sozO,
esenle~me.
,<\~.o.l ,
elflyye
kaside,
(a. i.) : ayrilma, ay-
(bkz : el-vida).
(a. i.)
: ed. bin' beyitlik
~iir.
1Ll\
elhaz
el-hazer
el-garaz
(a. ,cO.): "maksadlm
'-$U ki;' ~unu demek isterim ki; gelelim maksada,
(a. i. lahz'm c.) :goz ucu
i1e bakl~lar.
elhaz-, dil-firib.ane
beli, allmll bakl~lar.
gonOI
yLL\
aldatlrcasma,
cazi·
(a. zf.) : "sakm, saki'
nallm, sakmlnlz," manasma kullanllir.
el-hazeru min-es.sarlkin : hlrslzlardan saktnmlz.
sozOn klsasl" manalarma kullandlr".
el-Heva
el.gaz
("ga" uzun okunur. a. i.
10gaz'm c.) : bilmeceler, bulmacalar, yanlltmacal?r.
(a. cu.)
glpta olu-
ed~rim.
(a. s.) : hacl; islam dini·
nin bir leabl olarak, usOlOne gore, "Kabe-i MOkerfeme" yi ziyaret eden kimse.
JJ.\
el.hakk
rusu, dogrusu
el-hal
(a. zf.)
hakikaten, dog-
va.
I.JlJ.-\
~imdi, ~imdiki hal·
(a. zf.)
de, hala, henOz.
el.hamduli·llah [-I telUa]
Jl-Ai' 4:u
(a. 'c.) : Allah'a hamdolsun, Allah'a
elhan
jl..J..\
.J.,
~UkUr.
(a. i. lahn:m c.) : nagme-
ler, ezgiler.
elhan-, iltifat
i1tifat nagmeleri.
elhan-, !;ilti' :' 1) kl~ nagmeleri; 2) Cenap $a.
habeddin'in me~hur kl~ ~iiri.
J._J.. \
(a. zf.)
r(1 \
(a. cU.) :
Allah'mdlr, kulun elinde ne var" rnanaslna. ba~sagllgl . i<;iri kullanillr.
el-hukmu Ii·men galeb '
P\
,,,:",,Ji ,.}
(a. cu.) : hOkOm galip gelenindir. (bkz : el-hOkmu-li-I-galib) .
4:u ~
el.,yazu bl·llih
~ l_.....1\
(,a. c.) : Allah'a slgrndlk, Allah'a slgminm, yahut,
slgrnlrJZ, Allah. esirgesin, Allah korusun!. .. (bkz :
maaz-Allah). '
lJ \
elibba
. (a.
s. lebib'in c.)
akllll,
kamil, olgun [kimsel~r].
.. elif
I
(a. ha.) : 1. Arap alfabesininilk har-
fi. 2. i. kadm adl;
elif
......iJ\
(a. s.
ulfet'den.)
:
1. Olfet
olunan, istenilen, all~i1an ~ey. 2. all!;iml!j;, all$km,
all$lk. (bkz : me'IOf).
elifbi, elifbe
elhan·1 keman : kemanln nagmeleri.
el-hased
4:u
'~hukOm
el-hlUetu hazlhl
henuz, !;iimdi, hala, bugUn, bugUnkU gUnde, ~imdiki
zarnanda, -$imdiye kadar .. (bkz
el-yevm).
rG\
(a. cO.) : hOkOm galibindir, hak kuvvetlinindir.
(bkz : el-hOkmO-1 imen galeb).
el·hukmu Ii·llah
r.LJ..\
el·hac
,,:-,1 Lill
el.hukmu.II.I-galip
elgaz-, mU!;ildle : zor bilmeceler.
. nur, glpta
( a. h. i.) : astr. serna-
nm kuzey yanm kUresi eteginde HerkOI burcunun
'altmda'zincirvari bir yildlz kUmesi, lat. Ophiucus.
(a. i.)
1. otuz 0<; harften ibaret olan OsmanlJ
alfabesi .:
\ ]
: "hased olu·
nur" manasma kullanillr. EI·hasud li-yesOd : haset<;i doymak bilmez.
el-has,1
( a. zf.) : has d I, neti-
celtibariyle, sozUn klsasl, uzatmlyallm, klsa soy-,
Iiyelim, klsacasl. (bkz : ve-I-hasd).
·256
2. bir $eyin ba$langlcl. 3. g. s. bir orgU motifi.
elvah
J~ll
elifi
(a. L)
g. s. bantlarla sus len-
elmas-tlra~
elmas gibi
kristal.
..;. I",:i....,ll1
(yun. f. b. L) :
yontulm~~ olan makbul bir cam, billOr,
el-ihsan bi-t-temam
~ey
(a. cu.) : bir
verilinee tam verilmeli; bir iyi-
4.~I, (~\'
elim, elime
(a. s.
elem/d~n.) :
~ok dert ve keder veren,. aelkll; agn ve sanelYI his-
settiren, slzlatan, pek agntan, aCltan Azab-, elim' :
<;:ok ael veren azap.
el-insaf...JU)t1
JI
eliz
(a. n.)
insaf edilsin,
(f. L) : <;:ifte, tekme; sl<;:rama.
,-,LAI\
(a. L lakab/ln c.) : 1.
r
unvanlar, soyadlarl. 2. evveke] rutbe sahiplerine
veri len resml unvanlar. [sadrazamlara·: fahimetlO
devletlU; sadrazamhk etmi~lere : ObbehetlO de'll,at-,
10; seraskere : devletiO re'fetlO : Mekke ~erlfjne :
devletlO siyidetlU; mO~Orlerle, padi~ah damatlanna : devletlO utOfetlu; saraydaki klzlaragaslna :
devletlO iniyetlii, sankillara : mekrOmetlU; faziletlU; semihatlO yazlllrdl].
~,ol
elken
(a. s.) : dilinde pek IUknet,
tutukluk olan, guc;lOkle meramlnl anlatan, peltek,
ke.keme.
el-klssa
(u. zf.)
\_;-11" ~-11
alma', elmai
~-1\
elmah, elmnhi
(a. s.) : her !=jordUgU
rakh adam].
~eyi
r
ta~.
(a. 5.)
~l.l\
tetkike,
e-11
ara~tlrmaya
me-
(yun. i.) : 1. bilinen klY',
2. s. mec. pek sevgill ve klymetli.
elmas.pare'
elsine,elsun
")
S----\l\
elsine-i ,arkiyye
i. Iisan/ln c.) :
o:J..)
~U I
mas klnntlsl, dokUntUsU.
dogu dillerL
......ihl\
eltaf
(a. s. latif'dEm.)
daha (en,
. pek) latif, gUzel, ho~ [olan].
eltaf ....J Lhll
(a. i.JOff/un c.) : iyi mua-
meleler, iyilikler, iyilikseverlikler;
zaketler.
eluf
..,j)\
ok~amalar;
.ne-
(a. s.) : Ulfeti c;ok, herkesle
konu~up gorU~miye all~lk [adam].'
elOh
0)\
(a. i.)
: yemin, and. (bkz-.
half, kasem).
elOk
~J,.I\
(a. i.)
sefjr, bUyUk eJeri.
elOke
(yun. f. b. i)
(yun. f. b. L)
(a. h. L) : 1.
kartal, karaku~, tav~ancll. 2. astr. Kartal burcu.
[DUbb-i ekber'in kuyruktan itibaren UeruncU YlldlZI
(vega) ylldlzlI1a birle~tirilip bu mesafenin yanda~
fazlasl ayni istikamette eklenip uzatlldlgl takdirde
el·Ukab burcunun en parlak ylldlzl olanNesr-Ot-t€l'ir (Altair) ylldlzlna rastlanlr. Bu ylldlzln saglnda
ve solunda iki istikamete uzanan bir dogrultu da
Ukab burcunun ikinci de recede parlak Ylldlzlan va
bu iki dogrultuya' ortadan amut olan bir hat Oze·
rinde de diger ylldlzlar bulunurJ, lit. Aquila; fro
l'Aigle.
~-,l\
(a.
c:. Ijl
(a. i. levhve levha/nll1c.):
i.)
elerinin gotUrdOgu
itimatname.
elvah
. F. 17
0-11 , <l:.-1I (a.
elsine-i garbiyye : batl dilleri.
1. elmas parc;asl. 2. mec. c;ok guzel.
elmas·rize
(a. 5.) : fasih, dOzgOn konu~an.
el·Ukab
pek zeki, c;ok anlaYI~li [a?am].
elmas
elsen ~_J\
: hulasa, haM
slll, sozun klsasl, sozden anla~lIdlglna gore.
metli
ic;in" ma-naslnadlr.
elsine-i selise (Uc; dil) : TOrkc;e, Arapc;a, Fars<;:a.
(a. s.) : <;:ok yemin eden [adam].
~~_J 1
elkab
minnet aneak Allah
diller. (bkz : 10sn).
insaf edilmeli, insaf edelim.
eliyy
4:il <L:.:l 1
el-minnetii li·llih [i]
(a. cU.) : "Allah/a minnet,
lik edilinee tam edilmeli.
el·
dUz satlhlar, Uzerine yazl yazdan ve resim yapJlan
~eyler/ port reier,
tablolar.
257
ler,
elvan
jl}\
c;e~itler.
2. s. rengarenk, alaeall.
elvaz
(a. I. levn'in c)
-jlj\
1. renk--
Ca. I. levz ve levze'nin C.)
tb j\
tb-"I
(a. cU.) : Allah'a
(a. i.).
(bkz : el-firak,
el-veda' ).
(a. I. liva'hm c.)
elviye
san-
emalic
elvive-i mutemevvice : dalgalanan bayraktar.
elviye-i sela-se( lie; liva) : mi'sak-I milli' metninin
ikinei maddesinde zikredilen lie; liva : Kars, Ardahan, Artvin.
......;l:l\
(a. i. IWin c.) : 1. agaem
odun klsmmdaki lifler. 2. iplik bie;imindeki ~eyler.
3. nebatlarm (* bitki) yumu~ak kislmlarml, insan
ve hayvanlarda adaleleri meydana getiren inee iplikler.
J~\
(a. 5.) : daha (en, pek) la-
Ylk, !iyilkatli, e;ok
yakl~lr.(bkz
t ~:I\
el-yevm
: eeder, ehakk).
(a. zf.) : bugUn, buglin-
kli gUnde; hilla, henliz, ~imdi, ~u anda, ~imdiki zamanda. (bkz : el-haletO hazihi).'
(a. s. lazlm'dan.)
elzem
daha
(en, pek) laZlm, IUzumlu.
elzemiyyet
..:..:oj\
(a. i.)
elzemlik,
kutsal yerler.·
(a: i. limlOe'lin c.)
uzun.. yaprakll otlar, fidanlar.
(a. I. imli's ve irnli'sE!nin
c.) : otsuz ve susuz sahralar, <;oller.
emam
elviye-i mustakille : [eskiden] bir vilayete bagll
olrnaYlp,
dogrudan dogruya Dahiliye' Nezareti'ne
bagll bulunan : c;anakkale, izmit, Antalya, Samsun,
Mugla gibi !ivalar.
elyak
emakin-i ll1 ukaddese
emalis
eaklar, bayraklar. (bkz : liva).
elyaf
(a. I. mekan'm e. alan
"emkine" nin. c.) : mahaller; mevzller, mevkiler,
yerler. (bkz : emkine)~
Isrnarladlk, Allah'a ernanet olun, esen kalin! (bkz:
el-firak). [kelirnenin fasi'hi "el-vida;'] dlr.
el-vida'
i. meak ve meOk'ur;
(ci.
emakin
badernler.
el-veda'
em'ilk
c.) : goz pmarlan.
\~\
emal1
(a. i.). (bkz
kuddam,
(a. i.) : 1. eminlik, korku-
suzluk. 2. yardlm isteme, arnan dilerne.. 3. ~ikayet. .
4. rica.
eman bi-I-kinaye : huk. emanl, kari'ne ile an/atan bir tabir veya bir i~aret ile verilen ernan. ["geliniz!" denilmesi gibi].
eman bi-I-kitabe : huk. harb edenlere yazdi eman
gonderilmek sOretiyle veri len emandlr ki, sozle verilen eman qibidir.
eman-. amm :- huk. butOn harbeden du~mana
verilen genel bir emandlr ki, bu bir "musalah,a"
dernektir.
eman-. hass : huk. yetki!i bir ferClin du~mandah
bir veya bire;ok ~ahsa vermi~ol€lugu emandlr ki,
buna riayet olvnur.
eman-. muvakkat
huk. muayyen bir zamana
Kadar verilen emandlr ki, a muddetin nihayet bulmasiyle sana erer.
eman-. muebbed : huk. sulh yapma. [iki tarafin birbirine kar~1 harb etmemek uzere silah blral<malan ile olur].
eman-. sarih : huk. "sana eman verdim" ve "siz
eminsiniz" ve "size bir zarar yoktur" giOi bit' tabirle veri len eman.
son dereee lazlm olma, gereklik.
em'a
G-l...o\
baglr-
saklar.
em'a-i gaJiza : kalln baglrsaklar.
(a. s. emeed'in c.)
~ok haysiyet ve onur sahjoj alan kimseler.
258
1. emanetler. 2. Peygamberimizden 'kalma bazlkut·
sal ewa- [Hlrka-i Saadet; Sakal-I $eri'f.. gibi].
emanet
em'a-i rakika : inee baglrsaklar.
. emacid
(a. i. emanet'in c.) :
emanat
( a. i. mia'm c.)
en
..:..i~\
(a. I. e. : emanat). ~. em-
niyet edilen kimseye blrakdan ~ey, e~ya veya kimse.
. 2. [evvelce]'devlet dairelerinden bazilarmm isimleri (~ehremaneti
belediye kurulu; rlisOmat emaneti = vergi emanetj) gibi.
=
emin
,emanet·dar
(a. f. b. s.)
kendisine emanet edilen,
emed
-\...01
emedd
emanet·dar'i .
(a. f. b. i.) :
dciha (en,
emedd-i a'mar : omUrlerin en uzunu.
emaneten
(a. zf.)
emanet ola·
rak, emanet sOretiyle.
(a. f. b. s.)
,aman
at,nan istiyen, aman diyen.
J~I '
ge<;mi~
olan; eski ve sadlk hizmet<;i.
emel
....l.a \
emegi
(a. i. c. : amal) : Omit, um-
~
(a. i. umniyye'nIn c.) : ar·
. zular, gayeler, istekler, ummalar, emeller,maksat.
'Iar, niyetler, meramlar.
emani-yi mahsOsa
zular.
i~te
emek·dar )..tG. 1 (t. f: b. s.) bir
sok
eman·hah
emani
(a. s. medd'den.)
pek) medid, uzun, <;cik surekli.
emanet<;ilik.
dil~yen,
(a. i.) : son, nihayet.
-1... \
emanet~i.
ma, arzu, hlrs, tamah. TOI·iemel :
fazla ~eylere kavu~mak istegi; insan
miyecegi hulyalar,' kuruntular. (,bkz
hlrs-I pirl, hlrs-I nukOd).
hUSOSI, * ozel maksatlar, ar
~I
emerr
(a. s.) :daha (en, pek)
emerr-i edviye : ila<;larr'n en aClsl.
emanet-ullah
(a.
b. i.) :
emaneti" :. Os'manlJ imparatorlugunda
padi~ahlann hOkOmet telakkilerine gore halk, mil:
.......AI
emess
"Tanrl'nlll
(a. s.) :. pek
en <;ok temas eden, dokunan.
let.
Emeviyye
(a. i. emare'nin c.)
alametler, ni~anlar, eserler, deliller.
emarat·. hasene : iyi alametler.
emare
met,
ni~an,
emaret
emhak ,..h··a \
(a. i. c. : emarat)
ala·
.Jl..r.• 1
emhal ,.
eser, ipucu, belirti.
emare-j hasene
':")4'1
Ian
.) )L. \
terlememi~
'emasil
(a. i. emr'den.) : 1. emiremhiir
(a. i. emred'in, c.) : blYlk·
(a. i. emsel'in c.) : 1. en
e~ler.
2. Itibarll kimse·
•
I
)'--;f'...
emhar
kuv-
(a. s. medd'in c.)
~eref,
onur ve haysiyet sahibi olanlar.
J.....~ \
~eyin
yaprlmasl
(a. i. mehr'in c.)
ni-
;l,-a\
emime
2:
bir
<;e~it
emin
(a. s'. medd'den. c.
em a-
(a. i. miihur'un c,) : tay·
mihar).
4._f'":A\
(a.
i.)'
koyunlarda
meydana gelen .uyuzluk.
vetli ve azamet sahibi olanlar.
emced
'I
lar, at yavrulan. (bkz
emihe
(a. s. mezlr'in c.)
"'~\
(a. i. mehl'in c.) : mehiller,
emhar-. zevcat : zevcelerin nikah bedelleri.
<;:ok benziyenler, akranlar,
ler.
emdd
(a. s.) : donuk beyaz.
kah bedelleri, ayrdma halinde, kadll1a verilecek,.
nikahta kararla~tlr"an para vesaireler.
genc;ler.
J.iL. \
(a. h.
muhletler, vadeier, zamanlar, bir
i<;in verilen fazla zamanlar.
iviiik alameti.
lik, beglik, prenslik. 2. emir'in hali ve slfatl.
emarid
4JjA \
slllda kurulan ilk devlet, ilk islam h;;I,r.~,•• ;
devleti.
4..0-.,..1
(a. i.)
1. demirci-c;ekici.
ot.
~.a\
cid) : 1. daha (en, pek) mecid, ~ok ~eref, onur
ve haysiyet sahibi olan. Cedd-i emced : <;ok ulu
ata. 2. i. erkek adl.
emced·j emacid : ~ereflilerin ~eretlisi.
259
emin-i
~ev
Yed-i emin
mahke;;'ece kendisine bir ~ey emanet
olunan kimse. 2. emniyetJi, korkusuz Eyer]. 3. i.
Hz. Muhammed'in Jakabr. 4. i. erkek ad,.
emm-, ~ev : saray ahlrlanna mahsus ot ve arpa
iJe sair levazrmr temin vazifesiyJe mUkellef olan
me'mur.
Emin-i vahy : Hz. Muhammed.
Emin-i vahy-ullah : Hz. Muhammed:
emir
v"'\
emir
(a. i. c. : evamir). (bkz
emr).
(a. L emr'den. c. : Umera) :
1. bir kavmin, bir $ehrin ba$l, begL 2. bUyUk bir
hanedana mensupkimse.
[kelimenin cem'i olan
"Umera" bu fnanalarda kullandmaz].
emi'r-i Mekke : Mekke emiri, Hz. Muhammed'in
sUlalesinden olup Mekke'de me'mur bulunan zat.
emir-iil~cey~ : serdar, serasker, ba$kumandan.
emir-ii/-Hikc : hacJlar emiri, ha'cdar kafilesine
'reisJik etmeklevazlfeli bulunan zat.
emjr.ii/-ma' : amiraJ.
emir-ii/-mii'minin : mU'minlerin emiri, Hz. Mu·
hammed'in halifesi, (padi$ah). [bu Unvan ilk ev·
'veJ Hz. Omer'~ verilmi$tir].
emir-iil-iimera' (emirlerin emlrr) : [eskiden].
mUlkiye (sivil) de pa$al,k iinvanrnm ilk. derecesi
ki ikinci rUtbeyi kar$Jlar.
).J;.\
~.o\
(a. b. L)
imra·
hur, ahlr beyi, ahlr .mUdUrU, [evvelce] padi$ahm
ahlrlarma nezaret eden kimse, Istabl nazrrJ.
(a. f.. zf.): emlrcesi·
ne, emir olana
yakl~acak
emir-name
surette.
f. b. L)
emir kagldr, amirden me'mura yazdan kaglt; buy.
rultu. (bkz : emr-name, ferman).
emir-name-i sami : [eweke] sadrazamm emrini
bi/diren yazl.
emkine
<C....GI
(a. L mekan'm c.) : ma·
hailer,. mevki/er, yerler, hi3:neler, evler. (bkz : ema·
kin).
I
emkine-i cedide : yenievJer.
em/a'
(a. L mela'm c.)
~AI
ci.o l
: [daha, en, pek,
~ok] gen~; korpe ve na,zik (vUcud veya dal) [mUennesi : melda].'
V"'l.o I
em/es
(a. s; c. : emalis) : dUz,
pUrUzsUz, cilall. Hacer-i em/es
jeoJ. pUrUzsiiz, diiz-
ta~.
emmare
<>
)l.. \
(a. s. emr.'den.) : emra-
. den, em~edici, cebreden [~ehvani hallerde, giinah
ve su~ i~Jemede]. Nefs-i emmare : insanr hissi zevk
ve lezzete sevk eden nefis ve $ehvet..
emn
~.o I
rahatllk.{bkz :
(a. L) : eminlik, korkusuzluk,
as~yi~,
asOdegi).
emn ii asayi~ : eminJik ve rahatllk, giivenlik.
emni'
)'-:. \
'-
. (a. s.) : daha (pek, ~ok,
en) sarp, metin.
~~I
.
't
~
AI
(a .. f. b. L) :. istan-
buJ'da Fmdlkfl'daki saraylardan birinin ad,.
(0. L) : 1. eminlik,
korkusuzluk. (bkz : asayi~). 2. inanma, gUv~nme:
(bkz : j'timad). 3. polis te~kllatl.
emniyyet.i tamme : tam bir giivenlik. Emniyeti
su'-i isti'ma/ : gUveni kotUye kullanma. 4. kolfama
[askerJikte].
emr
v"'\
(a. L c. : evamir) : 1. i~ buyur-
ma, buyruk, buyrultu. [aglzdan veya yazl i1e]. 2. i~,
~ey, husus, vak,a, hadise. [bu manalarda kullantldl·
gl takdirde ceJ'!1i "umOr" geJir]. (bkz : emir),
emr bi./·ma'ruf ve nehy ale-I-miinker : ~erlatm
emirle~ine uygun emir ve yasaklarma gore yaptrrmama.
(C!. s. melih'den.) : en me·
emr-i iii : [eskiden] padi~ah tarafrndan verilen
emir.
emr-i gaib gr. : U~(jncU ~ahsa verilen emir.
emr-i garib : tuhaf $ey,
lahatli, pek r)1elih, son derece gUzel.
Emlah·ii/~Arab (Arabm en gUzel i) : Hz. Muham·
med.
260
(a. s.)
cemaat·
ler, bolUkler, ka!abalrklar.
em/ah
(a. L milk ve mUlk'Un c.) :
em/ik·i miriyye : beylik mallan.
emniYve t
(a.
deniz tuzlarr.
!l).{.. 1
em/ik
Enm-abad
emir.ahe
(a. L milh'in' c.) .: tuz Jar
ev, tarla, bag bah~e vesiHre gibi sahip olunan mal
mUlk.
em/ik-i hiimiyun : padi$ah mallarJ.
emled
,,~.o\
emir-ahur
L)tA I
em/ah
em/ih-, bahrivve
emvac-, bahr
emr-i hakk (Allah'm emri) : alUm.
emsal
emr-i haz,r gr. : ikinci ~ahsa veri len emir.
emr-i ilahi (Allah'm emri) : olUni.
emr-i kavli : aldlQI emri yapmlya mecbOr olan
[kimse].
emr-i mii,kil : zor i~.
emr-i sami : [eskiden] sadaret makammdan va·
zdan emirname.
emr-i tabii : tabii' i~.
emr~i vak,' : beklenmedik bir emir.
emr ii ferman hazret-i men leh-iil-emrindir
emir ve ferman, emir sahibi alan kimsenindir.
emran
~ IV"" \
(a. i. mern'in c.) : kOrkler,
(a. i. maraz'm c.)
.)v"\
iI-
(a. s. c. : emarid) : b,-
y,klan terlemeye ba~laml~ iken henOz yOzOnde tOy,
kd bulunmlyan gene;. $abb-. emred : tUysUz gene;.
emri, emriyye
<\l"~\' (,.)v"\
emre ait, emirle ilgili. Siga-i emriyye
emir * kipi.
sl~as"
(f. i.)
JL:A\
(a. i. mlsr'm c.)
~ehirler, memleketler, beldeler, kasabalar.
en1Sel ,J~.4\
~ehirler.
(a. s: misl'den:')
pek
emsila
(a. i. misal'inc.)
nOmOneler, ornekler.
emsile.i muhtelife (tOriD ornekler).
bir fiilin : mazl, muzarl, masdar, ism-i
cahd-I mustagrak,
mef'OI, cahd-I mutlak,
mazl, nefy-i hal, emr-i gaib, emr-i hazlr,
gaib, nehy-ihazlr, ism-i mekan,
dar-, mimi, bina-i merre, ism-i
i1e fail, ism-i tafdll.. gibi birer
~eklj].
emsile-i muttanda (sirall
mOfret, tesniye, cemi hallerin'deki
hatab ve gaip ~ekilleri. 2. a. gr. ic;iride,
c;ekim ornekleri bulunan ilk' kitabm ad,.
emsiye
(a. i. mesa'm c.)
~amlar, ak~am
vakitleri.
em~at
1~.4 \
(a. i. mu~t ve
c.) : taraklar rmu~t·DI-kaden;
ufak kemikler].·
emtar
jl..k...\
ayagm
(a. i. matar'm c.)
murlar. Sahaib-j emtar : yagmur bulutlan.
emtar-, kesire : bal yagmurlar.
emten
~oL,o\
(a. s.) : pek metin, c;ak
emtia
L..:,o\
(a. i. meta'm c.)
1.
ku-
ma~lar. 2. satrlacak ~eyler, mallar.
armut. (bkz
ermOd).
emsil
)L.aA\
yanlkl,.
emir·name, ferman).
emrOd
emsar·
'(a. s.) :
emir
(a. f. b. i.). (bkz:
emr-name
emsal-i inkisar : astr., jeod. havanm ic;inden gec;en 1~lgm klnlma mik!.'arl, fro ,1I'raction.
emsal-i kesire : bol ornekler, misaller.
$abih alan, e;ok:,benziyen.
letler, hastallklar.
emraz-, akliyye : hek. akd hastaltklal';l.
emraz-, ayniyye : hek. goz hastalJklari.
emraz-, asabiyye: hek. sinir hastaltklan.
emraz-, bevliyye : hek. sidik yolu hastaltklarl.
emraz-, cildiyye : hek. cilt, deri hastalJklari. ,
emraz-, dahiliyye : hek. ie; hastaltklarl.
emraz-I efrenciyye : hek. frengi ve benzeri hastalJklan.
emraz-, hariciyye : hek. dl~ hastaltklarl.
emraz-, intaniyye :' hek. mikroplu, ate$li hasta·
hklar.
emraz-, miihlike : hek. oldOrOcO hastaltklar.
emraz-, miistevliyye : hek. salgm hastaltklar, fro
epidemiques..
emraz-, nisaiyye
hek. kadm hastaltklarl.
emraz-, sariyye·
hek. bula~1C1 hastallklar. fro
contagieuses.
emred
(a. i. misl'in c.) : 1. nU-
emsar ,ii bilad : bUyDk
hayvan derileri.
emraz
Jl~.4\
mOneler, ornekler. 2. e~, benzer. 3. e~ler, benzerfer. 4. mat. * katsaYl, kae; misli almacagml bildi.
ren saYI.
(a. i. meselqn c.) ': k,s-
salar, hikayeler, destanlar. DurOb-, emsal : darblmeseiler, atalar sozU, ata ,sozleri.
emtia·, ecnebiyye : yabanci memleket mallan.
emtia-, ticariyye : tUccar mallan.
emvac
~ \""0 \
galar.
emvac-, bahr
(a. i. mevc'in
denizin dalgalan.
c.)
emvah
einvilih
(a. L ma'm c.)
<> \" ... \
su-
lar.. ( bkz : miyah).
JI)... \
emval
emval-i gayr.i menkule: ta~rnmaz mallar [dUkkan,' ev,' tarla gibi].
emval-i menkule : ta~rnabilen' mallar. [~akl, kanepe, masa, gibi].
emval-i z~hire : saklanmasl mUmkUn olmlyan
mallar. [eml~k,~kinler, agac;lardaki meyvalar, meva~1 (davar, mal) gibi ~eyler].
w \"", \
(a. L meyyit'in c.) : 010.
ler. Defn-i emvat : olUlerin gomUlmesL ihya.yi emvat : 61Ulere can Verme.
emya, emyan
(f. L)
para kesesi, para ~antasl. (bkz
~~YI
'J~'
(a. L inc1I'in c.) : in·
ciller.
enacil-i erbaa : Hz. Isa'nrn goge agmasrndan son.
ra Havariyyun'un tertipledik/eri s6ylenen d6rt ayrl
incil metni : [Metta,
Markus, Luka, Yuhanna].
enadid
(a. s.)
(a. L) : tuz ta~I, klnl-
~V"\.
.......9 VI
enafis
enafis-i asar-. edebiyye
Fisleri en degerlileri.
enihid
...\....:....A VI
"'I
(a. e.) :
arap~a
gelerk, kelimeyi zarf yapar
haklkaten V. b.
:
ta-
tabla tIer, .
..:..",.l'oV\
edebl eserlerin en ne(f. i.) : ZUhre (Ve.
(a.
L).
(bkz
erieiy-
enam
i VI '
(a., L) :
1.
bUtOn mahlOklar,
yaratdml$ olan can/dar. 2'.halk, insan/ar. Beyn.GI.
-enam : halk arasrnda. Rabb.iiJ-enam : bUtOn mah.
IOkatrn Tanrrsl. Seyyid-ijJ.enam (halkrn Ulu'su):'
Hz. Muhammed.
iL";1
(a. L na'm'rn c.). : 1. at,
deve, slglr ve koyun ,gibi hayvanlar. 2. s. hayvan
gibi kimseler. 3. i. Kur'an-I Kerim'de bir sOrenin
adl. 4. i. bazl ayet ve sOr~leri de ihtiva eden dlni
dUB kitabl.
..,L_AVI
enamil
parmak
(a. L enmele'nin c.)
:
u~larr.
enaniyyet
kelimelerin sonuna
kasden,
en
yet, enaniyyet).
blatler, huylar, me$repler.·
emzice.-i muhteiife : muhtelif, tOrlU
huylar.
(a .. s. enfes'in c.)
nefls o/an~eyler.
en'am
(a. L mizac'm c.)
: perl$an, perS.
kende, dagrnlk ~eyler.
par~alarr.
emza
~~... \
(a. s.) : 1. I1UkmU ~ok yOrUyen. 2. ~ok te'sirli olan. 3. d. kat'l.
emzice
verden ~Ikanlan
L)
hem-
(a. i. mll'in c.) : [deniz-
U"'":,,, I
emyus
(a.
nUs) gezegenL (bkz : nahld).
de] "2500" ,ar~rn uzunlugundaki 61~Uler. (.bkz :
mil).
emyal·i bahriyye : deniz millerj; 6080 kadem
veya 853 metreden ibaret olan deniz mesafesi.
maml$ bUyUk tuz
in-
enadl
enaiyyet
emyai
(a. L inbik'itl c.)
otun k6kU. (bkz : enbO~e).
van ).
·en
J-:,.V\
e!1abi~
(a. L mal'in c.) : mUlk-'
ler, para· ile alu1an ~eyler. Bezl·i emvilil : para, hedive gibi ~eyler dagltma.
emval-I bat Ina : saklanmasl mUmkUn olan mallar. [altln, gUmU~, gibi].
emvat
enabik
bikler.
..::,.~. VI
(a. i.) : kendini
begenme, bencilik. (bkz: ~naiyyet~ eneiyyet).
i'nayeten,'
enar
jV\
(f. L) : nar [meyva]. (bkz
ri..imman).
enabib
,;-,,--;y.
VI
(a. L UnbObe!'nln c.) :
bogum bogum olan $eyler, kaml$ gibi i~i bo~ olan
fen a/etleri, boru/ar.
enabib·i girbaliyye
kalbur'damarlarr.
enibib·i hazmiyye : anal.
borulari.
262
enar-Allahu kabruhu
.wI
J
,VI
(a .. cU.) : "Allah mezarin( aydrnlatslr{!" manasrna
gelen iyi I bir dilek.
enba
hazlm (* sindirim)
ler.
L..'I
(a. L nebl'nin c.)
peygamber.
encer
enbag
tL...:I
ortak kadln, kuma.
(f. L)
'--
(f. i.) : 1. sag-
enbilhun
lam, tahklm edijmi~ yer. 2. hisar, kale.
4.;L;!. jl;1
enbail, enbane
garclk denilen deri <;anta, yiyecek
enban~e
(a. i. nebi'nin c.) :,
enbub
(f. L) : da<;anta~I,
heybe.
. <\~ L;-,'\
(f. i.)
(f. i.)
: 1. dolu, Ylgm,
kUme. 2. kuvvet vermek i<;in ekinlere d6kUfen ~6r
<;6p, gUbre. ["enbarden" ve "t3nba~den" mastarmdan emJr].
'( a.
r.
o~.J-:"·\
enbOde
(f. s.) : istif
katlanml!;l
["enbOden"
enbOh
0
~:_~l...;1
ba~ka le~ker·i
enbOh kalaballk asker. -2. i. <;okfuk.
(bkz: cemaat, izdiham). 3. L meclis. 4. kalin, yogun. 5. duvarm ylk"lp d6kUlmesi.
(f. s.)
1. tlkan·
(a. L) : bot. 1.
elmasl, patates gibi verden <;tkar"an' ~eyler. 2. aga~
k6kle~i. (bkz : enabi~).
enbOy
<oS .J-~ \
(f. i.)
(f. s.) : ortak,
e~.
(bkz
~erlk). Bi~enbaz : ~~r1kiolmlyan, e~siz.
enbaz
j L;,'\
(a. L nebez'in c.): lakaplar,
<5 J~L,",'\
•
-tl-;-,'\
enbur
(f. i.)
ortakllk,
~e-
(f. L)
Hind hurmasl, de-
enbiire
end!b
"='>J-,~I
<\::~
.\1.\
(f. L)
armut. (.bkz:
(f. s.) : 1. tUyO d6kOI·
~Lf'l (a, s. nedb'in c.). (bkz
necaib, nUceba).
encad
(f. s.)
0-,:-;\
~Lf\
(a. L 'necd'in c.)
('~ "-=-:,,'1
J-:.:"'\
tenbel,
~~'\
e~cam'l kar : i~in sonu. (bkz :ahir-Uf-emr).
(a. L) : inbik.
,enbire
0-,::-.:"'\
(f. L) :
nihayet, son.
(bkz : •aklbet, fercam).
encas
enbir
'( a. i.)
encam
(f. b. s.)
miskin, gayretsiz [kimse).
enbik
yuksek
yerler; yuce verier.
tda~mi~, uyu~mu~ [nesne].
enbeste·dem
: ocagl ve ate~i ka-
hayvan], en <;ok deve. 2. i. dolap beygirL 3. i. dere. 4. i. i~kembe.
:lmrOd).
enbeste
(f. L)
mu~ [~ey,
mir h)ndL
enberOt
~-j \
yanyan alet. [Anadolu'da "egsi, eksi, egsiran v. b." !=libi kar~dlklarJ vardlr]
riklik.
enbele
enbOzen·i insan : tciprak [insanrn as" maddesi
oldugu i<;in]. (bkz : tin).
n~tlrmlya
\. takma adlar, soyadlan.
enbilzi
: koklama, koku.
(f. i.) : as", madde.
enbOzen
'L;\
.
edilmi~,
mastarmdan
(f. s.) : 1. <;ok, kalaballk,
J-;-"\
nibr'in c.) : anbarla.r,
anbar. Der·enbar etmek : anbara koymak, tesfim
etmek. [cemi' oldugu halde bizde mUfret olarak
kullandlr ].
)
d6~ek;
ismi mefOI].
enbar
enbaz
minder,
yal.
do~eme.
dev~irilmi~,
clk, ufak 'heybe; <;anta.
enba~te
enbiya'
mUstakil ~erlat sahibi olmlyan peygamb~rfer,
vat;lar. (bkz : resOI).
ya~
ve kuru <;amur.
encel
encer
i..:J"Li \
J:fl
(a. necs'in· c.) : pisfikler.
(f. L) : bot. hatmi <;i<;egi.
(a. L) : gemi diregi. {bkz
lenger)~
. 263
encere
"".,f' \ U.
encere
i.) : bot. 1. ISlrgan otu.
(bkz : encUre). 2. hek. kurde~en, vUcutta~i ka~JntJlI d6kUntUler, urtica.
(a. L)
encidin
~-fi
(f. zf.)
endid
ij
(a. i. nidd'in c.) : misiller,.
e~ler.
(bkz : e$bah, nazair).
ezdid : benzerler ve zltlar.
bot. kasnl de-
."l.ai\
endid
. nilen ilikln yapJldlgl bir aga~.
endn
..)\~.\
endid
nazirler, benziyenler,
(a. s. : nadad'in c.). (bkz:
enzad ).
1. -ufak ufak,
klyma klyma, tane tane. ["endden" mastarlndan].
2. i. Sivaci. (bkz; endaY.i~-ger).
(f. i.)
(f. s.)
endihte
(f. i.)
encir, encire
1. atma, atl$;
atJl/lla. 2. silah atma, bO$altma.
tarafa
blrakJlml~.
incir.
(. .Jf\
encilc
(f. L)
6dagacl. ( bkz
en'dihte·i kU!1e.i nJsyan : unutma k6$esine attl·
unutulup gitmi~.
ml~,
~
encOg).
encug
(f. i.)
t. .J'f-' \
(f.
1. 6d agaci. 2.
i.)
ocak...( bkz : encOc).
(f. i.) : 1. klvrlm. ,2. s. solmu$, ~uru$mu$ (meyva). [encOh7den ve encOgiden mastarlndan].
r:f I
encum
sanm aZaSI, bi~im; boy, boybos; cisim. Arz·, endim
,:!tmek : boy g6stermek.
endam'l mevzu" : dUzgUn
den.
~JI
L..,I.
encuh, encUg
endami
(f. i.)
(f. L) : cemiyet, mecendave, endaye
encumen·i dini~ :akademL
encumen.i siyis! : siyasi encUmen, politika kuIUbU.
,,If' ~4:f1
(f. b. L)
mec-
encure
.. ..)fl
(f. i.) : 1. sivaci
I~alasl.
(f. i.) : Slvama, yal.
end1iyi!;
dlzlama.
(f.b. L)
(a. L)
ISlrgan otu.
(a. i.) : bot. ISlrgan otu.
(bkz : encere').
(a. i.)
hararet kabar-
encuriyye
o)jl~'1
enda'ze
(f.i.): 1. altml$ santimet-
(a. i.): 1. hek. ISlr·
gan otununmeydana getirdigi kabarclklara benzi·
yen bir <;e~it cieri hastallgl. 2. bot. ISlrgangiller.
s:.1~·I· (a. i. neda'nm c.) : $ebnem·
Jer, ~igler. (bkz : endive).
264
(f. s.) : 1. atlCI. Silih·eR·
diz : silah atan, nefer, er. Tir·endaz : ok atan. 2.
atml$.
relik bir61c;U. 2. olc;ek. 3. tahmin, takdir. 4. mertebe, derece.
clklarl, isilik.
enda'
Sl·
vacl, yaldlzcl. (bkz : endn 2).
·en:lb
encuri
2. $ikayet.
endayi!;.ger
lis, cemiyet veri.
..;i-I
: hikaye, ba$tan ge-
(f. i.)
lis, ~Ora, komisyon; takm1.
encur
'. bedene uygun,
(a. i. necm'in c.) : ytldlz-
, 1,,).
. . i-\
encumen-g1ih
endam, dUzgUn be-
bic;imli elbise.
Jar. (bkz : kevakib, nUcOm, sitare-gan).
enciimen
: vUcut, beden, in-
end·bend
(f. zf.) : 1. parc;a
parc;a, begum begum. 2. mahcup, utanml$.
eridek
.!.l~'\
(f. s.) : 1. az, aZlclk. 2. yast
kUc;Uk. Tlfl., endek : ·ya$1 kUc;Uk c;ocuk.
enfar.
<l...A •.\; I·
endeme
.(f. i.)
ge~mi~ slkrntl·
ender
nadir,
~ok
enduh, endiih
(f. i.) : gam, keder, tasa, kaygl, UzUntU, slktntl.
Ian hatlrlama.
(a. s.) : "daha (en, pek)
)..\1'1
enduh-j bi.payan : sonsuz keder, uzUntU.
seyrek ve az bulunan.
ender
(f. zf. nadir'den) : II_de, i~in-
)-l:1
de". Cehan-ender cehan : cihari i~inde cihan. Mii~.
kil ender mii,kil : zorluk i~inde zorh.tk. [~ok defa Fars~a veya Arap~a iki. kelime arasrnda kullam-
lrr].
enderez:
j) ~.\
(f. L) : 1. ~Gt, nasihat;
vasiyet. 2. mektup.
enduh-gin, endiih.gin
~(.l\~'\' 0:!~J~'\
(f. b. 5.) : gamlJ, kederli,
tasali. (bkz :
endOh-nak, endUh-nak).
)L_GJ~'\
enduh-gusar
enduh.nak, endiih.nak.:ll:..b...\;\
enderi
(a. L) : kalrn ip, halat.
(f. b. s.)
kederi, gaml,' slklntlYI .gidereh.
,
(f. b. 5.) : kederli, gam", tasa", slkmtlll. (bkz
endOh-gln, endOh-gln);'
enderub, endub, enduc
~J~'I
(f. L) : hek. temriye denilen cilt
hastallgl,
(f. b. L) : 1. bir ~e-
enderun
yin i~ tarafl, dahili; i~yGz; harem dairesi. 2. kalb.
.3. [evvelce Hlrka-j Saadet i1e Hazine-j Hiimayun'.
un bulundugu saray.
enderun·i hOmayun : sa ray mGstahdimlni
tirmek i<;in kuru Ian te~kj'lat.
enderun ii bi-run': i<; ve
.endi,
yeti~·
(f. s.)
dG~Gnl;!n, ol~GIO
~.J.;\
(f. L) : dG~Gnce; ves·
vese, merak, kaygl; gam, keder; ~Gphe; korku.
endi,e-j ferda : yarrnlll dG~Gncesi.
-endi$i
1.
~~~'I
-
(f. L) ,: "endj'~" i1e ni-
'hayet bulan slfatlarr isimle~tirerek bunlara "dG~G
'110$" manaSln1 verir; Aklbet-endi,i : sonunu dG~G
nG$. Our.endi,i
her $eyi evvelden dG$(jnG~, gorG~.
.:ll.:.~ i;1
endi,-nak
(f. b. s.) :
dO~Gn·
(a. L neda'ntn c.)
lieb-
(f. s.) : '~kazanan,
jj"'\"\.
-enduz
tiren, toplJyan" manasiyle kelimeleri sifat yapar
Hikmet.enduz : hikmet kazanan.
Tarab.endiiz
ahenk kazanan.
ene
dl~.
davranan. Alubet.~ndi~
sonunu' dG~Gnen. Bed-en.
-di, : fena dG$Gnen. Our~endi!; : derin, uzagl dG~u
nen, tedbirli.
endi,e
(f. s.)
enduhte
kazanml$; kazanllml$; biriktirmili,
hazlrlanml$. 2. odenmi$.
"".j
(a. zm.) : fels. ben, fr. moi.
(a. i.) : fels.
eneiyye
*
tekben-
cilik, fro solipsisme.
...... r~1
(a. i.) : bencilik, ken-
_j
eneiyyet
dini begenmi~lik. (bkz
ene-I·hakk
sOr'un soyledigi
bir soz.
enf
enaiyyet, enaniyyet).
JL VI
(a. cG.) : Hall8c-1
"ben hakkll\l" m8naslna me$hur
....A.i I
(a. i.)
burun, herlieyin on kls-'
ml, u~. Ebii.l-enf : koca burunlu, kibirli. Kesr.j enf :
burnunu klrma, kibrini klrma.
enfa'
~\
(a. S. nafi'den.)
ennafi',
celi, kederli, Slklntdl.
endive
4J
~'I
daha (pek, ~ok) faydall.
nemler, ~igler. (bkz : enda').
endud
,;) J~'I
(f. L) : sOrmek, tlla et·
mek, slvamak, yaldlzlamak manasrna olan l IendOden" mastarrndan mG~tak olup II par lak siva", 11 51_
va" manasrnadlr. Zer·endOd : yaldlzll, alttn siva.
enfal
JLiv'\
(a. i. nefel'in c.) : 1. ganl-
metler, dO$mandan allnan mallar, emeksiz kazan~·
lar. 2. Kur'arJ-1 Kerlm'de bir sOrenin adl.
enfar
.liv·1
oJ
(a. i. nefir'in c.) : cemaatler,
halk, kalabalJklar. (bkz
nefir).
265
enfiis
(a. i. nefes'in c.) : 1. ne-
enfas
fesler, soluklar. 2. nebi ve veligibi ululann ir~ad
edici dualarJ. (bKz : nefes).
enfas·, hayrjvye : haYlrl1 nefesler.
enfas·, ma'dOde: s~Ydl nefesler, insan hayat,.
;nfas., Mesih : Hz. Isa'nln, olUleri dirilten nefesleri.
enfes ,-"""Ail (a. s. nefls'den.) : daha (en,
pek) neHs, ~ok degerli ve lezzetli [olan].
enfes·i asai : eserlerin en nefisi, en degerlisi.
enfes·i et'ime : yemeklerin en lezzetlisi.
enfes.u/·cevahir : XV.' asrIn a<;lk ve dOzgOn TOrk<;e 'ile yazl yazan bilginlerinden olup 1531 (H. 938)
tarihinde olen iznikli MOs€l bin Haci HOseyn'in ash
Arap~a olan Tefsir-i Hazinl'den yaptlgl tercUme bir
eserdir.
enfi,
Jil
( a. s. )
buruna mens up, burun-
la ilgili.
4..~'\
( a. i.) : key if' i<;in buru-
n'a ~ekilen~OrOtUlmO~ ve ic;:ir:e bazl kokulu maddeler katdmll? WWn tozu, burun otu. [uydurma
kelimedir ].
~nfijs ,-""".Q.,'\
ya~lyanlar,
(a. i. nefs'in c.)
.u:G\
'J~;\ ,U.
I;ngelyun
.J-~L; \
j
(a. s.) : nefiste meydana
(a. i.)
* oznecilik,
fr. subjectivisme.
engam
t~;\
c;",~; \
(f . s. ) / :
kan~tIrllml~.
engifJ;L; I
<I.,..
lG \
(f. i.)
vakit, mevsim.
)tr: \
(f. i.) : 1. topluluk; ,top-
(f. i.) : 1. sanrna,' zan, tao
savvur; l?Ophelellme. 2. tamamlanmlyan i$.
engare
j)}G I
(f. i.). (bkz : engOr).
engi!;t
fahm).
(f.
-..ll:..:.G I
L)
:
komur.
hasta, zaYlf,.
s.)
(f.,
(bkz
dermanslz [kimse].
-engiz
~r:.; I _ (f.
e.) : koparan, karll?tlran;
depreten. Fitne.el1giz : fitne' koparan, fesat .. karJl?tlran. Safa-engiz : safa koparan, nel?e yaratan.
j))'''r.:;\
(f. L). (bkz : enguje"
.J"G \ " J}~:; I
(t. L).
_(bkz : engel,' engele, engil, engile).
,
~.
engOr )y'0 \
gur (uzOm suyu) :
engOrek
(f. i.)",:
~arap.
.:J).. . ,(; I
(bkz
(f: i.)
OzOm. Ab.; en·
ineb).
gozbebegi., (bkz
engiibin
0:-~L\
(f. i.) : bal. (bkz
engiij
j'c; \
(f. i.) : filcilerin /fili idare
ic;in' kullandlklarl ucu egri demir karga burnu.
engujp., engujed
,;) j'c; \ "
j)]r.:; \.
(f. 'i.) : kokusu keskin ve fena olan baldlrgan pusuo (bkz: engOje).
(f. s.) : 1. tamamlanml-
van il? ve nakll?, tastak. 2. hik€lye, efsane. 3. bal?ta-n ge<;en bir ;;eyi ve hikayeyi teKrartama. 4. utanarak qeri geri <;ekilme. 5. hesap defteri. '
266
ko pari
. rmil?,
asel). ["engebin" $eklinde de kulianIllr].
lanma veri. 2. oyuncular dernegi. 3. saval? veri:
engar
3. (bkz:
hadeka ).
(bkz : hengam).
engame
kyma~.
yUkseltilmi~;
eng",hte
oynatdmll?;
engOje
gelen, du;;OnOlmOl? l?eye nispetle dO~Onene, ferdi
zihne €lit bulunan, * nesnel, fr.· subjectif. [zlddl :
Maki ;::: fro objectWdir].
enfusiyye
(f. i.) : 1. incil. 2.
yedi renkli, i~lemeli bir <;el?it ipek
erjeng, erteng).
engul, engOle
l.S,...Q.,'\
i.) : 1. ilik, dOgme. (bkz
engUjed).
enfus ij iifak : nefis ve dll?l.
enfusi
JG i
engOl, engOle). 2. s. sozU, sohbeti <;ekilmiyen
kaba kimse.
ruhlar, can-
hayat s€lhipleri.
sanat sahiplerinin
engel, engele, engil, engile " c(lG \ "
engi!;tal
,enfiyye
lar,
(f. i.)
engaz
kullandlklarl alet.
engujed
(L L) : "encudan" ve-
ya ';encidan" da denilen aga<;ta meydana gelen ve
"kasnl" adml alan bir nevi ila<;. (bkz : hrlti't).
el1lSe
IEngijrus
1. Macar. 2.
(h. i.)
,-)'" j .)\..; \
Macaristan.
~;\
engij~t
el1gij~t-i ~eharijm
(f.
stitUrg : ba$ parmak.
haiden
L,,' ..::....:.r; \
enguljt-numa
_
el1gij~t-i muhanna : klnall parmak.
el1gu~t-i
ayak yOzOgO, mec:.k,ymetsiz 've
(f. b. i.) : 1. mahvetmek. 2. yok farzetmek. 3. parmakla gostermek.
: atslz parmak.
el1gii!;t-i killii1l : ser<;e parmak.
engi.i;;t-i mihin : orta parmak.
nil : fakirlik.
engu~t
parmak.
i.)
ei'lgij~t-i
engu!?ter-j pi!
Itibarslz ~ey.
(f. b. s.) : par-
makla gosterilen [iyilik veya fenallk husOsundal r
enhll'
(a. i. nahv' inc.) : 1. ta-
raflar,cihetler, yanlar. 2. yollar.
',(f. i.)
diki$ yOk-
enha-yi sahra : <;01 taraflarr.
sOgO. (bkz : cngO$tene).
engu~t
j ~
~~-:~J. ..::..~ \
ber-c::ebin nihilden
L,,:
(f. dey.) :- parmai'll alln Ozerine
./L,_'\
enhar
JLas~J. ~r;
ber-dehiln
(f. dey.)
~a~a
: parmagl aglzda
kalan.
[olan 1, taaccObeden,
J LJb.;l J. ..::..~~\
enguljt-ber-dehan nihilden
(f. dey.)
~a~mak.
\
: 1. hayranolmak,
2. susturmak.
.
~
.)j ....;J J . ..::..~",.j \
enguljt her leb-zeden
(f. dey.) : dudaga p'armak vurmak, aglz aramak,
soyletmek.
enhar-. amika : derin nehirler. (bkz
(f. dey.) : parmaglnl tuza sUrmek, yernin etmek, soz vermek.
engu~t
(f.b. i.)
zool. kostebek.
j~.))
I~):J
_ 4~.\
~
ke~lik
(f. dey.) iyIlige kar$1
etmek.
(f. 'i.) : :z;ir. ekincilerin
harman savurduklarr alet, yaba.
enguljtene
<\':~~j\
engu!?teri
en nuhO-
em).
enhur
..)-r-· I
(a. i. nehr'in c.)
Irmaklar, .
<;aylar. (bkz : enhar).
enik, eni!ca
(a.s. )
gOzel, sevimli, $irin $ey.
. enin
(a. i.)
inilti"
inleme.
enin-i hafi : gizli inilti.
_>; I
(f. i.) : <;irkin huy, fena tabiat.
enis, enise ~'\ ~ V"'~;\
(a.i. uns'den.) :
enis-i di! : gonOI dostu. 2. [birincisij
[ikincisil kadm ad,.
,".' ;,~",~"
1.::>..1-"'-
\
(f. i.) : parmaga 50s i<;in takdan yUzOk.
erkek,
enis·ul-guzllt : XVI. aSlr ;;ailerinden HOsam Fti.tOhl'nin manzum olarak yazdlgl 118 sahifelik bir
fetihna'medir. [bu -eser, 1526 (H. 933-) yJlmda,
KanOnl' Sultan SOleyman'ln Macaristan'a yaptlgl seferini hikaye etmektedir]' ,
enis-ul-kalb : FuzOll'nin, Iran $airlerinden HOsrev-i Dehlevi ile Molla Cami'ye nazire olarak yazml~ oldugu me;;hur Fars<;a kasidesidir.
(f. i.) : terzi ve-
ya yorganci yOksOgU. (bkz : engU;;tane).
engulj~er,
(a. s. nahs'dan)
1. dost, ar kada$; yar, sevgili.
burek
engu!?t cler ~e;;m kerden
~....s::' \
enhas
enhUr).
s~tli, pek ugursuz, <;ok;;om [me;;'uml, (bkz :e$'·
enir
enguljt ber-nemek sOden
Irmakli3r,
<;aylar.
koymak, selam vermek.
engu~t
(a. i. nehr'in c.)
(f. i.) : 1. yalim. (bki ~
kizb). 2. bO$,- manaslz soz..
~; \
-= "
~--"'-
enise
U.
s.)
donmu;;, peki$mi?
[nesne].
267
enise·
~'\
enise
ate~,
(a. L)
ad. (bkz:
nar).
~.\
eni,e
( f. L) : 1. hafiye. 2.
casus. 3. s. dalkavuk. (bkz : mUdahin).
~'\
eniyyet
( a. L) : fels. * kil1ilik,
(a. s.)
~ak)
daha (en, pek,
naksan, eksik.
a. L nukz'un c.) : 1. bina Ylkmtllan, y.rKmtl malaz. 2.eski hayvanlarm bakiyelerL.; ,
~nkaz-. be,er : insan Ylkllmalart.
enkaz-. remime : kazaya ·ugramll1 ve esasll klsimian dagllml~ gemi ve tekne bazuntularl.
enkaz-. iimmid : Umit 'yd<:mtlsl.
j:;\
(a. s.) : en
~irkin,
pek ,fena.
enker-iil·esvat ': seslerin en ~irkini, anlrtl.
oI.:o:,Ci\
enkiha
(a. i. nikah'm c.).
(bkz
.( a.
L c. : enamil) : par-
mak ucu. [kinaye alarak "el" manasma kullanlllr].
enmar
.;U·\
(a. I. nimr'in c.')
kaplan-
lar. (bkz : nimar, nUmOr).
(a. L) : nUmOne,
enmuzec
arnek, mostr~; I tip. [fasihi "nUmOzec" dir].
enmuzec-i alem
alemin ornegL
enmuzee-i evvel
ilk ornek.
enl)e
<L.,;..'\
en·Nehr
(a. s.) :
.;r:J\ ' (a.
~ak
inliyen.( bkz
h. L) : astr. sema-
nm gUney yanm kUresine ait bfr bur~ alup "Orian"
ve "Sevr" bur~lan altmdan uzanlr.
L..J \
JL.ail
(a. i: nesy'in c.)
unutma-
Jar.
.....A..ai\
ensaf
I-IW \
(a. L neseb'in c.) : 1.
saylar,baba tarafmdan hlslmlar. 2'. lagaritma cet·
vellerinin sayllan : [ceyb (sinus), teceyb (casi-
268
yanm·
( a. s. insM'dan. )
daha
(en, pek) insafIJ.
ensaf-. esnaf : esnafm en ,insafliSI.
Jl-i\
ensal
(a. L nesl'in c:) : evlat-
lar, saylar, zUrriyetler, sUlaleler, doller.
nesl).
(bkz
(a. s, naslr'm' c.) : yar-
dlmcllar, muavinler, mUdafller, karuyucular. (bkz:
naslrin).
.
($)La.i\
(a. s. ve i.) : ensardan alan
kimse. [ensar : Medine'deki "Evs" ve "Harzec"
kabilelerine mensup. Hicretten sanra. Hz. Muhammed'e din ugrunda yardimci alan kimseler].
ensar-ullah : Allah yalun.da ·Hz.
yardlm edenler.
enseb
~\
Muhammed'e
(a. s. nesib'den.)
daha
(en, pek) mUnasip, uygun, c;ak yerinde.
~\
(0. L nesc'in c.) : 1.
anatamide dakumaya benzetilen uzvi te~ekkUlier ve
botanikte yapraklarm ince, orgUleri. 2. dakumalar,
kuma~lar, ormeler. [bu kelime Arap~a bir kaIJba
sokularak uydurulmu~tur1.
ensiir
./.,_JI
( a.
Jki \
(a. s. nutk'dan,.)
nesrin c.). (bkz
nUsOr ).
entak
daha
(pek, c;ak, en) iyi soz soyliyE'ln.
entarun
ensab
( a. s. nlsf'm c. )
tar, yarllar.
ensice
nalan).
ensa
nesi~ler; * dakular. ilm-iil-enslie : * dakubilim, fro
histologie. [ensac kelimesi, bazl, IOgatlerde bulunmamakJa beraber kulJanlllr almu~tur].
ensari
<\Li \
(a. L nesc'in c.). : hek.
ensar
nikah ).
enmele
(a. nusub'un c.) : 1. l1er-
~W\
ensae
ensaf
("ka" uzun akunur.
enkaz.
enker .
. .a;\
~_t
ensab
ler, belalar. 2. putlar, heykeller. (bkz : esnam).
fr. personnalite.
enkas
nus), mUmas ( tangent),
tamam mUmas ( catangeht), katl' (sequence), tamam katl' (casequence)].
..)J ..r
hi \
(a. i.)
tlpta
zC!ol. kartal
[ku~].
kullanllan bir at, kantaran.
enuk·
J;I
(a. i.)
eravend
u,-,,'I
enu~a
mezhebi. 2.
enu~e
sevin~.
(f. i.)
1. mecOsi
3. ada let, adillik.
~;I
(f. i.)
kadar ho~, mes'ut. 2.
$apOr $ah'ln halasl.
(f. i.)
epurnak
: 1. ho~, ne
3. gene;
~arap.
j~1
epsan
padi~ah.
4.
(f. i.)
(a. i. ni'met'in c.) : 1.
nimetler, yiyecek ve
iyilikler, IOtuflar, ihsanlar,
dair seyler, ekmekler. (bkz: niam). 2.h.i.
Medine'de bir yer adl.
uslu olma.
e;e~itler,
eradf
(a. i. nev'in c.)
enva~i
i~e.
ise., olsa, dur
["eger" in hafjfletilmi~i].
erabet
i~ecege
tUrlUler.
delikanlJ. (bkz:,
!jabb).
e r ) (f. e.) : eger,
{il
en'um
bilegi ta!jl. (bkz:
fesan) .
(a. i.)
~\)\
akJlII, zeyr.ek,.
(a. i. UrcOfe'nin c.)
yalan sozler, uydurmalar, dUzmeler.
kesire :
~ok
e;e!jitler.
eracif ve ekazib : yalan ve uydurma sozler.
envaq nekayls : eksikliklerin, noksanlann tUrlUeracih
sU.
c:.. \;1
envah
(a. i. nevh'in c.)
olUye
eradz
agllyan kadmlar, aglt yakanrar.
,;1-,,'1
envar
enver
(a. i. nOr'un c;)
1~lklar,
lar, aydmlrklar,
);1
ziya-
~airlerin
cli,l
..I
eraik
kopek
esnan-J
J)
erakk
(a. s.)
boyundu-
kagltlarm
veya yapraklarm en.
eramiJ, eramile
~L.ai\
(a. s. nazad'm c.) : 1.
~ereflj
ve tertipli kimseler. 2. toprak tabakalarr.
(bkz : endad).
J\.~;I
(a. i. ermele'nin c.)
bekarlar, karrslzlar,' dul ka··
dmlar, dullar. Eytam ve eramil : yetimler ve dur·lar.'
-eramil-i askeriyye : asker dullarr.
(a. s. nezl ve nezil'in c.):
er'an
soysuzlar, ale;aklar, a~agJllk adamlar.
enzam
~ok).
incesi.
ruklar.
enzal
daha (en,'pek,
rakik. ince.
erakk-. evrak
enzad
(a. i. erike'nin c.)
hane tahtl'ar.
(a. i. nab'm c.)
(a. i. nir'in c.)
klsa vezinli ~iirleri, ka-.
sideleri.
di!jleri denilen u~lan sivri dart di~. (bkz
katla).
enyar
(a. i. UrcOze'nin c.)
mlsralan kafiyeli, kJsa vezinli ~iirJer, kasideler.
(a. s.nevr'den.) : daha (en,
~L'I
:::-- \)
eraciz-i liuara :
parlakllklar.
pek) nurlu, ~9k ve' pek parlak,~ok gUzeJ.
enyab
(a. i. Urc,Oha'nm c.)
salmcaklar.
,Ui\
(a. i. nazar'm c.)
enzar-I ecnebiyye : yabanci
bakl~Iar.
enzar-I ta'ziye : taziyet, bakl!jlan.
bakl~larr.
( a. i. erneb'in c.)
tav~anlar.
ba-
eranib
kl!jlar, bakmalar.
~1.1
•
..I
eranib
zool.
enzar-I ummet : halkm
(a. s.) : bon, ahmak, sunepei
(a. i.) : balrklarm ka-
rmlannda peyda olan yumurta dizileri.
enzar
;.r) 1
deli, ~Jlgmi ~a~km.
":"';\"1)1
.( a.
i. ernebe'nin c.)
burun ue;larr.
erivend
zu, istek. 2.
-,,"-,1)1
(f. i.)
1.
~evk,
ar··
~an, ~eref.
269!
erayis
(a. L errs'in c.)
erayis
ekin-
ciler, <;:ift~i1er.
erad
..s-:::\)\
-
erbain-i a~ura : C!rabi aylamidan s.efer'in yirrr,isine rastIJyan gUn. [Imam-I HUseyin'in Kerbela'da
~ehadetinin k,rkma tesadUf ettigi i~in IranlJlarea
eyyam-, mahsOsa'dan saydlr].
(a; L). (bkz : arazl).
0.J-"U \
erbaCin
era:r;iI
(a. s. erzel'in c.) : re-
(a. s.)
kirk [sa.
VI]. (bkz : erbarn 1 ).
ziller, slyrrklar, n&mussuzlar, yUzsUzler.
erbaa'
~l,,!)
(a. L) :
~ar$amba
(f. L) : su ~ekirgesi.
erbiyan
erazil-i nas : halkm en rezilleri, pek bayagd;m.
J'.J\\
erbCi
gUnO.
(f. L)
armut. (bkz : em-
rOd) ..
erbaa
4."':it!)
(a. s.) : dort. Ahlat-I erbaa :
dem, balgam, safra, sevda. Anaslr-I .erbaa (dert
unsur) : ate~, hava, su, toprak. Cihit-I erbaa (dort
taraf) : dogu, batl, kuzey, gOney. Etrar-, erbaa
(dort taraf) : sag, sol, on, arka. Fusul-i erbaa
"( dort
mevsim): i1kbahar, yaz,
sonbahar, kl~.
Yevm-Ul-erbaa (dordOncU gOn) : c;:ar~amba.
erbaa-i mutenasibe : mat.
[eskiden]
(f. b. L)
ere
C)
~)
erea
( a. i. reca'nm c.)
erea
(f. L) : ulu; reis,ba$kan.
Lf." J... \
":,,,4..; \
(a. s. rabb'in c.) : 1.. sa-
ercah
c.::"")
(a. s. raeih'den.) :. daha' (en,
erbib-, deniet : alc;:ak kimseler.
erbib-. dil : gonOl" adamlan. (bkz : ehl-i dil).
ereahiVyet
erbib-, garaz : garaz
erbib-, himmet
sahi~leri;
ketO niyetliler.
erbab'l mesalih
i~i olanlar,
i~
tSkibedenler.
ta'lih bildirenler;
'erbib-, sabihat u zararet : gOze! ve ·zarifkimse-
erclil
Jt:--)\
(a. L ricl'in c.)
(a. L ribh'in c.)
agael. (bkz
ereeng
faydalar,
faizler, kazanc;:lar.
daha .
ayaklar.
(f. L) : bot. sarma-
(f. L) : bot. ac,badem
ereen
erbib-, vera : vefasahipleri; vefaIJ kimseler.
erbabo, zihir : kMnatm mahiyetini, aneak d,~
yOziyle gerenler, ~erratc;:r1ar.
(a. L)
~Ik nevinden eren gOIO, akasma, ak sarma~lk den ilen nebat (* bitki). (bkz : kermet-Ol-beyza).
ler.
~)
~) \
erdUun
, erbab., nueum : astrologlar, yJldlzlara baklp da
OstOn, uygun.
(bkz : akdam, ereUI).
(bkz : eshab-I' mesa I ih ).
C 4)\
~ayan,
(en, pek) racih olma, OstlinlUk.
himmet sahipleri, bir~ey yap-
istiyenler.
erjen).
&.::--)\
(f. Lj. (bkz : erteng).
(a. i.) : bot. hindistan ee-
ercil
vizi.
(a. s.) : 1. kirk [sa-
YI]. (bkz : erbeOn). 2. klrkmel [slrada]. 3. karak,~, [rOmr KanOn-1 evvel'in (AralJk) dokuzundan
[Efrend 22], KanOn-1 san!'nin (Oeak) on yedisine
[Efrenei 31] kadar sOren ve kl~m. en soguk .zamanl sayrlan 40 gOn]. 4. dervi!ilerin ~ile ~Ikarmak
j~in hOcreye kapandlklan kirk gUnlUk mOddet.
210
taraflar,
daha (en, pek, ~ok)
(a. s. )
pek) racih, tercihe
erbain
~.
rica edilen, isten i len.
hibler, malikler.'2. [mUfret olarak kullanrllr] ehil,
muktedir, becerikli; lay,'k.
erbah
1. kadir ve klymet.
(f. L)
yenler.
erbab
mak
armut
zoo I. qergedan.
selase
kaidesL
erbib
erbCi~dar
" agacl,
erdye
(a. s.)
c\,':"'::--) \
arklya, sonraya
blrakJlan ~ey.
eremend
~.-:;r- ,\
'J
(f. s.) : 1. muhte·"
rem, ~ereflj, Itibarll, haysiyetli, se~kin. 2. erkek
adl. (bkz : ereOmend).
"
ergide.nigah
.4;\-L~) \
ercmend.ane
(f. zf.),: ercti·
mende laYlk surette.
c:::...;1
erec'
(a. i.) : guzel koku; misk, an-
ber, Itlr gibi $eylerin guzel kokusu. (bkz : eric).
(f. b. i.) : ~erefli,
ercmendi
(a. i.)
: boz, koyu
renk §al, sof.
muhterem, itibartl, haysiyetli, sec;kin olma.
ercumend
erenbani
(f. s. ve' i.).
(f. e.) : "ha~a" ma-
erendan
naslna ir.kar ifade eden. bi!" kelime.
(bkz : ercmend).
ercul
(a. i. riel'in c.)
ayaklar.
(bkz : akdam, ercSl).
eres
'J') \
er'es .
vI) \
(a. L) : <;iftc;:ifik; c;:iftc;:i alma.
(a. s.)
:ba~lbUyUk, kocakafa.
( a. i.) : 1. erguvan
'erdivan
ergavan). 2. s. klzd
~ey.
3. klrrnlZI
(a. s.) : peltek [adam]. (bkz :
eret~
ertel) .
(a. i.).: bot. j:lclbaclem
erez
erfa'
erda
(a. i.) : aga<; kurdu.
AJ. \
(a. s. ref1"den.
LJ
j :
daha (en,
pek) yUksek, yUce.
~ebboy.
(bkz
erdeb
i.) : bot. yabani
ervane ).
'-;-'~.;I
perha~,
: muhar:ebe, sava~.
kullandan ve istanbul kilesiyle dokuz kileyi kar~I'
Ilyan bUyUk bir 61c;ek. [kelimenin aslr "irdeb" dir].
<L.:~. ~ ;I
lErdebilivve
(a. i.) : Ebhariye
tarikati ~ubelerinden birinin adl. [kurucusu : SafiyUddin·i Erdebil1"dir].
erdeh
~-'..:I
erdem
i~...;I
erdive
<\>_~;I
J9;1
(".l. s.) : c;urUk
~ey;
(a. i. rida'nln c.) : ba~
6rtUIeri, omuzlardan a~agl vebelden yukarr ortUlen $eyler.
erdiye.i nisvan : kadm ba;;1::irtUler1.
(f.. b. i.)
hUkUmdarlarrndan birkac;mln ism1.
erd~ir·i ceng : cenk eri; kukremi~ cenk a;~lanl.
erd~iran, erdl?irdaru J)b~~~)\ .;j\~~~)\
(f. b. i.) : bot. koca yarpuzudenilen ho~ kokulu,
tadl aCI bir nebat (* b.itki).
~;I
(a.
s.) : 1. nefs! istekleri·
erga,
erga~,
ergav '
JIe;l , '7'Ie;l' Ie)
("g" lar uzun okunur.f. i.) : 1. Irmak, dere. ,2. su
akltmak· Uzere ac;dan yol, ark.
..I.C) \
ergad
( ~. i.) : halivakti c;ok
iyi olma, en ferahll ya~aYI~.
~~;I
I
(f. s.)
1. ofkeli,
hlrsli. 2. ~araba dU~kUn olan sarho$ ..
erganun
j \".;.,)
ergavan
(f. i.)
muzo org.
( f.
erguvan da
i.)
deni/en klrmlzlmtlrak bir ~ic;ek.
ergavani
eski Iran
ziyade"yu-
ne dU~kUn olan. 2. kulaklan kaba ve vzun [adam].,
ergande
(a. i.) : usta gemici.
L en
(a. s.)
mu~ak. 2. yolda!/ olmlya en c;ok laYlk.
erfe~ ,
harb).
(a. i.) : Arap ~ehirlerinde
'-;-'.l.)
eria'·. dereciit : derecelerin enyuksegi.
erfak
(f. i.)
(bkz : ceng, cidal,
erdeb
n.
<\J'b)
erdane
.
J Iy:. ;I
(f. s.) : erguvan
<;ic;egi rengindt!, gUzel ve parlak klZl1. $ar-ib•• erga.
Va'll : erguvan renginde, klrmlzl ~arap.
ergide
klzml~,
~-Li...;l
(f. s.)
:
hiddet'lenmi~,
ofkelenmi!/.
ergide-nigah
(f. b. s.)
h iddetl i, ofkel i bakl~.
211
i!rgun
:.>';')
ergun
(f. s.) : sert ba~h, oynak
(f. i.). (bkz
erguvin
IS""!.) (,
eris, erisi
er·
(a. i.)
c;iftc;i,
~ri,.
J-t.;\
(f. i.)
1. bilek. (bkz
rUSi.Jg)_
2. endaze, ar~m.
gavan ).
<oJ' \"";';1
erguvani
(f. s.)
erguvan
renginde olan. (bkz : ergavani).
erhi
(a. i. reha'nm e.)
el degir·
(a. s. rahim'den.)
;e"'f... \
erjeng
da.
erk
ha (en, pek, c;ok) rahim, merhametli.
erham-iir-rahimin": merhametlilerin
metlisi, Allah.
il...)
erham
~))
en
J;I
~)
(a. S. rahis'den)
da-
ha (pek, en, c;ok) ueuz.
erhas-, es'ir : satllan
("ka"uzun okunur. a. s.) :
pek yUksek, en yukan.
erkab
~)\
(a. s.)
erkfrh
e~yanm
~.)
~)
(a. s. irb'·
(a. i. rUkh'Un e.)
erkih., rehabin : [kilisede] papazlann slQmdlklarl, oturduklan yerler..
("ka" uzun okunur. a_
erkam
(a. L) : gUzel koku, misk, an~
ber, Itlr gibi ~eylerin gu~el kokusu. (bkz : eree).
erike
(a. i. e. :eraik)" : taht.
serir)~
erike-iri
'susJiyen
\)
l' ~)\
rpadi~ah]. (bkz
(f. b. s.)
tRhtl
.erike.pira).
erike-ni,in
Slgl-
[adam]'
erib ii edib : akllh fikirJi ve edepJi [kimse].
t.)
boynu kahn_
nllaeak yerler.
en ueuzu.
den.) ; akdh, zeki, zeyrek, olgun
eric
(f. L) : Iran hurMe-
(a. i.) : hek. uykus'uzluk hasta-
erka
1.
( a. i. rahm'in e. )
[adam, arslan].
. erib, eribe
bot. aell5adem
merha·
dol yataklan. 2. hlslmlar, akrabalar.
erhas
(f. i.)
ereen).
lerine qore me~hur ressam "Mani" nin yaptlgl resimleri ihtiva eden mecmOa. (bkz : erteng).
r)
erham
:.>;)
erjen
agael. (bkz
menJeri.
(bkz :
U""~) \
ekinei. (bkz : naris).
ve hlzll giden at. ["ergenOn" un muhaffefiJ:
(f. b. s.) :
i. rakam'm e:) : yazllar; resimler, sayllar.
erkam-' arabiyye :' Arap rakamlarl.
erkam-' a,ere : slflr da dahil oldugu halde birden dokuza kaelar. olan sayllar.
erkam-, ciimel : ebced hesabl.
erkam-, da'lIe, : birden dokuza kadar olan sayllar.
. erkam-, divaniyye
bazl Arap harfleriyle gosteriten rakamlar.
erkam-' Hindiyye'
islam
aleminde
kullanllml~ olan iki tUrlU saYI' i~aretlerinden birinin adl.
ikincisine "erkam-I
gubariyye" denilir.
tahtta oturan.
el'ike·pira
\...-:-!,
~-!.)
(f. 'b. s.)
tah·
tl ~~isliyen [padi~ah]. (bkz :erike-ara').
erir
.;:.)
(a. s.) : 1. oyunda mlzlkC;lhk
eden veya kazanan kimsenin kopardlgl yaygara. 2.
ses, haykln~.
eris
uslu.
271
t
erkam-. setiniyye : eskiden] setin i adl verilen
hesapta kullandlrdl. [hurOf-1 cUmel'in ayni olmak·
la beraber kullamlJ~ Itibariyle fa'rklldlr. [zeyc;lerde
kUlland'rclil
(f. s.)
zeki, uyamk; akllh,
(a. i. rUkn'Un c.) : 1. esaslar, destekler; direkler, sUtunlar. 2. reisler.
erkan-. askeriyye : yUksek rUtbeli zabitler, subaylar.
.
erkan-. devlet: devletin i1eri gelenlerL
erkan-. harbiyye : meslek ihtisasl gormu~ zabitler (subaylar) grObu.
meslek ihtisasl
gormu~
za-
(a. L) : misvak agaci. [Sl-
cak memleketlerde, en ~ok Yemen'de yeti~ir].
veli olan
~\...)
jly' )
~)I
erre
~O-
(a. L rimme'nin c.)
J\..)
(a. s.)' : fesat~l, miizevir,
min~ar).
(a. L remh'in c.) : 1-
('\..)
pi~man
Gem'~ld'in
(f, L) : blc;kl, destere, [de~t.erre
(f. b, i.)
erre-hane
veri, hlzar.
(f. b. i.)
erre·ke~
(f. L) : gozya$l. (bkz
ers
erman
(f. h. L) :
t. \).
ruk- kemikler.
yerinme,
anat.
klz karde~idir [ki oteki hem~iresi $ehrinaz ile, be~
raber Dahhak'in saraYlnda idiler. Dahhak oldiikten'
sonra Feridun'ul1 idaresine gec;tiler].
armagan,
darbeler, vuru~lqr. 2. (r~mh'un c.) : mlzraklar,
sungUier.
.,
eranib)
burun ucu.
el blc;klSI, destere]. (bkz
c..\..)
ermam
(a. L c.
yaianci [adaml
(f. i.)
bergiizar, hediye).
ermah
~an.
errac
jL;.,.)
hediye. (bkz
zool.' tav-
o
(a. s.) : c;ok guzel ve dl-
rseVj:Jili].
ermagan
arbOn).
-;-i) I (a. L c. : eranib)
erneb
Ernevaz
.6")
erma'
(f. i.) : gundelik~iye pe-
ernebe ''''-:-,') \
erkan.1 'saUit : namazin rukunlerL 3. yol, yontem, usOl, adab.
erke
>_,.)
verilen ucret. (bkz
erkan-. harbiyye-i umumiyye : ordunun sevk ve
idaresiyle me~gul en yuksek askeri makam, * genel kurmay.
erkan-. harb zabiti
bit, * kurmay subay.
j
erm(m
~in
(f. L)
1. arzu, istek. 2.
,)L...:t)
enad
olma.
dem').
(a. L rasad'in c.) : rasatlar,
gozlemeler, j:Jozetlemeler.
.I - :.i\...\
J
ermin-har
pi~man
nen,
J~
(f. b. s.) : yeri-
e-- )
ersah
olan.
(a. L remes'in c.) : sa liar.
0-';\
enen
(a. s.) : 1. kGl rengi, gri.
-LA,) \
I
(f. i.)
( a. i. ) : eski za-
ersusa
ermeda
I-LA.\
(a. L) :
ermel_
",L.A)
(a. s. c. : eramil, era-
J
ate~
kulU.
manda kiJllanrian kavuk, buyuk sarrk. (bkz': miicevveze). '
mile) : dul- kadln. [dalma c. "er'amil" kullanrllr].
U:!_A)
(f. h. r.) : Keykubat'ln dor-
duncu oglu.
ermiye
4.-,.- • \
,
"
J
(a. i. reml"nin c.)
do-
lu yagdlran kaslrga bulutlarr.
ermud
emrOd).
F. 18
~ ".-) \
meclis, kurultay,
konj:Jre.
2. j:Jozu agrryan [adam],
Ermin
1. kurt: 2. s~
oyluklarr etsiz, zaYlf [adam].
ermas,
ermed
(a. i.)
(f.
i.)
armut. (bkz
er~
J-) \.
(a. i.
C. :
'urO~) : 1. flk. sakatla.
nan bir uzuv i~in cerhedenden alman ~er'i diyet,
kan pahasl. 2. satdlk maim, kusOru dolaYlsiyle,
degerinden indirilen para.
er,~·i gayr·j mukadder : flk.
olUme
sebebolI11lyan vemlktarr muayyen bulunmlyan uzuvlar i~in
bilirki~inin takdir ve tayinine blrakllan diyet.
er~·i mukadder : f.k l olUme sebep olmlyarak
kesilen veya muattal blrakJlan
uzuvlara mahsu,s,
mlktarl muayyen olan diyet..
273
er~ah
erlied
C~ jI
~)
(a. s. re~'id'den.) : daha
(~n, pek) re~'id, ergin olan, dogru yola daha vakin, hareket hattr daha iyi olari.
erlied-iev!ad : ~ocuklarm en ergini.
~.::,.\
erliem
1
•
(a. s.) : 1. vucOduna
.J
~jI
(a.
,..JJHj\
ne qore me$hur r~ssam ve nakka$ Man'i'nin yaptlgl
resimleri ic;ine alan kofeksiyon,
mecmOa, dergi.
(bkz : engelyun, erjeng).
(' J)
(a. i. erOme'nin c.)
J:,J ,; \
ervin
(a. L c.
<I,'4J)
kok; ana-
51-
J~
(f. L). (bkz : ervencl 1 ).
,;\
(d. i. rif'in c.)
: ma'-
J:- j )
<.
j,; \
(f. L)
k,y-
met, baha, deger, kadir ve 'itibar.
j) \ (a.
erz
L) : pirin~ [hubObattanJ fas'i-
hi "eruz" duro
(a. i. r1zk'ln c.) : yiyeeek,
i~eeek,
erOm)
1. tee rube,
mur, verimli, duz ve ekini bol olan yerfer.
bot.
sak-I eezr'l, *koksap [Iar].
erume
(f. L)
ervend
erzi erzi,
(f. i.) : Iran hurafeleri-
(a. s.) : 1. dik [ses].
nama, deneme. 2. ~eref ve 'itibar.
.&
S..;.,-)
erum
jL'JjI
eryaf
[adam]. (bkz:
(a. L) : yogurt. (bkz : du!,j).
2. slklntdl, rztlrablr [gun].
erett) .
erteng
'7J)
erveb
i.) : tabaklarm, yapragiy-
(a. s.) : peltek
erdane). 2. zool. bir cins di$i
ni $ebboy. (bkz
cleve, arvana.
Ie sahtiyan [deri] boyadlklarl bir nevi aga~.
ertel
(f. L) : 1. bot. yaba-
ervenan
igne batJrlp' ~ivit ile resim ve ~ekil yapml$ olan
[adam]. 2. yemegin kokusundan i$tahl gelip karnl
- aClkan [adam}.
ert~
ervane
(a ..s.) : cin fikirli [adam].
yenileeek, i<;i1eeek $eyler, aZlklar.
erzak-, askeriyye : askere verilen yiyeeekier.
crziHc-, mukaddere : Allah'rn her-kese takdir ettigi rrzlk.
kok.
erva'
erzal
CJ)
(a. s.) : 1. <;ok guzel [genc;].
J\~ ..I.\
(a.
S.
rez'il'in c.) : alc;ak-
lar, soysuzlar, yUzsuzler. (bkz : ruzelil').
2. son dereee cesur ve yigit [adam].
erzan
(a. L rOh'unc.) : canlar,
ervah-, habise : koW ruhlar. reinlerle $eytanlardan kinaye bir deyim].
ervih-, latife : melaikeclen kinaye olan bir c1eyim.
ervah:, makamat : muzik makamlannln ruhlarl.
<t:-"'" \J;I
(a. i)
erzanili
erze
fels. * can-
Iiedlk, fro animisme.
J'J;I
(a. i. revk'rn c.)
(f. L)
enani
~ Ij)\ (f. L) : haYlr ve iyilikler.
c j)\
(f. i.): 1. samanli Siva c;a-
muru. 2. ~amdan C;lkardan zift. 3. eski usule. gore
yer yuzunun bolundugu yedi iklim, yan'i yedi par~adan birinci iklim, ekvatOre yakln olan mlntaka.
1.
~am
erze
perdeler. 2. <;adlrlar.
ervam
(' IJ ,; \
agael.
(f. b. i.) : sivaci.
. (a. h. i. rOmi'nin c.) :
1. Romaldar.2. ROm'iler, Arap diyannrn'dl$Jnda
bulunanlar.
274
1. ueuzluk. 2.
lilYlk qorulme, liyakat.
ervah-, mukaddese : kutsal ruhlar.
ervah-, tayyibe : ,iyi ruhlar.
ervak
(f. s.) : 1. ueuz. 2. la-
Ylk, uygun, yerinde.
hayatln eevherleri.
ervahiyye
j Ij) \ .
erzel
~ak,
J.).;I
(a.
S.
rez'il'den.)
soysuz. 2. daha (en, pek, ~ok) rezil.
1. aI-
esisit
erzel·i nas : insanlann en fenasl.
erzel·i omr : ihtiyarlJgm son lan, bunakltk gUnJeri.
0j)\
erzen
• JJ
'
,o~j) 1
erzide
-tiL...\
(f. i.) : dan ekmegi.
(f. s.) : pahasl kesilmi~;
(a. i. Oskuf'un c.)
--..i.5""L...\
(a. s. eskef'in c.)
ko~kerJer.
esaUb
merhem, i1a(;.
(a. L UslOb'un c;)
usuller, yollar; tar-zlar, ifade
(a. s. sa'b'dan.)
es'ab
daha
(en, pek) gO~, zor.
es'ab·. um(ir" : i~lerin en zoru.
maklar.
esabi'.ijl·kadem : ayak parmakJarl.
esabi'.zib : parmakJarml sOsliyen.
esabi'·zib·i dest·i tekrim : tekrlm elinin
maklarml sOsliyen; mec. ele hOrmetle alman.
esibi'
(a. i.)
par-
(a. b. i.)
es'ar
~-.....I
daha saadetJi;
~ok
(a. L su'r'un c.)
artlgl.
esare
.:.>)L...I
esaret
(a. i.) : L esirlik,
esaret·i vicdaniyye : vicdan esirliqi.
.J:,)L...\
esarir
(a. s. sald'den.) : pek said,
m c.) : 1.
ligi.
haYlrll, en mutlu.
(a. L).(bkz : eSlre,
,0) LA \
besirligi, tutsakltk. 2.' kolelik, kulluk, hUkUm altrn.
da bulunma. Taht·. esaret : esirlik altmda.
(a. b. i.) : parmak OzOmU. [AnadoJud~ "hatOn
parmagl" denilen OzUm].
..
es'ad
(a. L sl'r'm c.) :
bilinen fiyatlarl, narhlar. Gala.yi es'ar
fiatlarm yUksekligi.
bot.
~ ).1.1\ ~ L"",1
avu~
(a. L slrr'm c.olan
ve almdaki
es'ad·, eyyam : gUnlerin' en mutlusu.
esas
yL...I
edfn
a~agl
(a. s. esfel'in c.) : pek
ve bayagl olanlar, halkm en
esafil·i ,nas i halkm en
esafll-i
~ark
esahh
a~agl,
a~agl
tabakasl.
en bayagl taklml.
e:-' I
(a. s. sahlh'den.)
ev
(a. L)
.:., LA \
~izgiler.
2. yOz
do~eme, !'hinder
e~yasl.
esas·. bevt
ev
e~yasl.
esas ~L...\ (a. i. c, : esasat)
: paryalar.
pek) sahih, dogru.
esma').
(a. i. isnad'm c.). (bkz
Jl-....\
as'ar
meryem-ana eli denilen bi': kok.
esabi'.ijl.azari
daha (en,
olao
~eylerin
gayet gOzel ve be-
c7 L,.,\
C.
isnad).
i~ecek
..}A."",
~-:~I
esanid
yaz qoz.
esabi',sukur
(a. L ism'in
m c.) : namlar, adlar. (bkz
haftalar.
~_iI
esami ~L...I
par, '
(a. L OsbO'un c.)
es'abi
(a. i.) : Yeni~erilerin
<lAL...\.
esame
~ekilleri.
ulOfe defteri:
(a. L Isbl'm c.)
esabi'
kaYI~I.
piskoposlar, metrepolitler.
kicil6r, kunduraclJar,
(f. i.) : kalay.
(a. i.)
(a. i.) : uzengi
......iiL.,1
esakif
]-j)1
L...\
esa
yOrUyU~Jer.
esaka
bi~i1mi~ [~ey l
erziz
(a. i. eshece'nin c.) :
WrlO tOrlU
(f. i.) : darl [hubObattan].
0U ~ ,\
erzenin
esahic
mel, c;lip. kok. 2. dogruluk,
, esasat
.:.>L...L.\
1.
as", teo
ger~ek.
(a. i.esas'm c.)
esaslar.
esase
e~bab-, hak\ikiyye : hakiki, ger~ek sebep/er.
esbib.J matlub : huk. [eskiden] if/.as halinde
bu/unan ~ahsrn a/acaklannm kanOni toplu/ugu.
esbab-I muhaffife: i!;/enen curmu haflfletici seLL.I
esasen
(a. zf.) : esasmdan, asbepler.
lmdan, kendiliginden, temelinden. (bkz : zaten).
esbib-. miicbjre :' zor/lyan, icbar eden sebepler.
esbab.J mii,eddide : "esbab-I muhaffife" 'nin zld·
esasi, esisiyye ",::-,l....,\ (0 ~"'l...., \ (a. s.) :
,dl. ArttlrJcr, kuvvetlendirici sebepler. Sir hukmOn
asd ve temele mensup,esasla ilgili. Kanun·J esa!!i, \ usul ve kanOnuna uygunlugunu ispat i~in ileri sOrUM
len sebepler.
Anayasa.
Te,kilat'J, esisiyye:
esbab-. nakziyye : bir 'l/amrn temy'lz sOretiyle cer·
saglam,
esaslJ
~\
(a. t. s.)
hini ,( ~urutOlmesini) 'icabettiren sebepler.
esbib·. sahiha : dogru sebepler.
dogru. (bkz
hakiki, sahih).
esbab ij efail.j azim.e : bOyuk i~ler ve sebepler.
(a. i. OstOvane'nin c.) :
esidn
~L.I
esbak
(a. S. sablk'dan) :
1.3:--1
esa,tin-i ulema : alimlerin
( * bilginlerin) iJeri
qelenleri.
1. oncekinden daha enceki, ge~mi~ten onceki, daha eski. 2. c;:ok daha evvel a lim.
esatir
~L.,I
(a. i. OstOre'nin c.) : uy·
esise
' ........ L....I
(f. i.)
qozucu i1e bakI
J-'
dOrma hikayeler, yalanlar, masal nevinaen !;eyler, mi.
toloji.
esatir.i Iraniyye : Iran mitolojileri.
esatir.iyunaniyye : Yunan mitolojileri.
esitir·iil-evvelin :: ilk zamanlara ait masallar.
esbin
(a. i.) : 1. kadm/arm
ba~larml
erttOkleri ince ve gUzel bir ortO. 2. kadm/arm yuzlerini kapadrklan tOl, pe~e.
esbit
~L....\·
(a. i. sebt'in c.)
1.
rahat/ar, huzurlar. 2. cumartesiler.
esbit
(a. i. Ustaz'm c.)
Ostadlar, ustalar. [kelime
Fars~a "ustad" sezOnden almml~tlr'.
esatize-i musiki ':, mOsiki, muzik ustatlarl.
1L~1
(a. i. slbt'm c->. : 1.
evlat ve torunlar. 2. krvlrclk olmryan dOz ve uzun
sa~lar,
esbat-. beniisrail: israil ogullan [Yahudiler].
(a. i. sevad'm c.)
esavid
si·
esavir,
~savire,
")JL.\
) JL....1
(f. i.) : at~ beygir. (bkz
fe·
res ).
esb·j saba-reftir : yel glbi slilyirten at.
esb-i sabi·reftar : yel qibi seyirten at.
esb-j tizi
Arap atl.
esbab
(a. i. sebeb'in c.)
esbel
~I
(a. s.) : uzun bryrkh
[adam].
(f. b. i.)
esb-engix
mah·
muzo
esbgul
,",l~\
(f. b. i.) : karnlyarlk
denilen tohum. ["gul" kulak manasmadlr; bu 'to·
humun nebatr at kulagma benzediginden bu ismi
alml~tl~].
esbil
J:~_I
(J. i.) : at hrrsrzl.
va~
slta/ar, Jazrmalar.
esbab·J cefi :} cefa sebep/eri.
esbab·J feshiyye : huk. bir ilamm istinaf [Yeni.
den' ba~lama] sOretiyle cerhini [c;:OrOtiilmesini]
icabeden sebepler.
276·
(f. b. s.) : yal.
nlz ba~ma dO~mana saldJran ve dU~man atr eldOren
yigit, cenk 'eri•
. (a. i. sivar'm C. alan "esvire" nin c.) : kadm bi·
lezikleri.
esivire-i murassaa :' mucevherli, plrlantall bilezikler.
esivir-j njsvan
kadm bilezik/eri.
esb
0 D \ ~\
esb.efgen
yahllklar, karallklar.
(f. b. s~) : at sO·
esb-ran
ren, at, ko!;turan.
esb-rix,.risV"'t) - ,
1. at kO$usu. 2.
sava~
:t.) ~- \
(f. b. L) :
meydanr. (bkz : mrzmar).
eshab·. Bed..
(f. b. s.)
esb-siivir
ata
binmi~.
j~" ';-'" \
esb-taz
(f. b. s.) : 1. at kO$-
turueu. 2. i. at kO$turaeak meydan. 3. her $emsi
aylh 18 inei !JOnO.
t. ~---- \
esci'
(a. i. see'in c.): ed. ne-
sirde flkra sonlarmm kafiye tarzlnda olan uygul'\luklan, mevzun nesirler.
escil
eser
.;_\
Jl~....\
esdif
( a. i. secel'in' c.)
i~i
eser
kU$u. (bkz
J\...l,.-t\
se-
( a. i. sedef'in c.)
J ..<..", I
esdak
J
I
eser·i san'at : san'at eseri, fl'. objet d'art.
esere, eseri
(a. s.) : daha (en, pp.k,
esfi
J~\
dlrgam, gazanfer, haydar, hizebr, hizber, leys, $ir).
esed.ullah (Allah'ln arslanl) : Hz. Ali. 2. astr..
GOne$in, rOmi temmuzun
dokuzunda ve efrend
temmuzun yirmi O~Onde i«;ine girdigi ve semanln
kuzey yanm kOresi eteginde bulunan bir~ok parlak
yildlzdan mOte$ekkil be$inei bur~, lat. Leo; fl'. Ie
Lion.
(a. i.)
esedi
'\J ...\_.... I
esfir
(a. i. sefet'in c.)
esfel
J.ci...-I·
(a. s.) : 1. en sem, pek
•esfel ivyet
! Li-..\
(a. e). : eyvah, yazlkl
....i....\
(a. f. b. s.) :
esha'
(a. f. b. s.)
eshab
eslal, Osel)
bot.
(bkz : esl).,
(a. s.)
: daha (en, pek,
ya$lt.
esenn·i ~iiyuh : ya$lilann en ya$lIsl.
.. ly.-....\
.( a.
s. c.) :rengarenk, tUr.
Je----\
(a.s. sahi'den.) : daha
(en, pek, ~ok) sahi, comert,' eli a~lk [kimse].
aClk", huzunlU.
(a. i. c.
(a. i.) : a$aglllk.
IU tOriO. (bkz: gOna~!JOn). [mufretsiz cemidir].
eshi
~ l.:..l.:......\
se-
a$agl, c;ok baya~l. 2. a$agl '[ tarafJ,
esfel-i safilin
cehennem. 3. kit;, makat.
esef eden, aClyan.
esele
(a. i. sefer'in c.) : 1.
(a. i. sifr'in c.) : bU-
edit
(a. i.) : 1. zool. ars:
(a. i.) : aClma, keder, hO-
esef·han
esef.nik
(a. s.) : en saf, en temiz.
yOk kitaplar, ciltler.
zOn, !Jam, tasa.
esefi!
1.
petler.
langiller. 2. bot. sukaml$l!Jiller, fl'. typhacees.
esef~1
(a. i.)
yolculuklar, yola gidi$ler. 2. dO$mana kar$1 gidi~.
ler.
esfar·. bahriyye : deniz seferleri.
, esfir~. baide : uzak seferler, yolculuklar.
esfir·. hasire : ic;denizlerde yapllan seferler.
Ozerinde arslan
resmi bulunan Selc;Oki parasl.
esediyye
)Li-I
esfar
(a. i.) : 1. arsian. (bkz :
c.>./\' 0./\
anlatilan' °ilm 0 kelam" In sonu, neticesi. 2. s.
en gOzel e$yaYI kendine aylran [krmse].
~ok) sadlk, dogru, eandan [k!mse].
..\..-.II
(a. i. c. : asar) : 1. ni$an, iz, ala·
eser·i cedid : [eskiden] mevcut kagltlardan bi.
rinin adl. [kagldm ba~mda Arap harfi ve soguk
damga ile eser-i c,edid yazdI olduguic;in bu ad. al~
ml$tlr ].
su
defier, inci kabuklan.
esen"
ser~e
met. 2. te'lif. 3. basdml$ kitap. 4. hadis·i $erif. 5.
tarih, vakayi kitabl. 6. bir kimsenin meydana getir.
digi $ey. 7. te'sir.
dolu ko~alar.
~ok)
(a. i.)
usfOr).
uV\
(a. s. sahib ve sahb'·
c.) : 1. sahipler, malik ve' mutasarnf olanlar;
(bkz : sahib). 2. Peygamberimizi gorm~k ve sohbetine ermek $erefini kazanml$ kimseler.
eshib·, Bedr : Bedir Gazasl'nda 'Peygamberimizin
maiyetinde bulunan iman sahibi kimseler. [bunlann bazl kaynaklara gore' (305), bazl kaynaklara
. gore de (313) oldugu bildiriliyor].
In
177.
eshab-. dh,
eshab-. cah : rOtbe sahipleri.
eshab-. devlet : 1) servet sahipleri, zenginler;
2) ileriqelenler.
eshib-, feriiz : huk. terekeden kendilerine ~er'·
an muayyen sehim takdlr olunan verese.
eshab-. idare : idare adamlarr.
eshab-. kalem : me'murlar.
Eshab-, Kehf : Kur'an'da kendilerinden bahsedi·
len ve bir magarada uzun mOddet uyumu~ bulunan
ki~iler . [Yemllha, Meksellna, Misllna; MernO~, De·
bernO~, ~azenO~, Kefe~tatayyu~,
Kltmlr (kopek.
leri) ].
eshab-, kehanet ii ,erifet : 'kahinler ve ~erefli,
itibarll kim seIer.
e~hib-. kiram : Hz. Muhammed'in sahabeleri.
eshab-, mesalih
resm1 dairelerde i~lerini taki,beden kimseler.
eshab-, menasib : YOksek rOtbeli me'murlar.
eshab-, muahaze : tenkit~iler, her ~eyi tenkit
fikri ile dO~Onenler.
eshab-. Nar : Cehennemdekiler.
eshab-. riviyet : rivayet~iler. (bkz
ravl, ru·
vat)'.
eshab-, sebt : ."eumartesiciler, eumartesjye bagII
olanlar"; Yahudi kavmi. (bkz : SebtiyyOil).
eshab-. Suffa : Medlne'de Mescid-i Nebev1 civarmda "Suffa" denilen misafirhanede Peygamberimiz
tarafmdan yedirilip i~irilen, fa,kir mOsltimanlar.
esMb-. siiyuf : "kdl~ adamlarr" : askerler.
eshib-. tahric : i~tihada muktedir qlmaYlp mezhep usOI ve kaidelerine vesair flklh hOkOmlerini ve
bunlarm delil ve mehazlerini kavranil~ olduklarmdan sahib-i mezhepten veya mezhepte mO~tehit olan
zatm eshabmdan nakledilmi$ olup ta bir~ok cihet•.
, lere ihtimal clan bir muhtemel sozO tafsile ve iki
cihete ihtimali bulumin mOphem bir hOkmO tavzlha ve meveut olmlyan mes'elelerin hOkOmlerini mez·
hep usOI ve kaidelerinden ,istinbat ve tahr1ce muktedir olan kimseler.
eshab-, temyiz:: tahric ve terc1h kudretini haiz
olmaYlp yalnlz zahir-i mezh~p ve zahir-i rivayet ile
rivayet-i nadireyi tefrlka -ve meihepte meveut kuv·
vetli rev ve muta!aa ile zaYlf mutalaaYI aylrmaga
muktedir olan kimseler.
'
eshab-. terdh : huk. mezhepte meveut sozlerden
ve rivayetlerden ,birini digerine terc1hiktidarlarr
bulunan kimseler. [bunlar muhtelif sozler arasmdan "esas" veya "sahih" olan veyahut hassa veya
klyasauygun olan budur gibi tabirlerle de9i~ik
sozlerden birini digerine terah ederle,r].
eshab~iir-re'y :' bir emre veya bir maddeye bag·
lanmakslzlh, kendi gorO~One ve ol~OsOne gore hOkmedenler.
eshab-iir-rakim :' Kur'an'l Kerlm'in "18" inci sOr;esinin "9" uneu ayetind~ bahsedilen ve bi~ tefs1re
278,
gQre, isimleri ve nesebleri yazdan levha sahipleri.
[bir tefsire gore de, "raklni", kehf'in bulundugu
dagln, vadinin veya Eshab-I Kehf'in kopeginin, yan1
kltmlr adiyJe me~hur olan kopeQin adldlrJ,
ilr-- I
esham
(Q. i. sehm'in c.) : 1.
oklar. 2. l1isseler, paylar, nasipler. 3. bor~ alman
paraya kar~J1lk senetler.
eshim-. umumiyye : Tanzimat slralarmda devle.
tin, halka bor~ kar~dlgl ol~rak, verdigi senetler.
esbam ve tahvilit : hisse senetleri ve tahviller,
Fr. actions.
.;k.... 1
eshar
(a. i; seher'in c.)
: sa.
bahlar, sabah vakitleri. Nesim·i eshar : sabahlara.
esen rOzgar.
eshar-, bahar ': bahar sabahlarr.
eshed
(a. s.) : beeerikli,
a~lk.
goz [adam].
Jr-.... I
eshel
(a. s. sehl'den.) : daha
(en, pek) kolay.
eshel-i tarik,: en kestirme, en ~Ikar yol.
eshel-i umur : i~lerin en kolaYI.
(a. s. sahi'nin c.)
comertler,
elia~lk
olanlar.
u~.... l (a. s.) : esefli, kederli, gam!l.
esif
esihha"
.. VI
(a. s. sahih'in c.) .: vO-
eOdu, slhhatte bulunanlar, ozOr-sOz olanlar.
J:---.I
esil
(a. s.)
: 1. uzun, dolgun ve
parlak [yOz].' 2. dogru ~ey.
J,--;'\
esil
(a. s. )
~erefli
ve otoriter
[adam].
es'i1e.
Ian
~\
(a. i. sual';n c. )
soru-
~eyler.
\
esim
~_iI
(a. s.)
gOnahkar, yalan-
el, kabahatli, su~lu [kimse].
esine
<C:A......w1
(a. i.)
1.
kiri~in
bir
katl. 2. yalln kat tasma.
esinne
kJlI~lar.
~I
(a. i. sinan'm c.)
2. sOngOler. 3_ bileQi,
ta~larr.
1.
esma'.
esir
~\
(a. i.) : kainatl dolduran ve
bUtUn cisimlere nUfOzeden, fizikcilerte, 1~lk, hararet ve elektrik gibi ~eylere naki! vasitasl hizmeti
g6rdUgU farzolunan, tartlslZ, elastiki ve akici hafif
bir cisim. [kelime Rumcadan Arapc;aya geC;mi~tir l
esir
~- \
(a. s. c. : Usera) : 1. sava~ta
dU~man eline dU~~n kimse, tutsak. 2. kul, kb1e. 3:
dU~kUn, vurgun.
esir-i a!}k : a~kln esiri, a~ka tutulmu~.
esir-i fira!} : yatalak.
esir-j harb : harp esiri.
esir-i hizmet : hizmet esiri.
esir-i safiyyet : safhk esiri.
esir-i turra-i canan: sevgilinin perc;eminin esiri.
(a. i.)
eskefe
nm basamagl. (bkz
esl
J-l'1
a.) i. esl'in c.)
raJigm agaci. (bkz
eslaf
e~ik,
kapl-
atebe, sUdde).
bot. ka-
esele).
..,jJL- I
(a. i.. selef'in c.) : bir
me'murlu'K'veya hizmette birinden once bulunmu~
olanlar, yerl-erine gec;i1en kimseler, gec;mi~ler.
eslah
c:L ...,\
(a. s. salih'den.) : daha
(en, pek) sal ih, iyi.
eslaha-k'Allah : Allah seni Islah. etsin.
eslal
J)lj\
(a. i. esl'in c.) : bot. ka-
ral!gm agac;lan.
(a. f. zf.)
esir-ane
: esirce,
esire
'tebirler, Uc;tebir parc;alar.
o.i\
(a. i.). (bkz : esare, esre).
esleb
~~\
esiri
(a. i.) : esirlik, kulluk,
k6lelik.
esiri
(a. s.)
esirle i1gili,
J.J'\
(a. i.) : 1. insanm yuzun-
de veya vUcudunda bulunan ben. (bkz: hal). 2.
c;orc;6p, sUprUntU, moloz.
(a. s. salim'den.)
eslem
en
selametli, en emin, en dogru, en saglam.
uc;acak gibi hafif.
0..,,,,,-\
esirre'
(a. s. sUls'Un c.)
eslis
.kulca, k6lece.
(a. i. serir'in c.)
tahtlar,
eslem-i turuk
en c10gru yol.
yollarln en selametlisi, en emin.i;
oturacak yerler.
- (f. i.)
eslellc
esir-iil-Hind
(a.
i.) : "Hint esiri"
[kimse1.
esis
s6zU
....~\
JLAt\
("ka" uzun okunur.
a. i. slkal'm c. ) : a91r yOkler,
eskal
1. asl!. 2. arma-
~ey.
flan olarak verilen
eskal
~arlatan
dinlenmiyen,
( a. i.)
\...
b.
vl.At \
a~lr ~eyler.
(a. s. sakil'den) : 1.
daha (en, pek) sakil, en aglr. 2. en c;irkin. 3. kaba, can slklCI.
("ka" uzun okunur.
eskam
a. i. sakam'ln c.) : hastallklar, illetler, dertler.'
(bkz : emraz).
(a. i. c.
eskef
eskici, kunduracl,
k6~ker.
esakif)
bot. ulama
yonca, yerde sUrUnerek ac;Jlan yonca.
(a. i. sllah'm c.)
esliha
(bkz : silah).
'esliha.i atika : eski silahlar.
esliha-i cariha : cerh edici, yaralaYlcl silahlar.
[kdlC;, hanc;er, kama ve saire gibi]:
esliha-i cedide
yeni silahlar.
hafif silahl.ar. [tabanca, Wfek
esliha·i hafife
gibi1.
esliha-i nanyye : ate~li silahlar~
esliha-i sakile : aglr silahlar. rtop gibil
esma'
,,\c---\
..Y
(a. i. ism'in -c.) : adlar.
(bkz : esami).
esma' -yi hiisna, esma' -vi !}erife : Allah'm adlar!.
(a. i. sem'in c.) : ku-
esma'
laklar, kulak
i~itmeleri.
279
esmah
esmah
. L"--'\
(a. s.)
en semahatli;
'l,;ok eli aC;lk r pekeomert.
(a. i. semek'in c.)
esmak
ballklar. ,
jL;"'\
esman
esmar ) \c---..\
(a. i. semen'in c.) :
(f. i.) : bot. mersin agael.
.)\c.-..wl
(a. i. simer'in c.) :
ge~e
masallarl, klssalar, hikayeler.
(a. i. semer'in c.)
esmar
mey-
valar.
esnam-perestan : puta tapanlar.
a~ae;larJn
...l.JI
esnan-, katla : kesici
meyvalan.
metal}I, antimon.
bu~day
renkli,
karayaqlz.
esmer-iil-Ievn : karayaglz.
t:-l:\
(a. ,i.
~inY'in
c.) : [bizde
kullandmaz] ara, arallk, vakit, stra. (bkz : hengam,. hin).
esni-yi harb : ask. saval} SlraSl, saval} zamanl.
esna-y, tesidiim : ask. mUsademe SlraSl,
c;arpt~
ma zamanl.
esna'
esr
(a. s.)
"efdal" gibi "bU-
I~nt, yUksek" [~ey].
esnaf
jL:.......:,\
e;UrU~
(a. i. sena'nm c.) : me-
i.)
(a.
esirli~e
t..... .-'" I . (a.
) i.. ._ ... I
esrar
~afjyye
3".
: esirlik, kulluk, tutdUl}me.
daha (en,
seri'den.)
aklm eremiyecegi
i~ler.
: gizli slrlar.
(a. f. b.
esrar-engiz
5.) : sldl, gizli.
J-)')"...-I
esrar-ke~
(a. f. b. s.)
es-
rar e;eken, esrar kuflanan, esrar tiryakisi.
4.1"1
(a.
i.)
: eski
zamanlardan
rivayet ve hikaye edilegelen bilgi ve haberlerin ne'ti'cesi. (bkz
esire, esare).
esrem
(a. i. smf'm c.) : 1. ne-
(a. i. slrr'm c.) : 1. giz~eyler,
esrar-, hiisri ii an : gUzelligin. slrlan.2. Hint kenevirinden e;lkardan, uyul}turucu ve sarho~ edici
te'sirleri olan bir zehir. [kelime, mUfret olarak
kullandlr ].
esre
~I
2. Ya.l}lar. 3.
dihler, sitayil}ler, bir adamm, bir l}eyin iyiligini ve
guzelligini soylemeler.
esniye-i seniyye : padi~ahl medhetmeler, ovmeler.
esrar-,
esna'
'L1"'\
,esniye
lenilenve bilinmiyen
(a. s.)
di~ler.
pek, e;ok) : seri, e;abuk.
, (a. i.) : kaba tutya, sUr-
.,.,-.-.I
1.
mUl} agae; kokleri.
esra'
esmar-, e,cir :
i. sinn!in c.)
esnan-, askeriyye: kurra seneleri.
canlandlran meyva-
lar.
esmer
(a.
sakllk. Kayd-i esr :
esmar-, biinye-hiz : vUcOdu
heykeller,' sOretler.
dil}ler.
bedel ( fer). klymet( ler). deger( ler). [bizde, mUfret
gibi kullandlr].
esmed
(a. i. sanem'in c.) : put-
taptlklan
esnan
esmak-j azmiyye : zoo I. kemikli ballklar..
esmar
rL "",\
esnam
lar, Hlristiyanlann
(bkz : ensab 2 ).
(a. 5.)
di$i klnk,.di~lerj
dokUk kimse.
vilerrC;e~itler,cinsler,
zUmreler, kategoriler. 2. bir
sanatla veya dUkkanedlkla gec;inen [kimse]. 3. uy··
gunsuz, namussu:?: kadm. (bkz : alUfte, a~Ufte, fahi~e, zaniye).
esnah
tL:-.\
(a. i. sinh'in c.)
lar,' kokler.
esnih-, rieviyye
280
anat. akciger petekleri.
aSII·
Esrib
'-;J;\
newere'nin bir
&os-sala
ba~ka
~L.all
(a. h. i.) : Medine-i Muadt. (bkz : Yesrib).
(a. cu.) : halkl namaza
davet ic;in kullantlan bir soz manasma gelmekle
beniber : "kemdine guvenen meydana C;lksm I" manasmda kullanlhr.
('YL-I\
e-s-seJam
c:1-....,\
esta'
veri~
(a. i.)
1.3 1."......1
esvak
(a. s. satl'dan.). : uzun
<\.L\
(a. i. sOf'lJn e. )
ko·
yun yUnleri. [halk usof" der].
boyunlu [insan ve hayvan].
estabe
~I.".,.-,\
esvaf
selamlar,
(a. cU.)
haYlrdualar olsun [sulh ve selamet].
r;ar~r1ar,
yerleri,
pazarlar.
).J"'-....,I
esvar
UstUbU denilen
ah~-
( a. i. sOk'un c. )
(a. i. sOr'un c.) : 1. ka-
leIer, hisarlar. 2. ziyafetler.
keten tarimtlsl.
esvat
estagfirulJah
(a. i. savt'ln c.) : sesler,
$
(a. b. zf.) : "Allah'tan magfiret (afiv) dilerim,
rica ederim; hi~ bir zaman, mahcObediyorsunuz,
ha~a, bir ~ey degil" manalarma kullandlr.·
sadalar.
esvat-. havvanat : hayvan[larrnl sesleri.
esved
estan, estane
(f. i.) : uyku uyunacak ve istirahat edilec~k yer.
}:...-I
estar
(a. i. sitr'in c.) :. ortU-
ler, perdeler. (bkz : sUtOr).
J lk-..\
estar
ZI
(a. i. satr'ln c.)
slralan, dizileri. (bkz
ya-
sUtOr).
(a. s. sevad'dan.)
~~~ J-"'" \
esvedevn
esved-ul-kaJb
,-,tal1 ~.J-"'" 1
(f. i.)
1. r;ekirdek.
, (a.
(a. s.). (bkz : esOf).
j)~.J~\
esvide
kara gUnlUk
"iki si-
(bkz : sUveyda-UI-kalb).
kuilanrl,r ].
(f. i.)
Ca. i. ~.)
yah" : yrlanla akrep.
estar-, kitab :. kitap satlrlarr. ["sUtOr" daha r;ok
estarek
siyah,
kara.
(a. i.sevad'1I1 c.) : 1. si~
yahlrklar, karalrklar; karaltdar. 2. r;ok mal[lar].
agaclnm zamkl.
esteh
<\:...-, \
esvaf
(bkz : heste). 2. kemik.
(f. i.)
fi-.., \
ester
katlr.( bkz : bag!).
(f. 5.)'
esuf
,
L ~,\
( a. s. ) : hUzUnlU, keder-
( f.
i.)
yumurE~'ab
(a. s.): pek r;abuk esef-
me~hur
~I
(a. h. L) : Araplar arasmda
bir tamahkarln adl.
lenen, kederlenen, ,yUreQi yufka. (bkz : esvef).
asum
. ('y"l
(a. s.
(a. s.) : pek yalanel ve gU-
t.\.,,-I
(a. i. sa'm c.) : 1. ~u~
8svab
(a. i. sevb'in c.)
gi-
U~abe'nin
c.)
ka-
e~'em'in
c.)
en
cins bozukluklarl.
.
ugursuzlar, en
e~iire
kur yerler. 2. ol~ekler. 3. ~ar:ap kadehleri.
yimler, !=)iyecek ~eyJer.
n~lklrklar;
e~aim
nahkar [adam].
esva'
1. akar
(a. i. seyh'in c.)
Jl:--I
a~van
as tine, beyza ).
~.J-""I
kdl~·
Ii, UzUntUlO [adam].
ci...... 1
estine
(a. i. seyf'in c.) :
r;o-
cuk dogurmlyan, klslr kadrn.
tao (bkz
'asvah
~~I
sUyOf). [bizde "sUyOf" daha r;ok kuf-
sular. 2. r;izgili elbiselel". (bUz : sUyOh).
~JjL...,\
esterven
lar: {bkz
lanrllr ].
luI
(a. s.
~omlar.
j)v'l~ \
(a. s.
e~'ar'i'nin
c.)
:
dinde me~hur, imam EbU-I-Hasen-il E~'ar'i'ye bagll
olanlar,sUnnet ehlinin bir klsmlna dahil olanlar.
(bkz : matUr'idiyye).
281
i~ \
,e,am
(f. L): ,olmiyecek ka-
dar az yiyecek ve ic;ecek
la-yemOt) .
e,'ar
~ey.
(bkz :
a~am,
kut·j
(a. i. ~i'r'in c.) : 1. ve-
)"'_.:.\
zinli ve kafiyeli sozler. (bkz : nazm). 2. (~a'r'rn
c.) : kJllar.
e,'ar-l guddeviyye
ha giizel
~iddetli
efedd-i mucazat : en
. c.L.:. \
e$ekk
~iir
soyliyeni.
~iir
~ek
sahibi,
fazla tereddiideden.
c;olak [kimsel
c. :
S.
e~aim)
(en, pek) ugursuz, ~om.
e,'emu min BesOs : BesOs'dan
[Arap atasozu]. (bkz : besOs).
soyliyeni.
(a. s. c. : e~aire) : (bkz:
~_.:. \
e,en
: daha
daha ugursuz.
(f. s.) : 1. ters giyilmi~ el-
bise. 2. kavun ve karpuzun ham" kelek.
c.l~\
e,bah
(a. i. ~ebah'rn c.) : 1.
~ahlslar,
govdeler. 2. biiyOk
~eyler, hayaller, ka-
cisimler, viicutJar,
kaplJar. 3. uzaktan gorunen
raltdar.
o)l~_~\
e,bah
(a. s. ~ibh ve ~ebih'in
c.) -: 1. naz7rler, misiller, benzeyenler, e~ler. (bkz :
endad). 2. ibn-i Niiceym ile ibn-i Vekil/in "FurO'a,
SuyOt7'nin "nahv" e ilit me$hur eserleri. [k,saltJlml~ adl : el-e~bah ve-n-nezair].
J~\
e,bal
(a. i.
~ibl'in
c;)
ars·
e,beh
(a. s. ~ebih'den.)
"'---.:.\
en
pek benziyen.
e,bO
-,~.-:.I
(a.~. ~erir'den.) : daha (en,
e,fa
(a. s.) : en ~ifall [~ey].
J.-:.l
e,fa-yi edviye : i1ac;larm en
e,fak
JA-~ \
(a.
(f. L)
komurlUk, komur
~ef1k'den.)
1. da-
ha (en; pek}'~efkatli, c;ok merhametli.2. i. erkek ad,.
Jl~\
(a.
,j.
~afakat manaslna
gelen "~afak" IIi c.) : ~efkatler, merhametler, aCImalar. [mUfredi, bu manada kullanJlmaz].
effar
J Li..~ \
Ca. i. ~Ufr'Un c.} : goz ka-
pagmm" kenarlarr, kirpik yerlerL
~\
(a.s. ~eci'den.) " da-
J~\
JlA~\
(""ga" uzun okunur. a. i.
~u!i'iin c.)
ha (em, pek) ~ecaatli, ed cesur ve yigit.
(a.i. ~ecen'in c;)
i~ler, giic;ler. Ta'til·i efgal (i~leri b,rakma) : grey.
e,g~l·i muhimme : ehemmiyetli i~ler.
gamlar, tasalar, elemler, kederler, slkrntJlar.
.L::o.:.:.\
.;
(a. L
~ecer'in
c.) : agac;lar.
e,car-. bag : bahc;enin agac;larr.
(a. s.
daha (en, pek)
e,hi
I
J...L-.:.\
,( a. s.)
me~gul,
u*~\
c;ok
i~i
me~gul'den.)
olan.
(a. s. ~ehi'den.) : en c;ok,
pek fazla sevilip begenilen, istekle yenilen [~ey].
e,car-l musmire: meyva agac;larr.
e,dak
S.
~ifa"sl.
e,fak-l ,amile : herl<ese yapJlan merhametler.
konulacak yer.
e,ca'
,;-~ \
eferr
pek, c;ok) ~erir, ~erl i.
eferr-i nas : insanlarrn en ~erlisi.
e~ak
Ian yavrularr.
282
: c;:ok
: en, da-
e~aire):
soyliyen.
ceza.
(q. s.)
(a.
e,'ar-. nas : halkrn en iyi
mii~abih,
(en, pek) ~iddetJi, c;etin v,e sert.
efedd-i ihtiyac,: en zorJu ihtiyac;.
(a. s.)
~air'den. )
( a. s.
e,'ar-l zeman : zamanln en iyi
~.,)...,~ \
daha,
/
soyliyen.
~iir
,e,'ari
(a. s. ~edid'den.)
anat. bez tuyler.
~\
~,'ar
~\
efedd
dogru soz,
e,hid
,.,~\
~evahid, ~iihOd}.
(a. i. ~ahid c. c.). (bkz :
,
e~har
);,,~ \
(a. L
adamlar,
ki~i1er,
~ahs'm
c.)
edenler, edepsizler,
kimseler.
"':""r-~ \
e,k ct~1
Jr~
(a. s.) : 1. beyaz, klr
\
~6hretli,
pek
me~hur, ~ok
~ueri-yi
e,her-i
~eh7r'den.)
en
tanmml~.
iyi
tanmml~
~airi.
(a. i.
~ehr'in
c.)
aylar.
g6zya~l.
(a. b. L) : "hac aylan" islam'dan evvel "Kabe"
nin tavaf edildigi aylardlr : [~evval, Zilka'de ile
Zilhicce'den de alman 10 gUnle, cem'an (70) gun·
dUr ].
e~hur.ul.hurum
i
e,hurun ma'iumit 0L.."l...•· .,)~\
sevinc;;
g6zya~l.
e~k·i tahassur :tahassUrden, hasretten, aynllktan dolaYI akan g6zya~l.
e,k.i tarab : sevin~ ile aglaYI~, sevinc;; ile doku:"
len g6zya~l.
e,k.j teessur
teessUrden akan g6zya~l.
J~\
("ka" uzun okunur. a. s.)
daha (en, pek) ~aki, haYdut.
'e,kah
e~\
(a. s.) : 1. al
(a. L
(a. b; L).
Ilklar, 1~lklar. (bkz : pertev, ziya').
e,j'a·yi ilem·tab·, iftib : GUne~in alemi
aydmlJklan.
e~i'a·yi hur~id : GUne~in 1~lklan.
-L~ \
e~kil·i nazm : ed. mlsra'dan kas7de'ye varmclya,
kadar manzOmelerin misra' saYlsl ve kafiye SlraSI
ile bulundugu sOretler.
e,kil.i zeman (zamanm ~ekilleri) : Ahmed Rasim'in bir romanl.
. (a. s. ~ed7d'in c.)
~kar
I~dtan
~id·
mucihidin
cehdeden,
sava~an
yigit-
-,L..:. I
e~iha
~\
(f. L)
atki!;nemesL (bkz:
1.
(a. s.) :
al renkli [at].
2. klzd donlu [hayvan]. 3. klrm,zl yUzlU [adam].
(bkz : e~kah).
,1,.Cz\
eck-bir
.,
(f. b. s.)
J.
yagdlran, l;ok aglJyan. (bkz
e,k·biri
(bkz :
ler.
g6zU··
ya~lJ.
detli davranan yigitler.
e~iddi·yi
c.)
(f. b. s.)
(a. L ~ua'in c.) : aydm-
e,i'a
sah71 ).
~ekl'in
Jer, sOretler,. tarzlar.
e,kal-i hayat : hayatm ~ekille~i.
e~hUr-UI-hacc).
So \
dem'~
e,kil.i hlmdesiyye: geometri ~ekilleri.
.,)J. \ ~ \
(a. b. L) : islamdan evvel, harbin ve· 6tumun haram kabul edildigi arab7 aylarmdan "Zilka'de, ZiIaylan. [bu aylarda
hicce, Muharrem ve Receb"
"Kabe" civannda av dah7 avlanamazdl].
e,iddi'
(bkz
[at ] 2. klzll donlu [hayvan]. 3. k,rmlzl yUzlU,
[adam]. (bkz : e~kar).
e~hur.ul.hacc
(bkz :
(f. L)
e,k·i surur
e,ka
zeman : zamanm en
k6tUlUk
ha~ardar.
e,k.i ~idi, e,k·i ,irin : sevin~ten d5kUlen
sevinc;:le aglaYI~.
g6zlU [adam]; klrmlZI ile kan~lk koyu mavi, ela
[mUen. "~ehla" dlr].
(a. s.
kan~tlranlar,
ya~I,
(a. s.) : koyun g6zlU, ela
e~her
(a .. s. ~e-
, \......:. \!
sirl~k).
at. 2.soguk [gUn]. 3. gU~ i~. 4. i. arslan. (bkz
esed, ~azanfer, ~7r, dlrgam).
e,hel
) \...~.t I
r7r'in c.) : azddar, fesat
e~his-I ma'rOfe : bilinen,. tanmrYlI~ kimseler.
e~heb
(a. 5.): pek sevin~li.
e,irri, e~rir
denilen radyom hamlzl·. 2. ni~adlr.
e~has
...~l
e!}ir
(f.L): 1. kalye ta~1
~) ~ I
e~k-r7z) .
(f. b. L)
aglaYlcllJk~
e~k-r7z7).
e,k.ef~in, ·fe,in
jb -
fo
jL:.tICl~\
(f. b. s.) : ya~ d6ken, ~ok aglJyan, aglaYlcl.
281
e,k.ef,ini, -fe,ini
Jb\ d..:.\
J't.:.; - ,
e,kel
~\
gozlerinin akl klr-
(a. s.)
~..:.\
,(a. s. ~ak1'nin c.)
..1_~\
(f. b. L)
e~k-barn.
•
~-'('~\ ,. ."x~\
1. '
(f. i.)
t'avan. 2. tabaka, kat.
~~\
(f. s.)
mufret ve
'basit kar~J1lgl olan mOrekkep.
.k-.;\
(a. s.)
sa~rna,
saka-
1..1.6~\
(a. s. ~amil'den) : daha
(en, pek) ~amil, ~ok~umullu 6lan, kapllyan.
1.
~ok
klymetli mu·
yuzucO.
(en, pek, ~ok) ~enjf, fena, kotO ve ~irkin.
e,~eb
(a. i.) :
~\
aga~
yosunu.
(a. s.) : inci gibi, beyaz
di~1i [adam].
8,rem
(a. h. L) :
"1~1 (a. h. L)
r.,r--!-I
efria
Klrkaga~'m
Kadiri tari-
(a. , s.) : burunsuz, burnu
(a. s. ~erWin c.)
• ,raf., belde : memleketin iteri j;Jelenleri.
u ..._~\
( a. i.
~ira'rn
c.)
yel.
kenler.
e,ria·i siifun : gemilerin yelkenlerL
efribe"'....~\
~eyler,
e,-$uca
(a. i.
~erab'rn
c.) :
i~kiler.
efribe-i biride : soguk
~\
i~kiler.
(a. h. i.)
: aslr. se-
manrn quney yarlm kuresinde Esed (Arslan) burcu
ile Kelb-i' Asgar (Ku~uk Kopek) bur~lari arasmda
cenOba (gOney) dogru uzanan bOyOk zincirvari bir
bur~,
lat. Hydra; fro Hydre.
eftad
Jlp-:.\
~eref ve 1tiba,." sS,hibi kimseIer, i1lilrigelenler.
284
in-
katl ~Obelerinden birinin ad,.' [kuruc::usu : kuzey
batl Anad,olu kadir11eri arasmda pir-i san1 (ikinci
pir) olarak tanman E~refoglu'dur].
i~ilecek
(a. s. ~en1'den.) : daha
...:....:.,
L-
dl
~ereflisi)
kesik [kimse].
Irna klr dO~mu~ ·olan.
e,na'
1. daha
Gelenbe koyOnde dogmu~tur. Babasrnm adl Hafiz
Mustafa'd,r. Medresede okumu~ ve bir ara Avrupa'ya ka~~rak Paris ve' isvi~re'de
bulunmu$tur.
1908 den sonra istanbul'a donmO$tOr. Hicivleriyle
tamnml~ olanbu ~airin pervaslz bir karakteri vardl. Elierleri : Hasbihal, iranda Yang,"' Var, isfimdat,
Deccal, Kiilliyat., E,'ar. [$iirleri toplanarak s9nra-.
dan ne~redilmi~tir]. (d. : 1846, O.
1911).
e,refiyye
yuzge~,
(a.s. $!3rWden.)
onurlu.
)J~~\
(f. b. s.)
e,k.ver
doken, aglaYlcl.
e,rif
~erefli,
e,ref.j sait : ugurlu ve mesut saat.
2. i. erkek adl.
E,ref
gozya~1 dokOcOIOK, aglaYI~. (bkz
efmel
"~Oreka"
(a. i. ~arat'rn c.) : ala·
e,ref.j mahlGkat (mahlOklann en
(f. b. s.)
. t' • <" .. \
.I,,;:l' J. ~
e,kyiid
~erik'in c.) : or-
san.
doken, agllyan. ( bkz : e~k-bar).
cevher. 2.
J ...~I
e,ref
(en,pek)
dag hlrslzlan, haydutlar.
e,kO, e,kiib
efrat1\~\
(f. h. L) : $ehname'de
adl gE!~en tOranlr bir cenk~L
e$ k-rbi
S.
metler, ni~anlar [Turkc;e"de mOfredi kullanrlmaz].
e,rit·, saat : klyamet alametlerL
e,kel.iil.ayneyn : iki gozOnOn akl klzd olan.
e,k.riz
(a.
bizde c;ok kullanlhr].
!YlIZIIr plan [adam].
Elike,
lll...~\
e,rak
taklar,arkada~lar. [$er1k'in cem'i olan
(f. b. i.) : aglaYlcllrk.
(f. L) : 1.' GOne,aymm
,yirmi altmcl gunu. 2. 0 gune me'mur sayrlan me·
lek.3. 21 sOreden ibaret olan 'zend'den (Zerdti~t'
tin kendisine nuzOIOnO iddia ettigi kitapdan) bir
sOreninadl .
etrif'iil-beden
~etit'in
(a. i.
e~tit'l
ulum : i1imlerin nevileri,
e~vik
c.)
~id·
ne~veler.
.!JI~I
e,vik
(a. i. ~evk'in c.) :' 1-
11~\.
(a. i. ~avt'ln c.) : 1.
ko~malar, sl~raYI~lar. 2. Kabe'yi yedi kerre tavaf
etme (dola~ma) hareketleri.
e~ya'
(a:
i.~ey'in
,c.) :
nes·
neier, mevcut olan ~eyler, levazlm;. ~ama~lr, elbise,
yolcunun sandlgl,' bavulu, ~Ikrnl, sepeti; evin masaSl, koltugu, kanapesi, perdesi 'Ie benzerleri gibi
nesneler·
e,ya-yi beytiyye :.ev e~yasl.
(a. i.
~ia'nrn
c.)
t
~~\
.....-,\~I
sa~1
(a: s. $eyh'in c.) : ih·
(a. s. $eyb'den.) :
~\
(a. s.) : yuzunde, vueO-
dunda I;ok beni olan [adam]. (bki: : haldar).
eta
lb\
(f. i.) : 1. di$i e$ek. 2.
(a. s.)
gelmi$, gelen,
kin,
se~me
etba'
etfil
(a. i. tl,fI'm c.) : 1. c;o-
etfil·i mekatip : mektep ~ocuklan. 2; taze fidanlar, c;ic;ekler.
edal·i bag : yeni yeti$en, korpe fidanlar.
etfil-i behir : taze c;imenler, <;U;ekler.
..:" U La, I
etfaliyyat
(a. L) : c;ocuk
bilgisL~
fl'. pedologie.
$oL~kl
-L.bl
ehbbi, et,bbe
(a. i. tabib'in c.) : hekimler, doktorlar, trb i1mini:
bilenler.
etlbba.yi hissa : sa ray doktorlan.
(a. i. taam'rn c.)
ya-
mekler, ~$Iar.
et'ime-i lezize
lezzetJi yemekler.
et'ime-i nefise : c;ok guzel yemekler.
etk,a
J--'~I
("ka" uzun okunur. a. s.
etk,yi'
(a. s. taki'nin c.)
.)~I
(e. i. c.) : teJidler, evde do-
gan kul 'Ie eariyeler.·
etra'
tJ\
'( a. i.) : dere gibi akan su..
(a. s. tirb'in c.) : akran~
etrib
lar, bir ya$da olanlar.
misafir, garip.
etayib
(en r
cuklar.
etlid
yosunlu ta$; bir klsml suyun ic;inde, bir klsml d,$lnda killan kaya.
etave
( a. s. tamm'dan.) : daha
Allah korkusiyle g~nah i$lemekten ~ekinenler.
(f. i.) : bot. kavak agaer.
"::~"I
etin
ta~aka'-
taki'den.)
pek taki, ziyade perhizkar, gunah i$lemekten ~ok ~ekiner1.
sakall agarml$ ihtiyar [adam].
I"
("I
etemm
et'ime
tiyarlar, ya~ldar. (bkz
~uyOh). ["e$yah", mufret
olarak "usul" manasll1a da gelir].
e,yeb
i. tabak 'Ie
bo-
IUkler, cemaatler; yardlmcJ/ar. (bkz : $iya').
enah
' (a.
pek,) tam; kusursuz, eksiksiz.
bot. dikenler, [bitki]. 2. hek. kemiklerin uzama·
larl.
e~vit
J~I
etbik
nln c.) : 1. buyUk sahanlar,' yemek tepsisi veya
tahtalan, kapaklar, ortUler. 2. hal'ler, katlar, mertebeler, dereceler. (bkz : tabakat). 3. kabileler.
~e~itleri.
(a. i. $evk'in c.) :
detli arzular, istekler,
ta-
~e~itler.
kln1lar, flrkalar, srnlflar, neviler,
,....dbl
."
(a. s. etyab'rn c.)
sec;-
nesneler.
(a. s. tabi'nin c.) : ,I
birinin sozune, i$ine, meslegine uyanlar. 2. hizmet.
c;iler, u$aklar.
etba ii hadem : tarafldar 'Ie hizmet edenler.
etrif
....;\ ,;k\
(a. i. taraf'1I1 c.) : yanlar·
uc;lar, krydar.
etrif., halflyye : a'nat. hayvanrn iki ard ayagr.
etraf., kuddimiyye : anat. hayvanll1 iki on ayagl_
et,if~, siifliyye : anat. her iki ayak. etrif·, ulviyye : anat. her iki
etrif·iil·beden : anat. ba~;eller, ay~klar.
el.
285
etrif
JIJI
etrif
(a. L tOrfe'nin c.) : 1.
~eyler.
zarif ve nazik
2. gUzel yemekler.
C IiI
etrih
(a. L terah'm c. )
gam-
lar, tasalar, kaygrlar, kederler.
~\.i\
etrSs
,-""IJI
"'.
(a. L TUrk:Un c.) : TUrkler.
etrika
y-I
(a. i. Wrab'm c.) : topraklar.
(a. L tarlk'in c.) : 1.
;
Lbll
astr. (bkz
(a. L)
(a. L emr'in c.).: buy-
ettOn
(a. L) : hamam kUlhanl.
etvik
(a. i. tavk'm c.) : 1.
kadm gerdanllklclrl. 2. Hindistan cevizinin sOW.
etvar
)I~I
ve hareketler,
i~ler,
(a. L tavr'm c.) : hal
tarzlar.
etvar-, . mUtehayyirane
:~a~kmca
(a. L ina'nm c.) : kapka-
evani
kaplar.
evani-i sim U zeraltm ve gUmO~ kapkacak.
(a. L taus'un c.)
ta-
ku~larr.
(a. L abide'nin c.) :
evabid
)",1
o},1
( f. L) : 1. divan ve hOkOmet dair'elerine ait defter. (bkz : eyar). 2. imaret.
evarin
J:)J'
evislt
.1,_..... 1.,,1
(f. s.)
c;irkil1.
(a. L evsat'm c.) :
ortalar, ortadakiler, ortada bulunanlar; or~a gunJer, orta zamanlar.
evaslt-I kelimat : gr. kelimelerin ortalarl.
(a. L iyvan'/I1 c.)
evivin
etvar-, seb'a : tas., nefsin yedi derecesine 'gore
hailer.
,-""I~I
vakit,
~aklar,
yUk sofalar, salonlar,
bu-
ko~kJer.
~IJI
degi~en
etvas
L c. : avine)
tavlrlar.
etvar-t na-Iay,ka : uygunsuz hareketler.'
vus
(a.
jlJI
~art
zaman, ~ag. (bkz : hQ~-gam).
evan-I $ebab : genc;lik c;aQI.
evil', evare
nesr-Ut-tair) .
levn') .
ruklar, 'buyrultular.
evimir-i a,ere : Yahudilikte riayet edilmesi
olan on kaide, fl'. les dix commandements.
. evan
yollar, caddeler. 2. ge~inmek Uzere tutulan yollar,
meslekler, tarikatler. 3. sebepler, vasltalar, vesileler. (bkz : turuk).
E-t-tiir.
(f. L) : 1. bon;, odUnc;. (bkz:
evam;r
(a. L tUrs'Un c.) : kal-
-u,.,-bl'
(,\JI
deyn ). 2. renk, boya. (bkz
kanlar [harb aletil
etribe
(a. L evvel'in c.) : ilk va-
evam
etrih-, kalb : gonUI slkmtrlarJ.
Etrik
eviil
kitler, evvel zamanlar, eski, ge~mi!i zamanlar, iptidalal', onceler, ba~lang,~lar. [zlddl "evahir"].
eviil-; kelimat : gr. kelimelerin evvelleri
(a. i.') : mehtapIJ gece-
IeI'; her arabi ayrnrn : onUc;, ondort ve onbe~inci
geceleri ki gOndOzlerinde oru~ tutulmasl mOstahaptil'. (bkz : eyyamci bid).
evb
~J\
(a. L) : taraf, cihet, yon.
gelecege hatlra kalan eserler. (bkz : abidat).
(f. i.) : yutma, yutu!i.
evilbid-i udebi : ediplerin eserleri;
evagi
JI J I
(a; L agiye'nin c.) : bag,
bah~e,
tarla ve bostanlarl sulamak ic;in .a~,lan arklar, su akltrlacak yerler.
evihir
.)...,;..1.,1
(a. L ahir'in c.)
lar; aym songOnleri. [zldd, "evail"l
evihir-i saltanat : saltanatrn s9nlarl.,
286
son-
evba~
J:-~ J I
(a. i. vebefin c.)
ayak taklml, terbiyesiz, a!iagrllk kimse. (bkz : evka~, eV$ab, $irzime, tOni). [kelime mUfret gibi kullal1lhr l
evba~an
j~4
JI
(a. s. evba$'Jn c.) :
ayak taklmlarr, a!1aglhk kimseler. (bkz : hazele, 1'0zela ).
evier
(a.f. zf.) :
evba!i-ane
terbiyesize,
eve
a~agdlk
c:.."\
kimseye
yakl~acak
surette.
(a., i. c. : evdlt) : 1. vOce, yOk.
sek, bi r ~eyin en yOksek noktasl, doruk. (bkz :
~ahika). [zlddl "haziz"].
eve- i bala : en ust derece.
eve-i heva : havanm OstO, en yOksek tabakasl.
eve-j rif'at ': yOksekligin tepesi, son noktasl. 2.
astr. 21 haziranda arzm mahreki Ozerinde GOne~·
ten en uzak hulundugu nokta.
dir. Hicazkar maki3mmrn yarrm ton pestte kalan
~ekli olan bu makamln ismi, terkibinde evic olduguna degil, 0 perdedekaldlgml bildirmektedir.Donanlma fa, do, sol ir;in Or; diyez ve si ir;in bir koma bemolu konulur. Orta sekizlideki sesleri ~oyle
dir : irak, rast, kOrdi,
segah, nim hicaz, neva,
acem, evic. GOr;IU, be~inci derece olan nim hicazdlr.
":-"'~ JI
eveeb
eveeb-i veeaib : IOzumlularrn ·IOzumlusu.
~JI
eveeh
(f. i.) : muz. eski makamlar-
dandlr. Bu makam, Irak makammm inici ~eklidir.
Segah dortlOsOnOn Irak perdesindeki Jieddi i1e u~~ak
dortlOsOnOn karr~masmdan mOrekkep bir makam.
dlr. Durak Irak 'Ie birinci derecede gOr;(O dOgah'·
dlr. Donanlma si koma bemolO ile fa baklyye diye-'
zi konulur. Ancak evic'de bestekarlar hemen her
'Zam'an 'mi diyez( acem)
kullanmlJilardlr: Makam
tiz perdelerde dola~tlktan sonra, inici bir ~ekilde
Irak'da 'karar verir.
'
eve-i huzi : muz. altl yedi aSlrllk bir mOrekkep
makamdlr. Sengin semai, dOyek ve sofyan (2 adet)
usullerindeki 4 bekta~i nefesi
makama misaldir.
Evr;-hOzi, evic; makamlna u~~ak' ilavesinden mOrekkeptir. U~akile dugah
perdesinde kallr. Donanlmrna u~ak qibi yalnlz si i~in bir k6ma bemolO ko~
nulur. (bu ses, evir;'de de mO~terektir), eVi~·a~iran
da evc-hC:::'nindiger bir isminden ba~ka bir ~ey
degildir.
eve-j nihavendi : muz. tahminen iki aSlrllk veya
daha eski, numOnesi bulunmlyan bir mOrekkep
makamdlr.
eve-i puselik : muz. iki aSlrllk bir mOrekkep ma·
kamdlr, evi~'e bir pOselik beJilisi ilavesinden mOrekkeptir. Bu be~li ile dugah perde~inde kallr. GOr;Iii birinci derecede evir;'in duragl olan fa diyezidir.
Donanlma evi~ gibi si koma bemolO ile fa baklyye
diyezi konulur, POselik be~lisi ir;in ise bu sesler
bekar yapdlr.
, (a. i. veca'in c.)
evea'
ag-
nlar, tsanc~lar, acdar, slzda.r.
evea-, batn : kartn agrrlarr.,
evea'-, !iedide : ~iddetli sancdar.
evear
i~in
JI:--"I
(a.
i.) : i~inde gizlenmek
avcdar taraflndan yaprlan ~ukurlar, siperler.
(a. s. vacib'den.)
vacip, pek IOzumlu, r;ok gerekli. .
(a. s.) :en vecihli,
munasebetli, c('\k uygun.
eveel)-i akval : sozlerin en mUnasebetiisi.
eveel
J-:-- J I
(a.s.) :·~~k~ekingen[ki'mse].
eveer ..T.'"I
J0-,,1
eve-gir
sege
~Ikan,
(a. s.): r;ok korkak
( a. f. b. s. )
yukselen.
0..T.' J\
evcire
( a. i. vecar ve vicar'm
c.). (bkz : vUcOr).
eve-pervaz
(a. f. b. s.):
yuksekte u<;an.
~
evcumend
JI
(f. i.) : 1. top,
kume, ylgrn, 2. s. idareli, evini iyi bir halde bu~
lunduran:
evdad
.)1.,.1 1
(a. s. vedid'in c.). (bkz
evidda', evudd).
evdiye
4.I .).11
M
(a. Lvadi'nin c..)
de-
reier, daglar arasmdaki yerler. (bkz : vadi).
. evend
"\".1 \
( f. i.) : kap kacak.
(a. s. vefa'dan.)
: 1. daha
(en, pek) vefall, cana yakm, sozUnde duran. 2. en
<;ok, pek tamam, yetkin.
evf~k
ha (en,
~ok)
J!.1I
(a.
s. vef7k'den.)
da-
: muvaflk, pek uygun.
(f. b. i.) : muz. III.
Selim'in adlandlrdlgl bir makamdlr. Bu makam zirgOle makammm fa diyez (Irak) perdesindeki ~eddi.
evfer
j.11
(a. s. vafir'den) : daha
(en, pek) vMir, saYlca daha, bol, pek ~ok [olan].
287
eVfJad
~I.:: JI
evgad
vagd'rn c.)
(':ga" uzun okunur. a. i.
ahmaklar, akdslzlar.
-jJ\
~
evgenc
(f. L)
pi$manlJk.
(bkz : nedamet).
. evhad
(a. s. vahid'den.)
ye-
Jb. JI
ev'iye.i nakile : bot. * iletken damarlar.
ev'ive.i sullemiyve : anat. basamakll~amarlar.
ev'ive.i ,a'riyye : anat. klrmlzl ve siyah kan damarian araslndaki gayet ince damarlar.
gane, tek, bir tan!;!, biricik.
evhil
ev·iye·i lebeniyye : bot. sOt klvamrnda beyazi turuncu, san, ye~i1imsi, haslll tUrlO renklerde bi/'
suyu bulunan bitki damarlan.
ev'iye.i jnunakkata ': bot. noktaIJ damarlar.
(a. L vahal'm c.)
1. bal-
C;lklar, slvalar. 2. mekanlar, yerler.
(a. i. vehm'inc.)
zanlar,
ev'ive.i ,ebekiyye : bot.' bitkilerin 9.eli~mesine
yanyan ve ballk agl gibi birbirinin Uzerine, dola~
ml? bulunan ince damarlar.
ev'ive.i ,iryaniyye': anat. klrmizi kan ta~lyan
nablz damarlan.
ev'ive·i veridiyye : anat. 'siyah kan damarlarl).
kU$kular, esasslz ?eyler, kuruntular.
~JI
evha,
(en, pek) vah?I,
~ok
(a. s. vah~i'den.)
evk
evhen
~JI
(a. s.) : daha (en, pek)
zaYlf,gey~ek, dayamkslz. (bkz : vehen).
buyut (evlerin en dayanlksrzl)
arUm-
cek yuVaSI.
evkaf., hiimayun : huk. padi?ahlarm ve ,onlara
mens up olanlarm vaklflan.
evkaf., mazbute : h'UkOmet tarafmdan idare olu-
~\~~~ (J\
(f. b. i.). (bkz
ev~ar
Levic-gerdiniye
~.
bf ~JI
(f. b. i.) :
iki aSlrdlr kulian,lm,yan ve elde hi~ bir nUmOnesi
bulunmlyan mUrekkep, makamdlr. Evi~ ve gerdaniye
mUrekkepmakamlarll;rn birle?mesinden ibarettir.
evidda'
(.a. s. vedld'in c.) : ah-
baplar, hakiki dostlar, sevgililer.
. evUdd).
evidda·vi kadime
...\,'
(bkz
(a. i. via'nln c.)
1. kap·
lar, mahfazalar. 2. damarlar.
* bitkiiliin
gelil;;mesine
yanyan ve birbiri Uzerine sanhp 'Clolanan damar·
lar.
'
ev·iye.i halkaviyye ; bot. bitkilerin geli$mesine
yanyan halka $eklindeki damarlar.
ev'ive i ha,ebivye : bot. odundamarlan.
ev'iye-i hevaivve : anat.
288
i~i
(a. i. vekr ve vekre'nin
yuvalarr.
evkar., tuyur :
ku~
yuvalan.,
evka,
("ka" uzun okunur.
a. ~.) : ayak taklml, terbiyesiz,
(bkz :evba~, ev?ab).
a~aglllk
kimse.
("ka" uzun okunur. a. i.
zamanlar, ~aglar.
(be~ vakit) : sabah namazi vak·
ti (tan veri a~ardlktan GUn~ dogmasma yakm olan
zamana kadar); ogle; ikindi; ak~am; yatsl namazlarmin kdmdlgl vakitler.
evkat·, muayyene: belli -zamanlar.
vakt'in c.)
f. i.) : hile, oyun, aldatma.
ev'iye.i halezonivve : bot.
ku~
evkat
eski dostlar.
J' (
~JI
c.) :
: evdad,
(bkz : hud'a).
damarlar.
gelirleri yok olmu~ vaklflar.
evkaf., munderise
evc-i hOzI).
ev'iye
("ka" uzun okunur. a.
L vakf'rn c.) : 1. cami, medrese, imaret gibi hayratrn idaresine aynlan arazI, bina ve saire. 2. va-'
klflar umum mUdUrlUgU.'
nan vaklflar.
evic.a,iran
evind
(a. i.) : yUk, aglrllk.
J \i ,,1
evkaf
vah?etli.
evha,.i efai : yJlanlann en vah$Isi.
evhen~i
JJI
daha
hava ile dolu olan
evkat.,. hamse
evked
5-,1
(a. s.) : daha (en, pek)
tekitfi, kuvvetl L
evked·i evamir : emirlerin' en kuvvetlisi.
evkes
(a. ,s.) : soysuz ve pinti
[adam].
ellla'
~')'JI
(a.s.)
laYlk, daha iyi, Ustiin.
1. dahk uygun, daha
evlid
,);J)\
(a. L veled'in c.)
1.
evra
~o-
cuklar. 2. sU/ale, nesi!.
evlid'l biilun : huk. bir kimsenin k,z ~ocu'klarl"
nrn erkek ve klz ~ocuklari.
evlid'l fitihin : Rumeli zaptrnda bulunanlarrn
soyu. 2. [TUrk~e'de mUfret olarak kullanrl,r] ogul;
klz; ~ocuk.
evlid'l inis : k,z ~ocuklarr.
evlid'l iimm
olUnUri ana tarafmdan oglan ve
k,z karde$lerL
evlid·1 vatan
vatan c;ocuklarl.
evlid'l zuhur
huk. bir adamln oz erkek ve klz
c;ocuklariyle erkek evladrnrn erkek ve klZ c;ocuklarl.
[zrdd, : " ev lad·, bUtOn" dur].
evlid'l ziikur
erkek c;ocuklar.
evlidiyye
4;.,) ;J J\
evlada mahsus, evlilt"k. 2. mec.
dayanlklr rev, e$ya].
evlidiyyet
(a. s.) : 1.
~ok
JI) J\
evrik
va
(a. i: varak'm c.) : .1.
yapraklar, kagltlar.. 2. ar$iv.
evrak'l halkaviyye : bot. bir halka meydana getirmek sOretiyle ~lkan yapraklar.
evrak'l havadis : gazeteler.
, evrik mahzeni ,: at$iv.
evrak·1 ' miiteakibe ': bot.
evrak'l mutekabile : bot.
evrak·1 nakdiyye : kaglt
evrik'l ri!}iyye : kU$ WyU $eklinde
far.
i I) ),
evram
evlada
..::..!,
YJ \
(a. L) : 1.
evlevilik, evlal,k, UstUn tutulmlya layrk olma. 2.
diyecek kalmama.
(a. i. Verem'in c.)
eyre
(f; i.) : esvabm, elbisenin
0))1
J\
(f. L)
ev~ek
e;ocuklarm
ip takarak yaptlklarr salrncak.
evrencen, evrencin
, evleviyyetle : haydi hay'di, fro fortiori.
~)) \
,
~.))I
(f. i.) : kadm bilezig;.(bkz : ebrencen).
(a. L veWnin c.) : 1.
keramet sahibi olanlar, erenler. 2. Allah'a daha
yakrn bulunanlar. 3. emir sahibi bulunanlar. 4.
himaye edenler, koruyanlar.
evliyi·YI umur : i$ ba$rnda bulunan kimseler.
evliyi'yl etfil : c;ocuklarrn velllerL
~J~. L:l J ~
(a. h.
.J..J.) J \
evrend
(f. L) : 1. hile,
ma. ["evrendiden" mastarrndan]. 2. $an,
dihim, taht. (bkz : erike, serir). 4. 1("\I;;n'1I"I·'nl~n
Keype$in'in oglu ve Luhrasb'rn babasi.
evreng
L) : 10 Muharrem 1020 (25 Mart 1611) tarihin·
de istanbul'da Unkapanr'nda dogmu$tur. Babasrnm.
adl, Dervi$ Mehmed Zdli'dir. Aslen KUtahya'lrdlr.
1631 tarihinde istanbul' civarrndan ba$Ilyarak seya.
hate C;lkml$ ve yarlm as,rl,k bir seyahat devresinde
Anadolu ve Rumeli'den ba$ka; Macaristan, Polonya,
Avusturya, Almanya, Holanda, Dalma~ya, Rusya'mn
cenObu (gUney), Kafkasya, Iran'rn bir par~aSI, SUo
rive, irak, Mlslr ve Hicaz taraflarml dola$ml$ ve
birinci cildi istanbul'a ait, olmak Uzere on ciltlik
seyahatnamesini meydana
getirmi$tir. Eserlerinde
bir taklm hurilfe ve masallar da epeyce yer .tut·
makla beraber verdigi bilgiJer,. mutevekki'l bir eda
ve kendine mahsus tatl, bir uslOp ile a'nlatrlml$tlr.
Yetmi$ ya$larrnda istanbul'da olen Celebi'nin alUm
tarihi ve mezari bilinmemektedir.
f. 19
(a. L vird'in c.) : 1. okun-
,) \) ) \
yuzU.
evleviyyet
Evliyi C;elebi
(f. L) : hisar.
cOtta peyda olan $i$ler, yumrular.'
(a. L)
.. L~
I
J
masl adet olunan dini dualar. 2~ her vakit dilde
aglzda dola$an sozler. (bkz : ezkar).
saglam ve
mahsus, evlatl,k.
evliyi'
evrid
I)
e.G.)) I
(f.. i.): 1. taht. \(bkz:
,erike, dihim, serir). 2. $eref; sus. 3. akJl ve irfan.
4. haJin hO$lugu. 5. agae; kurdu. 6. yakl$lklrllk. 7.
hile. (bkz : desise, hud'a).
~ e.G))\
evreng.ni!}in
(f. b.
s.) : tabtta oturan, hukumdar.
evreng·zib
~j ~.) JI
(f. b. s.)
tahtl sus/iyen, hukUmdar.
evride
0,))
J\
(a. L verid'in c.) :, 1.
anat. siyah kan damarlarl, toplardamarlar. 2., beyunun iki taraflnda olan ,damarlar. (bkz : verid).
evsa'
c::-' J \
(a. s. vasi'den.) : da~a
(en, pek) vasi' vegeni$.
289
, evsaf
evsaf
J W
JI
(a. L vasf'm c.)
Slfat-
tar, kalitel~r. (bkz : vasf).
evsaf·, cemile ,: gUzel vaslflar.
evsah
t
J_i J\
kem, pek saglam. 2. ,en
Ian.
~vsal
JL.a JI
(a. s.) : 1. c;ok muhc;o~
gUvenilir olan, inanl'
~-.:; J\
(a. i. veted'in' c.) : agac;
evtad
evtad~ul·bilad
: bUyUkler ve
evtad·ul·fem :
ev~~z3)~ [mUf-
(a. i. vesm'in c.)
(a. i. vasm,'m c.)
'aYlp-
lar, arlar, hayalar, utanmalar.
evsan
j~A J\
( a. L vesen'in e. )
put-
(a. L vatan'm c.) : in·
sanm dogup bUyUdUgU ve sevdigi memleketler, ug·
runda olUnen topraklar. Terk·i evtan : vatanlarm·
dan'ayrilma.
\
.1L..... J\
( a. L vasat'm e. )
or-
evsat
.k_..... J \
(a. i. e. : evasit) : 1. bir
~eyin ortasl. 2. ortadaki 3. s. orta, orta' hallL 4.
s. yUksek ile alc;ak arasl. 5. muzo TUrk mUziginin
bUyUk usu.llerindendir. Yirmi altl zaman" ve on
Uc; darblrdlr. Evsat, i1ahilerde c:IUyek'ten sonra en
c;ok kullanJlml~ olc;UdUr. Aynea pe~rev, beste ve
~arkl formJan ic;in de kullandm,~tlr.·26/8. lik yUrUk evsat mertebesi c;ok kullanJlml~tlr. UsuJ, slrasiyJe 1 TUrk aksagl, 2 sofyan'dan mUrekkeptir.
Beste devr-i revan adl verilen usuJ, evsat'm darblarmm birle~tirilmi~ ~eklinden ba~ka bir ~ey degildir.
eVl?ab
,
'";JU"'1
(a. s.) : ayak taklml,
kimse. (bkz : evbal?,
eVl?al
evka~).
(a. L
ve~I'in
c.)
: 1.
damla damla akan suo 2. birbiri ardmdan katar
gibi kuyruklanml~olarak gelen kimseler.
(a. s.) : 1. yardlmCllar,
taraflJlar. 2. bayagl; a~agJllk kiniseler. 3. i. vUeut·
taki oynak yerler. (bkz : evsal).
:290
(a. L vatar'm c)
yac;Iar, IUzumlu olan
ih,ti.
~eyler.
evtar·, acile : aeele ihtiyac;lar.
evtar
)~M J I
(a. i. vete/in c.) : 1. Va•.
va. gerilmi~ ipler, kiri~ler, teller.' 2. bir kavsin iki
ueuna baglanan dUz c;izgiler.
'
(a. s. vedld'in c.). (bkz)
evudd
evidda', evdad).
taJar.
a~agdlk
gOC;r1(enlerin vatanlan.
evtar·, huzn u i1ham : hUztin ve ilham tellerL
Jar, hac;lar. (bkz : esnam ).
evsat
geJenler.
: vU-
cut Uzerine bir igne ile kara bir tozdan yapJlan
resimler, ~ekiller veya yazJlan yazilar, dogmele;'.
(bkz: ve~m).
iL~ JI
ba~ta
di~ler.,
evtan·, muhacirin
evsam
'(f. L) : inee ip, skim.
veya demir kazlklar, direkler.
evtan
(a. L vasl'm c.) : vUeut-
'taki mafsallar, oynaklar. (bkz
, redi, bu' manada kullanJlmaz].
evsam
daJkavuk.
(a. Lvesah'm c.) : kir-
ler, pislikler, murdarlrklar. izale.i evsah : kirlerin
giderilmesi.
evsak
(a. s.)
(bkz: mUdahin, mUtahall ik).
eVl?eng
L..... J\
,j-~ JI
eVl?en
evvabin namazi
Celvefiyye tarlkatl mensuplarr
tarafrndan be~ vakit dl~lnda kJlman nafile namaz.
[ak~am namazmdan sonra kJlman bu nafile namaz
altl rekattir].
(a.s.) : 1. c;ok ah eden. _
evvah
2. c;ok dua eden. 3. merhametli. 4. imanl saglam.
5. din bilgisi c;ok' geni~olan [kimse]. - [Kur'an'da
bu kelime ile Hz: ibrahim vaslfland,rdml~t,r].
evvel
JJ \
(a., s. e. : evail) : 1. once,
ilk, birinei, iptida, ba~langIC;\. 2. zf. eski, gec;mi~,
gec;mi~ zamanda.
evvel·bahar : ilk bahar. '(bkz : nev-bahar, rebn.
evvel.i berd .el.acuz : kocakarl soguklarr den:ileri
vebir hafta kadar stiren mevsim degi~mesinin ba~l.
[berd-el-aeQz'un ba~langleldlr. 9 Marta rastlar, bu·
nu hus f,rtrnasl takibeder.
evvel·i riyah., bevarih : Haz7ran ba~langlclndan,
ITemmuzun iik haftas,' sonuna kadar zaman zaman
esen mevsim rUzgarlanhm ba~langlel.
evvel ve ahir : eninde sonunda, ergec;.
evvel·ul.evvelin (birincile'rin birincisi) : Allah.
'eydi
evvela
';} Jl \
(a. zf.) : birinci olarak, her
rjeyden once, iIkonce. (bkz : evvelen).
(a. zf.)
evvel·be-evvel
her
rjey~en evvel:
(a.i. vizr'in c.)
evzar
(a. t.
evvel-emirde
zf.) : her rjeyden evvel,' irjin' ba~langlclnda.
"'';} J \
evvelen
(a. zf.)
)Ij JI
: birinci, ilk ala-
(a. 5.) : en evvel, en once alan, ilk zamanlarla
ilgiB. Tahkikat-I evvelivve : ilk aglzda yaptfan tahkikler, sorurjturmalar.
0;!-1 J\
evvelin
(a. i. 5.) : evvelkiler,
evvel gelen insanlar, eski zaman adamlan.
evvelin u ahirin
":"~I J\
glq, bir hadisEjnin
barjlangl~taki
$'J JI
evvelki
(a. i.)
ba~lan-
2. eski.
(a. b. i.) : evvellerin evveli; dunyanln aS11 destegi, hadiselerin barjlanglcl.
(a. 'i. vaz'ln c.)
hal·
[er, vaziyetler, tavlrlar, dururjlar.
evza-. dil-bazane : gonul eglendirecek
ziyetler.
~ekilde
va·
e.-":' J\
(en, pek) vazlh,
~ok a~lk,
I.Ylj'J\
lar, aglrlJklar,
(a. s. vazlh'dan.)
ol~uler.
daha
eva
(a. i. vezn'in c.)
vezn).
'evzan-. aruzivve : ed. arOz vezinleri.
evzan-I afika : eski tartdar.
evzan-I ;;i'rivve ': ed. rji'rin ~I~uleri.
~\
(a. f. n.) : "ey, hey!" manaslna
gelen ve Arap~a
edatld'r".
evadi
kelime ve terkiplere giren nid€l
~,) ~\
(a. i. yed'in c. alan eydi"_
evadim
eydl). ["eYdl/~ kulla(a. i. c.)
'yer yuzleri,'
zeminler.
evag
. ~\
t.
(f. i.) : ayaklt kadeh, ~arap
kupasl. (bkz : piy€lle). [Ziya ~ukOn'un IIG=!ncine-i
Guftar" mda ~elimenir;J T(jrk~eden altndlQI yaztfld,r ].
evalat
..:"';}
~\
(a. i. eyalet'in c.) :
valilerin idaresi altmda bulunan memleketler. (bkz :
vilayat) .
eyalat-I mumtaze :imtiyazlr, husOsi idareli eyaletJer.
eyalet
•.:..J~\
'(a. i. c. : eyalat) :' bir va-
eyamin
~,4 ~.\
memleket, vilayet
(a. s. eymen'in c.) : ,en
yumunfU, en kutlu olanlar.
eyamin-i eyyam
gunlerin, en kutlusu.
besbelli.
(bkz
(a. f.t. n.) : nida i~in ve nidaya
linin ,daresi altmda bulunan
[';eyalet" kelimesi eskidir].
evza-I garibe : garip, tuhaf hailer.
evzi'lh
ev ~\
hali.
(a. t. 5.) : 1. birinci, ilk.
evza'
(f. i.)
efzayi~).
nin c.) : eller. (bkz
ndmaz].
eskiler ve yeniler.
evvelivvat
J-.~ \j J 1
evzavi~
cevap i~in kullandlr; ';hey, yahO, ba~a bak!'; gibi
manalara gelir. [IranI dar "iy" , dederler]., ,
J Jl\
<L~ J\ ~
(a. i. vezer'in c.) : 1. hisar-
lar, kaleler,. slgmacak yerler. 2. galebeler, ustOnfUkler. 3. daglar., (bkz : dbal).
I'rj. (bkz :
rak. (bkz : evvela).
evveli, evvelivve
1. ha-
(f. i.). (bkz : efzar3 ).
evzar
4.~ J \ (a. t. zf.) : daha evvel, once.
ewelce
evzfm
evzar
mOleler, yukler.· 2. gunahlar, hatalar; cinayetler.
tartl-
evazi, eyaSt~-.. ~\"
~j ~\
(f. I.)
[evvelce] kadmlarm yuzlerine orttukleri ince delikIi, pe~e, ortO.
eydi
<s~1
(a. i. yed'in c.)
eller. (bkz:
eyadi). ["eyadi" ~ok kullandlr].
291
eyger
(f. i.) bot. "enir" denilen bir
eyger
cins yabari mersini.
~Lc \
eyman
andlar,
andi~meler,
(a. i. yemin'in c'.)
1-
bUyUk yeminler.
eyman-. klizibe : yalan' yeminler.
eyman-. sad.ka : dogru yeminler 2. sag eller, sag
taraflar. 3. kuvvetler, kudretler. 4. bahtlar, talihfer, mutfuluklar. (bkz : eymUn).
~M
eymen
\
(a. zf. zUmn'den.) : 1. sag
taraftaki. 2. s. en yUmUnlU, haylr"; talihli, kutlu.
Vadi-j Eymen : MOsa Peygamberin Tur dagrnda,
Tann tE;!celllsine mazhar oldugu yer.
eymen-lil-yemin : en yUmUnlU, en kutlu.
(bkz: eyman 2,3,4).
~tn).
J:.I
(a. i.) : 1. zaman, an. (bkz
2; yorgunluk. 3. e. nerede.
eyn-U1·meferr :
eyser
ka~acak
...- -1. \
yer yok mu?
(a. s.) : 1. sol tarafdaki. 2.
pek- kolay.
eytam
il
:::\
(';1. s. yetim'in c.) : anasl
babasl olmU$, yalnlz kalml$ kU~Uk ~ocuklar, oksUzler.
eytam ve eramil : yetimler. ve dullar.
eyvah
ey-v·Allah
(f. n.) : yazlk, heyhat.
(a. zf.) : 1. evet,
peki, oyfe olsun. 2. Allah'a Ismarladlk. 3. te$ekkUr
. ederim. 4. s. aldlrl$ etmiy!'!n.
eyvan
(f. i.) : 1. bUyUk sofa,
divanhane, salon. 2. kemerli yUksek bina, oturacak yuksek yer, kO"$k. 3. ~ardak. [Arap~asl : "iyvan" dlr].
eyyam
(a. i. yevm'in c.) : 1. gun-
ler, gOnduzler.
eyyam-. adiyye
tatil ve saYI" gUnlerden ba$ka
gOnler.
eyyam-. bahur
agustosun ilk haftasrnda olan
en slcak gUnler.
eyyam-. cem' : Mekke'de Mina ve Arafat ziyaretiyle ge«;en dort gOn.
eyyam·. hayat : omrun gunleri.
eyyam-. maziyye : ge~mi$ gUnler.
291
eyyam-. resmiyye
resmi gUnler.
eyyam-. ta'tiliyye : tatilgOnleri, dinlenme' gUnleri.
eyyam-. ma'dOdat" eyyam-lit.te!?rik : Kurban bayramlnln birinci gOnOnden ba$ka Oc gOnU. 2. gemiolan rUzgar. 3. zaman.
nin hareketine elveri$li
(bkz : hengam). '4. nOfuz, iktidar.
eyvam-U1-biz: her arabI' ayrnrn onikinci, onU~un
cO, ondordOncO ve onbe$incigOnleri.
~\
eyyid
muktedir. I
eyyid-Allahli
( a.
s. )
:
kuvvetli, saglam;
Allah, . kuvvet versin!
(a. i. yemin'l'n c.)
eymlin
eyn
eyyam ola! :"heyamola" nrn asl,dir. Gemiciler
demir allrken bir aglzdan
$arkl gibi soylediklerj
$ey.
eyyam'reisi : zamana gore hareket eden [adam).
eyyim
(..\
EyyOb
I..;-'~\
( a. s. )
dul, bekar.
(a. h. i.) :Kur'an'da adl ge-
«;en ve kendisinden "kulumuz" dive bahsedilen ve
sa.blrll insan ornegi ofarak gosterilen israilogullarr
peygamberlerinden biri.
eyyliha!
L r :.\
(a. e.) : "ya, ey!" gibi hi-
tap edatl. va eyylihessaki :ey i«;ki sunan!' Ya eyyu.
-helhuzzar : ey hazlr bulunanlar;
eyzal\
(a. zf.): vine oyle, keza, bu
dahl', oteki gibi.
ez
jI
(f:e.) : "den, dan" manasrna gelir.
ez-dil : gonUlden.
ez an climle : 0 cOmleden olarak.
ez dil li din : can ve gonUlden.
ez her cihet : her 'baklmdan .
ez kaza :. kaza ra.
ez ser-j nev : yeni ba$tan.
eza
l>~\' \~\
(a. i.)
incinme, incitme,
can yakma, eziyet. (bkz : cefa, cevr).
ed-yi derOn : i~ incinmesi.
ez'af
(a. s. zatf'den.) : daha
(en; pek) zaYlf, dermanslz, kuvvetsiz.
. ez;'af-. ibad : halkrn en zaYlfl. [evvelce saygl gostermi$ olmak i~in "ben" zamiri verine kullanlllrdl]:
ez;'af-. nas : insanlarln en zaYlfl.
ez;'af
~L,.,:.,\
(a. s. z,'f'rn c.)
$eyi iki misli yapan fazlallklar, katlar.
'ez'af-. muzaafa : kat kat, pek ~ok.
bir
ezhir
(a. i. zufr'un c. olan
eziHir
ez'aki
5~ j\
(a. s.) : 1. k6tOfi.jk eden
[kimse]. 2. klsa boylu, alc;ak [kimse]. 3. klsa
boylu ve k6tO huylu [adam].
(':,. l.a 1
ezamim
(f. s.)
(,) 1
ezecc
ka!;ilarrnm kill c;ok va
"
(a. s.)
ince ve uzun ka!;i-
II, kalem ka!;ill.
ezecc-ul-hicibin
ince 'Ie uzun ka!;ilJ.
Jj I
ezel
(a. i. Izmame'nin c.)
(a. i.) : ba!;ilangici olmlyan
gec;mi!;i za.man, 6ncesizlik [zlddl "ebed", dir].
cemaatler,
ezan
~ jI
ezebb
~aC;I uzun [adam].
"ezfar" In c.) : tlrnaklar. (bkz : ezfar).
al ezel : c;ok eskiden. (bkz : (Ylin-el-kadim). TS
J
1 .; \
(a. i.) : Musfi.jmanlan iba-
dete c;aglrmak ic;in c;ok defa minareden, muayyen
kelimeleri 's6ylemek sOretiyle, 'yukseksesle yapllan
davet. [Allahu ekber Allahu ekber, Allahu ekber
Allahu ekber. E~hed(j en la ilahe il-I'Allah. E!;i-hedu
en la ilahe iI-liAllah. E!;ihedu enne Muhammeden
ezel : ezelden beri.
Jjl
ezeli, ezeliyye
(a. s.) : ezele mensup, ezel j.Je i1gili, 6ncesit, ba~~
langlc;slz. ilm-f ezeli ,: Tarin bilgisi.·' Kudret-j eze·
liyye : Tann qUcU.
.::.-~ j \
ResOI-Ullah. E!;ihedu enne Muhammeden ResOI-UI-'
lah. Hayya-al-essela, Hayya-al-essela, Hayya-al-el-fe~
-Iah I Hayya-al-el-felah (sabah ezanlarinda ilaveten :
es-salaW hayrun min-Em-nevm). Allahu ekber Alia-
6ncesizlik, ba!1langl<;slzlJk.
-hu ekber. Lailahe iI-I'Allah].
zat : Hz.. Bilal-i Hab~!;ii'dir).
pek, c;ok) zeli'l, a!1agdlk [kimse].
ezani
,J'\';\
(ezanl ilk okuyan
1..-'';\
(a. s. zelil'den.)
ezelilik,
daha (en',
(a. i. zufr'un c.) : 1. tlr-'
ezEir'
(a. s.) : gaddar ve zalim
naklar. (bkz:' ezaf1r.). 2_ tlrnak bahuru denilen tlbbi bir koku. 3. Kuzey kutbunda bulunan, kuc;Uk yddlzlar.
[adam].
ezbad
ezell
(a. i.)
ezell-i nas : en zelil ve a!1agillk adam.
(a. s.): ezan ile igili.
ezani saat : Gune!;iin battlgl zaman 12 olan saat.
ez'"r
ezeliyyet
,;)~
jI
(a. ,i. zebed'in c.)
1.
(a.s. )
ezfer
gUzel
kokulu
k6pUkler. 2. paslar. 3. c;eyrekler.
ez-ber
>j \
ezfile,' edeli
(f. b. i.): -zihinde tutma,
unutmamlya c;a"~ma. [ez : den; "ber : g6gus";
ez
ber : _g6gUsten" kelimesinin kar!;illlgi oldugu.
+
na g6re "ezberden" kelimesi yanll!;itlr.].
ezberm
ezdad
iJ.jl
,;)I~\
(f. i.) _: ezber.
(a. i. zldd'in c.) : kar!;iJ
alan !;ieyler, * kar!;iltlar. Cem'·i ezdad
alan !;ieyleri bir araya toplama.
ezder
(f. s.)
birbirine ZIt
: laYlk, mUnasip,
yara!;ilk. (bkz : berca, c;espan, !;iayeste).
ez-dil
J,;) jl
ez-dil ij can: can ve g6nUlden.
, ctI.9 j I .(a. i.)
gUrOh,
ezgehan
JLrJ jl
(f. s.)
i!1siz gUe;-
suz, tenbel [adam].
ezhab
~_LJb';1
(a.-i. zeheb'iti c.)
1. ai-
trnlar. 2. yumurta sanlan.
(a. i. ~ihn'in c.) :
ezhan
insanda akil, fikir, zeka,
kudretleri.
haflza, anlaYI!;i,kavraYI!1
ezhin-, nas : halkrn zihni.
ezhar
(f. b. s.) : g6nUlden.
J9 j \
cemaat b6lUk.
)lrt;,1
(a. i. zahr'm c.) : 1.
arkalarr sirtlar; satlhlar, yuzler. 2. binek hayva-'
, nrnm sirtlan;
293
ezhar
ezhar
)lA:ljl'
{a. L zehre ve zehere'nin c.}
c;:ic;:ekler. (bkz : zlihOr).
S j\
ezka
(a. s.) : daha (en, pek,
c;:~k)
hal is, lekesiz, fazlletli, temiz.
ezhSr-. erbaa : "ebegUme.ci, hatmi, menek~e, gelincik" c;:ic;eklerL
ezhar-, nev-bahar :' bahar c;:ic;:ekleri.
(a. s.)
laYI~II,
daha (en, pek) an-
c;:ok zeki.
ez~ar-i rebii : bahar c;:it;ekleri.
(..~
ez-Icadim
ezhel
{a. s.}
pek dalgm ve
unutkail, c;:ok 'gaflette bulunan.
vIb j \
ezhEW
)l(~\
ezkar
{a. s.}
: pek beyaz~ gU-
zel ve parlak. Cami'-i Ezher : Mlslr'da me~hur bir
medrese. '
ezher.iil·levn : parlak yUzlU., [Hz. Muhammed'in
vaslflarrndan biri].
(f. a. zf.) : eskiden.
(a. i.' zikr:in c.)
: 1. an-
malar, hat,rlamal~r, bildirmeler, s6ylemeler. (bkz ':
zikr). 2. zikirler. (bkz : evrad).
ezkar·, cemile : medih ile, Iyilikle yad etmeler,
anmalar.
..::"l( J:\
ezkat
ezher-iil vech : yUzU g6zu nurlu.
jI
\
(f. s. )
k6W du~unceli
[kin,se ].
~vIb jI
ezheran, ezhereyn
(a. i. c.) : Ay ve
rikatl ~Obelerj'nc!en birinin adl. [kurucusu : ~eyh
":-,,U \
kazara,
(a; L): Halvetiyye ta-
Eb/ Abdullah ML.hal')1med bin Abdurrahman-Uz-ZU-vilv/-UI Ezheri'dir].
ezil)
( f. a. zf. )
yanll$llkla.
<t:,vlbj\
ezheriyve
LA.; j\
ez-kaza
GUne~.
(a.
i. )
1. ~Ible ruzgarr. 2.
s:-U-~\
..
J
ezkiya'
( a. s . zeki'nin c. )
le-
kesizler, halisler, fazlletliler.
ezkiya-yi ehl-i tar/kat : tar/kat ehlinin en fazi·
letlileri.
s. alc;:ak, a~ag"lk [adam].
(a. s. zekl'nin c.)
'L; j \
ezikka
(a. L zukak'm c.) : so·
kaklar, yollar; Tanzif-i ezikka : sokaklarl temizle·
me.
.u ~ \
ezille
(a. s. zelil'in 'c.)
al~aklar,
ezkiya·yi etfal : zek/ <;:ocuklar.
ezkiya.yi
~ijbban
gen~lerin
~dller, a~agdlklar.
ezimme
<LA j
ezimme·i umur :
;.;:.
jI
I
{a. i. zimam'm c.} : 1. yu-
i~lerin
{f. i.}
.::..t,j\
eziyyet
.J:.j\
idaresi.
ezlag, ezlagi
~ ~\ ,
hayklrma.
ezlai
3-'~\
(a. i.)
ezlak
J-l ~\
: eziyet, ind-
(a. s.) : '1. soguk, soguk
[~ey].
2. i. ate~te tencerenin ic;:indeki ~eyin kaynrya kaynlya ta~ma derecesine geJmesi.
194
tal tlrnaklar [hayvanlarda].
,,<,-1 ~ \
(a. i.)
~
tenasul aleti.
necek, incitecek hal, incitme, cefa, me~akkat, zahmet: (bkz : azar, renci~).
eziz
en zeklleri.
(a. i. zdf'mc.) : zool. c;:a-
larIar, dizginler. 2. mec. idare. Malik-i ezimme-i
IdUnat :' herkesin idaresine ~ahip olan (Allah).
ezir
kes-
kin fikirliler, anlaYI~I"ar.
( a. s. ) : . iri, . uzun
{a. s. } : 1_ keskin
~ey.
~ey;,
2.
dil uzatan, aleyhte s6z soyl iyen [adam].
ezlanl
I')f ]I
( a. L zelem ve zelm'in c.) :.
Cahiliyet devrinde Araplarm fal ac;:mak veya ugur
'saymak ic;:in kullandlklan kumar oklan.
ezyed
jL-. j\
ezmal1
(a. i. zaman'm c.) : va-
kitler, anlar, <;aglar [dilimizde az kullandlr]. (bkz :
ezmine).
Arap~a
c.)
CJ
Kelb-i ezum
(a. i. zamap'm c.) : an-
lar, vakitler, <;aglar. (bkz : ezman ).
Im~.
ISlnel, ,slran kopek.
(a.
s.)
pek keskin .olan
(bkz
burran).
ezvac
~\J
i\
pek keskin kl.-
(a. i.zeve ve zevee'nin
c.) : koealar, e~ler, ~iftler, kadrnrn 'veya
e~I'eri. ["zevce" nin c. o!arak "zevcat"
daha ~ok kulland,r].
ezmine-i maziyye : ge<;mi~ zamanlar:
bilinmiyen zamanlar,
ezmine-i mustakbele : geleeek zamanlar.
ezvac·, tahii'at : Hz. Muhammed'in ismetli zev·
celeri. [HadketcUI-Kubra; Sevde binW Zem'a; Ai~e
ezmine-i selase : u<; zaman.
binW Eb'i-Sekr;
nahlar, su<;lar. (bkz
kuyruklar.
(a. s.) : lSI ran, ISlrrer.
ezuzjJj\
ezmine-i kadi~e : eski zamanlar.
eZl1ab
1. edepsiz [adam].
[han~er, kdl~ v. b.] Seyf·i ezuz
ezmine-i cedide : yeni zamanlar.
ezmine-i mechule
j \ ,( a. s.)
. iJ j \
ezum
ezmille
Azerbayean'ln
2. ba~1 sert [at].
: bahadlrlar, kahramanlar, yigitler.
ezmar-I. Etrak : Turk yigitleri.
(a. i.)
adl.
ezue
(a. s. zimr ve zem'ir'in
ezmar
J . J\ j\
Ezrebi
Hafsa binW Omer:el-FarOk; Zey.
(a .. i. zenb'in c.) : 1. gu-
neb binto Cah~;. Zeyneb binW Haris; Zeyneb bintO
zunOb). 2. (zenb'in c.) :
Huzeyme; Remle bin'W Eb'i-Sufyan; COveyriyye bin.
W Haris; Safiyye binW Hayy; UmmU Seleme; Mey.
mOne binW Haris; Mariyet.ul Kubtiyye].
(f. zf.)
ez-nev
ezra'
t) j \
J
ezvak
(a. s.)
.
yeniden.
pek fasih, SQZU
c1uzgun. [adam].' $ahs-I ezra' :, fasih, SQZU duzgun
adam.
ne~eler,
(a. i. zevk'm c.)
!Jlj\
tatlar,
lezzetler, hazlar.
ezvak·, padi~ah-ane : padi~ahlara' yakl~,r, zev.kler.
ezra'
",I')
j\
( a. i.)
beyaz kulakl, siezver
yah at.
ezrak
j))
renkli. 2. saf ve temiz
ezrar
)\) j\
( a. s. )
1. mavi, gok
ezveri
(a. s.) : boynu egri [kimse].
\5).,9j\,
, '(f. i.)
kara<;alr deni-
len kalm ve <;ok dikenli bir aga~.
[su].
(a. i. zlrr'm c.)
)Jl j \
1. es-
ezyiif
...J~.,:.,\
(a. i. zayf'm c.)
yap dugl11eleri.
firler, davetliler, konuklar. (bkz : zuyOf).
ezrar-, libas
elbisenin dugl11eleri. 2. bot. ne·
batlann (* bitkilerin) uzerinde ilk ve son baharda
meydana gelen tOl11ureuklar.
manaslna gefir.
ezrar-, Ibt,yye : bot. yapraklann dibinde meydana gelen tOl11urcuklar.
ez-yah
ezyak .J~\
misS-
(f. b. s.) :"buzdan soguk"
(a.
s.
z'ik'dan.)
pek dar,
slkmtd,.
ezrar-, intih,aiyye : bot. dal tepelerindeki tomurcuklar.
(a. i. zeyl'in c.)
etekler,
i1aveler; kuyruklar, ekler.
ezrar-, lahmiyye : hek. yaranln etraflnda meydana gel en et <;,kll1tdan.
ezrar:1 ~ahmiyye : bot: kozalak.
ezyed
(a. s.)
daha (en, pek, ~ok)
ziyade, fazla.
295
F
" fi'
Sol; , ...J (a. ha.). 1. Osmanlr alfabesi-
nin yirmi ,U~UncO harfi olup " ebced" hesablnda
seksan saYlslnrn kar~dlgldlr.
fa'il
JL.J
J-9
(a. i. fail'in c.) : failler, ya-
~"':J W (a.
fa'il-ine
f.
:J.') : fa'alcasrna,
fa'al
olana yakl~acak sOrette; ~all~,~ancaslna.
..:,....1 W (a.
fa'alivyet
i.) : ~ali~ma, hareket,
~I.;
.( a. s: c. : fevaci')
insam
<L.>I.;
(a. s.)
~i
ficia-niivis
",-:,,"1.;
: 1. Met, musl'-
(a. f. b. s. : facia
yazan, hazin va aClkli tiyatroromam yazan [kimse], trajedi Ustadl.
(0. i. c.)
faciat
Jer, aClklr
~eyler.
ficir,
facir~
musl'bet-
0..):,,"1.;, j:""1.;
(a. s.fUcOr'dan.
dU~kUnkadln.
(a. s.c.
fudala). 1. (bkz :
nzd). 2. i. erkek adl.
)"-~
(f. L) : 1. [ewelee]
Gin imparatorlanna verilen bir ad. 2. c;in'de porselenden yapdan kapkaeak.
f~gfur-i
196
(a. f. b.
(a. i.) : kapan, tuzak, ag, fak.
fare kflpan,.
ilJ.
fahhar
)L.:d
(a. L)' : kemUrcU.
(a. s.) : 1. kendini med-
fahha~ ~L~ (a. s.)
her tUrlU kotOlUkleri
$ahslnda toplaml~' [kimse].
fahim, fahime 4:;"; It~;";
(a. s. fahm'den.
e. : fiham) :fahametJ i, ~ok kuwetli, ltiba~ ve
nUfuz sahibi olan. Diivel-i fa hime : ltibar ve nu.
fuz sahibi olan devletler.
fihim, -fahime
(a. S.
fehm'den.) ; anlaYI$II, akdlr.
fecere, fUccar) : 1. WeOr sahibi, fena huylu,
gUnahkar. 2. ayya~, sefih. 3. habis; rezil; ~erir;
~aki'. . 4~ yalanel. 5. kadlna dU~kUn' erkek, erkege
fagfur
~
fahh·iil-far
C;in: Gin fagfuru, Cin i~i.
4J'It-~;
fahim-ane
:
J--.a\;
L~
oL.:.;p
s.) : yegane' ba~vurulaeak en" bUyUk mak~m.
heden, ~ok egUnen, evUngen. 2~ ~anak ~emlek, toprak testi. 3. saksi.
bet. (bkz
feda). 2. hazl'n ve aClkl1 tiyatrooyunu, Fr. drame., ["faci" in mOennesi].
fad,1
(a. t. s.) : I [ev.
velee] sadrazam, Mlslr hidivi ve prenslere verilen
bir lakap, fahametli.
fahham
,dertli eden; keder veren, aClkll.
C.
ululuk. 2. itibar, klymet, deger. 3. kadrn adl.
fahh
gayret.
facia
(a. i.) : 1. fahimlik,
fahamet-penah
panlar.
faci'
..::.... W
fahamet-Iij
fa'aliin lima Viirid : diledigi i'$i yapan Allah.
fagfura
~ini.,
fahamet
(a. s. fi'I'den.) : ~ok i~liyen,
daima harekette bulunan; gayretli, ~ali$kan.
f.aale
(f. s.)
fagfuri
mensup,
olana
yakl~aeak
(a. f. zf.)
fahl'm
surette.
'ahir, fahire' o.i-\;
,.,;.tt
(a. s. fahr'den.f :
.1. fahreden, onurlu, ~'anll, ~ereflL (bkz : mUftehir)'. 2. mUkemmel. 3. klymetli, degerli. 4. erkek
ve kadln adl.
fihi~
.. l;
~
(a. s: fah$'dan.) :1. mO-
balagalr, ta~kln, aWl. 2. buyUk, iri. 3. ahlakslz,
ahlaka aykln; ~irkin, pek ketO. Kavl-! fihi!; : ~jrkin
sOz. Hata-vi fahi~ : pek ketO yanll~. 4. insafslzea.
5. tamahkar, pinti, klsmlk [adam].
fiil
fahi~e
<L..:.> ~
(a. i. fuh$'den'- c. : feva-
hi$) : 1. ahlakSIZ kadln, kahbe. (bkz : alO,fte/
a$ufte, zaniye). 2. ar, aylp, kabahat/ gunah.
fahite
(a. i. c. : fevahit)
J-~ (a. s. c. : fuhul) : 1. ayglr. 2.
r-;"9
(a. s. fahamet'den. c. :
fiham) : buyuk, ulu. (bkz
r-~
fahm
gist).
fahm-i
animal.
fahm-i
fahm-i
fahm-i
(a. i.)
azim/ cesim/ kebir).
komur. (bkz .: en-
~Ii
(f. i.) : 1. uveyik ku~u.,
2. muzo Turk muzlgrnin buyuk
mi zaman" ve onbir darblldlr. Pe$rev/
hileroh;ulmu~tOr. Yalnlz 20/4 mertebesi
mr~tlr. Yirmi zaman" tek usul alan fahte/
·Iif . ~ekillerde bulunan bir sofyan/ iki yuruk
ve gene bir sofyan'dan murekkeptir. <:;enber
fahte'nin ba~rna" bir sofyan lietirilerek
digi gibi, bu usul zenc1r'in de terkibinde
fahOr
).'-;"9
fahreden; ogunen, kendinimedhetmek
olan. (bkz : mutem§cid, mUtemeddih).
hayvani (hayvan komuru)
fro charbon
fahOr-ine
ma/deni : maden komurU.
nebati : nebatl, * bitkisel. komur.
tiirabi : huy komuru.
cas rna, kendinJ medhederek, 'ogunerek,
fahz
(a; s.) : komurle ilgili, komurumsu. Havza-i fahmiyeye : komur havzasl.
fahmiyyet
(a. i.)
kim.
karbonat.
fahr _,.,;,J
(a. i.) : 1. ogunme, boburlenme,
buyuklenme, $eref, onur, klvanc;. 2. buyuklUk, uluJuk. 3. $ohret/ On. 4. fazilet, erdem.
fahr-j iilem/ fahr-i kainat : Hz. Muhammed.
dort terekli taco
fahr-i edhemi
fahr-i Hiiseyni : on iki terekli taco
l>./d
fahri
(a. s.) : ,1. $eref, onur ic;in/
parasJ:z; maa$SIZ, ay"kslz/ ucretsiz gorulen [i$]'
2. i. erkek adl.
fahriyye
~..J--::d
(a. i.
C.
:
fahriyyat) :
1. ed. eski $airlerin/ kendi fazlletlerini ve ustOnIOklerini ovmek suretiyle yazdlklarl $i·irler. 2. ka·
drn ad,.
fahriyyen
(a. zf.)
ara$tlrma, .arama.
. (a. i.
C.
:
efha:i).
fahri ola.
fa ide
fiide-mend
C.
:
fevaid) : 1.
-L.:A
o;~
va·
(f. b. s.)
menfaat elde eden, karll.
t ~',
fiih
(a. i.
C.
fevaih): c;ic;ek
meyva kokusu. ["filyih" $eklinde de kullanrllr].
fiik, fiika
J~, Ji~
(a. s.
fevk'den.) : 1. fevkrnde bulunan, manevi olarak
ustOn alan. ihtiramat-. faika : ustOn saYlirlar.
faik-iil-akrin : akranlarrndan ustOn. 2. a'ia. 3.
erkek ve kadrn adl.
faiklyyet
~"I~
':"'_:JV \!
(a. i.): ustOn-
10k; Esbib-. faiklyyet :ustOnlUk sebepleri. [\/apma
kelimelerdendir ].
fail
(a. i.) : bir $eyin ic;yuzunu
(a. i.
fayda, menfaat, kar, kazanc;. 2. umit; haYlr; i$e
rama. Bi·fiide : faydaslz. C;i.faide : neyeyarar,
liuna.
faide·i hiber : bir i~in hakikatine varma
3. faydal, olan bend, flkra.
fiide-i tirihiyy~ : tarihi fayda, kazanc;.
rak, onur ic;in/ paraslz ve menfaatsiz.
~
..,L.,;,J
kalc;a ile baldlr araslndaki k,slm. Azm-i fah z
luk kemigi.
~~
<L....J- (,
fahmi/ fahmiyye
fahs
(a. i.) : 1. akrl ve man-
tlgrn kabul edemiyece9f soz ve i~. 2.me~rO olmrVan ~ehvani haller, fuhu~, zina. 3. verilen zekat·
taki tamahkarll k.
fahte
akdll ve zeki [adam]. 3. i. erkek. 4. s. beyitler,
hadisler ve rivayetler anlatan [kimse].
fahm
;L.:.~
ya-
bani guvercin/ uveyik. (bkz : hamam).
fahl
fah~i'
..,l_l::- Ii
(a. S. c. : fevail, faale) :1.
i~liyen,
yapan. 2. te'sirli. 3 gr. bir fi'lin anlattlgl
ilii yapan, fro sujet.
297
fiil-i hakiki
fiil·i hakiki (gen;ek yapIC)
: Allah.
fiil-i
L:>.:.~~. (a.
fakha
fiil.i hayr : haYlr i$liyen.
muhti~ : istedigini yapmakta serbest olan.
fiil·i miibi%iir
huk. bir $eyi bizzat yapan kimse.
fiil·i miistakil
huk. bir su~u kendi i$liyen veya
bunun i$/enmesine sebebolan.
i. c. : flkah)
: 1.
andropogon muricatus denilen. bir ~iI;ek. 2. anat.
an'us, makat, oyluk. 3. astr. DUbb-i 'ekber denilen
yddlz kUmesinin dortgeninde bulunan bir yddlZ,
lat. gamma Ursus Majorisj fro Phegdaj ing. Phecda.
[yedili kUmenin U~UncU derecedeki parlak ylldlZIdlrJ.
fail~i mu~terek : huk. i$lenen bir su~ta parmagl
'olan,
fakicl
sue;orta~l.
fiil-i $err :kotUli.ik i$liyen.
I
.:..~':'&:o~
fiiliyyet
(a. i.) : 1. faillik, i$-
leyicilik; i$liyen ve yapanm hali. 2. fels.,
mUessirlik, te'sir, fro activite.
fiiz, faize
(a.
S.
kim.
fevz'den) :
1. fevz bulan, muradma ula$an, blr ba!?an kazanan. 2. erkek ve kadm ad!.
fiiz
.~~
(a. i. fevz'den. c. : fevaiz) :
,1. odUn~ veril~n paraya kar$1 allnan kar. (bkz, :
gUze!?te, nema, riba). 2,. bol/uk e;okluk, ta$kmllk.
3. s. feyezan eden, ta!?an.
faiz·i basit : alman bore; mUddeti ic;ine degi~mi,
yen ana'paranm qetirdigi faiz, kar.'
bir liranm belirl; zaman i~inde ge-
fiiz·i cuz'i
tirdigi faiz.
faiz·i kiilli
blr parayl te$kll eden cUz'l faizle~
rin tutan olan <;Isil faiz.
fiiz-i miirekkeb : bir paranln getirdii:ji faiz, '{ade
sonunda anaparaya katllmak sOretiyle hesap edilen
faiz.
faj, fajo
faka
(f. i.) .: esneme.
<Li ,~
(a.
i.)
: fakirlik, yok-
sUI/uk, ihtiya~. Fakr ii faka ': yoksul/uk.
a. i.) : filkihlik, flklh i1minde bilgi sahibi olma.
} '..
'~L:..bt~
,("ka"
uzun okunur<a. s.)
[evvelce] mUfWler hakkmda
kullandan resml bir Unvan.
fakat
(a. e.)
yalnlz, ancak"
'lakin, ama, $ukadar var ki.
fakd
~
(a.
L)
(a.
S.
flkh'dan c. : fukaha) :
1. flkd, (din, $eriat) ilminin Ustadl. 2. zekl, an.
laYI$11 [kimse]. (bkz
fakih~
'fehham).
(a.L c.
fevakih) : ye-
mi$, meyva.
.fikihet-i.i~-~iHi (kl$ meyvasl) : ate~. [ennarU fakihet-U~-~ita' : ate~, kl~m meyvasldlr.]
(a. s. fakr'den. ,c. : fukara'):
1. zengin olmlyan, yoksul, paraslz, zUgUrt. 2. dilenci. (bkz : sail). 3. zavalfl, bl~are, aciz. 4. al~ak
qonUI/UIUk qostererek
"ben" manaslna gelir. 5.
Hindilstan'c;la, kendi kendilerine tUrli.i eziyetler yapmlya all~ml~ olan' dervi$ler.
fa~ir-i mu'temil : huk. kazanlp
kU,dreti olan yoksul kimse.
fakir-a~o
ya~lyabilmeye
(a. f. zf.) :- 1. fa-
kire 'yakl~acak sOrette. (bkz
acizane). 2. fakircesine. 3. neiaket olarak "ben" zamirininkar~dlgl.
<\J'L;.. ~~';:9
fakir·hane
(a. f. b. i.) :
[alc;ak gonUIIUli.ikle] soz soyliyenin evL
(a. L)
: fakirlik, yoksulluk,
.faki'.i.id-dem : kanslzllk, fr, anemi~_
fal
...I~
(a. L) : u6ur; talih deneme; kah-
ve fincanma, iskambile bakmak gibi bir taklm garip usul/erle insanm talihine ait $eyler ,soyleme.'
fii-i b'ed : fena hal,
f~na alamet.
fil-i hayr : iyi hal, iyi alamElt, ugur sayma.
falak
...;1;
(a. i.) :1. sabah aydlnllgl. 2.
tomrukfalaka.
: yok/uk, bulunmama.
(bkz : flkdan).
fakd-i nakd : para yoklugu.
298
nadir' bulunan
muhta<;llk. zUgUrtli.ik ..
("ka" uzun okul,1ur.
fakahetli, ·Iii
<L~R,!.
fakih
fakr
faka'YI %iedide : !?iddetli ihtiyae;.
fakahet
(a. s.)
[nesne].
falaka
et,::H
(a. L) : 1. Jeskiden] mek-
tepte veya medresede ,kabahatli talebenin -arkasl
UstU yatlrlp dayak atmak Uzere -ayak bileklerine
fark
taklp slkl~tlrilan iki ucu ip bogll bir sopa. 2. bazl
manivela i;;lerindekulianilan
ucu iple bag" bir
aga<;. 3. iki ucu bir yere bagll olan halat. 4. <;ift
at" yuk arabalarlnda, <;eki kaYI~larlnln baglandlgl
aga<;.
\ ~
falic
C
falic
-t
\
(f. s. )
~
;
qalip, muzaffer.
(a. i. felc'den.)
;
yarlm inme,
vucudun yarlslna inen inme. (bkz : nlsf-I nuzOI ).
\ l6
falih
eken.
ad!.
2.
(a. s.)
L
; 1. topragl suren,
muvaffak ve mes'ud [kimse]. 3.
'j,
erkek
didir. Asil adl. EbO Nasir Muhammed'dir. Uzlukoglu Tarhan'lI1 torunudur. Babaslnlll 'adl Muham·
med'dir.
L.,:;,-,~
faruza
(a. zf.). (bkz : far~a).
..s::::..:~
farazi
(a. s.). (bkz : farzi).
d,:":':)
faraziyye
(a. i; c. : faraziyyat).
(bkz : farziyye).
fare
'... ,~
•
J)~ (a.
farlk, fanka d,9)l6 ,
falik
(a. s.) : ikiye bolen, aYlran.
falik.ijl·habb·j ve·n·nuvat
varano
~U~
falik
~aklanml~
(a. L) : memeleri henuz ar-
[klz].
d.ol;j~
fal.name
.fam
habbeyi, taneyi ikiye
~
A
(a. f. b. L) : fal kitabl.
(f. L) ; renk. (bkz ; levn).
Gijl.fam : gul renkli. Sebz·fam :
·fam : altln renkl( v. b.
fani
..J,' ~
ye~il
renklLIer·
(a. s. fena'dan.) : 1. olumlu.
faniyyet
..::....~. ~
fanus
I fy' ~
(a. L) : fa'l1iIi k, olUmlUlUk.
(a. L c. : fevanis). 1.
kUre veya silindir ~el<linde cam kapak. 2. i<;inde
mum yakila'n bUyUk fener, cam" mahfaza; abajur.
far
.~
oJ
(a. L)
: Sl<;an, fare.
(bkz :
far,
S.
fark'dan.)
1. fark eden, aYiran.
fank·. nig ij bed : iyiyi kotUyU aYlran. 2. fark
'
olunmas.lI1a, aYrilmasllla seb'ebolan.
farig
(a:.'s. ferag'dan.) : 1. vaz·
ge<;mi~, <;:ekilmi~. 2. rahat,asOde. 3. bO$, bO$ kalml~, i~ini bitirmi~,i~siz.4. huk. bir mUlkUn, ta·
sarruf, sahip olma, kullanma hakklnl ba~kaslna terk
eden.
farig·ijl.bal
ba$1 din<;:, rahat.
farig.ijl.hal
hali vakti iyi olan.
faris, far,ise
2. muvakkat, 'ge<;ici ["baki" zldd,I].3. ihtiyar, ya~· '
Ii. Aiem.j fani : fani dUnya. Pir·j fani : pek ya~11
olan.
sl<;an. (bkz
(a. i.)
..1
mO~).
d,...... )~ ~ ....,...,~~
(a. s.) : 1.
atll. (bkz : sUvari). 2. binici i ata binrnekte maharetli. 3. ferasetli, anlaYI;;II. 4. h. i. Iran'ln gUne·
yindeki ~iraz vilayetL 5. i. [birincisi] erkek, [ikin.
cisi] kadln adl.
fari~an j~)~
(a. f. faris'in c:) : Osman-'
II saltanatll1ln kurulu$u slralarlnda eyaletlerde hudutlardaki Il1UhaflZ askerler.
farisi, farisiyye
(a. s.) : 1. Ir§n dili, Fars<;a, Acemce. 2. Irani:1n
dili ve halkl ile i1~ili olan .
farisiyyat
Iran
(a. i. c.)
edebiyatl.
Farabi
1oJ. \ ) ~
(t. h. L) : 870 veya 873
Ie 950 yillarl araslnda yasaml~ ve Aristo felsefesinin islam aleminde 'yaYd~aslna yol a<;ml~ biiyuk
bir TUrk filozofudur. Kendisine muallim-i sani (fel.
sefede Ar:isto'dan sorra ikinci Ustad) unvanl veril·
mi~tir. Eserlerinin ibn.i Sina iizerinde buyUk te'siri
vardlr. Eserlerini zamanlnln ilim an'anesi geregincehep Arap dilile yazml~tlr. Kendisine garpldar :
Alfarabius derler. Kanun dedigimiz <;alglnln mOci·
fari~a
( a. L
C.
:
fera iz )
farz. Allah'lIl emrL 2. lazlt'i1, vacip, gerek. 3. bor~,
vazife. 4. miras<;i1ardan herbirine ~er'an dU$en hisse, pay. (bkz : feraiz 2).
fark
ba~kallk;
J)
(a. i. c. : furOk) ': 1. ayrJlI~,
iki veya daha <;ok
2. aylrma, ayrllma, se<;ilme.
~ey
araslndaki ayrrllk.
299
fark-,t;em'
fark-, cem'
teks'lri.
meratipte' zuhOr 7tibariyle vahidin
fark-. fahi~
ba~taki sa~1Il
~ok ayklrl fark. 3. ba~1Il tepesi;
ikiye ayrJld,gl yer.
fark-, tamm : tas. dUnya alakalarlnl tamamiyle
terkederek ehadiyyet d~rgahlna tam bir teveccUhle
istigrak haleti.
(a. h. i.) : Iran.
fart
(a.i.): a~lrt, a~lrJllk, a~klll,
.1 j..
a~klllllk,ta!1klll,
ta!1klllllk, fevka,ladelik.
fart-. gayret : gayrette a!1lrJllk.
fa·rt-. mahabbet : sev~i de a!1lrrllk:
fart-. semane : !1i!1manllk a!1lrJl,ql.
fart-, zeka : zeka ta!1klllllgl.
faruk
J.J)l9
(a. i. fark'dan.): 1. Hz.
<\;~J)l9
faruk-ane
farukl
("ka" uzun okunur.
faruk olana yakl~lr sOrette. [Hz. Orner
(a.s. )
Hz. Orner ve ada-
Jetine mensup.
faryab
'7-'b 19
(f. i.) : 1. c;ay ve I~-
mak suyu i1e sulanan yer. (bkz : paryab). 2. (h.
i.) : eski Horasan'da Belh'e yaklll bir $ehir.
farz,
~,}
'(a. i. c. : furOz) : 1. bir ne-
t7ce elde etmek ic;in ihtimalli veya gerc;ek olarak
k?lbOI edilen bir tahminde bulunma, sayma, tut"
rna,. bir' husOsu bir davaya mevzO ve asrl kJlma:
"beni burada yok farzedin". 2. Allah'm, i!1lenmesi
kat'7 olarak IUzumlu terki gunah 'olan emirleri.
[namaz;oru~; hac; zekat gibi]. 3. s. zarOr7, IUzumlu,gerekli .: "onu ziyaret etmek farzoldu". BiI·farz. diyelim kif tutallm ki, !1oylece dU!1Unelim.
farz-. ayn: Allah'lIlteker teker her MuslUman1n yerinegetirmesi lazlmgelen E;!mri.
farz-. kifaye.: Allah'lIl, bir klsim MuslUmanl'arlll
verine getfrmesiyle, digerlerinden saklt olan emirJeri,. Icenaze namazl kJlmak gibi].
farz-. muhal : olrYlIyacak qir' ?eyi, olacakml!1' gibi
'300
(a. zf.)
diyelim ki, tuta-
(a. s.)
: farz, takdir ve
1,m ki. 0bkz : farza).
farzi
I.S-;;',}
tahmin usOlUne dayanan. ["faraz7" yanlJ~tlr].
(a. i. farziyye'nin
c.). (bkz : farziyye).
farziyyat-' gayr-i mumkine
gerc;ekle?mesi imkanslz olan du?unceler Vel incelemeler.
~..:.:,
farziyye
j
(a. i. c. : farziyyat)
bir iddiaYI aydllliatmak
i~in soylenen ve hukmii
kat'7 olmlyan, farz ve takdlre bagll bullman mesele,
* varsaYlml" * varsaYlm, Fr. hypothetique, hypothese. ["faraziyye" yanll?tlr.].
..
konu?ma,
...:...> l~
(a. i.)
uzdillilik, iyi soz
guzel ve aC;lk
soyleme
kabiliyeti.
[asrl manasl Arapc;a'da : "kopuksuz halis sut" demektir ].
fasahat-perdaz
j \.) J
y
~>
L.:u
(a. f. b. s.) : guzel ve aC;lk konu!1an, uzdilli.
fasd
(a. i.)
: kan alma. (bkz
'idma', hacamet).
faslk.
J...,l9
(a. s. f,sk'dan. c. : fese-
ka, fUssak)
Allah'lIl emirlerini tanlmlyan, sapklll,
gunah i?liyen, fesatC;I, kotOluk eden.
faslk-. mahrum : gunah i~lemeye hazlr oldugu
halde bir firsatllli bulamlyan.
farz etmek : saymak, tutmak
du~Unme.
(a. z{) : farzedelim ki; diye-
L.)
farzen
fasahat
J Jj l9
L..:.:,,)
farza
lim ki, tutallm ki, olaki ["faraza" yanll~tlr]. (bkz :
'bi-I-farz, fi-I-mesel).
farziyyat
Omer'in lakabl. [hakl'YI hakslzdan aYlrdederek adaJeti tam verine getirmekte Un kazandlgl ic;in "faruk" kelimesiyle adlandlrJlml!1t1r.]. 2. hakl'YI hakSIZI aYlrmakta pek mahir olan. 3. keskin. 4. i. erkek ad,.
a. f. zf.)
gibi].
farz-. telatum :dunyanlll her tarafllla yaYllml~
olan ve son derece elastikiyyeti (esnekligi) .sebebiyle havaYI, sesi ve (1~lgl nakle yarlyan ve "es7r"
denilen ince maddenin farz ve kabul edilen dalgalart.
(a. i. C. :, fusOI). 1. (bkz
fasl). '2. muzo bir bestekarlll ayni makamdan besteledigi iki beste. 3. muzo [geni~ manasiyle] TUrk'
muziginde klasik 'bir konser programl.
fasll
J"",l9
(a. s. fasl'dan.)
: fasleden,
aYlran, bolen. Halt-. fas.1 : iki ~eyi birbirinden aylran c;izgi.
fasda
<tha~
(a. i. e. : fevasd) : 1. ar~lik
ara. 2. aVlran ~ey. 3. iki ~eyin arasmdaki bolme.
fasda-y, kubra : gr. dort harekeli ve bir sakin
h,arften meydana gelen be~ harfli kelime : (vatanlmlz) qibi.
faslla-YI saltanat : Ydd,rrm Bevazlt'in esir dO~
mesinden sonra C;:elebi Mehmed'in padi~ah olmaslna kadar ge<;en zaman.
faslla-y, sugra : gr. 0<; harekeli ve bir sakin harf.
ten meydana gelen dort harfli kelime : (vatanlm)
gibi. I
.:>..L...~'..L...~
fasid, faside
r
(a. s. fesed'.
dan. e. : fesede)
1. kotU, fene; yan"~; bozuk.2.
mOnMlk,fesat
<;Ikaran. Bey'.i fasid : huk. allm
satlm ~artlarrnda eksiklik olan satl~.
fasid-Ul·mizSc : ahlak ve tab7atm normal durumunu bozan.
(a. s. fesh'den.)
fasih
fesheden,
iptal eden, bozan, ~OrOten.
fasl·, harif : gOz mevsimi.
fasl., hazan : sonbahar, gOz.
fasl'l mu~terek :geo. * arakesit.
fasl-, sayf : 'vaz mevsimi.
fasl-I ~ita : kl~ mevsimi.
9. a )bir bestekarln aynl makamdan besteledigi
iki beste ile iki semal; b) 'geni~ manasiyle TOrk
mOziginde klasik bir konser programl. (bkz : fa511 2 ).10. il<i sathm (*dUzey) birle~mesinden meydana ,gelen <;:izqi (fasl-I mU~terek). 11. anat.
sal, vUeOdun oynak yerleri.
fasl.ul.cesed i: anat; vUeudun mafsallarr,
yerleri. (bkz : fasd).
\
fasla
~
fasih'
fass
(a. ,s. e. : fusaha) : 1. gOzelt:
dUzgUnsoz soyliyen. (bkz : tao
fasih.ii1.lisan
lik 2).
(a. f. zf.)
1.
yUzOk ta~1. 2. badem
fass-I nagln
larm i<;i. 3. kemigin oynak yeri. 4. mec. g6:zbE!begi.
fassild
~L~
(a. i. fasd'dan:)
-tl~
(a. i. e. : fasail) : 1. aile,
anababa.2'. bot. bir cinsteh olan nebatlarm (* bitki) hepsi, familya.
fasile-i bakliyye : bakla fas7lesi, * baklagille;....
fasile·j k~ranfuliyye : karanfil fasJlesi, * karan·
filgiller.
L.::.9
.
(a. i. e. : fusOI) : 1. ayrmtl;
aYlrma, ayrdma; kesme; kesinti; bolUm. 2. hallet.
me, neticelendirme. 3. aleyhte bulunma, adam ~e
ki~tirme. 4. bir kitabl~ ba~llea bolOntUlerindenher
biri. 5. ed. kelimeler, terkipler ve eUmleler arasrn·
da baglantl edatl bulunmadan yazl yazma usulO.
6. muzo bir defada <;alrnan peFev, ~arkl vesaire·
nin hepsi. (bkz : fasd 2 ). 7. tiyatro oyununun ba~·
Ilea klslmlarrndan herbiri. 8. dort mevsimden
herbiri.
fasl-, bahar, fasl•• rebi : bahar mevsimi.
fasl-, gOI : gOI mevsimi, ilkbahar.
(a. s. fasl'dan)
fasahat·
Ii; fas7h olana yakl~aeakbir tarzda.
\,..
(a.i. e. : fusOs)
tas!.
el, kan alan, haeamat<;:l: eerrah.
fasih-ane
fasile
(a. i. c. : fasalat)
ma agacmm fidanl. 2. geo. bir dOzlem
birine dik olarak tasavvur edilen kelmh,vat'l
Vfil11ihverleri'nden ufuk hattma
dUzlem Uzerindeki bir noktadan
nin uzuniuQu. [topografyada bu sistem
farkll oldugundan geometrinin faslasl tnrlnnrrlfvrlnm tertibi olur, Fl'. abscisse].
fasih·i ~irket : ~irket fesheden.
dOzgUn vea<;lk konu~an, iyi soz soyleme kabiliyetinde.ola.n. [kimse], uzdilli. Kelam·, fasih : dUz·
gUn soz. 2. a~ikar, sarih a<;lk.
<tL~;
ayiplarllli ve kusurlarrnl dil,ine dolaYlp
saYlp doke~, dedikodueu.
fassill·j bed-hlsal : fena
(f. i.)
yulma, a<;lga vtJrma, dile verme.
dana <;Ikarmak, a<;lga vurmak,
mak].
.
fatanet
(a.
i.) :
a~lkllgl, zihnin ya'radill~tan bir ~eyi c;abuk ve
anlamak husOsundak'i istidadl, zeyreklik. (bkz
f,tnet ).
(a. h. L) : Hz.
berin, ilk zeveeleri Hz. Hadice'den dOnyaya
dort ~!zrnln en kU<;UgUdUr. [digerleri :
kiye, UmmUkOlsOm'dur]. Hieretten 18 yil
de Mekke'de dOnyaya gelmi~, Hicretten 11
ra, 632 de Medlne'C!e vefat etmi~tir. 18
Hz. Ali ile evlenmi~, Hz. Hasan ve HUseyin'in
mUkUlsOm ve Zeyneb 1simli klzlann annesidir. Hz.
Peygamber'den sonra ancak 6 ay ya~aml~tln. L§kab,
Zehra'dlr.
fatlr
..)J::l lb
(a.
fatk u ratk-I umur :. i~leri' dUzeltme, yoluna koy:
ma. 2. e/.bisenin diki~lerini sokme. 3. "kaslk yaw
ngl" denilen bit nevi hastahk. [yanll~~larak "fl.'
ttk" ~ekli yaygtndlr].
yaratan, yaratici.
s.)
,J
fatlr·ijs-semavat
gokleri yaratan; Tann. Kudret-i fatlra. Hakk'in yaratma kudreti.
fatih
(a. s. feth'den)
:
1. fethe-
fayi,h
(a. i.)
~M
lb
(a. i. c. : fevatih) : 1.
kendiliginden dagl-
(a. i. c. : fevaYlh) : 1.
~i~ek ve meyva kokusu ..
fatih-ijl-ebvab : kapJlann a~ICISI; Tann. 2. bir
memleket zapteden. 3. h. i. II. Sultan Mehmed'in
istanbul'u fethetmesi dolaYlsiyle aldlgl tarihl lakap.
4.~M lb
'& ~
Ian gUzel koku.
fayiha
fatih-i bilad : be/deler, ~ehirler fetheden.
faysal
J~
2. s. gUzel kokulu nes'!e.
(a. i.) : 1. kesln hUkUm;
karar. 2. keskin kJlt~. (bkz
kim. 4. erkek adt.
ba~-
tlg-i bUrran). 3. ha·.
J ~
faysal.pezir
•
M
langl~,
methal, giri~. 2. Kur'an-I Ker'i'm'in birinci
sOresi,fatiha sOresi ["elhamd U lillahi rabb-il-alemIn" dive ba~hyan sOre]. (bkz,: seb'-UI-mesan1').
fazahat
(a.f. b. s.)
birinin
fUttak)
flrsat
(a. s. c. : fevatik)
ftrsat
buldukc;a adam oldUren kimse.
buldukc;a adamoldUren [kIZ, kadln].
fatim
r: b
( a. s. ) : sUtten kesilmi~ [c;o-
4..:-.6.9
'.
~b
,..llb
fatir
',/lb
gev~ek.
\"..
(a. i. fazilet'in c.) : in·
sanda iyilik etmege ve fenallktan ~ekinmeye kar!11
devamIJ ve degi!1mez istidatlar, gUzel vaslflar, er.
demler. (bkz : fazilet).
fazail-i ahlak : ahlak fazlletler1.
fazail-i asliyye
temel faziletleri, Fr. vertus car.,
dinales.
fazail·i insaniyye : insanllk faz'i'letler1.
( a. s. fitne·'den. ) ": fitneci.
(a. 1. fazla·1 Un c.)
kazOratlar, necasetler, pislikler, murdarJlklar.
fazavih
f L::t~
I""..;M
(a. 1. faziha'nln
fazazet
( a.
: 1. fUturlu, durgun,
'5. )
)
C••
(bkz : faziha). [Arapc;a'daki !1ekli "faz8ih" dir l.
(a. i.) ': kabalrk,
sertlik, kotO sozlDlUk.
2; az slcak" Jllk olan.
fatir
'~h9
faz"
(a. i.)
1. mayaslz
sa~
ek-
megi, bazlama. 2. bir c;e~it pasta. 3. s. olmaml~,
<lerecesini bulmaml~ ~ey.
fatk
J-~
rna, c;at/atma.
302
C. : fazayih) : edep-
lisaniyye : utanJiacak tarzda soz soyle-
fazalat
(a. s. fltnat'dan.)
1. zeki, akJlll, uyanlk, anlaYI~
h, kavraYI~h. 2. [birincisi] erkek, [ikincisi] kadm
adJ.
fatin
L
fazail.i aliye: yUksek faziletler.
cuk]. .
fatin, fatine
fazah~t-i
liL.a9
(a. s. c.
.c::::~
(a.
yi~.
rOhunafatiha okuyan.
fatike
..:..::>-L..a9
sizlik, a/~akIJk. (bkz : fazlha).
j\ "'> ~"lb
fitik
uL..a:9
'( a. f. b. 5.) : bir hUkUm kabOleden, hal ve fasl
,01 unabilen, n ihayet bulan.
fatiha-i kelam : sozUn ba~langlcl.
fatiha-han
oruc; bozacak
~ey.
den, a~an.
fatiha
"( a. 5.)
fatOr
(bkz : halik).
fazih, faziha
(a. i.)
1. klrma, varma, aYlr-
(a. s. c. : fuzala) : 1. fa·
ziletli, fazilet sahibi, erdemli; faik, UstDn. 2. erkek adl. (bkz : fadll). ['mUen. "fazJla" dlr.].
4.:or::...a9
e-:..a§
(a. 5.) : 1. utanmaz, rezil. 2. fena, c;irkin. Kavl-r
fazih : c;irkin, fena soz.
4.:o..~.a~
faziha
sizligi, al<;akl191 gerektiren
":":>l:.~..a~
fazihet
i~, ~ey.
(bkz
fazahat).
(a. i.). (bkz
fazahat).
fazilel
ve degi~mez istidat, guzel vaslf, insanJll
iyilik, iyi huy, erdem. 2. kadJll adl.
(a. f. b. 5.)
fazilet-mend
(a. i.) : iki dag arasll1daki yol,
fecere
berzah ).
(a.s. facir'in c.) : 1. fU-
....),;.
cur sahipleri, fena huylular, gunahkarlar. 2. ayya~·
lar, sefiller. 3. reziller, ~erirler, e~klya. 4. yalan.
dar.
feci'
:
I'-..
~
"
~
(a.s:)
1. elem, keder
ve Iztlrap veren, aClkll. 2. deh$etli, korkunc;.
faziletli, erdemli.
,) J ",~y ..:..l::_.a~
fazilet-perver
{a. f. b. s.) : fazlletsever, fazilet sahibi.
ziyade, artlk, baki. 2. fazlallk, ustUnlUk. 3. i. iyilik, fazilet, erdem, IOtuf. 4. i. iki saYJll'1l1 birbirinden olan farklan.
( a. i. c.
<\...,;.
fecia
sibet, Met, bela. (bkz
fecir
~
·fecr
..)~ (a.
(a. s~ c. : fuzOI) : 1. fazla,
....l.,ag
fazl
'e§
fecc
(a. i. c. : fazail) : 1"
yaradill~lndaki
(a: i. feda'nln c.)
slbetler, Ofkeler, belalar.
boyun, bogaz. (bkz
insanda iyilik etmiye ve fenallktan <;ekinmiye clan
devamll
L~ l~
fecilyr
(a. i. c. : fazayih): edep
fecayi' )
mu·
facia ).
( a. i.). (bkz
i.) : sabaha
fecr);'
kar~I,
madanonce, ufkun gUn dogusu tarafll1dan
nen aydlnllgl, .tan yerinin agarmasl.
feer·i aU.: ed. "gelecek zamanll1 fecri"
fazl'l kurevi : astr., mat. bir duzlem uzerinde
bulunan u<;genin i<; a<;darl toplaml (200 grat) veya
180 derece oldugu halde, kurevl bir satlh uzerinde.
ki u<; noktanll1 te$kll ettigi u<;genin i<; a<;dan top~
laml daima (200 grat) veya 180 dereceden fazla.
dlr. Bu fazlallk miktarllla "fazl71 kurevl" adl veri·
lir.
fecr·i kazib (yaianci fecr) : sabaha kar$1
guda, amOdi $ekilde gorunen' aydlnllk.
fazl tarikJ : huk. vereseden baZISll11n digerini ik·
rar ve baZlslnl inkar halin?e yapdan veraset takslmi.
feer·i mubtesim : gUlUmsiyen fecir.
feer·i sadl" (hakiki fecir) : $afak sokme.
~1-'::.9
fazla
(a. s.) : 1. artlk, ;dyade, <;ok,
Me~rOtiyeti'nden sonra Edebiyat'l Cedide'ye
mek gayreti ve Servet·i Funun mecmOasrnda,
bir "ecole" kurmak arzusiyle toplanan
takll1dlklarr ad.
'
feer·i ~imali: uzun gece yarJlarll1da kutup
gelerinpe, tUrlU renkte ger,Unen 1$lklar.
artan. 2. IUzumsuz, gereksiz. 3. ileri. 4. (i. c.,:
fazalat) : kazOrat, pisl ik.
eLla;
fazliyye
(a. i.) : tas. Rufal ta-
rtkatl kollanndan, biri. [kurucusu ~eyh Seyyid Ce·
maleddin bin Fazl-I 'Hindi-i BurhanbOri'ye nisbetle
bu adl alml$tlr.
~eyh
Cemalettin 941 (1534-1535)
de KU<;erat'da dogmu$, 1029 (1620) da Burhan·
lar'da olmu~tUr].
fazz
.1;
feeve
.:lj~
feda'
• \-.\9 . (a. i.) : 1. gezden <;Ikarma, ug.
~
runa verme. 2. kurb~n.
feda'YI can : Canll1l feda etme, can 111 I verme.
feda.yi cennet : cenneti feda' ·etrrie. [kelimenin
asll "fida" dlr.}
fedai
(a. s.)
huysuz, kotO sozlU, ka·
•
J 1...19
lt~
fedai.yanj
(a. zf.)
ne ala, ne gUzel;
(a.
s.)
:
Canll1l
esirgemf.
yen, mUhim bir maksat ugrunda canJllI vermiye ha,zlrbulunan. [asll "fidai" dir].
ba [adam].
febiha
(a. i.)': 1. a<;lkllk. 2; avlu.
fedaller.
rasll
t; \-.\9
(a. f. fedar'nih c.)
"fidai-yan" dlr].,
oyle olsun!
fecaat
. ~ L~
feda·kar
(a. i.) : aClkllllk, yU·
rekler aCISI. [yapma kelimelerdendir].
.)1(\-.\9
(a. f. b. s.) : kendini
veya $ahsl menfaatlerini esirgemiyen, feda. eden,
cemert, elia<;lk. [as" "fid§"kar" dlr.].
303
feda·karan
(a. f. fedakar'm
feda·karan
c.) :fedakarla~.
feda.karAn'l millet : millet ugrunda Kendi men·
faa.tlerini feda edenler. [asll "fida-karan" dJl.']'
(a. f. if.)
fedakar.ane
fedakar olana yakr~acak sOrette, canlnJ feda' eder.
cesine. [ash "fidakar;ane" dir].
(a. f. b. L)
feda·kari
:
fedakar olanm hali, fedakarltk, canl n, menfaatini
feda etme. [aslt "fjda-ka,rl" dir].
4;) \~
fedaviyye
(a. L)
.)\~
i~
(a. L c. : fedadln) : 1.
(a. L) : budala, kahn kafall.
~
I..~
fe·emma
( a. bag.) : kaldl ki;ge-
'lince.
cuk]. (bkz
srkt).
, (a. L fihris'in c.)
feharis
(bkz : fihris).
~-,l~
fehavi
(a . .i. fehva'nrn c.)
manalar, anfamlar, mefhumlar, kavramlar.
fehd
'~
(a. L c.
iY "
fehham
ho~miza~llk •
)L..w
fekar
(a. L fekare'nin c.) : anat.
enseden kuyruk sokumuna Kadar istif istif diziJi
olan omurga kemikleri, omurgalar. Ziilfekar : Peygamberimizin Hz. Ali'ye hediye ettigi klll~.
~..J9
4;, .)~
fekariyye
fe-keyfe
(a. zf.)'
r~
(a. s. fehm'den.) : 1. zeki,
2,
fehham).
(a. L): anlama, anlaYI~. ["et.
mek, olunmak" masdarlariyle kullanlllr].
fehmi
't1"~
(a. s.) : 1. fehme mensup,
fehm ile ilgilL 2. i. erkek adl.
304
"nasll" ma-
fekk
d;
(a. L) : 1. feshetme, bozma; ko.
parma, kesme.
,fekk·i rakabe : memlOkG veya cariyeyi azadetme, kolenin boynundaki esaretkaydlnl· giderme.
fekk·i rehn : renini kurtarma. S. anat. ~ene kemigL
fekk·i a'la : ana~. Ust ~ene.
fekk-j ,edel : anat. alt ~ene. 6. [aglz hakkmda]
a~ma, soz· soylem~.
fekkeyn
(a. s.) : pek, en ~ok
2. i. erkek ad,.
fehm
zool- omurga'"
nasma kullanllan eski bir tabir.
fUhOd): zool. pars.
anlayr~Ir, akllll [kimse). (bkz : faklh
(a. L)
'IIIar, fro vertebres.
'~
(a. L c.)
iki
~ene
[alt ve Ost].
fekki, fekkiyye
~
(a, s.) : omurga kemiQJ
ile ilgili olan. AmOd·i fekari : omurga, fro colonne
vertebra Ie.
a~llyan, \anlaYI~II, peK zekl. (bkz : faklh 2, fehlm 1).
fehim
latlfecilik,
(a. L)
fekk·i miihiir : mOhUrU bozma.
fekk·j rabltll : bagl koparma, i1giyi kesme. 2.
aYlrma, aYlrdetme. 3. zoru halletme, ~ozme. 4. kurtarma.
(f. s.)
fegane
fl!kahet
- fekari
bir ~ift 6kUz. 2. bir ~ift okUzle bir gUnde sUrUlebilen toprak. 3. yer ol~Ulerinde kullanllan bir kelime. [Mlslr'da kullanlldlgl i~in Mlslr'la alakah
vakfiyelerde. ge~er].
fedm
(a. zf.) : olmadlgl halde, cil.
mazsa.
feday1
takrml, serdenge~til~r [Batmllerde].
feddan
(a. L c.:
fehva
fehavl) : mana, anlam,' mefhum, -kavram.
~eneyeait, ~ene
fela
.wJ
Co
5-;
(a. s.)
anat.
i1e'ilgili.
){~, (a. zf.):
0
i.r:-){;
fe·la cerem
halde,
O.
zaman.
(a. zf.)
mu-
hakkak, ~Uphesiz.
felah
mebde').
t.1;
(f. i.)
iptida, ba~langl~. (bkz:
.fellah
c.. ~
felih
(a. L) : 1. k'Jrtulu~, sela-
fele
~~
(a. i.) : vOcutta bir tarafm ha-
met, anma. 2. mutluluk, kutluluk.
reketsiz kalmasl, inme. (bkz : nOzOI).
felih-I vatan : 1} vatanm selameti, kurtulu~u;
2} tar. 10 ~ubat 1920 de istanbul meclis-i meb'-
felee u~ramak : 1) nuzOI isabet etmek, inme
inmek; 2) yarJm kalmak [bir 'i~]; yOrOyemez 01mak.
•Osanr'nda
te~ekkOI
eden bir grup.
felek
JL;. ~ , y..){9
felahan, feUlhan
(f. L) : ta~ atmlya m~hsus alet, sapan. Seng-i feUI.
han : sapan ta~r.
.::.> ){9
felahat
(a. L)
[ash : "fila·
hat" dir]. (bkz : filahat).
._,L•.. ~
felih·yib
lah bulan,
kurtulu~a
felak
J19
feliket
.:;;..)'~
(a. f. b s.)
fe-
eren.
(a. L). (bkz : falak).
felek.cih
J tr ~.J.:S :>I~
felaket-dide-ga rl >,: belaya ugra~ml~,
feliket.didegan
J tr,}.)' ~
feliket.zedegin
<U_,.;.t ~
felat
':"){9
(bkz
badiye ).
gisiyle
Felitun
F. 20
ugra~an
(a. i. c.) : gok va
fro astronomie.
J~
( a. i. c.)
gc5k
bil-
alimler, fro astronome'lar.
felek·me~reb
felek.seyr
Yunan feylesaflarr.
~ A4
c.Il9
(a. b. i.) :
(yun. Platan.'dan
Arista'nun
~abuk
(f. a. b. s.)
gidi~ va
alan.
(a. f. b. s.)
felek·zede
fele-
gin kahrrna ugraml!?, talihsiz.
(a. i. felat'ln c.)
felevit
suz
susuz
~("~
hareketi felek gibi
su-
~oller.
fe.li.haza, fe.ii·zilike
(a. f. b. zf.) :
bazma a. h. i.) : Sacrate'm talebesi,
hocasl alan me~hur EflatOn.
(a.~.)
u~raml~
(a. L feylesaf'un c.) :
(a., L c.: felevat)
S:U
mec. kimine yar alur l kimine almaz; cefadan hazeden; donek; sozOnde durmaz.
1. felsefe ile ugra~anlar, filazaflar, alimler, bilginler, akllh kimseler. 2. dO!?Oncesiz, kayglslz, rahat
ya~lyanlar. 3. dinsizler. (bkz : !eylesaf). Mezahib-i
felisife :fev.lesaflarrn akullarr.
felisife.i Yunin
~eyler,
felekiyyun
(a. f. b. s. felaket-zede'nin c.) : belaya
Jar, musibet gormO~ler.
~ol.
~.I9,
..:>LU
felekiyyit
heyet ilmine ait
,
(a. f. b. s. c. :
felaket·zede
: felek
1. felege, gokbilgisine mensup. 2. astronamik.
felaket-zedegan) : belaya u~raml~, musibet gormO~.
felasife
(a. b. s.)
feleki, felekivve
u~raml~,
(a. f. b. s. c. felaket.dide-gan) : belaya
musibete u~ramr~.
gormO~Ier.
1.
mertebeli, rOtbesi gok kadar yuksek alan.
feliket·dide
(a. f. b. s. c. :
alanlar, musibet
{a. i. c. : eflak, 'WIOk}
felek·iil.a'zam, felek.iil.eflak : evvelce, gok bil·
gisi i1e u~ra~an alimlere gore dakuzuncu kat gok;
[sekizincisi : felek-i samin; yedincisi : Zuhal {Sa.
tOrn}; altrncisl : MO~teri (Jupiter); be~i[lci : Merih ( Mars); dordOncOsO : ~ems (GOne~); O~On
cOsO : ZOhre (VenOs, <;;abanyddrzr); ikincisi : Uta':'
rid (MerkOr); birincisi : Kamer (Ay)]. 2. alem,
dOnya. 3. talih, baht, kader. 4. askeri mOzikte bir
zilli alet. 5. eskilerin inanr~rna gore, her seyyarere [gezegen ylldlz] mahsus bir gok tabakasl •. 6.
yuvarlak kOtOk, klzak.
(a. i.) : 1. musibet, bela.
(bkz : dahiye). 2. l::5ahtslzhk.
CU9
gok yOzO, sema. (bkz : asman).
fellih
~unun i~in,
c..){9
c.Il~, \~
imdi.
(a~ i. feJahat'dan.) : 1. ekin-
ci,~jft<;i , ekin eken ve bi<;en. (bkz : harras l iarn.
2. zend, siyah Arap.
305
felsefe
(a. i.) : 1. hikmet bil-
felsefe
gisi, filozofi. 2. hikmet ve marifet sevgisi. 3. bir
i1min esas" dUsturl.arl. 4. me$hur bir feylesofa a.it
husOsl bir meslek; 5. tablat, huy ve miza~ sakinligi; rahatllk. 6. musibete, felakete sabretme, dayanma ve- Allah'tan geldigine inanarak- boyun egme.
felsefe-i ahlflklyye : ahlak felsefesi.
fenariyye
(a. i. c.) :
hikmet bilgileri, felsefe i1e i1gili dU$Unceler ve bilgiler.
(~
fem
(a. i. c. : efmam [kullanJimaz] :
1. aglz. (bkz : dehan, dehen). Gonce·fem: konca
gibi· kU~Uk aglZll. [asll "fevh" dir. c. : efvahl
fem·i latif : gUzel aglz. Giil-fem : agzl gUI gibi
olan. 2. nehir agzl, menfez.
fem-i .nehr : c;ay, nehir pgZI.
fem·ijJ·hut : astr. semanm !lUney yarlm kUresinde bulunan Hut burcunun en parlak yddlzl, fro Fomalhaut.
femi
1.Ji~'
(a. s.)
aqlza mensup, aglz i1e
i1gili.
fena'
~ l:.~
(a. i.) : 1. yok olma, yokluk,
gegip gitme ["bulmak" fiili i1e kullandlr l "beka"
nm zldd,. [tasavvufta maddi varll ktan slynlJphakka ula$ma)]. 2.. S. kotO, iyi olmlyan, uygunsuz
[olan] : fena $ey; fena adam fena soz.
fena'·fi-I a~k tas. a~k ic;inde yokolma.
fena~ fi-llah
tas. Allah'm varl191 iginde yok 01-
mao
fena.fi.l-pir
tas. bUtiin varllgml plrin manevl.
~ahsiyetinde yok etme.
fena-fi-r-resul :. tas. bUtiin var"gml Hz. Muhammed'in maneVI ~ahsiyetinde yok etme.
fena-gah
(f. b. i.)
fanilik ye-
ri, bu dUnya.
~.
Fenalyye
(yun. a.) : Rufal tarikatl
~
feng
(a. i.. )
bUyUk dag.
(f. i.)
bot. ebOcehii karpu-
zu, aCI hlyar. (bkz :. hanzal).
(a. i. c. : fUnOn) : 1. nevi, ge~it,
fenn.}
smlf, tabaka, tOrlii. 2. hUner, marifet,. sanat, i1im.
fenn-i in~a' : yazl yazma sanatl.
fenn-i lcimya : kimya i1mi.
fenn-i te~rih : anatomi bilgisi.
fenn-i ziraat : ziraat, ekincilik bilgisi. [kelimenin hile manasl, yalnlz Arap~a'da kullanJllr, dili.
mizde bu manada, Fars~a "fend" sozU ya$amaktadlr l
fennen
l:;
(a. zf.)
fen vasltasiyle, fen i1e,
fence, fenne uygun olarak.
fenni, fenniyye
I.5j
<L....:9
(a. s.) : fene mensup; fen i1e i1gili olan. Mebahis-i fenniyye : fen i1e i1gili bahisler. Kttaat-t fen~
niyye : ask. fen klt'alarl
[istihkam, muhabere].
fenniyyat
(a. i. c.): teknoloji,
fr. technologie.
fer
)
(f. i.) : 1. parlaklrk, aydm"k (bkz :
furag, nur, ziya). 2. zinet, sUs, bezek. 3. kuvvet,
nOfuz, iktidar.
fer-i devlet : devlet nOfuzu, kuvveti.
fer'
C.)
(a. i. C. : fOrO) : 1. dal, budak.
2. tomurcuk. 3. bir Clsltn netkesi : 4. S. 'ikinci derecede ehemmiyeti olan [~ey l 5., ~Obe.
fer'-i fiil : gr. * orta~.
fer.ade ferada ~-' \".) 0-' \ j
(0. zf.) :' tek tek,
teker teker. (bkz : ale-I-infirad).
~l ••
w
(a. h. i.) : Celvetl tarl'
katl ~Obelerinden biri. [kurucusu : KUtahyal1 Fenai Ali Efendi'dir].
306
l:9
(f.;:): hlle, dek. (bkz : desl·
fend
.. J~
(a. s.) : felsefeye mensup, felsefe i1e i1gili. Efkar-I
felsefiyye : felsefe fikirleri.
~LA_),;
"".)
~
fend
fe!sefe-i tflrihiyye : tarih felsefesi.
fefsefiyyat
y.-\ L:,
se).
felsefe-i ula : ilk~ag felsefesi.
<t..i.-,.),;
l:9.. ,
kollarlndan biri. [kurucusu .834 (1430 - 1431) de
olen ~eyh $emsettin Mehmed bin Hamzat-UI-Fenari'ye nlspetle bu adl alml~tlr].
felsefe-i diniyye : din felsefesi.
felsefi, felsefiyye
~.A
fena·pezir, ;fena.yab
(a. f. b. s.) : fena bulan, yok olan.
feradis
~-' \.}
(a. i. firdevs'in c.) :
1. bahc;eler. 2. cennetler, ugmaklar.
feradis-i' cennet : cennet bahgeleri.
ferah·feza
ferah·bah~
(f. i.) : serin rii~gar.
fedlg
t.\,)
ferag
(a. i.) : 1. vazgee;me, blra·
kip terketme. 2. huk. bir mUlkUn tasarruf, sahip
olma hakklnl ba~kaslna terketme. 3. istirahat etme,
dinlenme. 4. hie; bir i~le me~gul olmama, rahat
etme.
ferag an·i!. cihat : ·vak. bir kimsenin uhtesindeki
bir ciheti vaklftan kasr.1 yed ederek onu ba~kasma'
feragetme.
ferag bi·l.vefa : vak. bir kimsenin ahardan isti·
dane eyledigi para mukabilinde
bore; odendikte
iade olunmak ~artiyle alacaklrsma yaptlgl ferag.
ferag bi.l·istiglal: yak. farigin, mefrOg-un-bihi
mefrOzun lehden istkar etmek Uzere yaptlgl ferag.
ferag bi·l·muvazaa : yak. farig i1e mefrOg-un-leh
gizl ice aralarmda : "sana mutasarnf oldugum ~u
icareteynli gayri menkulU ferag
edecegim; fakat
aramlzda hakikatte ferag olmaYlp gayri menkul es·
kisi gibi benim uhtemde kalacaktlr" dive sozle~tik
ten sonra zahiren yapdan ferag.
ferag-. bal : gonUI rahatl. KUl1e.i ferag : rahatllk
kO$esi.
ferag., bat,1 : huk. akit $artlarmdan biri mevcut
veya me mOrun izni munzam olmakslzm yapdan ferag.
ferag-, fasid : huk. akdin slhhat $artlanndan biri bul unmakslzm yapdan ferag.
ferag-. fuzuli : huk. ba$kasmm arazisini, yahut
$erikinin hissesini mutasarrlfl veya $eriki tarafmdan feraga vekaleti yahut velayet veya vasiyeti 01makslzm me'mOru izniyle bir kimsenin ba~kasma
feragl.
ferag-. kat'i : huk. kaYlt ve $artslz yap dan ferag.
ferag u intikal : allm satlmda tapu muameleleri.
.feragat
1.,.)9
.:..'-
(0. i:) : 1. vazgee;me, el-
c;ekme. 2. istirahat, dinlenme. 3. vazgee;ecek kadar
zengin alma. (bkz
istigna').
t.,.)9
ferah
(a. i.)
: gonUI ae;lkllgl, se·
vinc;, sevinme.
ferah
t
I,)
(f. 5.) : 1. bol, geni$, yayvan,
ae;lk. Hesab-I ferah : geni$ tutulan hesap. [maddi
've manevi]. 2. sefih, mUsrif~ savruk.
ferah-astin
(f. b. 5.) : "yeni bol" : comert. (bkz
merd, sa hi ).
ferah-aver
)J
l' c,)
(a. f. b. 5.)
rah getiren, sevine; getiren, sevindiren.
civan-
fe-
(a. f. b. s.)
ferah bagl~llyan, sevinc; veren.
ferah-dehen
geni~, geni~
t I..J9
~r4l"
(f. b. 5.)
agzl
aglzll; geveze, c;alc;ene.
. ferah·dest
t.l,)
.,:......,,,
(f. b. s.)
fet~ 2).
eli ae;I-k, eli geni$, comert. (bkz
ferah·desti
~-.)
t I)
(f. b. L)
el ae;lkllgl, el geni$ligi, comertlik.
t I)
JJ. I
ferah·ebru
(f. b.s.)
gUler
yUziU.
ferah.ef~an,-fe~an
.,:,1:.9_,
.0l~91
C)
(a. f. b. s.) : ferah sae;an, se·vine; veren.
Ij_
ferah-efd, -feza
~.
Ijl C)
(a. f. b. 5.) : ferah artlran, sevinci artlran, gonUIe ae;lkllk veren, safall,ic; aC;ICI.
r'" I)
ferahem
(f. L) : 1. toplanma l l
birikme. (bkz
taha$~Ud). 2. s. toplu, dev~irj(j..
Damen·ferahem : toplu etek.
ferahet
..:,..A>"\.)9
ferah.engiz
(f. i.):
$anve~eref..
~(.j \ C)
(f. b. L)
me$hur bir c;e~it lale.
ferah ferah
t I.J t 1.)9,
(f. b. 5.)
bol bol, geni~ geni~.
ferah-fed
I;A> .J
(a. f. b. i:)
1. ferah arttlran. 2. muzo TUrk mUziginin mUrekkep makamlarmdandlr. Tahminen 1780 senelerinde
Ahmed AQa tarafmdan terkibedilmi~tir. SOh, ne~e
Ii ve zarif mevzOlarda kullandabilecek gUzel bir
makamdlr. Bu makam Acem-a~iran ve sultant·yegah
makamlarmdan mUrekkeptir. Sultani-yegah He yeo
gah perdesinde durur. GUc;IOIeri, birinci derecede.
-Acem-a~iran'm duragl olan Acem, ikinci derecede-aynl makamll1 gUc;IUsu alan c;argah, uc;uncu derecede de -sultani yegah'm guc;lGsu alan -dUgahttr.
Makamm seyrinde, terkibindeki her iki makamll1
mU~terek seslerinden istifade edilLr. (Acem-a$iran
ve sultani-yegah makamlanl1l, yegahdan Aceme kadar sadece bir onlu halinde tam bir $ekilde gastermek mUmkUndUr>. Donanlma yall1lz -terkibindeki
301
ferah-gam
her iki makamm mu~terek arlzaSI olan- si ku~uk
mucenneb bemolU konur; sultani-yegah'm yedeni
i~in de nota i~erisinde do baklyye diyezi kullanrlrr.
3. me~hur bir ~e~it lale.
ferah.gam . i
tr' t I,)
(f. b. s.)
mes'ut,
bahtiyar, mutlu, kutlu.
(f. i.)
bolluk J
geni~lik;
ucuzluk.
;I j> ,)
ferah·zar
2.
(f. i.) :. 1. boll uk,
geni~
mUnasip, uy-
~ayeste).
(a. f. b. i.) : TUrk
muziginin-en az iki aSlr once terkibedilmi~-bir mOrekkep makamldlr ki, elde hi~bir nUmOnesi Yoktur.
J.;I,)
(a. i. ferid ve feride'nin
c.). (bkz : ferid, feride).
(a.i. fir'avn'rn c.)
Feraine
ferahna
oeni~lik.
(f. s.)
~espan,
feraid
c.i- I}
ferahi
ferahOr
gun. (bkz :
1. MIslr'm eski hukumdarlarr, Firaun'lar.
Feraine-i Misriyye : Mlslr Firaunlarr. 2. mec.
kibirliler, gururlular.
yer.
(a. f. b. s.) : 1.
ferah-nak
sevin~li.
(bkz : mes'Od, ~ad). 2. muz. Turk muziginin murekkep makamlarmdandlr. Tahminen 1820
senelerinde ~akir Aga tarafmdan terkibedilmi~tir;
biraz evi~ makamma benzerse de ifade itibariyle
dahi ondan farkhdlr; ~en ve hafif mevzOlar, bahar
tasvirleri gibi par~alarda kullanllabilir. Bu makam" neva'da rast be~lisi segah'da ferahnak be~lisi.,
dugah'da rast be~lisi, ferahnak be~lisi ve nim hicazda hicaz dortlUsunden mUrekkeptir. Bu diziler,
ekseriya karr~lk bir sOrette kullanrhr. Makam, ferahnak be~lisi ilekarar eder. Durak Irak ve gU~1U
birinci derecede dUgah perdeleridir. Makam umO.
miyetle inicidir. Donanrma fa ve do i~in birer baklyye diyezi konur. Zikredilen be~ dizinin son ikisinde her iki ariZa, i1kinde yalnrz birinci arlza ve
O~Uncusunde yalnrz ikinci arrza mevcuttur. Bu diziler kullanrlrrken, bu noktalar gozonunde tutularak bekar konulur. Segah'daki ferahnak be~lisinin
si koma bemolU ve hicaz dortlUsunun mi baklyye
diyezi arlzalarl, nota i~erisinde ge~en yerlere konur.
Bununla beraber hicaz dortlUsUnun kullan,lmadlQI
ferahnak eserler de vardlr.
~·I.}
feraiz
(a. i. fariza'nrn c.)
1. ( bkz : fariza).
feraiz·i diniyye : dinin farzlarr. 2.
i1nii. Eshab,. feraiz : miras~llar.
~\..)9
feramin
~er'i
miras
(cU. ferman'm c.) :
[kelime, te~kil baklm·mdan
fermanlar, buyruklar.
yanlr~ olmakla beraber kullanll,r olmu~tur].
~-,AI,)
feramO~
~lkma.
ma, hat,rdan
feramii~
(f. i.) : 1. unut-
(bkz
nisyan). 2. erkek adl.
J.-oI,j
(f. i.) :
..::..-I}
·Ca. i.)
"feramO~"
un
hafifletilmi~i.
feraset
~abuk sezi~.
: anlaYI~"hk,
[ash "firaset" dir]. (bkz : firaset).
fera~e
(a. i.) : pervane [gece
kelebegi].
(a. f. b. i.) : TUrk
ferah'numa
lllUziginin ~ed makamlarmdandlr, 1910 da H. Saadettili Arel tarafmdan isimlendirilmi~tir; -kUrdi makammm yegah perdesindeki ~eddidir. Orta sekizlideki sesleri ~oyledir : yegah, nim hisar, Acem-a~i
ran, rast, dUgah, kurdi, ~argah, neva. Gu~lU-dordun
cU derece olan- rast't,r. Dizisi umOmiyetle inicidir.
Donanlmrna si ve mi i~in iki ku~Uk mUcenneb bemoW konur.
ferah·rev
ve
geni~
ferah·ru
ferah-ebrO ).
308
J)
t
I,)
(f. b. s.)
acele
adlmlarla yurUyen.
J)
t
l}
fera~et
(a. i.)
cusunun hizmeti.
feraliet.i ~erife vekili : [evvelce] padi~aha ferhizmet eden kimse.
ra~hk,
ferbal, ferbale
pencereli
.J~}, J~,) (f. i.) : etrafl
yazko~kU, ~ardak.
ferbih
41. ,)
besili. (bkz
(f. b. s.).(bkz
Kabe supurO-
ferblhi
Jilik, topluluk.
(f. s.)
semiz, etli, toplu,
mUlahham).
(f. i.)
semizllk, et-
Ferhid
j .J'::'.,}
ferbiyun
leketlerde yeti~en ve i1a~ olarak kullanllan re~ineli
bir zamk.
Iik, fro individualite. (bkz
e::..,}
feree
(a. L)
ferbiyuniyye
bot. * sUtlegengiller.
fere
e::..,}
(a. i. c. : fOrOc)
: 1. aralJk,
yarlk, ~atlak. 2. di~ilerde tenasUI aleti, avret, ud
veri.
('l;.-,)
feream
(f. L) : 1. son, akibet.
(bkz : encam). 2. menfaat, fayda. Bed.fercam :
sonu k6tO. Bi-ferdim : 1) sonsuz; 2) faydaslz. Nil.
-fercam : faydaslz, yaramaz, ugursuz.'
(f. b. i.)
fercam.gah
ferd
~ . .,,9
vahdala iyyet ).
(a. i:) : 1. gam, tasa ve Sl-
Feree Ba'd.et-$idde : 1) zorluktan sonra gelen
kolayllk; kederden, darllktan sonra gelen sevin~.
2. yazarlarl me~hul olan hikaye kitaplan olup yadisi TUrk~e, sekizi Arap~a ve birisi de Acemce 01mak Uzere istanbul ve Ankara kOtUphanelerinde 16
nUshanm bulundugu B. ~UkrU Kur!=lan tarafll,dan
bildirilmektedir. (TUrk Dili Belleten, Seri III; SaYI
4 - 5, yll 1945, sah. 353).
_'~~"''§
~...r
Ferengis
(f. i.)
zU h ref
«:obanylldlzl-VenUs) gezegeni.
l,,)"') ,
feres
(a. s. c. : efrad) : 1. tek, yal.
i.) : "teklik, bir-
kmtldan kurtulma; kederden, darhktan sonra ga·
len sevin~, teselli. 2• .:iafer.
"son, akibet yeri" : mezar, kabir, sin.
olan ~ey, ~ift olmlyan, e~i bulunmlyan. 2. tek
olan saYI.
h.
.::..J..~,}
ferdiyyet
(a. i.) : slcak mem-
giro (bkz
Islahl.
(a. i. c. : efras)': at, bey-
esb). Islah·1 nesl·i fares : at cinsinin
OIZ
ferd·i aferide : hi~ kimse.
ferd.ijl·ferd : ikiye b61Unemiyen sayl.
~ahls, ki~L
ba~ka bir yere
3.
4. ed. tek beyit; altl, UstU olmlyan,
bagh bulunmlyan beyit. (bkz : mUf-
Feres-i a'zam : astr. semanJn kuzey yarlm kUresinde KeykavUs (cassiopee) ile Elfaris (Persee)
bur~lari yakmmda parlak ylldlzlardan mUte!jekkii
bir bur~, Hit. Pegasus, Fr. Carree de pegase.
Feres·j ekber :astr. (bkz : Feres-i a'zam ) .
feres·ijJ·bahr : su ayglrl, hipopotam.
red).
ferda
b,}
(f. i.) : 1. yarm, yarmki
gUn, gunun ertesi, ertesi gUn, 6bUrgUn. 2. Mi, gele.
cek zaman. 3. ahiret, 6bUr dUnya, klyamet. 4. kadm adl.
ferda.yi klyamet : klyametten sonra. Endi~e·i
ferda : yarlnl dU~Unme. ra·be-ferda : klyamete ka·
dar.
~,}
ferd-a·ferd
b,}
(a. f. zf.)
.::..J:!·b,}
ferdaniyyet
veze,
(a. L) : birlik,
teklik, e~sizlik, Fr. individualisme. [Allah'm vaslflarmdandlr]. (bkz : vahdaniyyet).
ferden·ferda
.fert, tek tek.
b,}
T~ ,}
fert
( bkz : ferd·a-ferd ).
ferd., ferdiyye
":. ~,} , iS~,}
(a. s.) :
1. fertle i1gisi olan, fro individuel. 2. tek !jey. 3.
h. i. [birincisi] erkek, [ikincisi] kadm ad!.
(a. h. i.) :
farfara, ga-
c;al~ene.
ferfere
o,} ,}
(a. i.) : 1. farfara, ha·
fif mesreplik, akllslzhk. ["vakar" zlddl]. 2. agzl
kalaballk, patlrdlcl, gUrultUcU.
fergand, fergande
( a. zf.)
j,}
(a. s.)
ferfar
fert
fert, tek tek.· (bkz : ferden ferda).
J~
Ferezdak
Araplarln "Cerlr ve Ahtal" la birlikte me!ihur u~
hiciv ~airinden .biridir. Hicri' 20 - 115 (miladi
641 - 728) Yillarl arasmda· ya~aml!itlr; aslen Basra'.
IJdlr, Hz. HUsey'in oglu 'Imam Zeyn-UI-Abidin hazretleri hakkmdaki kasidesi, Arap' edebiyatmln !jahaserlerindendir. ASII adl. "Hemmam" dlr, babasl,
.Sa'saa oglu Galib'dir.
. o.;,;,i..J
' .J..:.i .}
(f. i.) : 1. sarlidig I agaci kurutan
sarma~lk. 2. S. fena koku, kokmu!j.
Ferhad
~ lAI ,}
bir cins
(f. h. i.) : 1. Ferhad ve
~irin adiyle me~hurolan eski bir hikayenin erkek
kahramanJ olup ~irin'in a~lkldlr. 2. erkek adldlr.
309
ferhal
(f. L)
ferhal
dola~lk
":'I-.}
ferhan
.ne~eli.
: kJvlreJok ve
olmlyan uzun sa<;. (bkz : gls0).
: 1. sevint;li;
(a. s.)
ferih). 2.
(bkz
~en;
memnun. 3. i. er-
J-\.;...J
ferhalji
gao (bkz':
sava~,
(f: L)
kav-
perha~).
(a. L)
&.iJ:..)
/
sevint;,
ne~e.
(f. L) : 1. bilgi;
huner, marifet; edep; akd; temkin. 2. Farst;a 10gat kitabl.
ferheng.i Naslri
Naslrl'nin Farst;a IOgatL
ferheng·i Reljiidi
Re~ldl'nin Farst;a IOgati.
ferhest
jJ~)
Feridun
(f. h. L) : 1. Pi~-
dadllerin altinci padi~ahl olup Cem$ld sulalesinden
demirciGave'nin y~rdlmiyle Dahhak-i Mari'yi 01durmu~tur. Ulkabl
Ferruh'dur. 2. sekizinci gok.
(bkz : felek-i samin). 3. erkek adl.
(a. s.) : s'evint;li, ne~eli ["fa-
=-)
ferih fahur : iftihar ederek, sevint;li olarak;
Ziya'nm Farst;a IOgati, (Gendne-i
(a. L) : Laskeri' kolar-
ferik
..:,..-.4> ..)$
sihir, si-
(f. L)
ferhunde
(f. s.) : 1. mu-
,).;.;;",}
ferhunde.fal
J~.,..w:....)~ (f. a. b: s.)
fall
f .;.; . .)
ferhunde.gi
ferikayn
ferkad
e,S\).,.;.:;..J~
(f. a. b.
,AJlk.,.;.;;...)
(f. a. b. s.)
talihi yaver, mes'ut, kutlu.
fer'i, 'fer'iyye
(a. s.) :
1. asdla ilgili olmaylp, fer'e mensObolan, ayrlntrll.
2. ikinci de recede olan.
(f. i.)
donrnus, katrla~ml~ r~ey].
tanesj~
~~.,,9
(a. i.) : iki askeri' flrdu~man
(ta-
(f. i.)
[asll "firi!i-
(f. b. s.)
s.) : reyi _mubarek, kudu.
~ ..)$
: bugday
te" dir]. (bkz : firi~te).
ayagl' ugurlu [olEin]. .
"-
(a. L)
feriljite
[e,S] ~ .,.;.:>..)
ferhunde-pa [y]
ferik
nin olgunu, uguWlecek hale gelmi~L
(f. b. L)
mubareklik, kutluluk, ugurluluk.
ferhunde.tiili'
=
* Wmgeneral].
ka, iki taraf. Tekabul-i ferikayn : iki
raf)m kar~r1a~masl.
kutlu, ugurluolan.
ferhunde-ray
korgeneral. 2.insan
du kumandanl, tOmgeneral,
toplulugu, cemaat. [birinci f~r1k
* korgeneral;
ikinei ferlk =
barek, mes'ut, meymenetli, kutlu, mutlu, ugurlu.
2. i. kadm adl.
310
(f. s.) : kendi reyile hare-
hOr" kelimesiyle birlikte kuflandlr]. (bkz : ferhan ).
hirbazllk, bugu.
ferid
inci; t;ok degerli inci.
.,~.)
feride
ferih
ferheng.i $uuri :$uOr1'ninFarst;a-Turkt;e IOgati.
ferheng-i Ziya
Guftar) .
dizilmi~
ket eden, kibirli, gururlu [kimse].
ferhat
ferheng
~j>
,
ferid-ijI-asr, ferid-uz-zeman : asnn,zamanm bir
tanesL 2.
kek adl.
.,-,,~.)
ferid, feride
(a. s. ferd'den. e.
feraid): 1. tek, e~siz, e~i 01. mlyan; klyas kabul etmez, 61t;usuz; ustUn. [birincisi] erkek, [ikincisi] kadln adl.
1. avcl
ku~.
2. s.
.;.;
.J
(a.L): astr. Kuzey kut-
buna yakln ve Kut;ukaYI kumesine tabl iki parlak
yrldlzdan herbiri olup, bulunduklan verden dogup
batarlar. [bu yrldlzlann ikisine birden "ferkadan"
denilir ].
Ferkadan
0\';'9)
(a. i. c.) : astr. Dubb-j
ekber (BuyukaYI), denilen yddlz kumesinin en parlak yrldlzlan olan "Dubb" ve "Merak" In mu~terek
adl.
-ferma
L.) _
(f. s.) : 1. emreden, bu-
yuran, amlr. 2. sOren. Fermin-fermi : hukum sU...
ren, emir buyuran, emreden. Hiikiim-ferma : hUkmeden, hUkUm suren.
fertut-an~
jL..)
Ferman
(f.
L)
: emir, buy-
ruk; [evvelce] padi$ah
tarafmdan verilen yazd I
emir, berat, buyrultu. (bkz : tevki', ni$an).
t.J
ferruh
(F. s.) : 1. ugurlu, kutlu.
(bkz : mubarek). 2. i. erkek adl.
"
ferruh-fal
(f.
ferman-. ilahi : Tanrr buyrugu.
talihi ugurlu, bahtl
ferman-. padi~ahi : padi$ah buyrugu. Emr u ferman hazret-i men lehul emrindir : emir ve ferman,
emir sahibi kimsenindir.
(f. b. s.)
ferman-ber
aI-
dlgl emri verine getiren.
fermana uyan.
c.Sy. - , ~./~~L..J
:
fermanl, emri yUrUyen, hUkmU ge~en. (bkz : ferman-fermat ferman-reva).
(f. b.
ferman-ferma
s.). (bkz : ferman-dih).
~~ \.. .J
fermayt!;
sipari~,
fermayi$-i !ioal : $ai
sipari~L
J.':'.6 .,)~
fermend
ferman-dih).
buyurulmu~. 2.
(f. L)
mevki ve
$13-
(f. s.) : 1. emro-
i. emir, f\3rman,
irade.
(f. L) : 1. gaflet, ~a$-
fernas
kmllk. 2. s. gafil, $a~kln.
~y'.J
(f. L) : delil, hUccet.
ferr~;;
mesafelere tekabUl eden degerde biJlunan bir uzun·
1uk 61~UsU. 2. U~millik bir mesafe [denizde]. (bkz:
ferseng ).
fersah fersah : bol bol, pek
jl.....)
J'I.J
d6~emeci.
2.
~ok.
(f. L) : derisinden kUrk va·
.<:. I J..:.......J
~.J'
ferseng
(f. i.) : Ummet.
(f. L)
fersah.
ml~, eskimi~, Cl$mml~; eski, Ylrtlk. Came-i fersOde :
eskimi~, Ylpranml~ efbise.
Iik, eskilik,
J "' .J-"" .J
cJ·~.v
.y
fersude-pi!;ani
( f. b. L). (bkz
fer$
(a. L fer~'den.)
hizmet~L
3. Kabeyi sU-
(f. L)
fersOde.
Ylpranl~.
';-.J
"~r"".J
hali'-Uf-izar) .
(a. i.) : 1. do~eme, yayma. 2.
hall, ta~ ve saire do~etme. 3. (c. : furO~, fUrU~) :
. yaydan ~ey, yaygl, ~i1te, hall, seccade, haslr. 4.
yeryUzU, kl r, sah ra. 'Min-el-fer~i iI-el ar$ : fakir
iken, talihi yardlm edip zengin oluverme.
(a. L) : firar, ka~ma. Kerr u
ferr : saldll:ma ve ~ekilme [sava~ta].
1. do;;eyen,
pUren.
(a. L) : 1. muhtelif
fersOd, fersOdeo"'."......,)9:. ~ .".....) (f. s.) : Ylpran
Bermude-i fermude : emrolunan nesne.
..J
'C-"".J
fersah
fersude-gi
;:~ y' .,.,!J
fermUde
a~lndlran, mah·
(f. s.) :
Ismarlama.
ref sahibi kimse.
ferl'
l......., .J -
ferseJ1dac:
(f. L) : 1. em ret-
me, buyurma. 2. emir,
(f. b. s.) .:
pdan bir kit sansan.
(f. b. s.)
emri kabOI edilen, padi$ah. (bkz
~ Iy;..J
ferruh-:ziid
fersan
\ .U· L..,)~
ferman-reva
meymenet,
~Uren.
(f. b. s.)
ferman-dih
fernud
(f. L)
veden, yoran. Tahammul-fersa ': tahammUI blrak·
mlyan. Takat-fersa : takat blrakmlyan, takatsiz dUo
(t. b. i.) : fermanberl ik, fermana uyarllk.
lunmu$,
ferruM
ugurluluk.
-fersa
ferman-berdari, -beri.
b. s,)
1. yUmUnlU, haYlrll, kutlu olan 2. i. mubarek, kutlu ~ocuk, ugurlu evlat.
(f. b. s.)
ferman-berdar
<;I.
a~lk.
fertut, fertute
4J.
l..J ' .:"l.J
(f. s.) : pek ihtiyar; pir, kocaml~, bunak. (bkz
ma'tuh, pire-zen).
fertut-ane 4J' ~. y... .,)~
(f. zf.)
bunakcasma.
311
fertuti
(f. i.) : pirlik, bunakllk.
fertOti
ferzend-ane
(f. zf.)
ogula
yaklljacak surette.
ferve
OJ)
(f. L) : kOrk, makbul hayferzin
vanlarm postu, kOrk kapIJ elbise.
ferve-j "eyzi : beyaz kOrk.
lar giyerdi].
I evvelce
~eyhDlislam
fe's
(a. L c. : Wus) : iki yUzlO
balta.
ferve-i murabba' : ~aprazlarr mOcevherli, kOrkD tilki, kabl at/as, dOgmeleti murassa' olan kapani~e.
fesid
(a. i. c.
fesadat)
1.
bozukluk.
ferve-i semmur : samur kOrk.
~~ )J)
ferverdin
fesad-. ahlak : ahlak bozuklugu.
(f. L) : 1. ba-
har mevsiminin ilk ayl. 2. Mecusilerin melaikesi.
.)~)
fervid
I~m
( f. L). (bkz : ferz).
(f. L) : 1. yardlm istemek
~lkarJlan
yOksek ses; bagrl~ma, ~agrl$ma. 2.
slzlanma, ~ikayet. 3. yaygara, gOrDltO. (bkz : figan ).
fesid-. mi'de : mide bozuklugu·. 2. fenaIJk, kotOlOk; arabozanllk, anla~maz/lk. Erbab-. fesad
e$klya.
fesad-. dimag : delilik.
fesad-. te'lif : ed. bir cOm/ede tertibin, mana
~Ikmlyacak derecede karl$lk ve bozuk olmasl.
3.
s. fitne; alrngan. 4. ~OrOme, bozulma, ~DrOklOk.
feryid-. andelib : 1. bOlbOlOn feryadl, otmesi;
2) yirmi iki martta olan bir flrtrna.
feryid-bah~S
fesad-amiz
(f. b. s.)
fesadat
feryadettiren.
jl..,.;-
fervad-han
.)~)
(f. b. s.) : yardlm
U"'> ~~ )
feryad-res
(f. "b. s.)
feryadedenin .iindadrna yeti$en.
ferz
(a. L fesad'rn c.)
fesatlar.
fesad-engiz
isteyen.
ljahm
(f. b. s.) : fe-
sat karr$tlran, oyunbozanlrk eden.
j)
.mO~aviri,
(f. i.)
:
satran~
oyununda
fesan
ferzane
4,,'1 j )
( f. s. ) : 1. hakim,
feylesof; bilgili [kimse]. 2; tas. nefsani ba9lantllardan slyrrlmllj olan dervi~.
(f .b. L)
ferzane-gi
(a. L flsklyye'nin c.) :
1. suyu, asagldan yukarr fl~lrtan havuz aglzllklarr.
2. ~ocuklarrn oynadlklarr su pOskDrten oyuncaklar.
talj~
(f. i.) : ilim ve' hikmet.
ferzan
J l--9
fesaki
veziri suretinde kullanllan bir
(f. b. s.)
fesatla.. karr~lk, zararr icabettiren.
j
U
(f. L) : 1. bilei:ji ta$1 (seng-j
fes.an L 2. hikaye, masal. (bkz :- fesane, efsane).
fesane
(f. L) : asJlslz hikaye,
masal. (bkz
fesar
efsane).
}-~. (f. L) : yular. (bkz : efsa1r).
bilgi,
fesede
OstOnlOk.
(a. s. fasid'jn c.).
(bkz : fasid).
ferzend
~j
)
(f. -i-. c. : ferzendan) :
feseka
ogul, ~ocuk. (bkz : ~ahdum, veled, ibn).
ferzend-i bevvib : bevvaplarm
kaYltIJ ~ocuklarr.
ferzend-i ercmend : $erefli
312
Acemi
~ocuk.
ocagrna
(a. s. faslk'm c.)
gO-
nah iljliyenler, sapkrnlar.
fesh
ma, dai:jltma, dagJlma.
(a. L)
1. bozma, bozul-
fett
fesh-i mukavele : mukavelenin, anla$manm bozulmasi.
fesh-i $irket : $irketin dagrlmasl. 2. huk. bir
mahkemenin verdigi karan, onun OstUnde bulunan
bir ba$ka mahkemenin bozmasl, hOkOmsOz blrakmaSl, c;OrOtmesi.
fesh-i i'lam : huk. llaml hOkOmsOz blrakma.
(a. s. fOshat'den.) : ge-
fesih
ni$, aC;;lk. Sahra-YI fesih : geni$, a,c;;,k sahra. Meydan-I fesih : qeni$ meydan.
J---.9
fesl
(a. i.c. : efsal, fisal)
zir.
daldlrma [bag c;;ubugu ve saire].
';'9l~9
fe$afet
(f. i.): 1. atdan
okun havada ~Ikardlgl ses.
fe$afe$-i tir : okun sesi. 2. hl$r1tl, $lplrtJ, fl$lrtl.
aC;;lk, a$ikar zafer. 2. ba$lama.
feth-i kelam
soze ba$lama. 3. kU$afma, zaptetme.
feth-i' bilad : $ehirlerin istllasl, zaptl. 4. bir harfin OstOn', (e) olarak okunmasl. [feth-i I,am 'He
lamm fethiyle, Ostun, "e" okunmasiyle].
=
cL~:9
fetha
~~,.,,:g
(f. s.) : sac;an, saC;ICI,
-fe$an
serpen. Ate$-fe$an : ate$ sac;;an. Zer-fe$an : altm
sac;;an. ["ef$an" muhaffefi]. (bkz : ~f$an).
«( s.) : slklCl, slkan.
fe$ar
J~
fe$i1
(a. s. c. : ef$al) : cesaretsiz,
korkak, yOreksiz.
~
(a. s. c. : fityan) : 1. genc;, deli-
kanlJ, yigit; mert. La-feta ilia Ali : Ali'den ba$ka
yigit yoktur. 2. c6mert, eliaC;lk. (bkz : ferah-dest,
sahi). ,
fetava, fet8vt
(a. i. fetva'nm c.)
Jar.
mOftUnOn verdigi $er'i cevap-
(a. i. fetha'nm c.) :
Arapc;;a kelimelerin OstUne konulan "OstOn" i$aretJeri.
e-:9
(a. i. c. : fOtOh; c. c. : fOtO-
hat) : 1. ac;;ma, ac;;r1ma. [sOre-i feth
•Ieke sOresi]. (bkz : kO$ad).
( a. i. c. )
fethi, fethiyye
innafetahna·
feth-i bab : kapmm ac;dmasl.
feth-i islam : Tuna nehri Ozerinde Kladove kasabasma yakm bir kalenin adl.
4.~:9
,
~~
(a. s.) : 1. fethe mensup; fetih hakklnda yazllan
kaslde. 2. erkek ve kadm adJ.
(a. f. b. I.) :
feth-name
bir fethe dair yazllan' $iir veya risale; dO$manin
maglObiyetini bildirmekic;;in yazdan mektup (Name-i HOmayOn). (bkz : zafer-name).
fetil, fetile
(a. i.) : 1. Jamba fitili.2. ugarak deriden c;lkanIan yuvarlak kir. 3. yaralara konulan tiftik. 4.
6rgO.
fetile-i giysu : sac;; 6rgOsU.
fetile-i hater : bot.dag keteni.
fetk
fetava-yi alemgiri : bOtUn aleme yayrlan fetvalar.
fetehat
(a. i. c. : fetehat) : 1.
Arapc;;a kelimelerin OstUne konulan OstOn (-) i$Sreti.
fetha-i hafife
e okutan OstUn.
fetha-i sakile a okutan OstUn 2. delik.
mOteakip iki harfin fethasiyle (okunan kelime)
[faraza, feveran... gibi].
fe$afe$-i daman : etegin hl$r1tlsJ.
feth
feth-i mubin
(bkz : bed').
fethateyn
fe$afe$-i derya : denizin fl$lrtlsl.
feta
feth-i konstantiniyye : istanbul'un II. Mehmet
taraflndan fethi.
feth-i meyyit : 610mOn sebebini anlamak ic;in
cesedin ac;;r1arak muayenesi, otopsi.
d::9
(a. i.) : apanSIZIn adam 01-
dOrme.
fetret
':";"'9
(a. i. c. : feterat) :
1. iki peygamber veya padi$ah arasmda peygamber·
siz .veya. ,padi$ahslz gec;;en zaman. Devr-i fetret :
fetret devri, zamanl. [dsmanlJ tarihinde : '(Ildi'
nm'm maglObiyetiyle <;elebi Sultan Mehmed'in ida.
reyi ele alJ$1 araslnda gec;;en sekiz senelik mOddet] .
2. iki vak'a arasmdaki zaman. 3. hek. iki sltma
nobeti araslnda gec;;en zaman. 4. uyu$ukluk, zi'l'~.
(bkz : fitret).
fett
(a. 'j.). (bkz
reft).
313
fe.ttah
fevaid
c.. G
fettah
(a. I. faide'nin e.)
(a. s. feth'den.) : 1. za-
fer kazanrYll~, UstOn gelmi~. 2. fetheden, a~an. 3.
kullannmkapall i~lerini a~an, Cenablhak. 4. i. erkek adl.
(a. s. fetk'den.)
I" I}
fevaih
fettah-, kerim : iyilik etmesini seven, kerem sahibi olan Ce~ablhak.
.fettak.:lG
:
menfaatler, faydalar, karlar, kazanc;lar. (bkz : faide).
fevaid-i me'mOle : umulan faydalar.
(a. i. faih'in e.) :
~i~ek.
ve meyva kokularl. ["fevayih" ~eklinde de kullanillr ].
~ok
~i I~
feviiiz
adam oldurmu~ kimse, kanll kati!.
(a. I. faiz'in e.). (bkz
faiz) .
(a. s. fitne'den) : 1. fit-
fettan
ne ve fesada
te~vik
feviikih
eden, fenallk yapan, ayartan.
meyvalar, yemi~ler.
fevakih·i le~ize : lezzetli, tatll meyvalar.
2. oynak [kadm]. 3. cazibeli, !1onOI allel.
(a. i.) : altm ve gOmO-
fettane
~u
muayeneyeyanyan
dak).
ta~,
mehek
ta~l.
(bkz : fanus),
i.S~i \S ~
(a. t. b. i.):
t
M
I-,~
( a. i. fayiha'nm e. ).
J..alj
(a. I. fazlla'nm e. ).
·(bkz : fuzala ).
fetvahane-i ali : mUlga $eyhOlislam dairesinde
mahkeme-j
$er'iyye ve mUftOlerin mereii olmak
Uzere vucOda !1etirilen ifta mOessesesi. [pusla odaSl, fetva odasl, i'lanat odasl adlariyle Uc; daireden
ibaretti 1.
(a. f. b. s.)
fetva-penah
"fetvaya sigman" : $eyhUlislam.
(a.
feve
I
c::..J;
I. faci'in
e.) .
fahire'nin c.).
(a. s~ fahi~e'nin e.) :
ahlakslz kadlnlar,kahbeler. (bkz : fahi~e). Dar-uJ•fevihi,
umumhane (* genel ev).'
bolOk, ta-
feve feve : bolOk bolOk~
(a. I. fevh'in e.)
gOzel kokular.
~b. J;
(a. i. fevha'nm e.)
gUo.
zel kokular.
fevh
(bkz : fahir, fahire).
efvae)
feve·a-feve : taklm taklm, akin akin.
fevehit
(a. s.)
(a. I. e.
kim, eemaat.
fe.vehan
(bkz : fad').
314
( a. I. fatiha'nm e. )
fatiha ).
fevatll
10k (bkz : bab-I fetva).
..J->- I}
Ij
(bkz : fevaih).
dairesindeki me~hur ifta mues-
fevahir
M
'-
feviyih
(a. f. b. i.) :
sesesi; 2. mUftOnOn bulundugu resmi daire, mOftO-
·fevahi~
~
fevatih
fatihalar. (bkz
fetva~hane
.fevaci'
at-
(a. I. fasila'nm e.).
Qui olan dairenin ba~kanl.
Me~ihat
(a. s. faris'in e.)
(bkz : faslla).
[eskiden]$eyhislam kapIslnda fetva i~leriyle me~_
1. mUlga
I fJ I}
fevaris
IIIar, binieiler. (bkz : Faris).
fetavi) : mUftU tarafmdan verilen ~er'i' hUkum veya karar. Bab-, fetva. Daire-i fetva : $eyhislam kapiSI.
fetva-emini
(a. i. fanus'un e.).
fevanis
(bkz : mls-
(a. i. e. : fetava,
fetva
(a. i. fakihe'nin e.)
c.j
( a. I. e.
fevehan)
gOzel
fevehat)
gOzef
koku.
fevha
koku .
<\.>j
( a. i. e.
feylesof
j\ .; jl
feveran
kan fJ~klrmasl. 4. [hiddetle]
feveran-/ dem
kopUrme.
feveran-I gazeb
feveran-/ zaman
ta~kmIJgl.
o~ ~l \
~
J
fevz
10k; selamet,
fevk.al-be~er
~~\ J~
* olaganUsW.
(a. s.) : 1. insan
JJ~
lAI\
("ga" uzun
fevk~al.hadd ",,:1.. I J~
fevzaviyyet
(a. b. zf.)
~j ",.9
(a. L) : 1. tar. Yenic;eri
Uzerine II. Sultan Mahmut
dm ad!.
had- .
feyafi
("ka" uzun oku·
nur. a. s.) : 1. Ustte olan, yukanda bulunan; 2.i.
Ustte noktasJ olan harf (Arap alfabesinde).
)",.;
\ J.J!
(a. b. s.) : tablat UsW.
(a. zf.)
T,; ",.;
: acele, hemen, derhal.
(a. zf.}
feyezan
~).J!
(,
: c;arc;abuk, biro
I..S)
..:>j
(a.
-'~
(a. s.)
[hareket].
L) : 1. bir daha ere gec;.
memek Uzere kaybetme, elden c;lkarma, kaC;Jrma.
fevt·i fursat : fJrsat kaC;lrma.2. olUm. (bkz
mevt).
fevt·i na"flehani : anslzm. alUm.
susuz
f.
W
I"..:
..
(a. L feyha'nln c.) :
enginlikler.
jL..4~
1. suyun
(a. L)
ta~-
co~masl.
feyezan./ Nil
ta~masl.
NiI'in
Z. bolluk, fazlallk,
feyiz~
(a .. L c. : feyafl) : dUz,
bUyUk sahra, susuz kumlu c;ol. (bkz : kafr).
~)i
l_i!
(a, f. b. s.)
c;611erde ilerileyen, vol alan, C;al yolcusu.
feyha
fevri, fevriyyc
fevt
feyayih
feyfa.neverd
denbire.
birdenbire, dU~Unmeden yapdan
(a. L feyfa'nl,n c.)
feyfa'
AJe·l-fevr : der-hal, c;arc;abuk, birdenbire.
fevren
\~
bo~luklar, ~eni~likler,
masl,
fevkani tahtani : altll UstlU.
fevr
J
c;oller, sahralar.
J~ 1.1\ J,.,;
fevk.at·tabia, fevk.at.tabiiyye : (, ~6.1
fels. fro .
ocagmln kaldlnlmasl
(a. b. s.) : umulanm UsWnde, umulandan c;ok.
fevkani
(a. s.)
anarchique.
den a~km, haddinden fazla, pek c;ok.
fevk·al·me'mul
~.): karga~allk-
(a.
taraflndan eski odalar mevkiine verilen ad. 2. ka,..
okunur. a. b. zf.) : son derecede.
.............b.1\ J",.;
JL.::, ~
la il~~li; anar~ist.
fevZiyye
4J
: galiplik, zafer, UstUn-
f-evza
UstU. 2. i. Ust insan.
fevk.al.gaye
(a. i.)
kurtulu~.
fevzai
(a. it.) : adetin
fl~-'
.. ic;inden su
fevvare-i ab·, hayat : ablhayat f,sk,yesi.
(a. i.) : Ust, Ust taraf, yukan
fevk·al·ade
(a. i.)
fisk lye.
fevvare-j bedayj" : gUzelli-kler fls~iyesi.
[maddl manevi]. [mUen. fevkiyye"]
fevk·al·me'mul : Umldin dl~mda.
UstUnde, duyulmadlk, garUlmedik,
~ey,
klran
k,zgmllgm patlak vermesi.
zamanm
J)$
fevk
fevvare
(a. i.) : 1. kaynama,
galeyan etme. 2. [damar] vurma. 3. [su] fl~klr
mao
feveran-/ ab : su fl~klrmasl.
(a.
L)
:
bUyUk,
geni~
olan,
engin.
feyiz
(a. i. c.
fUyOz ) . ( bkz
feyz).
feylesof
J~~
(a.
L c.
: felasi-
fe) : 1. felsefe ile ugra~an, filozof, alim; akdll kimse. 2. kayglslz, rahat ya~lyan, kalender kimse. 3.
s. dinsiz. (bkz : dehrl).
315
feyyal
feyyal
se, fil
~obanl.
J~
( a. i.)
(bkz
fiI-ban) .
J'L~
feyyaz
file - bakan kim-
1. feyiz, bere-
( a. s. )
feza'
ket ve bolluk veren; Allah.
feyyaz-. kudret, feyyaz-. mutlak : Allah. 2. i~i
~ok temii, ~ok c6mert [kimse]. 3. ta~an [sel]. 4.
i. erkek adl.
(a. s.) : zaYlf ·hUkUm.
feyvil
feyz
..;a::
(a. i. c. : fUyOz. [fUyOzat,
feyz'in c. olan fUyOzun c.]. 1. suyun ta~IP akmasl.
2. bolluk, ~okluk verimlilik, fazlallk, gUrlUk, i1erileme, c;ogalma. 3. i1im, irfan.
Fevz-j ati (gelecegin feyzi, verimliligi, gUrlUg'U) :
istanbul'da, Kuruc;e~~e ile Arnavut koyU arasmda,
deniz kenan,nda Bogazic;i liseleri adml ta~lyan lisenin eski adl.
fevz-i cavidan : ebedi feyiz, devamil bereket.
feyz-i ne!j'e bah!ja : ne~e verici bolluk.
fevz-i safa : safanm, ne~enin feyzi, bollugu.
fevz-i tabii : tabU olan bereket, boll uk.
feyz ii rif'at
bolluk, i1erileme ve yUkseklik.
~ ~
.)J\
~
~..;a::
(a. b. s.)
(a. f. b. s.) : feyiz
) 1..A...a::
(a. f. b. s.)
Ij\..;a::
,;Jl:.a..;
(a. f. b. s.)
feyiz-
(a. f. b. s.)·
fe-
(a. f. b. s.)
, feyizli, bereketli.
_ feyz-resan
jL.) ~
(a. f. b. s.)
feyz-yab
u\...a~
316
: 1. ucu bucagl
(a. s.) : fezaya ait, fe-
za i1e ilqili.
.)) y'
feza-neverd
fezayi$te ~
W
(a. f. b. 5.)
dola~an.
Ij
'(f. s.) :ziyade, fazla, c;ok.
.0:::,1 ~
(a. i.) : 1. hUlasa,
f.dda
<t.::z~
(a. i.) : gUmU!j. (bkz : sim,
(a. f. b. s.)
(a. i. flkra'nm c.)
1. kUc;Uk hikayeler, klssalar.
f.karat-. latife : latif, ho~ hikayeler.
f.karat-. lazime ve nazike : ince ve gerekli flkralar.
f.karat-. miintehabe : sec;ilmi~ hikayeler. 2. cUmleier, paragraflar.
f.karat-. anife : yukarlda gec;en
cUmleler. 3.
omurga kemiklerinin bogumlan.
f.karat-. arziyve : anat. sagrJ omurlarJ.
f.karat-. kataniyye
anat.: bel omurlarl.
fa-
Viz eri!jtiren, bereket ve bolluk getiren.
bulan, feyiz bulucu.
(a. i.)
fezai
f.karat
Viz arttlran.
feyz-nak
fed'
bulunmlyan bo~luk, dUnyanm sonsuz olan geni~iigi.
feza-y. ferda : yarmm bO!jJugu.
feza-y. vatan : vatanm fezasl, vatanln uc;suz, bucakslz . gokleri. 2. geni!j ova: 3. geni~ saha, yer,
alan.
fed-v' fevz : feyiz sahasl, feyiz alanl.
fe-
Ii, gUr.
fevz-efza
(a. i.) : 1.korkma, ba~l
j
nukra). Da-iil-f.dda : gUmO!j ile zehirleme.
f.dda·i halise : halis gUmU~.
Viz bagl~llyan, feyiz, bereket veren.
feyz-dar
t
rip c;aglrma. 2. dayanamama. 3. Umitsizlik. 4. inlayip slzlanma.
fezleke
getiren.
fevz-bah!j.
(f. 5.) : artlran
netke, muht~sar" ozet. 2. huk. [evvelce] mahkemelerde soru~turma evrakmln altma yazllan hulasa.
fezleke-i tarih : tarih hUlasasl, ozeti.
mahkemelerin
fezleke resmi : [ewelce] huk.
ceryanlnl klsaca tespit eden vesikadan alman masraf.
feyz ite dolu olan.
feyz-aver
[tS] l,j -
[v]
fezada giden, fezada
fevz-i mukaddes : a'yan-I sabitenin; istidatlanna
gore, onlarm haric;te zuhOrunu istilzam eden tecelli.
feyza fevz
-feza
c;ggaltan. (bkz
efza). Ferah-feza : ferah artlran.·
Hayret-feza
hayret artt'i ran, hayret veren.
feyiz
f.karat-. rakabiyye : anat. : boyun omurlarl.
f.karat-. us'Osivve : anat. : kuyruk omurlarr.
f.karat-. zahrivve : anat. : slrt omurlarJ. 4. klsimlar, fasdlar, bolUmler. (bkz : flkra).
ff-I maktu
f.kari
lS~
dir]. (bkz
fekari).
f.kariyye
fnardan kan
...)A9
4l
(a. L)
N
kadyye"). (bkz
(a. i.) : yokluk, darIJk,
bulunmazIJk, klt"k. (bkz : fakd).
f.kdan-. akl : akll kltlJgl.
f.kdan-J imkan : imkanslzllk.
fikdftn-. irade : irade yitimi, fro abolllie.
f.kdan-. kuva : Franslzca "adynamie" kar~r1lgt.
f.kdan-. nukud : para .darlrgl.
f.kh
.u;
fisk
[aslr "fe-
fekariyye) .
j I~
f.kdan
f.sad
[asll "fekart"
(a. s.)
.)W
(a. i.) : kan alma,da-
~Ikarma.
~
(bkz : fasd).
(a. L c. : fusuk) : 1. hak yo-
lundan veya hak yoldan ~Ikma, Allah'a kar$1 Isyan
etme. 2. sefahate dalma. 3. hainlik. 4. dinsizlik,
ahlakslzllk. (bkz : fUcOr).
.s...1J
f.sk.yye
(a. L c. : fesaki) :
1. suyu, a$agldan yukarrya fl$klrtan havuz aglzllgl.
2. ~ocuklarrn oynadlgl su pUskUrten oyuncak:
f.tam
(a. i.) ; ~ocugu, yavruyu
("lh; .
sUtten kesme. Vakt-i f.tam : sUtten kesme zamam.
(a. L) : 1. bir ~eyi geregi gibi
(a. L). (bkz,: fatk).
anlaYlp bilme. 2. ~eriat ilmi, ~eriatin usul ve hUkUmleri, ameli ve ~er'i meseleler bilgisi, flklh.
f.tna.t
.:.,..:.6;
(a. L) : 1. zihnin her $eyi
~abuk
anlaYI$I, zihin a~lkllgl, zeyreklik.(bkz : fatanet). 2. kadm ad,. ["gabavet" in zlddl]:
(a. L). (bkz : flkh).
1. omur-
(a. L) : oru~ bozan. [adam].
ga kemiklerinden bir bogum, omur. 2. bend, madde, paragraf. 3. klsa hikaye, masal, klssa. 4. kanun maddelerinin paragraflarlndan her biri. 5. klSlm, fasll, bolUm. [kitap veya eserde]. 6. yazllml$
k,sa bir haber. 7. gazetelerde, gUndelik hadiselerin
klsa ve temiz bi-r Uslupla yazrlml$ $ekli, fro chronique.
id-i f.tr
ramazan bayraml, $eker bayraml. (bkz:
sadaka-i fltr).
f.kra
o.;A9
(a. i. c. : ftkarat) :
(a. f. b. s.)
f.kra-han
hikaye okuyan, soyliyen.
f.rak
J,}
(a. L flrka'mn c.)
: 1. to·
men Ie, , alaylar, bolUkler. 2. partiler..3. cennetler;
taklmlar, 'kalaoaIJklar; ehl-i sOnnet ve cemaattten
lyt'lJan mezhepler.
f.tra
f.rka
4\9,}
siyaset, politika partileri.
( a. L
C.
:
fit rat
f.rka-i siyasiyye :. siyaset partisL
'.rsad
.)L:,,}
f.rsat
~,}
(a. f. L) : karadut.
(a. i.). (bkz : fursat).
seciyye, tinet).
..:: L:.
-..r"'"
f.traten
(a.zf.): frtri olarak,
yaradrll$tan.
f.trf, f.triyye
<lJ
~
(a. s.) : tabii, yaradrl I~taki.
f.triyye
f.rka-i askeriyye : tOmen.
f.rka-i naciyye : selamet yolunu bulmu$ frrka,
MUslUman grubu.
(a. i.) : yaradrll$,-
tabiat, m iza~, huy. (bkz
flrak) : 1. insan
kalaballgl, grubu. 2. siyaset partisi. 3. ask. tUmen.
(a. L) : ramazein bayraN
mrnda bolUnmeden verilmesi $er'an vacibolan : 1}
bugday, bugday unu veyab~gday kavutundan 1458
veya 1667; 2) arpa; 3) kuru ilzUm; 4) kuru hurmadan 2917 ·ile 3333 gram sadaka. [Hanefi'den
gayn di~er U~ ehl-i sUnnet mezhebine ($8fiJ, MaliN
ki, Hanbeli) gore, ','arpa, kuru ilzUm ve kuru hurma miktarrr da : bugday, buga!ay 'unu veya bugday
kavutu" nun miktarr alan 1458 veya 1667 gramdlr].
f.rak-. dane : dalalete dU$mU$, sapltml$, iman
etmiyen flrkalar.
f.rak.. siyasiyye
.,...)6.9
.~~
(a. L)
fels. * do-
gU$tancrllk, fro natiVitisme.
fi
ff-i
fl-i
fi·i
fi'.i
J
(a. i. c. : fiat)
fiat, baha, klymet.
asli : asll deger.
dri : ge~er deger.
kat·i : sari fiat, olaca~r.
maktO : bj~ilmi$ krymet, deger.
317
fa
fi
(a~ zf. ve e.) : 1. i~inde, -de ["f1ha"
J
mOfret mOennes i~in kul-lanJ"r] 2. [evvelce] tarihin ba~ma konurdu.
·fih
Jw
fiat
(a. i. fiTin c.) :
.ameller. Bed-fiat
ef'al ).
ketO
i~ler i~liyen
i~ler,
karlar,
J
.Ul\j~\
Jah'm hlfz ve siya~etinde;
"':"-W'
kimse. (bkz :
Allah kerim.
fidS'
J.\~
verilen
~ey,
fidye
",.u
(a. L)
bir esiri kurtarmak
fidye. (bkz
fiham
(a. i.) : can kurtarma kar-
(a. L c. : fiat)
cemaat, bolUk, taklm.
, fie·i kalite: az cemaat.
yoJiyle ~oy·lenir].
[~ok
figan
zaman
taife, gOruh,
ku~Omseme
("ga" uzun okunur.
figan'l tiz-i heves : arzunun yOksek feryadl.
(f~
b. s.) :
figan ettiren, baglrtan.
)l(!
(f. L)
yara. ,(bkz
ceo
riha) .
.fiaen
~urucO.
efgen ).
318
,lC9 -
..I
L). (bkz
fih·
ris) .
(a. L c. : efkar). (bkz : fikr).
fikrp~(a. i.
c.: efkar)':. 1. fikir,
dO~Un
ceo 2. idrak. 3. hatlr. 4. zihin, akll. 5. rev, oy,
zan, inanma. 6. zihin tasavvuru, kuruntu. 7. mu·
rad, maksat, niyet.
fikr.i amiyane : alelade, bayagl fikir, dO~Once.
fikr·i ate,in : ate~li fikir, dO~Unce.
fikr·i fasid : bozuk, bozucufikir.
fikr.i ferda : yannln fikri, dU~Uncesi.
fikr.i galat : yanll~ du~Uncesi, yan"~ bir ~eyi
dO~unme.
fikr·i garaib.perver : g'arip' ~eyler icadedenfikir,
dU!?unce.
fikr~i mukaddes : mukaddes fikir, ,kutsal -du~i.inceo
fikr.i muzmar : dl~an vurulmaml~, gizli fikir.
fikr·i ~abit : * saplantl, fr.idee fixe.
fikr.i ta'kib : pe~ini blrakmama, sona erdirme.
fikr·i vatan : vatan fikri~ vatan dU~uncesi. (bkz :
fikret).
(f. s.) : yarall, muteessir,
DiI.figar : yUregi yara". (bkz : efgar).
~)~;
(f.
fikir..)U
ak~esL
f. i.) :Iztlrap ile baglrlp ~aglrma, inleme. (bkz:
feryad).
figan. tiz : yuksek feryad.
figan·perver
(a. i. c. : feharis) :
fihrist
verilen ak~e vesaire.
fidye·i necat
kurtulmallk, can kurtarma
'\..~
(a s. fa him ve fahm'm c.) :
('l;.J
1. bi': kitabm i~inde neler bulundugunu gOsteren
ve kitabln ya ba~rna, ya sonuna konulan cetveJ, in·
deks. 2. e~yanJn adlarrnl gosteren defter. [kelime
Fars~a "fihrist" den alrnml~tlr]:
feda).
~I"gl
·figar
itibar",
kuvvetli-, nufOz ve Wbar sahibi olan kimseJer,
ulular, buyukler.
fihris
{bkz': fOca').
incinmi~.
(a. L fahl'in c.)
~ok
(a. zf.): anslzln,birdenbire.
figar
(a. e.) : Honda, i~inde" manasml
fihat
AI.
(a. cO.)
(a: i. f1'nin c.) : bahalar,
fica
fie
4.::; -
verir. Ma nahnu fih : konu~tugumuz. M'Unaziun
fih : hakklnda mOnaka~a, ~eki~me olan, kavgall.
Mef'ulun fih : "·de" hali.
klymetler, 'degerler. [yapma kelimelerdendi~].
i~in
Ylkllml~,
OsWn kimseler.
fi aman-illah
fiat
~imdiki
(f. s.) :
-
Ylklk, dU~kOn. [~'efgende" kelimesinin hafifletilmi~i]. (bkz : efgende).
fa 20 te,rinievvel : 20 * ekimde.
fi zemaninS .: (f. zf.) : zamanlmlzda,
zaman ic;;inde.
.:>..l:...~!
-figende
fikren
i j:.;
(a. :if.)
fikir ile,
dU~une-
rek, zihnen .
-
(·f. s.) : atlcl, YlklCl, du-
["efgen" kelimesinin
hafifletilmi~i].
(bkz:
fikret
...:,,~;
2. erkek ve kadrn adl.
(a. i.)
1. (bkz : fikr)
fi'li
fikri, fikriyye
4"M;:;
t..S..}:,-9
fi'1·i mun'akis : tepke, fro reflexite.
<a.
s.) : 1. fikre mensup, fikirle ilgili, dU~Unerek
meydana getirilen [~ey]. Hay~t'J fikriyye : dU~Un
ce hayatl, dU~Unce alemi. 2. i. [birincisi] erkek,
[ikincisil kadm adl.
fikriyyat
dU~Unce
fil
(a.
ile olan
J~
i. c.)
J";
fi'1·i mu;;areket : gr. *i~te~lik fiili. [ko~u~mak;
sevi~mek] gibi.
efyal, fUyOI)
bilinen
bUyUk hayvan, fil.
fi'l
Fi'1·i musbet : gr. kendisinde nefi edatl bulun·
mlyan fiil, * olumlu fiil.
fikir,
i~ler.
(a. i. c.
fi'l-i murekkeb : gr. yard,mci bir fiille bir[e~e
rek tek kelime hUkmUne giren fiil, * birle~ik fiil
[yazabilmek; ko~abilmek] gibi.
(a. i. c. : ef'al, fial, c. c. : efa-
il) : i~, Kar, amel; zamanla ilgili olup manaya yol
a<;an kelime, * eylem.
fi'l·i basit : gr. basit fiil, tek kokten, yapdan
fiil. [olmak, gelmek; gitmek] gibi.
fi'l·i cevheri : gr. "imek" mastanndan yapdan
varlrk fiili.
fi'l·i gayr·J klyasi : gr. kaidesiz, kuralslz fiil.
[yemek; ic;mek; oturmak] gibi.
WI·i hnyr : iyi i~.
fi'l·i hikaye : gr. gec;mi~ zamanda olmu~, f~kat
konuljanm gormU~ oldugu bir i~i anlatan fiil [yazml~ idi; okumu~ idi] gibi.
Fi'1·i i5ne : ~r. yardimci fiil [idi, imi~, ise] gibi;
fi'l·i iktidari : gr. "bilmek" maddesiyle meyc;lana
gelen fiil yazabildim; ko~abildim] gibi.
Fi'1·i iltizaml : gr. emir sigaslnln
sonuna:
'''-elim, ·e· sin, ·e siniz" katdarak yapdari fiil, dilemekipi. [sevelim; c;ekesin; yeresiniz 1 gibi.
fi'l·i istimrari : gr. sUrerlik fiili. [gide durmak;
baka kalmak] gibi.
fi'l·i k;yasi : gr. kaideli, kuralll fiil [ate~'den :
ate~lemek; ifden : i~lemek] qibi.
fi'l.i lazlm : gr. '''·i hali" almlyan fiil. [uyumak;
gUlmek 1 qibi.
fi'l·i ma'lOm : gr. faili, oznesi bilinen fiil, * et·
gen fiil [yemek; i<;mek] gibi.
r
fi'l·mazi : gr. bir i~in gec;mi~ zamanda oldugunu
bildiren siga, kip.
fi'1·i mechOI :' gr. faili, * oznesi bilinmiyen fiil,
* edilgen fiil yazrlmak; ac;r1mak] gibi.
r
fi'l·menfi : gr. kendisinde nefi edatl bulunan
fiil, * olumsuz fijI.
fi'l·i mezmOm : gr. kotO i~, fena i~; zina ve Ii·
vata.
fi'l·i mukarebe : gr. "yazmak" maddesiyle mey·
dana gelen fiil. [dU~eyazdlm] gibi.
Fi'1-i mutavaat : gr. * donU~IU fiil.
fi'l-i muzari' : gr. hem hale, hem istikbale delalet eden slyga (kip) [gelirim; giderim] gibi.
fi'l·i muteaddi : gr. "·i hali" alan gec;i~1i fiil,
nesne tUmleci alan fiil [yemek; ic;mek] gibi.
fi'l·i rivayet : gr. gec;mi~ zamanda olmu~, fakat
konu$anm i~itmi~ oldugu bir i~i anlatan fiil [ko~
mu~ imi~; sevmi~ imi~] gibi.
fi'l·i !iarti : gr. bir ~eyin vukuunu ba~ka bir
~eye ~art kdmak ic;in kullandan siga, kip ki, 5 morfemi i1e yapdlr. [gelecekse; verecekse] gibi.
fi'l·i !ieni (kotO fiil) : Irza gec;me. [mutlaka "Ir~
za gec;me" manasma gelmez].
fi'l·i !ierr : fena, kotO i~.
fi'l·i ta'cili : gr. "vermek" maddesiyle meydana
gelen fiil yazlverdim; allverdim] gibi.
fi'I,.j temenni : gr. dllek - ~art kipi.
r
fi'l·i vucObi : !Jr. emrihazlnn sonuna "meli"
sozU katrlarak meydana qetirilen siga, gereklik kipi
girmeliyim; sevmeliyim] gibi.
r
(a. i.)
filahat
c;ilik. (bkz
ekincilik, c;ift.
haraset, ziraat).
fil·ban
0~
fi·l·asl
J"'" )II J
(a. f. b. i). (bkz : feyyal).
(a. zf.) : aslmda.
,1~1 J•
fi·l·cumle,
(a. zf.) : nihayette,
'\.L.
sonunda.
fi'len
ten,
"'y\-.9
i~liyerek.
(bkz
'fi'len zi·medhal
se].
(a., zf.) : hakikatte, gerc;ek.
bi·l-fi'l ).
huk: i~ gorerek kan~ml~ [kim-
(a. zf.)
fi·l·hakika
haM
kikatte, hakikaten, gerc;ekten, dcgrusu.
fi·l·hal
hemen,
",'lll J
(a. b. zf.)
bu anda,
~imdi.
fl'li, fi'liyye
cL-W
J--';
(a. s. c. : fi'liyyat)
fiille i1gili, gerc;ekten yapdan
i~. Cumle·i fl'liyye : gr.· fiil·cUmlesi,_ * yUklemi fiil
alan cUm Ie. Hizmet·i fl'liyye : ilk askerlik vazHesi,
*gorevi.
319
fi'liyyat
..:" l..w
fi'liyyat
ger~ekten
i~ler.i1en
(a. s. fi'li'nin c.).:
fels. * etkin-
(a. i.)
fi'liyye
,.;b
(a. L e. : filizzat) : 1. 'eritilip
temizlenmemi~ olan altrn, gUmU 9 , bakJr, demir gibi
ham maden, kUI~e. 2. erimi~' bakJr.
(a. i. filizz'in c.)
filizzat
kUl~eler.
ham madenler, ham
filizzat·, seb'a (7 ham maden) : altrn; gumu~;
elva; baklr; demir; kalay; kur~un filizleri.
<\i~
filka
(a. i.) : bot.
tohum~a
cUeUgU
kapllyan etli klslm.
J~l\
fi·l·mesel
iJ'1)
(a. L c.: fUrU~): 1.
ral; : yataktan kalkamlyan hasta. Hem·firSI; : 'levce. SShib·fira, : hasta.
firS,., derun : i~ yatagl, i~teki yatak.
eilik, fr. activisme.
filiu
fira,
do~ek, yatak; yaygl, ~i1te. 2. haslr, hair. Esir-i fi-
i!?ler.
J
(a. zf.): mesela,
firS,-, istirahat : rahat
do~egi.
fira,-I kavi : flk. evli kadrnrn fira~l. [bila davet
neseb sabit olup nefy ile nesep nefy olunmaYlp lao
kin laan i1e nefy olunurl
fira'.1 mutavasslt : flk. Umm-i veled'in firal1l.
[bila davet nesep sphih olmazl
fira'.1 sahih : flk. nikah ve mUlk-i yemine mUstenit bulunan istifra~ [mUlk-i yemin, bir kimsenin
temellUkUnde bulunan eariyedir; bu bakJmdan, bu
iki !?artd dayanan istifra~tan, meydana geleeek ~o
euk varis saYlllr. Aneak, cariyeyi istifra~ta husOle
gelen ~oeugun kendisinden oldugunu mUstefril1in
soylemesi gerekir].
fira,.i zaif : flk. eariyenin fjra~l. [bununla nesep sabit olurl
misaldeki gibi. (bkz : farza).
",J \ .} I
fi·l-vaki'
~
J
(a. zf.)
vakJa,
ger~ekten.
hakikaten,
(a. zf.)
fi.maba'd
l.:.9
. evin ve
~ehrin
(a. zf.)
ger~ekte.
firad
firak
1. avlu. 2.
onU.
fi·nefs·iJ·emr
hakikatte,
i.) : 1. aynlrk, aynlma; se-
vi!?enlerin aYrJllgJ. Leyl-i firak : aYrJllk
gecesL
(bkz: hicran). 2. hUzUn, keder, slkrntl. (bkz :
gamm, gussa).
firar'
)
I)
(a. L) :
ka~ma,
l..S) I )
(a. s.)
: ka~ak, k~krn.
[firariyan ~eklinde c. qe kullanllml~t1r].
firaset
..:,.-
I)
(a. i.) : 1. (bkz feraset).
2. binicilik, at yeti~tirme bilgisi. (bkz : fUrOsiyyet).
3. yigltlik, mertlik).
.
320
(a. f. L)
: 1. fi-
raunluk.2. s. firaun ile ilgili.
firaz j \..)9
(f. i.) : 1. yoku~, ~lkll1.
firSz ii ni,ib : yoku~ ve ini~. 2. yUksek, yukarJr
3. s. yUkselten, kaldlran. Ser-firaz : itibar makamlnda bulunan, mUstesna mevkide olan. sivrilmil1
[kimsel (bkz : ser-efraz).
savu~ma,
izinsiz veya nizamslz olarak ortadan kaybolma.
firari
eski zamanlarda Mlslr hUkUmdarlarrna verilen Unvan. 2. Allahlrk iddiasrnda bulundugu i~in Hz. MOsa'nrn mUeadele ettigi Mlslr hUkUmdarJ. 3. 5. pek.
kibirli, !=,ururlu ve inat [adam], firaun. [bazi metinlerde "firavun, firavuniyyet" ~eklinde de ge~er]r
fir'avni
,,) \,} (a. L ferd'in c.) : fertler.
JI) (a.
bol, faz-
(a. i. c. : fer8ine) : 1.
Fir'avn
(a. i. c. : efniye)
~ok,
bundan
sonra, bundan boyle, bir daha.
fina
(f. 5.) :
firavan
la, a~ln. (bkz : bisyar, keslr, vafir). Nakd·i firSvan : para bollugu. Omr-i firavSn : ~okomUr.
firizi
l..Sj I..); (f. L) : yUkseklik, yukarJllk.
firdevs
cennet,
u~mak.
...,.,J~)
2. bostan,
firdevs-a,iyan
(a. i. c. : feradis) : 1.
bah~e.
3. kadrn adJ.
jU\ ...,.,J"))
(f. b. s.) : eennetlik, merhOm. (bkz :cennet-mek8n).
fiten
..s-'" .P ..;9
Firdevsi
(f. h. i.
Iran'ln
milli destanl olan "$ehname" nin nazlmldlr. Adl
Mansur, Hasan veya Ahmed'dir; kUnyesi EbUlkaslm'dlr. Takriben 934 - 1020 ydlarl arasmda ya!?aml!?tlr. Eseri, muhtelif dillere, bu arada TUrk~e'ye
de. c;evrilmi!?tir.
<\.;:--.P..;9
Firdevsiyye
(a. h. L) : Kib·
reviyye tarikatl kollarmdan birinin adl. [kurucusu : RUkneddin-UI-Ferdevsi'dir];
t..) cJ:.:,..;9
firEmg·i fer'
(f. a. b. i.) :
TUrk mUziqinin bUyUk usullerindendir. Yirmi sekiz
zamanlJ ve onUC; darbJldlr; c;ok nadir kullanllml!?
clan bu usul He sadece bestelerin olc;UldUgU gorUJmU!?tUr. Fireng-i fer' usOIU, ba!?ta iki adet yUrUk
semai ile Uc; muhtelif !?ekilde dizilmi!? dort tane
sofyan'dan mUrekkeptir.
fireuni
J y:. ..;9
(a. L) : gUzel sanat-
larda kullandan bir kaglt cinsL [tezhi;:;, hat, minyatUr v. b.];
·firib ~) -
Fjribende
aldanml$,
(f. s.)
kapdml$.
<)lr... )
tdslm bag.
(f. b. L)
fanan yer.
firifte
<t:...v•..;9
(f. s.)
aldatdml$,
(f. b. 5.)
firifte.dil
firistade
(f. L c.
: firista-
de-gan) : 1. peygamber. 2. s. gonderilmi$, elc;L
~)
(f. L c. : firi$te-gan)
1. melek. (bkz : sUrO$). 2. s. mec. iyi ve yumuJiak huyJu [adam]; 3~ s. gUnahslz, masum.
firi~te·hO, firi~te·ftaslet
~)
(f. a. b. 5.) : huy ve tabiatc;e
melek gibi olan. (bkz : firi$te-sl fat).
F. 21
b. s.) : huy ve tabiatc;e melek gibi olan. (bkz :
firi$te-haslet) .
firi~te·siret
~ ..: :-, ~)
melek huylu. (bkz
d)
firkat
(f. a. b. 5.)
firi$te·.hO, firi$te-haslet).
(a. L) : dostlardan ve sa-
ireden aynlJk, ayrlll$. (bkz : firak, iftirak, mUfarekat). [asll : "f!jrkat" dir];
firkat·numa. (bkz : fiirkat-nUma).
firkat.zede
(a. f. b. s.). (bkz:
fUrkat-zede ).
firOdest
(f. b; L) : birka~
...:,.......) J)
hanendenin bir aglzdan usul ile soyledikleri nagme.
firuz
j J ~$
(a. s.) :1. mes'ut, mutru,
sevinc;li, ferah, ugurlu, Iyl bahtlJ. 2. erk~k adl.
[kelime, Farsc;a "pirOz" dan almml$tlr].
~
firuz·baht .
(a. f. b. s.)
talihi kutlu, ugurlu.
firuze
0
jJ~9
(a. i.) : Ni$abur'da
C;lkan aC;lk mav; renkli ve degerli bir yUzUk ta$l.
. [kelime, Farsc;a "pirOze" c;len almml$t,r.]
firuze·fam
{" ~
0
jJ~
(a. f. b. s.)
mao
firuzende
oJv'jJ~
(f. L)
me$hur bir
c;e!?it lale.
go.nlU aldanml$.
..:...La;..
(f. a.
vi renkli, gok renkli.
l<andlrdml$, aldanf11I$.
firi~te
~)
..::..4""
(f. s.) : aldatan, aldatici [fi-
rib:nden f113stanndan] Dil-firib : gonUI aldatan.
Ebleh·firib : ahmak aldatan. Nazar·firib : goz al·
datan.
firib.gah
firi~te-slfat
~iruze-rivakJIJ) oj J~ (a. b. L) : gokyUzU.
firuz-mend
...l:.A
jJ..~
(a. f. b. s.) :za-
fer kazanml$, talih; ac;,k.
(a. ·f. b. L) :
firuz·mendi
zafer, UstUnlUk.
fi-sebil.iIIah
.w I
J::~ j
(a. zf.)
Allah
voJunda; kar$II,k beklemeksizin.
fiten
.~
(a: L fitne'nin c.) : fitneJer,
aYl!lrtmalar, azdlrmalar, ara bozmalar. (bkz : fitne).
321
\
fitne
(a. i. c. : fiten) : 1.
fitne
bel~,
J.~
fuh$
(a. i. c. : fuhO$; c. c. : fev:!.
mihriet, slkmtl. 2. ayartma.c· azdlrma. 3. fesat, ara
bozrria, kan~lkllk, ihtilal. Ikaz-I fitne : karl~lkllk
~Ikarma. 4. dinsizlik; canilik. 5. ceza. 6. delilik. 7.
guzel yuz, guzel goz; guzel kadm.
hi$) : 1. haddini a~ma. 2. kotOlOk, namusa ayk,rl
hareket, orospuluk. (bkz : faziha).
fitnl~-i alem : herkesi birbirine
ara bozan, kan~tlnci.
ve ahl&ka ayklrl olan i~ler, zina ile ilgili hareketJer. [kelime, Redhouse IOgatinde "fah~iyyat" ~ek
linde ge~er].
dO~Oren
guzel. 8.
(a. f; b. s.)
fitfie-amiz
0l~ 0
(a. f. b. s.)
fitne Sle;ratan, fftne koparan.
.Y:- O
fitne-cO
(a . f. b. s.)
fe-
sat anyan.
p"(..;lo
fitne-engiz
(a. f. b. s.)
fesat .koparan, fesat e;lkaran.
( a. f. b. s. )
~
(a. i. fahl'in c.) : 1. ay-
glrlar.2. erler, erkekler; 3. s. akllil
ve zeki
[adamlar]. 4. beyit, hadis ve rivayetleri c;ok iyi anlatankimseler.
fuhOI-i muhnddisin : hadiscilerin, en i1eri gelenleri.
fuhOI-i mufessirin : tefsircilerin en ileri gelenleri.
fuhOI-j liuara : ~airlerin en ustUnleri.
fit-
neci, fesat e;tkarmak adetinde bulunan.
fitrak
(a. i. c.) : edeb, terbiye
fuhOI-i ulema : alimlerin en degerlileri.
...\(o
fitne-kar
J.J#..
,fuMI
fesat kan~tlran, bozgunculuk yapan.
fitne-cihan
.:"L.:.#..
fuh$iyyat
(f. i.)
i~
fuhOm
(a. i. fehm' inc.). (bkz
fehm ).
: atm terkisi,
(a. i. fakih'in c.). (bkz:
hanefiyye : hanefi din alimleri, * bilgin-
fitret
fityan
j~
.) I ~
: 1. kalb, yurek,
(a. i.)
gonul. Cazib-iil-fuad
gonlO kendine e;eken, sevimIi, sempatik. MecrOh-iil-fuad. 90nlO yarall, klrlk.
MesrOr-iil·-fuad : sevine;Ii, ~en. 2. erkek adl.
fuadi
(a. s.) : kalble, go-
(a.
I.)
:
1. hle;klnk. 2.
can e;eki~me. (bkz : halet-i nez'). 3. midenin tekallusO, e;ekilip toplanmasl.
fuala
(a. i. faWin c.)
i~Iemi~ler, yapml~
fudala~
fuzala').
3-22
fa iller,
clanlar.
.){...:a;
(a. i. fadll'm c.). (bkz :
(a. s. fakir'in c.) : fakir-
fukari-YI blib-ullih : las. Allah kaplslnm fakirleri.
fukara-yi sibirin
mlyan fakirler.
fOI
J~
sabreden, dayanan, avue; ac;-
(a. i.) : bakla.
fGI-i M1sri : nohudu andlran ve "deveyulafl" da
denilen' kue;uk kara tane.
(a. i.)
fOlad
·ry
~
* bilginleri.
Jer, yoksullar. (bkz : fakir) .
nOlle ilgili.
fuak
.. I ~
fukara'
(a. s. feta'nl;' c.) : gene;-
ler, delikanillar,
yigitler, mertler. (bkz : feta).
[evvelce " ahi" te~kilatma 'dahil bulunanlqr].
Euad
liafiiyye : !;jafii din alimleri,
(a. i.). (bkz : fetret).
e;elik. (bkz
po-
lad).
fOm
i~
funduk
(a. i.) (bkz : sir).
J..c,;
(a. i.)': 1. fmdlk. (bkz
bunduk, pundvk). 2. han, misafirhane .
furiD
t \.}
fer, furOg, ziya).
(f. i.) : panltl, 1~lk. (bkz:
fiic'eh
furkan
("ka" lIzun okunur.
a. i.) : 1. iyi i1e kotO ve dogru i1e yanllr;; arasrnherr;;ey. 2. Kur'an-I Kerim.
daki farkl gosteren
(bkz : HOda, Hitab, Kitab, Mushaf, Necm, NOr,
Zikr).
furkani
futa
.::-a.J -(a.
41~ ~
~er;;it
futur
i.) : 1. uygun zaman,
elverir;;li durum, faydalanma SlraSl, elden ka~lnlml.
yacak faydall vakit, hal ve munasebet. 2. nobet.
[kelime, dilimizde yanllr;; 'olarak "flrsat" r;;eklinde
yaygrndlr].
..:;....,.::..J
Ca. J. b.
5.)
flrsat arryan, flrsat bekliyen.
fursat-yab
~l:i"".J
sat bulan, eline flrsat
(a. f.b. 5.)
flr-
ge~en.
furOde
lI)l.a;
fuzala'
(a. s. fazJl'tn c.) : fazrl.
lar," faziletlHer, erdemli kimseler. (bkz : fudala').
2. s. deni,
kebap olmur;;.
al~ak,
has is.
~.
s. kavrulmur;;,
fuzOI·iil-ganaim : flk. ganimet mal/artnrn tayin
ve tevziinden kalan ve ganimlerin ~oklugu, yuzun·
den taksimi kabil olmlYi3n az miktardaki mal hak·
krnda kullanlllr bir * deyim.
(a. i. farz'rn c.). (bkz
farz).
furuz·j mukaddere : huk. nas ile takdir olunan
sehimlerdir ki, hi~ nJslf (yan), rubu' (dortte bir),
sOmun (sekizde bir), sulUsan (uc;te iki), sulUs
{u~te bir), sudus (altlda bir) dir. [bu sehimleri
ihraz eden vereseye "eshab-I feraiz" genir J.
fusaha'
(a. s. fasih'in c.)
gO-
zel, dOzgun ve a~lk konur;;anlar, iyi soz soyleme kabiliyetinde olan kimseler," uzqilliler. (bkz : fasih).
"''J"..:J
fuzulen
(a. zf.)
usulsuz, yer·
siz, hakslz olarak;. zorbalikla.
fuzuli
furOz
(a. s. fazl'," c.) : IUzum-
suz, fazla r;;ey veya sOz.
(f. i.) : 1.hasislik, al-
~akhk.
kumar;;.
(a. i.) : zehirli mantar.
fuzuJ
>~
fursat·cO
1. yuzuk
(f. i.. ) : 1. per;;temal. 2. eski.
den kullanJlan bir
s.) : Kur'an-I Kerim'le ilgili.
(a. i. fass'rn c.)
fusOs.iiJ·hikem : Muhiddin-i Arabi'nin me~hur tao
savvufi eseri. 2. yemir;; i~i. [frndlk, bademgibi].
("ka" uzun okunur. a.
fursat
~ >..a9
fusus
tar;;lan. (bkz : fass).
.J~
Ca. s. fuzOI'den.) : 1. be-
r;;una, yersiz, IUzumsuz; hakslz. 2. bor;;bogaz, IUzum·
suz ir;;lerle ugrar;;an; kendisine dOr;;miyen sozlersoy.
liyen. 3. i. erkek'adl.
J"..;J
FuzOIi
(a. h. i.) : XVI. aSlrda
yar;;amlr;; en buyOk Turk r;;airlerinden biridir. Gaga.
tay edebiyatl da dahil olmak Ozere, TOrk, edebiyatlnln bir~ok sahalarrnda kuvvetli te'sir ve nufOz sahibi olan buyuk r;;air,Azeri-Osmanll edebiyattnlO
kurucularrndandlr. Turk~e, Arap~a, Fars~a, manzum ve mensur bir ~ok eserler vucOdagetirmir;;tir.
Bunlar arasltlda "Leyli ve MecnOn" mesnevisi ~ok
mer;;hurdur. 1555 yllrnda Bagdat'ta, olmu$tUr.
.~
•
fiicdr
fusaha.yi Arab : Arap fasihleri.
(a. s. facir'in c.)
oJ
gu·
nahkarlar, fena huylular. (bkz : facir).
fustuk
(a. i.)
flstlk. (bkz
~
fustuki
(6. 5.)
J"J
ftidi'
flStlki, sa-
nmtlrak, a~lk yer;;i1 [renk].
fusuk
(a. i. fasl'rn c.). (bkz : fasl).
fusul·i erbaa (dart fasll) : bahar; yaz; guz; klr;;.
(a. zf.)
anslzrn, birdenbire.
(a. zf.). (bkz : fuc'eh).
fiicaeh
(a. i. flsk'rn c.).' (bkz
fticiieten
J"..a9
J~
anslzrn, birdenbire.
(bkz : fica).
fisk).
fusuJ
(a. i.)
fiic'e
piste).
fiic'eh
. "':;1\0
., l~
~
(a. zf.). (bkz : fOc'eten j.
(a. zf.) : apanSlzrn, birden·
bire.
323
fOe'eten
(a. zf.)
fOe'eten
me~hur
-'~
( a.
1. tatIJ suo 2. h. j.
L)
<\:--.)
fOree
(a.' L)
1. iki $ey arasJn-
daki aC;lkllk, yank, arallk.
0f:..;
(f. s.) : atlcl, YlklCI, dU$UrUI
cU. ["efgen" kelimesinin hafifletilmi~iJ. (bkz : efgen).
fiiree·j divar : duvar yarlgl. 2. gUzel manzara,
fro panorama. 3. ~iddetten kurtulma. 4. vakit; firsat.
~~~;
fiikahat
j
nehir, Firat.
(a. i.) : i$ret; sefihlik, gU-
nahkarJlk, ahlaka ayklfl durum.
fiigen
~ \
furat
(a. s.). (bkz : fUc'eten).
)
yalnlzIJk. Ale·'-
(a. L)
·fiidlde : teOk tek.
fiic:'iyy
fOeOr
.:~ \ .)
fOrade
birdenbire
anslzm olarak.
(a. i. fUkahet'in c.).
te.::; -,9
( a. f. b. L)
ayn-
~~~.::;.)
( a. f. b. s. )
sevdi-
fiirkat-niima
(bkz : fUkahet).
IIgl qosteren.
(a. i. c.
fiikahet
fUkah~t):
fiirkat-zede
latHe, mizah, alay, hO$a giden soz.
ginden
jJij
fUlan
Furs
c;e~idi,
...r-'~
(a. h. L c.)
Farsltlar, Fars
milleti; eski Iran.
(a. i.) : kara biber.
fUlfiil : kara biberin uzunca bir
humu deni/en kuyruklu biber.
Dar-.
tarc;m to-
(a. L) : 1. gemi. 2. sandal, ka-
Ylk. 3. NOh'un gemisi. (bkz : ke$ti, sefine, zevrak,
zevrakc;e) .
jL... .)
fiirsan
(a.' L faris'in c.)
1. us-
ta biniciler. 2. atltlar. (bkz : rukban).
furO
fulful.j tavil : uzun biber.
fUlk l~
[kimse].
( a. i.) : herhangi bir $ahls,
biri, belirsiz bir $ey, filan.
fiilanibn·j fuJan : filan oglu filan.
fulful
ayrJlml~
J-,;
(E. i.) : a$agl. FurO-mande : a$a-
9lda, geride kalml$ olan, adz, beceriksiz; yorgun,
$a~kln.
fiirO'
t.J.)
(a. i. fer'in c.). (bkz : fer').
fulk·j dil : gonGI gemisi.
fuls
Fursi -.5'" -';
~
fiiJs-j ahmer : klzJl manglr, baklr sikke.
fiJls-j ahmere muhtae : pek fakir. 2. hek. pul
pul dG$en kabuk.
...r};
~
(a.
i. fUls'Un c.)
: pullar,
(a. L felek'in c.). (bkz : eflak).
o~.1.
fUrO·biirde
a~agl,
one
fiirOe
fenn). Dar·OJ·funun : Gniversite. MeemOa·j funun:
1862 de Cemiyyet-i ilmiyye-i Osmaniyye tarafmdan
~Ikar"an ayhk mecmOa.
.
funOn·j bahriyye : d\!n. denizcilik fenleri.
fiinOn·i harbiyye : ask. harp bilgileri.
324
(a. i. fer'in c. c.).
furOat
J.)
(f. b. s.)
egilmi~.
~Jj
(a~ L ferc'in c.). (bkz: ferc).
(a. i. fenn'in c.). (bkz :
fiinOn
fiinun-j
Fars
dili ve edebiyatl bilgisi.
(bkz : fer'; fUrO').
manglrlar, ak~eler, paralar, bak~r sikkeler.
fulUk
(a. i. c.)
fursiyyat
Qlr, akc;e, para.
fUlOs
(a. s.) : Farsll.
(a. i. c. : fUlOs) : 1. pul, man-
~etta
: c;e$itli fenler.
furug , '-;. J)
lakllk,partldaYI~.
. 'ian :.
1~lk
sac;an
fiirug-, §ftab :
fOrug-, asefi :
(f. i.) : nur, ziya, 1~lk, par-
(bkz : fura~J). Mihr·j furug·ef.
Gune~.
GUne~'in,
me~hur
1$191.
bir
c;e~it
lale.,
fiitade
fijrOg-ef~an
1~lk
ve
fijrOht
tim,
satl~.
(f. i.)
";"';"J)
par~alariyle nak~ olunmu~
fijshat-kede
(f. b. i.) : satlCI.
i. fark'm c.). (bkz : fark).
(a. f. b. s.)
yer.
geni~
(a. t b. i.) .:
fiishat-seray·
fijrOmande
(f. b. s.) :
a~aglda,geride kalml~
gun,
geni~
olan, aciz, beceriksiz; yor-
~a~kln.
fijrO-mandegi
~~L.:J)
(f. b. s.)
: sUW
,:)~
lr'
J)
(f. b. s.) : ten-
~"J)'
(a. f. b. s.)
fijsOn;.)~
(f. b. L) :.sl-
UfOrOk~O.
fusOn-kar
(f. i.)
(f. b.
ata iyi binen, iyi
1. sihirbaz: 2. bUyOleyici.
fOsOn-saz) .
(bkz
(a. i.) : 1. sU-
bUyOleyici. (bkz : fOsOn-kar, fOsOn-saz).
binici.
fusun-perver
fijrOsiyyet
~ J)
varilik, binicilik. 2. at
feraset ).
-fijrO~
yeti~tirme
..; J) ..,..
(f. s.) : satan, satlCI.
(a. i. ferfin c.)
do-
~emeler.
(f.
5.
yUleyici. (bkz·
(f. s.) : 1. parlaYlcl,
parlryan, parlak. Necm-i fiiruzan : parlak yddlz. 2.
erkek ve kadln adl.
fijrOzende
o~'jJ)
:
(f. b. s.) :
fusOs
(f. s.) : yanlcl, ya-
klCI; parlatan, parlaYlcl, parllyan, aydmlatlcl, aydlnlatan.
(f. b. s.)
fUsOn-kar
U"""";
2,
bij-
fOsOn-perver).
(f. n.) : yazlk, eyvahl
["efsOs" un hafifletlll'ni~i]. (bkz : efsOs).
(f. s. f
fusurde
:
donmu~.
["efsOrde" nin hafjfletilmi~i].
fusurde-dil
-efrOz'dan.) : par-
latan, aydlnlatan. Cihan-fOruz : cihanl aydlnlatan
["efrOz" un hafjfletilmi~i]. (bkz : efrOz).
;.)\j J.)
J-e
fusun-saz
: bUyUklUk satan. Hod-fiiru~ : kendini satan, kendini y~ksek gosteren. Nan-fijru~ :
ekmek satan.
fiiruzan
)J.J'y ;.)
s~)
fUsqn-perver,
bilgisi. (bkz
A%amet-fijru~
fijrO~
ge-
(f. L) : 1. sihir, bOy{L 2.
fusOn-ger
hirbaz,
zj'ledilmi~, indirilmi~.
fijrOsi
yer.
kadln ad!. ["efsOn" un hafifletilmi~i]. (bkz : efsOn).
bozuk, mayasl bozuk, soysuz, a~agdlk [kimse].
fiirO-nihade
geni~
rver].
(f. b. L)
beceriksizlik; yorgunluk, bitkinlik.
sa ray,
fiishat-zar
ni~
fijrO-maye
satlh.
Ilk. (bkz : vUs'at).
fijrOhtar
JJ) (a.
veya cam
fijshat
satma, sa-
(bkz : bey').
fijrOk
ta~
(a. i.) : kU~Uk boncuk
Li......9
fijseyfisa
(f. b. s.)
sac;an.
donmu~,
kalbi
fu~urde
(f. b. s.) :
hissiz, duygusuz. (bkz : efsOrde).
o;)~
(f. s.) : Israr eden, di-
renen.
fu,urde-kadem
('\..t9 o~ ......:.!
(f. a. b. s.)
ayak direyen.
futade
o~b
(f. s. c. : fUtade -gan) :
1. dO~mO~, dO~kOn. 2. tutkun, mOptela. 3.
(bkz : Oftade).
bi~are.
325
fiitade-gin
fiitade~gan
t{,) L~
j
(f. s.
dO~en,
(f. s.)
fiitan
fiittak
.!lb
Ca.·
s. fatik'jn c.)
C?
flrsat
fiiyOI
(a. i,.) : 1. zaYlfhk, gev~ek.
.:"
P
,.J~
(a. i. fl/'in c.) : filler. (bkz
YJ
fiiyOz
J:'.J--! . (a.
i. feyz'in c.). (bkz
feyz).
fiiyOzat
.:" ~ -"'::~
(a. I. feyz'in c. olan
fOyOz'un c.). (bkz : feyz).
.fiizOd
')Jj -
(f. 5.)
:
artJran, <;0-
galtan. Mahabbet·fiizOd
sevgi artlran.
un hafifJetilmi~i]. (bkz : efzOd).'
["efzOd"-
(a. i.) : 1. soytemjz-
Jigi. 2. mertlik, yigitlik, gen!;lik, delikanlrllk. 3.
comertlik, ela!;lkhgl. (bkz : gO~ade-desti). 4. eski
esnaf te~kllatl.
f'r'
J' •...u
u uvvet -.,
iki
(a. i. feth'jn c. alan
lik, bezginlik, usanma,
usan!;, blkma. 2. keder,
Um'itsizlik. BiJii·fiitOr : korkusuzca, aldlrmlyarak,
pervaslzca, bezmeksizin.
fiitiivvet
(a. i. fe's'in c.)
yOzlO baltalar.
efyal ).
.:,,1.... ?
) .J:9
1f.J~
fiiOs
(a. i. c. : fOtOhat) : 1.
"futOh" un .c.) : zaferler, fethedilen, zaptedilen
melY!leketler
fiitOhat-, Mekkiyye : Muhiddln-i Arabi'njn me~
hur tasavvufi eseri.
fiitpr
(a.f. b. i.) :
esnafte~kilatl ire bunlann riayet etmeleri lazlmgefen
!Jsul ve kaidelerden bahseden eser, * yonetmelik,
* WzOk.
zafer, galibiyet, usWnlOk. (bkz : feth). 2. a!;ma;
a!;dma, ferahlanma, gonul ferahhgr.
fii,tOhat
(a. f. b. s.) :
fiitiivvet·name
dO~erek.
adam .oldurenler.
fiitOh
?
gU~ade-dest).
comert, el ia!;lk. (bkz :
(bkz : eftan).
bulduk~a
~
fiitiiyyet-mend
futade'nin c.) : 1. dO~mu~ler. 2. d~~kunler. 3. bif;areler, tutkunlar.
-
J-':'§
(a,.t s.)
. .r-
:
1. fuWvvet sahibi. 2. [eskiden] askerlikte mulazim (tegmenfer) iJe kof agasl ve yuzba~dara mOlkiyede, rabia ve hamise rOtbeleri ta~lyan. kimselere veriten unvan.
-fiizOn
(f. 5.) : ~ok, fazla [efzOn~
jJj -
un hafifletilmi~i]. (bkz : efzOn).
fiizOni·I.,;>~ . J".~
J
.;;"j J
fiizOn-ter
pek fazla.
r-okluk,
'"
(f.i.)
j
fazlallk.
(f. s.) : pek c;ok,
G
c. Li.
gabagib
.....
(a. i. gabgab'rnc.)
(bkz : gabgab).
':"J~
gabavet
(a. i.) : anlaYI~slzhk,
bOnlUk, kahn kafaJihk. (bkz : belahet, hamakat,
humk).
_ gabavet-j miicesseme : bOyuk
gabe
'"
~
aptalll~.
("ga" uzun okunur. 8. i. c. :
gabat) : arslan yatagl olan slk orman, koru orma·
326
01. Usd·iiJ.gabe : 1) slk orman arslanJan; 2) SuyOti'nin, Eshab-I Kiram'rn hal tercUmeJerinden bahseden me~hur eseri.
gabes
U""'~
gabgab~:i
(a. 5.): karanhk [gece].
(a, i. c. : gebaglb) : ~ene altl,·
!;ifte gerdan.
gabgab'l simin
gumu~ (gibi) gerdan.
gabgab-I gay : okUzOn gerdanr.
gaflet
gabi
J.~
gabi
"i
(a. s. c.
: agbiya')
j.1e
(" ga"
: kallnka-
.l.1c
(" ga "
0Y:-
~I~
gad..li.
gadiyye
(a. i. c. : gadiyyat) : sa-
",..\i
GOne~
dogmasl
(a.' i.) : 1., hainlik, vefaslzlJk.
zlk.
kazlklama.
(a. L) : yer, yeryUzu, arz
,,~:J )~
gadr-dide
gormO~,
gadre
ugraml~,
gaffar
)
(a. i. c. : agdiye)
ogre ye-
megi.
sa~
orgOleri.
~) l"::'i'
gadarif
1.
gaffar-uz-zunub : gOnahlart, su~lan bagl~llyan
2. i. [abdOlgaffar'dan klsaltllml$ olClrak]
erkek adl.
~ Ie
J$ ~
(" ga"
uzun
okunur. a. s. gaflet'den. c. : gafele, gafilin) :
gaflette bu(u"nan, ihmai eden, 11erisini iyi dO~{jn
miyen, dikkatsiz, ihtiyatslz, dalgln, tenbel.
",. ~ Ie
gafil-ane
(a. i. c. : gadavat)
saba-
hln erken zamanl.
(a. s. gadr'den.) : 1. ,"ok
gadreden, zulmeden, hain, merhametsiz, kIYICI. 2~
[tOccar].
~ok pahall mal satan; soyucu
(" ga "
uzun okunur.
a. f. zf.) : gafifcesine, dikkatsizlikle, ihtiyatslzlJkla, dalgmllkla.
gafilen ..~
,.)~
(a. i. ve s.)
(a. i. gudrOf'un c)
klklrdaklar, klklrdak kemikleri.
~ \..\i-
lA&.
gormO~.
rAllah].
gafil, gafile
(a. i. gadi're'nin c.)
gadair
(a. f. b. s.) : gadir
hakslzllk
kullannm gOnahlannl affeden, Allah.
(a. i.) : erte, yarln.
gada' .. I~
gadder
t.SJ".J.i
bahln erken vakti; tan atmasiyle
arasl.
gadr)..\i-
["agber" in mUennesi]. Saha-i !:jabra : yer yuzu,
dOnya.
gadat
":. ...:~•..\i,
sa~
2. zulOm, merhametsizlik. 3. hakslzlJk. 4. e. yaall~veri~te
gabn-i fahi, :
gabra'
gadair)
gadiri, gadiriyye
(a. L)
ma, ya.lanclllk.
(a. i. c.
(a. s.) : golde ya~lyan, gold~ bulunan [hayvan,
* bitki]. Fasile-i gadiriyye : gol nebatlan. (* bitkileri ).
uzun okunur. a. s.) : 1.
kalan. 2. i. gelecek zaman. 3. a.gr. gelecek zaman,
fro ,futuro
gabn
gadire
orgOsO~
uzun okunur: a. s.
gabn'dan.)
1. all~veri~te hile eden, aldatan [kimse]. Bayi-i gabin: hlle yapan satici. 2. tenbel.
gabir
(a. i. c. : gudera', gudu-
ran) : 1. sel i1e peyda olan birikinti su, durgun
su, gol. 2. kO~Ok Irmak.
fall, anlaYI~slz, kabiliyetsiz. (bkz : ahmak, ebleh).
TlfI"l gabi
kalmkafall c;ocuk.
gabin
.J....\i
gadir
("ga" uzun okunur a. s. c.
gubat) : ahmakllk, budalallk eden.
Ie (" ga"
uzun okunur. a. zf.) :
gaafil olarak, habersizce.
gafir
.J Ie
(" ga "
uzun okunur. a. s.)
magfiret eden, yarllgayan, affeden; Allah.
gaddar-ane
",'\.;I..\i-
(a. f. zf.)
: gaddarca,
merhametsizce, haincesine.
gaddare
j)
)..\i.
(a. i.) : 1. bUyOk bl~ak.
2. KO~Ok tabanca. [yapma kelimelerdendir].
gadir
):J
Ie
("ga" uzun okunur. a. s.) :
gadreden, hiyanet eden, fenallk eden.
gadir·j" .nefs : nefse fenallk eden.
gafir-uz-zenb : su~ bagl~lIyan (Allah).
(a. s. ) : 1. orten, etrafJnI
gafir
~eviren.
2. ~ok fazla. Cemm-j gafir : bOyOk cemaat, insan kalaballgl. 3. j. muhaflz askerler.
gaflet
..:.lie.
bulunma, dalgmllk,
ihmal, endi$esizlik.
(a. L) : 1. gafillik;
bO$
dikkatsizlik, ihtiyatslzll.k. 2.
317
gafleten
..:tlii.
gafleten
gaflet eseri.
(a. zf.)
olarak, dalgmllkla.
.; ~
gafur
(a. S. gufran'dan.) : mai:J-
firet eden, yarllgayan, sue; bagl~lIyan, merhamet
eden [Allah]. (bkz : gaffar).
gafur-Or-rahim : esirgiyen, sue; bagl~llyan [Allah].
q,(, c~
. gah, geh
(f. e.): 1. za-
man bildiren edat. Seher-gah
seher vakti. Subh-gah : sabah vakti. 2. yer bildiren edat. Secde-gah :
se~de veri. 3. zf. araSlra, kimi, bazl.
gah ij bi-gah : vakitli vakitsiz, slrall, SlraSIZ.
gah 0 na-gah : vakitli vakitsiz.
(f. zf.)
zaman za-
man, vakit vakit.
(f. zf.).
gahi
gahvare
C) \ .J1i:J
l('
(bkz : gehl).
(f. i.) :
be~ik.
(bkz :
gehvare, mehd).
gai, gaiye
~Ie
Co
JIe
("ga"lar uzun oku-
nur. a. s.) : gave, maksat ve net7ce ile ilgili. iilet-i gaiye : bir i~in elde edilmeye ugra~dan neti'cesi, fro cause finale.
gaib
~·Ie
("ga" uzun okunur. a.
S.
gayb',
glyab'dan.) : 1. gOrunmiyen, haz~r olmlyan, yok
olan, kaYlp. 2. i. gr. ue;uncu ~ahls, o.
gaibine
4J'L:'1e
("ga"uzun okunur.
a. f. zf.) : gormiyerek, gorunmiyerek, arkadan, yuze kar~1 olmlyarak, gizliden, haberi olmakslzln tanlmak, ~ahsan tanlmadlgl halde.
gaile
.t Ie
~1J\c
...b~
("ga" (ar uzun
okunur. a. i.)
1. insan pisligi, insan tersi. Mevadd-. gaita
insan tersi. (bkz : gOh, neces). 2.
e;ukur yer.
~\C,.
gala'
uzak,
~)Ii.
(a. i.) : pahaltllk. Kaht
ij
gala' : kltllk ve pahaldlk.
gala·vi es'ar : fiatlarm yuksekligi.
(a. i. gali'nin c.). (bkz:
galat
gall).
galat
.hi':
(a. s. c. : galatat) : yanlt!j, ya-
ndma.
galat-. basar : goru~ duyyusunun aldanmasl. [suya batml~ bir degnegin kJrllml~ gibi gorDnmesi].
galat-' elvan : fro dyschromatopsie.
galat-. fahi~ : pek ae;lk yanll~.
galat-' hiss : duyu~taki aldanl~, duygu yantltlsl.
galat-' me!}hur : (me~hur yaY91n yanll~) : yanll~
oldugu halde herkes tarafmdan tutunan ve kulJanllmakta bulunan kelime.
galat-' me!}hur fasih-i mehcurdan evlad.r : me~
hur (yaygm) yanll~, terkedilmi~ fasi'h sozden daha
usttindUr.
galat-, rO'yet : bir rengi, tabi'isind~n ba!jka olarak g6rme, gorme bozuklugu, goz yandtlsl. [klrmlZIYI ye!jil, maviyi menek!je renginde gorme].
galat-, tahakkumi : ed. bir kelimenin gerek lafZl, gerek manaSI itibariyle herkesin kullandlgl qibi
kulJandmamasl. (bkz : klyasa muhalefet).
(a. f. b. s.)
galat-gu
yanlt~
yalah
soyliyen.
(a. f.
galat-nuvis
yan"~
b.
yazan ve tespit eden.
.s.Ji.
galebe
(a. i.)
: .1. galip gelme,
yen me, usttinltik. 2. e;okluk, kalabaltk. 3. S. zaptolunmlyacak derecede azgm.
galebe ~almak : usttin gelmek.
galebe-i !}ehvet : ~ehvet azgmllgl. 4. (s. galib'in
c.). (bkz
gaJib).
galel
y.;.
(a. L c. : aglal) : koru-
luktan akan suo
galeyan
("ga" uzun okunur. a.
i.) : fels. * ereke;i1ik, fro finalisme.
321 '
(f. s.)
gal, gale
Irak. (bkz : baid).
s.) : yalan
c. : gavail)
1. dert, slklntl, keder. 2. felaket, mudahiye). 3. ugra!jtlrJcl ve slkmtlll i!j.
sibet. (bkz
4. muharebe, sava~.
gaile-i zaile : zeval bulan, gee;en, ardl kesilen
slkmtl.
gaivye
("ga" uzun okunur. a. i.)
("ga" uzun okunur. a. i.
~
gait, gaita
gaiyyet':';le
fels. fro finalite.
j~
(a. i.) :. kaynama,
c;alkanma, co~ma. (bkz
feveran). Derece-i galeyan : kaynama derecesi (100 santigrat).
gam
gaJeyan-. ma' :suyun kaynamasl.
galeyan-J efkar
fikirlerin kaynamasl, co!?masl.
J Ie
gali
("ga" uzun okunur. a. s. ga-
1a'dan. c.
galat)
1. degerinden ~ok pahall olan
[!?ey]. E!?ya-yj giiliye : pahall !?eyler. 2. galeyan
,eden, kaynlyan.
galib
...J
("ga" uzun okunur. a. s.) :
~
Ie
("ga" uzun okunur. a. zf.) :
!=Jorunu~e
saglam bir ihtimale gore,
galib-ane
tiyle, galip olana
galibiyyet
gore, belki.
(a. f. zf.) : galip slfayakl~acak
sOq'!tte.
~JIe
("ga" uzun okunur. a.
1.) : galip gelme, ustUnluk.
galiya
Ule
,( "ga"
uzun okunur. f.,
1.) : misk ile anberden yapilml~ siyah kokulu bir
madde olup boya olarak kadmlarca sac;lara ve ba!?lara surUlur. (bkz : galiye).
galiva-s5
t...,
Ule
("qa" uzun oku-
nur. f.b. i.)
galiye, Itlr,
kimse, aktar (attar).
galiye
gu~el
koku terkipliyen
("ga" uzun okunur. a.
galiye.bar
nur. a. f. b. s.)
("ga" uzun okuguzel kokulu
~ey
galive.fam
4Ji.
10
.kJi.
(a. s. gilzet'-
.::.: )li.
gallat
(a. I. galle'nin c.) : 1.
z.ahireler, mahsuller. 2. ev kirasl gelirleri. 3. el
emekleri. (bkz : gilal 1,2).
(a. I. c. : gallat, gilal) : 1.
galle
zahire, mahsul, ekin. 2. irat, gelir.
galle.j atiye : [vaklfta]. (bkz : galle-i hadise).
galle.j hfidise : [vaklfta] vaklfm Icabmdan sonra me!?rOt·un-lehin reddinden husOle gelip te henuz
me!?rOt·un-leh taraflndan alll1maml~ olan galle.
galle.i maziyye : [vaklfta] ret yUzunden gayri
mUnk~ti' cihete' tevzi olunduktan sonra !?artl kabOI
eden me!?rOt·Un.lehin istirdat edemiyecegi galle.
galle.i me'hOza : [vaklfta] me!?rOt-Un-leh tara.
fmdan ahlz ve kabzeclilmi~ olan galle.
g·alle.i vakf
vaklftan gelen galle (gelir, irat).
3. elemegi.
\,) b <\,li.
galle.dan
(a. f. b. i.)
za-
hire, tal:ul anbarl.
gaJle.fiiru!?
J-,,)
<\,li
(a. f. b. s.)
zahire satan, zahireci.
(a. i.) : 1. glrtlak ag.;.
galsama
Zl, hanc;ere. 2. suda ya!?lyan hayvanlarm nefes alma uzuvlarl, * solungac;.
yuvarlanan, tekerlenen
yuvarlanan ba~.
(f. s.)
yuvarlanlcl,
Ser·j galtan
. kopup yere
sac;an.
("ga',' uzun oku-
our. a. f. b. s.)
galiye kutusu, gUzel kokulu
terin muhafaza olundugu kap, mahfaza.
nur. a. f. b. s.)
"kalemis yagl" deni/en guzel
den.) : 1. kaba, nezaket dl~l, terbiye dl~l. Eyman'J
ga/ize :. kaba yeminler. Ta'birat'J ga/ize : terbiye,
nezaket dl!?1 sezler. $iitOm.Lga/ize : kaba kufurler. 2. ~effaf olmlyan" kalm slk. Ebr·i gaJiz : kalin bulut. Em'a·i galize
kalm baglrsak.
galtidc
galiye·dan
("ga" uzun
gaJiye-misk
gallan
i.). (bkz: galiya).
("ga" uzun oku-
guzel siyah renkli.
okunur. a. b. i.)
koku.
galiz, galize
Ie
1. galebe eden, galebe c;alan, ustUn gelen, yenen. 2.
daha kuvvetli.
galib jhtimal : daha kuvvetli ihtimal.
galib·i mutJak : tam manas,yle galip.
qalib-j tiivana : gOC;1O qalip. 3. i. erkek adl.
GaJib ($eyh.) : me!?hur DIvan !?airlerindendir; istanbul'da dogmu!?tur, asil adl Mehmed'dir; babasl11m adl Mustafa Re!?id'dir. Buyukc;e bir divanl vardlr. Gazel ve kasidelerinin bazilarmda Nabi, Nedim
ve Nef'l'nin tesirleri gorulOr. "Husn-i A!?k" adll eserini yirmi altl ya~mda iken mesnevi tarzmda yazml~tlr. Sirf Turkc;e yazilml!? bir de gazeli vardlr.
(d. : 1757-0. : 1798).
galiba
.j'/( ~l\c
galiye-gun
nur.a. f. b. s.)
~ey-
("ga" uzun okugaliye renginde, (guzel siyah).
(f. s.) :
kerlenmi!?
galticie-i hak·j mezellet :
gll1a yuvarlanmJ~.
gam
r"
l5
yuvarlanml~,
a~agil I k,
te-
alc;akll k topra-
(f. i.) : 1. adlm. (bkz
hat-
ve). 2. ayak. (bkz : kadem). 3. koy.
32'
;lj
gamaim
hayvanlarln, yem yemesini veya rSlrmaSln1 onlemek
i~in aglZlarma takJlan torba, burunduruk gibi ~ey-.
ler.
gamak
(a. i.)
1. rOtObetli aglr
hava, 2. rOtObet.
<\0
(a. i. c. : gamaylm)
gaym).
l} , i li
bulut. (bkz
ebr, sehab,
.J..j
'(a.
i.)
1. kin.
2. zad,
mahfaza.
gamlk
gamak'dan)
gamir
kederli,
gam[m]-ni~an).
hOzOniO.
("ga" uzun okunur. a. s.
az lekeli, pOslu; nemli.
V"".\c
gam[m]-dide
g,am
gormO~,
(a. f. b. s.)
kederli, tasall.
Wi
(
gam[m]-gin
(a. f. b. s.)
(a. f. b. s.)
derli, ta~a", hOzOnlG. (bkz
gam[m].giisar
("ga" uzun okunur. a. s. c. :
("ga" uzun okunur a. s.
s. : gavamlz) : anla~Jlmasl gU~ olan, anla~Jlmaz,
karJ~lk, kapall [sozl Sual·i gamlz : gO~ anJa;;r1rr
sua!.
: ke-
gamin, gam[m]-nak).
If"""
/,->.._r
(a. f. b. s.) : gam
ve kederi defeden, teselli veren, gam ortagl;arkadas ..
gam[m].giisar-I hayat·1 insani
gam ortagl.
gam[m ].hane
gavamir)
1. miimur .( baYlndlr) olmlyan, harap,
ISSIZ yer. 2. terkedilmi;;, ekilmemi;; yer. ["iimir" in
zldd,].
gamlz
(a. f. b. s.) : kaygr
(bkz : gam[m]-nisar,
tasa,' keder arttlran.
gamam-I ~am : gam bulutu. ["gamame" tek- bulut yednde de kullandlr].
gamd
veren,
gamr m].feza
gamam, Ramame
I'
~j l'
gam[m]-ahld
(a. i. glmame'nin c.) :
I
insan hayatrnm
4.l·l~j
( a. f. b. s. )
1. kaygl, tasa yurdu. 2. dOnya (bu-).
) \ >;d-
gam[m].har
(a. f.
b.
s.) : gam yiyen, kederlenen, tasalanan.
gamin
~
(f. s.)
: kaygJl"
tasa".
(bkz : gam[l11]-gin, gam[m]-niik).
gilln[m].kede-
,:,.S:..i
.(a. f. b. s.)
ta-
sa evi.
gamlza
a. i.)
tir ].
4.,4..0\c
("ga"
uzun okunur.
anla~Jlmasl gO~ durum. [kelime mOennes-
gam[m]
('
(a. i. c. : gumOm) : keder,
tasa, kaygldert. Def'i gamm : kederini
(bkz : firiik 2, gussa).
giderme~
gam[m]-. a~k : gaml.
gam[m].1 eyyim : zamanrn, devrin gaml.
(a. s. qamz'dan.) : biri-
gammaz
ne, . iftira ederek zarar veren, mOniiflk. fitneci, kogucu.
(a. f. zf.)
g~mmazane
- gammazllkla, fitnecilikle, koguculukla.
gammaze
,:,.I~ l.i
gam[m]•• ferda : istikbiil kayglsl, yarlnrn tasasl.
gam[m].• fiirkat : ayrJllk gaml, uzaklrk derdi.
gammaziyyet
..::..~) Cf
zOn ve kederi bol.
330
~~\!
(a. f. b. s.)
.:J L:..i
gam[m]-nak
gam[m]•• ziilf : zOlfOn gaml.·
gam[m] vemek : keder ve tasa etmek.
(a. i.)
gam-
mazllk, kogucuJuk.
gam[m]-. nermin : tadl, yumu;;ak gam.
gam[m]-ibid
(a. i.) : goz klrparak
latHe eden gOzel [klzl
(a. f. b. s.) :
gam", tasalr, kaygJlI. (bkz : gam[m]-gin, gamin).
hU-
gam[m]nisar
.W ( j
.I
tasa, kaygJ, keder veren.
(a. f. b. s.) :
ganiye
gamrm1-ni~an
j~i
tasall, kederli, tasa veren.
gam[m]-nisar).
(a. f. b. s.) :
(bkz : gam[m]-aIOd,
(a. f. b. s.)
gam[m]-penah
tasanm, kederin slgmdlgl yer, tasall yer.
(a. f. b. s.) :
gam[m]-perver
gam artlran, tasa veren.
gamr
.)i
(a. L)
suyun derinligi, derin-
lik. (bkz : umk).
0/
gamre
(a. L
C. : gamerat)
: gor-
gOsOzliJk; tecrUbesizlik, bonlUk, anlaYI$slzllk.
If.,.. l(
gamOs
(f. i.)
: manda. (bkz:
camOs).
;,i
gamz
2.
~ene
ganaim-i maksOme : be$te
bir
beyt-Ol·mal'e
almdlktan sonra kalanl mOdi hitler arasmda hisselerine gor.e tayin ve tevzi olunan ganimet mallarldlr
ki, dar-I Islam'a, ~Ikarllmadlk~a bunlara kimse maIik olamaz.
ganaim.i me'IOfe : harb esnaslnda dU$mandan
kahren alman menkul mallardan ibarettir ki bunun
yalnlz be$te biri beyt-Ol-mal'e aittir.
A.·l('_
-gane...
A
(a. i.) : 1. ka$la gozle i$aret,
goz Impma. 2. mOnaflkllk etme, kogulama.
o;,i
gamze
ganaim.i gayr-i me'IOfe
harb ile dO$mandan
kahren veya sulhan alman gayrimenkul mallardan
yani . dU$man topraklarlndan
ibarettir ki bunun
hakklnda karar Hasl ulU'lemre aittir.
ganaim-i halise : enfal denilen ganimet mallarldlr ki, mOcahit askerlerden bir klsmma tenfil soretiyle tahsis edilmi$ bulunur. [bu mallarl elde
edenler b'unlara dar-I harb'den itibaren malik olur.
lar ].
ganaim-i harbiyye : harb ganimetleri, harbde
dO$mandan ele ge~irilen top, Wfek, yiyecek, i~ecek
vesaire g;bi $eyler.
'
veya yanak
1. sOzgOn bakl$.
(a. L)
gam[m]-zeda'
kan
i~en
Sobj
I'
r';";
gancm
gamze (sUzgOn
ba-
gamze-i ceWld : cellat gamze; cana klyan van
bakl$.
gamze-i dil-dOz : gonUI delen gamze.
gamze-i feUan : aldatlcl, dizip ve suzgun bakl$.
gamze-i hOn-har
nuna gelerek H_lik" halinde, slfatlar yapar : [eihar-f:jane : dortliJk; dO·gane : ikilik (iki rekatl,k.·
sabah namazl) .. gibi].
~ukurlugu.
gamze-i cadO : bOyOliyen
kl$).
van bakl$.
gani
J;;'
gamll, tasall. (bkz
o~;,i
1.
C.
gam[m]-nak, gam[m]-nisar).
(a. f. b. s.) :
gamze-figen
gamze
sa~an,
-gan
j
(a. f. b. s.) :
15_
ganaim
(l:..:.
S.
c. : agniya) : 1. zengin,.
(~
("ga" uzun okunur. a. s.
9avanim)
ganimet alan.
ganimen
~.~
("ga" uzun okunur. a.
zf.) : ganim olarak, gantmet alml$ olarak.
g;mimet
..;;.....~
(a. L
C. :
ganaim) : 1.
~all$makslzln
sOzgOn bakan.
(f. e.) : sonu e ile nihayet
bulan Fars~a kelimeleri cemi yapar. [liace
ee-gan; hanende = hanende-gan V. b.] .
(a.
varllkll, bol, doygun. 2. i. Allah'm adlarlndan biri..
dir. 3. i. [abdOlgani'den klsaltma olarak] erkek
adl.
tasall, kaygili. 2. gaml, kederi defeden.
gam[m]-zede
(a. i. c. : agnam) : koyun.
Lilhm-i ganem : koyun etL (bkz : gOsfend).
ganim
(a. f. b. s.)
(f. e.) : bazl sayllarln so-
=
ha-
(a. i. ganimet'in c.). (bkz :
ganimet).
g8mUm-i bahriyye : sava$an devletin bayragml
ta$lyan gemilerin veya bunlara ait e$yanln zaptl.
elde edilen $ey, emeksiz kazan~. 2.
dU$mandan alman mal. 3. tesadUfi ve faydalJ durum. 4. beklenmiyen kazanc;.
ganimin
~. ~
("ga" uzun okunur; a.
ganim'in c.) : harbte muharip olarak hazlr bulunup ganimete nail olan muzaffer mOcahitler.
ganiye
-L... ~
("ga" uzun okunur.' a.
s.) : 1. zengin [kadln, klz]. 2. ~ok hO$. 3. i. kadin $arkici. (bkz : mugann iye).
331
gannac
t.. L:...;
gannik,
(a. s. gune'dan.)
nazik, ~ok i~velL (bkz
-gar
)15 _
~ok
~ive-kar).
garamiyyat
( a. i. c.) : sev-
gi ile alakal, mevzOlar, konular, fro Iyrisme.
(f. e.) : faillik ve nispet ma-
na'iariyle isimlere sonek olanik kat,IJr. ["yad-gar,
hudavend-gar, beste-gar" v. b.]. (bkz : -ger).
garare
bUyOk ktl
c»
(a. i. e. : garayir) : harar,
\.)
~uval.
(bkz
g,rar, g,rare).
garat
('~ga" uzun okunur. a. L) : 1.
gar)1e
magara, in. (bkz : kehf). Yar-, gar (magara do:;1U) : Hz. Muhammed'e magarada, arkada~l,k eden
Hz. EbObekir; mec. ~ok vefalr, ~ok sad,k arkada~.
2. defne agae,. Habb.ijl·gar : defne tanesi.
(a. L) : 1. gariplik, tu-
hafllk. 2. ed. ne demek oJdugu herkes~e anla~tlml
yaeak kelime ve tabirlerin, soz arasrnda kulland·
mas,. [Mesela : mizae,n,z bugUn mUtenahnih mi·
dir, yoksa mUtenahnah mld,r?J.
>::-
garabet.cO
garip, tuhaf
~ey
~ \~
Clrlyan, boyle
garabet.numa
\
~~< ~
(a. f. b. s.) :
~eylere
merakll alan.
( a. f. b. s.) : ga-
rabet g6steren, garip, tuhaf.
ul:--.. I ~
garabil
garaib
garaib~t ..:,,~ f ~).. ,
def, gave, maksat, meyil, istek. Eloogaraz : maksat,
niyet odur ki.
garaz~, asli : as" maksat. 2. gizli dO~manlrk,
kin, kotli niyet. Bi.garaz : garezsiz. Li·garazin : se·
bep altlOda, bile bile.
'
garaz., v~k,f
i \~
7
garibesL
(a. i. garib'in e. olan
al,~dlt1adlk,
tuhaf,
~a
(a. i.) : 1. a~k, sevda, ~id.
detli arzu, fazla gonOI dU~kOnlligU. 2. AbdUlhak Hamid'in me~hur manzum eseri. [kelime Arap~a'da :
"azab; helak" manaslOa gelir].
garamet
..:,.A \ : ;
1. bon;, diyet gibi
garameten
~eyleri
(a. L c. : garamat) :
odeme. 2. vergi, resim.
(a. zf.) : hakklna
gore, herkese mOSBV! (* e~it) olarak, taksim ede·
rek.
332
vaklf (vakfeden) in arzusu.
garaz.alOd
(a. f. b. s.)
garezi, husOsi bir maksad, olan.
(a. zf.)
garez ve
dO~-
(a. f. b. s.):
kinli, dOsmanl,k gOden. (bkz : kin·dar).
4.>.\)\S~~.
garazkarlrkla, garez ve
kindarane) .
garb
"t../'
dO~manl,ga
(a.f. zf.)
kaptlarak. (bkz :
(a. i. e. : gurOb) : 1. GOhe~'in
batt,gl taraf, gUnbatlsl, bat,. 2. memleketimiz yo.
nOne gore Avrupa.
garbo, cenObi : lodos tarafl (gUliey-bat,).
garbo, !j:imali: karayel tarafl (kuzey-batJ).
~daeak ~eyler.
garam
(a. i. garare'nin c.)
~uvallar.
(a. i. e. : agraz) : 1. he·
garaz·karane
(a. s. garibe'nin" c.) : tu-
haf, ~a~i1aeak ~eyler. [c. : garaibat].
garaib-i seb'a-i alem : dUnyanln
(bkz : acaib-i seb'a-i alem).
garaib'in c.) : gorUlmedik,
(bkz : garet).
garaz.kar
(a. i. gurab'm e. olan
kar,galar. (bkz : agribe).
..; I ~
~apullar.
J. I .)
garayir,
hararlar, bOyUk ktl
garazen
(a. L glrbal'in c.)
0.!~ \ ~
glrbah'II' c.)
yagmalar,
manl,kla.
kalburlar, iri delikli elekler.
gariibin
garet'in c.)
garaz
~ \~
garabet
("g" uzun okunur. a. i.
'garben
~~
(a. zf.)
:. bat, tarafmdan,
batldan.
garb., garbiyye ~. ../'
' J.../'
i1e i1gili, Avrupa'ya mensup. 2. h. L
(a. s.) : bat.
a~ag,
Mls,r'ln
batl klsml.
garbiyyOn
j >:'. ../'
(a.
L c.)
:
Itlar, bat, memleketleri ahalisi, Avrupaldar.
gareng
(f. i.) :
~Ighk.
garp-
garr
garet
..:.. J
Ie (" ga"
uzun okunur. a. i. c.:
garat) : ~apul, ya~ma; akrn, [eski zamanlarda]
dU~l11all topraglna ya~ma i~in yapdansaldln~.
garet·ger
(" ga
uzun oku-
nur. a. f. b. i. c. : garet-geran) : yagmacl, c,;apulcu ..
gadk
(a. s. gark'dan.) : 1. gark-
olmu~,
dalml~.
suva batmJ~; suda bogulmu~. 2. su i~ine
(bkz : magrOk).
garik-i Isyan : isyana dalml~.
garik., bahr·i ,syan : 'Isyan denizine gark olmu~.
I": vP
garim
garet.geran
(" ga" uzun
okunur. a. f. b. i. garet-ger'in c.) : yagmacdar,
~apuleular.
ovP vP
(a. i.) : suyu, i~i1en Ha-
CI veya her hangi bir mayii bogazda oynatlp ~alka
lama. (bkz : mazmaza).
~Jlf".
(f. s.)
sebat ve karan
olmlyan.
':-'!. vP
garib
(a. s. gurbet ve garabet'-
den. c. : guraba) : 1. kimsesiz, zavalli. 2. gurbette, ken'di memleketinin dll;rnda bulunan, yabanci.
3. tuhaf,' ~a~lIacak, bamba!;ka. 4. dokunakll.
{"ga" uzun okunur. a. s.
garib
gurObeden, batan.
6,; l:-:, ;..
garib-ane
rip~esine,
("ga"uzun okunur. a.
"':-.
vP
(a. f. b. zf.) : ga-
(a. s. c. : garaib)
ev-
velee g6rOlmemi~ tuhaf, !;a!;llacak !;aY.
garibe.i ruzgar : zamanrn garibesi.
garib·name
clo
L:~.~
.. 3:,
garize
(a. i.) : 1. tabil sevk, i~-
;..
gudu. 2. huy, tablat, fro instinct. (bkz : cibillet).
3. kendiliginden meydana gelme.
~).;..
garizi, gariziyye :
~j.;"
(a. s.) : fltri, tabU, yaraddJ~tan, ke~Qt·i~inden.
·Hararet·i gariziyye
vOcOdun normal ~r~eti, frr
caloricite
JvP
gark
(a. i.) : 1. suva batma; batma;
bo~ma.
batirma. 2. bogulma,
4,;vP
garka
(a. s.)
i~in
suva batml!;. (bkz 0:
magrOk).
garip gibi, garibe yakl!;acak bir sOrette.
garibe
gariyye
gark., nOr : nOra batma, nOra bogulma, nur
de blrakma.
garib·iid·diyar : memleketin yabancisi.
gurOb'dan)
1. . ala-
i.) : bot. defnegiller, fro lauracees.
g~rgara
gari
(a. s. c. : gurema)
dain). 2. haslm, rakip.
caklJ. (bkz
(a. f. b. i.) : A~lk
~ Ii ;..
gark.ab
batml~
(a. f. b. s.) : suva batan r
olan; bogulmu!}.
garra'
I ;..
j;.
(a.s.): 1. alnrnda beyaz.
bir lekesi, akltmasl olan [at vesaire]. (bkz :
gurre 2). 2. ak, parlak, gOzel, g6steri~li, nOmayi~li,
~atafatIJ, ["egarr" In mUennesi].
jl'; (f.
garran
s.) : homurdanan; kUkreyen.
Pa~a'nln
tasavvufi .kaidelerini anlatan mesnevl tarzinda yazdml!; manzum bir eseri.
(a. f. b. s.) :
garib.niivaz
garip, bi~are olanlara ikram eden, kimsesizleri koruyan. (bkz : garibperver).
garibiyye
~:'t.
vP
(a. i.) : Kadiriwe ta-
rikatl kollanndan biri. [kurucusu $eyh Muhammed
Garib-ullah-ul-Hindi'ye nisbetle bu adl alml!;tlr.]
garlb·perver
(bkz : garib-nuvaz).
- jJJ.. ~vP
(a. f. b. s.).
garrenc!e
(f. 5.)
:
kOkreyip
azan arslan vesaire gibi ylrtJCI hayvan.
gars
...r vP
gars-, e;;dir :
(a. i.) :
aga~
aga~
dikme, dikilme.
dikimi.
gars·, yemin : 1) sag el i1e dikilen fidan; 2)
birinin yanrndan, fidanl gibi ayrdmaz kimse.
garOr
garz
)J
j
vP
vP
(a. s.) : aldatan, aidatici.
(a. i.) : batlrma, sokma; i~ne
sokma, oyulgalama.
333
gasak
.........a.c
(a. i.) : 1. zorla
a~ma,
gasb-, emviU
mallarrn zorla alinmasi.
paralarln zorla alinmasi.
l....ai.
gasben
(a. zf. gasb'dan.)
~:..:.
'l-d:
"
:
1. in13t~l.
ga!}y
(a. i.) : kendinden
ge~me,
bay!lma.
(a. f. b. s.)
gas-
ba-
ylltan, bayglnllk veren.
pederek, zorla alarak. (bkz : cebren).
gasben anh
(a. s.)
hi-dad, gurdas).
2. zalim. (bkz
gasb-, niikud
("ga" uzun
tutan, at u!}agl, seyis.
i ,,~i.
ga!}Om
zap-
tetme; kapma. 2. s. zorla allnan ~ey.
(a. zf.)
ga"et
ona
~ (~.
i.) : kendindengec;me.
ga!}yet-i mevt : koma ha Ii.
ragmen.
"
d.:..:. 'l~
gasben ank
( a. zf.)
..~ )
gatarif, gatarife
sana
~ }bi:.
lk.i
(a. s. g'trWin c.) : 1. asif, soylu kimseler. 2.
reisler, ba!}lar, ba!jkanlar.
ragmen.
j~
gaseyan
J.
i~i
(.a. i.) : 1. kusma,
bulanma, bulantl. (bkz : kayy).
~Ic
gaslb
("ga" .uzun okunur. a.
s. gasb'dan.) : gasbeden, sahibinin iini, haberi 01makslzln bir mah, bir ~eyi hlle veya zor ile alan,
zorba, yagmac" ~apuJcu.
gaslb-iil-gaslb : gasbedilmi~ mah gaslptan gasbeden.
gasl
(a. i.) : 1. olOyu Ylkama,
temizleme. 2. Ylkama;' y,kanma.
.:...i:.
.gass
(a. 5.) : 1. ince. 2. zavalh.
3. tatslz, yavan. 4. incelik, zavalhhk.
JI_':'
(a. s.
~asl'den.) : gasle-
den, 010 Ylkayan, YlkaYlcl. [muen. "gassale" dir].
Selase-i gassale : i~ki kadehini u~leme, O~Oncu ka.dehi i~mi~ olma.
ga!}eyan
:kendinden
jlf.i
ma;
(a. i.)
daldlrma, batlr-
daldlrrlma, batJrllma.
gaY
Jlf' (f. i.)
: okuz, slglr. (bkz : cevder).
gav-. arz : eski Hintlilerin, dOnyaYI boynuzlarl
uzerinde ta!jldlgml sandlklarl okOz.
gav., de!}ti : yaban Slglrl.
gav-, zemin. (bkz : gav-I arz).
(a. s. gafile'nin c.)
gavafil
(a.
!.)
ga~yolma,
,;}e~me.
("ga" uzun okunur.
a. i.) :1. k,yamet. 2. orW, zar, perde. 3. at
eyerinin altlna ortOlen slrmalr veya ~eritl i ortu,
ha~a. (bkz : bergustvan).
["ga~iye" -kefimesi
Arap~a'da "klyamet" manasma da gelir].
y
gavail
1~
(a. i. gaile'nin c.)
dertler, slkmtllar, felaketler, muslbetler, belalar;
gavali
gass Ii semin : 1) zaYlf ve semiz; 2) fakir ve
zengin.
gassal
~
gats
gaflette bulunanlar.
gasl-i meyyit : olOnun y,kanmasi. (bkz : gusl).
334
ha~13
okuriur. a. f. b. s.) :
gasb
kayetme.
;b ~Ic
ga,iye-dar
gecenin ilk ka-
(a. i.)
gasak
ranhgl.
JI".:.
(a. i. galiye'nin c.)
gUzel kokular.
if-ol".:.
gavam,z
(a. i. gamlz ve gao
mlza'nm c.) : 1. anla!}IImaz !}eyler,' gU~ !jeyler, kar'!}lk ve kapalr sozler. 2. slrlar, gizli tutulan !jeyler.
(a. s. ganim'in c.)
gavamm
(bkz : ganim).
, gavani
c.J.
I".:.
(a. i. ganiye'nin c.)
zenginler. 2. kadm !jarklcllar.
gava!}i
~
I".:.
perdeler, orWler, zarlar.
(a. i. ga!jiye'nin c.)
1.
gayb-din
-\ r.
~
gavaya
(a. L gaviyye'nin e.)
~b Ji.
gavta
1.
(a. L)
~ukur
yer
[toprakta]. 2. sulak, aga~llk.
gavayet
azgrnllk,
(a. i.)
hak yolundan sapma, ketO yola sapma.
gavta
gavayet·i nefs : nefsin azgrnllgl.
gaY-ban
(f. b. L)
gavta·i $iim : ~am duzlOgo; Sam ovasl.
(f. i.)
: su
i~indeki
de-
rinlik.
slglrtma~,
(f. b. i.) :dalgl~.
gavta-biiz
slglr <;oban •.
<5j~ ~ky.
gavta·biizi
Gave
(f. h. i.). : Dahhak'in zul-
mOne kar~1 halkl ayaklar.dlran Iranlr me$hur .demireL
gavga
(f. i.) : kavga, dogO$me,
vuru$ma; gurulW. 2. harp, sava$.
gavga-yi hurriyyet
gay!
("ga" uzun okunur, a. s.
iSy.
~Ikml$,
( a. s. ) : ~ok aZml$, ~ok
azgrn, ~ok gumrah. (bkz : gavi).
'-;JJ~A
gav·mel?reb
Jl5
)r
( a. L)
ma veri.
(f. a. b.
dip, esas, hakikat.
(bkz : glyabe, ka'r, kOnh).
ba-
("ga" uzun okunur.
gavun
e. s. gavi'nin e.). : azml$lar, azgrnlar, yoldan c;/k.
ml$lar. (bkz
gavvas
guvat).
(/\
y.
(a. L) : dalgl~, inci
$aatrn temellerini
dOzenlemek Ozere suva dalan,
denizin dibine inen kimse.
meselenin dibi, esasl, kOnhO.
~A) Li.
gayahib
(a. L gayheb'in e.)
geee karanllklan.
gavr·. amik : derin dip.
gavr-. mes'ele
(f. b. s.)
ve sOnger bulmak veya denize dU$en bir $eyi .~Ikar
mak ve yahut nht/rn gibi deniz altrnda yapJlan in-
s.) : okuz tabiatli.
gavr
dal-
tan, dalan.
c. : gavOn, guvat)
aZml$, azgrn, yoldan
[adam]. (bkz : gaviyy).
gavi
(f. b. L)
gavta.gah
gavta-har
hurriyet kavgasl.
(f. b. L)
gays 1).
dalglc;lrk. (bki
gayiiJ
..:.;~ ~
("ga" uzun okunur. a. i;
gaVe, gayet'in c.). (bkz : gave).
gays
~
y.
(a. L e. : agvas) : 1. yardll'n,
muavenet. 2. yardlm istemek i~in bag/rma, medet.
3. s. yardlmcl, imdada yeti$en. [Allah'rn velileri..
ululan hakkrnda kullanJllr].
gavs-i a'zam : tarikat .kurueusu .. (-bkz : kutb).
[tahsisen Abdulkadir-i Geylani hakkrnda kullanlfir].
gayS
(/
Y.
(a. L) : 1. suva dalma, dal-
gl~llk. (bkz : gavta-bazi). 2. i~ine girmek i~in pJr
$eyi derinle$tirme, iyice anlama.
gav-siUe
gavt
ne
i~ine
.Jl..., Jl5
1y.
(f. L). (bkz : gOsale ).
gayb·
(a. s. e. : guyOb). : 1. gizli
olan, goze gorujlmiyen $ey, kaYlp, 2. belirsiz, bilin·
. miyen $eyler. Alem-i gayb : gozle gorunmiyen $eylerin alemL AIJm-i gayb, Alim.U1-gayb ': gorUnmez
$eyleri bilen, Allah. Hazine-i gayb : Allah nimetlerinin gozle gor;jnmiyen hazinesL Lisan-ijl-gayb :
HafiZ Sirazi'nin lakabl. Riciil.j gayb : her devirde
bulunan, ancak herkes tarafrndan gorUlmeyen va
Allah'rn emirlerine q6re insanlan idare etmeye ~a·
h$an kutsal kimseler.
gayb-. meknun ve gayb.• mas(Jn : ilahi .yerinde
kullanrllr bir tabirdir; kOnh·i zatlnJ Hak'dan ba$kaSl bilemediginden agyardan masOn, ukul ve ebs.ardan meknundur, mesturdur.
( a. L) : 1. batma, bir nes·
girme. 2. derin ~ukur.
.......c.
gayb.dan
o ,~
(f. b. s.) : gaybJ bilen.
335
gaybet,
.=-~o;.
gaybet
,
9iiybi, ;gaybiyye
asil, temiz duygu. Sahib-i gayret : gayretli, cesaretli. [gayreti vataniyyesine dokundu].
(a. i.). (bkz : glybet).
~
<\• .\...c.
..s:i:.
(a. s.)
gaze gorUnmiyen
slna mensup.
~eylere
ait, garUnmezlik dUnya-
gaybObet
~.r.-f-
(a. i.) : kaybolma,
yokluk,
bulunn1aYI~,
gaianUnde
gayret-i bahla : faydaslz ugra~ma.
gayret-i cahiliyye : karUkarUne ugra$ma.
gayret-j diniyye : din ugruna didinme.
gayret-i islamjyye : islamllk gayreti.
gayre!-j merdane :
olmaYI~.
..;.c.~
gayret-ke!ji
gaVe
4"
Ie
("ga" uzun okunur. a. i. c.:.
gayat)
maksat, meram; /
net'ice, son; hedef.
Fevk-al-gaye
son derece, umulmadlk kadar.
-=-!.
gavet
Ie
("ga" uzun okunur.
a. i. c. : gayat): 1. nihayet, uc, son. 2. zf.
fazla, son derece.
gavet-imeram
gavet-iil-gave
-Un-nihaye) .
(a. f. b. s.)
gayret-mend
gayretl i. (bkz :
9.ayret-~iar).
(a. b.
gayret-mend).
gayahib)
(a. i. s. e.). (bkz : gayr).
.:..~.:~.c.
gayriyyet
ge-
(a. i.) : gayrllik ayrrlrk r
fels. fro alterite.
gays
(a. i. c. : guyOm) : 1. bulut.
gaVm
(bkz : ebr, qamam, sehap). 2. susama, susuzluk.
3. kin.
t.
gayn
~o;.
(a. s. agyar) : 1. ayrr,
ba~ka,
az-
ge, art.lk, diger, ma'da, degil. (bkz: aher, gayrr).
2. yabancl, bildik olmlyan. 3. e. Arap~a slfatlarrn
ba~lhda nefi edatl olan "-SIZ", "degil" manasma
qelir.
gaVr-i flkariyye : omurgasltlar.
gayr-i kabil : imkanslz, olamaz.
gayr-; me!ji'Or, gayr-i muste!ji'ar : fels. fro "inconscient.
gayr-i mahdOd : hudutsuz, sonsuz, u~suz.
gayr-i muslim : islam' olmlyan.
gayr-i 'mutablk: uymlyan,
(bkz : na-hemvar 2).
gavr-endi~ ,
.j-J.. ~.\
",'f
uygun
gelmiyen.
dU~Unen.
gaVret
~abalama. 2.
sal bir ~eye
gayOr
(a. i.) : 1.
guyOs): 1. yagmur.
(a. s. gayret'den. c. : ga-
)J:>:-
gavOr~n
.j \ )
J-! -
(a. f. gayOr'un c.)
gayretliler, ~ok ~all~kanlar.
gayOr-ane
4,,'
I) .y:!-
(a. f. zf.)
gayu!'"
olana, gayretl iye yakl$acak surette.
gayya
(a. i.) : cehennemde bi!'"
kuyu. veya bir dere. Bi'r-i gaVya : gayya kuyusu.
mec. belalJ yer, i~ine dU~enin kolay kolay bir daha ~Ikamlyacagml anlatan yer veya vaziyet, mec.
gayya kuyusu.
..1:_"";'
(a. i.) : hiddet, afke, klzma,
~
klzglhllk; klzgmhk ba~langlcl, hm~. (bkz : gazab).
«azlm.iil-gayz : ~fkesini yenen.
gayz ii gazab
k,zgmllk ve hiddet.
~all~ma,
klskanma, ~ekememe. 3. aziz ve kuttecavUz edildigini garmekten dogan
(a. i. c.
yOran) : 1. qayretli, ~ok ~alJ~kan. [AUah'madlarmdan biridir]. 2. klskan~. 3. hamiyetli. 4. dayan1kll. ["gayyur" ~ekli yanlJ$tlr].
gavz
(a. f. b. s.) :
~,..c.
(bkz : baran, matar).
gays-i nifi' : faydall yagmur. 2. bulut. (bkz
ebr, gamam, gaym, sehab).
(a. ha.): Osmanll alfabesi-
nin yirmi ikinei harfi olup, "ebced" hesablhda bin
saYlslhm kar~lIlgldlr.
]36
rafl tutan.
s.) : gayretl i. (bkz
ce karanhgl.
ba~kalarrnl
(a. f. b. s.) : 1.
~ok,
meramlh gayesi, sonu.
(a. i. c.
"'-: {;.
gayret.
~all$kan, ~abalaYlcl. 2. klskan~. 3. taraftar, bir ta-
en son derecede. (bkz : nihayet-
gayheb
gayr
mert~esine
gayz-ef!jian
afke
sa~an,
j l;j\ .l2:~
afkeli, hiddetli;
(a. f. b. s.)
Gazi Mustafa Kemal
gaz
("ga" uzun okunur. fro i.)
gazat
:
[Bu kelime, eski "terminologie'ye de girmi~tir :
Mlkyas-I gaz : fro gazometre. MUvellid-i gaz : fro
gazogene gibiJ
gaz·i miihlik : oldUrUcU gaz.
gazi·yii!?·~ekl : fro gazeiforme.
)'l5
jl~i.
gazbiln
(a. s.)
dargln, klzgrn;
ofkeli.
i)j tr'
gaze
gilz
("!=la" uzun okunur. fro
i. gaz'ln c.) : gaz/er.
(f. L) : <;ocuk salrncagl.
(f. L) : 1. di~. 2. di!;le tut.
i) j \.0
gaze
ma, ISJrma.
("g" uzun okunur. f. i.)
kadmlarrn yuzlerine slirdUkleri dUzgUn, alhk.
gaza'
(a. L c. :
gaz~vat)
: din
ugruna sava!;. (bkz
gazve ).
gaza·yi ekber : din u;:Jrunda yapllan bUyUk sava!;.
..... ..ol-C
gazab
(a. i.) : dargmllk, klz,
glnl,k, dardma, klzma, hiddet, ofke. (bk;z: : gayz).
Allan'rn gazebi : !;er/r, ~okfena adam, Met, must
bet]. Mir·j gazab : cellat.
gazab., ililhi : bela, mus/bet.
r
gazaben
(a. zf.) : ofke ile.
.:J b.ai.
gazab-nak
(a. f. b. s.)
ga-
zepli, ofkeJi, dargm; klzgrn.
gazill
J I.:)
GadJi
.J l,j
J
l,j
(a. h. i.) : XVI. aSlrda
gazaliyye
at:' \,j
gazanfer
~
arslancasma.
F. 22
gaze! oku·
(a. f. b. L)
gao
zel okuyuculuk.
~~?
gazeliyyat
(a. L cJ
gazelle
ilgili ve !=lazeI tarzrnda olan !;iirler.
gazel.nuvis I./"'~y.'.:) (a. f. b. s.): gazel yazan. ( bkz : mUtegazzil,
gazel.sera
~ekilleri
1......,•..1.:)
!=lazel-sera).
2
,
(a. f. b. i.)
nazlm
arasmda gazer meydana getiren.
gazevat
(a. L) : 1.iri arslan.
: esed, ~/r).
gazanfer.i gazub : kUkremi~ arslan. 2. S. cesur,
yUrekli, yigit [adam]. 3. Hz. Ali'nin lakabl. 4. er·
kek ad,.
(a.
5.)
.:"
I J':)
(a. L gazve'nin c.)
(bkz : gazve).
(~kz
gazanfer.ine
0 l."i..:) (a. f. b.
gazel.hani
(a. i.) : tas. imam-I
Gazall tarafmdan kurulan tarlkatm ad..
(a. s.) : 1. latif. 2. i. ed.
van.
(a. i.) : di!;i geyik.
ya!;aml!;tlr. OsmanlJ
edebiyatmda eserleri kadar
~ahsiyetinin
garipligi ile de ~ohret kazanan bu
Bursall !;airin aSll adr Mehmed'dir; babasmln adl
Durmu~'dur. -5iirlerinde Gazalf mah/asml
kullanmakla beraber, muasJrlan arasmda Deli-Birader di·
ye !;ohret kazanmJ!;tJr. (1466· 1535).
J.:)
gazel·han
(a. i. c. : gazale, gazelan) :
1. cevlan. 2. geyik, maral, ahO. 3. geyik Yi.lvrusu.
4. guze/ goz. C;eltm.i gaz&1 : iri ve gUzel gaz.
gadl.i ma'ni : mana ceylanl. 5. !;arklCI, mlzlkaci.
gazale
gazel
klasik !;ark !;llrrnrn en mUhim ve en c;ok kullanl!'
mJ!; olan nazlm ~eklidir. Arap'lardan Acei'n'lere ve
on/ardan da TUrk'lere gec;mi!;tir, Gazel, nazar:iyyatta
5 - 15 beyit olur, ilk beytin mlsralarl ara!armda
kafiye/i, diger beyitlerde ilk mlsral serbest, ikinc:i
mlsra matla ile kafiyelidir. ilk beyte "matla' ", son
beyte "makta" denir. Gaze! "Iyrique" bir ~ekildir;
ba!;ta a!;krn her tUrlU safahatl ve mevzOatl, canan
ve 'mey oldugu halde, rindlik" hayat fe!sefesi, tasavvuf, tab/at gibi ~eyler mevi:Ounu te$kll edebilir.
2. mec. irtical o!arak ses ile yapllan' taksirn'dir,
ekseriya saz ile kar!;dlklJ olarak saz-soz takslmi
~eklinde yapdlr.
f. zf.)
gad
(.»)I.e
("ga" uzun okunur. a. i. gaza'.
guzat) : 1. gaza eden, ordunun ba~ma gEt
~en, saVa!;ani sava~dan sag ve muzaffer donen. 2.
boyle bir ordunun ba$kumandanr.
dan.
C. :
Gazi Mustafa Kemal : AtatOrk. 3. kadrnlarm ger·
danlanna taktlklan ikinci Sultan Mahmud devrln.
den kalma bir /.;e~it sus altmJ.
]37
gaztr
yumu~ak,
gazir
, ~..ai.
o~.a.:.
gazir, gazire
(a.
5.)
,.
mUlayim, tath, nazik; uysal.
J.../ (a. s. ve zf.) :
~ok.
(bkz
ke-
0 -
-geh
sir ).
r..S i vP
Gaznevi
Afganistan'm
(a. 5.)
Gazne ~ehrinden olan [kims~].
'-;'.J-~
. gazOb
(a, s. gazab'dan.) : 1.
gazve
Gazanfer·i
(a. i. e. : gazevat) : 1.
akin, pla~ka, eenk, sava$. 2. din dU$mam Dzerine'
olan sefer, saldlrl$. (bkz : gaza·).
Gazve·i Bedr : Bedir Gazvesi.
Gazve·j Hendek
Hendek Gazvesi.
.... _Jc?
gebr
(f. s.) : meeOsi,ate$e tapan.
oL.
(bkz : zerdO$t1).
gebr i.i tersa : ate$e tapanla Hlristiyan.
gee
r::-5
har~
..__J~
(f. zf:) : bazl, araslra. (bkz
glbben ).
J~
.gehan
kire~.
(bkz
J
gehi
(f. zf.) : bazan, araslra. (bkz:
galii, qlbben).
gehvire
0'; \
oyunda hile ya-
~
gahvare, mehd).
gehvare.i. feni (fanilik
~e$ik~i.
be$ikteki
(f. s.)
(f. i.) : vakit, zaman. Seher.
·gehan : seher vakti. Na·gehan : vakitsiz, birdenbire,
anslzm.
gele
(f. i.) :
be~igi)
be~ik.
(bkz
: dOnya.
f.,)I~
gehvire.ger
ve. kire~.
~
j
gee·biz
har~;
(f. i.) :
(f. e.) : "_gah" kelimesinin ha.
(f. b. i. )
.'
~
gehvire-nj~in
giree).
gee i.i ahek :
ha.) : 1. Osman'" alfabesinin
fifletilmi~i [daha ~ok nazlmda kullamhr, zaman ve
mekan eki olarak kullamhr].
geh
klzgm, ofkeli, hiddetli. 2. kukremi~.
gazub : kOkremi$ iri arslan.
0)
I.J~
(f. b. s. )
~oeuk.
~
(f. I.) : 1. surD. 2. koyun;
k~i
ve slglr sOrOsO.
pan.
4J.~..J,
ged, 'gedbe
nen. 2. dilencilik. (bkz
(f. i.)
1. dile-
sail). Bay i.i gedi : zenginle
\c.~
.\\..
~~
1J.)~
1f
(f. s. geda'mn c.):
gedSyi
3'38
gelu..gir
~
\
~ 1f
-L5
(.f. i.) : bogaz. (bkz : gUlO,
dilencilikle.
. J.:.:
}of·
(f. b. ,i.). (bkz
(f. zf.)
r
~p: I
. . .? Y-"
dag armudu, ahlat. 2. s. bogazdan
$ey.
gene
4J'
(f. i.) : fiZY'. salya
• gerden-bend).
(f. zf.)
dilenciler.
gadi·yane
,e'"
gelO Yo-J
geIO.bend.
a~gozlOcesine, a~gozlUlUkle.
gedaAyaAn
~LJ
geliz
(f. b. s.)
'dilenci goz:lb; mee.. gozO a~, a~gozlO;
4J'
~ban,
hulkum>.
r~ \f
{Jeda.~e!;mane
(f. b. i.)
gele-ban
slglrtma~.
(f. s. e. : gedayan) : di-
lenci, yoksul. (bkz
fakir.
geda·~e!;m
J...J
sail).
1.0'"'
geda
\.
cJ' (f.
gef
yirmi be~inei harfi olup "ebeed" hesabmda yirmi
say,smJn kar~lhgldlr.
~-:..5
(f. b. I.) : 1.
ge~mesi gi.i~
(f. i.) : hazine,
(bkz:
gencine, kenz) ..
.gene·i maini : manalar hazinesi,
(f. i.) : dileneilik.
defin~.
olan
gene·i nihSn : glzl i hazine.
~iir
hazinesi.
gerdSniyye-isfahan
AflfIc·dar
\~
.
)
(f. b. L). (bkz:
~..r
.gerd
hazlne-dar) .
gencine
( f. i.) . ( bkz : genc ).
gencine-i giiftar: 1) soz hazinesi;, 2) Fars~a'dan
TUrk~e'ye Ziya ~UkOn taraflndan, hazlrlanml~ olan
bir IOgat kitabl.
gerdi.gird
bek~isi.
hazlnedar,
(bkz : gencver).
(f. L). (bkz : gencOr).
gencver
,gend
(f. s.) : fena koku.
<.S I-l:,.( ~ I ~S
gendi, genday
(f. s.)
(f. i.) : sigil.
gendeme
.. ~ I "'../
.. ~ (f. zf.)
"'../
~.1 '\ ~~(
gerd.ilud
za, topraga
gubar-ilIOd).
bulanml~,
gerd.ilude
(a. s.) ;
gendum
(f. i.) : bugday. (bkz :
bUrr, hlnta, kamh).
:..\~t~
(f. b. s.)
bug.
(f. b. s.)
gendum.numa
yUze gUlUp adam aldatan.
gendum numi vii cev.furu, (bugday gosterip arpa sOfan) : yUze gi.ilUci.i, hilekilr.
ger
·ger
f
(f. e.) : "eger" kelimesinin klsal-
nazlmda kullamllr.
..r-
(f. e.) : isimlerln sonuna ekle-
nen va fililiyet (yaplclllk) bildiren bir edat. Ahen.ger : demircii ler.ger
kuyumcu. (bkz : gar).
ger
ger~i
../~ (f. L)
~
..r
uyuz hastallgl.
(f. e.) : her ne kadar; ise
de ["eger~i" nin klsaltdml~ldlr].
gerd
~..r
(f. b. s.) : to-
toz, toprak
i~inde.
'o)~ .11 ~ f
(bkz :
(f. b. s.) :
toza, topraga bula~ml~, tozlu; mac. di.inyilllgI olan
kimse, parall, ya/;jll.
gerdin
:."
b.J,-
gerdaniyye
kokmu~.
gendide
gendUm·gun
day renkli.
f,rdolaYI.
(f. s.) : 1. danOc:U, dO-
nen. (bkz : gerdun 1) . Ru.gerdin : yOz ~eviren,
yUz vermiyen. Ser.gerdan : serseri, yersiz yurtsuz
sefil. 2. (bkz : gerdOn).
kokmu~.
fena kokulu,
tdml~ldlr,
(f. s.) : kelimelere ekle-
(bkz : dairen madilr).
I
(f. i.)
gencur
hazlne
-
nerek "donen", "dola~an"manaslnJ verir. Tiz-gerd:
~abuk donen v. b.
(f. L) :1. toz, toprak. (bkz:
gubar).
gerd.i kiidOret : gam, kederliJik tozu, kederlilik
eseri.
gerd.i siyeb : kara toz. 2. tasa, gam, keder.
4.;:·I~f
(f. i.) : muzo
TUrk mi.iziginin en eski mi.irekkep makamlarlndandlr.. Halk mUziginde en ragbet edilmi~ bir makam
olan gerdilniye bilhassa hamilsi ve milli karakterli
par~alarda kullanrlml~tlri rast ve hUseyni makam,Iarlndan mUrekkeptir. HUseyni. lie dUgilh perdesinde
kallr. GU~Ii.iler, birinci derecede rast'ln gU~(ijsU neva, ikinci derecede rast'In, duragl rast, U~UncO derecede de hUseyninin gi.i~lUsU hi.iseyni'dir. Terkibindeki her iki basit makamrn mi.i~terek seslerinden istifilde eder. Rast ile hUseyni makamlarl, mi.i~.
tereken, rast i1e muhayyer arasrndaki bir dokuzluda
ifade edilebilirler. Donammrna si i~in koma bemoli.i
ve fa i~in bak;yye diyezi konur ki terkibindeki her
iki makamrn da .mU~terek arrzalarldlr.
gerdaniyye.buzurg
~) j.
4:,'
I.)
f
(f. b. L) : mu:/:. en az dart aSlrllk bi" murekkep
makamdlr. Hi~bir nUmOnesi kalmaml~tlr.
j
gerdaniyye-hicaz
~ <\.:' b f
(f. a. b. i.) : muzo TUrk mUziginin en az dart aSlr-,
Ilk bir mUrekkep makaml olup, numOnelik bir' eseri kalmaml~tlr.
~ <\.:. b
gerdiniyye.huseyni
..r
(f. b. i.) : muzo TUrk mUzi/;jinin en azdart aSlrIlk bir mUrekkep makaml ,olup, nUmOnesi kalmam'~tlr.
gerdiniyye-isfahan
:."
~ \ ~. b f
(f. b. i.) : muzo TUrk mUzigine en az dert aSlrIrk mi.irekkep makamlarrndandlr. NUmOnesi kalmaml~tlr.
339
gerdaniyye-kOc:ek·
~ ...,)
,gerdaniyye-kuc:ek
"';,'\
~f
(f. b. i.) : muz. TUrk mUziginin en az dart aSlrllk
bir mUrekkep makaml olup, nOmunesi kalmaml~
tlr.
f
is ~..)) ~. b
gerdaniyye-kurdi
(f. a. b. i.) : muz. III. Selim'in terkibettigi bir
mOrekkep makamdlr. Bu makamdan blr eser kalmaml!;tlr. Makam, gerdaniye'ye· bir kOrdi dortlOsO
ilavesinclen ibaret olup bu dartlO ile dOgah'da kahr.
Ii
gerdaniyye-neva
<t-=-'
\':,f
(f. b. i.) : mui. TOrk muziginin en az dart aSlrllk
bir mOrekkep makaml olup, nOmunesi kalmaml!;tlr.
gerdaniyye-nigar
)LG ",:' \~..r
(f. b. i.) :
muz. TUrk muziginin en az altl aSlrllk mOrekkep
makamlarmdanolup nUmOnesi kalmaml!;itir. .
gerdaniyye-nikri:zi
is j • ...r~'
<1..;:' \
~f
(f. b. i.) : muz. TOrk muziginin en az sekiz amIlk mOrekkep makamlarrndan olup, nUmunesi kalmaml!Jjtlr.
gerdaniyye-puselik
c~ <\-, J'" ",~\~..r
(f. b. i.) : muz. TUrk mOziginin altl aSlr kadar
ewel terkibedIlmi!;i bir mOrekkep makamldlr. Gerc1aniye makaml ile puselik be!;lisinden mUrekkep
olup, bu be~Ji ile dUgah perdesincle kallr. Donanlmmagerdaniye gibi si koma bemolO ve fa baklwe
diyezi konur; pOselik be!;lisi i<;in sol baklyyediyezi, si bekar kullanrII r.
gerdaniyye-rast
.::...-..... \)
<\-...\ ~..)(
(f. b. i.) : muzo TUrk mUziginin en az dart aSlrllk
mOrekkep makamlarmdan olup, nOmOnesi kalmaml$tlr.
\',
~
\J ... ../
gerdena
gerden.bend
..c.,.
gerdaniyye-trak
gerden-beste
<\:...~ .j~ ..)(
boynu baq", boyun egmi!;i, itaatli.
dade).
J ~c
",-;,.
I :,
f
(f. a. b. i.) :mGz. TUrk mUzi9inin en az dort
aSlrIJk mOrekkep makamlarrndan olup, numOne;;i
kalmaml!;tlr.
340
(f. b. s.) :
(bkz: gerden-
(f. b. s.).
gerden.dade
(bkz : gerden-beste).
gerden-efraz, -firaz
jl.,; , jl";\ .j~
f
(f. b. s.) : boyun kaldlran, ba!;il yukanda, kibirli,
gururlu [kimse].
gerden-kes
J-~...J ~ ..)(
(r. b.
5.)
1. inatC;I; kibirli. 2. serke$, Sst.
-(f. 5.) :
gerdide
donmO~,
hali
degi$mi$.
J- ~ f
me, dola$ma.
(f. a. b. i.) : muzo Turk muziginin en az dart
aSlrllk bir mOrekkep makaml olup, nUmOnesi kat.
maml!Jjtlr.
gerdaniyye-u"ak
(f.b. i.) :
Qel u-bend) ..
gerdi,
J \..;k <L,....·I ~f
.j~f
boyun bagl, boyuna baglanan !Jjey; gerdanllk. (bkz:
gerdaniyye-rehavi
(f. b. i.) : muzo TUrk mOziginin en az dort aSlrIlk mUrekkep makamlarmdan olup nUmOnesi katmamlsttr.
(f. i.) : 1. kebap ~i~i.
2. kU.$ veya kuzu c;evirmesi..3. topac;, flnldak. 4.
yeni yOrOmeye ba$lryan c;oeuklarl yOrOmeye all$tlran araba. 5. aSI boya topragl.
gerdi,-i eflak : feleklerin, dOnyaiarm donO~u.
gerdi,-i zeman : zamanm dBnu$u.
gerdul1
j
J~..)(
(f. s.) :1. donOeu, donen,
devreden. (bkz : gerdan). 2. i. felek, dtinya, sem~.
gerdOn-i dOn : alc;ak felek; sefil dOnya.
gevdar,
4.;J~ f
gerdOne
(f. L) : araba. [teker-
germ·mend
-l':'.Q
leklerinin donmesi dolaYlsiyle verilen bir ad oldu-
~an
:
~eref
ve
germ.Olfe t
..L:$ \ j
,) \
/:#
J')..
(f. a. b. 5.) : felek gibi muktedir, kudretli.
gerdun~mina
1. kib~rli, gururlu [kimse]. 2. tenbel. 3. kan dokUcO, zalim. (bkz : hOn-har, hOn-riz, seffah, seffak).
gerk
(f. s.)
germ
(f. 5.)
uyuz
slcak. [zlddl "serd"
iyilik
kotUIUk,
ge~t
ge~t
sicak su
(f. i.) : 1. gezme, seyret-
4,;5 -
gev
"
(f. 5.) :
Ber·ge!}te
-
r
altUst
ge~me.
gezmi~,
olmu~.
dOn·
Ser.ge,te:
(f. s. c. : gevan)
kahra-
man, bahadlr, yigit. (bkz : batl).
(f. b. 5.) : 1.
gevah
gevahi
(f. b. I.) :
gevan
germa.germi
yakl!;>lk-
1. gOzel, ho!;>. 2.
0 gOzar : gezme,. gezip tozma. 2.
pek klzl~ml~. 2. zf. slcagl sicagma.
Ismmak haIL
germa·peyma
d
ba~1 donmO~.
hamaml, kapllca, IlIca, kaynarca.
"r
J' \"r
(f. s.).:
t:J \
~ahlt,
tamk.
(f. i.) :!;>ahitlik.
(f. S. gev'in c.)
kahra-
manlar, yigitler.
lJ:" L..)( (f. b. i.) : termometre.
~v
... ~
,-"..r
(f. L)
sicaklfk, klzgmllk,
hararet.
gev~
[.."r
gev-~ah
(f. L)
agal;; zamkl.
ol;- ."J
(f. b. i.) : dibi go-
rOlebilen alc;ak kuyu.
germi.1 ~ems : GUne!;>in sicakligi.
germi·1 mObahase : konu~manm harareti.
germiyyet
5
yaz.
f
~irkinlik,
(f. L)
(f. s. )
ge~
.....
naz ve eda i1e yOrUme.
·ge~te
(f. i.)
kIZI~IP Isrnml~,
~
gesti
SlzlIk.
mO~, dola~ml~.
i' .)( L.
( f. L) : zulUmden
etme•
(f. s.) : sicak. Mevsim·i
germabe
germS·germ
r
~.
me dola!;>ma. (bkz : tenezzUh, teferrUc 2, 3).
dir].
germ 0 serd (slcak ve soguk)
darllk. geni!;>lik, aCI tatl,.
germa (slcak mevsim)
[hayvan].
(f. h. L) : iran hU-
oJ',) .)
(f. b. i.) :
..::....:" .,,-.w .j J') .)(
gorU~en.
kUmdarlarmdandlr. iran'm eski '11asallarma gore
ROstem'in ecdadmdan biri ve Neriman'lO babasldlr.
Feridun'un muaSlrld,r'. "Esedi-i tOsi" fOtOhatmr yaz~
ml!;>tlr.
~i1<ayet
germa
":,,,..J:.,.)(
Gerljasb
gerzi~
gok. (bkz : asman).
. gerdun·slri$t
~ok
(f. a. b. s.) :
gorO!;>mesi hararetli olan; slk,-f,k,
gerdun.iktldar·
atl
arabasl. (bkz
gerdun.ha~met
germi
(f. b. 5.)
sOren.
(f. a. b. 5.) : gerdun, felek gibi ha~met sahibi.
kJZI~lp
.j IV" .)(
germ-ran
gerdune-I ielal : saltanat arabasl.
~iikuh
(f. b. s. ): aceled,
0
acele eden.
~u anla~dmaktadlr].
gerdune-i
karOse).
M..r~
\
~f
gevden
j..)"r
(f. 5.) : ahmak, sersem.
(bkz : lade).
(0. I.) : ha·
raret, slcakllk;' ate~li ~all~ma. (yapma kellmelerdendir ].
gevder, gevdere
0)')
f ' ,),) f
(f. i.) : 1. buzagl. 2. dana der/si, gdere.
341
(f. L)
... f'"
....- .Y
muzo TUrk
:
muzo Turk mOzlgrnin en
:lZ
(f. a. b. I.)- :
dart aSlrhk mtJrekkep
makamlarmdan olup, numOnesi kalmaml~t't'.
~j ~.,(
geve,t-zengiHe (zirgule)
az dert aSlrllk mOrekkep makamlarrndan olup, nu"
mOnesi kalmaml$tlr.
gevher
(f. i.)
1,. elmas,
:
(f. b. i.) : muzo TOrk mOziginin en
cevher. 2.'
·gevher: degerli ta~. 3. bir~eyi;, asII, esasl. Bed
soysuz. Pik-gevher : asII temiz, soylu.
geve,t-hidz
jL~
~ -,5
(f. b. i.)
muzo Turk muziginin en az dart aSlrlJk mUrekkep
makamlanndan olup, nUmOnesi kalma'ml~trr.
geve,t:huseyni
~- .:;~f
(f. a. b. i.)
muz., Turk muziginin en az dart as,rlrk mOrekkep
makamlarrndan olup nUmOnesi kalmaml$tlr.
,
-k
geve~ t -Ira.
\ V'"~.Y
.G- .-,~ ~
v ..
(f •
a.b'
. I ..)
.)
lrA.,a\
~ .? ;f. b.
(f. 'b. ,5.) : cev-
gevher'b. ir
her yagdlran.
gevher.ef~ir .)l~\ ~.,((f.
sa~an.
mUzo TUrkmOziginin en az dart aSlrllk mUrekkep
makamlarrndan olup, nOmOnesi kalmaml~tlr.
geve;;t-Isfahan
giwher-i pend : 1 J nasi'hat incisi; 2)' ogOt kOpesi. 4. !.d. "ebced" hesabr ile yapdan tarihlerden
. yalnlz noktah harfleri
hesaba katrlacak olanlar.
(bkz : cevher, cevheri'n, menkut, mu'cem).
(bkz :
J- J') ~f
gevher-furu,
cevahirci, kuyumcu. (bkz :
cevher
n.
b. i.) :
g~vheri', gevher-~inas).
(f. i.) : kuyum-
gevheri
L) :
b. 5.)
gevher-pa~).
cu. (bk<i: : gevher-fOrOs, qevher-sitias).
muzo Turk 'muziginin en az dart aSlrlJk mOrekkep
makamlarrndan olup, nOmOnesi kalmaml~tlr.
geve,t-ku~ek ~;-- -')
'':;'':''
f
\ y' ..:;...:,
-,5
(f. b. i.)
muzo TOrk mOziginin en az dart aSlrl,k mOrekkep
makamlarrndan olup, nOmOnesi kalmaml~tlr.
geve,t·puselik
cU<\-.Jy":"~.?
muzo TUrk mOziginin en az dart
makamlarrndan olup, nOmOnesi
geve,t-I:ehavi
(f. b. L)
aSlrllk mOrekkep
kalmaml~tlr.
loS J Lt) ..:;...:, -'(
(f. b. i.)
muzo TUrk mUziginin en az dart aSlrllk bir mOrekkep makaml , olup, nUmOnesi kalmam'~tlr.
342
(f. ,5.) : 1.
(f. b. i.)
muzo TOrk mOziginin. en az dart aSlrllk bir mOrekkep makaml olup, nOmOnesi kaJmaml~tlr.
geve:;t·neva
gevherin
cevherli. 2. mUcevher gibi •
)-i ~,,5
gevher-nisar
<T.
b. 5.):
1. cevahir serpen; (bkz
gevher.ehan, gevherpa~, gevher-rrz). 2. gOzel, dUzgUn soz soyliyen.
~~j ~}~
ge'lher-ni!,in
(f. b. 5.)
cev€lhirle islenmi s.
gevher-pas
.;.~ ~,;
(f. b. 5.) :
1. cevher sa<;ICI, sac;an. (bkz : gevher-ef.~an, gevher-nisar). 2. <;ok guzel,sozsoyliyen.
gevher-rix
her d6ken, <;ok gOzel
/ her- nisilr).
konu~an
(f. b. 5.)
cev-
kimse. (bkz
gev-
ullme
If
gevher.,inis
~ ~f
(f. b. I.) :
Gevahirden anhyan, cevahircl, kuyumcu. (bkz : gevher-f(jrO~, gevheri).
(a. f. b. s.)
glbta-iver
imrendlren. '
aftmla
i~lenmi~
L.,} ~
glbta.ferma
(f. i.)
gevsile
girmi~
ya~tna
bir
(a.
f. b. s.) :
(a..
f. b. 5.)
(bkz : glbta-aver).
ba~ortUs(j.
kadm
\ ~'
\j
glbte-efzi
(f. b. I.) :
glbta-res8 ).
glpta verici, glpta veren. (bkz
dana.
(a. f. b. s.)
(f; i.)
gevz
ceviz. (bkz
cevz,
glpta eden, imrenen.
girdgan, girdO).
gez
;.5
(f. i.) : 1.
tallm oku. 3. okun
gezi
~enti!:ii.
4.
ar~m,
ni~ane.
5. Ilgm
a~aci.
(f. s.) : ISlren, ISlrICI.
Can·gezi : can ISlran, can aCltan. Leb-gezi : dudak ISlran, ~a~a kalan.
gezend
.J.J'
.;..J-
(f, i.) : 1. zarar, ziyan.
2. elem, keder; Met, musibet. isil.i ge:rend et·
mek : zarara, ziyana sokmak.
ged
~J-r
(f. i.) : hiire taklidi
ar~mlJk
enli kuma$.
glbb
~ I..\i.
(a. t. c.:agdlye)
1.
insanr besliyen $eyler, besi. 2. yiyip l~i1en
3. mec. zihni \ va ahl8kl .olgunla$tlrmlya
eden $ey. inm, :rihnin gldasldtr. (bkz :
gldli'YI rOh : rOhun gldasl.
J I..\i.
gtdii
(a. 5.)
g,da ile ilgili,
g,da olabilen [nesne].
..j ~.c
gtlif
(a. i. c. : gulOf)
kdlf,
kin, mahfaza. (bkz' : Qlmd). '
Q~ .;J
gezide
Mir.gezide
(a. f. b. 5.) :
glpta verici, imrendirici. (bkz : Qlbta-ferm8).
glda'
I .;..J
L.4..i
).
glbta.resa
end3za. 2. klsP
(f. s.) :
ISlrllml~.
kendisini yllan ISlrml$ olan.
.......,;:;.
(a. e.) : 1. son. 2.•den, -dan
sonra.
glbb.ed·dua : duadan ·sonra.
glbb·el.muvacehe : muvaceheden sonra.
glbb.e~.,ehide
gllaf'l harici·i semer : meyvad'$I.
gtlaf'l seyf' : kllt~ kml. (bkz : glmd-I seyf).
gllaf.iil·kalb : anat. dl$ yurek zan.
J ~.c
glial
(a. i. galle'nin c.) : 1. tao
hlllar, mahsuller. 2. 'iratlar, gelirler. (bkz : gallat1,2).
$ahitlikten,( * tanrkhktan) son-
ra.
glbb-et-tahkik
tahkikten sonra. 3. gun a~ln,
iki gunde biro Hiimma·yi glbb : hek. gun a$lrl tutan sltma.
"
glbb-et.tasdik : huk. $er'iye mahkemelerinden
verilipikdlr ve takr'ire mutedair olan huccetlerde :
"glbb-et-tasdik mavaka bittalep ketbolpndugu .."
ibaresinde ~ok~a tesaduf olunur ki, "diger taraf
tasdik ettikten sonra cereyan-I hal talebe binaen
yazdi" demektir. [hakim taraf mdan tasdik edildikten sonra demek degildir].
"
glbben \~
(a. zf.)
seyrek. (bkz : geh, geh'i).
glbta
~
arzu elme, imrenme.
(a. i.)
araslra, nadiren,
ayni hali $iddetle
(a. s. gal'iz'in c.)
IInlar'. 2. kabalar. (bkz
gill
J~.c
ka-
gal'iz).
(a. i.) : gizli kin ve garez, dU$'
manllk. [daima " gl $$" ile beraber kullan"lr].
gill ii gl$$
kin ve hlle.
j\t-.li.
gilman
(a. i. gulam'm c.):'
1. WyU, blylgl ~Ikmaml$ delikanl"ar. gen~ler. 2.
k61efer, esirler.
qllman-r Cennet : Cennet u$aklan.,
gllman'l hassa : padi$ah saraymda hizmet gorel'l
gel1<;ler.
gIlman ij cevari ~ koleler ve cariyeler.
gtlme
w.;.
(a. i. gulam'm c.) : gen~ler,
delikanlrlar.
343
gll%el
gllzet
.::.l:.l.:.
kabahk, sertl ik.
(a.L): galizlik, kahnhk,
(a. i.) : 1. karl~lkllk, hi/e.
,-;..i:..
gl"
2. 5. saf oltl1,yan. 3. hainlik. [bizde \;ok defa " g""
i1e beraber kullanlhr]. Gill U gin : .kin va hile.
gdzet-i kuma~ : kuma~ kabahgl.
gllzet-i mizac : huy, tabiat, yarad"l~ sertligi.
lk.i:..
(a. i. c. : agtiye) : 1. orKe,f.i glta : ortOyu a~ma.
glta-vi rakik :ince ortO. 2. perde, zar.
gltli-vi basar : 90Z perdesi. (bkz : gl~a', gl~ave).
glta
(a. i. c. : agmad) : 1. km.
(bkz : g"af).
glmd-I sevf : k"l~ km·,. (bkz : g"af-I seyf). 2.
bakla ve benzerleri gibi ~ey/erin kabugu.
~ey.
W, ortUnecek
.):ti.
,...At
gltrif
(a. L c. : gatarif, gata-
: 1. soydan, asil kimse. 2. ba$kan, reis .
rife)
glyib
Li.
u
G
(a. i.) : 1. hazlr ve mev·
cut olmama, gozonUnde bulunmama, uzaklalima. 2.
kaybolma. 3. arka. An glyibrn an-jl-glyib : kendisi hazlr degil iken, arkasmdan.
~.l:i
glyabe
(a. L) : dip, derinlik. (bkz:
gavr, ka'r, kunh).
J~ ;.
glrba'
(a. i. c. : garsbil) : kal.
bur, iri delikli elek.
glrbi,.iyy-uNekl : ka/bur gibi bir ~ok delik/eri
('Ian.
J ~ ;.
glrbili
(a. s.) : kalbur
~eklinde
olan, kalbur gibi bir ~ok delikleri olan, kalburumsu [kemik~.
glrban
j~ ; .
galar. (bkz
agribe).
". ~
glriv
.:>
~
glyabi, glyibiyye
(a. L c. : ag~iye) : ortO,
(a. s.) :
gl~aile
ilgili,
(a. s.) :
yardim. (bkz
~~
glybet
(a. i.). (b1<z:
giza'
'" \ ~i:..
besliyen maddeler
g,~a').
(a. i.) : anat. kor·
IUgu meydana getiren zar; aksu, fro cataracte.
(a. i. .gOI'un c.)
(bkz
ag-
val).
(a. i. c. : agziye).
insa",
(bkz: glda').
J \~
(a. s.)
glza (glda) ile
gldal).
p
gil
~
(a. i.) : 1. kaybolma. 2.
aleyhinde bulu'nma, arkasmdan soyleme, ~eki~tirme,
dedikodu yapma. (bkz : gaybet).
glza;
iIgil i. (bkz
zdr kabilinden olan.
344
13.l:i
glyas.ijd-din : 1) dlnin yaydmasma yardlml dokunan zat; 2) erkek ad,. [eskiden- p~di$ahlar, bUyUk
devlet ricali hakkmda lakap olarak kullanl Ii rdl].
glylan j~:i:..
9llia·yi muhati : anat. vueudun bUWn i~ bo~luklarml kapllyan, orten ince cieri.
glsa·yi tabl; : anat. kulak zan.
"::J J
,
(a. i.)
perde, zar, deri.
gl,ivet
~
mahkemede,
kendisi .hazlf olmadlQI halde yapllan muame/e ile
ilgili; savclhks;a s;aglfl/an dUfu~maya gelmiyen kim.
se hakkmda yapl/an muame/e ile ilgili : HGkm-i
glyibi.
.
(a. s.) : gururlu, kibirli, ken-
dini begenmi$ [kimse]. (bkz : magrOr):
l "':'
cL..
halde;
gays! mu§venet, nusret).
(f. i.) : baglrma, bagn~ma.
'" ->-
(a. zf.) : hazlr ve mev-
(a. L gurab'm c.) : kar-
glriy-i nisvin : kadin/arm bagrl~ma/an, ~,ghklarl.
glrra
t~
glyaben
eut olmakslzln, bulunmadlgl
duru~mada bulunmakslzln.
Y
(f. i.) : bal~,k, su i1e Islanml~
topr 9k, IUleci ~amuru, kif. (bkz : tlyn).
gil·i ermeni : evvelee eezaclllkta
kullan"ml~
alan, siyaha ~ajar, klrmlZI renkli, biraz yumu$ak,
yagll ve kuru bir ~amur, kilermeni.
<\.Lf
qile
~ikayet. 2.
(f. i.) : 1. yanlp yakJlma,
Uzum tanesi. 3. iki dag arasl/1oaki yal.
(f. b. s.) : $ikayet
gile-mend
~-l:A
cOr
(f. b. i.) : $ikayet
edicillk.
giliger
~amurcu.
(f. L) : duvarcI, yaplcl;
(bkz : vanna!),
{f. i.}
oL.,:.l.(
" \ .1. ("d
_.I'""
gil-zir
05
(f. h. i.) : 1. bal-
(f. b. i.) : ~amurlu yer.
.::.- ,J,,'
\.f
(f. b. S. C. :
giran.destan)· : eli ag,r, i;;ini aglr goren [adam].
1.5.....
~. \
f
(t. i.) : el ag,r.
1. sermayesl
<\.l
~ ~ I .,)~
~ok olan, zengin.
(f. b. s.): 1.
glran.dud
kara bulut. 2. sis, duman.
(f. b. s.
girin·gu$
~_r
_
{f. e.} : Turk~e'deki
".", ·Ii, .Iu, .10" ekinin kar$,,,g,. Gam-gin : gamh
(f. b. i.)
{f. e.} : 1. tl!tan, tutucu [gi.
riften mastarandan]. Cih8n-gir : ciham tutan. 2. s:
dagrlan, yay, Ian. 3. I. harb, kavga, sava$.
\~
gira
(f. s.) : tutucu, mOessir.
gira.gir
.-,::~ \~~.-r
girami
d \~
{f. zf.} : tutan tutana.
(f. s.) : aziz, muhte·
rem, saygll1; ulu.
giran
j \
f
",.~~ If' (f.
girin~gu,ine
b. zf.)
glren.hib
~\.,,;i\f
(f. b. s.)
uykusu
aglr ladam].
J. I ~. \
glrln-hibi
f
(f. b. I.)
giran·h8b'hk, uyku aglrhgl ..
f
.;
I ;i \
yiyid, yiyen. (bkz :
ekOI)~
girin.hir
(f, b. s.)
~ok
{f. b. i.} :
glrin.hiri
~ak yiyicll ike .
{f. sJ : 1. ag,r, saki I,
[maddi, manevi] Rltl-giran {bUyOk, aglr kadeh} :
dolu bardak. 2. fena; kokmu$. 3. b,ktlr,c" usan·
dirac,. 4. sert, katl.
giran-baha
,saglrhk.
saglrcasma.
tasalr, kederli. {bkz : nak},
~~
C.
(f. e.) : "gin" muhaffefi.
gJrin-gu,i
•gin
(f. b. s. ) :
2. hOnerli, marifetli.
giran·gO;;an)
-
Cbkz : gin).
gir
(f. b. L) : gi·
rancanhk, can SlklClhk.
glran.dest.maye
~IK $ah, bal~lktan Yaprldigl i~in Adem'in lakab,. 2;
Fars'larm masal hOkOmdan Kevyumers'in ad,.
.gin
J'~If
.
kaba yUn do-
kuma, kilim.
GiI.,ih
3. zengin. 4. gebe
(f. b. s.) : ag,r
girin.desti
gilim
(f. b. s.): 1. ag,r
aga~.
giran·cin
girin·dest
J CJ.)'
_
~ok
canll, kamag,r, can s,k,c, [adam].
giran.cini
eden. (bkz : $aki).
qile-mendi
)~'I f
giran.bir
yuklO. 2. meyvasl
[insan ve hayvan].
~'If
giran.hitlr
slkllml~,
j,L:i I f
(f.. a. b. s.)
cam
gOcenik. (bkz : munfail).
giran.huv
kotO huylu.
(f. b. s.) .:
(f. b. s.) : pa.
has, aglr, klymetli, degerli. Hedaya·yi girin·baha :
klymetli hediyeler.
glrini
slkfet).
(f. L) : a~lrhk. (bkz :
345
girin.kldr .
)~
giran·kadr
j \
f
(f. a. b. s.)
kadir va itibar sAhibi.
j \)
J)
girdib
(f. b. s.)
pahas' a!:j'r, klymetli,degerli [~ey].
-"I ~
1,,1..1
(1. b. s.)
slrt,
~b)
dO~manm saldJrl~mdan
(f. a. b.s.
sava~ta dO~mana
4J'~l(.i j l )
(f. b. zf.)
1. dO~mana sald'nreasma. 2. ag'r, vakarh kimseye
surette.
d_ j l f
(f. b. s.) : yOksek
mevki sahibi; ordu kumandant.
(f. b. i.)
cG....
jl)
(f. b. s.) : 1. tar-
t'SI aglr, vakarl,. 2. kanaatli; sablrll.
girin-ser
giran-seyran):
(f. b. zf.)
girdeban
girdgin
girdO ).
a~t1ri'lI'
yufka.
j~ OJ.}:#
(f. b. s.) : go-
\If"'" .. ("
"" l)
.... /
(f~
i.)
(f. i.)
eeviz. (bkz:
gerdek. (bkz
("
JJ./ .'
(f. i.)
eeviz. (bkz
ki(f. i.) : kirec;. (bkz : gee).
(f. a. b. s. c. :
ve hareketi ag,r olan.
aglr tablatll; tenbel.
S.
(f. b. i.):
girec-hane
kirec;hane, kirec;lik,
giribin
346
.
,
girdu
gevz, girdgan)
(f. b. i.)
yOrOyO~O
(f. i.) : 1.
girdek
(f. b.
giran-siri.~tan)
eJ)
begenmi~lik.
giran-seyr
(f. b.- i.) :donerek c;ev.
hacle ).
begenmi~likle.
girin-seri
birlilik, kendini
kendini begenmi~.
4J'\~... -i \}..
girin-serine
kibirlilikle, kendini
J~Jf
zetici, gozeO. (bkz : nigeh·ban).
(f. b. s. e. : gi-
ran·seran) ': kibirli, gururlu,
(bkz : mOtekebbir).
gird-bid
rinti ile esen $iddetli' rOzgar, kaslrga, tulumba, hortum.
2. s. degirmi, yuvarlak. 3. eweJce yahudilerin MOsIOmanlardan
ayrrlmasl i~in omuzlarrna diktikleri
san par<;a._4. degirmi yastrk. 5. 5., z:f. bOWn, hepsi.
yOksek mevki sahi,bi olma; ordu kumandanhgr.
giran-seng
(f. b. s.)
girdar
)b)
(f. i.) : 1. me,guliyet,
2. adet, tarz, yOrOyO,. Bel.girdir : i,i kotO
olan.
girde
~L..L j \ )
girin-siyegi
J}.:r J)
gird·illid
toza bulanml$, toz toprak i\;inde.
i~.
yakl~aeak
giran.saye
(f. b. s.) : c;epe-
<;evre, flrdolayl. (bkz : dair-en-madar).
saldlran,
ytlm,yan, azimli. 2. vakar-
II, aglr kimse.
giran-rikab-ane
~evre,
(f. i.) : 1. sularm don"
J) b)
girda.gird -
~I() j\,}
e. : giran- rikaban) : 1.
yuvarlak"
dOgO ve c;ukurla,tlg, yer, anafor, c;evrintl, burga\;.
[rOzgarrn da yaptlgl c;evrintiye " girdap" deni~ir].
2. tehlikeli yer. (bkz : mehleke).
girdib'I bela : bela girdabl, felaket anaforu.
saQlam.
giran.rikab
(f. i.)
degirmi. Ti-i gird: yuvarlak t.
":,li I )
~~
gird
(f. b. s.) : hasis,
cimri, pinti.
girin-pii,t
(f. b. i.) : aljlr can-
hhk; tenbellik.
~ jlf
girin·maye
;s:.J...Jlf
giran·siri,ti
(f. a. b.
s.). (okz : gir8n·baha).
girin·kise
~.)
aglr canhltkla; tenbellikle.
~~
girin.klymet
(f. b.
girin·siri$tine
e.
kire~
~L f
oeag,.
(f. i.) : elbise yaka-
s I. (bkz : eeyb). C;ik-i giribin (yaka Ylrtma)
C;pk ae,klanma.
glrldn
glribin.~ak
j~
j
l::f
(f. b., s.) : "ya-
(f. b. s.)
giriban-gir
?'
of
S. )
...;·t::f (f. b. i.)
: bir
!We~it gomlek.
(f. b. s.) : aklt, fik-
~~
•..1
of
(f. b.
: dili tutuk, kekeme.
jjdf
girift-zen
( ney)
':;"9f
j
girifte·zeban
yaka
tutucu, tutan.
giribani
girifte-ser
~ ri dag,lml~ [kimse].
kasl Ylrtlk" : kederll.
(f. b. 5.)
glrift
~alan.
of
du~um, bag. (bkz
kalama. Ahz ii girift : yakaJaYlp tutma. 2. dola$lk,
birbiri i~ine girgin, karllj,k. Girif. yUg : karlljlk
yazl. 3. g. s. arabesk denilen suslemenin bordurlerde kullandan ~e~idi. c;:e$itleri : ~ifte dalll girift;
girih.b.md
~. 0 ..
(f; b.i.)
1.
c;i~ekli hendesi girift (sUslU hendesf girift). 4. mUz.
dOgumcu, bagcl. 2. u~kur.
Turk muziginin nefesli sazlanndan oiup, bugun'
unutulmak Uzeredir; ney'e benzer. Kaba ~ar-glih'dan
girih her girih
J.
(f.zf.): dO·
muhayyer'e kadar ancak bir bu~uk sekizli ses aimastna ragmen klsa, ku~uk kam'~tan yapJlmllj bir . gUm du~um UstUne: ( bkz
pi~8pi!,;).
illettir] .
., ~
(f. b. s.)
"dugirih.biir
J. w../
giriftar
)
(f. 5.) : 1. tut~lmu$,
!:lum kesen : yankesid. (bkz
kise·bUr).
yakalanml~,
esir. 2. d{j~kun, ul;tram'$, tutgun.
(bkz : dO~ar).
.
(f. i.) : du~umcuk,
. girih~e
~~A
girift
(f. ·i.) : 1. tutma, va·
girih
(f. i.) :
ukde, pi~).
girih girih : dUgUm dugum.
r
//#
of of
tof
.f
giriftar'l a~k
kO~uk
a~ka tutulmu~.
(f. zf.)
giriftir·ane
gi..
riftik'castna.
giriftari
~f
(f. i.) : giriftl:lrhk.
(f. 5.) : 1.
'tutulmu~,
I,) ~
girifte.dem
f
(f. b. s.) :
nefesi tutulmu$.
f..::;f
(f. b. i.)
1. tutkunluk.
(f. a.. b'. s.) :
girifte·hatlr
"dugum ac;:an, ~ozen": zorluklan yenen, halleden.
(bkz : hallal·i mu~kilat).
wfr.
•.
~J
<L::t}
(f. b. s. c. :
"dudagl tutulmu$"
(f. i.)
girifte.lebane
<l:U
(f. i.) :
i~ve,
naz;
dive, gamze, ka~ ve gozle i~aret, [fasihi "kiri~e"
oldugu halde, eski IOg.at~i1erimiz, kelimeyi "giri~
me" ~eklinde kabul etmi~lerdir].
girive
0)
y.
f
(f. i.) : 1.
~Ikmaz
yol,
sokak. 2. i~indenC;:lkdmasl zor durum.
girive.i l~k : a~ktn ~Ikmaz yolu. 3. gec;it, uc;urum, yar.
(f. i.)
sa kin, sessiz
.f
~
(f. b. zf.)
[asll "gOriz" dir].
(bkz: guriz).
giriz.gah
"guriz-glih" dlr]. (bkz
sessizlikle, sakinlikle.
lJ"!.' f
hud'a );
hile, oyun, dalavere. (bkz
giriz
klrgtn, gikenik.
girifte.leb
(bkz : muakkad).
~Ikmaz
2. tutsaklJk. 3. hastaJlk hali.
girifte-Ieban)
[kimse].
(f. b. s.) : "dugum
(f. b.s.) :
giris, girlse
girifte-i dam : tuzaga tutulmu~. 2. yakalanml$,
tutulmus rbir hastalJga]. 3. esir (tutsak).
girifte-gi
;~f
girih.gir
tutmu~" : dugumlU, dola$lk.
girih.kij~a
'-.9) Gf
girifte
yakalanml$.
dUgum.
girizan
jlj.
f
giiriz, guriz-glih).
(f. s.) : [ash "gOrizan"
dlr]. . (bkz : gurizan).
347
"
girizende
~.).;~ f
girizende
de~an)
: [ash
I
kavga. (-bkz
van.
:§~Ob,
C;e~me·i
(f. b. i.)
eenk, sa-
giryan : agliyan gOz.
;4 ":. .}::
(f. b. s.)
agl,-'
doken. (bkz : girye-nak).
girve-dar
).>
aQlaml~.
41• ..)( (f. b. 5.) :
~~(-J\ ":...)(
girye-engiz
(f.b.s.): aglamlya
sebebolan, agJataeak.
(f.
girye.fe!?an
ya~1
b. s.)
goz-
\} ":.
f
(f. b. 5.)
aglamaYI
(f. b. s. c. : girye-
girye-hiz
-hizan) : girye (aglama) koparan, koppriCI.
..)L:J'~ ":...)(f.
ya~1
girve-nak
b. zf.) : agllyarak.
4J..f
gir-ye-me~hun
s.) : goz
(f. a~ b.
~L'
":.f
(f. b. 5.) : aglaYlcl, ag-
..)f
.,..I.:_:.
(f. s.)
agllyan, aglaYlcl.
giryende-i hasret : has ret aglaYlclsl.
348
ile orWIU.
f
(f. b. 5.)
ama-
3:.; et:..)(
(f. b.
5;) :
aghyan,
doken. (bkz : girye-bftr,girye-nak).
)\j
gisu
41.
f
(f. b. i.) : oturup
aynllk aelsiyle aglanan yer
.J~5
(f. L) : omuza dokUlen sa<;,
uzun sal;, sal; orgU.sU, kahkUI. (bkz : ferhal, eu'd,
ham, zOlf).
gisu-vi anber-bar : anber sa<;an sa<;; guzeJ kokulu sac;.
glsO-vi mii~g-ei~an : misk sa<;an sa<;.
glsu·yi yar : varin, sevgilinin saC;l.
gisu-bencl
-l:.".
.J~
•
(f. b. i.) : 1.
yap"ml~
kadm
(f. b. 5.): 5!'l<;1I.
gisu.dar
gi~
A~
~
(f. i.) : 1. yUrek,kalb.
(bkz : fuacl). 2. kl~ kl~ dive kovrnak i<;in <;IkarlIan ses. 3. '~atranc;ta kovma.
gill
(f. i.)
(f. a. b. s.)
c1Unya. (bkz
Slem,
cihSn ).
(f. b. 5.)
dUnyaYI
sUsliyen.
IS'; --\ J.-f
(f. b. L)
bot. iri yaprakll, gUzel kokulu sadberk gUIU.
giti-ban
girye-nikab
gozya~1
mayl getiren, aglatan, agrat,e,.
giti-aray
aglaYlcl.
gozya~1
<\I.
gitl-ara
ile dolu.
"yan. (bkz : girye-bar).
giryende
(f. b. 5.) :
Necm·i gisO-dar : kuyruklu yddlz.
arttlran, <;okaglatan.
girye.kiinan
benziyen.
sac; bagl; sac; orgUsu. 2. altmdan
taragl.
sac;an, ael aCI agllyan.
girye-feza
y
aglandan yer.
girve-~ar-i hicran
sevin<; amamasi.
girye-bar
'>JJ.J
girye-perverd
giryanllk,
girye-zar
~adi
aglaml~a
c1oken, dokUeU.
girye-riz
gozya~1
(f. b. 5.) : aQlar yuzlU.
(f. b. 5.)
aglar gibi gorunen,
gozya~I
van,
f
girye-pa~
(f. L) : aglaYlcl, agll-
..,
(f. i.)
girye.i
41;.
perh§~).
eidai",
r
,'\~
l- ..
girvan
~.
girye-niima
girye.niimud
)b J~
girudar
va~,
(f. s. e. : girfzen-
gUrfzende" dir]. (bkz : gurfzende).
..)4 ~:-(
( f . . L) :
padi~ah,
hUkUmdar.
giti.fiiruz
han I aydmlatan.
(f. b. s.)
ci·
gOdek-ane.
(f. b. s.)
giti.neverd
dunyaYI
dola~an,
gu[y]
gezen.
I,:
"_r'
u; ..s::-'
giti·numa
l:...... ~:.r
.j
gubar
(f. h. i.) : Fars'lann masal
kahramanlarmdan biri. Gyuders'in
uvey omu.
giya, giyah
A~r, I_~.
~
w
_
..
o~lu,
Rustem'in
(f. i.) : nebat,
[hafifletilmi~i "giyeh" dir]. ,
giyah'l nem-nak : bot. semizotu.
giyah.1 ~utur : bot. deve dikeni.
ba~laml~,
ot
bitmj~.
giya.zar
J \j
otluk. (bkz
P
I
l.....-)
(f. i.)
(bkz
giyah >.
giz/ik
~;.5
~
(f. b. i.)
c;aylr,
(f. i.) : konca, tomurcuk,
yiiziinde
1. slQlr siiriisu.
(a. s.)
: 1. gubar
(a. s. gabi'nin c.). (bkz : gabi).
\.:..~~
gubeyra
o.J.i
(a. i.)
iivez.
(a. i. c. : guded) : hek.
vucutta deri ile et arasmda ve en c;ok bo,yunda, kaslkta C;lkan ~i~, bez.
gudde.i araklyye : ter bezi.
gudde.i dem'iyye : anat. gozya~1 bezi.
gudde.i deraklyye : anat. kalkan bezi.
gudde-i luibiyye.: anat. tiikriik bezi.
gudde-i mi'deviyye : anat. mide bezi.
gudde-i sanevberiyye : bot.' * kozalaksl bez.
gudde·i taht.el-tekkiyye : anat. ~enealtl bezi.,
gudde.i taht·el·/isan : anat. di/altl bezi.
;"II:I'~ - , .j~~ ~
(f. b. s.) : agzl, konca gibi kii~iik ve gUzel olan,
konca aglzIJ. (bkz : gonce-fem).
guded
~~
bezler.
guded.i cildiyye
(f. b. ;.). (bkz :
gonce-dehan, -dehen).
'-"' ~
(f. i.)
gudde-i nekfiyye : anat. ~eneden, kulagln yumu~agma kadar olan klslmda, bazan ufak ufak meye/ana gelen bezler.
gonce-i ra'na : muz. Tiirk miiziginin mUrekkep
makamlanndandlr. En az iki aSlrllktlr. Heftgah He
hiiseyni be~Jjsinin nevadaki ~eddinden miirekkeptir.
Bu' be~li ile neva veya yegah perdesinde kaIJr.
gonce-Ieb
'gubat":"~
gudde
~ ~
l:i-
4.S)
gubiri'
giyah'mhafifletil-
ab : yagmur yagarken suyun
gelen kabarclk.
hamri : klrmlzl konca.
handsn : gUlen konca.
gonce.fem
.,) ,,)'
ilgili, toza benzer, tozc/an. 2. eski yazlmlzda
yazl c;e~idi.
(f. i.) : ~akl, bl~ak, kl-
gonce.dehan, -dehen
,fa. 'f. b. s.)
toza bulanml~, toz\~anml~, tozlu. (bkz : gerd-aIOd,
qerd-aIOde) .
ot
a~"maml~ ~i~ek. [bilhassa gulUn a~"maml~l].
gonce-i
meydana
gonce-i
gonce-i
* bitkilerin cinsiyet tozlarl,
1- ):~
l'
~,,\
gubar.ilud
gubare
II(; gibi kesici nesnelerin keskin tarafl, agzl; uzun
sapll kalemtlra~.
gonce
i.) : 1. toz. (bkz : gerd).
2. slglr agdl, mane/Ira.
giya, giyah).
~..r
giyeh
mi~i.
(f. b. s.)
(a.
gubir-I tarik : yol tozu. 2. g. s. ,bir yazi sitili.
["gubar" mecazen "esrar" manasma e/a gelir].
* bitki, taze ot.
giyah.beste
)_:;i.
gubir-I tali',: bot.
pollen.
(f. b. s.)
dhanlzapteden. (bkz : cih~n-glr).
Giv
(f. s.) : soyliyen, diyen.
(f. b. s.)
cihanl gosteren. (bkz : cihan-numa).
giti.shan
[~] ,J-)'
["guften" mastarlndan]. Suhen-gu : soz soyliyen'.
Rast-gu : dogn,J soyliyen, v. b.
gudek
(a. i. gudde'nln c.)
anat.
cilt bezlerl.
.!b .;....J
(f. i.)
~ocuk.
(bkz
tlfl ).
(f. b. s.)
lar:1 konca gibi olan, konca dudakll.
dudak-
gudek.ane
4J'
l(~
~
(f. zf.)
c;ocuk--
caslna. (bkz : tlff-ane, tufOI-ane).
349
guderl'
(a. i. gadir'in c.)
guderi'
JJ~~
(a. i. c. : gadarif) :
klklrdak, klklrdak kemi~i.
gudruf·i daraki : anat. han\;ereyi te~kil eden klklrdaklardan kalkan ~eklinde alan ktklrdak.
gudrOf.i halkavi : anat. klklrdak halka.
J J.,..,a;;
gudrufi
ilgili, klklrdaga
1. gul'lere
(a. f. zfd
yara~lr sOrette. 2. UstUn bir gayretle.
(bkz : gadir).
gudruf
gul.ine
(a. s.) : klkrrdakla
* klklrdaksl.
ait,
[mOen.
"gud.
gulit
(a. s. qali'nin c.) : 1.
..:.,,)Li.
(bkz : gall). 2. dinde, mezhepte taassubu
vardlran kimseler.
guliz
(a. s.)
(a. L qadir'in c.)
kaba, kahn.
Eymin·, guliz : buyGk yernin, and.
gulfe
jl) ~
ileri
gulit., $ia : ~ii1ik mufritleri, Hz. Ali'yeAllah'Ilk isnad ve izafe edenler.
~O.fiyye" dir].
gudiirin
~ok
(a.. i.) :
ha~efenin
etrafln.
da bulunan deri, sOnnet derisL
(bkz : qadir, gudera').
gudiiv~
gulfevi
J~
(a. i.) : sabah vakti
[ir i~ yapma veya yola \;Ikma]. Bi·l-gudiivvi ve,-I.
·isil : sabahlarl ve ak~amlarl.
gufrin
(a. i.)
affetme,
mer~
hametetme, yarhgama.
gufrin., ilihi : Alrah'm gGnahlarl affetmesi, yar.
IIgamasl.
~ufuL
(a.
veya sa~lrmadan dolayl bir
caglnl kestirememe.
.}f f
gugird
guh
0
f
i.): dikkatsizlikten
i~te
kusOr etme; ne ola-
(f. L) : pislik, necaset. (bkz:
gait ).
!l~
gOk
(f. i.)
kurbaga. (bkz
gOI
Jf
J~
(f. s.) : ahmak, safdil, bOn.
(a. i.) : hortlak, ~eytan, kara-
koncolos.
gOM beyibini :. gulyabani.
r~
gulim
WyO, blYlgI
kolemen.
~Ikmaml~
gulimiyye
(a~ s. c. : gilmin) : 1.
delikanh,
gen~.
2. kole, esir
<tl..:..\i, J;..lC.
(h. i.)
gulgule.i yi MiiteiU : ya Allahl gGrultUsG. 2.
agzl dar bir kabdan akan suyun~Ikardlglses.
J-C-
(a. i. c. : ag181) : su~lunun boy.
nuna ve bileklerine gel;ir';i1en demir halka,zincir,
plranga.
gulmet
guliif
gulOvv
(a. i.) :
uL;.
~ehvet
fazlallQI.
(a. i. gllaf'm c.) :. k,·
<L...A ~
(a. i.) : cizye ve ba§ka
~,
(a. L) : 1. haddlni a,ma,
i1eri gitme" a,klnhk, ta~kmltk. 2. hOcum, sald,r".
gulUvv·. imm :umOmt ayaklanma. 3. ed. son
derece mOb€llaga. (bkz,
igrAk).
gumOm
derler~
r.J-i
(a. i. gamm'tf1 c.) : ke-
tasalar, dertler, kaygllar. (bkz : gusas).
gumOz
vergilerl tahsil edenlerin topladlklarl paralartn ha..
zine veznesine teslianl slrasmda cizye vey! vergi
har~ pusulalarmm her blri I~in kendllerlne veriten
tahsil 8IdSt'.
:ISO
gulgul, gulgule
1. gOrOltO, ~amata; bagr'~Ip ~~rl~ma. (bkz
velvele).
gulgule-i etfil : \;ocuklarln bagrl~lp ~agrl~masl,
gurultUsu.
gulgule-i sukut : dG~me. gOrUltOsu.
IIflar, klnla"', mahfa~alar.
dlfda', vakvak).gOI
gulfeye, sun-
net derisine ait, bu deri i1e ilgili.
gull
(f. L) : kOkOrt;
(a. s.)
J1 ..r-.i
(a. i.) : gO, anla,d,r,
kapah ve kar",k olma [50Z]. (bkz : muamm8,
rumOz).
gOn
jJ.J
(f. s.) : 1. renle-. (bra
f8m, levn). GendOm-gOn : bugday renkli. GUlogc.n
gurrGn
gUI renkli. Sebz·gun : ye!iil renkli. 2. i. gidi!i, tarz,
sifat. (bkz gOne).
V.J5
gOna
(f. 5.). (bkz : gOne).
.
V.,5'
~
,jJv
(f. zf.) : renk
(a. i.)
naz, cilve, eda,
gurbet·zede
klrltma.
"'; .y~
gune
(f. i.)
tOrlO, gidi!i, tarz,
gOn 2).
gOne gOne
41'}5 4J'
JJ
(f. zf.)
ren·
qunne
4.:...i
(a. i,) : genizden gelen ses.
gunude
.,~~4~
(f. s.) : uyumU!i, uyuklaml~,
Imlzga.nml~.
gunOde-i hak.i rahmet (tahmet topragt uzerinde
uyumu!i) :. merhum olmu!i, olmti~.
L:'.,5
(f. i.) : gonye, geometri
~~
~.Y
J: j-
.,..3
(f. i.) : 1. mezar, kabir. 2.
yaban e!ie!:ji. 3. me!ihur pehlivan Rtistem'in lakabl.
Behrim·gOr : eski iran !iahlanndan.
.,)
Y
olmaml~,
(a. f. b. s.) : gur·
(" gu" uzun okunur. f. i.) :
ham uzOm.
gurebi
(a. s. garib'in c.). (bkz:
garib ).
qurebi.i muslimin
MOsltiman qaripler, kimse.
sizler.
gurebi.j yemin : tas. Galata, ibrahim Pa~a ve
Edirne saraylarrndan ~Ikanlarla muMrebede' fevkal.
ade yararltkgosteren yabanellar ve yen! MtislOmanlardan te!ikil olunan Iki stivar! bolO~Onden biri.
gureba.j yesar : tar. Galata, ibrah!m Pa~a ve
Edlrne saraylarrndan ~lkanlarlamuharebedefevka
liide yararhk gosteren yabancllar va yen! MOslO.
manl,ardan kurulan iki suvar!. bolO~Onden bir!o
guref
aleti, Fr. equerre.
gur
gU're
koruk,
garenk, tUrlO tGrlO.
gOnyi
(a. i.) : 1. gariplik,
bet gormO!i,. gurbete dO!imti~ olan, memleketinin· dr·
!imda kalan [kimse].
gune u delil : naz ve eda.
. yol; slfat. (bkz
r/'
.;:..~
gurbet
yabancillk. 2. yabanci bir memleket, yabanel yer,
Vatan dl!il. vade!.
renk, tUrlU tUrlO; alaea.
gune
cugun [dO!itit] canr Ozerine almmasl lazlmgelen
mal diyeti.
gurami·i sihhat : hastanm sihhat halindeki ala·
caklrlan .
~ j-
(a. i. gurfe~njn c.) : <;ar·
daklar, ko~kler. Sure·1 guref : Kur'an'ln 39. sOresi,
(bkz : gurufat).
(a. i, gurre'nin c.). (bkz :
gurer
gurre).
,-:,,\j-
gurib
(a. i. e. : agribe, grrban) :
karga. (bkz : glrban).
gurib-I esved
kuzgun karga.
gurSb-iil.beyn
alakarga.
qOrib
,-:,,1)
gOribe
gur8bi
~
qOr·hine
f
j-
4J'
(f. i.). (bkz : serab).
\).,5
4J.
gurfe
(a. i.. C. : guref, gurlif8t) :
<;ardak;' kO!ik; balkon, eumba.
gurfe·liliye
yOksek kO!ik,
J.\);- (a. s.) : karga lie i1gili.
\.;.).,5
JL
gOr!stin
(f. i,) :' kubbeli tOrbe.
~ardak.
(f. b. !.) : tOrbe.
.) .,5
(f.
b~
i.} :
kabristan, mezarltk.
(f. b. f.)
gOr·ken
mazar
kazan, mezarCl, kurgan.
(a. b. f.)
gurib.iil.beyn
gurm
alakarga.
gurama'
I'
L. j-
(a. l. garim'in c.) :
1. alaeakltlar. 2. haslmlar, rakipler, du~manlar. 3.
feerln Ilk aydmll~t, parlakh~l. 4. dO!iUrUlen olU ~o-
gurfSn
ir/'
Jlj-
(a. i.). (bkz : gar8met).
(f. s.) : homurdlyan,gUrll-
yen, korkun~ hayklran. $ir-I gurrin : gOrliyen ars·
Ian. (bkz : gurrende).
311
9urre
~./'
gurre
(a. i. c. : gurer) : 1. akhk,
parlakhk. 2. atm
alnmdaki
beyazllk,
akltma.
(bkz : garra', sabah-OI·hayr). 3. arabi aym birinci
gecesi ve gOnO.
gurre.j muharrem
'Ie gecesL
c.Ju·./'
gurrende
ve
~iddetle
muharrem ay,"m ilk gOnO
. (f.
s.) :gOrliyen, hiddet
gust
~J./'
gurubi
c\l·l;,.,U
gusl.hane
(a. f. b. i.) :
gusn
0"::;;:'
(a. L c.
agsan, gusOn)
aga~
(a. i.) : 1. bir gok cismi·
nin bat Ida gorunmez olmasl, batmasl. (bkz : hOsOf, kOsOf, ufOI).
dall, budak.
gusn-j ,ecer : aga~ da It.
gusn-j meksOr : k,nlml$ dal.
<l:.a~
gusne
GOne~in batmasl. '2.- [garb'm c].
gurub.j ,ems
(bkz : garb).
cunOblUk, hayiz ve
sonra din gereQince Ylkanma,
1. gusledilecek, Ylkantlacak yer. 2. eski usul evlerde Ylkanmlya ve e!Jya koym,ya yanyan, altl ~mko
kapIJ kO<;Ok hOcre.
baglran. (bkz: gurran).
gurub
(a.;.)
nifas. hallerinden
annma.
~"r
gus.pend
J.J./'
(a. s.) : gurub ile ilgili.
(a. i.) : tek dal.
(f. i.) : koyun. (bkz:
ganem, gOsfend).
gurubl saat : GOne!;in batml!; oldu~u slrada on
ikiyigosteren saat, alaturKa saat.
j
quspend.ku,in
l.:S'
...\.:r---"r (f.
b. i.)
kurban b.ayraml. (bkz : id-i adna).
gurufit
c;ardaklar,
(a. i. gurfe'nin c.) :
ko~kler.
gurur
(bkz
) J ./'
(a.;.) :
bo~ ~eylere
gOvenerek aldanma,bo~ ~eylerle bobOrlenme, kibir1
kurum, kurulma; kendini yuksek ve de!;ierli tutma
hissi. Dir.ul~gurOr (gurur evi) : bu dunya. Hab-j
gurOr : kendini buyuk sanma.
gurur.j tiat : taat'm gururu, insanm, ,ettipi ibadete guvenmesi.
gurOri
("S)
J./'
(a. s.) : 1. gurOr~a
ait, gururla ilgili. 2. j. muzo Turk muzi!':jinin en a:beli aSlrltk bir murekkep makaml olup, numOnesi
kalmaml~tlr.
gurve
cJ./'
(a. L)
burnun ucun-
daki yumu~ak' kls,m, klklrdak.
gusile
(a. L)
Ylkama suyu,
Ylkantl.
gOsile
(a., i. c. : gusas)
gussa .
quref).
kayg" tasa.
gussa·yl i!j\lk :
.~
"J L.,., _oJ
(f. i.) : 1.. buzagl,
.:JV
qussm·nik
tasasl, keeleri.
'L..::;~
(a. f. b. s.) : kederli,
kayg,ll, tasah.
.j ~~
gusun
aga~
( a. L gusn'un c.)
dallarl, filizler. (bkz
agsan).
gusOn.j ter : taze, gene;, dallar.
.:'
~ j-J~
gO,
(f.. i.) : 1. kulak. (bkz:
Ozn). 2. i~itme, dinleme.
gO,.j can : cah kulagl.
gu, etmek : dinlemek.
gO,.j hO, (akll kuiagl) : dikkatle dinleme
gO,ib
":"'~Jf (f. b. L) : pekmez
gO,·isb
,tl
a~,gm
'-..
_. ~ y (""""
..
azma. (bkz : ihtilam). 3
(f. i.) : 1. rOya. 2. dO$
S. ~:jysOz
dana. 2. k6sele. [asll "gavsale" dir].
gusas
if"::;;:'
(a. i. gussa'nm c.)
ganem).
352
..wt..... J5
gene;.
(f. b. s.) : "kulak
ke-
c1erJer, kaygJlar, tasaJar. (bkz : gumOm).
gusfend
keder,
(f. L) : koyun. (bkz:
tutan" : kufak veren, sozu laYlkiyle dinliyen.
gO,e
gO,e.j
~e,m
.s.-:.f
: gozucu.
gO,e-i dimen : etek ucu.
(f. L) :
k6~e,
bucak.
'9u~e·i
dehiln : agzln iki tarafl.
gu;;e.i kitilb : kitap ko~esi.
gUte.i uzlet :
tenha
ISSIZ,
gu~e·bend
~
£...
ko~e.
f
2. ~. s. ciltli kitaplarda kapagln dort ko·
::;esine yapdan susleme.
(f. b. i.)
9u~e.gir
f
(f. i.) : 1. Acemlere mahsus
gUy-i musabakat:
(f. b. i.) : 1. ko-
~ebent.
~eye
l.S
guy
bir c;e~it oyun topu; yuvarlak ~ey~
bir ko-
yan~
topu.
guy i.i ~evgan : ingilizlerin golfoyununa benzer sekilde, meydan topunun atlJlar tarafrndan uc;Ian eyri de~neklerle atJlmasl esasrna dayanan ~ark
oyunu; bu hususta yazdml~ Farsc;a bir eserin adl.
2. soz. Guft u guy : dedikodu. (bkz : kJl u kal).
3. s. soyliyen, soyleyicL
c;ekilen.
guya
(f. b. s.) :
ko~eye
c;ekilen, insanlardan uzakla~an. (bkz : mOn-
(f. s.) :.1. s6yliyen, soy-
leyici. 2. zf. sanki, diyelim ki. Tuti-iguya (soyleyen tutu) : ~akrak soyliyen.
zevi).
~uyende
gu~-guzar )-LG..,..5
(f.b. s.). (bkz
90~-zed ).
lagl
,::-Y~
.:l~..J>-
gUJ-hurde
'-'
ku-
burulmu~, terbiyeedilmi~.
...,r-.:..J
~alr~ma,~aba-
(f. L)
J
...I\c-:..
J-(
(f. i.)
kulak buk-
gu~~pi~, gu~-pi~ide "..\;~y.,-~..,.J. ~~ J- f
(f. b. s.) kulagl burulmu~, terbiye edill1!i~. (bkz :
•
M
A
~
ka-
gayb).
guyum
(a. i.
rJ':?
~aym'rn
c.)
~J:i:.
(f. b.s.) .: etten, etten
(a. L gays'rn c.)
yag-
mOrlar.
~\;
guzat
(f. i.) : et. (bkz : lal1m).
~--y
(a. s. gayb'rn c.)
l..;'Y:?
gUYus
90~-hurde) .
gu~-tin
guyOb
bulutlar. (bkz : gaym ).
me, yola !=letirme. (bkz : te'dib).
.:;,.':'f
(f. i.) : soyleme, soyieYi~.
: gOzel, duzgun, h6~ soyleme.
Ylplar. (bkz
lama.
gu~mal
Ho~-guyi
soyliyen,
kail )'.
~- ~
...:;;_Y
guyi
(f. b. s.)
(f. s.)
soyleyici. (bkz
(a. s. gazi'nin c.)
(bkz : !=lazl).
iluze
j)
j .J-(
(f. L) : koza. (bkz : guze.).
lbaret.
guze
.,j,Ji..
("gu" uzun okunur.
·f. L) : koza. (bkz : gOze).
(f. b. L) : kOpe.
gu,,-vare-i felek : yeni
dogmu~
gu~-zed
guze-i penbe : paniuk kozasl.
Ay.
(f. b. s.)
ku-
laga c;arpan, i~itilen.
'$Iudiz
("gu" uzun okunur. f. i.) :
gute
suva dalma; suva bir kere dallp c;lkma.
gute-liar, -hor
)Y- - , )y.-.u:, j:.
guvat
~\j:.
grnlar sapkmlar. (bkz
F. 23
~\f
J
(f.
s.)
erimi~.
eriten ya-
kim, mal1veden. ["gudahten"
yahut I Igudaziden"
mastarmdan]. TahammUI.gudaz : tahammul eriten.
Tikat.giidiz : takati mahveden .. v. b.
giidizende
(f. b. s.) : suva dalan.
(f. s.)
gudihte
(f. s.)
eritici,
eriten.
(a. s. gavi'nin c.)
gavi).
az-
giidizi~
(f. b.s.)
van·
mal yakJlma.
353
9 uft
~
guft
(f. i.)
1. soz, I§klrdl.
(bkz : kelam). 2. dedi, soyledi.
guft u gu (gUft : dedi, gO : soyle) : dedikodu.
(bkz : kll 0 kal).
guft ii !;inid : mesmuat, duyulan haberler, dedi·
kodu.
giiftar )
I::.if'
(f. i. ),,: soz,
~
(f. s.) : 1.
soyleni~,
soy·
lenmi~ .. 2. i. muzo bir soz eserinin bestelenmi!i bulunan manzum sozleri.
l.S)
giifte·kiri
~
(f. b. i.) : g.
S.
1. pirinrrteri yapllma, motif ve yazllarla $OslO fe·
ner, lamba ayagl. 2. OstOnde yazllar bulunan ve
yalnlz Iran'dan gelen bir cins hair.
giiher
~
. fifletilmi!ii]. (bkz
(f. i.) : ["gevher" in ha·
) 4~
yagdlran. (bkz
j
cev§hir sarran. (bkz
guher·fiiru,
(f.
b. s.)
cevher
gevher-bar).
giiher.feljan
~ ~
(f. b. s.) :
cevher satan.
(f. b. i.)
cev-
pa~aSI.
AI
W"'~
giiher.pi,
cevahir
sa~an.
~){.f'
(f. L)
:
ni~astadan
1.
t l;Lr
giil.big
rresi. (bkz. : gOI-istan,
(f. b. i.) : gOI bah·
gOI-~en,
gOI-zar).
"L.U
.
giil.bam
(f. b. i.). (bkz
\
gUl-bang).
~
LU
(f. b. i.) :
eskiden tekkelerde, ayin slrasmda, saraylarda muayyen merasim sirasmda hep bir aglzdan yOksek
sesle okunan i1ahi veya dua.
j.J..~
(f. b. 5.)
bede-
ni gOl gibi latif ve nazik olan.
~J.
J5
(f, b. i.): gOI yapragl.
giil.berg.j bag., omr : omOr bahrresi gOIOnUn yapragl; mec. torun.
giil·be.!;eker
(f. I,J.
i.) : bir ~e;;it gUl tatlrsl.
guher.riz
(f. b. s.)
cev·
giil.bjster
(f. i.) :1.
~irrek. ~.
bilinen
~i
gOI rr1rregl; gOl agaci. [klyasl olmryan cemi
"gOlan" dlr].
gul.j giil.zar : gOI ba~&esinin gOIO.
gul.j ra'na : gOzel gOI; dl~1 san, irri klrmlzi
renkte olan bir ce~it gOI.
gul.j ruh·sar : 1) gUle benziyen yanak, gOI yanak; 2) me~huj- bir rre$it lale.
gul.j sad-berk : katmerli, bir rre~it iri gOI.
354
giilic
(f. b. s. )
(bkz : gOher-pa).
giil . ~
b. L)
giil.berg.i ter : taze gUI yapragl.
~
...rt""'
her doken.
~ek,
n.
jl..\,V
yapllan ince yufka, gullarr. 2. irrerisine toz halindeki
aCI i1arrlarr koymak Uzere eczacllarm kullandlklan,
ni~astadan yapllml~ kUrrUk ve yuvarlak mahfaza.
giil·berg
giiher.pare
her
gOlsuyu.
irrine' gUlsuyu konulan mahfaza, kap.
giilbeden
..)~
(f. b. i.)
giil.bang.j Muhammedi : ezan.
(f. b. s.)
qOher_p~.~).
. ;J)
I...JV
giil·lib
(bkz : cO.llab).
gOI.bang
gevher).
giiher.bar
surh : klrmlzl QUI.
ter : taze gOI.
zemin : me~veret mecJisi.
ziba
gOzel, parlak gOI.
giil·ib-dan
guftar.j ,irin : tath soz. Peri,an-giiftar
sozu
dagmlk olan, sozOnde dOzen olmlyan. $eker.giiftar
(~eker sozIO) : tath sozIO.
guft!!
giil.j
giil.j
giil.i
giil·i
~U
(f. b. i.)
gOl-
den yatak.
gul.biz
/.-~
( f. b. s. )
1. gOI
serpen. 2. i. ka'dm adl.
giil.buse
opU~1O
"'-Y.
J.f'
( f. b.
S. )
got
: opmesi gOl hissini' veren.
gul.biin
gOi biten yer.
(f. b. i.)
gOI kokO,
gul-~e
4.~U
(f. i.) : 1. gUIcUk, kU-
C;Uk guli c;ic;ekc:ik. 2. g. s. fildi~i oyma- ve kakmalarda bir gobek etrafma dizilmi~ sipiral petallerden
ibaret sitilize 'gul motifi, reliyef motif. [buna rosaca
(rozas) da denilir].
.. ~L(
gul-t;ehre
(f. b. 5.) : gUI
c;ehreli, c;ehresi gUI gibi latif alan. 'Duhter-i gijl.~eh.
re : gul ~ehreH klz. [fasihi
"gUI-c;ihre" dir].
gul-~in
Jlyan, qOI
~;L(
(f. b. 5.) : gUl top-
dev~iren.
(f. b. L) : qUI
mahfazasl, c;:ic;ekl ik,' yazoo
6«l~ _'
gul.dehan, gul·dehen
j
lA ~
(f. b. 5.) : gUI aglzll, agzl gUI. gibi alan.
gul.deste
(f. b. L) : 1. gUI de-
meti; C;ic;ek destesL 2.muz. TUrk mUziginin mUrekkep makamlarlndandlr. Eskiden mevcut olup da ismi bilinmiyen bu makama H. Saadettin Arel tara·
fmdan bu isim verilmi~tir. GUldeste, pOselikte zir·
qUle, ruhnUvaz ve mahurmakamlarlndan mUrekkeptir. Bu diziler serbest ve karl~lk kullamlabilir.
Makam, mahur veya mahur'un ilk be~lisi i1e rast
perdesinde kallr. Birinci derecede gUc;IU, ruhnuvaz'en duragl alan hUseynidir. Donanlma yalnlz fa i~in
bir kUc;Uk mUcenneb diyezi konur ki, makamm terkibindeki her Uc; dizi'nin de mU~ter~k bir arlzasldlr. AYrica notai~erisinde Icabeden yerlere zirgiile'nin pOselik ~eddi ic;in re ve la baklyye diyezleri,
ruhnUvaz (mi de pOselik) ic;in ve baklyyediyezi
konur.
(f. L) : klVrdmll? ve bUkUlmU~
sac;, zUliif.
J~\
(f. b. 5.)
gUI sa-
~an.
i \.>.t' \
gul.en'dam
u
U
(f. b. 5.)
gUI_
boylu, nazik, qUzel endamll.
gul·gonce
<f.
gul.engubin
b. L)
r LiL(
gOI gibi rengi klzrl alan. 2. i. kadm adl.
gul-fe~an
sac;an.
\
'~I ~
~ y-w
gul.gOn
(f. b. 5.)
gUl
henUz
(f. b. 5.)
1. qUI
renkli, pen be. 2. i. kadrn adl.
4,; )~l~
(f. b. L) : l .. ka-
drnlarrn kullandlklan gOI renkli dUzgOn. 2. s. gOI
renkli. 3. ~. gii'l yanakll.
.::..-?0.t:-U"
gulgOn kumeyt
(f. b. i)
klrmlzl l?arap.
"I~
l,...r""U
Ihen gur
-f
(
.b
. 'I.)
kulhan,
hamam ocagl. [gUl : ate~. hen : hane
ne].
ate~ha-
gul·hiz
(f. b. 5.)
gUI
bitiren; qOI yeti~tiren.
guli -
'j-5'"
(f. s.) : gUl renkJi.
_1'_(
\1.
~\;.;-A
qu 1·Istan
f b L) :.
1 (bkz :
(..
gOI-zar). 2. $irazll $eyh Sadi'nin me~hur eseri.
3. ,muz. TOrk mUziginin en az be~ aSlrllk mOrekkep makamlanndan olup nUmOnesi kalmaml~tlr.
gul.lzar
)
\.1...L.f'
(f. b. s.) : 1. gUl ya-
nakll, al yanakll.
agzl konclya benziyengUI
gul.izar•• gonce-fern
yanakll gUzel. 2. muzo TOrk mOziginin mOrekkep
makamlanndandlr. Tahminen be~ aSlr evvel terkibedilmi~tir. Buna "HUseyni GUI'izar" da deniJir. Karcigar ve hUseyni makamlarrndan mUrekkeptir. HOseyni ile dugah perdesinde kallr. GOc;Jij birinci derecedehUseyni'nin gUc;lOsO olan hUseyhi ve ikinci
derecede de karcigar gO<;IUsU olan neva'dlr. Donanlmrna hUseyni'ninki gibi si kama bemolU ve fa
baklyye diyezi konur. Karclgar'da da bu iki ama
mU~terek ollJP, aynca mi ic;in baklyye bemo.IU ilave edilir. Makamm umOmi seyri inicidir.
gulmih
(f. b. 5.) : 1. qUI renkli,
(f. b. i.)
ac;dmamil? gUI.
bal ile yapdan gOI mUrabbasl.
gul.fam
(f. b. i.) : gUI sey-
gul.gOne
gul.dan
gule
gijJ.ge~t
ri, gOI gezintisi.
gijl.ge~t·i sahra : klrda gOI veya c;ic;ek seyri ic;in
yapdan qezinti.
t:~U'
( f. b. L) : k~PI
kanatlarma, dolap kapaklanna c;ivi altrna konulan
pul, kabara.
giH.nahl
J~D
,(f. b. L)
gUI agacl,
gUI fidanl.
355
.:JL:Lr
gulnik'
giil.nar
J
.L:t(
(f. b. L)
ho~
~i~egi.
: nar
~bT
.~
.
iJ
gUI,en.ibid
Be~ikta~'taki
(f. b. L,) : gu.
gUI
-
bah~esini
.....l:v· d'"
gul.nikab
•
(f. 'a. b. L) : yu·
l..i
4...L.:.l.J'
gul.nu,
J-i
"",lJ
(f. b. 5.) : 1. gUl
gul·,en·gih
i~en.
JJ"" ,
v
(f. b. 5.)
gUI or-
~
~
c_'-J ).J
gOlu
(f. b. 5.) : gUI renkli,
.J-5
(f. L)
hayvanda]. (bkz
gul.reng-i feyz :
rne~hur
~e~it
bir
lale.
(f; b. s.)
J'"-'J.J'
gUI
gulve
0"J5
~
I
f""
'(f. h. i.)
Varaka'nrn
sevgilisi, masal, kadrnl.
(f. b. L)
gul.,eker
gUl
tatllsl.
gul·,en
C,':'.1.J'
giil·,en.seriy
356,
gul
bah~esi
(f. b. L) : hediye
il;indeki saray.
(f. b. L) : 1. gUI bah-
~esi,
gOI tariasi. (bkz: gul-bag, gUI-istan,
gul·dr•• firak : ayrrhk gUl bah~esL
gul-~en).
gul·dr•• humiyun·siy : ~ahane guIzar, padi~ah
lara mahsus ve laYlk gul bah~esL 2. mui. Turk mOzig'inin en az iki aSlr evvel terkibedilmi~ murekkep
makamlarrndan olup A. A. Konuk'un kar-I natlk'mm
duyek usullu 119 (son) par~aSI, bu makama misaldir.
gul.zemin
(f. b. i.): 1. gul
bah\;esL 2. kadln adl. (bkz
gUl-istan, gUI-zarJ.
gul.,en.i vefi : muzo TUrk mOziginin murekkep
makamlarmdandlr. Feraizcizade ibrahim Vefa Efendi tarafmdan 1900 senelerinde terkibedilerek bir
pe~rev i1e bir sai: semaisi yazdml~tlr. Bu rnakam
'daha sonra, ba~ka bir bestekar taraflndan kullan!lmamlstlr.
))_r
gul.21ir
(f. b. i.) : muz. Turk
muziginin murekkep makamlarrndan olup elde nu'mOnesi yoktur.
AI ..
ge~en
(f. L) : flrrn-bacasl.
J.;p
gul·vend
!lU\;lUkle
[en ~ok, incir, ceviz, 'flstlk dizisinden yapdan armagan].
(f. b. s.) : gul yanakli gUzel.
vl...;..,u
bo-
(f. b. s.) : 1. bogaz
".
bogazda kalan, bogazdan
[~ey]. 2. ahlat armudu.
gul.ruh, gul·ruhsar
. ).r
c.,
(f. b. L)
tutan,
yUzlU/ al yanakh.
gul.ruh
"J.f'
,.l':'"
gOlu.gir
1. gUI
setpen. 2. me~hur bir ~e~it lale.
gul.ru[y]
: bogaz. [insanda veya
!'jaz sarglSI, boyuna sardan ba!'j.
(f. b. s.)
gul.riz
1. gUl
halk).
gulu.bend
penbe.
sa~an,gUI
(f. b. 5.)
tenli, gUI vUcutlu. 2. i. kadrn adl .
tOfU, penbe yUziU. (bkz : gUI-nikab).
gul.reng
(f.b. L)
gul.ten
. ;Ji
h. L) : tas.
gUI bahl;esL
2. i. kadm adl.
gul.pu,
( f.
Halvetiyye tarlkati kollarrndan biri. [Diyarbaklr dvarrnda 826 (1422) da dogan ibrahim GUI~eni tao
raflndan kurulmu~tur.].
gUI-pO~).
zU gUile orWIU/ penbe yuzlU. (bkz :
(f.b. s. )
sOsliyen.
gul,en ivve
(f. b. L) : !lUI fidanl.
J
\)\~
ve latif sozfUlUk.
Jly--:1J
gul.nihil
( f. b. L)
eski saraylardan birinin ad ..
gul.,en.iri
r
..s-A>' ..,l-
gul.ne~esi
zel kokululuk,
( f. L) : hisar ve kale.
i~ret
edilen,
i~i1en
J_r
~j
(f. b. i.)
mec.
yer.
gum
(f. s.)
kaYlp, yitik. (bkz:
zayi' ).
gumin, giimine
(f. L): zan, san~a, sezme. Bed·gumin : ~upheci,
f~na dli~linceli. (bkz : zann, vehm).
gurde
guma!?te
(f. i. c. ': gumat-
te-gaJ1) : -w'lzir, vekil.
gunbed.j a'zam : dokuzuncu gok.
giinbed·i azrak : gok yUzU.
giinbed-j devvar (daima 'donen kubbe) : gokyuzu
giinbed·j ekvar : gokyUzU.
<f.
b. s.) :
kaybolmu~.
gum-k~rde, gum.kerde·pev
J .. o~,5-f
(f. b. s.) : adl
kalmaml~,
eseri
Io
(ye~i1
giinbed.j hadri'
gum-~ude).
(bkz:
~ ..)Cr.:(
kaybolmu~,
kubbe) ; gokyUzU.
gunbed-i mina·fam : gokyUzu.
..
san I
(f. i.)
guncayi!?
Si-
olmu~.
izi yok
guncide
gum·nam
sanl yok
sigma,
gl~ma.
(f. b. s.)
adl
olmu~, unutulmu~.
(f. s.)
slk"ml~:
(f. i.)
gum.rah, gum·reh
~u.
sere;e
(bkz : usfOr).
(f. b. s.) : '1. yolunu ~a~lrml~, dogru yoldan aYrllml~. (bkz : dall). 2. bol, gUr.
~5
guneh
(f. i.). (bkz
nah,zenb ).
gum.raM
yoldan
'mao
e;lkml~
(f. b. i.) : dogru
~a~lrml~
olma, yolunu
olma,. saplt·
i~liyen,
mu~,
telef
gun
olmu~.
:,.;J~
(bkz :
gum·ge~t, gUm-ge~te).
gunah·kar
: Allah'ln emirle·
)
\S:""J L(
(f. b. s.) : gU·
nah", gunah i~Uyen. (bkz : gUneh-kar, gUneh-pi~e).
<\; \)
gunih·karane
i~leyene yara~lr
KAll:"5
lS)~Lf'
(f: b. l .)
gUnahkarllk.
(f. b. s.
gunah-pi~egan):
i~lemeyi
gunah
c.)
adet edinen.
(f. b. s.
gunah·pi~e·gan
gunah-pi~e'nin
(f. b. zf.) :
sOrette.
gunah·pi!?e
{;.
1s::,r-5
(f. b.
(f. b.
guneh-pi~eg§n). (bkz : gunah.kar).
(f. i.)
'l"ine ayklrt ol'arak gorUlen i~, dini sue;. [nazlmda
J'guneh'~ ~ekl inde gee;er]. (bkz
guneh, ism, zenb).
gunah·kari
lS)
i~leyicilik.
guneh.pi!?e
(f. i.) : haya, husye.
gunah
gUnah
gUnah
(f. b. s.)
gunahl,. (bkz : gUnah-kar).
guneh.kari
(f. b .. s.) : kaybol.
(
;lSC.r
guneh·k5r
i~lemeyi
gUnah
adet edinen·
fer.
,J:C:e?
_..J
gung
ahra~,
guraz:
jl..)..J
giirbe
...,
gunbed
(f. i.) : kUmbet, kub~ekilde
olan bina veya C;lklntl.
giinbed.j ib : su kabarclQI.
(f. i.)
azgm erkek do.
muzo
A .•
r
~
(f. i.) : kedi. (bkz
hirre, sinnevr). $utOr.gurbe (dev~ ile kedi)
mUnasebetsiz, manaslz.
giirbe-j de,ti : yaban kedisi.
giirbuzY..r( (f. s.) : 1. cerbezeli. 2.
man. 3.
anlaYI~h.
gurd
~~
4. t. gUrbUz, gene; irisi.
(f. s.) : cesur. kahraman, yi-
git, koC;yigit. (bkz : bahadlr, dilaver, dilir, fer·
zane).
gurdas
be, UstO yuvarlak
(f. s.) : dilsiz.· (bkz
ebkem, lat).
(bkz : bi-dad,
gurde
kilye).
I,..""b.r(
ga~Om
(f. s.) ': zalim, gaddar.
2).
(f. i.)
bobrek. (bkz:
giirg
giirg
.s~
r
CJ
~
gurgan)
(f. i. c.
kurt,
giirg-i baran-dide : (yagmur
gormul? kurt) :
gormul?
gec;irmil?, fel~gin c;enberinden
gec;mi$
.[ adam], eski kurt.
,',Ii"'"
..i"'"
_lJ __ )
Giirgan
(f. h.i.) : 1. iran'm
Kuzey-dogusunda bir yer. 2. Aksak Timur'un lakabl.
.,,;)1.;..5 ~..5
giirg-zade
(f. b. i.) : kurt
yaYrusu.
(f. s.)
giirihte
giirisne
kac;ml$, kac;-
(f. 'so c.
gurisnegan)
ae;, fakir. (bkz : cayi', cey'an).-
giirisne-~e~m
~~J~
f':';--
(f. b. s.)
giirisne-~e~mane
41'
\c.-~
cC-,...,
~
(f. zf.) : ae; gozlticesine, cimriJikle.
giirisne-~e$mi ~:...;--
tC.-J.,rr
(f. b. i.)
ac;gozltiluk, cimrilik.
~~ .,rr
j.
..rr
(f, i.) : ac;:lIk.
.....\\y.•.f .~
JIJ.~
(f. s.)
ka<;lcl, ka-
(f. i.) : girizanllk.
.;..5
.. .>:j•
giirizende
..
tr j.~
(f. b. i.) : 1.
kac;acak yer. (bkz : melce'., 2. (bkz : guriz 3 ).
t-:.·~
(f. i.)
hayYali bagfadlklan bUyuk kazlk.
3S8
guruh·i e~klya'
l?irzime).
e$klya gurOhu, taklml. (bkz :
giiruha guruh
boluk boluk, taklm taklm.
.. j~_r
j~_r
(f. i,) : [eski-
den] sHah olarak kullanllan uzun sapll, buyUk demir topuz.
giirz-i giran : iri, aglr topuz.
(f. s.)
-giisar
ic;:ici, ic;en; yi-
yici, vine. Mey-gilsir : mey icten, $arap ic;en. Gam-giisar : dert ortagl.
4.:.-...5
(f. s.) : klrJlml$,
kopmul?; geYl?emi$, c;ozulmUl?, solpUk.
gusiste mahar (yulan
kopmu$): ba$lbo$, kaYltslz .
gusiste-kemer
"kemeri kopuk", kalender, derbeder.
(f. i.)
a~-
rL::-.r
(f. s,)
'-
1. enser, <;ivi. 2.
kUstah, hayS-
SIZ, arSIZ, edepsiz, sayglslz.
(t. zf.) : kOs-
tahcasrna, edepsizcesine, sira saY!=l' tanlmakslzrn.
J--l:5
gustahi
(f. i.) : kUstahlrk,
edepsizltk, Sira sayql tanlmazllk.
r~
Gustehem
(f. h. L) :
eski iran pehliyanlanndan iki me$hur zatrn oguJlannrn adl.
-giister
(f. S. c. : gu-
rizende-gan) : kaC;lcl, kac;an. (bkz : girizan ).
g.urmih
taklm.
gustah·ane
(f.' i.) : 1. kac;:ma. (bkz:
c;an. (bkz : !=Iirizehde).
guriz-gah
(f. i.) : cemaat, bolOk,.
guruh
qustah
firar). 2. s. kac;krn, ka<;:an--: 3. ed. kasidelerde meyzOa girmeden ewel soylenen beyit. (bkz : !=Iuriz-gah).
giiriqni
zulf).
(f. b. i.
ac;lar, fakirler.
giirisnegi
(f. i.) : 1. ac;:llk. 2. kir, pas,
gusn, giisne
jl~~
giirisne-gan
gUrisne'nin c.)
giirizan
~
giisiste
gozlu, cimri.
gUriz
I,.!'"
gur, giirze
kin.
a~
giirs
leke. 3. kahkul. (bkz
canayar. (bkz : sirhan, zi'b).
...r_
i.
(f. s.) : yayan, dOl?eyen'
["qusterden" mastanndan]. Adilet~gii$ter : adalet,.
dogruluk yayan. Ziya-guster
1$lk yayan.
(f. s.) : yaYllml$,.
giisterde
dOl?enmil?
-gii~a
Dehen-gu,a
(f. s.)
agzrnl
ac;an. Dil-gu,S
ac;:an, aC;ICI.
gonUl
ac;an,.
giidf
gonUle ferahllk veren. Ki!;ver.gu~li
fetheden.
~L:..(
gu!;ad
a<;dl~.
rna,
memleket a~an,
(f.L) : l.·a<;ma,
(bkz : feth). Resm-i gu!;lid :
a<;l~
a~ll.
(bkz :
gu!?id-t gonce·i dil : gonUI koncaslnln a<;dmasl,
mes'utolma.
GU~tasb).
gu!;ayende
toreni.
gu~lid.t dil : gonUI a~dmasl. 2. tavla oyunlarlnln
bir <;e~idi/a<;maz. 3. bir <;e~it ok atl~1 ~eklL
~en.
(bkz
gu!?lide-dest
.;...~~ o).)~r
(f. b. s..
Behi~t,
b. i.}
(f. s.)
ac;dml$: (bkz:
(f. s.) : ~ahit,
clJf
giivlih
go-
*
( f. s. ) : $ahit, detil,
tanlk. (bkz : gUva ).
nUl ~enligi.
(f. i.)
gu,ide.ebru
JJ.\
c.)l.:.5
* tamk,
deli!. ["gUvah" m hafifletilmi$i]. (bkz : gUvah).
( f. b. s. )
(f. b. L)
J-.:.5
giivli
~en.
gii,ide.dili
.,..)
gU~ade ).
ela<;lkhgl, civanmertlik. (bkz : fUtUvvet 3).
J~ o.)~r
Fars
hUkUmdarlarmdan Hystaspes.
gij~ude
.s-"~ o~ L~ n.
J." c~ L:.J
(f. L) : Cennet. (bkz:
Firdevs}.
(f. h. i.)
elia~lklar, comertler.
gii~lide.desti
gonlU
(f. i.)
hlittr : i~ a~lk"gl, ganUI ferahhgl,
gij~ta
(f. b. s. c. :
: elia<;lk civanmert: (bkz : fUtUvvet-mend, sahi, sahavet-kar).
gu,ide-dil
~L':'5
gu~ayi~
Ilk, a~J1i~.
gU~Ode).
gU~ade-destan)
gU~ade-dest'in c.)
a~ICI,
(f. s.)
a<;an.·
gii~ayi!?-i
ferah,
(f. h. L).
Gu!?isb
$ahitlik,
* ta-
(f. b. s.) :
gUler yUzlU:
gii,lide.gi
~ade'lik,
~ .. \ .. ~
,j'"
I""...;;.}
(f. b. 'i.)
qU-
aC;lkhk, ferahllk, $enlik.
gii,lide.hittr
.;1:. \.;.
c..)
L~(
(f. a. b.
giivlirende
{;..\J·)IJr
s.) : qanlii rahat.
guvarendegi
alnl
J..\J' ;\,r .
(f. b. s.)
(f. s.)
•
',\.~,
-'J
0)"
,.,
L.:.,(
guva~,
(f • •b• s. )
gii_
Padi~ah fermanl. 2. bo~anma vesikasl.
guvli,e
. c":'
\J3'" ,
J'\JY
(f. s.) : renk., boya.
dili a<;lk, fasih.
(f. b. i.)
hazme yar-
dlml olan ~eyler.
yUziO.
gu,ade-zeban
(f. i.) : hazim ko-
lay l1 91.
giivari,
gii,ade.ru
(f. s.) : hazJ1.1i kolay.
1.
JI..iJ"".. ....;l,;.r
(f. s.) : bihOde,
bo!? [Iaklrdl, saz]. (bkz : laklaka). Lif-t guzif
manaslz, bO$ saz. [kelimenin ash "giz§f" dlr].
359
.\~
guzar
n.
.;
1. gec;me, ge-
i.)
fun ba~/anglC; ve son noktalan arasrndan gec;'irilen
kink hat.
c;i~.
guzar-.
ba-~itab
: hlzla
gec;i~.
c;i~
"'; \;..;.(
(f. i.) : rU'ya tabir et-
(f. 's.
.:J.;)
l.i.J'"~
(f. s.)
ge<;ici,
gec;en; qeC;lncr, gec;iren.
J-; \;-(
(f. i.)
tabir.etll13, dU\l yorm.a. (bkz
hayat : hayatrn
ge.c;111e, ge-
b. s.)
rU'ya ta-
bir eden. (bkz : muabbir) .
.
'
.--:;.
, gi.izari~-name <\Al:~ .;1)'··tSbirname. (f. b. L) :
giiza;;te
4~ U( (f.
)J..f
gu:::er
s.)
:
(f. L)
jl)J..J"'",
gec;mi~,qec;mi~
(f. s. c. : gUzlde·gan):
guzide.gan
gec;ici, ge-
(f. b. i.) : l. qec;ilen yer, gec;it, derbend; ugrak.
2. [yol in~aatlnda] arazl veya harita Uzerinde yo-
S.
guzlde-
begenilmj~ler.
guzide.suhen
sec;ilmi~,
begenilmi s soz soyliyen.
~:;-(
(f. 5.) : 1. sec;:en, se<;i1mis,
sec;kin, beqenilmi~. C;ihar (liar ).i yar.j guzin : Hz.
Muhammed'in ,ba~flCa dort dostu : [Hz. EbObekir;
Hz. Omer; Hz. Osman; Hz. All]. GU$e. guzin.j uz'
let :tenhalrk kO\lesini se<;rni~. Halvet.guzin : tenhaYI begenen, se<;en. Vahdat.guzin : tek ba~ma kalmayl sefen. (bkz : guzlde, mOntahab, nuhbe, 'pesendide). 2. j. kadm ad, .
guzinj~
S~.;~. .. \()'lJ
(f.
nin c.) : sec;kinler, scC;ilmi\ller,
guzin
<;en. ["olmak" mastariyle kullanrllr]. Omr-j gu.zeran : ge<;ici omUr. (bkz : gUzarende, gUzer 2).
gUler-gah, guzer-geh
: \lair/erin gec;mi s o/anlan,
.:>~ ; - (
guzide
olan.
: 1. gec;me, ge<;i\l.
(f. s.)
c.) : gec;misler, onden ge1mi\l/er. (bkz:
esIM).
(f. 5.) :
(bkz : g'Uzari~). 2. s. gec;en, geC;lcl. HO$-guzer:
hO\l gec;ici, ge<;en. (bkz. : guzarende).
gih:eran
( f . s.
A
1. sec;kin, sec;ilmi~, beQenilrni~ (bkz : guzln, muntahab, nUhbe). 2. i. kadm adt.
ge<;i~i.
9uzari~·ger -If:.~.;1;-( (f.
gUze~-
:
,\Lf"
_ >--:.:.. J.._(
gijze~tegan-I ~uara
guzare).
(f. i.)
~i\l.
gijzari~·i
9uze~te'nin
ru'ya
C.
teqan) : 1. gec;mi~. Sal-j guze$te : gec;rni~ yrl. 2. j.
i~lemis faiz. (bkz
faiz).
9UZl!llte.gan
guzarende-i evkat : vakit' gec;iren, gec;irici.
quzari~
qec;me, ge-
gec;en. Ser-guze$t : bastan gec;en.
me, du~ yorma. (bkz : gUzaris).
guzarencle
ge-
tezkeresi.
(f. i. s.)
c;i~,
guzare
(f. h. L)
guzer-name
guzar-. omr :, omrUn ge<;i~i. 2. s. ge<;lncl, ge<;ireno [bile\lik slfat oldugu zaman]. Dem-guzi,: vakit, zaman ge<;iren. 3. 5.' beceren, odiyen, yapan.
Maslahat-guzar : (i~ yapan, beceren) : el<;i, sefir.
guzir
J.\,. .;-S"
J_
~(
(f. i.)
(f. i.)
sec;me,
sec;i~.
c;are, derman.
Na·giizir : c;aresiz.
H
h, ha
C.
(a. ha.) : Osmanll a/fabesinin se-
k;zlnci harfi olup, "ebcad" hesabrnda seklz saYlslnrnkar~rllg:dlr.'
ha··j muhmele,hci-j hutti : ndkt.aslz l1a. [h-a-j
360
menkute, ha·; meftOha veya hi-j mu'ceme (noktall
ha) : I'll harfinin adldlr].
.hi[ V1
[s.1
l;.
(f. s.) : "c;igniyell" mana-
sll1a qelen kelimefere katrlarak vasfl terkibi (birfe-
~ik
kelime) yapar. ~eker·hi
(~eker ~igniyen):
tatll s.oyliyen, tatll sozlU. Jij-hi : sac;ma. sapan
sozler soyl iyen~
lAl _ ( f.
·h5
e.)
~ogul)
1. cemi (*
Esb·hi : atlar. Kazi·hi
Jer .. gibi. 2. zm. O.
veya narpuz da denilen ve nane cinsinden olan gu·
zel kokulu, tad. j~tiha aC;ICI bir ot, lilt. mentha
pulegium.
. (f. i.) : 1. dort yanl ~ev-
edatl.
kazalar. 5eg.hi : kopek·
rilmi~
olan yer; avlu. 2. agd, mandlra.
J L~,;..
habill
(a .. ha. hl'nm c.) : h,'lar.
(a. i.)
: duzensizlik, boo
zulma; uzuntli, slk,ntl.
,,;-,I.J';"
hib
(f. i.):
uyku;
ru'ya.
habillii
hib·! adem (yokluk) : olUm uykusu.
(a. L hubla'nm c;)
ge-
beler.
hilb·! dvid (ebedi uyku) : olUm.
hilb·! ecel : olUm uykusu.
(a. s.
habilleyilt
. hilb-! gaflet : ~afletuykusu.
nm c. olan habala'nm c.)
gebeler.
hilb·! giriln : aglr uyku.
hilb-I hargO~ : tav~an uykusu, hafif ve ku~kulL!
'Uyku; hile, yalan.
hilb-! naz·: naz uykusu, cilve i1e kendini uykuda
hali.
'9o~terme
h~b·iIOde
hilb·ilIOd,
.. ~ JI
T ....;, . ,;.
•
(f. b. s.)
J
basml~. (bk~
uykusu
hilb-! pur'lztlrib : Iztlrabll uyku.
"".
l~
\
l:->
U
(a. i.)
su
zool. toy
(a. s. habibe'nin c)
(a. s. habike'nin c.)
lfL,..
l~>
: kadlnlar.
(a. i. habari'nin c.) :
"Zool. toy ku~lari.
~.f
l.>-
: $arap;
habb
~ L;.
.....>-
habb
......,...
(a. L habibe'nin c.) :
(a. L c. : hubOb, c; c. :
(a. s.)
hilekar: aldatlcl, kur-
naz. (bkz : hibb, hubb).
ic;ki.
habb, hibb'
habak
vurulduktarl
hubObat) : 1. tane, tohum, c;:ekirclek. 2. yutulacak
yuvarlak ilac;:, hap.
(a. i. habise'nin
c.) : kotO ~eyler, kotlilukler. Umm-ul-habilis (kotu-
IUklerin anasl)
bir tarafma degnekle
qizli ~eyler, qizli i~ler. (bkz : hafaya). 2. define·
ler.
habilll·i mevt : olumun sebepleri.
;
habilyil
in-
<:e ipten yapdml$ olan tuzaklar, aqlar.
habail·u~.~eytiln (~eytan tuzaklarl)
veya vucOdun
sonra kalan iz, ni~Sne.
kehke~anlar.
( a. i. hibale'nin c. )
\...
habislik, ko.;
(a. i.) : yara iyile~tikten
habat
~t l.4"-
1. c;:izgiler. 2. samanyollarl,
habai s
(a. L)
habaset
habilib
habiHr
(a. i. hibrir'in c.)
tlilUk, al~aklrk.
-sevgili kadmlar.
habilik
(a. i. habar'm c.):
.
c;:ic;:eklerL
yavrularl.
habilil
J
habilrir
(a. i." c.)
habilbir
.:,,\, L..
habirilt
1. dam~alar. 2. imzalar.
Uzerinde olan hava kabarclklarl.
ku~unun
i. c.
J.
habarat) : 1. damga. 2. imza.
hib'l rilhat : dinlenme uy~usu.
habilb, habilbe
,l>o
h:lbir, hibilr
hilb-I peri~in : dagmlk, rahatslz uyku.
qelmi~,
_I
: hab-nak).
hilb·! naz-I yilr : sevgilinin naz uykusu.
hab·1 nO~in : tatll uyku.
~j T ,,;-,\y..
•
(a.
L)
bot. yarpuz
nizin
..........,......,...
dal~alanm~sl, kabarmasl.
(a. L)
de-
36t.
habbil
\
(a. i. habl'den.).: ip ve
habbal
urgan satan kimse;
habbar
J
ip~i,
. L.,..·
mUrekkep~i.
(f. i.) : bogulma, bunalma,
habe
(a. i.)
,habbas
hapseden,
zindanci.
(a. L habbe'nin c.)
habbit
(a. i.)
(a. i. hubz'dan.
C"
hab-
ekmek~L
(a. 5.)
habbazi
ekmekc;ilikJe
ilgili.
(f. i.) : UzUlme; slkdma.
(a. i.) : 1. cenin, ana kar-
habel
nmdaki c;ocwk. 2. fels; musallat fikir, * takmak,
fro obsession. 3. gebelik; gebelik zaman!.
haben
habbe
(a. i. c. : habbat, hubeb)
<L.>
hlle, aldatma r
kurnazllk.
habek
j~
habbizbazan) :
slkdma.
habeb
1. habbeler. 2. haplar.
: mec.
rgenc;].
(a. i.) : gUnah, sue;.
2.
terzi.
o
(f. b. s.)
~'rU'ya gormU$" :bUJOga ermi~, dU~U azml~
urganci .
(a. i.) : 1.
•
hab·dide
(a. L) : hek. kannda
5U'
toplanmasmdan ileri gelen bir hastallk, siroz.
bugday, arpa vesaire gibi ufak ve yuvarlak olan $eyler, taneler.
habbe·i hadra : bot. ~itlenbik.
habbe·i se~da, habbet·ijs sevdi : bot. c;orekotu.
ma. 2. ed. aruzda, "failatUn" den "at, hecesini atarak "failUn" veznine sokma.
habbe·i vahide : tek tane; -azhktan kinaye olarak- hi~bir $ey.
habbet·ijl·kalb : (bkz
sUveyda-UI-kalb).
yeni havadis, bilgi. 2. aglzdan aglza
habbezi
\..L.>
(a. zf.) : "ne sevimli,
ne gUzel" manasmda, takdir edatl. (bkz : hO$a'z'ihl).
t~'
habb·ijl.bijIUg
\ -::--
(a. b. i) :
erkek veklz c;ocuktarmm almlarmda ve yUzlerinde
i;lkan kabarclklar, ergenlik.
habb.ijl.gamam
(a.
b. i.)
yagan dolu.
haben
haber
0
":"' \
-1.-:.1 \ ";-"""
(a. b. i.) :
qalat olarak, abdUllezjz denilen, Akdeniz bolgesinde
ve Afrika'da yeti$en bir agacm dut kurusu ~eklin·
de ve bUyuklUgUnde olan yagh ve tath yemi~i; buttum.
<\_~
,,:",I J >-
soz.
~
(a. i.)
c;UrUme; berelenme.
(a. zf.) : haberli.
haber·dar
(bkz: habir, vaklf).
,
haberl; I)aberiyye
lS -'~-';"
(a., s.) : 1. haberle ilgili; haberden
2. gr. * yUklemle ilgili.
(a. f. b. s.) :
haber·pijOh
ara~tlran,
ibaret olan.
haber almlya
c;all~an.
(f. b. L) : gece-
Jik entarisi, pijama gibi uyku slrasmda giyiJen ~ey.
(bkz : came-hab).
362
dola~an
yalan haber.
haber·i sad,k
dogru haber. 3. hadis, Peygam·
berimizin sozU.
haber·i miHevatir : bin;oklanntn birc;oklan vasltasiyle rivayet. ettikleri hadis-i ~erifler.
haber·i me~hOr : bir veya birkac; ki~iden birc;oklanna soylenerek boy Ieee sUrUp giden hadis-i $erH.
haber·i vilhid : haber-i mUtevatir ve haber-i me~
hur kadar yayggtn olarak gelmi~ bulunan hadis-i $erH. 4. gr. isim eUmlelerinde * yUklem.
haber
hab·carne
(a.i. c. : ahbar) .: 1. son va:
(a. b. i.) :
bot. kargabUken denilen zehirJi bir agac; ve bu a9a.
cm meyvasl, lit. strychnos nox vomica.
habb.ijl.leziz
~>
haber-i kizib
haber
habb.ijl-gurib
(a. i.).: 1. kasma, klsalt-
habese
(a. s. habls'in c.)
tUler, alc;aklar, pisler. (bkz : hubesa).
ko·
habl-j
Habe~
habe~e
~istan.
2.
Habe~i
~istan
(a. h. i.)
4._':..\>-
~>-
Habe-
(a. s. ve i.)
(a. i.) : 1. tuzak. 2. yigit..
Hilbil
(a. h. i.) : Hz. Adem'-·
habe~i
.ij.\.,..
habile
(a. s.) : !=Jebe, yUkiU. (bkz::
hamile).
15...!.~
( a. i.). : gUzel
sanatlarda kullandan birkaglt cinsi. [tezhip, hat,
minyattir v. b.].
~~-~>-
habin
agaci 2.
S.
(a. i.)
1.
siska, istiska.
..~
habir
(a. h. i.)
Habesistin
1. haberli,
gili. 2. h. i. Cenablhak.
Habeslerin vatanl.
4.(_~ \.,;-
hib-gih, hib-geh
;,
).LJ
hib-Quzar
,:-,\>-;'
turfanda.
habirane
( f. b. s. )
J. ~:;.
(a. i.)
paraslz olarak.
(a. s.)
hibis
i~siz g(j~-
hapseden, tu-
tan.
sUz dolasan adam.
(a. s. hubOt'dan.) : hu-
habit
(a. s.)
verilen, bagl~lanan ~ey ..
ayakllql, fro echasse. 2. takunye.
habhabi
~:>'
habis
1. canbaz
( a. i.)
(a. f. zf.)
bilgili olana yakl~acak sOrette.
naim ).
uL.;.,...;..
(a. s.)
habir
"l~ \.,;-
(f. b. i.') : uyunacak yer, yatak odasl.
habhib
habil
in ogullarrndan birinin adl, Kabil'in karde~i.
halkmdan olan kimse.
uyuyucu. (bkz
buyUcO, sihirbaz,..
efsuncu.
1. Habe-
Habe~.
(a. s.)
hibil
(a. h. i.) : Afrika'nm
c1ogusunda, Yemen'in
kar~1 klYlsmda bulunan ve
hal kinin <;ogu Hlristiyan olan, Habe~istan kltasmda
ya~lyan yerli halk.
bOt eden, yukarrdan a~agl inen. Tedric-i habit : derece derece kU~ulen [top, tUfek, sUn!=jU, tlrnak ....
gibi].
~~;.
habis
(. s. hubs'dan. c. :
se; habisin, habisOn, habesa')
: ketti, al~ak, pis,.
soysuz. Ervih-, habise : ketO ruhlar.
habis, habisa
habib
,,:-,~-:,,>-
(a. s. hubb'dan. c. : ahib-
(~. i.) : un helvasl. (bkz : berik, berike).
ba) : 1. sevgili. 2.' seven, dost. 3. erkekadl.
habib-ulfah (Allah'm sevgilisi) : Hz. Muhammed.
[muen. "habibe" dir].
hibide
"~-:,.I >>.
(f. s. c.
habidegan):
uyumu~,uykuya dalml~.
hibide.gan
(f. b. s. habi-
gaze garOlmiyen
.~~.>-
huy, fena hal, c;irkin ~ey, ketO hareket.
hab-istan
habl
J:-=--
urgan, halat. (bkz
(a. s.)
habie
habike
fena
jL:~ \>;.
(f. b. i.) :
yatak odasl, yatakhane. (bkz : hab-gah, hab-!=Jeh).
de'nin c.). (bkz : h§bide).
ke~fedilmemi~;
(a. i. c. : habais)
habise
!=jerulmemi~,
:
(a. i. c. : hibal, hubOl) : ip,
risman ).
habl-i metin (sa~lam ip) : islam dini.
habl-j mevhum : olaca~ gibi garOnUp de gittik~e
gave.
~ey.
uzakl.a~an
(a. i.
<;izgi. 2. samanyolu. (bkz :
C.
:
habaik)
kehke~ali).
1.
habl-j savti : anat. han~ere ic;inde gerilmi~· olan
ve sesin perdelerini dUzenliyen ipler.
363
habl·i servi
hac
habl.j sUrrey! :anat. ana rahmindeki <;ocugu' me·
den'ilen sona bagllyan ip.
~ime
(f. i.)
ha<;, put. (bkz : sa-
lil:>.; c;elipa)
habl·ul-mesakin : bot. sarma!?lk.
oW \ J~>o
habl-ullah
-A..).,J \ ...l~
hacalet
(a. b. i.)
(a. f. b. 5.)
~L \ ,.;.
•
<\...
L. \.J;'
-I
~.4l~
(a. i.) : boynuz
sonra ni!?ter ve mengene denilen ,aletlerle kan alma,
(f. b. i.) : rU'ya kitabl.
hiket~in
(a. i.
C,
:
ahbar, hubOr) :1;
ler, dilekler. Kadi.yiil.hacat :
dilekleri verine getiren, Allah.
alim, bilgin, fakih, zeki, anlaYI!?11. 2. israil ogullan
bilgini. (bkz : hibr).
(a. 5.)
habs
hacb
1. murdar, c;irkin.
habs
(a. i.)
hacb-j hirman : h-uk.
netme, mahrOmetme.
(a. i.) : 1. hapis, allkoy-
ma, bir yere kapama, sallvermeme, bir yere kapaYip dl!?an<;lkarmama, hapishane. 2. tut'rna. zaptetme.
gozya!?lannl
zaptetme,
4>'I;"'-l>
(a.f. b. i.) : hap-
solunan yer, hapislerin bulundugu yer, hap is, eezaevi.
k.>o
(a. i.) : 1. iptal
~tme,
boz-
ma. 2. bir bahiste birini susturma, a1:jzJnI kapama.
habt·i,a'mal : dinden <;Ikan bir kimsenin daha
once yapml!? oldugu ibadetlerin bo!?a ~itmesi. rbu
mesele, "MatUridiyye" ile, "E!?'ariyye'!
arasJndaki
ihtilaf mevzOlaqndan biridir].
habt
(a. i.)
o/anll!? hareket et-
me, yandma.
habt ii hata, habt ii halel
J
.J:;' (a. i.)
yanll!?, dUzensizilk.
!?arap [ak!?am Uzeri'
1c;ilen]. (bkz : bade, handeris, rahik, sahha-).
,~
haec
metanet
)
habs-hane
364
: 1. me net me,
mirastan
tamamiyle
me-
hacb-j 'noksiin : huk. mirastan klsmen mahr'Om
otme, miras his.sesini azaltma.
habs-i bevl : idrSrJnI tutma.
habs-j dumO'
gosterme.
habOk
c.) : istek-
hacetleri, istekleri,
mahrOm etme. 2. birini mirastan menetme;'-mahrOm etme.
2. aYlp.
habt
ve~
hacamat. [kelimenin asll "hicamet" dir].
(a. i.
habr
b,;'
•
ya ~i!?e ile vUcudun bir or~anma kanl topladlktan
lu, uykusu gelmi!? [kimse]. (bkz : hab-alOd, habe
aIOde).
hab-name
utanma,
utanclinel.
hacamet
(f. b. 5.) : uyku-
J
:
haeel, haclet).
'J '\ ..:....1
hacalet-iiver
(f. b. 5.)
bUlug3 ermemi!? [c;ocuk].
hiib-nak
(0. 'i.)
utangac;llkla !?a!?lrma. (bkz
anat. boyun daman, !?ahdaman.
hab-na-elide
(a. i. hacet'in c.) : 1. (bkz:
hacat, havayie). 2. bot. deve dikenferi, akdikenler.
Kur'an-I "Kerim. 2. Islam dini.
habl.ul·verid
[.6.
nac
\.
(a. b. i.)
(a. i.) : islamm be!? !?artmdan
biri olan ve ~uayyen zamanda Mekke'qeki "Kab&-i
$erife" yi ziyilret etmek Uzere yola <;lkma farizasL
[kelimenin aslmda "kasid" ve "teveeeUh" manaIan vardlr l
e::.,l
haec
(a.
S.
ve i. e. : hikcac) : hac-
r
ea qiden, Kabe'yi ziyaret ,eden, hael.- c;ok zaman
kelime "el-haec" !?eklinde kullamhr ve "hael" !?ekIi daha yaygmdlr]. (bkz : hacl).
hacc;·iil.hillremeyn : zamanmda !?er'i
merasime
uyarak Mekke-i MUkerreme ile Medine~i MUnevvere'yi ziyaret eden kimse.
Haccac
(a. h. i.) . 1. l'rak
vallsi olup, Hz. Muhammed sOYlJna ve tarattarlanna eziyet eden Yusuf bin Sakafi'riin Unvam. 2. s.
deli! ile galip olah.
'
hacc~c-ane
yakl~acak
surette zuWm.
(a. zf.)
Hacdlc'a
had
".Jl~
haccal
( a. s. )
gosterisli,
~ata-
(a. i. e. : ahear) :1.
haeer
ta~.
(bkz : seng).
fatl!.
iL~
hacdim
( a. i.)
hacamat eden,
hacer·j esved, -es'ad : Kabe'nin duvarrnda' bufunan meshur kara ta$.
i~-
hacer-i fil : yanmaz tas denilen bir maden olup
iplik gibi cUzU'leri birbirinden aynlmak haSsasrnl
haizdir.
hacamat<;l.
J~
hacdir
( a. i.)
ta!?<;l
ta~
<;isi.
hacce
4.>
I...
hacc)
( a.' i. c.
bot.
bir <;esit akdiken.
hacce
4.>
I...
(a. s. c. : havike)
: haeea
qiden, Kabe'yi ziyaret eden, hael. [kadrn, klzl].
(f. i. e. : haeegan
hike
hacer·i semai: gokten dU~en ta~, gok •taSI
aerolit.
hacer ~ecer makulesi : ehemmiyetsiz, dermec;atma esya.
hacer-lin·nOr : kUkUrt ile demirin birle~me$in
clen meydana qel~n altrn sarlSI renqinde bir cisim_
[hacer'in bir ba~ka cami olan "hicare" kulland·
maz 1. 2. kadrn adl.
j
hoea, efendi, aga, c;elebi, sahip, muallim, profesor,
* ogretmen, mUderris. (bkz : hired-amOz); molla,
ev sahibi.
(a. i. c.) : "iki ta~"
hacereyn
altrn ile qUmUs.
haee-sera
\,,_....
4.=--'' ;'
(f. b. L)
hace.j ilem, hiJc:~-j dii sera, hace.j kajnat : Pey·
gamberimiz/:lz. Muhammed.
hadlmagqSI, haremagasl. (bkz : h€idim 2).
hike-j evvel (ilk hoea) : milletin i1men ve fik·
ren kalkrnmasl i<;rn <;e~itli bilqileri basitlestirerek
halkrn kolaylikla anilyabileeegi bir dille yayan kimse. [bu iinvan, Tanzimat devrinde Ahmed Midhat
Efendi'ye de verilmi!?tir 1.
ihtiyac, IUzum, qereklik, muhta<;hk. (bkz : zlirOret).
Def'.ihaeet : abdest bozma. Arz·i hieet : eksigini,
istegini bildirme.
..::..:--L:..
haeet
(a. i. e. : hacat, havayie) :
haeet ne : ne ihtiya<; var, ne lUiurl1 var.
hace
(a. i.). (bkz
hacet). indo
-el·hace : qerektiQi zaman .. qibi.
hice.ta~
J-~- ",-~I"';'
kidenJ . bir efendinin
haceb
(a. i.)
anat. qlrtlak, fro
trachee arlere.
hacebe·
hacegan
(a. i. haeib'in c.)
h€ieib).
jlL=--,,,;.
(f. b. i. h€iee'nin
c.) : 1. hocalar. 2. [eskiden] yUzba$1 rutb"esinin
karslllgi olan bir sivil rUtbe. Hatm·j haeegan : naks! tarikatinin €id€ibl.
hacegan-. divan-. hiimiyun : [eskiden] divan-.
ali efendileri mal'l€isrnda kullanJlan devlet ricaline
verilen bir ad.
hacegi
~~ I,.,;.
hacel
sa~lrma.
~
(a. i.)
: utanma, uta·
(bkz : hpe€ilet, haelet).
..l..:-..~ L..
(f. b. s. c,.
hiket·mend'an) : ihtiya<;~I, muhtac;.
hicet-mendane
(a. f. zf.) : ihtiyac;ll olarak, muhtaeeasma.
hicet-mendi
6-C....==--b.
(a,. f. b. L)
ihtiyac;Ii alma, muhta<;hk.
hicet·reva
IJ J
(a. b. s.)
ihtiy€iel !}Oren, gideren.
hac.
(f. i.) : 1. efendilik, ho-
callk. 2. tiieear. Bedestan hieegisi : bedesten tOecarlanndan.
nip
vofda~l.
Meet-mend
kaplcdar, perdeciler. (bkz
(f. b. i.)' : ['es-
kolelerinden her biri, kapt
~b.
(a. s. ve i. e. : hiieeae) :hae~
ea qiden/ K€ibe'yi ziy€iret eden, haci. (bkz : haec)_
haclte~niyesi : hac;tan sag salim donenleri kutlamak iizere yapdan toplantl.
hici
~~. (a. s. hicv'den)
hicveden,
hiciv yazan.
~65
lhicib
,,:-,,:--L...
hicib
(a. i. hkab'dan. c. : hacebe) :
1. kaPlcl, perdeci. [evvelce vezirlere, amirlere denilirdil (bkz: bevvab). 2. perde, hail.
havacib) : ka$. (bkz : ebru).
3.
(c. :
.>l:..
hiciz
(a. s. hacz'den) : 1. ayl-
..J.
,'an, bolen. Hicib-. hiciz: : anat. gogUs bO$lugu ile
karin bO$lugu arasmda bulunan bOyOk perde, zar
karm zan, periton. 2. haczeden.
hiclb-i biri : Cebra i I.
hicib-i garbi : astr. kutup ytldlZI aslmda ephemerides denilen bir mOnhani (*egri) c;izerek hareket etmekte iken, bu egri,
astronomlarca pratik
maksatlarla bir elips olarak kabul edilmi$tir. Hahfkf $imal (pole) bu el ipsin bOyUk ve kUc;Uk c;aplarlnm kesi$me noktasmdan Polari$ yanj Kotup VII.'
dizi elipsin bUyuk c;apmm solunda bulundqguanda
mUrur-i sUfla'dadlr. [elipsin btiyuk Qapi Hatt-I istiva duzlemine paraleldir].
hicib-i ,arki : astr. Kutup ylldlZI aslmda ephemerides denilen bir mUnhanl' (* egri) c;izerek hareket etmekte iken~ bu e~ri, astronomlarca pratik
maksatlarla bir elips olarak kabul edilmi$tir. Hakiki simal (pole) bu elipsin buytik ve ktiC;tik c;ap'Iannm kesi$me noktasmdadlr. Polaris, yani Kutup
yddlZI elipsin btiytik c;apmln satilnda· bulundugu anda mtirur-i stifla'dadlr. relipsin btiytik c;apr, Haft-I
istiva duzlemine paraleldir].
hicib-i
y~ml'n
sol ka$.
(a. c. i.)
iki ka$.
oLJ ~
hacle-gih
haclet
( a. i.) : karrn gurultusu.
J~
( a. s. ) : tiC; ayagl beyaz
\.~
( a. s. )
hadet-iver
),,\
utanml$', utan-
cmdan yuzti kIZarml$.
hicir ..J:-- IA (a, s.)
1. hicret ed~n, bir yer-
den ba$ka bir yere goc;en. 2. savlkllyan [hasta].
hicire
.:..r.- lA
(a. i. c.
hacirat): 1. ter-
hive slnlrlarml a$an ktiftir. 2. (c.
nOn en slcak zamam.
hids
~~ (a. i.)
hevacir) gti-
1. qain, tasa. 2. ha-
tlra.
hicise
(a. i. c.
hevacis)
j l:~ b.
(a. I. hacl'nln c.)
hacdar, Hicaz'a gitmi$ olanlar. (bk~ : hUccac).
366
(a. f. b. s.) :
..::...~
,::S....; \
utandinci. (bkz
r"~
hacm
haclet-aver).
(a. i.)
:
1. bir cismin
hacm-i istiabi : bir $eyin, ic;ine alabildigi mikdar.
(a.
zf.)
hacim itibS-
riyle, btivtiklUkc;e.
(a. i.) : 1. birini, mallnl
kullanmaktan menetme, birine, bir $eyi yasak etme. (bkz : hacz). 2, agu$, kucak, himaye. ["h"
hadi, harekelerin tic;tinO de kabul eder].
,
r~
hacren
(a. zf.) : mallnr kul-
lanmaktan menetme yoliyle.
(a. i.) .: hi;lciz, alacaga kar$l-
hacz
11k birinin mallnl veya parasml zaptetme muamelesi.
(a. f. b. i.) : huk.
hacz-name
alacaga kar$dlk birinin malin! zaptetmek tizere 0
kimseye alacaklr tarafmdan gonderilen resmi kaglt.
hid
gonOle do!':jan endi$e, merak.
hiciyan
..::...~
utandlncl, utanc; verici. (bkz : haclet-engiz).
hacr
l.i ...
(a. f. b. i.) :
hacalet, hacel).
olan at.
hacH
geHn' odasl,
(a. i.) : utimma, $a.
$1 rma. (bkz
hacmen
had I
:
kapsadlQI bO$luk. 2. oylum.
'Beyn-el-hicibeyn : iki ka$ arasl.
.....A$:
i.)
gelin odasl, gerdek odasr. ["hacle" kel imesinde
esasen yer adl bulundul:lundan, buna tekrar "-gah"
mekan eki getirerek "hacle-gah" $eklinde kuIlan·
mak dogru olmamakla beraber kullandml$tlr].
(a: f. b. s.)
hicibeyn
hadf
(a.
haclet-engiz
: sag ka$.
hicib-i yesir
hacle
gerdek. [bu kelimede yer adl, esasen pulundu!':jundan bumi bir de "-gah" mekan edatl getirerek "hac·
le"gan" $eklinde kullanmak dogru de~ildir].
hadaa
~\.;.
• (f. i.) : zoo I. c;aylak
[ku$].
(a. s. hadi'nin c.),; dala-
vereciler, hileciler, aldatlcllar.
hadd-i ~ijrb
JI-\;.
hadk
(a. i. hadia'nm c.) :
ht.
'--
leier, oyunlar, yalanlar, aldatmalar, dekler. ["hadayi" ~ekli de kullandml~tlr].
l
hadiiic
'-
\-\>
(a. i. hidace'nin c.) :
deve slrtlna vurulan yilkler. ["hadayic" ~ekli de
kullandml;>tlr] .
.:\-\>
hadiiid
nin c.)
(a. i. hadid, hadide'-
: 1. demirden yapdma
~eyler.
2. keskin
~eyler. 3. sert ~eyler. ["hadayid" ~ekli de kullandml~tlr ].
hadd-ievsat : manto orta terim.
hadd-i garbi : top. her hangi bir arazl
ue; nirengi noktaslnln te~kil ettigi Uc;genin
bmda (batl) bulunan retsi, yani nirengi
hadd-i hakiki : manto bir terimin
hadd-i icaz : fasahat'in mOcize
wI': \-\:>-
hadiiidiit
hadd-i cenObi : top. her hangi bir arazl uzerinde
ue; nirengi noktaslnm te~kil ettigi Uc;genin 'en, cenObun da (guney) bulunan retsi, yani nirengi noktasl.
hadd·i ekber : manto bUyUk onerme.
hadd·i/evvel : mat. her hangi bir riyazi dGsturda bir birinden zait nakls i~aretlerinden biriyle ayrJlml~ parc;alardan birincisi.
(a. i. hadaid'in c.) :
nl.
demir nesneler. ["hadayidat" ~ekli de kullandml~
hadd-i imkiin : mumkun olma hudOdu.
tlr ].
hadd·i ittisal : biti$me haddi , noktasl.
JilJ>
hadiiik
(a. i. hadika'nm c.) :
bahe;eler, bag ve bostanlar. r"hadaYlk sekli de kullandml~tlr.].
Ii'adiiik-i hiissa :
padi~ah,
saray bahc;eleri.
J a. i.) : patllcan. (bkz
hadak
badincan ).
.::.J\~
hadiilet
( a. i.)
kol ve bal-
dJrl etli olma.
hadaret
w)
\-\:>-
( a. L)
ale;ak go-
nulluluk.
..:J\-\:>-
hadaset
iptida, once,
ba~langle;.
hadaret-i sinn
ya~
( a.
i.)
:
1. evvel,
2. tazelik, gene;lik.
kUe;UklUgu.
(a. s.) : 1. keskin. 2. sivri.
3. dar. Zaviye-i had~~ : geo. dar ae;1. 4. sert, te t_
sirli. 5. ek$i. 6~ azgln ve iltihapli. r e;lban, yara,
hastaltk]. 7. gergin.
hadd
(a. i. c. : hudOd) : 1.
SIl'lIr,
iki devlet topraglnln birle$tigi yer, kenar. 2. dereceo 3. gere;ek deger. 4. $eriate;e verilen ceza. 5.
manto bir * onermede konu ile * yuklemden' her
biri, terim. 6. mat. cebirde tenasup (* oran) veya
muadeleyi (* denklem) meydana getiren klslmlardan herbirL 7. bir $eyin nihayeti, sonu.
hadd-i ilsgar
manto kUe;Uk onerme.
hadd-i biilOg
ergenlik e;a91.
hadd·i kat'-i tarik :
likte bulunan bir$ahls veya
cinayetlerine gore icabeden ukubet.
hadd-i kazf : huk. r eskiden]
muhsineye, yani mukellef
hur,
afif bir kimseye dar-I islamtda zina. i<:nlilri,Ari~)n
kellef bir ~ahls hakkmdaicabede'n
miktart hadd-i $urb gibidir.
hadd-i kemal : olgunl~k hali.
hadd-i kifaye :yeterlik derecesi.
hadd-i laYlk-: tam derece, tam deger.
hadd-i munteha : son nokta.
hadd-i mu!;terek : ortak derece.
hadd-i salis : mat. her hangi, bir rlyazl dUsture1a birbirinden zait .flakls i$aretlerinden biriyle ayrilml$ parc;alardan ue;uncusu .
hadd-i sani : mat. herhangi bir riyazi dUsturda
bir birinden zait nakls i$aretlerinden biriyle ayrilml$ pan;:alardan ikincisi.
•
hadd-i sekr : huk. [eskipen]
muskir me$rObattan birinin bilihtiyar ir:ilm~~"il,dfm
mutevellit sarho$luktan dolaYI Icabeden
ki, miktarl hadd-i $urb gibidir.
hadd·i sirkat : huk. [eskiden 1 $eraitini cami bir
sirkatten dolaYI muayyen uzvun kesilmesi sOretiyle
tatbik edilen bir ceza.
hadd~i !;arki : top. her han!=Ji bir arazi u:zerinde
ue; nirengi noktaslnln te$kilettigi ue;geninen dogusunda bulunan retsil yani nirengi noktasl.
hadd·j ser'i : ~eriate uygun olarak verilen ceza.
hadd-j .imali: top. her hanqi bir arazi Uzerinde '
lie; nirengi noktasmln te$kil' ettigi ul;:!1eQin
'
linde (kuzey) bulunan re'si, yani nirengi
hacld-i ,tirb : huk. [eskiden] az veya c;ok miktarda bdihtiyar "hamr" ic;ilmesindeh dolaYI icabeden ukubet. [sekir vermi$ olsun olmasJn (bu uku-
367
hadd·i ta'bir
.bet hur ve hurre, hakkmda seksen, kole hakkmda
kirk celOedir. Celd, kam~l. ile vurma veyaderisine
cloKunmadl ~)].
hadd-i ta'bir : tasvir ve anlatma derecesi, ~ucu.
hadd-i te'dib : ~eriata gore ceza, dayak derecesi.
hadd·i vasat : orta.
hadd·i zatinde : zaten, esasen, yaradill~ta, aslinolu~unda. 8. bir ~eyin keskin olan veri, agzl.
hadd·i seyf : killcln keskin veri, a~zl. Bi~hadd :
hesapslz, SlnlrSIZ. Fevk-al-hadd : pek ~ok. Ser·hadd :
Slnlr.
hadd·izina : huk. [eskiden] ~eraiti dahilinde
vakl ve sabit olan zinadan dolaYI murtekibi hakkm~
da tatbik edilecek ukubettir ki,. ya celd veya recim
sOretiyle olur.
cia,
.) l-.A:I
hadd
( a.
s.) :' 1. den izden gelen
gUrUIWIU ses. 2. gurUltu ile Ylkllan. 3. gUrUIWIU
bir sesle ~aglran.
J.>.
hadd
(a. i. c. : hudOd) : 1. yanak.
Ule-hadd : lale (al) yanakli. (bkz
hadd-i azra (klz
varma, veri kazma.
yana~l)
IZ
ar, ruh).
ocak, firm. 2. -[evvelce] ir;inde ~ocuklarll1 r;ah~tl
rrldlgl tersanenin, ameliyat okulu hOkmunde bulunan bir fabrikasl. [bugun "Gedikli Subay Okulu'~
bu okulun yerineg~mi~tir]..
(a.
hadd.na.~jna5
~obanl,
deve
sUrUcUsU.
hadd.na.~jnasane
haddadi
.)b".
(a. s.) : 1. demirci, demir
~ilingir.
2.kaplcl. 3. gardiyal1, muha-
i.$.)I""".
~all~kan,
(a. s,) : i~inde be-
gayretli' alan;
hizmet~i.
(a. i. hadd'den. c.)
haddan
(a. s. h'ads'den.)
haddas.
~a-
buk ,kavrryan, anlaYI~Ii,'kavraYI~Ir.
0>.)
i~in
l:.
(a. i.) :
dikkatle
hadebe
hadebiyyet
(a. i.) : kan-
C -I>-
(a. i.) : bot. ebOcehil karpuzu.
haded
(a. i.) : mani, engel, set.
"'!-I>-
(a. i. c. : ahdak, hidak):
,
goz bebegi, gozun siyahl.
erimi~
madendeo tel
i~inde
ham demir madenlnin
(a. f. b. i.)
eritildigi bUyUk
bebe~i.
(a.s. ) : hek. ~oz bebe~i
hadeki
ile ilgili.
4.-.• ",,;",
i-L;"
(a. i. had,m'ln c.): hizmet~iler~ odacilar. (bkz:
huddam).
hademe-i hassa, .~ahane : padi~ah saraymda vazHeli bulunan}ar.
hadem ij ha~em : hizmetl;iler~e maiyet halk•.
c..(.; J.>.
2. kaym .agaclndan
').Jd-
(f. i.) : 1. kaym agaci.
yapilml~
ok.
(a. i.) : uyu~ma.
hader·j umumi : butUn vUcOdu kapliyan u,.u~uk
luk.
hader-ijl-benan : hek. parmak ur;lannm uYU!imasl.
hades
--368
(a. i.) : 1. vucutt"aki kan-
4J """'"
burl uk, y~mruluk.
ara~tlrma.
hadde-hane
1.
(a. i.) : kanbur alma,.
burluk. 2. bot. yumru, kambur. (bkz : hamide).
hader
kullanrlan delikli maden levha.
hadde·i tedkik
L:.~ V ..\.... (a. f. zf.)
kanburluk, yumrulu olma. (bkz : hamide).
hatlen~J
iki yanak.
hiidde
1__
hadeb
hadem, hademe
(a. i.): demircilik.
rlJ.>.
haddam
yapmak
4J'
hadeka·yi ayn : gozun
flz.
cerikli,.
(a. f. b. s.)
haddini bilmezcesine.
hadeka
(a. i.) : deve
yapan,
had.
KOfe $ehri. 2. veri
(a. s. hud'a'dan)·: da-
hadda
haddad
iki
hadi', hayyal, reng-aver).
iavereci, aidatlcl. {bkz
i~leri
:
haddini bilmez.
hadec
hadda'
s. c.)
iki * terim; Zij.l.haddeyn : iki * terimli.
~..\>.
{a. i. c. : ahdas, hadesaD :
1. yeni olma, yeni peyda olan ~ey. 2. aptes ve gusIUn tazelenmesini gerektiren hal. 3. insan pisligi.
hidir
gen~,
(bkz
gait). 4. s.
-us-sinn ).
delikanlJ. (bkz
hadedn
(a. i.)
hadis.
1. talihsiz-
lik. 2. kaza.
w~.. ..1.>-
hadesit
(a. i. hades'in c.)
hadid·ul·mizilc : sert tabiatll, asabl. 2. keskin.
Seyf.i hadid : ·keskin kdl~.
hadid·ul.basar : gozO keskin. 3. i. demir. (bkz:
ahen).
hadid.un.nazar : goru~O keskin.
ha-
desler.
hidlr
)~I,;..
(a. s.) : uyumu~, tenbel.
hidi'
t..)l,;.
(a. s. hadia'dan) : 1. hi.
hadidi, hadidiyye
dolap~l.
(bkz
<->,)b.
hadi
hadda'). 2. fena, bozuk..
<->..)LJb
hidi
(a. s. hidayet'den. c. : he.
vadi, hOdat) : 1. 'hidayet eden, do~ru yolu gos·
teren.
hidi.ut·tarik : dogru yoJu gosteren, Allah. 2. I.
kdavuz, rehber. 3. onde giden [kimse].
hadi·i sebil : Hz. Muhammed. 4. i.. mlzrak ucu.
5. i. erkek ad,.
cl..!. -l.>-
hadia
(a. I. c. : hadayi') : (us-
tallkl,) hile, oyun, aldatma. ["hadlat'~ ~eklinde de
kullanllJr]. (bkz : hud'a).
41·b~\.;.
hadi-ilne
dolapla:
(a. f.zf.)
].,:,~ <->~I.:..
hidi.a~er
hlle lie,
suyu
rafl duvarla
~ok bah~e; bostan;
~evrilmi~ bah~e.
1.
boyanml~,
bO\lal,. 2. klnalanm,~, klnall.
t
hadic
dogan oglan
~
. (a.
i.)
hadika·Yi rOh : rOhun ba,h~esi.
hadikat-us-sueda : mutlularlil. bah~esi. [bOyOk
~air Fuzul7'nin bu addakibir eseri].
",:eM"\';"
~ocugu.
(a
hildil
s. hadl'den.)
sarkltdm,~.
hidim
("..) \.;.
(a. s. hidmet'den. c. : ha-
dem, had,eme~ huddam) : 1. hizmet eden, yarlyan.
hidim.i pir': astr. Zuhal (satUrn) geze~enl.
hidim.ul-fukara : fakirlere hlzmet eden. 2. i.
harem agasl. (bkz : hace-sera).
hildim-iil-haremeyn-iiNerifeyn (Mekke' va Medina
gibi iki kutsal yere hizmet eden) : Osmarlll padl~ahlarlna verilen bir Onvan. [Yavuzfdan sonra.].
I"~U
(a. s. ~edm'den.) : hedme.
den, y,kan, YlkiC'.
hidim·iil.lez:r:ilt (Iezzetleri ylkan) : Azrail. (bkz :
Melek-Ol-mevt) .
vakitsiz,erken
(a. i. hadim'den.)
hildime
dm
hadice
meyve' bah~esi; et-
hadika.yi ferahfeza.: gonOle ferahlJk veren bah-
~ocugu.
ken dogan k,z
halktan bir kl-
~e.
hidim
(a. ·s.)
<->..lw....1....>
(a. i. c. :hadaik):
aga~I"
(a. s.) ; on birinci.
-....+-..a;"
hadib
fo
SIITl.
(a. s.) : 1. sirada ilk, blrinci.
2. i. hayvanlarl, er:l ~ok develeri ~arkl i1e sOren'
kJmse. 3. yenilene yard,m eden, yard,mci.
hidi a~r : on birinci.
hidi vu i~rin : yirmi birincl.
..I.->-
(a. i.)
hildife
leci,
41..\.,
(a. s.) :' demirle ilgill, demirden yapdml~. Alit-.
hadidiyye : demirden yapdml~ aletler. HutOt·i hadidiyye : demiryollarl. Murekkebit·, hadidiyye : demir karl~lklari.
(a. i.) : 1. vakitsiz, er-
hadin
2. kadln ad,.
ka.
hizmet~1.
~rM ..1.>-
(a. i. c.
hudena): vefa-
It, sad,k dost.
~..I.-;"
Hadice
med'in ilk
(a. h. i.) : Hz. Muham-
hadin·i kadim : eski dost.
e~1.
hildir
hadid
detll,
F. 24
~iddetli,
..\., ..1.->titiz.
(a. s.)
1. ofkeli, hid·
cin]. (bkz
g,r ].
)~l.b
(a. s.) : 1. eten [gOver-
hamam, hamame 1). 2. ki~neyen [ay-
369
hi.ldir
hadir
),)
b.
(a.
lj.
c.
hadere): ~i~en,
yumrvlanan [org~'n].
.hadir
),)\.;.
hadravat
c. ). (bkz
uyu~uk, gev~ek, ten-
(a. s.)
(a. s. hadra'nrn
hadra, hazravat) .
hads
(a. L)
c.: hadsiyyat):
1. zan v tahmin. 2. sezgi, sezi~, fro intuitio~.
bel.
(a. i. c.: ehadis) : 1.
hadis
Peygamberimizin kutsal sozO. 2. hadisten bahseden
ilim.
hadis·ikudsi : manaSI vahyedilen, kelimesi Pey·
gamberimizden sudOr eden (~Ikan) kutsal soz.
hadis·i mevzu' : bir ba~kasl tarafmdan soylenip,
Peygamberimize isnad olunan soz.
hadis·i miirsel : Peygamberimiz den i~itildigi soylenilen soz.
hadis·i nebevi. (bkz : hadis-i kudsi).
hadis-i sahih : dogru ve adaletli bir raviye dayanan hadis-i ?erif. 3. s. yeni, taze.
hadis.iis.sinn (ya~1 taze) : gen~, delikanll. (bkz:
nev·civan, hades 4 • 4.· haber, klssa, soz, soylenti.
...:,,)1.:..
hadis
dOs eden,
ka"n.
~Ikan,
.,:,l._.... ..b-
hadsiyyat
c.) : mUmkUn olan·
kinat, tahminat).
~eyler.
(a. L hads'in
(bkz : faraziyyat, mum-
(a. i.
C.
:hade~at)
ma-
nevi rahatslzlJk, vesvese, merak, urkuntU.
had!je-i derun
i!y uzUntUsu, gonOl uzuntUsU.
).;r ·L~,.b...
had!je.aver
(a. f. b.s.)
rahatslzllk veren, insanr kocunduran.
)Li <L~..l.;"
(a. f. b. s.) :
kocundurcln, vesvese, merak sac;an.
1. sinek. 2. pire.
(a. L hadise'nin c.)
",",)1.:..
.4.,..,~
(a .. i. c.: haclisat, hava·
(a. L)
gizli olma, gizlilik,
J-f! lA;"
hafafi,
(a. L huffa~'m c.)
yarasa ku~lari.
elf lA;..
hafa-gah
(a. f. h. i.)
qizle-
nilecek yer, gizlenme yeri.
(a. ·i.)
fels; fenomenizm,
hafiir
fro phenomenisme.
J-!.~
j\.LA;..
hafi'
kapalJlJk.
dis) : vakla, yeni bir ~ey, ilk defa ~Ikan, macera
olan bir nitelik ve durum. [havadis· kelimesi bugOn "haber, vakla" manasma mOfret olarak kullanJllr]. .
hadi!j
minle i1gili. 2.. sezgili.
had!je·nisar
(a. s. hudOs'dan.) : 1. hu-
hadiseler, * olaYlar.
hadisiyye
(a. s.) : 1. zan ve tah-
meydana gelen. 2. yeni, yeni !y"
hadisat
hadise
hadsi
~ukurlar,
(f: L)
;
Li:..
(a. i. hafir vehaftre'nin c.)
oyuklar, delikler.
bUyUk kadm, bU(a: i.): 1. Iztlrap,
hafakan
yUk hanrm [evdeki].
Sl'
kmtl; lOarpma, vurma. 2. yUrek oynamasl.
hidiye
~,)L.I1)
(a. i.) : 1. asa,degnek.
2. su i!yinden sivrilerek· yUkselen kaya. 3. kadm
adl.
hadra'
.. \.ra;..
(a. s.) : 1. (daha"
pek, !yok, en ) ye~il. ["ahdar"m muenneesi]. 2. i.
sebze, ye~iIIik.
hadra·yi dimen (sUpru!1Wluklerde biten filiz) :
orta mall olan gUzel
[kadtn] Ceziret·ijl.hadr&' :
Fas'daki .EI·cezire. 3. h. i. Husrev Perviz'in sekiz
hazinesinden birinin adl. (bkz : hazra).
370
(a. i. 'hafe'nin c.)
hifit
kenar·
lar, sahiller, klYllar, yanlar.
hafayi
lar, gizli
~LA;..
(a. i. hafiyy'in c.)
slr-
~eyler.
hafayi-yi umOr
hafaza <\];,4>
i~lerin gizli tarafl.
(.a~
S.
haflz'tn c.)
1. insantn
yaptlgl i~lerini yazmlya mahsus melekler. [kelime
"haflz" m cemi olmakfa beraber "haflzlar" mana-
hafif.iil-miXSc
srna kullanllmaz]. 2. bek~i1er. Bab·iil·hafaza : en
.al;agl cennet katl yollanndan birinitl adl. (bkz :
,huffaz). ,
hafe
l
4!
(a. i. c.
hafat)
1. kenar,
sahil, kJYI.
hafe-i nehr : nehir kenan.
hafe·i tarik : yol kenarr. 2. hek. iki veya daha
c;ok sath In (* duzey) bi r zaviye (* aC;I) tel;kil ederek birlel;mesinden meydana gelen uzunlamasma
keskinlik.
hafe·i halfiyye : anat. bir organm veya bir kemigin tabil du'rumunda iken arkaya raslryan kenan.
hafe-i kuddamiyye : anal. tabil durumunda bu~
lunan bir organln veya kemigin on Kenan,.
hafe·i siifla : anat. bir organm veya kemigin tabit durumundaiken al;agl tesaduf eden Kenan.
. hafe-i ulya : anat. tahii durumunda bulunan bir
organrn veya kemigin yukarlya tesaduf eden kenarr.
hafe·i iinsiyye : anat. bir organ In, daha t;ok bir
kemigin tabil durumda iken -insan vucOdunu yukarldan al;aglya dogru ikiye bolen- as" hat tara·
flnda olan kenan.
hafe-i vah~iyye : anat. tabii durumda bulunan bir
organln veya kemigin, arta, c;izgi denilen hayali t;izgiden en uzak olan kenarl.
hafet
haff
(a. i.) : Is"kll ydan.
...Jl
(a. s.) : bir l;eyin etraflnl do-
...J li';"
( a. i.) : kavaf, aya kka·
bl, terlik ve saire yap-an ve satan; kavaf. (bkz :
haftf).
(a. i. c. : havaflk) : 1.
dogu veya batl tarafl. 2. ufkun sonu. 3. s. vuran,
t;lrpman.
~arpan,
haf,kan, haf.kayn ~\;. ,jl.a;\.;. (a. I. c.)
~\.;.
(a. s.)
al;agl
du~uren,
alc;altan. [Allah adlarrndandllr].
haf.z
l
(a.
i.) : 1. Kur'an-, Kerim'l
haf,za kuvveti : hafizasl kuvvetJ i. (pkz : kuvve·i
haflza) .
haf,za·i be%ler nisyan"i1e ma'lGldiir : Insan haflza.
srnda unutma hasta"gl vardJr.
haf.za.pira ,
I.J;~ 41.; b.
(a. f. b. s.): 1.
haf,zaYI susliyen. 2. ugur saydarak ezberlenen l;ey.
hafi
Jl
(a.
s.) : 1. t;ok ikram eden, in·
sanl gUler yuzle karl;dlyan [adam]. 2. yalmayak yu. ruyen, kOl;an [adam].
hafi
J->
(a. s; hafa'dan. c.
gizli, saklr.
hafiyy ii celi : gizli ve
hafid
hafiyyat)
a~ikar.
(a. i. c.
ahfad)
ev·
lat oglu, torun.
hafide
(a. i.) : klz torun. (bkz :
(a. s. hlfz'dan. c. : ha·
faza, huffaz) : 1. hlfzeden, sak"yan, koruyan.
(bkz : hafiz). 2. ezberllyen. 3. i. Kur'an-I Kerim'l
ba~rndan sonuna kadar ezberJiyen. (bkz : hafiZ-I
Kur'an).
......i:A>
hafif
(a. i.) : at ko~arken, ku~
ut;arken, ruzgar eserken haSl1 olan ses,
hl~lama,
ha.
~Irtl, hl~lrtl.
hafif·i esb-i tad,: Arap atlnln ko~arken t;lkardl91
ses.
hafif-i evrak·, e~c,r : agat; yapraklannm hl~lrtlsl.
hafif-i kebuter \: guvercinin
ses.
hafif
dogu ve batl t,araflarr.
haf.z
.112.9
haflza
bal;lndan sonuna Kadar ezberlemi~ 'bulunan [kadrn,
klz]. 2. hissedilen, biJinen, gorulen l;eyleri; i~itilen,.
konul;ulan laklrdllarr ; duyulan, okunulan sozler', ez.
berlenilen yazllarr, kitaplarl zihinde hlfzeden,. saklr.
'yan hassa, kuvvet, fro memoire.
haf,za-, enam : hal kin haf,zasl.
nebire).
lanarl.
haffaf
haf,z·, hakiki, ~mutlak : Allah .
haf,z-, kiitiib ,: kitaplarl h,f~eden, saklryan, kutup.
hane me'muru, kutUphaneci.
hafif
-.A..A;.
ut;arken
~Ikardlgl
(a. i.): (bkz: haffaf).
(a. s. hlffet'den.) : 1.
aglr olmlyan, yegni.
hafif.iir·ruh (rOhu hafif olan) : ho~sohbet.
hafif·UI.mixac : hoppa, kararslz, temkinsiz. 2.
mUzo Turk muziginin buyuk usullerindendir. 32
zamanll ve 26 darb"dlr (gene 32 zamanlr olarak
14 darblr berefl;an ve 22 darblr muhammes vard.r;
beref~and~n fazla, fakat
muhammesden
hafif,
371
I
hifif
daha az kullanllm,~tlr)~ 32/2 lik aglr hafif mertabe$i de ~ok . kullanrlml~tlr. 32/8 lik yUrU k hafif
;---de gorUlmU~tUr. U$ul, i$minderi de anJa~IJacagl Oze. re yUrUk e$elere yakl~lr, oynak ve hafiftir. Hafif
ile kar, be$te (hu$u$iyre ikinci be$teler), pelirev,
tev~lh ve ili3hi'Jer olc;UlmQlitUr. Bilha$$a beste formu ic;in pek, c;ok kullanllml~tlr. U$ul, Uc; muhtelif
~ekilae diziJmi~ 8 adet $ofyandan mUrekkeptir.
)l
hifir
hafr.)=--
. ':"'~ ....A>o
hafriyyit
i f A>
hafs
(a. L) : biriktirme, toplama.
Hafsa
(a. h. i.) : Hz. Muham-
med'in zevcelerinden biri ve Hz. Omer'in klZI.
haf~
hifir·i kabr : mezar kazan. 2'. at gibi hayvanlann tlrnagl.
(a. L) :kazma, kazllma.
(bkz : ha fr ) .
haf~
hafir, hafire
1. deri,:"ce kazllml~ yer, yer c;u-
(a. i.) : helt. "tavuk karasl"
denilen bir goz hastah91.
.j l:A;.
haftin
kurv. 2. kabir, mezar.
(a. i.) : gizli poli$.
'L.Jl· -(a.
~
hafz
zf.) : 1. yalmayak
a~ln
dal,
hafiyyat·, umOr : i~lerin ,gizli, $akIJ taraflan.
~\ J;'
hiher'
~ire.
(f. i.) : klzkarde$, hem-
(bkz : duhter) .
••
L.A::>-
(a. zf.) : 'gizliden, giz-
I ice, $akh olarak, a~ikar olmlyarak.
hafiyyeten
(a. zf.)
ha'heri
(f.
L) :
klzkardeli-
lik, hem!;lrelik.
gizli, $ak-
~jizlice.
hiher·zide
..,,,,Ij ~\-,;.
(f. b. i.)
hem~lre
zade, yegen.
hafiz
(a. $.)
Allah'm adla-
r(ndandlr; muhafaza eden, $akIJyan koruyan manasma gelir. (bkz : haflz).
.;:'u\ kA:...
hafiz.Allah
(f. s.) : "istiyen, ister" ma-
nasmaa kelimelere taklhr. : Bed-hah : kotUlUk isteyen. HaYlr-hih : .iyilIk is~eyen.
(a. L) : 1. poJi$in g'izli
me'muru, gizli pali$. 2. s. gizli. SOret·i hafiyyede:
gizli olarak. Um ur·, hafivve : gizli i~ler.
II, olarak,
(f. L) : kaygana.
(f. s.) : istekli.
~
t::o
c\:.f L;.
(a. $. hafiyy'in c.) :
gizli, $akh ~eyJer. Alim.iif.hafiyyit : gizli, sakh ilileri bilen, Allah.
..
(a. L) : 1. baslkhk. 2. Iti-
olmama hali, olc;UlUk.
higine
hafiyyat':"'L;..
hafiyyen
L) : 1. kaftan. 2. sava~-
. ta zlrh Uzerine giyilen bir c;e$it pamuklu elbise.
olarak. 2. ikram' ederek.
hafiyye
( a.
\
hifiye
hifiyen
(0. i. c.)
* kazl.
lar, kazllar;
hifir·i bi'r : kuyu kazan.
(a. i. c. : hafair)
kazma, kazllma [top-
rak]. (bkz : haf~).
(a. $. ve L c. : havafir) :-
1. hafreden, kazan, kazici.
(a. i.)
hilli!?
(f. i.)
teyi~.
hihi!?kar, -ker
(a. c.) : Allah sakJasln,
istek, arzu, is-
pI",.;., )~I"";'
(f. b. s. c. : hahi~keran) : isteyici, istekli.
Allah korusun.
hahis-keran
haff
""Li.>o
(a. i.) : 1. kederlenme, ta-
hahi~ker'in.)
(f. b.s.
: hahi~kerler, istekliler.
salanma. 2. toplanma, toplantl: (bkz : hafle).
hihi~.keri
hafle
372
(a. L). (bkz : hafI
2 ).
isteklilik.
(f. b. s.)
hikan·, maIfUr
hah na hah
(f:zf. )
ister istemez. (bkz
J llb
haib
(a. i. hlyilnet'den.)
hain
4.;L::t;.
hain-anca
1. kor-
(a. s. heybet'den.)
(a. s.) : ~a~lrml~, hayret.
hair
(a. s. haybet'den. c. : haibIn) : 1. mahrutn. 2. Umitsiz, me'yOs, kederli. 3.'
zar$lr ve ziyana ugrtyan. Haib ij ·haslr : hi~bir ~ey
~Ide edemiyen.
~L;.
(a. zf.) : mahrum olarak,
te
kalml~.
(bkz : mutehayyir).
hair-i bair : aklrm kaybederek ne
miyen, sapltan, ~a~klfl~
.1i l '
hait
s-
heibin
(a. s. haib'in c.) :
mahrum olanlar; me'yOs olanJar; zarar ve ziyana
uQrlyanlar.
{llb
(a. s.)
<;o~kun.
heyecanlr,
f"hayic" ~eklinde de ge<;er].
tllb
naA'ld
(a. s.) : pi~man, na d im,
-\I
.....;J'L;.
haif
J l...
hain [kimse] zulmeder.
(a; zf.) : haifcesine,
korkakcasma, odlekcesine.
ttL;.
(a. zf.)·
korkakcasma
korkarak.
dl...
hail
J~l
( a. i. c.: hayyak) : c;ulha.
~
(a. s. havl'den. ) : iki ~ev
araslncla veya bir ~ey onUnde perde olan, manl olan,
arayl kClplyan, engel.
ha!1
ul:"lA
(a. s. nevi 'den )
(a. i.) : dlram, trajedi,
hak
J6.
hak
(.a. s.) : 1. hayzll1"
(a. s.) : 1.
~a~kln,
adetinl
1. vasat, crta.
(a. 5.)
.:JL;.
(f. i.) : toprak.
~
dOnya.
hak-i beden : vOcut topragl.
ha k-i beyaban : c;olUn topra!,!1
hak-i eenab'l siidde-i devletmeab
plSlnm onOnde.
padi~ahln' ka-
hak-i kadem : ayak topragl.
hak·i mezar : mezar topragl.
hak-i mezellet : horluk, dO~kOnlOk topragl.
hak·i pak : temlz toprak.
pay : ayak topra.9 l, tozu.
hik-i vatan : vatan topr<tgl.
hak~i
("ka" uzun okunur. a. I.
hakaid
hakd'm c.) : garezler, kinler.
hayrette.
2. sevgiden dolaYI ~a~kma donmU~. r"hayim" ~ek
linde de gec;er].
("ka"uzun okun!Jr.
a. i. hakikat'in c.)
(bkz : hakaYlk).
hakan
(llb
d il
haiz
"goren [kadm]. 2. namazslz kadm.
hakaik
fro tragedie.
haim
haiz-i ehemmiyyet : ehemmiyetli, * onemli.
kor-
kun~. Mevt-i hail ': korkun~ olUm.
Mile
(a. s.) : malik, sahip; ta~lyan.
l
hak-dan.1 fena (fanili.k topragl)
(a. s.) : gadir ve sitem eden;
haif-ane
,haik
j
haiz
haib).
zulmeden. EI-hainij haif
haifen
(a. i. c. : hltan) : bir veri <;ev·
mert ve yigit adam.
. (a. s. : havf'den.) : korkan,
korkak, odlek. (bkz
bit-
hak-ul-edeme: derinin orta katl. 2.. insaniyetli, .
tovbekar. r"hayid" ~eklinde de gec;er 1.
haif
vapaca~101
reliven duvar,' tahta perde, <;it gibi ~eyler.
me'yOs olarak, zarar ve ziyana ugrlyarak.
haie
(a. zf.) : haincesine.
haf). 2.. utanga<;.
kan, korkak. (bkz
haiben
hI.
yanet eden, nankorlUk eden, haym.
tav'an kerhen).
.jij L;.
: [do!'!rusu "hakaVlk'~. d,r J.
("ka" uiun okunur. t. I.):
TUrk imparqtorlarma verilen Unvan. [Arap kaidesl.
ne gore "havakin'; ~eklinde cemilendirilmi~tir].
hakan-I magfOr :
oJmO~hUk'pmdar.
373
("ka" uzun okunur.
hilkani
s.) : 1. hakan i1e i1gili, hakana mensup. 2. i. me~
hur bir Turk ~airi; me~hur bir Iran ~airi. Defter.j
hilkani. (bkz : defter). HudOd.i hakani :- Osman"
imparatorlugu SlnlrJ .
kus·i hilkani
davul) koso
hakaret
. deve uzerinde
ta~man
U...
("ka"uzun okunur.
~...."
\ 0',
_
J LA>.
okunur. a. f. b. s.) : hakaretle
JL
L1...
hakiyan): top··
..;:b-
hakik
(a. s:) : 1. hcik sahibi
olan, haklJ. 2. laYlk, mGstahak.
en bGyGk
a. i. ~ : hakirlik, hor 9orme, incitme, kG~Gk dG~Gr.
me.
hakaret-i1miz
c.
S.
rak rengi; toprakla ilgilL
hakikat
.:.. j
hakaYlk
(f.
hiki
("ka" uzun
karl~lk.
("ka"uzun okunur.
a. i. hakikat'm c.) : dogru olan asdlar,
bulunan ~eyler, hakikatler, ger~eklikler.
~Gphesiz
.;..1_.1...
(a. f. b. s.)
hakikat-bin
hakikatl, dogruyu gOren, dogru
gorG~IG.
(a. zf.)
hakikaten
hakaYlk-OI·vekayi' : vak'alarm hakikatleri.
~eyin
(a. L) : 1. 'bir
ash ve esasl, mahiyeti. 2. ger~ek, dogru; ger~ek
ten, dogrusu. 3. sadakat, dogrulL'k, bagldlk, kadirbilirlik. 4. S. mecaz kar~iJlgl, esas olarak kullandan
[kelime]. 6. ed. bir kelimeneyi anJatmak i<;:in konulmu~sa, bu kelimenin 6 manada kullanrlmasl :
"el" kelimesinin, bilinen uzuv. manaslnda kulland-·
masl qibi.
hakikat
olarak, dogrusu, ger<;:ekten.
(a. f. b. s.)
hak
hakikat-gu
gorGcG, .I"\ak verici.
~~.f I,;. (a. f.
hik·biz
(a. f. b. s.):
dogru soyliyen, dogru sozlG, dogrucu.
i.) : toprak kalburu.
..:..--J v
hakikat-perest
(f. b. L) : yer Op·
hak·bus
(a. f.
';"A.---..t...
b. s.) : hakikati seven.
me; bGyGk' bir zatm ayaklarJna varJp opme.
(a. f. b. s.)
j\£ \.;.
hilk.diln
(f. b. L) : dGnya, yer.
hilk-din-I feni. (fan! toprak) : [bu] DGnya. ,
(f. s.) : toprakla ,ii-
hakikatl,
ger~egi
tanlyan, bilen, anlryan.
hakikat-,inisine 41·l..... l.:~ _.;..A::A""" (a. f: zf.)
hakikati,
ger~egi
tanlyana
gili.
hakikat-,inis"i
(a. i.) : 1. iki has 1m ta-
hakem
rafln, aralarlndaki anl.a'~mazltgl halletmek Gzere, hakim olarak se~tikleri kimse. 2. futbol, gGre~, boks
ve sair spor oyunlarJnr ba~lndan sonuna kadar idare eden .kimse.
hakemeyn
s::.
~....
(a. i. c.): 1. iki
hakem. 2. $Iffin vakaslnda Hazret-i Ali ile Muaviye
arasmda hakem sec;;i1en EbO MOse-I·E~'ari ile Amr
Gbnu-I-As.
.
hikezi
hiki
.
S6.-
374
(a.
s~
ger~e9i
s.., L:~ .:...A::i...
sOrette.
(a. f. b.)
tanrma, bilme.
hakikt, hakikiyye
d..U... , J:.t:>- (a. s.)
1. hakikate mensup, gerc;;ek. 2. sahici 3.
ger<;:ek; ger~ekten; fro realiste.
hakik,yyunj J:1.}-:>-
:
do~ru,.
(a. i. c.) : realistler;
fr. realistes.
hakim
~:>-
\-
(a. s. c.: hukem8) :
(a.zf.) : boyle, bunun
alim, * bilgin, her~eyi bilen; tabiat. inceliyen; felsefeci; tabip, doktor. [Allah adlarmdandlr]. Emr-t
hakim : Tanrr buyrugu.
hikaye'den.)
hakim-i mutlak : Cenablhak. Kitib·. hakim
Kur'an-I Kerim.
gibi, boylece, vine oyle. ,
eden, anlatan.
hakikatl,
yakl~acak
hakk·bini
klj Barut hakkl. 1. s. dogru t gerc;ek : Bu sox hak.
dlr. 8. laYlk, mUnasip : Bu, sana haktlr.
man, hUkkam) : 1. her !1eye hUkmeden t Tanrl. '
hakk'l iimiriyyet : amirlik hakkl.
Ahkem.ul-hikimin, Hayr-ijl.hikimin : Allah.
hakk'l ~efe : huk. s!:' i~me hakkl.
hikim·i hakiki, ,hakim.i lemyexel : Allah.
hakk-I !1urb : huk. bir nehirden muayyen ve ma10m olan nasiptir ki tarla t bag, bah~e 'Ie hayvan
hikim·i mutlak : (Cenablhak). 2. hUkmeden,
sulamak i~in su i1e intifa etme nobeti. [bir tarla
dava yargrlama i!1ine me'mOr olan, *. yargIC;. 3. s.
sahibinin her gUn bir saat, yahut haftada bir gUn
bir nehirden tarlaslnl sulama hakkt gibi].
amir; hUkOmdar,
Ustte bulunan. 4. kadl;' vali;
emir.
hakk·1 terceme
tercUme hakkl.
(a. i. c. : hakeme, haki-
hakim
hakim-ine
(a.f. zf.) :
hikme~
sahibi t hakim olana yakl!1acak sOrette, hakimcesine.
hakim-ine
<t'
If b.
(a. f. zf.) : hakimcesine t
hUkmederek t amirlik tavriyle; hakime laYlk ve yakl!1lr olan.
hikime
(a. i.) : "hakim" in
mOennesi. Hey'et-i hikime .: yarglt;lar kurulu. Evsif-I hikime : muayyen vaslflar.
hiikimiyyet
ha-
(a.' i.)
.> L{'":
S \,;.
(f. b. s.)
mUtevazi, al~akgOnifIlU.
hakir
.-.;_':'>
( a.
S. )
itibarslz, de-
. gersiz,a!1aql, adi, baya!:jl .
hakir
~~_5:::
C'>
Ca. i.) : 1. kazlma, kazrnma t
bir ~eyin UsWnU ~elik kalemle yazl,yahut resim
olarak oyma.
hakk·i muhur : mOhOr kazlma. 2. yazlyl, yanII~I kazlma.
"
hakk~i sehv : yanll~1 kazlma.
b.
<\9
hiikka
(a. i.) : 1. devamll must-
bet, Met; keder. 2. klyamet gOnU. (bkz:rOz-1
mah~er). Sure-i Iiiikka : Kur'an'll) 69. sOresi..
hakka
("ka" uzun okunur. a~ zf.):
Li:>-
dogrusu. (bkz : el-hakk, hakkan, hakikaten).
kimlik, amirlik, UstUnlUk, egemenlik.
hiki·nihiid
hakk
( a. i.) : 1. kuma!11n
parlak, ipek yollarl. 2 .. yol yol 1pekli klJma!1.
hakkak
("ka" uzun.oktm'ur.a.
i.) :' kutucu t hokkaci.
hakkiik
(a. i.
olana
yakl~acak
(a. f. zf.) :hakir
hak·
hakkiki
(a. i.) : hakkaklJk,
mUhUr ve saire kazlma.
dogrusu. (bkz:
el-hakk, hakka, hakikaten).
sOrette, hakircesine.
hakkani
hiikister
(f. i.)
hiikisteri
kUI,
ate~
kUIU.
(f. i.) : kOle
mensup, kUl gibi. (bkz : remadi).
hiikiyin
(a. i. haki'nin c.):
dUnya halkl, insanlar.
hakk
hakk'dan~)
keden, mOhUr ve saire kaziyan kimse.
(a. zf.)
hakir-ine
\
("ka" uzun okunur.
a. s.) : hak ve adalete uygun. (bkz :adi\).
hakkaniyyet
..:...J:!'
L,b.
("ka" uzun
okunur. a. i.) : hak ve adalete uY!=lunluk, hakka
riayet etme, dogruluk. (bkz
adalet, nasfet).
(a.f.b. s.) : h~k
hakk-bin
goren, hakkl tanlyan.
(a. i. c. : hukuk') :' ~. AI-
lah, tanrl. 2. dogruluk ve insaf : Hakdan aynlmamall. 3.· bir insana Sit olan !1ey : Bu, benim hakklmdlr. 4. dava ve iddiada hakikate uygunluk;
dogruluk : Hal< budur. 5. ge~mi!1, harcanml~ emek :
Baba hakklj Ana hakkl. 6. pay, 'hisse : Makas' hak-
hakk·binane
~'l:~ 13:>-
(a. f. zf.)
hakkt
tanryana aore.
hakk·bini
gorme, tanrma.
~~.
13:>-
(a. f. b. i.)
hakkl
hakk·cu
(a. f. b. s.)
hakk-cu .
hak
arJyan.
~
kalml~,
(a. t. b. s.)
dogru soy-
~ J•L)'.;..
hik.sari
toz toprak
peri~an.
hali
,
.Jr J>-
hakk·gu
'(f. b. s.)
hak·sar
ic;inde
(f. b. i.)
peri-
$anllk, dU$kunlUk.
liyen.
Ju'b5 J
hakk·guyane
hakud
(a. f. zf.)'
...
.dogru soyliyene yakl$acak surette.
(a. f. b. i.)
hakk-guyi
dog-
)..i.5 J>-
hakk.giizar
(a. f. b. s.)
hak-
(a,
hakkmda
zf,)
dair,
ilgili.
("ku" ozun okunur.
hil
Jl;.
( f. a. i.) : vUcutta husOle gelen
hal
p.
1-"'"
(a. i. c. : ahval) : annenin erkek
karde$i, daYI.
hakk-perest
..::..-'Y J>-
(a. f. b. s,) :
y
hakka taplnan, dogruluktan ayrJlmlyan, dogrulugu
seven.
hakk.perestin,e 41'l:...,y J>-(a, f. zf.)
.
hakka
v",
taplnana laYlk bir sOrette.
(a. f. b. s.)':
hakka riayet eden, hakkl taniyan.
hakk-,inasane
Ju'L... L.:;
J>-
(a. f. zf.) :
hakkl tanlyana yakl~acak sOrette, hakkl taolyarak,
hakka riayet ederek (bkz : adil-ane).
(a. f. b. i.) :
hak$inasllk, hakkl tanlma.
hak.ni,in
fa-
(f. b. i.)
fakirlik, dilehcilik, yoksulluk.
hak.pa[y]
gin topragl, ayagln
tozu,ayagm ba'stlgl toprak.
[evvelce : f'hakpayine gelmek", "hakpayine yUz
sUrmek" gibi, $erefe dokunan tabirler, nezaket c;erc;evesi ic;erisinde 1<ullandJr olmu~tu].
" \.•/~ l;.
hilk·rub
(bkz : c;arOb):
(f. b..i.) : yol topragl.
(f. b. i.) : sUpUrge.
(a. i.
c. :
ahval) : 1. ~imdikj
!,_.L;..
L
Ca. i.) : 1. soyma. 2. bO$anma.
3. tahttan indirme.
~b.
(a. zf.)
$imdi, henUz. (bkz.:
el'an, halen).
hila
(f. b. i.) : aya-
Jl
hi.l-i sahv :. huk. [eskiden]daimi veya arlZi bir
sebepten dolayl $uOru mUnselip bulunan bir $ahsm
akl7 melekelerini muvakkaten iktisabetmesi, fro h1.
tervalle lucide, moments de I'ucidite.
hall!
J~~.:Jl;..
hik-ni,ini
hal
zaman, qec;mi$ ve gelecek olmlyan zaman. 2. olu~,
bulunu~, sOret, keyfiyet, * durum.
hil·i hizlr : ~imdiki durum.
hil·i ihtizir :' can c;eki~me, olUm hali.
hil·i intizar : bekleme hal i.
hal·i medeni : medeni durum. 3. mecal, kuvvet,
takat. 4. de~vi~lerin, sofularrn cezbesi, baygmllQI,
cO$kunlugu. 5. dert, keder, elem, slkrntl. 6. isim
c;ekimi $ekillerinden her biri : evden : den haU,
sokaga :' ~e hali gibi.
'
hal'
(f. b. i.)
kir, dilenci. (bkz : sail).
376
.b\~ JA>-
ben, nokta.
hil·i siyih : kara ben.
kl tanlyan, haktan aYrJlmlyan.
hik.rih
hakud·ine
a. f. zf. ) : kin gOaercesine, kin qUderlikle.
ru soyleyicilik.
mU~eallik,
(."ku" uzun okunur. a.
s.) : pek kindar, c;ok kin qUden .
,Ji;.
(a. i. c.
halat)
haJa, baba-
nrn k,z karde$i.
hali'
s-){';"
(a. s:) : 1. bO$. (bkz
tehl). 2; i. ayakyolu. (bkz
hiilaat
hall,
halaca).
(a. i.) : hayaslzIJk, yUz-
sUzlUk: ,
halib
batakIJk arazl.
(f. i.)
c;amur, batakhk;
hil.bu·ki
~~;..
halaea
. (f. i.)
haUlfet
"'::"9){;"
(a. L)
halahil J;")I;"
(a. i. halHe'nin c'.)
hall-
feler.
Jf)l,..
(a. i. hallle'n in c.)
V"')\;"
hal;b
kavga, gurultU,
(a. i.) : kurtulma, kurtu-
halas·. me,hOr·: begent/en,
-~lS-,,){;"
~UkredjJen kurtulu~.
(a. f. b.s.).: kurtancl.
(,
(f. i.) : 1" <;er~op. 2. gemi dUmeni.
hil·i,ini
(a.
t. b.
s~)
hal.
den anlar.
J,J; ){;.
(a. i. c.)
fels.
fro vacuistes.
J;A;..
(f. L)
lu~.
zev-
-celer, nikahll k.adrnlar.
halik
samlml dost-
(bkz : hila~).
(a. i. hafika'mn c.) :
1. mahlOklar, * yarat,klar, insanJar. 2. halaYlk, sa·
tm alman kadlrl hizmetc;L
halaiyyun
ha/alu~";j ){;..
~amata.
ha/is-kir
,,5)t;..
haliil
(a • .i.)
Juk. (bkz : hdilJet, hulalet).
(a. L halhal'm c.) : Arap
.....ii){;..
haliik
ha/alet
ahmakllk,
kadmlarrnrn, sUs oJarak, ayak bileklerine taktlklar.l
'gj.jm{j~ten veya altmdan yapdml~ haJkalar, ayak' bilezikleri.
bo~JuKs;uJar,
ka~m e~. (bkz:·
(a. L)
hafile, zevce).
btJdalalrk. (bkz : hamakat, humk).
halaif
halile
apteshane. (bkz:
hale 2).
.:,;'.h..
hilat
(a. i. halehn c.)
( a. i.)
pay, hisse, na-
sip.
haller,
* nitelikler.
sOretler, keyfiyetler,
halit
.:,;'jl
( a. i. haJa'nm c.) : ha·
hall_vet
':';J.){'"
(a. L) : 1. tatlllJk,
lalar.
halak
J1;"
( a. L)
pas;avra,
Ylpranml~
-aski sey.
halak
kalar. (bkz
halaka
Jl,..
(a. i. halka'nm C.)
hal-
halakat).
c\it,..
halavet-i kelim : soz tatl,lJgl •.
halaka
(a. L halik'mc.) : ber·
veren, zevk veren.
halavet-yib
("ka" uzunokunur.
halakat
..:J)\;"
(a. i.) : 1. halukluk, iyi
...J,..
halb
halb
......1;"
)\,..
(a. f.
b. s.) :
ha/bi
halaki
(a. i.) : pac;avraci.
~)\,..
(a. i.) : 1. dostluk. 2. iki
nesne arasl as;lk o/ma.
(a. i.) : 1. pen~e/eme, par~a·
1.:1;..
~a~km; ahmak. 2.
(a. s.) : 1.
hilekar~ aldatlcl.[ke/ime "ah/eb" in mUennesi].
(
(a. L hulkum'un c.):
bogazlar [insan ve hayvanlarda].
\..1)\;..
(a. i.) : sut sagOla.
lama. 2. birinin aklml ba~mdan alma.
ahlaklJlrk. 2. dumdUzlUk, dUzlOk.
halal
~l:·J
tatldlk bula,n, zevk bulan.
a. L halka'nm c.) : halkalar. (bkz : .halak).
halikim
tatlJlJk
halavet-bah,
(a. L). (bkz : halka).
berler.
halikat
~irin-
·Hk. 2. zevk.
halbe
<\,,6.
(a i i.
C.
:
hala~ib) : yar,~
i~in veya yardlm I~in roplanan at/dar gurupu.
hil-bu-ki
(a. t. f. e.)
oyle
iken, hakikat ~udur ki, ~u kadar var ki.
177
.
"
hale
'7...:...
'<-_1>-
hale
...\.l;.
hald
(a. i.) : devamldtk, sOreklilik.
hal.dar
e~y~m).
hale
.Jl..b
-etrafmda
gorOI~n
"'~ 6..
halen
(a. i. c.
(a'. i.)
halat): teyze, anne·
1.
sagdml~
sOt. 2.
(a. s. halib'in c.)
sOt sa-
ganlar.
(a. s. halib'in e.)
halebe
alda-
tanlar, kandlranlar.
~_l>-
Halebi
(a. s.)
.:...16..
(a. f. b. s.)
halevat
ha;~li,
luklar,
halelenmi~.
(a. i.) : 1. babadan sonra
kalan ogul. 2. me'murlukta, birinden sonra gelip
onun
ferine ge~en kimse.· Hayr.ijl.halef : haYlrl1
ogul, babaslm haYlrJa andlracak olan ogul.
'La1;"
halefen
(a. zf.) : arkadan gelerek.
halefen an selef : sereften halefe
Jl;..
halefi
ge~me
~eklinde
bO$-
yalnlz bulunulacak yerler.
) \J
oI.lllb
(a. f. b.. s.) : hilal,
olan.
halezon
j
J)>-
(a. i.) : 1. 'kabuklu sO-
J J)>-
(a. s.): -helezonla i1gili;
helisel. (bkz : helezonl).
(a. s.) : haleflikle ilgili.
(a. i.) : haleflik,
g~i'ni$
...lJ;"
me~hur-
mtiklti boeek; sOmtiklti boc'ek kabugu .. 2. geo. he-lis. (bkz : helezon).
half
birinin verine
(1'1. f. b. i.)
(a. i. hala'nm c.)
-:, \.:P'"
.L·
hale-var
ay
yoliyJe.
birc;6k haleflerden sonra,
'halefi~yet
......il>-
(a. i.) : 1. yemin etme. (bkz:
halfe). 2. yemin. (bkz : kasem).
olma.
(a. i.) : 1. iki ~ey arallgl, bO$-
luk. 2. bozma, bozukluk, eksi~lik.
378
Ij\ ..:.J6..
halv~tler;
halezoni
halefen ba'de halef
(a. i. c. : halat) : hal, sO-
bir c;e~itlale.
y,Orek ~arpmtlsl.
halef
(a. i.) : bot. fundagiller,.
halet-i ~uuriyve : ~uur hali.
~arpmtl,
halef-efzi
hile·dar
~u'
halde,
halet-i nez' : can ~eki~me.
halet-i riihiyye: ruhi durumu, fro etat d'ame.
titreme.
haledn-I kalb
~imdiki
ret, keyfiyet, * nitelik. [keljme, "hal" kelimesinin
e$iti. ve mOenpesi olmakla beraber : "dikkate degerhal" manasma gelir]. EI.haletij hilzihi : ~imdiki
halde.
halet-i cerr : (a. gr.) : kelimenin ref ve nasb
hali.
halet·i ga~y : baygmlJk, kendini bilmezlik hali.
Hafepli, Halep hal-
(a. i.)
(a. zf.) :
<I.~':":>.:.:l;"
halenciyye
klndan olan.
haleean
me-
fro ericacees.
halet
.L.J>-
(a~ i. halme'nin c.)
anda, daha, henOz, bugOnkO gOnde. (bkz : hala).
sOt sagma.
hal~1
-:,l""\->-
halemat
me ba$larr.
nin klzkarde~i. [biide babanm klz karde~i, "hala"
dlr ].
halebe
hale~
(a. f. b. s.)
M
GOne~in
(a. i.) : bazan Ay ve
haleb
fiilleriyle
bulucu, bozulucu.
parlak daire, ay agrll.
oI.l\;.
.J ..i._;.l\.;"
halel-pezir
hale·i mah, : Ay agdl.
hale
(a. f. b. s.) : bozma,
bozulma. ["etmek", "olmak" yardlmel
kullanillr ].
(a. f. b. s.) : benli, be·
nekli. (bkz
J \-,-U;"
halel·dar
(a. i.) : yOn ve pamukatma.
half
......il;..
(a. i.) : 1. art, arka.
half·i imam : imamm arkasl, ardl. 2.
evlat.
S•.
kott;
halife
LJi1>.
haifa
taklidi
~eyler
(a.-i.): bot. lifl(\rinden.ipek
be~parmak
dokunan bir nevI
otu.
(a. i.) : yemin erme, andi~me.
halfe cAl:>-
Halie·j
Halic.l
Halic.i
Halte·i
Halic-i
(bkz : halfl).
(a. s.)
arka, art ile ilgili
alan.
J L.;.,l;..
halhal
kadmlannm sUs olarak bileklerine taktlklan !=IUveya altmdan yapdml~ halka, ayak bilezi~i.
(bkz : ebrencen).
halhale
(a. ,i.)
elastikiyet,
(a. s.) : 1. tenha,
bo~, sahipsiz
J b..
(a. s.) : hal'e mensup, ~imdiki.
",J l
(a. s.) : bo~anml~ erkek. [mU-
I-
L~;"
1.
(a. s.)
soyulmu~.
hali-ul·izar (yUzU Ylrtlk) : slynk, edepsiz, ·almnm daman ~atlaml~. (bkz : fersOde-pl~ani').
hilib
J>-
(a. i. halide'nin c.) :
.41 I.;..
halide
(a. s. c.:' h§lidat) : 1.
["halid" in mOen.]. (bkz : halid). 2. i. kadm ad••
., .•d;"
halide
ml~, saplanml~.
(f. s.) : dUrterek bastlrll-
Haneer·i halide: saplanml$ hanc;:er.
j J~ \.;.
halidin, halidOn
•
0:...J I.;..
halidiyye
et;
..J I.;..
(a. i.) ., Nak~-i bendr
tarikatl $Obelerinden biri. [Kurucusu : Eb-til-Bah3.
E~~eyh Ziyaeddin Mevlana Halit bin Ahmet bin HU...
seyin-UI-Osmani-yO~-$afii~yO~-$ehr-i ZOri'dir].
halif
YltSIZ. 2.
~\j\.;.
sUrUp .gidenler. Ceziiir-i halidat : Kanarya adalarl.
2. ko-
vulmu~.
halj
(a. s. c. : halidOn, halidin)
(a. s. halid'in c.). (bkz·: halid).
en. "halia" dlr].
hlil.'
j\;.
halid
hali-yuz.zihn : zihni bo~. [mUen. "haliye" dir].
hali'
Arib : Bahr-i Ahmer.
Bahr-i Sefid : <;;anakkale.
Bahr.iSiyih: Bogazi~i.
Faris : Basra Korfezi.
istanbul : istanbul Halici.
hilidat
yer. 2. a~lk yer. Arazi·i haliya : bo~, tenha topraklar. Evkat·. hiliye : bo~ vakitler. Eyyam•• haliye:
. bo~ gUnler.
.
hali'
fI,
1. sonsuz, daim, ebed.. 2; bir Ylld~m ~ok ya~lyan
[ot, agac;:]. ~,cir'l halide: blr Ylldan fazla ya~lyan
agac;:lar. 3. erkek adl. [mUen. halide].
esneklik.
Jl
C
(a. i. c. : halahil) : Arap
mU~ten
hali
(a. i.) : denizin, bUyUk Ir·
halie
mak seklinde, iki kara arasmda uzaylp gitml$
klsml, tab" liman, bogaz, kanal.
(a'., s.) :' yemin_ eden, andi~en.
....;J b..
( a. s. ) : 1. gamslz, gailesiz, ka-
evlenmemi~
,.. ..1 b.
hilif
[erkek].
( a. i. ) : 1.
sot~O.
2. sidik
....All.;..
(a.' s.) : 1. pe~ten ·gelen.
2. birinin verine ge~en. 3. c;:tirtimti$,
mOen. "halife"].
r
bozulmu$.,
borusu..
(a. s.) : yemin
haUf
halib
hilib
.....J>-
-.Jl
(a. i.) : sOt, taze sOt.
(a. s. c. : halebe) : hile-
kar, aidatici. [mUen. "halibe" dir].
halie, hilice
<l~ b.. •
rb..
sozle~en
ederek
adamlardan herbiri.
halif
(a. s. c. : hulefa') : arka··
dan gelen, sonradan gelen; birinin verine gec;:en.
(a. s.) : pamuk
halife
<l..i....J;..
(a. i.. c. : "hulefa') :1. bi-
ve.
eQiren.
halie, halice
birbiriyle
<l~\.;.'
[.\.;.
natma, sarsma; hareket ettirme.
(a..s.) : oy-
rinin verine gec;:en kimse. 2. Hz. Muhammed'in
fatmdan sonra Ommet idaresinin ba~ma gec;:en kimse. 3. padi$ah. 4. resmi dairelerde kalem ba$mlO'
ikincisi. S'. kalfa, ikinci usta.
379
halife·i evvel
halife.i evvel : devlet dairelerindeki yazl i~lerin:
de ~a"~anlar. [Tanzlmat'tan once kalem te~kilatf:
"halife, hal1fe-i sanl, halHe-i ewel" olmak Ozere
O~ derece idi].
halife.i Muslimin : Yavuz'dan sonra Osmanll hOkOmdarlarJ hakkrnda kullanllan bir tabir.
halife·i sini : devlet dairelerindeki yazl i$lerinde
~alt~anlar.' [Tanzlmat'tan oncekalem te~kllatl : "haIHe, "hal1fe-i sanl, halHe~i ewel" olmak Ozare O~
derece idi].
Hilik
(a. i. ve s.)
yaratan, yok-
hilis
SIZ.
h£tis·ijd-dem :' saf kan, art kan. [mOen. "halise"
dir ].
en ~
(a. f. zf.) : sat ve temiz
(a. zf.)
helak'den.):
helak
(a. i. c. : halaka) : berber.
1. halis oldugu
halde. 2. hlles'izce.
hiliset
(a. s.
JIb.
L..aJl;.
hilisen
(a. i.) : ed. ibarenin saf,
dOzgOn ve akici olmasl.
'Clan, miskinlik i~inde olen. Turib-, hilik : arsenik.
hilik
",·L..aJl;..
hilis-ane
olana yakl~acak surette; temiz yjjrekle, yOrek teo
mizligi ile. -
tan vareden, yaratlCI, Allah.
hilik
1. hllesiz, katk.-
(a. s.)
2. i. erkek adl.
ct~.all;.
hilisiyye
(a. i.) : Kadirl tarl"katl
kollarrndan biri. [kurucusu : ZiyaOddin Abdurrahman Halis-Ot·Talibanl'dir].
(bkz : hallak).
tuvaletli
(a. 5.) : 1. tlra~ edilmi~. 2.
J:1,.,.
halik
radam
halisiyyet ..::..-aJ\ ; ' ( a. i.) : halislik, dogruluk,
hllesizlik-.
veya kadrn].
halit
halikCl
(a. L c.
halaik)
ta-
.kJ;.
(a. i.) : huk. su ve yol hakk'i
gibi arazinin hukukunc;la mO~arik olan kimse.
blat, nas.
<t.CJ~
hiUike'-
(a. i.) :
~ok harls .clan 'ne-
halita
",kJ;..
birka~ ~eyin karl~-
(a. i.) :
maslndan meydana gelen, karma; kim.
fis.
hali·ul-lzar
hiliklVyet .:...~I.;. (a. L) ! h81ikllk, yaratlclIJk.
(a. b. s.)
\;atlaml~,
kotO, alnrnm damar!
hali!
(a. i.) : zevy, koca.
hiliyi
halil
(a.
J:-1;'
s. c.
ahilla)
1. saMl-
* al~lm.
LIb.
yOzO Ylrtlk kadrn
(a. zf.). (bkz : haliyen). [as-
Ii "haliyya" dlr].
ml [~ost]. 2.i. erkek adl.
halil-ullah; halil.ur-rahmin
lam. muen. "halile" dir].
halile
<tL:l,.,.
~alrnan
halim
(':'...1,.,.
halail)
zilleri'
bo~
(a. f. b. L)
~alan.
~imdiki
oljln, yumu$ak huylu. [Allah adJarrndandlr]. [mOen.
"halime" dir]. 2. i. erkek adl.
~ak
huylu olana
J81
yakf~acak
surette.
LJl;.
oldugu halde,
zaman-
bo~
(a. zf. hall'den.)
hal.,
olarak.
..:::,; L.1;.
haliyyit
(a. i. haliyye'ninc.) :
haliyye
yumu-
(a. L c.
haliyyat)
be-
kar kadrn.
hiliyye
(a.. f ..zf.)
~imdjki
bekar kadrnlar.
(a. s~) : 1. tablat, yava~/
halim-ine
(a.zf.)
halde.
hiliyen
zevc;e,
harem 8).
j j ,u:1,.,.
haliJe.zen
tekkelerde
da,
(a. L c.
nikahlt kadrn. (bkz
hiliyen
ibrahim aleyhisse-
r
raksetme, el
tarlkat.
cJi.:•.
~aklatma
(a. i.') : ibadet esnasrnda
gibi
~eyleri
helal sayan bir
halli
J1;'
halk
(a. i.) : 1. yaratma, yaratll-
ma,
halk-. du cihan (iki cihanJn halk!) : olUlerle diriler. 2. kat. 3. insanlar. 4. insanlardan bir bolUk.
J1>-
halk
(a. i.) : 1. bogaz. (bkz : hul-
kum). Huruf-i halk : IlIing. 'bogaz harf/eri. [ha, hi,
ayn, gayn, he] gibi. 2. tlra~ /etme.
halka
(a. i.) : 1. orJasl
bo~,
(a. i.)
hall
daire bi~iminde olan ~ey.
halka-j ab-gun : gokyuzu.
halka-j d~rr : inci halkasl, dizisi.
halka-j gisu-yi mii,g-ef,an : misk sa~an salfJn
klVrlml.
halka-i ~eh-per : buyuk kanat halkasl.
i~areti
halka-i zikr : zikr, ibadet halkasl, ibadet slra~
slOda meydana gelen halka. 2. bir ~e~it ufak, yagll
ve tuzlusimit. [kelime "halaka" ~eklinde de ko{la-
ha,lIab
~ "'-Al...
...r ~
A
halka-be-gO{jan)
,.
:
..
( a. f • b . s. c. :
(a. i.) : pam uk, :vatak, yor-'
gan atan kimse.
922 yJllnda asJlmak sOretiyle.
Hallac-I Mansur
oldurulen ve. Divan Edebiyati'ndaadlna slk slk rast':',
lanan unlU soH, adl Huseyin'dir.
hallad, hallaciyye
(a. s.) :. 1.
sur tarikati.
hal.la~lIkla
j~~
halka-bend
lanlp
c;:epe~evre
halkavi
(a. f. b. s.
..t~ 4.2l...
(a. f.b. i.)
top-
oturma.
tJ:l;'
halkan
4il>
kulagl halkalllar, kulagl ku-
(a. zf.) :
~ -,_Al>
yaradtll{j~a.
(a. s.) : halka {jek-
Iinde olan.
halkaviyye
c\>• .J-Al...
hall
J>-
(a. i.) : 1. c;ozme,c;ozulme, ka-
~ok
yemin eda...
[kimse].
(a~
hallak
i.)
berber. (bkz:-
hallkL
(a.s. ve i.) : halik, yara..
tlcl, yaratan, vareden.
hallak-. maani, hallak-ul-maani': iran ~airlerin
den' isfahan'lI Kemal'in I,akabl olmakla beraber,
yaratici ba~ka DnlU ~airlerin de slfatldlr.
hallal
!oj ~
(a. s.) : halled~n, c;ozen, c;are
bulan.
hallal-i mii,1<i1at : mu~k(jlU halleden, zorluklan
yenen, c;ozen [kimse]. (bkz : ukde·gU~a).
hallal-ul-ukad (dugum'leri c;ozen) : zorluKlanyenen (bkz : ukde-g(j~a).
..J){;.,
(a. i.)
hallal
•
hallas
...r ){;.
(a. i.) : 1. bot. kupe-
c;ic;egigiller, fro oenotheracees. 2. zool. halkaillar,
fr. annelees.
4:-:'"){> .. l3:'){>ilgili olan. 2. Hallac-I Man-
(a. s.)
hallaf
hallak
halka-be-gu,an
yalancl; c;ok
hilekar.
kulagJ' halkalt, kupeli, mec. kole.
halka-be-gO{j'un c.)
peliler, mec. koleler.
~ok
(a. s.) :
n"ml~tlr ].
h a Ik a-b e-gUlj
sirke. Hamlz-, hall
kim. sirke asidi.
yu-
varlak~ekil,
halka-i teslim : dervi~lerin boyun egme
olarak uzerlerinde buhindurduklarl halka.
hall ii akd-j umur :" i~lerin gorulUp neticelenmesi.
sona erdirme, muspet, bir neticeye
hall ii fasl
bag/ama.
sirke yapan
kimse~
(a. s.) : c;ok tutan~ yaka-
lIyan kimse.
(a. s.) : ortallgl
hallat
r1~lk bir meselenin ic;inden C;lkmai karar verip netkeye varma.
hall-i mes'ele ; meselenin halli, c;:ozulmesi.
munasebetsiz, yersiz sozler soyliyen.
hall-i mii,kilat : zorluklarm halli. 2. eritme. 3.
tahlil, analiz, *c;ozumlerrie.
hall ii akd : ed. "i~ bitirme~' bilmece ~eklinde
duzenleyip aC;lklama.
daim ve baki eylesin!
(a. n. cu.) :\ Allah
halled:AII~h
halli
WlL>-
karl~tJran,.
(a. s.)
halle mensup, tahlH
ile olan, tahiti ile ilgili.
381
halli
1. kuwetli. 2. ~en·
, (a. 5.)
haJli
<oin.
",::l~ (.
halli, halliyye
J;"
(a. 5.)
sirke i1e
(a. f. b. i:) : h~lvet veri, gizli gorO~Oleeek yer,
yalnrz ba~Jna oturup ibadetle vakit ge~irilen yer.
(bkz : halvet-saray).
i1gili, fro aceteux,-acetique.
halvet-guzide,
(a. I.) : kim. slrke
halfiyyet
asitinin esaslardan biriyle karl~masmdan meydana
gelen tuz, fr. acetate.
hall.kar
,)~J\""
(f. b. L) : gOzel yazllml!i
blr yazlyl veya sanatkarane yapJlml!i blr mlnyatUrO
~evreliyen ~I~ek motiflerinden, bilhassa, hatayi cinsi kullamlmak sOretiyle yapllan tezhip, sOsleme.
(f. b. i.) : 1. inee
hallkari
(a. I.
halemat) :
C. :
mem~
-giizin~. j(r};..
(a. f. b. s.) : halveti, tenha bir
olan '[kimse].
halvet-hine
q,·L;{};..
veri
se~mi$
(a. f. b. i.) : dlnlenme
veri; yalnrz ba~ma oturulup Ibadetle vakit ge~iri
lenyer.
(a. s.) : 1. halvetle iI-
halveti
gilL 2. i. ibadet ve torenlerini tenhada yapan bir
tarikat. 3. i. halvetiye tarikatinden olan klmse.
[mOen. "lialvetiyye" dir'.
tel i~leme. 2. g. S. halkar tarzmda yapJlml!i tezhlp,
sOsleme; altmla sOsleme yapma sanatl.
h\ilme
~--,-};..
halvet-gih, -geh
Halvetiyye
oL.~.};..
(a. i.): tas. $eyh ebi
Abdullah SiraeOttin Omer ibn-i E~~eyh EkmelUttin·(jJ-Ehci tar'afmdan kuru Ian tarikat.
ba$l.
halvet-ni~in
hahne-i smaiyye : emzlk.
(a. f. b. s.)
halvette, yalnJzhkta oturan.
hal,t
(a. L) : 1. karl~tlrma. (bkz:
..kL;..
meze). 2. fena, mOnasebetslz soz soyleme. 3. naz·
lalJma.
~_lJl;.
hilta
bOyOk
hal~a,
(a. L)
~~ .:",l;..
(a. f. b. L)
ni~inlik.
halvet-sariy
kopeklere takllan
\$\
;_.J};..
(a. f. b. i.) :
halvet veri, bir hOkOmdarm husOsi dairesi. '( bkz :
halvet·gah, halvet·gE!h).
tasma.
.:" Lk.l~
halllyyit
halvet-ni,ini
halvet,
(0'. L c.)
mOhim
nasebetsiz, yakl!ilkalmlyan sozler.
f'l;.
(f. s.) : 1. pi!imeml~, olmam'$,
~ig.
(a. I.)
hilOk
'1. mercimek
h~luk
Insariiyetli,
halvet
oea~l.
J ,,1j.
ge~im
~
(a. s.) : 1. Iyi huylu,
ehli olan. 2. erkek adl.
,,1_>.
<.a. I.) : 1. yalmz, tenha
kalma,tenhaya ~ekilme, tenhahk. 2. tenha yer. 3.
hamamm sleak bir bolmes!.
halvet-i faside : huk. mukarenete mani bir ~ey
bulundugu halde kan ve koea arasmda vuku'bulan
halvet.
halvet-i 'Sahiha : huk. mukarenetemani bir ~ey
bulunmadlgl halde karl koea arasmda vuku' bulan
halvet.
382
2. !!ilenmemi!i,Ozerlnde .~all~Jlri1aml~. 3. bo~,
nafile, beyhOde. Hayil-j him; Umid-jhim : bo~ hayal, bo~ ,Omit. 4. terbiye, teerObe gormeml~, aeeml
[kimse].
ham
{'
(f; s.) : e9rl, bOkOlmu!i. Kamet-j
ham : egri boy. EbrO-yi ham : e9ri
ka~.
ham-I ziilf : zOlfOn (sa~ IUlesinin) klvrlm"bOk.
fUmU.
hamiid
(a. i. hamide'nin c.)
birinin medhe laYlk olan i~lerL
hamii!
Jf La-
(a. i: himale ve hamile'·
nin c.) : 1. klll~ bagl, kllJ~ kaYJ~'. 2_ nusha, mUSe
ka, tllsrm. [kelimenln 2 nci manasJ dilimlzde mOfret olarak kullanllmaktadrr, "hamayil" ~eklinde yazrlmamalldlr].
hamaim
LA'-
(
(a. L hamame'nin
c~)
gUvercinler. ["hamayim ' ~eklinde yazdmamalldtr].
hamaim-i biiyut : ev gUvercinleri.
(a. i.) : ahmakllk,
beyinsizlik, bonlUk. (bkz'.: halafet, l:Iumk, hUtr).
hamam, hamame
",...
LA'- .'. i L;.
(a. L c. :
hamaim) : 1. gUvercin. (bkz : hadir , kebOter).
'2. kumru.
~~
hamamiye
(a. h. L)
Hz. MOsa za-
manlndaki Mlslr Firaun'unun veztri.
(a. L) : 1. cesaret,
hamaset
kahramanllk, yigitlik. 2. kahramanca
1.5-..L .<l"
hamasi
~iir.
.:,L.-..lA'-
hamasiyyat
IUm hUklUm, klvnm
ham). '
hamd
~.<l"
Tann'ya olan
.ij
hamdele
(f. i.) : kalem.
hame-i ezel : Allah'ln. kaderleri tesbit ettiQi kalem.
hame·i muy, -muYI, -muyin : kll kalem.
ham-ender-ham
:
~ikayet
hame-ran
hame
"'-A lAl
pesi, kafa tasl.
(f. zf.) :
{
(f. b. s.) : "kalem
hame-zen
j j <let;.
(f. b. i.)
#
uzerinde
kalem kesilecek alet, makta'.
ham-ge~te "'~ (i-
(f. b. s.). (bkz
ham-
hamhama
kalemi,
~ikayet
(a. i.) : ba~m list klsml, te- ,
(a. i.)
sozu, genizden
himlz
• (a. s. c. : hamlzat)
1..
ek$i ve sirke' gibi olan, asit. 2. kekre.
hamlz-J fahim : kim. asit karbonik.
hamlz-J hadid : kim. oksit do fer, demir asidi.
hamlz-I karbon: kim. asit karbonik.
hamJz-J kibrit : kim. sUlfUrik,.
hamJz.J klor-i ma : kim. asit kloridrik.
hamlzat
yazan ka-
kalem ve klll~.
ot.. ,;",i-
soyleme, hrmhlmllk.
1.
hame'vij~em;;ir :
{.;..\,'\
bUklUm bUklUm, klvrrm klvrlm, (bkz :; ham-beham).
hime,i ;tk41r-riz.: ~eker sa~C!n kalem.
~ekYa
ta-
-hamele-i hiiccet : yazl, kaYlt melekleri~
hamele-i Kur'an : Kur'an-I ezberleyip haflzolanlar.
(a. zf.) : "elhamdO-liI-
...L3"
hame-i edeb : edebiyat kalemi.
hame-i
lem.
(a. i.h~mil;in c.)
otl_.<l'"
kaldrranlar, hamil olanlar.
-~Ude ).
lah" cUmlesinin, Arap~a:da naht denilen kaideye
gore mastar haline getirilip klsaltllmasl.
'L.• \.;.
c.) :
hamele-i Ar,: Ar~'1 ense koklerinde ta~lyan : isrilfil, Cebrail, Mikail, Azrail adla.rmda dort bUyUk
melek.
.
.
~Ukran
duygularmr bildirme.
hame
hamele '
(f. zf.): bUk-
klvnm. (bkz : ham ender
(a. L)
hamle~nin
yUrUten'~ : yazan.
t
("~
ham-be-ham
(a. i.
atdl~lar atdmalar, saldlrJ~lar, saldrrnialar.
(a. i. c.): kahramanllk
destanlarl.
ka-
(a. i.) : 1. kuzu. 2. ast....
hamelat
(a. L) : 1. hanlasetle
ilqili. 2. Flranslz~a "epique" kelimesinin kar~dlgl.
(f. b. s,)
.'
yazdml~.
~Iyanlar,
j\...~
.ur ",.. i.;.
semanm kuzey yanm kuresinde Sevr burcu He Sureyya manzOmesinin yakmlarmda bulunan bir bur~
ki, Gune$ buraya martin dokuzunda dahil olur,
lat., Lacerta; fro Belier.
zoo I. gUver-
( a. L)
cinler fasilesi.
Haman
lemle
J
hamel
•.::..9 ~
hamakat
hame-giizar
:
i
ek~i
.:,L.a.• L,..
(a. i. hamlz'm c.)
ve sirke gibi olan ~eyler, asitler.
hamlzat-I ~ahmiyye : vag asitleri. 2. kekreler.
himlzlyyet
(a. I.) : 1. ek~i-
lik, kekrelik.
383 .
hami
l.! \....
(a. s. c. : humat) : 1. hima-
ye eden, koruyan~ koruyucu, sahip ~Ikan, gozeten;
2. i. erkek adl. [mUen. "hamiye" dir).
(f. i.) :, hamhk, gev~eklik.
harrii
hamid
- (a. L)
.J._." \.;.
..l_6..
hamid
(a. s. hamd'den.
..l~
C. :
adlanndand.r. 2. ovUlmiye deger. Evsif-, hami·
de . ovOlmeye deger vaslflar. 3. AbdUlham,d'den
gelme erkek adl.
~r ~_j-.
(f. L)
egrilik,
(a.
S.
hamid'in c.)
himise
"_AI.;.
himisen
rak,
(a. zf.)
hami,
1",.,:...:... lA
(a. s. hamid'in c.) :
(a.
S.
c. : hamele) : 1. yOk:
Iii. 2. gebe.3. haiz. 4. sahip, malik. S. ta~lyan,
gotOren. 6•. uhdesinde bir poli~e bulunan.
hamil.ivahy : Cebrail :Aleyhisselam.
hamil
(a. s.) : ad. kotOye
~Ikml~
..::...~
<u_... 6..
(a.. s. c.
havamil)
geM
be [kadln]. (bkz : abisten).
':>LAt..:.
hamil oldugu halde,
hamim
(a. i.) : 1. milli onur
;.t(~
(a. f. b. s,):
har;i,iyetli, mil" onur ve haysiyet sahibi. (bkz : hamiyyet-mend).
hamiyyet-mendan)
karl.
hamiyyet.mendan
~
(a. f.b. s. c.) :
hamiyetli. (bkz
hamiyyet-
I..t.:..-=:a-
(a. f. b. s.
j
bamiyyet-mend'in c.) :hamiyetliler.
hamil olarak,
ta~lyarak.
(..-~
hamir, hamire
';~-i-
(a. f. b. I.):
hamiyetlilik.
hamka
(a', L) :, 1. soy sop. 2. s.
~:i
hal11ur.
hamir·i maye.: mayanm hamuru.
(a. i.) :
U.l!"'
("ka" uzun okunur. a. s.)
ahmak, budala [kadm]. ["ahmak"
haml
,
(a. f. b. zf.) :
hamiyetli olana yakl~acak sOrette, hamiyetlicesine.
hamiyyet-mendi
(a. zf.)
pek slcak, pek kaynar nesne.
3Q4
L) : mektubun alha~iye).
hamiyyet.mendine ""·I..L.:....:~
olan kimse.
himilen
(a.
ve haysiyet. 2. Kadm adl. [kelime, bir arahk taas~
sup (fanatisme) kar~111QI olarak ileri sUrOJmO~se
de tutunamaml~tlr].
hamiyyet-kir
,,-:A"l:..
.)... 6..
be$inci ola-
be~incisi,
hamiyyet-mend
hamile
(a. L) : 1. be$ind
rOtbe, sivil me'murlarrn ilk rOtoeJerL 2. "ham is"
kelimesinin mOennesi.
hamdedenler. (bkz : hamidln).
hamil
dor-
ham-
hamidOn).
j
b~$incJ,
(a. s.) :
hamiyyet·i cahiliyye : hakikate kar~1 harcariall
emek,
j . ..l .. l:..
hamidOn
..r'" \.;.
hamiyyet
biigriiliik, kanburluk.
hamidin
(a. s.) : be$inci. Yevm-
(f. s.) : egrilmi~, bOkUI.
kanbur. (bkz : hadeb, hadebe).
hamide.kamet
iki bOklUm.
dedenler. (bkz
.......-.:,;..
tina i1ave edilen yazi. (bkz :
mO~;
hamidegi
hamis
(a. L hamd'den.) : 1. Allah'
o)..l-:t
ha-
.ul-hamis : haftanln be~inci gUnU, per~enbe.
ha-
"In
hamide
(a. f. b. i.)
hamurcu.
duncUden sonragelen saYI. (bkz : hamls).
midin, hamidOn, hummad) :1. hamdeden, ~Ukre
den. Abd-i harold :hamdeden, $Okreden kul. '2. I.
erkek adl. [Hz. Muhammed'in Jakaplarrndandlr].
hamid
yugur~cu,
hamis
:.' koru sonmedigi
ate~.
haJde alevi s6nen
hamir-gar
mur
J-.a-
In
mOen.].
(a. i.) : 1. ana karnmda-
ki ~ocuk. 2. gebe olma, gebelik. Muddet·1 haml. :
gebelik zaman!. Vax'·, haml : -~ocuk dogurma. 3. isnat, atf. 4. yUk. 5. yOklenme.
haml·i kazib : hek. kadlnll1 gebe imil;i gibi karnlnll1 l;iil;imesi.
hamme
olo~
(a. i. c. : hevamm)
1.
binek hayvanI. 2. zararii hal;ierat, bocek.
::... )t4--
hamlac
(a. i.) : 1. kuyumcu
korugu. 2. kim. bir alevi OfIeyip bir ~ey Ozerine
c;evirmek i<;in kullantlan ince maden boru, * Ofle<;.
ctl~
hamle
hamli, hamliyye
*
savlet).
4._:b" , J~
(a. s.)
t
l.,.JlJ-
~a.
(a. s.) : ~araba €lit, ~a-
hams, ha,:"se
be~;
be~
4...-i-..
4..-..i-
lJ-
(a. i.) : hamam, banyo.
(+
25·
+
hamsin
hammam·. mu'tedil : siaklik derecesi (+ 18
25) e kadar alan hamam.
hammam-I
+
tennOri·i yabis : sicaklik
55) e kadar alan hamam.
~lJ-
hammami
(a. i.)
derecesl
(a. i.) : ed.
Divan Edebiyatl'nda giri~ klsml hamam eglencesi
tasvirine tahsis olunan kaside ve saire. [$air Ne·
dim'in hammamiyesi me~hurdur].
hammal'
)lJ-
(a. s.) : elli saYISr. (bk2::
ham.~ude, ham~ge~te
d
{ " o~
{
(f. b. s.) : egi"ilmi~, bOkiilmu$. Kamet-j ham.,iide :
egrilmi~
boy. Kakul·i ham ge~te : ~OkOlmu~ kah. .
hamOI
J~
(a;- S. haml'den.)
: ta-
(a. f. zf.)
hamOI·ane
ta-
l'lammuJlu olana yakl~acak surette.
hamOle
'" y
(a. i.) : 1. yOk. 2. gemi
yOkO.
(a. i. hamr'den.) : 1.
~a-
rap yapan veya satan, ~arap<;', meyhaneci. Hane·i
hammar : ~araph~ne. 2. tas. mec. mOr~it, kJlavuz.
F.25
(a.s.): 1. em; k~rk
hammullO, sablrlI, dayanrkii [kimse].
hamam idare eden [adam veya kadln].
hammamiyye
~-j-
hamsOn. j .J--fr-
kOI.
hamamclj
(f. b. i.) :
hamsin, mer, pencah).
(+
(+ 37 -
ed. mesnevi ~ek-
dokuzdan sonra gelen saYI. 2. i. "erbain" denilen
karakl~tan sonra gelen elli gOnlOk kl~.
+
hammam-. tenriOri·i rat.b : sicaklik derecesi
40 - + 45) alan ve su buhariyle ISltJlan hamam.
(a.s.)
hamseci, hamse yazan, mesnevi ~ekliyle be~ kitaptan ibaret bir taklm yazan kimse.
hammam·. mu'tedil : sicakilk derecesi (+ 18
15) e kadar alan hamam.
hammam·. harr : -sicakl,k derecesi
37) ye kadar alan hamam.
(a'. i.)
V"ti 4..-..i-
hamse·nuvis
\'
I,)""-~
liyle yazdml~ be~ kitaptan ibaret bir tak/m. [tran
edebiyatmda : "Hamse-i Atayi", "Hamse.i Ni:zami"
me~hurdur ].
reti.
hammam
ed.~arabl
dortten sam-a gelen saYI. Bilild·. hamse
sehir.
hamse
(a. i.) : hamal Oc·
(a. i.)
oven kaside ve saire.
f. zf.)
surette, hamalcasma.
4JlJ-
bade,
(a. s.) : (daha, en, pek,
hamriyye
(a. i. haml'den) : 1. para
hammal·ane
hammaliyye
~I f
hamri
kar~t1lgmda, arkasiyle, eliyle yuk tal;ilyan adam, ha~
mal. 2.' S. mec. kaba ve terbiyesiz. ["haml" Arap·
<;ada "yuk" manasll1a qelir].
yakl~acak
(a. L) : l;iarap. (bkz
rapla i1gili.
(a. i.) : ~idd~tli hararet.
hammal
-'~
~ok) k,rmlz/, klzll. EI·hamra' : Ispanya'da Glrnata
l;iehrinde, Araplardan kalma mel;ihur saray. ["ahmer" in mOen.].
.'
yuklemli, fl'. predicatif.
hamm .
hamala
hamra'
(a. i. c. : hamelat) :atJlIl;i,
attlma, saldlrma, saldlnl;i. (bkz
manto
ham..
habuk,handeris, rahik, sahba).
hamOIi
J".a-
(a. i.) .: hamullOk, ta-
hammOllOlOk, sablrllllk, dayanrklIlik.
]85
j J.e L.t:
himOn
(f. i.)
bUyUk sahra,
dUz ova, bozklr.
~ )i j J-el~
himOn-nevrec(
(f, b. s.)
klrda, ovada, ~olde do~a!1an.
(f. s. c. : h8m0!1an) :
susmu!1, sessiz. (bkz : sakit, samit). [Mevlana, DIvan-I Kebir'i'nde : "hamO!1, hamu!1, hamO!1, hamu~"
~ekillerini kullanml~tlr].
J..it-
'hamu~
(f. s.). (bkz : hamO~, hamu!1f.
(f.s.). (bkz :hamO~,
J-e\.;..
(f. s.)
"hamO~"
j\.;..
(f. s. hamO~'un c.)
sessizler, susmu~lar. Vadi·i halt10~an (susmu~larln,
sessizlerin yeri) : kabristan.
4.>.~J.i-
(f. zf.)
~.J.e \.;..
hamO~i
hamO,
(f. I.)
sessi;dik,
samt, sUkOnet, sOkOt).
(f. s.) : ["hamO~" un ha-
J..4\.;..
fifletilm i~]. (bkz : hamO!1 ).
oj~
hamyaze
ipin, halatin esnemesi. 2. fena,
hamyaze-ke~
,j.) oj
Y-
Jail'"
or
Hamza
talib'in oglu
V(5
(a. i.) : ek!1i1ik, kekrelik.
(a. h. I.) : AbdUlmut-
Hz. Muhamr:ned'in ameasld.r. Once
Ha~imileritl, dogmakta olan Islam Dini'ne. kar~1 gos·
terdikleri dU~man"ga
i~tirak etmi~, fakat sonra
gitmi~ olmaslna
Ebo Cehf'in, muhasamada i1eriye
386
(f. I. e. : hanat)
j1r
1. han, ker-
(f. i.) : 1. yemek sofrasr; Us-
JI.,,>
·hin
-(f. s.) : okuyan, okuyueu, ~a
hdnabile
.ij.,
b
(a. i. hanbelt'.nin c.) :
hanbeliler, imam Ahmed. b. HanbeJi'nin mezhebin.
den olan kimseler.
hanaclr
(a. i. haneere'nin c.)
hant;ereler, glrtlaklar.
hanidlk
(a. i. handek'in c.) :
hendekler.
(a. s.)
hanadlr
(f. b. s.)
esniyen, Insanln rOhtmu slkan.
hamz
hUkUmdar,
glran. Dull-hin : dua eden. Ebced-hin': ebeed okuvan. Gazel·hin : gazel okuyan. Mevlid·han : mevlit
okuyan.Sala-han : sala veren, sala ~aglran. ["han.
den" mastarlndan].
(f. i.) : 1. esneme,
esriek.
hamyaze-i gayr.i ihtiyari : far'kmda olmadan es·
neme.
hamyaze.iresen
kotU hareket.
hanan)
tUne yemek kont,llan tepsi, sini. 2. ah~I dUkkanl. 3.
yemek. (bkz : taam).
han-I yagma : 1) tabiatm ibzal ettiQi nimetler;.
2) fakirlere, yoksullara dagltllan yemek; 3) Tevfik
Fikret'in me!1hur ~iirl.
sessizee,
sessizligi endlrlr, ~ekilde.
susma. (bkz
I.
Jb..
hin
hlln
jL~.J.e\.;..
hamO,ane
(f. i. e.
hakan.
un
(bkz : hamu~).
hamO~an
(a. h. I.) : tas. Haci
vansaray, otel: 2. dUkkan, meyhane.
J- .,;,.
hamO~
<t:.Jr
Hamzaviyye
hamu~, hamO~). [Mevtana'nrn "Divan-. Kebir'" inde kullandr9r kelimelerdendir].
hafifletilm-i~1.
,C a. f. b. i.) :
oJit"
Bayram-. Veil taraflndan kurulan Bayramiyye tari.
katl ~Obelerinden biri. [kurueusu : Bosnah Hamza
Bali'dir].
han
hamu~
4.-eV
Hamza-nime
islam kahramanlarmdan Hz. Hamza'nln yaptlgl ad.
edilen i~lere dair yaz.lan destanl kitabln adl.
J:- .J,e l;.
hamO~
hiddetle ilk vahiy geli~inin ikihei, Y,ahut ,altmel senesi .Peygamber;mize' imah ve i1tiha.k etm.i~tir; Uhud
GazaSl'nda ~ehit ol~u~tur.
yeti
~ok
gorme kuv-
olan.
hanafis
~l:;.
(a. 1. hunfesa'nln c.)
bok bocekleri; maYIs bocekleri.
hanak
l.J"">-
(a. i. e.
hlnak)
danlma,
klzma, hiddetlenme.
hanan
darlar,hanlar.
~Vl;.
(f. i. han'ln c.)
hUkUm-
handen
.:"l:...
hanin
(a. i.) . yOrek yufkallgl,
aClma, merhamet.
hande-i cam : kadehin i~ine
man meydana gelen sis; bug.
hande-i dirine : eski
(a. i. hiln'rn c.)
hinat
dOk~
kanlar, meyhaneler.
(a. i. hanzal, hanzale'nin c.} : ebOcehil karpuzlarr.
.l~:'';'
hancer
(a. I.) : ucu sivri, iki yanl
keskin bl~ak, han~er.
hancer·i miijgan kirpikler
ziyen kirpikler.
han~eri, han~ere
c .,)~:,.,..
(a. i. c.
hanceri, hanceriyye
"'. ~
hancere
ben-
altrn tepsi) :
~.,)~
GOne~.
(a. i.) ; bot. latin-
j\..w;.
S.
handan-ru[y]
hande
.'(f. b. 5.)
sa~an.
\ jJ .,..w;.
hande-feza
(bkz :
hande-bah~a,
(f. b. 5.) : gUldOrOcO.
hande-ferma, mudhik).
.j.1. ..f-
hande-hari!}
"..L:>
(f. b.
5.>.:
birisine, alay yollu gOlme.
J..c.;..
handek
(a. i.e. : h~nadlk) : 1.
kale etraflna a~J1an uzun ~ukur, hendek. 2. birt;ok
olOnOn gomOlmesi i~in at;J1an bOyOk, geni~t;ukur.
be-
Handek Gazvesi : Hz. Muhammed'in, Hicret'in
senesinde Medine'de, ~ehrin etrafma sur kazd'rarak yaptlgl sava~,
g{jf~.
(bkz :
0..L:>
J)
j\..w;.. 0. b. 5.) :
be~O~).
hande-kiinin
gOlmesi) :
j
L:S' o..w;.
gOIO~.
GOne~in
dog-
(f. zf.) : gUlerek,
gUle gOle. (bkz : handan handan).
hande.meljhOn
~ok
j -"c.~
(f. b. 5.)
c-L..:.>.
gOlen, hep gUlen.
(f. a. b. 5.) :
hande-'mu'tad
(f. i.) : gulme,
(GOne~in
gOlen,
gOlOcU.
(a. s.) : 1. gUlen l gUlOcO,
[t.S]
(f. b. 5.)
hande·kir
sUrekli, devamlr
gUler; sevin~li. 2. kadtn adl.
handan handan : gUle gOle, gUlerek. (bkz : hande-kOnan).
hande-j iftib
maSl.
(f. b. s.) :. gOI.
(f. b. f.)
handa hand
gUler yuzlU,
l.~.,..w;.
hande-ferma
~inci
fro tropeolacees.
1. sOrekli, devamll gOlme. 2.
gillen.
handan
[kimse].
(f. i.) : kO~Ok tepsi.
"'--f \-'.;.
(kO~Ok
(f. b. 5.) : gOldO-
r~cO ..( bkz : hande-bah~iI hande-ferma, hande-fezB,
mudhik).
gUlmeler, gOlOmsemeler
hansertyye
~it;eQigillerl
) ~.,..L.:;;-
hande-bir
rOcO~ (bkz : hande-bah~a', hande-ferma, hande-feza;
mudhik).
t.S~
10
hanceriy-yiil-Iihye : ince, uzun sakallr
zer
(f. b. 5.)
hande-ferma, hande-feza).
hande.fe!}an
(a. s.) : 1. han~er ~eklinde olan 2. hant;erle itgili. 3. glrtlaga ait. HurOf·i han~eriyYe : gr. glrt~
laktan ~Ikartlan harfler : ["e; ha; hI; ayn; gayn;
he"].
han~e-i
I
'oC
0""-""'·
hanaclr)
Qlrtlak;
hinse
L:..~·
hande-bah~a
(a. i.): Ahmed ibni Han-
bel'in kurdugu mezhep ve bu mezhepten olan kimse.
han~ere,
hande-i istihfaf : alayll gOIO~, hafifsiyerek QOIOmseme.
yerin, topragrn ye~illenmesi, yeo
hande-i zemin
gUldOrOcO. (bkz
J...:.:..
gUlij~.
~ermesi.
domuzlar.
Hanbeli
konuldugu za-
hande-i giil : gOIOn a~masr.
(a. i. hrnzlr'in c.)
hanizir
i~ki
.her zaman gOlme itiyadrnda olan.
handen
j~'\y:.
(f. fL). (bkz
klraat).
387
hande-numS
(f. b. s.)
hande-numS
~~)..w;...
hauderJa
(a. i.) : ~arap, YII-
(f. b. s.)
gulOp
duran.
(f. b. 5.)
hande-ruy
gu-
ler yuzliJ.
j j o)...w;..
hande-zen
(bkz : ~nde-numa).
(f. i.) : 1. mas-
handistan
hine
hanef
....A.:>
(a. i.) : dogruluk, istikamet.
hanefi
J':':"
(a.
S.
ve i.
hanefiyyu~
j
.r;jL.>
hane-i .avarlz
avanz ve bedel-i nuzOI ve emsali teka-lifin tevzii. i~in tutulan esas (mikyas).
ev tellah, ev komisyonc~su.
dar, mesken).
hane-i bariyarn : padi~ahm ~ikar halkl denilen
avcllarmdan bir smlfrn barmdlgl' vera
hane-i huda : Kabe. (bkz : Beyt-ullah) .2. bir
bolUndugu, ayrddlgl klslmlardan herbiri. 3.
mat. basamak. 4. hayalt me'va. 5. muz. Turk muziginde bir muzik par~asmm te~kil edilmi~ olduiju
lahni topluluklara verilen bir ad.
<b'
b.
(a. i. ~'.: hanat)
meyhane.
hane.baz
(f. b. 5.)
bataslya
(f. b. i.)
(f. s.)
hanede, evde
bulunanlardan; evdeki.
hane-gir
(f. b. 5.)
bir veri
mekSn sayan [kimse]~
1.
hane-harab
(f. a. b. 5.) :
eviYlkllml~,
peri~an
evsiz bafkslz kalmllj, hali
olmu~ [kimse]. 2. cahil.
(f. b.. i.)
hane-hudi
ev sa-
hibi. (bkz : rabb-iil-beyt).
(f. b. i.)
hine-hudayi
ev
hariek
d.:.:..
(a. i.)
anat. damak, aglz
tavaOl.
oynlyan kumarbaz.
J-J')J.
t4J'\.;.
h£na-ke,
(f. b. 5.) "evi
omuzunda" : yersiz yurtsuz, serseri.
hane-ber-endiz
(f. b. s.) :
ev YlkiCI.
hana-ber-endazine t4J'\ j \"A,'\ J. 4l'\';' (f. b. zf.)
Mne, ev Ylklclya ya kl~acak sOrette.
388
~ \.;.
hane-gi
<\;\.;.
sShipligi.
(bkz : hanOt 2).
hane-ber-dO,
J-J.}
hane-fiirO,
hane-i _ferda : ahiret
~eyin,
r : tas. Sofi-
(a. i. haneWin c.) :
hanefi mezhebinden olanlar.
hane-i bad : astra on iki bur~tan biri olan cevia,
mizan burcu.
hanefiyyOn) :
(a. h. i.
<L....ci.:.,..
Hanefiyye
~aka.
hane-i Syine : her yam ayna olan ode:t, salon vaya ko~k.
C. :
venin buyuklerinden EbU-I-Hasan All YU~-9azell
tarafmdan kurulan~azeli tarikatl ~Obelerinden birinin adl. [$eyh $emsuddin Muhammed bin Huseyni1-Hanefl tarafmdan kuruldugu i~in bu adl alml~tlr].
(f. i.) : 1. eVa (bkz : beyt,
hane
kokten asll
1. imam-i Azam EbO HanHe'nin mezhebinden olan.
2. bu mezhep ve bu mezheple ilgili.
(f. b. 5.) : gUien.
kara ve soytanlarm dernegi. 2. latHe,
(f. i.)
hanedan
ve buyuk aile, ocak, fro dynastie.
(bkz: bade, rahik, sahba).
hande-riz
(f. b. i.)
ev Ylklclhk.
gUlen. (bkz : hande-zen).
lanmi~ ~arap.
\Sj I..~;\J. ell'\';'
hine-ber.endizi
JS"".;\.;.
(f. b. i.) : avanz ve
bede'-i nuzO' gibi hane Hibariyle tarh ve tevzi 61unan teka'ife tabi olan.
haneki
(a. 5.)
anat. damakla
ilgi'i, * damaksal.
hane.kii,
mirasyedi.
(f. b. 5.)
sefih,
hanzal
~arkl
soyliyen. (bkz : hina-ger, hun-
(f. b. i. ha-
~arklcllar, ~arkl
nende'nin c.) :
hank
(f. L) : hanen-
~arkl
delik,
(a. L) : ~arap. (bkz : bade,
-L-:'\""
habOk, hamr, mey, rahik, sahba).
soyliyenler.
hanendegi
(a. s.Y : ettiQi yemml ye-
rine getirmiyen. [olmak mastariyle kullamllr] •.
haniye
j l (..l.;.;l y
hanende-gan
.,:...i\....
hanis
(f. L c. : hanende-
hanende
gan) : ~arklcl,
ya-ger).
J;>
(a. L) : bogazml slklP bogma,
bogazl slkllip bogulma. (bkz : ihnak).
soyleyicilik.
hane-perver
)J
(f. b. s.) : evde
bUyOmO~, dOnya gormemi~[kimse].
c.>) J
hane-perveri
J
y
(lIka" uzun, okunur.
han-kah
~ c\il.;.
a. i. e. : havanlk) : tekke. (bkz : dergah, zaviye,
a~1
).
hin-kah-J mevlevi : mevlevi tekkesi.
~;I.;.
(f. b. i.)
hBne-perverlik, evde bOyOmO~ olma.
hankan
(a. zf.) : bogmak sOre-
hanman
(f. L) : evbark, ocak.
tiyle.
hane-sOz j."...., <\1'1.;. (f. b. s.) : "ev yaklcl" :
mac. ailesini dO~Onmiyen, ~ozO dl~arda olan kimse.
hane~iyye
~,..
(f. b. s.) : han Oman, evbark, ocak mahvedici, eden.
lanlar, fro ophidiens.
~ Ij <\1'1.;.
hane-zad
di'sinin evinde
guo
dogmu~
~ocu
(f. b. L)
hanOman, .evbark, ocak yaklcl, yakan,kiil eden.
Harik-J hanman-suz : evi kOI edEm yangm.
dervi~le-
rin evi, tekke. (bkz : han-kah).
hamk
Ji I.;.
. (a. S. hunk'dan)
bogan,
(f. b. s.) :
hanman-sOz
(f. b. s.) : efen-
olan kole veya cariye
elL; I.;.
han-gah
hanman-ber endliz
( a. L) : zool. yl-
hannak
Jl;,.;.
(a. s.) : bo~ucu, bo1:jan.
hannan
0l.:.....
(a. s.) : ~ok ~clyan, ~ok
aCIYlcl. [Allah'ln adlanndandlr].
bogucu.
hannas,
(a. L) :
~eytan.
hamk-ul-kelb (kopek bogan) : bot. !Oigdem.
hannasi
hamk-ul-nemir, hamk-uz-zeneb : bot. kurt bogan
denilen bir nebat, (* bitki).
~'" l.:.;.
)')fLil y
han-salar
hani'
ml~
( a. i.) : kocas mdan
kadln veya ka'rlslnl
hanif
~I.;.
bo~aml~
bo~an-
koca.
(a. S. e. : hunefa)
is-
lam dinine SlmSlkl bagh bulunan kimse.
hanin
c.:.~,..
(a. i.) : 1.
~evk,
i~-
tiyak, istek. 2. ~iddetli arzudan dogan feryad, inilti_
hanin-i hazin : aClkh slzlanma.
tmdan
~Ikmlyan
adam.
(a. i.)
hek. mide ek·
1,j':""
(a. i.)
olOyO tahnit et· '
ila~.
,1); \....
(a. i.
C.
:
havanit)
1_ ,dOkkan. 2. meyhane. (bkz : hane).
hanOt-J kebir : bOyUk dOkkan, bOyOk meyhane.
.hanzal
(a. s.) : yemini bozup al.
hanis
~.• -'~
mekte kullanllan
hanOt
arzu,
(f. b. i.) : sofraci.
~iligi.
hanOt
~
~eytanla i1gili.
kilerci;
hanOme
(a. s.) : 1. kOskOn, dargm.
2. gururlu.
hanif
ba~l,
(a. s.):
J1..:....
(a. i. c.: hanazll) : ebO-
eehil karpuzu da denilen, portakal bOyOklOgOndeki
meyvasl, !Ook ael ve i~ sOrdOrUcO olan bir * bitki
389,
har
)\,;..
si yan/'90/makla berSber kullanr/mI9trr]. 2. [blrln.
, ci kelime] okun, ni~anJri'onune vurarak s,~raYlp ni.
!iane isabet etmesi.
(f. i.) : dike!l'
haN fUrkat : aYrlhk dikeni.
haN ii"tiir : bot. devedikeni.
har
?
e~ek.
(f. i.) :
(bkz : hlm8r, mer·
keb).
har·, de~ti : ya.ban e~egi.
haN isa : peygamberin e~em.
)\r
har,
(f. s.) : 1. hor, hakir, a9a•
(a. s.) : yd,:dml~. (bkz : mOn·
.; l.ltl
(f. i.) : 1.jeol. pek. katl ta9,
menevi~1i
mermer. 2. Ozeri
~\..);.
harab
.)~I
,,;,,\,.,;.
(f. b. s.)
ha.
..:.,,4 \..f-
(f. i. harSbe'nin c.) :
J 4\..);'
haribati
(f. i. c. : harSba·
tiyan) : j. har6bata, mensObo/an, vaktinl meyM.
nede, ge!;iren. 2. S. slim, pejmOrde [adam].
harabi,tiyin
~l:v"4 I.,.,;.
c.) : vaktini meyh8nede
Ian.
"". \,.,;.
(f. b. i. harSbati'nin
ge~irenler,
meyhane adam.
(a. s.) : 1. eski bin8/arm
yrkrntrsr. 2. \;ok f1~rap ev. (bkz : vlr8ne).
~
har:.abe.ni,in
41. \.,.,;.
(a. f. b. s.) : harap yerlerde, vlranede oturan.
~\.rgelfinece~i
haraid
1.
.{
klzo~/anklz/ar.
haraif
1., har8beler, virane/er. 2. meyh8ne/er. 3. Ziya Pa·
9a'nrn me~hur O~ ciltiik ant%jisi. [birinci ma,nas,
bizde kullanrhnaz].
harabe
.,.,;.\,;-
haraib
bir kimsenin
raplrkla dolu yer, tam harabe.
haribat
mezat
hara~
( a. i. harhara'nm 'c.) ,:
1. horlamalar [uykuda]. 2. hek. akcigerden ge/en
h.nltdar.
kuma9' (bkz: hare I, 2).
(a. s.) : 1. y,krk, viran.
(f. b. s.) :
haric.guzir
harab.1 gam : gamm harabl, gam/a harabo/an.
2. ge!;kin sarho9. [mOen. "har8be" dir].
harab.ibid
hara~
verici .
harahir
\.; \,;..
(a. i.) : 1. vaktiy/e MOslO·
harac~, muvazzaf : arazi-i haraciyye, Ozerine yerln
tahammOlUne gore, maktOiyet ve!;hile t8yin olunan
vergi.
hedim).
hara
[.1"";'
harac'lmukaseme ; ar~zi-i haraciyye mahsul_
/erinden onda birdenyarrsma kadar alman vergl.
:gr; ,baya~,. 2. yiyici, yiyen. Merdiim·har (insan Vi·
yen) :' yamyam. Mey·har,' Meyh6r': I~ki i~en, sar·
ho~. $ir.har (sOt i!;en) : kO!;Ok \;ocuk. Gam.har:
kederli, slkrnt,Ir.
hir
harae
man olm.yan teb'adan alman vergi. 2.
satlhga !;Ikarma.
i~in
I.,.,;.
(a. I. har1be'nin c.) :
!ieyler.
(a. i. haride'nin c.):
2. delinmemi9 inciler.
J I.,.,;.,
(a. i. hartfe'nin c.)
ev
qoi:' hazlrlrk/ar'.
hariit
(a. i. harita'nm c.)
(bkz : harlta).
i \.r-
haram
(a. s.) : 1. ger1atlfe, din.
ce yasak edi1mi!i !iey. 2. tec8vuz edilmesl, doku·
nulmasl men'edilen, kutsal, mObarek. Beyt·i ha.
rim : Mekke'deki KSbe. Mescid·i, haram (kutsal
mescid)': Kabe-i Mukerreme'nin bulundu~u Ibadet..
gah. $ehr·i haram ; haram ay,. [islamdan onc~kl
zamanda, Araplarrn, birbirleriyle sava91 yasak olan
ay, Muharrem aYI].
c.> \..r-
harami
(a. s.) : hlrs,z, hay-
dut, yolkesen. (bkz : kutta-lil-tarlk).
haram-xide
pi~ [~ocuk].
j).)\j ~\..r-
(a. f. b. s.)
(bkz : veled-i gayr·1 me!irO', veled-.
zina).
harabe·xar
j\ j '''''. \,;-
(a. f. b. I.) : vira.
nelik.
haribi; haribiyyet
~. \';- , J. \.,.,;.
(a; i) :1. haraplrk, viranhk. ["harabiyyet" kelime-
390
hariret
..:."}..r-
(a. i.)
1. slcaklrk. (bkz:
germl).
hariret·i hed ; havanm s,cakll~'. 2. susuzluk.
3. ate!i, yanma, fiyevr, fro fievre.
harbiyye nezareti
hararet-i ganzlyye : vucOdun normal harareti.
terkiplerde kellmenin yazJlI~ ~ekli "ha_
rare" dir].
[Arap~a
~ . ..::.>)
hararet-bin
1./>-
(a. f. b. i.) :
hararet derecesini gosteren alet.
I,)"'\./-'
haras
bilgisl. j'lan•• harb : -sava!1 ac;;ma. Mevdan·. harb :
meydanl. Yiver·i harb : bO'yi)k kumanddn,
emir subaYI.~r.ul·harb : sava~ veri, islam e/lnde
olmlyari yerler. (bkz : cidal, perha~).
sava~
harb-i umumi (* genel sava~)
harbi (1914).
(f. i.) : hayvanla dondurU-
len degirmen.
d".?
harl1a
: birinci cihan
Gune~ 1~lglnm
(a. i.)
bu·
lutlara vurmasl.
hlllrb.•i harab (harap degirmen) : dUnva.
haras
(a. i.) : 1. dilsiz olma 2.
J~..,J>-
harbak
(a. i.) : bot. zanbak
fasilesinden, beyaz ve siyah renklerde iki nevi
lunan bir *'bitki.
diisizlik.
(f. i.) : e~ek~j.
har-ban
(a. i.). {bkz
haraset
harb~t
hat, h iraset ).
~\./-'
hara,
(f i)
hayvan ile don·
.b!.f-
dOrulen de~irmen.
harb-cO
hara,e
~~ \..,J>-
(a. i.)
1. tala~.2. tere·
(f. i.). 1. iri
s. ahmak. 3. s. kahbl klyMeti yerinde oldugu
de akll kit olan kimse.
,.Yf-...r-
(a: b. s.)
sava~
kavga C;;lkarmlya istekli olan.
menti.
harbe
hara,if
~
I..,J>-
(a. i. har~ef'in c.) :
1. pul pul olan ~eyler, ballk pullarr. 2. yapraklarr
ballk puluna benziyen enginar gibi bitkiler, nebatlar.
harbele
\~ f':'
harben
retiyle,
haratin.i hassa ~"",t;.. ~I..,J>- (a. b. i.) : tar.
halka
bi~iminde,
(bkz : halkaviyye).
harazet
..::..':':'
<\:f-:k l./-'
(a. s.) : zool.
halka gibi olan,
I..,J>
halkahlar.
(a. i.) : derdin, hastah-
gin uzaVlp gitmesi, mUzminle!1mesi, kroFlik bir hal
almasl.
harb
--;J j>-
(Cl. i. c. : hurOb) : cenk, 'kay·
ga, dogu~, sava~. Bill·barb : SaVa!1S1Z, sava~ a~.'
madan. Divan·' harb (narp divana) : askeri mah·
keme. Erkan-. harb : ... kurmay. Fenn.j harb : sava~
(a. zf.)
harbet-mek sO.
(;>
~
j-
(f. b. i.) : 1. e~ek,
katlr qibi yQk hayvanlartna bakan rkimse], seyis.
2.. tar. saray katlrcJlarr. [Selc;;Okilere ait tarihi bir
unvan].
(a. f. b. i.)
harb.gah
veri,
haratiniYY~
{f. i.f': kuyudan su
sava~arak, dogu~erek.
har·bende
Topkapl saraYI~'da bir slnlf sanatkarlarrn adl. [aga~
ve demir e!1yaYI tesviye ederlerdi; a~aQI yukarr tor·
nacJllkttr. Bilezikferden ~arklara ve silah yivlerine
kadar her !1eyi yaparlardl].
-4.,.1>
1. klsa
2 ).
mege mahsus dolap, bostan dolabl.
(f. b. s.) : h
mer-mer yarrcl, varano 2. Uzeri meneyi~li kuma~.
(a. i.)
d"j>-
sungU. 2. (bkz: harb(
sava~
harb
meydanl.
harbi
J ..;>
(a. s.) : 1. harbe men·
sup, harble i1gili. 2.i. harbe, tUfek r1olrllll"mIV"'.
~ok temizlemiye yanyan demirden veya aga~tan ya·
pJlml~ c;;ubuk. [asll "harbe" dir].
<\.:"•..r-
(a. s.)
1. harbe men·
sup, harble ilgili. FunOn·i harbiyye
2. [eski] harb okul.u.
sava!1 bilgileri.
harbiyye
harbivye nezareti : Osmanlt hUkOmet erkanl
yanlnda milli mUdafaa vekaleti, * savunma bakanIlgl.
391
ha,rbuz, harbuze
kavun, karpuz.
harbuze-i Hindi
.:>
j ...);" (, ::...);..
(f. i.) :
Karpuz.
harbuze·i Rubah : ebOcehil karpuzu. (bkz
zal).
J-,.,) j.?
harbuze-furO,
han-
(f. b. i.)
<)
kavun karpuz. satan adam.
}j ::.?
harbuze·zar
<)
(f. b. i.)
kavun,
karpuz bostanr.
C?
hare
(a. i.) : 1. ver9i. 2. s.arf; oi-
der, bir i$ ie;in kuJlanJlan madde.
hare·, alem, hare·i amm : herkese, her keseye
elveri$li.
harc:·irah
yol harcl,. yol masraf,.
har~eng
,j,~';"
....
• .,.,
har.~in
<":':!e" )~
(f. b. s.) :' diken top-
J,) ?
(a. i.) : hardal, sofra~
( f .' i.) : zoo I .yenge~.
I,yan, clmblZ.
hardal
da i$tahaae;mak ie;in kullanrlan macunumsu madde.
hardala
(a. i.) : hardal tanesl.
hire
I»)
L;.
(f. i.) : 1. sert ta$, kava. 2.
menevi$; menevi$li kuma$. (bkz : hara 1, 2).
hare
I») \,.,.;..
harekat
(f. i.) : yiyecek, yiyintl.
,,:,,\5.r
(a. i. hareket'in c.)
1.
(bkz : hareket).
harekit ve sekenat (tavlrlar ve hareketler) : gidi$€lt. 2. ,askeri manevra.
, harekat·, harbiyye : ask. sava$
hareketler~.
har~kit., mu,tereke
mU$terek, beraber davra,rll$lar,
harekiH·J na.pesendane : hO$8 gitmiyen hareketler.
harekat., selase': gr. hecelerin ue; hareke (e, i,
0) ile okunu$u.
hareke
.t'../>'
(a. i. c. : harekat ) gr.
Arapca ve.Osmanllca bir harfin nasJl okunaca~lnl
gosteren ve "tistGn : fetha = e"; "esre :, kesna= I,
i"; "otre : zamme=o, 0, u, ti" denilen i$§retler.
den herbiri, voka!.
.
392
hareket
J..r
(a.l. c. :
hareka~) : 1.
SarSlntl, deprem. (bkz zelzele).
hareket·i arz : yer sarsmtlsl, deprem. 2. kim"·
dama, oynama, yer degi$tirme. 3. i$ i$leme, i$ gor.
me, davranma. 4. tavlr, tarz, muamele, gidi$. 5.•
yola e;lkma. (bkz : azimet). 6. [eskiden medre~e.
lerde bir derece. 7. muzo armonide sesten sese gitme.
hareket~i dihil : tar. KanOni zamanmda Siileyma·
niye Medresesinin binasmdan sonra on ikiye e;lkarlIan tar7k.i tedris (okutma yolu) silsilesinin dordtincti mertebesindeki
muderrislerine verilen bir
unvan.
hareket·i devraniyye : noktalartnm hepsi duzeyleri sabit bir mihvere dikey daire!er c;izen cismin
hareketi.
hareket·i didani. (bkz : hareket-i dOdiyye).
hareket·i dOdiyye : zool. sogulcan gibi hayvanlc.
rtn buzOlmesi hali. (bkz : hareket-i d'idaniyye).
hareket·igayr.i ihtiyiriyye, hareket..i gayr·i iradiyye : istemiyerek yapJlan hareket.
hareket.i gayr·i muntazama : intizamslz, duzensiz
hareket.
hareket·iharie : tar. KanOn'i zamanmda Suleymaniye Medresesi'nin binasmdan sonra on ikiye e;1karJlan tarrk-i tedrrs (okutma yolu)
silsilesinin
ikinci mertebesindeki miiderrislerine verilen bir
unvan.
hareket·i kasriyye : fiz. bir harid sebep te'siriy_
Ie meydana gelen hareket. (bkz : hareket-i muktesebe).
,
hareket-i mer'iyye : koz. qerc;ekte bulunmadlgl
halde var imi$ gibi gorunen hareket. (bkz : lareket-i zahiriyye).
hareket·i mutlaka : fiz. hareketli noktanm, hareketsiz noktalara gore hareketi.
hareket·i muttaslla : fii. dairna bir tarafa yonelen cismin hareketi. [aksi olursa, hareket-i mun·
fasda denir].
hareket·i muktesebe. (bkz : hareket-i kasriyye)
hareket·i mustakime : nz-. dogru bir e;izgi tizerinde olan hareket.
hareket·i mustedire : fiz. bir munhan7 (egri) yi
tak7ben vaki olan hareket, * dairesel hareket.
hareket·i mutehavvile : fiz. tOrlU sebeplerden dolaYI e$it zamanlarda ald,gl mesMelerde c;ogalan veya
azalan noktanlri hareketi.
hareket·i mutesaviye : fiz. musav7, (*e$it), zamanlarda musav! (e$it) mesafe alan noktanln ha·
reketi, dtizgun degi$en hareket.
hat'eket-izahiriyye (bkz: hareket·i mer'iyye).
hareki
S..r
(a. s.) : fels. fro chtetique.
hirls
(a., i. c.)
harekiyyat
fiz.
kinematik, Fr. cinematiqu e •
i',;I>-
harem
(a. i.) : 1. herkesin girme-
sine mUsaade edilmiyen, saygldeger ve kutsal yer.
2. Hac zamanmda ihrama girilen verden ltibaren
Kabe'ye dogru olan kismi. [aksi "Hill" dir]. ~eyh•
•iil.harem : Medine ~ehri ve civarmm muhaflzl [05manll imparatorlugunda].
Harem.i Serif : Kabe ve civan. 3. [ewelce]
bUyUk islam' konaklannda bulunan kadmlar dairesi.
harem-i hiimayun : padi~ah saraymda kadmlar
dairesi. 4. nikahll kadm, zevce. (b~ : halile).
harem·i yar : sevgilinin haremi, od~s,.
harem
(a. i.) : ed. " mefailUn"
den meyi atarak "failUn" kelimesini "mef'OIUn" e
«;evirme. (bkz
ahrem).
haremeyn
.J ~
harf be harf
J..r-
(a. zf.) : al-
dugu gibi, aynen, aslmdan ayrdmakslzln.
0 o ..f'"
(a. i. c.) : 1. Mek.
ke-i MUkerreme ile Medine-i MUrievxere.
haremeyn-i !;erifeyn : Mekke'deki Kabe ile Me-'
dine'deki "Ravza-i Mutahhara". 2. [eskiden] ilmiye
. smlfmm MLsir payesinden sonra, istanbul payesinden evvel nail olduklan bUyUk rUtbe.
harf·endaz
(ll. f. b. s.)
soz
harf·endazi ~j\"\"\ ..j,;l>-
(a. f. b. L)
s6z
atlclhk.
(a. f. b. s.): her
harf'gir
i~te aylp ve noksan anyan.
harf.giri
~;f j,;l>-
(a. f. b, i.)
her
i~te aYlp ve noksan araYlclhk.
har.gah, har·geh
<\(,;. ,
cl~..i-
(f. i.)
bi.)yUk ~adlr, atak.
hargah'l mah: hale, ay agili.
har·gar
}~ },;.
(f. b. s.)
hakaret
edici, eden. rmUen. "har-gare" dir].
1.
har.gele
rUsU. 2. s. terbiyesiz, azJl.
"har=e~ek, gele=sUrO"].
(a. f. b. L) :
harem-seray
hargu$
1. harem dairesi. 2. cam'i ic;L
jl..\,·\~..f'"
atan, haysiyet~ dokunucu soz soyliyen.
.:.~.;.
...,
Y..;
50-
[Fars~a'da
kimse.
(f. i.) :
··e~ek
tav~an.
Hib-I
hargufi : tav~an uykusu, hafjf uyku.
hares
(a. i.)
dilsizlik. (bkz
(f. i.)
ebkemivyet) .
harf
J,;I>-
(a. i.
C.
:
hurOf) : 1. alfabeyi
meydana getiren i~aretlerden her biri, bu i~aretle~
den birini gosteren madeni kUc;Uk matbaa kallbl.
2. soz, laklrdl.
tav~an
yavrusu.
(f. i.) : 1. gonU! UzOntLisU,yUrek slkmtlsl. 2. devamlr istek. 3. sOrekli
ka~lntl.
harf·i ab·dar : gUzel ve manall soz.
harf·j atf : gr. iki kelime veya cUmleyi bir hUkUmde topllyan, birini otekine bagllyan.
harf·i cerr : gr. isimleri kesreli, yani esreli akutan, ~u yirmi harf : [ba, min, ila, an, lam, ala, fi,
kaf, hatta, rUbbe, vaV-1 kasem, ta-i kasem, ha~a,
mUz, mUnz, ada, key, levla, hala, lealle].
harf-i naslb : gr. : dahil oldugu muzari fiilin nihayetini UstUn okutan dart harften herbirl. .
harf-i vahid : hic;bir harf, hi~ birsoz:
harf-i zaid
kelimenin bazl tasrifinde dU~en harf,
fazla harf.
harf
Jj-
harf-a,ina
(a. i.) : yemi~ taplama.
~\ ..j..f'"
'a.
f. b. s.)
harfieri birbirinden aYlrabilen, harfleri tanlyan.
harhara
"'..r-..r-
(a. I.
C.
harahir)
1. sUrekli horultu. 2. sUrekli hlrlltr.
harhj~e
(f. i.) : !=jurultU, patlrtl,
k~vga.
hank
(a. s.) : yrrtlcl, Ylrtan.
harlk-I ade : adeti Ylrtan, adetin dl~arrslnda, hi!rikulade; yaianci.
hank
J )..
(a. 5.)
: 1. yakan, yakici.
(bkz : muhrik). 2. yanan, tutu~mu~.
hirl$
(a. s.) : hlrsll alan. (bkz :
haris) .
391'
~.,;l...
hima
(a. i.) : insanm ba-
~mda veya yuzunde kan ~Ikmlyacak detecede peyd&
olan yara.
hari
~J'- Ca. :.) : laYlk, mustahak. ["ah-
ra" kelimesi daha c;ok kullamllr]. (bkz : berca,
- ~esp§n, ~ayeste).
(f. i.)
hati
(a. s.) : 1. ~arice,
,j: J\.;.
. hirici
dl~arlya mensup, haric;:le ilgili. 2. tar. vaktlyle Hz.
Ali'ye Isyan eden cemaat ferdlerinden herbiri.
~.,; \.;.
hirieiyye
yaset j~leri, dl!ii~leri. 2. ameliyatla tedavt ec:H1en
hastallklar, dl~ hastaltklar. 3. s. haric;:le ilgili.
horluk, hakirh&rid
lik.
~)Al .
(a. s.) : kac;an, firar eden.
harib
":"'1...r-
(a. s.) _ ya~ma oJunmu~,
! a. s.) : tek; aYri.
harid
~.,;\;..
1. yl-
(a. s. harab'rian.)
kan, harabeden. 2. haydutj yol kesen.
(a. i. c.: haraib)
haribe
haric an·iI merkeziyyet hesii" : top. uzerinde
aJet kurulamlyan,
fakat rasat yapllmasl gereken
bir noktanm verine 0 nokta civarmdaki bafika belli
bir noktauzerinde alet kurmak sOretiyle yapllan
rasatlarm ilk noktaya irca! hesabl, merkeze irca
metodu.
haric ez memleket : huk. bir memlekette iken
hUkmen ba~ka bir memlekette sayllan.
hiric·i kismet : m.at. bolUm. [bolme' i~leminden
sorira arta kalan saYI].
hiric·i va'a., : vatanm
dl~l.
(a. s.) . . suc;lu, gUnah i~-
lemi$.
haric
haride
(f. s.) :satm ahnmlfi.
o~.,;:-'
hirif
..jJ \.;.
t.r
..\.o.:.f-
(a. s.) :
(a. i. c. :
~r
harif
( a. s. )
1. dar, ensiz. 2.
(bkz : mahsOr).
t...J \.;.
harie;ten,
dl~tan, dl~andan.
haricen mersum diire : geo.
rinden ge~en' daire.
(a. i. hirfet'den c.) : 1.
harif
(a. i.) : sonbahar, guz.·
harif·ine
<\J·LiIJ.r
baricen me"sum ft'ludalli: gte.
ko~eJe
* dl~c;okgen.
haricen mumas daire .: geo. dl~ * teget .daire.
(a. f. zf.) : esnafe;a,
herkes masraftan kendl hissesinl v!=.rerek, ortakla~a yapdan ziyafet. [yanh~ olarak "arifane" keIimesi daha yaygmdlr].
harife
oL~?
ic;:in sQnbahar hazlrll!:jl .
(a. L c.
haraif)
ev
sonbaharla, guz-
(a. s.)
Ie ilgilil
(a. i.) : yangrn,
ate~.( bkz
harika) ..
harik
* e;ok~~min
topllyan.
san'at arkada~l. (bkz : hirfet). 2. herif, ad, ve bayagl adam. 3. teklifsiz dost.
harik
(a. zf.)
yemi~
meslekda~,
halrifi
haricen
394
(f. b. s.) : satm altel.
haraid) : 1. klzoglanklz. 2. dellnmemi!i inci.
(a. i.) : 1. dl~, dl~arl.
2. dl~arl e;lkan, dlfiarda, dlfita. 3. hie; ilgisi olmlyan
kimse.Hareket-1 harlc. ibtida·i haric : medrese
yolunda ilk rutbeler.
kU$atdml~.
(f. i.) : satm alma•
haridir
harid, haride
c::. J\.;.
haric
•
• ...1"'"
bir
kimsenin gee;inecegi fie".
hiric
..\.0
hal'id
talan edilmi~.
hirib
ofkeli, hiddetli~
(a. s.)
klzgm.
hirib
sbyulmu~,
(a. i.) : 1. dl~ si-
d. r
(a. s.)
erkekli~i 0lrn1yan
[adam]. (bkz : innin).
harikaI c\lt.,;::o.
(a. L) : 1. bulamae;[yemek];
•
yulaf ve saire lapasl. 2. aCI,
SIZI.
:
(a. s. c. : havarlk) : 1m-
harika
kanlann UstOnde olup, insanda hayret uyandlran
!jey. (bkz :. mu'cite).
(a. i.) : ate!j, od. (bkz:
hirika
harik, nar).
("ka" uzun okunur.
a. s. harika'nm c. ) : insanda hayret
ran ~eyler, !jalilllp kalmacak !jeyler.
l.S"; )\.;..
(a. s.)
uyand,-
harika gibi,
harika nevinden.
harik-ul-ade
o~L..1I J;\.;..
(a. zf.) : adetin
eden kimse,
~~ .;--4'".;>-
(a. f. b. s.
harik-zede-gan
..)L),)
yangm'a
harik·zede'nin c.)
yangmdan zarar gormU~ler.
harim
r.....;>
.i:...rugraml~
(a. s.) : sayglslz,
U"')b.
haris .
<...fl!. ..r-
tamahkar, bir
istekU.
~eye
Ca. i. s.) : 1. biri
(a. s. hlrs'dan.)
dU~kUn,
c;ok
·haris-i mal : mal canlrsl.
~ohret dU~kunU.
haris-i dh : mevki,rUtbe
i~in
kut-
dU~kUnu.
(a. s.) : son derece
alan.
haris-ane
sal alan ~eyler.2. i. harem dairesi, harem. 3. ievin i~i gibi ba~kasJna kapalr olan yer. 4. i. bir
evin civar,. 5. i. avlu. 6. i. ortak, ~erik. 7. i. hacllarm, hac; zamanJnd'a bUrundUklerl ortO.
~all~kan ~ift~i.
haris-i vatan : vatanJn bekc;isi, koruyucusu.
hiris
~ekinmez,
<\;l~..r
Ca. zf.)
harise yaklliaeak sOrette.
hir-istan
. ~l:..,.,)\.;..
(f. b. i.) : dikenlik,.
c;allllk. (bkz : har·zar).
(f. i.) : kalilma,
hari,
harim-i hass : bUyUk bir zatm kendi dairesi.
harim-i ismet : mukaddes ocak, namus ocagl.
harim-i ka'be-i a,k : a~k kabesinin harimi, gizli
'Ie mukaddes buca!;jl.
harime ~.. ..r- (a. i.) : ki~inin diledi!;ji glbi kullaflabiIecek hakka malik oldugu mall.
hark
J...;>-
(a. i.) : 1. ipek : am.-i ha-
haraset
(a. s: hiraset'den)
kimseler,
kaYltslz [adam].
harim
(a. i. hars'dan.)
ekinci.
hafiZ, bekc;i, gozcui koruyan, koruyucu.(bkz :
de-ban, pas-ban ).
haris·i ,ohret :
(a. f. b. s.
b.
~jft~i,
haris
harik-zedegan) : evi veya e~yasl yanml~ klmse, yangma u!;jraml~, yangJndan zarar gormuli.
(a. h.. '.). : tas. sofiyenin·
haris-i gayur : gayretli,
Ustunde, haricinde.
harik-zede
~)
hSris
..:.> 1& :) \.;..
harikavi
~J...;:>-
Haririyye
bUyUklerinden Seyyit Ah'med·Ur-Rufai tarafmdan
kurulan Rufaiyye tarikatJnm ~Obelerinden bir!o [kurucusu : EbU-(-Hasan Aliyy-UI-Har:iri'dir].
ate~i.
harika-i sevda : a!jk
harikat
ten yapdan bir kaglt cinsi. [tezhip, hat minyatUr
v. b.].
harita
kalirnma~
(a. i. c. : harait) : 1~
412.,""';>
bir yerin cogrMi durumunu bildiren l;izgiler, harta.
2. kulplu kese, dagarclk.
hariz
(a. s.)
gucsUz, takatslz
[kimse].
harb:
J:...r-
(a. s.)
hlfzolunmuli,sak-
rir : ipek elbise, ipek ~ama~lr. Dud-i h.rir : IpekbOc~i. 2. s. hararetli, ate~li. Kalb-i harl' : ate~1i
kalb.
lanmlli. (bkz
harki, haririyye
4;.J•..r-' l.SJ....r(a. s.) : 1. ipekle i1gili, Ipekten yapdml~i ipek gibi
yumu~ak. Akmi,e-i haririyye : ipek kuma~lar. 2.
gUzel sanatlarda kullanllan 'Ie Semerkand'da ipek"
nln. aliagl mecrasJnIn her iki tarafJnda bulunan
kenin va bu Ulkede XIII. aSlra kadar diUnl muh8fazaederek ya~amlli olan bir ~arkilran. kavminin
adldlr.
Harizm
mahfOz).
("'j)\y..
(f.h. i.): Amuderya'.·
395·
J,/-
hark
(a. L) : 1. yanp ylrtma t Ylr-
tJlma.2. suak~cak yank t ark.
(a .. L) : yakma. (bk~
Jr
hark
oyluk kemiginin ba~l.
J9..)....
harkafi
ait t
kal~a·kerhigiyle
harraka
i1gilL
Jl j
..
(a. i.) : hek. p.ehlivan yaklsl.
dl..J....
: [evvelce]dU~man
(a. i.)
qemilerini ve ~ehirleriniate~lemek Uzere t yakici
aletlerle' bezenmi~ alan harb gemisL
anat. kal~a kemigine
(a. 5.)
.>.)j-
har-kurre
harrak
ihrak).
44.9..)',.. (a. i.)': anat. kal~a kemigi t
harkafa
memleketler. Ekalim-j harre : slcak· iklimler t tropikal bOlgeler. Mmtaka-j harre : cogr. lSI ku~ak.
harran
(.a. L) : muz.,'TUrk mU-
ziginin eski murekkep makamlanndan olup en az
(f. b. L) :
e~ek
yavrusu,
sipa. ["kUrre-har"] : yay ru e~ek.
be~
aSlrlrktlr t elde hie; bir numOnesi yoktur.
harris
harmel
(a. i.)
: bot. Uzerlik
harmen
(f. i.)
harman. [aslr
~\..:,....
ekinci t e;ifte;i, tapragl
fellah 1).
(a. L haraset'den.)
i~leyip
ekin eken.
(bkz
otu.
harrat
(a. 5.)
C;lkrrk~I,
dagra-
maci.
Uhirmen tt dir].
harmen-gah
harrOb
clG.o..r(f. b. L)
har-i1'fi!nj~
: harman veri.
(f. b. 5.) :
e~ek
tablatll.
(f. b. L)
har-muhre
(a. L) : 1. tarla sUrme.
katlr-
har~ef
~r
(a. i. c~ : hara~if)
1. ballk .·pulu. 2. enginar. 3. kalkan baligl.
(f. b. L) : ~eyhl'nin
4..0 L' ..);..
har-name
ba~rndan
gee;en bir. vaka Uzerine
II sa tyrique"
bir manzum eseri.
~J'..);"
harnOb
tanzlm ettigi
har-pu~t
lf
t
(a. L): kee;iboynu-
0.
5.)
harpu~tat
balikslrtl bie;iminde olan.
..J....
J";'r
(a. L)
bot. enginar.
.1..,,;..
(a. i.) : el He agac; dalla-
rrndan yaprak slYlrma Ve agacrn kabugunu s6yup
e;lkarma.
mec. kirpi.
4.:":"t.f-
(a. s.) : ballk pulu
har~ef2).
hart
(f. b. i.)
J..:...J....
olan.
har~Of
(bkz :
~ ) \;.
harpu$te
harl;efi
~eklinde
;w ryemi~]. (bkz : harrOb).
harr
hars
2. kultUr. [FranSlZca "culture" kar~JlIQI].
boncugu;
ken slrtil
kee;ibaynuzu.
(a. L)
[yemi~]. (bkz : hilrnOb).
(f. i.) : tapa t mer·
hartOc
minin arkaslndan sUrUlen barut kesesi.
(a. L
C.
harOr)
hartOt
sicaklik t stcak.
(f. s.) : iri t yapl~-
..::,.,,"";'
kan ve tatslz bir kara dut.
harr-, liedid : ~iddetli hararet.
harr-, temmuz : temmuzun sicaklrgi t temmuz
cagl.
herr, hirre
0-)1....
Io;l:>
51-
HarOn
(a. 5.) : ha-
raretli t klzgrn t sicak t yakicl. Bilid-. hirre : slcak
396
(a. i.) : kav.·
haruk
0J)~
(a. h. i.) : 1. MOsa
Peygamberin bUyuk karde~i [Aaron]. 2. Bagdad
halHelerinden HarOn-ijr-Re~ld.
l1asat-iil-em'a
harOn
(a. L)
harOni
Harun-iir-Re~id ..\.:?)I . ,jJ)~
harur
(766 - 809).
(a. i.) : 1.
GUne~inklz-
c.> )J._f>-
~.)J...r-"
haruri, haruriyye
(a. s.) : hararete mensub, hararetJe ilgilL Kuvve-i
haruriyye : hararet kuvveti.
Harut
(a. h.
Marut He un afr~'I~ bir melek olup, bOyO
ile sihir ile ugra~tlklan·ndan klyamete kadar kalmak Uzere BabiJ'de bir kuyuya hapsedilmi~lerdir.
2. s. sihir yapan.
haruti
.,;I J ,.;-
Cf. b. L) :
)J.;\.;..
(f. b.
L)
e~ek
(a. i.) : bot. bazi ~t~ek...
.:..il...a>-
hasanet
(a. L) : 1.
na veya ba~ka yapmJn :z:aptolunamlyacak delrecedl:lki
saglamIJgl.
hasanet-j hisir : hisarJn,. kal~nin saglamllgl.
temlz ve namuslu bulunma.
..:.. .)L.....;..
hasir, hasaret
(a. i. c. : hasarat)
• .) L-;.
zarar, ziyan. (bkz :
(Cl. i.
hasarat
zararlar, ziyanlar.
(a. f.
hasar-dide
hasara
ugraml~,
zarar
b.
gormU~.
hasiret
(a. L c. : hasarat)
zarar, ziyan. (bkz : hasar, husr, husran).
.:.,.)~
hasaret
yUkU.
dikenlik,
.JG.. .
hasile
(f. i.) : 1. Harut'un
bUyUcUIUk. 2. Harut yolunda olan, bUyUcU.
(bkz
(a. s. hasise'ni c.)
lerin filkasl, -:;enegi.
L) : 1. ar-
kada~1
~alllik.
hasiis
(a. h. L) :
me~hurudur
glnllgl. 2. gece esen sicak rUzgar. [Franslzca "calorifique" kar~IIJgl].
har-zar
(a. i. hassiyyet'in c.) :
ketU, fena, al~ak tabtatler, huylar.
AbbasI halHelerinin en
har-var
l..J'"iLa>
bir ~eye, birine has olan keyfiyetler; * nitelikler.
hasais-i insiniyye : insanllk hassalan.
harmIJk, hay-
vanln huysuzlugu.
i~i,
hasais
(a. s.) : harm, ilerile·
vacek verde duran veya geri giden [hayvan]. (bkz :
mUkirr).
~ey,
koyula~lp
(a. i.) : s,vlk,
katlla$ma.
hasase, hasaset·
har-istan ).
(a. i.) : ihtiyat;, yoksulluk, zUgurtliik.
has
ii has :
t..r;"
~aIJ
hasad
(f. L) : ot kmntls"
~or~op. Har
hasaset
<;Irpl.
~L..a:...
bi~me, l::Ji~ilme.
(a. L)
:
1. ekin,
~aYlr
ekin. 3. ekin bi~me
zaman" orak vakti. [kelime : "h,sad" $eklinde de
kuJlanrllr ].
hasidet
2.
bi~ilmi~
.:.,~L..:..
( a. L)
hasudluk,
hasedcilik.
hasafet
~L::...
( a. i. ) : 1. hUkUm-
de sagJamllk, kuvvet ve olgunluk. 2. rev saglam.
IJgl ..
hasii'
Jf~
hasletler, huylar, tabtatlar.
(a. i. hasiet'in c. )
..:,....,l-;.
(a. i.) : 1. hasislik,
tamahkarIJk, pintilik, cimrilik. (bkz : h·isset). 2.
al~aklJk, bayaglIJk. [zldd, "asalet" dir].
hasat
~L.,a>
(a. i.) : 1'.
ku~Ok ta~,
~akll ta~l.
2. ~akll ta~larl ~ok olCln yer. 3. mesane,
karaciger, bobrek gibi yerlerde peyda olan ta$•
hasat-. bevliyye : hek. bobreklerde ve sidik yollarJnda meydana gelen ta$.
hasat-. ihliliyye : hek. erkeklerde, sidik yollarlnda hasll olan ta$.
hasat-. kilyeviyye : hek. -bobreklerde hasll olan
ta~.
hasat-. mesane : hek. idrar kesesinde meydana
gelen ta$.
hasat-iil-em'a' : hek. bag,rsaklarda hasll olan
ta~.
391
(a. zf.) : gore, nazaran, blgere~ince. [ash "miktar" m6naslna
dir].
hased,
klskan~llk, ~eke-
a. i.)
,«
'
hal :' goru~up derdle~me. (bkz : hasbihal).
hasbe
..L-
memezlik, gOnu.
(a. I.): hek. klzamlk
o\.-..a.>
hasede
sed edenler, klskananlar, ~ekememezlik edenler.
[kelime "hasebe"~ek1inde kl.,lllaFtlhr].
ha$b.el-be~eriyye
(a.zf. )
d-_
hasek
~
hasele
(a. zf.)
(a. i.) : 1. kin. (bkz
adavet). 2. sava!i aletlerinden u~ ko~ell diken, demir dikeni.
1,nsanhk icab. olarak.
hasb-el-hamiyye
(a. s. hasid'in c.) : ha-
oool->
(a. i.)
hek. karnm,
, gobek ile kaslkarasmdaki klsml.
hamiyet yUzunden, hamiyet Ieabl.
~~
hasen
hasb-el-icab
(a. zf.):
durum dolaYlsiyle, durum icabl olarak.
hasb.el-iktiza
(a. zf.)
gerektiginden dolaYl, oturu.
hasb·el-isti'dad
Vech-i hasen : guzel yuz. A'mil-i hasene : 'guzel
i!ller. [mOen. "hasene" dir]. [Osmanhcada erkek
ad. olarak "Hasan"~eklinde kuJlanlhr].
hasen-iii-hulk
huvu gOzel.
hasen-iil-yech: guzel yuzlU.
hasen-iis-savt : gOzel sesli.
(a.zf. )
'1"e'mOriyet dolaYlsiyle.
hasb-el-kader, ),.Lij\ ,:",-(a. zf.)
kaderden.
hasenit
":.)."..
Lt\ ~
hasene
(a. I.
<l:..-..:>-
C. :
hasenat) :
1. iVilik, iVi hal,' ivi i~, haVlrh ·il? [zldd, "seyyie"
dir]. 2. es~i altm paralardan birinin adl.
I~in.
hasb-el-me~m.9tlyY"
(a. i. hasene'nin c.) :
ivilikler, iyl haller, ivi i!}ler, haYlrl, i~ler. Sahib-iil-hasenit : guzel ~evler mevdana getirmi~ olan. [zlddl "seyyiat" dlr]. '
hasb~I-IUzOm i'Jjl\ ~ (a. zf.) : IUzum
dolaYlsiyle, gerektigi
(a. s.) : husunlU, gOzel.
(a. zf.)
Haseneyn
.............r. ..:".... \dolaYlsiyle.
~
(a. h. i. c.,) : "iki
Hasanlar" : Hz. imam., Hasan ve HOseyin.
(a.' zf.)
...... y ....v
hasf
gore.
.......a-;.. (a.
i.) : 1. yere batma. 2. nu-
ru, 1l?lgl sonme; aym tutulmasl. (bkz : husOf).
hasb-el-ubOdiyy~ ":..) -'~ \ .....-
(a.zf.)
hashasa
'bendelik, kull~k fcabiyle.
:u
(a. zf.) : Allah
birle~mesi
ash:
~
(a: 5.) : kar~lllksJz, para-
(bkz: fahrt).
hasb":ial
JI.
ha"e~me.
~
--
(a. i.) : 1.
a~lk,
(a. b. L)
(a. I.) : baba tarafmdan
gelen ~eref, aslllik,' soy temizli~i. (bkz : asSlet).
[zlddl "hasaset" dir].
2. ,bir 'levi ba~ka bir ~eyin i~ii1de-iyice
i~in- sallama.
(a. i.) : ortallgl toz top-
hislb
rak
SIZ,
~...=>
a~ikar olma.
i~inde
his,d
blrakanl?iddetlirOzgar, tipi.
.J.~t...
(a. i., ve
S.
hasad'dan.)
hasadeden, ekin bi~en [adam], orak~l. (bkz : has-'
sad).
his,1
J~t...
(a.
S.
husOI'den.
C.
:
hasl-
lat) : husOle gelen, husOI bulan, peyda olan, olan,
Oreyen, tOreven, biten.
histl-, cem' : mat. birka~ saymm bir, araya
toplanmasmdan meydana gelen" yekOn, toplam.
~Ikan,
/
hasis.
hasll-1 kelam : sozOn klsas" kls~casl. (bkz :
el-has" )
hastl-I ref' : mat. bir saylnln bir v~ya bjrka~ defa kendisiyle c;ogaltdmaslndan, meydana gelen saYI.
hasll-I tarh : mat. bir saylnln digerinden c;lktlk.
tan sonra kalan klsml.
hasll-1 zarb : mat. * c;arplm, fr.produit. [mOen.
"hasda"] .
hasife
dO~manllk.
hasike
hasim
olA.....-..>
(a. i.)
!=Jizlenen kin ve
(pki: : hasike).
~
rL:..
(a. i.). (bkz : haslfe).
(a. s.) : hasmeden, kat'-
eden, kesip atan. Hakim-i hisim : bir karan derhal hOkme bagllyan, kesip atan hakim.
(a. i. has"'1n c.) :
hasdat
herhangi bir i~ten husOle gelen ~eyler, temettO'"
fayda, irat, varidat, gelir, kazanc;. [kelime, diJimizde mOfret gibi kullamlrr]:
hasdat-I gayr-i safiyye :!=Jelirin hepsi.
hasllat-I safiyye : masraf c;lktlktan sonra kazanc;
·olarak kalan has.lat, net kazanc;.
hasllat-I seneviyye : yllhk gelirler.
hasll~, hasme
cL:-"L:.." 0-"L:..
(a.
S. C.
(a. s. hasr'dan.) : hasreden,
ku~atan.
muhasarada buluhan, etrfifl
haslra
.:If-a\.;.
hasib
,,:-,~.a>
dO~mandan
hasin
(a. i.) : hek. bo~ bogOr.
bolluk yer. 2. haYlr sahib!, elia~,k, cemert [adam].
de~erli,
iti.
baril, soyu temiz, mohterem, saygm, ~ahsi ,meziyet
sahibi [klmse]. 2. i. muhasebeci, sayman. 3. i. erkek ad•. [mOen. "hasibet"].
(a. s.)
hesabeden, hesa.
her biri.
0:-...a:>-
(a. s. hlsn'dan.) : mOstah·
~
(a. s.) : 1. feri
gitmi~,
do-
hasir
......_..
L:..
(a. s.' hasret'qen.) .: 1. has-
ret c;eken, meramma nail olamlyan. ~. c;,plak, silahslz, elibo~, mOdafaadan adz [adam]. "haib" ke.
limesiyle birJikte kulJanJllr] .
......- \.;.
(a. s. hasar'dan. Msir'n, ha.
sirOn) : zarara, ziyana ugrryan.
...~
(a. i.)
1. haslr. 2. s.
:
soyler veya okurke,n dili. tutulan.
hasir
(a. s.). (bkz : hasir).
~
hisiren
hasib
iki
[goz]. Basar-. hasir : fersiz, donuk goz.
2. hasret c;eken. (bkz : hasir1 , hasret~ke~).
hasir
(a. s.) : 1.
(a. I. c. : husema)
nukla~ml~
hisir
(a. s.): 1. ucuzluk,
~-
kern, kuvvetli, sagJam [yer]. ~ina-yl hasin : saglam yapl.
hasir
haslnat) : 'iffetli, ~ereflf, namuslu [kedm ].
haslr ...""-",,L:..
hasim
I.........-\.;.
(a. zf.)
zarar gordO.
gO halde, ziyana ugnyarak.
bedici.
hasid
-L- L:..
(a.
S.
hased'den.
C. :
hase-
de, hussad) : haset eden, klskanan, klskanc;. (bkz :
hasOd).
hasid-ane
~esine,
-L-L:..
(a. f. zf.) : haset-
~\.;.
ren!=Ji, parlakllgt
hasif
kalmaml~.
~
(a. s.)
hasafetli, akll
ba~lnda, olgun [adam]. (bkz : hasafet).
hasif-ane
4J'~
(a. zf.) : hasafet-
Ii, aklJ ba~lnda, olgun adama yakl~acak sOrette.
j ,,.,..-\.;.
hasir'n).
(a. s. hasir'in
c.) : zarara, ziyana ugrlytmlar. (bkz : hasir'n).
~......;.
hasis
(a. s. husOf'dan.) : sarar-
(a. s. has!r'!il c.)
hisirun
klskanarak, klskanc;hkla. (bkz : hasOd-ane).
hasif
ml~,
4J' \
hasirin
zarara, ziyana u!:inyanlar. (bkz
(a. s. hisset'den) : 1.
nekes, Gimri, pinti. 2. alc;ak, de!:Jersiz, k,ymetsiz;
insam ·kO~OIten. Hasls menfaatlar.
hasisa
sus olup
ba~kasJnda
hasise
(a. i.) : kendine mah·
bulunmlyan keyfiyet, karakter.
(a. i.) : ketO huy,
fena tabiat.
399
hasiyy
1.5-.,a;..
hasiyy
(a. s;) : hadlm edilmi$,
hayasl c;:t1<ardml~, burulmu~ [insan veya hayvan];
igdi~.
hasl
J~>
(a. i.) : fena hal sahibi alma.
tahsis etme. 5. Zan,an aYlrn1a. 6. konu~urken veya
akurken tutulup kalma.
hasr-i i,tigal
me.
bOtOn ugra$mayl bir ~eye hasret-·
hasr-I nazar
dikme.
bakl~1
(a. i.) : kesme, kesip
(a. i.)
hasreme
dudagm alt dudak uzerine
atma, kesin
ve fasletme.
hasm.1 da'va : davanm halli.
(..:::.>0
anat~
bel.
haslet-i cemile : guzel huy.
ralarak hal
1. bogur. 2.
(a. i.)
hasr
sanm yaradlil$lndaki, huyu, tabiatl, mizaci.
hasm
veYa naktaya·
(a. i. c. : hlsal) : in-
haslet
hasm
bir tarafa
hasret
(a. i. ve s. c. : husOm)
1.
dO~man. (bkz : adO). 2. muhBlif" kar$1 taraf.
hasm-i ca'ii : huk. [eskiden]. hakikatte haslm
almadlgl halde, hasll'n imi~ gibi hakim huzOrunda
husOmeti kabOI eden kimse.
hasm-I ekber : en buyuk dU~man, ~eytan.
.:."..,
anat. Ust
ta~masl.
(a. i.) : ele ge<;irile-.
>
miyen veya elden k?C;:Inlan bir nimete uzulUp yanma, ic;: c;:ekme, inleme; uzuntO, ic;: slkmtlsl,keder,.
zahmet; esefl~nme, gorecegi gel me, ozleyi~. (bkz :
i$tiyak) .
J..; ~..,--"""
hasret-fiken
(a. f. b. s.)
hasret dU$uren, hasret doken.
hasm-I.biser ii pi: sefil dU$man.
hasm-i miitevari : huk. [eskiden] mahkemeye
gelmekten ve vekil gondermekten c;:ekinen ve karkan kimse.
(a. f. b. zf.)
hasm-ane
dO~-
(a. if.)
hasmen
kesin karar
(a. f. b. s.)
has-
hasret~ke,ine
<\":L:..C;,,,_
(a. f. zf.)
~
hasmi
-U\.;.;",-->
~)
hasret-zede
(a. i.)
(a. f. b.' i.)
ed.
Y",-
(a. f. b. s. c~
hasret-zedegan) : hasrete ugraml~, hasrete dUlimU~_
(bkz: ,husOmet).
hasna..~-.a>
(a. s.) : fazlasiyle na-
muslu alan [kadm].
hasna-yi hUsna : hem guzel, hem namuslu [kadin].
(a. s.) : guzel [klz ve-
hasna'
ya kadln]. Arus-i hasni
(f. b. s.)
hasret-zede-gan
,.)
l5) :i .r->
(a. f. b. s.
Iiasret-+ede'nin c.) : hasrete ugraml~ alanlar, hasrete dO$mu~ alanlar).
f
hasret-zede-gi
J:i",-->
(a. f. b. i.)
has rete lJgraml~, hasrete dO~mU~ alma.
guzel gelin.
has-pO,
yalancI,
hiss
lJ'\.;.
(a. s. c. : havas) : 1. mahsus,.
* ozel. ism-i hiss : has isim, *ozel ad. 2. hukOm-
hilekar, murai.
(a. s.) : riya, hile.
..,... _tb-
hasret-nime
aynIJk dalaYIsiyle yazdan mektup.
ile halledip bitirmek sOretiyle.
(a. i.)
1.
slkl~tlrma,
dar bir
yerin Ic;:me alma. 2. hareketten menetme, etraflnl.
<;evirme. 3. mahsus klima, kdmma, 4. vakfetme,
400
J:-C- ,,->
hasret c;:ekene yakl$acak surette.
mancasma.
hasr
hasret-k~
ret' c;:eken, ozlemi$.
darm kendine mahsus alan. 3. saf, hal is. 4. tar.
Osmanlr imparatarlugu'nun eski devirlerinde, devletin buyOk;lerine ayr'llan ve ydhk geliri yuzbin akc;:adan yukan alan arazi.
hiss ii am : herkes.
hiss·iil-hiss : en has, e(l gUzel.
~l..
hiss
(a. s. hiss' 3;')
hisseden,
duyan. [mUen. "hasse" dir].
hass
(a. i.)
i~e te~-
birini, bir
vik etme, kandlnp ayartma.
hlBs
te~vik
itiri' :.
ij
ve
histe
...:.....\.J;'
istenilen. (bkz
haste-bend
..L:..
C;lklk sarmlya yanyan
<\:-;.
ba~,
(f. b. L) : kink
sargr. (bkz
,) L.a>
hassad
orak~l.
(bkz
al~ak, adi.
(a. s.)
2. i. marul.
: ekin bic;:en,
hasld).
4J"L,
L->
f. zf.)
(a.
hassas, duygulu olana yakl~acak sOrette.
..::..~L>
hassisiyyet
<t...tl..
(a. i.)
hassashk,
(a. L hiss'den. c. : havass) :
lems : elle dokunma kuvvett
"ii'yet : gorme kuvveti.
selime : sag- duyu, fr: bon sens.
sem' : i~itme kuvveti.
,emm : koklama kuvveti.
(f. b. s.)
isteyici,
hasseten
(f. b. L) :
isteyicilik, taliplik.
~(-=--;.
haste-gi
(f. b. L)
hastallk,
rahatslzllk.
(a. s. hased'den.) : ha..
,).J-
sed~i, klskan~, ~ekemiyen.
EI .hasOd la yesOd :
ha~
(a. zf.)
4J'\~.J"->
hasOd-ine
(a. f. zf.) : hasOd
olana yakl~acak sOrette, hasetc;ilikle
hasOdi
~.),-
klskan~lIkla.
(a. i.) : hasutluk, haset-
c;il ik, klskanc;IIk.
)~
hasOr
(a. s.) : 1. tasadan gonlO
daralan. 2. sir sakhyan. 3. mUcahede yoliyle evlen-
husOsi ola·
rak, * ozellikle, aynca, yalnlz.
miye ve kadrnlara yakla~mlya ragbet
etmiyen.
[Kur'an'da bu kelime i1e "Hz. Yahya" vaslflandlrilml~tlr ].
(a. L c. : husevat, hus·
..::..~l;..
hassiyyet
lL:....\J;'
sedc;i kimse faydalanmaz ve onmaz. (bkz : hasid).
bir ~eye mahsus olan kuvvet ve hal, duygu.
["hass" m mUennesidir].
hiss.-i
hiSfIfM
hisse-j
hasse-i
hisse-i
.)
~')~\J;'
hasOd
duygulu olma hali.
ha$s~
hast-gir
(a. s. hiss'den.) : c;ok
hisseden, pek ~abuk ve kolaymUteessir olan, aim·
gan, hisli, duygulu : Hassis bir kalb. Hassas teo
rizi : en ufak bir farkl gosteren [terazi]:
hasses-ane
(f. s. haste'nin
c.) : hastalar, rahatslzlar,' sayrilar.
istiyen. (bkz : talib).
~L>
hassis
cebire).
kl~klftma.
haste-gin
hass U""'" (a. s.) : 1.
istenilmi~,
(f. s.)
matlOb).
(a. i. c. : hasais) :
vat) : azar azar, yudum yudum ic;me.
kuvvet, te'sir. [bir ~eye mahsus olan].
h6ssiyyet-i kat-I hayit : alUm hassasl; alUm te'·
siri.
~\.;.
hs,
sUprUntU. (bkz :
haste
(f. s. c.
haste-gan)
ul...
hi$S
hasta, rahatslz, sayn.
(f. i.) : 1. krrrntl, dakUntU,
ha~ak).
2.
~iddet,
klzgmflk.
(a. e.) : asia, katiyen,
hic;bir vakit, Allah gostermesin, uzak olsun. (bkz :
'haste-i bi-,ifi :
~ifaslz hasta.
haste-i gam-I a,k :
haste
ml~.
2.
F.26
<\=-- t;. .
uzanml~.
te : yeni
a~k
yeti~en
ha~e·1 i.llah
gammm hastasl.
).
ha,ifet
~ L~ (a. i.) : kin ve dU~manllk.
(f. s.) : t. aya~a kalk-
Ber.histe :
ayaklanml~.
delikanll; yeni yetme.
Nev-his-
haljihilj
(a. L
ha~ha~'m
c.) :
ha~ha~lar.
401
ha~ai~
~~
(a. i. ha~i~'in c.) : kuru
(bkz: ha~i~). ["ha~ayi~"
kullanllml~tlr l (bkz : ha~ayi~).
~eklinde
otlar.
(f. i.)
tU; yonga. (bkz-:
ha~ak-i
ha~
de
sUprUn-
~op,
c.);
kU~Uk
bocekler: 2. orUmcek, karlnca,' akrep;
fare;' yllan ve benzerleri qibi hayvanlar. 3. mec.
degersiz ve zararlJ kimseler.
ha!}erat-, Ii yiiflihun : mec. insanl rahatslz eden
c;ocuk gUrOhu.
kU~Uk
1).
~Irpl.
zaif : kuru c;alJ,
ha,ere
~1~·':.>
(a. i. c. :
arl, karlnca, orUmcek' ve b€mzerleri qibi
vanlar, bocek.
ha,ayi~
(bkz :
ha~ere'nin
(a. i.
ha$erat
1.
ha~ai~).
(a. i.) : kereste yapilan
ha~eb
kalin, kuru agac;, odun.
ha~eb-i kbib (yaianci odun). bot. enine kesilen
,agacin kabuguna yakln olan yumu~ak klsml.
ha~eb·i sadlk : bot. agacin hakiki odun haline
gel,en klsml.
ha~erat)
kU~Uk
:
hay-
(a. i.) : bot. kapsUllerinden afyon, tohumlanndan da yagl
bir nebat, * bitki.
ha~ha,iyye
ha~ha~
~ l;.,~.;.
He ilgili,
ha~ha~
~Ikanlan
(a. s.) :
ha~hi.
nev'inden. Fasile-i
gelincikg~lIer.
,iyye :
haseb-ijl-enbiya : bot. peygamber agaci.
meden, toplJyan. Nida-yi hi!},r : topIJyan ses.
ha~ebe
aga~,
(a. i. c. :
odun; yonga. (bkz
ha~eb
ha~ebat)
ha,i'
).
ha~'in)
ha!;ebi, ha!}ebiyye
4...1.'-':"';"
~_~
hi$ian '
(a. s.) : 1. odun yaplsmda, odun gibi, odunla ilgili, odun cinsinden. 2. bot. * a9a~sll.
(a. i.)
ha~ebiyyet
(a. s. hu~O'dan. c.
l~1,;.
(a. zf.) :
gostererek.
(a. zf.) : aic;ak!=lonUIIUIUk gostererek. (bkz
ha~eb.pare
eJ l:~-:.;..
tahta
par~asl;
ha~ed
~
al~akg~nUIlUlUk
odun ni-
teligi, odunluk.
aga~,
~I,;.
I....-
: al<;ak gonUIlUlUkgosteren.
(a. f.
ha!}if
b. i.)
mUtevazlane) .
(a. i.) : eski,
Ylpranmt~
elbise.
yonga.
(a. i.) :' inian toplu lugu.
(a. s.
hi,iin
ha~i'in
c.) :
al~akgonUIlUler.
4\4'-':">,
ha,efe,
tenasUI. aletinin
ba~
~
(a. i.) : 1. anat. erketjin
tarafl. 2. bot.
ha!}im
ba~~lk.
teri~li.
'ha,el
J~
(bkz
\"~'-':">
muhte~em,
(a. s.) : ha~metli, gosmUdebdeb).
(a. i.) : adi, bayagl, re(a. s.) : 1. kuru ek-
;zil alma; bayagillk.
hite !i-llih
gostermesin.. asia
.iJJ
J'I...
kati'yen,
(a. zf.) .: Allah
hi~bir
vakit. (bkz :
ha~a ).
ha!}em
Hi~imiyye
~
(a. i. c. : ah~am) : 1. maiyet,
yanmda bulunantar. 2. aile. 3. hademe. Hadem
ha!;em : hizmet 'edenler, maiyet halkl.
hiifem-ni!}in ~..:.i
401
mek klrlntlsl dogruyan [<;orba ve benzeri gibi ~ey
lerel 2. ezen, yaran, klran, parc;alJyan. 3. erkek
adl.
r> (a. f. b. i.)
u
go~ebe.
":4_~~
(a. h. i.)
: tas.
Celveti tarikatl ~Obelerinden biri. [UskUdarlJ Seyyit
Mustafa Ha~im; (Ha~im baba) Melamilige de girdigi ic;in adma nisbet edilen Ha~imiyye'yi Bayramiyye~Obesind~nsayanlar da vardlr. Seyyit Musta·
fa Ha~im, Bekta~i1ige de girdi~i ic;in kendisine on·
dan dolay! baba denilmi~tir].
0:";"'~;"
ba,in, ha,i n
~Onet'den.) .'
(a. s. hu·
katl, sert, klncl, goniiJ klncl, kaba.
(a. s.) : esrar ic;en, esrar
gibi uyu!?turucu !?eyler kullanan.
(a. i.) : 1. kuru ot.
:2. bot. esrar denilen "Hind keneviri" yapragl.
ha,i,et-iid-dik :. bot. okse otu.
ha,i,et-iid-dOd : zool. sogulcan otu.
ha,i,et-iil-buzak : bot. tUkruk otu.
ha,i,et-iil-cereb : bot. uyuz otu.
ha,i,et-iil-hattaf : bot. klrlanglC; otu.
ba,i,et-iil-himar : bot. e!?ek otu.
ha;>i,et-iir-rie : bot. ciger otu.
ha,i,et-iir-riihban : bot. papas otu.
ha!?i,et-~z-zibak
bot. yaban feslegeni.
ha,i,et-iiz-ziicac
bot. yapl!?kan otu.
(a. i. c. : havitsl) :
1. kenar, pervaz, bir kitabm
sahifeleri kenarina
veya altma yazrlan yazl. (bkz: hami!?). 2. bl,. eserin metnini !?erh ve izah eden kitap.
ha$l.
J""":'>
~
. ha,viyyat
(a. s.) : 1. ha!?ve
sozler
soyliyen. 2. ha!?ve ben-
.:,,~~
(·a. L ha!?v'in c.)
manaslz
soz arasmda "!?ey, mesela, sozUm yabana" gibi soylenen sozler.
~..:.~,
ha,ye, hanet
(a. L) : 1. "ha!?em"
ha,met-Ii, -Iii : ha!?met sahibi manasma olup ecnebi hukUmda~Tilrina verilen bir i:invandlr.
'-'\4':~
ha,met-meab
~;.
(a. i.)
~......:.>
(a. zf.) : korku ite,
urkerek.
haneten min-Allah : Allah'tan korkarak.
ha$vet-ullah
(a. i.) : 1. toplama, cem'·
etme. 2. olUleri diriltip' mah!?ere clkarma; klyamet.
SOre-i ha,r : Kur'.~n'm 59. sOresi.
ha!ir ii ne,r. [olmak] : ha!?lr ne!?ir. [olmak], ugra!?lp durmak.
~ ~......:.>
(a. L) : can c;eki!?-
me halinde bulunan bir hastanm C;lkardlgl hlnltl.
( f. L)
hat .:".\.;.
hata'
.. l..6;.
(a. i.)': 1. yanl,,; van.
1I,lJk; yanJlma. 2. gUnah. 3. kabahat, kusur.
hata muadelesi : jt" I.; top. her hangi bir nT·
rengi !?ebekesinin muvazene hesaplar'rna ba!?landlgl
zaman beher uc;gen ic;in hazlrlanan muhtemel hatalara Sit. muadele (* denklem).
ha'N emvat : olUlerin bir araya toplanmasl; klyamet gUnU. (bkz : yevm-UI-ha!?r).
ha,r ii ne,r : toplanlp dagrlma.
(a. b. L) : Allah
korkusu.
(a. b. s.) :
ha!?metli, ha!?met sahibL [padi!?ahlar ic;in kullanrIan, hUrmet bildiren cumlelerden idi].
ha,rece
t.S ~
ha,vi
mensup;
ziyen.
korku, korkma.
den meydana gelen buyUklUk, heybet. 2. saygldan dolaYI c;ekinme. 3. nezaKet. 4. hiddet, klz-gmllk. 5. alc;ak gonullulUk.
ha,r
ha!?viyyat): 1.
( a. i. c.
.J-->
ha,v-i kabih : .ed.. soze c;irkinlik veren fazlallk.
h~$v-i melih : ed. ibare arasmda, cumle-i mu'tanza, kabilinden bir soz kan!?tlrma ve ikinci derecede bir mana ifade etmektir.
ha$v-i miifsid : ed. yalnlz kalaballk etmekle kalmaylp manaYI da anla!?r1maz bir hale qetiren.
ha,v-i mutavasslt : ed. soze c;irkinlik te r gUzeJlik
te vermiyen fazlallk.
(a. s.) : ,her!?eyin fenasl,
adisi, bayagisi.
ha,met
ha,v
minder, yastlk gibi !?eylerin ic;ine doldurulan pamuk, kltlk, kuru ot. 2. klrrlacak !?eylerin arasrna
konulan saman ve saire. 3. ed. uzun ve faydaslz
soz, dolma ve doldurma soz.
(a. h. L)
Hata
!?imali (kuzey)
<;in.
hatab
.....k>.
(a. L c.
ahtab)
odun.
(bkz: hizem).
hata-bah!?
,,~
lJ"I •
lk.;.
(a. f. b. s.) : kaba-
hatleri affeden, bagl~lr~an.
403
hatien
~.. Lk.;.
hataen
Ca. zf. )
yanlllj olarak,
yanli!jlrkla.
olu>
hatiir
( a. i. hatlre'nin c.)
muhim, * Bnemli i!jler.
hatiiyyat
(a. i. c.)
van·
(a. f. b. s.)
ha..
J_ L- ~
hatayi
(a. i.) : 1. Hatay ku-
malj'. 2. g. s. suslemede (tezhip) ac;,lm'lj lotOsii
and,ran bir c;i~ek motifi 3. tezhipte,merkezini ha.
tayi denilen c;ic;ek motifi iljgal etmek Ozere birbirine .qe~milj sipiral dallardaki c;ic;ek motiflerinden
te!jekkGl eden sOsleme tarz.. 4. qOzel sanatlarda
yapllan bir kag,t
kullanrlan ve C;in'de pirinc;ten
dnsi. [tezhip, hat, minyatOr v. b.].
Ir!jJar, yanl'!jlrklar.
hatem
hati.kar
ta eden, yanll!j yapan, yan,lan.
hata~pu,
hatem.imeraret
J-J'y lk;.
(a. f.
b. 5.)
kabahatleri orten, ortbas eden.
.L:> ,
hater
(a. i.) : 1. c;ad,retekle-
oJ
(a. I. c. : hatarat) : tehlike.
~
hatarat
I)a;-
hatar-gah
olf")a;-
(a. f. b. i.)
(a. f. b. 5.):
1.:"1-"", l1z.;..
.k Lb.
(a. i.)
gelen ka·
bag,rma,
feryad, g,rlv).
(a. i. huttaf'~n c.) :
~I.,h;-
(a. i. hatve'ni.n c.):
ad,mlar.
hataya
kabahatler,
404
hatemi
(a.s:) : hatem'e men.
sup.
(a. s.)
~
su~hir,
°
\'.;) ..,.,C'-l,..
(a. b. s.)
Hatem gibi JOtfO, ihsanl c;ok olan.
(a. i. hata'nrn c.)
gOnahlar, yanlJljlar yanlrljl.klar.
(a. f. b. i.) : bir sat.
hm. (*dOzeyin) Ozerine sOs ljekilleri oyarak meyda.
na gelen bOljluklar,
satha
benziyen ba!jka bir
madde veya madenle doldurmak sOretiyle yap,Ian
sOslemeler.
haten
lk;.
1. mOhOrle II·
gill. 2. mOhOr yapan.
hatemi·kerem
hatavat-ii,.,eyatin : ljeytanrn meslem, egri yol.
[Kur'an da "hutuvat" olarak ge~er].
Kerim'i biro
dirsir.l!" manasrnda kullanrlan bir dilek.
hatem.kiri (.$ )ts::::j-I,;..
....;..,k lJa;.
Kur'an~1
(a. n.) : "Allah sona er.
hatemi
~ag,r-
kl rlanglc;lar.
hatavit
(a. i. hatme'nin c.) :
hatemat., Fiirkan., Kerim
kac; defa hatmetme.
(a. i.) : 1. SOt kaymagl.
2. hek.cilt
i1tihabmdan
meydana
buklarm soyularak iyi olanlar..
'
hatatif
hatemat
(a. b. i.) : kl-
taptaki yanlr!jlrklarr gosteren dOzeltme cetvell.
rna. (bkz
(a. f. zf.) : hatem:~
hatim etmeler,. bitirmeler.
hatar.nak
hatat
(a. h. i.) : 1. Arab ka-
hatem·ane
teh·
tehlikeli, korkulu, korkunc;.
hatat
Hatem
bileleri araSlOda tanlOml!j "Tayyi" kabilesine mensup ve comertligiyle me!jhur olan "ibnO Abd-illah
Bin Sa'd" 10 Jakabl. 2. s. c;ok comert [adam].
yakl!jacak sOrette, comertcesine.
like veri, tehlikeli yer.
hata.sevab
l3adi!;ahln sadrazamlarda du-
hatem.iil.enbiya, hatem.iin·nebiyyin ( ilebilerio,
peygamberlerin sonuncusu) : Hz. Muhammed.
(a. I. hatar'm c.) :
hltar).
acrllk muhrO. 2. en son.
hatem·i sadiret
ran mOhOrO.
rine baglanan par~a. 2. bir!jeyin etraflO' ~evreliyen
pervaz, c;enber gibi ljeyler.
tehlikeJer. (bkz
Ca. i.) : 1. mOhOI', OstG
mOhO 1'10 yOzuk.
hatenat
<Jj...;.
(a. i.) : damat.
~b.:. (a. i. hatene'nin c.) : kaynanalar,
hAtm
hat~n'e
(a. L c.
hatenat}
(a. i.)
hatf
\.\ ~
Ll;..
hitlr-izir
(a. f. b.s.) :
))
hatlr k,ran.
kaynana. (bkz : hatne).
alOm, alme. (bkz:
(a. f.
hitlr-iziirde
b.
mevt).
hatfe enfihi vefit : rahat
da~eginde
eceliyle alen.
(a. i.) : 1. kapma, a~.r-
hatf
rna, ~alma. 2. ~im~egin goz kama~tlrmas., gozO aId
mas,.
hihb
hahf
(a.s. c.
1. kap,p gotOren. 2. ,goz
hihr
(a. f. b.s.) :
hitlr-minde
(a. s. ve i. hatab'dan) :
hitlb-l leyl, hatlb-iil,leyl (gece odun topllyan) :
mec. sa~masapan konu$an [adam].
rbl....
ganUl a~an, gon01e ferahl.k veren.
hatlrJ kalm'$, gUcenmi$.
~bl....
1. odun topl,yan, oduncu. (bkz : hattab). 2. iyiyi
kotOyO ay.rdedemiyen kimse.
hihm
(a. f. b. s.)
havat,f)
kama~t,ran.
b. s.)
(a. f.
gon-
<.S j \; -,bl;.
hitlr-nevazi
(a. f. b. I.) ::
gonUI ok~ay,clllk, hatlrnazllk.
~L~;'l;.
hitlr-ni,in
(a. f. b. s.)
hat.rda, kalan, akllda kalan.
(a. s.) : .kJrlc" k.rlp ufalaYlc,.
-,bl;.
j 1; )~l;.
hatlr-nevaz
10 ok$lyan, hatlrnaz.
(a. i. hutOr'dan.) : 1.
~~ -,bl;.
hitlr.nl,in
(a. f.
b. 5.)
hat,rda kalan, akllda kalan.
(a; f. b. 5.)
zihin, fikir. 2. keyif, hal. 3. gonUl.
hahr-I atlr : mektuplarda ge~en hatlr sorma formOIO.
hitlr-I na-,id
tasal, gonOI. 4. tas. kalbe gelen
manev' hitap
hitlr-I meleki
tas. Ahiret muhabbeti, rOhan?
kuvvetlerin gelecegi· ve bu yOzden taatln zuhOru.
gonUI yapan,
ho~nut
eden.
(a. f. b. s.)
hat,r k,ran, gonOI inciten.
U"'U )"l.;..
hitlr-,inis
hitlr-I nefsini : tas. nefis vedOnya muhabbetinin eismanl kuvvetlere ustOn!ugu.
hat,r allc"
hihr-I rahmini : tas. salikin kalbinde cemal-i
vahdetin teceillsiyle tam bir sOkOnet husOIU. [ayni zamanda " muhabbet-OI-AIJah" da demektir].
hatlr$inas olana yakl~acak sOrette.
hitlr-I ,eytani : tas. nefse muhabbet yOzOnden
ma'siyyet i~lemesi. ~ehvet ve ma'siyyet demektir 1.
r
(a. f. b. s.)
gonUI allci.
hillr-,inasine
<l;L b ),l;.
(a. f. zf.)
(a. f. ~. L)
hatlr~inasl,k,
gonul al,cl"k.
(a. f. b. s.)
(a. i. hutOr'dan. c. : M·
hihra
t,rat) : hatlra gelen, hat,rda kalan
<l:L~\
hitlr-i,iifte
; , l;.
hatlra dogan, akla gelen.
~ey, anda~.
hiti
(a. f. b. s.)
hataya
J*I.;.
dU~Oren.
(bkz
(a. s.)
yanlltan, $a$lrtan;
muhti').
gonlO perl$an olan.
hatlrat
.:"I,..,k l;.
(a. i. hat,ra'nm C.) :
1. hat.ra gelen, hat.rda kalan $eyler. 2. ed.
bir kimsenin, ya$adlQI zamana, bulunduQu i$lere,
gorO~tOQO kimselere dair dU~Oncelerini ve duygularln, i~inde topladlQI kitap.
hatia
~...b.;..
(a. i.
C. :'
hataya)
1.
gunah, kabahat, sur;. 2. yanll$, yanll$I,k.
hatib
(a. s.) : hitabeden, s6z
soyliyen.
405
hatib
(a. i. c. : huteba) : 1.
hatib
d\mide hutbe okuyan. 2•. gOzel, dOzgOn
kimse. (bkz : natlka-perdaz).
konu~an
(a. f. zf.) : ha-
hatib.ane
tibcesine, hatiblere, gOzel soz soyliyenlere
casma; nutuk soylercesine.
yakl~lr
(a. s.) : 1. sesi i$iti-
lip de kendisi gorOlm'iyen [kimseJ, seslenici, ~agl
nCI. 2. i.gayipten haber veren melek.
hatm
(a. f. zf.)
hatife
rb.;..
(a.L): 1. ku~ gagasl. 2.
<\.....:..::>-
(a. L c.
hatemat)
~;.
benziyen, ondan· daha bOyOk bir
hekimlikte kLillanilir.
~i~ek
J~U
hati!
(a. 5.) : 1. durmadan akan'
[yagmur]. 2. yorgun; dingin.
~-;.
.( a. L)
1. sOnnet etme.
. (a. L)
kaynan~. (bkz :
2. damad.
hatim
(a. s. hatm'den.) : 1. hi-
cL....c-L;..
hStime
(a. i.) : 1. son, nih§yet.
Hiisn·i hatime : iyi bir ~ekilde bitirme. 2. son nefeste kelime-i $ahadet getirme.
(a. f. b. s.)
hatime-kelj
hatime
~eken,
hatir
hatir
son veren, bitiren.
~~-b-
~_k.;..
(a. s.). (bkz : hattar, hatOr).
(a. s.) : 1. ~an ve $eref
sahibi [kimse]. 2. yOce, ulu. 3. muhatarall, tehlikeli. EmDen. "hatire" dir].
hatire
hatm
(a. i.). (bkz : hazire).
r=--
(a. i.) 1. hitama erdirme,
bitirme. 2. Kur'an'. ba~mdan sonuna kadar okuma. 3. mOhOrleme, mOhOrlenme.
hatm·i hacegan
j~l";-
r;'
(a. f. b. i.-) :
tas. nak~i tarikati mUrftlerinin ~eyh huzOrunda diz
~okup fikri ve nazari masivadan tecerrUd ederek
~eyhe .ve dolaYlsiyle hakka vasl ile yonelip ~eyhin
i~aretleriyle "Fatiha, ihlas, Elemne~rah" sOrelerini
muayyen ,adetlerde okuma.
406
4.':-:;'
hatene).
hatra
i~liyen
tama erdiren, bitiren.2. mOhOrliyen, mtihOrfeyici.
["hatem" olarak da kullanJllr].
olup kok ve
~i~ekleri
hatne
(a. s.) : hatif'le i1gili.
ha-
(a. i.) : bot. ebegUmeciye
yakl$acak sOrette.
hatifi
saglamla~tlrma.
tim etme, bitirme. [bir kere].
hatn
hatif-ane
1. hal is. 2. ir
s.)
burun [,insan ve hayvanda].
hatmi
J~
hatif
(a.
hOkUm ve kaza lcabettirme. 3. i.
hatme
<\~;. (a. i.) : odunluk, ormanlJk.
hatibe
hatm
,b.;..
t>.,.,
(a. L) : den. nehirlerde
vapurlarm iskandil diregi.
hatt
(a. L
C.
:
hutOt)·: 1.
~izgi.
.2. satlr. 3. vol. 4. yazl. 5.' pa&~ah yazlsl, ferman,
buyruk. 6. Slra, saf.7. gemiler i~in hareket istj·
kameti olarak belirtilen taraf. 8. geo. yalnrz uzun·
lugu olan buut, * boyut. 9. gen~lerde yeni terliyen
blYlk veya sakal. 10. parmagln onikide biri olan
bir 01<;:0.
hatt'l bala : cogr.' doruk ciz!=jisi, tepelerin en
ytiksek no1<tasmdan ge~en hay~11 ~izgL
hatt'l butlan : battal etmek kasdiyle bir kaydtn
veya kOnyenin Ozerine ~ekilen ~izgi.
hatt-I celi : bOWn islam yazdannm uzaktan okunabilecek kadar iri yazdml~ nev'i ve stiltis yazlslnln irisL
hatt-I dest : el yazlsl, el yazmasl.
hatt-I divani : nk'a'nln birle~tirilmesinden dogmu~tur. Dtiz ve devirli klslmlarm daha klsa ~ekil
de tatbik edilmesi sOretiyle ~abukluk elde edilmi~
tir. "ince dlvani, klrma divani, celi divani" dive
~e$itler.i vardlr. Bunlarm hepsine birden "~epyazl.
Sl" denir. Divani ile celi divani, ferman ve berat
gibi yazllarda; ince ve klrma divani, vakfiye, ilan,
hUccet, i1mihaber gibi resmi kaYltlarda kullandml~
tlr.
hatt'l fasll : fasledici, aYlncl <;izgi.
hatt-I gubari : g. s. bir-- yaz. sitili.
hatt'l hareket : davranr~, davranma yolu.
hatt-I huban : sevgilinin yanagmda ~Ikan inca
Wyler.
hatt'l hiimayun : padi~ahlarm herhangi bir if
ic;in bizzat yazdlklan yazdar. (bkz : hatt-I ~er1'f).
hatt·us-semt ve·n-nazir
hatt·, i~tima·i miyah : sularln toplandlQI hat,
dere.
hatt·, imtiyaz : XIX. aSlrda, Slrblstan, Romanya
gibi beylik olan yerlerin smln.
hatt-, istiva : eogr. ekvator, fro equateur.
hatt-. istiva..i semavi : astr. arzin merkezinden
gec;erek mihver-i alem'e amut (* dikey) olmak Gze·
re tasavvur edllen dUzlemin sema kUresi ile arake·
sidi.
~izgi,
hatt-, kufi ': '~mensObl" adl da veri len bu yazI
ile sikke, kitabe ve Kur'an yazdmlstlr. IV. HalHe
Hz. AWni.,: bunu geli~tirdiQi ve ustaca kullandlgl
soylenir. Onceleri "Mekkl", "Medeni, "Basri" adlan verilmi~ olan bu yazmm, nesih yazlsmdan sonra
ftibannl kaybederek yalnlz kitabelerde-v~ sUs yaZI'
s/ o!arak araslra·kullandml~tlr.
,
hatt-I Ii ism-ileh : anat. azm·i kas (sternum)
Uzerinden kar:rna kadar gec;en mevhum C;izgi, fro
grand droit de I'abdomen.
hatt·. magribi : magrip adl veri len : Cezayir, Tu·
nus ve Flls'ldarmYazdan.
hatt-r mevhum : haySIl <;izgi.
hatt·, mihi, • mismiri : <;ivi yazis/.
hatt·, muvazi: geo. para lei C;izqi, dogru.
hatt·, mudifaa : ask. mUdafaa, korunma, savun·
ma hattl.
hatt·, munhani : geo. egri C;izgi.
hatt·, munkesir : geo. kink <;izqi.
hatt-, mustakim i geo. dogru <;izgi.
,hatt·. nesih : kalmllgl "sUlUs" yazlsrnm U<;te
biri kadardlr. Sonradan, tashihe elverj~li olmadl·
grndan, yazanrn ustallgrnl deneme baklmrndan, hat.
tatlar arasmda bir mehenq olmu~tur. Ba~ka ya2;1lara nispeten daha kolay okundugundan, <;ok yayIl·
ml~tlr. Kur'an, tefsir ve hadls yazmakta <;ok kullandmJ~tlr. "Nesih klrmas/" ve "ince nesih" dive iki
~ekli daha vardlr.
han·, nev, -nevhiz, -nevin : yeni yeni terlemeye
ba~laml~ olan sakal.
hatt-. nev-zuhur : yUzde yeni yeni <;fkmlya ba~·
Ilyan tOy.
hatt-, nlsfm nehir : eogr.meridyen, fro meridien.
hatt·, reyhanl : kalml191 sUI~s
gibidir. Bunda
gozU kapall harf yoktur. Kur'an ve dua yazmakta
c;ok kullandml~ ise de, sonralan kullanIlmaz 01mu~tur. ibni Bevvab tarafmdan 7cadedildigi soylenir.
hatt-, r.ka' : "tevki" e bag" ve tevki'l', klrmasl
gibidir, kat'l bir ~ekli olmadlgl gibi, kalrnllgl i<;in
de bir olC;U yoktur. Harflerinin <;:oqu biti~iktir. <;abuk yazdabilir bir yazl oldugundan mektup ve saire yazmakta kullanilm/~tlr. Bunun, Bagdatll EbUI
Fazl bin Hazin taraflt1danicadedHdigi soylenir.
hatt·, r,k'a : divani'deki harf $ekillerinini sadele~tjrilmesi ile meydana gelmi~tir. Devir ve meyiller azalt"ml~, bu sOretle yazldac;abukluk elde edilmi~tir. MUsvedde, pusula,
mektup gibi $eylerde
kullandlr. "R/k'a klrmasl", "Bablall klrmasl" ve
II. AbdUlhamid deyrinden beri kulianIlan "izzet
Efendi nk'asl" gibi <;e$itleri vardlr.
hatt-, siyikat : bir yazl <;e~ididir. Her kelimede
bir klsaltma yapdml$, c;ok defa nokta cia kulianIlmaml$tlr. Okunmasl <;ok zordur. Maliye, Tapu,
Evkaf qibi dairelerde resml kaYltlar tutmadci <;ok
kullandml~tlr. GUC; okunur bir yazldlr.
halt..', sulUs : harflerin altlda dort paretaSI dUz,
iki parc;asl devirlidir. Yazmrn sUIUs (= Uc;te bir 1
adml almasl, bu Oette iki ve Oc;te.bfr nisbetinin
daima korunmasmdandlr. Kalmllgl mesk kalemidir;
daha incelerine "ince sOlOs", kalmlanna da cen
(= iri; kalln) "eya "sOIOs celtsi" denir.
hatt.' ~eceri : budak $eklinde bir yazldlr.
hatt·. taksim-i miyah :eogr. 5U bolOmU c;:izgisi,
* su ~atl.
halt-' ta'lik : Iran yazlsldlr, bOWn harfleri deMo
virlidir. Kalll1llgl sOIUs kadardlr. Daha incelerine,
"ince ta'lIk", "hurda ta'llk", "gubarl ta'lik", daha
kalmlarma da "ta'lik cellsi" denir. "Klrma ta'lik"
diyebir sekli daha vardlr. Rivayete gore Hoca
EbU-1 AI, Pehievi yazlsl He "kOfi furOatl" nl birle~
tirmek sOretiyle icadetmi$tir.
hatt·, tevki' (iebet) : eski hattatlanmlzm "icazet" dedikleri yaz1dlr. YartSI dOz. vaml devirlidir.
Kallnllgl nesih gibidir. Ferman, men$ur, sOfera, na_
me, mahkemelerden C;lkan vakfive sOretlerinde kul.
landml~tlr. Bunun da EbO·1 Fazl bin Hazin tarafrn..
dan teadolundugu soyle nir.
hatt-, ufki : geo. * yatay.
hatt-, vaslt : geo. * kenarortay.
hatt-. vasI : biti~tiric!, biti$tiren <;Izgl.
hatt·' yemani : hatti hamlrl denilen ve Arap
harflerinin asd·· ve eSaS1l11 meydana getirenhat,
yazl.
hatt-, zemin : geo. yer * ekseni.
hatt·zer.endOd : altll1la yazllml$ cell yazllar.
halt-Us·semt ve-I.kadem : astr. her hangi bir mahalde rasldln bulundui:ju noktadan ve sema kOresinin merkezinden, yanl' Arzl/1 merkezinden gec;erek
iki tarafa dogru uzanan ve sema kOresini iki noktada delen hattln bu iki nokta arasll1da kalan parc;:asl.
hatt-us-semt ve·n·nazir : astr. muayyen bir maksatla rasat yapmak ic;in, belli bir noktada (mevkif) duran rasldll;l bulundui:ju noktadan ve Arzln
merkezinden gec;ip iki tarafa
uzanarak
kure·j
semavi'yi iki noktada delen mevhum hat ve bu
hattll1 iki nokta arasll1da kalan par<;asl.
407
hatt
(a. L)
hatt
dirme. 2. oyunda
ta~
1.5->
hana
1.
a~agl
inme, in-
~Ikarma.
(a. zf.) : bundan
ba~ka,
'-'U.>
(a. i.) : oduncu. (bkz
hatlb),
JU,;,
hattaf
ran, kaplp altcl. 2. i.
(a. b.)
1. kapan,
a~l-
(a. L) :
sOnnet~L
;..9 T .k,;.
(a. s.)
..::;..)', J>
(a. i. hadise'nin e.) :
sakalt yeni yeni
havadis
(a. i. hMiye'nin c.) : anat.
~ O~) ,T ..6,;.
(a. s.)
1. hat'ta €lit, hatla ilgili.
Ifl.:...:. k;..
(a. f. b. s.)
ya-
(a. f.
C.
:
havatin)
ka-
dm.
hatOn-i k,yamet : Hz. Fatime.
halOr
(a. s.) . (bkz
hattar).
( a. L c.
hatevat)
hatve
ad Inl. Fesih-ijl-hatve
geni s adlm atan.
j\~\
I'
t:..,.4.l:J,::-
(a. f. b. s.)
adlm atan.
hatve·endiizi
'~~_i\"';'
havakin
(a. i. hakan'tn e.)
havalat
(a. i. havale'nin c.).
(bkz : havale).
zidan anllyan, yazl uzmanl, fr graphologue.
hatve·endaz
(a. i. hMir'in c.). (bkz
hOkumdarlar, padisahlar, basbuglar.
2. L g. s. bir yazl stili.
hatt-;;inas
omuzun ic:;yUzleri.
hMir).
olan.
t.,,;.
l7
0>
havafir
hatt-averde, -hatt-ber-averde
~jI-\.'\~):.;- (a .. f. b. L)
adlm atlcdlk.
(a. f. b. 5.) :
1. hatve, adlm sayan. 2. ihtlyatla, c:;ekinerek yUrU-
408
( a. L hacib'in e.).
havafi
~~ J,Ty . .1.;.. (a. f. b. s. ) : sa kall gelmi~, sakalJ
yen.
J
••
(a. L) : el yazlsl c:;ok gOzel
<;Ikmlya ba~laml~ [genc:;].
hatt -.
......>\
havacib
havadis-i mutevaliye-i muhtelife-i kevnivye : dOnyaya ait tOrlu tOrlU ve birbiri ardmdan gelen hadiseier.
olan sanatkar.
~Ikrrll~
(a. L) : 1. hava, Serd-i
hava : havantn soguklugu. 2. muz. saz veyasoz
mUzigine €lit olup da husOsi bir isimle belirtilmiyen parc:;adlr.
(a. s.)· : hilekar. (bkz:
hud'a-kar) .
hatt-aver
oldugu
ilgi ile kar~"anan habet"; yeni soz. rkelime mUfred
qibi kullandlr].
hattar
hattat
~eftal,ide
(bkz : hacib).
klrlangl~.
hattan
(a. L) : 1.
Ji,.;.
hava
fazla olarak, dahl, bile, hem de, ustelik de
hattab
hay
gibi baZI meyvalartn ustOndeki inee tOy. 2. ~uha
ve benzeri gibi kuma~lartn ters yOzOnde bulunan
tOy.
havale
.JI.J~
(a. i.
C.
:
havalat) 1. bir
lSi veya bir ~eyi ba~ka birine blrakma, ustUne blrakma, Ismarlama. 2. gebelerde ve kU<;Uk c:;ocuklarda bazan gorulen sar'a nevinden bir hastaltk. 3.
gormeyi onliyen, mani, hail, tahta perde, duvar
gibi ~eyler.
havale-i muaccele : huk. muhal-Un-bih'in filhal
odenmesi lazlm olarak yapJlan havale.
havale-i mukayyede : huk. muhilin muhal-On-aleyh zimmetinde yahut yedinde clan malmdan vermek Uzere dive mukayyet ?Ian havale.
havale·i mubheme : huk. muhal-On~bih'in taeil
ve te'c1'li beyan olunmakslzJn yaptlan havale.
havale-i mueccele : huk. muhal-ijn~bih'in muayyen vadesi hulOlUnde odenmesi lazJni olarak yaplIan havale.
haville-name
(a. f. b. L)
posta, banka
qibi vasltalarla
para gondermek Uzere yazllan mc;ktup, havale mektubu.
havelan
(a. zf.)
havaleten
havali
J Iy-
~
havasln
havale
1-,>
(a. i. hasm, hasma'nll1
c. ) : namuslu kadmlar.
()Iarak, havale sOretiyle.
(a. i.)
etraf, civar,
~evre,
1,,)""1-,>
havass
(a. i. hasse'nin c.) : has-
seier, duygular.
yare.
havali-j beyn-el-hucerat : bot. nebatlarm hucey'releri arasmdaki bo!?luklar.
havamis-j Suleymaniyye
"i~ (,,)"IJ'>
havass-. hamse-i batll'a (ic;:teki be~ duygu) :
Hiss-i musterek, hayal, vehm, hM,za, mutasarrlfa.
havals-, hamse>;i zihire (dr~taki be~ duygu)
garme, i~itme, tatma, koklama, dokunma.
medreselerden be!?inin muderrisine veri len unvan.
(a. i. hankah'm. c.) :
havanlk
tekkeler.
(a. i. rranOt'un c.)
1.
·cWkkahlar. 2. meyhaneler.
") 1-,>
havare
(f. i.) : yiyecek, yiyinti.
J) \-,>
havarlk
(a. s. hank ve hari-
'ka'nm c.) : harikalar, imkan ve yaraddl~m .usWn<Ie olan, insanda hayranllk uyand,ran, !?eyler, * tan.
slklar.
havar.k-. ade : fevkalade hadiseler, * olaylar.
~ },...
havari
~\..,;.
havass
-( a. b. i.) : SOleymaniye Medresesi'ni te!?kil eden
havass-.me'murin : me'murlarln ileri qelenleri.
3. i. bazl maneV! te'sirler .i~in okunan dualar. Ehl-j
havass : buyuculer.
havass-. refia : resmi yazdarda Eyup Kaddarl
hakkmda kullandan bir tabir.
havass
avam : i1eri gelenler ve halk.
ij
hava~i
..s~\Y'·
(a. i. hR!?iye;nin c.) :
1. ha~iyeler. derkenarlar. (bkz .:
ruklar, maiyet adamlarl.
havat.f
(a. i. c. : havariyyOn) :
(a. s. hass ve hassa'nm
c.) : 1. hassalar, keyfiyetler. 2. muhterem, saygm
olanlar.
havass-. humayun : tar. Osmanll Devletl'ni~ fU·
tOhat devirlerinde zaptolunan .araz!den. hazine uhdesinde allkonulanlarl.
.
......it.:, \.J;'
ha~iye).
2. kuy-
(a. i. hatlf'm c.)
gaz.
kama~tlrlCI ~eyler.
1. yard,mc,. 2. peygamberlerin fikirlerini yaymada
yardlmlan dokunan kimselerden her biri. Hz. 'sa''11m on iki yard,mclslndan her biri.
havaric
(a. s. haric ve harice'-
'l1in c.) : 1. as7ler; zorbalar, 2. "Hi'lkemeyn Vak-
hatlralar, fikirler, du!?unceler.
havatlr-l rabbaniyye : ilahi i1hamlar, telkinler.
havahr-I ~eytaniyye : !?eytan telkinleri.
havatim, havatim ''':hl..,;.r. (I.J> (a. i. hatem'in
aSI" ndansonra Hz. Ali'ye isyan eden zumre, haridler.
c.)
Havariyyun
j)"h)-'>
(a. h. i. havari'-
nin c.) : havariler, Isa Peygamberin oniki ki~iden
ibaret olan yakm dostlan, yardlmcdan. [Simun
Petrus ve karde~i Andreas, Yakub (Zebedi'nin og·
lu), Yuhanna (Zebedi'nin oglu), Filipus, Bartolomeus, Tomas, Matta (verqi multezimi), Yakub
(Alfeus'un oglu), Taddeus, Simun (gayur- ),Yahuda iskariyot <Isa'yi ele veren)].
Havarnak I"..~ ),;'(a. h. i.). (bkt : Havernak).
havas.b
"';"...:7 \-,>
detli ruzgarlar.
(a. i. haslb'm c.) : !?id·
(a. i. hat,ra'nm c.):
havat.r
: 1. mOhUrler,',
havatim-i resmiyye
akibetler.
resmi muhurler. 2. sonlar,
(a .. i. hatOn'un c.)
havatin·
hatunlar, ~erefli kadmlar.
(iil. i. hacet'in c.)
havayic
ihtiya~lar,
IUzumlu, gerekli
~eyler.
havayic-i zaruriyye :. zarOr!, giderilmesi gereken'
ihtiyac;:lar. ["havaic" ~ekli dogrudur].
havelan
j';}..J""
(a. i.) : 1.
danme,dcla~ma.
2. degi~me.
409
haven
(a. i.) : havan.
haven
(a. s. hain'in c.) : hainlik
havene
(a. i. c. : havakd):
havkale""_9.J>
1. hlzla yUrUme. 2. s. c;ok ihtiyar, zaYlf ve <;elimsiz adam. 3. (bkz : havlaka).
edenler, haymlar.
havl
~ark,
(f. i.)
haver
clogu yonU,
gUn dogusu.
""-.
(f. i. c.) : \)ark ile
j\)J\;;
haveran
loS )J\;,..
haver!
haver
ij
(f. 5.) : \)arkla, dogu i1eilgili.
~ark
bahler
kuvvet, takat. Uhavle vela
kuvvete ilia billah : kuvvet ve kudret ancak Ce--
nablhakk'a mahsustur.
LAI J>
havlaka
garb (dogu ile batl).
havme
(a: i.) . korku; korkma.
havf
utanma korkusu.
Allah korkusu.
havf·i biri
havf-i ar
( a. i.) : Jasarruf dairesi.
'I_.4.J"'"
I..;
havra
(a.i.c.:hOr) : ahO gozlu
y'"
[kIZ, kadrn]. ( ahver'in mUennesi ).
...l.,.., .J:>-
havsal
( a. i.)
:
havuzun kena-
J'lI1da suyun duruldugu yer.
havf-i fijshat : meydan k~rkusu, fr. ,agoraphobie.
havsala
d,L"",
(a. i.) : 1. ku~ kur-
y-
anlaYI~,
sagl. 2. mi'de. 3.
akd; zihin. 4. biy. legen.
(a. zf.)·: korkarak,
havfen
takati, tahammUIU yakan, mahveden.
havfen min Allah :Allah'dan korkarak.
(a. f. b. s.) : korkulu,
,havf-nak
korkutan.
(a. s.)
havi
: 1. ihtiva eden,
i<;ine alan, ~amil, kapllyan, topllyan. (bkz : cami').
2. muzo TUrk muziginin buyUk usullerindendir. 64 zamanll ve 48 darblldlr. 64 zamanll yegane ol<;U olan
havl'nin 64/2 lik "aglr havl" mertebesi de kullandml\)tlr. Bu usul i1e pe~rev ve bestelerol<;UlmU~
tUr. Havl, 16 uzun ("2" klymetinde) ve 32 klsa
(" 1" klymetinde) zamanl te\)kll eden, S1rasiyle 2
sofyan, 2 yUrUk semal, 7 sofyan ve 1 nlm hafif'ten
murekkeptir.
"".J\.;. ~ loS,,\';"
havi, haviye
ISSIZ, tenha yer. 2.
(a. f. b. s.) :.
havsala·su%
e;ekinerek, korku i1e.
bo~
<t:) b..
(a.
i.)
1.
<;01.
<t-.J~
m'in yedinci katl, en
sak 9 r, sai'r).
(a. i.) : havya, tene-
(a. h. i.)
~iddetlisi.
Havva'
:
Cehenne~_
(bkz : hutame,
( a. h. i.) : 1. Hz.
Adem'in zevcesi olup, Adem
Cennet'te uykuda
iken sol taraf kaburgasrndan alll1an bir kemikten
yaratdml~ ve bu ameliyeden Adem hie; aCI duymaml~tlr. Adem topraktan, Havva, kemikten va"
ratdml~tlr.
(bkz : Umm-ul-be\)er). 2. esmer kadin. 3. kaclll1 adl.
[I.J"'-
havacc
(a. i. hacce'nin c.)
:
hacca qiden, Kabe'yi ziyaret eden haci [kadll1lar r
klZlar ].
(a. i.)
havye
yaranll1 etrafll1-
daki kabank etler.
havz
kecilerin lehim yaparken kullandlklarl, <;ekice benzer bir -alet.
410
: la havle
(a. h. L) : mi-
mar Sinimmar taraflndan, Flrat'ln Hire yakmlarmda, yap"ml~ me~hur ko\)k.
Hiviye
(a. cU.)
<;ekme, "Ia havle vela kuvvete ilia billah (gO<; de,.
kuvvet de ancak 'Allah'rn yardlml ile husOle ge,
lir)" cUmlesini soyleme.
ve garb ( dogu ve batl).
Havernak
haviye
(a. i.) : 1. ylt, sene. 2. et.... '
,.J.J..>
raf, <;evre. 3. gUc,
sakll'lIlacak
havz
~.J>
i~e
(a.
sokulma,
~J6>
i.)
: 1. suva girme. 2..
giri~me.
( a. i. c. : hiyaz)
havz-I behil;t
cennet havuzu.
havz-I hayal
hayal havuzu.
havz'l sabih
yUzer, yUzen havuz.
havuz.
hayat.engiz
hav:za
(a. i.)
: bir hiikOme-
hav:za ~.r-
( a. i.) : 1. cogr. a!;lk ve diiz
alan deniz klYlsl. 2. kenar, van, taraf. 3. memleketo
~LA:>
hay
( f. n.) : yay!, eyvah!
Sol...
hayil'
)~~
(a. f. b. s.)
uta-
nan, utan!=ja<;; (bkz : mahcOb).
...\, ~L..>
havildid
I uydl)rma
haydutlar.
~~~lA:>
Jl.:>
b. i.).: vas
(f. b.i.l : 1.
gUrultV. 2. vaveyla, <;1-
(a. i. c. : hayslat) : 1.
insanln kafaslnda tasarlaYlp canlandlrdlQI
a~lk~ane
hayill·j
be~er
haval.j hata
sarlama.
hayal.i sefid
:
a~lkcaslna
: insan haysli.
yanll~
hayali, yanlll? bir
~eyi
ta-
beyaz . haya\.
. : .> ~L...;..
(a. i. hayal'in c.)
hayal).
hayaller, hulyalar. (bkz
havalilt.. alivve : yUksek hayaller.
hayalat·, askerivve :' askerlik hayalleri.
j4
Jl~
hayale ait
~eyler.
j ~ll...;..
havalivvun
c.)
romantik
ques.
~airler,
(a. i. hayall'nin.
yazarlar, fro les romanti.
..:...... ,~l L;.
haval.perest
(a. f. b. 5.) :
pe~inde
havalen
hayal,
(a. zf.)
: kafada ta·
sarlaYlp canlandlrarak, hayal olarak.
..::.Jl.:>
haval.perver
hayale
dola~an,
dal··
(a.
(a. i. c. : hayalat) : goze
gorUnen hayal, karaltl, gorOntV.
f.
b. 5.)::
dii~kiin.
hayamat
~~
(a. i. hayme'nin c.).
(bkz': hayme, hryam, hiyem).
havat
(a. i.) : dirilik, canl111lk.
havat·' husOsiyye : husOsl (*ozel) hayilt, ~ahsa·
aid hayat.
havat., insani : insana ait haYat.
<;ocuQa yakl~acak
havat., ma'sOmane·i t.flane
masumlukta omur.
hayat-,sahiha :esen hayat.
havat., takdirivve : huk. hamlin, yanl rahJmde
bulunan <;ocugun hayatl. [bu cihetle hamil olUm
lamanlnda anasl rahminde olmak ve sag dOQmak
~artiyle_ varis olur].
havat.bah,
(a. f. b. i.)
daha c;ok, karagoz oynatan.( bkz :. hayali).
havalet
(a. i. c.)
havat-. alii
hastahkh hayat, hasta omur.
havat-, askerivve : askerlik hayBtI.
haVat·, cavidani : diHmi hayat.
haval.i teslim : teslim haysli, teslim olmaYI du2. kuruntu. 3. karagoz oyunu. 4. golgeli
goriinen ~ey.
haylU·baz
. : .> U L;.,
havaliyvat
~ey.
hayal.
~unme.
havalat
(a. 5.) : 1. hayal'e men--
gin.
<;allp eglenmeden <;Ikan
giltr. (bkz
haya-hay).
haval.j
J l~
hayalci, hayal kuran, hayal
kel imelerdendir].
(f.
hayill,
(a. f. b. i.)
sup, hayal ile ilgili. 2. karagoz oynatan, hayalci,
fro romantique. (bkz : hayal-baz). 3. h. i. KanOnl Sultan Siileyman devrinin biiyiik ~airlerinden,
biri.
(a. i. haydOd'un c.)
tutan kimsenin jniltisi; feryadl. (bkz : hayahOy 2).
hilVil-huV
havali
(a. i.) : 1. utanma,
slkdma. 2. ar, namus, edep. 3. Allah korkusu He
gUnahtan ka!;mma.
havil-dilr
haval·hane
vehim, kuruntu melekesi, * yetisi.
tin idaresi altmda bulunan iilkelerin bUtVnii.
~ ..::.>l..>o
(a. f. b. 5.)
hayat bagl~hyan, hayat veren, yeni
lik kazandlran.
havat.efza
Ij\ ..::.>l.:>
ba~tan
zinde-
(a. f. b. 5.)
.hayat artlran.
havat-engiz
ya~atan,
ya~amaya
~G \ . : .> ~
(a. f. b. 5.)
zorltyan.
411
hayiti
hayiti, hayitiyye
~~, c3M~
(a. s.)
hayata, ya~aYI~a ait, hayatla i1gill.
..:.>L:L..>
hayatiyyat
(a. s.) : 1. yJlana alt,
yJlanla i1gili. 2. fels. canll, * dirimsel, fro vital.
[mOen. "hayeviyye" dir].
(a. i. c:)
bihayf, hayfa'
voloji, fro biologie.
hayatlyyet
..:,..~Ml:=--
hayatiyyun
j.J:' L:>
(0. i.)
canlllik.
(a. e.) :
1. hakslzllk, cevir, zulum. 2. yazlk ki, heyhat,
yah!.
•
haYlflanma : yamp, yakdma.
(a. i. c.). : bi-
yoloji bilginleri.
haybet
t.5 >'?"
hayevi
~~\.;..
haygene
(a. i.) : kaygana denilen,
yumurta ve un i1e yapllan bir tath.
~;..
(a. i.) : mahrum ve me vOs
olma, mahrumluk.
haybet-zede
Q,)
j ..:...J:-f
(a. f.
b. s.)
kedere, slklntlya, mahrumluga ugrlyan.
haydar
(bkz
hiyic
J-L:'"
(a. i.). (bkz : haydar).
haydar-ane
.\>·\y.l-:...
(a. f. zf.) : haydarcaslna,
(a. f. b. s.)
(a. s.). (bkz : haic).
~-l--,
hayide
(f. s.)
\;;.
: aglzda
~ig-
nenmi$, aglzdan aglza dola~ml~, bayat, kohne soz.
f
hayide-gu
Q..L-.
(f. b.i.) : 'haylde,
\.;.
M
bayagl soz soyliyen, bayagl
Q
hayrette kalan,
.. I.,.;.. ~;..
h.aYlr-hah
{bkz : esed, dlrgam, gazenfer, ~/r). 2. Hz. Ali. 3.
<:esur, yigit adam. 4.erkek adl.
haydara
s.)
(a.
mOtehayyir).
(bkz : hayr-hah).
(a. i.) : 1. arslan.
haydar-I kerrar : done done ham Ie eden, saldlran. [Hz. Ali'nin vaslflarlndandlr].
.;:,6.
hiYlr
~a~lran.
~air.
hayide-suhen
(f. b. i.).
(bkz : hay/de-gO).
arslancaslna; Hz. Ali'yi hatlrlatlr, andlr,rsOrette.
<bkz : gazanferane, ~/rane).
hiyih
t
b.
(a. i.)
lazlm oldugu hal-
de bulunmlyan nesne,
t.5 )o.L-::--
.haydari
(a. i.) : 1. haydar-
11k, arslan,IIk. 2. eskiden giyilen kolsuz, klsa aba
hlrka, havdariyye.
~ ) o.L~
haydariyye
(a. i.)
~Jo.L-::--
~M
\;.
. hayli
ta~.
j\~
hayende
Qo.L;" \;.
~igneyici.
412
J--'>
hayl-i dii,men
rOhu.
(f. i.) : 1. haya. 2. yumurta.
hayevan
i.)
bez dokuyan,
(a. i.
c.':
ahyal, hOyOI) :
haVI-i adO .: dtj~man sUrtisO.
(a. i. c. : hayad/d) ':
haye-i iblis : jeol. ~eytan hayasl denilen bir
:nevI
(a.
1. at.. 2. at sOrOsO. 3. atll sOrOsu. 4. zOmre, takim, gUruh.
dag hlrslzl. [kelimenin asll Macarca'drr]~
have
hayl
hlrka altlna
,giyilen kolsuz ve klsa elbise.
haydud
hayik
~ulha.
~a.
(f. s.) : aglzda ~igneyen,
dO~man
J-:>
..::J "L~
ordusu, dO$man gO-
(f. s.) : 1. epeyice, ~ok-
2. bir taklm. 3. zf.
haylOlet
(a. i.); (bkz : hayvan).
:
olduk~a.
(a. i.) : yolu kapama,
man/ olma, ara'ya girme.
(a.
i. c.
havamat,
hayr.ijl.halef
hayme-.i gerdun-eenib : gokyUzU
bir meydana kurulmu~ olan ~adlr.
~aGlI r)
hayme-.i kebOd (mavi
~adlr)
hayme-i ezrak (mavi
hayme-gih, .geh
.,j 4.0.:>
Kadar
~ni~
: gok, serna.
' .:)If -t",,:>
hayme-ni\lin ~ ~
(a. f. b.
(a. f. b. s. ve i.)
oturan, go~ebe.
hayme-.l1i~ini
hayret
(a. i.):
L5~~ -t",,";"
(a. f. b. i.)
hayret.i gam : gam ~a~klnltgl.
hayret·i sirfe
tam, halis bir ~a~krnIrK.
~
: ~adlr bi~imin-
(a. s.)
(a. f. b. s.)
hayret·bah~i ~:"'~> (a. f. b. s.)
hayret
\.;9\":"~>
hayret.efzi
(a. f. b. s.)
hayret artl ran. (bkz : hayret-feza).
~
bayr
(a.
iyilik;
i.)
iyi, fay-
dall j~; fayda.
(a.
~.>
1.;9 ":""'~
hayret- fezi
hayret veren,
hayr
~..GI ..:,,~>
hayret-engiz
f~
b. s.)
hayret veren, hayret ic;inde blrakan.
havr·i mukayyed : ahl. birine gore haYlrh 01dugu halde, digerine gore zararll alan ~ey.
~awtan.
hayr.ijl.be\ler
hammed.
hal kin,
alemin
haylrlJsl;
hayret-efza).
Ij ..:,,~
hayret·zi
(a. f. b. s.)
hayret d09uran~ ~a~krnhk veren.
Itinsanlartn haYlrllsl" : Hz. Mu-
.,~j":"~
hayret.zede
hayr.iil.enim
med.
varlrklarln haYlrlrsl; Hz. Muham-
(a. f. b. s.):
hayrete dO~mO~ alan, ~a~a kalml~ alan.
(a. f.b. s.)
hayr·hih
hayr.ijl-halef : haYlrlr o~ul; halef. [Arap~a'da,
Itbabasrndcln sonra kalan o~ul" demektir].
hayr.hihine
~a~a kalml~, ~a~lrml~. (bkz : hair). 2. ~ok tut-
haYlrhah olana
iyilikseverlikle.
kun.
hayrini
J\~ (a.
i.) : hayranIJk,
hayrit
":"I~
(a. i. c.)
~a~krnlrk.
: 1. sevap
kazanmak i~in yapllan haYlrh i~ler, iyilikler. 2.
sevap I~rn kuru Ian mUessese. Sihib.ijl-hayrit veol·hasenit : sevap i~ler ve gUzel ~eyJer sahibi.
J-.!, J.;I
hayr·endi,
iyilik
"'~;"
havr·hihi
4l'l..ltl
1.,;- ~
yakl~acak
(a. f. zf.) :
sOrette, haYlrhahhkla,
~\. .~
. ~
(a. f. b. i.)
ha-·
ylrhahlrk, iyiJikseverlik.
hayri, hayriyye
4l_~
,
l.S~
(a. s.) •.
haYlrla, iyilikle i1giJi; ugur ve kutJuluga ait.
hayr.ullah
-LUI ~
(a. b. s.) : ItAI_
.ah'rn haYlrlr ettigi" manasrna gelen bir erkek ad,.
(a. f, b. s.)
hayr.ijl.be~er
du~unen •.
hayr-endi~ine
her-
kesin iyiligini istlyen, iyilik-sever.
(a. s.) : 1. ~a~ml~,
jl~
hayrin
(a. f. b. s.):
(bkz
(a. s.) : iyi, faydaIJ, haYlrlJ,
yarar. Hayr·ijl.veri
Hz. Muhammed.
i~,
J-~ ..:"",:->
hayret-bah\l
veren.
de olan.
haYlrh
~a~ma, ~a~lr-
rna, ~a~akalm(l, ne yapacagrnl bilmeme.
hayret veren, hayret verici.
hayme ni~inlik, go~ebelik, ~adlrda oturma.
haymi
f.)
(a. f. b.
: gok, serna.
i.) : ~adlr kurulan yer.
~adlrda
~~ ...\,'\ ~;..
hayr.endi,i
haYlrl1 i~ dO~OnUcijlijk.
4l'~ ...\,.\ ~
haYlril i~ dO~Onene yakl~acak sOrette.
(a. b" i.) :
insanlartn en haYlrllsl; Hz. Muhammed.
(a. f. zf.)
hayr·ijl.halef
uli I~;" (a. st.)
: haYI rlr evlad.·
413
'lays
hays
':"-:""'
(a. i.)
1.ltibar, saygl. 2. ilgi.
"::"...A...>
haysiyyet
(a.
~eref,
i.)
onur, !tibar, deger.
vanlar~
..:,.....>
haysii
riyle Min
toptan . .
~
(a. zf.)
Itibaren, itibA-
hays-iil-mecmu' : mecmOu
Itibariyle,
(a. i.) : anat. geniz.
hanum
hanumi
d ~;.
(a. S.) : genize mensup,
hayt
(a. i. c.
ahyat, huyOt) :
1. iplik, tire, lif. 2. tel.
hayt-, esved : fecir zamanr,
gecenin iplik iplik karanlJ~l.
yava~ yava~
silinen
ilik,
omurilik,
hayt-ii,-,ua :. GOne~'in iplik gibi gorOnen I~m
tarr. 3. anat. tel gibi olan organ.
4.-1...;;.
(a. i.)
1. urgan, ip,
Jz.-f-
(a. s.) : tel ~eklinde olan.
haytiyye /
(a. i.) : zool.
* ipsiler, fro nematodes.
hayu
hayvanivvet
~'\~
If'
(a. i.)
414
.:.lL...>
JL;.
(a.
(a. n. cO.)
Allah
omrOnO uzun etsin!
yeti~tiren,
·s.havl'den~)
at
at terbiyec.isi.
hayyal
J~
(.a. s.) : hlleci, dalavereci.
(a. i.): 1.
hayyam
~adlrci.
2.
h. i. Iran'm me!1hur !1airlerinden Omer Hayyam'm
adl.
hayyat
1L;..
(a. i.)
dikici, terzi.
~k ~,
(o.
i. hayyat'm c.):
dikiciler, teriiler.
hayyitin-i hissa
hayvan-tnatlk (konu~an hayvan) : insan.
hayvanlar.
.wI
tar. sarav~erzileri.
(a. i.) : 1. canllllk,
dirilik. 2. canh ~ey. 3. insanl da i~ine alan bOtOn
canldar. 4~ ahmak adam.
hayvanat
~ul-
havvat·. mahir : usta terzi.
(a. i.) : vakit yakla~ma.
j\~
(a. i. haik'm c.)
hayyak
havvatin
~
: 1. Allah'm adlarm-
halar.
(f. i.) : tOkrOk, salya.
d
(a. L) : hayvanllk.
(bkz : hadda', reng-aver).
2. kazJk; c;adlr kazlQI.
hayta-i hayme : c;adlr ipi; c;adlr kazigi.
hayVan
yabani hayvanlar.
4:'\.J:> ' J'\.J-:>
hayvani, hayvaniyye
havvak-Allah
hayt-iir-rakabe : anat. mundar
fr.. moelle epiniere.
hayunet
vah~ll
dandrr. 2. s. diri, canli.
hayt-, ebyaz : fecir zamanr ufukta beliren ve
gittikc;e artan sabah agartlsl.
hayti
vah~iyye
hayvanat-.
hayy
hayt-, bat,1 : uzun ahmak.
~adlr ipi.
hayvanat-. nakia : sulu ~eyler ic;inde geli~en
hayvanlar.
hayvanat-I ~ibih nebatiyye : * bitkimsi hay~anlar.
hayvanat-, taliye : biy.· c;ok hOcreli hayvanlar.
(a. s.) : hayvanla i1gili, c::mllya ait.
genizden gelen.
hayta
bahriyye : denizde ya~lyan hayvanlar.
berriyye : karada ya~lyan hayvanlar..
ehliyye : insana alr~km hayvanlar.
ibtidaiyye :%001. tek hOcreli hay-
hayvanat-,
hayvanat-,
hayvanat-'
hayvanat-.
(a. i. hayvin'm c.)
(a. i.
hayye
C.
:hayyat) : yllan.
hayye-i esved : kara vllan.
havv8
If'
havve-ale-s-sala
(a. n.)
toplanlp gelin.
toplanm namaza gelinl
hayye-ale-I-felah : toplanm felal1a gelin!
bazaze
1_>-
hayyen
(a. zf.) : diri, canll olarak.
hayyen meyyiten
olU ve diri [olarakl
hayyir
(a. s. c. : ahyar)
1.
(a. i.)
hazan-dide
: 1. taraf, mey-
hazane
(a. i.)
j
ayba$l. [kadlnlarda].
I; ~""
( t.
(' J ..,.~>-
hayzum
·tahtasl, iman
haz
j\;.
haza
\..LJb
(f: i.)
(f. s.) : gUz mevsimine ait,
(f. b. i.)
hazan
(f. b. s. >.
sararml~,
ha-
soluk yOzliL
(f. b. s.)
sonbahar garUnU$IU; hOzun veriei.
0, ~u.
Fi yev·
(a. i.)
1. kesme. 2. kesip
haza-i ~ezen :. hek. nefes borusu arasmdan ma·
sura ~ec;i'rip, hastaYI bu sOretle teneffUs ettirmek
- ic;in yanp aC;ma.
IJ.IJ>'L91;>
(a. i. hazine ve hi·
hazain·i medfune. : ~omUIU hazineler.
(a. I. hazire'nin c.)
ustatltk, ustaltk, uzluk.
kll;,da kullanlltr].
hazar
(a. i.) : 1. sabit mes-
,)"'-a>
keni olanlarm oturduklan memleket.· 2. bart~ ve
gUven. [Hazerde : barl~ ve gUven zamanmda].
2)
hazar ve sefer : 1) evde oturma ve yolculuk;
barl~ ve sava$ zamanl.
~ ) l.....a>
(a. i.)
:
hazlr 01-
hazari
(a. 5.) :1. kay-
:
etrafmda duvar veya c;it bulunan agJllar, mezar·
Ilklar ve saire.
..:J I..i.>.
solup sararml~.
de, kasabada ya~lyanlarrn hayatma ait; ~ehirli,
koylU. 2. bart~ ve gOvenle ilgili, barl~ zamanma
ait. Kuvve-i hazariyye : barl~ zam.anmdaki asker
kuvveti. ["seferi" kar~JlI{:jI].
zane'nin c.). (bkz : hazlne).
hazair
eri~mi~,
hazana
ma, yakmrnda buJunma. r"9IYbet" kar~llrgl]. [kelime, bugOn Arapc;a'da "medeniyyet" manasmda
kullanl Imaktadlr].
(a. i.) : lavanta c;ic;egi.
J I;>
hazan.residec-l:.....;jly:. (f. b. s.)
hazaret
(a. i. hizba'nln c.)
arrzah, engebeli. [topraklar, yerler].
hazakat
J' \;;.
hazan·nOma
varma.
hazain
(a. f. b. i.)
hazan-lika
kir, pas.
(a. i.) : bu,
haza'
hazafe
clCi Ij ;'
gormU$, sararJp solmu$ yer.
zan yUzlU,
m.ina haza : bugUnkU gUnde. ila yevmina haza :
gUnUmtize kadar, hala. Li.haza : bunun ic;in. Maa·
had : bununla beraber.
ha:z:abi
(a. i.). (bkz :hizane).
hazanistan
(a. i.) : hek. g09Us
tahtasl, fro sternum.
hazan
gUz ile i1gili.
i. ) : hezaren,
sicak memleketlerde yeti$en uzun yaprakll kaml$.
(f. b. s.)
alem, dUnya.
hazani
Ua"?'
hayz-ran
q,. \,;;.
hazan-gah
hayyiz.i husul: hast! olma veri.
hayz
~~ .)j\;;'
gormU!?, yapraklan sararml!?, solmu$.
dan, mekan, mevki. 2. fels. * uzam, fr .. etendue,
extension.
hayyiz-i tabii : hek. gogUsU, ic;ten iki mUsaVl
olmlyan klsmd, aYlran zar.
(f. i.) : sonbahar, gU~.. (bkz :
j\;;'
hazan
(a. i.). (bkz : hazm).
harlf).
her zaman iyilik eden. 2. c;ok haYlrl1.
hayyiz
..::,..... 1;""
hazamet
(a. i.) : yosun.
hazaz
hazaz.Os-sahr : bot. cigerotu.
(a. i.) : hazlklak,
[en
c;ok hekimler hak-
hazaze
cj
IJ>-
(a. i.)
:
hek.
bula~lcl,
mOzmin ve bazan da oldUrUcU bir cilt hastahgJ
415
hazef
olup sonradan
bettirir.
baglrsaklara
hazef
gec;erse
(a. L)
olUmG ica-
topraktan vapJlan
hazhaza
(a. L)
:1. salla-
ma, el ile harekete getirme. 2. otuzbir c;ekme,
fro onanisme. (bkz : istimna bi-I-yed).
c;anak c;omlek.
hazl'
J;;-
hazefi
hazefle, ~anak
(a. s.)
(a. L) : alc;ak gonOIlOIGk
gosteren.
c;omlekle' il~ili.
(a. zf.)
c:' ):,..
hazefiyye
( a. L)
: 1. l;a.
nak, ~omlek gibi topraktan yap"ml~ ~eyler. 2.
nak c;omlekc;:ilik, keramik, fro ceramique.
~a-
(a. zf.)
~onullulUkle,
(;)) ~ );.
hazef-pare
(a. f. b. L) : t;;anak
,) j.,)):,..
(a. f. b. L) : c;anak
c;omlek pan;aSI, klrrntisl.
hazel
J>-
hazelat
(a. s. hazele'nin c.) :
hazele
.u "';.
adiler, a~aglilklar,
kahclklar.
hazem
Ca.
S.
hazil'in c.) : VGzsiizler,
bayagllar,
i;;-
alc;aklar,
kalle~ler,
4;'
\i~ I...
j:r-'.) y-
hizlklyyet
(a ..i) : hazlkhk,.
hizlm
i jb.
(a. s.) : 1. hazmeden,
hazimli, ihtiyatl" akdh, i~inde gozO aC;lk, saglam
olan. 2. i. erkek ad/.
(a. s. hazm'den.)
C. :
(f. L). : baldlz.
haz-
mettiren, sindiren, sindirici.
hazlma
(a. i.
ahzan) : gam, keder tasa. Bevt.iil~hazen (hazen'
evi) : kederi, tasasl c;ok olan ver. Am.iil.hazen
(tasa VIII) : Hz. Muhammed'in zevcesi Hz. Hadlce
ile amcasl Hz. EbO-T6lib'in oldOgO VII.
hazen
(a. zf.) : MZlk olam:l
surette, hazakatle. (bkz : mahir-ane).
(a. i.) : 1. dizme. 2. ed.
ilk beytin ortasrna birden dorde kadar harf jlave
etme.
hazen, hiizn
yakl~acak
en
mahirlik.
kalle~ler.
adiler, alc;:aklar, bayagJlar,
(a. s. c. : huzzak) : ha-
zakatli, i~inin ehli, usta, eli uz. [dilimizde,
~ok doktorlar hakkll1da kullanlhr].
hazlk'ane
(a. L) : ed. (bkz : bahr).
alc;ak
mutevazlane.
J~I...
hazlk
parc;asl, c;omlek klngl.
hazef-rize
alc;ak g5-
nullu olarak.
venilen ~ev-
(a. i.)
leri midede hazmettiren kuvvet.
hazlm-ine
4,.L. j I...
(a. zf.)
ihtivath
olan adama yakl~acak sOrette.
hiztna
(a. s.)
emziren,
emzirici, sUtnine, dadl.
(a. L) : sakmma, kac;rnma,
hazer
korunrna, c;ekinme. EI.hazer : sakrn!
hazerat
':"\.r.2",
(a. L hazret'in c.). (bkz :
hazret ).
hazf
S. C. :
huzzar, MZlrOn,
hizlr·bi.l-meclis : mecliste hazlr olan adam.
.J"''''
(a. i.) : 1. aradan C;lkar-
ma, ~lkarJlma, yok etme, silme, ortadan kaldlrma, qiderme, dG~Orme.2. ed. eski yazlda noktaSIZ harfli kelimelerden
manzum, mensur cOmle.
tertipleme. (bkz : gayr-i menkut).
416
(a.
hazlrin') : 1. huzurda, mevdanda,gozonGnde olan,
bizzat bulunan. 2. yapllml~ bir halde satllan.·
[elbise, avakkabl gibi ~evler] fro confection.
hizlr-Iop : 1) suda pi~ip kavnaml~ kabuklu vumurta; 2) mec. emeksiz elde edilen kazanc;. [mO.
en. "hazlra"].
hizlr ii niz1r : her yerde bulunan ve goren.
[Allah].
hazret
)~l:,.
hazlr
(a. s.)
hazer eden, kor·
kup t,;ekinen.
o).J"'al:,.
hiizlra
(a. i.)
L $ehirli. 2. bir
hazine-i emiriyye : maliye da.iresi.
hazine-j evrak : ar$iv.
hazine-i hassa : hOkOmdarllk makamma mahsus
tahslsat ife emval ve emliik, fro tresorerie privee
du Sultan.
yere yerle!?mi$.
hazlr-bah~
~ .........;:,l:,.
(a.
1. hazinenin idare ve muhafazasma me'mur edi·
len kimse. 2. padi$ah saraylannda harem klsmrnln tertip ve tanzimine bakan kadm.
L hazlrlanml$. 2. n. hazlr 011 emri.
~\.J:"'" .J"'~l:,.
hazlr-cevab
(a. b. s.)
:
her soze, derhal, dO$Onmeksizin uygun cevap veren.
u:... .....;:,l:,.
hazlrin
(a.
S.
hazlr'm c.) :
hazine-mande
S.
hazlr'ln e.) :
huzOrda, meydanda, gozonUnde olanlar, bizzat bulunanlar. (bkz : huzzar, hazlrln).
(a.
S.
e. : hazele) :ar-
kada$lnl zor durumda blraklp kat,;an, alt,;ak, a$agdlk, kalle$ kimse.
.. i -
o)~.L. -c.. .
(a. f; b. s.) :
$ahsl Ozerlnden kaydl sifinerek devlete kalan mal,
para.
hazire
(a.
hblrun
"...I ~\;.
(at f. i.) :
hazine·dari
hazinedarll k.
,
huzOrda,
meydanda, gnzonOnde olanlar, biz.
zat bulunanlar.
(bkz: hazlrOn, huzzar) [zlddl,
"gaibln"].
hib:iI
(a. f. b. I.):
hazine-dar
f. b.)
::12.:..
(a. I.
0 ...
C.
:
hazair) :
etrafmda duvar veya t,;it bulunan a911, mezarhk VEl
saire.
haziret·ul..Kuds : mec. eennet. [bu kelime t,;ok
zaman yanll$ olarak
"hatira" $eklinde kulland~
maktadlr ].
(a. s;)
haziz
1. mes'ud,
mutlu. 2.. hisse ve nasibi olan.
oj ~ l:,.
hbile
(a. i.) : anat. kenarla.
rlnda kirpik bulunmlyan t,;ok klrmlzl gozkapagl.
hbim
( a. i. hezimet'den)
hezlmete ugratan, zafer kazanan, gal ip.
(a. s.)
hadm
haziz
(a. zf.)
sar·
hO$t,;aslna, sarho$ gibi.
e. i.)
hazime
eritici, sindirici kuvvet.
mldedeki
,
hazin
j.
.r-
(a.
S.
hOzn'den.) : 1. hU·
zOnlO, mahzun olarak, kederli, gamlr. Kalb.i -ha.
:r:in : tasall gonOI. 2. hOzOn verici. (bkz : mOteessif).
hazine
4.'-:" •.;.
.J
(a. i. e. : hazain):
devlet mallnm, devlet parasmm saklandrgl yer.
F. 27
i.): 1. zir, en
i J:>-
(a. i.) : 1. kat'j karar, se·
bat, .direnme. 2. dogru ve samam rey ve karar.
(bkz : hazamet ); fels. fr; prudence.
hazm
{~
(a. i. )
: mldedeki Yiy~.
cekleri eritme, sindirme.
(a. s.). (bkz : hadra').
(a. I. hizane'den. e.:
huzzan) : hazine muhaflzr, hazinedar, bekt,;i.
hazin
(a~
sarho$.
hazm
hazimane
~~.a:>-
a$a9'l. 2. dag etegi. [zlddl "eve" dir].
haziz·j mezellet : zilleHn en a$agl noktasl.. 3.
astr. Ay'm veya ba$ka bir seyyarenin mahreki Uze.
rinde DOnya'ya en yakm bir mesafede _bulunan
nokta.
'
hazrat
(a. i. huzOr'dan. e. :
hazerat»
: 1. [asll manasl "kurb" "pi$-gah"
dlr]. 2. saygr sayma'k Ozere bOyOklere verilen On·
van. Hazret·i Peygamber. Huret·J Ali.. gibi. hahlslarm dl$mda da kullanllabilir., Hazret·iKur'an
gibi]. 3. [evveke] bUyOk saydan kimselerin ad·
lannm sonuna "hazretleri" $eklinde getirilirdi":
Ahmed Beyefendi Hazretleri. 4. kalenderee bir sesleni$ $ekli : -Hazret! sozunu verine getirmedlnl
417
~eyden
mahrum sUrUnme.
(a. f. zf.)
haxOlane
zol olana
yakl~acak
: ha-
heeeav
sOrette.
~ekingen,
~ok
~,..
(a. i.) : eogr:. iki
heeil
....;\y:.
( a. i.)
~anak<;l,
heein
<;om-
~~
J.~.
he,hi'
( a. 5.). (bkz : hazin ).
( a. ha.) : Osmanh alfa-
besinin otuzuncu harfi olup, "ha-i hevvez" veya
"ha-i resmiyye" denilen ve "ebced" hesablnda be~
saylsmm kar~",gl olan harfin adl .
..L~
hebi'
hecir
bo~,
bo~una
hebaen mensura
hebb
nafile.
harcanarak.
(a. i;)
ko~an
hlzlJ
~
: arkaslnda iki
bir cins deve.
(a. i.) : yazln ogle za-
manmdaki sicakllk.
heer
~iddet.
(a. L)
heeme
kl~m ~iddetL
heemet-uNita :
(a. L) : 1. gayet in-
ce toz, zerre. 2. yok yere,
(a. L)
~ok
horg\Ucu olan ve
lek<;L
J\;';"
da~1n
arasmdaki klslm, vadi, dere.
2. kazlma; ylrtma; silme.
hazzan .
(a. t. b. i.) :
ed. parmak-hesabl diJ denHen eskl
bir nazlm
ahengi ol<;UsU olup hala da kullanlIJr; 3 den 16
ya kadar· tOrlU heceli ol~U1eri vardlr.
(a. i.) : 1. kesme, klsaltma.
hazzaf
J' j J ~
heee vezni
(a.). c. : huzOz, huzOzat):
?
(a. I,). (bkz : heca').
heee
dikkatll.
1. ho~lanma. zevklenme;' sevin~, memnunluk. 2.
baht, talih,' nasip, saadet, klymet. [~ok zaman
"etmek" mastariyle birlikte kullanlllr].
haz:i:
c;ok hicveden,
(a. s.)
yeren.
(a. s. hazer'den.)
haxOr
haitz
(a. f. b. s.) : hicveden,
yeren ~iir veya nesir yoliyle. birinin aleyhinde bulunan, birinl zemmeden.
~ok
<;ok
.l:4 ~
hed-gO
(a. s.) : kimsesiz, yar-
haxOI
d,mslz kalarak her
..J~
(a. i.) : ayrrlma, ter-
ketme; ayrr!lk.
[Arap~a'da bulunmlyan
~ekl i daha yayglndlr]. (bkz
hicr).
hees
uykudan uyanma.
~
"hicr"
(a. i.)
ralar.
(a. h. L): 1.-
Hebenneka
ahmakl,giyle ~ohret bulmu~ olan Yezid adlnda bir
Arap. 2. s. a'hmak, aptal.
hebib
......,A,.A)
.....
'
(a. i.)
ruzgar. (bki';:
aSIf).
hebt
..b..A)
hebOt
,.1,~
(a. I.) : a~agl inme, a~agl
heea'
J.~~
(a. i.)
ar~aganlar,
hedbe
(a. L hediyye'nin
hediyeler.
(a. I. )
'\>~
ufak tesbih bo-
cegi.
ini~ yer.
(a. i.) :' 1. hece, hep bir-
den teJaffuz olunan bir veya birka<; harf; bir ha;reketle ag,zdan ~Ikan soz. 2. bir kimseyi ~iir veya
nesir yoliyle yerme.(bkz : hicv). HurOf-j heei:
1) ielifbe (alfabe) s,raslna gore dizilmi~ harfler;
2) kelimelerdeki harflerisesJendiren (elif, yay, he,
ve)harfler.
418
~\~
hediya
c.) :
indirme. (bkz:' hUbOt, nUzOI).
(a. I. hudhud'un
hedahid
c.) : ~avu~ ku~larr, ibibikler.
hedein
hedd
Jl;..~
..u::.
(a. i.) :
( a. i.)
yava~
yuruyU$.
bir binay, gUrU/tO
ile Ylkma. (bkz : hedm).
hedde
,)~
( a. i.) : duvar ve sai-
re gibi $eylerin Ylkdmasrndan <;,kan ses, gurUltO,
gUmbUrtU.
heft-ki,ver
hedef
(a. I. c; : ehdaf) : 1.
...jJ.1tJ
ahnacak yer, ama~, ni~ang§h. 2. meram, maksat, gaye,- ama~.
hedef-i amal : ula~mak Istenilen nokta.
s.) : yaradlll~tan, klyamet gOnOne kadar
olan yedl devlr.
( a. i.): bo~a gitme, yok
yere giden
~ey.
(a. I;) : kUljun otmesl;
hedhede
devenin ba~lrmasl; otme; ba~lrma.
hedir
.1• ..\.A)
(a. i.) : 1. guvercin ve
benzeri ku~larm otmesi. 2. ayglrm ki~nemesl.
(a. I. c. :hedaya) : 1.
hediyye
hedlye, arma~an.
hediyye-i dendan : dllj kirasi.
hediyye-i yikut : yakut hediyesl. 2.
de~er, baha. 3. kadm adl.
....
hediyyeten
04.1• ..\.A)
klymet,
(a. zf.) : hedlye
i..\.A)
hefevat
(a. I.) : Ylkma, harabetme.
..:,,1>4itJ
(a. I. hefve'nln c.) :
1. kaymalar, ayak kaYlp sur~meler ..2. yamlmaJar, yanlJ~hklar.
heft
(a. s.) : 7. saYlsl.
(f. s.) : yetmllj,
heft-ad
70. (bkz : seb'un).
heftad ij !fih (yetml~ Ikl dal) : Insan Irkmm
72 dall veya Muslumanllktan maada 72 millet.
(f. b. 5.)
.heft-ahter
ast~. yedi seyyare, (* gezegen). (bkz : ·heft-ax'ne,
heft-banO ).
heft-a!man
j\c-r'l ~
(f. b. s.) : yedl
kat gok.
(f. b. s.):
heft-ayine
heft-banG
Lt.~ 51 ..:.i4I
heft-ejdehi
astr. yedl
heft-banO ).
gez~en.
(bkz
y' ~..:,.AJb
(f. b. 5.) :
heft-ahter, heft-ayine,
heft-elvan
(' \ ~.\ ~
heft-endim
"yedi organ" :
ba~, go~us,
( f.
karin, Ikl el,
~ ;) J \..:,.Ab
( f. b.
.str. BOyuk ve KU~OkaYI'YI rrieydana getiren
Ylldlz.
(f. b. I.)
heft-gih
TOrk muzl~inin mOrekkep ~ed
Segah mOrekkep makammm nim
deki ljeddidlr. Durak nim hicaz ve
-a~iran'dlr( nim
hicaz perdeslnde kalan yegane
Turk' mOzigl makamldlr), Donammma 51; fa, do,
sol 1~ln baklyye dlyezleri konulur. Orta seklzlidekl
seslerl· ~oyledir : kaba nlm hlcaz, yegah, a~iran,
Irak, nim zirgtile, dOgah, c;argah, nlm hlcaz (C;Ikici olarak). Segah gibl, heftgah da segah be~~
Iisi ile hicaz dortlOsOnden murekkeptlr ve nlseb-I
~erife saYlsl 7 dir.
. (f. b. s.)
heft-gine
yedi
tane, yedl Wrlu olan.
heft-hOn
j,;-.
..::,.~
( f. b.
S. )
ce-
hennemin yedi tabakasl .
heft-.klim
1;1~
{'..
(f. a. b.
i.)
Batlamyos'un aYlrdlgl dUnyanrn yedi b51gesl.
yedi yazl
~ ..::,.4itJ
(f. a. b.· 5.)
l;e~idl.
heft-kar
,~4itJ
.I
(f. b. i.)
yedl
tOrlu iplikle dokunmu~ kuma!i.
( f. b. s.) : astr. yedl
s~yyare (*. geze~en). (bkz : heft~ahter, heft-ayine).
hafta, yedl
"yedi renk" : Hz.
yedi ~e~lt yemek.
heft-kalem
astr. yedi seyyare, (* geze~en). (bkz : heft-ahter,
heft-banO) .
ge~ecek
gOn.
heft-evreng
sOretMe, arma~an olarak.
hedm
(f. i.)
hefte
ni~an, ni~an
heder
. (f. a.b.
heft-devr
( a. I. c. : "'·ldab). (bkz
~..\.A)
hedeb
hUdub ).
heft-ki,ver
(f. b. i.). (bkz:
heft-Iklim).
419
heft-merd
heft-mercl, -merdan jbV""'" ..::...Q.A:I
yar, Evtad, Ebdal, Nukaba, NUceba]. (bkz : hefttenan 2).
heft~meyve
Q~ ~
"yedi meyve" :, ku~OzOmO,
~eftali, hurma, erik.
heft-muhit
~
OzUm, incir, kaYlsl,
(f. b. i.) :
)-\ .;....ci..b
astr. yediger denilen yedi yddlzj yedikat gok.
(a. i.)
:
. (a. i.) : 1. bir
helili
(f. b. i.) : 1.
J4~)tJ Y6.
helalla!imak
(a. t.
Jl yt:>o
helalh
(a. t. i.) : zevce,.
nikahlJ kadrn. (bkz : hallie, harem 3,
yedi
renk. (bkz : heft-elvan).
jL:.; ~
heft-tenan
(f. b. i.) : 1.
(bkz : eshab-l kehf). 2. yedi bOyUkler : [Kutub.
Gavs, Ahyar,
Evtad, Ebdal, Nukaba',
NUceba].
(bkz : heft-merd, heft-merdan).
heftum, heftumin ~....:.iA:I
to
iRA
(f. s.)
(a. f. b. 's.) :
c~ \ j
hefvan
j\,.,AAl
heleyun
hefve
c~
kayma, ayak kaYlp
(bkz : hefvan).
(a. l. c. : hefevat) : 1.
sOr~me.
2. yandma,
(a. i.) : bot. ku~konmaZ'
~Obe).
helezon
(a. i.) :
b.
s.) : on se-
(a. s. hUlhOI'Un c.):
panzehiri olmlyan/ oldUrOcO zehir/ agu.
~eklinde
..J' .,,;1:>0.
(a. s.) : 1. helezon
olan. 2. geo. helise I.
, (t. i.) : hek. hallie,.
helile
tohumlan mUshil olarak kullanJlan bir nebat, kara hanle.
helime
(a. i.) : helme/ pi..
fasulye/ nohut ve benzeri gibi ~eylerin kaynamasiyle meydana gelen kaymakj peltelenme.
~ekerli
I}>
sa~an.
(a. i.) : 1. mahvolma;
olme. 2. harcanma. 3. <;ok yorulma.
420
(a. cu.)
(a. i.)
:. unlu, yaglJ va
maddelerle yapJlan bir tatIJ.
helva -furu!i
helak
fA
"~ek beri getir", "var klyas eyle!" manasma va
c;ok za'man "ve..." ile kullanllJr.
helva
(a. f.b. s.)
helahil-riz
oldUrOcU zehir
1. kabuklu
sOmUklU bocek. 2. saat zemberegi
gibi gittik~e
daralan daire ~ekli/ yJlan kavi. 3. geo.helis.
helumme cerra\-,~
helahil
gelmi~. [~o
denilen nebat, fro asperge. (bkz : helyOn, mar-
yanIJ~lJk.
kiz.
~aresi/
(a. b. s.) : ni-
rin~,
(f.
hejdeh
j ~
helezoni
(a. i.) : 1. hlzla gitme.
J ~>
kahlJ bir ana ve babadan dUnyaya
cuk 1. [aksi "haram-zade"].
yedinci. (bkz : sabi', sabia).
2. ayak kaYlp sOr~me.3. yanJlma, yan"~lJk. (bkz:
hefve).
-
hem-fir§~)..
tuz hekkl biJen/ sadlk.
helal-zade
(f. b. s.)
b. fi.)
\
birbirlerine haklannJ helal etniek.
(bkz : heft-evreng). 2. yedikat gok.
heft-reng
~e~it
yerli, buru~uk bez, an~1 bOrOmcOk/ argaci pamuk
olan bez. Helali gomlek. 2. eski zaman seati. 3. s..
helal ile ilgili olan.
helal-nemek
;:;y..::...Q.A:I
heft-peyker
1. kullanJlmasll
caiz olan, dlnin hOkOmleri baklmmdan kullanrlabilen, haram olmlyan ~ey. 2. nikahIJ kadm.
(bkz : hallIe, harem, hem-fira~).
(f. a. b. i.) : "yedl
.;..Ji.AI
~J){:>o
~er'an
(f. b. I.)· :
deniz" : Pasifik, Atlantik, Akdeniz, Karadeniz, Tabariye, Hazer, Aral.
heft-peder
helal
:J.r' .;....iA:I
to
(f. b. i.) : "yedi bOyOkler" : ..[Kutub, Gavs, Ah-
..; J-,~
\}..
(a. f. b. i.) :
helva yapan veya satan kimse, heivaci
helva-ger) •
(bkz :
hem-cereyan
"')\}>
helva-~er
(a. f. b. L)
heivacl.
hem-asll
(f. a. b. s.)
aym
asrldan.
<\1'1.;.
helva·hane
I}>
(a. f. b. i.)
.r4;:'
(a. i.) : helva sa-
0.J:LtI
helyun
(f. i.)
bot. kU$konmaz,
0L~ 1
hem.a$iyan
(f. b. 5.) :
,,,/0
jI,,,1
hem-avaz
)-,1 (~
hem-aver
(~
(f. e.) : -dak, .de$, -i biro
hem-averd
.
tf y~.I"/o
\
("gu" uzun okunur.
f. b. s.) ; kucak kucaga, sarma$ dola$.
~.:.~ ""'\ (,,/0
c-,.
hem-aheng
ses-
(f. b. s.)
uy-
va$an iki ki$iden
bozma].
s'a.
["hem-naverd" den
""'\.A
(f. b. L) :
ta kar$r1a$an iki ki$iden biri.
J
.~
(~
••
(f. a.
denk, e$it. [asll "hem-Iyar" dlrl
)~~
hem-bar
dertler, UzUntUler.
(f. b. L y::
herbiri
j.-,
hem.aya'r
(a. i. hemheme'nin c.)
(f. b. i.) :. efen-
-\.A
J)-,
hem-aviz
gun, denk.
hemahim
s.) :
dileri bir oIan . koleleri kapl yolda~lI, arkada$r
arkada$. Hem-cins : dnsleri bir, bir dns-
hem-agu$
(f. b.
(,,/0
leri birbirine uygun, aynr sesi C;;lkarani arkada$.
·fr. asperge. (bkz : h i1yevn ).
Hem.pa
ten.
(f. a. b. s.) : bir asirda
bir yuvada, bir verde birlikte bulunan.
tan, heivaci.
hem
(,,/0
ya$lyan, c;;agda$.
helva pi$irmiye mahsus tencere veya kazan.
helvay.
hem-asr
(f. b. 5.) : aym yUkO
yUklenmi$ olan.
hemal
(f. L)
:
ortak, $erik,
nazir, e$, benzer. B.-hemal : e$i, benzeri yok, e$siz.
heman
(f. zf.)
hemen, derhal,
o anda, c;;arc;;abuk.
jL.. ~
hem·baz
raber oynlyan"
(f. b. i.)
"be-
ortak, $erik.
(f. b. 5.)
hem-ber
birlikte
oturan, yakln, beraber olan.
hemana
(f. e.)
: 1. gOya, san-
i y-'' /o
hem-bezm
(f. b. s.) : bir
mecliste oturan, dernek arkada$li ic;;ki arkada$l.
hem-an-dem
c;;abucak,
0
(f. b. zf.) : hemen,
\,..\,'\.A
anda. (bkz : der-akab, der-hal).
hemanend
,),-:.,'\.A
. (f. b. e.) : qibl,
benzer.
hem-an-gah
.J~-~
hem-bO
(f. b. 5.)
:
bir ko-
kuda, bir kokulu, kokusu biri mec. tarz ve adet·
leri biro
(f. b. 5.)
hem-cary]
bir
yerde oturan; hem$eri.
ol~;\.A
(f. zf.)
o an-
(f. a. b. 5.):
hem-cenah
da, hemen.
hem-arami!j
....,::..01;1
(~
(f. b. s.)
be-
raber, birlikte dinlenen.
hemare
o)~
~ (,,/0
hem-cenb
(f. a. b.s.) : akran.
(bkz : hem-pa).
(b. zf.)
zaman. ["hem-vare" den bozma].
daima, her
hem.cereyan
s.) : aynl, bir
ak~$ta
0~..J~
~
(f. a. b.
olan.
421
hem·cins
hem.cins
~~ (,Jtl
(f. a. b. s.)
h,em-diger
(f. b. s.)
her-
birinin oteki.
cinsJeri bir olan, ayhJ soydan.
(t a.b. i.)
hem·civir
"~
hem.dih
(f. b. s.) : aym koyden,.
koyleri bir olan. (bkz : hem-~ehrl).
kom~u.
(f. a. b. s.)
hem·eivari
kom~uluk.
hem-dil
celeri, )'Urekleri bir olan, gonUlde$.
(f. e.)
[onunJ· gibi.
~
J.- J
hem-du,
(f. b. s.) : omuz omuza
gelen, mUsSv! olan.
(f. zf.)
hem.~unan
boyheme
lec~. (bkz : hem-~Unin ).
(bkz :
ge benzer
hem-~Unan).
jl.l~
hem-dimin
(f. b. i.)
-bacanak.
hem.distan
hemec
(f. zf.) : boylece.
hem·~ijnin
jl:-.\~.J1I
(f. s.) : cUmle, hep, bUWn.
(a. i.)
: 1. sivrisine-
kU~Uk: bir bocek. 2. s. ~a~km [kimse].
Hemediniyye
l~~ (a. h. i.) : tas. Necmed.
4.;:-,'
dln-i Kibrevl'nin kurdugu "Kibreviyye" tarikatrnl/l'
~Obelerinden birinin adJ.
(f. b. s.). (bkz
hem-des ta n ).
hem-dem
i
~
(f. b. i.) : SlkJ flkJ,
canciger arkada$. (bkz : refik).
hem·dem·i gamm : gam
vesveseler, kuruntular.
arkada~l.
(f. b. i.) : 1. SJkJ
hem-demi
f,kl . arkada~lJk. 2. h. i. $ehname tarzmda manzum Osman II tarihi yazan bir ~airimiz.
hem-derd
.))~
(f. b. s.)
dert'
ortagl, dert 'l/e mihneti bir olan.
hem-dest
.;:....... ~
C. :
hem-
(f. b. s.) :
1. aym sozleri soyliyenler, aglzbirligi edenler. 2.
(hem-dest'in c.) : kuvvet ve
kudrette beraber
olanlar.
(f. zf.) : kuvvet
hem·destine
ve kudrette berSber olarak,elele vererek,
hem--desti
,j-'~.J1I
birlik,beraberlik. 2. ortakhk.
422
or.tak~a.
(f. b. i.) : 1.
(a. i.
0);'
C.
hemezStl ::
vesvese, kuruntu.
>..iJ>
hem-fikr
(a. f. b. s.) : aym
fikirde olan;" kafadar.
..}'--,iJ...,!>
hem-firil?
(f. b. s.
desta;,): 1. kuvvet ve kudrette berSber olan,
elele veren. 2. ortak 3. kuma$ dokuyuculukta bir
~Iraga,artlk tekba~ma ~alf~abilecek seviyeye geldigini bildiren' beratJ veren kimse.
hem-destin
hemexe
yatak
arkada~J.
hemger
(f. a. b. i.) :
(bkz
hem-hab).
~
0.
-'
hem-ginan
i.) : ~ulha dokuyucu.
l~;'
j
(f. b. i.) : hep,
bUtQn insanlar.
hem-gO,e
4,":'
.J~
(f. b. i.) :
kom~u.
(bkz.: hem-cins).
hem-hib
hem-hibe
arkada$I, oda
(f. b. s.) : 1.
,":,,1.J.;.,.Jl
beraber uyuyan,
hem- fira~).
yatakarkada~l.
~ 1.J.;.,.Jl
arkada~J.
2. e$.. (bkz :
(f. b. i.) : yatak
.,\~
hem-hah
(f. b. s. )
ayna
i,..\ L".,Jtl
hem-hil
(f. a. b. s.) : bir
halde bulunan, halleri birbirine benziyen, bir hallL
...:.J LJ
hem-halet
(f. b. 5.)
hem-kase
k8-
seleri, kadehleri bir olan; ~anak arkada$I.1
istekte olan, istekleri bir olan.
(f. a. b. s.) :
'-;...;.~
hem-kef,
(f. b. s.) ': pabucu
bir olma, aynr ayakkablYI giyme.
,j \..J:i,Jtl
hem-klran'
(f. b. s.)
aynl
ya$ta olan, .kuvvette e$it olan.
aynr halde olan.
(f. b. i.) : bir evde
hem-hane
..;.... ...9 ~
hem-klymet
(f.
a.
b. 5.)
ayni klymette olan.
oturan; arkada$.
(f.
hem-hudOt
~a.
A~~
b. s.)
(f. b. s.)
hem-hOy.
aynl
ve mezhepte bulunan, dinda$, din yolda$l. (bkz
hem-mezheb ).
o...Jl:..("'..fo
hem-kitab
huyda, aynl tabi'atte olan,' huylan bir olan.
(a. s.).: ince [ya~-
hemim
(f. b.. s.):
'-""'.
hudlJtlan bir olan, slOlrlan yanyana olan.
(f.
a~
b. 5.) : 1-
r* o~renci].2.
bir olan, aynr dersi goren
arkada$I, aynr dinde olan.
mur].. (mOen. "hemime").
hemin
hem-kiin
<.:.~,Jtl
(f. e. zf. ve s.) : bu bile,
tlbkl bu; ~ok, [hem=ber8ber
pllml$tlr]. -
+
meslekda$).
in=bu dan ya-
~ .. rJl
hem-matleb
(f. a. b. s.) :
hem-Inan
(f. b. s.) : -. i$,
CY'C..fo
arkada$I, ayni i$te i$liyen. (bkz
dizgini bir, etba$1 beraber olan, yanyana birlikte
bulunan, arkada$. (bkz : reflk).
(f. a. b. s.)
istek ve maksatlan bir olan.
hemm
(~
(a. i.
C.
hOmOm)
gam,
keder, tasa, kaygl.
hemi,e
~
(f. zf.)
her vakit, her zaman. (bkz
hemk
: daima,
hemmaz:
hem-var).
(a. i.) : bir i$e dal-
d,Jtl
dlrma, bir i$le me$gul etme [birini].
hem-kadd
olan, boylan bir olan.
C ..J..'i,Jtl
hem-kadeh
kadeh arkada$l, i~ki
(bkz : hem-sital).
( f. a. b. s.)
arkada$l, slkl
hem-me,reb
(a. i.) : ko~ucu.
,":":.-",::,,, ~
flkl
:
dost.
(f. a. b. s.)
hem-mezheb
bir din ve mezhepte bulunan, mezhepda$, din,
mezhep yolda~i1. (bkz : hem-ki$).
hem-nam
~ l.:.Jb
Ian bir olan, ada$. (bkz
hem-kadem
('..J.._£..!"
('f. a. b. i.
C. :
hemhem-neberd
kademan) : ayakda$, arkada$. (bkz : hem-pa).
hem-kadr
)..J.._ii..fo
hem-kar
.;)",~_~<b
(f. a. b. s.)
acJ-
semi).
(f. b. s.).: 1.
arkada$l. 2. rakib;
(f. a. b. s.) : sayllmakta
hem-nefes
ayni derecede olan.
olan, ayni i$i i$liyen.
(f. a. b. s.)
me$repleri bir, huylan uygun, kafadar.
(f. a. b. s.) :bir boyda
..J..-1i,Jtl
j '""
(f. b. s.)
ayni i$te
hem-nesl
...r J
J-.lJb
(f. a. b. i.) :
(f. a. b. s.): 1.
ayni nesilden, ayni soydan, soyda$. 2. ya$da$.
hem-niliin
henl-ni~in
(f. b. s.)
I ~l
hem-pa[v]
I;Jt
(f. b. i.)
n. b. s. c.
<\.: L;Jl
hem-riitbe
hem-
,.)l~ L~
(f. b. 5.)
sa-
hem-save
", I.. . ~
(f. b. s.)
: co-
rahan) : yolda~, yol arkada~l.
hibb 2).
hem-savegi
(bkz : hem-reh,
vol arkada!?larl.
..s(~ L",,~ (f.
j
hem-sax
hem-sebak
b. L) :
L_-o.AI
kom~uluk.
(f. b. s.) : 1.
arkada~, arkada~llk.
J:._...AI
(f. b. L) : ders arkada~l,
beraber ders okuyan, mektep (* okul )
(f. b. L)
smlf ar-
yol· arka-
.,}-_.."AI
hem-sefer
da~IIgl, yolda~llk.
flkl
(f. b. i.
kada~l.
d" 1.;,.,,<lI
hem-rahi
hem-sayegan)
C.
kom~ular.
uygun, uygunluk. 2.
(f. b. L hem-rah'ln
yolda~lar,
(f. b. i.
GOne~.
hem-saye'nin c.)
(f. b. L c. : hem-
hem-rahSn
L ....:t>
q,
hem-saye-j mesih
mertlikte va kahramanllkta denk alan kimseler.
c.) :
(f. b. i.) : ya~da!?, ya~lt.
hem-sayegan
.: : \..... ~
ayni
kom~lJ.
nati bir, bir san'atte bulunan.
hem-rah
JL""AI
hem-sal
(f. b. s. hem-
<\~. (~
hem-rad
(f. a. b. 5.)
4.';"......"..A
(bkz : hem-sinn, hem-zad).
paye'nin c.) : payece beraber olanlar, rOtbece bir
olanlar. (bkz: hem-rOtbe) ..
hem-pi~e
(f. b. s.) : 1. sa-
rOtbede alan. (bkz : hem-paye-gan).
payegan) : payece beraber, rUtbece biro
hem-pave-gan
";'~ ....."..A
kallart bir ornek alan. 2. bacanak [iki k,z karde~le evlenen erkekler].
[kotii i~lerde] arkada~, ayakta~, omuzda~. (bkz
hem-kadem ) .
hem-pave
hem-ri~
beraber
oturup kalkan, teklifsiz arkada~.
hem-rax
;' .....~
arkada~,
sir arkada~i1. (bkz
( f. b. s.)
slkl
hem-seferan)
-rah).
vol
arkada~l,
slr-da~).
(f.' L) : arka-
hemsefer'in c.)
(bkz : hem-
..>I..i--""AI
hem-seferan
hem-raxi
(f. a. b. i. c.
yolda~.
(f. a. b. s.
yol arkada~larl, yolda~lar.
da!?llk dostluk.
hem-reh
hem-reng
oj~
hem-seng
(f. b. L). (bkz : hem-rah).
c..(j /
(f. b. 5.) : bir renkte,
rengi bir; mec. huylart bir alan.
hem -rev
giden, Vol
.J..... ~
hem-re'y
(f. b. 5.)
hem-rikab
424 '
(f. b.
hem-seri
~.o''''--~
i.) : 1. arka-
e~lerden
(f. b.
her biri.
L) : kartko-
callk.
(f. a. b. 5.)
~l( .........:t>
'J"""--~
kafadar. 2; erkek ve kadm
beraber
bir
reyde, bir sozde bulunan, * oyda~.'
savi; atba~1 beraber.
hem-ser
da~,
arkada~l.
(f. b. 5.) : bir tartlda,
bir ol~Ode.
(f. a. b .• 5.)
hem-slfat
..:.,..ci..a"..A
(f. a. b. 5.) : ayna
vaslfta, * nitelikte elan.
mU-
hem-sifal
J L~
(f. a. b. s.)
kadeh arkada!?l. (bkz : hem-kadeh).
hencar
0-' rA)
hem-sinn
Jeri, ya~lan bir olan,
-zad).
t f. a. b. s.) : sin-
ya~lt.
(bkz : hem-sal,hem-
Jj
hem-terazO
lfi..1b
(f. b. s.)
hem-var
hem-sohbet
(f. a. b. s.)
konu~an,
birbiriyle sohbet eden,
hem-sufre
arkada$.
(f. a. b. s.) : sofra
arkada$l.
(f. b. 5.) : 1. duz
yer, bir C;lrplda olan yer, uygun. yer. NS-hemvar
c;arplk, egri, duz olmlyan.' 2. zf. daima. (bkz :
hem7$e).
hem-yare
0)
\J'~
)y-....A:\
(f. b. s.)
'(f. b. zf.) : daima,
kuIlamlrr 1 (bkz : mut"
her zaman. [nazlmda
tasd ).
hem-siivar
bir
tartlda, bir ol~ude; musavi, denk.
behem-vari
raber ata binmi$ olan, vol arkada$l.
(f. i.)
olma, duzlUk.
hem-~ehri <Sr~
(f. b. i.) : 1. hir mem-
jL:~
hemySn
leketJi. (bkz : hem-dih). 2. yurtta$.
(f. i.)
heybe, da-
(f. i.)
kese; kuc;;Uk
garclk, <;anta, buyuk kese.
hem-~ekl
~....A:\
.
(f. a. b. 5.)
'-'
bir $ekilde, bir bic;imde, $eklen bir olan.
hem-~err
..r-':.~
(f. a. b. s.)
i: ko.
tulukte beraber olan.
hem-$evher
.."A) ~""Ib
(f. b. 5.) : kocalarr
hem-$Oy).
('"G. '. ('"Jb
(f. b. L)
ikiz
4.~
(a. i.) : 1. aga~-
hem~ire
(f. i.)
.:l
IJ;,.st;
(f. b. 5.) : 1. ya$da$,
hem-zanO
(f. b. s.)
(a. i. c. : hemezat) : 1.
hemze
Arapc;a'da elifin adl. 2. "elif, vav, ye, he" Uzerine
konulan
~
i$areti. 3. parmakla slkma, bir yere
slkl$tlrma ve dUrtme.
(f. b. L):
bir olan, aym dili konu$an. 2. agzl bir olan.
hem·zeban
hem~ire-zade
klzkarde$ ~ocugu, yegen.
j4 J~
(f. b. L) : ortak, kuma.
(f. b. 5.): 1. diller!
jL.j rA)
hem-zeman
rib
konu$an.
"sutleri l?ir
olan" : klzkarde$. (bkz : uht).
<S r
hem-zad.
yana.oturan; diz dize oturup
Ian kurumu$ yer. 2. kuru odun; kuru odun olml'Va yuz tutmu$ agac;.
hem·~Oy
(a. i.) : 1. slkma
ya$1 biro (bkz : hem-sal, hem-sinn).
c;ocuk. (bkz : tev'em).
hem~ime
J........ ~
hemz
maklarlaJ, 2. dUrtme. 3. ISlrilla. 4. yere
bir, ortak kadrn, kuma. (bkz
hem-~ikem
hemyan~e
torba; c;;anta.
(f. a. b. s.) :
1. c;agda$. 2. ayni zamanda i$leyen.
(bkz : hem-$8Vher).
henazir
hem-ti
l.:..Jtl
(f. b. 5.) : benzer, tayda$, denk,
musavi.
hem-taziyane
~apulda,
hem-tek
arkada$.
.. ). L:...A)
c\;~
(f., b. L):
yagmada arkada$, omuzda$.
(f. b. s.)
(a. hrnzir'ln c.) :
hrnzlrlar, domuzlar. Da.ijl-henazir : hek. domuzba$1 denilen ve ekseriya boyunda ~Ikan $i$, slraca.
hencam
(' l~
.
(f. 5.) : beceriksiz,
eJinden i$ gelmiyen.
yolda$,
h~-;;a'r"-' ) ~
* kural. Na-be-hencar
(f. i.) : usul, yol, kaide~ .
usulsuz, yolsuz.
425
hendese
hendese
(a. i.)
Usul-i hendese
geometri.
geometri kitabl.
hendese-hine
(a.
i.) : Tanzimat'tan biraz once,
dis mektebi.
her-bar
(f. zf.)
her defa,.
daima.
at,;llml~
f. b.
olan muhen-
Hendese-hane-i bahri': Bahriye Mektebinin ilk
adl. [I. Abdulhamit zamanmda 1187 - (1773) ylIrnda Cezayirli Hasan Pa~a'nrn te~ebbusiyle Tersane
it,;inde at,;r1ml~tlr].
'
~~
here
tOW ve
karl~lk
karl~lkllk,
(f. i.)
gurUl-
hareket.
here ii mere : altust, karmakarl~lk, allakbullak,.
darmadaglnrk.
. (f. s.)
hereai
hercayi, ka-
rarslz, sebatslz.
hendesi, hendesiyye
4......,-L:..4I
'_l.S",,-L:..4I_
(a. s.) : geometrik, geometri ile ilgili. E!jkil-i
hendesiyye : geometrik ~ekiller.
t lGtb
hengim
t,;a~L
(f. i.)
zaman,
herdilik
(f. t. b. i.)
vefaslzllk, sebatslzlrk, kararslzlrk.
her-~end
(f. zf.)
her ne
mev~im.
Slra, vakit,
kl~
hengam-. !jita
mevsimi.
her~i-bad-abad
(f. i.)
hengame
kavga, gu.
AI -'4
<te-~
(f. zf.)
ne
oll)rsa olsun, ister istemez.
rultO.
her-dem
hengame-i azab : azap zamanr.
(f. zf.) : her dakika,.
her zaman, daima. (bkz
hengame-gir
(f. b. i.) :
1. hikaye soyleyici; oyuncu; hokkabaz. 2. kavgacl,
gurUltOcu. 3. leke tozu, di~ macunu gibi ~eyler
satan t,;IQlrtkanlar.
hengamegirlik, kavgacrllk.
sim
ya~;;Jyabilen
heni
(f. s,)
bir mev-
nesne.
-.stb
( a. s. )
hazmi kolay, slh-
hate uygun.
henien
~jfa
t~o
(a. zf.)
afiyet olsun,
olsun!
j.J~
henuz
- v'I"
her-an
(f. e.)
jl~
kika, her zaman, daima. (bkz
her-aytne
~"I ~
ka;, herhalde; elbette; zaruri.
426
1. kac;;ma. (bkz;
(a. i.)
~iddetli
keder.
t~
(a. i.) : 1. kocama, ko-
calma, ihtiyarlama. Hengam-. herem : ihtiyarlrk
zamanr. 2. n. i. Mlslr Ehramlarrndan biri.
hereman
jl. ~
(a.' h. L) : Mlslr'·
da ta~tan yaprlml~, asar-r atikadan iki bina, Ehram'lardan ikisi.
(a. f. !:? s.)
herem-dide
(f. zf.) : ~imdiye
kadar, bu ane dek; daha, yeni, hala; aricak.
her
firar). 2.
herem
dl,(.:A
hengami
her-dem taze : tazeligini, parlakllglnr hit,; kay.
betmiyen.
hereb
(f. b. i.)
hengame.giri
her-an; her-gah).
hep, butUn.
(f. zf.) : her da-
kocaml~, ihtiyarlaml~, zaYlflaml~:
heremi
ehram ile, pi-
(a. s.)
ramit i1e ilgili, onun gibi.
herem-reside
"..1..:-' V"" ~
her-dem, her.gah).
s.) : ihtiyarlrga
ermi~,
(f. zf.) : mutla-
her-gah
,,:o\51,/A>
, (a. f. b.
kocalml~.
(f. zf.) : her za·
man, her vakit. (bkz: her-an, her-dem).
(f. i.) : 1. e~ek sOrU-
hergele
sUo 2._ binek ve ta~lta all~maml~ huysuz hayvan.
3. terbiye ve gorgUden uzak, bayagl,
a~ag"lk
kimse.
.>5
herze-gu
Q
j ?
sa~ma
(f. b: 5.) _:
sozler soyliyen. (bkz : herze-ha, herze-Ia).
J . ..-J oj?
herze.guyi
(f. b. i.) :herze
soyleyicilik.
asIa, katiy-
(f. zf.)
hergiz
\.;. oj?
herze-ha
yen, hi~ bir vakit, hi~ bir sOretle.
(f. b. 5.). (bkz
herze-gO, herze-Ia}.
(f. b. i.) : kadm-
her-heft
larm sUs olarak kullandlklan yedi ~ey : kina, ~i
vit, lal (alllk), UstObe~, antimon, altm varak, mis.
f.. ~
herim
(a. 5.) : l;ok ihtiyarJa·
ml~ veya <;okmU~ [kimse].
.i. ~
herir
i.l : 1.
(a.
kopek hlr-
herr).
¥
herkele
~
(a. s.) : 1. lnce,
hirekle, hurekile). 2. i.- ho~luk,
(a. i.) : kopek hlrlamasl, ko·
pek ulumasl. (bkz
herlr).
,(a. l.) : 1. arslan.
herseme
burun.
i.)
(a.
hert
1. Ylrtma. 2.
pi~irme.
.JJ ~
2. leng, at
herze
laklrdl,
Q
j
(a. i.) : 1.
ko~ma.
(bkz :
yUrUyU~U; yUrUyU~.
~
sa~ma.
herze.deray
(f. b. s.) :
':J
herze-Ia
Q
j~
(f; b. s.). (bkz:
herze-pa~
(f. b. s.). (bkz
(a. s. herze'nlflo
C.) : bo~ laklrddar, sa~ma sapan sozler.
(a. b. s.)
herze-vekil
kan~lp
bo~bogazllk
Q
j
,/J
.,'
sapan'
konu~an.
hesab
bO$bogazllgiyle tanlnml~.
(a. i.). (bkz : hisab).
hesabi
J.~
(a. s.). (bkz : hisabi).
hesti
J-~
(f. i.) : varolma, var"k.
(f. s. c. : herzevat)
(bkz : tirzik).
t>\).)
eden, sa<;ma
( bkz : mevcOdiyyet ).
(a. i.)' : gevreklik.
he~im
I~:.J:,
he,~
\.J:"~
(a. 5.) : klnlml~, ufalanml$.
(f. b. s.):
mana-slz soz soyliyen, sa~masapan konu~an, van·
(bkz : herze-gO, herze-ha, herze-Ia).
~ak.
)ts" j)j~
herze-kar
herze.vekil·i kiinat
(a. l.) : 1. sopalama, dov-
herv
hervele
(f. b.
sabuk, sa~ma sapan konu$an. (bkz : herze-gO).
her i$e
dUrtme. 3. dokunakll soyleme.
bo~
<)
konu~anlar.
herze-gO ).
(bkz : dlrgam, esed, gazanfer, haydar,~lr). 2.
~itab).
J.\.;. j ~
herze-hayi
(a. i.) : bot. mersin agaci.
hers
me. 2.
sa~masapan
herze-gO, herze-ha).
~.
herr
(f. b.
herze soyleme, sa<;ma sapan soyleme.
(a. I. )ke~kek yemeQi.
zarif, ho~. (bkz
incelik.
(f. b. s.
herze-gO,
herze·haran
herze-har'ln c.)
lamas!. 2. kopek ulumasl.( bkz
herise
})';.. oj ~
herze-har
herze-haran). (bkz : herze-deray,
ze-ha, herze-Ia).
(a. s.) : 1. ~el1, keyifli.
2. kolay klrJ1tr olan, gevrek.
. 427
he~t
(a. s.) : 8 sayisi.
he~t-ad, he~t-ed
-l~, ~l~
(f. s.)
hevacir
(a. L hacire'nin c.) :
1. hicret edenler,' goc;enler. 2. gOnlerin en slcak
zamanlarr.
sekse!). (bkz : semanin, semanOn).
hevacis
he~t-bihi~t
~. ..::,....:...tI
(f. ~. s.) :
1. Kur'an'da adl ge~en sekiz cennet
[Hul.d, DarOs-selam Dar-Ol-karar, Adn, Me'va, Naim, IlIiyyin,
Firdevs]: 2. idris-i Bitlisi"nin seki~ Osmanll padi.
~ahl i~in yazdlgl me~hur tarihi. 3. Ilk Osman II ede.
biyatl~uara tezkiresinde!1 Sehi tezkiresi.
sekizinci. (bkz : samin).
he~t-pary]
(f. b. L)
zooJ.-ahtapot.
he~tum, he~tiimin ~:~Jb ,~
(f. s.)
(a. i.) : inceden inceya
~eyi
va gizlice bir
hatrrlatma, fl,srldama.
hetk
(a. L) : Ylrtma, varma.
hetki-j hicab-I ismet
(a. i. hacise'nin c.):
akla gelen ketO dO~Onceler" kuruntular.
heva-dar
etrMI a~lk,
heva-hah ).
hevadi
)-' I.JJb
(f. b. s.) : 1. havadar,
rOzgarl1 yer. 2. yar, dost.
0-,l y l:\
namus perdesini ylrtma.
hetk-j perde-Irz : namus perdesini yrrtma, Irza
saldlrma.
(a. s. hadi'nin c.):
1. hidayet edenler, dogru yol gosterenler. 2. krlavuzlar, rehberler. (bkz : hOdat).
1:::.. ~\.JJb
hevadic
(a. L hevdec'in c.) :
heva-hah
(a. f. b. i.) : var,
dost. (bkz : heva-dar
2,
muhibb).
hevai
(a. s.) : 1. nefis va
$ehvetine maglup olmakla ilgilL 2. nefsine dO~
kOn, ciddi ~eylerle ilgisiz. [mOen. "hevaiyye"].
hevai-me~reb
het!
(a. L). (bkz : hOtOl).
j )lhJb
hetJan
(a. L) : sOrekli yagan
hafif yagmur.
(a. b. s.) :
gelgec; tabiatll, hoppa.
":"l;I~'
hevaiyyat
(a. s. heval'nin c.)
ciddi olmlyan, gelip gec;;ici ~eyler.
hetn
(a. L). (bkz : hOtOn)
(a. L) : 1. fenas6zlerle bi.
hetr
rini kotOleme. 2. bunama. 3. sersemleme.
hettak
(a. s.) :, ylrtlp
IS >Jb
heva
(bkz:
kadrnlarln binmesi ic;in, deve Ozerine yaprlan mahfeler.
sekizinci. (bkz : samin).
hetf
\J""7"" Iyl:l
par~allyan.
(a. L) : heves, istek,
'arzu; sevgi; ho~lanma. Ehl-i heva : hlrs sa~ipleri,
nefsine dO$kOnler.
zevk ve $ehvetler.
heva vii heves
heva-yi
~e!im-i
heva-yi
I~k
:
mest : mahmur gozOn arzusu.
a~k
arzusu.
tl>~
hevamm
(a. i. hamme'nin c.)
zool. bocekler, ha$ereler. [p ire, karrnca, kehle, VI·
Ian, akrep... gibi]. EJ-avam ke-I-hevamm : halk
bocekler gibidir.
hevamm-. cerebi
hevan
uyuz hastallg' bocegL
j\yt>
( a. L) : horluk,
a~agr-
Ilk, zelillik, alc;;akllk.
heva- perest
'::'---Y., Iyt>
(a. f. b. s.) :
nefsine, zevkine dO~kOn, sefih [kimse].
hevdec
1:::.. ~ ~
(a. i. c. : hevadic)
kadlnlar ic;;in deve Ozerine vaprlan mahfe.
hevi-yi sayd : av hevesL
heves
hevi-yi-sevdi-fezi : sevda arttlran hava.
hevi-yi vatan : vatan havasl.
428
(a. i.) : 1. arzu, is-
tek. 2. gelip ge~lcl istek. Nev-heves : yeni hevesIi, yeni all~an.
hey'et-i vekile
hevesat
(a. i. heves'in e.) :
hevesler.
dU~kUnlUkleri.
hevesat-I nefsaniyye : nefis
hev~s-dar
heyam
(a. i.) : hayranlik hali.
hey'at
(a,. L hey'et'in e.) :
heyetler.
(a. f. b. 5.)
hevesli.
heyban
heves·kar
(a. f.b. s. e. : heves-
) 15:'.... .J4:.
j \J
heves-karan
s. heveskar'Jn e.)
heves-nakan ).
ts:: ~
(a. f. b.
1. korkunc;; korku '
(a. s.)
(a. L) : korku' ile
saygl duygularml birden wandlran hal
ri!}. (bkz : mehabet).
hevesliler, istekliler. (bkz :
heye
(a. L)
e:Jl:I
(a. f. b. i.)
3.
tozlu, rUzgarh
S.
heveskarllk.
, .!.ll:_.... .JJl:I
heves-nak
(a. f. b. s. e. :
heves edici, hevesli. (bkz : heves-
heves·niikan
(a.
davU!}. Meydan-I hevca :.
heyea-gah ).
heyd
heyeean
JJ~"".J4:.
hevesli. (bkz : heves-kar
heves-perverane
J~
hevl
(a. f. b. s.)
heves-nak).
<\:'\JJ~.J4:.
yakl~aeak
hevesli olana
(a. i. e.
ehval)
korku.
(a. f. b. s.):
)J \ '-'.JJl:I
~(j\ ,-I~
: ekind yabasl.
(a. i.) : 1. duygu-
(a. L)
heyelan
eo~ma,
toprak kay-
hey'et
..:...i..A:l
(a. i. e~ : hey'at) :
hey'et-i a'van : senato.
hey'et-i ietimaiyye :' toplantl heyeti, * kurulu .
(a. f. b. s.): kor-
hev'et-i mahsOsa : husOsi (* azel) olarak mey"
dana getirilen kurul.
hey'et·i meemOa-i mill!yye : milli top/uluk.
(a. L) : 1. kolaylik. (bkz:
sUhOlet). 2. ehemmiyetsizlik, degersizlik.
ulS'" l~
j~:,:Jl:I
(f. L)
hev'et-i idare-i iUem : dUnyanm idare heyeti,
* kurulu.
hey'et-i ictiinaiyye.: taplantl heyeti, * kurufu.
kunc;, korkulu. Meyt·i hevlnak : korkunc; alUm.
korkulu vadi.
Vadi-i hevl·nak
j.J4:.
..l...Jl:I
(a. f. b. s.) ':
hevl-aver ).
hevl-nak
(a: f. b.· L)
1. ~ekil, sOret, klyafet. 2. garUnU!}. 3. hal, durum. 4. kuru/. ilm-i hey'et : astronomi.
korku getiren, korku veren, korkunc;. (bkz : hevl•eng7z).
korkunc;. (bkz
elf' l~~
sava~
masl.
,-',
hevl·engiz
vu-
i.)
lann bir tepki halinde !}iddetlenmesi. 2•.
eo~kunluk. 3. tozmak, tozumak.
(a. f. zf.)
!}ekilde.
(bkz : havf).
heyl-aver
sava~,
f. he-
heves edenler, hevesliler. (bkz :
heyes-peryer
(a.
va~,
heyea-gah
vesnak'Jn e.)
heves-karan ).
1.
gaste-
[gUn].
heyca'
hevesnakan)
kar).
:
v~ya
r:u~ma ba!}lama: 2. heyeean, tela~, qaleyan,
heves-kari
heyakil
l_.JI
heybet
karan) : heves/i, istekli. (bkz : heves-nak).
heyn
j
veren. 2. c;ok utangac;.
(a. i. heykel'in e.):
heykeller.
heyaki/.i kadime : eski heykeller.
hey'et.i temsiliyye (temsil hey'eti) : tar. Erzurum Kongresinde ~arki Anadolu mUdafaa-i hukuk
eemiyeti adml alan eemiyetin nizamnamesi mOci!}ahlslardan mUte!}ekkil
heyet (6
bince sec;ilen
,agustos 1919).
hev'et-i umOmiyye : umOmi heyet, * gene/ kuru/.
hey'et-i vekile, -vukela : vekil fer heyeti, *bakanlar kurulu.
429
,-.A:..~,. .:•.\.A:I
hey'et-,inas
(a. f. b. L)
astronomi alimi, bilgini.
heyhat
.:"tr~
heyza
(a. n.) : yazlk, ne yazlkl;
.J' d'
I"JY;:;A:I
heykel
madde, varllk.
heykel-i zi-ruh : canlt heykel. 2. s. yakll;ilklt,
gOzel. 3. s. soguk ve duygusuz [kimse].
_ ~\ ':V..A:I.
...,~.
heykel-tlra,
.. \~
IS
'.
j ~
heym, heyeman
~
(a. s.)
(a. I. hizebr'in c.)
hezar
..;I Jll
( f. i. c. :
(a. i.)
kolay;
hezaran) :
1. bUlbOI. (bkz : andelib). 2. s. bin. 3. s. pek
~ok.
(f. I. hezar'm c.)
j\)jJb
'hezaran
1. bOlbUl/er. (bkz : anadil). 2. s. binler.
" j l:.... b
hedr-distan, he:r:ir-destan
jl:...,~);.ot
) \j.otl
(f. b. i.) : balbOI.
,:} ;\;.ot
hezar-fenn
r.,A:I
1. a~lk olma. 2. ~al;ikmllk.
/ heyn
hezabir
( a. f . b.
l.) : heykeltlra~hk, heykeltlra~rn sanati. [asll "heykel·tera~i" dir].
(f. b. i.) : odun
-!tool, arslanlar; yigitler.
b. I.)
(a. f.
heykel yapan kimse. [ash "heykel-tera~" dlr].
heykel-tlra,i
O)~A~~.otl
par~asl.
(a. i. c. : heyakil) :
1. tun~, ta~ ve benzeri gibi l;ieylerden yapllan bi.iyi.ik
insan ve saire.
(f. a. b. s.)
1. ~ok bIlen, elinden l;ok i$ gelen. 2. i. minare
- yapmakta mahir ola,n usta.
r:-~ ;I~
he:r:ir-mih
rahat.
(f. b. i.) : 1.
bin yerinden yamall alan dervi~ hlrkasl. 2. s. gok
yUzlU. 3. s. ~ok sUsiO.
( bkz : heyyin ).
heyne
(a. i.) : hek. kolera.
heyub
hezar-pa
_(f. b. s.) : 1. bin
ayaklarr ~ok alan. 2. i. ~ool. klrkayak.
(a. s.) : heybetJi, aza-
ayakIJ
(a.
bin parc;a, un ufak.
metli, gosteri$li.
I
, hezar-pare
"":} .J-~
i.)
:
1.
madde.
2. [eski fels.] bOWn cisimJerin ilk maddesi olarak varsayrlan madde. 3. zihinde tasarlanan ~ev..
4. tas. ruh-i a'zam. 5. e~yanm gerl;ek olan klsml.
6. ehemmiyetsiz, kOl;tik l;iey.
heyOISi,heyOlSni
J"'(~,
J":} ..,,,":A:I
(a. s.)
hedr-tabe
c\>
~-
;
(f. b. i.)
\jA:l
Gu.
;~ ) \;.ot
he~ar-yar
(f. zf.)
bin ker-
re, bin defa.
hezec
~arkl
heyulSniyyl)n
(f. b. s.)
nel;i. (bkz : Aftab, Mihr, $ems).
heyulaya ait, madd1.
~
jA:l
(a. L) : 1. gtizel sesle
soyleme. 2. ed. (bkz : bahr-i hezec). 3.
muz. TOrk mOziginin bUvtik usullerindendir. Yirmi
iki zamanll ve on be$ darbhdlr (22 zaman It ya-
maddeciler.
) \j ":} .J:Jb
hayal veya ilk madde alemi.
430
hek. 1. ko-
(f. i.)': kuru odun.
('.-.. . A:I
heyzum-pare
(f. i.)
heyi
heyulS-:r:ar
(a. i.)
4..a...A:I
heyzum
bir meclis so-
(f. L)
nunda i~i1en -i~ki dolu kadeh.
heyula'
kolay. (bkz
(a. s.)
lera. 2. ~iddetli kusma.
fie kadar uzak.
heyhey
heyyin
heyn).
(a. f. b. i.)
gane usuldOr). Pel;irev, beste ve karol~tilmesine
mahsus olup, aSlrlardanberi
kul/amlmadlgmdan
elde nOmOnelik bir misal yoktur. Hezec, bir ytirtik
hlh-iis-slhha
semill iJe onu mUteakip U~ muhteJif
mi~ 4 adet sofyan'dan mUrekkeptir.
hezeyin
~ekilde
dizil-
(a. i. e. : hezeyanat)
1. saYlklama. 2.
sa~ma
sapan
,
konu~ma.
gelen
sa~ma
konu~ma
sapan
"yo yo
JUAl
hezzar
(a. L)
hI
C
:
ko~arken ki~niyen
cisimle-
hlbiziyye
at. 3. sa-
( a.
: bozgun,
L)
bir taraf askerinin bozulmasl.
J yo
hezl
(a. L e: : hezliyyat) : 1.
eglence, alay, ~aka, latife. 2. ed. me~hur ve yay~
grn bir nazmtn
vezni ve kafiyesi taklidedilmek
suretiyle iatife tarzrnda nazlm yazma; bu tarzda
yazllan naZlm. (bkz : tehzil).
hezl-imiz
(a. f. b. s.)
~aka ile karl~lk [soz].
. ~j
hezl-gO
(a. f. b. s.)
t. l-l>.
hezel
~aka
~ .,( J j.t>
":'>~j~
ve mizahla ilgili
('yo
hezm
yakl~aeak
(a. f. b. I.)
hezr
,~
oJ
(a. i.) : hile. (bkz : hud'a).
)'. Jd,..
Hldiv
(f. i.)
imtlyazh Mlslr
~iir
(f. b. s.) ~ hldive
",,'\'• ..I.>
hld;v-ine
yakl~acak
surette.
(f. b. s.) : hldive mensup,
hldM
hldlvle i1glll.
hldiyiyyet
..::..t,...b-
. (a. i. )
tar. as -
manit imparatorlu~u'nda vezlrli~e mu8dll bir
rUtbe ve Unvan olup MISlr valilerine tevcih olunur
va MISlra "Hldiviyyet" ve Mlslr valilerinede "HIdiv" deniJirdl. [bu rUtbe,. diger bUWn vezirlerin
OstOnde ve sadrazamla ayn,' rlitbe ve dereeede saydlrdl].
1. perde, hail. 2.
(a. i. hezl'in c.)
veya sozler.
(a. i.) : 1. slkma, slkl$-
(a. s.) : manaslz,
hlfb
bo~, sa~-
(a. i.)
haktanrrhk, ve-
falllik.
hlfz
tlrma. 2. bozma, bozguna ugratma.
ma [soz].
(*. bltkilerln)
(a. f. zf.) :
hezlgO'luk, ~akaclhk, latifecilik.
hezliyyat
ekmek~i-
(a. L) :bamye, ebe-
(a. i.)
"",~./:# J yo
hezlgO'ea, hezl, ~aka, . latHe soyJiyene
sOrette.
hezl-gO-yi
Lf.
gUmeci, hatmi gibl nebatlarm
bag" bulunduklan familya.
soyJiyen, he:zelci, ~akacl, latifeci.
hezJ-gO-yine
(a. L)
i~i.
v&lisi veya bu valinin Um,anr.
.::...:.yo
sava~ta
..:.> j l_~
(a. t-.) : 1. gok gUrUlW-
sUo (bkz : ra'd). 2.
~anakh yagmur.
bozgunluk,
(f. a. ha.) : Osmanll alfabes!nin do-
hlbazet
hldi'
hezimet
sa~mallyan
kuzuncu harfi olup "ebeed" hesabrnda altlYOz saYlsmrn kar~III~'i1dlr ..
(a. L). (bkz : hOzal).
r..yo
hezim
(a .• s.) : daima
lik, ekmek yapma
rin, hava yeya ba~ka bir ~ey dokunmasiyle titremesi.
hezil
(a. i.) : diretme; tahrik.
.
(a. i. hezeyan'rn
hezhez8
j.t>
[adam].
. hezeyin-I
murtei,: sarho~luktan !Ieri
titremeli saYlklama hastahgl.
c.) : 1. saYlklamalar. 2.
lar.
hen
.lii:..
(a. i.) : 1. saklama. 2.
ezberleme. Taht-el·hlfz : muhafaza altrnda, 'polis
veya jandarma lie.
hlfz-I bifid u ibid : ~ehirlerin ve halkm korunmasl.
hlfz-I emanet : emaneti (can) saklama.
hlfz-I hukuk : haklarl k~ruma.
hlfz-I Kur'an·: Kur'an-I Kerim'i ba~mdan sonuna kadar ezberleme.
hlfz-iis-slhha: sagh~1 koruma.
431
hlkd
~
hlkd
(a. i. C.: ahkad, hukud)
kin tutma, OC almak
flrsat bekleme.
(a. i.) : Ylrtici
htlab
hayvan
i~in
ku~
ve
pen~esi.
(a. L) : bir
~ey ba~ka ~eye
karl~ma.
J1;-
hllk
hilt
1. domuz. Lahm-j hmZirdomuz eti. $ahm-; hm.
dr : domuz ya!:jl. 2. mec. pis ve katl yOrekli kim·
se.
oJ.;'>
.kl>
(a. L c. : ahlat) : 1. eski he-
kimlerin insan vOcudunda
var saydtQI : safra;
sevda; dem; balgam gibi dort unsurdari herbiri.
hd.t-I mahmud : vOcOdun rahat
olu~u.
hllt-Iredi: vOcOdu rahatslz eden hIlt. 2. bir
karr$ml$ alan ba~ka ~ey.
So
I j.-
(a. h. L) : Mekke civarmda
hlrak
(a. i. hlrka'nm c.). (bkz::
i
hiram
\..f-
gidi~.
(f. i.)
: nazlt, edalt, sa-
(bkz : bahtere).
dort halttan
(a. "5.)
..>L. \-,>
(f. 5.)
1. salma.
salma, naz ve eda ile yOrOyen. 2. zr.
Itna, salmarak.
salma sa-
hlraman
biriyle i1gili olan.
..> J~
hmzi'rat) :
bulunan yal~m bir kayaltgm adl. [Hz. Muhammed'e ilk vahy bu dagdaki magarada gelmi~tir]•
( bkz : Cebel-On-NOr ).
Ima salma
hlltiyyun
C. :
hlrka).
~eye
htlti
(a. i.
hlfekar, fitne kadm. ["hmzi'r" in mUennesi oldu·
gu halde mana degi$tirmi~tir].
Hlra'
(a. L) : bo!:jaz balgamt.
(a. L C. : hanazi'r) ::
.J..:;';'
hlUzire
1 )\;.
htlat
hmzir
(a. 'i. c.) : ahlat'a
~ok
tutmu~
ehemmiyet vermek meslegjni
hekimler, fro humoriste.
olan
o.J..:...o 1-,';'
htrimend&
(f. 5.). (bkz
raman ).
(a. i.) : kma.
hma, hlUni
hlUii
J b..
"hmak
(a. i.) : klOaCl, kma satan.
(a. i. hanak'm c.) : da.
(a.
kendisinde hem erkeklik, hem
lunanlar.
S.
di~i1ik
(a.
i.)
yeminin hakkm-
dl..f-
(f. 5.)
(f. L)
( a. i. ) :
ser~e
parmak.
(a. s.) : soysuz, al~ak.
hmsir
4.1w..
(a. L C. : hmat)
kamh, kendOm).
tlrmallyan.
akll, us. (bkz
(f. b. 5.)
:' bull-
og-
reten, belleten; hoca, * ogretmen.
(f.b. 5.) : aklt
dagltan.
(f. b. L)
hlred-fersa
[kelime "hrnsar" ~eklinde de kullanllabilir].
day. (bkz
-hlra~
htred-amuz
bug-
dan gelemeyip hOkmO altmda kalrna.
./....a:..;.
bekleme; ,koru-
mao (bkz : 'Vas-darn.
htred-i,Ob
hms
hlnta
(a. i.)
alameti bu-
daylar.
hmstr
1-,>
hOnsa'nm c.) :
(a. i. hmta'nm c.)
hmat
..:;..,...,
["hlra$i'den" mastarmdan].
nlmalar, klzmalar, kin tutmalar.
hlnas '~l:;.
hlraset
akrl yorucu, akll Yipraticl.
hired-mend
(f. b.
S.
(f. b.
S.
C.
hlred-mendan): aklll., anlaYI$It.
hlred-mendan
mend'in c.) : akllitlar,
..>'.J..:...o .)-,>
anlaYI~lrlar.
hired-
, hlSSislII
",.\...l:.A ~ ../ ;'
hared-",ondAnlll
yakl~acak
akllh olana
(f. zf.)
(a. b. i.)
;).i"·
jj-'
hared·suz
akd yak,cl,
d ......,j-
harsek
akll.
(f. b. s. )
hlrt
.1,j;"
(a. i.) : 1. hastallktan dolay,
r
(a. i.) : 1. slgmaK. (bkz :
;'~ .,;-
(f.
mO~terJ,
L)
sa-
tm alan.
mehlz, melee). 2. nazar deqmemesi
Ian muska; nazar boncul:Ju. 3. tilslm.
satm
alJnml~,
satm alman.
Haristiyini
J ~. .i·"
. Hlristiyanh~a
(s.)
Sit, H,ristiyanllkla ilgiJl.
,.u,;-
harka
(a. L c. : h.rak) : kaltn
kuma~tan yapdm,~ veya i~i pamukla beslenmi~ ceo
hu:z bl·nefsihi : hule.. i~inde
ewa saklanrriak
Ozere haz,rlanlp i~erisine izihsiz
olan her hangi bir yer. [evler, dulkk€inli~r
nibi; ~uvallar, sand.klar da bu
etme. 2. hayvanl burma, eneme, hayalannl l;lkar.
ma.
Harke·i Saidet : Hz. Peygamberin h,rkas,.
hlSil
Hlrka·i Serif
Hz. Peygamberin hlrkasl.
";'y
harke.pO,
(a. f. b. i.)
.u.J';"
(a.
.t.
zf.)
..s~'y
.u..i -
(a. i. hasm'm· c.): 1.
hlsim
iki ki~i,
sama.
birbirlerine dO~manhk etme. 2. muhS-
(a. f. b. i.)
!TIucadele, mUnaka~a,· u~ra~ma; iddia.
(a.
i.)
mahrumlul<i
Omitsizlik.
h,rrsn
(a. s.)
itaat eden,
(a. s.-)
hlsan
mumtaz kil;;i1er.
(a .. i.)
1.J""...a.>o
hlsas
%001.
ayglr.
(a. i. hisse/nin c.) : pay-
Jar, nasipler.
boyun egen.
r..J" .f'"
(a. i.)
:
r..J"?
(a.i. ),
1. afke, klzgmllk.
2. azgmlJk. 3. sonu gelmiyen arzu, istek. (bkl :
tOl-i emel).
hlsn
...r.J';"
r:.r=>
(a. i.
sarp [yer], kale. ~ bkz
( f. i: )
:
husOn)
sag/am,
hisar 2).
~
(a. s.) .: eksik, noksan.
zool. ayl .. (bkz
hlssisa
dUbb).
21001.
C.
ucuzluk, boll uk.
( a. i. ) : takdir ve klyas.
. hiSS
h".~
.)L~
hlsin
hlrman
h,rs
(a. i. has/et'in c.)
(a. i.) : kavga,~~ki~me,
dervi.~lik.
hlrs
J L.,.a;..
dervi~l;esine.
hlrka.p(j,;i
h,rs
.
huylar, tabiatlar, ahlaklar.
hlrka .~jyen fakir, dervi~.
fakircesine,
1. insanr hadlm
(cr. L)
hlrk.·i iridet, -teborruk : birinin dervi~li~e ka..
bOlOnde ilk giydil'ii hlrka.
28
kullanr..
hlrz bi-gayrihi : huk. esasen e~ya saklam,ya· hezlr!anml~ olmaylp izinsiz giriJebilen ve' konulacak
mall ann yanlba~mda muh8flz, bulunan bir
[mescitler; yollar; meydanlar gibi].
ket uzunlul'junda bir giYecek.
f.
i~in
hlrz-i dn : canr gibi saklama.
(f. s.)
fakirlik,
ay. yavrusu.
san su ile kar'~lk ve kesilmi~ gibi par~a par~a
alan bula~Jk sOt. 2. erkek keklik.
~a~lrtlcl.
haridir
(f. i.)
(bkz : hlrs·be~e).
sOrette, ak,llJca.
aYI yavrusu. (bkz
hlrsek).
(a. i.) : bir ~eye, bir
kimseye m<:hsus alan. hal.
433
(a. i.) : hek. dagum vaktl
geldigi slrada olen anriesinin karnl yanlarak ~Ika
n/an _c;acuk.
....
(a. i.)
~-.>-
: geyik yavrusu.
J4Li-
hlyabin
'(f. L)
agac;h yal, bulvar, fro boulevard,
da meshlllr bir cadde.
h.yabet
: l.ikitarafl
allee. 2.
(a. i.)
Tahran'-
hisse va
, nasibi alma.
h.,m
(f. i.)
r;";'
h.~m-alud .)jT
r':";'
: klzgm/rk, ofke.
(f. b. s.) :
darllml~,
hl~m-gin, hl~min, h~~m-nak).
klrgm. (bkz
.~
...
~).._.,..
h.,m-gin
(f. b. s.)
miS, darqrn, ofkeli, klzgrn . (bkz
min, hlsm-nak).
~~;.
hl,min
hl,m-nak
hrsm-aIOd, hiS-
(f. s.): darJlm'ls,
hl~m-aIOd,
dargm. (bkz
: danl-
hlsm.gin, hlsm-nak).
=.)V {:..;.
(f. b. s.) : of-
keli, klzqm. (bkz : hrsm~aIOd, hlsm-gin, hlsmin).
-:...~.;..
(f.
Ll : 1.
kerpi~. 2. tugla.
l"'~;..
--hlyam
hlyanat
(a. L hlyanet'in c.)
hlyanet
(a. L c. : hlyanat) :
1. hayrnllk. 2. S. vefaslz, hain. 3. 'itimadl, gtiveni
koWye kullanma.
hlyaneten
hl,tek
d=-t.,;.
(f. i.),
kUC;tik ker.
tug/aclk,
.. .
(f. b. i.) : tui:j/aci.
~_:>-
h,tam
(a. i.)
: yular, dizgin.
(bkz : efsar, zimam).
hltar
;Lk.;.. (a. i. hatar'Jn c.)
hatarlar,
tah I ike/er. (bkz : hatarat).
hltat
.bk.;.
(a. i. hltta'n1n c.)
: hit-
talar, iklimler, diyarlar, memlek~tler, i.iIkeler.
hlibe
(a. i.)
: akunmus, ev-
lenmek tizere isteniJmi~ klz vey~ kadm.
hitta
(a. L c. : hltat)
leket, diyar, tilke.
hltta-i ceaime : btiytik tilke.
434
mem-
(a. zf.)
hlyanet
yaliyle, hlyanet ederek.
hlyanet-kar
(a. s.)
yanet eden, Min.
o\I.\)ts:':.::.:~ (a.;zf.): haince,
haine yakl~acak surette:
hlyal'
pj_~,
:
c;adlr dikme. (bkz : hi-
hainlikler.
hlyanet-karane
hl,t-I ham : ham, pismemi~kerpic;. 3. klsa el
mlzragl; kahn harbi.
(a. i. hayme'nin c.)
c;adlrlar. Rekz-i hlyam
yem).
.i L:.;'
(a. L ,c. : hlyarat) : 1. huk.
bir i~i yaplp yapmamada serbestlik; ,islam hukuktJnda alrs-veri s mes'ele/erine ait muhayyerlik huc; us u'. 2. (hayyir'in c.) hayri, iyiliQi c;ok alan kimseier.
hlyar-Iayb : mece. maim aYlphalmasl sebabiyle alan muhayyerlik.
hlyar-I biilu§ : mece. bi.ilOg
feshettirmekmuhayyerligi.
sebebiyle
nikahl
hlyar-I gabn ii ta'rir : mece. alan ile satandan
biri digerini aldatlp da beyide gabn-i fahi s oldugu tahakkuk ettiginde
aldanan kimse ic;in sahit
alan muhayyerlik. [satan: "bu mal ~u kadar kurus
eder al" diyerek mtisteriyi aldatlr ve mti~teri de
bayiin bu soztineinanrp 0 mall 0 kadar kurusa
satin aldlktan sanra beyide gabn-i fahi~ oldugu
anlaslhrsa mtisteri ic;in bey'i feshetmek hakkl sabit oJur].
hlyar-I hiyanet-j miiribaha : mece. 'l'ltirabaha
yoliyle akit olunan beyid~ bayiin hiyane'Ci zahir
aldugunda mOsterinin muhayyer olmasl.
hlyar-I 'hiyan~t-i tevliye : mece. tevliye yalu
i/e akit alunan beyide bayiin hiyaneti. zahir oldugunda mtisterininmuhayyer olmasl.
hlyar-I hiyanet-j vaiia :mece. vazia yaliyle akit
o/unc1n beyide b,3yiin hiyaneti zahir aldugunda
mtisterinin muhu.yyer olmasl.
hlvre-desi
hlyar-I Itk : mece. Itk sebebiyle cariyenin nika-
til feshetmek muhayyerlig1. [mevlasl tarafmdan bi-
risine tezvkedilmi~ olan cariye azat olundugu zaman kocaslOl istemezse hakimin hUkmUne hacet
olmlyarak nikahl feshedebilir, kole i~in hlyar-I Itk
yoktur ].
hlyaN icbet : mece. fuzOllnin icra eyledil:ii
akde idlzet vermek salahiyetini haiz olan kimsenin icazet verip vermemek husOsunda muhayyerjigi.
hlyar-I idrak : mece. (bkz : hiya r-I bUl Og ).
hly~r-I istihkak :mece. mebiin baZISI bil-i.stihkak zablt olundukta baklyesindemU~tel'ininbey'i
fesih veya kabul araslOda muhayyer olmaSI.
hlyar-I kemmiyyet : mece. miktaralttlla ile sabit olan muhayyerlik. [bir kimse mevcut fakat
miktarr mec;hul para ite bir mal i~tira eyledikten
sonra bayi, paramn
miktarrnamuttali' oldukta
muhayyer olmasl gibi].
. hlyar-I ke~f-i hal,: mece. hubObat muayyen kab
ve olc;ek ile olc;Olerek veyahut bir muayyen ta~ ile
tartllarak satlldlktan sonra hali ke~finde yanl kab
ve ol~egin istl'ap miktarrna ve ta~1O ag,rllg;na IttllalOda mU~terinin muhayyer olmasl,.
hlyar-I nakd : mece. bayi VEl mU~terinin filan
vakte kadar te'diyede bulunmak aksi takdirde beyi
olunmamak Uzere pazarlJk etmeleriyle olan muhayyerlik. [hiyar-I nakd'de vaktin
bilinmesi kab
eder].
hlyar-I ru'yet : mece. gormekle sabit olan mugormeden satm alan veya
hayyerlik. [bir mall
kirallyan kimsenin 0 mall gordUgUnde muhayyer
oimasl gibi; dilerse fesheder, dilerse' kabOI eder].
hlyar-I sart : 'mece. akitte taraflardan birinin
veya her ikisinin malOm mUddet i~inde akdi fesih
veyahut icazet ile infaz eylemek hususlarmda ~art
kJldlklarr muhayyerlik.
ta'rir.j fi'li : mece. bayiin
mU~teriyi
hlyar-I
fi'len ta'r1ri sabit oldukta mU$teri ic;in sabit olan
muhayyerlik. Mesela [bayi, inegiri sUW c;ok zannolunsun dive bir kac; gUn sa?:)mlyarak mU$teri de
memesinin bUyUklUgUne aldanlp sUW ~ok zanniy·
1e i~tira ettikten sonra bllylin bu vec;hile ta'r?r-l
fi'li"si zahir olsa, Hanef? imamlarmdan bazllarma
gore mO~teri muhayyer olur].
hlyar-I ta'yin : mece. klyemiyattan iki yahut
Uc; lieyin balika ba~ka
pahalarl beyan olunarak
bunlardan mO~teri diledigirii almak vahut bllyi dilediqini vermek Uzere yapllan satllitaki muhayyerlik.
hlyar-I tefrik-I safka: mece. safka'nm tefr?k
edilmesinden dolaYI sabit olan muhayyerlik [kabl•el-kablz mebiin bazlsmm telef ve helaki sebebiv«e baklyesinde mU~terinin muhaw.er olmast glbi].
hlyar-I vasf : mece. akltte melirut vasf-, mergubun
bulunmamasiyle sabit olan
muhayyerlik.
["sa!:jlllr dive satllml~ olan bir inegin sUtten kesjJ.
mili oldugunun zahir olmasiyle mUliterinin muhay.
yerlii:ji" gibi].
":,,I}-i-
hlyarat
(a. i. hlyar'm c.) :
islam hukukunda aliliveri~ meselelerine dair mu.
hayyerlik hususlarr. (bkz : htyar).
hlvat'
1l...-.
(a. i. hait'in c.)
perdeler,
maniler, engeller.
1L;..
hlyat
(a. i.)
1.' ibri$im~ tire.
2. dikili ignes1.
(a. i.) : hek. 1. kesilip
hlvate
yarrlan bir uzvun yapl$mak Ozere dikilmesi. 2.
ameliyatta diki~ yapmlya yarryan ba?:)lrsak ve saire
gibi ~eyler.
.
"
.
..::.1l;..
hlvatet
hly.atet-hane
4J'
(a. i.) ; terzilik, dikicilik.
l;.,,:k l;..
(a. f. b. i.) :
diki$, evi, dikim evi.
d' ~
hlYiz'
c.)
hek.
( a. I. havz'un c.)
ha-
(a. I. hayz'm
(bkz : hiyaz).
d'~
hlYiz
vuzlar.
hlyem
(a. I. hayme'nin c.)
(':.;.
(bkz:
"
hlyllm).
o~;..
hlyere
( a. i.)
: 1. aralarrndan
I:;egenme, sec;me. 2. S. begenilml$, sec;i1mi~.
hlyere-i nis : halkm sec;i1mi$i.
hlyeret-ullah
(a. b.s.)
Allah'm sec;tiQi.
hlyre
o~;..
(t. s.)
kama$lk, donuk,
fersiz [goz].
hlyre-bahf
?:
(f. b. s.)
0J:.';I-
goz.
kama$tlran, akll durduran.
(f. b. s.) :-
1.
kama~lk,
fersiz gozlU. 2. hayaslz, utanmaz. 3.
inatC;I. 4. cesur.
hlyre-dest
..::,.......,:)
0';:>-
(f. b. s.) : eli sakar,
tuttugu i$i bozar olan [kimse].
435
(f. i.) : donukluk,
kama~lkirk [goz hakktnda]; ~a~klnllk.
hibar
hibit
(f. b. s.) : 1.
(a. i.). (bkz : habar).
~LJl:I
(a. L hibe'nin c.) : hibeler"
bagl~lar.
oakslz yere adam oldOren. 2. sevilen, sevgilL
hlyre.re'y'
hibb
~i)Q~
(f. a. b. s.) : fena
(a. i.)
<.....>
: 1. sevgi, sevgili. 2...
(c. : ahbab) yol arkada~l. (bkz : hem-ran).
reyli, reyi zararll olan.
hibb
h1vre-ser
(f. b. s.)
......>
: hrl~kar, aldatlcl,.
(a. s.)
kurnaz. (bk; : habb, hubb).
sem, allk.
0~>
hibban
(f. zf. ) :
( a. s. hibb'in c. )
sev-
gilil~r.
sersemcesine, alJkcastna.
hibbe
hlvre-seri
(f. b. L)
ser-
(a. s. hlska'nm c.)
ka-
l:;avra,
<I\..Jb
kesilmi~
( a. L c.
kuma~
hibeb)
semlik, aJlklJk.
(a. L c.. : hibat)
J;;"
hlzak
labalrklar, ylglJ1lar.
hibeb
.:..;l~
hlzanet
(a. L) : sOtninelik, tayallk.
,-""YI
hlzlrilvSs
(a. b. L) : hi-
I'A.:>.
dlrellez, 5 maylsa rastllyan gOn.
(a. s. c.
labalrk; ,Ylgm.
Hlzr, Hlzlr
(a .. h. i.) :
ic;enlere olmezlik veren ab-I-hayat'. ic;mi~ bulunan
ve kul slktldlgl zaman itndadtna yeti~mekle tne~.
hur olan Peygamber.
(a. L) : 1. vergL 2. bah~i~.
3. kadma kocaslndan kalan hisse.
hibS
L..;..
ke~eden
(a. L C;. : .ahbiye)
veya abadan yap"ml~ goc;ebe ~adlrr, oba.
hibSb
uL>
far. 2. taneler, tohumlar.
hibSI
JL>
urganlar, halatlar. (bkz
hibSle
ipler,
(a. f. b. L)
hibSle·i izdivSe : evlenme bagl.
hibSIe-i telbisSt : gizli kapaklJ tuzak.
bi-
0.o?'"
(a. L
C.
:
hiberat, hiber)
bir ~e~it c;ubuklu elbise.
hibr
~.
(a. L
C.
:
ahbar, hubOr) : .1 ~
hoea, * ogretmen. 2. mOrekkep. 3. Yahudi alimi"
bilgini. (bkz : habr).
hibre
Q""'~>
(a. L) : bir' ~ey hakklndaki'
bilgi ve teerObe. (bkz : hibret). Ehl·i hibre
lirki~L (bkz : ehl-i vukuf).
.
hibret
w.;;>-
(a. i.)
* bi-
bir $ey hakkm-'
daki bilgi 'Ie teerObe. (bkz : hibre).
(a. I. c. : nabarrr)
dag;
c;ic;egi.
l'-ls::-
(a. i.)
hieS'
l'-~
. (a. L) : nicvetme, yernie.
hieSb
....J~
bi/mece, bulmaca,.
yantltmaca.
nubOI ).
(a. L c.
pac;av-
parc;alarr.
hibe-nSme
hieS
(a. i. habl'in c.).
ag, tuzak; bag, kement
436
(a. i. hibbe'nin c.)
hibrir
(a. L habb'm c.) : 1. hap.
bagl~lama;
rine bir~ey bagl~larnak Ozere yaztlan senet.
hibere
ka.
hlzak),
..... ..Jl:I
ralar,kesilmi~ kuma~
pa-
par~asl.
habail )
(a. i. c.:hOcUb)
utanma, slkllnia. 2. perde. (bki:' : hail).
hieSb-1 ebr. :bulut perdesi.
: 1.
hieiz-, 'rak
hieab-, ~ihre : yUz ortUsU.
hieab-I .haeiz : anal. hicab-, sadr da denilen,
190905 ile. karnl
aylran ince ve geni~ ~ar, fro
<liaphragme.
hieab-I kalb : anat. kalbin bo~lugunu hOcrelere
taksim eden .zarlardan her biri.
hicab·1 me~imi : ianat. rahimde cenini (kOr,;Uk
saran zar.
hieab-, mustabtm : anal. plevra.
hieab-ul-eevf, hieab-ul-kebed : anal. diyafram.
~ocugu)
hidbat
.:...~l~
(~. I.
...:...! ~
J. ~
(a.s.):
za~la ilgil i, perde
~Ie ilgilL [mOen. "hicabiyye" dir].
C~
hieae
(a. L)
: anal. gozUn
C~
(a. i. hUccefin c.) :. hUc-
fCi3tler, deliller, vesikalar, senetler. (bkz: hUcec).
hieal
Jk
(a. i. hacle'nin c.) : gelin
odalan. Rabbat-ul-"ieal (haclesahipleri)
'Ier.
hidl
(a. L hecl'in c.)
: gel in'
r,;ukur-
1ar, uc;urumlar.
hieam
il~ (a. L) :aglzlJk [hayvan ir,;in].
hidlmet
"::",4~ (a. L). (bkz : hacamet).
hican
jl~
hidr, hicare
o,)~
(,
)~
(a. l. hacer'in
c.) : ta~lar ..
j~ {a. h. i.) : Arap yanmadasmda,
Mekke ile Medine'nin bulundugu Olke.
hicaz
hicaz, uzzal, hUmayOn ve zirgUle makarnl~lrIndan mUrekkep grupa verilen isimdir ki, bu
dart .,1akam r,;ok defa -birbirlerine fazla benzediklerinden- kan~lk kullan"m.~larc,l,r.· Bu benzerJik
umOmiyetle her dart makammhieaz dartlUsO veya
be~lisi ile ba~lamasmdan d09mu~tur.
2'sjj. j~
hidz-buzurg
hidlzeyn,
j~
li.J •
(a~
f. b.i.) :
(a. i.) : muz. TOrk mO-
ziginin 8 numaral, basit makam.dlr, en eski zamanlardal1l olup, Mien de en bUyi.ik ragbetle kul-
(a. i. c.) : 1. iki 'hi·
cat. 2. muz. III. Selim'in terkibettiQi
mUrekkep
makamlardan biridir. BugOn elde bu makamdan
bir parc;a bulunmamaktadlr.
Makam, hieaz ile
a~iranda hicaz makamlarmdan mUrekkep 'oldugu
ic;in bu ad v~rilmi~tir. Terkiblndekilkinci dizi ile
a~iran perdesinde kallr. GUr,;IUler, birinci derecede
hicazln duragl ve ,a~iran'da hicaZl'l'l gUr,;IUsU olan
dUgah velkinci derecede de ,hicazm gUc;lUsO olan
neva'dtr. Donanlmrna hicaz gibi si baklyye bemolU
He fa ve do baklyye diyezleri konulur ve a~iranda
hicazm gec;tigi yerlerde ' si ve fa bekarla~tlnlarak,
sol ic;in bir baklyye diyezi katllir.
hieaz-gerdaniye
(a. i. !=lecine'nin c.) : zool.
hecinler.
Hieax
(a. t. b. i.) :
hicaz ailesi
muz.
muz. TUrk mUziginin en az altl as.rlJk bir mUrek·
kep makaml olup, elae bir nOmOnesi yoktur.
lkinci tabakasl.
hide
(a. b. i.) :
muzo en az altl aml,k mUrekkep bir TUrk mUzig,i
makaml olup elde bir nUmOnesi yoktur.
: 1. kaplcl-
(a. L)
'Ilk; perdecilik. 2. mabeyncilik, te~rjfatr,;".k, hU!kOmet Veznedarl191. 3. Kabe perdeciligi [babadan
'Ogula kaflr].
hidhi
r~ j~
hicaz-aeem
hicab'm c.) : t.ls.mlar,
1irinlik muskalan.
hieabet
landmaktadlr. BugOn elde bulunarl TOrk. mUzigi
eserlerinde en ziyade kullandan makam hicazdlr.
Hicaz makaml hicaz dortlUsUne rast be~lisi ilavevesinden ibarettir. Duragr dUgah ve gOr,;IOsO -dardOncO derecesiolan· nElVadlr. Dizisi inici c;lklcldlr.
Donanlmlna si baklyye bemolU ile fa ve do baklyye
diyezleri ~onulur. Niseb·i ~erjfe saYlsl 7 dir. Orta
sekizlikteki sesleri -pe~tden tize dogru- ~ayledir :
dOgah, dik-kUrdi, rJim hicaz, neva, hUseyni. evic;,
gerdaniye ve muhayyer.
<t:'bf j~
(a. f. b. I.)
muz. TUrk mUzi9inin en az altl aSlrflk makam·
(anndan olup, elde nOmOnesi yoktu'r.
hieaz.geve~l
(a. f. b. i.)
muz. TUrk mUziginin en az. alt, aSlrl.kmUrekkep
makamlanndan olup, elde nOmOnesi yoktur.
hidz-, hicaz: : muz. TOrk mUziginin en at
iki buc;uk Oc; amllk bir mUrekkep makam. olup
elde nOmOnesi yoktur.
hidz-I Irak : muz. TUrk mOziglnin en at alt.
aSlrllk mUrekkep makamlarmdan
olup nUmOnesi
kalmaml~tlr.
437
hldz-. muhilifek
hleb-. muhalifek : muzo TOrk mtiziginin en az
be$ 6Slrllk bir mOrekkep makaml oluD nOmOnesi
yoktur.
hieiz-. Tu,ld : muzo Turk mOziQinin en az altl
aSlrhkbir: mOrekkep makaml olup nOmOnesi .kalmaml~tlr.
hieizi Isfahan
j~\ ~jl~ (a.f. b. I.) :
muzo Turk mOziginin en az be~ aSlrhk mOrekkep
makamlarmdan olup nO'mOnesi kalmaml~tlr.
hieizi-unak
J~~'~jl~
(a. b. i.)
muzo TOrk mtiziginin mOrekkep makamlarmdandlr.· Bu
makam adslz bir Bekta~i nefesinde gorOlmO~ olup Rauf Yekta Bey tarafmdan
adlandlnlml~tlr. Terkibi hicaz ve hOmayun makammau~~ak veya hOseyni makamtnln, i1avesinden
ibarettir. U~~ak veya hOseyni dizisi i1e dOgah'da
durur. GOc;lOleribirinci derecede -hicaz, hOmayOn
ve .u~~ak makamlarmln gu~lUsti olan- neva ve ikinci derecede de.huseyni'nin gOc;lUsO olan- hOseyni'. dir. Donanlmrna hicaz gibi .si baklyye bemolUile
fa ve do baklyye diyezleri konulur. U~~ak ic;;in bu
Oc; perde bekar yaptllr ve si koma bemolU alJr.
(hOseyni ic;;in si bekar ve si koma bemolO i1e do
bekar yapllJr ve fa baklyye diyezi muhafaza edilir ).
hieaz-kar
(a. f. b. i.)
muzo
Turk mOziginin
~ed
makamlarlndandlr. Tahterkibedilmi~tir. Ragbetle
minen 170' sene once
kullanrlml~ bir makamdlr; c;;ok husOsi bir eda ta~Iyan bi'r diziye maliktir. Zirgiile basitesinin rast
(sol) perdesindeki !;leddidir. (evcara'nrn bir yanm
ses tizinde kalan !;lekli olur) gOc;;lOsO -be!;linci derecesi olan· neva'dlr. Dizisi inicidir, niseb-i !;lerife
S~YISI, zirgiilede oldugu gibi, 7 dir. Donantmrna
si koma mi ve la baklyye bemolleri He fa baklyye
diyezi konulur. ~u hale gore orta sekizlideki sesleri soyledir (tizden peste dogru) : gerdaniye,
evic;;, hisar, neva, c;argah, segah, zirgOle ve rast.
Ancak bestekarlann hicazkareserlerde slkc:a va
kan!;llk olarak nihavend ve yegahda hicaz i1e rastda hicaz (donanlmr s ve mi koma ve la baklyye
bemolleridir) gec;;kileri yapml!;l olduklannt ilave
etmek laZlmdlr.
hieazkar-kurdi
~~..J) ..:l( jl~
terkibettiQi ilk makamdan biridir; hicazkar makamrna bir pOselik be~Jisi ilavesinden mtirekkeptiro POselik be!;llisi ile dOgah perdesinde kalrr.Gu~
IU birinci der:ecede ~hicazkar'ln gOclUsuolan- neva'dlr. Donanlmlna, hicazkar gibi, si koma, mi ve
la baklyye bemolleri i1e fa baklyye diyezi konu,
lur; pOselik be~lisi -Ieya pOselik makaml ic;;in, bOWn bu artzaiar bekar yaptllr ve sol ic;;in baklyya
diyezi (yeden olarak) kullanllJr.
muzo kOrdi'li
_hicazkar'ln eskiden ve az kullanrlml~ olan birinci ~ekline (ki
hicazkar ile
rast'da kOrd!'den
mOrekkeptir) verilmi~ bir ad.
(bkz : kurd!'li hic~zkar).
jJjJ> j~
hieiz-nevruz
(a. f. b.,
L) : muzo Turk muziginin en az altl aSlrllk murekkep makamlarlndan olup, rlumOnesi kalmaml~
tlr.
hieax-puselik
(a.
f. b.
L) : muzo TOrk mOzig;nin mOrekkep makamlarlndandlr.
Dede
Efendi
tarafmdan
terkibedilmi~tir. Makam, hicaz'a pOselik be~lisi veya
makam' i1avesinden murekkeptir. POselik i1e dugah~da kallr. Guc!u birinci derecede ·hicaz'm guC;;~
!usu olan- neva'dlr. Donanrmlna hicaz gibi si baklyye bemolu iJe fa ve do baklyye diyezleri konulur. POselik ic;in bu ar,lzalar duzeltilir ve yeden
olan sol, baklyye diyezi alJr.
(a. f. b._
hieaz-selmek
L) : muzo Turk muziginin en az altr asrl'IIk mOrekkep makamlarlndan olup, numOnasi kalmaml~
tlr.
(a. f. b. L) : '
muzo Turk mOziginin en az altl aSlrllk mOrekkep
makamlanndan olup numOnesi kalmami~tlr.
.t...,v-- j
hicaz-zemzeme
j~
(a. b.
L) : muzo Turk muziginin en az bir buc;;uk iki
aSlrhkmurekkep makamlarlndanolup, numunesi
kalmaml!;ltlr. Hicaz'dan . sonra, kOrdi dortlUsu iJe
kalmaktan ibarettir.
hieizi
(a. b. i.)
(a. f. b. L):
hieiz-maye
muzo Turk muziQinin en az altr aSlrllk bir mOrek·
kep makaml olup' numOnesi kalmamr~tlr.
(a. s.)
1. Hicaz'a
mensup, Hicaz'la ilgilL 2. Hicazll.
hieee-
4,S::
(a. i.) : bir kerre hacca gitme.
hieeet-ul-veda (veda haccl) : vefatJndan bir yrl
once Hz. Muhammed'in Mekke'ye yaptlQI son hac.
hieazkar-puselik
(a. f. t. b. L) . muzo santOri Edhem Efendi'nin
'-438
hieir
(a. i.) : huy, adet, tabiat.
.)~
hicr
(a. L)
j \~
(a. i.) : 1. aYrJllk.
(bkz : ftrak, fGrkat, iftirak). 2. unutulmaz aCI,
keder, i~ aCISI.
hicran-:zede
(a.
.
f.b.
s.)
u
hidiic
~ \.,c;.
o.)~
hidiid
hidiidet
Me.kke'-
(a. s.) :1. tar. hicretle
>~
Ca. L ).: ed. biriyle, ~iir yo-
liyle alay etme, ~iir yoliyle birini guWn!; hale koyma, yerme. [kelimenin asll "hecv" dir].
'tSJ~
(a .. s.) : ed. hicivle i1gili;
yermelL
c.) : ed. hicivle i1gili
~iir
(a. i. hicviyye'nin
ve manzOmeler.
4J..J~
(a. i. c. : hicviy-
~_:41
(f. zf.) : 1. yok
denecek
kadar az olan; yok olan. 2. s. ehemmiyetsiz, degersiz.
~~Jb
Y
•
l:>l::.~
(f. s.)
hi~
yok,
bombo~.
hi~i
hi~-kiire
i.)
:
bir
(a. i.) :
(a. i. hadek~'nln c.)
JI ..b..
c.)
(a. s. hadle ve
: kollarJ bacaklarJ semiz, etli olan
hidiim
i \.,c;.
(a. i. hademet'in c.)
deve ayagma baglanan kaYI~lar, halkalar, ayak
lezikleri; ayak k6stekleri.
J\~
(a. s.) r: ahmak.
(a.: i.) : son, nihayet,
hidis
\
hida~
(a. i.) : tlrmalama.
~\~tl
(a. i.hadl'nin c.) :
yeti, dogru, yolu g6sterenler. (bkz
hadl).
(
hidiiyet
zoot
(a. i.)
hidiiye
(a; i.)
..::..!,\...\;b
1. hak
luna, dogru 'lola kdavuzlama. 2. erkek ad.
t.J;_41
Y.
") lS:~:Jb
( f. L) : hi~Iik, yokluk.
(f. b. s.) :
i~i
rast
gitmiyen.
hl~-kes
c.
vazge~l"lJesi'.
.;:".) \.l.> '
, hidil
hidiit
hi~-ii-hi~
i.
bitim.
yat) : ed. 'hiciv s6zu veya yazlsl, ta~lama.
hi~
Ca.
bebekleri. (bkz : ahdak).
hidan
..:...b~
hicviyyiit
(a.
nm matem tutup sOsten
i1gili. 2. tarih ba~1 oJarak hicreti alan : Hicri 1298
tiirihinde.. [muen. "hicriyye" dir].
hicviyye
(a. 5.) : kusur, noksan,
deve slrtma vurulan yOk.
hidik
hicvi
(a. i.). (bkz : hizab).
(a. i.) : 1. tar. memleket-
hicret-i nebeviyye : Hz. Muhammedin
den Medlne'ye ~6c; etmesL
hicv
La.>
hidab
hidiice
ten memlekete g6~. 2. Hz~ Peygamoer'in Mekke'den
Medlne'ye g6~ etmesi ki, islam takvlminde tarih
ba~1 saydlr.
hicri
(a. L hadeb'in c.)
hidab
eksik [ibadette].
hicranll.
..:... .)~
hicret
hlle, duzen, kur-
(a. i.)
k~nburluklar, yumruluklar.
hicran anlatan, hicran bildiren.
ugraml~,
~
(a. b. s.)
hicran-meal
hicrana
t
nazllk, oyun.
cudaytfGrkat). 2. saYlklama, sa~malama.
hicran
hida'
: 1. aYrJllk. (bkz
U
....('~
." •.
hiddet
~~:>-
.£ a. i.) : 1. 6fke. 2. keskinlik.
hiddet..i basar : g6z keskinIiQi.
hiddet-i seyf, hiddet..i tig -:
(f. z.) :
hi~
kimse.
hiddet-i zeU : zeka
klll~
keskinIi~i.
keskinligi•
hidem
..:."L.~
hidem, hidemat
r~
{,
hikem
(a. I. hidmet, hizmet'in c.) : hizmetliler; hizmet.
ler, i~ler, vazHeler.
hl-demat·, ,ikka : toprak kazmak, tal} ta~lImak
gibi mahkOmlara
gordUrUlen agrr hizmetler, fro
travaux forces., [1274 tarihli oez8
kanununda
mevcut "kUrek" ve 1286 tarihli Askeri' Ceza Kanunnamesinde mevcut· "pran~abent"cezalarl bu
nevldendi rler ].
i~ini
hidmet-i askeriyye : askerlik hizmetl, gorevi.
hidmet·i varano. safa .: safa dostlarmrn hizmetl.
hidmet-giizar
1. hizmet-gUzar, ~unun
ren. 2. komisyoncu.
bunun
)l('-:.. ~
hidmet.kar
(~.
f. b. I., ;
Il}ini
gorUve-
(a. f. b. I.)
~
hizmetkar, hizmet<;i [daha <;ok erkek].
hife
hikemi
(Ji..";"
hiffet
( a. i.). (bkz : havf).
..:,.A;'
( a. i.)
1~ hafiflik. 2.
:
hoppallk.
(f"G.
hik-
(a. s.)
: hikmet ve fel-
..:."L.b
hikemivyit
(a.i. c.) : hik-
met ve felsefe ile ilgili soz ve dUl}tinceler. .'
hikka
di~i
(..b
(a. i.)
: dort yal}ma giren
.~
(a. i. c. : hikek) : Ral}rntl.
deve.
hikke
..:..~
hikmet
(a. i.) : 1. hakimlik.
2. sebep.
hikmet·i ameliyye
pratik bilgl.
hikmet·i hukOk : hukuk hikmeti.
hikmet·i i1ihiyye : ancak Tanrr'nrn bilecegi il}.
hikmet·i midde : i$in hikmeti. 3. fizik [eskideol.
hikmet·i tabiiyye : fizik bilgisl.
·hikmet·i tecriibiyye.: tecrtibeye dayanan hikmet.
hikmet-i te,ri : Allah'rn emir va nehllerine hUkmolan rabbani prensip.
hikmet·imiz
hafifme$replik, hoppalrk.
hiffet.i mizac
(a. I. hikmet'in c.)
sefe ile i1gili soz ve dU!';Unce. [kelimenin as" "hikmi" dir].
(a. I. hidemat·) :1. 'l},
hidmet
hizmet,. vazlfe (* gorev). 2. il} gorme, birinin
gorme.
rC",
metIer:
~.•
r
~
(a. f. b.s.)
hikmetle karl$lk. (bkz : hakimane).
(f. i.)
~arap
hik-i ,erab'
: tulum.
hikmet-imOz
tulumu.
(a. I. hikayet'in
hikayat
c.) : .
hikave, hika.yet
..:..!. ~ {,
·41
~
(a. I. c. :
4fP;~~
(a. f.
b. i.) : hikaye yazan, hikayeci, romanci.
hikaye.niivisi
l"S-!. J'
4J
~
(a. f. b. i.)
hikmet.nime
hikmet-,inis
'jb yy ~~ (a. f. b. s.)
hikaye soyJiyen, hikayeci.
hik~e
440
(...,;,C..>
..:....J: (a.
f. b. s.) :
kU~(jk
tulum.
·<t.V ~
(a. f. b. I.) :
lJ"l:...:. ..:....(..
(a. f. b.s.)
~
hikmet, felsefe bilen.
hila'
{f. I.}
..; J,}
Antepli ibrahim bin SaWnin, hilkatten, .tablatten,
peygamberler tarihinden ve uzun mUddet gezip dola~trgl .memleketlerin tarih ve cografyasrndan klsa
klsa, dogup bOyOdOgO Antep ile MIS". tarihinden
nisbeten daha geni$ balisedenmanzum eseridh".
[mUellif, 13.000 beyti bulan bu gUzel mesnevisinl
1487 (H. 893) yrlmda memleketinde bitirmi~tir].
hikaye-nUvislik, romancl"k.
~ikiye.perdiz
(f. b. s.)
hikmet satan, hikmetli bir soz soyledigini sanan.
hikay§t) : 1. anlatma~ 2. roman. 3. masal. 4.
olmu~ bir hadise.
hikaye.niivis
.
1. hikmet. ogreten. 2. hikmetll.
hikmet.furO,
hikayeler.
:,... r .:..S:~
..I
,A-l;.
(a. i. hil'at'm c.)
I...
ler, giydirilen kattanlar.
hil'at-
hUb
(a. i.) : 1. kar~l/ zld. 2.
yalan.
hilM-j ada : fels. saplkl,k, (.* dUzgUsuilUk), fro
anomalie.
hilM·. hakikat : hakikata, ger~ege uymlyan, ha·
k'ikata zld.
(a. zf.)
hilafe"
hilM, yalan
[eskiden ertesi' gUnU ramazan ve bayram 0lacagm8
i$aret saydmak Uzere, Ay'm bir ak$am once bat,da
ufka yakm. vaziyette gorUlmesi ve bunun mutlaka
$ahitlerle ispat edilmesi keyfiyeti. °Hava kapaIJ olup
da rU'yet-i hiial vaki olmazsa $aban ve ramazan
otuz gUnUzerinden" hesap edilir ve buna "ikmal.j
selas1n" (otuza doldurma) denirdi]. 2. kadm ad,.
hilil.i ahdar : ye~ilay.
hilil.j ahmer : k,zday.
olarak.
(a. i.) : 1. di$, kulak ka-
hilil
d)1;..
hi/afet
(a. i.)
1. birinin yeo
:
rml tutma. 2. halHelik, peygamber veklli olarak
islamll~1 koruma vazlfesi. Dar-ul.hilif. : istanbul
(bkz : Astane).
(a. f. b. i.) :
hilifet·nime
tar'ikate intis·ab ile usOI dairesinde muayyen men·
zilleri Cl$arak ir$ad mertebesine yOkselenlere istekliIerin ir$ad ve terbiyesine ruhsat ve izni muta·
zammm $eyhi tarafmdan° veri!en mUhOrlU ves'ika.
4tl~ ~;..o
hilafet-penih
(a. f. b. i.) :
hilBfetin dayanilgl olan,
hilafeti koruvan kimse,
hallfelig; haiz bulunan, padi$ah.
~o~~;..
hilifet-penihi
L)
(a. f. b.
: hilMetpenahIJk.
hilaf-~iran)
,I·
ftl-
(a. f. b.
S.
c.:
: aleyhinde, zld fikirde bulunan.
J\.,,~ ~;..
hili,.giran
°
(a. f. hilaf-gir'in
c.) : hiJafgirler, aleyhte bulunanlar.
hilif·girane
"".
\~; ~;..
(a. f. zf.)
hiJMgir olana yara$lr sOrette.
hilafgirlik, kar$1 tarafl tutma.
hiliflna
(a.
..:..l
hillUet
luk. (bkz
t. zf.)
aksine,
(a. i. c.) : polemik
hi/iii
(a. b. s.)
kar~l.
"...!){.4l
J ){.4l
1. hilal; yeni Ay
( a.s.)
-cJ ~
(a. I.) : bot. kJrlangJ~
(a. h. I.) :ta•• Ka·
c\..!){.4l
Hililiyye
diri tarikatl $Obelerinden birininadJ. [bu ad. kurucusu : ~eyh Muhammed Hllal-Or-R8m-Ul-Hemeda
.niyy.O$ ~em'nin admdan almJ$trr;J.
hilbi
hiJa~
(a. s.). : beyaz lie zen~
\,.$N ){;..
(a. i. c. : ehi"e) : 1. veni
Ay. (bkz : mah·i nev). Ru'yet.i hilal : AYI gorme.
";'j.;..
(bkz :
(f. i.) : kavga, gOrO!tO,
halaIO~).
(~.
hil'at
i. c. : hila') : eski·
den, padi$ah veya vezir tarafrndan takdir edilen,
begenilen kimseye giydirilen sOslO elbise, kaftan.
hil'at·i \fihire
~okdegerli olan kaftan.
jJ~
(a. f. b. i.) : hil'at
diken, hil'at bl~en, terzl. °
hilb
hilil
samimi dost-
otu denilen bir nebat ('" bitki).
hil'at·dOz
usOI ve kaideye
( a. i.)
halalet, hulalet).
bilgisl.
hi/if·ul.ide
~;..
$eklinde olan, veni Ay He i1gili•. 2. i. bir vaz, sitili.
3. i. erkek ad,.
~amata.
::,ddma, tersine.
hilifiyyit
(a. f.· b. s.) :
ci melezi, fro hybride. [mOen. "hil8siyye" dir].
(a. f. b. i.)
hilif-giri
J~.
JJ.\
hilil·ebrO °
hila! ka$IJ, ka$J Ay gibi olan.
hiJiliyve
?";.
_. . . ~
hili,.gir
rt$tlracak alet. 2. iki $ey arasma sokulan O~OncO °
~ey. 3. ara, arallk. "
hiUiI.i sutur : sat,rlarrn aral,gr. 4. zaman ara·
Irgl. (bkz hengam).,
hilll·r ,a'bin :$aban ayl j~inde.
(a. i.
C.
:
ahlab) : anat.
1. tlrnak. 2. ci/;ier; cigerin perdesi. 3. bot. turp.
4. asma yapra/;il. 5. S. zampara [gen~].
441
hile
4..L>
hile
aldatma~ dubara. [Arap~a'da aS11 manasl "!rare"
dir ].
hile-i ~er'iyye : ~er'i !rare, bulunan ~er'i kolayIrk.
j
hile.biz
4 ~""'
(a. f. b. s.) : hile·
ci, oyuncu~ dubaracl,
hile-perdaz, hile-saz).
aidatici. (bkz : hile-kar,
(a. f. b. s.) : hileci,
hile edE!n, duzenbaz, oyuncu. (bkz : hile-baz, hile·
_perdaz, hile-saz).
(a. f. zf.)
hile·kar·ane
hllekarcaslOa.
IS)\S ctl:;,,",
hile-kari
olan
(a. i.)
(a. f. b. i.) : hllekarlJk.
insanm tabiatinde
yava~lJk, yumu~aklJk.
hilm·i himari : a~lrt derecede yava~lrkve yumU$akhk ki, makbul sayrlmaz.
hilmiyyet
(a. i.)
yava~lrk,
yumu$akllk.
hiltit
)\S'<tl:--
Ilile.kar
(J...
hilm
(a. i. c. : hiyel) : oyun,
bot.fena kokylu
(a. i.)
bir ere~it zamk, ~eytan teresi.
hilye
<lJ,.
(a. i.) : 1. sus, zinet, cevher.
2. guzel slfcitlar. 3. guzel
med'j'n mubarek vaslflarlnJ
tan manzum veya mensur
hakani" me$hurdur]' 5. g.
yuz. 4. Hz. Muhamve gOzelliklerini anlaeser. [bizde "hilye-i
s. bir yazl sitili.
hilye-i ~erif : g. s. Hz. Muhammed'in yazl ile
portresl.
yapilml~
j \", J ctl.....
hile-perdb
(a. f.b. s.) :
y
hileci. (bkz
hile-baz, hile-kar, hile-saz).
j l.... <tl:,,",
hiIe-sax
ci, duzenci, oyuncu. (bkz
-perd§z).
.....Ji!,,",
hilf
..:,.lL;.
yaradrll~.
(bkz :
s6ile~me.
(a. i.) : 1. yal'atrl-
fltret). 2. tabiat;
(a. f.) :
hllkat~e, varadlll~
(a. i. c.)
yaradlh~ta
olma.
,
(a. s.) : hilkata men·
sup, hilkatle ilgill. (bkz
...I_=--
(a. s.)
cibilli).
: 1. helal, ~eriat!re ya-
pdmasma izin verilmi~. 2. hac zamanlOda Mekke
dl~lOda ehrama girilen yerin dl~i1nda bulunan saha'.
(bkz : Harem).
hille
,Ad'
4"l~
(a. i.)
ku~-
(a. L) :
susaml~,
su-
suz. (bkz : at$an) .
himar
.Ur-
( a. I.
IS) l..i'"
(a. s.)
j
C.
hamir)
er-
kek e!,iek.
himari
1. himarla iI-
gili, e!,ieklik. 2. e$ek gibi.
~~ l~
(a.l I.)
koruma, korunma.
himaye.i etfal cem'iyyeti : ~ocuk esirgeme kurumu.
(a. i.) : hl1ki olma,
hilki
hill
hdkat-
olan vaslflar.
hilklyyet
yaradllJ~ta
j~-~
himaye.l, himayet
hilklyyat
bot.
him '("~;' (a,' i.) : huy,tabiat.
himan
baklmlOdan.
Ie i1gili,
(a. i.)
helyOn ).
hile-baz, hile-kar, hlle-
.aferini~,
"'.'i.:L:-
hilkaten
hlle·
(a. I. c. : ahlaf) : 1. birlik
hilkat'
>:16::,
konmaz, fro asperge. (bkZ
(a. f. b. s.)
maksadiyle ittifak, ya/"dlmla$ma. 2;
ma,
j
hilyevn
durak, istasyon.
himaye-i hayvanih cem'iyyeti
ma dernegl.
(f. I. )
hime
hayvanlarl koru-
odun, kutlik (bkz:
h'izem).'
(f. b. i.). (bkz:
hime·ke~
hizem-ke$ ).
himem
r~
(a. i. himmet'in c.) :
1. gayretler, emekler, eralJ~malar, yuksek iradeler.
2. ermi~ olanlarln t€/sirleri.
, ":"'~ ...A:>
himemat
JA-'
(a. L)
yOk.
hafif yOk.
(a. i. c.
himmet
himem) :
(a.
ic;mede]'
Yemen'de
himyeri
(a. s.)
Himyer'li.
himyevi
(a. s.)
perhiz ile
~ehir
(a. i.)
bot.
(a. h. i.) : tas.
4>.J.:A:> '
J~
hindu
(f.i. ve s.)
1. Hintli.
Sekendiz, Zuha.f). 3.
SatOrn. (bkz
'~J~
/
( f. L)
hindubar
J.
hinduvane
4>'\J~ .
kasl.
(f. i. )
ka'vun.
h. L)
(a.
Himyer
bir
Hindiy.ye
perhiz [yeme;
L)
HOnOd):
tarikati ~Obelerinden birinin adl.
(a. h. i.) : tas. Sofiy-
Himltletiyye
venin bUyOklerinden Haci
Bayram-I Veil taraflndan kurulmu~ olan Bayramiyye tarikati ~Obele
rinden birinin adl. [Kurucusu Himmet Efendiye
nispetle bu adl alml~tlr.
[tezhip; hat,.
c. :
(a. h. L
,,4"":A:l
hindiba'
himmet-Oro-rical,
takla'-ijl.cibal: becerikli insanlarrn himmeti, daglarr yerinden saker. 2. yUk.
sek ir€ide. 3. ermi~ kimsenin te'siri.
gUzel sa-
1. Hindli. 2. Hindistan ile veya Hintliler ile ilgilf
o.lan. Temr-hindi : demirhindi denilen ve su ile
ezilerek i~ilen kara bir meyva.
1. gayret, emek, ~all~ma, ~abalama.
himye
~~A:>
Hindi
himl-i cesim : aglr yOk.
himl-i hafif
(a. L)
natlarda kullandan bir kaglt ci'nsL
minyatOr, v. b.].
(bkz : himem).
himl
~..I.:A:>
hindi
(a. i. himmet'in c.).
(a; i.) :
hine
adl.
(a.
hink
hirabe
4>. \,.;..
i.) :klr at.
(a. L) : ~ehir
yapdan haydutlukta, yol kesicilikte' bulunma.
ilgili.
biram
(a. i. c.
hin
ahyan)
an, za-
man, vakit, sira.
hin-i hacet : 'gerektigi zaman.
hin-i sefer (yolculuk ani) : alUm.
(f. i.)
hina
:
~arkl
(f. b. L)
: ~arkl
(a. s. hOnsa'nrn c.) :
kendilerinde hem erkeklik,
bulunan kimseler.
..I.~
korku. '( bkz
. bim, havf, ters).
sayleme.
llayliyen, hanende, sazende. (bkz : hanende, hun.
ya-ger ).
Hind
:
(f. s.)
hirasan
korkan,
kak.
hina-ger
~L:;..
(f. i.): s~lrnma,
(f. i.)
hiras
(bkz : hunya, terennOm).
hinas
("1-,;'
rak edall edah yOrOme. (bkz : bahtere).'
hem
di~ilik
alameti
(a. h. L) : 1. bir kadrn adldlr.
[Hz. Hamza'nrn cigerlerini yiyen kadrn. EbO SOfyan'rn karlsl]. Fetva ve~eriat i~lerinde mOcerret
olarak kadrndan bah is ac;t1rnca bu ad ~ok gelter.
2. Hindistan. DeryS-yi Hind·: Hind Okyanusu.
hirase
4....
\~
korkutacak
(f. i.)
bostan korkulugu.
hiraset
.;;. \-"'"
hirave
,;:,J \~
hirba'
4-'~
(a. i.). (bkz : haraset).
(a. i.)
:. asa, baston.
(a. i.) :
%001.
bulkal,emOni
mec. slk slk fikir degi~tiren kimse.
hirbed
rrn reisL
(f. L)
: ate~e tapanla-
hire
(f. i.). (bkz
o~,..
hire
hlyre).
hisar
,...
)-,,0 \ ~..f-
hired-imu%
s'anatlar,
meslekler.
hirrekle
(a. s.). (bkz
herkele,
hurekile).
hirem
tvA'
(a. i. c.
ehram ). (bkz
ehram).
hiremi
sup, ehram
(a. s.)
(a. i. c.
hiref)
san'at,
meslek.
hirmin
(a. i.)
j\...,):>.
1. nasipsizlik,
mahrumluk. 2. mahrOm olma.
~,;-,
hlrmen
(a.
vA'
i.)
: kedi.
()VA'
(a, L c.
hirre-nime
(bkz : gOrbe,
hOrer): di~i kedL
(a. f.
b.
L)
uL:..
(a. i. c. : his8b8t) : he-
sap, saymai aritmetik, fro arlthmetique. Bi-hlsAb :
hesapslz.saYlslz,pek ~ok. IIm·i hislib :aritmetik
bilgisL ind-elohisib ': hesap sonunda; hes8bedi'lerek.
hlsAb-.
hlsib-.
hisib·.
hlsib·,
hisib-I
mental.
a~eli :
nazari :
tefizuli
temimi
zihni':
hisibi
hisin
444
mat. pratik hesap.
mat. teorik' hesap.
: mat. diferansiyel hesap.
: mat. integral hesap~
mat. zihin hes8b", fr.calcul
J. L:.. ' (a. s.}:hes8bln' iyi bilen.
~l-:..
(a. i.) : ayglf.
(f. b. i.) :
c~4,...,J'y ().,))~:>.
(f. t. b.
i.) : muz. re diyez minor'On Turk muzigindeki ismi oh.,lp, pOselik makammln hisar perdesindeki ~eddidir. Donanlmma alt' tane (fa, do,
sol, re,la, mi) kuc;uk mucenneb, diyezi konulur
(yeden sesi i~in do ~ifte diyez allr). Orta sekizlideki sesleri, pestden tize dogru ~oyledir : kaba hi·
sar, dik Acem-a~iran, geve~t, zirgule, dik kurd?,
pOselik, neva ve hisar.
:
merhum Pertev Pa~a'nm miz8hi bir eseri.
. hisib
j\~.c}...a>,
. hisir-a$irin
hisir'da pus~lik
,sinnevr).
hirre
(f. i.) : muz. Turk mO-
muz. R8k,m' Elkutlu taraflndan takibedilmi~ va
bir devr·i kebir beste bestelenmi~ olan murekkep
makamdlr ki, hisar'dan yeg8ne fark, hOseyni makamr vey8 be~lisi kullanmaYlp, bunun verine u~~ak
dortfOsu'nOn hOseyni-a~irim perdesindeki ~eddini
(a~lran, ,rak, rast, dugah) kullanmak ve boylece
a~iran perdesinde karar kdmaktan ibarettir. Gu~
IUsu de pOseliktir.
(f. L) : harman.
hirmen·i mih : Ay agl". (bkz : h8Ie).
hirr
}...a>'
zlgmin en eski murekkep makamlarlndandrt; sOz-i .
dil makamma hOseyni be~lisinin veya hOseyni ma· I
kam,"1n i1avesinden murekkeptir. HOseyni ile dO· .
g8h'da kallr. Gu~IOIeri birinci derecede ~sOz-1 dil'in
tiz durag, ve huseyni'nin gu~lUsu olan- huseyni,
ikinci derecede de -sOz-i dil'in qu~lUsu olan· pOseliktir. Donan,mlna sOz-i dil'inki gibi sol ve re bak,yye diyezleri koriulur. Huseyni i~in sol bekar, re
bekar, si koma bemoll!i ve fa baklyye diyezi kullanrlrr.
~
hireme men-
~eklinde.
..:..t...T""
hlrfet
(a. i. hasr'dan) : 1. ku-
etrafrnl alma. 2. kale, etraf, istihkam" kale, bent, (bkz : hlsn).
hisir
(a. i. hirfet'in c.)
...J.,):>.
l...a>
~atma,
(f. b. L)
muallim (* ogretmen). (bkz : hace).
hiref
j
hisarek
~}...a>
(f. b. i.) : muzo
Turk muziginin en az altl aSlrllk bir murekkep
makaml qlup numOnesi kalmaml~tlr•
his-ar-evic
c:. J \
)
~
(f.
b:
L) : muz.
TOrk muziginin en az alt. asrr"k bir murekkep
makaml olup numOnesi kalmaml~tlr.
hisSr..buzurg : muz. Turk muzig;nin eski mOrekkep makamlarmdan olup nOmOnesi kalmaml~
tlr~
hisir-. gayr.i miisteir : muzo Turk mUzig;nin en
',az be~ aSlr"k mOrekkep makamlarmdan olup nOmOnesi kalmaml~t,r.
hisir-t kadim : muz. Tur~ mOziginin eskl mUrekkep makamlarmdan olup, nUmOnesi kalmaml~
tlr.
hisir-. nik : muzo TUrk muziginin en az alt,
aSlrJrk bir miirekkep makaml olup numOnesi kaf.
maml~tlr.
I
hitiber
lS~..f'
hisar-kurdi
j .",. .
(f. a. b. ,i.) :
muzo
AbdOlbaki
Dede'nin
terkibettigi
'ma kamlardan biri alup nOmOnesi kalmaml~tlr. Hisar', mOteakip bir kOrdi dartlGsU iJe dOgah'da kallr.
~U<\"""o)La...
hisar-puselik
(f.
hisbin
hesap, say-
(a. i.)
ma; hesap garme.
hisbaniyye
(a~
i.)
hissi
1.5-
hissivvit
yOksek hisJer duYgular.
hissiyyet ~> (a. i.) : duyarllk; dUY9ululuk.
~y.
hi,
(f. i.
C. :
....r>
(a. i.
C.
0~y.
hiliin
( f. i. hi~'in c. ~
hi~avendan ).
hisse, 4..a>-
(a. i. c. : hlsas) : pay, na-
sip.
hisse-i mahabbet : muhabbet hissesi.
hiss-i mufre:r:e : huk. [eskiden]. bir tapragm
taksiminde kismet sahiplerinden her birinin his, sesine isabet eden yer.
hisse-i !;8yia : huk. mO~terek
cUz'Une sirayet eden hisse, pay.
hiss,e-~in
)~4..A'"
c.)
(a.f.b.i.)
pay
(a. f. b. i.)
his-
0\...\I·,~y.
(a. f. b. S. )
1•
hissesi alan. 2. pay alan. 3. ibret alan.
(a. zf.)
: duyguca, duy-
..:-... : > - ' (a. i.) : cimrillk, tahisset
mahkarl, k, nekesl ik. (bkz : hasilset ).
hi.'
)..l...:.~";-
hili·dar
(f. b. s.)
temizlik:
kaidelerine ~ak bag" kalan [adam],
(f. zm.) : kendi.
hiliten-dir, hi,dir )..l.~>';"
(f. b. 5.)
"
)b ~-'.;..
sagflgml karuyan, kendine iyi bakan.
ulk;..
(a. i.) : 1. bir vey8
bir <:;ak kimselere aglzdan veya yazl ile soyleme.
2. Kur'an. (bkz : FOrkan, HUda, Kitab, Mushaf,
Necm, Nur, Zikr).
hitib-. izzet : Allah tarafrndan soylenen soz.
(a. i. c. : hitabat)
hitibe
..l.':'" 4...a>
(f. b. i. hi-·
akrab§Jar, saysaplar. (bkz
~an ).
hitib
sesi alan, hisse sahibi.
hisse-mend
hiliivendin
~avend'in
(f.. b. i. c.
: akraba, saysap. (bkz : hi~ ).
bir maIm her'
alma.
hisse-dar
...\I' -'~,,;-
hiliivend
ahsSs) : duyma
:
hi~an) : akrab~,
saysap. (bkz : hi~av.end).
(a. i.) : ecir, sevap.
kuvveti, duygu.
hiss-i selim : * 'sagduyu, fro bon sens.
hiss kabl-el-vuku', hiss-!' rllukaddem : vukuundan once hissetme, 'It ansezi, fr:o pressentiment.
duy-
gizli duyguJar.
hissiyyat-. ulviyye
hi~avendan)
hissen
gulanarak.
(a. i. c.)
akrabalar, saysaplar. (I;>kz
hisbe
hiss&'
(a. 5.) : his iJe, duygu lie
gular, sezi~ler.
hissiyyat-.. hafiyye
fels. fro
scepticisme.
hiss
(a. f. b. 5.)
4...a>
i1gili, fro sentimental : [mOen. "hissiyye" dir].
b. i.) :
muzo
TOrk
mOziginin
tahminen
iki
bu~uk
aSlrllk bir mOrekkep makamldlr. Bu makam,
hisar ile pOselik makamlarmdan mOrekkeptir. POselik i1e dOgah perdesinde durur. GO~lUleri, birinci derecede hOseyni,
ikinci derecede pOseliktir.
Dananlmrna "sal" ve "re" i~in lki tane ,baklyye
diyezi kanulur. POselik makaml i~in "re" diyez
bekar yaprl,r.
~~
hisse-yab
bulan, hisselenen.
bir tapluluga kar~l irad ediJen ~a~turu.cu sozler.
(a. zf.) : birinin yU-
hitaben'
zUne soyliyerek.
hitibet
..:-! lb.;.
(a. i.) : 1. ha,tipl ik, j:JUzet
soz soyleme, soz s6yleme sanatl. 2. hutbeakuma
veya hitabe, nutuk iradetme.
445
hitabiyyat
.::., l~ lk;.
hitabiyyat
hita-
(a. i. c.)
hitabiyye
d......
~~
hiVaz
(a. i. hayz'rn c.) : 1. hek.
aybai;lan
[kadlnlarda]. 2. (a. i.
(bkz : hiyaz).
bolarak soylenilen sozler.
lb.;..
(a. I. hitabiy-
vat) : hitaptan ibaret olarak soylenilen sozler.
c.).
(a. i.) : 1. bir ara-
ya toplam9. 2. kendisine mal etme.
(a. i.) : 1. son, nihayet. 2. bitme, tUkenme.
l-:--
..:., j
hiyazet
havz'rn
J-::'>-.
hivel
(a. i. hile'nin c.) : oyun·
lar, 'aldatmalar, dubaralar. ilm-iH.hiyel :' mekanik
bilgisl. Letaif·UI~hivel : kurnazca oyunlar, hlleler.
(a. f. b. s.)
hitAm.pezir
hiyela
nihayete, soria eren.
(a. i.)
: kibir, gurur,
azamet; kendini begenmii;lik.
(a.
sUn net, sOnnet
i.)
hivem
etme.
(a. I. hait'in c.) : duvar·
hitan
lar, hailler, engeller, avlular. Li·I.hitan-, azan (du·
varlann kulaklart vardlr) : Yerin kulagl vardlr.
..:.i l:;..
hitanet
( a. s. )
(a. i. hayme'nin c.)
1".':'-""
~adlrlar.(bkz
: hlyam).
, hiV,yef
(a. s. haif'in c.). (bkz':
haif).
( f. 5.) : sl~nyan, kalken,
.hiz
: sOnnet~i1ik.
atllan. Seher-hiz : erken kalkan.
L::...b
.
hitar
)
hitr
.,:"A:,
( a. i.)
herze,
sa~ma
soz.
hiz
( a. i.)
manaslz, faydaslz
soz, yalan, kltlr.
hiz
hivel
",.I J''>-
(f. s.)
.;:->-
(f. s.) : ~oi;kunJuk; dalgalanma.
(a. i.). (bkz : zeval).
hid'
1. su~, gOnah, kusur. 2. fena bir vaziyet ba!;lan,glCI. 3. yokluk.
r. L.A:,
.
'-
(a. i.) : 1. at kurumasl.
2. sava!; bai;lama. 3. Iztlraplt alma.
hiyaket
(a. i.) : dokumaclllk.
(a. i.)
hiyam
r"
(bkz :
hiyan
l.-.:A:,
at~an,
.,:,L.,>..:..'L~>
hiyat, hivatet
1. hayvanln kl-
hizab
s,usamli;
.".-~.\
hidb.engiz
r).,j
( a. i.)
zeman; devre.
( a. i.)
dikmek.
'\
~~->
(f. b. s.)
...::-~
\~;.
(f. b. i.) : <;ocuklarm
durtut oyunu.
van. Uftan
L... ,1L.,.
dalga. (bkz:
dalga kaldlran.
.,:,\~-;.
hizan
tei;ne, te!;ne-gan ).
ij
(f. 5.)
kalkan, SI~rJ-
hizan : dOi;e kalka.
<\l'\ j->
(a. i. c. : hazain) :
1. hazne, hazine. 2. kalb, gonOI. 3. hazinedarlrk.
(a. I.)
bir ~eyin etrafml ~evirme•.( bkz : ihata).
446
(f. i.)
hizab·gir
{a. L himan'rn c.)
..;..1:,
(a. i.): -1. boya.
(bkz : levh). 2. kina.
hizane
hiyaset
uLa;. ,
hizab
mevc).
sIr olma hall. 2." van, taraf; hiza.
ki~iler.
(a. i.) : 1. kar!;J. 2. Sl-
ra, dOzlUk.
hiyab, hiyiibet
hiyac
ibne oglan;
PUi;t.
hizane-gah .
hazne veri.
(a. f. b. i.)
hod~ser
.;:..;\);..
hizanet
1. klslm, boluk.
mUziQinin en az iki buc;uk 0<; aSlrllk bir murekkep
makam'l olup numOnesi kalmaml~tlr.
emrine
zlrhl, mlqfer.
(a. L)
hizb
'2. tarafclar.
~.>....;..
had
hizb-ulla,h·ur-r.ahman : Allah'm
'husOsuncla birle~en' zumre.
igvalanna katd'an kim-
1.
4)>-
inkiyad
hod-ara
hizb-ij~-~eytan : ~eytanm
~seler. [Kur'an'da gec;er
hizba
(f. L) : muz. Turk,
hocest
(a. L) : hazinedarllk.
hazabi)
(a. s. c.
an-
1;1 ~.>;..
(f. b. s.) : kendini
susleyen, kendini medheden. (bkz
ba~lna,
kendiliginden.
hod-bin
.J.Y:"
hizber, hizebr
(a. i. c. :
J.)J!i>
hezabir) : 1. arslan. (bkz : dlrgam, esed, gazan.
fer, haydar, ,~ir). 2. cesur, yOrekli adam.
0I J .)J!i>
hizebran
(a.
i.
hizber, hizebr'in
hizebr-ane
(a. f. zf.) : ars·
gazanfer-ane, hayder-ane).
i"' ..:~~
(f. L) : yakacak odun.
hizem·ke~
\
1. odun
(f. b. L)
ta~lyan
kay 10.
hod-furu~
(f. b.s.) : kendini
slc;raYlcl,
kalklcl, flrlaYlcl, atllrci.
hizlan
(a. L) : muavenetsiz,
ba~ma
kimsesiz,
hizmet
":",,,...b-
Ca. i.)
vazife, memurluk. (bkz
hidmet).
yalnlz
.
'
.,)1' ,f\>
J
"
(f. i.)
kallp sefil,
i~, i~
gorme,
i'" l)
~ -';..
(f. b. s.) : 1.
kendini beqenmi~, bencil. (bkz
fels. fro ego'iste•.
hod-pesend). 2.
(f. i.) : benlik, bencillik,
k~ndilik.
teri~e
(f.b. s.)
1. hezaren
hod-pesend
~;;.., ($);;'
(f. b. s.) :
.;:..-' .1., ~ J";"
(f. b. s.) :
kendine tapan, kendini begenmi~. (bkz : he>d·gam,
hod-pesend ).
~i; ~-'.;..
(f.a.b.. s.)
kendi
re'yiyle amil olan; kendi kafasma giden .
hod-ru[y]
(a. i.)
-\:_~ ~ -'.;..
kendini begenen. (bkz : hod-gam,' hod-perest, he>d.
-sita >.
hod-rely
hizran-, beldi, : bot. yaban me;rsini denilen bir
.agac:;. 2. h. i. HarOn-Or-Re~id'in annesL
qos-
meraklJ olano
hod-perest
.agaci.
hizy, hizye
(f. b. s.) :
hod.numa
yardlmclslz;
zelll olma.
.\
.f J.J ~ -';..
hodi
(f. s.)
hizet'lde
hizran
....,::..~ ..,\,'1 ~ J;"
kendini satan, kendini medheden, '6vungen. (bkz
hod-arS ).
hod·kam
{bkz : hatab).
yanci. 2. odun
(f. b. L)
hod·bini
kendini begenmi~lik, bencillik. (bkz : tekebbOr).
du~unen.
1ancasma. (bkz
hizem
(f. b. s.) : kendini·
benci!. (bkz,: magrOr, mutekebbir).
hod-endi~
f. c.) : arslanlar. (bkz : daraglm).
r'
begenmi~,
hod-fOrO~ h'
(f. zf.) :. ken·'
hod-be·hod
di kendine, kendi
:zall, engebeli [yer, toprak].
(f. zm.) : 1. kendi. 2. i. ba~
(($lJ)
.).»
(f. b., s.) :
kendi kendine biten, yabani. (bkz
hudayi nabit).
rezil, rusva ve kepaze olma.
hoca ~\»
hod-ser
(f. L). (bkz
hace).
"",- -',,;";
(f. a. b.s.) : 1.
kendi 'ba~ma giden, mustakil. 2. serke~, dikba~h.
441
had-serine
clJ'I......... ) J;"
had-serine
(f. a. zf.)
serke~ce
~y..
(f. b. s.) :
(bkz:
h6d-pesend.
I r..>ll:.-...,
had-siti[y]
medheden,
h6d~perest).
oven.
(f. b. s.) : lr
c;ok yiyen hayvan. 2. haram, helal demeden her
!?ey'i 'yiyen.
(a. i.)
hokka
: 1. i<;ine mUrek-
kep konan madeh, cam veya topraktan yapJlml~
kU<;Uk kap. 2. i<;ine WkUrUlen kap.
ho;s-amed
qeldi.
hokka-j bi-magz : idraksiz, ahmak [kimse].
hokka-i dehen
hokkaYI andlran kU<;uk aglz.
j~ 4.4>
hokka-biz
(a. b. i.)
: 1.
gersiz; bayagl, adi [kimse 1. (bkz : har).
hor).F"
(f. i.)
),,_':J'" _
j~,r...\..\..;,,;.
: 1. GUne~. 2. 1~lk,
(f. s.) : yiyen, yiyici. Mi-
J."(
hO$.amed-gOvi
~..
Jl...,I.;;'
(f.
h~
i.) : Iran'l,n
=
dogusunda buJunan bu geni~ arazi : hur
Giine,
asan
do§an kelimelerinden mOrekkep
o'lup "dogan GOne!?
memleketi"manaslna geldig!
kitaplarda yazll Idlr.
+
=
(f. i. c. : h6ren-
harende
de-gan) : horanta, birinin besledigi kimse, bogaz.
J tr ~. ..1",.;..
harend......an
-..
(f.
i. ,h6-
rende'nin c.) :. horantalar, birin1n besledigi kimseJer, bogazlar.
hortum
i
J-k f
(f. b. l.)
geldi" deyicilik.
\
hOIi-amedi
r..>...(.•
":"
I
I.
•
(f. b. i.) : "ho"
i f J'>-
geldin"e gitme, "ho!? qeldin" deme. Bevan-. ho,.
amedi : "ho!? geldin" deme.
(f. i.) : miiz. TUrk mUzi-
JL.,I..J;'
(a. i. c.
Sr
(f. s.) : gUze!.
g:nin en oZ iki ikibu<;uk aSlrllk bir mUre'kkep
,makjilml olup I)UmOnesi kaJmaml~tlr.
Horasan
(f. b.
--\ i fJ':J'"'
" .
ras-har : mires yiyen. (bkz : har).
horisan .
S. C. :
"ho!? geldi" diyen.
hOIi-limed-guyan
"ho~
aydlOlik. (bkz; hOr, nOr, ziye).
-har
ho!?-amed-gOyan)
(f. s.) : eheminiyetsiz, de-
)r':J'"
(f. b.
ho,-amed-gu
ho!?'-amed-gO'nun c.) : "ho~ geldi" diyenler.
hokkabaz. 2. oyunbaz, hilekar, hileci.
hor
(f. i.) : 1. ho~afr
2. s. parlak, berrak. 3. inci,' yakut, elmas gibi
~eylerin parlakllgl.
sine, dikba~hhkla.
kendini
~L~ y..
hOli-lib
haratim)
(f. b. s.)
sesi gUzel, gUzel sesli.
o...\.=-:,\ J.,,>.
hO$-avende
Jlf'...\.:.\
. ..;..;.
c.)
i,..;- y..
. J'.
,hO$-bO
C.
(f. b. s..
..ho!?a gidenler, begenilenJer.
ho,.ayendegan
ho~-ayende'nin
(f. s.
ho!?a giden, begenilen.
ho!?-ayendegan)
(f~
b. s.) : gUzel ko-
kulu, gUzel kokan.
13.".";,,;.
hOIi-bOyi
kokma, iyi
(f. b; i.)
gUzel'
ko~ma
hOIi-dem
i)";.J;'
(f. b. s.) : 1. .iyr
arkada!? 2. hali vakti yerinde olan arkada!?
1. fil burnu. 2. hortum.
(f. s.)
1. gUzel; iyi. 2.
(f. b. s.)
hOli-dil
gon-
10 ho!?, memnun.
tatll.
hOlia
l~ ,,;.
zel, ne kadar' latif. (bkz
448
(f.
n.) : ne hoi~ ne gUo
habbe~,
!?aba!?, zihi).
hOIi-eda
b \ ";.J;'
davranl!?1 ho!?, gUze!.
(f.a. b. s.)
hareketi,
Hotan
(f. a. b. s.)
ho~-elhan
(f. b. s.)
makamr gUzel, gUzel ve tat" okuyan.
(f. b. 5.) :
hOl;-endam
(f. b. s.)
boyu bosu gUzel, dUzgUn olan.
ho,-~O
./~..}Y
tatl, dil~i,
(f. b. s.)
dili tat".
;I .J-(~.J;'
(f. b. s.)
1. lezzetli,
tat". 2. hazmi kolay.
(f. b.s.).
J \~ .J;'
hOyhal
ge~imi
(f. a. b. 5.)
(f. b. 5.)'
(" I..);. ';;.J;'
gidi~li, yUrUyU~IU.
s:JUzel
hOl;-kadem
(bkz :
r"...I.; ";.J~
oku-
ho~-reftar).
S.
hOi-manzar
1.
gorUnU~U
yUzlU. (bkz :
hileci.
arzu-
ho~-meni,
ho,-meireb
Xf. a. b. s.) :
>.
)
(f. b. 5.)
..;,.,;.
[($] J)
($ \.J"'-""
(f. b. 5.) :
gUzef. (bkz :
..}.J;'
. . .:.- ~
ho~-hl
(f. b. 5.):
(f. b. i.) : muz.
TUrk ,mUziginin en az be~ aSlr"k mUrekkep rnakamlarmda olup ntimOnesi ka/maml~tlr.
..:;..~"; ,.,;.
konu~masl
(f. a. b. 5.)
gUzeJ, tatll.
ho,.tab' , ~ ";.J;'
(f. a. b. 5.)
gUze!
sevimli, tat" yUziU. (bkz : hOb-rO[y]).
sohbeti,
ho~-tab').
b) . . .:.-y
yUrUyU~U, grdi~i
hO$-sohbet
~ ..;,.,;.
'7'.I"':'"
gUzel gidi~li;
ram).
ho~-seray
gUzel olan, gUzel gorUnen. 2. gUzel
huyu, tabiatl iyi. (bkz :
(f. b. 5.)
ho~-manzar 1).
ho,-ru[y])
)t:• ..;,.,;.
y
ho,nudiyyet ..::..J...) -,:"':"~.J:::" (f. i.) : "ho~nutluk"
ho~-reftar
memnun, rahat.
ho~-nUma
(,$.) ~
(f. a. b. 5.)
(f. b. 5.)
ula~ml~,
(f. s.) : raZl, memnun.
ho~niima
(f. a. b. i.)
ho,-kam
lanna
.)",,:-,,:,.r
gorUnen. -(bkz
1. ayagl ugurlu. 2. kadm adl.
1. iyi yazan, katip. 2.
goc;ebeler.
manaslna gelen bu kelimeyi kullanmak btiytik ha.ta
olur.
(f. b. 5.)
ho~-kalem
$.
olanlar. 2. I.
luk, memnunluk.
gUzef.
ho,-hlram
rahatyerle~mi~
1.
ho~;nOdi
yo/unda olan.
hOi-han
(f. b.
c.)
ho,nOd
tatl, zaman.
hali vaktl yerinde,
ho~-ni,inin
ho~-ni~in'in
ho,-guze,te
yu~u
(f. b. s. c.
ho~ni~l'nan) : 1. rahat y·erle~mi~. 2. i. go~ebe.
ho,-guvar
ho~ gec;mi~
~ $'''';'
ho,-ni,in
b/atl, huyu gUzel. (bkz :
(f. a. b. 5.)
ta-
ho~-menil;).
huyu gUzel, sevimli.
ho,-meze
t>,/"; y-
(f. b. s.)
ta-
(f. b. 5.)
ho,-ter
ho~, c;ok ho~.
daha
dlml gUzel, iyi yiyecek.
Hotan
UL.;.
(f. h. i.) :
~arkiTOr-
sesJi.
kistan'da bUyUk bir ~ehir olup ahalisi MUslUmandlr.
F.29
449
(f. b. 5.)
gtizel
hu
~
(a. h.
L)
1. Allah. Yi-hu:'
ya Allah. (bkz : hUve 2). 2. i. slgmma, yalvarma.
3. n. gaibe, hitab alarak e~hasa da soylenir :
"HO, neredesin!" gibi.
ho~,
\
,
hOban)
guzel,
iyi.
'7"':o-L:>
Hubahib
......
(a. h. L) : pinti-
likle me~hur olan bir kimse olup c;ak zaYlf at~
yakardl. Nar-i hubahib, Nar-ii1-hubahib : Hubahib'in ate~L [bu soz Arapc;a'da atasozU olmu~tur].
j~
hUban,
Y-
(f. s. hOb'un c.) : gUzeller,
Dlml~k
<\AL.:.:~y-
hOban-name
]1';-' '-!>>-
hub-avaz
(f. b. s.) : gUzel
sesli.
bot. kromopJast.
~~..:>-
hubeybi
J-:>-
hubli
(a. s.)
: tanecikli;
gebe. (bkz
(a. s.)
hamife).
[<.>] J) '-!Y-
(f. b. s. c. :
gUzel yUzIU, yUzU gUzel. (bki: : ha~-
(f. b. i.) : gU-
zel ve yakl~lk" genc;ler hakkmda yazllan kitap.
(0. L hubeyb,
[yapma kef imelerdendir],
hOb-rOyan)
orO ).
$am gUzelleri.
(a. i. c. :
kUc;Uk tanecikler. [yapma keli-
hub-ru(y 1
iyl/er. Zumre-j hUban : gUzeller taklml.
huban-,
hubeybe'ninc. )
rnelerdendir].
hubeybat-I miilevvene
hubb·, vatsn : vatan sevgisi.
,~>
.:.,,4>
hubevbat
(f. s. c.
hub
4.~:>
hubeyb, hubeybe
hubeybat) : k~Ok tane, tanecik. [yapma kel ime..
lerdendir].
~~ J .1.
hOb-rOyin
Y-
(f. b. s. hOb-rO'nun
c.): gUzel yUzlUler, yUzU gUzel alanlar.
.:.-~
hubs
(a. i.) : 1. murdarllk,
pislik. 2. kotUlUk, fenallk. (bkz : habaset).
hubb
sevgi.
(a. i.)
1"..0>
hu.b-ter, bub-terin
hubb-i dih : yer, mEwki, rtitbe sevgisi.
hubb-ul-gayr : fels. * ozgencilik, fro altruisme.
hubb-iil,-vatan : vatan sevgisi.
~
hubub
hubb-UJ-vatan min-el-iman : vatan sevgisi i'man.
dan gelir.
(a. s.)
1"..0>
hi'lekar, aidaticl.
J
(a. L) : bot. ebegUmeci.
•
hubbilziyye
.:.,,~ >--;>-
(a. L habb'lO c.
olan hubOb'un c.) : taneler,
tahumlar; bugday,
arpa, c;avdar.. gibi taneli bitkiler, tahd.
>
hubul
hubeb
(a. i. habbe'nin c.) :
bugday, arpa gibi ufak ve yuvarlak
leri.
~eylerin
tane-
(a. L habi's'in c.)
hubesa' .
hubisler. (bkz : habi's).
hubi
(f. i.) : guzellik.
J-:>
(a. s.) : gebe. EI-Ieyletu
hubla : gece gebedir. (bkt : hamile).
450
(a. i. hubab, hubabe'·
(a. i.) : bot. ebe-
gUmecigilfer.
hubla
Y-
(a. i. habb'ln c.)
hubObat
~L..;..
~
taneler, tohumfar.
kurnaz: (bkz : habb, hibb).
hubbaz
,
nin c.) : su Uzerindeki kabarclklar.
hubub
hubb
J: jt.: .J>-
(f. b. s.) : pek gUzel, en gUze!.
J .J--;>"
(a. L habl'in c.)
ipler, urganlar, halatlar. (bkz : hibal).
hubOr
)J~
(a. i. haber'in c.)
haberler, havadisler.
hubur
( a. i.) : 1. sevin~.
) J-;>"
(bkl : sUrOr). 2. (hibr'in c.) : alimler (* bilginler) f~k,hler, zeki'ler, anlaYI~I"ar. 3. israil aguilar.
bilginleri.
hubut
(a. i. habt'lO c.)
bat" olma, i~e yaramaz olma.
hudSvendi
(a. i.)
hubOb
kabarCl'" '3r. (bkz :
hubub ).
hubz
hudS·furu,i
(f. b. i.)
riyakarca sofuluk.
J:->"
(a. i.) : ekmek.- (bkz
nan).
hubz,·i hmta : bugday ekmegi.
hudS·han
hubz'l rumi : peksimet.
hubz·j ,air : arpa ekmegi.
cfi->
hubza
ekmek, ekmek
~y.
huc
hud'a-kar
( a. i.)
par~as,.
1. bir
:
huceste
i.)
(a. f. b.
: hilekarllk, dUzenbazllk, oyunculuk.
HudS-negerde
(f. 'zf.) :
Allah gostermesin.
ibigi. 3, bot. horoz
..l:.-...!, \..A>
Hudi.pesend
(f. 5.) : 1. ugurlu,
meymenetli; haYlrll, saadetli, kutlu. 2. kadm adt.
huceste-fSI
(f. b. 5.) : fall
ugurlu, yUmUnlU.
"::"-..t.. I..A>
HudS.perest
~
",;1:__.;: I..L.>~-J.. I..A>
~i) ~
I)I..L.>-
Hudi-ra
(f. a. b. 5.)
(f. b. i.)
Allah'a ibadet etme, tapmma .
manasl ugurlu.
hliceste.re'y
(f. zf.
Allah'a ibadet edene yakl$lr bir surette.
, Huda-peresti
(f. a. b. 5.)
(f. b. s.)
Allah'a ibadet eden, tapman.
tablat, ugurlu.
....
......_
.... .
(F. b. s.) :
Allah'm begenecegi $ey.
ffudS-perestSne
huceste-hisal Jl~ <\:...~ (f. a. b. 5.)
huceste-ma'na
F. b. 5.)
hud'a-kSri
(f. i.) : 1. kU$ tacl, ibik.
<\:..._;.
(a.
par~a
2. horoz ibigi.
huc-, hurus : horoz ibigi. (bkz : hOd-i hurOs).
r
$aha·
hilekar, dUzenbaz, oyuncu.
2. kUl pidesi.
huc-, hOdhijd : ibibik'in
ibiQi ~i~ek]. 4. ko~.
(f. b. i.)
det parmagl.
(f. zf.)
Allah ililn,
(a. i.)
sebze, ya-
Allah a$kma.
fikri, dU$Uncesi ugurlu [isabetli].
'hud
-'r
hudaret
(F. i.) : zirh ba$lIk, migfer.
':"JL,a;.
$illik. (bkz : hudret) .
hud-i hurGs : zool. horoz ibigi. (bkz : hOC,2
hOc-I hurOs)
HudS
I..L.>-
(f. h. i.)
Tann. (bkz:
Halik, Rabb).
hud'a
HudS.~inasi
4..J:...A>
(a. i.)
aldatma,
oyun, hile, dalavere, dUzen, dek.
(F. b. i.)
hudS·dSd
hudS.furG~
Jt J.J
huda.FurO$an)
mUral sofu.
hudS-furG,Sn
Huda-furOfun c.) : mUrai sofular.
~·JI..L.>-
(F. h.
q
1. Allah, Tann. 2. s. efendi,sahip, malik. 3. i.
hakim, hUkUmdar.
hudavend-Sne
I..A>
(f. b. I.) :
Allah'l tanlma.
Hudavend
Allah vergisi.
c.
(f. b. s.)
Allah', tanlyan, birleyen.
4J'I~'J 1..L.>-
(f. b. zf.) :
hUdavend olana yakl!jacak surette. (bkz : hOkOm.
dar-ane).
(f. b'. s.
hudavendi
(f. i.)
hU-
davendlik, hUkUmdarllk, sahiplik.
451
hudavendigar
hudivendigir
)
If' ..to: J \.;.J;.
hudus
(f. i.) : 1. amir, hUkUmdar. 2. h. i. Osmanl. pA.
di~ahlarmdar'\ I. Murad'm Uovam.
(a. i.)
u;.
huff
(f. h. L)
Hudiy
Allah. (bkz:
Huda ).
HudS.yi
~ \..b- (f. n'.) : ey Tanrl!, ey Allah!
~~\..b-
hudiygan
J" \..b-'
rasa, gece
~ \..b-
(f. b. s.) :
Firaun gibi Tanrlllk iddiasmda bulunan, tanrJllk
tashyan.
Hudiiyi.furu,·ine
>
HOdayi furu~'casma,
edercesine.
41'L:, J} J"
Flraun gibi
loA;'
(f. zf.) :
ku~u.
(a. L c. :
hafafi'~)
ya-
~eb-pere).
(bkz
(a. i.) : zool. yarasa.
huffife
(f. i.) : 1. Hudallk,
t.? J}
..; l-».
huffa,
(f. b. i.) : ulu
Allahhk. (bkz : uIOhiyyet). 2. s. Allah'a mensup.
Hudayi.furu,
(a. i.). 1. abdest allrken uze--
rine meshedilebilen, c;izme, mest, c;edik gibi ayak.
kabl. 2. devetabanll 3. deve.
huff u hifir : deve ve at.
padi~ah, bUyUk hUkUmdar.
Hudiyi
sOnradan pey"
da olma.
1u>
huffiz
(a. i. hafiz' In c.) : ez·
berleyiciler, ezber bilenler, Kur'an'. ezberJiyeriler.
(bkz : hafaza, hafIZ).
J~
huffi
[eskic;len] ayaga giyilen c;izme--
lere konacak sOrette
Tanrlllk iddia
yapllml~
olan kitaplar.
(a. i.) : kazllml~ c;ukur,
hufre
oyuk, delik.
(f. b. i.)
Hudiyi.furu,i
Hudayi
hudayi·nibit
~ V J"l oA;.
(f. a. b.
hufreteyn~i
s.) : ekilmeksizin kendiliginden biten.
huddam
i I..,L;.
(ct; L
hudena
hadim'in c.)
hiz·
yatml~,
jlGA;.
ve·
(a. i.)"
ye~i1
"'J...L>
1.
ye~illik.
hufte·isfahin
uyumu~
(a. i. hadd'in c.)
huf"
(f. i.)
yatlp uyuma.
~lr~1 ~
(f. b. i.) :
51·
cl...~
hufye
hOk
hudud·i memilik : memleket hudutlarl.
hudud.i ,er'iyye : ~er'i hadler, muayyen suc;!ara
kar~Jllk tatbik' edilen ~er'i cezalar.
1. yanakJar. 2. veri kazmaJar, veri yarmalar.
(f. L)
domuz. (bkz : hm-
hOk·i zahm·hurde : yarall domuz.
hOk·bin
~ ~,,->-
(f. b. L)
domuz
( f. b. s. )
terle-
c;obam.
(a. f. b. L)
memleket Slnlrml tayin ve tahdid eden vesika.
.:.l,,->-
(a. i. )gizlenme, saklanma.
zir).
(a. i. hadd'in c.)':
cl.. V", J....b.
(f. b. s.)
olanlar.
muz. 'TUrk mUziginin eski mUrekkep makamlarm.
dan olup nUmOnesi kalmaml~tlr.
renkl ilik.
nlrlar, uc;lar, bucaklar.
452
uyumu~.
hufte-gi
hudret
hudud-nime
(f. s. c. : hufte-gan):
hufte-gan
(a. i. hadin'in c.)
hudod
enf : anat. burun delikleri.
te'nin c.) : yatlp
fall, sadlk dostlar.
hudud
(a. i. c.) : iki c;ukur.
hufte
metc;i1er. (bkz : hadem, hadem&).
(bkz : hUdaret). 2.
uj.)->
hufreteyn
furu~luk.
hu·kerde
mi~.
c",f Y-
huleyme
hu-ke~an
jL~,,1iiI
(f. i. hO-ke~'in c.) :
Haclbekta~ ~eyhinin Yeni~eri Ocagl nezdindeki vekiline mahsus doksan dokuzuncu ortaya 1591 VIlinda tayin olunan Bekta~i mUritleri.
hukne
)JJ..
hukuk-perver
J";'",
(a. i.) : tenklye aletl,
(a. i. hakk'm c.) : 1.
1. hukuk i1mini bilen. 2. vefakar, vefa".
hukuk-i cezaiyye : ceza hukuku.
hukuk-i diivel : devletler umOmi hukuku.
hukuk.~inas.Sne
hukuk-i medeniyye : mecfeni hukuk, fro droits
civils.
hukuk-i milel : milletler aras, hukuk, fro droit
international.
,
hukok-i mevzua : ko~ulmu~ kanunlarm meydana getirdigi hukuk.
hukuk-. miicerrede : huk. [eskiden]
mulkten
mucerret alan haklar. [murur ve ~uf'a haklarl
gibi].
hukuk-i miifrede : huk. [eskiden]. (bkz : hu.
kuk-I mucerrede).
hukok.i siyasiyye : memleket idaresini ve halkm hakkml tanlyan hukumlerin hepsi, fro droit
politique.
hukuk-i ~ahsiyye : ~ahsm, ki~inin hukuku.
hukuk·i tabiiyye : insanlann yaradlll~tan sahip
oldtJklan hukuk, fro droits naturels.
hukuk-. teamiiliyye : memleketin ahlakm" adetlerini belirten orf.
hukuk-. zevciyyet : huk. [eskiden] kan ile ko·
canm yekdigerine kar~, haiz olduklarl haklar.
hukuki, hukuk.yye ~,;.:..
"J".a:..
~y(;.
hukuk
(a. i.)
sa mimi dost·
(a. i.)': 1. bir~eyin,
hulSsa-i kelam : sozUn k,sasl.
hulasat-iil·huISsa : hulasanm hulasasl. 2. hesap
bilan~osu.
'hulSsaten
hu..
(a. zf.)
lasa olarak, klsaca. ( bkz : zubdeten).
~.
hulb
( a. i.) : 1. kalm kil, kuy-
ruk kll" yele kill; domuz kill. 2. k,l
lem.
.,tl--::..
huld
f,r~a,
kil ka-
(a. i.) : 1. sUrup giden,
olm,yan var"k. 2. bitmeyi~, devamlil,k. 3.
sekiz cennetten biri. (bkz : cennet, behi~t).
SOI1U
)j.,tl;.
huld-zar
"Ul;..
hulefS'
(a. f. b. i.) : cennet.
(a. i. halife'nin c.).
1. halifeJer.
hulefS-j rS~idin (ilk dort halife) : Hz. EbObe-.
kir, Omer, Osman, Ali. 2. resmi dairelerde kalem
amirine bag" bulunan me'murlar.
h,:,lefS-yi aklSm : kalem me'murlan.
hulel
J.b.
hulemS
huleY":le
(a. i. c.)
(a. f., zf.)
(* ozet). (bkz : zuqde).
bir sozOn ozU
(a. s.)
hukukla i1gili, hukuk 1~lerivle ugra~an. Mahkeme.i
hukukiyye : hukuk mahkemesi.
(a. f. s.)
41'L... b J".a:..
..:...l)L;.
hulasa
hukuk-i ibad : insan hukuku.
hukuk-i kadime : eskiden beri olan tanl~lklJk.
J".a:..
luk. (bkz : halalet,' hilalet).
o~ur.
hukuk-i esasiyye enciimeni : tar. Turkive CumhOrieti'nin kurulmasma esas te~kil edecek te~ki
lat-I esasiyye kanunu layihasm, hazlrlamakla gorevlendirilen encumen.
W"'l:..;
1. hukuk-~inasca, hukuk i1mini bilene· yakl~,r sO.
rette. 2. vefalIcasma.
hulSlet
hukuk-i emiriyye : huk. [eskiden]- Istilah alarak dar bir manada- memleket arazisinden alman
bilgisi.
(a. f. zf.)
hukuk.perver.ane c\I'\)J--': '-' y....
hukuk pervercesine. vefalJve sadlk dostcasma.
haklar. 2. hakikatler. 3. kanunlarm verdigi haklar. 4. hakim ve avukat yeti~tiren mektep. ilm-i
hukuk : hukuk bilgisi.
hukuk.yyat
(a. f. b.
s.) : sadlk vefalJ dost.
hukuk-~inas
hukuk
J -,4...
(a. i. hulle'nin c.)
~
: elbiseler.
(a. s. halim'in c.) :. halimler.
'4-:b-
(a. i.
C. :
hulevmat) :
1. memecik. 2. deride ve en ~k dil Uzerinde bu_
lunan kUbuk kabarclk. [yapma kelimelerdendir].
453
hulf
hulf
u,l;..
verdigi sozU tutma-
(a. L)
huJlyy
J-
trn, yakut, zUmrUt,
(a.
huluk
i.)
. huy,
( a. i. c. : huliyyat)
gUmU~
gibi zinet
ai-
huluk-i azim : Hz. Muhammed'in mubarek huyIan.
e~yasl.
Jj:.. .
hulul
(a. k c. : ahlak).: huy,
hulk
(a. L)
1. gelip
hulul-i r,amazan : ramazanrn gelip
4.
JL:- '.
(a. s.) : 1. hulkla
i1gili, tabii. 2. erkek ad,. [mUen. hulklyye].
~
hulklyyet
(a. L)-:
* torecilik,
fro moralisme. [yapma kelimelerdendir].
i )lb.
hulkum
(a. i.
S.
:
(a. s.) : 1. hulOI'e
art
(a. L) : halislik, safilik,
gonUI temizligi.
hulus-i niyyet : niyet temiz1igi.
j~
dl\< dostlar. (bkz
J"l>
huiiili
olan 2. i. Tanrlllgtn tecessUmU inanl~rnda bulunan kimse. [mUen. "huIOliyye" dir].
hulUs-i kalb : k.alb temizligi, samimiyet.
anat. bogaz [insan ve hayvanlarda].
humin
g~me.
huliis
halakim-):
~atmasl.
huliil-i ;;ita : kl~tn gelip ~atmasl. 3. yana;;ma.
(a. zf.) : huy ve tabiat!;a.
hulk.
~atma.
2. pirme.
tabiat.
hulkan
tablat.
(bkz : hulk).
ma, Uzerinde durmama.
(a.
S.
halil'in c.)
sahulusi
ahille).
(a. s.) : 1. halis olan,
saf, i~i temiz. 2. sa mimi, candan. 3. i. erkek adl.
(a. i.
hulle.o....:..
C. :
hulel) : L cennet
.
hulus-kar
)~fr
(a. f. b. s.) :
elbisesi. 2. belden a~agl ve belden yukan olmak
ilmre iki klslmdan ibaret elbise.
dalkavuk.
hulle-iAdem'in (Hz. Adem'in elbisesi) : incir
yapragl. 3. U~ defa kocasmdan bo~anml~ bir kadrnrn, tekrar eski kocasrna varabilmesi i!;in yabanci bir erkege bir gUnlUgUne nikah edilmesi.
hulOskar olana yakl~acak surette, dalkavuklukla.
hulle-baf
J~ ct\>
. (a. f. b. L) : terzi.
( bkz : derzi).
hulled-Allah
hullet
. dostluk,
.w 1 ..u;..
(a. cU.)
Allah
(a. L)
i<;ten sevgi, hakik1
.:"u:..
(a. i. hul iyy'in
c.) : altrn, gUmu~, plrlanta gibi zinet e~yalan.
hulm, huliim
(a. i. c.:
L:.,.,)>.
(a. f. b. i.) :
0\..
hul..,
(a.
S. C. :
hulviyya't)
(a. i.) : halilik, bo~luk
j...;..
huliivv
bo~ olma. 2. huk. [eskiden] vaziyet ve ktdemden
mUtevellit olup kendisinden' itiyaz
mUcerret bir hak.
A
-'
-- L. .r•••
caiz olmlyan
( a. I.• hu Iv'Un c.)
tatltlar, ~ekerlemeler, tat'" i1e i1gili yiyecekler.
(a. i.) : bakilik, dai-
mi surette kalma, olmezlik : Yevm-i hulOd : ktyamet gUtiU.
454
(a. f. b. i.) :
yalnlt, i1giyi ve bagll"gl gostermek Uzere sunulan
mektup.
•
hU Jvlyyat
ahlam ). (bkz : ahfam).
huiud
($)~"l;"
1. tatl,. 2. biizel, bazal .
arkada~llk.
hul iyyat
hulus-kari
(a. f. zf.) :
dalkavukluk.
hulOs-name
claim va baki etsin.
<\;1) ~~"t;..
hulus-kar-ane
hulya
~l";-
(yun. L) : kuruntu.
hulya-yj hazin : hazin hulya.
~A\ ~l y..{yun.f.
hulya-amiz
b. s.)
hulya-dar
)
t
b l~.J';"
(yunJ. b. s.) - :
:
i~kiden
sonra
gelen ba~agns" sersemlik. (bkz : humare).
jl/
(a. i. ahmer' in c.) :
ge~mi~.
kendinden
b.
2. suzgUn,
(a. s.) : ed. be~
numasi
be~
harfli; be~li; her parc;asl
olan nazlm ~ekli.
..:.,,~
m,sra'dan ibaret
(a. s. hami'nin c.)
hek•. yllanclk,
(bkz : sUrhi).
humret·i hicab
ut,anmadan dogan klzll1lk.
humret·j ~afak
~afak
?
hums
te bir,
be~
kJrmlzlhgl, k,z,1I191.
(a. s. c. : ahmas) : be~.
bolUkte bir hoWk.
humOd
(a. i.) : 1. ate~in koru
').J.2-
sonmiyerek arevi basllma. 2. dU$me, zaYlflama.
himaye eden fer, koruyanlar, gozetenler.
kumbara. '
(f. i.)
humbara
(a. i.)
alazlama.
humret
(a. f.
humar·alOd
humat
(a. i.) : bot. nohut.
humre
(a. i.)
r
bot. kuzu ku·
klrmlzrlar.
h~m·i mey : ~arap kupu.
humar
(a. i.)
~
hummus
humran
(f i.) : 1. kup. 2. ~arap kupu.
s.) : 1.~a~km,
baygm goz].
J'L,4'-
lagl.
hayal, hulya sahibi.
hum
hummaz
ru'ya
uyandlran, hayale surukliyen.
humul
J."i-
(a. i.) : birinin adl sam
batma, Unu kaybolma.
i. ) : kuc;uk kUp.
(f
humeka
'~
s. hamik'lt1 e.) : ahmak, sersem. [dilimizde mufredi hie;: kullanrlmaz].
humeyya
U
humeyye-I-ke's :
(a. i:) : ~iddet.
~arabrn
~iddetli
en
yer.
~arap
2. meyhane. 3. las.
a~rgln
(f. b. i.). (bkz
hum-hane ).
humuza
JJ"
tJz
(a. L)
ek$illk.
L)
ek$i1ik,
Muvellid·ijl-humGz9 : oksijen.
(a.
kekrelik.
(f. i.)
hOn
oldUrme,
1. kan. (bkz
dem). 2.
ce.
hun·j kebOter (gUvercin kanr) :
hOn.ab, hOn-abe
10k, budalallk. (bkz
humma
(a. i. hamr'in c.) : yUkler.
hOn·i can : $arap..
humistan
humk
Jr
humuzet
zamanr.
(f. b. i.) : 1.
hum·hane
kuplerinin konuldugu
kalbi.
humOI
("ka" uzun okunur. a.
( a. L)
: ahmakhk, bon-
belahet, hamakat).
( a. i.) : 1- ate$li hamllk.
2. nobel. 3. s,tma.
humma.yj racla : hek. fiyevr rekUran, fro fievre
recurrente.
",y.".;. ,
~arap.
"7V,.,;- (f. b. L)
1. kanh sUo 2. gozya$l.
hOn.ilUd, hun·StOde
c.)Y' j,.,;- , .)y, j yo.
(f. b. s.) : kana bulan ml$. (bkz
hOn.a~m
~~, j"';"
hOn-in)
(f. b. s.)
kan ic;en, kan ic;icL (bkz : hOn-har, hOn-riz).
455
hOn-ba..
;L;''';''
hOn-bir
ya~dlrici.
J- ~''';''
hOn.pa,
(f. b. s.) : kan
Dide-i hOn-bir : kan sa~an goz, kan a~
I,yan.
J,..i";"
.hOn-riz
(f. b. i.)
hOn-behi
kan pI'-
(f. b. s.)
sa~an,
kan
kan doken.
ken, kan dokUcU. (bkz
. (f. b. s.)
kan dO-
hOn-har ).
has I, diyet.
hGn-~egan
j~
hOn.~egin
kendisinden kan akan. EcfSn-.
akan gozevleri [go%ler].
mutlul,
: kari
(a. i. hanff'in c.)
hfna ).
islAm
f~
hunya-ger
hunya-geran) :
jL:.t1 j,,;'
hGn-ef"Sn
sa~an,
kan sa<;ICI, kan
(f. i.) : ~ark" tUrkO soy-
L.:.;..
hunya
dinine slmslk, ba~1t olanlar.
. (f.
serpen. (bkz :
~arklcl.
b. s.)
(f. i. c. :
(bkz : hanende, hina-gar).
jlf~
hunya-geran
hOn-fe~8n).
: ne gUzelJ, ne
ya~a!
leme. ( bkz
..Lw..
hunefS'
(f. n.)
hunuk
(f. b. s.) :
j.,;..
(f. i. huny8ger'in
c.) : ~arklc"ar.
..L-A:;.
hunfesa;'
(a. i. c. : hanafis) :
bokbocegi, mayls bocegi; mec.
zin8).
pi~.
(bkz : veled-j
0~j.,;..
hun.fe,an
0
I,,;.
j J;"
(f. b. s.) : kan
;I,,;i,,;.
(f. b. s.) : kan
i~en, kan dokU~U, zalim. (bk:z : hOn-a~am, hOn-riz, zalim).
hun·hirine ",'\.; l;t.,;.. (f. zf.)
zulmederek,
zAlimce
huni
J";"
(f. s.)
kanlt, kan dok-
miye meyilli.
hun-in
bula~m,~.
kana
til) .
hunnak
~ .,;..
tab,
Hur~i'd,
G{jne~.
(bkz
hOr
(f. i.)
..r-""
GUne~. (bk:z:
hur
At.
$ems).
(f. i.) : GOne~. (bkz :
...-=--
J.J
At·
yiyinti.
(a. i. ahver ve havra'nln c.)
).J->
1. ahO 'gozIOler, gozlerfnin
ak, karaslnq~n <;ok
olanlar. 2. (c. hOriyan) cennet k,zlarr, hOriler.
hOr-1 in. (bkz : hOrf).
hurac
~\.r>
huraca
~
I..J;"
(f. b., s.) : kanlt,
(bkz : hOn-iIIOd, hOn-iIIOde, ka-
J
L:.;.
(a. i.)
: hek. bog-
hunnak-. sadri: hek. anjin do puatrin, fro angina
de poltrlne.
~;..
(a. i. hAnis'in c.). aslr.
be$ sevy/ke ('" geze(jen) : Zuhal
terl (Jupiter), Merih
Ut8rid .( MerkOr).
456
(f. i.)
(a. i.) : hek. <;Iban.
(a. i.) : hek. 1. irin-
lenme. 2. <;Iban.
maca, bademcik, bo~az iltihabl.
hunnas
j.J-':'
tab, Hur~i'd, Mihr, $ems). 2. yiyecek,
(bk:z: : hOrd, hOrden!).
isteyen, oc allcl.
hun·har
hur
(f. b. s.) :
kan sa<;an, kan sa<;IC1, serpen. (bkz : hOn-ef~an).
hOn-hih
hOr
At-tab, Hur~i'd, Mihr, $ems).
(Mars),
(SatUrn), Mu~
ZOhre (Venus,
(a. i. hurafe'nin c.)
:
asll, esasl olmlyan, sa<;ma-sapan sozler ve rivayetler.
hurSfe
U I.,»
(a. i. c. : hurafat) :
inanllmaz,
uydurma, yalan hikaye
ve rivayet.
[Arap kabi'lelerinden Uz(e Arab kab7lesine mensup
bir ~ahsln ismi 01 up, anlatt'QI inanllmlyacak' ~ey
lerade "hadis-j hurMe" denir]. (bkz : ustOre).
huran
jl.;"..."..
gozlU cennet k,zlan.
(f. i. hOr'un c.) : irl
huremit
ufak
par~a.
me$inden yapllml$
(a. L)
r..>~ (;I~,j-
hurde.giri
(f. b. i.)
hurdegirlik, sozde aylp ve kusur arama.
bOyOk heybe.
hurd
.) ~
(f. s.) : 1. kU~Ok, ufak. (bkz:
sagir). 2. kink. 3. ehemmiyetsiz.
,J ~).F-
hOrd, hOrdeni
(f. b. i.) :
hurden.gah
yemek odasl.
~).F- (f. i.)
yiyecek, yiyinti.
hGrd ii hib : yiyecek ve' uyku.
hurde.ha~
";1,;.
(f. b. s.)
0.)..);'
kink dokOk, param parc;a.
(;I~)~
(f.. s.) : yemi$, yenilmi$.
Taim·hGrde : yemek yemi$. Sal·hOrde
mi$) : kocaml$, ya$lanml$, ihtiyar..
hurde
,,~j...
: 1. ufak deger-
L)
(f.
siz $ey, klrlntl. 2. nOkte; dakika. 3. g.
nUans veren bir tarz.
hurde·i tarikat :
na dair ufak tefek
dir ].
hurde tezyinat :
motiflerine verilen
(yll ye-
5.
yazlya
g. s. tezhipte kOe;Ok sOsleme
umOmi ad.
(f. b. s. c. : hur-
de-bin€ln)
1. ince, ufak $eyleri qoren. 2. i.
bOyOlterek gosteren
fiz. *bOyOtee;, ufak $eyleri
alet, mikroskop.
hurde·binan
<\;l_::l'.
hurde·bin·ane
(f. zf.) : hur-
.:>.) ..I;'
debin-cesine, ince $eyleri gorene yakl$acak s~rette,
inceden inceye.
~. (;I~..);'
(f. b. L) :
ancak hurclebinle gorUlebilecek
mikroskopik.
derecede kUc;Ok,
hurda.bini
jb ""..);.
kat sahibi, nOkte ve
hurda-dani
~b
inceli~j
(f. b. s. )
JL....),j-
hurd-sal
";,,..)9
,).)..);.
ufak tefek $eyler satan, c;erc;i.
blrda-
ya$1
(f. b. i.)
hurd ii miird
.ur~
hurekile
(a. s.)
(bkz
herke/e, hirekle).
(f. L c.
1.
hOriyan)
. cennet klZI. 2. sevgili.
huriyye
<t:)J->
(a. L)
: 1. cO$kunluk
hallerinde hOrilerle bulu$-tuklarrna' inanan bir tao
rikat. 2. kadrn adl.
hurkat
•.:J.,.r->
(a. i.)
hek. yanma,
yanlkllk; C;lban.
hurkat.iil.bevl : bel-saguklugu.
.:J,.,..>
bilmezlik. (bkz : cihalet).
dik-
gOzel.
(f. b. s. )
(f. a. b. s.)
ufak tefek [kimse]; par~a pare;a.
hur·lika
(f. b. L)
(f. L c.)
kOe;Ok, gene;. (bkz : sagir-Os-sinn).
dik-
anlryan.
Jb .:>~,j-
(f. b. s.)
0.)..);'
.:"IJ~..);'
hurdo-vat
hurkat
kat sahibi olma, nOkte ve inceligi anlama.
hurdo-furO~
hurde·~inas
ince $eyleri anllyan, dikkatl i.
(f. b. s. hur-
de-bin'in c.) : 1. ince, ufak $eyleri gorenler.
2. i. fix. * bUyutec;ler, ufak $eyleri buyOk gosteren
aletler; mikroskoplar.
hurde-dan
,yiyecek $ey.
vat, oteberi,. kink dokOk $eyler.
tas. tarikatin edep ve erkanlbilgiler. [Mevlevi tabirlerinden-
hurde-bin
yiyinti,
(f. L)
hOrdeni
hOrde
soz-
de aYlp, kusur anyan.
~,.,..>
hurc
s.)
(f.. b.
hurde-gir
(a. L)
par~a,
(a. L)
akdslzllk;
(f. b. s.)
peri yuzlO,
huremat{ hurmat, hurumat
.:"L.~
':"l.~
(a. i. hOrmet'in c. c.)
haram, dince yasak alan $eyler.
~S7
hur.peyker
(f. b. s.)
hOri
(a. i. h§ris'in c.)
bek-
hOr.peyker
yuzlu.
hurris
i..;-->"
(f. s.) : 1.
~en,
sevin<;-
Ii, guleryuzlU, gonul a<;an; taze. 2. g. s. bir yazl
sitili.
hurrem-ibid
",4'"1
i~
(f. b. i.)
Ha-
li<;te Alibey koyli civanndaki kasrrn adl.
~en
hurremi
ve gonul a<;an yer.
l.t.,r-;"
(f. i.)
sevinlj. (bkz:
meserret ).
..t:..-I?
hursend
(f. s.)
:
kanaat
eden, klsmetine razl olan, tokgozlU, gozu tok.
hursend·ine
.
4,;1.£._......);..
(f. zf.)
tokgozlulUkle. (bkz : karlaat-karane).
~.£._......);..
hursendi
i,
I,
0,
0, u, U harfleri.
huruf·i kameriyye : kendinden once gelen el
harfi okunan harfler : e, b, c, 9, h, f, k, m, V, y :
el-kamer.. gibi.
hurOf-i menkuta, -mu'ceme : Arap alfabesinde-ki noktall harfler.
hurOf-i mukataa : Kur'§n'ln 29. sOresindeki :
elif lam mim, elif lam elif ra, kaf, sad, nOn ..
gibi harfler.
~urOf.i munfaslla (Arap veya Osmanlt alfabesinde) : kendinden sonra gelen harflere biti~miyen
harfler : vav, n, dal, ze, zel.
hurrem·gih, .geh
(f. b. i.) :
slr/annda
hurOf-i hed : gr. 1. alfabe harfleri. 2. elif, yay,
he, ye harfleri.
hurOf-i imlS : a, e;
t;iler, nobet<;iler.
hurrem
huruf-i iiliyyat. : Tann maksadrnln
gizli ol.an maddeler.
huruf·i muttaslla : kendinden sonra gelen harf·
lere biti~en harfler.
. .
hurOf.i ~emsiyye : kendinden once gelen el harfi tarifinin I harfi okunmlyan harfler : d, n, r, s,
~, t. z.
hurOfiit
(a. i. hurOfun c.) :
1. harfler. 2. matbaa harfleri.
JJ..r-
hurOfi
(f. i.) ,,: kanaat
(a. s.)
: 1. hurOf
bilgisi ile ilgili olan. 2. tas. Allah'rn kelam sOre·
tinde tecellisine ve harf/erle belirtilmesine inanan.
edicilik, tokgozluluk, goz tokl.ugu.
~9Jj'"
hurGfiyye
HOr~id
~ ).,;-
(f. i.)
: 1. GUne~.
(bkz : Aftab, HOr, Mihr, $ems). 2. erkek adl.
Hur,id ij Ferah,Sd : Germiyanll $e'lh o~'u
Mustafa tarafrndan yazdan ve Iran $ahl Siyavu~'un
k,zl Hur~id ile diyar-l magrib sultanrnrn o~'u Ferah~ad'rn sevi~melerini anlatan manzum bir eser.
hurtum
(a. i.) : Fazl-ullah-i
HurOfi'nin, harflerin ecranna dair nazariyesini ka·
bOI eden tarikatler ve salikleri.
IJ' J..)';'
hurOs
hurO~
(f. i.)
..; J_';"
(f.
tJ~
(a. i. c. : haratim) :
(a. i.)
<;agllyan. 2. d.
tanelerinden
hintyagl<;Jkardan aga~.
hurub
sava~lar,
I.;-'J..r-
kavgalar.
huruc
~ -'..)~
i.)
: ~Ikl~, c;lk-
:
c;o~ma
(f. s.) : 1.
co~an,
c;agltyarak.
: er-
(a.
i)
: ekin bic;me;
hasad, hasad mevsimi.
~ L:...
husafe
(~. i.)
gizli kin; d(j~-
husake).
(a. I. harf'in c.) : harf-
ler.. ilm·i huruf : harflerden mana' C;lkarrp yorumlama bilgisi.
458
co~ma, c;a-
ke.klik bezleri, hayalan, (erkekteki) yumurtalar.
manltk. (bkz
JJj>-
:
(a. i. husye'nin c.)
husaf
(a.
rna; dl~an C;lkma;ayaklanma. SShib·huruc : buyUk
kahraman. Yevm·el·hurOc : klyamet gunU.
huruf
<;o~arak.
~a;..
husa
(a. i. harb'rn- c.)
i.)
~amata, tela~. CO~ ij hurO~
glltl, gurulW,
ve gurUIW.
fil hortumu, fil burnu.
huru'
horoz.
husake
du~manllk.
(a. i.)
(bkz : husafe).
gizli kin ,
(a.
lanml~
klrJntl;
i.)
ufa-
nesne.
jL-.>o
(a. i.) : azap, slkJntl.
(a. L hasim'in c.) :
du~manlar.
huss
kar~1
2. muhalifler,
taraflar.
husOsiyyat
(a. s. hasid'jn c.)
hussad
J
(a. L) : Ay tutu/masl.
.J--:>-
L)
husul-pezir
.1• ..i.;l ~
husOI-yafte
olmu~.
husyet-us.semek
tOre-
~Ikma.
(a. f. b. s.)
hasil olmu~, husOI buIOlu~. (bkz
hasd
:Ureme,
(a. f. b. s.)
(a. L) : 1. ugursuzluk.
2. birbiri ardlnca devam etmek Uzere olma. 3.
(a. i. c.). (bkz
..; y:.
(f. i.)
,~~
y:.
(a. L)
:
1. ha-'
slmllk, dU~manllk. 2. klskan~llk, ~ekememezlik.
(a. i. hlsn'tn c.)
husun
kaleler.
husun-i refia : yUksek kaleler.
~~>
(a. i. c.
hususa
hususat
L.a.J..z,.
1. ba$ak. (bkz
sunbUle L 2. salkln1.
_
hu~e-i
engur : uzUm salklml.
hU$e-i ~arh,hu$e-i sipihr : astr. sUnbUle denilen burc;:.
hU$e-~in
husOsat)
u:e- C";'
(f. b. s.) : harman
sonu tarlada kalan kesik, dokOntU ba$aklan toplaYlcl, topllyan. (bkz : lakkata).
(a. zf.)
ba~kaca,
(f. L)
husOsen ).
,:;L..:, ya>-
akll mahveden,
hU$e-i hurma : hurma salklml.
baklm, i~; ~ekil, yol, konu.
ayrlca. (bkz
(f. b. i.)
(f. i.)
husumet
~uur;
bozan ilae;:;
du~manlar.
husus
: 1. akd; fikir;
us. GU$-i hU$ (akd kulagl) : anlaYI$. 2. olUm. 3.
zehir.
hU$-ber
(a. L hasm'm c.)
(a. f. c.) : ha-
husye-teyn
surekli esen rUzgar, flrtlna.
husum
zool. ballk yumurtasl.
husye-tan ).
(bkz : husOI-pezir).
( .J->-
h,usa): erkeklik
husye-tan
hU$
husum
(a. L c.
ahbaplll<,
yanln C;ifti, t;ift haya, yumurtalar. (bkz : husyeteyn ).
husOI-yafte).
Q~I.J.a>-
tanl$lkllk,
bezi, haya.
husuf-i kul/i : meteor. AY'In tamamen' tutulmasl.
(a.
olan
4-..a>.
husye
nusuf·i cuz'i : meteor. AY'In klsmen tutulmasl.
ilerilemi~
2.
(a. L) . 1
"::":"" ya>-
hususiyyet
husOsilik.
yakmllk.
(bkz : inhisaf 3).
husul
(a. L husOsi'nin
c.) : birinin husOsi hayatma ait $eyler.
haset edenler, klskananlar. (bkz : hasede).
husuf
4:-,,", .J..a;' , c.S~.J..a>-
hususi, hususiyye
(a. s: c. : husOsiyyat)
birisine, bir ~eye mah-·
sOs. Imtihan-J hususi : yil i~inde yapilan yokiama.
Mekatib·i hususiyye : husOsi
metepler
( * ozel
* okullar), Suret-i hususiyyede
husOsi olarak.
(a. i.) : bot. 1. ·egrelti
(.)'"-=>-
otu. 2. hurma yapragl.
me,
(a. zf.) : husOsiolarak
heJe, ayrJca. (bkz : bil-hassa, hassaten).
husban
1.
t, ya>-
hususen
akd, idrakr
iz'an.
(a. i. husus'un c.) :
baklmlar, i~ler; ~ekiller, yollar, konular;
ler; maddeler.
mes'ele-
HU$enk
~ y:.
(f. h. L)
: Siyam bin·
Kiyumerz'in oglu' ve Cavidan Hurd'On mOellifidir.
459
hu~k ~
va·
(f. s.) : 1. kuru. (bkz :
bis). Meyve-i hu~k : kuru yemi~. Nan-, hu~k :
kuru ekmek.
..::...i ~
hu,Onet
1. sert-
(a. i.)
lik, kaballk, katlilk. 2. inat~dlk.
hu,Onet-i fibis : elbisenin sertligi.
hu~k
ii ter : kuru ve- ya~. 2. kaba, soQuk. $ahs-,
: kaba, soguk adam.
hu~k
hu~k-cin
j ~ ct~;..
cahil,
(f. b. s.)
(f. b. 5.)
hO,·yar
akll
kendisine yar olan, yarlyan, akllll.
nadan, gabi, kahn kafall kimse.
(f. i.)
hu~ki
hu,unet-i mizac : tabiat, mizac sertligi.
kuruluk. (bkz :
hO,-yarane
(f. b. zf.)
aktlilca.
yubOset).
hu~k-Ieb
.....I~;..
(f. a. b. s.) : du-
(f. b. i.)
hu,·vari'
akd-
dagl kurumu~, kuru dudakh, susaml~. (bkz : te~ne).
y .. -d.=.;..
hu,k-ma§z
bo~
hu,k.ri'~e
(f. b. s.) :
hu~k-ser).
ki:lfall. (bkz
.s.~~;..
(f. b. i.) :' hek. ciltte,
bir yerin gangren olarak kuru bir kabuk halinde
kalmasl.
hU!;k.s~H
(f. b. i.)
kurak·
hutnb
Ilk.
hu~k-ser
.-"'-" ~
ka~lk,
yinsiz, ahmak,
(f. a. b. s.)
hu~.mend
hO~·mendan)
: be-
hu~k-magz).
di'vane. (bkz :
(f. b. s. c.
hO,-mendan
(f. b. s. hO!?ba~lnda
olanlar.
<.S ~~ Y"
(f. b. i.)
(f. b. s.)
hu,.riibS
aktl
.:J~ f . .-~ ~11,
(f.
b. 5.)
(a. i.)
460
(a.
i.)
kuru ot,
Hutame
4...
J:r.:o-
i
(bu) dUnyantn ge~ici, bO!i
(a.
h. i.)
: cehennem'in
be~inci katl;
inatc;l mUnkirlerin veri. ["Gayya kuyusu" bu tabakadadtr].
(a. i. c. : huteb) : 1.
cuma namaz!artndan ewel, bayram namazlartndan
sonra hati'bin minberde halka verdi~i din! o!:jUt.
2. kitaplartn ba~tndaki sUslU nesir ba$langlcl. 3.
ktz isteme, dUnUrlUk.Sikke ve hutbe '( para kesme ve hutb,e okutma) : istiklal i~aretleri.
:
akll kapdml~, aklt allnml~. ["hU~.rUba, hU~·rUbO·
,de" ~ekli de vardlr].
(bkz
hutam
hutbet·iin-nikah : nikah merasiminde nikilh me'·
mOrunun soyledigi sozler.
kapan, kapici.
~akll!:iJ.
(a. i. hutbe'ninc.) : hutbeler.
kabuk ve saman ktrtntdart, c;erc;op.
hutbe
akd sahipligi, usluluk.
hO~·rtibOde
1. bUyUk ballk. 2.
(f. zf.) :
hii'.mend·ane
akll ba~tnda olarak, akdhca.
hu,-mendi
.....h;..
hutam-, diinya
mall mUlku.
: akd sahibi; akdll, akll ba~lnda.
mend'in c.) : ak,d sahipleri, aklt
(a. i.)
hut
astr. baltk burcu, semantn gUney yarlm kUresinde
Savr burcundan ileride Hamel burcunun istikame.
tinde bir bur~, fro Poissons. [semantn gUney va.
rtm kUresinde olmastna rai:1men, kuzey yartm kU·
resinden de gorUlebilir ve GUne~ ~ubatta bu burca
girer]. Sahib.iil-hUt (ballk adaml) : Yunus Peygam_
ber.
tavazu-, z,araet).
gonUI al·
hutbe·han
j \y' .t...k;..
.
(a. f. b. 5.)
hutbe okuyan.
huteb
hutbe).
.....k.;.
(a. i. hutbe'nin c.). (bkz
huzi-puselik
(a. hatib'in c.)
hutebi'
okuyanlar.
huy,
(a. L c. :- hatatif)
huttaf
1.5-';..
huy, hoy
hutbe
Co
1.5~
(f. i.) : ter.
(f. L) : tabiat,
(,0
miza<;, ahlak; adet.
klrlan~lC;; [ku~].
hUY-1 bed : fena huy.
(a. L hatb'in c.,)
hutub
huy-gerda
maslahatlar, il;iler; meseleler.
hutuf
2.
(hatf'tn c.)
olUm-
all~ml~,
"J
f
is..,';" (f. b. s.)
1.
terlemi~.
adet edinmi$.
..--'-,-of-
huyOI
(a. J. hayl'ln c.)
1.
atlar. 2. atll alaylar. 3. kotUler kalaball9r.
ler.
hutOn, hutOnet
.::J,.,::;.,:J,.,::;.
(a. i.) :
1. damat olma, damatllk: 2. evlenme. (bkz : teeh·
hOi, tezevvuc).
hutOr
)..,.k;-
(a. L)
hatra gel me,
1."....k.:;..
(a, i. hayt'in c.) : ipler,
huz
(a. f. i. ahz'den.) :. ahz
maddesinden emri· hazlr : al.
akla gelme. (bkz : tahattOr).
hutut
.1..,~;"
huyOt
iplikler; lifler, teller.
huyOt.1 rakika : ince iplikler.
(a. L hatt'tn c.)
1-
ma
huz
saHi da' rna kedir
gitmiyeni blrak.
ho~una
gideni ai,
.;izgiler. 2. yazdar. 3. yollar.
hutOt-i ~uaiyye usulii : top. in~ia metodu, bir
noktadan ';Ikardan tulleri belli istikametler yardl.
miyle diger noktalan tesbitetme usOIU, fro rayonnement. [eger IJu noktalar bir zincir gibi uzamrsa
buna "cheminement" adr verilir].
..;IJ->
hudmi
-.:.;l..,.Q.:>-
huzaret
~eytan
~ \."....k.:;..
(a. i. hutve'nin c,)
aldatmalart.
huveyn
~j>"
gozle ,gorUnemiyecek kadar ku!:Uk hayvancrk, mikrop.
huveynat
~~j>"
(a. L huveyn'in
c.) : gozle gorUnemiyecek kadar kU!:Uk olan hayvanclklar, mikroplar.
huveysal
J-..aI.j>"
(a. L c. : huvey.
salat) : deride peyda olan i.;i sulu, ufak kabarclk.
huvevsalat
~~j>" (a. i. hu-veysal'tn c.)
deride peyda olan i!:i su dolu ufak kabarclkJar.
huveyza
~Jljnu,
(a. L) : hek. i.; sUr-
ishal.
(a. L huzme'nin c.)
demetier.
hOzi
(a. L c: : huveynat) :
,.. ..
, .... .,:>
...... oJ..,
hainler, hiyanet edenler.
(a. s. hain'in c.):
(f. i.)
muzo tahminen altl
aSlrllk ehemmiyetsiz bir mUrekkep makamdlr. Corci'nin pe~rev ve saz semaisi i1e Dede Efendi'nin
darb-, fetih bestesi, bu terkibe ornektir. HOzI, sathl
bir <;argah be~lisi ge<;kili (hatta cok defa yalnlz
do notuna ·fazla ehemmiyet verilmek ile iktifa
olunmu~tur). U~~ak'dan ibarettir. U~$ak gibi dU.
gah'dakallr. Sirinci 9U<;IU, u$l;iak'daki gibi, neva,'
ikinci !=jU<;IU de c;argah perdeleridir. Donanlmlna
ul;i~ak gibi si ic;in bir koma bemolU allr.
hOzi-a,iran
0 \..~..:..c is jy:..
(f. b. i.) :
muzo
tahminen dort aSlrllk bir mUrekkep
makamdrr; a$iran perdesine nakledilmil;i bir hUseyni be$lisi ilavesinden murekkeptir. Su be$1i ile hU·
seyni-a$iran perdesinde kallr. Donanrmma si ko..
ma bemoIU konur; hUseyni be~lisi i~in de fa ba·
klyye diyezi alrr ve si bekarlanlr. GUc;1U birinci de.
recede duqahdtr.
hu:.z:i-puselik
huvvan
(a. i.). (bkz: hu-
daret ).
huzem
hutuvat
(a. L) : lavanta .;i<;em.,
C~<L,...,,,~
1.5 j"';"
<f. b.
i.) :
muzo en az U!: aSlrlrk bir mUrekkep rna·
kam olup
numOnesi kalmaml~tlr; hOZl, pOselik
461
huzme
be!}lisinin veya 1'11akamll11Q ilavesinden mlirekkeptiro POselik ile dligah'da kallr.
huzme
( a. i.
cLAy-
huzem)
C.
de-
met.
t~;'
huzu'
( a. i.)
alc;ak gonlil.
HilUk, gonUI alc;akllQI.
huzur
1.J-:A
(a. i.) : 1. yukarldan
inme dU$me. 2. dO$me. 3. uYU$ma. [zldd,
"suOd" dur].
hubut·i Adem : Adem peygamberin Cennet'ten
yeryUzOne inmes i.
hiibiik
cL..>
(a. i. habike'nin- c.)
1. c;izgiler. 2. samanyollarJ, hacl!aryollarl. (bkz
haba'ik ).
(a. i.) : 1. haz,r bu'·
).J--=':>-
lunma. Hakk·, huzur : bir toplantlda haz,r
tunma karsrllgl olarak verilen para. 2. rahat.
bu·
rahatll~l.
huzur·j kalb : gonlil
hiicdlb
(a. i. hacib'in c.)
(.4:
(a. i. hacc ve hacl'nm
c.). (bkz : hacc, hacl).
hiiccet
huzur u hab : rahat ve uyku.
'-'~
1. kaplcdar. 2. perdeciler.
huccac
huzur-i ku!li : fels. Allah'lIl her yerde hazlr almas" fro omnipresence :
huzur u siikun
hiibut
a~agl
~
rahatllk ve eminlik.
huzur··aver
(a. f: b. s.)
rahatlandlrlCI, slikOnet verici.
(a: i. hazz'm c.) : se-
huzuz
hazz).
vinc;ler, zevkler, memnOnivetler. (bkz
(a. i. huzOz'un
huzuzat
c.) : insanll1 hazettigi, ho~una giden ~eyler.
huzuzat-, nefsaniyye : nefse ho~ gelen ~eyler.
(a. s. hazlk'm c.)
huzzak
hazakatli,
i~inin ehli
olanlar,' ustalar, eliuzlar.
~dilimizdT en c;ok doktor hakkmda kullanll,r].
huzzSk·, etibba : doktorlarm
en eliuz olanlarl.
huzzan
JI J-;'
(a.
en
haz§katl ileri,
hazin'in c.)
S.
hazlne
muhaflzlan, hazlnedarlar, bekc;iler.
huzzar
)
L;,.".
(a.
S.
hazlr'rn c.) : hu·
zurda, meydanda, gozonUnde olanlar, bizzat bulunanlar.
huzzar-, meclis : macliste
(bkz : hazlrin, haZlrOn).
hubub
hazlr
(a.
bulunanlar.
i.)
rOzgar es·
mesi, OfOrmesi.( bkz : veziden).
en bUyUk putunun adl.
462
(a. h. L) :
olma.
hucec
~~
(a. i. hOccet'in c.)
liller, senet/er, vesikalar.
hubub.i riyah : rUzgarlarrn esmest.
Hubel
(a. L) : ihticaca salih
hucciyyet
Kurey~Iilerin
~(bkz
de·
: hicac).
hucec·i hattiyye : huk. [eskiden] yazII I deHller ki tezvir ve tasni' ~Uphesinden salim ise mamOI.On-bih, yani hOkme meclar olur. Ba$ka v~-
- hiikm.j fer'j
hile sUbOta hacet kalmaz. [beratlar, Defter-i Hakani
kaYltlan, hile ve fesattan salim olacak surette tutulan mahkeme sicilleri, tescil edilen vakfiye gibi].
hiicerat
~\~
(a. i. hucre'nin c.), :
1. gazier, odaclklar. 2. surU konulan verier. (bkz :
hUcrat, hUcurat). ~(jre.j hiicerat : Kur'an'ln kirk
dokuzuncu sOresi.
hOceyrat
kU~Uk
(a. i. huceyre'nin c.)
delikler ve oyuklar.
hUcey,rat)
(a. i. c.
delik ve oyuk.
(a. i.) : L aylp, noksan,
hOcnet
hucrat
hudafet
(a, i.) : etlilik,semizlik.
hiidam
(a., i.) : deniz "tutmasl.
hiidat
(a. s, hadi"nin c.). (bkz :
hucre
hUcerat, hUcurat).
c.r-~
(a. i. c. : hucerat, hUdj·
rat, hucrat) : 1. gaz, odaclk. 2. biy., bot., zool.
canl, varllklarm (dokularm, organlann) en ku~Uk
yaplsl.
Hucre·j Saadet : Hz. Muhammed'in makaml.
hucrev'i
l.SJ~
2. hucre gibi
hucu'
(a. s.) : 1. hucreyle
olan. [muen.
"huereviyye"
hOdn
0...L.A
hOdne
<\i'..lJl
( a. i.)
uyku. (bkz:
~~
(a. i.)
gece az uyu-
J~
u~urumlar.
hucum
i~
(a. i. heel'in c.)
(bkz :
hical)~
(a. i.) : 1. sard,r,!?, saldlrma.
hucum-I dil·'iran-I nizedar : mlzrakl.
hucOmu. 2. sert sazle birine c;atma.
hiicub
~u·
yigitlerin
(a. i. hicab'ln c.)
per·
deler.
hiiciirat
(a. i. hucre'nin c.)
gazier, odaclklar. (bkz : hLicerat, hucrat).
(a. i.) :' sulh" ban!?
(a. i.) : harbiler ile mu-
sabaka akdetme. [bir bedel kar!?J1lgmda o/sun 01.
mastn]. (bkz : muhadenet, mUvSdaa, 'musalemet,
l11uahede).
hOdOb
u..lJl
'.
(a., I. c. : ehdab) : 1.
kirpik. (bkz : mujgan). 2. elsilecek, havlu. 3.
sank. 4. minder kenarmda olan sa<;ak, puskUI. 5.
bot. kirpik. (bkz : hedeb).
hOkema'
(a. I. haklm'in c.) :
hakimler, alimler, bilginler.
(a; I. hakim'in c.)
hakimler.
hOkkam-1 adljyye : adliye hakimleri.
hOkle
¥-=-
( a. I.)
hOkm
~~
( a. i. c.
ma, uykusuz kalma.
hucul
(a. i. c. : hedahid) :
..lJl ..I._AI
ibibik, SUleyman Peygamber ile Seba
Mel'ikesi' Belkls arasmda 'haber getirip gl::itiJren ku~.
(bkz : !3bUrrebi).
hOkkam
t~
hab, nevm).
hucud
hOdhOd
soysuzluk,
(a. i. hUcre'nin c.)
gazier, odaclklar. (bkz
kurlar,
: ). dogru yol
c;avu!?ku~u,
kusur. 2. sazdeki aYlp. 3. bayaglhk,
kan!?,kllk,
ilgili.
dir ].
(a. i.)
hevadl).
hiicevre
kU~uk
l.S~
hilda
gosterme. (bkz : hidayet), 2. Kur'an-, Kerim.
(bkz : Hitab, Kitab, Mushaf, Necm, NOr, Zikr).
dil tutuklugu.,
ahkam) : hOkum,
emir, * komuta.
hukm·i adil : huk. ada let Lizere verilmi!? hUkUm.
hukm-i glyabi : huk. iki taraftan biri hazlr 01·
madlg. halde verilen hukUm.
hukm·j Karaku!;i (Karaku!? hUkmU) :mantlga
uym,yan, hesaba kitaba gelmiyen hUkUm.
- hukm-i kaza (kazantn hUkmU) : her hususta
Allah ·tarafmdanevvelce verilmi!? olan hukum:
hOkm·j nizami : !?eri hukUmler, haricinde kalan
i!?ler i~in nizamiye mahkemelerince verilmi!? hU·
kUm.
hOkm·j ~er'i :. !?eriat 7cablarma gore verilmi!?
hUkUm.
463
hiikm-r iimmehat
hiikm-iiimmehat : fels. fro matriarc:at.
hiikm-i vic:ahi : huk. iki taraf veya vekilleri hazir olduklan halde veriten hOkOm.
hiikm-i vic:dani : vicdana ait hOkOm.
hiikm-i z,mni : huk. [eskiden] zimnen vaki olan
hUkOm. [bir kimse diger bir kimse aleyhine :
"benim filan ~ahls zimmetinde sabit olacak ~u
kadar kuru~ alacaglma onun emriyle kefil olmu~
idin" dive dava ve 0 kimse kefaleti ikrar ve borcu
inkar etmekle mOddei, borcu ispat ederek hakim
dah'l hUkmetse bu hUkOm kefil aleyhine sarahaten
ve aS11 gaip aleyhine zimnen hOkmolur].
hiikm-berdar
)J J. rG.
(a. f. b. s.) : itaat
eden, boyun egen.
(a. zf.)
hiikmen
hOkOm ve-
rerek.
(a. s.) : 1. hUkme ait,
hiikmi
hUkUmle i1gili; bir karara dayanan; itibar'l olan.
2. i. erkek adl.
hiikm-ke~
(f. b. s.)
emre
itaat eden.
hiikOmat
.:"I...a~
(a. i. hOkOmet'inc.) :
hOkOmetler.
(a. f. b. i. C.
hiikiim-dar
hOkOmd§ran) : hO~Om sahibi, ~ah, padi~ah.
hiikiim-dar-I miintehab : se<;i1mi~ hUkOmdar.
.j\)04S;:
hiikiimdaran
gec;mi~
~;\04C
~
.,s::.
memleketi idare eden vekiller
hUkOmet konagl.
f. b. L hO-
hiikOmet·i sablka : sablk hOkOmet, idarenin evvelce ba~lnda bulunanlar.
hlikOmet-iil-elem : huk. [eskiden] ~ecce veya cirahasl iyile~ip de eseri kaJmaml~ olan me~cuc veya
mecruh ic;in <;ekmi~ oldugu elemden dolaYI bilir-'
ki~inin takd'lf edeceg'i
bir er~, bir zaman. [bu,
"hUkOmet-UI-adl-fi-l-elem"
manasmdadlr.
Buna
"er~-i elem", yanl "aci bedeW' de denilmektedir].
hiikiim-ferma
(a. f. b. s.)
hOkUm sUren. (bkz : hOkUm-dar, hOkOm-ran).
hiikiim-name
(a. f. b. i.)
bir hOkOm ve karan bildiren yazl.
.j\..).s:.>
(a. s.)
hOkUm
sUren. (bkz : hOkOmdar, hOkUm-ferma).
i \..)4C:..
hiikiim-rani
kOm sOrene mensup,
(bkz : hOkUm-dar!).
,..
hijlam
i)\..-4\
suyu, pelte gibi donan
(a. f. L) :
ho-
(bkz: .hOkUm-ranl).
(a. i.) : 1. bir
h~Y'eti.
2. devlet. 3.
hiikOmet-i adile : adaletli hOkOmet.
hij~umet-j adl : huk. [eskiden] gayri mukadder
bir er~ (tazm'lnat) tlr,yani miktar'l ~er'an muay·
yen olmaYlp bilirki~inin usOIU dairesinde takdir ve
tayin edecel:ji diyet.
464
hlikOmet-i riihbaniyye : teokrasi idaresi.
hiikumran
sOrette.
~ahllk, padi~ahlJk.
hiikumet
hiikumet-i miistebidde : istibdatla idare olunan
hUkOmet. '
hlikOmet-i rOhaniyye : teokrasi idaresi.
(a. i.) : hO-
~ahllk, padi~ahlJk,
sultanllk.
(a. f. zf.) :
yakl~acak
hiikiimdari
kUmdaJllk,
hiikumet.i me~rOta : me~rOtiyetle idare olunan
hOkOmet.
hiHcOmet.i mu'tedil-ane : mOtedil
bir sOrette
hOkOm sOrmek.
hiikOmet.j miistakille : hakimiyet ve istiklaliyet
haklannl tamamen haiz olan hOkOmet.
padi~ahlar.
hiikiim-dar-ane
hOkOmdara
hiikOmet-j gayr-j mustakille : hakimiyet va is.
tiklaliyet haklannl tamamen haiz olmaYlp bir ba~.
ka devlete bagll bulurian hOkOmet.
zaman hOkOmdarlarr.
kOmdar'm c.) : hOkOm sahipleri,
hiikiimdaran-, mixi:
'( a.
hiikOmet-i amme, hijkOmet~i 'avam
demokrat
hOkOmet, fro democ:ratie.
IliikOmet-i c:umhOriyye : cumhOriyet hOkOmeti.
(a. L) : ballk tutkalr, pac;a
~eyler.
biilam-, hayVani : ielatin denilen ve etin kemigini kaynatmakla meydana gelen, tutkallmSl, hay.
van'l bir madde.
hiilam-, nebati : ni~asta veya pekdin denilen nebati ('* bitkisel) bir madde.
hiilami, hiiUimiyye '~~ (, I..!":A~ (a. s.)
tutkallmsl, jelatinli veya albUminli.
hiilamjyyat
.:"l.:-o~
tutkallmsl, jelatinli maddeler.
(a. i. c.)
hOlami,
hOner-veri
__LA:>
hulb
(a. L) : 1. kalrn ktl kuyruk,
yele kill. 2. ktl ftrc;a, ktl kalem.
J-yk
hulhul
(a. s. c. : helahiJ) :
bldLirUdj zehir. [Aslm Efendi LOgati'nde "hUlehUI"
~eklinde gec;tigi de yazdldlr].
-hurna
\.A -
(a. zm.)
ki~iyi
iki
goste-
r ir.
[($] \.A
hurna[y]
let
ku~u.
1. Dev-
(f. L)
2. saadet, kutluluk.
ku~u)
: yOksek talih, iyi
t \.A
(a. s.) : himmetli, azimli,
j\ J.J ~
y
(f. s.) : "hU-
ma gibi yUksek uc;an" : yukandan atan, yUksekten konu!ian.
(f. b. s.)
gesi, iyilikler-i dunyaya
hurnayOn
gOl-
yayrlml~.
(f. s.) : 1. muba-
rek, kutlu. 2. padi~aha ait. Alern-i hurna'lun : pa.
d;~ah bayragl. Otag.. hurnayun : padi~ah c;adlrl.
Saray-. hurnayun : padi~ah sarayl. Ordu-yi hurnayOn : padi~ah ordusu. 3. rnuz. TUrk mOziginin
dokuz numarall basit makamldlr. En eski makamlardan biridir. ~ Hicaz aitesindendir; hicaz aortlUsO
ite pOselik be~lisinden ibarettir. Durak, dOgah ve
gUC;1U -dordUncO derece olan. neva'dlr. Donanlmlna "si" baklyye bemolO ile "do" baklyye diyezi
konulur. Niseb-i ~erife saYlsl 6 dlr. Dizisi umOmiyetle c;lklcldlr. Orta sekizlideki sesleri, pestden tize dogruJoyledir : dOgah, dik-kOrdi, nim hicaz,
neva, hUseyn!, acem, gerdaniye ve muhayyer.
(f. b. i.)
Bebek'te .eskiden mevcut bir kasr'rn ad,.
hurnayun-narne
F. 30
..:.A_.a-
hummeyat
gamlar,
mOm).
i~
kederler,
(a. I. hUmma'-
(a. i. hemm'in
(bkz
tasalar, kaygtlar.
..::,.... J~
(a.
i.)
de ihtiyarllk.
huner
J.-Io
(f. i.)
ErJ)ab~1
1. marifet, bil-
hOner : hUner sahipleri.
..l:.A.;'~
(f. b. s.) :
Ii, marifetli. (bkz
hUner-ver).
hOner·mend..
I.$..L:..A~
(f. b.l.)
hunermendJik, hOnerlilik, marifetJilik.
)J.J.. }.-II:>
huner-perver
c. : hUner-perveran)
van.
s.
(f.. b.
hOner; seven, hOneri
j \)J.J..
hiiner-perve" an
M
(f.
hUner-perver'in c.) : hUner; s?venler, hUner;
ruyanlar.
(f. b. i.)
hiiner-perveri
hUnerlilik, ustallk.
hiiner-pi~e
~~.. ~
(f. b. s.) :
nerli, marifetli. (bkz : hUner-mend, hOner-ver).
hiiner-ver
c.
hU-.
oer-veran) : hOnerli, marifetli; artist. (bkz
ner-mend).
hU-
hOner.veran·
)J.J...-to
j \;J
(f. b.
j....;t:,
S.
(f. b.
S.
huner-
ver'in c.) : hUnerli, marifetli kimseler, artistler.
(f. b. i.) :
padi~ah taraftndan bir hOkOmdara gonderiten mektup. (pkz : name-i hUmayOn).
(a. L c.: hUmme-
nm c.) : 1. sltmalar. 2. hastallktan dolaYI
ta hasll olan !1iddetli hararetler, ate!1ler. 3.
hastallklar.
hOner-mend
(f. b. s.)
yOksek derecel i.
hurna-pervaz
!1ey-
hUmezat)
C.
? ' L.a-
humma
me. 2. ustahk.
hurna-paye
(a. i.
yat) : 1. Sltma. 2. hastallktan dolaYI vUcutta Msdolan !jiddetli hararet, ate!j. 3. nobetli hastahk.
hOtriumet
hurna-yi la-rnekan (mekanslz huma) : Allah.
humarn
"J~
hOmum
hurna-yi beyza-i din : Hz. Muhammed.
hurna-yi ikbal (devlet
ugur.
humeze
tan! vesvese, kuruntu.
hOner-veri
1.$ )J M
(f. b. i.) : hu-
nerverlik, artistJik.
465
hiinkir
)~
hunkir"
(f. 'i.) : padiliah, suI-
lS y~-=.;':
hunkari
<f. s.) : hunkara
mens up, hOnkarla i1gil L (bkz
hiinsa
~ebriyar:i)._
(a. s. c. : hinas) : 1.
J'-:;"
kendisinde hem erkeklik, hem di~i1ik alameti bulunan kimse. 2. bot. Clyni" \;i<;ekte dilii ve erkek
organmln bulunmasl.
'
hunsa·j mU!jkil : huk. erkek ve kadrn. uzuvlarrndan her ikisi kendisinde bu/unan ve fakat bu uzuv"
lardan birinin fiil ve hareketi ve te~ekkOlO digerine
takaddOm ve galebe etmedigi cihetle hali taayyOn
etmiyen hOnsa.
hiins~.yi redili : huk. erkeklik alameti !1afipgelen hOnsa.
hunsa.yi nisai : huk. di;;ilik alameti galip gelen
hOnsa.
(a. L) : aym
hiinslHyyet
zamanda ve aynl .!;iahlsta hem erkeklik, hem di.!;iilik.
(a. h. i. Hind ve Hin-'
~ .J-:.A
HiinOd
di'nin c.) : Hindliler.
~r
(a. f. zf.)
hiirer
Ca. i. hirre'nin c.)
j)JJ;~
hiireyl:e
Hurmuz, Hiirmuzd ~~~ '~./' (f. h. i.) :
1. ZerdO~tlerin haYlr tanrlSI. 2. i. eski iran
takvrminde Gune~ y,Irnrnilk gOnO. 3. JiL
piter, MO;;teri, Erendiz.
hurr
~
gorG~eniolmlyan,
j)~
hiirre
(a. i.J : kedi yavrusv.
Hz. Ebu·Hureyre : eshab-, kiramdan bid.
":""..r>
(a. L) : 1. saygr. 2. na-
. ,ramllk.
hurmet·j gaJiza : huk. [eskiden] G\;' talak ile hasll o/an hUrmet. [buna : "beynOnet-i mugallaza"
da denir].
hurmet·j hafife : huk.' [eskiden] bir veya iki
talak-I bain ile has'" alan hOrmet. [buna : "beynOnet-i su~ra" da denir].
hurmet··j muvakkate : huk. [eskiden] sebebinin
:::::evali ile nihayet bulan hOrmet.
hUrmet·j muebbede : huk. [eskiden] sebebi as·
la zail olmryan hUrmet.
hurmeten
(a. zf.)
saygl sa·
yara~.
hurmet·kar
sayglsayar, sayg! sayan.
(a. f. b. s,)
esirolmiYan, karflianl
(a. s.)
serbest.
(a. s.)
drive veya esir
olmlyan kadln.
hurre·j miikellefe : huk. [eskiden] akrl ve blilig olan hur kadmlar.
hiirriyyet
':'1-..I ->-
(a.
L)
hOrlOk,
serbestlik, azatlrk.
hurrjv~et-j ebediyye. :31 mart vak'aslnda olenler ir;;Jn lstanbu/'da dikilmi$ o/an anlt.
hiisam
(a. L) : keskin kill\;.
(bkz : tig-i bUrran).
hiisam·iid·din
kediler.
466
q,·t)
saygl 5ayarak, saygl He.
tan, hOkOmdar.
hurmet
hurmet.kirine
J:...\l\ i'l-,..
(a. b. L) :
1. dinin keskin klllCr. 2. Mevlana'n"m Mesnev7'yi
sOyliyerek yazdlrdlgl me~hur zat. 3. erkek adr
huseyn
- <.:..~-->
( a.
i:)': 1. ku¢u k sev·
gili. 2. h. i. Hz. Muhammed'in torunu ve imam.,
Ali'nin kU<;Uk oglu. Me!jhed"i Huseyn : Kerbela'da
HUseyn'in tOrbesi. 3. erkek adl .
hiiseyni
(a. s.) : 1. Huseyin
ile ilqili; Hz. Muhammed'in torunu Huseynin <;0cuklan. 2. i. me~hur bir <;e~jt la/e. 3. muzo TUrk
mGziginin altl numaralr basit makamrdrr; en eski
makamlardandlr; Huseyni be~lisi ile u;;;;ak dortlOsunden miite~ekkildir. Durak dUgah ve gO<;lU -be~incj derece olan- hUseyni
oerdeleridir. Niseb-i
~erife sayrs! 8 dir. Dizisi <;Ik,cld,r. ikinci ;;ekli
muhayyer olur; Donantmfna "5i" kama bemolO He
"fa" bakryye diyezi konulur. Orta sekizlideki sesleri .!;ioyledir (pestden tize dogru) : dUgall, segah,
~arglih, neva, hUseyn7, evi\;, gerdaniye ve muhayyer. HUseyn7, klchik bestekadar taraflOdan da en.
<;ok kullanrlan bir ka\; makamdan biri olmakla
beraber, bilhassa TUrk halk mGziginde en <;ok kul•
. lan"ml~ alan makanidlr. 4. i. kadfn elbiselerinde
sUs olarak kullanflan ipekten, yUnden ve pamuktan
yapdma ;;erit kaytan, sal;ak \Ie benzeri $eyler.
hiisn·j· niyyet
(a. b. i.) :
huseyni·acem
muz. TOrk mOziginin en az altl aSlrllk bir mOrekkep makaml olup nOmOnesi kalmaml~tlr.
huse'yni·a,iran
j\~ l.5~-
(a. f. b.
TOrk mOziginin en eski mO rekkep makamlarrndandlr. HOseyni makamlnrn
pest tarafrna, hOseyni-a~iran perdesine nakledilmi$
bir u~~ak d6rtlOsO' ilavesinden mUrekkep olup, bu
d6rtIO ile a~iran perdesinde kallr. GOl;;lO birinci
der.ecede ·hOseyni'nin duragl olan- dOgah'dlr. Do·
nan Imina hOseyn'i gibi i'si" koma bemolO ile "fa"
baklyye diyezi konulur. Eskiden"vech-i hOseyn'i"
de denilen bu makam, esasen hOseyni'nin pest tarafrna (duragrndan 'itibaren) tabl1 olarak bir d6rt10 kat"mak sOretiyle yap"ml~tlr ki, a~'iran perde.
sinde kalan hOseyni'den ba~ka bir ~ey degildir.
i. )
: muz.
muzo hillen magrib (Fas, Cezayir, Tunus) de kuf·
landan bir TOrk mOzigi makamld'r; dOgah perde.
sinde kallr. GO~lOs0, -hOseyni'nin gO~WsO olan·
hOseyn'i, ikinci de recede de -kUrd'i d6rtlUsUnUn ba~.
ladlgl- nevadlr. Donanlmrna hUseyn'i gibi "si" koma
bemolO He "fa" baklyye diyezi konulur ki kUrdi
d6rtiOsO i~in de si bekan mUteakip "si" kU~Uk
mUcenneb bemolU kullan",1r.
(a. f.
huseyni·,ehnaz
b.
i.) : muz. TUrk mUziginin en az altl aSlr·
Ilk bir mOrekkep makaml ?Iup nOmOnesi kafmaml!?tlr.
huseyni~%emzeme"',4V- j
J~
(a. b.
i.)
muzo TUrk mOziginin mUrekkep makamlanndandlr. III. Selim tarafrndan terk'ibedilmi~
- ise de aynl terk'ipte olan hUseyn'i-kUrd'i makami
huseyni-gerdat'!iye
4..;' bfJ~-"'" (a. f. b. XV. aSlr ba!?larrnda kullandml~tl. Zamanfa (beya.
t'i-araban'da oldugu gibi) tinutularak yeniden III.
i.)
muzo TOrk
mOziginin en az altl
Selim tarafrndan meydana ~Ikarlldlgl anfa~lImakta.
aSlrllk bir mOrekkep makaml olup ,nOmOnesi kaldlr.
maml~tlr.
(a. f. b.
huseyni·geve,t
i.) : muz. TOrk mOziginin' en az al tl aSlrIlk bir mOrekkep makaml olup nOmOnesi kalma·
ml~tlr.
huseyni·horasani
i.)
bll~uk
nesi
Jl.,,\.,r- l.5~~
(a.f. b.
muz. TUrk mOziginin en az O~ O~
aSlrllk bir mOrekkep makaml olup nOmO-
kalmaml~tlr.
huseyni.nevruz
(a.
f. b.
i.) : muz. TOrk mOziginin en az altl aSlrIlk bir mOrekkep makaml olup nOmOnesi kalmaml!?tlr.
huseyni·puselik
CU<\""'y~ ~->
(a. f. i.
b.
i.)
muz. TOrk mOziginin bir ka~
aSlrllK mOrekkep makamlarrndandlr; pOselik be~
Iisi veyamakaml ilavesinden mUrekkeptir. POselik ile dOgah'da kallr. GUl;;lOsU, .hUseyni'nin gO~.
1050 olan- hOseyn'i'dir.
Donammrna hOseyn'i gibi
"si" koma bemolO ile "fa" baklyye diyezi konulur. POselik i~in bu arlzalar bekar yap"lr ve "501"
diyez kullan"lr.
huseyni-rehavi
(a. ·f.
b. i.) : muz. TUrk mOziginin en az altl aSlrl,k mUrekkep makamlarlndan olu'p nUmOnesi kalmaml~'
tlr. [asll: "hUseyn'i ruhav'i" dir].
huseyni·sabi
(a. b. i.)
husn
;:.,-> . (a.
s.) : 1. gUzel, iyi. 2. i.
gOzellik, iyilik.
husn·i adab : gUzel terbiye, gorgu.
husn-i ahlak : ahlak gOzelliqi.
husn·i akibet : netice qOzelligi.
husn-i beyin : ed. iyi, qUzel anlatl~.
'husn·i endam : endam, vOcut qOZE!ll'igi.
husn-i hal : davranl$ gUzelligi.
husn·i hareket,: iyi muameleoe bulunma.·
husn·i hatt : yazl gUzelliqi.
husn·i hisal : huylann iyiligi.
husn.i hitam : iyi sona erme.
husn·i hizmet : Iyl I~ g6rme.
husn-i ibtida' : ed. (bkz : beraat-i istihlaf).
husn·i idare : iyi idare, iyi kullanma.
husn.l imtizac.: iyi ge~inme.·
husn·i isti'mal : iyi kullanma.
husn·i i'tibar ~ok 'itibar q6sterme, iftifat ':ltme.
husn-i kabul : iyi bir sOrette kabul etme, iyi
yOz g6sterme.
husn-i makta' : ed. bir gazelin r:nakta' beytin·
den evvelki beyit.
hii~m·i ma'nevi : i~ guzelliqi.
husn·i matla' : ed. bir gazelin ikinci beyti.
husn·i meyelSn : muhabbet iyifi!;1i.
husn·i muSmele : iyi muamele.
husn·i nazar : teveccUh, iftifat.
husn·i niyyet : iyi niyet.
461
hiisn-j suret
hiisn-j suret : iyi bir sOrette.
hiisn-j suri : gorUnU~teki qUzellik.
hiisrev-j enciim, hiisrev-i seyyare-gan
(Ylldlzla.
rm padi~ahl)
meteor. GUne~. 2. erkek adl.
hiisn-j ~ohret: iyi ~ohret.
hiisn-j tabiat : zevk gUzelJigi.
hiisn-i ta'bir : soyleyi~in qUzelJigi, gUzel ifade.
hiisn-i tahallus, husn-i ta'lil : ed. bir ~eyin
meydana gelmesine hayal. ve gUzel bir sebep gosterme.
husn-i tedbir : iyi, yerinde, yolunda tedbir.
husn-j telakki : iyi kabul.
husn-i tevecciih : sevgi ile kan~,k begenme.
husn-j zann : iyi fikir besleme.
husn u an : 1) gUzellik; 2) muz. TUrk mUziginin en az iki bu~uk U~ amllk bir mUr~kkep makaml olup, nUmOnesi kalmam'~t,r.
husn u a~k : 1) gUzelJik ve sevgi; 2) ~eyh Galib'in me~hur manzum hikayesi.
hiisn ii kubh : 1) gUzelJik ve ~irkinlik; 2) Hanefi flkhtnln en mUhim bahislerinden biri.
hiisn u letafet : gUzelJik ve ho~luk.
husna
J--
(a. s. ahse':l'den.) : en (da-
(a. L c. : hUsniyyat)
:
1. gUzelJige ait, gUzellikle i1gili. 2. i. erkek adl.
[mUennesi "hUsniyye" dir].
~l....L.-:,..
(a. i. hOsn!'nin c.)
gOzel olan hususlar.
hiisr
.;-
(a. L) : zarar, ziyan, kaylp.
~I~
(a. i.) : 1. 'zarar,
J"""-
(f. h. i.) : 1. eserlerini
Farsc;a yazm,~ bir TUrk ~airi ve edibiolup 651
(1253) de Hindistan'da do~mu~tur. (1253 - 1325).
2. HUsrev 0 Sirin masa/mrn erkek kahramanl.
hiisrev
JJ"-;'
(f. i. c. : hUsrevan)
1. padi~ah, ntikumdar, sultan.
468
yakl~,r ~ekilde.
(f. s.) : 1. hU·
hiisrevani
kUmdara laYlk. 2. c;ok iyi, ala, birinci derece. 3. i.
bir ~e~it ~arap. Hum-i hiisrevani: sultani kUp,
c;ok bUyUk ~arap kUpU.
hiisrevi
padi~ahl'lk,
(f. L)
hUsrevlik,
hukumdarllk, sultanll,k.
l~
)
!?mda, ak"" uslu.
-
(f. b. s.)
akll ba-
(f. zf.)
ak,IJ,-
caslna.
I..»~
Jl~
(f. L) : ak,II"lk.
(a. L) : seslenme,l;a-
hiitame'
hiitr
4AG
,ji.Jb
(a. i.) : k,rplntl, kesintl.
(a, L) : ahmakllk, budalallk.
(bk2; : hamakat).
(a. S. hatik'in c.)
hiittik
1.
hiitul
J~
Ca. L)
surekli yagmu,
(a. L)
sUrekli yagmui
yagma. (bkz : hUtOn).
hiitun
~~
yagma. (bkz : hUtOI).
ziyan. (bkz
hasar, hasaret). 2. beklenHenin .elde
edilmemesi yUzUnden duyu/an aCI, yokluk, mahrO.
miyet aClsl.
Husrev
hUkUmdarca, hUkUmdara
Ylrtanlar. 2. bozanlar.
hiisr-iid-diinya v....ahire : dUnya ve ahirette zararll,· hi~ bir ~ey elde edememek hali; dUnya ve
aniret gUme gitti. [Kur'an~da "hasir-Ud-dUnya ve-I-ahire" ~eklinde gec;er].
hiisran
di~ahane,
( f. zf.) : paw
Qlrma.
J--
hiisniyyat
6,; IJ .r -..;..
husrev-ine
hiitiif
(a. f. b. s.)
gUzelJik artlnCI.
hiisni
hUkOmdarlar, sultanlar.
hii~yari
na, pek, c;ok) gUzel. ["ahsen" in mOennesidir].
husn-aver
(f. L hUsrev'in c.)
padi~ahlar,
hiivim rl~
(a. L)
hayranl,k hali. (bkz:
neyam).
hiive
.J-A
(a. zm.) : 1. U~Onc'U mUfret
( * tekil) $ahls zamiri : O. 2. Allah. (bkz : HO 1).
huve huvesine ~~ .>4)
(a. t. b. zf.) :'
tarnaml tamamrna, elifi elifine.
hiive-J-baki
kalan Q'dur. (AlJah'tlr).
(a. c.)
bakl
\ ...\,_~
hiiveyda
(f; 5.)
a~kar,
apa~lk, belli, besbelli. (bkz
1. a~lk,
:
2. kadtn adl.
<\_~
hiiveyza
Y>
(a. i.)
hek.
i~
hiizul
sOr-
~
yt>
(a. i.) : 1. mahiyet,
I'~.
(a. i.) : azgrnllk.
I'~
hiiyyam
~a~lrml~
(a. s. haim'in c.)
bitkinlik.
hiizal-i asabi : hek. sinir
vucOda am olal\ titreklik.
bozuklu~u
yuzOnden
(a. i.) : kedi yavrusu.
hiizi
hiizn
:
olanlar.
(a. i.) : zaYlfllk, ankllk,
hiiziU
0.r-
(a. I. c.
ahzan): gam, ke-
<ler, slktntl.
hiizn-amiz
(a. i.) : zaYlfllk, ar/k-
~.<ll j..r-
(a. f. b. s.) : hO-
zOnle, !=lamia, kederle kan~lk. (bkz : hOzn-aver,
hOzn-efza ).
(a. f. b. s.) :
hiizn-aver
hOzOn getiren, hOzOn veren. (bkz : huzn-engiz).
huzzam-Irumi : muzo TOrk mOziginin en az'iki
iki buc;uk aSlrllk mOrekkep makamlanndan olup
nOmOnesi kalmaml!}tlr.
(a. f. b. s.): hO-
hiizn-efza
(" I~ (i.) : muzo TUrk mUzi~inin
ri10rekkep makamlarrndandlr. En eski mUrekkeplerden birisi olmakla beraber, bilhassa bir bu~uk iki aSlrdlr pek ~ok· ra~bet qormu$tUr. TOrk
mOziginin koyu hOzOn arzeden makamlarmdan
ri olan bu makam, dizisi bir sekizli i~inde
edifebilen mOrekkep makamlardandlr. HUzzam
lisi ile segah dortlOsOnden mOrekkeptir. Ourak segah ve gO~1O -O~Oncu derece olan- neva'd/r. OJzisi inici-~lkICI olup niseb-i ~eri'fe saYlsl 6
OOllanlmtna "si" koma, "mi" baklyye h"'lmnll"'lri
i1e "fa" baklyye diyezi konulur. Orta
deki sesleri -pest'deg ti'ze doqru- ~oyledir
~argah, neva, hisar, evi~, gerdqnlye,
tiz segah.
hiizzam-I cedid : miiz.
kep makamlanndandlr.
Tahmfnen iki
terkibedilmi~tir. Irak
makamrnrn
nun (yani Irak perdesindeki segah
segah'a i1avesinden rOy-i Irak, mOstear'a ilavesinden revnaknOma, hOzzam'a i1avesinden de hOzzam-1
cedit makamlan te~ekkOI etmektedir. Makam, sozU
gec;en dortlO ile lrak perdesinde kallr. GO~lOler birinci derecede hOzzam'rngO~lOsU olan neva, ikinci derecede hOzzam'm duragl ve dortlOsOnOn son
sesi olan segafi'dlr. Oonanlmma /rak gibi "si" kema bemoIU i1e "fa" b~klyye diyezi·. kcmulur ve
hOzzam'm "mi" baklyye bemolO nota i~erisinde
ilave olunur.
hiizzam-I kaclim : miiz. TOrk mOziginin en
. bir bu~uk iki aSlrllk bir mOrekkep makaml olup
tiOmOnesi kalmaml~tlr.
hiiyam-j rahm : kadmlarda ~ehvet azgmllgl, fro
nymphomanie.
sevgiden
hOzun veren,
hOzn-aver) •
JJ~
huzzam
hakikat, asd. 2. miiz. bir makamtn
dizisindeki
seslerden her birinin ~iz ve pest taraflannda bulunan seslere nisbetiyle smlrlanml~ ~ahsiyetidir. Mesela : ~ar!=lah makamtndaki pO~elik perdesi dugahtan bir tanini tiz ve ~ar!=lahtan .bir baklyye pest
olmak uzere tahdidedilmi~ bulunuyor ki, pOselik
sesinin huviyeti de budur.
hiiyam
karl~tlran,
Ilk, bitkinlik.
gunu, ishal; kolera ishali.
hiiviyyet
(a. f. b. s.) :
huzn-engiz
hOzOn koparan, hUzOn
gam, tasa veren. (bkz
ayan, zahir).
zun"gam, tasa, keder artlran.
I
(ha.)
: Osmanll
alfabesinda
"elif" va "ayrn" harfleriyle ba~llyan ve kalln esreli
,okunan kel imelerin sesini kar~dar.
~\
(a. i.)
anat. omu-
Ibtiyye
~\
(a. i.) : anat. kal-
tuga ait, koltukla ilgili. Hufre-i Ibtiyye. hek. kaltukaltl <;ukuru.
lelia- ~G\
(a. i.). (bkz
Izaa ).
zun ie; ve alt taraf/, kortuk.
469
.:Jl~\
Idhik
JYL;.:, I
(a.
i. dalal'den.)
: dala-
late dU~Ur:me, dogru yoldan ~Ikarma; azdlrma, Giri·ve-i Idlal : sapltkanllgmf i~inden ~Ikllmazyolu.
(bkz.: Izlal).
(a. L c.)
Idlaliyyat
insanl azdlracak, yoldan C;lkaracak bahis ve
celer.
Ihlamur
:
dU~Un
(a. i.) : kerestesi
).J,o)L;"\
aga~.
.klim ~I
ortalama hava
(a. L) : boyall sof [kuma~].
•hn-. menfu~ : djdilmi~ kuma~.
.k'ad
.:ll..;\
(a. i. kuOd'dan:)
Jl~
(a. i.)
deve ayagrna bag-
lanan bag, kostek.
•k'ar
.kmah
.kmar
(a. i.) : derinletmek, de-
rinletilmek, derinle~tirmek, derinle~tirilmek.
(a. i. ukab'rn c.)
'Ui
C
i.)
(a.
kibir ve aza·
:
ka-
J
.L~\
(a. i.)
ayrn dogmaslm
~UI
(a. L)
suva daldlrlp
~Ikarma.
U"'l:.9\
(a. i.) :
a~agllik bir kim-
se iken asalet, soyluhJk iddiasrnda bulunma.
.knat
(a. i.)
: 1. Allah'a
dua etme, yalvarma. 2. inkisa'r etme. 3. namazda
klyaml uzatma ve hacce devam etme•
L.a,;1
(a. i.) :
uzakla~tlrma; uzakla~.
tlrdma.
.ksa-yi amal : isteklerinden
.ksam
.kban
a~agl-
bekleme.
iksa
J-..;\
beliren hali.
lama. 2. gelen birisini geriye dondUrme..
.knas
1.
oturtma [bir nesneyi· veya ki~iyi]. 2. yUksek bir
. yere ~Ikarma. (bkz
iclas).
•kal
anah·
(a. i. c. : ekalim): bir belgenln,
~artlariyle
(a. i.) : 1. birini
.kmas
;.,~
aka lid)
metJe kafa tutma.
makbul olan ve ~ay gibi kurutularak i~irmege el~
veri~li gUzel kokulu ve ~ifall~i~egi bulunan bir
.hn
(a. L c.
tar.
dOrnie, gOidUrUlme.
Idlal
..1._1;\
(a. i. dlhk'den.)·: gOI.
jL..Jl
uzakla~tlrma.
(a. i.) : yemin etme, an·
di~me.
raku~lar.
..l.-AJ:.
(C/. i. c. : ukud) : 1. ger-
danllk. 2. inci dizmege mahsus iplik. 3. inci dizisL 4. hurma salklml.
.kd·i Sureyya : astr. Ulker denilen iki~er iki~er
ylldlz kUmesi.
elinden geldigi
L)
(a.
.ksar
.kd
halde ihmal etme, yapmama.
.ksat
1,UI.
(a. i.)
hakkaniyet,
dogru Iuk gosterme.
kar~II,kll
(a.
.kfal
",lUI
( a. L) : kilitlemek.
.khar
)LrJI
(a. i.) : kahr etme, olma,
.ktaat
edilme; kahredilmi~ olma.
•khar-. di.i~men : dU~manrn kahrolmasl.
.klab
!tevrilme;
taklib).
.klal
470
......:>1..-9\
aksine
(a. L) : tersine ~evirme,
dondUrme,
dondOrUlme. bkz :
(a. i.)
azaltma,azaltllma.
i. kat'dan.)
: 1.
padi~ahrn toprak bagl~lamasl. 2. maktOan ihale.
3. del iI gostererek susturma.
.:;.,kl-kil
(a. L Ikta'm c.).·(bkz
IKta') .
.ktaat-i mevkufe [Hku H uzun okunur]·: huk•
[eskiden] OIGlemr tarafmdan beytUlmalde istihkakl olan bir zate temlik sOretiyle Ita veya beytOl.
malden
mUsewigat-1 ~er'iyye'si dairesinde i~tira,
yahut. OlUlemir'in mUsaadesiyle bervechi mUlkiyet.
ihya edilmi~ olup maliki caOibinden bir cihete
vakfedilen arazi.
Irk,y
Iktar
J
,W\
( a. L)
damlalma, damla-
Ilima.
Ikttda'
J.\-Lj\
Iktldilen
"J. \..L::i\
uyma, labi
( a. i.)
olma.
(a. zf.)
Iktldil sOretiyle,
uyarak, tabi olarak.
J.lAj\
Iktifa'
uyma niyetiyle ardma
Iktifaen
(a. L kafa'dan.) :
dU~me,
arkaslndan gitme.
.kalmamJ~ttr.
Irak.qeve~t
.:;,..:..f J1v'
TUrk mUziginin en az altl aSJrlJk bir mUrekkep
makamlo/up nUmOnesi kalmam'~tlr.
Irak-I acem : muzo TUrk mUziginin en az alt,
aSlrl,k bir mUrekkep makamJ olup nUmOnesi kal.
mam'~tlr.
(a. f. b. i.) :
muzo TUrk mUziginin en az alt,aslThk bir mUrekkep makaml olup· nUmOnesi ka/mam'~tlr.
(a. L)
.kvill
:
birinin soy-
lemedigi bir sozU, soyledi diy.e iddia etme.
Ikvaliyyat
..:..L:J I}I
(a. i. c.) : 'W-
zumsuz iddialar, sozler, soylenmedigi halde, soylen_
di dive iddia edilen sazler.
Innin
(a. s.)
iklidarslz, klsJr,
gUcsUz, puluC;, fro impu.issant.
(a. h. L) : Dicle nehrinden
Irak
Basra'ya kadar $at Suyu'nuni-ki larafl.
Irak-nevrOz
(a. f. b. i.)
muzo TUrk mUziginin en az altl aSlrhk mUrekkep
bir makam, olup nUmOnesi ka/maml~tlr.
Irak-selmek
(a. f. b. i.) :
m'uz. TUrk mUziginin. en az altt aSlrllk bir mUrek·
kep makam, o/up nUmOnesi kalmaml$tlr.
"ak-~ehnaz . j ly~J Iv"
Jraki, Irilklyye <L:91/
trakll olan; Irak ile i1gili.
Irilk-I Acem (Acem frakl) : Irak'm ,Dicle . nehrinden 'itibaren iran hudOdundakiyUksek dagllk
nllrltakaya kadar uzanan
bolgesine Osmanldarca
veri len bir ad. ikisine birden 'rakayn (iki Irak)
denir.
(bkz : JrZa').
J \v"
(a. L) : muzo TUrk mUzi-
ginin en eski mUrekkep makamlarlndandlf. Eskiden en t;ok kullandan makamlardan olmasma ragmen, son aSlrda nadiren kullandml~tlf. Bu makam, segah dortliisUnUn
Irak perdesindeki' ~eddi
ile bir u~~ak dortlUsUnUn birle~mesinden meydana
gelmi~tir; bunlara ekseriya bir de neva perdesindeki pOselik dortlUsU ilave edilir. Makam segah
dortlUsU ile Irak perdesinde kallr. GU.;;lUsU birinci
derecede dJgah perdesidir. DonammlOa- "si" koma
bemolU ile "fa" bak,yye diyezi konulur; pOselik
dortlUsU kullandanverde "fa" sesi bekar yapdJr.
Irak, !;lklCI bir makamdlT; inici ~ekJine evi~ denilir. BUnyesindeki 3 adet dortlUnUn sesleri, pestden tize doqru ~oyledir : Irak, rast, dUgah, segah,
(Irak'da segah dortlUsU), dUgah, segah, <;firgah,
( a. f. b. i.) :
muzo TUrk mOziginin en az alt, aSITI,k bir mUrek.
kep makamJ olup nUmOnesi kalmamJ~tlr.
'rak-I Arab (Arap I rakl) : Flrat ve Dicle nehirleri arasmda kalan ve Bagdat'lI1 kuzeyine . kadar
uzanan araziye Osmanillarca veri/en bir ad.
.rilk
(a. f. b. L) : mUzo
(a. zf.) : ornek tutarak,
izinden giclerek.'
a~a~1
neva
(yerinde u~~ak dCktlUsU), neva, hUseynf,
acem, gerdaniye (neva'da pOselik dortlUsU).
rrak-gerdaniye : muzo TUrk mUziginin en az aItl aSlTlik bir mUrekkep makaml olup nUmOnesl
"da'
trgaf
(a.
~\c J I
' jl';:
i.)
(a. s.)
sUt emzirme.
("ga" uzun okunur. a. i.)
hlrs/a bakma, h,zla yurUme.
Irk
(a. i. c. : urOk) : 1. kok,
asd. 2. damar. 3. nesil, zUrriyet, sUlfile, soy.
Irk-J ahmer : krzll soy, k,zll derili.
Irk-, asfer:: sari soy, san derili.
Irk-I ebyaz: : ak soy, beyaz derili.
Irk-I esved : siyah soy, siyah derili.
Irk u guher: damar ve maya.
Irk-un-nesa : hek. siyatik. [dogrusu "arak-Un·
nis§" dtr]'
Irk-us-sus : bot.· meyan l<okU.
Irk-uz-zeheb : bot. altln kokU denilen bir *bitki.
Irk,y, Irkryye
Irka ait, "k/a ilgili.
(a. s.) :
~l-!./'
Irklyyat
(a. i. c.)
etno-
(a. i. c. : a'raz)
: 1. $an ve
~eref, namus, iffet. Ehl·i Irz : namuslu kimseler.
~)\
Irza
namus perdesini ylrtma
~ok
(a. L) : otu
olan yer,
~aYlrlJk.
(a.
Irza'
emzirmek,
L)
Irz'}·j etfal : ~ocuklarln emzirilmesL
Irza·j maderi : (~ocugu) ana sUtiyle besleme.
(~ocugu)
Irzi·j sinai
t . ....,\
Is'ab
l....
emzikle besleme.
(a. L sa'b'dan.)
gu~
va zor olma, gU<;le$tirme, gU~le$tirllme.
4J~
Isabe
(a. L c. : asaib) : 1.
cemaat, topluluk. 2. ba$a sarrlan sank, tUlbent.
3. hek. yaralan sardlklarl bag, sargl bagl, bant.
(a. L suOd'dan.) : yukan
yUksege kaldlrma, kaldlrrlma.
4i,L,., \
lsaga
(a. L) : 1. eritilmi$ $ey·
leri kallba dakme, kallba dakUlme. 2., kuyumculuk etme.
.s.::-L.,.:t\
Isaha
( a. L)
kulak' tutup
dinleme.
('~
ISam
( a.
gaze ~e~iler
L)
J
.L..-..,,\
( a. L)
kibir ve gurur-
fa surat asma.
c
.l.,.:t\
J
(a. L)
1.
~adlr
Isata
Isdik
(a. L)
:. veri lecek para·
(a. i. sudOr'dan.)
(a. L)
seslenme, ses
~I-
su-
dOr ettirme, ettirilme, Glkarma, ~Ikardma.
(f.
L)
: mUzo
Turk muziginin en eski mUrekkep makamlarlndandlr. POselik be$lisi, dUgah perdesine nakledilmI~
bir rast dortlUsU ve beyatl makamlndan meydana
gelmi$tir. Beyati'nin duragl ve gU~lUsU olan dUo
gah ve neva perdeleri, Isfahan'ln da durak ve gUe;IUsUdUr (pOselik be$lisi ile' dUgah'daki rast dortlUsUn Un de esasen durak perdeleri dUgahtlr). Isfa·
han'ln dizisi inici-~Iklcldlr. Donanlmrna beyatl gibi
"si" koma bemolU
konulur; pOselik be$lisi i~in
"si" bekar ve rast dortlUsU i~in "si" bekar ile sol
baklyye diyezi kullandlr. Eskiden beyatl makamlna "Isfahan" denilirken,lsfahanek makamrnrn ter·
klbini mUteilkip birka~ aSlrdanberi Isfahanek veri.
ne Isfahan denilmiye
ba$lanml$, beyatl yeni bir
bUnyeye Qirmi$, Isfahanek de Isfahan'rn kU~Uk bir
fark gosteren $ekline kalbo1mu$tur.
(f. b. L) : muzo
Isfahanek
TUrk mUziginin en az alt. aSlrlJk bir mUrek•
kep makamldlr. POselik be$lisi ile ba$lamasl va
bu be$lide biraz fazlaca gezinmesinden ba$ka Isfa·
han makamrndan hi~ bir farkl yoktur. Binaenaleyh
ba$ka bir makam ltibar etmek imkanslzdlr.
b. L) :
muzo TUrk mUziginin en az aftl aSlrllk bir mU·
rekkep makaml of up nUmOnesi kalmaml$tu:"
Isfahan-geve$t
ipi.
2. <;adlr kazlQI.
karma.
sesin bir yere ~arplp ~eri donmesiyle
duyulan
ikinci ses.
Isdi·j cebel': dagln yankls!. (bkz : aks-i savt).
Isfahan.gerdinjyye~1.,)-,5j l~ \(f.
sUrme.
Isare
(a. L sada'dan) : yankl,
Isdi'
Isdar
Irza.j gayr.i maderj : (~ocugu) hayvan sUtiyle
besleme.
Is'ar
(bkz : usbu:). [kelime Arap~a'da' "Isbl', usbu',
asba', asbl' " $eklinde de kullandlr].
VI kadlnrn nikilhlnda kararla$tlrma.
emzirilmek.
~Ikarma,
(bkz:
(a. i. c. : esabi') : parmak.
Isbl'
herbiri.
2. perde. Hetk·i Irz
:' sabah vakti,
kan ile kocadan
(a. i.)
Ir:~./'
(a. L)
seher vaktL Falik·ul·lsbah : Cenablhak.
fecr-i sadlk).
loji, fro ethnologie.
Irs
CL~ \
Isbih
..;..:., J} jl.r-A-.::. \
(f b. L) :
muzo TUrk mUziginin en az altl aSlrllk bir mUrek.
kep makaml o"up nUmOnesi kalmaml$tlr.
Isfahan cedid
muzo TUrk
..1"...\:--
jl~\
mUziQlnin en eski
(f. a. b. i.) :
mUrekkep maka·
Isnan
mmdandlr. Kantemir'in bir pel?rev ve saz sema-'lsi
nUmOne olarak kalml~tlr.
(f. a. b. L) :
muzo Turk mUziginin eski mUrekkep makamlarmdan olup nUmOnesi kalmamll?tlr.
Iskatat ~Lbl.L.....1
Iskatat-I mahza : huk. [eskiden] talak, i'tak
gibi Slrf Iskat olunan ~eyler.
Islah
Isfahan-maye
(f. b. i.) : muzo TUrk muziginin en az <:iltl aSlrllk
bir mUrekkep makaml olup nUmOnesi kaJrnaml~'
tlr.
Isfahan·nevruz
j J); j ly-.a.......,.:t \
( f. b. L) :
("ka" uzun okunur. a. i.
Iskat'm c.). (bkz : Iskat).
CJL..,\
(a. i. sulh'den.)
Islah'l hal : kendi halini iyilel?tirme, dUzeltme.
Islah-I dt.ul-beyn : aralarmdaki soguklugu kal·
dlrarak iki ki~iyi uzlal?tlrma.
muz. TUrk muzigininen 2Z a!tl aSlrlJ!< bir mUrekkep makaml olup nU~Onesi kalmarn:~tlr.
Isfahan-selmek
d...L j~",\
(f. b. L) :
muz. Turk mUz@nin en az altl aSlrllk b:r mU·
rekkep makaml olup nUmOnesi kalmamll?tlr.
Isfahan-ljiehnaz
jl.:~ j
lri,.:,\
( f.
b. L) :
muz. TUrk mUziginin en az alt. aSlrllk bir mU·
rekkep makaml olup nUmOnesi kalmaml~tlr.
.Isfahan-zemzeme
<\A ,;... j
jly-.a"", \
(f. b. i.)
muz. TUrk mUziginin en az altl aSlrllk bir mU·
rekkep makaml olup nUmOnesi kalmaml~tlr. KUrdi
dortlUsU i1e dUgah'da kalan Isfahan'dan ibarettir.
(a. i. sufret'den.) :
Isfirar
san olma, sararma.
Isfirar-I ayn : gozUn sararmasl.
Isfirar-I evrak : yapraklarrn sararmasl.
(a. i. Islah'rn c.)
.. l:.."",\
("ga" uzun okunur.
a. L) : 1. kulak verip soz dinleme. 2. soylenilen
sozU dinleyip kabul etme ve verine getirme.
Isgar
sagir'den. )
Ishar
)l:.."",\
("ga" uzun okunur. a. L
kU~Ultme;
hor ve hakir gorme.
)l~\
l)L,.;, I
Islahen
(a. zf.)
Iskat
.kl.L.....\
etme; damat
("ka" uzun okunur.
a. L sukut:dan. c. : Iskatat) : 1. dUl?Urme, dU~U.
rUlme.
Iskat-I cenln : ~ocuk dU~Urme. 2. yok etme.' 3.
hUkUmsUz blrakma. 4. olGnUn azapslz kaimasl i~in
dagltdan sadaka.
Islah ederek,
dUzelterek, Islah yoliyle.
Islahi, Islahiyye ~
)t...,1 , tf)l,.,\
(a. s.) :
dUzeltmeye, iyilel?tirmeye dair, duzeltme ile i1gili.
Tedabir-j Islahiyye : dUzeltme, iyilel?tirme tedbir_
leri.
(a. f. b. s.)
tamiri ve duzeltilmesi kabil olan.
Ismam
(a. i.)
1. saglrlal?tlr-
ma. 2. l?il?enin a~zlnl tlkama.
Ismam-ud-dua : nasihat yollu veya soylenilen ko..
to sozlere aldlrll? etmiyen [aqam].
(a" i. slhriyyet'den. )
slhriyet, akrabalrk, hlslmllk peyda
olma; damat edinme.
dO-
zeltme veya iyilel?tirme il?lerL
Islahat-I adliyye : adli lslahat. '
Islahat-I askeriyye : askerlikte yapllan yenilikler.
Islahat-I cedide : yeni duzenler, duzeltmeler.
Islahat-I maliyye : maliyede yapl.lan yenilikler,
duzeltmeler.
Islahat-I mulkiyye : idarede yapllan yenilikler, dUzeltmeler.
Islah-pezir
Isga'
iyi bir
hale koyma, iyilel?tirme, dUzeltme.
(a. L) : sUkOt ettirme,
susturma, susturulma.
(a. i.) : 1. yardlm etme.
Isna'
2. kalmkafall bir adamm geregi gibi ogrenmesi.
Isnan
j
l:..-,I
(a. i.) : 1. dardma, gO.
cenme. 2. lsrar etme, ayak direme. 3. kibirlen.
me.
473
fsr,
Isr
.........al
J.
(a. L)
kula!:jm kupe deligi.
(a. i.) :. ayak direme.
Isrir
'srir- mahcub.:ine : mahcupe;aslna Israr.
(a. i.) : ahlr.
~\
IStllah-perdiz
,sttlah·perdiz'
( a. h. i.)
:
1- Iran'da
c..,h"",\
(a. i.).
kan
i
~_~h.,..,1
fl~klrma.
2. dokulme.
IStlbig
fl.1.....,\
........
Istlbir
)L~~\
(a. i.)
.(a.
i.)
:
1St rna'
boyanma.
: iki
Istlrah
Istlram
~eyin
t... U"",I
: 1. bir
Istryad
AI.k"",!
(a. i.) : saygl gosterme.
;
.."I
;"L..b."",\
( a.
L sayd'dan. )
:
av-
(a. ;,)
: 1. mu-
Isva'
11 .............,1,
(a. i.)
kuruma, rutObeti
kaybolma.
jT~;
yatsl. (bkz
ate~te
ISlnma.
.~aayn
(a. I. sulh'den c.
I~aya)
:
ak~am
ezantndan yatsl ezanlna kadar gec;en zaman.
dostlukta bulunma. 2.
(a. L)
bir verde
yazlamak, yazlgec;irmek.
(a. I. c. :
(a. i.)
c~\
adam
( a. i.) : yardlm isteme.
lama, dizilme, sl~alanma.
•sttlih
: sec;me;
=- \.,,'!:Z..a\
~eyin
saf bag-
(a, i.)
konu~ma;
(a. i.)
lama, ava gitme, i'lVlanma.
(a. i.)
,h€llisini, temizini sec;ip alma. 2. sec;me, see;kinlik.
3. aYlklama, aylklanma, fro selection. ["mlistaf€l"SOZU bundan almmadlr].
sahabeetme,
saklama.
(a.';'): 1. kopar-
\
Istrna-i slddik : sadlk dost sec;me.
(a. i. sabr'dan.) :
(a. i.)
Ist,hib
(a. f. b. 5.).
sec;me. (bkz ; intihab).
Istldam
Ist.fif
A)(~\
IstJlam
1. damardan
bjrbirine~iddetle c;arpl~maSI.
~lAh...a\
)J..J., C)lh-"",I
(bkz : IstJlah-perdaz) ..
1. sabretme, katlanma. 2. sebat etme, dayanma.
Istlfi'
C ~ I (a. f. b. i.) :
ma, kesme; d1l5il1den kesme. 2. ekini soguk _vurmao
mao (bkz : suOd, tereffu') .
IStlbib
..sj b..Jv
Ist"ah·perver
(bkz : Istahar).
(a. i.) : yuksege <;Ik-
IShid
(a. f. b. 5.)
IstJlah-perdazlrk, IstJlah paraJama.
bir ~ehir adl. 2. su birikintisi; havuz, gol.
IStarah
~b..Jv I,...;
r~\
.sttlah.perdiz-ane<tJ·\j1~;:,C~l(a; f. zf.) :
( a. i.) : bot. ha-
~\
J
IstJlah-perdaze, tuhaf ve karr~lk keJimeler kullanan kimseye IstJlah para"yana yakl~acak' surette.
vue;.
Istahar
, ifJth"", \
tuhaf ve karr~lk kefimeler kullanan, IstJlah para"yan [kimse]. (bkz : mustaJah" musteJih).
lst·abl-i imire, : padi~ah saraYlnlrl ahlrl.
IStaflin
'4:>~.a \
Istllah', ,stlhihiyye
(a. 5.)- : IstJlaha mensup, Istllahla il9ili.
2. ahd, yemin.
(a. i. c.·) : ak~am ite
I~aayn ).
~L:.c:.
ile yatsl zamanl. (bkz
(a. I. c.)·
l~aan).
lstlJahat) : ilim s6zU i tabir, terim, fro terme.
(a. i. J~a'nln c.) : ak.sttlahit
c. )
474
(a. I. lstliah'm
ilim 'sozleri, tabirleri,terimler, fro termes.
~am
Jar.
ezanindan yatsl ezanlna kaqar gee;en zaman-
Itmaiyyit
I~k
J-~c
I~ka
(a. L). (bkz : a~k).
<\L.~c
(a. L)
: bot. sarma~lk
rot]' (bkz : bldlsgan).
iLk \
hek. idrar tutul-
(a. L)
masl, idrar zorlugu.
It'am
i
L..k\
(a. L taam'dan.). (bkz
it'arn).
It'im-I muhticin
yoksullan doyurma.
yoksullara
".I.lk\
(a. L)
Itare
yemek yedirme,
u~urma,
u~u-
rulma.
.;:.,.~
Itiret
.I
( a. i.) -
attarllk, ak-
Ita~
(a. s.
at~an'm
e.)
susa-
elanlar.
Itbik
Itbik-ijz-zeheb
(a. i.)
kapak peyda et-
I" )tb\
Itla'
altm kaplama.
(a. i. Itret'in e.)
Iter
JlAk\
nesiller,
~eyin
j ~\
UsWne bir
~ey
sUrme.
(a. i. talk'dan.) : .1. sail-
Itlak·1 inan (dizgini s!'lilverme) : ba~1
rak';'a.
Itlak·, lisan : agzma geleni sayleme.
(a. i.)
Itla!
("ga" uzun okunur. a. L)
azdlrma, azdlnlma.
J )tk\
bl·
(a. L) : 1. zamanr he-
del' etme, zaman I bo~una ge~irme. 2. bir ~ey Uzerine yUklenme, havale alma.
(a. L)
Ithhah
(a.' L)
bo~
Itlak·, yed : haYlr i~leme. 2. bo~ama : "zevee·
sini Itlak etti". 3; hapis ve sail' eezaqan kurtarma,
aftetme.
tirme.
Ilga
Itlak
: 1. haval
(a. L)
verme, koyuverme.
zUriyetler, akrabalar.
Itk
(a. f. b. L) :ka-
Ilk·name
heves etme. 2. bir
J~\
me, kaplarna.
Itfak'
Itk·1 . mij~terek : huk. [eskiden] iki veya daha
ziyade kimsenin malik olduk/an bir kale· veya eariyeyi birlikte azadetmelerL
,tk-un·neseme :huk. [eskiden]
Uzere almml~ alan kaleyi azadetme. [vas!nin
teveffa mOs! adma bir kale allpazadeylemesi].
Ie veya eartye azad etmeyi tevsik eden yazl,
salrverme kagldl.
tarl,k.
m,~
Itk-I muzif : huk. [eskiden] bir zamana izM~
Itlk. [lisen ~u ayln nihayetinde hur·
sun" denilmesi gibi].
Itk·J mubhem. :huJ<. [eskiden] mUteaddit memo
fOklerden laalettayin birini veya birka~lnl azadetme. [bir me vlanln iki kalesine hitaben : "sizden
biriniz hUrsUnUz" demesi gibi].
Itk·1 muneccez: : huk. .[eskiden] bir ~art/a mual- lak, bir zamana rhu:z;af elmlyan ltlk. [lisen hUr·
sun sen i azadettim" dive yapJlan Itlk/ar gibi ki,
kale veya drive derhal azat olmu~ olur].
edilmi~ alan
kale veya eariye
azadetme.
Itk ale-I~cu'l : huk. [eskiden] cins ve miktan.
mal Om, mUtekavvim bir mal Uzerine yapl/an itaktil' ki, memlOk bunu duyup bildigi meeliste kabul
ediJince derhal azat olur, velevki a mall filhal tedive etmesin.
,tk-, ba'z : huk. [eskiden]
mem IOkU klsmen
azadetme. [mesela : mev/anlO ka/esine
"senin
nlsflnl azadettim" demesi gibi].
Itk·1 kull -: huk. [eskiden] mem/OkU tamamen
azadetme.
Itk·1 muallak : huk. [eskiden] bir ~arta talik
sOretiyle vukO bulan Itlktlr. ["~u i~i yaparsan
hUrsun!" denilmesi gibi].
g6z
ya~arma,
gazden ya~ akma.
Itllnsa'
Itma'
(a. L) : ~ok terleme.
I"l--:lk\
t.1), I
Itmaat) : tamaa
l a. L tama', dan. e. :
dU~Urme.
(a. L Uma'm e.)
Itmaat
tamaa
du~urmeler.
(a. i.)
Itmah
gOzU yukarr dik-
me, yukarr bakma.
Itmaiyyat
du~urmek i~in
(a. i. e.)
tamaa
soylenens6zler.
475
Itmal
,tmal
(a. i.)
,jU..J,\
,tmi'nan
: mahvetme.
(a. f. b. s.)
Itr-nak
gUzeT
kokulu.
(a. i.). (bkz
lulla'
itminan, tuma'ninet).
(a.
kokulu $ey-
L)
ler sUrUnme.
(a. i.)
Itnab
: sozU uzatma,
'tnib-I makbOI : bahsi iyice anlatmak gibibir
fayda dU$UnUlerek yaptlan Itnab.
Itnab-, mum ill : ed. b'kt'raeak, usan<; vereeek
kadar sozU uzatma.
( a. i.)
Itnabe
jLb\
ses
kiri~i,
teli.
( a. L) : madeni blr
~Ikartma, ~mlatma.
~
Itr
(a. i.) : 1. gUzel ve latif ko-
ku. 2. bot. sardunyagillerden, yapraklarl tlrtlkll va
gOzel kokulu bir nebat, fro geranium.
~b ')\-kl
Ittllaat
Jtll
Ittllak
balagall,
a~lrl
mO-
.)I~I
Ittlrad
JI."k1
(a. L tarab'dan)
key-
(a. i.)
i,:" ~
: uzatma, uzat"ma.
(a. zf.) : kar$llIk olarak,
kar$llI1:]mda.
Iyad
,:-,1,J..b1
( a. i. tard'dan. ) : 1.
birini takibetme; muntazam tarzda eeryan etme.
2. fels. blr OslOpta giden, ritim.
Ittlraden-Ji..J-bab : babrn kaidesine uY!=lun gel.
mek i~in.
dereeede medhatme, ovme.
Itrab
( a. i.) : in$irahll 01-
ma.
lvazen
(a. i. taravet'den.)
(a. i. Itt"a'in e.) :
ogren meier, tanlmalar, bilmeler, habEirli. olmalar.
Itr-I l;ahi : bot. gUzel bir koku.
,tra'
(a. i. tuIO'dan. e. : Ittl-
laat) : ogrenme, tanlma, bilme, haberli olma.
: 1. go!gelik.
( bkz : saVe-ban, maza lid. 2. keman
Itnan
t)tbl
Ittlla
IUzumsuz tafsWlt ile ha$ve bogma.
",
G
(a. i.)
ismail1 gurObun.
dan bUyUk bir Arap kabileslnin adl.
fe, ~evke getirme.
(a. i.)
biriyle bahse
(a. i.)
Itrad
giri~me.
(a. L)
Itraf
.evveJce verilmiyen bir
Itrah
me,
~eyi
Cl.,bl
goz yumma;
verme.
dl$arl atma.
Itret
~fl.
( a.' L e.
et:..J~
It
kokulu, gOzel koku ile llgill
gOzel kokui u maddeler.
Itrih .~
t .,b\
Iter)
ne-
(a. L)
<>~
(a. s.)
Mevadd-I Itriyye
J~
Ivai
i.)
kU$ i1e fala
(a. i.)
: 1. bir kimsenin
laballk bir ailesi olan. (bkz : h6rende-gan).
..I
Ivar-dan
~~J=.~
hatlr so-
ge~indirmek zorundaoldu1:]u kimseler. 2. kadln,
e~. (bkz : zevee). Evlad ,u Iyal : ~oluk ~oeuk.
Kesir-ul.lyal : ge~indirmek zorunda bulundu1:]u ka-
. .w.
".
(a. L). (bkz : aver) .
jb)~
(a. f. b. s.) : ol~O,
de1:]er bilir. (bkz : ayar-dan).
(a. i. e.)
kokl1lar, qUzel kokulu esanslar, ya!':llar.
476
(a.
lyife
devenin yUksek,
bOyUk horgOeO.
Itriyyat
(a. zf.)
bakma.
sil, zOrriyet.
Itri, Itriyye
"'0",4
Iyadeten
rarak [hasta hakkmda]'
tarhet-
( a. i. tarh'dan. )
~Ikarma,
: 1. hatlf
sorma, ziye~etinde bulunma, !=Iidip gorme. 2. hasta ziyaret etme, hasta ziyareti.
glJzel
Iyb
~~
(a. L) : slglnma. (bkz : i1tica)
IztlrarivYit
(a. zf.) : slgrnarak.
(a. s. ayna'niO': c.). (bkz
...J\)~\
iyn).
(a. i,) : valz, nasihat, ogut,
Izram
dirme,
(bkz : pend) .
~~l.a\
(a.
kavbetme,
i.)
jl:1\
(a. i.)
mah-
(01 ..,"',,;,\
(a. i.) : zarfa, kaba koyma.
(a. i.)
,z'af
(a. i.)
1. zaYlflatma,
:
zaYlflama. 2. bir ~eyjn Uzerine bir misll koyma,
koyulma.
,zrar
(a. I. zarar'dan.)
,ztlba'
1. ylrtma. 2.
(a. i.)
van UstUne yatma.
)
Lil;, \
(a. i.)
J')1 j\
: sur~tUrUp kay·
(a. i.)
(a. i.)
J~", \
(a.
i.)
:
dalalete dU-
yoldan l;lkarma, azdlrma. (bkz : Id-
,:diHyya t
(a. I. c.)
i1e iJqiH buluniln bahis ve
("~I
Izlal
dO~{jnceler.
(a. i.) : 1. zulmette,
karanllkta blrakma. 2. karanlik. (bkz : zulmet).
,zmame
:
1. ince
(a. i.) : utanma, ~i1kdma.
(a. I. darb'dan. c.:
Iztlrabat) : aCI, elem,. azap, slkrntl; vesvese.
lal ).
,zlam
(a. i.)
golgelendirme,
:
golgeli olma.
Izlal
)~I
Izttna.yi nisvan : kadrnlarJn utanmaSI.
,zlak., akdam : ayaklarrn sUrc;Up kaymasl.
Izlal
1.
Ii, karlnslz olma.2. atl, idmanla yola dayanacak
sarette kuvvetlendirme.
rzhna'
dlrma, kaydlrdma.
~Urme, do~ru
(a. .i.)
UstUne yatma. 2. namazda seede ederken koltukIan slk~rak g09UsU yere degdirme.
: b;rini tlrnakla-
ma; tlrnaklanm,a. [biri tarafrndan].
Hac esnasl~-
(a. i.)
da, usOIUne uyarak ihrama, sannma.
Iztrdi'
,zcii'
,zlak
: ate!?i alevlen-
tutu,~turma.
zarara sokma, ziyana ugratma.,
vet me, edilme.
l%far
birini kabahatfi:
bulma, kaba'hatli C;lkarma.
Iyazen b'·illih : Tann 'va slgrnarak.
Iza
Iznan
<\.4 ~\
.ztlrab-aver
..;,;r "':"'\.. . 6-.:.. \
(a. f. b.s.)
Iztlrap veren.
(a.
Iztlram
i.)
1. arev-
Ien me. 2. sac; ve sakala klr du!?me.
(a. i. c. : ezamim) :
eemaat.
,zmir
(a. I. Iztlrab',n
,ztJrabat
e. ) : aedar, elemler, azaplar, slkrntJlar; vesveseler.
(a. i. zarOret'den.)
meebOrivet, c;aresizlik, ihtiYac;.
(a. I.)
gonlOnde glzle.
me, sakI am a, gizlenllme.
.zmiN gayz : kin saklama.
•zmar kabl-ez.zikr : ed. bir kelimenin zikrinden
evvel ona ait zamir kullanma : " 0 da olmu~ vatan·
ctjdil seyyar * ne hazin aglivor ~u ebr·j behar" da 0
za'!1irinin bahar bulutuna ait olmasl gibi.
.zttriri, Iztlrarlyye
(a. s. c.
yari"].
~).",h.;., \ ,,(.),;I~ \
Iztlrariyyat): mecbO.rio [zlddl "ihti-
,ztlrariyyat
~b \):z...& \
(a. s. Iztlrari'nin
c.) : mecbOri olarak yapdan ~eyler. [z,ddl "ih_
tiyariyyat"] .
477
•
I
(ha.)
: Osmanll affabesinde
lJeliflJ ve "aYJn" harfleriv1e ba~llyan ve ince esreli
okunan kelimelerin sesini kaq;dar.
ibi
,,~k \
iide
(a. i. avd'den.) : 1. geri
g(5nderme; g6nderilme, geri e;evirme. 2. eski haline
getirme. 3. kar~r1lk yapma.
iide-i ifiyet : iyile!jme [hastallktan].
iide-j i'tibir : kaybedilen itibarl tekrar kazan·
rna, iflastan kurtulma [tidlrette].
lade-i muhakeme : yeniden muhakeme.
iade-i mucrimin :' su<;lulann kendi memleketlerine qanderilmesi.
iade-i" vemin
disine ettirme.
hasmJn tekllf etti?'ji yemini ken·
kar!jl ziyarette bu\unma.
.
....;~k \
'"
b\
(a. i.)
<;olu-k c;ocu1:lunna-
(a. i. 'iane'nin c.) : yardlm
it;in topJ~n'an paralar, yardtm paralan.
yardlR:J
(a. i. c. : ianat)
jane
(a. i.). vol. (bkz : tarik).
~L,:.
(a. i. abd'in c.) : 1. abid-
41
" ibad
ler, kullar. 2. ibadet edenfer.
ibid.ullah : 1) Tanrl
pek bol, pek <;ok.
1<Ullarl,
insanfar; 2) s.
(a. i. bu'd'dan.) : 1. uzak-
ib'id
uzakla~tlrrlma.
(bkz : teb'id). 2. tard
(a. i.)
: anat. bacaklar-
.::,..ib\
(a. i. avn'den.)
..~;.; \.: \
: yardrln.
(a. zf.) : iane, yardlm
(a. i.) : edun<; verm-e.
(bkz : ikraz).
lire-i mukayyede : bir mallO, bir mulkun, ka·
Ylt ve ~artl'arla birbirine 6dunc; olarak verilmesi.
fire-j mutlaka : bir mallO, mUlkun sahibi tara·
fJndan hie; bir kaYlt ve !jarta bagll kalmlyarak birine edlinl; verilmesi.
.
(a. zf.) : 6dDn<; olarak.
(a. i.
ay~'den)
2. ge<;indirme, ge<;indirilme, besfeme.
ibidiH
(a. i. ibadet'in c.).
ibad2t
(a. i. c. : ibadat) : AI·
. (bkz: ibadet).
ibidet·gah
sOretiyle.
478
hi
ibibe
lah'rn emirlerini verine getirme, tapma, taprnma .
i<;in toplClnan para, yardlm paras!.
iire
(a. i.) : tiksindirme, tiksindirilme.
cia, dizmafsalJnrn i<; tarafJndaki buyGk damar.
iinat'::"~'k\
lineten
L\
(a. z'f.): qeri <;ev-
fakaslnl tedarik etme.
janet
1. <;ekinme, rall 01-
etme, kovma.
rilmek uzere.
iile
(a. i.)
la~tlrma,
Hide-i ziyaret
iade.ten
ibi'
mama. 2. igrenme, tiksinme.
1.
ya~atma.
.,LL-~~
(a. f. b. i.) :
ibadet Veri, taprn"ak. (bkz : ibadet-hane, ma'bed).
ibadet-hane
et:l;:::.~~~
(a. f. b. i.) : ibadet
evi, ibadet veri, tapJnak. (bkz : ibadet-gah, ma'bed).
tbidet-kir
(a. f. b. s.)
ibadet
edoo, taprnan.
ibidiyye
~4\
(a. i.) : Havari<; tai-
fesi flrkafarlOdan birinin ad.. [Trablusgarb Berberilerinden Abdulfah bin ibad-Ut-Temimi tarafmdan
hied 140 (757) ortaya
atlldl~1 it;;in onull adlm
alml'!;tlr. Bu. flrka "ibaz'/ kelimesinden almarak
"ibadiyye" ad. altrnda kurulan ve tiirlU tiirlU rezaletleriyle insanhga k6tUIUkieri dokunmu~ alan
bir kurulu!itur].
UMfin
..:J~\
ibiet
(a. i.) : bir ~eyi ba~.
ka bir ~eye irca etme; klsas ile katil ile maktul
arasrnda farkSlzllk meydana gelme.
ibihe
(a. i.)
ate~i
:
sondUrme.
ibase
tefti~
ib~t
(a. i.) : mu·
i~in
yapllip yapllma.
bah klima, helal klima, bir
maSlnl serbest klima.
her
(a. s.)
~eyi
mubah
c\:"'"~\
ibilhiyye
~eylerin
mubah sayan batlni
j j.;:o- ~,\
ibilhiyyun
( a.
c. )
her
-
~.~\
ibik
(a: i.)
(a. L) : 1. yanml~,eritilmi~
)\
2. (ibre'nin C c.)
..:" J~I
(a. i.) : bir c;ocuga
(a. i.) :
her~eyin
mevsimi,
Jlfl
(a. i.) : aglrlama, ulula"
tebdl).
i~ciim
(a.
i.)
rahatslz etme,
ibdii'
t I~.l
(a. i.)
:
1. 5rneksiz
olarak bir ~ey meydana qetirme, yaratma. (bkz :
ibtida'). 2. ed. yeni ve gUzel bir eser meydana ge·
tirme.
.
ibdii'
J.\~\
(a. i.)
: yaktar;t ortaya·
koyma; 7cad.
ibir, ibiret ~)~I
, )1
(a. i.) : 1. agac;larl
ve ekinleri Islah etme. 2. kopege
yutturma.
ekmekle igne
":"I)~~· (a., i. ibare'nin c.): cum·
leler; paraqraflqr; bir metinden
tlrlar.
ibare
t:> \
l,""
.I •
(a.
<;lkarrlml~
ibdid
i. c.
:
~
ibiire·senc
t:>;
l~
ibarat)
: 1.
gil.
(bkz : ibtias).
ibdiiyye
II~
~ey
uzat·
('"" \~ \
(a.
i.)
yarad,-
doktrini, fro creationisme.
ibdi'·kir
(a. i.) : ... dan meydana
(.a.
(a. L),: 1. bir
)~ \~. \
(a. f. b. s.)
ibda'
yapabilen kimse. (bkz : mObdi').
gelmi~; bir ~eyin aynl; ba~kasl, ba~ka bir ~ey de·
ib'iis
i.) : 1. bir kimse-
ma, uzatdma. 2. uzakla~tJrma.
(a ..f. b. s.) : fa·
sih, aC;lk, dUzgUn soz soyliyen .
..:".\l,""
I.
(a.
ibdi'
nin, karl tamamen kendisine ait olmak uzere, bir
ba~kasJna sermaye vermes i. (bkz : ibza'). 2. sorliIan ~eye quzel cevap verme; quzel soz soyleme. 3.
kandlrma. (bkz : ikn~l').
olan sa.
cum Ie. 2. paragraf. 3. bir metinden l;lkarllml~ bir
kaC; satlr. Bi·ibire·tihii : J<endi ibaresinin ·ayniyle.
ibiiret
gece yatlrma, ba·
huzOrunu bazma.
ibreler, igneler. (bkz :
iber).
ibiirat
ibciil
: bir esirin, bir
hafaza etme. 2. kuyu bilezigi.
koltuga
vakti.
ibbiin·ijl.Fakiha : meyva mevsimi.
(a. i.) : 1. hayvanlarr mu·
ibile
(a. i.)
ibbin
ma. (bkz
kolenin sebepsiz olarak, efendisini' blraklp kac;masl.
ibir
(a. i. Ibt'dan.)
hari<;ten bir adamln baba gibi almasl; yabanci bir
adam, ba~kasrnrn C;acuguna baba qibi 'alma.
~eyi
mubah sayan batrni zumre.
bahs,tetkik ve
ibUe ve iii~e : barrndlrma ve yedirme,' besleme.
( a. i. c. : ibahiyyOn) :
yapllmaslnl
i.)
rrndlrma.
ibiivet
tf ~I
sayan.
kur~un.
1~\
ibite
ibihe, ibihet .,:..... ~\ , <b. ~J
haram
zUmre.
(a.
alln.an ~ey, 'bahc;a; paket.
(bkz : itfa).
ibihi.
(;"hl
etme.
L)
ibdiil
(a. i.) : 1. birinin verine
digerini qetirme. 2. ed.- bir harfin verine digerini
getirme, degi~tjrme.
gonderme.
ibdin
(a. i.)
1. cariye. 2. kiS-'
rak.
479
ibek
~I
ibek
~elipa,
put, ha~. (bkz
(f. i.)
ibka-J makan ala makan : her ~eyi oldugu gibi
blrakma.
sanem).
ibka-YI nam : ad blrakma.
(a. i.. ibret'in e.)
iber
ibret-
ibka'
(a. L)
:aglatma.
ler, alman ketO dersler.
("ka" uzun 'okunur. a'.
ibkaen
iber
(a. L ibre'nin e.)
.I. \
igne-
i f'l:.>1
.
ibgn
("ga" uzun okun\fr. a. i.
ho~lanmama,
bugzetme,
bugz'dan.)
~\
ibha
( a. L) : kesilme. (bkz :
~ lr-.'
sevin~
( a. L)
E~\
iblag
sevindirme, se-
verme.
(a. L)
sesini tut-
(a. L)
kor etme, go·
(a.L)
lr-.\
ibhamat
~l.
gizli kapakIJ
tutu Ian
saIJverme, kendi
(a. L e. : ibhamat) :
lr·.1
( a. L ibham'ln e.) :
~eyler,
)~.I
a<;1 klan'tnlyan
~eyler.
(a. L) : deniz yoJculu.
~u etme.
ibhirar
)\~l"'.1
ibil, ibl
J: \ , J! I
. (a.i i.) : geee yarlsl olma.
1.
~I
~eytan.
(a. zf.)
("ka" uzun okunur. a. i.) :
1.
baki,
daim,
devamh, sOrekli
klima. 2.
yerinde, evvelki halinde blrakma. 3. sln,f ge~e·
480
4.
: deveei.
(a. L) : 1. bal. (bkz
(a. L c.
eballs, ebalise)
2. s. hilekar.
ibliscesine.
ibn
0:. 1
4.t·I)~~ \
,
""4 \
~eytanea.
(a. L c. : benOn, ebna) : ogul.
ibn-i arz : !=jurbette bulunan, garip yolcu.
ibn-i hurre : dOrOst, dogru, namuslu.
ibn·il-cella :' ~ok meshur, ~anll adam.
ibn·iil arabi, ibn·i arabi : Hz. Muhiddin-i Arabi.
ibn-iil-vakt, ibn-i vakt : vaktin uyarlna giden,
zamana uyan, vakte gore hareket eden.
ibn·ijJ·hattab. (bkz : Omer-el-FarOk) ..
ibn·us.sebil, ibn·i sebil : yolcu. (bkz : reh-neverd). '
ibn·i iisDuayn : 1 I aym on dordO; 2) c;ok gOzel qen-c;. '
ibn·iiz-zina
ibne
meme.
( a. L)
~~I
ibn~iiz·zeman
(a. i. e. : abal) : di$i
deve.
ibka'
ula~tlrma.
( a. L e.) : iki sOrO deve.
iblis·ane, iblis·karane
i
3.
asel ). 2. anber.
iblis
1. kapall brrakma, a~lklamama, belli etmeme, giz·
Ii kapakl, tutma. 2. ed. sozOn, anla~"amlyaeak
dereeede kapah olmasl. 3. c. : ebahjm) ,: et ve
ayak ba$parmagl.
ibhar
JI
ibfim
haline blrakma.
ibham
0)l~ \
ibli
~Ikarma.
,..I lr: \
. (a. L) : 1. vardlrma, var-
eri~tirme, eri~tirilme.
iblan
ma, sesinl boguk <;Ikarma.
ibhil
bel'ettirme, yut-
["ibl" in tesniyesi].
ibhah
ibhik
( a. L)
turl11a.
dlrdm6. 2.
gonderme.
ibhac
zOnO
t~1
ibla'
sevmeme.
inklta').
vindi'rilme,
zf.): ibka sOretiyle.
ibkaenta'yin : i~inden ayrllan bir me'muru tekrar eski i$ine getirl11e.
ler, I11lknatlsll igneler. (bkz : ibar).
: zemane
piC;.
,,;., \
~oeullu.
(a. L)
: 1. klz c;ocugu.
2. o. tayll1el, verek. (bkz : me'bOn).
ibniyye
4...1 \
(a. L) : fer. olmO$ olan
kimsenin o~lunan klZI veya oglunun oglunun klZI.
ibrik·i mey
~.....
ibnii-Sina
0'.\
(a. h. i.) : islam dOny§sl-
om en bOyuk feylesoflarmdan biridir. Babasl Ab.
dullah'dlr. Aslen Belh'lidir.. Garp Ortac;agmda Avi·
cenna dive tanlnml~ idi. Fakat, yakm zamanJarda,
garpldarca da ibnO Sina adl kuflanrlmaya ba~lan.
ml~tlr. (980 - 1037).
(a. h. i.)
ibnii Teymiyye
rath
me~hur
(a. i. ber'den.) : 1. beri
krlma, beraet etme, temize C;lkarrlma, aklanma.
ibra-i amm
mize C;lkarma.
ibra·i Iskat
veya tamamen
c;ah!1an [adam].
ibre·i miknatisi : fi%:. ~imal (kuzey), cenup (gOney) taraflarlnl gosteren pusla ignesi.
ibre-i raiyye: bot. Itlr c;ic;egi cinsinden ve "donbaba" denilen bir nebat (* bitki).
He-
Hanbeli alim.
ibra,
ibre-i hsyyat, ibret.iil·hayyih : 1) terzi ignes!;
2) kendi i~ini blraklp ba~kaslnm i~ini dOzeltmeyl:.
: huk. bOWn davalardan, birini te2. hastaYI iyi etme.
: huk. birisindeki hakkml klsmen
terk etme, bagl~lama.
(a.
ibret·bin
(a. i. c. : ibramat) :
can slkacak de recede Israr etme, OstOne
zorlama.
ibramat
'Y.'
.;:.,l.
(a. i. ibdim'm c.)
J'
( a. zf. ) : ibret olsun dive.
ibreten Ii·s·sairin : b9~kalarma ibret olmak Oze-
(a. f. b. s.)
ioret gosteren, ibret olan. (bkz
J -,i:-"-,,~,:.
ibret-nOmOn) .
(a. f. b. 5.) : Ibret
olan. (bkz : ibret-nOma).
(a. 5.) : 1. igne ile
ibri
($~c:.
(a. h. i.)
: ibrani, Ya-
hudj. (bkz : ibrani 1). [mOen. "ibriyye"] .
•
;ly.\
( a. i.)
~ \.f
~
l> -'Y.'
ibrevi
ilgili. 2. igne gibi. [dogrusu "ibri" dir]. (bkz :
ibri).
(a. h. i.) : 1. Yahudi
'-",:,>:.
yeminin dogru-
lugu tasdik edilme.
.,
( a. i. bOrOz'dan)
ibri, ibriyye
meyibric
ibraz'l fazl u hiiner : hOner ve malOmat gosterme.
C.
:
iber) : 1. igne.
2. bot. cam, koknar, sedir smlfma mens up aga<;lar1n yapragl ..
t·y.'
(a. i.)
igneliler,
fr~
yaYlk [ayran ya-
pan alet'.
ibrik
(a. i.
(a. 5.)
1. ibresi, Ignesi alan. 2. i. zool.
stylo'ide..3. igne yapan, satan.
dana C;lkarma, gosterme.
F. 31
( a. f. b. 5.) :
reo
ibret- niimun
kavminden olan kimse. (bkz: ibrl). 2. s. Yahudi kavmiyle ilgili.
"y. \
( a. f. b. s.) :
(a; f. b. i.): ibra
ibra·name
ibre
';:"-",:,c.
~..rf'
ibret·niima
senedi, arada alacak verecek kalmad,gml gosteren
senet, kaglt.
ibraz
0
'":;;~
gosteren; ibret
ibrar
.
dO~me;
Israr etmeler,'OsWne dO~meler; zorlamalar.
ibrani
\-.'-
alml~.
ib..eten
i\Y.\
ibret
ibret .veren.
gucsuzle~tirme.
ibram
A;t
ibret.bahlji
1. sogutma. 2.
i.)
(a. f. b.' 5.)
veren.
ibret
ibrad
~ ..T ';:"~>:.
ibret·amiz
ibra·i istifii : huk. bir kimsedeki hakklnl aldlgina dair Ikrar ve tasdik.
ibra·i hass : huk. birc;ok hususlardan yalnlz biri·
ne taaliOk eden davadan bir kimseyi temize C;lkarma.
(a. i. c. : iber) : 1. ko-
ibret
tU bir hadiseden (* olay) armon ders. 2. acayip,
tuhaf.
ibret·i alem i~in :. aleme, herkese ibret, gozdagl
olsun dive.
J1.
Y.'
(a. i. c.: ebarik, ebarika) :
topr_ak veya madenden yapdml!1, kulplu ve emzikll
su kabl.
ibrik-i mey : ~arap kabl.
481
ibrik-dar
.\.A.» .. \
ibrik-dar
J
(a. f. b. i.) : tar.
."".
eski saraylarda, konaklarda el ve yuz y,kanacag,
zaman ibrikle su doken veya ibrik i~lerine bakan
kimse.
(a. s. )
~rJ.\
ibrin
yOzU parlak, gUzel
t u,~ \
ibta'
.Jl1-~1
ibtal
(a. L)
ibtale
(a. L) :
aga~ta ~i-
: 1. bO!;i, hO-
kOmsUz b,rakma, b,rakdma, bozma:
ma. 2. lagvetme, feshetme.
olan sevgilL
ibrin~ak
a~ht harek~t, dav-
(a. L)
rani!;; qecikme, geciktirme.
~,kar
bat.l, bo~; bey-
i.)
(a.
bo!;a
bOde !;iey.
.;ek a~ma; agacm .;i~egi tomurcugunu yarlp ~,kma.
(a. i. c.)
ibtaliyyit
~l}\
ibrisiim
I
(a.
-.
j .Y_~~
ibriyyun.
L)
bir
~eyi
~j.J.\ '" jJ.\ (a. s.) :' halis,
,.JL!\
jl_~\
,l...all
J
L)
1. esirgeme, mah-
:
!;iiddetle kav-
..:.>l:. I
ibtat
( a. L)
kesmek. (bkz :
kat').
( a. L)
dikkatle bak-
ibtiar
J
Il:..:i,\
( a. L)
kuyu kazma,
kazd,rma.
~ )...a! I
fa. s.)
dikkatle
wl~\
ko~u~ma.
(a.
at yarl-
i.)
(bkz : ibsirar).
ibsirar
( a. i. ) : ba's etme,
gonderrne.
c.1 ..e.. \
ibtidi'
ba!;ilangl~.
lama. 2.
}.r~. \
ibsi'rar
.:...L..:..\
ibtias
1. dag,tma,
(a. i.)
yayma. 2. s,rrl ortaya koyma.
!;ilnda
(a.
(a. L)
insanm, yuzu
( a. L)
bakma ile ilgili olan, fr.' visuel.
ibsas
1. alabileceQin-
rama, tutma.
ma, fro vision.
ibsari
}:". I
ibtar
: 1. men~etme.. 2.
( ~. L)
veya huyu gUzel olma.
ibsar
:
rOm etme. (bkz : dirig) .2. gUnduzUn ba!;ilanglcl,
kU!;iluk namazl. 3. par~alama.
rehin ve sipari!;i etme.
ibsan
(a. i.)
den fazla ewa yukletme..2. !;ia!;ima, !;ia!;iakalma:
saf [altm]. (bkz : asced).
ibsal
)~\
ibtar
(a. h. i. c.) : ibra-
niler, Yahudiler.
ibriz, ibrizi
bO!;i, bir
i!;ie yaramlYan sozler.
ibtida-i dahil
( a; L bed'den.)
medreselerden orta tahsili veren-
ler.
ibtidi-I haric : medreselerdeki
(a. i.). (bkz
ibsi'-
ce~inden
O~
tahsil
dere-
ilki.··
ibtida-yi ciUOs : tahta
rar).
: 1. ba!;i-
3. zf. i1kin, en once, ba~ta.
~,k'!;i';"
hukOmdarIJgln
ba!;ilang,cl.
ib,ar
}~~.\
!;iarat) : mOide
(bkz : teb!;ir).
ib1arat
(a., L bU!;ir'den. C. : ib-
verme, mOjdeleme,
~u!;itula.mCl.
~ l.l::" I
ibtidid
..:.> \) l~ \
mOjdelemeler,
mUide'
(b~z : teb!;iirat).
(a. i. ib!;iar'm c.) :
vermeler,
mU!;ittllamalar.
(a. i.): baz,
nebatlarln blrbirine sarlhp karJ!;imas,.
~i~ek
(a. L)·: iki ki!;iinin bir
!;ieyi bir taraftan tutmasl.
ibtidien
olarak, en
482
t 1..c.1
ibtidi'
ve
ibtidih
(a. zf.)
onceden~
f;;ll..l::"\
(a. L). (bkz
irtical).
ibtiyiz
ibtidii
J I..l:..\
fo)l::., \
ibtili'
(a. s.) : I. ilk i1e ilgili,
Ike mensup, ilk derecede. Mekteb-i ibtidii : * i1k>kul. Tedrisat-I ibtidiiyye : * iJk~retim. 2. ham,
~lenmemi$.Mevidd-1 ibtidiiyye
ham maddeler.
t ){::.,. \
ibtili'
(a. i. c.) :
ibtidiiyyat
I. ba~langl~ta olanlara
ierslere ait kitaplar.
ibtilic
meydana
(a. f. b. i.)
(a: i. bel'den.)
Sultan
(a. i.) : gorunme;
~Ikma.
ibtilil
'J){::.,\
( a. L) : ,slanmak.
Veled'in manzum eserlerinden biri.
ibtidir
e,
)
I..l:.. \
(a. i.)
bir
i~e
~abuklukla ba~lama.
ibtidi-,iidegin
~){::.,\
ibtiliz
sOr'at·
J
jl3"" ~
\..l:.. \
(a. f. b. i.)
("ga" uzun okunur.
ibtiga'
ibtiga-en-n-merzit-iliah : Allah'm
1aksadiyle.
nzasml
Uzerine bina etme, kurma, bir $eye dayanma.
[bahis ve davada].
ibtihic
:>lIuk. (bkz
ibtihic
[.l~.\
nme, gonlO a~"ma. (bkz
ibtihil
arma. (bkz
Jlr'i..\
.\;~\
ibtiri'
uzere soguk su
her
~eyde
ibtisam
('
par~a
ibtihis
ibtisar
( a. i.) :
sevin~,
se-
ibtisar
( a. i.)
yalvanp ya-
(a. i.)
ibtika'
t. lA.:... \
ibtlki'
ka.lkma.
du~.
(a. i.) .: tebessum
(a. i.J
bir . ~eye ba~-
ibtida, ibtidar).
J
•La.i.\
(a. i. basar'dan.) : can ve
•
gonUlden germe, gerOp .esasma, hakikatine varma.
!l~ \
ibtiti'
(a. i.) : bir
~eyin
("ka" uzun okunur.
degi~mesi.
(a. i.): 1. yalan
(a. i.) : kesilme. (bkz
inkita').
ibtitir
J
.l:,j,\
(a. i.)
tabi olma,
. uyma.
ibtiya'
(a. i.)
mObayaa et·
me, satm alma.
(a. i. bOka'dan.)
ibtiyar
.)
y,.\
(a.
i. ) : 1. kavga et-
me. 2. gOcsOz, kuvvetsiz olma. 3.sel;ip kabOJ etme.
3glama.
ibtikar
1. serinlemek
ikiye bolOn-soyleme. 2. namusa, haysiyete dokunma.
~ogru olup olmadlglnl ogrenmek ic;in sorup so·u$turma.
a. i.) : rengin tabU olarak
wI.
U.\
)
lama. (bkz
sOrOr).
olma.
~~.\
:
2. soguk su dokunme,
etme, hafif gOlme, gUlOmseme.
niyaz, tazarru' ).
, I ~ \.
)"t"'.
( a. L)
i~me.
ibti,ak
ibtihar
: mOb-
( a. L) : agal; yontma.
~\~I
ib tirid
mebzO J iyyet ).
[.~.\
(a. zf.)
teni olarak, dayanarak.
talep
ibtiga-yi te'vil : te'vil maksadiyle.
~rken
(a. i. bina'dan.) : bir
~eyin
ibtinien
i.) : 1. talep, arzu, istek. 2. maksat, gClye.
ne, iki
( a. i. ) : alma.
•
,.~\
ibtini'
.tajiyer.
1. zor·
lukla yutma. 2. gelini gerdege koyma.
oqretilen bilgiler. 2. bu
ibtidi-name <\.4 VI~::.;1
,( a. i. ) : mObtelS'hk,
bir $eye dO~kOn olma, dU~kUnlOk, tiryakilik.
ibtili-yi ,edid : ~iddetli dO~kUnlOk.
(a. L)
sabahleyin
ibtiyiz
~ l;,
J
••
\
(a. L) .: biriktirip
Ylgma.
483
ibtizi'
bir ~ey a~lk,
(a; i.)
ibtizi'
meydanda alma.
(a. L) : 1. bir ~eyin
J I..i.::.. \
ibtizil
har kullanlimas/. 2. bir ~ey, ~aklugundan dalaYI
degerini kaybetme, bayaglla~ma, ayaga dU$me. 3.
bir ~eyi sUrekli alarak kullanma. 4. ed. umOm,'e~
mi~, aglzdan aglza dU~erek mUptezel almu~ sozlerin QevelenmesL
cebir ve zar
(a. L)
ibtizir
ile alma; sayma.
..:,,~
ieibat
ibtiziz
(a. L) : ihtiyac; da-
(a. L) :
ibyiziz
~ak
agarrna,
beyazlanma.
(a. i. vUcOb'dan. c. :
If..\
..:.~t;..1
ieibet
(a. i. leab'm c.) : iCaplar.
(a. L) : 1. kabOI etme,
kabOJ edilme. 2; rriuvafakat etme, razl alma, uyrna
Ummet.i ieibet : MUslUmanlar.
~.
o)l.lI'_::".I:--\
ieibet-gah
laYlsiyle hakarete ve zillete katlanma.
(a. f. b. L) : ka-
bOI etme veri.
icabet-gah-, ilihi : Allah'm dualan kabOI 'ettigi
yer.
ieibiyye
(a. i.) : *gerekircilik,
fro determinisme.
~. Ij.I
ibzi'
(a. L)
: birini san de-
rece keder ve slkmtlya dU~Urme, mahvetme.
ibzi'
~lfJ
ieib
kab€it): 1. lazlm Qelme, gerek. 2. bir sozle~me
ic;in ilk soylenen soz. 3. manto * alum lama, *aJumlu halde bulunma, fro affirmation.
~
111
( a. L)
: fena, kotO soy-
Ierne.
ibzi'
p 1..4l \
'-
ibdl
J\11
( a. L) . (bkz : ibda').
(a. L)
: esirgemeyip bal
bal harcama ve bal kullanma.
ibzir
J
,\11
(a.
•
L).
ieid, iieid
(bkz :isrM).
(a._ i.) : 1. vUcOda ge-
ieid
ieide
(a.
semirme, yaQlanma.
(a. L) : bir ~eyi
l..a! 1
Idldedilmi~,
iyi yapma, ya-
i:)
i~leme.
0):''; :,If.,\
icad-gerde
~
ibziz
pence·
C;lkarma.
tirme, getirilme. 2. yeniden bir $ey
Alem-i i~ad (lead alemi) : bUtOn yaratllml$lar.
Nev·iead : yeni artaya C;lkml~
iead-, akl·, insini : insan akllnm ,did,.
iead·, bedeyi' : gUzel $eyler yaratma. 3. ed. yeni
bir fikri, yeni bir mevzOu zihinde bulma.
pllma, iyi·
(a. L)
(a. L)
re ve kapi Ustlerinde bulunan kemer.
(a. f. b.s.)
kanulmu~.
yeni artaya
IUzOmundan veya istenilen mikdardan az verme.
i'eaf
Jo"j. \ , (,).1
ibzim, ibzin
(a. L)
madenden yap,lm'$ kemer takas •.
(a. i. veca'di;ln.)
. iea'
-~
cek,
i~ecek
i'cib
vermiyerek
u
ieih
6.\
leI
(a.
a~
L cO'dan.)
yiye-
blrakma.
(a. i. ucb'dan.) : 1. taac-
cUbe dU~Urme, ~a$lrtma. 2. kendini begenmi$lik.
[Arapc;a'da : " iyilige, gUzellige hayran etme" manasma gelir].
484
hi~
durma-
J4\
(a. i.)
Y/kma, yere
dU$urme.
verme, verilme, agrltma, agrltllma.
ieb
L)
dan hastaya bakma.
ic'af
veca
(a.
C t;..\
(a. i.) : perde, ortO. [U~ tOrlu
harekesiyle de kullanllabilir].
i'eal
Jl~1
( a. L)
1. acele ettir-
me. 2. one gec;me.
idle
oJ 1...\
( a. L)
dala$tlrma, dala~tJrllma.
cevelan .ettirme,
i'eu-kar
icile-i esb : atl
dqla~tlrma.
ieale-i kalem : kalem
.::Jl:
iealet
i~.
pilan
dola~tlrma.
( a. L) : 1. acele ile ya-
2. el kitabl; fro manuel. (bkz : udllet).
icaleten
".jJl~
(a. zf. )
aeele olarak,
aeele olmak Uzere. (bkz : ucaleten).
(a. L eceme'nin c.) : 1.
ieam
agae;hklar, e;alillklar, ~am,~hklar. 2.arslan yatakIan.
i'eam
ri
nok~alama,
r"l:1
(a. L) : yazlyl, harfle-
ieare-i nafize : flk. gayrm hakkl taalluk etmiyen
icare.
vasfen me~rO
leare-i ~ahiha : huk. zaten ve
olan, yanl in'ikat ~artJarml ve sihhati caml alan
idire.
ieare-i tavile : huk. uzun bir mOddetle vuku'
bulan icare. [bir maslahata veya ~art-J' vaklfa mOstenit olmadlkc;;a bir vaklf akar bir seneden, bir
vaklf araz, de Oe; seneden ziyade mOddetle idlreye (verilemez. Emval-i yetim hakkmda da hOkOm
boyledir].
,
icare-i urOx : flk. malOm mOddet ic;;in malum
bedel mllkabilinde elbise ve menkul e~yanm kira~
lanmasl,
icar~i vahide : vaklf alan musakkafatm ve mOstegaflatin ay ve sene gibi klsa mOddetle ie'ar-,.
yazlya nokta koyma.
0-) i:--\
ieareteyn
iean
0l~
( a. L)
boyun (bkz
unk),
icar
..
,l~1
.;
( a. L)
1. kiraya ver-
(a. i. c.): hem derhal
alman hem ileride almacak kirasl 91an vaklf bina,
iki kiraIJ vaklf.
,icax
j
lfJ
(a. L) : 1. sozO klsa soy-
leme. 2. ed. az sozle e;ok mana anlatma.
me, verilme. 2. kira parasl.
iciz-I hasr : az' sozle, e;ok mana anlatma.
icarat
wl)i:--\
(a. i. icare'nin c. )
kiralar, iratlar, geHrier.
icare, iearet;:" Ji:-- I ~ ~J~ I( a. i. c. : icarat) :
1. kira, lrat, gelir. Kitab-ul-icare : Meeelle'nin mevzuu kira vekiralamaya €lit olan ,klsml.
idre-i akar : ev, arsa gibi ~eylerin kirasl.
icare-i faside : flk. icarenin in'ikad ~artlan bulunup da slhhat ~artlar;mdan biri bulunmlyan icareo
icare-i hayvan : hayvan kiralama.
ieare-i Ibime : huk. hlyar-I ~art, hlyar-I ayb va
hlyar-I rU'yet gibi hlyarattan arl alan sahih icare.
huk. [eskiden] gayrm hakkl
icare-i mevkufe
taallOk eden icare.
icare-i muaccele
pe~in kidl.
ieare-i mOceze : akit zamanmdan ltibaren olan
kira.
Icare-i muzafe: geleeege €lit, belli bir zamandan
itibaren akdolunacak kira.
icare-i mueccele : sonradan altnaeak kirc~.
icare-i mun'akide : huk. in'ikadeden" yanl in'ikat ~artlarml eaml olan ieare.
huk. yilhk
olarak yapilan
Icare-i musanehe
bir ,ear akdidir.
icare-i mij~ahere
huk. ayhk
ofarak yapilan
'icarakdL [bIr akan, her ayIJgl elli liraya olmak
tizere kiraya vermek gibi].
ieax-, muhiJI : ed. sazo, manaSI anJa~llmlyaeak
klsOiltma.
~ekilde
icaz ,)~
i'caz
(a. i.) : kadrn ba~6rtUsO.
(a. L c. :i'cazat) : 1
aelz blrakma, aeze dO~Orme. 2. ~a~lrtma.
mOcize sayilaeak kadar dOzgOn soyleme.
benzerini yapmada herkesi aeze dO~Orme. :
i'caz, derece-i i'cb : gOzel soylemenin son
ieazet
3. ed
4. bir
Hadd-j
haddi.
(a. L) : 1. izin, ruhsat.
2. diploma.
icazet-i kavliyye ': huk. bir kimsenin
hakkmda : "izin verdim" demesL
bir
~ey
icazet-i kijlJi : [evvelee] Osmanll serdarlarma
ve sefirlerine musalaha, muahede akdi ve sair i~
ler hakkmda verilen me'zOniyet.
icbet-i lahika : huk. bir kimsenin once Iznl 01mad,g; halde, yaplldlktan sonra bir lieyi kabOI ve
tasdlk etmesL
ieazet-name
(.l:..·j~1
(a. f. b. i.) :
icazet kagJdl, liahadetname, diploma. revvelce medresederi yeti~enlere verilirdi].
(a. f. b. s.) : 1.
j'eax-kar
herkesin yapamlyacagr sOrette
liyen,
i~
!=loren. 2. soz soy-
~85
i'cazlcir-ane
i'cazkar~ane
c\l'ljlS" j~1
~.
'Gel
(a. f. b. 5.) :
).
bir mu'cizeyi andlracak kadar eser ve ustahk gosteren.
l>1
..
iebar
)
lama, iorlanma.
iebar·, nefs : kendini
tutma.
c\l·l:..1
iecane
J )(:--1
ielal
cebretme, zor-
zorlama,
zorla
kendini
ielalen
(a. zf.) : bOyOkliyerek,
bOyOk sayarak. (bkz : ta'zimen).
ecacln)
liyen;
( a. i. c.
,l:..1
( a. i. c.
J.
J )(:--\
ielali
ecaclr)
ev !;a·
ielas
( a. s. )
iclale mensup,
(a.
i.) :
erik. [bSzl yer-
lerde zerdali, armut].
(a. L)
iedan
: sonradan zen.
gin olma.
(a.L) : dilji buzagl, dOve.
t. ~ \
(a. L cem'den.)
J:.i:--I
icfil
(a. 5.)
1. korkak [adam 1.
iema-i ummet : bOyOk fakihlerin, dinle i1gili
bir mevzOda birlik olmalarr; mee. bOWn halk.
(a. L)
,_,;)~I
kedere, slkmtlya ugratma, ugratrlma.
iehar '
(a. i. cehr'den.)
1.3: 1
(f. i.)
1.
ortaya !;Ikarma. 2.
1. hOkOmdar veziri,
iemai
~~\
iemal
J~I
""1_.
\
;6 vr
iemalen
(a. i.) : hek. boyun tutukJugu,
iemali
boyun agrrsl, fro tortieolis.
J~
(a. zf. ) : iemS-i Om·
(a: i.) : erkek buzagl, dana.
iel-i Samiri : Hz. MOsa':, TOr-i Sina'da, Allah'la
konuljmaya gittiginde, SSmiri isminde birinin, bu·
zagl ljekJinde
topraktan yaplp : "iljte MOsa'mn
aradlgl Allah" dive tapd,rmlya kalkl~tlgl heykeJ.
( a. s. ) : icmS ile i1gili.
( a. L) : 1. ihtisar etme,
klsaltma, . * ozet/eme. 2. oz, ozet. (bkz: muhtasar). 3. mat. cem, * ganel toplam. Ber-veeh-i iemal: . icmal yoliyle, klsaca.
tiyle, klsaltarak, klsaea,
tasaran ).
vekili. 2. atmaca.
J:--\
"k ~I
met yoliyle.
(a. i.) : son derece, eleme,
meydana koyma, meydana,
sesle okuma.
mi' : suyun dondurulmasl.
icmaen
ayaz !;Ikma.
ieha-yi heva : havanm ayazl.
iehad
(a. L) :' dondurma, don-
durulma.
icm~,d.,
I' lr;-- I
ieha'
dagml~
ljeyleri bir araya getirme, toplama.
iemad
2. yaljlr kadm.
oturtma,
ik'§d).
iele
iema'
(a.' i.) : baplrrp !;aglrma.
(a. i. cOIOs'dan. )
I.Y' )(:-- \
oturtulma. (bkz
ieeas
486
(a. i. ceISI'den.) : 1. bO-
(a. i.)
tlSI, dam.
iel
sOrme. 2., dlalama,
ielSI ile ilgili.
iecar
iel
iela-yi vatan : yurdundan
parlatma.
-
yOltme, saygl gosterme, ikram. 2. bOyOklOk, k""ci·
ret ve kuvvet. 3. kadm adl.
tekne.
iei
(a. i. ciIS'dan.): 1. uzak-
laljtlrma, sOrme. (bkz : nefy, teb'id).
herkesi, yarrljmada adz blrakacak yolda.
i'caz-numa
I'~:--\
iela'
(a. f. zf.)
iemam
J
(a.. zf.)
: icmSI sOre-
* ozetliyerek.( bkz
: muh-
~ I (a. s.) : tafsilsiz, klsa, topJu.
t l~\
(a. L)
1. atl din len-
dirme. 2. biriktirme.
. ienaf
/
ayrrlma.
(a. i.)
dogruluktan
ictirah
(a. i.)
icnan
I. bir
~eyi
ort-
me. 2. del i et,me, eyleme.
icne
~:_> \
(a. i.)
: anat. yanak ke-
migi. [U~ tUrlU harekesiyle de okunur].
(a. s.) : tenbel [adam].
icnis
i. cereyan'dan.c. :
(a.
icraat) : 1. akltma, akltilma. 2. yapma, verine
qetirme, bir i~i yUrUtme. 3. bir mU;zik par/;asml
~alarak gosterme. 4. huk. bor~lunun, alacakllYca
kar~1 odemekle mUkellef bulundugu bir ~eyi, adll
bir te~ekkUI vasltasiyle te'mln etme. .
icrS-yi idbi : gereken muamelenin Wisi.
icraat
i~ler,
..=.t\ \~:"' \
yapilan, tatbik edilen
i' \./:"' \
icram
kabahat
i~,
(a. i. icra'nm c.)':
~eyler.
i~leme,
(a. i.) : cUrUm
~5kertme,
(a. i.)
icsa'
dizOs-
ic~a~
..;~:"' \
bir
j.)
(a.
~eyi
do.
j\. ~:"' \
ictiba'
1. intihabetme,
toplamasl.
se~me.
(a., i. cibayet'den.) :
2. toplama;
tahsildarm
(a. i.) : kendine ~ekme.
ictima-i zahlri astr. yalnlz tulleri (uzunluklan)
mUsavl (* e~it) ve 'arzlarl (geni~likleri) degi~ik
olan yddlzlann i<;timal.
(a. i. ictima'm c.') :
ictlmaat
ictimai, ictimaiyye
j\.Li::-- \
(a. i. c.)
ictimaiyyat
(a. i.)
,lr=:-- \
k5kUnden ko-
<;all~ma.
2. flklh'da yeditOla sahibi bUyUk din alimlerinin Kur'an-I
Kerlm ve ahadilf-i nebeviyyeye mUsteniden vaz' ettikleri' ~er'l dustur. 3. bir kimsenin, bir ~eyden
mana ve hUkUm ~Ikararak, 0 i~ hakkmdaki fikri,
g5ru~U. 4. sosy. * inan.
..=.tb ~\
(a;' i. ictihad'm c.) :
i<;tihat lar.
,I -. \
(a. i.) : 1.
rna, mElydanda olma. 2. askeri
~oqaltma.
a~ikar
01.
buhurlan·
(a. i.)
j\.l:::-- \
(a.
i.)
: meyva toplama,
dev~irme.
(a.
ictinab
yemi~lerini
i.)
top-
: sakmma,
ihtiraz, tevakki).
(bkz
(a. i.) : 1. meyletme,
lctinah
egilme. 2. secdede, ellerini yere koyup, dirseklerini
a~arak kanat ~ekline sokma.
(a. i. cUr'et'den)
ictiri'
c.Ur'etlenme, cesaret etme; yeltenme.
ictiri'
F-
'-
\;'>\
.
suyu -nefes almadan- birden
J~
sos-
ma, tUtsulenme.
~ekinme, uzakla~ma.
(a. ,i. cehd'den.)
1. gUcU, kuvveti yettigi kadar
)~\
ictimar
ictin§·i semerit-. ulum :bilgi
lama.
[mlknatls ve kehlibardaki hassal
ictihir
=
ictina'
~~:.:-- \
[mlknatls ve kehlibardaki hassa].
ictihidat
ictlma-r sakineyn : gr. iki sakin harfin bir araya gelmesi, mesela: '/kevneyn
iki alem, iki.
dunya" qibi.
yoloj i,fr, sociologie.
verek kU<;(jltme, ufaltma.
ictihSd
(a. i. cem'den. c. :
(a. s.) : sosyal, fro social.
to qetirme.
ictifa'
\
toplantdar, toplanmalar.
i~leme.
ictibaz
t~::--
ictimi'
ictimaat) ; '1. toplanma, bir araya qelme; 2. toplantl. 3. Ylgdma, birikme.4. astr. * kavu~um.
ictima-i a'zam : astr. bir~ok seyyare'lerin (* gezegen) bur<; mmtakalannlll ayni noktasma tesadUf
etmi~ gibi gorUnmeleri.
ictimS-i hakiki : astr. yildlzlarm arz ve tulleri
(geni~lik ,ve uzunluklan)
birbirlerfne
mUsavi
( * e~it) oldugu zamanda vuku b,ulan i<;tima.
ictima-i kijlli : astr. bUtUn seyyarel~rin (* gez.egen) hakiki i~tima halinde bulunmasl.
ictima-j l'Ieyyireyn : astr. Ay i1e GUne~'in bir
dogru Uzerine !=)elmeleri.
ictirah
~llIgmda
C. \~~:"' \
(cur'a'dan. a.i.)
i~me.
(a. i.) : el emeQi kar-
kazandan para ile ge<;mme,
ge~inilme.
487
ictiram
i~le-
curum
(a. L)
ictiram
(a. L) : 1.
ictirar
gevi~
ge-
tir.me, gevi~ g~tirilme. 2. ileri ve; geri c;;ekme; c;;ekilme.
,)L1>\
ictisar
(a. i. cesaret'den.)
cesaretlenme. [Arapc;;a'da bu manaya gelmez].
(a. L)
ictisas
[Arapc;;a'da:
otlamasl].
,-,I..~J \
(a. L) : 1. dogrulugu her-
kese bildirme. 2. sofrasl aC;;lk oltna, herkesi ziyafete c;;aglrma.
i~leme.
me, gunah
idab-
hayvanm, agzi ile c;;aYlrl
:
ara~tlrma.
ara~tlrarak
idild
~I.J"::'
(a. L)
idad, ided
renme.
J 1-,:;-- \
ictivir
yapma,
kom,~u
(a.
~\..Io:.\
i'did
(a. i. add'den)
(a. L)
.:>,)
agac;;, dal
(a. L)
(a. Lcezb'den.)
ictizab
c;;ekip uzatma.
"
ictizal
(a. L)
sevinme.
(a. s.)
.J \~ \
idille
~ey
(a. L)
ho~
IUnu
etme. (bkz
(a. L)
idam
i'dam
sevindirme, gon-
ifrah ).
('.\~\
~ey.
( a.
Nan
i
ij
L)
idim
:
katlk,
ekmege
ekmek i1e katlk.
(a. L adem'den.)
I..\.:. \
i'dam-I nefs : kendini oldurme, intihar.
idame, idamet
kesme. (bkz
kat').
vam'dan)
surdurme.
idane
(a. L c. : a'yad)
id
Ca. L) : tedavule C;;lkar-
'10k etme, oldurme, vOcOdunu kaldlrma.
(a. i.)
iczilm
: hazlrlamlya
l. ot bic;;me,
c;;aylr bl<;me. 2. yun klrkma.
ictizaz-I agnilm : koyun klrkma.
J\...i~1
kol bag,.
elden ele gec;;me, gec;;irilme.
katlk edilen
iczill
(a. L)
mahsus yer,
hazlrlama yerL Mekteb-i i'dadi :
[ru~tiye denilen ortaokuldan sonra] yuksek okullara hazlrlaYlcl okul.
ma, bir
jI.;> 1
Lac.
i'dadi
kesme.
ictizilz
: usturlabm sirtl
uzerine konulmu~, mihver veya meyil etrafmda donen bir ni~an cetveli olup, yddlzlarln yuksekli~ini
olc;;meye yarar. (bkz : izade).
(a. i.) : cevelan etme,
dola~ma.
tl;~\
ictiza'
: hazlr-
(bkz : bazO-bend ) .
\.-1 I:=:-- \
ictiyal
:zor,
geli~tirme, geli~tirilme.
lama, hazlrlandma,
idade
dogrlJ yoldan gitmeyip
L)
(a.
kuvvet; zafer, usWnWk.
civar, muhit
L)
olma.
~b\
.).)\,
idide
tiksinme, ig-
(a. L)
ictiva'
say', hesap. Bi·idad:
saYlslZ, pek c;;ok.
bayram.
':",4
b\
r.
(a. i. de-
<I.A \" \
devamh, daimi klima, devam ettirme,
0\>'\,,1
(a. i. deyn'den.)
borc;;.
odun<; verme.
id·i adha : kurban bayraml.
id-i canan
sevgilinin bayra~1.
'id-i ekber : arefesi cumaya
bayraml.
id-i fltr : ramazan bayraml.
ida'
t
\~I
rasthyan
idaneten
kurban
ne,t olarak verme; 2. mallnl, korunmasl ic;;in
ka birine verme.
488
idare
(a. i. vedia'dan.) : 1. em aba~
(a. zf.)
idane sOre;.
tiyle, odun<;: olarak.
(a. i. devr'den) : 1. don-
durme, dondurUlme, c;;evirme, c;;ekipc;;evirme, *'10netme. 2. kullanma, becerme. 3. tutum, yerinde
harcama. 4. yetme, yeter olma. 5. memleket i~le_
rinin c;;evrilmesi. 6. bir yeri c;;ekip c;;evirenlerin hep-
i~fi'
si. 7. birinin bir 'i~i ~ekip ~evirdigi yer. 8. 1~lgl
az olan kO~Ok lamba.
i~ilre.i akdilh : kadeh kaldlrma. [~erefe].
idare·j
askeriyye: askerlik i~;Ieriyle ugra~an
idare; askerce idare.
idilre-i mahsusa
i ilk adl : "idare-i Aziziyye"
idi]. 'devlet vapur i~letme idaresi [son adl "Seyr-i
Sefain" olmu~tu].
idare·i maslahat : 1) bir i!;ii iyi ketO yoluna
k<;Jyma; 2) bir i~i ~eyle boyle gorme.
idilre·i mel;ruta : me~rOtiyet idaresi.
idilre·i muilaka : bir hOkOmdarJn idaresi altJn'
da bulunan devlet.
idilre-i orfiyye (orfi idare) : * slklyonetim.
i!;ilerin gorOlmesi.
4J'1,;.
idilre-hilne
0)
b\
i~i
olan hOr kadJnlar tam O~ hayz ile ve cariyeler dahi
tam iki hayz ile bu iddeti bitirmi~ olurlar].
iddet·i vefit : huk. [eskiclen] alUm ile lazlmge,
len iddet. '[kocasl vefat eden kadlO hOr ise dort
ay on gOn, drive ise iki ay be~ gOn iddet' bekler].
(a. L da'va'dan.) : 1. hakh
(a. s. c. : iddiaiyyat)
ile ilgili, delilsiz, ~ahitsiz ~uhutsuz.
iddia
.:"L: \c,;)1
iddiiiyyilt
(a. L iddiai'nin c.)
iddia ile ilgili,' ~ahitS"iz ~uhutst.iz sozler.
(a. zf.) : idare yoliyle,
c.S) \,)\
oJbl
(a. f. b. i.)
iddii-nilme
(a. s.)
idare Jle ilgili;
idare.
idive
[eskiden] hayz ile ikmal
iddiii
idare ederek.
idilri
h~k.
iddet-i hayz
01 unan iddet. [talak veya fesih vukuunda zat·i hayz
(a. f. b. i.)
1. gazete, dergi gibi yaYJnlarJn yazl i!;ilerine baklIan yer. 2. bir i!;ie bakan heyetin toplu olarak i~
~ardOkleri yer, daire.
idilreten
hu~. [eskiden] ~ocuk dogurmak-
iddet-i haml
la biten iddet.
hakSlZ: bir hOkOmde ayak direme. 2. mahkemede
bir hakkJn sabit oldugu davaslOda' bulunma. 3.
inat.
idilre·i mustebidde : istibdad idaresi.
idilre·i umur
ren hOr ise O~ ay, cariye .ise bir bucuk ay iddet
bekler ].
(a. i. c. : edava)
asker
:
mOddeiumOml'nin (* savcI), iddialarlOli~inde toplaml~ oldu~u ve s~ru~tur.ma sonunda mahkemede
okudu~u yazl.
(a. i.) : ISJnma.
iddifil'
iddifil.yi mi.' : suyun ISlOmaSI.
matrasl, deriden yapJlml!;i su kabl.
iddifil.yi taim : yemegin ISlOmaSI.
idbilk
(a. L)
yapl~tlrma,
(a. L) : qirme. (bkz
"iddihill
yapl~tlrJlma.
duhOI ).
idbilr
),;) \
(a.
L)
:' talihsizlik,
SIZllk; dO~kOnlUk, i~lerin ters gitmesi
idbilr : talih ve talihsizlik.
idean, ideieiln j~:,:,",;)\
baht-
: ikbal ii
jt;,..,;)\ a. i.) :
1:
hava ~ok sisli, dumanIJ olma. 2. gok yagmur bulutlariyle ortOlme.
(a. i.) : huk.[eskiden]
kocaslOdan aynlan kadlOlO, tekrar ba~kasiyle evlenebilmek zorunda qulundugu, yani O~ def'a hayiz
gorOp temizleninciye kadar gec;ecek olan mOddet.
[kocaslOdan bo~anlrsa ( 100) gOn, kocasl olOrse
{130) gOn beklenirdi].
r
iddet-i e,hiir : huk. eskiden ay hesabiyle iddet bekleme. [akd-i sahih ile nikahIJ olup hakikaten veya hOkmen methOI·On-biha olan veya zat-I
hayz olmlyan kadlOlar; bo~anma tarihinden itiba-
(a. L). (bkz
iddihin
id-
han ).
iddihilr
iddet
(a. i.) : gOzel kokulu
iddihin
vag sOrOnme.
...>l;.,;) I
(a. L) : 1. biriktirme,
biriktirilme, toplaYlp saklama. 2. kltlJkta yOksek
fiatla satmak Ozerezahire toplaYlp saklama.
iddiril'
iddis.ilr
CoI),;)1
}A,;)\
(a. L) : hile ile aldatma.
(a. i.): ~ok mal-mUlk
sahibi olma.
idfi'
(a. L)
ISlt.tlrma.
489
idfan
idfan
gomme. tbkz
(a. i.)
defn, tedf1n).
(a. f. b. i.)
id-gah
bayram
idrak
i'~.) \
1.
("ga" uzun okunur. a. i.):
a. gr. birbirine benziyen iki 'harfi bir yazlp ~ed
de i1e okuma : medede'den "medCl" gibi.
JI,;. J\
idhal
(a., i. derc'den.) : der-
cetme, dercedilme, bir yazlYI (gazete, dergi. gibi)
bir yere koydurma: fels. subsumer.
veri.
idgam
C \),,) \
idrac
.:11.;,,)\
(a. i. derk'den. c. : idrakat) :
anlaYI~,
akll erdirme. 2. yeti~me, eri~me. 3. 014. fels. *algl.
idrak-. dakik : fels. ince idrak, * tamalgl.
gunla~ma.
idrakat
(a. i. idrak'in c.):
idrilkiyye
( a. i.) : fr. concep-
(a. i. dUhOI'dan. c, : id-
halat) : 1. dahil etme, i~eri sokma. 2. memleket
mal getirme. ['Iihrac" In zlddl].
dl~Jndan
tionnisme, perceptionisme.
idhalat
(a. L idhal'in c.)
memleket dl~lJ1dan getirilen
tions. [ihracat'Jn zlddl].
:
idrir
mallar, Fr. importa-
idrarat
(a. 'i. duhan'dan.)
tGtme, duman
(a.
i.)
sidik. (bkz
.:,.,\)).)\
(a. i. derr'den c.) : va-
ridat ve tahslsat, gelirler.
~Ikartna.
idhar
) ),,)\
bev!.).
(a. i.)
ldrisiyye
tahkir, hakir gor-
~),,) \
( a. h. i. ) : tas. Seydi
Ahmet ,bin idrls-i1-Fasl'nin kurdugu tar'ikat kolu.
[Sevdl Ahmet 1253 (1837) de ZObeyde'de olmO~-
me.
(a. i.) : deh~et verme,
J'u J \
idhaJ
deh~etlendirme, deh~etlendirilme.
idi
(bkz :
tedhl~).
(a. 5.) : bayramla i1gili.
<\J~;'
idiyye
(a. i.)
: bayramIlk,
bayram bah~i~i. Kaside-i idiyye : eski
~airlerin
buyUk kimselere, bayramda sunduklan, tebrik kasidesi, maozOmesi.
idlal
ma;a~lrI
(a. i.)
naz etme, nazI an-
(a. i.)
kan alma. (bkz
fasd).
idmic
(a. i.) : bir ~eyi bir
C l..)\
$eyin i~ine koyma, slkl~tlrma. (bkz : idhaI
idman
1 ).
: 1. al I~tlrma,
(a. i.)
all~kanJlk olmasl i~in bir ~eyi bir~ok defa tekrar-
lama. 2. jimriastik, beden terbiyesi.
idman-. bedel1 : jimnastik.
idra'
rilme.
490
(a.
i.)
•
jfi
..l.:,\'
(a. i. vefa'dan.): 1. odeme.
verine getirme. 2. bir i~i yapma. 3. i, gorme.
ifi-yi vazife : vazHesini yapma.
ifad
(a. i.) : birini el~i1ikle gon-
,,)L.:, \
derme.
ifidat
.:,.,b \9\
(a. 'i. ifade'nin c.). (bkz:
ifade).
ifadat-. lazime : gerekl i ifadeler.
derecede nazlanma.
idma'
tOr].
:
bildirme,' bildi·
ifide
anlatma, anlatl~.
ifide-i cebriyye
(a. i. c.
ifadat) : 1.
zoraki ifade.
ifide-i meram : 1) meramml anlatma; 2) kitaplara yazJlan onsoz~
ifade-i na-ho$nOdi
ho~nutsuzluk
ifadesi.
ifade-i' ,ifahiyye : aglzdan soyliyerek,anJatl~.
ifade-i tahririyye : yazl ile
me. (bkz : tedr'is).
anlatl~.
2. ders ver-
ifide
yii istifade : anlatma ve
faydaIanma.
-["'ifade" nin ' Arap~adaki manasl "faydalanmak"
dlr ].
ifric-iil-bihire-
iffet-fiirO~
1. kaynatma.
(a. L)
ifikat
(a. L)
: 1. hasta, iyl
J" ~
iyile~mesi mUmkUn
..::..it;\
(a. f. b. s.)
(a. f. b. s.) : ifakat
"," ~\
(a. i. fevt'den.)
ifite-i fursat : flrsatl
ifate-i vakt
fevt etme,
i.)
feyzlendirme,
otmesi,
clvlldaYI~.
ifeac-. tuyOr :
.
.I
\;,.;\
J-L~\
ifhS$
ifk
su~u
ifli'
iflah
:1. birini facir,
fitne sayma. 2.birine gUnahkarllk
fecir zamanma girme.
("ka" uzun okunur. a. L)
.; LuI
.. ~\
(a. L)
yUkleme. 3.
tuf 'Ie
bagl~.
lffet
uygunsuz 'Ie
bobUrlenme.
'CL.at\
tOlUgU, aYlb., kusOru
ifdil
a~.ga
vurma.{ bkz : ifzah)
( a. i. fadl'dan.) : 10-
(bkz : ihsan ).
(a. L)
1. afiflik, temiz-
Jik. 2. namus. 3. kadm ad••
Iffet an-iz-zini
(a. L) : memeden aylr·
C ~\
Vj\ 0 c ..:..Ac
(a. b.o i.) :
huk. [eskiden] bir kimsenin omrUnde bir defa
olsun gayri me~rO mukarenette bulunmaml~ olmasl.
(~. i.): 1. kutlu~ ba~arJft
(a. L) 0: mana, kelime
icadetme.
iflis
(a. L fad,ih'den) : ko-
JL..a;\
.;...A$:.
("ka" uzun okunur. a. i.)
olma. 2. felah bulma, selamete ~.kma, kotU bir
durumdan kurtulup iyi bir duruma girme.
iflak
ifeas
ifdah
(a. L fuhfdan.) : kotU
ma, sUtten kesme. (bkz : iftam ).
(a. i.)
~eylerle
(a. i. fahr'den. >- : fa-
birine yUkleme. (bkz : bUhtan).
ifkar
ku~larm clvlldaYI~I.
ifear
manaslz
(a. L fehm'den.) : an-
fakirle~tirme.
ku~
(a: L)
ifeae
clvlldamasl,
kar·
soyleme.
bir
eri~tirme.
maksada
("Lf';\
0
hirlendirme, ~ereflendirme; ~eref 'Ie degerindendolaYl, birini bir ba~kasmdan UstUn tutma.
(a. f. b.o s.)
feyizlendiren, feyiz aldlran.
(a.
(a. I. fuhOm'dan) : 1..
ifhir
(a. L feyz'den) : 1. fe-
"jlt\
ifhamtU-J
ifhim
ka~lrma.
yizlendirme, bereketlendirme. 2. kabl, ta~acak derecede doldurma; ta~lp yaYllma, dagllma.
ifaze
(a. L) : aciz klima.
latma, anlatllma, biltlirme, bildirilme.
vakit kaybetme.
~~\
ifaza
ifhih
a~tlrmama, susturma. 2. bir mUnaka~ada,
~Ismdakini cevap verell')iyec~k hale getirme.
~Ikarma, ~lkarJlma.
kaybetme, elden
a. 5.) : 1..
aglz
bulucu, bulan, hastallktan kalkan.
ifite
Jo.~c
iffetli, iffetlii,.,1..:4.::.
[hastaflktan].
'-Il..:9ta \
ifakat-yib
bahseden.
iffet, namus sahibi kadm. 2. itibarll kadmlarm
lakabl.
olma, iyilige donme. 2. kadm adl.
ifikat-pezir
b. 5.)
'(a. f.
~er~ften
namus, taslryan namus 'Ie
IJ' ~\
(a. i. feles'den.) : 1. tUe·
cann, borcunu odeyemiyecek bir hale gelmesi,top .
atma. 2. bitirme, tOketme. [mal, ~ara, bilgi v. b.].
ifni'
.. l.:;\
ketme, tUketme.
ifni-vi beden
ifni.yi hayit
ifni-vi mil :
ifric
(a. L fena'dan.)
: 1. yo-
2. mall, yersiz sarfetme.
: vUcudu yok etme.
: omrGnU. tUketme.
malml sarfetme.
[. \)\
(a.L): a~lIma, ayrJlma.
ifric-iil.bihire : vapurun,
iskeleden,
sahiideD
a~llmasl.
491
ifrad
(a. i.)
ifrad
1. mufred, tek
t\,}\
ifrag
(a. L ferag'dan)
(a. L ferah'dan)
rahlandlrma;
: fe..
sevindirme, memnOn etme. (bkz :
jedl) .
ifram
..:..1.,..,4;;.
(a. i. e. : efarit) : .1. za-
r
: 1.
kallba dokme. 2. ~ekillendtrme, bir ~ekle sokma.
3. biy.* bo~altlm, Fr. excretion.
ifrah
ifrit
rarll ve korkun~ mitoJojik mahlOk. 2. mee. etraf.
birbirin katan korkun~ insan.
olarak soyleme. 2. aYlrma.
(" I,) \ (a. L) : doldurma, doldurulma.
sa~agl,
sun-
1.
(a. i. fesad'dan.)
ifsaGl
fesada ugratma, ugratdma, bozma.
ifsad-, mi'de : mide bozma. 2. karga~a"k <;Ikarma, dDzensizlik meydana getirme.
ifsadat
ifram-I ibrik : ibrigin doldurulmasl.
(a. L) : dam
ifrix
durma.
.,:,b l.-J\
(a. i. ifsad'rn c.)
dOzer 3izlik meydana getirmeler,
(a. i.) : firara meebOr
ifsah
CL..::~\
karga~allklar.
(a. i. fasahet'den.)
fesahatle konu~ma, a!;lk ve dOzgDn soz soyleme.
ifrat
1\)\
(a. i. fart'dan.) :
a~lrt
.gitme, pek i1eri varma.
ifrat-, hiss : * a~lrtduyu, Fr. hyperesthesie.
ifrat-, ne,at : se,,::in~ ~o~kunlugu.
ifrit ii tefrit : birbirine tamamen Zit olan iki
u~.
ifrat-kir
(a. f. b. s.)
ifrata
(a. L fOshat'den:)
ifsah
a~ma, geni~letme.
ifsih
ma; akJldan
ifsam
' w l.
C
~(karma;
(a. i. fesh'den.)
unut-
ihmal etme.
(' l...J\
i.)
(a.
1. yagmurdan
sonra hava ac;J1ma. 2. hastanrn ate~i dO~me. 3.
bitme, tOkenme.
ifriz
jI)\
(a. i. e. : ifrazat) : 1. bir
bDtOnden bir par~a aylrma; aylrma; ayrtlma. 2.
(c. : ifrazat) : biy. vueuttan, kan, eerahat, irin,
ter.. gibi ayrtlJp ~Ikan ~ey, * salgl; Fr. secretion.
(a. L ifraz'rn c.)
ifrazat
1. bir butOnden par~alar aYlrmalar; aYII'malar; ay_
rtlmalar. 2. biy. vOeuttan, kan eerahat, irin,
ter.. gibi ayrtllp S;lkan ~eyler, * salgllar, Fr. seere.
tions.
.
uykuda bile
. ifrazat-' daime : biy. sidik gibi,
bekJemiyen ifrazat, * salgl.
ifrazat-' cildiyye (cildin ifrazatl) : ter' gibi cildin mesamelerinden S;lkan ifrilzat..
ifrazat-I .munkatla : midenin ifrazatl gibi, yalnrz
vazif,e slraslnda harekette olan azanrn ifrazatl.
ifrazciyan
..)4 jI,}1
(a. t. f. b. i.) : darp-
t
\,A,')\
("ka" uzun oku-
nur. a. L) :- [parmak] C;ltlrdatma.
ifrinka-, esabi' ~ parmak ~Itlrdatma.
492
.. GI
if,aat
(a. L e. : if~aat),: gizll
.,:,\~.I
Slrrt meydana atmalar,
ifta'
.. G\
( a. L if$a'nrn c.)
a~lga
vurmalar.
( a. L fetva'dan. ) : fet-
va verme, bir i$i fetva i1e haJletme. Hizmet-i ifta',
M~kam-I ifta', Mans'b-, ifta', Mesned-i ifta : $e..
hislamllk.
iftal
Jl:;1
(f. s.)
1. yarlk, Ylrtrk.
2. dagrnrk.
iftam
(' ~I
(a. L)
memeden, sOtten
kesme. (bkz : ifla').
. iftan
hanede sikke (para) kesenler.
ifrinka'
if,i'
bir !;eyi yayma; ortaya dokme, a!;lga vurma.
if,a-yi rill: : srrrl a~lga vurma.
ratma. 2. ayartma. (bkz
if'ar
(a. L) : .1. fitneye ugiftitan).
(a. i. fltr'dan.) : '1.
oruc; aC;ma. 2. ramazan ak$arr.larl vsrilen ziyafet.
llzal
~) L..6\
iftariyye
tarllk; iftar i~in hazlrlanml~ ~erez ve saire. 2. [es.
kiden] padi~ah saraylannda, vuzera, ayan ve e~·
rM kanaklannda, davetlilere iftardan sanra di~ kirasl adl altmda veri len bah~i~.
iftiiH
be~
dUzensiz sot soyleme.
\
(a. i.) : fala bakma, fal' tutma.
iftid'
(a. i.)
birdenbire alma. (bkz
apanslzm,
fOcceten ).
C. ~ \
(a. i. fadahat'den.) ~
(bkz : iftizah).
(a. i. fahr'den.) : 1.
ogunme; kaltuk kabartma. 2. '1eref,
iftihar~iil.ulema, iftlhir.iil.emisil,
~an.
iftihar.ii,.,ua.
ra : ulemanm( s8nklllar) ~anma, benzerlerinin ve
;>airlerin oviinmelerine sebebolan. [sanklliar i~in
kullanllan resmi tabir].
.:...~) l~1 (a. i. c.): iftihar yo-
lftihariyyat
lunda soylenen sozler.
I f L-:tl
iftikad
(a. i.) : gerC;egi dik.
("ka" uzun akunur. a.
i.) : araylp sarma, aranlp sorulma.
!oIlS:".-=; \
~Ikarma,
iftlkal
reo
rehinden kurtarma.
•.HC:;\
J
( a. i.) : fazla
.~I
c;all~ma,
("ka" uzun okunur.
"'.) l5:""~ \
Fr. idealisme.
iftlkariyye-l tarihlyye
iftl/il
iftirak·.izam : anat. kemiklerin
ayn Ilk, hicran.
iftiras
dagllmasl. 2.
par~a-
(a. i.) : avlay'p
J:>l~\
ydma [asker]. 2. bUkUlme.
(a. i.)
kan' alma.
Mevsim·i iftisid (kan alma mevsimi)
lUI aylan.
maYls, ey.
iftisad
iftlsal
,-IL..a::jI
2,. fidanl, kokiyle
(a.
sava~tan
2:
yere dikme.
(a. i. feth'~en.)
1.
ba~lama.
ba~langlcl.
iftitah tekbiri : namaza ba~larken soylenen
I§hu ekber" sozii.
jl.::t\
I,
AI.
(a. I. fitne'den.). (bkz :
iftan ).
lftizih
,-luI
rl~1
I.-
1• rezil olma. 2. bir
ufaltma.
iftiziz
~eyi
~L~\
(a. i.) : fal tutma.
(a. i. fazahat'den. ) :
k,rma, bir ~eyi k,rarak
(a. i.) : 1. klzm i klz~
I,gml bazma. (bkz : izale-i bikr). 2. dul kadlnm,
iddet zamanml doldurmasl.
ifzih
(a. i.) : 1.
~Ikanp, ba~ka
iftitah·/ kelim : soziin
i. fi kr'den.) :
Fr. ldealisme hlstorique.
(a. i.) : 1. sUtten kesilme.
C. L:::j \
iftitah
iftiyal'
a. i. fakr'den.)
1 fakirlik gosterme. 2. biiyUk,
~ak ilitiyaci olm~ 3. alc;akgOnUllUlUk. (bkz : tev8.
zu').
iftikiriyye
(a. i. fark'dan.) •
iftirak
ayrdma, dagllma; peri~an alma.
iftitan
( a. i. fekk'den.)
bir i~te ~ok emek harcama.
iftlkar
(a. i. iftira'in c.)
ac;ma; ac;dma.
katie ara~tlrma; gere;ek dikkatle ara~tlrllma.
hinden
yukleme. (bkz : buh-
lama, ylrtlp paralama; zarIa yereYlkrna.
iftihir
lftikik
(a. i. c. : iftiraat) :
s~e;
iftiraat
harfli kelimelerin birinci ba·
1.
iftihis
.. U:j \
iftira'
birine asll almlyan. bir
tan, ifk).
asll almlyan sue; yuklemeler.
lltiil J~~
iftidih
(a. i.) : birbirini tutm,yan,
(a. i.) : 1. i~ edinme, i~
,-ll..:9\
yapma. 2. a. gr.
b" iftial babJ.
":181
iftinan
(a. i.) : 1. if·
c.L::.;\
(a. i. fazih'den.) : ke-
tUlUgu, ayrbl, kusOru a~lga vurma. (bkz :ifdah).
ifzil
(a. i.
fazl~dan.).
(bkz:
ifdal ).
493
igal
igal
•..JL",.1
("ga" uzun okunur: a.L) :
1. pek uzaga gitme.
ma.
igare
2~
ace/e· ile birlnl bir yere sok.
("ga" uzun okunur. a. L) :
4
4.1
lei
.;I!"~I
~.J.-r I
(a. L gubar'dan.)
(f. s.) : 1. me/ez.
J~\
(a. I. Igflil'ln c.)
dO~Ormeler,
a/datmalar,
aldat,~/ar.
mek, yamltlp aldatmak i!;iln· soylanilen sozler.
(a. i.gala'dan.) : 1.
pahalrlandmna. 2. kaynatma,
JL\
J~I
(a. L):
1:
(.
k~pama.
(bkz : sedd). 2. (ed.c.
i9l8kat): sozu muglak,
ve an/a~llmlyacak ~ekilde soyleme.
karJ~lk
iglik-I kelim : sozO muQllik, . anla~r1maz hale
s6kma.
.:"l;i~\
iglSI
,.bLiI
erl~me.
J> Li\
karl~lk, anla~"maz
soz-
(a. L) : gaIJelenme, tarlada
(a. L) : goz yumma, gor
So G\
(a. I. grn&'dan.) :
zengln etme, edilme. 2. ba~ka bir
rakmama, muhta~. b,rakmama.
~eye
ihtiya!;i br·
(a. i.) : 1. ragbetlendir.
me. 2. hrrsml uyandlrma. 3.
te~viketme,
azd,rma,
kl~klrtma.
( a.i.) : uzaklara yoJculuk
etme.
igrad
sek ses/e
(a. i.)
~ark,
J\~I
. igrak
gOzel ve yOk-
soyleme.,
(a. i.) : 1. gark .etme,
suda bogma. 2. (ed.· c.
igrlikat) olmas,; skis yakm geldigi halde, imkanslz bulunan mubalaga, bO.
yOltme.
U'ka" uzuh okunur.
a. L iglak'lIi c.) : muglak,
Jer.
mahsul, ekin
igmaz
memezlikterf gel me.
ifimaz'l ayn : kabahate, kusOra goz yUni"?~.
igrab
(a. i. g,llif'dan.) : gllafma,
','t'
iglikat
gamlandlrmi
j UI(a. L) : ayrplama.
ifimaz
il:ira'
So~\
krllfma, krnma sokma. (bkz: igmad).
iglik.
(a. i.) : 1. kmma, kl
(a. L)
igna'
itif~liyyat ~:.,l:IlAi.1 (a. i. c.) : gaf/ete dO~Or
fiyatlnr yOkse!tme,
kaynahlma.
~Ljl
igmam
(a. L gaflet'den.) : 1.
ififilit
iglaf
hek. bayrlm
kederlendirme, acrlandlrma.
gaflete dO~OrOp, yam/tIp yanll~ blr 'I~ ·yaptlrma. 2.
a/datma, a/datrlma.
494
(a. i.)
fma sokma. (bkz : IgIM).
igmid-I seyf :klllci, kmrna sokma. 2. blr~(
~ey/eri bir yere tlkma.
2. burul.
mu~, enenmi~ [at].
iuli'
(a. L ig/az'm c.)
igma'
igmid
1. gubarlanma, tozlanma. 2. klrrlma, gOcenme.
- gaf/ete
C.
kendinden ge!;ime.
("ga" uzun okunur. a.
ififal
( a. L galiz'den.
.:"l1; ~ \
iglizSt
("ga" uzvn okunur. a.' I.) ..
igaza
ifidi,
1~-i\
/azat) ': gal1z, kaba, fena soz soy/eme.
: darJltma, klzdlrma.
ifibi.rir
yc
galiz, kaba sozler.
yardlm etme.
L)
(a. i. galiat'dan.)
II~a ~otOrme.
igli%
") ~\
1. gece baskml yapma. 2. ~apul, yagma etme.
[Arap~adaki manasl : "gayrete dO~Orme, te~viket.
me" dir].
igase
,k).GI
igrat
igrikat
.:,,~ I~I
("ka" uzun okunur. a. I.
igrak'm c.) : mObalagalar, a~lrJ buyultmeler.
igraklyyit
.:"L~\~I (a. i. c.) : igrak, muba.
laga sOtetiyle soylenen sa!;ima sapan sozler.
,gtiyab
bor~
(a. L) :
igram
ma.
V'I}-I
igras
dikme, dikilme. 2.
aga~
gozunu yurn'
odetme.
(a. L) : 1. top raga
igtina'
dikme. (bkz : gars).
ginle~me,
....r LI
igsis
slkl~tlrma;
igtinSm
~ L.a';' \
(a. L) : tazy7k etme,
bir yer halkml slkmtlya dO~urme, du·
~urulme.
igsOn, egsOn
J >-,5\,
J.".s\(f. i.) : buyuk-
~l:...;.\
J-l:...;.1
igJaJ
( a. L),: 1.
kl~klrtma.
(a. i.)
:
1. bir nesne
uzanarak ba~ka bir nesneyi ortme. 2. agacm dalla·
uzayarak yerlere surunme. 3. asma ye~erme.
i~me.
J\~;\';' I
(a. i. gark'dan.): 1.gark
igtirSr
. )J~i I
i~e ~ekme.
(a. i. gurOr'dan.) :'
1. magrur olma, gururlanma, guvenilmiyecek ~eye
guvenme. 2. aldanma. 3. gaflette buJunma.
i)lfi-\
igtiraren
(bkz. : igtiza').
(8. zf.) :
ma~rur
oJarak,
guvenerek.
,(a, L) : h,zll, ~abuk
ititili'
yurume.
• b
igtlsa
u
L~
.. \
(a.I . gas b'd an. c.
\ igtisabiit) : gasbetme, zorla alma.
i!itilif
gdaflanma,
(a. L)
kll,f i~ine girme.
ititUaf-, seyf : klllcm kmma girmesi.
J)l.:.C.\
(a.
1.) : 1.
~)L:.;.\
(a. i. igtisab'm c.) :
igtisibit
gasbetmeler, zorla almalar.
i~me. 2.
elbiseyi usWste giyme. 3. hayvanm ~()k susamasl.
4. iyi sagdmamasmdan dolay, koyun hastalanma.
(a. L) : h,rs ve
~eh.
JL.L;.\
igtisal
uygun olarak
igti,S,
J-~\
(a. I. glma'dan.)
1.
(a. I. g,~'dan. c. :
igti~a~iit)
: 1. karl~,k"k. 2. durulugu, saf"~, kay.
bolma, bozulma.
.:,.,~l....::i';'\
igti,S;St
~~-:.;.\
(a. i. gasl'den) : geremne
gusJetme, Ylkanma.
vetinqalip gelmesL
igtimad
(a. i. gurbet'den.) : 1.
(a. i.) : eliyle sualma,
(a. L glda'dan.) : g'-
igtida'
flrsattan
avu~Ia Sl' i~me.
igtirak
~L.h.;. \
dalanma, yiyip
ka~lrmama,
olma, suda bogu,ma. 2. solugu kuvvetle
rI,
igtilam
10.;-11.;,;, \
igtirab
igtiraf
2. acele ettirme.
iDtUal
ifitinim... fursat : f,rsat.l
faydalanma.
ortme, ka·
(a. i.)
pama.
igtS'
(a. i.) 1•.ganimet
suretiyle alma, yagma ve talan etme. 2. zahmetsiz
bir kazan<; goziyle bakma.
gurbete ~Ikma. 2. goz onunden kaybolma. 3. [GO..
ne~ ve Ay gibi ~eyler] batma. (bkz : gurOb).
Jerin giydikJeri suslU, degerli elbise.
i9,a'
zen-
(a. L) : guzel yemek
yedirme, yedirilme.
igsis
(a. I. qma'dan)
zengin olma.
karl~,kllklar,
(a. i. igti~a$'m c.):
bozukluklar, fena"klar.
krlm<; kmma girme. 2. birisi geceye girme.
igtitS'
igtimam
(a. I. gamm'dan.)
gamlanma, kederlenme.
iQtiyab
iQtimis
(a. L)
suva dalma.
(a. i.)
bir
~eye
sa·
r1nma, ortOn me.
uL.:.;.\
(a. i. glyab'dan.)
glybet etme, arkadan zemmetme, yerme.
495
igtlyil
J~I
igtiyil
birden bas-
(a. L)
tlriP yak etme.
igtiyih'
)
L:;.;.\
(a.L)
1. faydalanma.
2. erzak edinme.
(a. i.)
igtiyiz ,
gaYlzlanma,
ihim
(a. i. vehm'den. c. : iha-
mat) : 1.vehme dU~Urme. 2. ed. iki manalJ keli·
melerden en az kullandan m§naYI bilerek kullanma.
ihim·, . kabih ; edep ve terbiye dl~1 olan manaYI
bilerek kullanma.
ihime
(a. L) : l;adlr kurma.
5fkelenme, klzma.
igtizi'
Janma, yiyip
.,.\..L=..:.I
i~ip
igtizib
(a. i. qlza·dan.) : glda-
beslenme. (bkz : igtida').
Io...J
L.a.::.; I
(a. i.) : gazebe gel.
me, klzma, darJlma.
(a. i. gavaye'den.) :
igvi'
(a. L) : gormemezlige
igzi'
gelme.
ga-
( a. L gaza'dan. )
igza'
igzab
ihan
Io...J
gonderme, gonderilme.
L..:a':'1
(a. L gazab'dan.) : ga-
hakslzllk. 2. haylnlik, kotUlUk.
de bir
~ey
: kor·
'kutma, ,korkutulma. (bkz : tahvif, tehdid).
ihika
(-!\:..\
( a. i.) : 1.
ku~atma.
2.
bir hildiseyi bir adama yUkleme, birinin Uzerine
atma.
ihike
£t;.1
ihSle
.J 6.1
( a. L) : te'sir etme.
( a. L havl'den.) : bir
i~i
isteklilerin araslndan en uygun gorUlen ~art
Jarla kabOI edeneblrakma.
'."\l\:..\
tiyle, ihille ederek.
496
(a. zf.)
( a. L) : topraql kazlP il;in.
a"rama.
..;
l~_\
( a. L)
bir kimsenin
cL':'
b. \
(a. i.)
aVI, tuzaqa dU~Ur-
(-k b. 1
(a. i.) : 1. bir
~eyin
etril-
,,~t;.\
(a. i.) : 1. tar. hUkUm-
darln verdigi yer, timar. 2. kalkanln
veri.
ihba'
.,.L;..\
ortme, gizleme. 2.
ihbak
ate~i
jL~> \
tutulacak
(a. i. habil'dan.)
1.
baslp sondUrme.
(a. i.) :, yumu~aklJkla'
soz dinleme, boyun egme. (bkz : inklyild, mutavaat ) .
bir~ok
ihileten
b. \
mek Uzere sUrUp gotUrme.
ihize
(a. L havf'den.)
-tJA
namusuna dokunma.
(a. L) : verme. (bkz :
1
..;.\
1.
(a. i. hevn'den.)
flnl l;evirme, sarma, ku~atma, etrafl <;evrilme, ku~atdma, sarJlma. 2. tam kavraYI~,
anlaYI~, geni~
bilgL
i'ta) .
ihab
(a. L)
.,:..i l.Jl\
ihinet
ihita
(a. L) : ham deri.
0
gazaplar,.
mahvetme.
iha~
(a. i.) : gonderme, sevketme.
ihab
ihife
(a. i. ihnet'in c.)
ihane, ihinet
zeplendirme, gazebe getirme, klzdlrma, klzdlrJlma.
iha
. -=--1
I,..t
ihase
sava~a
(a. i. vehn'den.) : 1. birini
ofkeler, hiddetler.
azdlrma, azdlrJlma, ba~tan l;lkarma, l;lkanlma, yolunu ~a~lrtma, ayartma, ayartdma.
zaya, cenge,
jLr: \
ihan'
zay,f, kuvvetsiz tutma; gUcsUzlendirme. 2. birini
tahkir etme, hor gorme.
ihale sOre-
ihbir
)
L.,;.. \
(a. i. haber'den. c. : ih-
barat) : haber verme, bildirme, anlatma. (bkz
inba').
ihbiriH
(a. i. ihbar'ln c.)
haber vermeler, bildirmeler, anlatmalar.
ihli'
~) ~;.. \ , c.S) l~ \
ihbari, ilnbariyye
ihbariyyat
,
tilma. (bkz
4Jj~;" \
(a. i. ,c.)
ha·
4,••
v J.l;..\
.
U"'~ \
i~in, sava~ i~in
(a. i. hadr'dan.) : 1.
(a. i.) : 1. haber
ihdir
(a. f.
(a. i.)
iptal etme, hUkUm·
sUz bl rakma.
ihdiir~, dem : huk. maktOlUn diyetini katilden al.
dlrmamak.
b. i.) :
haber verme kagldl, yazl ile haber verme, bildirme.
ihbils
Isfatma, Isla.
bir uzvun, organln hissini iptal etme, uyu~turma,
Fr. anesthesie. 2. gen~ klzl ya~maklandlrma; ferace
giydirme.
verme kagldl. (bkz : ihbarname). 2. haber verme
tiereti.
ihbir-name
(a. i.)
ihzal).
ihdiir
.,,:;¥..i l~;" \
berla jlgili eUmleler.
ihbiiriyye
JL.a;,,\
ihdal
1. habere ait, haberle i1gili. 2. i. gr. basit
(a. s.)
zaman.
(a. i. hades'den.)
(a. L) : haYlr
i~in,
iyilik
dana getirme, ortaya
mey·
~Ikarma.
mal ve hayvan vakfetme.
iheviit ",:;\-,-;..\
ihbis
(a. i.) : birinin hak·
(a. L ihve'nin c.) : 1. sadlk,
sa mimi, eandan dostlar. 2. tarikat
arkada~larJ.
klnl yok etme.
1.L..\
ihbit
(a. L hafJ'den.)
(a. L)
1. iptal etme.
: gizle.
me, saklama, saklanilma.
2. i!jlin kaqnlJglnl verme.
[. ~ \
ihdic
birinin izzeti nefsini klraeak sez soyleme.
yapmak i~in bedel genderme, genderilme.
JL~\
ihcaf.
J~;..\
J~ \
ihfik
( a. i.) : eksiklik, nok-
nln yaptlgl
sanllk.
ihciil
(a. L) : 1. hafifletme. 2.
ihfif
(a. i.) : hac vazHesini
~atlakllklar,
(a. i.) : yer sarslntlslyarlklar.
ihfik~ijl-arz : yer yang'.
( a. i. hac!'den. )
utan-
(/k/' uzun okunur. a. L)
dlrma, utandlrilma.
arkasl kesilme.
(a. L) : 1. bir
ihcilm
korkup vaz
ge~me,
~eyden
eayma. 2. men olunma.
onbir. (bkz: yaz-deh).
(a. L hediyye'den.) : 1.
hediye verme, hediye etme, hediye genderme, armagan yollama. 2. (hidayet'den.) dogru yola gotUrme.
ihdiif
,;) \-L-> \
J\..LJt:o\
(a. L)
(a. i.)
keskinle~tirme.
kar~lsma diki-
lip durma, hedef olnia.
ihdiiyye
(a. i.) : hediye et-
me, armagan verme vesilesiyle yazilan yazl.
F. 32
(/ka" uzun okunur. a. i.)
kin ve garaz uyandtrma.
ihkak
a~er:
ihdiid
,;) L.k- \
ihkad
ba~kaslnda
(a. s.) : biro [/ ahad" in
ihdii
mtiennesi].
ihdii
,
JLA>\
i. hakk'dan.)
getirilme.
("ka" uzun okunur.
a.
hakkl verine getirme, hak, verine
ihkak-, hakk : bir hakkl usOIU dairesinde yeri.
ne getirme, hir hakkl mUrafaa ve muhakeme neti·
cesinde ispat ve izhar etme. [kelime, daima "hakk"
kelimesiyle birlikte kullamlJr].
ihkiim
its:.>\
(a. i. hakem ve tah·
kim'den.) : muhkem klima, saglamla~tlrma. ["ih_
kam" maneviyatta, "tahkim" maddiyatta, kullari,Ilr ].
ihla'
J.
)L"" \
(a. i. hulv·den.)
Ii1a~tl rma, tatrilandl rma. (bkz
tat-
hulv).
497
ihlll'
~ Y\~\
ihill"
half, bo~ blrak·
(a. L)
ma, bo~altma. (bkz : tahliye).
c::J:k\
ihlileo;
ihlll·i sebil : yolunu a~lk blrakma.
~).AI\
ihlileci
ihlaf
me. (bkz
(a. i.)
: tohum.
Jan mUshii olarak kuflanllan ve "kara helile' veya
"san helile" denileri bir ~e~it ila~.
(a. i.) : yemin ettir·
bi~iminde olan.
( a. s; )
(bkz
beyzi).
J,a-\'
( a.
yumurta
kasem ).
ihma'
ihlilk
(a. L helak'den.) : 1.
iJ : bir
~eyi ate~·
te klzdlrma.
helak etme, aldUrme, aldUrUlme, yok etme. 2. har·
(a. i.)
cama, tUketme.
sandUrme, alev sandUrUlme.
ihliH
(a. j,-
halel~den.)
halel
ihmal
getirme, bozma, sakatlama.
(a. i. haml'den)
yuk.
letme, yUkletilme.
ihlal
(a. i. mahall'den.)
(a. i.) : mU~teriyi ai-
ihlas
c.J1tt \
ihmal
yer gasterme, yerle~tirme, fro localisation.
(a. L) .: ehemmiyet vermeme,
mUhimsememe, bo~lama, terk etme; haliyle blrak·
ma; savsaklama.
ihmal-i klyem : fels. adiaphorie.
datma; iflas etme.
ihlas,
(a. i. huIOs'dan.
C. :
ihlasat) : 1. halis, temiz, dogru ·sevgi. 2. ganUlden
gelen dostluk, samimiyet, dogruluk, baglllrk. Sure·i
ihlas (ihlas sOresi) : Allah'ln birligi akidesini· bildirme ve Kur'an-I Kerim-in "Kul hUvallahU ahad.-.."
ayetiyle ba~llyan 112 nci sOresL
(a. f.
ihmal-kar
(a.·f. b. 5.):
temiz yUrekli.
ihlas-mendane
(a. f. zf.)
temiz yUrekli olana yakl~acak surette.
ihmam
("
~\
(a. i.) : 1. mahzOn etme,
)~\
ihlas-mendi
ihmirar-. cildi
(a. f. b. i.)
~
to
)~\
1. klzarma, klzllllk. 2. hek.
(a. L hamr'den.)
klzll hastalrgl.
ihna'
hek. Urtiker:
t.-::.. \
merham~t et·
( a. L)
me; aClma.
ihnac
temiz yUreklilik.
il1.
kederlendirme. 2. ya~landlrma, ihtiyarlatma.
ihmirar, ihmirar
ihlas.mend
b. 5.)
malci, i~i savsakllyan.
L:. ~I
(a. L)
bir ~eyi bir yana
egme, bir ~ey bir yana egilme.
ihlas·perver
ihnak
ihlas sahibi, temiz yUreklL
Jl.::..\
( a. i. hunk'dan. )
gao
(a. i. C. : ihan)
gao
zaplandlrma, kin baglama.
ih Ias-perverane
\ '"""",j~\
'u')JJ...
.l\
(a. f. zf.) :
ihlas-perver, temiz yUrekli olana yakl~acak sQrette.
ihnet
":"'::>-\
zap, hiddet, afke. (bkz
ihlils-perveri .
.s) JJ~.
i f )\;. \
(a. f. b. L) :
gayz, kIn).
(a. i.) : eksiltme, eksiltilme.
ihlas sahibi,temiz yUrekli olma.
ihIJI
J-:b.. \
1. erkekli.k uzvunun, organlnlll delicji; sidik yolu.
2. merriedeki sUWn aktlgl yer.
498
ihrab
";-'\..J;'\
ihrab
,,;-,\~>\
(a. L) : harabetme, edilme.
(a. i. c. : ehalil) : anat.
maya mecbur klima.
(a. L) : 1. azmetme. 2. ka~.
ihsis
ihrab
k wgaYI
(a. L)
kIZI!;.
ihrac
ihsai
(a. s.) : SiYlm ile, sayma
ile ilgili.
tlrma, harb klzl$tlrdma.
. ::.. \...;..\
ihsaiyyat
(a. L hurO.c'dan. c. :
~Ikarma.
ihracat) : 1. dl$an atma;
yurt dl$lIla gonderme.
2. fazla mall,
(a. i. ihsa'nm
c.) : istatistik, fro statistique.
(a. i. c.). (bkz:
ihsaiyyOn
ihracat
(a. L ihrac'm c.) :
':"'7'" \.;-\
bir memleketten
ba$ka memlekete mal
["idhalat" m zlddl], fro exportation.
ihtisasiyyOn) .
satma.
ihsan
yeri.
ihrak
gozya~1
JI...,..\
ihsail
di:ikme.
1. yak.
(a. L hark'dan.)
ma; yakllma. I (bkz : hark).
ihrak bi·n·nar : ate$te yakma. 2. yangm.
ihrakan
f .
J I...,.. \
(a. zf.) : yakmak sOretiyle.
i I f\
\ a. L harem'den) : 1-
(a. i. hasen'den.
hacilann Kabe'yi tavaf i~in Mekke haricinde ortOn.
mege mecbOr olduklan diki$siz bOrgO. 2. Arapla.
nn bOrOndukleri buyuk yOn ~ar!;af. 3. seclire veya
yere serilen yun yaygl.
ihraz
1. alma, ka·
(a. L)
zanma, elcle etme. 2.eri$me.
ihriz
~~ ...,..\
klmJldanmlya
(a. i.)
(a. L): hayvan
teze~i
(a. L ihsan'm c.)
ihsanlar. (bkz
ihsan).
ihsan-dide
(a. f. b. S.
c. : ihsan-c1idegan) : ihsan, IOtuf, iy'i1ik
bah~I~ alml$, minnetli olan, minnettar.
ihsan.didegan
ihsaiyyat)
~l_....a,.. \
(a. f. b. s.
tL..I
yakma.
(a. L hasa'c1an.
C.
:
ihsar
(a. L) : 1. yalnlz bir
'-' l~ \
(a. L)
ucuzlama,
{ekin, ot].
l;..'l- I
I(a.
f. b. L)
ed.
) L.a.,.. I
(a. i. hasr'c1an.) : klsar.
ma; klsaltma. [Arap~acla "birini tazyik
"i$inclen allkoyma" manalarmclacllr].
ihsas
etme",
(a. L) : hisse verme,
verilme, pay etme.
ihsas'l qanaim : ganimetleri, dO$mandan ele gemallan pay etme.
~irilen
ucuzluga eri$l11e.
ihsad
<lo
iltifat ve tahsini havi yazilan mektup.
sayma, sayJlma. Na-kabil·i ihsa : sa·
ilim ve sanat ile ugra$lp oncla geni~ bilgi elcle et·
me. 2. husyelerini ~Ikarma, hadllll etme, igdi$ etme, eneme.
ihsab
(a. zf.) : ihsan sO·
retiyle; iyilik ederek; bagl$llyarak.
'1 llamaz.
ihsa'
gormO~,
ihsan-c1ide'nin c.)
ihsan, IOtuf, iyiJik gormO!;ler,
bah$i!; alml~ olanlar, minnettar bulunanlar.
ihsan-name
ihsa'
:
ihsan ale·l.ihsan : ihsan OstOne ihsan, katmerll
bagl$. 5. erkek ve kadm adl.
ihsanen
hali olmlyali, c1ermanslz, bitkin.
C.
ihsanat L : 1. iyilik etme. 2. ba~I$, l:>agl$lama. 3.
verilen, bagl~lanan $ey. (bkz: atiyye). 4. fOtuf,
iyilik. EI.ihsanu bi·t·temam : bir $ey veriJince tam
verilmeli; bir iyiJik edilince tam edilmeli.
ihsanat
ihram .
bir
(a. L) : dokme, akltma.
ihrak'l dumO :
ihrak
(a. i. hlsn'dan.)
saglamla~tlrma.
(a. i.)
bi~me,
bic;tirme
ihsas
(a. i.)
kancllrma.
(bkz : tergib).
499
ihsas
hicab, perde altlna girme, saklanma, gizl.enme. 2.
dogumun, belli ~amanll'ldan fazla uzamasi.
(a. i: ihsas'm c.)
ihsasat
1. jjstU kapalJ anlatmalar, duyurmalar, sezdirme-.
ler. 2. duyumlar.
(a. s.)
ihsasi
psik.
ihticac
(a. L hjjceet'den.
delil, vesika, ~ahit, * tanlk gaster.
c.: ihticacat)
me.
duo
'It
(a. L hidb'dan.) : 1.
ihticab
(a. i. hiss'den. e. : ih-
ihsas
sasat) : 1. jjstU kapalJ anlatma, duyurma, sezdirme. 2. psik. * duyum.
ihtica~at
(a. i.
~L_.:..,..\
ih$iid
(a. L): birikme, bl.
riktirme. [insan hakklnda].
(a. L) : 1. hataya dUo
ihta'
~urme, djj~jjrjjlm6.
ihticacen .
delil,
ih~am i L.:.:.. \ (a. L) : utandlrma,klzdlrma.
~ahit
(a. zf.)
r"~::>- \
ihtidim
(a. L hutOr'dan e. : ih-
tarat) : 1. hatlrlatma. 2. dikkatini c;ekme; tenbih.
":'\..iLk.;.\
(a. L ihtar'm c.)
1. hatlrlatmalar. 2. dikkati c;ekmeler; tenbihler.
(a.i. haba'dan.) : oze·
ihtiba'
nerek saklaylp gizleme, gizlenilme.
ihtibak
(a. L) :
kuma, bez arme; sarma denilen
ihtibaf
....ll~:>- \
kuma~
i~lemeyi
do-
arme.
(a. L habl'den.) : ip erg I
,l:;.\
.I.
(a. L haber'den.)
yok.
lama, deneme, smama [bir kimseyi].
(a; s.) : 1. yokla.
ihtibari
ma, deneme, smama ile i1gili, tedb'ir'i, tecrubt· 2.
fels. ampirik( fro empirique.
ihtibariyye
~;L,:,-':;'\
(a. L) : bk yerin at.
rMlI1a duvar veya c;it c;ekme.
ihtida'
.
t I..w:..\
(a. L) : 1. de·
neyip, yoklaylcl; tedbiriyye, teerjjbiwe. 2. ampi.
rizm, fro empirisme.
ihtibas 1,;)""[-:-::>- \ (a. L habs'den.) : 1. tutulma,
tutukfuk.
(a. i. hada'dan)
1. hilekarJlk, hilecl/ik. 2. aldatma, oyun etme.
~\-Wb\
ihtida'
(a. L hidayet'den.) :
dogru yola girme, islam dininikal;>OI etme, MUsljj.
man olma.
ihtida'
t l.,;.z:;.\
(a.L
tevazu', go-
nUl alc;akl191. (bkz : ihtiza').
ihtidab
u
l..:::;' \
renklenme. 2. kll1a ile
ihtizab ).
ile tuzak kurarak avlanma.
ihtibar
(a. i. hacamet'den.) :
1. haeamat olma,kan aldlrma., (bkz : fasd). 2.
hek. organlardan' birinin vazHesi ~iddetrenme.
4. yanrlma, yandtrlma.
..iLk;.. \
ihtarat
ihticac,
gosterme yeliyle.
ihtidn
ihtar
ihticac'lM
c.) : delil, vesika, ~ahit gostermeler.
yumsal.
ihtidad
~\..t:.>.\
~aC;
(a.
L) : 1. boyanma,
ve sakal boyanma. (bkz:
(a. L) : 1. keskinle~me•
ihtidad-. seyf-.i cihad
kutlu sava~kllJell1l11 kes.
kinle~mesL.2. c;ok hiddetlenme, klzma. 3. kan sey.
rinin hlzlanrnasl. 4. hastallk a'razll1ln azmasl.
ihtidar
(a'. i.) : perde tutma,
ortUlenme.
ihtifa'
(a. L hafi'den.)
sak·
tanma, gizlenme.
ihtifa'
(a. L)
C;lplak ayakla
yjjrjjme.
ihtibas-l bel : hek. idrar tutuklugu, idrar zorlugu.
ihtibas·. hayz : hek. hayiz gorememe, ayba~1 tu·
-tuklugu. 2. hapsetme, hapsolunma, kapanlp kalma.
500
ihtifad
me, acele yapma.
(a. i.)
sjjr'atl~ i~le·
ihtilil·i umur
..j
ihtifaf
killan giderme. 2.
J
ihtifiH
Lw..\ ,
ihtili'
1. yUzdeki
(a. i.)
ihtilib
Li~\
(a. i.) : aldatma, aldatllma.
(a. i.' c. : ihtifalat)
buyuk bir kalaballkla yapdan merasim, toren yap.
ma, anma toreni.
(a. i. ihtifill'in
ihtiHilit
ct.) : merilsimler, torenler; anma torenleri.
(a. i. hafr'dan.)
ihtifir
kaz.
ihtililb
(a. i.)
sUt sagma.
ihtiUlc
(a. i. c.
ihtiladt):
1. <;arpmtl, c;arpmma. 2. segirme. 3. etler
yip bUzUlme.· 4. ha'lale nobeti tutma.
ihtilac-I ayn
ma, kazilma.
ihtitlz
".)l~ \ (a. i.) : taze ot bic;me.
ku~atma.
goz segirmesi.
(a. i.
ihtilicit
1. Lw..\
1. danlm'a. 2.
(a .. i.)
c.)
gev~e.
ihtilac;lar, c;arpmm~lar, c;arpmtJlar;
:
ler.
bir ~eyinefsine hasretme.
ihtilicilt-I asabiyye : asabi c;arplntdar.
(a. L)
ihtiki'
heyecanl. 2. bir
,~eyin
:' 1. dimag
ihtilafat) :' aynhk, uymaYI~, uymama, anla~mazllk,
'(a. i. hikke'den):
ihtikik
1. sUrUlme, biribirine sUrUnme,degme.
2.ka~Jnma.
ihtikik·i himir '; e~egin sUrtUnUp ka~Jnmasl.
ihtikak
J l.:::~ \
("ka" uzun okunur.
a. i.) : huk. iki taraftan her birinin "hak benim.
dir" dive ayak diremesi.
ihtikan
("ka" uzun okunur.
a. i. hakn'dan) : 1. kan yUrUmesi, kanm bir yere
toplanmasl, birikmesi. 2. tenklye yapma,
~Irmga
ile goden baglrsagma su alma.
ihtikan-I dem : hek. vUcOdun
hUcOmu.
ihtikar
.< a. L hilafet'den. c. :
ihtilif
saglaml,gl.
bir tarafma
ayklr~"k.
ihtilif-i dir : mOris ile varisten her birininba~
ka ha~ka Ulkeler ehalisinden olmasl.
ihtililf-I re'yi ummet : halkln fikirlerinin ba~ka
olmasl.
ba~ka
ihtilafit
(a. i.
ayrlllklar, uymaYI~lar, uymamalar,
ayklnhklar.
ihtililf~dilr
) \..\~
huk. mirasC;1 ile miras
blrakanm, ba?ka
memleketler haH<lI1dan olmasl.
J*>\
ihtilik
(a. L hakaret'den)
ra~
(a. i.) : hal kin, yiye·
cek 'Ie ic;ecek gibi zarOri ihtiya<;lanmuC!Jz ucuz
toplaylp, f,rsat bulunca pahalr pahah satma, vur·
qunculuk, boguntu, madrabazhk.
sOretiyle, vurgunculukla,
Ilkla.
ihtili'
ba~ka
(a. zf.) : ihtikar
boguntu ile, madrabaz·
(a. L) : kadm, meh·
rinden vaz gec;ip 'leya c;ok para verip. kocasrndan
bo~anma, nikahl bozdurma.
( a. L)
tlra~
etme, ti.
edilme.
ihtililk
J)1':;'\
( a. L) : yalan
\.J),\~\
ihtililken
ihtikiren
(a. f. b. s.) :
kan
1. hor, hakir gorme. 2. hakarete katlanma.
ihtikar-I nefs : nefsi.ni hor gorme.
ihtikir
*;.\
( a. zf.)
intilak
yol iyle, uydurarak.
.:.>L"';)l~\
ihtililklvyilt
(a. i. c.)
yalanlar, uydurma olarak soylenilen sozler.
ihtilil
J)l:;.\
(a. i. halel'den. c. :ihti·
lalat) : bozukluk, bozulma, kan?lkhk, dUzensizlik•.
ihtilil.i dimig : beyin bozukluCiu.
ihtilill·i nizim
nizam bozuklugu.
ihtilil.i umur
i~I<:-rin
bozukluCju.
501
ihtilam
i~\
ihtilam
1.
dU~
(a. i. hulm'den.)
ihtimam
azma. 2. balig alma, ergen alma.
...,..,)t:;.. \
ihtilas
ihtimam
(a. i. c. : ihtilasat)
1. kapma, ,kaprlma. 2. ~alma [slrkat], para ~al
ma,
a~lrma.
i~ler
ihtilas-r vakt
~almalar,
)
\c.:> \
(a. i. hamr'den.} :
mayalanma, kendiliginden
~iyip mayalanma;
kopUrOp
ihtinac
c.
(a. f. b. s.
~alan,
: ihtilas-karan) :ihtilas eden,
kapan,
ihtinak
j\) ~ )t:;..\
ihtilas-karan
~ )t:;.. \
(a. f. zf.)
.1. )t:;..\
(0. i. halt'dan.)
1.
ihtiraat
kan~ma, katl~ma. ~. kar$r1a$lp garU~me.
sOnnet olma.
t \..~;.. \
ihtira'
kapana, a$lrana yakl~acak
benzeri garUlmemi~ bir
tirrne, getirilme.
ihtiliit
be-
ihtinak-, rahm : hek. isteri, fro hysttirie.
ihtinan jl:.:;.\ (a. i.)
4J' \)
~alana,
ihtilaskara,
surette.
(a.f. b. s.
(a. i. hank'dan.)
gulma, nefes alamlyarak alme.
ihtilas edenler, ~alanlar, ka-
ihtilas-karane
meyletme,
(a. i.)
bir ~eye donme.
a~lran..
ihtilas-kar'm c.)
panlar, a$lranlar.
kabarma, {ek-
a~lrmalar.
kapmalar,
..i ts::, Y{:;. \
ihtilas-kar
i~
dikkatle, gayretle c;all$ma, ozenle
ihtimar
(a. i. ihtilas'm
c.) -: sirkatler,
(a. i. hemm'de'n c. :
ihtimamat)
gorme.
,arasmda vakit bulabilme.
ihtilasat
(a. i.) .. elemden,
kederden dolaYI uyuyaman:a.
.,:,6 I...~-;.. \
(a. i. c. : ihtiraat) :
~ey
Icadetme, vOcOda ge-
I
(a. i. ihtira'm c.)
olunan, yoktan meydana getirilen
ihtira
~eyler.
(a. f. b. i.)
ihtilat-gah
ihtirab
ihtilat veri.
(a. i.) :
cenkle~me,
kavga etme.
ihtima'
(a. i. himye'den) . /
1. perhiz. 2. slgmma. 3.
J ~\
ihtimal
J\.. ~\
ihtirai
ka~mma.
(a.
'5.
c. : ihtiraiyyat) :
ihtira i1e ilgili, ihtirasuretiyle vOcOaa getirilmi~.
(a. i. haml'den. c. q
ihtimalat) : 1. yUklenme, c;ekme. (bkz: tahammUI). '2. mUmkUn olma, mUmkUnlUk, bir $eyin olabilmesi. 3. zf. belki.
ihtimalat
ihtiraiyyat
J-\ . .:".> \
ihtirak
(a. i. ihtimal'
in c.) : olabilecek, olmasl mOmkOn olan $eyJer.
(a. i. ihti·
ral'nin c.) : ihtiral, ihtira sOretiyle vOcOde getirilmi$ olan ~eyler.
1.
tutu~up
(a. i. hark'dan.) :
yanma. 2. astr. bir * qezegenin GO'ne$'e
yakla~masl.
ihtimal&t-r baide : uzak ihtimaller.
ihtirak-, teneffus
nefes all rkeh cigerlere giren
oksijenin te'slriyle vOcuttaki yaglann yanmasl.
ihtimalat-r karibe : yakm ihtimaller.
ihtimaliyye
~ ~ \ (a. i.) : fels.
* alaslcrllk,
(a~ i.)
rOlme.
ihtimam~,
502
beyt
.4". \)
\S I...~\
(a. f. zf.)
1. ihtira edene. yakl~lr .sOrette. 2.5. ihtira ve ldid
i1e ilgili veya buna muktedir.
fro probabilisme.
ihtimam
ihtira-karane
evi sOpOrme.
sOpOrme, sOp-
ihtiram
ihtiramat)
gldeger.
~:>- \
( \ ...
(a. i. hUrmet'den. c. :
saygl, hUrmet. Vacib-ul-ihtir.am : say-
.
ihtitat
ihtir~m'rn
(a. L
ihtiramat
.c.) : hurmetler, saygdar.
ihtiramat-. faika : usWn sayg)lar.
ihtiramen
'LA \fi>. \
(a .. zf.)
ihtiras
I,J'
\;.:...1
saygl gos-
(a. L hiraset'den.)
sakmma, korunma. (bkz : ihtiraz).
ihtiras
ihtirasat) : 1.
ihtirasat
IJ"\jb.\
~iddetli
c.J" W;..\
ihtisas
tererek, saygl gostermek uzere.
~ekinme,
[franslzcadaki "sensation ve sentiment" kelimelerini kar$dar; yaplca yanll~ bir kelimedir].
a~i1r1
haves.
..:." L~ \
ihtisat
..:.,,~\;.:...\
(a. L ihtiras'm c.) :
(a. i. h,rz'dan) : 1.
ihtiraz
ictinab ). 2. korkma.
sakmma, c;ekinme. (bkz
(a. L) : sakmmak
ihtirazen
t~;"\
t>j \.;:\"" \ ,( a.
s.), : sakmma,
C;e-
kinme ile i1gili, c;ekinmeye ait. Kayd-i ihtirizi :
bazl haklan kullanabilme ~artl, i1erisi ic;in hesaba
katdan bir kaylt.
lo..oJl_i".. \
(a. i. hisab'darl.) :
1. hesap sorma. 2. mes'Oliyet, * sorumluluk. 3. [eskiden] belediye me'mOrunun i$i ve dairesi. 4. ihtisap dairesinin aldlQI vergL
ihtisabiyye
4..,
Lb. \
ihti~ad ,
.)la:l> \
(a. ·.L)
taha$$ud).
ihti~am
i l~ \
ihti~ar
ihtisam
i l.a:i;. \
( a. i.)
: husOmet,
)
ihti~a!?
L.:.b.\
(a. i.)
,;- ~".. \
tan·
1. kocaba$, bU·
saman ve
(a. L)
lo..oJlk.:;. \
ihtitib
(a. L hutbe'den.)
nikahla isteme [bir k,z veya kadml].
lo..oJlh:".. ,
(a. i. hatab'dan) : odun
toplama, ~dun kesme. Hakk-. ihtitib : orman 'ci·
varlndaki koy halkmm ihtiyac;lan olc;usunde or·
mandan paraslz odun kesme hakkl .
...J lb.:;..\
(a. i. hatf'dan.) : 1.
kapma, kaplp goWrme. 2. goz
tlrma.
JL~\
ihtital
~abartlp
kama~masl,
(a. i.)
kama$-
gizli konu$u.
dinleme.
(a. L hasr'dan. c. :
ihtlsarat) : 1. klsaltma; sozu, yazlyl klsaltma. 2.
mat. sadele$tirme, basitle~tirme, fro simplification.
(a. zf.)
ihtisaren
: ihti-
I,J'
w:..\
ihtitam
(" l::;..\
( a. L hatm'den.)
hitam bulma, bitme, sona erme.
ihtitan
jl::;..\
( a. i. hitan'dan. )
sunnet ettirme.
sar sOretiyle, klsaltarak, klsaca.
ihtisas
(a. L ha$met'den.)
kuru ot biriktirme.
lanl, kulak
ihtisar
birikm'e,
yuk ba$llolma: 2. toplanma.
ihtitif
dU$manlik etme. (bkz : muhasame).
tevazu').
~anll gorunu~.
(a. L) : bic;me, bic;i1me.
ihtisad-. mezruat : ekinlerin bic;i1mesi.
(a. L). (bkz
.)L~\
ihtitab
(a. s.) : [eskiden]
ihtisapla, narh, tartl ve olc;u i$leriyle ilgili.
ihtisad
rag bet etme,
toplanma, Ylgdma. (bkz
tana, debdebe,
sOretiyle, sakmarak.
ihtisab
(a. i.)
itibar gosterme.
a~lrI istekler.
ihtirazi
J .J::-""" L.aX;.. \
(a. i. c.)
* uzmanlar. (bkz
ihtisasiyyOn
ihtisas sahibi ol,an kimseler,
ihsaiyyOn ).
(a. L h,rs'dan. c.
arzu, istek. 2.
(a. i. husOs'dan)
bir i1im veya san'at uzerinde fazla c;all$arak onda
derinle$mi$ olma, * uzmanllk. [ihtisas etmek :
kendine mahsus kdmak]'
(0. L hiss'den. C. :
ihtisasat) : 1. hissetme, duyina. 2. duygulanma.
lhtitat
1lh:;..\
(a. i.)
hat c;ekme,
slnlrlandlrma; sJnlr c;ekilme.
S03
ihtiva'
ihtiva'
i~inde
ihtiyat
alma,
yokfuk, yoksulluk. 2. gereklilik. 3.
kallp ister:ne.
ihtiyadt
wI.:..
l~ \
ihtiyaten
(a. zf.)
J- l~\
ihtiyati
ihtiyatla,
(a. zf.)
ilerisini dU!?iinmek sOretiyle.
ihtivadt-, sivasiyye : siyasi'
ihtiya~far.
kibirlenme,
(a. i.)
ihtiyal
ihtiyat.karane
(a. i. hlle'den. c.
(a. f. i.)
ih-
ihtizi"
ate~
(a. i.)
nUmOneye,
yaklp
(a. i.) : korkma.
w':J l:~ \
ihtid'
(a. i. ihtiyiH'in c.) :
ornege gore I!? yapma.
nlleler, duzenler, dolaplar.
t
ihtiza'
ihtiyan
l~:;.1
(a. i.)
tevazu', gonOI
(a. i.)
etme, emanete hlyanet etme.
)
I::>\
1. sec;me,
ihtivar., kiilfet : kUlfete katlanma. 3. kendi arzusiyle hareket etme: 4. s. ya!?11 [kadln, erkek].
ihtivar·, zahmet : zahmete katlanma.
G \ .;
l::;.\
wl..:::;..\
ihtizab
(a. i.)
sec; iI me. 2. katlanma.
ma, renklenme. 2. kIna ile
(bkz : ihtidilb).
I" Ij7.> I
ihtizam
(a.. i. ihtiyar'ln c.) :
<t;..; 1::;..\ ,
c.>.i
~\
(a. s.) : red veya kabOIU iste~e bagll, blrakdm,~
olan, fro facultatif " mecbOri';' nin zlddl. Hey'et-i
ihtiyariyye : ya!?ll!ar hey'etl (* kurulu).
G ~ .; ~ \
yapllmasl insanln elinde olan !?eyler.
ve sakal boyanma.
(a. i.)
ku!?ak baglama,
kemer takma, takInma.
~l~\
ihtizan
(a. i. c.)
( a. i.) : 1..
~ocugu
besleme. 2. i!?inden allkoyma_ [birini].
(a. i. huzOr'dan)
ihtizar
can
~eki!?me.
(bkz : h€llet-j nez').
).1::0. \
ihtizar
ihtiyari, ihtivariyye
(a. i.) : 1. boyan·
sa~
ihtizam·, arOs : gelinin kemer, ku!?ak takInmasl.
yapllmasl veya yapllmamasI, takvimlerde gOsterilen
gUnlere ~ore verilen hUkUmler; astr. yddlzlar ilminin bir !?Ob~si olup yedi seyyarenin (gezegen) Uzerindeki ti.irfU vaziyetJerine gore. herhangi 'bir i!?in
yapllacagl ve te!?ebbiisten c;ekinilecegi zamanl tayin
imkanlnl belirtme.
ihtiyariyyat
(a. i.)
alevlendirme, e!?eleme.
Jt~ \
ihtiyarat
(a'\ f. zf;)
saklnganllk.
tiyalat) : hlle yapma, dUzen, oyun etme.
ihtivar
<\l'I)ts:::kt~\
sakmganllkla.
ihtiyit.kari
J~~\
ihtiyalat
(a. f.b.s.)
sakJngan.
gururlanma, bUyUklenme.
ihtiyaJ
)ts:::k~~\
ihtiyat.kar
ihtiyadt-, zarurivve (zaruri', gerekli ihtiyac;Jar,
. gidedlmesi gerekfi ihtiya~lar) : ev, yeme ic;me,
giyinme, yakma.
504
ihtiyat
olarak, ilerisini dO!?Unel'lek.
(a. i. ihtiyac~1n c.) :ihti-
yac;lar.
ihtival
tedbirli,
(a. i. c. : ihtiyacat) :
muhta~lJk,
~aresiz
(a. i.) : 1. ilerisini dO~ij-
.1l..:.:..\
nerek,' gorerek davranma. 2. sakJnma,
tedarikli bulunma. 3. s. yedek.
c::.. I~:.:..I
ihtiViic
1.
i~ine
i.)
(a.
bulundurma.
~ekinme,
(a. i.) : 1. sakl11ma,
korunma. 2. korkma. (bkz : ihtiraz).
ihtizaz
(a. i.) : hazzetme,
gonfU ferahlama.
ihtizaz
tutma,
al~alma.
dL~\
(a. i.)
(bkz : tezellUl).
kendini al~ak
ilcad
j\~\
(a. i. c. : ihtizazat) :
1. Ht.,..eme, deprenme. 2. SI~raYlp oynama; sallanma.
ihti%iz-, hasir.: ziyanll titreme, zarara ugramaktan i1eri gelen titreme.
ihtidz-. pest :
al~ak
titreyi!?
tllma. (bkz
J \)AI \
ihzlil
c;ok
is j Ij';A \
(a. i.).
( a. i.)
j\,,;.\
ihvan
ile
jly.-I
(a. i.)
mahzOn etmeJ
(a. i. huzOr'dan.) : 1. ba-
(a. 1. ah'm c.) : l.. sadlk,
tar~kat..
arkada!?lari .
ihvan-us-safli' ve hullan-iiI-vefli : Arap edebiyatmda dOnya c;aprnda bir careyan uyand,rml!? te$ak~
kOI olup. X. -aSriFl ikinci yarlslnda Basra'de baZI
mO!?terek fikirlere sahipbir cok fevlesof ve i1im
adamr tarafmdan vGcOda getirilmi!? bir !?'i'I te~ekk(j
Iii, fro les Freres de la joie.
(a. i. c.)
ihvaniyyat
~aka
kederlendirme.
. ihvlin-. bi~efa : saf~ I~i' temi,Z: olan karde!?ler.
kada~, e~
alay ve
uQra~ma.
(a. s.) : ihtizazla, titreme ile ilgili.
sarm1'ml, candan dostlar. 2_ bir
Islatma, Isla-
ihdal).
ihzan
~j \~ \ ,
ibtirizi,ihti:zaziyye
J l.4;.\
ihzlil
ar-
ziriama, hazlr etme, edilme. 2.huzOra getirme; birinin mahkemeye davet olunmasl. (bkz : eelb).
ihzar
(a. i.) :gevezelik etme;
sa~malama.
ihdrlit
(a. i. ihzar'mc.)
hazlrlamalar, hazlrllklar.
ihzaren
(a. zf.) : 1. ihzar ede-
rek, hazlrl,yarak. 2. huzOra getir'erek; birini rnahkemeye davet ederek.
dost mekwplarl.
ihve
Ill,}> \
(a. i. e. : ihevat). (bkz:
ihvan) ..
ihzari
(a. s.) : hazlrlayrcl,
fro preparatoire. Slnf-. ihzliri : hazlr/aYlcr,
yetj~ti
rfCi slnlf.
ihve-i muteferrikin : huk. [eskiden] ana baba
bir, yalnlz baba bir ve yalnl:': ana bir erkek karde!?ler.
(a. i. hayat'dan.) : 1.
ihyi'
":J l_..a>-\
ihzariyve
kemeye~aglrJlmasl
ihzliz
diriltme, diriltilme, cnnlancilrma. 2. taze ean verircesine iyilik, /Otfetme. 3. yeniden kUvvetlendirme.
4. uyand,rma, canlandlrma, tazelik verme.
nas7bi <;ok olma.
ihy-li-yi levI, -Ieyal, -Ieya!i: qeceyi, qeeeleri' ibadet/e ~e~irme.
rat, !?erare).
ihya-yi mevat : i!?lenmemi!? topragl; e'kine elvebir hale getirme, i~leme.
ri~li
(a. f.
b.. s.)
ihya edilmi!?;. meydana getirilmi!?, yaptlnlml!?
(a. i.) : 1. ayakkabr qiy-
i.)
(f. i.)
ika'
ku'dan)
veyazrlan yazi.
(a. i.)
: talihi ac;rk,
klvllelm. (bkz
("ka" uzun okunur. vuyapma, yaptlrma, oldurma; dG!?Grme.
(a. i.) : 1. dayanma. 2. da.
ika'
yanacak !?ey verme.
ikab
ikad
(a.
~;~ I
ijek
har~
.....
h::.
("ka" uzun okunur. a. i.) :
eza, cefa, eziyet, azap.
dirme. 2. ganlmetten pay aYlrma.
ihza'
(a. i.) : birininmah-
ic;in a/man
semirme, sa-
~lA" \
("ka" uzun okunur. a. L)
yakma, yakdma.
mirtme, semirtilme..
ikad-. kanadil : kandillerin yakdmasl.
ihzilk
J\jAlI
kaha He gulme.
(a. i.)
<;ok gulme, kah(a. i.) : saglam kalma.
505·
ik'ad
(a. i. kuOd'dan.) : 1.
ik'ad
oturtma. 2. bir hUkUmdari tahta C;lkarma, tahta
oturtma. (bkz : iclSs).
.:.;, l~
ikaz
\
(a. i. yakaz'dan.) : 1.
uyandlrma, ·uyandlrilma. 2. aklml ba!?ma toplatma.
ikbab
("ka" uzun okunur. a. i.)
ikae
kay ettirme, kusturma, kusturulma.
ikaf
("ka" uzun okunur. a. i.
vakf'dan.) : 1. bir mall vakfetme, mal, vakfedilme. 2. durdurma, durdurulma ..
(a. i.) :
palan.
ikaf·i himar : e!?ek palanl.
..J u,::.
ikal
yUzUstii
kapanma.2. bir !?eyin UstUne c;ok dU!?me,
olmaslna c;ok c;crll!?ma. 3. c;all!?mada a!?lrI gitme.
C,.wI
ikbilh
(a. i. kubh'dan.) : kotU-
IUk, fenallk ya;:Jma.
(.. \ LJI
ikbill
(a. i.)
ikaf
1.
dU~me,
(a. i. kabOI'den.) : 1. bi-
rine dogru danme. 2. baht, talih. 3. i!?lerin yoIUlld~ gitmesi; bahtjl,saadetli, mutlu 6lma. 4. arzu, istek. S. erkek veya kadlll ad,.
("ka" uzun okunur. a. i.):
1. bag. (bkz : bend). 2. ayak bagl, kostek. (bkz:
pa-bend).
ikbal·i
be~er
: insa'n saadeti.
ikbal·i dehr : dUnyanlll, zamanlll ikbali.
(Oka" uzun okunur. a: i.) :
ikala
huk. 1. iki tarafln istegiyle all~veri!? mukavelesini
bozma. 2. dememi!? iken "dedin" dive iddia etme.
akim'in c.)
(a. f.b. s.) : ikbal,
ikbal·cu
i!edeme, bUyUklUk- arlyan.
~l4'::'
ikam
ikbal·i ruzgar : zamanlll ikbali, saadeti, Hllihi.
("ka" uzun okunur. a. s.
akamete ugrlyanlar, klslrlar.
ikbal.m~nd
(a.f.b.s.)
tao
lihli, bahtiyar, mutlu.
4.oli\
ikame
("ka" uzun okunur. a. i.
klyam'dan.)
1. oturma. 2. kaldlrma; ayakta duro
durma. 3. meydana koyma.
(a. f. b. s.) :
ikbal.perest
1. ikbale c;ok dU!?kUn. ('bkz : harls-cah). 2. iyi
gUn dostu, dalkavuk.
ikame·i da'va : huk. dava ac;ma.
ikame~i
beyyine : !?ahid getirme.
ikamet
.;...0
Ii \
("ka" uzun okunur. a.
i. klyam'dan.)
1. oturma. 2. cemaatle namaza
ba!?lamadan once meyzinin kamet getirmesJ.
4.~:,o~ I , " l~:,o ~~ \
ikamet.gah, ikamet.geh
("ka", lar uzun okunur. a. f. b. L) : ikamet olu·
nan, oturulan yer.
("ks" uzun okunur. a. i.
ikan
yakin'den. )
ikar
saglam bili!?, bilme.
)~I
(a. i.) : doldurms, dol.
ikbar
(a. i.) : derinlet'me, derinletilme,
J
.Li\
.
•
ma, konul'ma.
ikbar·, meyyit
mUlmesi.
(a. i.) : 1. kabire koy-
alUnUn kabre konulmasl, g6.
,AI ..u\
ikdam
ikdamat)
II!?ma.
(a. i. kadem'den. c. :
gay ret ve sebatla c;all!?ma, devaml, c;a(a. i. ikdam'm c.)
ikdamat
devamlt sUrekli c;a"!?malar.
ikdar
durulma.
/ik'ar
(a. i.) :, bUyUk, ulu gorme,
, ikbar
garUlme.
) \..\i \
(a. i. kudret'den) : 1. kud-
ret verme, kudretlendirme, gUcUnU arttlrma. 2. birini kaYlrma. 3. gec;imini te'min etme.
derinle!?tirme, derinle!?tirilme.
ikdirar
ik'ar·, abar : kuyularln derinle!?tirilmesi.
ik'ar·, enhar : nehirlerin derinle!?tirilme?i.
506
(a. i.) : bulanma, bula-
nlk olma.,
ikdidlr·, rna' : 5uyun bulunmas'.
iksa-yi kalb'
L.JI
ikf1i
(a. L) : ed. sesleri bir-
(a. L) : kilitleme, ki-
ikf1i1
litlenme.
wI
,-I
ikf1i1
(a. L)
te·keffUI ettirme,
kefll klima.
ikfar
wi
)
(a. L kUfr'den.)
birisi-
ne kafir deme, denilme. (bkz : tekflr).
.l. l~ I
ikhat
(a. L)
(a. i. kerh'den.) : 1. bi.
ikrah
, rine, zorla i;; yaptlrma. 2. igrenme, tiksinme.
binne yakln olan harflerle kafiye yapma.
: kltllga, ku-
ikr1ih·j gayr-i mUlci : huk. [eskiden] dogme ve
hapis gibi yalnlz gam ve elemi gerektiren ;;eylerle
vuku bulan ikrah.
ikrah·i mUlci ; huk. [eskiden]
olUm
veya
kat-I uzuv, yahut bunlaFdan. birine miieddi olan,
;;iddetli dogme ile olan ikrah.
ikrah·1 nakls : huk. dayak ve hap is gibi, kederi,
slklntlYI gerektiren ;;eylerden meydana gelen mecbOriyet.
ikrah-I tamm : huk. kendini oldUrmeye veya uz_
vundan bir yer kesmeye sebebolacak yolda meydana gelen mecbOriyet.
rakllga ugratma . .
(a. zf.) : l.zoraki r
ikrahen
iklab
(a. i.) : tersine c;evirl)1e,
~evrilme; aksine dondUrme. (bkz : takllb).
iklil
J:l'1
ikram
(a. i. c. : ekaJ!l) : 1. tac;.
(bkz : efser). 2. bot. tUveyc;, fro corolle.
iklil·i ~imali: astr. EI-avva burcunun yakrnrnda
bulunan, parlak ytldlzlardan meydana !=Jelen bir kUme, lat. corona Borealis; fro couronne Baureal;
ing. Corona.
.
ikmal
..llf'1
(a. L kemal'den.)
: 1.
kemale erdirme, tamamlama, bitirme. 2. eksigini
doldurma,.
ikmam
(a. L)
'r'apma. 2. agac;
1. ellJiseye yen
to~urcuklanma.
.jlS-1
ikman
ortme, gizleme.
ikna'
(13.
i. kanaat'den.)
:
kani ktlma, razl etm~, edilme, kandlrma, kandlrllrna, inandlrma, inandJrllma.
~l...;:.l...:!\
(a. L c.) : ikna
etmek, razl etmek, kandlrmak ic;in soylenilen sozler.
('
\..f' 1
(a. i. kerem'den. c. :'
ikramat) : 1. hUrmet, saygl gosterme. 2.aglrlarna. 3. bir ;;eyi hediye, ,armagan olarak verme. ',4.
hesap dl;;1 yaptlan indirme.
~1.1..))' '
ikramat
(a.
n.
ikram'rn c. )
hUrmetler, saygl gostermeler, aglrlamalar.
t.'..f"
ikramen
(a. zf.) : ikram 5'0-
retiyle, ikt'am olarak.
<\:... \..f' \
ikramiyye
bagl;;lar. ,2. ikram olarak verilen para. 3. piyangodan C;:lkan ;;ey.
ikrar
(a. L)
(bkz : iknan).
iknaiyyat
zorla. 2. ikrah ederek, igrenerek, tiksinerek.
)..)91
(a. i. karar'dan) : 1. sak-
lamaylp soylerne. (bkz : i'tiraf). 2. dil ile soyleme, bildirme. 3. tasdik, kabul. 4. huk. birinin,'
ba;;ka birinin, kendisinde olan hakkrnl, al~cagrnl
haber vermesL
'
ikrar bi-I-kita-be : birinin, ba;;ka bir
olan verecegini yazl ile bildirmesL
kimseye
ikrar-. marlz : BlUm do;;eginde iken edilen ikrar, vasiyetname.
(a. L karz'dan.
ikraz
C.
:
ik-
razat) : borc; verme, BdUnc;: verme. (bkz ': iare).
(a. L)
iknan
gizleme, ortme.
ikrazat.
(bkz : ikman).
ikrS'
~\..f'\
( a. L
iksa'
~\)I
(a.L ikraz'rn c.) : bore;
kiraya verme,
verilme.
lkra'
. ~l"::'I)1
vermeler, odUnc; vermeler
(a. L)
verme, verilme.
( a. i.)
okutma.
iksa-yi kalb : gonUI slkmtlsl.
kasvet, slkmtl
iksa'
iksa'
~lJI
(a. i. kisvet'den.)
dirme, giydirilme. (bkz
!=)iy-
ilba.s).
iksa-yi eytam : yeti'mlerin giydirilmesi.
d{j~Urme,
sada
•\
il-!!
iksam
yemin etme,
ke-
andi~me.
(a. i.) : kasem etme,
)
~evezelik
etme.
bl~\
\...\:; \
( a. i. kudret'den, )
LG )...\..:i\
iktidari
(a. s.) : iktidar'a,
* veterlik fiili.
qUc'e mensup. Fi'l·i iktidari
iktifi'
(a. j;) : bir ~eyi yap-
mak elincle' iken, savsaklaYlp yapmama.
iksat
( a. zf. ) : tab, olarak,
iktidar-I kimin : gizli gu~,fr. potentiel.
(a. i. kesret'den.)
WI
iktibas
gU~ yetme,' yapabilrne..
~ogaltma, ~ogaltdma, arttlrma[soz hak.].
iksar'
)
iktic\ar
iksar-I kelam : sozU uzatma,
( a. zf. )
(a. i.) : tab, olma, uyma.
"~I..dl
iktidaen
(a. i.) :. 1. kokUnU klr-
)~ 1
iktibas·
uyarak.
rna; klnlma, hepsi silinip sUpUrUlme.,·i2. c;;ok mal
alma,biriktirme.
iksar
~\..d\
iktida'
(bkz : half).
t" \~ \
iksam
(a. i.)
yoliyle.
dU$UrUlme, kesatlandlrma.
I
'L l..:;)
iktibasen
(a., i. kesad'dan.)
iksad
-=.,L L:i\
iktibasat
lar, yazl aktarmalarl.
(a.
,.Jly-:.f'l
iktihal
(a. i.) : hakkaniyet, doq·
i. kifayet'den.) :
* yetinme.
yeter bulma, aza kanaat etme,
(a. i.) : 1. agarma,
klr dU~me. [sa~, sakal]. 2. ihtiyarla';1a, kocama.
ruluk goster-me.
iktihil
(a. i.) : 1.ortac;;ag kim -
iksir
(a. i.) : surme c;;ekme,
~ekjnme.
yacdarlnln, ,t;ok te'sirli. o!duguna ve herhangi
bir maden; altln yapacak kadar kuvvetli bir hasiktiham
iL:....:i\
(a. i. c. : iktihamat) :
sasl bulunduguna imrndlklan birmadde.2. te'sir-'
Ii, yarar ~urup. 3. biricik $ifa, .en te'sirli sebep.
'1. ~Jogus germe, kar$1 durma. 2. hUcOm etme, sa'..
dlrma; 3. hakir gorme, kU~Uk gorme.
ik!}I'rar
)-,...:..;1
(a.i.): Urperme, tOylerin
iktihamat
Urpermesi.
c.)
(a. i. iktiham'm
: hUcumlar, salclln$lar.
ik!}I'rar'l e,'ar : kdlartn Urpermesi.
iktab
iktihan
ul:~f'\
(a. i.)' : 1.gUzel yazl,
kali!=)rafi ogretme. 2. si:iyleyip yazdll'ma, di1<te etme.
iktan
iktat
klr saC;;ll, klr sa·
'n(tll~'
t.){ijl
(a. i.)
koparma, kaplp
alma.
iktiman
mG, t;ekilme.
(a; i.)
kaHI olma.
pl$tlrdma. (bkz: i1zak).
iktar
Jlr=.f' \
)k9\
(a. i.)
inbikten c;;ek-
(bkz : taktir).
-=.,l:.f' \
jl.:-:.f' 1
(a. i.) : gizlenme, saklanma.
(bkz: 'iktiman, iktinan).
iktiman-i sarlk : hlrslzln sakianmasi.
(a. i.) : kulaga flsdclama,
iktina'
(a. i.)
gizlenme,
saklanma. (bkz : iktiman, iktinan).
iktibas
'(?!. i. c.,: iktiba·
sa) : 1. odUn~ alma. 2. ed. birkelimeyi, bir
cUmleyi veya bunlann m~nalartnl olclugu gibi alma, aktarma.
508
iktina'
~l...:;jl
(a. i.) : 1. c;ah$arak
zanma. 2. meslek tutma, uyma. 3.
ma. 4. tuzak kurup avlanma.
ka-
birjktirm~, Ylg.
iktitafiyye
c l:.:_)
iktinah
\
(a. L kunh'deri;) : kun-
hvnu, eSaSlnl, kokunu an lama. (bkz : istiknah).
(a. L) : saklanma, giz-
iktinan
ienme.
iktisa
biriktirme,
iktisa-yi nukOd : para biriktirme.
iktisab
iktinan-I nisvan : kadmlarm sakianmasi. (bkz:
iktiman, iktina').
(a. i.)
biri,ktirilme.
_...LJ,.)
\
(a. i. kesb'den. 'co
ik-
tisaba't) : kazanma, edlnh1e.
iktisab·i . $an U $ohret : !jian ve $ohret kazanma.·
iktinas
tuzak kurup
(a. L)
t Ui9 \
iktira'
at!~ma,
(a. i.)
kurraa atma,
se(;me.
iktira'
(a. i. kira'dan.)
ite tutma, kiralama., (bkz
kira
ist7car) .
iktirab
iktisadat) : 1. a$lrJ gitmeme, davranmama. 2. tutum, tutma. 3. biriktirme, artJrma. 4. ekonomi,
fl". economie.
(a. i.)
korkulu~
takarrub ).
(bkz
iktirab.i saat : klyametin
yakla~masl.
(a. i.) .: kOflenme,
iktisam
lU!jime,
C Udl
(a. i. karh'dan. ~. : ik-
tirahat) : aklma gelip, i(;e dogup
si:5ylenilme.
soyleyiverme,
(a. L iktirah'm. c.) :
birdenbire i~ten dogarak soylenilen rengin ve zengrn $eyler.
\
j
I;jI
(a. L karn'dan.)
yakm varma, yanma gelme, yakla!jima.
iktiran-I kevakib : astr. iki seyyarenin (* gezegen) ~orunU~te birbirine yak," bir mevzie gelmeieri, ayni bur(;ta bulunmalarJ.·'
..:,I..:U'" \
(a. i.) : 1. kederli 01-
mao 2. bir i!jie, bir $eye ehemmiyet verme.
iktiraz
(a. i.karz'dan.) : bore;
iktisar
,\..a:9\
(a. :i. kasr'dan.)
oJ
iktisar
J- ~_s' \
, Li:.s'l
oJ
(a, i.)
: kesretme,
klrma.
lfL.a:i\
(a. i.) : 1. izinden,.
ardmdan gitme. (bkz : iktifa). 2. krsas isteme
veya etme. 3. klssa, hikaye soyleme.
(a. i.) : (;ekip koparma,
. iktisas
koparllma.
(a. L) : yaztlml$ bir $eyin
sOretini alma, kopyasml (;Ikarma.
(a. i.) : 1. meyva top-
iktitaf
lama, dev!jiirme; toplanma, dev!jiirilme.
iktitif-I esmar : meyva ~oplama, toplanma. 2.
mec. bir ~all~manrn veya i~in net1cesinden faydalanma, bir (;alr~manln' meyvasml, yemi!jiini alma.
afma. (bkz : istikraz).
iktlsa'
(a. i. klsrri'dan.) : bo-
payla~ma.
iktisas
iktirihat
iktiras
t l-.:91
sozUuzatmama, klsa kesme. (bkz : ihtisar).
paslanma.
iktiran
(a. i. c.) :
iktisadiyyat
(a. i. kurb'dan.)
iktirac
iktisat ile,
tutum, iktisat bilgisi; iktisat ile jfgili olan $eyler.
iktirab
yakla~ma, yana~ma.
.( a. s.)
iktisadi
tutumla ilgili, fl". economique. ,
gamlr, kederli bulunma.
iktirah
(a. i. kasd'den. c. :
ikti,sad
elYlama, avlanma.
(a. i. kisvet'den.)
giyme, giyinme. (bkz : telebbUs).
iktitilfiYVe
4.,";
lb:91
(a. i.) : fels. * se(;me-
cilik, fro eclectisme.
509
iktitil
(a. i.)
iktitil
birbirini
iktiUim
i
l::)1
(a. i.) : hek. daglama,
daglanma, klzgln demirle, cehennem ta~iyle vUcOdun bir verine dag vurma.
iktivi'
(a. i.) : kuvvetlenme.
~
L:il
(a. i.) : tutup gotUr-
me, yedme; gotUrUlme.
~L:5"1
iktiyad
(a. L) : 1. ,yemin etme. 2.
(a. i. ketm'den.)
1. ketmeyleme, gizleme, saklama. 2. sararma.
iktiyad
.. y{~ \
iii'
erkegin', bir mUddet karJSJna yakla~mamasl i<;in yemin etmesi. 3. srklntl ve derde ugrama.
oldUrme.
iJa-i muvakkat :, huk. [eskiden] ,bir muddetle
mukayyet olan Ila. ili-i miiebbecl : huk. [eskiden] ebediyetle mukayyet otan Ila.
i'la
.. ~ \
(a. i. ulUvv'den) : 1. yOk-
seltme, yUkseltilme, yUceltme, yUceltilme.
ve $ohretini arttlrma.
(a. f.)
hlle, ,dalavere
(a. i.)
01<;0 ile, 01-
yapma.
iktiyil
ila-i'mechQI : huk. [eskiden]
ebediyet veya
mUddetlc takyi'dolunmlyan Iliidlr ki Ila-i muebbet
hUkmUndedir.
<;ek ile ol<;me.
2.
~an
i'la-yi kelime-t·ull~h
islam dininin tevhid aki·
desini, $anlna laYlk ~ekilde yUceltip yayma.
(a. i.) : haris etme, ~ok
ila'
istekli klima.
iktiylil-i ltahiir : zahlrelerin ol<;U ile ol<;Ulmesi.
~WI
iI'ab
(a. i.) : 1. klyas tut-
iktiyas
ma,ol<;me. 2. benzerini bulma.
(a. i. kaza'dan.) :,1.
iktiza'
lazlm gel me, gerekme. 2. lazlm !1etirme, gerektirme. 3. ihtiya<;, gereklik. 4. i~e yarama.
iktizaz
jI;-5-1
(a .. i.) : bozulup
iktizaz-i eild : hek. dldin bozulmasr,
iktiziz
~
"ac ' [, ~ 1
mao (bkz
ilae
~ey, ila<;.
lktiza-yi hil : halin, gosterdigi IUzum.
buru~ma.
buru~masl.
(a. i.) : oynatma, oyna-,
tllma; oyunla me~gul etme, edilme.
Ca. i.) : girdirme, i<;eri sok·
idhal ).
[, ~
(a. i.) : 1. derde deva olan
2. <;are, tedbir. Bi.ilic,
U·ilac: ila<;slz,
<;aresiz. (bkz : na-<;ar).
ilie~na.pezir
.J. ~
V [,)tc.
(a. f. b. s.) :
1. ila<; kabul etmiyen, tedavl edilemiyen. 2. <;aresiz,
WI
(a. L) : klzllk bozma;
frza ge<;me. (bkz : izale-i bikr).
imkansrz.
.J~
ilie.pezir
iktizaz-. bikr : klzllgrnl bozma.
1. ila<; kabul edip
1. [,~.c;.
~ifaslnl
(a. f. b. s.) :
bulan. 2. <;aresi bulu-
nabilen.
ikval
(a. i.) : birinin s6ylemeilad
digi bir s6zU,- soyledi dive iddia etme.
ikvaliyyit
2J
lJ \.Jil
(a. i.)
kUfUr etme, azar-
iama.
ila
JI
.
(a. e.) : ...
ye,
,
do_
(a. i. alef'den.)
i'lif
hay.
vana yem verme, yem yedirme.
(a: L Olfet'den.)
. i1if
Ulfet
ettirme, ettirilme; all$tlrrna, all~tlrllma.
ye kadar,
dek, ... degin. Min evvel il~ iihir : evvelinden sonuna kadar.
510
(a. L veladet'den. )
(a. L c.)·: ikval,
birinin s6ylemedigi s6zU, s6yledidiye iddia yolun.cia s6ylenen s6zler.
ikza'
~)J~I
gurma, dogurulma. (bkz : tevlid).
ilih
'":JI
tanrt. (bkz : rna'bOd).
(a. i. c. : alihe) : mitoloiide
i1ei'
t\
i1ah
ba~kalarl,
(a. i.) : ve
va benzerlerl, (v. b.). [Arap<;a'da : "son una kadar, diger'leri de boyledir" manaSlna gelip "ila-ahirihi" nin k,saltmasldlr].
i1ahe
<Lr'-I
. (a. i. c.
alihat)
mitolojide
kadm tanrl. (bkz : ma-bOde).
iUlhi
(a. s.) : 1. Allah'a men-
sup, tanrl ile ilgili, * tanrlsai. ilm-i i1ihi, fro
thtSodicee. 2. ilahL (bkz : mUnacat).
Wi hi
(a. n.)
: Allah'lm, ey
Allah; bu ne hal, ne tuhaf.
~ l:f"-\
( a. i.
c.)
: fel-
sefenin, Allah'tan ve Allah jle jlgili mevzOlardan
bahseden klsml, fr:o theologie.
i1ihiyye, ilahiyyet
":"Tl -\,
j ,J:f'l-\
(a. L c.) : 1. Allah'ln
varlrglna inanan filozoflar. 2. felsefenin Allah'dan
bahseden klsmiyla me~gul olan kimseler.
i'lak
J
')tc:.\
(a. i. alak'dan.)
J~\
(a. L) : 1. a. gr. iflet
harfleri qenilen ve kelime
jc;:inde bulunan "elif,
'yav, ya" harfli bir fiilin kendi ~ekli ile ald,gl ~ek·
la nas" girdigini bir kaideye baglama. [Mesela :
"kale'nin ash" "kavele" iken : vav mliteharrik,
makabli meftuh oldugu ic;:in' "vav" va ve kalbolarak "kavele=kale";
"yakvilU=yekulU" olmasl
gibi].
i'lali
J~\
(a. s.)
..:\){,;:. \
i'I.§ie mens 1;p,
meydana <;:Ikar-
( a. L alen'den. c. : i'la-
'L )l.,:.\
(a. zf.) : 71an yoliyle,
71an ederek.
"'~\:
i1a-nihaye
J\
kadar, sonuna kadar. (bkz
(a. zf.) : nihayete
ile-I-ebed).
j'lin-name
(a. f. b. L) :
1. i~inde 71an olan kaglt. 2. bir ~eyin herkese Jlanl
i<;in hOkOmet<;e hazlrlanlp bastlrllan resm7 kaglt.
(a. i.) : kinayeli,' igneli sozler soyleme, soylenilme.
ilavat
(a. i. ilave'nin c.):
ilaveler, ulamalar, katmalar, ekler.
ilave
OJ)\.;:.
(a. i. c. : ilavat) : 1.
ulat1)a, katma, ek, ekleme. 2. arttlrma. 3. bir ga'zetenin kendi saYlslndan_ ba~ka ek C;Ikardl91 sayl.
i1aveten
(a. zf.) : ilave, ek
ol,arak.
ilbad
j'lal ile ilgiii.
( a. i.)
mh) : 1. a<;l?:fa vurma, meydana C;:lkarma, belli etme. 2. yayma; yaymak ic;:in gazeteye verme. 3. gazetelerda bu yolda veya reklam i<;:in yazl!ml~ yaZI.
i'l.an-, harb : sava$ a<;ma.
'i'lan-, iflas
tUccar, iflas ettigini aC;:lga vurma.
bir
uzva sUIUk yapl~tlrma. [as" manaSI : "yapI$mak
j~in sUIUk sahverme" dir].
i'lal
..)~
ilan
mal a<;lga vurma, yayma.
i'lanen
<t.:rl'-\
(a. i.) : tannc"lk, * varadanc",k, deizm, fro
deisme, theisme. tas. her ~evin Allah'ln birliginde
mUndemic;: oldugu manaslna gelen bir kelime.
i1ahiyyun
(a. L i'lam'mc.) :
bir davanm mahkemece nas" bir hUkme baglandl91111 gosteren resm7 ves7kalar.
i'lamat-I !;er'iyye : huk. .$er'iye . mahkemelerinden nikah, nafaka ve saireye dair verilen 7lamlar.
j'lamat-, nizamiyye : huk. nlzamiye mahkemelerinden <;Ikan ilamlar.
i'lan
~(\
iJahiyyat
i'lamat
~LJ\
(a. i.)
:
1. yapl$tlr-
rna, yapl$tlrlima. 2. Ylrtlk yamama, yamanma.
i'lam
I"'){,'\
(a.
i. elem'den.)
elem
verme, keder verme.
ilam
i'lam
Yt,\
i "'J _\
i..ll~,
jlb~s
I"..I""l-7H
(a. L libs'den.)
giy-
dirme, giydirilme; ortme, ortUlme. (bkz : iksa').
(a. I.) : dUgUn yemegi.
ilbss
(a. i. ilm'den.) ; 1. bi!-
dirme, bildiriime, anlatma. 2. (huk c. : j'lam,H) :
bir davanm, mahkemece nasI! bir hUkUm ve karara baglandlQlnl gosteren resm7 vesika.
~LJ\
(a. i.) : allkoyma; dur-
durma.
i1ci'
(a. i. c. : i!cailt)
mec-
bur etme, zodama, ... zorunda blrakma.
511
ildat
ilh'\ I
(a. i. ilca'nln c.) :
Udat
mecbOr etmeler, zorlamalar, ... zerunda blrakma.
lar.
~~I
ileac
(a. i.) : feryadetme.
r L~I
i1eam
(a. zf.)
[
"ila ahir" sozU·
nOn kisaitmasi.
etme.
ilhlib
(a. i.) : gem takma,
~e,
qem takilma', gemleme.
(a. i.) : 1. alevlendir·
tutu~turma.
2. iltihaplandlrma,
~i~irip
hzart-
rna.
(a. i. iHet'in c.) : 1. iIIetler,
hastallklar, sakatllklar.
i1el·i muhtelife : hek~ tOrlU illetler, hastaliklar.
ilel.i sariyye : hek. bula~1C1 hastallklar, fro
maladies eontagieuses.
ilel.i mustevliyye: hek. salgm hastaliklar, fro
maladiesepidemiques. 2. veslleler, sebepler.
ilel ij emraz : hek. hastalJklar ve sakathklar.
(a. zf.)
ile·l·an
~imdiye
kadar,
: bu ane
kadar, hala.
i1e.l~ebed
..\,. ~I
(a. zf.)
ebede
<l.J\
(a. zm.) : " er kek olan
tek ki~iye" ona. Mef'ul·un.ileyh : ismin "·e hali".
Muzlif.i.in.ileyh :' isim tamlamalarlnda "be'lirten"
If'-:J I
ileyha
rdi~i
(a. zm. ileyh'in mUen.) :
olaA tek ki~iye]
~:l\
i1eyhima
~ift ki~iye]
i1hlif
.......;U.. \
(a. zm.)
[erkek olan
(a. i.e.
(a. zm.)
[erkek clan
JU.,.I
.
L:..-,....J\
.
olan <;ift ki~iye]
taraflndan insanm ~onlOne bii- ~eydogdurulma. 2.
peygamberlerin kalbine gelen ilah1 d(j~Onceler. [ba'.
zan vah1 manasma da gelir J. 3. gonUle dogan ~ey.
4. i<;e, 9pnUle dogma.
M :_
Lr ! I
(a. i.) : Kur'an, had1s,
flklhtan ziyade, ilham eseri olan kitaplara ehemmiyet veren bir battl mezhep.
'--..AJI
(a. zm.)
[di-
J' L,;,.L \
L..11
maksadl
(" ga "
uzun okunur.. a.i.
~izleme,
bilmece halinesok-
(f. s.) : i1hanllk, ilhan-
Ie ilgili.
~
i1ka'
(a. L). (bkz : Ons).
("ga" uzun okunur. a. i. l§.gv-
j
: ,[eskiden] Me-
gol hUkOmdarlarlna verilen Onvan.
dan) : 1. lagvetme, kaldlrma, bezma. 2. yOrOr·
IUkten kaldlrma, hUkUmsOz blrakma.
512
el
(f. i.)
(a. zm~)
olan <;ok ki~iye] : onlara.
i1gaz:
:ilhakat) : 1. kat.
(a. i. c. : ilhamat) : 1. Allah
i1hani
IOgaz'dan)
rna.
C.
onlara.
0r-:' \
ileyhunne
ilf
(a; i.
ma, kattlma;
katl~tlrma.
(bkz: ilave). 2.
kelimenin son una bir harf veya edat katma. Redd.i
ilhik :birinci dOnya sava~1 mOtarekesinde, memleketin bolUnmesine taraftar olmlyanlann kurduklorr cemiyetin adl.
: onlara.
i1eyhuna
~i
ilhahat)·: 1.
Ozerine dO~me, zorlama. 2. Israr etme, direnme.
(bkz :ilhaf).
i1hlimiyye
("r-~ I
(a.i.). (bkz :i1h6h).
ilhilh
: onlara.
ileyhum
~ok ki~iye]
ona.
(a. i.) : 1. ger<;ck inan~.
tan donme, cayma. 2. Allah'ln varllQma, birligine inanmama, dinsizlik. 3. fels. Tanrr tanlmazllk,
ath«!isme. (bkz : i~rak, ~irk).
ilhik·
JI
kadar, sonsuz olarak. (bkz : ila nihaye).
i1eyh
~U..l
ilhad
LAJ \
("ka"uzun okunur. a. i.):
1. blrakrna, blrakl1ma, terk, atma. 2. (c. : 11kaat). (bkz.: telk'in).
("ka" uzun okunur.
ilkah
i.) :biy.
dation.
ger.
a~1
a
vurma; dolleme, dollenme, fro fecon·
ilia
':J I (a. e.) : 1. .... den ba~ka, me2. aksi halde. 3. ille, mutlaka.
..:..L~
iIIet
(a. i. c. : ilel) : 1. has-
talJk; sakatllk. ;2. slk slk tepen hastallk. 3. sebep.
4. gave, hedef. 5. manto * neden, fro cause. 6. (a.
gr.) : bir kelirnenin kendi harfleri arasmda huruf-i
iIIet/ten (elif, yay, ye) bid bulunmasl.
iIIet-j gaiyye ("ga"
cause finale.
iIIet-i tamme
ULUI1
okunur): fels. fro
fels. fro raison suffisante.
iIIi
(a. s.) : fels. sebebe ait, se-
i1m-i nebatat : botanik, fro botanique.
i1m-i rOh, i1m.iir-rOh : pisikoloii, psychologie.
i1m-i savt : akustik, fro accoustlque.
i1m-i secaya : Irabilim' etoloji, fro ethologie;
karakteroloji, fro caracterologie.
i1m-i terbiye-i etfal : * egitbilim, pedagoji, fro pe..
dagogie.
ilm-i vezaif : odey bilgisi, deontoloji fro deon.
tologie.
.
ilm ij haber : resmi yesika, hal kagldl.
bebi, * nedensel, fro causal.
~
iIIiyyet
ilma
(a. i.) : nedeni, nett
ceye baglJyan bag, * nedensellik, fro causa lite.
illiyyin, illiyyOn
o
j
r-:l.:. ,
~_:l ~
(a. i.)
cennetin ve g6kyuzunun en kutsal, en yuksek tabakasl.
ilm
)-~ 0
(a. i. c. : ulOm) : 1. bil-
I
me, bili~; bir ~eyin dogrusunu bilme. (bkz : da~
2. okuyarak i::igrenilen bilgi, nazari bilgi.
i1m-i ahUik : ahlak bilgisi.
ni~).
i1m-i ahval-i cevy : meteoroloii, fro meteorologie.
i1m-i arz, ilm-ul-arz: jeoloji, fro geologie.
i1m-i beden, ilm-iil-ebdan : hekimlik bilgisi.
ilm-i cede I : ilmi mUnaka~a, Umi tarw;;ma.
il~-i emraz, ilm-iil emraz : patoloji, fro pathologie.
ilm-i ensab, ilm-iil-ensab : jeneoloji, fro geneologie.
i1m-i ensac, i1m-ij-ensac :
tologie.
i1m-i ezeli : Allah/In
fro prescience.
* dokubilim,
ezell bilgisi,
fro his-
... 6ncebilim,
i1m-i hal : din kaidelerini 6gretmek uzere ya-
z"ml~ kitap.
I
(a. L) : ~alma. (bl<z:
Ltl
t. Lt \
ilma'
(a. 0i.) : 1. lemean
me, parlatma [1~lk hak.]. 2. bir ~eyi,
once i~i1retle bildirme.
(
(a. i.)
ilmah
bir
rddatma. 2. gOzel bir k,z yeya kadll1; yOzOnu
terip hemen c;ekilme.
(a~
i1mam
nah
i~leme.
2. konma; iki
L)
~ey
:
1.
kO~Ok
birbirine val<Iaisma.
(a. s.) : ilimle, bilgL ile
ilmi'
gilL
(a. i. c.)
ilmiyyat
nazariyyesi, fr. epistemologie.
~eriat
va
flklh i~leriyle ugra~an sanklJ, cObbeli hocalar
nlfll1a verilen bir ad. '
51-
ilmiyye-
(a. i.) :
ilmiyye riitbeleri : ulema. sll1lf,na mahsus rutbeler. [a~agldan yukanya dogru ~6y'edir : mOderrislik, kibar-I mOderrisin, mahrec mevleviyeti,
hamse mevleviyeti, haremeyn-i1-~erlfeyn
bilad.1
mevleviyeti, istanbul kadlllgl, Anadolu ve Rumeli
kazaskerligi].
i}m-i hayvanat : zooloji, fro zoologie.
i1m-i hesab : aritmetik, arithmetique.
i1m-i hey/et : astronomi, fro astronomie.
i1m-i hiJaf ii cedel : mOnaka~a yollannl i::igreten
ilim.
(a. i. IOsOk/dan.)
i1sak
biti~tirme, blti~tirilme; kavu~turma, kavu~turulma.
i1tiiib
w
UI \
(a. i.)
: oynama, (oyun)
i1m-i ic;timai : cemiyet bilgisi, fro sociologie.
i1m-i idiire : idare bilgisi.
Im-i iktisad : ekonomi politik, fro economie poIitique.
gi~me,
i1m-i
i1m-i
ilm-i
loji, fro
iki veya daha ~ok ~eyin -biri, oteki sand~cak
rette- birbirlerine benzemesi.
F. 33
ilahi : teodise, fro Theodicee.
klh.f : frenoloji, fro freinologie.
miistehasat : eski yarlJk-bilim,
paleontologie.
oynama.
iltiak
l.-:l\
(a.i. )
rengi de-
rengi bozulma.
iltibas .
paleont<r
J
(a. i. lebs/den.)
5f3
lltica'
Sl~lnma,
(a. i.)
iltica'
ba-
-rmma.
i1ticac
C l_"",,:1\
1. karl$ma
(a. i.)
[sesl 2. slgmma. (bkz : i1tica).
iltica-gah, iltica-geh
<\5 l.:>e:l\
(a. f. b. L) : 1. sI9macak yer.
(bkz : melee').
?
'-
\-L::J\
,
gl5 ~:l\
2. slgmak.
(a. L)
yalvarma,
iltihSb-1 kasabSt-ur-ree : hek. akcigerdeki nefes
borulannm i1tihabl, yanglsl.
iltihSb-. kebed : hek. karacigerin iltihabl, yangiSI.
iltihSb-1 lisan~. mizmSr ': hek. kOc;:Uk diIi orten
zarm i1tihabl, yanglsl.
hek. murdar i1igin i1ti-
iltihSb-1 nuha·i $evki
habl, yanglsl.
yanlp yakrlma.
iltifaf
iltihSb'l hanc:ere : hek. nefesborusunun i1tihabl, yanglsl,. fro laryngite.
iltihSb'l hancere-i sarsariyye : hek. kO~Ok ~o
cuklara gelen ve c;ocugu bogulur gibi bir hale sokan bir nevi glrtlak hastallgl.
,.JLJi:J I
(a. L) : 1. sarmma,
bOrOnme, ortOnme. 2. ~i~eklerin
katmerle$mesi.
.:" La:!\
iltifat
bOrOm
bOrOm
il.tihSf
( a.)
: 1. yOzOnO
~evirip
bakma. 2. dikkat. 3. hatlr sarma, gonOI
alma. 4. sozU, ba$ka bir $ahsa ~evirme; fels. fro
concomitance.
(a. L) : i1tifat
eden, hatlr sarup gonUI alan. (bkz
mOltefit) .
iltifat-karSne
<\." \,; K~
l_a:\ \
iItifatperver,
(a. f. zf.)
i1tifat edene, hatlr sorup, gonOI alana yakl$BCak
sOrette:
iltifilit-perver
iltihSbi
';J_~~l_..i..:\\
(a. f. b. s.) :
iltifat eden, hatlr sorup, gonOI alan. (bkz : i1tifat·kar, mOltefit).
J.
Lr=!\
(a. 5.) : i1tihapla iIgili.
,.Jl_r-:II
(a. i.) : yanma, par-
lama.
(-a. L Iihaf'dan.)
iltihSf
yor-
gan, c;ar$af gibi $eylere bOrOnme.
Jl~!\
iltihSk
( a. i. lahak'dan. )
katrlma, kan$ma.
iltihSm
il==11
( a. L)
yaranm, iyi.
le$erek agzi kapanmasl.
iltihSs
~~!\
( a. L)
a~llktan
vey8
susuzluktan dolaYI soluma.
(a. L)
iltihSt
klzma, ofke-
len me.
iltihS'
~ L~,.:l \
(a ..i.)
eglenme, bir
iltika'
$eyle oynama.
(a. L lihye'den.)
sakal sallverme, sakallanma.
iltihSb
("ka" uzun okunur. a. i.
I
ra'stgelme, kavu$ma, kar$lla$ma, bulu$-
("ka" uzun okunur.
iltika'
(a. i. leheb'den. c. :
iltihabat) : 1. alevlenme, tutu$ma. 2. vOcudlln bir
taraftna kan hUcOmiyle, oranm $i$ip klzarmasl,
* yangl.
iltih§b-I a'ver : hek. kor baglrsagtn iltihabl,
yanglsl.
iltihSb-. bel'Om : hek. bel'um (* yutak) deni"_
len hazlm organmm iltihabl, yanglsl.
iltihSb'l ~efSn : hek. goz kapaklannm i1tihabJ,
yangiSI.
ihihab·. edeme : hek. cildin i1tihaplanarak katrla$masl.
514
Iika'dan.)
ma.
~LA:I\
a. L) : rengi degi$me, benzi atma.
iltikam
(' Li:l\
("ka" uzun okunur;
a. L lokma'dan.) : Jokma etme, yutma, yutulma.
iltikat
1l.A:J\
("ka"
uzunokunur.
a. i.
lakt'den. C. : i1tikatat) : 1. yere dO$mO$ -bir
$eyi kaldlrlp alma. 2. dev$irme, dev$irilms, toplama. 3. tGrlU kitaplara' ba$vurarak bilgi toplama.
iltimS
L~ \
gi$tirme. 2. sararma, solma.
(a. i.) : 1. renk de-
iltizSmi
(a. i. lem'den. c.
iltima'
iltimaat)
iltiva'
lem'alanma, parddama.
iltiva-yi em'S : hek.baglrsagm
helezonl olarak klvnlmasl.
(a. i. lemh'den.)
ziyaret etme
[birini].
\,.,I"'l~\
(a. i. lems'den.
C.
:
i1timasat) : 1. kaYlrma. 2. arka, kaYlrlcl. 3. yapdmasmr isteme. [asd manasl : "tutunma, tutma"
dlr j.
iltimas-gerde
0,,) .}::
IJ'L~\
(a. f. b. s.)
(a. f. b. s.)
iftimas/kaYlrma mektubu.
1. biti?me, kavu~ma, yapl~ma, birle~me. 2. biV·
iki erganln birbirine yapl?masl.
iltisak-I eefan : hek. agrldan dolaYI, goz kapaklannln birbirine biti?mesi.
iltisak-I hadeka: hek. goz karasmm, ge~ici bir
iltihap net1cesi olarak tabaka-i karniyye ile birle~mesi.
iltisilk'l em'a : hek. hastaliktan delaYI
saklarm birbirine yapl$maSI.
bagrr-
iltisak-I esabi' : hek. parmaklarm, hastallk neticesinde anormal olarak, birbirine biti$mesi.
iltisak-I mafsal'l nakls : hek. mafsal hareketinin klsmen inkltaa u1:lramasl.
iltisak'l mafsal-I tamm : hek. mafsal hareketi·
nin, tamamiyle inkltaa .ugr<:tmasi.
(a. s.) : 1. iltisakla
i1gili. 2. leng. biti~ken, fro agglutinant. mesela :
gozler-in-den•• gibi.
(a. i.)
i1tisam
iltiyS-yi ~erayin : hek. klrmlzl kan damarlannln (* atardamar) birbirine dola?masl, bUkUlmesi.
r l..:J
. I
iltiya'
i Lkl1
(a. i.): il; heyecan-
\,...
lanmasl, alevlenmesi.
iltivah
r -L:JI
"
.
(.)
. a. ,,,
: 1• susama. 2.
[vUcut]. 3. ~im~ek ~akma. 4.
iltiyak
(a. i.)
Slklflk, clost
iltiyam .
[l.::JI
iltiyam·na.pezir
ma. (bkz : telatum, te.mevvUc).
kapan~
.1.
~ V r" l_:=J \. (a. f. b. s.) :
.1• .L;A
L:=JI
(a. f. b. s.)
yara iyi olabilir, kapanabiJir, onulur.
iltizak
(a. i.) : yapll1ma, bu-
la~ma.
iltizak.1 esabi' : .. parmaklarln yapl!?masi.
iltizam
r"l~~ll
(a. i. IUzOm'dan) : 1.
Kendi ic;in IUzumlu sayma. 2. birinin tarafml tutma. 3. 1cabettirme, gerektirme. 4. [eskiden a'l1 a r
resmi gibil devlet gelirJerinden birinin toplanma.
SI i?ini Uzerine alma.
.
iltizam'l ma·la yelzem : bihude, bo!?una c;alr~ma,
IUzumsuz ~eyle ugra!?ma.
'1It'lzaAmen
dalgalan-
yara
yara iyi olamaz, kapanamaz, onulmaz. Ceriha-iil.
tiyam-na.pezir : onulmazyara.
'LA \ ';1\
,,r
iltizami, iltizamiyye
(a. i.)
(a. i.)
ma, onulma. (bkz : indima[>.
: 1. ortme.
2. orWnme.
iltisam'l nisvan : kadmlarrn orWnmesi.
i1titSm
hek. dogum slraslnda rahmin
iltiyam.pezir
iltisaki
Kendi Uzerine
alma.
(a. i. IUsOk'dan.) :
iltisak
iltiva-yi rahm
bUkUlmesi.
GUne~ten yanma
ytldlzrn plrdtlSI.
i1timas edilen; kaYlrllan.
iltimas-name
(a. i.) :1. sanlma"
2. sardrp dola~ma. 3. bUklUm bUklUm olma. 4.
dalgalanma. 5. egd durma. 6. fiz. buruima, bUkUlme. 7. jeol. klvrdma; esneme.
i1tima-i kevakib : ytldlzlarln parddamasl.
iltimas
~J.J-=J\
( a. Z.
f)
: 'I1" tlzam.
4-:.01.':;)1, ..
I
yoI'lye.
d'1.:;.JI
(a. s.) : 1. iltizamla ilgili.2. bilerek, istiyerek
yaptlma.
515
/'
iltiziz
i.)
(a.
renklenme.
(bkz : televvUn).
... .11
, ilye
(a. L) : kl~, sagrl; but.
jL::!1
~~L::J\
ilyeteyn
ilyevi
~,,~I
ilzik
'J 1)\
( a. i. c.) :' sag va sol
ilyetan ).
(a. s.) , : ilye ile ilgili.
( a. L) :
r'1)1
( a. L c.
.;:..
,.
ilzamat) :
(a. i. c.) : bir ki~.
t::,o\jl
seyi, susturmak, cevap veremez hale getirm'ek ic;in
soylenen sozler.
ima'
i~aretle
~
\.e I
(a.
i.)
:
1.
i~aret.
2.
anlatma, dolaYlsiyle anlatma.
~l.cfl
ima'
~~)
ima'd
~U
(a. i.) : 1. direk, dikme,
sUtun. Zat·iil·imad
rulmu~ bina.
direkli, direkler Uzerine ku-
(a., i.) : kor etme, edilme.
(a. L emen'in c.) : cariyeler.
imad·iid·din : dinin direQi. 2. erkek adl.
i'mad
(a. i.) : direk dikme.
JL..cf1
(a. L) : 1. bir ~eyin .de-
rinligine varma. 2. derinle~tirme. (bkz : ta'mik).
i'mak·, bi'r : kuyunun derinle~tirilmesi.
i'mal
.JL..cf1
(a. i. amel'den. c. : i'ma.
lat) : 1. yapma, yapdma. 2.
i~leme.
3. ku/lanma.
4. meydana getirme. 5. huk, flklh usOlUne gore,
ihmal etmeyip soze bir mana verme.
i'malat
.;:.. ~
L..PI
(a. i. i'mal'in c.) :
bir fabrikanrn veya memleketin sanayie ait yaptlgl
i~ler.
516
(a. Lmevl'den.) : 1. meylet..
tirme, bir tarafa egme, vatlrma. 2. ed. vezne uydurmak ic;in, klsa heceyi IUzOmundan 'fazla
uzun okuma.
i~1
(a. L c. : eimme) : 1.
namazda, kendisine uvulan kimse. 2. onde blllu·
nim, onayak olan kimse. 3. halife olan kimse. 4.
bir mezhep kuran zat. 5. Hz. Ali neslinden gelen
zevat.
imam', a'zam (en bUyUk imam) : islam dit:linde ehl-i sUnnet mezheplerinin dort bUyUk imamrndan biri olan Hz. Numan bin Sabit.
2. tespih,
len, c;ogu
ba~IIk. 3.
nO~O taci
(a; i.)
1. sank.
c;ubuk gibi ~eylerin ba~ tarafrna gec;irikehribardan yapdml~ olan uzunca klslm,
g. s. fildi~i oyma ve kakmalarda gorOve imameyi andlran motif.
imamet .::...0 l.\
(a. L) :imamllk.
imameyn
(a. i. c.) : iki imam.
[bazan "imam., A'zam" "imam-, $afii" c;ok
defa '~imam-, EbO yosJf'C ile "imam" Muhammed" ie;in kullanJllr].
imamiyye
i'ma
i'mak
~\'
imame
1. cevap'veremez hale getirme, susturma. 2. (bk'z:
i1tizam 4 ).
i1za."iyyit
eO
yapl~tlrma,
(bkz : iktan, ilbad 1).
ilzam
imile
imam
(a. i. c.). (bkz : ilyeteyn).
butlar, kaba etler. (bkz
yapl~tlnlma.
ed.
imale 2 ler.
ilvinan
i1yetan
(a. i. imale'nin c.)
imalat
(a. i. lezzet'den.)
iltiziz
lezzet bulma.
<L..... ~I
(a. L)
imaml'-
ler, Hz. Muhammed'den sonra, Hz. Ali'nin ve ahfadmm me~rO imam olduguna ir;Janan mezheb ki,
"isna a~erjyye", "seb'iyye", "zeydiyye" gibi bi,,c;:ok hiziplere boIUnmU~tUr.
~L:~'';JI i~1
imam·iil. enbiva'
(a. it.) :
"nebilerin, peygamberlerin imaml" : Hz. Muhammed.
~ ....Ll \ t~\
imam·iil·muslimin
"MUslUmanlarrn imam."
im'an
jL...ol
(a. it.)
halHe.
(a. L maan'dan.) : 1. bir
i?te c;:ok ileri varma, c;ok dikkatli olma. ,2. inceden
inceye aro?tlrma.
iman
jl_.c \
(a. L emn'den.)
ma, inane;. 2. islam dinini kabOI etme.
iman., makbOI : insanlarrn imam.
'iman-, ma'sum : peygamberlerin imanr.
'iman·, matbO' : melaikelerin imanl.
iman·, merdOd : mOnaflklann imanl.
1. inan·
imaniyye
fels.
(a. i.)
* inan-
imlak
Clllk, fro fideisme.
imlak
(a. i. umr§n'dan. c.
..:..t}J
(a. L) : mUlk sahibi olma.
J)L... I
(a. i.) : c;ok fakir
du~me, du~kUnlUk.
j'marilt) : jenlendirme, baytndlr hale getirme.
imiiret
!JL\
(a. i. melal'den.)
imlal
(a. i.) : 1. umran, ba-
usan-
dlrma, usandlrilma.
ytndlrllk. (bkz : ma'mOriyyet). 2. yaksullara yiyecek dagltdmak uzere kurulmu~ alan haYlr evi.
imlise
(a. i.)
(IJkz : badiye).
cLkL.\
imata
(a. i.) :
uzakla~tlrma,
imlisi
uzakla~tlrdma.
(a. i.)
hlrslz. (bkz
sarlk).
01-
(a. i. mevt'den:)
imate
imate-i vakt (vakit oldurme)
gee;irme.
eglenerek vakit
atlatma, e;aylra sall'terme. 2. ahde vefa
sozunu bozma.
imhiik
(0.
(a. i.)
jL~\
2. kararma.
imhal
i. mahv'de'n.)
imrar
ge-
(a. i.murur'dan.)
\
mah-
I..Jl,.....\
imhiiz
r.) :
kadtn,
imreet·ijl~mijselsele : astr~ sem§ntn
bileme, keskinletme.
kuresinde "Feres-i a'zam" ile
. lartntn arastnda" bulunan ve '''Feres-i a'zam"
Ca. i.) : 1. bereketsiz., rugu gibi duran bi'rkac; parlak y,rdrzh
lat. Andromeda; fro Andromede.
imsii'
(a. i. mehl'den.) : 1.
(a. i.)
: dagrulukla
yapma.
jts:::.. \
(a.
imreet
mUhlet verme. 2. bir zaman daha sanraya blrakmao SHa imhiil : hie; vakit gec;irmeden.
imkan
:
imrar·, evkat : vakitleri gee;irme.
$oL~\
l_f'Q\
(a. h. i.)
c;irme, gec;irilme.
vetme, edilme, yoketme.
imhii
1.
(a. i.) : muharebe za-
manlarlnda harp masraftnl kar~i1amak, sulh vaktinde de bute;~ ae;lgtnl 'kapatmak ie;in halktan allnan orf! vergi.
imhii'
:
Meryem'in babasl. AI-i imran : imran'rn sul§lesi
MOsa ile HarOn vey§ Meryem ile 'sa. SOre-i
imran : Kur'an-I Kerlm'in ue;uneu sOresi.
1. yardlm. 2. yardlma gonderilen kuvvet.
",,~I.MI
(a. i.')
imriin
(a. i. meded'den.)
imdiid
imdiidiyye
[.Ivl
imrac
durme, yak etme.
(a. i. mekanet'den.)
:
olabileeek vaziyette bulunma; olabilirlik. Adem·i
jmkan : alamazllk. Adim·ijl·imkan : alamaz.
imkan-, akli : manto akilca
mumku~ olu~.
1.
(a. i.)
(bkz : ifsad). 2.
ak~ama
imsak
kalma.
1.
(a. i. misk'den.)
el ~kme, perhiz. 2. zamantnda
ba~lama, aruca ba~lama zamanl. 3. eimrilik,
tilik.
.
bir
~eyden
imsakiyye
~L... I
(a. i.)
mazanda, imsak vaktini gosteren eetvel:
imsal
(a. i. ) :
bo~una
sar-
fetme, har vurup harman savurma.
imla'
$o)L...I
(a. i. mela'dan.) : 1. dal-
durma, daldurulma. 2. soyleyip yazdlrma, yazdi'
rilma. 3. bir dilin eumlelerini, kelimelerini dagru
yazmak bilgisi, fro dictee.
imsas
V"~\
(a" i. mass'dan.) : 1.
emdirme, emdirilme. 2. suda erimi~ ilae, ~JrInga
etme.
51"
imsas
(zf. )
(a.
imtar
yagdlrdma.
imtar:, ahcar
ta~
imtar-, matar
imtiras-, himar : e~egin ka~mmasl.
bu geee.
i.)
(a. i.)
1r
uzay,
bileme, bile-
ma, emilme, fro absorbtion.
sa~
imtiha.yi seyf : klliem bilenmesi.
imtihaz
(a. i.) : halis, katklslz,
.1~.lo \
(a.
~\jl:=..o\
imtiyazat
(a. i. mela'dan.)
1.
taranma,
i. e.
:
imti-
yazat) : 1. ba~kalarmdan ayrdma, farklr olrna. 2.
aYriealrk. 3. bir i~i, ba$kalarl yapamamak Uzere,
husOsi mUsaade i1e bir kimseye veya bir mOes~e
seve verme.
saf olma.
~)L:.o\
(a. i.)
veya sakal tarama.
imtiyaz
(a. i. mehri'den. c. :
imtihanat) : deneme, smama, Slnlf ge~mek i~in
sorulan sualler, * smav. (bkz : ezma'yi~).
(a. i. imtiyaz'm c.)
imtiyazlar, mOsaadeler, izinler.
f... 1;..01
imtizac
dolgunluk.
(a. i. meze'den.) :
J
imtila-j' mi'de : mide db/gunluqu. 2. kan toplanma, kan durma.
imtina'
(a. i. mass'dan.) :
imtisas
1. emme, emerek c;ekme, sogurma. 2. biy. sogurulimti~at '
jL:..:.:...\
uyarak,
,baglr o/arak.
nilme, bilenme.
imtila'
(a. zf.)
imtisalen
(a. i. medd'den.) :
1. uzama, uzanma; uzun sUrme. 2. astr.
fr. espace. ( bkz : feza').
imtihan
(a. i. misl'den) : 1.
Icabedeni, gerekeni yapma; bir ornege gore hareket etme. 2. alman emre boyun egme. (bkz :
inklyad).
yagmur yagd,rma.
imtiha'
JL::..o\
imtisal
yagdlrma,
yagd,rma.
iintidad
ka~mma,
sUrtUnme.
tirme, degdirme; elle tutup sevme.
im~eb
(a. i.)
imtiras
messet-
(a. i.)
imsas
t l .:.:.
1. karl~abilme. 2. birbirini tutma, uygunluk. 3. iy;
'gec;inme; uYU$ma. 4. kim. kayna~ma.
imtizac-, elvan : renklerin birbirine uymasl.
o\
(a. i. men'den.) : 1.
c;ekinme, geri durma. 2. imkanslzlrk, olamaYI~.
imtina-i adi : huk. [eskiden] bir ~eyin vUeudu
adeten mUmkUn oImamaktlr. [birisinin, nesebi
marOf bir kimse hakkmda : "benim oglumdor" demesigibi.
imtina-i hakiki : huk. [eskiden] bir $eyin ade..
minin ak/en zarOri olmasJ. Mesela: [bir kJmse
kendisinden ya~c;a bUyUk alan kimse hakklnda :
"b.u benim oglumdur" dive iddia etsedavasl din/enmez, c;UnkU, kendisiriden ya$c;a bOyUk bir adamill kendisinin sulbi oglu olmak aklen mUmteni·
dir ].
~l.a.o\
imza'
(a. i.) : bir kimse-
nin, mektup ve sair resmi kagltlarm altllla; kendi
eliyle, her zaman aYn! bi<;imde' yazdlgl kendi adl.
Vazi'·ul-imza' : imza koyan, adln! yazan.
imza-i kaza : huk. veri/en hOkmO infaz ve ic.
ra etme.
(f. s.) : bu.
in
in u an : bu, $U; teferruatla me$gu! alma.
in
~_.c
(a. s. ayna'nm c.) : iri ve gO-
zel gozlUler.
imtinan
iyiligi
ba~a
(a. i. menn'dem)
(a. i. e.
ina'
kakma.
evani)
kap ka-
eak.
imtira'
(a. i.)': 1. ~Uphe et-
me, $Uphelenme. 2. tereddUt, kararslzlrk.
518
i'na
l,:.cl
(a.
i.)
zahmete ugratma.
inbac
t Lw~\
ina'
.( a. i.)
yemi$ toplama
zamanl gel me.
ina'
inan ber inan : atba$1 beraber.
-inan ).
inan.gerdan
~Lw \
(a. L)
geciktirme, allkoy-
(bkz
hem•
Ca. f.b. s.)
dizgin klran, geri donen.
ma; zaif dU$Urme.
(a. f.
inan.ke,
iniibe, inabet
(a. i.) :
"dizgi~
c;eken"
1. gUnahlara tovbe edip Hak yoluna donme. 2. bir
mur$ide ba$ vurup, tarikata girme.
[. L~\
i'nac
b. s.)
ol<;UIU hareket eden.
(a. f. b. s.)
diz-
(a . f. b. s.)
diz-
(a. L) :1. [omurga ke-
inan·tab
migi] agnma. 2. hayvanl kl<; usW c;okertme.
gin <;evirip donen.
inad
(a. L)
Israr,ayak direinare
.. me, dediginden vazgec;meme.
,))
V·I
(a. i. nOr'dan.)
nur-
landlrma, aydllliatma, '1$lklandlrma.
inadiyye
(a. i.) : "hakaYlk-/
e$ya" yi inkar etme felsefesine bagll bir zumre.
(a. i. Unsa'nln c.)
inas
klz-
lar, kadlnlar.
inaf'
(a. L) : birini, bir $ey-
den vazgec;irmiye c;all$ma.
inaha
(a. L) : c;okerme [deve].
jL:,;.
inak
(a. i.)
: boynuna sard-
ma, sarma$ma.
<L9V\
inaka
(a., L Uns'den.)
inas
all.'?tlrrna, all$tlrdma. 2. gorme, bilme.
(a. L)
j'nat
(a. i.) : L kedere, zah-
mete, rnU$kUlata ugratma, ugratdma. 2. ed. mUM
kayyet kafiye ve mukayyet seci' san'atl. [A rapc;a·
daki manaSI : "evvelce klrdlp beki$mi$ olan kemigi tekrar klrmak" demektir].
: a$lrI gUzelliQi
(a~
inayat
ve c;ekiciligi ile hayret verme, verilme.
10-
i. inayet'in c.)
tuflar, ihsanlar, iyilikler.
in'al
(a.
i.)
:
nallama,
nalinayet
lanma.
inaJe
oj
VI
(a. i.) : nail etme, kavu$turma.
I( a. i. ni'met'den. c. :
in'am
in'amat) : 1. nimet verme, iyilik etme. 2. tar.
Yenic;erilerin ayllKlarma yaptlan zam.
in'amat
(a. L)
1. dikkat,
:
gayret, ozenrne. 2. IOtuf, ihsan, iYilik.
(a. i. in'am'ln c.)
inayet-i rabbaniyye
videntialisme.
: Allah'ln
inayeti, Fr. pro-
(a. zf.)
inayeten
: yardlm
ve iyilik olarak.
(a. b. s.)
inaye~.kar
yardlmda, iyilikte bulunan.
nimetler, ihsanlar, iyilik etmeler..
inayet·kar.ane'
(a. i.)
iname
uyutma, uyu-
q,' \J
,.
K:.l:,;.
_
(a. f. zf.)
yardlm ve iyilikte bulunana yakl$acak sOrette.
tulma.
iname·i etfill : c;ocuklann uyutulmasi.
(a.
inba'
L)
haber verme.
(bkz : ihbar).
inan
j
l.:..:.
(a. i. c. : einne) : 1. diz-
gin. 2. ioare etme. yUrUtme. Jrca-yi inan : dizgini bO$atma, sallverme, atl hlzla kO$turma.
inbac
E l_;'\
(a. L)
mUnasebet-
siz konu$ma, haltetme.
519
,,~'\
inbah
(a. L): 1. uyandlrma,
uyancllrllma. 2. klmlldatma, harekete getirme., Mevadd·. inbahiyye : harekete getirici, te'sirli i18~lar.
incili
.
J'-:f\
(a.
5.)
(a:.
incimad
(a. i: nebat'dan.) : bit-
inbat
( a. i. ba's'den. )
1- gonderilme. 2. meydana
~lkma,
yulma, *
( a. L) : yargunluk.
.;
tan dalaYI nefes kesilip l;ak saluma.
t....N.\
inbik
'-'_.
inbisas
( a. i.)
~l...;~~·\
inbak.
( a. i.)
yaYII,p da-
ma,
, (a: i.)
sayunma, so-
sayutla~ma.
i1erigelme.
.\ ....,il
incirar
.lr-~'\
.
inbihar
,)\ ..,f\
incirad
~l_,....·\
danma,
L)
buz h81ine girme.
n:'e, bitmesini te'min etme [bitki hak.]..
inbias
incil'e men-
sup, incil'le i1gilL
(a. L)
.;
1. mUncer 01-
~ekilme.
incirar-, kelam
soz geli~i. 2. c;ekilip bir sana
erme. Kuvve-i incirariyye : m8denin, klflllp kapmakslzlll ince, uzun tel haline qelmesi. 3. a. gr.
kelime mecrOr alma, yani harf-i cer veya izafet
hallerinde son harfi i ile akunma.
gllma.
inbisat
1l_",'\
( a. L bast'dan. ) :
1. yaytlma, a~lIma, geni~leme. (bkz : tevessO'). 2'.
ferahllk. 3. fiz. sicakllglll tesiriyle madeni cisimlerin e(1ine; bayuna bl,iyOyUp uzamaSI,
* genle~me, fro dilatation.
i~ a~lIma,
, inca'
(a. L neccWdan.)
kur·
tarma, kurtarllma.
incah
i~i
(a: i.)
i~i
1.
bitirme,
ta'mamlama. 2. istege erme.
v-l.f\
incas
(a. i. necis"den.)
(a. i.
C.
verine getirme [va'di]
incaz·. va'd : va'dini, sozOnU verine getirme.
Ca.
hlcibar
L)
:
kink ke-
J...f\
(a. i. c. : enacil) : Allah'·
yah! yaliyle dort bUyOk peygambere yalladlgl
mukaddes dart bUyUk kitaptan Hz. Isa'ya nazil
alanl.(bkz : Kur'an, Tevrat, ZebOr). [incil, aslln·
da Hz. Isa'nlll hay6tllldan bahseder].
III
(a. L cila'dan.).: 1.
incila'
cilalanma, parlama. 2.
ma. 3. gorOnme.
)ncilab
~agnldlgl
520
a~ikar,
"7~-.f\
cekilme. 2. d\z:ibeye c;e-
(a. L) : 1. a. gr.
incizam
("\~~\
illciziim
le~ine
tutulmu~
(a. L) : cOzam iI·
kimsenin bir organ III III kapmasl.
(a. L) : kesilme.
~~M\'
(f. L)
inci. {bkz
dOrr,
lii'IU').
(a. i.) : 1. van, taraf;
ind
yon, kat. 2~ e. yanlllda, qore,
3. ~. alunca, aldugu halde.
dO~Uncesine
gore.
ind-Allah : Allah yanlllda.
migin baglanlp kaynamasl.
incil
~ekme,
meczOm alma, kelimenin son harfi harekesiz olarak telaffuz olunma : meczum, mahrum.. 2.ke·
mik klrllma.
incu"
incazat)
:
1.
ne·
cisleme, necasetleme, pis\eme, pislenme.
incaz
(a. L cezb'den. c. :
incizab
incizabfH)
kilme.
belli, meydanda al-
ind·el·ba'z : bszllanna gore.
incJ..et-tahkik : tahkik sanunda.
ind.el·hace : lazlm oldugu,. gerektiQi zaman.
ind-el~icab : gerekince'.
irid·el·idze :' izin verildigi takdirde.
hldab
iyile~ip
I...J\ ...\,.\
(a. L nedeb'den.)
yara
kabuk baglama.
'
indi
,(a. L celb'den.) : 1.
ic;in gotOrUlme. 2. sOrOlOp gotUrUlme.
(a. s. c. : indiyyat): bir
kimsenin kendi inanl$ll1a, kendi
kendince.
gorU~One
dayanan,
.inficir
(a. i.)
indibag
etme, tabaklama.
(a. i. def'den. c. : in-
indifs'
difaat) : 1. mundefi' olma, ortadan kalkma. 2.
yer yer ba$gosterme. Emrax-. indifaiyye : c:;ic:;ek,
klzll klzamlk gibi hastallklar. 3. jeo!. pUskUrme,
eruption.
(a. i.) : uzUm. (bkz
ineb
deri.debagat
en-
gOr).
ineb-i kelb : bot. kepekuzumu.
ineb-iid-diibb (ayl uzumO) : bot. kocayemi$.
ineb-iis-sa'ieb
:
bot.· tilkiOzumU.
inebe
inebi
indifa-i biirkani : yanardai:j puskurugu, lav.
~~
(a. i.)
Ozum tanesL
(a. s.)
uzOm bic:;iminde
olan, uzOmO(nsu.
indifa!
: 1. pUskurme
(a. s.)
(a. b. i.)
ineb-iiI-efrenc
1Ie i1gili. 2. jeol. puskUruk, f~. eruptive,
bot. frenkUzumu .
. indifak
(a. i.) : $iddetle do-
kulme, atdarak dokulme.
indifak-, nehr : nehrin $iddetle dokulmesi.
indiha$
";u-\,·\
~ lo~'\
sanlma, birbirine
ge~me,
(a. i.) : durufljp
(a. i.)
ma, kapanma. (bkz
(a. i.)
yara iyi of-
t
infad
\)~'\
~lj,'\
(a. L):
infakat) : nafaka verip ge~indirme, besleme.
: yaydlp dagdma.
: muhtac olanlan, yoksullan
(a. L)
infal
(a. i.) : ·1. one gec;me.
infar
)L.a.i\
(a. i.) : Orkutme, urkuWlme.
(a. i. nufOz'dan. c..:. in·
infax
(a. i.derc'den.) : mun-
indirac
deric; alma, i<;ine konma; arasma slkl$tlrma.
indiras
iJ")
~.,
( a.
r
indisas
iJ'L ~.\
(a. i.) :
fazat): 1. verine getirme,yapma
tarafa qec;irme.
top~a1:la !=lemme.
[emri]. 2. ote
infaz'l ferman : emir dinletme, hOkmOnU gec;irme.
(a. i. fi'l'den. c.': infia.
infiitl
i.) : kokten
y,kdma, adl sanl kalmama, eseri kalmlyacak $ekilde yak alma. en c;ok bina hakkmda kullandlr].
qanimetten
mal a,Ylr.lp verme.
2. bir i$e giri$me. 3. bulut altmdan slyrdma.
indira-, kamer : Ay'm, buluttan slyrdmasl.
1. bitirme, bi·
(a. i. nafaka'dan. c.
infak·, muhtacin
besleme.
indira-YI ma' : SUYUIl yaydlp dagdmasl.
indira'
bot. ayl uzumu
(a. b. i.}
infik
i1tiyam ).
indira'
........J\ .....1.:-
tiri/me, tGkenme. 2. kuyunun suyu Wkenme.
kenetlenme.
indimal
;, _i..~'\'-1.:-
(kocayemi$), tilki uzumu.
(a. i.) : <;ok korkma.
indimac
ineb.iis·sa'leb, ineb-ijd-diib
lat )
sion.
1. gUcenme, dardma. 2.
* edilgi,
fro pas.
(a. i. inficWin c.)
infUliat
infialler.
indiyal
i~i
J~
~.,
(a.
i.)
ishal olma, _
surme.
indiyyit
~~~
infialat'l n~fsaniyye : nefse ait her tGriO tees.
sUrler, rOhun kabul ettigi her tGrlu tahavvUller,
degi$iklikler.
(a. s.indi'nin c.) :
birinin kendi inanl$ma, kendi qoru$une dayanan
sazler, du~jjnceler,
keyfe tab! olarak soylenilen
sDzle.r_
inficar
)L..:iv·\
(a'. i. fecr'den.) : 1. fecir
sokme, tan veri agarma. 2.biy., bot. c:;at·
lama·, fro dehiscence. 3. su, yerden kaynaylp akma..
521
infiham
infisaliit
(a. i. fehm'den.)
infiham
. f~hmedilme, anla~llma.
(a. i.)
infihani
infitah
(a. i. fekk'den.) : 1.
infikak
1.
(a. L feth'den.)
2.
tlkanml~
bir ~eyin ac;t1masl.
:
infitah·, ebvab
kapJlarrn ac;dmasl.
infitiih'l ezhar
~i~eklerin
(a. i. felak'dan.)
a~dma.
infiliil
(a.
delik a~dma. 2.
korlenme.
keskinligi
i.)
: 1. delinme,
kaybolma,
korle~me.
(a. i.) : fltlk arrz olma,.
yarrlma, sokiilme.
I'lL;."\
\
infitam
(a. i. fere'den.) : 1.
l11unferic alma, a~dma; ferahlama, gonGI ac;dma.
2. kurtulma.
ac;dma.
(bkz
(a. i. ferd'den.)
val-
alma, yanrnda kimse bulunmama\
t.\..r.Q.,·\
. (a. i.) :
infirag'l cuz'i : bir mayi'in ("
$altrlmasl.
inftrak
SIVI)
la~ma.
klsmen bo-
(a. i. fark'dan.)
ay-
( a. i.)
klrdma, pa·
ralanma.
r.
infizac
bo~alma.
( a. L) : yar,lma,.
infi/ak 1).
..:.L:.a",\
infitat
infiriid
( a. i. ) : 1. mene-·
.;11.i/)'\
infitar
C'-,l2l'\
ac;dmasi.
dilen ~eydeh uzakla~ma. 2. siidden kesilme.
infiliil.i seyf : kdlcrn korlenmes.i.
infirac
a~dma.
2. gr., kim. pat lama, Fr. exploinfitar).
infilak
infirag
(a. L)
infisam
kesilme; yrrtdma; iiziilme.
fek alma, bir ~ey yerinden ayrrlma. 2. ~ozulme.
n1Z
(a. i. infisal'in c.)
yerinden ayrdmalar; azledilmeler.
adam.
1. yanlma,
sion. (bkz
w')J l_..a.Q.,·\
'-
L~.Q.,·\
( a. i.)
1. buhar-
2. sicakilk verme. 3. terleme.
infizac·, reevi : soluk allrken, ic;eri giren havaya kar~l, dl!j;arrya hava verilmesL
(a. i.)
inglmam
gamlan.,
ma, tasalanma, kaygulanma.
rrlma.
infirak., turuk : yollarm ayrrlmasl.
infiraz
(a. i.) : munferiz 01-
ing,mas
...r~;.i\
inglsas
..r W;\
ma, kalmama, bulunmama.
infiraz~1 leben : hek. dog~.!;an kadlnln
sinde .siit bulunmama.
i!."fisad
(2.
meme-
i. fesad'dan.)
fe-
ingltat
';"lk;.;1
inglvi'l
IJ.:,i r
sapltma; dalalete
( a. i.)
suva dalma ..
( a. i.)
suva batma.
( a. L)
suyadalma.
( a. i.) : yoldan ~rkma,
dii~me.
sada ugrama, bozulma,
infisah
(a. i. nehy'deri.)
tL~'\
(a. i. fesh'den.)
1. bozulma, hiikiimsGz kalma.
(a. L fesh'den.)
infisah
bolla~ma, geni~leme.
infisal
JLa~'\
: 1•.
yeti~tirme.
2. bir vazHeye tayin veya
bir maa~a terfl i~in yazdan yazl.
in hac
C li;\
(a. i.)
: 1. a~lk, mey-
danda. (bkz : zahir). 2. hayvam yorup solutma.
3. esvabl eskitme.
(a. i. fasl'dan. c. : infi-
salat) : 1. ayrdma, yerinden ayrdma, yerini blrakIp gitme. 2. azledilme, me'murluktan~lkarJlma.
522
ulu~tlrma,
inhaf
(a. L)
celtme, arrklatma, anklatdma.
zaytflatma. in-
inhisaF·. ayn
inhak
.:Jlr ·\
(a. i.) : ~ok eziyet etme.
(a. i. hall'den.) : 1..
inhilal
a~Jlma, ~ozUlUp a~r1ma. 2. dagdma. 3. erime.
inhibas
( a. i.) : 1. nefes
(a. i.)
inhibat
a~agl
inme,
du~me.
(bkz
inhicam
vukandan
hUbOt).
inhimad
~okme,
(a. i.)
VI-
(a. i. hud'a'dan.)
(a. i. hadeb'den)
1. yumrula~ma, kamburla~ma. 2. vumruluk.
inhidad
tl.J.('":I
(a. i.) : 1. yoku~ a~a-
inhidar
91 inme. 2. hek. derinin vurmasiyle
inhidar
hlrla~ma
~\ ..I.r :I
lama. 3.gozyaljl dokme., 4. mOhlet alma.
[kopek.J.
luk, fro depression. 2. a~agJlanma, al~aklanma.
inhikak
J'~.\
inhina' .
"l:~'1
olma, egil~e, egrilme,
girme.
inhirak
(a. i.)
Iikeye koyma.
.:J )\t~'\
(a. i.)
(a. i.
C.
:·inhirafat)';:
J I.. . "i.\
(a. L)
Ylrtllma,.
inhirat
me.
2.
.1. 1....."i. \
bilmedigi
(a. i.) : L zarar ver-
i~e giri~me. 3. iplige boncuk
dizme. 4. incelme, zaYlflama [vUcut].
(a. i. husOf'd~n. c
.,
: defed iI me,
inhisafat) : 1. tutulma, soner gibi olma, parlak.,
Ilgl gitme.
kendini teh.
~okUntU, ~okUp
~Ikanlma.
inhilak
JI .....i\
Ylrtlk olma.
inhisaf
inhila'
( a. i. hank'den. )
dan ~Ikma. 3. degi~me, bozulma. 4. klnkllk. 5~
astr. * a~dlm, declinaison. 6. fiz. sapma. fro dt§cIinaison. 7. klnlma, gOcenme.
(a. i.) : ka~mma.
inhikik
(a; i.) : mUnhan1:
kavislenme, yay bi~imine:
1. mUl'lharif olma, donme, sapma. 2. dogru yol.·
("ka" uzun oku-
nur. a. i.) : kor dUgUm olma; mec. slkl~IP kal.
ma [i~ hakkmda].
Jl:i\
inhinak
(a. i. ) : ek~i1enme.,
1. bogulma. 2. bunalma, nefesi kesilme.
(a. i.) : 1. ~okkUn.
inhifiz
inhimaz
inhiraF
(a. i.) : dala~ma,
(a. i. c. : inhim4-
(a. i.) : 1. ugralj-
inhimal
ortUlme, ortUnme.
inhidar., nisvan : kadlnlarln ortUnmesi.
.:J~rl
ma; ciddi' olarak ~all~ma. 2. ihmal etme, savsak-
~i~me.
(a. i.) : perdelenme,
son-
(a. i.) : ahmak gibi'
inhimak
(a. i. hedm'den. c. :
inhidamat) : Vlkdma, harap ve viran olma. Mail·j
inhidam : Vlkdmava hazlr, YlkJlmak Uzere. (bkz :
mU~rif-i harab).
ate~i
kat) : bir ~eyin Uzerine fazla dO~me, ziyade ·dO~.
kUnlUk.
(a. i. hadde'den)
1. haddeden ge~me, bi3sdlp ezilme. 2. sivri, keskin olma.
inhida~
(a. i.)
gorOnme.
hud'ava ugrama, hileye du~me, aldanma.
inhidab
(a. f. b. s.) ::
medigi halde alevi -ge~me.
inhimak
t..1~\
inhida'
J)\i\
inhiialkabOI eden, inhilali kabil olan.
kdma [bina].
inhidam
.1. ~
inhilal·pezir
tutulma. 2. vaklf adma mall hapis etme.
inhisaf., ayn : hek. kor olma. 2.' jeo!. ~okmer
batma. 3. Aytutulmasl. (bkz
husOf) ,
521
inhisam
r- l.:-..i \ '
inhisam
(a. i. hasm'dan.)
)~,c'\
irihisar
~eyi, bir maddeyi, bir I~I, ba~kasl yapma·
mak Ozere, yalnrz bi/' kl~iye, blr mOesseseye ver·
me. 2. * tekel, fro monopole.
1. bir
(a.- i. c. :
inhi~a-
!iiat) : birbirine dokunup hl~lrdama, hl~rrtJ; $aklrdama, ~aklrtl.
inhi!;a!;... esliha
silahlarrn ~aklrtrsl.
inhi!;a!;-. evrak
yapraklarrn hl~lrtrsl.
~1L.; . .:\
inhitak
(a. i.) : 1. Ylrtrlma.
2. bekarllgrn bozulmasi.
klrrlma,
(a. L)
ufalma.
1Lki\
(a. L) : 1.
dO~me,
a~a?lr
inme, a~agrlama, fro decadence. 2. ya~lrll~a
yOz tutma. Sinn-i inhitat :. ihtiyarllk, ~ekkOnlOk
t;a~l. 3. kuvvetten dO~me. 4. bir ~i~in inmesi.
...; l:~'\
inhiya$
(a. i.) : ~ekinmei
beli
(a. L)
gibi yOrOme.
inhizam
i \ Jr'\
bel kJrllma,
(a. i. hezimet'den.
c. : inhizamat) : hezimete ugrama, bozulma, alt
olma, yenilme; bozgunluk.
JI,.\.i1
(a.
i. udOI'den~)
sap.
rna, dogru yoldan ~Ikma. (bkz : dalalet).
~ l.a..i \
(a. i. adem'den.)
- yak olma.
~ l..i..i I
("ka" uzun okunur.
.s. L akd'den.) : 1. mOn'akid alma, ba~lanm8. 2.
kurulma, toplanma.
in'ikiDs
vlS"....i\
(a. i. aks'den. c. :
in'ikasat) : 1. maglObolma. 2. fiz. aksetme. bir
yere ~arplp geri denme [1$lk], yanslma, fro ref.
lexion. 3. yank,lama [sas]. 4. tesir, '" tepki [piyasada].
t l..::..i\
in'isam
(a. i.)
muh8faza
in'isir
),~..i\
(a. L)
slkrlma. (bkz:
ta'sir).
in'itaf
..jlk..i\
(a. i. atf'dan.) : 1.
temayOI, bir tarafa don me. 2. bOkOlme, iki kat
olma.
in'idl
J\;..i\
(a. L azl'den.) : bir
("ka" uzun okunur, a. i.)
inka'
pak elma, temiz elma.
inka,-y. kalb : gonOI temizligi.
inka'
t. lAi \
("ka" uzun okunur.
a. L) : suda Islatma.
inkah
C~\
(a i. nikah'dan.)
)ts: \
(a. i.)
:
1. yaptrgrnl
saklama, gizleme; yapmadrm deme. 2. reddetme,
tanrmama.
(a. s.) : inkar ile,
inkari
tanlmama ile ilgil!.
("ka" uzun okunur.
a. i. naks'dan.) : azaltma,
(bkz : tenkis).
eksiltme,
eksilme.
("ka" uzun okunur.
a. L) : 1. kO~uk bir hayvanln veya canslz bir !;eyin kendine mahsus bir ses ~Ikarmasl. 2. atlan yu.
rOmeye te~vik i~in ~Ikarllan ses.3. saklz ~igner.
ken t;lkarrlan ses. 4. vOcuttaki oynak yerlerinin
~atlamasl.
inkaz:
. jL,4,'\
("ka" uzun okunur. a. i.)
kurtarma, kurtarllma.
ink.baz:
d' ~.\
(a. L kabz'dan.) : 1.
bOzO lOp tbplanma, ~ekilme. 2. kasvet, keder, Slkmtl. 3; kablzlJk, peklik.
I
524
(a. i.) : fels. fro innena-
etme, koruma.
inkaz:
in'idam
in'ikad
di..
tion.
inkar
1-\ ."'\'
'"' ..1>-
klrrlml~
in'idal
~ekilip
etleri
nikah etme, edilme.
ezilip bOzOlme.
inhizal
(a. i.)
~Ikma.
yana :;ekilme, tek ba!;rna kalma.
inhitam
inhitat
keku
in'isab
(a. I. hasr'dan.) :
inhili a!;
\..1";\
in'ira
~in
nal ve fasletme, kesip bitirme.
inhisam... da'Yi : davanm halli.
inkitim
l.S::,L:-A'·\
ink.bazi
( a. s. )
..J~'\
inklhi)!
.;) L;;\
(a. i. kavd ve k,yadet'-
den) : boyun egme; kendini teslim etme. (bkz :
imtisaI 2 ) •
ilgili.
dermanslz
inklyad
ink,bazla
( a. i.)
zaytf, gi.icsOz,
inklyaden
dU~me.
(a. zf.) : inklyad
e~erek,
sO:-etiyle, boyun
(a. i.)
inklham
~Unmeden ba~lama,
bir
i~e,
kendini teslim. ederek.
dOinklza'
el atma.
(a. i. kaza'dan.)
tamam olma, nihayet b!Jlma, bitme, sona erme.
(a. i. kal'den.)
[a~a~]
inklza-yi miiddet : zamanrn sona ermesi.
kokUnden kopardma.
u~L~'\
ink. lab
inkdabat) : 1. degi~me, bir halden, ba~ka bir hale donme. 2. * devrim. 3. astr. gOndonOmO.
inkllab·1 sayfi : astr. 21 haziranda Arz'm mah.
reki (* yorOnge) Ozerinde GOnel?'ten en uzak oldu.
gu eyic noktaslnda bulunmas. hali.
ink/lib·. !?itevi : astr. Arz'm GOnel? etrMmda r;e·
virdigi mahrekle (* yorOnge) GOnefe en yakm 01·
dugu 21 aralrk tarihindeki durumu (hadid nokta51>, [inkdab-I l?itevi, inkllabeyn'den biri olup mIhver-i kebir'in birucunda bulunur].
I
(a. i.) : 1. c;atlama,.
inklzaz
kag~ama.
2. kUl?, havadan yere dogru sOzOlOp in·
me.
(a. i.)
inkibab
yOzOstO
dO~-
me, kapanma.
~\~;\
inkidam
(a. i.)
vOclidun
bir taraf, klzarma, berelenme.
d\.,,)A,,·\
(a. L) : bir kala-
(a. i. klsm'dan. c. :
inklsam
(a.' i.) : '1. h,zh yuru-
inkidar
me. 2.
dU~me,
inkilal
dokUlme, sac;lIma.
l"..1 )tC; \
(a. i.) : 1.
yava~-
e;a gUlme. 2. korlenme, kesmez flale gelme.J
inkilis
l.f'~lG \
(a. i.) : ydan balrgl.
["inkdis" ~eklinde de kullanrltr].
balrktan, bir bUtGnden tek ki~i kalm,yacak ~ekiJde
tGkenme, bitme.
inklsamat)
aynlma.
(a. i.) : atllma, kovulma..
uzaklal?tlrllma.
(a. i. c.) : 1. iki
inkllabeyn
inkllap. 2. astr. Arz'm GOne~ tarafmda~e-·
virdigi mahrekin (* yorOnge) GOne~'e. en uzak va
en yakrn iki noktaslnr birlel?tiren ve GOnel?'in merkezinden gec;en nazari mihverin karl?thklr iki ucu.
[2] haziranda Arz GOneften en. uzak noktada olup
buna evic;; noktas/ ad, verilir ve Arz'tn bu noktada
bull,mmasrna inkllab·. sayfi ad.! verilir].
inklraz
inklzaf
(a. i. kalb'den. c. :
(a. i.).: hek. pek-
inkima!?
lik veren ~eylerin yalnrz bir hamlzla beraber meydana getirdigi te'si'r.
taksim olma, pare;alanma, bolOnme,
inkisaf
1.
GUne~
..,Jl-'c;\
(a. i. kusOf'dan.)'
tutu lams!. 2. parlakllgt sonme.
(a. i.) : hava ae;lk
inkisar
'olup ayazlama, ayaza c;ekme.
inkll?ar
) L~"\.
(a. i. j : deri veya kabugu
soyulma.
inklta'
)
l-50 \
(a. i. kesr'den.) : 1.
klnlma. 2. gUcenme. 3. beddua, ilene;. 4. fix. k...
rdma, fro refraction.
(a. i. kel?f'den.) : 1.
(a. i. kat',dan) :
1. kesilme; arasl kesilme. 2. kesilme, tUkenme,
bitme.
inklta-i tams
kadln, adetten kesilme. 3. herkesten vazgee;ip bir kimseye baglanma.
. ae;dma. 2. meydana t;lkma. 3.. tas. manevi bir slrrrn veya hillin gorUnmesi.
inkitam
(a. i.)
sakll, gizli.
tutulma.
525
inma
(a. L
inma'
nem~'dan.)
ne·
malandlrma, arttlrma, arttlrllma.'
(a. f. b. s.)
insaniyetli, iyi, vicdanh [adam].
(a. L) : insan. (bkz
ins
)~:~:L-i\
insaniyyet·kar
be-
<\1'1; l<'~'L-i \
insaniyyet.karane
(a. f. zf.) :
insaniyetli olana yakl$acak sOrette, vicdanhlJkla.
~er).
insa'
.. l__ i \
(a. i. nesy'den)
1. unutturma,
insa·yi mazi : gec;mi$i unutturma. 2. veresiye
satma:
yaprak vaprak 01-
(a. L)
insaf
.ma, lime lime, olma, dagdma.
Jl_.ail
(a. L) : 1. merhamete,
vicdana veya mantlga
dayanan ada let. EI.insafii
nlsf·Od·din
dinin yansl insaftlr. 2. ortalama
davranl~.
(a. f. b. s.)
insaf-kar
insaf-
II, hakslZllk etmiyen.
insaf·karane
(a. b. i.) :
j l_-i \
(a. f. zf.) :
(a. L nesak'dan.)
seci'li
ve kafiyel i soz .soyleme.
J l_-i \
l.-.ai\
w
(a.i. sababetden.) :
1. dokOlme. (bkz: insical); ba$ka suva karl$ma. 2. hek. vUcutta ahlat'tan birinin veya ba.
zJlannin nesic; (* doku) lerin arasma aklp orada
toplanmasl.
(a. i. slbg'dan.) : 1.
inslbag
boyanma, boya tutma. 2. temizlenme. 3. vaftiz olunma.
il..\_..::J\
(a. L sadme'den.) :
tazyik i1e bir $ey atma; patlama.
inslla', inslma'
..\c--.ai \
,
t
)L.ai \
(a. L) : 1. (bkz : tuIO'). 2. ufuktan, bulut al.
tlndan C;lkma.
(a. L nesl'den.) : nesli
inslrafi'
(a. i.) : 1. adam. '2. iyi,.
olgun, vicdanh adam.
J \p<2l \
(a. i.) : 1. !=Jeri don•
J \~ \
(a.
c.. \,.rai \
s.) : 1. tasrif
(a. i. sarahat'den.)
. sarahat bulma, aC;lklanma.
(a. i.)
inslram
: hek. gozbebegi;
kaideye
iJe, c;ekilmekle i1giJi. 2. leng. ." bOkOngen, fro
flexionnel. Mesela : ketebe, yektibu•• gibi.
inslrah
insan'l kamil : gOzel huy ve' tabiat ve yOksek
,fazilet sahibi olan kimse.
insan.OI~ayn
susma, susup
(a. L)
me, c;ekilip gitme. 2. a. gr. isimlerin
qore c;ekilebilmesi.
c;ogaltma, do! peyda etme, edilme; dollenme.
insan
inslbab
inslraf
. insak., kelam : soz dOzgOnlOgO.
insiU
insat
dinleme. (bkz : sOkOt).
ins~dam
Is:'~ l_.ai \
<1,; \ )
insafkare, insafhya, hakslzhk etmiyene yakl$acak
sOrette.
insak
c.>; l<'~' L-i \
insaniyetlilik, vicdanhhk.
'Unutturulma.
insaf
insaniyyet.kari
kes II me,
. kesilip ayrl1ma.
insan'
(a. s.)
insana men-
sup, insanla i1gili, in$anca. [mOen. "insaniyye"].
insieal
J~_iI
(a. i.)
1. d6kiJIme.
(bki : inslbab). 2. c;ekilme.
insaniyye
(a. i.) :
%001.
in·
insidlm
sanlar.
insaniyyet
.::..~;L...i\
(a. i.) : 1. in·
sanlJk, insana yakl$lr hal; vicdanhhk. Hiss·i insa.
niyyet : insanhk duygusu. 2. bOWn insanlar.
(bkz : be$eriyyet).
526
i' l~_i \
(a. I.) : 1. yag-
mur sOrekli yagma. 2. bir dOziye gitme, gidi$. 3.
ed. dOzgOn soz.
insidad
tlkanma, kapanma.
(a. i. sedd'den.)
insidad-r em'a : hek. ba~,rsaklarln birbirine doeseri olarak t,kanmasl.
~a~masl
: 1.
(a. L)
dO~Ok,
sarklk olma; porsume. 2. hek. insan organlarm.
dan birinin dO~mesL
insifar
)
lA.-.:J\
(a. L)
a<;dma. (bkz
kOIUp dUzelme.
mu~arna,
(a. i.) : 1. bir kuv-
insiyak
vetin te/siriyle <;ekilip gitme. 2. ardl sira gitme.
3. * i<;gUdU, fro instinct.
J
insiyaki
ezilip yu·
(a. L)
l:-..J\
(a. s.) : insiyak
ile ilgili alan, hiso/e sevk-j tabit
~r. instinct if.
in!ja'
Jl,.,,-.i\
(a. i.)
1. kabugu so·
Yulma. 2. dOzgOn soz soyleme.
("ka" uzun okunur.
insikab
(a. L selb/den.) :
t )Li \
soyul.
- (a. L silk/den.)
sUo
10k etme, salik olma, yola girme, yol tutma.
J)L;\
insilal
O~OntU
insimag
(a. L) : gizlice
(a. L)
insilal
savu~ma,
(a. i.) : yere dti~tip ezilme,
..:"Tl_~\
(a.
i. in!ja'in
yap"
C. )
yap, (!jlerL
'-' b \
in~ab
ma, tlrnak bastlrma;
(a. I.)
tlrnak batlr-
i1i~tirm~.
(a. i. ne!jd'den.) : 1.
~iir okuma, ~iir soyleme. 2. ed.manzum birsozO,
ahengine gore okuma.
~~
I n!jar
~L~i\
(a.
I,.;>
A'
s. c. : .m!jClIY.
val') : 1. in~aya, yaplya ait. 2. gr. dilek of< kipine
ait, dilek klpiyle i1gili. [mOen. : "in!jll'iyye"].
bir yere top-
etme.
t ~. \
in!jaat
(a. L selh/den.) : 1.
kesilen hayvanm derisi yOzOlme. 2. soyulma, SlY.nllp <;Ikma. 3. ay nihayeti !=lelme.
insililk
(a. cU. )
in-!ja'-Allah
insilab
t.
Allah isterse, Allah nasibetti ise.
mOnselibolma, kalkma; giderilmi~ olma;
ma, soyulmu~ olma; kalmama.
insilah
(a. i. c. : in!jMt) :
yapma, vapdma, vUcOda, meydana getirme. 2. kaleme alma. 3. gr. dilek kipleri. 4. nesir yaz,: 5.
mektup yazma. 6. ed•.gUzel' nesir yazma veya gUzel 'yazdm,~ nesir.
i.) : delinme.
insikab·. lli'Ili' : incinin delinrriesi.
lanma,
He vaki olan,
dogOlOp ezilrne.
insihal
iI.
kallba dO.
(a. i.)
insivag
;inki~af).
insihak
stiztiltip akma;
aklp gitme.
I
insidad-, halime : hek. meme ba~larlnm tlkan.
m'asl.
insidal
(a. L)
, insiyab
~abuk
In!}aiyyat
..:"
L:' L~ \
(a. i.
in~§i'in
c.)
i!jitilmemi~, duyulmaml!} sozlerden' yapllan cOmleler.
/
in~aiyye
berelenme.
insina'
~L:.A,·\
(a. L)
bOkUlme, bu-
rulma; burkulma.
insiram
insitilh
,i\;~\ (a. i.) : di~in ktrllmasi.
(a. L)
ma. 2. yaYlltp arka UstU yatma.
1. satlhlr 01-
i~iyle
u~ra~anlar.
\
insina-yi kadem : ayagm burkulmasl.
(a. i.) : yapl
in!jak
JL~\
(a. L)
koklatma, bu~
runa sulu bir ~ey <;ektirme.
in!jar
in!jat
,G\
J
.kG \
(a. L) : olUyO didltme.
(a. i. ne~at'dan.)
ferahlandlrtna, 'i<; a<;ma.(bkz : ten!}it).
511
fix. * 1$IOIm.
~l_":'; \
in,iib
(a. L $a'b'dan)
intac :::...
=
1. \>Obelenme, dal, budak peyda etme. 2. l;o~alma.
3. bolGk bolGk olma.
~l_":'; \
in,ibib
(a. L) : genl;le$me,
De~r-i
gencelme, babayigit haline gelme.
gen~lik devrL
.::JL..:.;\
in!iibik
in,ibib :
l....::.: \ (a.
intik
gibi birbirine gel;me, $ebeke \>ekJinde olma.
in,ihab'l dem : kan fl$klrma.
j l...:.:\
intan
("ka" uzun oku·
nur.a. L $akk'dan) : yarllma, ~atlama; ikiye ayrrlma.
in~ikak-I kamer : Ay'lr1 ikiye aynlmasl [mOci.
zesi].
....I~\,
in,i1al
(a. L) : 1. SU, Ul;U-
rumdan dokUlerek $elllie peydii etme. 2. \>iddetle
90ki.ilme, atJlarak akma.
(a. i.)
sallanarak
( a,. L)
buru$ma,
yUrOme.
~
in$inic
'-
l:.-:..; \
in!}irah
yOz buru$masr.
J- L::.:l
:.. \.r--~
I
(a. L $erh'den)
J\.;~\
(a. L)
1. c;atlaYlp
rl..,"".. .:.i I
( a. i. )
l;ok yarl!-
528
tohum, top-
;.
"-
L.J:.i
. \
{a. 'i. tab'dan.
C.
::
intlbMt) : 1. matbO olma, basJlma. 2. zihinde·
iz blrakma. 3. psik. * izlenim, fro impression.
intlbah
(a. L)
intlbah'l taam :
yeme~in
pi$mesL
j L..bi\
inhbak
(a. i. tlbk'dan.
C.
:
intlbakat) : mutiiblk gel me, uyma, uyqun gelme.
("ka" uzun okunur.
a. L intlbak'in c.) : mutablk gel meier, uygun gelmeier, uymalar.
(a. i.) : son me.
intlfa'
jtlil
(a. i.)
=
sallverme, yo~
verilme; yollama.
(a. i.)
beJirsiz 01-
intlvs'
"I.,,-hi I
(a. L)
=
sarllip dev$irilme,.
intlys'
tl-:k!\
(a. L)
mutl olma,.
ltaat etme, soz dil'")leme.
":'~J--i; \
( <;1. L)
soguktan ef
intis,
'J- L....::.:I
tan kurtulup' kalkma. 2.
.:; l:-~.i \
(a. L)
dagJlma, pe.'
rl\>an,.olma. (bkz: te$ettOt).
kusma.
L)
katlanlp sarJlma, dOrOlme.
~atlama.
inta'
: mikroplu,.
(a.
intimas
ma, yank yank olma.
in$itilt
(a. s.)
ma, kaybolma.
yardma, yank olma. 2. parlama.
in,iras
kokma~
rakta <;:imlenip filizlenme.
intllak
1. a<;:i1ma. 2. a<;:,kllk, ferahllk.
, in,irih-I derun : i<;: a~Jlmasl.
in!}iram
fena
intlfs-yi harik : yangtnln sonmesi.
(deri) buru$ma.
inlfinac-I vech
soy-
mikroptan olan.
intlbakat
)~j'
in,imar
(a. i.)
J·l-::..·)
intani
intlbi'
jl.L~.; \
nutk'dan.)
letme, dile getirme, s6yletilme.
intik-, hakk : Allah soyletmesL
inti!}
(a. L) : fl$k'lrma.
in,ikak,
(~. i.
jLkj\
I
(a. L) : ballk a91
in$ihib
i.) : 1. netice (* sonuc;) ver-
me, netkelendirilme. 2. dogurma.
(a.
1,l_lll::.:1
intisz
(a. i.) : 1. hastallkd~rulup
kalkma.
(a. L) : 1. kuv.
vetlenme, klvama gel me. 2. kalkma.
L)
l;ok terleme;
intibsat
..::"I,~
edinilen intibalar.
Lk;\
(a. i. intlba'in c.)
intikal
intibac
C l_~:\.·\
intihiibi
(a. L) : hastallk
a-it.
(a. f. b. i.)
intihiib-niime
(a. L) : 1. uyan-
intibah
ma, uyanlkllk. 2. gozaC;lkl,gl. 3. sinirlerin ve uzuvlarm harekete gelmesi, uyanmasl.
intihabl, sec;ilmeyi bildiren mektup, yazl.
intihiic
intidam
(a. L)
kolay elde
intihapla
(a. s.)
i~lerine
i1gili, sec;me, sec;:im
~i~kinlik.
dolaylsiyle vUcutta hasJl olan
(a. i.) : vol bulma,
varma.
etme, kQlayllkla ele gec;me.
/
(a. L) : ortadan yok
intifa'
intihiii, intihiiiyye
(a. s.) : intiha'ya, sona ait, bit me ile ilgili.
olma, aradan e;lkma.
intifii'
t U :.:\
intifa'at) : menfaatlenme; faydalanma. Hakk-I inti.
fii' : huk. faydalanma hakkl, bir gayri menkulUn
yalnlz gelirinden faydalanma hakkl.
intifiid
.)LA::.:\
.sl(
~:\
.:J'--f"\'
intihiik
(a. L nef',den. c. :
(a. i.) huk. bir
~eyi
tamamen alma.
kabarma, ~i~me. 2. vUcut azasmdan birinin bUyUmesi.
intifiih'l batni : gazlerin birikmesiyle karnm
~i~mesi.
intifiih-I rie : akcigerin
(a. i.)
koyma~
: 1. e;alma,
ba~kasmm
mallm benimdir dive iddia etme. 2. ed.
birinin yazlslm veya ~iirini kendinin gibi gosterme•
J.. ~
y'\
(a. f. b. s.) :
nihayet bulan, nihayet bulucu.
)L~'\
intihiir
(a. i. nahr'dan.)
ken·
dini oldUrme.
jL~'\
intihiiz
~i~mesi.
(a. i.) :1. zaYlflatma,
yaramaz bir hale
intihiil
intihii.pezir
(a. i. nefh'den.) : 1.
i~e
kuvvetsizlendirme. 2.
( a. i.)
f,rsat gozleme,
flrsatl kaC;:lrmama.
intifiil
(a. i.)
nMile namaz
intihiiz
klima.
if Lf''i,'\
(a. i.)
hareket etme, yola
<;Ikma.
intihii'
-( a. i.)
yanlna da.
intihii'
.. L~·\
(a. i. nihayet'den.):
(a. i. nahb'dan. c. :
intihabat) : 1. see;me, se~ilme. 2. sec;:im. 3. s. en
gUzel. Beyt·i intihiib : ed. bir klt'a veya kasidenin en gUzel beyti.
intihib
(a. i. nehb'den c. : In-
tihabat): yagma i1e mal alma,
ma.
intihibat
kapl~ma,
talanla.
(a. i. intih8b'm
c.) : 1. see;meler, sec;:i1meler. 2. sec;:imler.
intihibiit
.::.>4Lf'~·\
(a. i. intihab'm c.) :
yagmalar, kapl~malar, talanlamalar.
F.34
(/ka" uzun okunur. a.
i.) : se~me, aY/rdetme [bir ~eyi].
1. nihayet bulma, sona erme. 2. bitme,. tOkenme.
3. nihayet, son.
intihiib
,.LA::'; \
intika
yanma, yaslanma.
.)LA:::\
intikad
(/ka" uzun okunur.
a. i. C. : intikadat) : 1. kalp paraYI gere;eginden
aYlrma. 2. tenkid, fro 'critique.
intikadiyye
okunur.a. i.)
intikah
fels.
<\!.)L.t.;\
* ele~tirimcilik.
oLA::.·\
(/ka" uzun
fro criticisme.
(/ka" uzun okunur. a.
i. ) : 1. nekahat peyda etme, zaYlf olma. 2. iyi
bir haber i~itip sevinme.
intikal
JL.t:..;\
("ka" uzun okunur. a. i.
intikala't): 1. bir verden ba~ka bip
nakl'den. c.
yere gec;:me; goc;me. 2. gec;:me, birinden digerine
gec;me. 3. olme, obUr dUnyaya goc;me. 4.babadan
kalma miras. 5. bir bahisten ba~ka bir bahse gee;·
me. 6. hastal/gln yer degi~tirmesi.
529
intikalen
intisah, CLa:i,·\
("ka" ,uzun okunur.
intikalen
a. zf.): intikal sOretiyle.
J LA:: \
intikali
~ LA::I
intisar
~I..LA:':\
~r1ma,
("ka" uzun oku-
~
intikam-cO
L«:.:\
if
LA::..'\
intikaz
("ka" uzun okunur.
: nak~olunma, kazllma.
("ka" uzun okunur. a.
(a. i.) : 1. kU$, bir
intima'
verden u~up, ba~ka
bir yere konma. 2. birine
mensObolma. (bkz : intisab).
(a. i. nisbet'd~n.)
uL-:\,'\
intisab
:
1. bir kimseye mensObolma. 2. bir yere baglanma, kapdanma. 3. birinin adamlolma.
u
L.a:i,.\
(a. i. nesc'den.)
nes-
{a. i.} : 1. hakklnl
tamamen alma. 2. zaman, yanyl bulma.
intisaf-, ramazan : ramazanln ortasl.
530
tL~'\
1. tutulup
..i~.\
(a. i. ne~r'den.) : 1.
Oreme. 3. gizli
4. umOmile$me.
inti,ar-, arzini : ask. hedefin sag ve sol una dO.
$en mermilerle hedef arasmda olan mesafe.
jnti,ar-, tOlani : ask. hedeften itibaren en i1erl
ve' en geri dU~en mermilerle hedef araslndaki me-
intitak
J Lb:.:\
(a. i.) : kU$ak, ke-
mer ba9lama.
intiyah
C L~'\
(a. i.) : a9lama, gozya$1
dokme.
intiza'
t \;..J \
(a. i. nez'den.) : 1. ~e-
kip koparma, kopanp alma. 2. fels. fr.dissociation.
intidc
r:.. LA;;\
(a. i.) : 1. hek. ~Iban,"
olgun hale gelmesi. 2. ~ok gozya$I' dBkme.
intizih
C L,.,4:;,·1
(a. i.) : apt~s ettikten
sonra temizlenme, taharet alma.
colunma, dokunma, 6rUlme.
intisaf
intiljiar
(a. i. nasb'dan.) : 1.
dikilip durma. 2. yUksege kaldlrma. 3. a. gr. kaideye gore kelimenin mensObolmasl.
c:::. L~'\
(a. i.)
safe.
~6ziiJme.
I.) : bozulma,
u ~.\
ne~rolunma, yaYllma, dagllma. 2.
bir ~eyin aglzdan aglta yayllmasl.
J-LA:.:\
~ LA:..'\
ne~vO nema
geli~me, yeti~me.
intiljiab
ba-
veya d6nme.
a. i. nak~'dan.)
(a. i.)
bulma,
kalma. 2. odun ve mal biriktirme.
(a. i. nUks'den.)
intikalji
istinsah ).
(a. i. nasr'dan.)
intisar
{"ka" uzun okunur. a.
intikas
intisih
(a. i. nesr'den.) : 1. sa-
("ka" uzun oku-"
i. naks'dan) : eksilme.
intisac
)~'I
dagtlma. 2. pOskurme, pOskOrtme. 3. ak-
6calma.
, nur. a. f. b. s.) : intikam almaya ~ah~an, intikam gUden.
intisab
(a. i. nesak'dan.) : slra
slrma.
nur. a. i. intikam'm c.): o~ almalar, aCISlnl ,I-
~a~agl dU~me
J W·\
("ka" uzun okunur. a.
karmalar.
intikas
veri len nasiha-
ile dUzgUn dizilme, dOzgUn olma, yerli verine konulma.
i. e. : intikamat) : oe alma.
intikamat
intisak
("ka" uzun okunur.
a. s.) : intikal i1e ilgili.
intikam
'(a. i.)
ti, ogOtO tutma.
(a. i. nesh'den). (bkz:
intizam
intizamat)
gOnlUk.
(a. i. nizam'dan. e.
nizamll, tertipli, dUzgOn olma, dOz-
intizam-perver ) J J.,
i Ll1:.:\ (a. f. b. s.)
ihtizama dU~kOn, tertipsever [kimse].
irae-i tarik
)LJ:~;.:\
intizir
(a. i. nazar'<:lan.)
: 1.
bekleme, beklenilme. 2. gozleme, qozlenilme. EI-in.
tizir e~eddu min-en-nar : gozlemek, ate~ten daha
\>iddetlidir.
intizar-. berk : ~im~ek bekleme.
[. L.ai\
inzic
(a. i.) : iyice
pi~irip
kl-
ir'a
(a. i.) : otlatma.
ir'a-yi agnam : koyunlan otlatma.
~\/\
i'rab
(a. i.) : 1. dUzgUn konwi-
ma ve hakikati belirtme. 2. a. gr. arapc;a kelimelerin sonlarrndaki harf veya harekenin .degi~mesi.
3. bu degi~ikligi ogretme bilgisi.
var:nmr buldurma.
J \ j"\
inzal
(a. i. nezr'den. c. : inza-
lat) : indirme, indirilme.
inzar
)Ll2.i\
(a.
i.)
te'hir etme, ge-
.;I .l;\
(a.i. nezf'den. c. : inza-
rat)
sonunun fena olacagmr haber vererek kor·
kutma, ihtarda bulunma.
(a. i. inzar'rn c.)
inzarat
tenbihler, ihtarlar.
inziac
[. Ie
(a. i. zabt'dan.) : 1.
yolunda olma, umOml emniyetin yolunda olmasl.
2. saglamla~ma.
~l~;\
(a. s.) : inzibat'a
ait, inzibatla ilgili.
t~\
inzica'
(a. i.)
van yatma,
bir tarafa yaslanma.
~\c-ai~
inzimam
(a. i. zamm'dan.):
1. zam olunma, katllma. 2. kim. * katlm, fro addition, ajoutation.
(a. L zuvviyy ve zew'-
inziva'
den.) : 1. bir ko\>eye cekilme, c;ekilip hie; bir
kan~mama. 2. dUnya i~lerinden vazgec;me.
i~e
(a. f.b. i.) :
inziva-gerde
lnziva veri tutma.
i'ra'
rakma.
ate~
1. ge-
irad-. mesel : bir fikri canlandlrmak ic;in
arasrnda darblmesel nakletme.
SO%
irad-•. nutk : nutuk iradetme, nutuk soyleme.'3.
bir maim getirdigi kazanc;, gelir.
irad ii masraf : gelir ile gider.
<L.,4 \ J \
(a. L). (bkz
iraza ).
iridat
(a. i. irade'nin c.)
1. dilemeler, istemeler, meram etmeler; emirler,
fermanlar, buyruklar.
(a.. i.
dileme,
buyruk:
iride-i
irade-i
irade-i
iride-i
isteme, meram
C;lkma, parlama.
(a. i.) : soyma, c;rplak bl-
C. :
iradat) : 1.
etme. 2. emir, ferman,
aliyye
sadrazam buyruiju.
ciiz'iyye
insanrn elinde olan irade.
i1ihiyye
Tann buyrugu.
kiilliyye
Tann istegL
iride-i seniyye : padi~ah emri, buyrugu.
iride-i zitiyye : bir adamrn kendi arzusu, istegi.
.:...~ \
iridet
.\
oJ
(a. i.) : 1. irade, dileme.
2. gonUI istegi.
iradi
diyyat)
diyye].
~J
(a. s. irade'den.
\)\
C.
:
ira-
iradeye mensup, ihtiyar1. [mUen. : "ira-
iradiyye
(a. i.) 1. iyilikte bulunma.
ira'
2. c;akmaktan
(a. i. vUrOd'dan.)
irad
(a. i.) : 1. yerinden kop.
.1l-..ai\
inzibati
(a. i.) : ~'Uphelendirme,
\J\
~Upheye dU~Urme.
irada
y\
rna, koparma; sokUlme. 2. tas. AlIah'a tam bir teveccUhle yUrekten dUnya emellerini sokme.
inzibat
"'.
tirme. 2. soyleme.
irad-. kelam :soz soyleme.
ciktirme.
inzar
irabe
. ~J
\J\
(a. i.)
fels. iradecilik,
fr. volontarisme.
irae
(a. i. rU'yet'den.)
gaster.
me, tayin etme.
irae-i tarik : yol, usul gasterrr.e.
531
ira
<L.c \;1
iraga
(a. L) : irade etme, isteme.
irbe
1. aktflillk, zek8.
(a. L)
2. hile.
(a. i. rahat'dan.)
irahe
: ra·
j
irbiyan
hatlandlrma, rahat ettirme, yargunluk aldlrma.
1-:-;) \
(a. L)
istakoz, teke
gibi deniz hayvanlarl.
(a. L) : dokme, akltma.
iraka
iraka-i dem : kan dokme.
iraka-i el?k-i tahassur :hasretten, aYrlllktan dalaYI gozya$1 dokme.
(a. i.)
iran
tabut.
irca'
verilme. 2. sebebalma, icabetme, gerekme. 3. getirme.
(a. L rucO'dan) : 1. eski
dondurme. 3.
irca-i inan : atm dizginini ba$ka tarafa c;:evirme.
irdi·i kelam
sozU, vine maksada getirme.
irca·i nazar
bakl$1 geriye; gec;:mi$e dondtirme.
ircaf
(a. i. irs'den.) : 1. verme,
iras
tl;..)\
haline c;evirme, c;evrilme. 2. qeri
kim. reduksiyon, Fr. reduction.
.....;l;..)
(a. L) : fena $eyle ugra~ma.
ircal
(a. L) : birini yayan yU.
rutme.
iras·, Jutur : blkkmllk verme.
irda'
(,a. L) : c;ekerek sarsma.
ir'as
ir'as,
vic ) ,
ir'a~
V'"'
I.e J ,\
( a. L) :
titretme.
irat
l':b)\
(a. L)
helak· etme.
irda'
(a. L rlda'dan.). (bkz
irza' ).
1\.i
( a. i. varta'dan. )
\
irdaf
vartaya,
H
J\v?'\
<L'::' \)
(a. L)
kandlrma, kan·
dlrtfma. (bkz : irada).
irb, ireb
~) ~~;I
(a. i. riba'dan.) : nemalan-.
dlrma, artlrma, c;agaltma, faide verip c;ogaltma.
irbab
~
4)
(a. L) : bit verde devam"
t~ I,,)
(a. zf.)
irem
i' )\
(a. L>- : 1. ok veya kur~un
(a. h. L) : Ad kavmi za·
irem
manmda, $eddad tarafmdan, cennete benzetilerek
yapdan bir bahc;e alup .$am'da veya Yemen'de bu·
lunmu$ oldugu soylenir.
'
Irem·i zat·ijl·imad : $eddad'm 25ma bahc;:esin.'
den kinaye. [sUtunlarinm c;:ak olmasmdan kinaye].'
.
. irfad
(a. L)
: yardlm etme;
(a. L)
ref~ha, rahata
bir $ey verme.
.,\9;1
kavu$turma, kavu$turulma. (bkz
terflh) .
(a. i. ribh'den) : 1. faiz.
irbah
Ie para verme. 2.' fayda ve kazarw elde etme.
v4 )\
lanmasl. ye$illenmesi.
532
irdaf sOretiyle,
atilan ni$an tahtasl. 2. c;enk denilen, mOsiki sleti
ve bunu icadedenin adl.
irfah
o/arak kalma.
irbal?
ard,Slra
ardl slra yUrUterek, yUrUtUlerek.
(a. L) : 1. ak";
zihin, zeka. 2. ak"""k. Aks-el·.ireb : Zemah$eri'·
nin b:r eseri alup Ahmed Efendi tarafmdan' ter·
cume edilmi$ve geni$letilmi$tir.
irba'
irdafen
(a. i.) : 1. yuz c;evirme,
ba$ka tarafa donme. 2. c;ekinme, sakmrria. (bkz :
ictinab).
iraza
(a. L ridf'den.)
yurUtme, yUrUtUlme.
tehlikeye dU$urme.
i'raz
.....;b)
(a. i.) : 1. etegi sarkltma.
irfal
2. elleri salllyarak yUrUme.
(a. L) : agacm yaprak.
irfan
j~v?'
(a. i.)
1. bilme, anlama.
irkas
2. tas. ilahi bir feyiz olarak kainatm sirianni bilme kudreti. 3. kUltUr. 4. erkek ve kadln adl.
irhas
(a. i.)
fiat indirme, ucuz.
latma.
<L::,,'~v>-
irfaniyye
kelimesinin mUennesi,
Qnosticisme.
irfitat
(a. s.) : 1. irfan1
i/~i/i.
irfanla
wl_:~)\
(a. i.)
ufaklama,
ufak ufak yapma.
irgab
.j\b ;I
("ga" uzun okunur. a. i.) :
yere .sUrtme, sUrtUlme,hakir krlma, burnunu klr.
ma; kahretme; ga/ip olma.
irgan
~;I
(a. i.) : kibarca, tatlrllkla ha·
irha'
(a. i.) :
sark,tma,
qev~etme)
:
gev~e-
eridi~esiz,
irha·i inan : dizginleri sallverme,
,etme.
irhab
lanma,
ub.,\
•
J
(a.
i~ine
irkab
~LA:l)\
soy·
aletleri
keskin/e~tirme,
irhak
irkad
irkap sO·
,)~;I
("ka" uzun okunur. a. i.) :
1. eziyet etme,
(a. i.) : rehin konma, ko-
J\9 ) \
("ka" uzun okunur: a.
i. ): 1: cariye, kale satin alma, edinme. 2. inciltme.
irkal
,...J~;I
("ka" uzun okunur. a. i.)
yUrUme. (bkz : irgaf
hlzlJ
1 ).
("ka" uzun okunur. a.
irkan
(a. i.) : krllc gibi kesici
bileme.
. (a. i.) : 1. inanma, gUo
venme. 2. dayal')dlrma, slglnd,rma.
i.) : 1. kina sUrme, kina yakma. 2. klzllagal;, saf·
ran. 3. karde~kanl denilen, hekimlikte, boyacllikta
kulJanrian koyu klrmlzl renkte bir saklz. 4. hek.
sarrllk hastallgl. 5. ekinleri bozan san, gUn' <;allgl.
irkas
nulma.
(a. zf.)
irkah
slklntl verme. 2. slkma, zorlama.
irhan
bin-
retly/e, bindirerek.
(a. i.) : korkutma, kor·
(a. i.)
(a. I. rUkOb'dan)
dirme, bindirilme.
irkak
bol olma, bol·
kutulma; ka<;lrma. (bkz : ihMe, terhib).
irhaf
("ka" uzun okunur. a. i.) :
uyutma, uyutulma.
geni~leme.
irhab
(a. i.) : 1. iftira etme. 2.
oldUkten sonra kanOni miras<;:r1armdan ba~ka, birisine de bir ~ey blr~kma.
devam
agzma gelenl
i.)
I
irkaben
kay.
irha-i inan·, semend·i hame (kalem atlnm diz·
qinini sallverme) : akllna geleni yazma; durma·
dan yazma:
irha-i Iisan : di/ine qeleni,
leme.
("ka" uzun okunur. a.,- i.)
irkab
~ev~etme,
(a. b. i.) :
geciktirme.
a~agl salJverme, koyuverme.
irha·i imame (sangl
glslz o/ma.
;I
~\)' )
irka'
reket etme; yumu~ak davranma.
tilme;
(")
goz ya~ml ve kanl akltmaYlp durdurma.
(" ga " uzun okunur. a. i.) :
1. birini tamaha dU~Urme. 2; bir i~i kolayla~tlrma.
irha
~\9
irka'
(" ga " uzun okunur a. i.) :
-:.J)~
irhem yareb
hek. baglrsak do/a~masl, tlkanmasl. (bkz : tagal.
IUf·i em'a).
1. hlzll yUrUme. 2. hlrsla bakma.
irgam
.( a: I. c. : irhasat) : 1;
bir peygamberin gonderilmesinden once,. gonderi.
/eceQine i~aret olmak ljzere~lkan hariku/ade hal.
ler. 2. sag/am ~ey. 3. haYlrl1 i~lerie ugra~ma, duo
var yapma. [cemi ~ekli kullanlllr]. (bkz: ihanet,
keramet, \stidrac, mU'cize).
("ga" uzun okunur. a.
i.) : ragbet ettirme, ettirilme.
irgaf
irhas
2. fels. fl'.
i.)
ma.
U"'\9 )1
("ka" uzun okunur. a.
1. raksettirme, ettirilme, oynatma, oynatll.
533
I
irma
L.;\
irma
(a. i.) : atma. (bkz : remy).
irman
irsalat
deri~ler;
(f. s.)
egreti.
(f. s.)
1. dalkavuk. 2.
davets,iz ,olarakbir yere, giren kimse. 3. egreti. 4.
arzu, istek. 5. pi~manhk.
irmegan
jL~... )
luluk, saadet, ikbal. 2.
mGrebbl').
(f. i.)
:
1.
u~ur.
terbiye eden. (bkz
'5.
nin evlat ve akrabasmdan sag kalanlara
ra veya mal. 2. veraset, * soyac;ekim.
J-L...)
irsa'
( a. L)
saglamla~tlrma,
[gemi]. 2.
kitme.
du~en
pa-
: 1. demir atma
kuvvetlendirme, pe-
irsa'
J-L.,a; \
(a. i.)
yerinden ayrllma.
irsa'
t L.,a)1
( a. L)
u'zun ve yaralaYlcl
mao
bir aletle dGrtme.
..)L.,a)
irsad
(a; L)
bir
~eyi
sag·
JL...,;I
~l"') \
irsas ,
(a. i.)
eskitme, eskitilme,
irsas-, libis : elbisenin eskitilmesi,
L",\
oJ
yrpranm~sl.
(a. zf. irs'den.) : ,. miras
olarak. 2. anadan, babadan, akrabadan gec;erek.
irs!
..;") \
(a. s. irs'den)
:
1. mirasla
i1gili. 2. anadan babadan, akrabadan gec;me. Em·
raz·, irsiyye : soydan gec;en hastaIJkfar. [muen.
"ir~iyye"].
ir~ad
;I
..)~
(a. i. ru~d'den. c. : ir.
~adat)
: 1. dogru yofu gosterme, uyarma. 2. tas.
irfan sahibi birinin, bir kimseye tarlkatl ve Tann
yolunu gostermesi.
ir~ad-ijl.mijrid : Afyorikarahisarll
$eyh Kaslm
bin MahmOd'un 1421 (H. 825) yrlmda' meydana
l:)etirerek II. Murad'a sundugu Mirsad-ul-ibad ter·
cu'mesidir.
ir!}af
JL..:.)\
(a. i.)
suyu emerek,
( a. L)
bir
yudum yudum ic;me.
ir~ak
J~)
~eye
dik
bakma.
irUi'
J-~- )\
( a. i.)
zoraki gulme.
irta'
t~-)\
( a. i.)
otlatma, otlatllma.
irtab'
irtac
\-)~-
,\
J
( a. L) : dikme; dikilme.
[,y)
(a. i.) : 1. birinin sozunu
•
kesme, soz soyletmeme. 2. kaprYI kapama. 3. sO·
rekli kar ve yagmur yagma. 4. kltllk her tarafa
yayllma.
irtam
(a. i. resel'den c. : irsafat):
1. gonderme, gonderilme, yollama. 2. saIJverme,
koyuverme.
irsal-i Iihye : sakal koyuverme.
irsal·i mesel : konu~urken atasozu kultanma.
3. ,elc;i gonderme.
534
rasa net verme,
Ylpratma, Ylpratllma.
('~-)\
(a. i.) : bir ~eyi unut-
mama ve gorUfdugu zaman
parmagma iplik baglama.
lamla~tlrma.
irsal
(a. i.)
(a. i.) : 1. hazlrlama. 2.
hazlr olma. 3. ed. seci'li ve kafiyeli olan hir sozun sonu, neden ibaret bulundugunu sozle bildirme. 4. beyWlmale ait bir mulkun rakabesi kema.
kan beytGlmalin olmak uzere menfaatin sultan tarafmdan bir cihete tahsls olunmasl.
irsad-, gayr-i sahih : huk. [eskiden] hazlneye
ait bir klslm varidatr, hazlne masraflanndan 01·
mlyan bir cihete tahsls.
irsad·, sahih : "'uk. [eskiden] hazlneye ait bir
klslm varidatl, hazlne masraflarma dahil bir ci·
hete tahsls etme.
irsad·, vakf : huk. [eskiden] rakabesi beyWI.
male (hazlneye) ait bir mUlkun menfaatini, 01U·
lemr'in, hazlneden istihkakl olan kimseye tayin ve
tahsls etmesi [bu kabil vaklflara "tahslsat" rtlak
olunur].
irsM
gon-
muhkem va saglam krlma.
irsen
(a. L) : 1. olmu~ bir kimse-
irs
(a. i. irsal'in c.)
~eyler.
jL.,a;l
irsan
j ~.J.. \
irman
.:., )lL....)
yollanan
irtSt
.1LkoJ,\
hatlrllyabilmek' ic;in
(a. i.)
yerinden klmll·
damama, tenbellik etme.
irtecek
berk).
(f. i.)
~im~ek.
(bkz
irtida'
"L.i)
irtiil'
( a. L ra'y'den. ) : otlama.
wLai
0\
.
J
irtiilb
( a. L ru'b'dan. ) : kork-
ma, Urkme.
[. Lai;l
( a. L). (bkz :
,:)Lai J 0\
irtiild
c;;arpml~
irtiilf
( a. L ra'd'dan) : yddl·
gibi titreme. (bkz :
JLai)
irtia~
irtiils
irtias
if
( a. L) . (bkz :
L..;' ;I
irtia~) .
J-Lai;I
t L:--") \
~L~) \
(a. L) : baharda, gUzel
(a. L) : 1. bir c;;ocu~u
L:--"J \
~eyler
yuksege c;;lk-
(a. i.)
(a. L) ; 1.
irtibak
c;;apra~lk,
kan~lk bir i~e glrJ~me. 2. bir kazaya ugrama. 3.
geyik, karaca gibi hayvanlar tuzaga du~me.
(a. L) : 1.
karJ~ma.
( a. L)
bir mall bere-
ketlendirme, c;;ogaltma.
irtibas
( a. i. ) : dagdma.
(a. i.) : 1. pek Slkl~lk
va karJ~lk olma. 2. zor ve
kalma.
irtibat
rabtedilme,
.1L:--")
baglanl~,
I..! ,Lf") I
irtidi
(a. s.)
JL{)\
irticil
irtica i1e
(a. i. c. : irtical6t) :
irtidlen
(a. zf.) : irtical
sOretiyle, dU~Unmeden, birdenbire, ic;;ine dogdugu
gibi sayleme.
irticali
J LfM)
irtidliyyat
dU~Un,meden,
(a. s.). (bkz : irticalen).
~l:ll..f.M)
peri~an
bir, durumda
(a. i. rabt'dan.)
: 1.
baglanma. 2. ilgi; i1gili alma.
(a. i. c.) : irticalen.
ic;;inden dogarak 'saylenen sozler.
(a. L) : bir
~ey,
Us·
tUste katlanma.
irtican
(a. i.)
birinin i$i
(a. L)
gok
gucU bozulma.
irticas
~L.;-:') \
lJ'L~;I
titre.
(a. i. recfa'den.)
irtidm
. )\
~L.M
2. c;;amura batma. 3. bir i$ ters, aksi gitme. 4.
dolambac;;11 konu~nia.
irtibas
J~ )
1~lklarJhm
ed.. [~iir ve sazU] blrdenbire, dU~Unmeden i!Wine
dogdugu gibi sayleme, sayleyi~.
ma, yukselme. (bkz : irtika').
JL~M;I
astr. yddlz
ilgilL [mUen. "irticaiyye"].
bUIOga erinciye kadar besleme. 2. kokulu
yapma.
0
irtidc-. ecram :
mesi.
(a. L ra'$'dan) : ra'·
bir yerde oturma.
irtibal
(a. i.) : c;;alkanma,
kabarma.
irtidf
irtia~-. mest : sarho~,baygm titreYi~.
irtibak
ge-.
sarsma, sarsmtl, c;;alkalama; tahrik.
tias ).
irtibah
ta~lp
( a. L) : deprenme,
t,:,tulma, titreme,sarsdma. (bkz : irtiac, ir-
irtibab
umma,
(a. i. rUcO'dan.)
irtic:ac
silkinme, slc;;rama.
irtiba'
(a. i. reca'dan.)
edi~.
ri danme, geri danUcUIUk, eskiyi isteme.
).
( a. L) : i1erleme, ileri
(bkz
irticac-. derya,: denizin kabarmasl.
1,,)'"'L..iJ 0\
irtia~
"L£o\
.J
irtia~) .
gec;;me.
~eye
irtic:a'
umidetme, Umit
irtiilc:
rim
3. baglantl, ibarelerin birbirini tutmasl.
insicam).
gUrI~
me; top. gUrleme.
irtidz
jLfM )\
(a. i.) : 1. klsaltma.
(bkz : ihtisar). 2. edt bahr-i recez'den
me. (bkz : bahr-i recez).
irtida'
c;;ar~af
gibi bir
..\~M)\
~eye
~iir
sayle-
(a. i. rida'dan.) : ortUnme,
bUrUnme.
535
irtida'
(a. i. rlda'dan.).
irtidi'
(a. i.)
irtida'
yasak alan
.)1 ~ )\
irtiha~
(a. i.) : rztrrap
(a. i. reddiden.) :
is-
lam dinini brrakarak ba$kabir dini kabOI etme.
(bkz : riddet).
irtihaz
(a. i.) : rezil, kepaze
alma.
irtika'
(a. i. redi'f'den)
irtidaf
or·
dma dU$me, ardl slra gitme.
irtifa'
t. LAi;l
(a. i. ref'den. c. : ir-
tifaat) : 1. yUkselme. 2. yUkseklik, yUkselti..
irtifa' -almak : ogle vakti, GUne$'in yUksekligini
olc;:erekzamanl tayin etmek. 3. ortadan kalkma.
4. terakki etme, ilerileme, yUkselme.
irtifa~i bahri :' jeod. yeryUzunde
bulunan bir
noktanm deniz yuzune gore yuksekli~i rak,m, ki,
barometre ile olc;:ulUr.
irtifa-I hakiki : astr. her hanqi bir ylld,zm bulundugu mevki ile rasldm bulundu~u mevki ve
hatt-I istiva-i semavi duzlemi arasmda mahsur
kavsin derece cinsinden aC;:lkl,gl.
irtifad
.)LA>~)\
kazanma. (bkz
( a. i.)
kesbetme,
iktisab) .
( a. zf. )
yuksek-
likc;:e, yukseklik bakrmrndan.
irtifak
JLAi;l
(a. i.)
fiatlarln art-
masl, .yukselmesi.
irtigab
8.
~L:.i;l
(a. i. rlhlet'den) : 1.
goc;me, qoc;etme. 2. olme.
irtihin
536
~LA,~)
("ka" uzun 'okunur~
irtikab
~ts::.,~)
(a. i. c. :, irtika.
bat) : 1. kotO bir ;$ i$leme. 2. yiyicilik, rU$vet
yeme.
irtikak
( a. i.) : qorunu$te
cerbezeli oldugu halde, gerektigi zaman soz soyle.
makten aciz kalma.
irtikam
(a. i.)
ylgllma, ust
Oste slkl$ma .
irtikas
irtikas
("ka" uzun okunur.
U'"'
ts::.,-;I
(a. i. rehn'den;) : reo
(a. i.) : 1. ba$a$a~1
2. (bkz : muzdahim).
irtika~
("ka" uzun okunur.
a. i.) : sava$ta askerlerin birbirine
irtikaz
j~~)
karr~maSI.
(a. i. rekz'den.):
1. rekzolunma, saplanlp yerinde durma, dikilme.
2. baglanma. 3. hek. nablz atma, segirme.
(a. i.) : 1. Iztlrap
duyma. 2. hamilenin karnrnda l;ocuk oynama.
irtima'
!'oLe .\
J
(a. i.) : ok gibi atrl.
ma, yekdigeriyle atl$ma.
irtimas
irtihal-i dar-i beka, irtihal·i dar·i naim ~ 01 me.
hin olarak alma; almma.
irtikab
irtikaz
("ga" uzun okunur.
i. ragbet'den)· : heveslendirme, isteklendirme.
irtihal
8.
a. i.) : bekleme, gozleme. (bkz : terekkub).
yuvarlan'ma.
(a. i.) : 1. biri, ken.
di dirsegine, yahut koltuk ya6tlQma dayanma. 2.
dolma [bir kap]. 3. anat. ikikemigin hareketsiz
kalmak uzere mafsallanmasl. 4. hacet taleb etme,
ihtiyac;: duyma.
irtifas
("ka" uzun okunur.
i.) : 1. yukarr l;rkma, yukselme. 2. yuksek dereceye ula$ma. (bkz : irtibah).
a. i. raks'dan.) : * salrnt.l; astr. * salrnrm.
lL:oLA>~J.\
irtifaen
V8
srkrntl ic;inde bulunma; huzOru ka~ma.
geri durma, c;ekinme.
irtidad
(a. i.) : ucuz sayma,
saydma.
(bkz : irtiza').
~eyden
irtihas
(a. i.)
suva dalrc!.
(a. i.)
Iztlrap ic;in.
Irk, dalglc;:llk.
irtimaz
de k,vranma.
Isa'
if IJM)
irtimaz
natlp
s,~ratma.
1. yerinden oy-
(a. i.)
2. birini koruma.
(a. i.)
irtisa'
(a. i.)
irtiyah
(a. i. resm'den. c.:
irtisam-, xu kesir·if vech : jeod. Cassini ve Ort_
ner adlannda iki " geodesien" tarafmdan tatbik
edilmi$ bulunan klsmi
" conforme" bir irtisam
$ekli. [bu irtisamda Arz'Jn iizerindeki avanz yetmi$ be$er kilometrelik dUz. par~alar' tasavvur ediferek bunlarJn iJ~erine irtisam ettirilmi$tir].
l'o IjM)
irtiza
silme;
irtisamat) : 1. resmi. ~Ikma, resmolma. 2. geo.
* izdU$Um.
1.
(a. i. rih'den)
ferahlama. 2. rUzgarlanlp rahatlama.
istif etme,
birbir UstUne yerle$tirme.
irtisam
(a. L): 1. bir kim-
1. iki $ey
birbirine yapl$ma. 2. di$ler s,k olma. 3. taneleri,
iki ta$ arasJnda dagUp ufaltma.
irtisad
~l~)\
irtiyad
seden bir $ey talebetme. 2. psik. irade ve arzunun i$ halinde belirmesi, fro voli'tion.
(a. L)
. bir $ey ek-
bir $eyden ziyan gorme.
irtiza'
(a. L rlza'di:ln.)
1. begenme, sec;me. 2. razl olma, uygun bulma.
irtiza'
(a. L ma' dan.)
sOt emme.
irtiza-, sabi : c;ocugun sOt emmesL
irtizah
c.. l-.4i ) I
(a. L) : 1. azUr dile-
me. 2. biraz bah$i$ alma.
irtisami, irtisamiyye
J\j" oJ.\
irtizak
(a. s.) : * izdO$iJmsel.
(a. L rt,zk'dan.)
rlzlklanma nZlk alma;
(a. i.)
irtisas
irva'
yaydma, gizliligini kaybetme.
l'oL.:..i ;I
irti$a'
(a. L ri$vet'den.) :
rO$vet alma, rU$vet~ilik. Bab·, irti~a : rU$vet kapiSI. Erbab·, irti$a : rU$vet~iler, rO$vet yiyenler.
irza'
irza'
( a. i.) : 1. emerek
azar azar i~me. 2. hek. vUcOdun herhangi bir taraflnda toplanan suyu, vUcOdun dl$an atmasl.
irtitac
(a. i.) : soz sayler-
kanma. 2. anat. vUcuttaki organlann ve 'mafsallann, kaltnla$masl.
(a. L)
nabetle
~all$ma.
irtiya'
irtiyab
(a. L) : emzirme, emzfrilme.
J-,,::, )
(a. i. razv'dan.)': razl,
irza-yi tarafeyn :. iki tarafl
tlrma.
irze
razl etme,
uzla$-
(a. L) : otluk, c;aYlrilk
irzlz
J:.j)1
(a. L)
1. titreme. 2.
dolu tanesi. 3. dik ses.
1. i~erek
(a. L)
irtivah
t l_,,::,)
yer.
ken dili tutulma, kekelemeye ba$lama.
irtiva'
(a. L) : suva kandlrma;
hO$nOdetme ganlUnU etme, kandlrma.
(a. L re$ha'dan.)
toprak kabdan slzma; terleme.
l'o I", ;I
irva ve iska ('I<a" uzun okun~r.) : sulama ve
suva kandlrma.
isa
LS~
(a. h. i.) : 1. dart bUyiJk
peygamberden biri olup
incil nazil olmu$tur.
kendisine
Isa
-vahi yoliyle-
teselli edipsablr-
IIIlga te$vik etme, edilme.
t
~M
(a. L) kork ma, iJrkme.
)
~L.: oJ.\
M
$Uphelenme,
duraklama.
$Uphelenmeden.
isa'
l'oL..aI,\
vasiyet yapmlya
(a. i.)
: 1. vasi yapma,
me'mur etme. 2. vasiyet etme.
(a. i. reyb'den.)
Bi-irtiyab
:
$Ophesiz,
Isa'
(a. L) : 1. zenginle$tirme,
zenginle$tirilme. 2. geni$letme.
S~7
isabet
isibet
(a. I. savab'dan.) :
1. rast gel me, dogruca gidiperi$me, yerini buldU$me, tutma,
ma. 2. dogru bir fikir soyleme.
dokunma.
a.
isabet-i ayn : goz degme.
tl~\
isam
( a. I. ism'den)
) l....\
isar
2. esirfik. Kayd-. Isar
isibet-i re'y : fikir dogrulugu, yerinde bir dU$Unce.
gO-
naha sokma, sokulma.
-( a. i.) : 1. bag, sargl.
esirfik bagl.
•C..... I
J
Is'ar
(a. i.) : narh koyma,
fiat bit;me.
isibet--kar
(a. f. b. s.)
Isa..
betli, dogru rasthyan.
Is'id
(a. I. suOd'dan.)
yUk-
~~\
Isar
ihtiya~larrn
gerekfi
(a. i.) : 1. ikram;
bah~i~
2. comertlikle verme. 3. d6kme, sa~ma, serpme.
4 .. kendi muhta~ oldugu halde bah$i~ verme.
seltme, yuk~rr ~Ikarma.
Is'ad
is'ar.., havayic-i zaruriyye
fratml tesbit etme.
(a. i. sa'd'dan.)
mes'Od
etme, kutlu klima.
)l:.i\ , ) ..il
Is'ar, Isgal'
("ga" uzun
okunur. a. i.) : t;ocugun di$ i;lkarmasl .
Isaet
.::J L ....\
(a. I. sO'dan).
i'sar
tUlUkte bulunma, koW i$ i$leme.
is'af
(a. i.)
i'sar
(a. i.)
2. blrini, bUyOklere
eseflendirme, da-
)L.c\
(a. i.)
Mekke putla-
1.
(a. i.)
90~le$tirme.
2. fakirle$me.
i'sar
rtltma.
isaf
zemmetme,
birinin istegini
kabOI edip verine getirme.
isif
sOr~dUrme,
(a. i.) : 1.
ayak kaydlrma.
kotOleme.
(a. i.) : 1. Ikindi zama-
nmda bulunma. 2. klZ, gelin olma !;agma gel me.
3. kaslrga.
rtndan biri.
Isar
Isaga
(a. i.)
kallba dok-
)~...\
ke~1
(a. i.)
memeslne
takrlan- kese, torba.
me, kahba dokOlme.
isaga
4i l....\
isare
(a. i.) : kolayllkfa yutulma.
isaga-i taam : yemegin kolayhkla yutulmasl.
isah
. l-J I
c-
(a. i. vesah'dan.) : kir-
fetme, kirletilme.
isal
J~\
(a. '1. vUsOI'den) : vusul
oJ L\
(a. I. seyelan'dan) : akltma.
isam
538
isas
(a. i.)
(a. I. ism'den.)
!;ok, slk, karJ$Jk
(a. i.) : 1. goz uciyle
bakma. 2. cemiyet. 3. servet, zenglnlik.
isave
(a. I.) : gammazhk, a912:
karahgl.
isbah
ct~\
(a. I. sebh'den)
suda
(a. I. sebl'den.)
gon-
yUzdUrme, yUzdUrUlme.
isile-I diimu' : gozya$1 dokme.
bir su~un gerektlrdiQi netice.
tozu havaya
ve uzun sa!; ve nebat.
Isase
buldurma, buldurulma; vardlrma, vardlrdma, ula~
tlrma, ula$tlrrlma.
isale
(a. i.)
kaldlrma.
eeza,
isbil
derme, gonderilme, yollama.
iskan
isbit
(a. LsubOt'dan) : 1.
~ahit va delil gostererek dogrusunu meydana ~I.
karma. 2. var etme. [mahvetme
mukabili]. 3.
manto ~ahit, .. tanlk. (bkz : mueyyede). 4. mat.
ispat.
isbat·i huner
(f. s.)
1. ak, beyaz
renk. 2. beyaz renkli [~ey]. (bkz
sefid, sepid).
isfidac
(a. L) : UstU~.
~"\
isfiyye
maharet gosterme.
isbat·i vutOd
mao
..\..A-.\
isfid
varllglnl gosterme, hazlr bulun·
~lr-'\
ishab
isbatiyye
fels. * olgueuluk,
(a. L)
2. fazla tamah efme. 3. tUrW
4...9
ishiklyye
ustUbe~.
(a. s.) : Hz. Isa'nm di.
isevi
ninden olan. (bkz : Mesihi, Nasrani).
~ J-~
iseviyyet
isfanah
panak. (bkz
isfanahiyye
(a. h. i.) : Kadiri
( a. L)
~~
Hlristi·
nasraniyyet, mesihiyyet) .
t~·lA....\
( a. L) : bot.
IS-
ispenah ).
L) : ." Ispanakgiller.
(a. i.) : sabah namazrnrn
aydrnllkta krlrnmasl, yani ortallgrn
edilmes.i.
isfehbed
~\
isfenc
~
\
a~r1masrna
tehir
(f. L). (bkz : ispehbed).
j~"\
ishan
isfence, isfenci
peri~an
~\
..l:i,., \
ishan
jl:::.:....\
)t-' I
(a. i.)
gUcendirme, da-
nltma.
("ka" uzun okunur. a.-
iska'
i. saky'dan)
irva' ).
sulama, su verme, suvarma. (bkz::
tA,"\
u
("ka" uzun okunur. a•
i.) : ate~i yakma.
~ \s:.\
(a.h. L) : mu'tezi-
leden bir flrkanln adl. [kurueusu EbO Ca'fer.UI.iskaf'a nispetle bu adl alml$tlr.
Ju,"\
iskal
(f. L) : bot. 1.
(a. L) : ISItma, ISltll-
(a. L) : geee uyutmaylp uya-
1L;".....\
(a. i.) : zool. sUngerler.
(a. L) : $arap.
dU~mani peri~a,.,
edilme.
nlk bulundurma.
iskafiyye
beyaz biber tohumu. 2. ak~aaga~.
mu-
ma; klzdlrma, klzdlnlma. (bkz : teshin).
ishan·. ayn: goz klzartma, a9latma.
i.) : aglr
iskin
isfendan
h. }.) : tas. Ha-
( a. i. sehl'den.)
( a. L) :
etme, dU$man
iskab
(a. L) : sUnger.
(a. s.) : sungere benzer, sUngerimsi.
isfend
- (a.
ishal·.tlfli : hek. [ye~i1] l;oeuk amelL
ishlit
isfar
isfenciyye
l_\
Jlr--\
ishal
ishar
et:>-l.:i,..,\ (a.
.'
renk de-
layim dl~anya crlkma, icr sUrme, sUrgUn.
tarikati kollarrndan biri. [Kurueusu $eyh isa'ya nis, petie bu adl alml~tlr].
yanllk. (bkz
~eylerden
fifiyye tarikati ~Obelerinden birL [Ebi ishak ibrahim bin $ehriyar·ul·MUr~id.UI KazrOni tarafrndan
kurulm~~tur].
isbidic, isfidac
iseviyye
(a. L) : 1. ~ok soyleme.
~i~tirme.
fr. positivisme.
(a. i.) :
saeayak, ["usfiyye"
(a. L)
~eklinde de kullanllir 1.
~ey
("ka" uzun okunur.
8.
yUkletme, yUkletilme.
j ~\
(a. i. sUkOn'dan) :
1. sakin klima, oturtma, ev sahibi etme. 2. yerle$tirme.
539
iskan.J muhacirin
iskan·J muhacirin : muhacir (*
tirme. 3. bir harfi sakin okuma.
;ts::.\
iskar
no~
go~men) yerle~_
(a. i. sekr'den.)
sar·
etme.
.1, Lt....\
iskat
("ka uzun okunur. a. i.).
(bkz :_ Iskat).
w
iskat
(a. L sUkOt'dan.) : 1. sU~
ts::.\
kOt ettirme, susturma. (bkz : tebk1t). 2. mUnaka·
~ada, cevap veremiyecek hale qetirme, agzrnl ka·
patma. (bkz : ilzam). 3. kandlrma, razl etme.
iskendan
(f. i.) : ki·
(')L,I.
islam
(a. i. selam'dan. c. : is.
lamiyan) : 1. Hz. Muhammed'in Allah tarafJO.
dan tebligine me'mur oldugu din. 2. bu dinde
olan kimse, MOslGman. Ehl·i islam': islam d1nin.
de olanJar. HOccet.OI.isla.m : imam-, G.azzali (Ga.
zali) nin lakab•. Seyf·OI.lslam : Halid bin Velid'in
Jakabl. $eyh.OI.islam : Osman" imparatorluQu'nda,
kab1nede sadrazamdan sonra yer alan ve din i!?leri.
ne bakmakJa beraber, dUnya i$lerine de din bak••
mrndan karr~an ve ~er1at i~leriyle ugra$an Babl Me~ihat'rn reisi. [ibn·i Teymiye gibi bUyUk din alimle.'
rinden bazllarrna da "~eyhGlislam" denilmi~tirJ.
l.! )L,\
islami
(a. s.) : islam dinine,
islam halkrna mensup, bunlarJa i1gili olan.
jL.A )L,\
islamiyan
lit. (bkz : kufl).
( a. f. islam'rn
c.) : islam d1ninde olanlar, MOslUmanlar.
iskender
(h. i.) : Makedon-
ya
klralr
Phyfippe'in
oglu
olup, Aristo'dan
ders alml~ ve yirmi ya~rnda hUkUmdar oJmu~tur.·
Divan Edebiyatl'nda iskender~i zU.I·karneyn (= iki
boynuzlu iskendert, iskEmder.i Rum1, ~eklinde ge..
~er. Yunanistan'l, Iran'l, bUWn Anadolu'yu ve Suo
riye'yi ve Mlslr'l, Hindistani, ist11a eden bu me~
hur kumandan 33 ya~rnda olmU!?Wr.. (m. O. 356 ~
323). ["Skender" ~ekli de kullanlllr].
(h. i.) :
iskender.name
Ahmedi'nin, BUyOk iskender'in hayatrndan ve se·
ferlerinden bahseden manzum bir eseri.
.:1';:"\
iskerek
iskfl
J:L\
( f. i.)
hl<;:klnk.
(a. L)
bot. yabani
sogan, deniz soganl.
iskiz, iskize
o'::.L\
~-(".... \
(f. L) :
1. hayvanm, Orkerek attlgl <;:ifte. 2. hayvanln Sl~
raYlp klC:; atmasl.
isla'
islac
~y{.....\
(a. L) : teselli etme, avutma.
l:- y{~\
(a. i.) : kar ya~dlrma,
karll olma, kara tutulma.
isliik
(a. i. silk'den.) : 1. Sl·
raya koyma, dOzenleme. 2. yola getirme. 3. sOlak
ettirme, meslege sokma, sokulma.
islal
J ~. . . \
(a. i. sell'den.)
~ 1. SIYI.
rrp ~Ikarma [krll~, bl~ak]. (bkz : sell). 2. vere.
me ugratma, verem etme.
540
islamiyyet
(0. L) : islam-
Irk, MOslGmanllk. [Arap~a'da boyle bir kelime bulunmamasl ·baklmmdan- yanll~ ise de, bizde kullanrllr olmu~tur].
islas
w){"\
(a. i.) : U~ tane yapma,
Uc;e bolme.
ism
r-:\
(a. i.
C.
:
esami, esma') :
isim, ad. (bkz : nam).
ism-i a'zam (en bOyOk ad) : Allah'rn Kur'an'da
ge<;:en yUz isminden
doksan dokuzu belli esma·i
hOsna'smln fevktndeki adl, "Allah veya HUve ismidir" diyenler vardlr.
ism-i cins : gr. dns isim, bir cinsten, bir neviden olan ~eylerin hepsine verilebilen bir ad: "vi·
layet, karpuz, kedi.." gibi.
.ism-i fail : ar. kendisinden fiil, i~ '~Ikan kimsen:n slfatl : "fail, hadim, saim, katip.." gibi.
ism·i hass : gr. has isim (* ozel ad); yalnlz bir
kimse, bir hayvan veya bir ~eye has olan isim:
"Ahmed; GUne~; Zonguldak.." gibi.
ism-i i~aret : gr. kendisiyle muayyen bir !?eye
i!?aret olunan kelime : "bu, ~u, 0.:' gibi.
ism-i mef'OI : gr. failin fiili, kendi Uzerine ge<;:en
kelime : "mefOI; magdOr; mahsOs.." gibi.
ism-i mensub : gr. kelimenin sonuna nispet yesi
denilen bir i getirilerek yapdan sifat : "islam1;
sUkOt1.." gibi.
ism-i tafdil : kazandlgl slfat ve mana <;:ok ve
kuvvetli olan va TUrk~ede : (daha, en, pek, ~ok)
keIimeleriyle anlatllan soz. ["akdes" (daha, pek.
en kutsal); "ahmer" (daha, en, pek klrmlzl);
esved" (daha, pek, en kara)].. gibi.
ism-i tasgir : gr. manasmda kU~UklGk olan isim ':
" abd" den "ubeyd" (kulcaglz, koJe); "batrn" dan
"buteyn" (karrnclk, ufak karrn).. gibi.
II
ispehbed
ism
nah. (bkz
II
asam)
( a. i. c.
gO-
su~,
t~\
isma'
(a. L sem'den. )
seltme. 2. bir verde uzun zaman kalma.
C~\
ismailiyye
isna·a~eriyye
(a. h. i.) : bazi
ileAl
(a. i.)
1. ta'mam!ama.
2. sona erdirme.
..:..~I
(a. L) ... sukOt ettirme,
susturma.
(a. L) : 1. ma'sumluk,
ismet
gOnahslzhk, temizlik. 2. haramdan, namusa dokunur haHerden ·~ekinme. 3. erkek ve kadrn adl.
(a. b. s.) : on
isn~-a~er
iki. Em'a·yi
~i1lerin son imam olarak tanldlklarl imam-.
Ca'fer'in bOyuk ~Iu ismail'in kurdugu bir flrka
va bu flrkadan olan kimse.
ismat
isna-a~er
(a. L) : 1. samahatlJ,
comerd klima. 2. mUlayim ve itaatli etme.
ismam
(a. L) : 1. degerini yOk·
isna
J~Jt.
tirme, dinletme.
ismah
: on iki -parmak baglrsagl.
~ . /""~j;.
klmmdan yOksek kimselere, sultan ve ~ehzadelerin
kLZlariyle, bunlarm hanlmlarma verilen bir Onvan
idi. [padi~ah klzlarma "devletlU, ismetlU" denir·
di]. (bkz : ismet-meab, ismet-penah).
isnacl
L c. : isnadat) : 1.
(a
wbl.:_....\
isnadat
(a. L isnad'In c.):
bir kimseye nispet edilen, yukletilen~eyler. (bkz:
isnad).
cL....-1
~.... \
( a. L) : sUrme
ta~l,
(a. i. sinn'den.) : 1.
di$ gelme. 2. ya$lanma, ihtiyarfama.
isnevi
is .J~"\
( a. s. )
gunune mensup. 2. i. her pazartesL
adam.
an-
~~'\'''\
isneyn
( a. s. )
1 ~ pazartesi
aru~
tutan
1. iki. 2. i.
pazartesi.
).,).........1
( a. i. semra'dan.) :
esmerle$'me, kararma, kara olma, karayaglz olma.
ismiyye
isneyniyyet
...:..:......... 1
..:-:i:~"\
( a. L)
ikilik,
ikiden ibaret alma, fro dualite.
(a. i.) : fels. ." ad-
~rllk, fro nominalisme.
isim alma hali.
(a. s.)
isnan
(a. s. ism'·
timon.
ismiyyet
(a. L c.) : 1.
isnan, isneyn
di~ ~Ikma,
den.) : gr. isme mensuPi isiml*\. ilgili. Ciimle·i iii'
miyye : isim cUmlesi.
ismirar
w~) l:-.. . I
isnadiyyat
isnad ile i1gili du~unceler. 2. asll olmadlgl halde
birine yukletilen sozler.
(a. f. b. s.)
ismet·penah
(bkz,: ismetlU, ismet-meab).
-L.tl
isnad ile
(a. s.)
i1gili.
1. ikL 2. i. pazartesi.
. ismetlU, ismet-penah).
ismid
(a. b. i.) :
bir ~eyi, birisi i~in yapn deme.. 2. iftira etme.
3. peygamber. sozu alan hadislerin, slrasiylE3".( kim·
ler tarafjndan
soylenegeldigini bildirme.. -4~.
rnusned (* yuklem) ile musnediileyh (* ozne) ara.
smdakiilgi. Turk~e'de : "-im -~in, -dim, -dik.."
gibL-.
(a. s.). (bkz
ismet.meab
j\
Ca'feri mezhebinin oniki imam telakkisine daya.
nan kolu.
isnadi
(a. s.) : derece ba-
ismetIU
ismi, ismiyye
1. medhetme. 2.
(a. i.)
isna'
!?ukretme.
cunah, zenb).
(f. L)
ispah, ispeh
asker. (bkz: sipah, sipeh).
(a. i.)
isimlilik,
dar,
ispehbed
",,~;_.... \
ba~bug.
(bkz : spehbed).
(f. i.) : -hOkUm-
541
t l+--I
ispenah
~I
kalkan [alet].
(f. L)
~.-I
/
bot. fes·
(f. L)
r"" J'.-I
I
.( f.. L)
¥
: feslegen.
durmu~.
istade·i mevk,·i ihtiram
...w.-I
(f. s.)
beyaz, ak.
)lk-I
istar
(f. b. L)
ispid.kar
ka.
(a. i. satr'dan.) : yazl
istare
0)
l:-.I
(a. i.) : perde, zar.
l:_..... 1
(f. i.) : yJldlz. (bkz :
( i.) : 1. u~ak, yana~ma.
ispir
2. arabaclnln yanmda bulunan at
.ll
isr
(a. i.) : 1. iz, eser, alamet,
c.\r-\
kevkeb, necm, sitare) .
t. 1..1"-'"1
(a. L sirayet'den.) : geee-
istel
J:_I
istem
r
N
(a. i. sUr'at'den) : sUr'at·
tem. (bkz
fendirme, hlzlandlrma, <;abuklandlrma.
(a. i. sirae'dan.)
icrac
rna, yandlrma.
J1..r-1
israf
(a. L)
istebrak
(a. i.
•
.'
~'.
I.,'
,..:,~"
I
sitem).
(f. L) : 1.
c.L..aA:....\
ist,ksa'
(a. i.) : bir~eyin aslml
)L..aA:....\
istiksar
bir
~eyin
. (a. L kasr'dan.) :
klsaltdmasJnI isteme.
(a. i.) : dert bUyUk
(a. i. klsas'dan.) :
istiksas
klsas isteme, birinin
(a. h. i.) : Hz. Ya-
israil ogullar•.
1.kutupla~ma,
birle~tirme.
~eriata
u\..1l:....\
isbktab
kub'un lakabl. Beni israil
~irkin,
egrenmiye <;ah~ma, dikkatle ara~tlrma, ara~tlrllma.
(a. i. israf'm c.)
melekten klyamet kopacagml ettUreeegi boru He
bildirecek olan biri: SGroi isrifil : israfil'in klyamet kopaeagmda otttirecegi boru.
israil
(a. i.) : zulOm ve si.
~
gereksiz yere hareamalar.
israfil
1
t,;ok <;irkin ~ey; korkunt,; surat. 2. kabus, karabasan. 3. dev; ~eytan. 4. s. eesur, kahraman, yiN
git.
gereksiz yere harcama. (bkz :. ibzar, teb.
israfat
(f. i.) : gol.
is.tenbe
yak·
(,
seref'den. '~,.:' ,is·
sirma
ile i~lenmi~ bir <;e~it kaba kuma~.
leyin yUrUtme, yUrUttilme; genderme. Leyle-i isra',
$eb.i isrS": Hz. Peygamber'in mi'rac gecesi.
isra'
0)
istare
u~agl.
2. meslek, gidi~.
isra'
542
(f. i.)
yazma, yazdma. (bkz : tastir).
'1aycl.
rafat)
zir) .
tl:....\
It
bot. taze fil iz, budak.
-istan (f. e.). (bkz : -sitan).
(bkz : sefid).
ni~ane.
!ll:...,1
istah, istak
konak.
ispid
saygl vaziyetinde duro
mu~.
( f. L) : saray, ka·
isperlos
~ane,
(f. s.) : ayakta
istade
(bkz : ispergam). [Arap<;asl "daymuran" dlr].
sir tut·
ma, gizleme.
israr·, esrar : slrJann gizlenmesi.
legen. (bkz : isperhem).
isperhem
(a. i. slrr'dan.)
israr
(bkz : cUnne, siper.)
ispergam
(a. i. c.) :.
israil agullan kitaplarmda olup, oradan aktanlan
hurafemsi bazl hikaye ve menkabeler.
(bkz : isfanah).
isper
.:.>~I.rl
israiliyyat
Ispanak.
(f. L)
gore olUmUnU isteme.
(a. L kutb'dan.) :
bir kutuba
baglanma, kutuplarl
2. fiz. * polarma, fro pola,..isatlon.
istibdad
dam.
(a. L)
istlktar
latma, damlatJlma. (bkz : taktir).
(a. L)
istlsfa'
:
1. hali.
sml alma, h€ilisi almma. 2. m€ideni eritip tasfiye
etme.
istlslah
.. \
c.~.ai
~eyi
iyiligini isteme, bir
(a. L)
t....l.:..aL....\
istlsna'
bir
(a. i.): bir
~ey
yapmak uzere sanat ehlinden biri ile
yapma.
istltla' ,
~eyin
iyi gorme.
t....){b;.... 1
anla~ma
L tulO'dan.
(<1.
c. : istltlaat) : anlamrya, bilmiye, ogret1miye
~a·
II~ma.
istltlaat
wb)(k....\
(a. L istrtl€i'rn c.)
J){h:....\
ne~e,
,,;-,\,.,h:....\
(a. i.)
1.
1...1
l..-L..,',
(a. i. bu'd'dan.) :
isti'bad
(a. 'i. )
tarab,
istibahe
ob-l~\
1.
i~ine
istibak
alma, i!t ine sigma. 2. tutma, kaplama.
J~\
o,;)l..:..-.\
(a. i.) : bir ~eyin
iadesini, geri gonderilmesini isteme,fels. fro
viscence.
revi~
(a. i. avn'den.) : avn, yard,m isteme. (bkz
tinead.
w\) L.:-.\
is·
(a. L istiare'nin
c.). (bkz : istiare).
istiare
0) l..:.:..-, \
",,' LL....I
istibane
.(a. i. e. : istiarat):
istiare-i mekniyye : ed. bir te~bihten mu~ebbe
hun bih (kendine benzetilen) kaldlrllarak yalnlz
mu~ebbeh
(benziyen) in soylenmesiyle meydana
gelen i~tiare. Mesela : "~u kar~rmlzdaki mah~er
yarl$ etme,
: mey·
(a. L)
(a. L) : rUya tabir
ettirme, ettirilme.
istibar
(a. L)
muayene
etme, yoklama.
istibda'
1. odun!t alma, birinden egreti bir ~ey alma. 2. ed.
bir kelimenin
manasml muvakkaten ba~ka bir
kelime hakkmda kullanma. Mesela : bir askere
"arslanrm" denilmesi gibi.
(a. i.)
kimseyi
danda olma, belli olma, a!t1k, a$ikar olma.
isti'bar
istiane, istianet
istiarat
bir~ok
~all$ma.
birbirini ge<;miye
istiade
(a. L e. : istibahat) :
1. mubah sayma. 2. kan dokmiye,
yok etmiye izin verme.
( a. L)
ku/;
(a. L)
kole edinme.
eglenee isteme, arama.
istiab
(a. L iyaz'dan)
istiaze
1. "eOzU bi-Ifahi min-e$-~eytan-ir-racim" veya "ne·
OzU' bi-lIah", "el-iyazU bi-lIah" gibi sozler soyliye- '
rek Allah'a slgmma. 2. srgmma.
uzaksama, uzak gorme, ihtimal vermeme.
amele tutulma. 2. bo~anmaYI isteme.
istltrab
(a. i. ivaz'dan.):
istiiiza
ivaz olarak, kar$llJk olarak bir ~ey isteme.
istib'ad
anlamlya, bilmiye, ogrenmiye ~alJ~malar.
istltlak
kudursa, !tlldlrsa" mlsralildaki : "kudursa, ~Jldlr.
sa" gibi.
istiare-i musarraha : ed. bir te~bihten mU$eb.
beh
(benziyen)
kaldrrJlarak,
mU~ebbehUn bih
(kendine benzetilen) in soylenmesiyle meydana
gelen istiare. Mesela : hareketli bir !toeuga "el'
va" denilmesi gibi.
istiare-i' telmihiyye veya tehekkiimiyye : ed. ~a·
ka, latifeve aiaYI i~ine al,an bir istiaredir. Mesela, til kinin e$ege : "gelsem olmaz ml huzura,
a benim arslanlm" demesi gibL
J.\..l~1
(a. i.) : 1;
kU~Uk
aptesten sonra . akmtrYI tam antma. 2. nikahla
alrnan bir dulun gebe olmadlgma kanaat getirmek
i<;in bir hayz gorUneiye kadar ona yakla$maktan
r;ekinme.
(a. L)
istibdii'
bedi', nadide
sayma.
istibdiid
,;)1..l~1
(a. L) : 1. keyfi
idare sistemi. 2. idarede taZYlk, baskl. [kelime,
543
istibdad·karane
Arapc;a'da : "ba~1r
ma" manasmad,r.].
ba~ma
olma, mOstakil bulun·
""\)~,:)\~~\
istibdad"karane
istibdat ile idare olunana
idare olunan.
yakl~lr
istic, istac:
ma.
istic:ab
sOrette, istibdatla
(a. L)
vacip gor.
me; haklr sayma.
isti'cilb
(a. i. bidl va
istibdal
istibdal.i miisec:c:el : huk. [eskiden] IOzOmuna
hOkmolundugundan dolaYI nakzl caiz elmlyan is·
tibdal.
(a. L beheet'den.) :
(a. i. aceb'den.)
taaeeObetme, hayrette kalma,
(a. i. eevab'dan.) : duanln
Allah tarafmdan kabOI olunmasl.
istic:ade
;),:)~I
I
(a. L) : deniz
gibi geni~, nihayetsiz olma; c;ok
hip olma.
geni~
(a. i.) : kerem va
ihsan isteme.
istic:al
,L..:..LI
..I
•
~a~ma.
istic:abe, isticilbet
sevintne, yOzO gOlme.
istibhar
(a. i.)
(a. f. zf.):
bedel'den.) : 1. degi~tirme, de~i~tirilme. 2. bir
~ey verip, verine ba~ka bir ~ey isteme. 3. asker·
ligini bitiren erlere tezkere verip, verine yenilerini
alma. 4. bir vakfl mOlk ile mObadele etme.
istibhac:
C L\ " ~:L\
sura.
(a. L)
ta'dl edil.
mesini, sonraya blrakllmasml isteme.
bilgiye sa·
isti'c:al
(a. i. aeel'den.)
acele etme, tez elmaslnl isteme, c;abuklandlrma.
istibhas
(a.L) : bir
yin dogrulugunu anlamak ic;in geregi gibi
riP
~e·
ra
istibka'
("ka" uzun okunur.
a. i. beka'dan.) : 1. devamml, sOrmesini isteme.
istibka·yi tevec:ciihleri... : teveeeOhOnOzOn de.
vamml .. 2. muhafaza etme, saklama, koruma, fro
c:onservation.
I
istibra'
I'-\~\ (a. L). (bkz : istibda' 1).
istibsar
istic:ar
ara~tl'
soru~turma.
)L.a..LI
(a. i. basal"dan.)
(a. i. eel"den.)
ki.
ile tutma, kiralama. (bkz : iktira').
istic:are
C)
l:r:-L.. . . \
(a. i. cevr'den.)
yardlm ve korunma isteme.
istic:aze
"jl::J~1
(a: i. eevaz'dan.) :
1. izin isteme. 2. yazdan ve sunulan bir manzO·
me ic;in eaize, para isteme.
istic:bar
)l~1
( a. L eebr'den.) :
cebir gosterme, zorlama.
'basiretli elma, hesaplr hareket etme.
'istic:hal
istibsas
(a. L) : bir ha·
berin ke~if ve'izahml isteme; bir haberin dogru.
lugunu anlamlya c;all~ma.
istib!?ar
,l~1
..I
(a. L) : mOjde al·
ma, haYlril bir haber alrp sevinme, ferahlama.
istibta'
ket etme, geeikme.
isttbtan
istic:lab
(a. L)
i~in
u)b,.:i....-,I
( a. i. celb'den.)
1. eelbetme, c;ekme, c;ekilme. 2. fels. uyandlrma.
U" l~~-,I
( a. i. cins'den.) :
einsine benzetme.
istic:vab
jlk~\
( a. i. eehl'den.)
cahil sayma.
istic:nas
(a. i.) : ag,r hare·
JLr=:=i.. . . 1
~\~\
(0. i. cevab'dan.):
1. sorup cevap alma, cevap alma maksadiyle soy·
letme. 2. sotgu. (bkz :' istintak).
ic;yOzOnO bilme.
istic:vab·name
istibvar
hlrslanma.
544
) \..r,:i....-,\
(a. i~)
klzma.
(a. f. b. i.) :
sorgu hakimi tarafmdan al,man ifadelerin yazrld'QI
kaglt.
istifham., inkarl
istida'
(a. i.)
istidm'
el uzatma.
(a. i. veda'dan.)
birinin yanma blrakma; bir
bir adama emanet etme.
istid'a'
.. ile
~eyi
saklamak Uzera
..>-:--'\
(a. i. dua'dan.)
2.
(bkz
(a. i.). (bkz : istizaa).
(a. L) : 1. dogrulma.
istidad
(a. i. istid·
lal'in c.) : deliller, $ahitler.
istidlalen
(a. zf.)
istidlal
yoliyle, delil i1e.
1. yalvararak isteme. 2. istIda, di/eke;e.
arz·i hal).
istidaa ~ ~L\
istidlalat
all~ma.
istidrac
~ 1)..>-:.....\
(a. L derece'den.):
1. derece der-ece ilerileme. 2. degeri, hakkl almad,gl halde talihin IOtfuna ugraYlp, kaderi dUzgUn
~itrrie. 3. $erircesine muvaffakiyet. 4. faslk veya
kafir oldugu belli bir $ahsln gosterdigi istege uygun harika. (bkz : ihanet, keramet, mu'cize).
istidraci\$ IJx.....\
(a. s.) : adlm ad'n1,
derece derece Olan ~ey.
istidad., said : bilek all$ma.
istidrak
istidad·, yed : el a"~ma.
isti'dad
(a. L) : 1. bir $e·
yin kabOliine, kazandmasma alan tabii meyil J ka.
biliyet. 2. akdldlk. 3, anlaYI$IJIJk.
istidame
4,.•
1..>-:..... \
1. bir $eyin dev~mrnl, sUrUp
donerek ue;ma.
.
(a. i. devam'dan) :.
gitmesini dileme. 2.
(a. f. b.
bir resmi makama dileke;e alarak yazdan,
damgaIJ, pullu yazl, arzuh§J.
:
istidane
(a. L deyn'den.) :
bore; alma, almma; odUne; alma.
istidare
yeti$-
istifa'
(a. L vefa'dan.)
tamamiyle alma, almma; odetilme.
istifa.yi k,sas : huk. [eskiden] k,sas hakklnln
bilfiil verine getirilmesi, yani cani hakkmda k,sas
cezaslnrn tatbik edilmi~ bulunmasl.
isti'fa'
istid'a·name
L)
(a. L)
me, eri$me, nail alma; nailiyet.
.:0)..>-:.....\
(a. L devr'den.) :
1. daire bie;imine girme, degirmi alma, degirmi·
lenme."2. donme, dola$ma.
isti'fi-yi kusur : ozUr dileme.
istifade
(a. s)
donerek
(a. L faide'den.
c. : istifadat)
1. faydalanma, kazanma, fayda
!;>ulma. 2. bir ~ey ogren me; bilgisini geni~letme.
isti'faf
Jli.:,..,\
. (a.
L iffet'den) :
1. kotUliikten, fena ~eylerden, gUnahtan ~ekinme.
2. afifl ik, namusluluk satma.
istif'al
istidari
(a. i. afv'den) .: 1.
affjni isteme.. 2. bir i~ten, kendi istegiyle e;ekilme.
Jl..A:....\
(a. L)
gr. isteme
manasml veren bir fiildir.
va bir daire te$kil edecek alan.
isti'fi-name
istidbar
(a. i. idbar'dan.) :
1. arka e;evirme, yUz e;evirme, yUz dondUrme. 2.
birinin arkasl slra gitme.
istldlal
J)t.4l..,\
J':J ..>-:.....\
(a. i.)
istifiza
4".~
Li:....\
(a. i. feyz'den.)
dalalette
istifham
(a. i. delalet'den c. :
istidlalat)
bir defile dayanarak
bir netice e;lkarma, deli! ile ··anlama.
F. 35
bir
feyizlenme, feyiz alma, feyiz bulma.
bulunmasrnr isteme, ayartmlya e;aIJ$ma.
istidlal
(a. i)
verden e;ekilmeyi, ayrrlmaYI bildiren yazl.
bir
$eyden
iLf'A.:.....\
(a. i. fehm'den.
c. : istifhamat) : sarma, anlama, sorup anlama;
anlamak, ogrenmek ie;in sarma. (bkz : istifsar).
istifham·' inkari : gr. menti taraflndan
sarma : "sozUmU anladrnlz ml?" gibi.
sual
545
istifhamat
istifha~at
ham'rn c.)
yi!}ler.
.:."I..\,-A:,....,\
(a. i. istif·
; sormalar, anlamalar, anlamak iste·
•Istig lA'
a -en
......~t "1._\
-"''''''''''''''
f)
(a. z.
istigmim
istifh~mi,
istifhamivve
(a. 5.) ; istifham ile ilgili,
istifkad
<\:A~\' 1.5 If'A:.... \
* soruya ait.
.)LiQ:......\
a, i. fakd'den.) ; ara!}tlrma, soru!}turma [kaYlbl].
(a. L) ; fel§h, kur-
istiflah
tulu!} bulma, isteme.
kusma, kay.
i$tifra~
(0. i. fera!}'dan.) ;
1. odalrk alma, odalrk yapma. 2. yataga ~Ima, beraber yatma.
. (a. i. fesad'dan.) ;
istifsad
bir l}eyin fesadml, bozulmaslnr isteme.
istifsar
J
,LA:......\
(a. i. garabet'den.) :
(a. i.
fesr~den.)
(a. i. gark'dan.) :
i~ine
gomUlnie. 2. tas. kendinden ge~ip dUnyaYI unutma. 3. begulma. 4. gr. Arap di.
linde, "el" harf-i tarifinin isimleri umOmi hale
koymasl. 5. ed. fazla mUbalaga. (bkz : gulUvv).
istig$i'
.~\
(a. i.) :
orWnme,
bUrUnme.
...r l~\
(a. i.) : ogUt veren,
dogru s6yliyen kimseyi dU!}man sanma.
istiha'
.l-i..,\
( a. i.) : tlra\> etme,
ettirme.
istifsiN hitlr : hatlr sorma.
• L:i:.:.,\
(a. i. glna'dan.) :
istigrak
istig$a$
sorma, sorulma.
istifti'
L:.;.:......\
istigrab
1. dalma,
if\';:"""\
•
1. aza kanaat etme, tokgozlUlUk. 2. ihtjya~slzllk.
3. nazlanma; aglr davranma. 4. ~ekinme. (bkz :
ihtiraz).
garip bulma, !}a!}ma.
(a. L ferag'dan.)
istifrag
(a. L) : sarmak,
sarrnmak.
istigna'
("~a" uzun okunur.
: Is-
tiglal, gayrimenkulU rehi,ne kOYn;1ak sOretiyle.
(a. i. fetva'dan.)
istihib
.. \
~y
( a. i. hibe'den)
hibe, hediye, bagl!} olarak isteme.
fetva almak isteme; mUfWye mUraca.at etme.
istihil
(a. i. feth'den.) : 1.
istiftah
s.iftah etme. 2. ba\>lama,
al;;llma.
ba!}lanllma. 3. al;;ma,
istifzal
JLa.i:......\
( a. L) : artlrma.
istigase
",,"'L:.:......\
i
l!l.
)L~\
("ga" uzun okunur.
( a. i. gubar'dan.) :
bot. tozla!}ma.
istigfar.
1. Allah'tan,
( a. L gufran'dan.) :
gUnahJn bagl!}I'mmasrnl
"estagfirullah" deme. 3. tovbe etme.
istiglal
J ){;.:......\
isteme. 2.
L istihale'nin
c.) : ba!}kala!}malar, degi!}meler.
(a. i. havl'den.
istihale
c. : istihalat)
1. mUmkUn olmaYI!}, imkanslzllk,
* olamazllk. 2. bir halden bal}ka bir hale g~jl}. 3.
bal}kalal}ma, fro metamorphose.
.wl:..:.:L......\
(a. i.)
l}ekil
* degil}mecilik, fro transformisme.
istihane
q;lri-'\
(a. i.)
hakir gar-
me, her/ama. (bkz : istihkar).
(a. i. galle'den.)
ipotek, ev; dUkkan, tarla ve bunlara benzer gayrimenkulUn geliri, kar~1 gosterilerek rehine. koyma.
546
bir !}eye ehil olma, bir !}eye laY,lk' olma. Bi-I·isti·
hil : laYlk oldugu Uzere.
ist,ihiliyye
,lA.:.:......\
J
'
(a. i. ehl'den.) :
(a.
L gavs'den. ) : yardlm isteme.
istigbar
J~. . . \
istihar
geri blraki/ma.
(a. L)
geri kalma,
istihlib
istihare
(~. L hayr'dan.) :
ojL;".:t..,\
1. bir i~in haYlrl1 alup olmlyaeaglnJ' anlamak Uze·
re abdest allp, dua edip uykuya yatma. 2. haYlrlJ
olmaYI arzu etme, fro oniromancie.
.1lA~L\
istihfiz
(a. L) : 1. sakla.
ma, saklanma. (bkz : hlfzetme). 2. bir ~eyin sak·
lanmasml isteme.
istihkak
(a. L)
istihise
maddelerin, ~eki"erini muhafaza ederek
ta~ haline ge~mesL (bkz : tahaeeUr).
istihbib
- ......L."":t..,\
zamanla
(a. i. hubb'dan.)
mustahap germe, bir· ~eyi iyi, gU2;el sayma.
\-! l.",L..,\ '
istihbiben
(a. zf.)
mUs-
tahap olarak, bir ~eyi iyi, gUzel sayarak.
nur. a. i. hakk'dan.) : 1. hakkl olma, hak ka·
zanma.2. hak kazanJlan ~ey. Min gayr·i istihkll.
km : hak etmedigi, hak kazanmadl~1 halde. Bi·l•
•irsi ve-,I-istihkak : babadan 'kalma ve liyakati al·
ma.
istihkak-I hars : huk. bir yerde ziraat etmek
hakkma malik olma.
('IS::",J...,\
istihkim
(a. L haber'den. e. :
istihbir
("ka" uzun oku.
: organik
e. : istihkamat)
vetli siper.
(a. i. hUkm'den.
: 1. sa9famllk, kuwet. 2. kuv·
istihbarat) : 1. haber ve bilgi alma. 2. duyma.
istihkamat
c.)
(a., i. istih..;
istihbirit
(0. L is.tihbar'm
kam'm e.) : 1. istihkamlar. 2.siperler.
: alman, duyulan haberler;
hqber almalar.
istihkimit-I cesime : ask. bir klsml ta~, bir
klSrYlI topraktan yapdarak, zlrhla donatdabileeek
yolda yapilml~ ve ate~li
silahlarla
danatdml~
olan bUyUk siperler, slgrnaklar.
istihbirit-l mevsOka: saglam, inandlr haberler.
(a.
istihcin
L hUenet'·
den.) : <;irkin bulma, aYlplama. (bkz : istikbah).
~ \ ..lV:t...., \
istihdi'
hidayeti, dogru yolu isteme.
ve hidayet'den.)
istihdaf
(a. L hUda' hedy
..,j \.)r'L.-. \
\
. (a. Lhedef'den.)
hedef tutma, ama~ edinme.
('\~,;J...,\
istihdam
(a. L hedef'den) :
1. kullanma, hizmete kabul etme. 2. ed. bir~ok
manaSI olan bir kelimenin her manasma munasip
kelime soyleme, mesela : "sqzU ~e attlgl da, avel'
mlZIn sa<;ma idi" beytindeki "sa<;ma" kelimesi
gibi.
'
istihfii'
.L~i_\
(a. i.)
saklan·
ma, gizlenme.
hafifseme, ehemmiyet vermeme, ku<;uk gorme.
istihkimit-I hafife
Ja yaprlan slgl~aklar.
ask.
(bkz :
istihkamat-l
ask. sava!;)ta, ' klsa zaman•
istihkimat.1 mutavassltaask. "istihkamat-I
muttasda" ile "istihkamat-I
mUnferide" arasrndi:!'
yaprlan slgmaklar.
is,tihkimit.1 muttaslla
birbirine bagll ve biti·
!;)ik olan slgmaklar' olup <;ok zaman !;)ehirlerin et·
raflna flrdolaYI yaprllr.
istihkimat·1 muvakkate : ask. eweke muvakkat
yapilan , buyUk ve ta~ klslmlarJ olan slgmaklar.
istihkimit·1 miinferide veya munf..srla : ask.
sava~ alanmrn etesinde berisinde yaprlan slgmak.,
lar,
)~9li;""L....,\ ,
<\>'
I) ts::'9Li.;",:t..,1
istihkar
)lA:".",L \
('{ka" uzun akunur. a. i.
hakaret'den.) : hakir germe, har gorme,{ har go· .
rUlme. (bkz: istihane).
(a. f. b. s.) : hafifseyen, kUc;uk goren, kuc;Umseyen.
istihfaf.karane
istihkimit'l diime
cesime)
(a. i, hiffet'den)
istihfaf
istihfaf-kar
istihkimit·1 dihile : ask. bir istihkamrn iC; tao
rafrnda, gerektigizaman yapdan mustakil slgrnak.
lar.
(a. f. zf.)
hafifseyerek, kU<;Umsiyerek, kU<;Uk gererek.
istihlib
...... yt""L \
(a. i.) :
1. sUbye
hfiline sokma. 2. hek. yemegin, baglrsaklarda ha.
zim i~in sUbye hfiline ge~mesi. 3. ~Ut sagma, sa·
grlma.
547
'istihliib-, resev1-
istihliib-, resevi : ciltlerinde mesa mat olmlyan
.kopek gibi. hayvanlarJn, aglzlarrnl a~arak ve' dil·
lerini ~lkararak solumasl.
tlrmala.
(a. L)
istihliib
L I j';"':L...,\
istihrfic
'::;1.;--\ J;".L,\
istihracat
mao
(a. L half'den.)
istihliif
birininyerine
(a. L hurOe'dan.
c. : istihracat)
1. ~Ikarma, ~Ikarrlma. 2. netic6
C;:lkarma. 3. mana ~Ikarma, anlama; i1eriyi garme.
4. bazi hususlara gare 'mana C;lkarma.
rae'ln c.)
manalar.
bazl
~eylerden ~Ikarrlan
istihsad
(a. L helak'den. c.:
istihlakat) : 1. hareamak sOretiyle tUketme, bi.
tirme. 2. bo~ 'yere harcaylp tUketme.
(a. L istihlak'II1
istihliikiit
c.) :. 1. harcamalar. 2. yenilip i~ilen, istihlak olu·
nan ~eyler,
istihliikiit-, diihiliyye
memleket i~i sarfiyatl;
harcamalan.
istihliikiit-, hiiriciyye
memleket i~inden memo
leket dl~rna gandermek sOretiyle yaprlan sarfiyat,
harcamalar.
J~1...1
1. helal sayma. 2.
lstem€.
(a. L helal'den.)
helalla~ma.
3. helal edilmesini
1. yeni Ay gorGnme; hilali garme. 2.~acugun, dagar dagmaz a9lamlya ba~lamasl, Beriiat-i istihliil:
ed. gGzel ba~langl~; iyi alamet.
~jl J~L~I
istihUU.Uz-zeyl
~ilme
(a. b. L) :
muz. halen magribde (Fas, Cezayir, Tunus) kullantlan mGrekkep bir makam alup rast perdesinde
durur.
(a. i.)
istihsal
(a. L hasll'dan. c. :
istihsaliit
(a. L istih-
sal'in c.) : elde edilen
~eyler.
0~\
istihsan
(a. i.)
istihma'
himaye,
0L~\
istihsan
(a. L hasen'den) :
bt:genme, begenilme, gGzel sayrlma, gUzel bulma.
t: l_~ \
J~I
( a. L) : 1. yGklet.
, istihmiim
i~1...1
(a. L)
hama.
istih~a~
(a. L) : eglen-
istihva'
(a. L) : 1. birinin
akll 'alinma; ~a~lrrp kalma. 2. heva ve hevesi hO!1
'gorme.
,; \~I
(a. i.)
548
galip gel me,
zafer kazanma.
(a. i. haya'dan.)
haya etme, utanma.
1'-I.Jr:L...,\
(a. i.)
eglenme, alay etme. (bkz
biriyle
istishar).
)L,4,.,J....,\
(a. L huzOr'dan.
c. : istihzarat) : 1. hazlrlama, hazlr edilme; hu·
L:Ora getirlne, ~aglrma. 2. hatlrlama, hatlra qetirme. 3. ed. kanferans vereceklerin eweke akumak
ve ara~tlrmak sOretiyle hazlrlarimasl.
(a. L) : biri
. bagll bulundugu cemaate dair i~ler ic;:in her tUrlG
slkmtlya dG~me.
zf.) : bege-
me, zevklenme.
istihzar
ma girme, YI,kanma.
(a.
nerek, begenilerek, gGzel sayrlqrak, gUzel bularak.
istihza'
me; yGkleme. 2. havale etme, edilme.
(a. L hlsn'dan.) :
mUdMaa etme, * ~avunma, kar~1 kayma.
1. bir ~eyi kencJine mahsus krlmaya c;all~ma. 2.
kurtarma, kurta~r1ma..
karumaarama, himaye isteme.
ekinin, bi-
istihsalat) : 1. hasrl etme, meydana getirme, Gretl')1e. 2. elde etme, ele ge~irme, ele ge~irilme.
istihvaz
(a. L huIOs'dan) :
istihliis
istihmiim
hUkUm va
zamanl gelme.
istihsanen
(a. L hilal'den.) :
istihliil
istihmiil
L istih-
ge~me.
istihliik
istihUil
(a.
istika'
t
L.2:.:~1
("ka" uzun okunur. a .
i) : vuku' bulacak,olacak dive endi~elenme.
istikmal
istika'
a.
i.)
:
("ka" uzun okunur.
olmaslnl bekleme, olacak diye
endi~eye
dii~'Tle.
istika'
isti'kab
. ("ka" uzun oku·
birinin kusurlannJ, ay,plarml
nur. a. i.)
tlrma.
ara~
I
.)Lu....,\
istikad
("ka" uzun okunur.
a. i. ikad'dan.) : ate~i tutu~turma, yakma.
(a. i.) : bir yere
isti'kiif
kapanma, bir yerde kendini hapis etme, bir yere
-slglnrrlak isteme.
.:J~_:....\
istikiik
(a.
":"'.4l.a::_....,\
("ka" uzun oku-
istikamet muvazenesi : jeod., top. her hangi
bir nirengi ~ebekesinde ol<;G hatalann, gidermek
ic;:in yalnlz istikamet rasatlanna dayanan hesap
sistemL
("ka" uzun okunur.
istikan
a. i.) : yakinen bilme.
to
c\>·ts::"_L...I
(a. L) : 1. al.
<;ak aonGI:UlUk. (bkz : tevazu'). 2. kG<;Glme.
istikare
(a. i.) : slrtma
allp yGk gotGrme; f'j,lzll yGrGme.
istikaz
t U:..i.... \
bGyGklenme, kendini bGyuk gorme. (bkz
bUr).
istikdam\\..1.~_':"\
1. tao
(a. L)
kaddUm, onde bulunma. 2. ayaklan <;ok olma,. <;ok
ayakh olma.
•\..u::....\
tan hay,rll
(a. i.)
;;
~eylerin
Allah'·
olmasml isteme.
(a. i.)': birinin,
ba~lna,ensesine degnekle, sopa ile vurma.
'" LL.c_L...\
istikfa
(a. i.) : kefi, yeter
sayma, mevcut ile ge<;inmek isteme.
J k5::::_l...\
istikfaf
kanaat etme, az
~eye
JLu:....\
istikfal
( a. i. kif§F'dan)
razi alma.
( a. i.)
c;:ekmecede,
kasada, kilit altlnda bulundurma.
JLi--C1.....,\
(a. i. kefalet'den)
kefil olma, kefillim kabOI etme.
istiklal
1. kendi
(a. i. kdlet'den) :
ba~lna
olma, kimseye bag" bulunmama,
2. az bulma,azlmsama, az sayma: [Arap<;a'da:
"rey sahibi olup keyfi i~ gorme ve ba~kaslnlnfik•.
rine ve emrine tabi olmaktan uzak kalma" manaslnadlr]
(a. f. b. s.)
istiklal·cO
istiklal anyani istiklal pe~inde ko~an.
C l~i:....,\
( a. L kabih'den) :
kabih, c;:irkin gorme, <;irkin sayma, aYlplama.
istikb~H
(a. i.
("ka" uzun okunur. a. i.)
uykudan uyanma.
istikbah
istikbar
istikfal
, j 15:'-_1.....,\
istikan, istikarie, istikanet
(a. L) : ed.
~iir.
istikfa'
nur. a. i. klyarn'dan.) : 1. dogruluk, dogru
hareket. 2. bir ~eyin bir tarafa dogrulmas" uzan·
masl. 3. tas. Allah'a kullukta bulunma.
..:...ilS::"_L...,\
.w L..i:""\
istikbaliyye
yeni gel en birinin kar~lranmasl vesiJesiyle
istikdar
i.) : nebatlarm,
almasl.
istikamet
(a. s.) : istik·
bale mensup, gelecek zamanla i1gili.
birbirine dola~lk,
(* bitkiletin), c;:okluktan dolaYI
(a. zf.) : 1. ge·
istikbali
("ka" uzun okunur.
a. i. saky'den) : 1. sun'i alarak, zorhyarak kayetme. 2. ic;:ecek su alma, su isteme.
sarma~lk
istikbalen
lecek zamanda, ileride. 2. kar~,hyarak; kar~damak
iizere.
istiklal iyyet
(a. i.) : istik·
lal Gzere bulunma, ba~11 ba~ma buyruk olma.
Jl~.4;-"",,\
( a. L kabl'den. )
1. gr. gelecek zaman. (bkz
ati). 2. birini kar.
~dama, bir;ne kar~, C;:lkma
zldd, "te~yi' "].
istikbal·i klble : klbleye yonelme.
r
jstikmal
c. : istikmalat) : ikmal
tamamlama, bitirme.
(a. L kemal'den.
etme, kemale
erdirme,
549
istiknilh
(0. L kUnh'~en.) :
istiknah
bir ~eyin kUnhUnU, hakikatini, dogrulugunu ara~
tlrma, ara!?tlrdma.
istiksam
istiksar
(a. L)
istiknan
saklan.
rna, gizlenme.
istikra
~
IjA:,....,\
~\~..L\
J
\~C:.....,I
(a. L kesret'den.) :
c;ok gorme, c;ok' gorUlme, <;ogomsall1a, c;ogumsanma. [Arap~a'da "~oklugu isteme, <;ogaltll1a" manas"nadlr] .
(a. L) : 1. gez-
me, dola~ma; avarelik, konuklama. 2. bir ~ey
hakkmda etrafll bilgi edinme. 3. fels. fro epago·
, giql,le.
istikra
(a. L) : T. tak-
sim etme,_ bi::il(j~me. 2. kasem, yemin teklif etme.
istiksas
(a. L)
istell1e.
J~C:-\
istikliaf
(a. L) : kira i1e tut-
ma, tutulma, kiralama. [Arap~a'da' buna kar~1
"iktira", kelimesi kullamhr].
1. yak-
la!?tlrma. 2. akraba kdma.
istikrah
j)\~_l.,.,\
(a. s.)
istikrai .
(a. L) : i::iIUm-
)l.bA:-I
(a. i. katr'dan.) :
istikvas
(a.
L)
kavis-
li:mme, yay gibi egilme, klvrllma.
istjkrar
(a. i.. karar'dan.) :
)I~:-I
kararla~ma/!yiee
(a. i.) : birinin,
istikxil' .
hakkmda hUkUm vermek
eaat etmesi.
i~in ba~ka
birine mOra-
(a. i. vely'den.) : 1.
istila'
( a. i. tekrar'dan.) :
bir yeri kuvvet kullanarak ele gc;irme. 2. yaydma.
kaplama. 3. jeol. basma.
tekrarlafma.
c,}>1~1
( a. L karz'dan. e. :
istikrazat) : 1. odUnc; para alma, almma. 2. faizle
para alma.
istikrax-•. dahili : i~ istikra'z, devletin hisse senedi, bono gibi ~eyler ~Ikanp para tedarik etmesi.
istikrb-. harici : dl~' istikraz, bir diwletin, yabanel bir devletten filizle para almasl. istikraxat
istiktar
(a. L) :kerem, IOtuf,
1. karar bulma, yerle~me. 2.
belli olma.
istikrax
istiktal
den korkmlyarak harp' ll1eydanma atdma, kendini
tehlikeye atma.
damladamla akltma,* damltma. (bkz : takti'r).
bagl~isteme.
istikrar
(a. L) : 1. dikte
etme, yazdlrll1a, yazdlrllll1a; yazllmasml isteme. 2.
yazlslOl kontrol etmek ic;in, birine biraz yazlyazdl,rma.
fels.
*Wmevanmsal, fro epagogique, inductif.
i I~(,:- I '
ke~f'den.
(a. L kerh'den.):
kerih gorme, tiksinme, igrenme. (bkz : isti'sab).
[Arapc;a'daki manasl : "bir ~eyi istemiyerek zorla
yapma" dlr].
istikram
(a. L
e. : istik~afat) : ke~fetmiye <;all~ma, neolup bittigini 09renll1ek ic;in ara~tlrll1ada bulunma.
istiktab
(a. L)
istikrab
flk. kasas
~l.~ I~A:,....,I
isti'la'
J,){..:.....,I
1. yUkselme. 2. Uste
istilab
(a. i.' uIUvv'den.) :
~Ikma,
UstUn gelme.
(a: L) : kapma, kapa-
rak alma, ahnma.
istilac
(a. L)
i~i1eeek~ey-
lerden pek <;ok ic;me.
(a. i: istikraz'm e.) :' odUn~ para. almalar, filizle
p,ara almalar.
istilad
(a. L)
:
1. c;oeuk
(a. s.)
dogur-
isteme, dogurtma. 2. fels. fro ma'jeutique.
. istiksa
kUnhune
tlrma.
550
(a. L) : bir
varmlya ~all~ma, ineeden
~eyin
istiladi
ineeye ara~·
tucu.
istimlal
j){:i.-.\
istiUii
( a. s. )
istima'
istila ile
istimaat) : 1. dinleme, dinlenilme, i$itme, i$itilme. 2. dinleyip kabOI etme. 3. kulak verip dinleme.
i1~iIL
JY\:-, \
istilal
( a. i.)
SIYJrlP
~I-
~Ikardma.
karma, slynllp
kJlI~
istilal·i seyf
mahatte, ihsanda, yardlmda bulunmasJnI isteme.
(a. L ilm'den.)
1.
. isti'mal
yazi ile bilgi isteme. 2. bilgi isteme.
(a. i.)
istilam
istilane
(a.
1.epme
ge~
. (a. i.)
istimale, istimalet
Qecikme,
1. gonUI
~ekme.
suc;un affedildigini bildiren kaglt.
(a. i.) : huk. biri,
elinde bulundurdugu (zilyed oldu~u)' bir mal Uzerinde dU$manca inat ve Israrda bulunma.
(a. i.)
Allah'rn -
(a. i. ta'mir'den):
1. imar ettirme. 2. bir yerin imannl isteme. 3. istimlak etme.
(a. i.) : aynlma,
istimaze
madde ilham etmesi niyazrnda bulunma.
ayn bulunma .
..l.al.:-.\
istilka'
slgl~ma.
isti'mar
-
istilham
(a. i. eman'dan.) :
istiman
1. aman dileme. 2.
(a. L): filanca og·
istilhak
lumdur dive bildirip dava' etme.
2. teselll .
(a. f. b .. i.)
istimal·name
1:::. l=:J:-'\
gUzel
ketO,
(a. i. istimal'.
(a. i. meyl'den.)
etme,avutma.
sayma.
istilcac
(a. i. amel'den. c.:
in c.) : kullanmalar, kullanJ$lar, kullanrll$lar.
Sli·i isti'malat : ketO hareketler, yolsuzluklar.
yumu$ak bulma.
..:,L.l:.-..\
\
isti'malat
mUlayim,
L)
' J~...::;...
isti'malat) : kullanma. Hiisn-i isti'mal
kullanma, verine kullanma. Sli-i isti'mal
yersiz; yolsuz kullanma.
veya el sUrme. 2. Kabe'nin tavafl slraslnda "Hacer-U!-Esved" in elle ok$anmasl ve izdiham dolaYlsiyle bizzat el sUrUlemiyorsa uzaktan ok$ama
i$aretinin yaprlmasl.
istilbas
(a. i.) : birinin se·
istimahe
c;ekme.
r)t.:.....,1
isti'lim
(a. i. sem'den. c. :
("ka" uzLln okunur.
a. L) : arka UstO yatma, arka UstU yatarak uyuma.
(a. L IUzOm'dan)
istilzam
istimhal
gerektirme, gerekme.
(a. i. meded'den):
istimdat
1. meded, yardlm Isteme. 2. ask. imdat, kuvvet
isteme. (bkz : istinsar).
J~_\
(a. i. mehl'den.):
mUhlet,zaman isteme.
(a. i. lezzet'den) :
istilzaz
istilziziyye
4J
imla, yazl yazd,rma.
~\ ..\.l:_....\
(a. L)
hazcdlk,
~.... \
I"
(f. L)
yara; cerahat.
(bkz : cerlha).
istima"
yaretine gitme.
(0. L milk'den. c.:
istimlak
fro hedonisme.
istim
(a. L) : birine
istimla'
lezzet alma, hO$a gitme.
(a. i.)
birinin zi·
istimlakat) : 1. mUlk alma, bir veri satin alma.
2. omOmun yararrna olarak bir $eyi sahibinden
satin alma; * kamula$tlrma.
istimlal
J)4L..,\
(a. L melal'den.):
melal getirme, canl slkdma, usanma.
551
istimna'
(a. L meni'den.) :
istimna'
abaza ~ekme.
istimna bj.J.yed : otuzbir
~ekme.
istimrar
istinae
(a. L murOr'dan) :
1. bir duziye devam etme, bir duziye uzaYlp git·
me, surme. Ale·l.istimrar : arallkstz. 2. fels. fro
13erdurabilite.
l».rL...\
istimrari
(a. 5.)
surer.
lik. Fi'l·i istimrari : gr. surelik frili. Siga.i istim·
('ariyye : gr. "_rak, -rek" edatlariyle nihayet bulan
fiil sigasl·: "yazarak, giderek.. " gibL
(a. L imsak'den.) :
istimsak
kendini tutma, nefsinl zaptetme.
istimsal
J~,,"LI
(a. i. misal'den.) : 1!
t.l::....L...\
(a. L temettG'den.) :
temettG' edinme, faydalanma. (bkz : intifa').
istimtar
)lh...l...,.....\
isteme, yagmur duasma
istimzac
(a. L)
~Ikma.
1::.. \jo-L.... \
: yagmur
(bkz : istiska').
(q. L mizac'dan.) :
birinin mizaclnl yoklama, ne dU$undugunu ogrenmiye ~all$ma.
istinabe
(a. s.)
istinatla
~
l:.:t......\
(a. L): huk. di!-
vanm goriilmekte oldugu mahkemeye gonderilmek
uzere, ba$ka bit' yerde. bulunan bir $ahidin ora
mahkemesince ifadesinin almmasl.
istinabe fi·l-vezaif : huk. ['eskidenl evkaf cihetlerinde v.uku' bulan tewkil. rbir cihet sahibi
uhdesindeki bir hizmeti Ifaya ehil olan bir kimseyi
salahiyetli makamrn reyi ile tevkil edebilir. Kendisinin bir ozru bulunsun bulunmasm].
istinad
d,,:.l:.L.... \
(a. L)
yurumek.
te bir.ini ge~me.
istinaf
(a. i.) : 1. yeniden
ba$lama. 2. bidayet mahkemesinden verilen hUk.
mun bir ust m~hkemeye ba$vurarak feshini isteme. 3. gr. sozun ba$langlcl, soz ba$l.
istinafen
(a. zf.)
is· .
tinaf sOretiyle.
istinafi
istinaf
(a. 5,,)
ile i1gilL
misal tutma, ornek edinme. 2. fels. fro assimila.
tion.
istimta'
istinadi
i1gilL
(a.L) : 1. dayanma.
2. guvenme. (bkz : i'timad). 3. senet, delil, huc.
cet sayma. 4. ask. avc( zinciri gerisinde arka 01.
mak uzere toplu bir halde. bulundurulan asker.
istinahe
<b.
L:.:t...... \
(a. L) : 1.agla.
mak isteme. 2. yaygarayl basma. 3. kurdun ulu·
mast.
istiname
(a. L)
yalandan
uyuma, uyur gibi gorunme.
istinan
jL:.:t......\
( a. L) : misvak kul-
lanma, di$leri i1a~la, tozla temiz/erne.
istinare
Q)u....... \
Ca. L nOr'dan. )
nurlandlrrna, I$tklandlrma, parlatma.
(a. L uns'den.)
istinas
all$ma. 2; urkekligi kalmama.
istinase
(a. L)
1. dep-
retme. 2. birini, beraber gotGrme.
istlnba'
llol..:.L.... 1
(a. i:)
haber sore
ma, bilgi isteme. (bkz : istihbar).
istinbat
.kl:1...... 1
(a. L): bir soz
veya i$ten gizli bir mana <;Ikarma, Zlmnen, aC;lk
olmlyarak, dol~Ylsiyle an/ama.
istinca'
,.~\
( a. i.. )
necasetten,
( a. L)
yard,m is-
pis'likten temizlenme.
(a. zf.) : istinat
istinaden
sOretiyle, guvenerek, dayanarak.
istinad.gah, istinad-geh
~.)l:L\,olf..)l:L\
(a . f. b. L) : daYana·cak, guvenecek, 'slgrnacak
yer.
552
istincad
.)b.:\...... \
teme. (bkz : istiane);
istinfad
.)li.:L.... \
( a. L) : 1. bir
$eyi tGketme. 2. bir $eyden blkkmllk gelme.
istirbah
JLi:L...\
istinfak
(a. i.) : l. na-
istinHir
J
.Li:L.... \
( a. i.) : Orkrne, Oristin!jak
ka~ma.
J>L.i.:.L....I
istinfaz
( a. L) : bir yerin
her taraflnl iyiee ogrenmek
i~in
bir kadlnl
(a. i.)
: kabOI
<;Ikarma,
* <;e-
("ka" uzun oku·
..L.:.i;.,\
istintak-name
(a. i.) : 1. bore ode"
istinzal.
JI~";L....\
(a. i.)
ta~lndan ate~ <;Ikartma,
birine sOrte sOrte
(a. i.)
nOshaslnl
etme.
t L.:.i... \
<;Ikarma, bir sOretini
istinsah
<;Ikarma, kopye
ba~ka
(a. i.) : 1. su veya
e. ) : rahat etmeler, dinlenmeler.
bir ilac; ~ekip burunu temizleme. 2. pOs-
) \...a':'L.., \
(a.
i. nasr'dan.)
:
yardlrn isteme. (bkz : istimdad).
istinsaren
r.L...a.:..L1
J
istirahat)
~
rahat etme, dinlenme.
..:..1.:..\,)\.....\
( a. i. istirahat'in
(a. i. sirkat'den.):
istirak
sirkat, <;alma, hlr,slzlama,
~allnma.
istirak·J sem' : kulaktansoz kapma.
a. zf.)
1. yar-
dim umarak. 2. arka' C;Ikarak.
istin~a'
( a. i. rahat'dan.
e.
kOrme.
istinsar
..::..>-1"';....... \
(a. i. nush'dan.) :
istirahat
)l~':'L .... \
(a. i.) : birinin ha·
linden, tavnndan ~Ophelenme.
nasihat isterne; ogOt alma.
istinsar
(a. i.) : riayet isteme.
istirabe
istirahat
CL-a.:.LI
tutu~turma.
istir'a
(a. i. nesh'den.):
: 1. c;akmak
2. iki aqac; parc;aslt11 bir··
hak·
klnl tamamen alma, ode~me.
istinsah
(a. f. b. i.)
(a. i.) : indirme.
istira'
(a. i. neseb'c1en)
1. soyu bildirme, soy davasl gOtme.
istinsaf
~.. lj lh.:.L-, \
i1gili.
huk. istintak edilen, sorguya c;ekilen kimsenir1 ifadesinin yazildlgl resmi kaglt.
mek T~in mOhlEH, zaman isteme. 2. veresiye almak
isteme.
istinsab
~..9\h.:..L\, JLb.:..i.... 1
istintaki, istintaklyye
c;all~ma.
istinsa'
netice,
(a. i. nutk'dan.
(a. s.) : istintaka mensup, istintakla
bir ~eyin fiatlnl, degerini c10~Ormiye
nur. a. i.)
(a. i.)
~Ikartlma.
istintilk
nikahlanmak isteme.
istinkas
:
e.: istintakat)
1. nutka getirme, bit'ini soyletmek isteme. 2. huk. sorguya c;ekme.
(a. i~ nikah'dan)
nikahla alma;
c..l:..:.L .... \
istintac
etmeme, reddetme, yOz <;evirme, vaz~e<;me,
kimser kalrna.
ne~ak'dan.)
istin~ak-J eter : eter ve benzerleri gibi bir ruh
(a, i.) : birinin
istinkaf
(a. i.
koklatma.
meslegine uyma, yoluna gitrne.
istinkah
J~\
1. abdest allrken veya temizlik i~in buruna su
~ekme. 2. ~iddetli koklama, koklatrna.
dikkatle bakma.
istinhac
:
1. birine ~iir okutma. 2. bir kimseden ~iir okurnaSln1 isteme.
faka peyda etme. 2. bir rnall hareedip tUketme.
kOp
ne~d'den.)
(a. i.
istin!jad
(a. i.)
isti'rak
terle·
mek ic;in yatma, tere yatma.
(a. i.)
vadis ara~tlrma. 2. gOzel koku koklama.
1. ha·
istirbah
C 4J~""\
(a. i. ribh'den)
faize yatlrma, fazla faizle para verme, verilme.
istirc:a'
(a. L reca'dan):
istirdl'
rica etme, yalvarma, dileme.
1.;-'19 ...~...:~\
istirkab
nur. a. L rekabet'den)
kib germe, c;ekememe.
: rakabette bulunma, ra-
.(a. i. rUcO'dan.) :
istirc:a'
istirkak
1. bir cenaze gorUldUgU zaman :. inna Ii-llah ve
inna i1eyhi raciOn (~Uphe yok ki biz, Allah'ln kuluyuz, Vine ~Uphe yok ki ona donUcUleriz) ayetini
okuma. 2. geri donme; tepme.
.( a. L)
istirda'
c;ocuk em·
zirtme.
J'Z1fi-.... 1
(a. i. redd'den.) : 1.
ger-i alma, allnma. 2. verilmi~ veya gonderilmi~
bir ~eyin geri genderilmesini isteme, geri isteme.
istirfa' .
(a.L ref'den.)
kaldlrJlmaslnl, yapdmaslnJ
:
isteme.
("ka" uzun oku-
nur. a. i. rrkk'dan.) : .1. muharebede dU~mandan
esir alma. 2. birini kendine ~ole etme.
istir~a'
bir ilj
(a. i.)
ic;in bir ?ey isreme.
(Cl. i. re~ad'dan.)
istir~ad
istirdid
hak yoluna gitmek isteme.
C \.,.. :\..., I
. istirvah
istirahat
(a. i.)
etme, rahatlama.
s-l...afi-.I
istirza'
( a. L nza'dan.) :
razJllk isteme.
(a. L)
istirfad
yard,m
isteme.
istirzak
Jlj..~\
rJzlk, nafaka tedarik etmiye
(a. i. refh ve rifh'den) :
ref€lh isteme.
i. rJzk'dan. )
( a.
c;all~ma.
(a. i. rezalet'·
istirzal
den.) : rezil sayma, a?aglllk germe, qerUlme.
(a. L rehavet'den) :
istirha'
rehavet- gel me,
("ka" uzun oku·
(a. L)
istisa'
: bollanma,
gev~eme.
istirha-yi. adelat
: hek.
* kaslarrn
adalelerin,
gev~emesi.
istirha-yi a'sab·: hek. sinirlerin
gev~emesi.
istis'iib
(a. L) : korkutma,
istirhab
igrenme.
(a. i.)
isti'sab
(bkz :. istikrah).
..... l....a.LI
(a. i. sa'b'dan.) :
guc sayma, zorumsama.
korkutulma. (bkz : terhib).
istisiibe
(a. i. ruhm'dan.
istirham
c. : istirhamat) : merhamet
yalvarJ~. (bkz : niyaz).
istirhamat
dileme,
yalvarma,
..:.AA~jL .... I
4.4l:... ~;.....,\
sevap
istis'ad
(a. i. sa'd'dan.)
(a. f. b. i.) :
(a. L rehn'den.)
istis'iidiyye
(a. i.): fels.
mutc;uluk, fro eudemonisme.
istisiik
(a. L)
: ~irinden,
quvenilir bir senet, vesika gibi bir ~ey alma.
(a. i.) : bir
ucuz sayma, ucuz germe, ucuz gorUlme.
554
i.)
(a.
ugurlu, meymenetli tutma, sayma, sayllma.
rehin alma, alrnma.
istirhas
istisllbe
(a. L istir-
bir rica ve niyaz maksadiyle yazdan mektup. (bkz:
ariza ).
istirhan
sevap
germe, gerulme. (bkz : istisvab).
ham',n c.) : istirhamlar, yalvarJ~lar, yalvarmalar.
istirham-name
(a. i.)
kazanmaYI isteme.
~eyi
istis'iil
ru~turma.
(a. L sual'den.)
so-
istisal
Jl~:L\
(a. L asl'dan.) : 1.
kakUnden kopanp ~Ikarma, ~Ikarilma, kakUnU ku.
rutma. 2. hek. bir urun ~Ikanlmasl.
bir
(a. L)
qU~
1.
)~:1--'\
istisar
(a. L)
istisar
)L:i-'\
istisna'
aylrma,
(a. L)
kU~Uk
garme,
J
istishab
( a. L) : 1. tozutma,
,l;.~L-.\
tutma,
kuraldl~1
sayma,
Jl:.~.....\
istisnai
tutmakla
(a. zf.) : yanlna
(a. L)
}~1..,\
istiska'
istisra'
sUr'atlendirme,
(a. L sehl'den.)
hlzlandlrma.
istisvab
(a. L)
alay etme,
("ka" uzun okunur.
Jl~1
("ka" uzun oku.
nur. a. L siklet'den.) : 1. a(jlr garme, huzurundan hO$lanmama. 2. yUz vermeme, kogareasma
muamele etme, dolaylsiyle kovma, * kovumsama.
c)U...,\
ge~me.
j)~f ";'.11."....<:1..,1
istisvab·gerde
tasvibolunmu!?,
makul
.
garUlmU!?,
(a. L). (bkz
(a., L)
~ekmeye
kdl~
begenilmi!?
(a. L e. : isti!?'arat):
.
yazl, ile bildirilmesini isteme.
(a. i.
isti~'ar'ln
e.) : yazl ile bildirilmesini istemeler.
(a. L isti!?are'nin
is-
isti,are
e.
istisliil
(a. f. b. s.)
e.) : danl~malar, fikir sormalar:
tihsan ).
slYlrmak isteme,
istisliil•• seyf :
(a.-zf.) : ma-
(a. i. selef'den.) :
istislaf
selef olma, birinin verine
istislah
istisvaben
kul garerek, begenerek.
a. L saky'den.) : 1. suyun IUzOmunu ~iddetle duymao 2. yagmur duaslna ~Ikma. 3. hek. vUcOdun
bir tarafmda veya karlnda su birikme.
istiskal
(a. L sevab'dan.) :
sevap, dogru, makul garme, begenme; begenilme.
istihza' ).
.Li-L\
s,inni, ya$1
,( a. L) : odalrk alma.
kolay sayma, kolay gCirme.
istishar
(a. s.) : istisnS
ilerileme, kocalma, ihtiyarlama.
alarak, beraber gatUrerek.
eglenme. (bkz
:
ilgili olan. [mUen. "istisnaiy.
istisnan
(a. L sohbet'den) :
t.l",~1..,\
,.Jly-1..,\
(bkz
kU~Umseme.
·yanma alma, yanma alrnma; beraber gatUrme.
Bi·l·istishab : beraber alClrak, -ile birl ikte.
istishal
blrakma.
ee) : aYlrmalar, ayrr tutmalar, * kuraldl~1 blrak.'
malar.
ile, ayn
ye"].
(a. i. sagir'den.)
.....l:o....aL\
istishaben
ayn
istisnaat
j))~\
kU~Uk
(a. L e. : istisnaat):
kolaylanma,
toz savurma. 2. fitneeilik, fesat~r1lk etme.
istisgar
L serlJere'den) :
faydalanma. 2. samiirme.
~az).
kolay addedilme, s~ydma.
istisare
i~letme,
1. bir $eyi
nefsine aYlrma. 2. fels. fro egol'sme.
(a. L) : 1. uyma.
)~L..... \ " (a.
istismar
i~in
olmaSlnl isteme.
1'~-:i':""1
istislam
2. yolun ortasrndpn gitme. 3. MUslUmanllgl kabOI
etme.
davranma.
~ekmeye davranma.
j)}~\
,
\
( a. L $Ora'dan.
isti!?arat) : fikir sorma, danl$ma.
: ~ekip
(a. L $att'dan) : 1. ~ok afkelenme. 2. hlzla uc;ma.
[ku~ hak.].
\
555
\
(a. L)
talebetme;
arama.
hastallga
isti~Hi'
t
i1a~
: $ifa
arqma, derdine derman
(a. L $efaat'den.) :
isti~faen
(a. zf.)
: $ifa
talebetme sOretiyle; derdine derman aramak maksadiyle.
isti~had
(a. L $shadet'den.
e. : Isti$hadat) : 1. $ahit getirme, sahit gosterme. 2. edeb7 bir fikrin· saglamllglnl ispat i<;in, degerli eserlerden ornek ogosterme.
$ehit olma.
3:
..:.,\~ lr-~.L.., \
( a. L is-
ti$had'in e. ) : $ahit gostermeler; m'isal getimieler.
isti~haden
r~lr-~""\
(a . .zf.) : isti$.
hat sOretiyle, $ahit getirerek; $ahit gostererek.
(a. LtOl'den.)':
1. uzama. 2. biy. bazl azanln (* organlarln) c;ok
uzamasl, uzantl.
istit'am·
den.) : 1. koklama, koku alma. 2. karine ile anlama, hissetme.
-\.r~L...,\
(a. i.) : satrn ai-
mak isteme; satrn alma. (bkz : i$tira').
istitan
jlk:~_\
yerle$me, yurt tutma. (bkz
~\ . . .~:i...,\
(a. L) : 1. i~mek
istitaat
(a. L tav'dan.)
takat, k!Jdret, gUe yetme, gUe yeterlik.
istitabe
(a. L)
4>lk.:...,\
tovbe
isti'taf
Jlb.:....\
isti'tMat)
yardlm ve merhamet dileme.
istitaf
Jlk:i-'\
( a. i. atf'dan.
( a. L) : kapla-
ma.
..:.,~lb.:_\
( a. isti'taf'1n e.)
yardlm; $efkat, merhamet dilemeler,
556
gizlen-
me, ortunme.·
.. .J,l:L...,\
istitare
( a. L)
saklanma,
orW altlrJa girip gizlenme.
istitare
uc;urma,
(a. L)
uc;url!lma; gonderme, gonderilme.
(a. L tlbb'dan.)
tabibe, doktora ba$ vurma, derdine deva arama.
istitmam
(a. L) : tamam-
lanmasrnl isteme.
zOdan
olmaYlp~
( a. L) : as II mevmUnasebeti gelmi$ken soylenen soz.
istitraden
(a. zf.) : istitrad
sOretiyle.
(a ..s.)
istitradi
":"~~\,)2.:....\
istidradiyyat
istit-
(a. L e.)
istitriif
JI)z.:....\
(a. L turfe'den.):
1. gorUlmemi$ bir $ey sayma. 2. dallandlrma, $0·
belendirme.
istitrak
J \,jk:.... \
(a. L)
ufak ta$larla
fala baktlrmak isteme.
istiva'
isti'tiifat
( a. L)
istidrad' yolunda soylenen sozler.
(a. L)
ma, iyi bulma, bulunma.
e.
: bir yerde'
tavattun) .
rad ile ilgilL
ettirme, tovbe talebetme.
/ istitabe
( a. L)
'}:L...,\
istitar
istitrad
isteme. 2. 7ma yollu, kapall, ortulU olarak anlat.
mak isteme.
taam, ye-
(a. L)
mek isteme.
istitbab
(a. L $emm'-
isti~rab
(a. L) : birbiri ar-
istitale
Li.:..L\
$efaat isterY)e, birinin araelllglni dileme.
isti~hadat
JI:L-.\
istitiil
drnea C;lkma; gozya$l,inci gibi dokUlme.
~\.".:_\
(a. L)
: 1. mUsav!
olma, dank olma. 2. dUz olma, dUzlUk. 3. kapla·
ma, ortOle. (bk::i:: : istlla). 4. ortada ve tam bir
derecede bulunma.
istiva.yi sinn
gelme.
istiyak
: tam erkek alma,
.:.JL.. , L.... \
(a. i.)
krrk ya$ma
misvak kul.
lanma.
istizia
':l.,a:--,I
(a. i. ziya'dan.) :
l!jlklanm~l.
(bkz : istidaa).
(a. L)
ketO,
maslnJ isteme, ziyade olmasl istenilme.
...J l..,a:.;wI
ylf germe, gerulme;
(a. i. za'f'dan.) : za·
(a. L zamir'den.) :
istizrilf
(a .. L zarafet'den) :
zarafet qi::isterme, zarif garunme, incelik ges.terme.
[Arap~a'daki manasl "takibetme" dir J.
istuh,
ku~uksenme.
Cl..a:L.... 1
..;''''...a.L.... I
istizmar
fikrini Yoklama,· maksadrnl anlamlya. <;all!jma.
(a. L) : ziyade 01·
istizade
istizah
istizmam
begenilmiyecek i$ gi::irme.
. ziyalanma, aydmlanma,
istiz'af
1. galgelenme, galge 'altrna girme. 2. gOlgede otur·
mao 3. srgrnma.
i~tOh
(f. s.)
gucsuz, kuvvetsiz, aciz; mahzun,· peri$an.
(a. L vuzOh'dan. c.
. istizahat) : bir $eyin a~lk olarak bildirilmesini
isteme, a<;lklama isteme.
isvidad
.3b.J--i1
(a. i.) : kararma, kara olma•
isvidiid.ijl·cild :cildin kararmasl.
istiziihen
(a. zf.): isti·
zah sOretiyle, bir $eyin a~lklanmasJn; istiyerek.
jl~&o
isyan
(a. L) : 1. itaatsizlik,
emre' boyun egmeme. 2. ayaklanma. (bkz : tug·
(a. i. izale'den)
istizale
van).
yok edilme.
isti'zam
il.J2..:.....,1
i~
(a. L azamet'den.):
1. buyuk germe, gerulme; buyutme. 2.kibirlenme,
gururlanma. 3. ku<;uk bir !jeye ehemmiyet verip,
i~ U i~ret
IZIn isteme. 2. izin i<;in sarma. 3. danr$ma. Bi-I-istizan : sorarak, danJ$arak. Bila istizan : hi/; da~
nr$madan, sormadan.
: yiyip i~ip eglenme, seffrhat.
yiyip i<;me.
(a. i.)
i~'a'
;I~I
t.. l-;, I
sualanma, Gu·
(a. L)
(a. i: zahr'dan.)
i$a.i
1. dayanma, guvenme, arka verme. 2. yardlm iste.
me, zahir, arka olmaslnl isteme.
(a. L zikr'den.) :
e~car
len me. 3. hafrzaYI saglamla$tlrma usulu, fro mne.
motechnie.
ze·
iiI gorme, bayagl, a$agilrk germe, gerulme.
(a. L zill'dan.) :
:
isaa, i~aat
c.
isaat)
1. hatlrlama, hatlra getirme. 2. ezberleme, ezber·
(a. L zill'den.)
(a. L)
nes, 1$lgll1l dagrtma.
mesini isteme, ziyarete gelmesi is.tenilme.
istizlal
zevk ve safa.
verme .
(ao i.) : ziyarete gel.
istizare
istizlal
t~rzl,
(a. L izn'den.) : 1.
istizan
istizkar
(a. i.) : 1. yasaYI$, yasama.
(bkz : aY$).
onu buyuk gesterme.
istizhar
";"'"":~t:.
2. ekmek, glda. 3. ya$ama
i$aat
aga~larm
<;i<;ek ac;masl.
..::...c l;, I , ~L;. I
(a. i. suyO'dan.
haber yayma, herkese duyurma.
..,:, Ie L;. I
(a. i. i!jaa'nln c.) : duo
yurmalar, yaymalar.
isaat-. kazibiine : ketO niyetlerle haberler yay.
ma.
(a,L)
elme.
551
Ca. L} : 1.
c~G\
ilpide
i~fi'
gen~ ya~·
ta sac;, sakal agarma. ,2. sac;, sakal agartma.
(a. L): seslenme, see
sml yOksefterek kaybolan. bir $eyi tarifle herkese
bildinne.
U;~;:.
ilpi.eyn
.~ I
(a. i.
~ifa'dan.) :
hastanm $ifa bulmasma c;alJ$ma, hastaya $ifalJ $eyverme.
(a. L c.) : ak$am
0lLzI
(a. L) : OstOn tutma.
JlLZ\
(a. i.) : 1. korkma. 2.
IOtfetme, bagl$.
ile yatsl zamanlan. Beyn·el.i,ieyn : ak$am ile vat·
arasl ..
ilpgal
SI
....It;....;..:,l
("ga" uzun okunur. a. i.
$u~I'den.
(a. iJ : misvak kullanma.
J~I
c. : i$galat) : -1. me$gul etme, i$fe ug·
. ra$tlrma. 2. i$ten alJkoyma. 3. tutma. 4. oyalama.
ilpgene
(a. -L $aal'den.) : 1.
,Olelendirme,. tutu$turma, parlatma;
2. $iddetlendirme.
."
alevlendirme.
ilpgere
(f. L) : 1. TOrkistan'da
ve idil havzasl TUrkferinde "sOfl, kedlmet sahibi,
veli" manalarmda, ulema ve $eyhlere verilen bir
Onvan. 2. cemi (* c;;ogul) .3cO. $ahls.
ilpguh
(a. L c. : i$arat) : 1.
.
bir $eyi (ka$, goz, el, parmak, ba$ i1e) gosterme.
2. iz, alamet, ni$an. 3. tas. dogrudan dogruya de-gil de, hatlrlatmak nev'inden verilen emir.
t...l~~\
(t!.
,L..:.:.I
•
fa.
(f. L)
<L~I
{bkz : bi$e ).
\
558
.. l~1
~ahit
det ettirme, $ahit getirme,
~ah6-
olarakgosterme.
(a. L) : bileme, bilen-
i. ~ib'den.)·:
1.
L $ecer'den. ) : aga<;
( a. i.)
~i~ek.
.(a. L $ehi'den.)
(a. L $OhOd'dan.) :
kederlendirme.
( f. i.) : 1. casus.
2.
(a. L)
i$ki'
1. $ikayet et·
tirme. 2. 6<;, intikam alma..
(a. L $ekl'den.)
mO$kOllOk, gOC;lOk. 2.
me.
i$kir
.)l~':'1
1.
ac;ma, agzml a<;ma.
yeti$tirme.
ilpcaz
(f. L)
keskinletme, keskinfeme.
i~hiz-I seyf : krllc; bileme.
i1ihiyye : Tann buyrugu.
J
dogan,
me;
karnml doyurma; karnl doyurulma. 2. fiz. doyma.
3. <;ogalma, c;ogaltrlma. 4. ed. Arap nazmmda, ve·
zin veya kafiye zarOretinden dolaYI kelimeye· bir
harf katma.
i$e
t~1
aliyye : $eyhOlislam emri.
i~cir
~ahin,
OstO kapanl$.
ilpha'
i~bi'
(f. L) :
(bkz : $OkOfe). 2. istifrag.
(a. L i$aret'in c.)
i~iret·i
c.,)~1
(f. s.) : 1. kalin, da-
(a. L c. : i$'arat) : yazl
i,'ir'l ahir'e kadar : bildirilecek en son habere
kadar.
i~iret.i
: 1. et suyu
atmaca gibi av ic;in kuflamlan terbiye gormO$ku$.
ile bildirme, haber verme.
i~iret
(f. L)
yanlkll. 2. i. ~an ve $eref.
)UI
ilp'ir
~I
i1e yapllan tirit. 2. ihtiyarllk veya klzgmllk dolaYIsiyle yOzde gorOnen buru~ukluk.
)ts::::..:.1
mO~kOllendirme,
(f. i.)
: 1.
gOc;;le$tir-
1. avo 2. av-
lama.
i~kenbe'
orman.
be).
(i.). (bkz
$ikem.
.
i~tihi'
i~kence
(f. i.)
eziyet,
azap.
i~keste
i~me, j~kj kullanma. [Arap~a'da
~inme" manasr vardrr].
i~rin, i!jrun .)J.:-~~ ,
(f, ,5.)
m'l~, (bkz
J:C-~ I ..
(f. L) :
i~kunc
t:.:..('~\
(f. i,) : <;imdik.
i~mim
i"'~ I
(a. i. ~emm'den.)
bogulma, aglamaktan bogulmak derecesine gel me.
i,tit
tdma.
i!jtek
r
1. koklatma, koklatdma. 2. tecvit Istdahlnda] biraz duyurma, ~Itlatma;harfin 5esini genizden' his, settirme.
ek~itme.
2. can slkma. 3.
(f. i.) :
i!jtiil
(a. L
~u'lelenme, tutu~up
tialat)
lenme.
(a. i.) : 1. yOzO-
i~mi'zi%
tutu~up
(f. L)
akslrlk.
~Ophe
yaydml~.
ml~,
1. sa~d-
2. su SIZlntISI.
~\./-~\
i,rib
i~irme,
(f. s. )
i~irilme.
(a. L ~Orb'den.) : 1.
2. bir maksadl, kapalr olarak an-
latma.
ortak
ilhad,
ko~ma, ~ok
etme. BiU"'i,tibih,
\
'.!J Lu, \
(a. L !jebeke'den) :
i,tibik.iin-niicum : astr. GOne~ battlktan son·
ra g6kte yrldlzlarrn kum gibi birbirine girmi~ bir
sOrette g6rOnmeleri.
i~tjcir'
2. eliqi
)~L~\
~enesine
detlenme;
(a. L) : 1. zrdla!jma.
,koyarak dirsegi Ozerine dayanma.
i!jtidiid
(a. L
aglrla~rria;
J\~\
(a. i. ~ark'dan.) : 1. [GO-
~iddet'den)
:
~id.
bOyOme; artma.
i!jtifi'
I~rklandlrma.
i,rik.vve
i!jtigal
~\.r~\ ,
ras felsefesi. (bkz
i!jrik.yyun
Pythagoras felsefesi
sOfistaiyyOn ).
(a. L)
Pythago-
yolunda
bulunanlar.
(bkz
a. i.
i~tjgal'in
(a. L)
bulma,
("ga", uzun okunur.
me~gul
olma, bir
..:" }fl~~\
c.),:
("ga" uzun okunur.
me~gOI
olmalar, bir
~eyle
ug-
ra~malar.
i!jtihi'
i~ret
~ifa
~eyle ugra~ma.
i!;tigalit
(a. i. c.)
J~\
a. L ~ugl'den. c. : i~tigalat)
sOfistaiyye).
' .) -,:9\ .r-~ \
(a. L) :
iyi olma.
dogma, dogarak etrMr r~lklandlrma. 2, par-
(atma,
(a. i. ) : ~Ophelenme~
i
.
: ~Ophesiz.
Bi-i~tibah
6rOlme, 6rgOlenme; birbirine
ge~me. 2. astr. GOne~ battrktan. sonra, g6kyiiziin.
de kum gibi birbirine girmi~ olarak g6rOnen yddlzlara, Arap ulemasl tarafmdan veri len bir ad.
(a. L ~irk'den.) : Allah'a
Allah bulunduguna inanma. (bkz:
i~tial'in c.)
~irk).
ilirik
ne~]
.!J\~\
i~-
c: :
toku~ma, karl~ma,
(a. i.) : 1. yOksek ye,..
i,rif
re ~Ikma; yOksek verden bakrp anlama. 2. 'hasta,
61meye yOz tutma.
i~rik'
1.
~aal'den.
, (a.L
i~tibik
~;"'..A..~\
kundagl.
yanmalar, parlamalar, alevlenmeler.
(bkz : atse).
i,pihte
~ocuk
yanma, parlama, alev·
i!jtiilit
i,tibih
C~\
i,nu~e
(a. s.)
(a. i) ": gozya~lna
J\y/... _=-I
i!?ririk
J5:"-: \
1. ~Ophe, hlle. 2. 6nden sag ve arkadan sol ayagl
beyaz olan at. [Araplarca hi<; makbul sayJlmaz].
nO buru~turma, yOzOnO
titreyip Orperme.
J/--;.,..:'~
ge-
yirmi [saYI].
~ikeste),
i~kil, i~kil
"ya~ama,
"l~\
1. meyil, istek. 2.
i~tah,
(a. i. !jehvet'den;)
yemek yeme istegL
559
i~tiha.engiz
i$tiha.engiz.
(a.
f. b.
s.) -: i~tah verici, i~tah veren.
(a. i. $ohret'den) :
~ohretlenme, ~ohret bUlma,
i$titat
me~hur olma, On al-
i$tiva'
:
etme, yanJp yakdlna.
i$tika' an·i/·hukkam : huk. taraflardan biri,
mahkeme reis veya azaslnln hOkOm ve kararma
ftiraz _etme.
cefaslndan ~ika.
felegin
c. : i~tikakat)
leng. bir kokten gelen kelimele.
rin birbirleriyle olan i1gileri, fro etymologie
"ilim, ma'IOmat, ta'lim, ma'IOm .." gibi.
("ka" uzun oku·
i$tikaki
i~tikakla
leng.
ilgili olan, fro etymc>(a. i. $UmOI'den.) :
i$timal
1. ~amil olma, kaplama, i<;ine alma. 2. c;evirme.
(bki: ihata r.
hafifc;e koku alma; koklama.
(a. i. $ira'dan.)
i$tira'
sa·
tin alma, ahnma. (bkz : isti$ra').
i$tirak'
.!l\~r
mU$terek ola.
4 O.J-':"f:.
j
me~hur
naz edici, edalr. 2.
i~ve-kar,
S \fi-~\
(a. s.)
ortaklrkla
~\ ...:L~ I
(a. i.)
komUnizm,
i$ve-zer).
J
IS"
C
J~
nazll, edall. (bkz :
i$ve-kari
(.$)
(a. f. b. s.)
i~ve-ger,
IS" c.J~
i~ve-zer).
(a. f. b. i.)
i~vekarllk, nazldlk, edaldlk.
(a. f. b. 5.). (bkz :.
i$ve-zer
ita
L:..\
ita'
"lk.!,\
(a. i.) . (bkz : i'ta ).
ed. kafiyenin bir
( a. L)
(a. L ata'dan.)
i'ta'
verme,
verilme; odeme Ahz ii i'ta·: alJ$ver-i$.
i'ta-yi ma'iumat : bilgi verme.
..:,.J:.
Lkl
(a.
i. tav'dan.)
: boyun
egme, dinleme; alman
emre
gore
davrenma.
Adem-i itaat : dinlememe. Arz-. itaat : dinleyecegini bildirme.
(a. i.)
itab
kolsuz, yakaslz
kadrn gomlegi, dekolte gomlek.
,j.J! \...:L~ \
listler.
( a. i.)
sosya·
(a. i.)
itab
leme, paylama;
$art kdma, kdrnma.
azarlama, ters-
danlma.
it'ab
560
1.
lale.
(a. f. b. 5.). (bkz:
J ......
i$ve-kar
i~veli,
(a. f. b. s.)
c;e~it
bir
..J( C .:..c
i$ve-ger
itaat
fro communisme.
i$tirakiyyun
(a. i.) : guzelin, gonU!
i$ve
aIda tan, gonOl <;elen naz ve edasl.
dil ortakllgr, aynr qili konu$ma
ilgili.
i$tirakiyye
(bkz : has-
manada .olarak aynen tekran.
(a. i. $irket'den.) :
.ortak olma, ortaklJk. Bi-I.i$tirak
rak, ortak olarak, birlikte.
i$tirak-i Iisan
keyfiyeti.
(a. i. $evk'den.) :
i$ve-ger, i$ve-kar).
(a. i. $emm'den.)
i$timam
klzarma.
. $evklenme, gorecegi gelme, ozlerne.
ret }.
i$ve-bax
~akk'dan.
(a. i.
i$tikak
nur. a. s.)
loxgique.
(a. i.)
jl.;L~ \
i$tiyak
~ekva'dan.)
(a. L
i$tika-yi cevr-i felek:
yet etme.
zulmetme,
i$tiva-yi lahm : etin klzarmasl.
ma, unlO olma.
~ikayet
(a. i.)
hakslzllk etme.
yorulma, zahmet verme.
(a. i. taab'dan.) : yorma,
ithif
Wid
."L.::..\ '
( a. L)
kazlk
~akma.
(bkz:
,:) L" \
itid
( a. L)
sut sagarken ine-
gin ayagma ger;;irilen ip.
<L:> ~"\
itiha
itare
j))l.kl
ma, ur;;urulma.
(bkz : irsaJ )'.
veted).
(a. L)
bir $eyi yaplp bl-
(a. i. tayeran'dan.) : 1. ut;ur•
2. r;;arr;;abuk genderme,
itire-i kebOter
gUvercin ur;;urma.
itare-i name : sUr'atle ve binbir hevesle mektup genderme.
tirme, hazlr etme.
(a. i.)
itat
(a. i. ,tk'dan.)
[kele'
itive
i'tak-I mahzur : huk. [eskiden] gayrime$rO bir
cihet ir;;in yap,lan .tlk.
i'tak·1 mendOb : huk. [eskiden]
yapllan .tlk.
Allah
mas,
(a. i. c.
itba'
itbiik
(a. i.). 1. kaplama.
fels. fr.accomodalion.
i'tak-I sarih : huk. [eskiden] azadetmeye yarlvan ar;lk sezlerden biri ile yapllan itakt.r ki bununla niyete muhtac olmakSlzln Itlk vuku bulur,
memlOk kabOI etsin etmesin: "sen hursUn!", "seni azadettim" gibi.
tice.
oJ lk\
(a. L tOI'den.)
uzatma,
uzatllma.
el uzatma, h,yanet.
itale-i Iisan
dil uzatma, sevUp saymll.
-
it'am
i L" \
it'am
i l..J, I
(a. s.)
J L..:\
ilbal
ildan
~\.>,.4 \
(a. i.)
fels. fr. accomoda.
derde,tasaya dUo
(a. i.) : Islatma, IsJanma.
ida'
(a. i.) : 1. sendUrme,
(a. i.)
(·a.
i.)
ida-Vi harik : yangtn sendUrme.
ikiz dogurma.
yemek
it'amiyye
f,karamn doyurulmasl
j))L-\, )-\
(a. i.)
sendUrme el<ibi.
( a. i. ) : b8Z1 va·
it;in
itfal
JL;;I
(a. i.)
insan vUcOdunun
fena kokmasl.
~lk).1 (a. i.) : vatan sayma, saYllma.
itir, itire
~Li.J,\'
itfaiyye
<L,...4L..J,\
. kif muesseselerinde
ayrJlan tahsisat.
ilfa-yi diiyOn : borcun, faizle birlikte anaparadan da edenmesi, fro amortissement. 2. dindirme,
bastlrma.
yedir~e,
yemek verme, verilme.
(a. i.) : 1. hid-
det ve dikkatle bakma. 2. bir $eyin pe$ini b,rak.
mama.
F',36
ilbiiki
sendurUlme.
itale-i dest
itan
rU~-
arkasma, ardtna katma. 2. gr. bir
Ian ayni kallpta ba$ka ve manaslz soz,
"Yemekmemek" deki " meme k"; "zengin
deki "mengin" gibi.
i'tak-Imiibih : huk. [eskiden] bir v~he, bir
$eye niyet etmeksizin yapllan Itlk.
itale
etava)
vet verme.
i~in
i'tak-I vacib : huk. [eskiden] katilden, zlhardan, yeminden, orur; bozmaktan dolay, yapllmas.
icabeden Itlk.
dU$manllk, zltlrk.
(bkz: muhasama ).
veya cariye] azadetme, edilme.
i'tik bi-I-kinaye : huk. [eskiden] kina1 l§flzlardan biri ile yapllan i'takt,r ki hukum ifade etmesi niyete baglld,r. ["sen benim mulkum dagil.
sin", "sebilini tahliye ettim" gibi].
yollama.
ithaf
(a. i. tuhfe'den.) : 1. he-
dive olarak verme, verilme. 2. hediye, armagan
genderme; manen sunma. 3. ed. birinin adrna
eser yazma veya yazllm'$ bir eseri, ba$ tarafrnda
adlm seylemek sOretiyle birine hediye etme.
561
ithilf-name
(a. f.
ithaf-name
b. i.)
bir ~eyin ithaf edildigine d3ir yazllan yazl.
~L.r\
itham
(a. i. tohmet'den.)
tohmetlendirme, su~landlrma, birine bir kabahat
yukleme.
(a. s.) : ithamla ilgi!!.
ithami
(a. f. b~ i.) : id-
itham-name
dianame.
i'tibar
tarihten sonra gunduz suresi
lar.
(a. i. ubOr'dan. c. :
i'tibarat) : 1. saygl gosterme. 2. ehemmiyet verme. 3. ~eref, haysiyet. 4. bir ~eyin hakiki degil,
kararla~tlnlan degeri. 5. ibret alma. 6. tic. soz
veya imzanrn degeri," fro credit.
i'tibar-. suret :
gorunu~e
deger verme.
0:11 .4c1
i'tikab
(a. zf.)
)L~I
... den ba!1-
"':"'L.t:.cl
(a. i.)
yere vurma, kav-
i'tikad
(a. s. c. : i'tiba-
i'tibari
riyyat) : ger~ek
"i'tibariyye"].
oimlyan,
var
saydan.
[muen.
w~)~:J:.1 (a. i. i'tibar,'nln c.).
(bkz: faraziyyat).
)IJ..-~I
("ka" uzun okunur. a. i.) :
veresiye vermeme, paraSln1
( Ilyarak, ... den sonra, .... den beri.
i'tidat
(a. i. c.) : 1. iki
raylp ,yere c;:arpma.
var saydan !]eyler, faraziyeler.
i'tibiiriyyat
ba~_
itidal. 2. astr. G{jne~ etraflndaki mahrekte 22 eylUI (i'tidal·i harm) ve 20 mart (i'tida,l-i rebii)
tarihlerinde bulundugu
noktalarr
birle~tiren ve
GUne~'inmerkezinden ge~en nazar, mihver ve bunun iki ucu. [bu mihvere
"mihver-i sagir" adl
verilir].
i'tifir
i'tibarat
uzamlya
i'tidil·i reb.i : Arz'ln Gune~ etrafrndaki mahreki
uzerinde 20 martta bulundugu
nokta (rOmi 9
mart). [bu nokta feza kOresinin tulleri mesabesinde olan metalilerin mebde' noktasldlr. G{jne~ manzOmesinin muthi~ bir sur'atle Kantores burcunun
vega yddlzrna sUruklenmesinden dolaYI Arz mahrekinin bu noktadan ba~laYlp ayni yerde kapanmasl
gunde ,3.565.554 dakika
geciktiginden noktanm
veri her yrl biraz geriler].
i'tidaleyn
~L.~I
J
•
gittik~e
)L.t:.cI
(a. i. add'den.) : 1-
("ka" uzun okunur. a.
i'tikad-. faside : bozuk
(a. i.)
: 1. bir
~eyi
inan~.
("ka" uzun' okunur.
a. i. i'tikad'm c.) : itikatlar.
i'tikadat-, batda
malar.
:
bat", asrlslz
i'tikadi
i'tidad
vermeme.
i. akd'den. C. : i'tikadat) : 1. dOgOmlenip kalma,
bir ~eye baglanma. 2. inanma,
gonOlden tasdik
ederek inanma. I
i'tikadat
sayma; iddet ~ekme. [kadrnlarda u~ temizienme
devresi gibi doksan gun kadardlr]. 2. nazlanma .
3. gururlanma.
almadlk~a
~eylere
(a. '5.)
inan-
itikad ile,
inanma i1e ilgili.
. kol uzerine alma. 2. yardlm isteme;
i'tidiH
,.JI.-L:':;'\
i'tikadiyyit
(a. i. adl'den.) : 1.
orta olu~, ortaiama, a~ln olmama hali, OI~ulUluk.
i'tidill·i dem : klzgmllga maglOp olmaYl~, soguk
kanldlk. 2. yava!]llk, yumu~aklrk. 3. uygunluk; 4.
astr. geee ile gunduzun bir olmasl, gun-tOn e~itligi,
fro equinoxe.
i'tidal-i harm : astr. Arz'rn Gune~ etrafrnda ~e
virdigi yorunge uzerinde ve -i'tidal-i rebii noktasim kar~lsrnda, mihver·i, sagir'in bir ucunda 20
martta i!]gal ettigi yer olup (rOmi 10 eylul) bu
tarihte ,geee ile gunduz suresi birbirine e~it vebu
562
w4)lA::':;'\
(a. i. c.)
itikada,
inanmlya ait meseleler, bahisler.
i'tikaf
JG I
(a. i.) : bir yere
kapanlp ibadetle ...akit ge~irme. [bilhassa, ramazanln -;on on gUnUnde eamide maksOre denilen yerlere kapanlp ibadetle vakit ·ge~irme].
j'tikal
JLA::,:;.\
("ka" uzun oku-
nur. a. i.) : 1. devenin dizini bUkUp baQlama. 2.
gUre~te sarmaya getirip Ylkma. 3. sagmak i~in
koyunun ayaklarJnI iki bacagl arasrna alma. 4. bi-
i'tisar
·nlCI mlzraglnl pa<;;asl
tutma.
i1e Uzengi
a-:;lSlna sokup
.J J..u\ ..)~ \
zorla~ma.
(a. L) : 1. imame-·
i'timam
(a. L· ekl'den. c. :
i'tikill
i'tikalat) : 1. kemirerek yeme. 2. hek. yaranln
vUcOdu yemesL 3. jeol. deniz dalgalarlnln, karaIan dogerek oymasl, a~lndlrmasl, Fr. erosion•.
a~lnmasl.
i'tikal-I sevahil : klydann
c.) : a~rnmalar, yenmeler, fr.erosions.
i'ti~am
len me, ba$lna sank sarma. 2. migfer giyme..3.
otlar uzaylp geli~me; .daglar ye$illenme.
jLt\
i'timan
..L.:':'I
: 1. tortop
(a. L)
akislenme,
( a. L uniyy'den)
dikkat etme, ozenme.
Jl::.:.\
i'tinak
(a. L)
( a. L) : emin
ma, emniyet etme.
i'tina'
(a. L i'tikal'in
i'tikiHat
(a. b. L)
[devletin 1timadl, gUveni] Safevller devrinde ba~.
vekillere veri len bir Onvan. (bkz : vezlr-i a'zam).
(a. L)
i'tikill
i'timad·Od-devle .
(a. L unk'dan
birbirlerinin . boyunlanna sardma,
gelme.
bogaz
etme. 2. biriktirme.
jL.:.:.\
i'tinan
i'tikas
tersine donme.
i'tiraf
(a. L ulUw'den)
i'tila'
yUkselme, yukan
rUtbelere
J~\
i'tilaf
eri~me.
(a. L Ulfet'den.
.:...~)L~\
i'tiJafat
anla$malar,
C.
uyu~ma,
:
uy-
J)L:.:.\
J\.iL~\
(a. L, irfan'dan.
C.
i'tiraf-I cOrm : maznOnun
oldugu su<;;u soylemesL
(* sanrgrn),
i$Iemi~
i'tiraf~1 kusOr : kusurunu 1'tiraf etme,
( a. L i'tilaf'1n c.)
i'tirax
uyu~malar.
i'tiIak
:1.
i'tirafat) : su<;;unu veya }/erinde olmlyan bir
ketini saklamaktan vazge<;;ip soyleme, hakkl
11m etme, Fr. confession.
.
i'tilafat) : 1. Uldt etme, alJ~ma. 2.
gunluk. (bkz: muvafakat).
(a. L)
onOne durma. 2. birinin mahiyeti meydana
J' \;.-e:. \
(a. L C. : j'tirazat):
bir fikri, bir hUkmU kabul etmeyip c;UrUtmiye kal·
( a. L)
kl~ma.
birinin sevgisii'tisa
ne yakalanma, tlltulma.
·..L.a1:.\
( a. 1·)
asa kullan·
ma, asaya dayanma.
i'tiJan
j)L:~\
( a. L) : 1. a$ikar, meyi'tisab
danda olma. 2. dogum slrasJnda, <;;ocugun gorUnmesL
i'timad
(a. L amd'den.)
1.
(a. zf.·)
ltimad
<\AV..)~\
1. kanaat
etme. 2. asablle$me,' sinirlenme.
(a. i. c.
i'tisilf
i'tisafat) :
(a. L jsmet'den.).:
i'tisam
1. el ile tutma, tutunma. 2. gUnahtan sakmma.
3. temiz ofma. 4. o. bot. bitkiler damar damar
olma.
ederek, gUvenerek, dayanarak.
i'timad-name
( a. L)
dogru yoldan sapma, yolsuzluk etme.
dayanma, gUvenme. 2. emniyet, !=IUven.
i'timaden
~G1:.\
(a.
f. b. L) :
bir el<;;inin, gonderildigi yerin devlet reisine sunmak Uzere gotUrdUgU 1timat mektubu, gUven mektubu.
i'tisar
J
,L.a1:.,
ozUnU
<;;Ikarmak i<;in bir
(bkz : ta'slr).
(a. L) : usaresini,
~eyi slkma;
slkd,i,a.
563
j'tisas
i'tisas
la~m?,
V"'L-1:. I
~ece
(a. L)
gezip do-
J~I.
(a. L)
bir
~eye
bO-
runme, ortUnme.
i'tivi'
.\~\
bOkme, bukOI-
(a. L)
me. (bkz : iltlva').
i'tiyid
(a. L c. : i'tiyadat):
adeJ: edinme, alt~ma; alJ~kanlJk. Su-i i'tiyid: fena
~eyi adet edinme. (bkz
OIfet).
i'tiyan
0~\
(a.' L)
dik dik bak·
.I':;~I
(a. L) : bir kablleye
veya kimseye bagf, bulunma.
i'tizid
J)L~\
.)L..a1:.1
hayvanl yedeginde gotUrme.
(a. L tamam'dan.)
itmam
mamlama, bitirme, tamam etme, edilme.
( a. L) : 1. emln
olma. 2. birine inanma, guvenme. 3. kat'l olarak
bilme.
~eyi
(a. L)
itnan
dolaYlsiyle bUyUyememe,
(a. L azl'den.) : 1.
itra'
t.ljl
bir tarafa ~ekilme. 2. i~ten ~ekilme. 3. ehl-i sOnnet' ten Vasil b. Ata'nm kurdugu mu'tezile mezhebL 4 .. taklmdan ayrrlma.
itrab
~IJ\
JI.A-,e.\
i lpl
i'tizim
gitmiye hazlrlanma,
i'tizam
i
gidi~~
(a. L azimet'den)
(bkz : azimet).
L12:.c\
~ocuk,
hastallk
(a. L) : doldurma.
(a. L) : toprak serpme,
topraklama.
itrak
~Ijl
(a. L) : azamet, bO-
(a. L)
terketme, blrakma,
itraz
j Ijl
kurutma, ku·
( a. L)
rutulma .
(a. L ozr'den. c.
i'tizar
ittiad
.)U\
ittias
V"'l"n
i'tizarat) : c;>zUr dileme.
jlpl
(a. i. azlz'den.)
ken-
(a. L) : koltuk altma
yastlk, dayak koyma, dayanma,
kullan'ma.
dayanacak ~ey
( a. L) : randevu verme.
(a. i.) : helak etme,
oldUrme. (bkz
itlafl, 2).
ittiaz
.l;.l"il
dini aziz tutmc, izzetinefs gosterme.
itki'
:
geli~ememe.
vazge~me.
yUklOk satma.
i'tizaz
ta-
itminan·J kalb : kalbden; yUrekten inanma .
(a. L) : 1. bir
kol Uzerine alma. 2. yardlm isteme. 3. yardlm et·
me. (bkz : i'tidad).
i'tizi)
1. damlatma. 2.
(a. L)
itminin
ma, gozunU dikme.
i'tizi'
(a. i. telef'den. c. : itla-
itlaf
fat) : 1. telef etme, mahvetme, oldUrme. (bkz :
ittias). 2. IUzumsuz yere harcama. 3. yoketme,
bozma.
itlal
.)G\
eski mal sahibi
(a. L)
olma, klima.
karakol vazifesini gorme.
i'titif
itlad
( a. i. va'z'dan)
naslhat, ogut dinleme.
ittiba'
t.~"\
( a. i.)
tabl olma,
uyma,' ardlslra gitme.
itkan
("ka". uzun okuma. a.
L)
1. muhkem, saglam klima. 2. inanma, emln
olma.
itla'
blrakma.
564
(a. L)
ba~kasmln
Uzerine
ittiba-en
l,e.l.;\
(a. L)
tablolma,uyma,
ardlslra gitme.
ittidh
oLl\
cihete, bir tarafa don me.
( a. i. cihet'den. )
bir
ila~,
(a. L) :
itticar
deva kul.
lanma, kullanllma.
(a. i. vifak'dan. c.
ittifik
. kat) : bi rle~me,
uyu~ma;
ittifa-
sozle~me.
ittifaka
ittika
("ka" uzun okunur.
a. zf.) : rastgele, tesadUfle.
ittifakan
(a. zf.)
rastQele,
cesadUfle.
ittifakat
("ka" uzun. okunur.
:ttika'
(a. i.)
ittikal
dayanma,yas-
(a. s.) : 1. ittifaka, birle~meye, sozuyu~maya ait. 2. rastgele, tesadUfle.
i.) : gozle
ittikar
ittifakiyyat
tesadUfle olan
(a. L) : rastgeJe,
~eyler.
(a. L)
(a. f. b. s.)
ittifak-pezir
gibi iyi ve saglambilme.
JUri
~L,:\
(a. i. hibe'den.) : huk.
ma~1
ittisiih
(a. i. vahdet'den.)
bir
ittihad-, ara : reybirligi (*oybirligi).
birle~mesL
ittihad-, islam : islam birligi, Fr. panislamisme.
ittihad-, kalb·i millet: milletin kalb birligL
birle~mesi.
t. L..JI
(a. i. vus'dan.) : 1.
bo"a~ma,
JL.d1
(a. L vasf'dan.) : 1.
t l-i\
(a. L)
kirlenme, pas·
lanma.
olma, birle~me, aynl fikirde olma, birlik.
menfaatlerin
(a. L) : solma.
muttaslf olma, vaslflanma, * nitelenme. 2. bir hal
takmma.
kabOI etme.
ittihad-, insaniyyet : insanllgm
("ka" uzun dkunur.
geni~Jeme. 2. boll uk, geni~lik. 3. fels. * kaplam.
ittisiif
bedelsiz olarak verilen bir
ittihad·, menafi'
gormU~
a. i.) : vakar, gurur, bUyOklUk gelme.
ittisa'
ittifak kabOI eden, edici.
i~i
~ "ka" uzun okunur.
fels. ve·
sil.ecilik, fro occasionnalisme.
ittihad
jLAtl .
i t t i r a ' t . Ij I
ittifakiyye
ittihab
(a. i.)
blraklp kadere boyun egme, guvenme.
ittikan
ittifaki, ittifakiyye
veya
("ka" uzun okunur. a.
i. vikaye'den) : 1. sakrnma, l;ekinme. 2. Allah'tan
korkma.
lanma, soykenme.
a. L ittifakrn c.) : birle~meler, sozle~meler, uyu~
malar, tesadUfle olan ~eyler.
le~meye
(a. i. ahz'den.) : 1.
ittihaz
edinme, edinilme. 2. kabOI etme. 3;itibar etme,
sayma, tutina. 4. kullanma. 5. kurma, dU~Unme,
tasarlama.
ittisai
~w'l (a. L) : fels. fro extensif.
ittisak
(a. i.) : nizama girme,
intizam bulma, siralanma.
ittisiU
~.JL.ai
\
ti~me, kavu~ma, ula~ma.
(a. i. vasl'dan) : 1.
~i.
2. birbirine dokl::1ma.
~.
yakrnlik.
ittihad·, umOmi
larm birle~mesi.
umOmi birlik, bUWn insan·
ittihad ve Terakki : 1908 Me~rOtiyeti'nden sonra memlekette faaliyete ge~en siyasi bir parti.
ittisal.ijt·terbi'
in~. birinin tuglalarl, bir baliikasJnm tuglalariyle birbirine girecek ~ekilde iki
duvarJn birle~mesi.
ittisaliit
(a. i. tohmet'den.)
ittiham
tohmetli olma,
su~lu
olma.
..::" )fLail
fa. i. c.) : istihkarrt
klSlmlarrnl veya tOrlU istihkamlarl birbirine bag.
lamak i~in yapllan yollar.
565
ittisam
(a. L vesm'den.) : 1.
ittisam
damga vurma, ni~an vurma, daglamai susleme.
ittitan
..:>Lb-'
(a. L) : vatan, yurt tut-
rna, bir $ehirde, bir yerde yerle~ip oturma. (bkz:
tavattun ).
t L_.a.il
ittiza'
(a. L) : 1. devenin, boy-
nuna basarak ustune binmek it;in, ba~ml a$aglya
egme. 2. alt;ak gonOllulUk.
L Lail
iuizah
(a. L)
vazlh, at;/k
elma, meydana C;lkma.
(a. L)
tirilme. 2. soyleme, bildirme.
'-'-t\
iva
(a. L). (bkz
iyad, iyadet
~,.,~I",.,~I
(a. L)
: 1- getirrne, ge-
1. takviye eden alet. 2. kuvvetlendirme.
(a. L). (bkz : Iyadet).
iyadet
(a. L). (bkz : Iyafe).
iyafe
JL.c
iyiH
(a. L) : vaH! ik etme, idare
iVan
..:>l.:.c
yerle~tir-
(a. L) : donO$. (bkz : av-
Namaz-I ivilr : ikindi namazl;
(f. s.)
j'.H,\
ivaz
slgmma. (bkz
( a. L)
Iyaz).
iyn
~_.c
( a. s a 'na'nln c. )
iri ve gO-
zel gozlUler.
iza'
(a. L) : ikindi, ikindi vaktL
( a. s. ). (bkz : ayan ).
~L~.c
iyaz
bir yere
cjet).
).J-~'
(a. L). (bkz: Iyal).
iyalet
isbat.
me, yerle$tirilme, oturtma. (bkz : iskan). [kelime, ekseriya "iskan" i1e birlikte kullan/lir].
ivar
(a. L):
etme.
..:>L_:-I
ityan
iyad
izii'
I .J~ I
j\.
j\.
\
j_ I
( a. L) : hiz8, slra .
( a. i.) : 1. iyilige kar$1 iyilik
etme. 2. kedere, mihnete ugratma. 3. korkma.
duzulmO~, ko~ul-
izaa, iziat.::...c I~
, <L.c
\~I
(a. L) : ac;/-
ga vurma. (bkz : fa!?).
~.J-.c
ivaz
(a. i.) : bedel, kar$dlk, kar-
$Ilik elarak verilen !?ey. Bilii-ivaz : kar$dlkslz, bedelsiz, bir menfaat kanjlligl olmlyarak.
ivazan
i,zaa..i esrar : sIrJan at;lga vurma.
izia, i~aat
..:,..c l..,:;,1 ,,-t.cl..,:;,\
(a. L zlya'dan.)
zayi etme, kaybetme.
L -,--c
(a. zf.)
kar$llik' olarak,
i'zib
kar$lIlgmda. (bkz : Ivazan).
I.",J
ILl
( a. L) : 1. vazget;me.
2. suyu temizleme. 3. azaba du!?urme, dO!?urulme.
[..r.c
ivec
i'vicac
[. ~
(a. L)
-,--c I
egrilik, c;arplkllk.
iziibe
(a. L c. : i'vicacat) : 1.
egri bugrO olma, egrilme. 2. dogru hareket etme·
me.
iv%
j J I
(a. s.): 1. govdesi bodur olan.
41
I~I
(a. i. zeveban'dan.) : eritme,
eritilme.
iz'iic
[.
Ie j I
(a. L c. : iz'acat) : 1-
yerinden koparma. 2. rahatslz 'etme; can slkma,
ba!? agntma, tedirgiri' e.me, bunaltma.
2. i. kaz; ordek.
(a. L)
iyiib
566
izide
Q,)
I~ I
( a. L) : ailesini korumak
it;in birine yardlmda bulunma.
avdet ).
iyiib
geri don.me. (bkz:
ij
zihiib
gidip gel me.
izade
c.)L..,:;,1
( a. L) . (bkz
idade).
izar
izae, izaet
.:JL,:.,\ .. .fl~'
(a. i. zO'dan.)
izahat
ziya verme, aydmlatma, 1~lk verme.
(a. L)
iz'af
(a. i. Izah'm c.)
a<;lk anlatmalar,
: 1. zaYlflatma,
kuvvetini azaltma. 2. bir ~eyin ustUne bir mislini
zammetme.
izahe
* a<;lklamalar.
4:""'"
\j \
(a. L)
izahen
(a. L izafet'in c.)
izafat
blr ~eyi aYlrma,
yerindEm aYlrma.
(a. zf.)
:
:. a~lk ola-
1. izafetler, isim tamlamalarr, isim taklmlarr. 2.
ias. dOnya ile olan baglar, i1giler. 3. gr. zincirleme isim taklml. Tetabu-i izafat : zincirleme isim
taklml.
(a. L)
izafe
'dL,:.,\
(a. L c.: izafat): 1. iki
* tamlamasl,
arasmdaki bag, i1gL 2. gr. isim
isim taklml.
izafet-i beyaniyye : gr. cins ve nevI gesteren
izafet : "<;mar aga<;l; Van kedisi; Ankara val7si.."
gibL
izafet-i lamiyye : gr. "bagm OzOmO;
kokusu; Ankara'nln valisL." gibL
elmanm
izafeten
(a. zf.)
iziile-i biizak : tUkrOgOn temjzlenmesi.
izale-i !}uyu' : bir mOlk Ozerindeki ortakflQI giderme.
izale.i taaffun, izale-i ufunet : kokuyu
antiseptik bir madde ile' mikroplan, fena kokuyu
yok etme.
.u \ ~ I
: bir
~eye
( a. s. ) : .1. izilfetle i1gili.
2. bag" bulundugu $ey ile degi$en. [muen. "izafiyye"].
(a. L) : 1. uzun etekli es-
vap. 2. kadm, ya~maglnl a<;ma." 3. halsiz
izam
(a. s. aZlm'in c.),
1.
bOyOkler, ulular. 2. (azm'in c.) : kemikler.
(a. i. azm'den.) : 1. bO·
i'zam
yOtme, bOyOltUlme. 2. IOzOmundan fazla ehem"miyet verme.
i1i~ik olarak, bir $eye ait olarak. (bkz : bi-I-izafe).
l_,:c\
(a. L zeval'den.) : giderme,
izale-i bikr : klzlJi;h bozma.
iz51e
izafet-i te$bihiyye : gr. muzaf ve muzafOn ileyhte edat bulunmlyan izafetlerdir : "gOmO~ saat;
demir kapl .." gibi. [ye"ni gramerlerde :'igOmO~
saat; altm kalem; demir keprO .. " gibi. terkiplerdeki "gOmO~, altln, demir" gibi kelimeler slfat sa·
yllmakta, ve izafet terkibi degil," slfat terkibi ola·
rak gesterilmektedir].
J
.u I j I
giderilme; yok etme.
~ey
izafi
(a. L zevk'den.) : tattlr-
izale
1. zammetme,
katma. 2. kan~tlrma.
izafet
izaka
ma, tattlnlma; tat, fezzet ve zevk hissettirme.
i'zam
i\?\
iz'an
0b·~
( a. L)
yollama;. gender-
me.
\
( a. L) : 1. anlaYI~, kav-
raYI~,
izafiyye
gerecil ik,
(a. i.)
* bagmtlclllk,
Fr. relativisme.
akll. 2. itaat, soz dinleme, boyun egm~. 3.
terbiye, edep.
izafiyyet
(a. i.)
1. bag"-
bildirilme. 2. ezan okuma.
Ilk. 2. ilgi mahiyetL
izar
iziih
C l_..a~ I
(a. L vuzOh'dan c.
hat) : aC;lk, apaC;lk anlatma,
ha·
sus ortO,
* a<;lklama.
izar
izaha
dola~ma.
'L;' \
~\
(a. L) : bir ~eyin etrafml
1. bildirme,
(a. L)
izan
Giil-izar
Zl.
.1 oJ~ I
oJ
pe~temal.
) \..L~
( a. L) : belden
a~aglya
mah-
(bkz : futa).
( a. L) : yanak. (bkz : ruh).
gUl yanaklJ,
yanaklarr
gOi gibi k,rml-
561
izar-, yar : sevgilinin yanagl.
izar
) \j \
izfaf
.Jl9j\
(f. i.) : suyun dibi. (bkz
gavr).
,....A>bj \
izhab
izare
(a. i.)
ziyaret ettirme.
izare
(a. i.)
birini
ku~kulan.
j\?\
(a. i. izz'den.) : 1: aziz
klima, saygl gosterme. 2. ikram etme, aglrlama.
i'zazen
/ (a. i.) : 1. giydirme,
giydirilme. 2. altln kaplama, kaplatllma, yaldlzlama, [ikinei manasl i~in "tezhib" kullanJllr].
(a~ i:)
izhac
: oturma. (bkz
ikamet).
dlrma, kuruntuya sevketme.
i'zaz
gelin gonderme,
(a. i.)
gonderilme.
(a. zf.) : ikram ederek,
izhaf
LA )
J
(a. L): 1. hayrette blrak-
ma. 2. hiyanet etme. 3. yalan soyleme.
J l-AI j
izhak
\
(a. i. suI. : zahaka.):
) Ly1i
(a. i. zuhOr'dan.) : 1.
mahvetme, Vak etme
.;)4)
izbad
(bkz : zebed). 2.
(a. i.)
: 1. kopuklenme.
izhar
gosterme, rneydana
aga~ c;i~eklenme.
. izhar·, belagat
)~ jI
izbar
(a. i.) : yazma; yazl ile
bildirme; yazillp bildirilme.
izea'
)1.....) ,\
•
(a. i.) : naslhat kabOI
J
izdiham
("b..;)
~\j.) j \
izdira'
izhar·, tcessiir : teessur gosterme.
jI
(a. i. zaham'dan.)
slkl~ma.
(a. i.) : ziraat etme,
izdirad
(a. i.) : yutma. (bkz:
izkam
F
izdiram
rl),)
jr
(a. i.)
lokmaYI bu-
izkar
zukam hasta·
(a. i. zikr'den.) : hatlra
izlak, i:dal
ayak kaydlrma,
yuk buyuk yutma.
C \J').,;I
(a. i. zevc'den.) : ev·
lenme, birbirine e!? olma. (bkz : teehhul, tetev·
vue).
izlal
(a. i. ziyade'den)
zi-
artma, ~ogalma.
(a. i.)
J':J j \
(a. i. zull'den)
hakir gor-
J;A.J;\
(a. i. zJlI'dan.)
'golge
verme, golgelendirme.
izlam
buyuklUk, ululuk.
(a. i.)
sur~tUrme.
me, klh;uk germe, alc;altma.
izlal
izdiVad
568
(a. i.)
getirme, getirilme.
bel').
izem
b. i.) :
[eskiden] bir nikiihln klydmasl i<;:in kacll tarafln·
dan veriten izin kiigldl.
IlgIna ugratma, nezleye ugratma, ugratdma.
ekin ekme.
yadele~me,
(a. f.
izin·name
(a. i.) : tahkir etme; ha-
izdira'
(f. h. j,) : 1. Allah. (bkz:
Huda, $ebdiz, $izer, Yezdan). 2. Zerdu~tlerin haVIr taMISI.
kir gorme.
izdivae
izhar·! ha'kk : hakkl meydana C;lkarma.
izid
etme, soz dinleme.
kalaballk, Ylgllma, kalabaJlktan
gosteri~.
2. valandan
belagat gosterme.
izhar-, ma fi-I.bal, izhar·, ma Fi·s·suveyda, izhar-, ma Fi-z·zamir : fikrini seyleme, gonlUndekini
meydana kayma.
(a. i.) : defetme.
izdiear
~Ikarma.
..\ Y{.J;\
(a. i. zulmet'den.)
mette, karanllkta blrakma; karanllk etme.
zul-
jegale
izmihlal
izyyan-. sefain
(a. L) : yok olma,
(a. i.)
J~jl
izzet
(a. L) : 1. c;ekic;. 2. kes-
..J'; \
(a. L)
(a. L)
: 1. izin, musaade,
.izzi
(a. s.)
(a. i.) : 1. a$lrJ derecede
in-tid-din
medhetme. 2. altrn arama, ara$tlrma. 3. korkutma.
(a. i.)
sablrir, tahammul-
.J )-IlI?
(a. b.L) : MuslU.
man hOkumdarlan tarafmdan slk slk kullC'ndan
ve devlete deger veren, devletin degeri manasrna
gelen bir unvan.
ma, gunah i$leme.
l; ~\
hur-
Iii [adam].
izzij-d-devle
t
i.
izzet-i nefs : $eref, onur, haysiyet, fro amour
(a. L) : ,gunahkar 01-
1)';\
1. deger, klY-
propre•
ruhsat. 2. gunahkar olma, gunah i$leme. 3. vazifesinden, i$inden uzakla$tlrma, kovma.
iznab'
:
met; yucelik, ululuk. 2. kuvvet, kudret.
met, saygl; ikram, i'zaz. 4. erkek adl.
kindemir. 3. deri kesecek blc;ak.
izra'
: 1. dei:jer, klymet. 2.
izz ij ~erefle : ugurlar olsun, gule gule.
dama [yddlz]. 2. surat asma. 3. kl$Jn, $iddetli
olmasl.
..
donanma, do..
gemilerin donanmasl.
izz
(a. L) : 1. pard-
} ..)f'AjI
i:z:ra'
(a. i.)
yucelik, ululuk. 3. gu<;lUluk.
izmihrar
izn
j \
natilma, suslenme.
yok olup bitme.
izmil
' j ~
izyan
(a. i.) : 1. birini, kotO·
izmam
!enecek .bir durumda bulma. 2. birinden soz alma.
0.jl?
(a. it.) : dilimizde
"izzettin" $eklinde erkek adl olarak kullandan bu
kelime : "dinin klymeti, kudret ve ulviyeti" ma·
nasmadlr.
ar$rnlama.
J
j
(f.
ha.)
: Osmanll
alfabesinin
on
dorduncu harfi olup, "ebced" hesabrnda" "z" qibi,
yedi saYlsrnln kar$r1,gldlr.
(f. b. i.)
jaj ..hilyi
manaslz
soyleyicil:k.
(f. b. s.) : sa<;ma
(f. L) :
1. sac;ma, manaslz bO$ soz. (bkz
dikenL
yave). 2. deve
..
j
15
j \j
jaj, jaje
Co
sapan konu$an. (bkz : jaj-ha).
jal, jale
.J \ j
Co
J \j
(f. L) : 1. klragl;
~ig. (bkz : $Elb-nem). 2. [ikincisi] kadln ad!.
jaj.ha
l;... j \ j
(f. b. s. c. : jaj-hayan):
sa~ma sapan, manaslz soyliyen. (bkz : ha, jaj-hor,
jale-i
gozya$l.
e~k
: gozya$1 c;igi; <;ig tanesine benziyen
yave-gO ).
jale-dar
jij-hayan
j~ l;... jl)
(f. b. s.)
uze-
(f. b. s. jajha'-
nrn c.) : sa<;ma sapan, manaslz soz soyl iyenler.
( bkz : yave-gOyan) .
jegale
("ga" uzun okunur.
569
jegand
f. L) : 1. dan ekmegL2. allrk. 3. nara, ~Jglrk.
(bkz : jegar, jegare).
jegand
..i
jegar
Ie j
2. saglamIJk.
(bkz
:
jegare
0>
jeh
..i Ie j
oJ.;'
("ga" uzun okunur.
jerf.bin
j
jerfi
, J.' j
(f. L) : eski,
~j
jeng
(f. b. s.)
jev
(f. i.) : pas,kuf, kir.
r"ajeng" sozunden bozma].
J) j
(f. i.)
~-; ..i
j
jik
c.> j
cL:. j
(f. L)
(f. i.)
(f. L)
ye~ili,
jir
(f. s.)
~
).
&.,.
_I)
(f. b. s.)
C\:_.\_~;
-.
J~
pas
0\..L~j
(f. b. s.) :
(f. L) : c;an; C;lhglrak.
)\~;j,
Jeng-dar
( f. b. s. ) : pasll,
.ur.i j
jengele
~atal
clva. (bkz
zt-
jivan
0~j
(f. s.) : k,zgln,
hl~lmll,
jOn
0J3
( f. i.)
put. (bkz :
~eltpa,
sanem).
jugal
Jlcj
("ga" uzun okunur. f.L) :
( f. L) : 1. hay-
(f. L) : buklum, k,vnm.
tlrnak. 2. c;atal tlrhakl, hayvan.
jeng:pezir
.~
J• ...>>---;
3
julide
(f. b. s.)
kuflU, kirli. .(bkz : jeng-beste, jeng-dar).
570
(f. i.)
komur; maden komurU.
kuflU, kirlL (bkz : jeng-beste, jeng-pezir) .
yanda
(f. L),: gol; havuz.
kuk'remi$, [~ok zaman "arslan" In slfatl olarak
kullandlr]. PiI-i jivan : ki;zml~ fir. $ir-i jiyan :
.kukremi~ arslan.
pas/I, kuflU, pas tutmu$; kirli. (bkz : ;eng-dar,
;eng-pezir).
jengdan
j
bak).
sa~an.
jeng-beste
J.
jive
baklr
baklr pasl renginde boya.
jeng-bar
kirpi. (bkz:
1. pas, 'kir.
2. bakJr pas!.
jengari
1. yagmur dam-
jlkase) ..
(f. b. s.)
lG j
kapi surmesi;
(f. i.) : gol, Irmak.
pasl,.
..i
1. derinlik. (bkz'
(f. i.)
lasl. 2. kirpi. (bkz
jeng-alUd
jengar
dikkat'
kapi ardma konulan dayak.
oJ.·j
eski pusku, yamall ~ey, hlrka giyen.
(f. b. s.)
(f. 5.) :
umk). 2. erkek adl.
jerfin
J- -"¥
, ...J) j
sahibi.
Ylrtlk, yamall hlrka.
jende·pu~
~) j
jerf, jerfa
(f. L) : sigil.
jend, jende
: c;ok yiyen. (bkz:
1. derin. Cerva-vi jerf : derin deniz. (bkz : amtk).
2. c;ok. (bkz : bisyar, keslr).
jegale).
tj
(f. s.)
: pasl,.
ekOI ).
("!=ja" uzun okunur. f.
L) : 1. pas, kuf. 2. nara, yuksek ses.
f. .i.). (bkz
~) 3
jerd
: 1. Ylrtlcl
(f. L)
hayvanlarm korkun~ sesL
meta net, ras€met).
(f. b. s.)
pasll,
n~lk,
c..LJ J j
(f. s.) : 1. karmaka-
dagmlk [sac;]. (c;ok zaman "sac;" hakkrnda
kullandlr). 2. i. kadm ad,.
kabih
K
("ka" uzun okunur. a.
kaan
i.) : hakan, hUkOmdar.
kaan·i (;in : <:;;in hakanJ.
kaaret ..:" )l.J
(a. i.) : derinlik. (bkz :
(a. i.) : 1. topuk kemigi;
ki'b
a~lk kemigi. 2. tavla zan. 3. sekiz ko~eli, sekiz
yUzlU cisim. 4. kUb. (bkz : mik'ab, mUka'ab). 5;
gene; klz memesinin ar~aklanmas,.
ka'bma varamamak (topuguna yeti~ememek)
birinin derecesine, UstUnlUgUne eri~emez· olmak.
~~ii
(a. i. c. : akbiye) : Us·
te giyilen elbise, cUbbe, kaftan.
(f. i.) : hafif giyecek,
l_~ii
(a. i. c.: kabahat):
(a. i. kabahat'in c.) :
kabahit
e;irkin hareketler, kusurfar, ·sue;lar.
kabaih
?~ \ .••
L
\...-9
~eyler.
(a. i. kabiha'nm c.) :
(a. i. kabile'nin
c.) : kabileler, boyla;.
kabail·i Arab : Arap kabileleri,
kabale
kabati
4-: IS'"
(a. i.) : 1. kad,'nm
(a. i. klbti'nin c.)
(a. i.)
e;in-
ate~
: ,ztlrapl, va
kederli olma.
~'~.J-:-,,_)
Ka'beteyn
(a. i. c.)
Kabe" : Mekke'deki Kabe ile KudUs'teki
Aksa.
uA-~ ~
("ka" uzun okunur.
a. s. kabz'dan) : 1. kabzeden, alan, tutan.
kablz'l mal : 1) vak,f gelirlerini tahsi.l eden;
2) tahsildar; 3) meyva ve sebze yeti~tiricileri He
manavlar arasrnda aractl,k eden kimse, ki:lbzlmal.
kabl%'1 ervah =- ruhlan kabzeden,Azrail. 2.
kablzl,k veren, peklik veren. 3. anat. s.,kan,
("ka" uzun okunur.
kablza
verdigi hUccet. 2. Yahudilerin, kendi cemaatJeri
ic;in verdikleri vergi. 3. 5. toptan, gotUrU yaptlan
[i~ veya sat'~], kabala.
geneler.
(a. i.) : parlak
kabl%
["kabayih" ~eklinde de
kabiil
: emellerin,
kabes
kabet
..:;...>
e;irkin hareket, uygunsuz i~, kusur, sue;. [Arapc;a'.
daki manasl; "e;irkinlik" demektir].
yakl~lkslz, e;irkin
kullantlml~tlr].
ki'bet·ul·imil
oldugu yer.
ki'bet·ul·u~ik (a~lk/ann kSbesi)
entari.
kabahat
1.
da, Mekke-i MUkerreme'de Harem-i
hemen ortasrnda bulunan kutsal bina.
Adem yap lSI iken, TOfanda Ylktlml~; Hz.
ve ismail tarafrndan ihya olunup bUtUn Mijslijman.
lar ie;in mukaddes saytlml~t,r]. 2. MUslUmanlarm
namaza ba~larken yoneldikleri taraf. (bkz
le-gah). 3. MUslUmanlann hac I olmak
ayyen zamanda gidip ziyaret ettikleri yer.
Bey~-U"ah, Makam-I ibrahim).
tUrbesi.
kaba·yi ahenin : demirden elbise, zlrh.
kaba~e
(a. h. i.)
Ki'be
umk).
kaaret·i deryi : denizin derinligi.
kaba'
( a. i.) : en e;ok pos-
kabban
tahanelerde, tren idarelerinde aglr e~yaYI
yarar bUyUk terazi, baskUI, kapan. [Farse;a
pan" dan allriml~t,r].
a. s.) : anat. bUken.
Ki'b-ibn·i Zuheyr
..~ j
j. \ ~
(a. h. i.) : Kaside-i BUrde'nin sahibi.
kabih, kabiha
(a. s.
C.
:
k,bah)
"'-:>I:~ , L:""~
e;irkin,
yakl~,kslz,
fena, aylp
571
kabih.ul·vech
[!ley]. Fi'l·i kabih : aYlp i!l. Ta'birat'l kabiha
aYlp sozler. Vech.i kabih : c;irkin yUz.
kabile
.4 \;
("ka" uzun okunur. a.
i.) : kadm ebe.
kabih.ii1·vech : c;irkinyuzlU.
~L:~ Ii
kabiliyyat
kabiha
"-,,,=-..9
(a. i. c. : kabaih) : ya-
$ey, c;irkin davram!l, aylp !ley.
kl$lkSIZ, c;irkin
Ef'al·i kabiha : c;irkin, yakl!llkslz i!ller.
("ka" uzun
okunur. a. i. kabiliwet'in c.). (bkz : kabiliyyet).
kabiliyyat., zihniyye : zihne, ait kabiliyetler.
("ka" uzun oku-'
kabiliyyet
J-! t(
Kabil
hUkO,met
dOr ].
kabil
merkezl,
(a. h. i.) : Afganistan'm
ba!lkendi.
[ash: "KabUl"
kabiliyyet.i ahz. : fels. Fr. receptivite.
,-J~9
(a. I. kabl'den.) : 1. soy,
nevi, sJnlf. 2. zf. tUrlO, cjibl. 3. biraz evvel, az
once.
kabil
nur. a. I. c.: kabil iyyilt)
1. anlama, anlaYI!l,
kabOI edebilirlik, alabilirlik. (bkz : isti'dild, iz'an).
~ ~
("ka" uzun okunur. a. s.
kabOI'den.) : 1. kabOI eden, kabOI edicl. 2. olan,
olabilir. (bkz : mOmkin).
kabil·i emanet : insan (emanet kabOI eden-).
[ayet-i kerlmeye telmlhan 1.
kabil·i feyz-i safa : ne!lenin feyzini kabOI eden.
kabil.i hitab
lar.
kendisiyle konu$ulabilir, soz an·
kabil·i inkisar : kJrllabilir, kolayllkla klrrlmasJ
mOmkOn olan!leyler.
kabil·i inki~f. geo. bir yanmdan kesilip bir dOz
Ozerine tatblk olundugu zaman, Ylrtdmadan, bukOlmeden bir satlhlarr (* dOzeyleri) birdUz haline ge/ebilen !lekiller, cisimler.
kabiJ-i istinaf huk. bidayet mahkemelerinden verilip de. ba!lka bir mahkeme tarafmdan gorOlen
ve muhakemesi kanOnen caiz ve mOmkOn alan
(dilvalar ).
kabil·i kismet : huk. [e,skiden 1 kendisinden
maksu.t alan .menfaat zail almlyacak vec;hile tak.
dime salih olan mU!lterek mal.
kabil·i temyiz : huk. temyiz mahkemesinee gorOlebilecek o/an [davillar]. 3. yeti$ebilir, ist7datli.
4. i. erkek ebe.
kabiliyyet.i incirar : fiz. bazl madenlerin haddeden gec;ip inee tel halini alabilmesi hassasl.
kabiliyyet.i inhina : fiz. egilebilme, bOkUlebilme.
fiz. klslmlara ayr.dabilme,'
kabiliyyet·i inklsam
bolOnebilme hall.
kabiliyyet-i tatarruk : fiz. madenlerin <;ekic;/e do.
vOler::;k veya ba!lka bir tazyik ile ezilip yay"arak
saflha, yassl hale gelebilmesi. 2. beceriklilik, eli
i$e yatkmlik;kapasite.
0Y. \(
kabin, kabin
Co
J: I('
(f. i.)
gO-
veginin geline verdigi
aglrllk, para,e$ya, kalm.
(bkz : mehr-i m~,eccel).
Is'"
(a. s.) : bOyUk, ulu. (bkz:
keblr)
kabiren an kSbir
me).
bOyOkten bOyOge (intikal et·
kilbir
.1.
<l.'u
kabkaba
(a., i.)
kOkreme, hay-
klrma [arslan, deve].
kabkaba-i ibil : devenin baqlrmasJ.
kabkaba-i $ir : arslanm kukremesl.
kabl
u.
'-'
(a. zf.) : on, once, ondeki,
evvel, evvelki.
r
kabl-el-feth meknuz : huk. eskiden]
dar-i islam olmadan konan define.
bir yere
kabl-el·milad : milild'dan once, Isa'dan once.
Kabil
("ka" uzun okunur. a. h.
i.) : Hz. Ademin bUyOk aglu alup karde$i Habll'i
oldOrmO!ltUr.
kabile
Ca. I. e. : kabail) : ip-
tidal ve goc;ebe insanlarda, aynl soydan saydan va
bir ba$a itaat eden insan taplulugu, boy.
572
kabl,el·vuku' : olmadan once.
kabl·el-viicud : gelmeden once.
kabl.et-taam : yemekten once.
kabl.et·tarih : tarihten once, tarih oncesi.
kabl.et·tecribe : tecrObeden once, tecrObe oneesi.
kabl·et·telaki :
bulu~madan
once.
kadeh
kabl-et-tufan
tOfan'dan once.
GUne~'in
tulu'dan once,
kabl-et-tulu'
smdan once.
dogma-
kabl-ez-zeval : ogleden once. [ziddl "ba'd" dir].
kabli
(a. s.)
(a. L)
kabza
fels. onsel,
tecrUbeye dayanmadan,' yalnlz akll
apriori, fr., a prjori.
hi~
tamak veri, sap.
'kabza·-i tig : klllcrn sapl. 2. bir tutam, bir
bir el dolusu ~ey. 3. penc;e.,
kiic
bir
yordamiyle,
(f. ,j.)
kabr : kabir azabl mec. blktlrJCI sualler. (bkz
rnerkad, kOr).
kabr-j
hamu~
susmu~,
(a; f. b. i.)
(f. L) :
kabuk
l.ku~
yuvasl.
(bkz : lane, vekr). 2. ev gtivercini yuvasl; gUvercinlik.
kabul
J~
(a. i.) : 1. alma. 2.
i~eri
alma [birisini] Hiisn-j kabOI : iyi kar~llanma. 3.
yersiz bir i~ yapml~ olma. 4. razi olma. 5. aIJp kullanma. 6. huk. bir ~eye sahip olmak i~in soylenen
son 50Z. [all~ veri~, allm satlm bununla tamamlanlr].
(a. f. b. i.)
leabulllah
ka-
bul yeri.
(a. i.)
kabus
uykuda basan
aglrIJk, karabasan.
kabus-name
~ l(
L:.......J. Ii
(",ka" uzun
okunur. f. b. i.)
Mercimek Ahmet tarafmdan
Fars~a'dan tercUme edilen bu mensur eser, KabOs'un
torunu Kuhistan hUkUmdarJ Keykavus'un Geylan ~ah
admdaki ogluna verdigi ogUtleri bildiren kitap. [44
babdan ibaret olan bu kitabm her babmda ayrl bir
konuya ait ogUcler vardlr].
(a. h. L). (bkz : Kabil).
Kabul
kabz
(a. i.): mahzOn olma.
kiid-, Hindi : sind agacmdan
verici bir madde.
kad
~ \(
- (f. i.)
(a. L) : 1. el ile tutma. 2.
avuc;: ic;ine alma, kavrama. 3. Azrail tarafmdan ruh
teslim almma, alme. Ahz ii kab:z: : alma. 4. peklik,
amelsizlik, kablz. (bkz : inklbaz). [mecazen'feyz-i
ma'nev!'nin geli~i (bast), gelmeyi~i (kabz)].
kabz ii bast: kapanrp
~Ikarllankablz
,hlrs.
kadahet
(a.
kadeh~i1ik
L)
kadd
..1._9
a~lIma, darallpgeni~leme.
(a. i.),: boy. Serv-kadd
ser.vi boylu. (bkz: kamet).
kadd-j bala : uzun boy.
kadd-i biilend : vUksek, uzun boy.
kadd-j menun : mevzun,
bi~imli
boy.
kadd-j miistesna : mUstesna boy; gUzellikte emsalsiz eridam.
kadd-i yar : sevgilinin boyu.
kadd ii kamet : boybos.
kaddah
C 1..1.-9
(a: i.) : 1. kadeh ya-
pan, yapici. 2. (s. kadh'den) : zemmeden, yeren.
(bkz : zemmam). [ziddl : "meddah"J.
kaddahe
<\A
c;e~it kU~Uk
sanatl.
vadj-i hamO~'an).
mezarIJk. (bkz
bot. bir
sessiz mezar.
jl:__~
kabr-jstan
:
avu~,
c;am.
kad
~ (a. L c. : kubOr) : mezar. Azab-.
leabr
1. tutacak, tu_
(a. i.) : c;akmak
kaddese
mutlu olsun.
kaddes-Allah
lesin.
ta~,.
(a. soz.) : kutlu ve
Allah, mukaddes ve mUbarek ey-
ka'de
(a. i.) : bir kere otur-
ma, oturu~.
ka'de-j ahire : iki ve daha fazla rekatla namazlarln son oturu~larl.
ka'de-j ula : ikiden fazla rekatIJ
ikinci rekatmdan sonraki oturu~.
kadeh
C..l.- 9
namazlarm
(a. L c.': akdah) : 1.
bardak; kUC;Uk bardak, iC;ki bardagl. 2. bot. kadeh.
573
kadeh-i laclverdi
kadeh-i liciverdi : gokyUzU.
JI.,;
kadem-ran
kadeh-i Meryem : bot. saksl gUieli denilen bir
t..u
(a. f. b. s.)
adrm
atan, ilerliyen.
~i~ek.
(a. f. b. i.)
kadehl;e
~Uk
kU-
kadem-rence
d.:f-') i U
(a. f. b. i.)
te-
nezzUl, IOtfen kabOI.
kadeh.
kadeh-peyma l~
C~
(a. f. b. 5.)
~en.
J-:..
kadeh-,iken
1. kadeh klran. 2.
C. ~
r",L9
kadem
(a. f.
b. s.)
sarho~.
(a. 'f. b. s.)
kadem-bus
ayak open.
I..S"J'. i~
kadem-busi
(a. i. c. : kademat):
ktideme
1~
basamak. 2. merdiven
(:e, slra.
basama~l,
kademi
ba~langl~ta.
4-.4...\9
(a. f. b. s.)
kadem-nih
574
kadlm, kadlma
4......,:.,\'9
u
kadh : kotUleme,
.. ~l9 ("ka"
uzun
okunur.a. s.) :kemirici [hayvan]. (bkz : kazlma).
("ka" uzun okunur. a. s.
kadi
kadi-I-kuzat (kadl1ann kad,sl) : en bUyUk kadl ,
!?eyhis,lam veya kazaskerrUtbsinde bulunan kimse.
,,~lr-' ('...\9
olan.
(a. f. b. s.)
~Ii ("ka" uzun okunur. a.
kadi-asker
q.
i.). (bkz: kazi-asker).
kadib
":7-.a9
1. ince, dUz fidan, dal,
(bkz : zeker).
kadid
ayak basici.
gelmi~
(a. i.) : zemmetme, ~eki!?-
(a. i.) : 1. ayak-
gitmiyen, yanal?mlyan.
kadem-nihade
C. U
kadi-I·hicat : herkesin dileklerini, isteklerini yerine getiren Allah. 2. i. ~eriat hakimi. (bkz :
kazi).
(a. f. b. s.)
kadem-kelJi
ayak basmll?,
kadh
tirme. (bkz : ta'n). Zemm
~eki!?tirme [birini.].
ayaga men·
(a. s.)
'teri, ayak basdl parasl. 2. huk. hUkOmete ait bir
,emri, yahut· davetiyeyi teblig etmek Uzere gonderilen me'mOra
masraf kar~l1lgl olarak verilen
-ucret.
~eken,
(a. i.) : "insan,
kaza'dan. c. ; kuzat) : 1. yapan, verine getiren.
sup, ayakla ilgili.
ayagrnl
":,.,;..L9
kaderiyye
derece derece, basamak ba-
l.!..L9
kademiyye
(a. s.) : 1. kader i1e
yaptlklarmrn yaratlclsld,r" itikadmda bulunan
kaderi inkar eden mezheb zUmresi. ["cebriyye"
nin zlddl].
ayagl. 3. dere·
kademe-i Gla'da (ilk basamakta) :
~.,;..u
leaderi
ilgili. 2. i.' "kul, yaptlgl i~lerin yaratlclsld,r" inan·
cmda olan mezheb zUmresi; kaderiyye. [zlddl :
"cebri"].
(a. f. b. i.)
ayak opme merasimi.
kademe kademe
samak.
inanl1masl islami iman esaslanndan olmak Uzere
insanlarm ba~ma gelecek her tUrlU i~lere dair AI·
lah'm ezel1 hUkUm ve takdiri. (bkz -: kaza) ..
kader-i Uihi ; Allah'm takdiri, aim yazlsl. 2.
takat, gUc, kuvvet. 3. talih, baht.
(a. i. c. : akdam) : 1.
ayak. (bkz
pa). 2. adlm. (bkz : hatve). 3. yarim ar~m uzunlu~unda bir ol~U. 4. ugur. H~-ka
clem : 1} u~urlu; 2) i. eskiden saraylarda bazr
cariyelere takrlan ad. Sabit-kiadem : sebat eden,
devam eden, sOrekli.
(a. i. c. : akdar) : 1.
kader
~arap
~
..u
(a. i. c. : kldban) :
~ubuk.
2. erkeklik aleti.
(a. i.) : 1. kurutulmu!?
et. 2. hek. etleri d5kOlmU!?, yalnrz kemik kalml!?
olan gogde, iskelet. 3. pek zayrf, bir deri bir kemik kalmll? kimse.
kaf
("ka" uzun okunur. a.
kadih
zemmedici,
s. kadh'den.)
"kadiha"].
("ka" uzun okunur.
a. i. c. : kavadih) : adam
kadi-I.kuzat ~L.aAl\
~eki~tirici, ,dedikoducu.
J::; ~("ka"
ot:.)~
r.. . L9
r"~ 19
("ka" uzun okunur. a.
ula~an.
("ka" uzun okunur.
a. i. c. : ). 1. ordunun i1eri karakolu. 2. kU$ kal1ad,nm on taraflndaki uz~n tOyleri, yelekleri.
kadime-ciinban'l azimet
natma) : yola l;lkma.
(gidi~
kadimen
il;in kanadlOl oy·
(a. zf.)
1. es·
kiden beri, otedenberi. 2. eski zamanda.
y.. ..\~
(a. f. b. s.) :
kad.ke,ide
(a. s. kudret'den.) : to-
kenmez kudret sahibi olan Allah. [Allah adlann~
dandlr]. (bkz: kadir 2 ).
)~
kadr
(a. s. kldem'den. c. :
s. kadem'den.) : ayak basan, varan,
kadime
) ~
Ii
("ka" uzun okunur.) :
1. kudret sahibi; kudretli, kuvvetli, gO~IU. 2. h. i.
Allah. 3. i. AbdOlkadir'den bozma erkek adl.
kadir-endaz
jI..\,'\ ),)\;
("ka" uzun
okunur. a. f. b. s.) : iyi ok atan ve attli:j. oku
nedefe isabet ettiren.
kadiri
c.S ) ~ Ii
("ka" uzun okunur. a.
s.) : AbdOlkadir·j Geylani tar./katinden olan kimse. Tarik-I kadiri (kadiri tar/katl) : AbdOlkadir.i
Geylanl'nin tarikatl. (bkz : kadiriyye).
kadiri·hane
4Jl~.. )~l9
("ka" uzun
okunur. a. f. b. i.) : istanbul'da, Tophanede ka·
(a. i.) : 1. deger, itibar.
~.
onur, $eref, haysiyet; meziyet. 3.· rOtbe, derece.
Ali-kadr : derecesi ve rUtbesi yUce.Leyle-i kadr
(kadir gecesi) : Kur'an-. Kerim'in nOzOle ba$lad,gl
ramazanm yirmi yedinci gecesi ki, i~inde bu gece
bulunmlyan,
bin aya bedeldir.· SGre~-iiI-Kadr :
Kur'an·1 Ker/m'de kadir gecesinin yOceligini bildiren sOre. (bkz :$eb-i kadr). 4; astr. kadir, YIIdlzlan, parlakIJk
derecelerine gore
birbirinden
.aYlrdetmek ierin yapdan tasnifte her dereceden biri. [birinci kadirden (yani en parlak) illtmci kadire kadar olan ytldlzlar gozle gorUlebilir; - teleskoplarm kuvveti arttlk~a daha kO~Uk kadirdeki
yrldlzlan gormek kabildir. $imdiki halde bu Slnlr
21. ci kadirdedir. Parlakllklarl, daha yakln mesafede olduklarmdan dolay., ~ok yOksek olan semavi
cisimlerin kadirlerine slf,nnci kadir denilir. Mesala, AmerikalJlarln Echo.1 (yankl. 1) peyki slflrlnc. kadirdendi; GOne$'in parlakllgl da slflnn~1 kadirdendir ].
kadr-i evvel : astr. parlakllkderecesi 1 olan
(yJldlz).
kadr-i sani
dlz).
astr. parlaklrk derecesi 2 olan (YII-
L:.....~r
kadr-a$na
kadir
("ka" uzun oku-
boy vermi$, UZaml$, serpilmi$.
Kudema) : 1. eski. Abd·i kadim : eski dost. A~
na-vi kadim : eski dost. Bjn~·yi kadim : eski binil. 2. oncesini bilir kimse bulunmlyan, oncesi bi1inmiyen ~ey. 3. huk. ba~lanqlcl olmlyan, otedenberi mevcut bulunan. 4. i. eski zaman. Ezmine-i
'kadime : tar. eski ~aglar. Kelam'lkadim : Kur'an.
Min.el-kadim : eskidenberi, otedenberi. Tarih-i kadim : eski~aglar tarihi.
kadim
Ii
nur. a. b. i.)
ias. sofiyenin bOyOklerinden AbdOlkadir-i Geylani tarafmdan kurulmu$ olan tar/kat.
uzun okunur.
a. b. i.) : kaddann ba$l.
kadim
ismail-i ROmi
kotUleyici.· [mOen.
kadiriyye
cL.>~ ~
kadiha
kadir
did tar/katinin ikinci piri saydan
Hazretlerinin hankahl.
(a. f. b. s.) :
kadirbilir, qegerbilir.
'....,\\,)..1.9
""
kadr.dan
(
d'
a. f. b. s. ) : k air-
bilen, kadirbilici, degerbilir. (bkz : kadr-$inas).
J'\~ )..1.9
kadr.dani
(a. f.b. i.) : ka-
dirbilirlik, degerbilirlik.
kadr-~inas
U"'U )..1.9
(a. f. b. s.)
kadirbilen, degerbiJir.~kz: kadr·dan).
kadr-!jinasi
kadir~inasl,k,
kaf
~L:.....~ )..1.9
(·a. f. b. s.) :
kadirbilirlik.
...J \S
(f. s.)
yaran, yancl.
S7S
kif
.:J
kif
(a. f. ha.)
ba~ka okunu~u.
kef
harfinin bir
(bkz : kef).
kaf·, arabi: Arap kefi : "kerim, kerahat.. vb."
kif·, farisf : g sesini veren Acem kefi : "gUI,
gUman .. vb."[bir "ye", "ve" qibi okunan.: "eger,
gUvercin .." bir de "deniz, ense ve beniz" de 01·
dugu Ozere "n" gibi okunan saglr kef vardlr].
kaf., levlik i: Hz. Muhammed.
J
kaf
(a. ha.) : 1. Osmanh alfabes·inin
J \l
(a. h. L) : masallarda, zOm-
rOd-i anka ku~unun ya~adlgl rivavet olunan dag;
$ark kavimleri kozmolojisinde Arzzm etrMml c;~pe
c;evre ku~atan dagm adl.
~lJ
kafa
1. kafa,
(a. i. c. : akfa, akfiye) :
ba~.
Azm·i kafa : anat. kafa kemigi. 2.
ense. 3. akll, zeka, anlaYI~.
kafa·dar
)
b Lii
ca birbirine denk olan
kafas
kafavi
<.SJ lJ
kafes
~
( a.
f. b. 5.)
kafa-
arkada~.
(a: s. kefalet'den.)
kafile
1, ke-.
("ka" uzun okunur. a. i.
c. : kavafil) : 1. bir!ikte yolculuk eden topluluk;
zUmre, flrka. 2. taklm taklm, slra slra genderilen
!;leylerin . her parc;asl.
(a. f. ,b. i.)
kafile ba!;l" kafile reisi.
kafile-salaN enbiyi
kafir
.J l}'
(a. s. ) : kafa ile ilgili
Hz. Muhammed.
(a. i. ve s. kOfr ve kUfran'·
dan. c. : kafirOn, kefere, kUffar) : 1. hakkl tammlyan, bilmiyen. 2. Allah'In varhgma ve birligine
inanmlyan. 3. kUfreden, kOfredici. 4; iyilik bilmiyen, nankor.
kifir-i ni'met : nanker. 5. mec~ zeki; becerikli,
kurnaz;yaman; cana yakm, sevimli. [asll manasl:
"setreden, orten" dir].
(a, f. zf.) : kafire
kifirine
yakl!;>acak surette, kafircesine, kafirce. hikad., kifirine : kafirce inan,!;>.
(a. f.
Kifir·istin
( a. L) : kafes.
vailS
J9l(
kafile-siUar
yirmi dordOncU harfiolup; "ebced" hesabmc:la y'Uz
saYlsmm kar~lhgldlr, k sesini verir. 2. [eskiden]
aske~likte c;ekilen kur'alardan, "kur'a" sozUne i~a
ret olarak, Uzerinde (kaf)
harfi bulunan kaglt
olup, bunu c;eken, asker olurdu.
Kaf
kifil
falet eden, usWne alan [bir i~i]. 2. odeyen, kefil.
b. i.) : 1..
islam dinindeolmlyanlarm U1kesi. 2. Hindistan'm
kuzey bat,s,~da Kabil civarmda bulunan daQllk bir
beige. 3. Afrika'nm gOney klsmrnln dOQu klYIJan.
olan.
kafirun
( f. L)
kafes.
kafes-i teng : dar kafes.
kafes-i teng-i sine : gogsOn dar kafesi.
Ju
kaffil
(a. i. ) : c;i1ingir.
I
kiffe
<L.9lS'
(a. i.) : hep, bUtUn, cUm Ie.
kiffe-i ahvilde : ahvalin cOmJesinde.
kiffe.i ef'il : bUWn
kiffe-i efrad
i~Jer.
btitOn fertJer.
kaff~ten
(a. zf.) : bOWn,
hep, hepsi, cUmlesi. (bkz : cemian, cOmJeten).
kifi
ren,
yeti~en;
576
J \(
(a.s. kifayet'den.) : elve-
yeter, yetecek.
:JJ,} l(
(a. i. kafirin c.) :
kafirler, hakkl tanlmlyanlar. (bkz : kefere, kUf·
far).
kafiye
("ka" uzun okunur. a.
i. c. : kavafi) : ect.- nazlmda !;>iirlerin sonlannda
tekerrOr eden ve ayni sesi veren harflerin hareke
ve sykOn hallerindeki birle!;>meleri. HurGf·i kafiye
(kafiye harfleri) : revi, te'sis, dahil, redif, kayd,
vasl, hurOc, mezid, teessUre.
kafiye-i mukayyede ("ka" uzun okunur) : ed.
revi harfinin evvelinde -redif olan sesli harfJerden
ba!;>ka bir harfin tekrarlanmasiyle meydana gelen
kafiye: (derdest, serbest... gibi].
kafiye-i miicerrede ("ka" uzun okunur) : ed.
revi denilen ve yalnlz bir harften ibaret olan kafive : [me'va', dOnya.. gibi].
kihin-ine
kafiye-i muessese ("ka" uzun okunur) : ed. revi ile redif bulunmak ve ikisinin arasma bir de?ji~ik harf girmek sOretiyle meydana gelen kafiye
(0 harfe "dahl" denir).
[ahir, ekabir (dahil :
hob) ].
kafiye·i mureddefe ("ka" uzun okunur.) : ed.
revi harfinin
evvelinde birle~en
harflerin sesli
harflerden biri oimasl sOretiyle meydana gelen kafive : [ni~an, cihan .. gibi]. (redif : a) ["dahil"
harfi iki' redif arasmda bulunuyorsa : kafiye-i mu·
essese-i mureddefe denir : lahOt,
yasOL gibi].
(redif: a, u.).
.
kafiye-i murekkebe ("ka" uzun okunur.) : ed.
revi harfinden ba!;ka ve ondan evvel aynl cinsten
ba!;ka harflerin gelmesiyle meydana gelen kafiyedir ki : "mureddefe, muessese, mukayyede" klslmlarl11a ayrdrr.
kafiye-i vasl u say·gan ("ka" uzun okunur.) :
ed. reviden sonra zamir veya edatm aynen tekerrur etmesi sOretiyle meydana gelen kafiye. [aba.
de, feryade.. gibi]. (kel ime tekerrur ederse redif
denir : "nedamet gelmez, halavet gelmez" : "gelmez" kelimeleri rediftir).
kafiye
(a. i.)
ibn-j Haeib'in
Arap gramerine ait me!;hur eseri. (bkz : cami).
(f. i.)
kigaz-i bad : . u~urtma.
j.) :
(f.
kah
kO~k,
.tlS"'
(f.~.):
saman, saman ~opU.
1.
ko~k,
kasr. (bkz:
utum). 2. yuksek bina. 3. bir goz oda, tek
ada.
j L~
kihban
man
IS"'
(f. b. i.)
saman, har-
bek~isi.
kahbe
(a. i.) : namussuz kad,".
(bkz : fahi~e, zaniye). mec. hilekar, kalle~, kanelk, donek [adam].
j\...\..A)lS'
kih·dart
( f. b. i.)
samanllk,
saman odasl.
J-GlS'
kah·gil
siva
. (f. b. i.)
samanll
. I
~amuru.
).,J
kahhar
(a. s. kahr'dan.)
desiyle kahreden, kahredici; yak
[Allah'm slfatlanndandlr].
ziya-
edici, batincl.
kahhar-J muntekim : Allah.
:\,) ./.,• <\,J\9
...
kafiye-perdaz
J
("ka" uzun oku·
nur. a. f. b. s.)
kafiye uyduran, nazlm,
(bkz : kafiye-sene).
kafiye-senc ~- ~
\9
~air,
(f. i.) : kuru poga~a ne. vinden Uc; ko~eli c;ar~1 b6regi;bir c;e~it simit.
J--A \(
kihil
("ka" uzun
okunur. a. f. b. i kafiye-sene'in c.)
ranlar, ~airler, nazlmlar.
~;
kafr
~ol.
kafiye uydu-
(a. i. c. : kufar) : susuz, at·
(a. f. zf.)
(bkz : badiye, feyfa).
kifOr
yakl~1 r
, ~) ~
!5
kihin
~lS'
(a. i. kehanet'den. c. :
kehene, kUhhan) : 1. gaipten haber vermek iddiasmda bulunan kimse, falcl. 2. eski Mlslrlllarla
Hindlilerin rOhan; reisleri.
(a. s.) : 1. kafurdan
yaprlma, kafurla ilgili. 2. i. kafur ry,h11~\$em'.i
kafOri : suzUlmu~ berrak mum.
ten-
sOrette, tenbelce, tenbeleesine.
(a. i.) : Uzak Dogu'da
yeti!;ir bir ~e~it taflandan elde edilen ve hekimIikte kullandan, beyaz ve yarl saydam, kalayhkla
parc;alanan, Itln kuwetli bir madde.
F. 37
(a. s. kUhOlet'den.· c. :
kevahil) : 1. kUhOlet sahibi,
olgun, orta ya~h
[kimse], 30 - 50 ya~ arasmda bulunan [kimse],
eri~kin. 2. hareketi aglr, gayretsiz, tenbel; durgun,
rakid. Bahr-i kahil : durgun deniz.
bele
kafOri
kahhar-
nazlm. (bkz : kafiye-perdaz).
kafiye-sencan
suz, Issrz
(a. zf.)
casma.
("ka" uzu t1 okunur. a.
f. b. i. c. : kafiye-sencan) : kafiye uyduran, kafiye duzen,
kahhar·ane
~air.
kihin·ine
yakl~lr
41·~t(
(a. f. zf.).
kahin'e
sOrette.
571
kihine
kahine
4_':'Al
IS"
(a. L) : kahin kadm.
kahramanan
(f. s. kah.
raman'ln c.) : yigitler, cesurlar.
("ka" uzun okunur. a.
kahir
4; V L.Jf'9
kahraman·ane
s. kahr'dan.) : 1. kahreden; zorl,yan. 2. ustOn gelen, ezen, ezici. 3. yok eden, ortadan kaldlran.
kahir~ul-e~rSr : ~erirleri, haydutlan kahreden,
yok eden, ortadan kaldlran.
(f. L)
kahramani
kahraman-name
olan sene. SSI·i kahit
~iddetli
L)
kltllk
kltllk YIII.
(a. L)
kahkaha'
zool.
61durucu bir ydan.
kahkaha
Yri
(a. i.)
:
1. yuksek sesle
c,;ok gulme. 2. bot. zatulfilkateyn (ikic,;enekliler)den mar ve k,rmlzl c,;ic,;ek ac,;an, sarma~lk gibi duvarlara veya agac,;lara tlrmanan bir bitki; c,;it sarma~lgl, gunduz sefasl, lat. convolvulus.
kahkari
(a. L) : 1. izine geri
d6nme, bitdenbire arkaya d6nme. 2. s. geri c,;ekilmeye ait, geri c,;ekilmekle i1gilL Ric'at·i kahkari
ask. acele olarak geri geri c,;ekilme.
kah.ke~an, keh·ke~an j~.q
;. '- jL:...G1S"
(f. b. L) : astr. saman yolu, saman ugrusu, hacdar yolu.
kahr
yigitlikle.
kah·
ramanllk, yigitlik, cesurluk.
kahir·us·sumOm : panzehir.
(a.
( f.. zf.) :
kahramanca,
kahramanllkla, yigitc,;e,
(bkz: bahadlr-ane, cesOr-ane).
(a. L) : 1. zorlama, zorla
bir i$ g6rdurme. (bkz : icbar, cebr). 2. ustOn gelerek mahvetme, helak etme, batlrma, ezme. 3. c,;ok
kederle,lme; c,;ok uzuntO duyma.
(a. f. b. i.) :
mensur Iran kahramanlJk destanl orup, Darab.name,
Fagfu,r-name, HO$eng-name, K,ran-,1 Habe$i, Tahmura$-name gibi mevzuu baklmlndan Firdevsi'nin
$eh-name'si etrafmda toplanan mensur destanlar
gurupuna girer; ilk destan gibi bu da EbO Tahir
Tartusiye isnad edilmektedir.
rJri
kahren
(a. zf.) : kahr ile, ka·
hir sOretiyle, zorla; ezerek. (bkz : anveten, coo·
ren ).
kah.ruba, keh-ruba
(f. b. i.) : lisa man kapan, sakehlibar.
man kapiCl"
.k...i
kaht
(a. L) : kltllk, kurakllk;
kurakllktan dolaYI mahsOlUn ve.ti$ememesL
kaht·1 recul : adam k,tIIQf.
kaht ugala : kltlJk ve pahcilllJk.
kahve
0
>-r9
(a. L) : 1. $arap. (bkz:
bade, hamr). 2. kahve.
kahve-dan
jbo>ri
(a. f. b. L)
ic,;ine
d6gUlmU$ kahve konulan kap.
kaib
kahr-. dehr : zamanm, dunyanm kahn.
4."l.:.:L.Jri
'-"~ \S"
(a. s. c. : kevaib)
to-
murcuk memeli [klz]. (bkz : nahid).
kahr-I, hiddet : hiddetin kahn, k,zglnllgln Ylk,CI
galebesi~
kahraman
kaid
(f. s. c. : kah-
ramanan) : 1. yigit, cesur. (bkz : bahadlr). 2.
i. Fars mit910jisinde Rustem'in yendigi kimse. 3.
hukum sahibi, i$ buyuran. 4. i. erkek ad,.
kahraman-I gazab-nak : k,zgm, hiddetli kahraman.
518
("ka" uzun okunur. a.
s.) :. 1. yedegine alan, yedekte c,;eken. 2. (L c. :
kaidan) ser-asker, kumandan, * komutan.
kaid
s. kuOd'dan. )
kaidan
..u:.l9
oturucu,
j\;19
("ka" uzun okunur. a.
oturan~
oturmu$.
("ka" uzun okunur.
a. L kaid'in c. ) : kumandanlar, * komutanlar.
kikenc
("ka"
kaide
uzun okunur.
a. i. c. : kavaid) : 1. esas, temel. 2. usul, nizam,
yol, * kural. 3. gao. taban. 4. ayakllk. 5. bot.
yapraklann koke biti~tigi yer.
kaide-i kulliye ("ka" uzun okunur.) : aC;lk, sa·
rih olan hOkOmler.
[mesela: "beraet-izimmet
asildlr"]. gibi.
kaide-i rabt ("ka" uzun okunur) : baglama kaidesi [cOmleleri].
r~->:. t;
kaiden
("ka" uzun okunur.
a. zf.) : oturarak, oturdugu halde.
kaide-~iken
nur. a. f. zf.)
kaideyi bozarak.
".J.~ l;
0>::"
("ka" uzun oku-
kaideye, usOle i-iayet etmiyerek l
kaide-~ikenine
("ka" uzun okunur a. f. zf:) : kaideye, usOle
riayet' etmiyerek~: kaideyi bozarak.
("ka" uzun okunur.
kaideten
kaime-i mu/tebere-i osman'yyl! ("ka" uzun dku.
'1ur.) : tar. Sultan AbdGlmecid'in saltanat zamanlnda C;lkardan osmanll kaglt parasl.
llli
ka ·lmen
("k a "
uzun
0
k unur.. a.
zf.) : 1. ayakta olarak, dik olarak. 2. Ylk"maml~1
kesilmemi;; oldugu halde. (bkz : amO~en).
i U.J"\9
kaim-makam
("ka" far
1. birinin verine gec;;en l
uzun okunur. a. b. i.)
yerini tutan, kaymakam. 2. kaza kaymakaml. 3.
ask. * yarbay.
kaim.makam-. mutevelli ("ka" lar uzun okunur.) : huk. [eskiden] mOtevelli makamlna kaim
olmak ve ona ait vazifeleri ifa etmek Ozere yarglC;;'
taraflndan nasbolunan zat.
kaim-makam-. Asitane-i saadet ("ka" far uzun
okunur.) : tar. sefere me'mur olan veya ba~ka bir
sebeple paytahtta bulunmlyansadrazamlarln yer.
lerine blraktlkfan vekiller.
kaim-makam•• rikab·. Humayun ("ka" far uzun
okunur) : sefere me'mur olan veya ba~ka sebeple
paytahtta bulunmlyan saddizamlarln yerlerine blraktlklan vekil..
a. zf.) : kaideye, kurala uygun olarak. (bkz : uso-
J l(
kain
l,en).
(a. i. kevn'den.)
mevcut
olan, bulunan, var olan.
kaidevi
~ .,..I~\9 ("ka" uzun okunur. a: s.) :
kainat
(a. i.): 1. var olan
1. kaide (= kural) ile ilgili 2. geo. tabana ait.
-
.J..\
kaid.ul.cebeIJ ..
So
~i9
("ka" uzun okunur. a.
b. i.) : dagln C;lkmtlsl
l
burnu.
kaid-ul.cev~ J-~~ I ';t;
kiinat-I naime : uyuyan kainat.
("ka'i uzun okunur. a.
b. s.) : "orduyu l askeri sevk ve idare eden" :
kumandan, *komutan.
kail
J~ t;
("ka" uzun okunur.
kair
~:,_.J
kaj
(a. f.
b. s.)
(a. s.) : d~ha (en, pek, c;;ok) de-
.3 Is'"
(f. s'), : egri;
~a$l. (bkz
gee l
,!=Ie;, kec, kej).
kak
ka'kaa
~ \(
4..•
...w
(a. i:) : kOI c;;oregi.
(a.
i.)
: 'kil,C;; gibi, sOngu
gibi silahlann birbirine c;;arpmaslndan C;;lkan ses.
e bkz : c;ekac;;ak).
a. i.) : 1. uzun bir kaglda yazilan ferman, buy(uk. 2. kitap yapragl.3. kaglt para. ["kaim" in
mOennesi].
J")\ .:"L::\s'"
rin. Derya-yi kair : pek derin deniz. Bi/r-i kair :
pek derin kuyu. (bkz : kaOr 1 ).
("ka" uzun okunur. a.
s. klyam'dan.)
1. ayakta duran, ayakta bulunan.
2. birinin yerini tutan, bir.inin verine gec;en. 3.
namaz kilan, vaktini namaz kilmakla gec;iren. 4.
980. dik. Zaviye·i kaime : dik aC;;l. (bkz : amud).
5. bir i;;te sebat eden.
kaimc
kiinat.efrOz
cihanl sOsliyen.
("ka" uzun okunur. a. s.
kavl'den.)
1. soyliyen, diyen. (bkz : gOyende).
2. razl olmu~, boyun egmi~.
kaim
;;eylerin cOmlesi, hepsi, * yaratlklar. (bkz : mevcOdat). 2. dOnya. (bkz : alem, cihan). Fahr-i kiinat. Seyyid-i kiinat. Zubde·i kainat : Hz. Muhammed.
kakenc
(f. i.)
bot. kanbel
otu.
579
kaknus
IJ' ~
kaknus, kaknus
(f. i.) : adl,
,
u-tH
~ark
(f. i.)
kalafat
masallarrnda ge-
'lafatlama. (bkz : kIlMet).
~en 'gayet iri bir ku~ oJup, c;ok delikli olan gagaC;lkarlrml~.
srndan, ruzgar estikc;e WrlU sesler
<\L9 ~
kakule
("ka" uzun okunur.
a. i.) : zencefilgillerden, slcak memleketlerde yeti~en Itlrll bir nebat (*bitki) ve bunun bahar
gibi kullanJlan tohumu. [faslhi : kakulle].
("ka" uzun okunur. a.
kakum
i.) : kuzey bolgelerde ya~lyan, sansara benzer, si;
yah kuyruklu, derisi c;ok makbul 'bir hayvan; bu
hayvanrn postundan yaplian kurk.
kalafat, ka-
..~( <\_..19
kal'a.gir
(a. f. b. s.)
kale
tutan.
, kalaid
(a. i. kllade'nin c.) :
gerdanlJklar, akarsular.
(a. i. kal1l'in c.)
kaliiil
az
~eyler.
(a. i.)
kalak
iC; slkrntlsl, gonOI
darllgl.
ojyi9
kakuze
("ku" uzun okunur.
bo~ ma~rapa.
a. i. c. : kavakiz) :
kakul
(f. i.)
kes.iJmi~
sarkltllan klsa
zUlf).
: alnln Ozerine
sac;, kahkUL perc;em. (bkz:
kal~lib
",:-,:' ~j
(a. i. kullab'rn c.) :
ucu egri demirler, c;engeller; kancalar. (bkz : ke·
lalib).
kalanis
~)t9
(a. i. kalensove'nin c.)
tepesi sivri kUI€lhlar, takkeler.
kakUl-i
ha~·bu
gUzel kokulu kakU/.
kakOI·i mO~gin
J \9
kal
kal'
1'_19
(a. i.)
~
sokme, sokulme; yerinden
temelinden c;ekip atma.
kal·i
e~ciir
kala
kal : dediko-
ij
koparma, koparllma,
C;lkarma;
C;lkarilma;
(f. i.) : 1.
kuma~. (bkz
kale).
(a. i. c. : kulOL) : 1.
kalb.i mecrOh : yarall gonOI.
kalb·i meftOr : bezgin gonO/'
kalb-i metruk : terkedilmi~,
kala-yi giran.beha : c;ok klymetli
maye, anama/. 3. ev e~y€lsl.
kal',a
<L.....Ii
kuma~.
2. ser-
(a. i. c. : klla') : 1. kale,
hisar. 2. ask. askerin talim veya sava~ta, arkalarl birbirine gelmek Uzere dort saftan ibaret bir
kare' meydana getirerek aldlg, vaziyet.
kal'a~bend
kaleye
baglanml~,
giymi~
olan.
kal'a-dar
muhMlzl, dizdar.
S80
kalb
yUrek. 2. yUrek hastaJI!:jI. 3. gonU/. 4. mec. her
~eyin ortasl, ehemmiyetli, allci noktasi.
kalb·i ahenin
demirden yOrek, demir gibi sa~.
lam kalb.
kalb-I habide
uyumu~ kalb.
kalb·i habide-i cihan : cihaOln uyumu~ kalbi.
kalb·i Jtarab : harap gonO/.
: agac;larin sokUlmesi.
':J \(
(a. f.
bir kale ic;inde
) \~
<\_..19
bUyOk sel ya-
rrntlsl.
("ka" uzun okunur. a. i.) :
soz, 1M. (bkz : kavl, suhan). Kil
du. (bkz
gOft U qO).
(f. i.)
kalar
misk kokulu ka'kUL
b. 5.) :
ya~amlya
(a. f. b. 5.)
hOkOm
kale
blrakJlm,~
gonOI.
kalb-i muntazam : ed. hadleri ters okundu!:ju
zaman'da bir mana C;lkan kefime : "re~at, ta~er •."
gibi.
kalb·i muztarib
kalb-i
na.~ad
IztlraplJ kalb.
: keder!i, hOzOnlO gonu/.
kalb-i selim : temiz gonO/. 5. degi~tirme; C;evirme. (bkz : tahvll, tebdil). 6. gr. harflerin yer
de9i~tirmesi; mesela : [vav mOteharrik, ma-kabli
meftuh olursa, vav yaya kalb olur : vecede, yeo
cidU .. gibi].
kalb.i ba'z : ed. metatezfi kelimeler : "ihmal
imha/.." gibi.
kalender-ane
kalb·ul-akreb : astr. semanln kuzey yarlm kU·
resinde q6rulebilen Akreb burcunun en parlak yildlZl, Antares, lat. alpha Scorpius.
kalb-U1 esed : astr. arslan burcunun' en parlak
yddlZl, (Regulus); Fr.
Regulus, lat. alpha Leo.
(a. zf.) : kalb ile, kalb-
kalben
kalemi, kalemiyye
(a. f. b. i.) : 1. ca-
nevi. 2. ask. ordunun sag ve sol kanadlartnln araSl, merkez b6lumu.
kalbi
~_19
(a. s.) : 1. kalbe mensuPI
kalble ilgili. Emraz-I kalbiyye : kalb hastalJklarl.
2. i~ten, gonUlden. Kalbiyy-uNekl : yurek bi~i
minde ola'n.
k51bud
-l_J ~
(f. i.) : 1. kallp,
~ekill
r
daha ~ok] kerpi~c;i kallbl. 2. insan veya hayvan
cesedi; beden; kafes,' qovde.
(a. f. b. s.)
kalb-zen
kalemiyye
(a. i.) : [eskiden]
resmi dairelerde gordurulen i~ler i~in odenen Ucret, yazk parasl.
(a. f. b. s.. )
kalem-kar
~ )~19
kalem-kari
(a. f.
1-
kalem-ke~
ZICI,
J.c.. .19
(a. f. b; s.) : 1. y·a-
kalemzen). 2. yazlda silinti ya-
yazar. (bkz
pan ..
J..).... 19
kalem-rev
(a. f. b. s.) : bir
hukumdarrn veya hukOmetin
yer, ulke.
hUkmunU yurutWgU
(a. f. b. s.)
(f.
i.)
: 1.
kuma~.
muna'ka~asl
(bkt :
emel kuma~l. 2. kelek, ham kavun.
kalem
kalem-t1ra~
yapa'n.
J:- 1;\...19
( a.
f.
b.
: 1.
i. )
[eskiden] kaml~ kalem a~makta kullandan uzun
sapll 'kuc;uk blc;ak. 2. k4r~un .kalemi ac;an alet.
(a. i. c. : aklam) : 1.
(a. f.b. s.) :
kalem-zede
kalem. 2. ta~ yontmlya yarlyan demir alet, keski.
3. tOlbent ve kuma~lara boya c;ekmek uzere kul·
landan bir ~e~it ince flrc;a. 4. yazl ~e~itlerinden
her biri. 5. bir agaci a~damak uzere diger agac;tan kalem seklinde kesilmi:; olan a~l. 6. yazl, yazma .. 7. daire, diHre!erde yazl i~lerinin gorUldugU
yer, buro. 8. bir listede yazdi nesnelerin her biri.
Ceff-el-kalem :du~unup ta~lnmadan, hemen hukum
vererck. Ehl-i kalem : eli kalem tutanlar, * yazarlar.
kalem-i suli.is : g. S. sulUs kalemi, sulus sitilde
yazl yazmak ic;in husOsi olarak hazlrlanml~ kalem.
(a. f. b. i.) :
kalem·dan
kalemlik, kalem kutusu.
kaleme alJnml~, yaz"ml~.
(a. zf.)
1. kalemle,
(a. f. b. i.) : yazi
yazdlrken kalemin kaglda takdmakslzln kolayllkla
yurUmesi.
0 ) ...19
kalem-zen
(a. f. b. s.) : ka-
lem vurucu, yazlcl, katip. (bkz :
kalen
"":J t9
("ka"
'kalem-ke~).
uzun okunur. a.
zf.) : sozle, soyliyerek. Kalen ve kalemen : sozIe ve yazl i Ie. (bkz : ~ ifahen ).
kalenbek
cL..:19
(f. i.) : tesbih yapl-
lan, 6d nevinden ho~ kokulu bir agac;.
kalender
yazl ile. 2. saYlca.
kalem-gir
:
1. kal-
kala 1).
kalemen
b. L)
kalemkarllk, resimcilik, ince nakka~llk. 2. s. kalemkarrn, ince nakka~rn elinden ~Ikml~, kalem i~i.
kalem
kale-i kam
in-
ce nakka~.
pazan. 2. yaianci.
kale
(a. s.)
kalemle ilgisi olan.
den olarak, samlml, i~ten, gonulden, kendi kendine, can ve g6nUlden.
kalb·gah
4,-19 , 0'"'1.9
)-l.-:l9
(f. s.) : 1. dun-
yadan elini c;ekip ba~1 bo~ dola~an [dervi~]. 2.
dunyadan elini etegini
~ekip her~eyi hO$ goren
[kimse].
kalencler.ane "cL·
I)..cli (f.
zf.)
kalenderce,
kalendere yara~lr bir ~ekilde.
581
kalender-hane
oU·L;. )..L':~
kalender-hane
(a. f.
b. i.) :
fakir dervi~lerin barlnmalarl i~in yapdan tekkeler.
<.S)'•.\_~
kalenderi
(f. i.) : 1. kalen-
derlik; feylesofluk; dervi~lik; serserilik. 2. ed.
halk
edebiyatl tabirlerindendir.'Saz ~air/erinin
(mef'OIO, mefai/O, mefal/0, feOlOn) vezninde tertip ettikleri gazeller; sazla ~almlp· okunan tasavvuf nazml.
<t:.)..L~ (f. i.)
kalenderivve
~iar
kalenderligi
(f. s.)
-" ls'"
kalOc
kO~Uk
kebOter). 2.
(f. i.)
o)-l19
(a. i. e. : kalanis:
(f. s.)
kilOs-ane
(f. zL)
kilO~e
(a. s. e. : kaleviyyat)
kim. kOI kabilinden olan ~ey, alkali.
..:,,~.,I_9
kalevivyat
(a. s. kalevi'nin
: kim. kOI kabllinden o/an ~ey/er, a/kaliler.
kalrb
("ka" uzun okunur. a.
i.) : 1. her hangi bir ~eye muayyen bir ~ekil vermek i~in kullanllan ve 0 bi~imi ta~lyan vaSlta, kalip. 2. vOeud, beden, govde. 3. nOmOne, ornek.
kaJi'
s. kal'den.)
t.-J ~
4.J; , Uj
("ka" uzun okunur. f.
az, ~ok
(a. s. killet'den.)
olmlyan [~eyJ. [zlddl "kesir" dir].
kaJiJen
"')LJ9
kalkale
(a. zf.) : az olarak
(a. i.) :
1...I)lj
1.
hareket
(a. s. ka/b'den.) : 1.•
kalrptan kalrba giren, dOzenbaz, hilekar. 2. ka/pazan, kalp para basan.
kalJa~
elk, hilebaz, donek.
582
vet. husye seretanl.
kalVe-i malyye : vet. husye istiskasl.
kalve tuzu: kim. soda.
kalyan
(f. i.) : nargile.
kam'
(a. i.)
ezme, klrma;
kam
kam u ni-kim
kalle~,
kan-
(f. i.) : 1. anat. agzm
ister istemez, e/bette.
~
l_':
. (a.
i. kumkuma-
nm e.) :. i~ine zemzem, mUrekkep gibi ~eyler konulan yuvarlak testiler.
kamame
kamari
4..oL':
<.S) U
(a. i.) : sUprUntOlOk.
(a. i. kumru'nun e.) :
zool. kumrular.
kam-bah~1
(f. b; s.)
herkesin istegini verine getiren.
kam-bin
(a. s.)
i' \(
OstO, tavanJ, damak. (bkz : kubbet-Ol-hanek). ~.
meram, arzu, emel, istek. Be-kim : istegine kavu~mu~. Ni-kam : istegine kavu~maml~. 3. (ezzet,
zevk.
kamaklm
ettirme. 2. sesfenme 3. Kur'an'm
teevidinde:
"kaf, tl, be, cim, dal" harflerinin eezm hallerindeki okunu~lari.
kallib
kalye-i lahmiyye
(f. i.) :
yakJlmasiyle
("ka" uzun okunur. a.
kal'eden, kokOnden c;;ekip koparan.
J-..l9
deniz
nebat/am;m (* bitkilerinin)
meydana gelen tuz.
zaptetme.
i.) : kOc;;Uk hall.
kaJil
ah-
ebleh-ane}.
(f. i.) : 1. teneere.
kalVi, kalve
kcilevl
ahmak, akll-
(bkz : ebleh).
2. c;omlek.
1. tepesi sivri kUlah, takke. 2. _bot. yOksUk.
e.)
1. gOverein. (bkz:
parmak.
kilOs
SIZ.
peze-
nam~ssuz.
makcaslria, akdslzeasma. (bkz
edinen tar/kat.
kalensove
!cahaban
yenk;
(f. b. s. e. : kam-
-binan) : kam gorOeO, meramma erdiren, mes'ud,
bahtiyar, mutlu. (bkz : kam~ver).
kam-perver
("ka" uzun okunur. ·a. 5.)
(f. b. s. kam-
kam·blnan
-bin'in c.) : kam gorucUler, meramma erdirenler,
mes'udlar, bahtiyarlar, mutlular.
kam'eden, kahreden, yok eden.
~~
kam'i
(f. b. i.)
kam-bini
kam-
-binlik, saadet, bahtiyarllk, mutluluk.
JA'IS"
kamil
(f. b. s.)
kam-cu
mml, istegini
mak istiyen.
anyan, gayesine,
maksadma
(f. i.)
kame
: meraula~
: meram, arzu,
..~
kamilen
..)-~ (a. i. c . : akmar) : astr. Ay.
(bkz : Mah).
kameri
<.S .)-~
(grk. i.) : 1. c;ardak.
kameriyye
2. bahc;elerde, mehtapll gece1erde oturmak ui:ere,
tel veya kafes tarzmda, kubbeli olarak yaplllp, etrat. sarma~lk ve sair guzel, sUslO c;ic;eklerle orWIG
bulunan yer, kUc;Uk kO$k. [Arapc;a "kamer" kelimesi i1e i1gili degildir].
. c. : kamat) : boy, boybos.
kamet alma ("ka" uzun okunur) : cemaatle
kllman farz namazlara ba~lamadan once cami veya sair namazgah kabOI edilen verde "kad-kametis·
salat" kelimelerinin i1avesiyle ve fakat yava~ eda
ile muezzinlerce tekrarlanan ezan cumleleri.
yu-
( a. s. kemal'den.) : 1.
'IS"
(a. zf.) : noksanslz: tam
<LJA\S (a. i.) : EbO Kamil adm-
kamiliyye
da bir
~ahls
tarafmdan kurulan bir $1'1 tarikatl.
kamin
0""'IS"
(a.
s.) : 1. gizll, saklJ,
belirsiz. 2. fix. potansiyel. 3. pusuda duran. Tedii-j
kamin : fers. fro latente (association).
kamis
(",I"'-)
(a. i.) : 1. gomlek. 2.
.anat. dolyataglnl kaplJyan ince deri. 3. bot. bazi
nebatlarln ('" bitkilerin) uzerini orten zarlar.
kamis-i Yusuf : Hz. YOsuf'un Mlslr'da azjz iken
babasma yolladlgl gomlek.
(f. b. 5.)
tegine
("ka" uzun okunur.
kamet
a.
a~aglden
c;ic;ek.
olarak, hep, bUWn. (bkz : cUmleten, kaffeten, tamamen).
(a. s.) : Ay'a men-
sup, _ Ay i1e ilgili [mUen. kameriyye dir]. Hu:.
ruf·i kameriyye a. gr. "el" sozunun I harfini okutan harfler: ["elif, be, c, ha, hi, ayn, gayn, fe,
kaf,kef, mim, vav, he, ye"]. Sene-i kameriyye :
arabi aylanna gore hesabolunan yd. ~uhur.i ka·
meriyye :' aym tam bir devriyle hesabedilen aylar,
arabi aylar.
geli~en
buWn, tam, noksanslz eksiksiz. 2., kemale ermi~,
olgun. 3. ya~ml ba$ml alml$, terbiyeli,gorgulO,
pi~mi~ [kimse]. 4. alim, bilgfn, geni$ bilgili [kimse]. Kamil·ijl-.yar : ayar! tam, kar!$lk' veya noksan
olmlyan. 5. i. aruz bahirlerinden birinin adl. (bkz:
bahr-i kamil). 6. i. erkek adl. [muen. : "kamile"].
maksat. Bijl·kame : istegi, arzusu c;ok alan.
kamer
(a. 5.) : bot.
karl dogru huni ~eklinde
ula~ml$,
is-
mutlu. (bkz : kam-ran).
kam·karane
olana, kutlu, mutlu olana yakl$acak sOrette, kutlulukla, mutlulukla.
(f. b. i.) : kam-
kam·kari
karlIk, mutluluk, mUrada ermeklik, merama nail
olmakllk.
kamet-i bala ("ka"uzun okunur.) : uzun boy.
kamet·i dil·cu : ("ka" uzun
c;eken, ho~a giden boy.
kamet-i omr ("ka" uzun okunur.) : omur beyu.
kamet-i ~im~ad ("ka" uzun okunur.)
agaCI gibi guzel ve duzgUn olan.
elde edebilen.
) \
.i.e,. ~
(f. b. 5.)
eO-~ (,
j-J
(a. i. c.) :
bit, kehle. (bkz : $UpU$). Da'ijl·kaml : bitlenme
hastahgl [insanlarda].
kam na kam
: boyu,
$im~ir
kam.gijxar
kaml, kamle
okunur.) : gonul
j'lS"V i'lS"
(f. zf.) : ister
istemez. (bkz : hah na hah).
ist~ini
kam-perver
c.
kam-perveran)
)-'~\(
(f. b. s.
emel besleyici.
583
kam-perveran
kam-perveran
kam-perver'in c.):
j
I)J{,o\5
(f. b. s.
emeJ besJeyiciler.
kam-yab
kam-perveri c.S)J~\S (f. b: L)
~erlik, .emel besJeyicilik.
kamperkan
kam-ran
(f. b. s. c. : kam-
jVlv\S (f.
kam-ranan
b. s. kamran'ln c.) :
kam sUrUcUler, sUrenler, arzusuna, istegine kavu;;mu;; alanlar; mutlular.
kam-rane
(f. zf.)
7)nca-
sma.
(
kam-rani
(f. i.): kamran-
Ilk, arzusuna, istegine kavu;;mu;; olma, mutluluk.
kam.reva
(f. b. s.) : iste-
gine eri;;en. (bkz
kan., kerem : kerem, bag,;; kaynagl.
kan-, merh,amet
kam-rah).
(f.
kanaat
kanaat-bah$ ~~ ..::..c~;(a. f. b. s.) : kanaat
verici, inand'r1cl.
kanaat-kar
;;iddetli,
( a. f. b. zf. )
("ka" uzun akunur.
denizin ortasl. 2. mec.
10gat kitabl,
kamus-i arabi ("ka" uzun okunur.):
IO!'jat, * sozlUk.
kamus-i Osmani ("ka" uzun okunur)
!rca IOgat.. sozlUk.
Arap~a
Osman-
kam-
-veran) : istegine kavu;;mu$, mutlu. (bkz
-bin).
kam-
.llU
kanas
kanat
(a. i. kunfuz'un c.)
(a. i.) : avlak, av yeri,
.,:,l-:;
(a. i. c. : kanavat) :1. yer
)~l-:J
kanatlr
( a. i. kantara'n(n
c. ) : ta;;tan yapd~ln kemerli bUyUk keprUler.
kanatir
kantarlar.
(a. i. kantar'm c.)
(a. i. kanat'm c.) :
1. yer altrnda bulunan kUnkler, suyallan. 2. anat.
kana liar.
kanazl'
(f. b. s. kamver'in c.) :
istegine kavu;;mu;; ofanlar, mutlufar
(a. i. kandil'in c.)
1. kirpiler. 2. dag fareleri.
kanavat
(f. b. s. c.
j\J-',o\S
IJ .::.l-.:.9
'-'-
altInda bulunan kUnk, suyalu. 2. anat. kanal.
kamus-i Turki ("ka" Uzun okunur.) : 1. TUrk~e IOgat, '* sozlUk; 2) ~emsettin Sami MerhOm'un
1317 (1899/1900) ydmda yaymladlgl TUrk~e 10gati.
kam-veran
<i; \) K:.:~ l;j
kanaat edens yak,;;acak sOrette.
kandiller.
kanafiz
~
kam-ver
(a. f. b. s.) :
kanaat-kar-ane
b. i.)
sert.
\J' -,);9
(a. i.) : 1. klsmete
razl alma, bir ;;eyi yeter gerOp fazlasrnJ istememe.
2. kanma, kenl;;. 3. gorU;;, tahmin.
.
kanadiJ
(a. s.)
kamus
(f. s.) : cahi/; ahmak; id-
raksiz.
kam-revahk, istegine eri;;irlik.
kamtarir
merhamet kaynagl.
VI(
kana
kanaat eden, kanaat sahibi; az ;;eyfe yetinen.
~ IJv"\S
kam-revayi
584
(f. i.) : 1. maden acagl,
maden kuyusu. 2. bir ;;eyin menbal, kaynagl.
-ranan) : 1. kam sOrOcO, sOren, arzusuna, is,teQine
kavu;;mu;;, mutlu. (bkz : kam-kar), 2. i. erkek ve
kadm ad!.
a. i.) : 1.
'* sezlOk.
(f. b. s.) : kam
bulucu, bulan, taJihli, Istegine ula;;ml;;, bahtiyar,
mutlu. (bkz
kam-bin).
(a. i. kunzua'nln c.) :
1. ~ocuklarln ba;;larrndaki per~em. 2. uzaml;; sa~.
3. ba';; tlra;; edilirken yer yer blrakdan sa~.
.""-
Kanber
~
(a. h. i.) : 1. Hz. Ali'nin
kannad
~l_~
(a. i.) .:
~eker yapan, $ekerci.
sad,k, vefakar kolesi. 2. mec. bir evin gediklisL
(a. i.) : avcl. (bkz :
kannas
kand
(a. i.)
; ~eker, ~eker kaml-
sayyad),
~mm donmu~ usaresi. (bkz : sUkker, ~ekker).
kand-j leb : dudagm ~ekeri, dudaktaki tad.
kand-j mukerrer : ed. /lgUzelin iki dudag,"ndan
kinaye.
kans
if-:;
cI...., d
kansa
kandi
2.
(a. s.): 1.
~ekerle
ilgili.
(a. i.)
av, av avlama.
(bkz : sayd).
(a. L)
1. kU$ kur-
sagl. 2. katl, katlca [ku$larda].
~ekerden yap"ml~.
kandil
kantar
u4. ..L:9
(a. i. c. : kanadil)
kan-
(a. L c.
kanatir)
kantar. [asll "kmtar" dlr].
dil. [as" : "klndil" dir].
kandil-j tarsa : Hlr-istiyanlarln kilisede ve ba~ka
yerlerde devam!J olarak yaktlklarr kandil.
kane
j'6"'
(a. fi.)
: /loldu, husOle
geldi" manaslna bazl terkiplere katrllr. Ma~a'Allah
kane: Allah'rn istedigi oldu, husOle geldi.
W \.."._:9
kanevat
(a. i.)
(a. s.)
kinaye soyliyen,
dokunakll igneli soz soyliyen.
(a. h. i.) : XVIII. am Os-
kanj'
(/lka" uzun okunur. a. s.
kanaat'den. c. : kaniOn, kaniin) : 1. kanaat eden,
yeter bulup fazlasml istemiyen. 2. inanm,~, kanml~. (bkz
mutmain).
.:J \)
(/lka" uzun okunur. a. s.
itaatli; bagll; dindar.
kan-ken
kazlClsl, madenci.
(a. s.)
kanaatli, ka-
j ,,': \;
("ka" uzun okunur.
a. i. c. : kavanin) : 1. devletinte$ri' (* yasama)
kuvveti taraflndan herkes<;e uyulmak Uzere konuIan her tOrlU nizam, kaide, * kural. 2. her hangi
bir mevzO Uzerindeki kanunu ta$lyali kitap.
kanOn-. askeri : huk. askerlik kanunu, fro loi
militaire.
kanOn-. ced : huk. eeza kanunu, fro code penale.
manl, edebiyatlnln nazlm ve nesir Ustadlarrndandlr. Tokatl,'dlr, hezl ve mizah tarzlnda yazdlgl gUzel mektuplarla ~ohret kazanml~tlr. istanbul'a Sadrazam H'3kimoglu Ali Pa~a ile gelmi~tir. (17121791 ).
kunOt'dan. )
kanO'
kanOn
("ka uzun okunur. a. s.
Ki'lni
4;.)Lb.~ (a. L): kantar, tartma
tespih b6-
kunOt'dan.)
Umidi tamamen
sonmU~, Umitsiz,
keder! i. (bkz : me'yOs, nevmid).
kanjt
kantilriyye
·Ucreti.
hunfesa) .
kani
(a. L c. : kanatlr) :
naat sahibi.
kanfese
kanlt
c..rh~
yaprlan kemerli bUyUk koprU. (bkz :' cisr,
pUI ).
(a. i. kanat'rn c.).
(bkz : kanavat).
cegi. (bkz
kantara
ta~tan
(f. b. i.)
maden
kanOn-. esasi : huk. fro loi de constitution.
kanOn-. mahsOs : huk. husOsi,
loi speciale.
* ozel kanun, fro
•
kanOn-. medeni : huk. medeni kanun, fro loi civile.
kanOn-. Muhammedi : Fatih Sultan Mehmet za·
manmda yaprlml~ olan kanunname.
ka·nOn-1 ticaret : huk. ticaret kanunu, fro code
de commerce. 3. tabiat hadiselerinin bagll gorUndUkleri ve dl$lna <;Ikamadlklan dUzen : cisimlerin
dU$me kanunu .. gibi. 4. adet, yol, yordam.
kanOn-i kadim : eski adet.
kanun-uN;ifa' :
dair olan eseri.
ibn-i Sina'nln
eski
hekimlige
5. muzo ilk defa olarak Farabi tarafmdan yap"soylenilen, bir kO$esi kesik dik 'dortgen $eklinde ve dizler ii.zerinde parmaklarla <;alman bir
<;algl.
dl~1
S8S
kinOn
(a. i.) : 1.
kanun
ate~
oeagl.
2. soba. 3. mangal. 4. bir ieyin tutUljiUp yandlgl
yer. 5. kl~ mevsiminin ilk iki aYI : (Arallk, Oeak),
kanun-I evvel (ilk kanun) : Ara"k ayl.
kanOn-1 sani (ikinei kanun)': Oeak ayl.
("ka" uzun okunur. a.
kanOnen
Zi..)
: kanOna gore, kanOna uyarak, kanOna uygun
olarak, kanOn yoliyle:
J'J"~
kanOni
("ka" uzun okunur. a. s ..) :
1. kanOna ait, kanOnJa
i1gili. 2. kanOn koyan.
(bkz : vazi-ul-kanOn). 3. iyi kanOn c;;alan [kimse].
4. onuneu padi~ah Sultan ;Suleyman'ln lakabl.
("ka" uzun oku-
kanOniyyet
nur. a. i.) : huk. bir kararln kanOn dimasI, kanOn
haline girmesi. Kesb-j kanOniyyet : huk. kanOniyet
kesbetme, kanunla~ma.
("ka" uzun oku-
kanOn-nilme
nur. a. f. b. i.) : huk. kanOn kitabl.
("ka" uzun okunur.
a. f. b. s. c. : kanOn-~inasan) : kanOnun inceIiklerini bilen [kimseJ, kanOn ve nizam koyan.
("ka" uzun
kanOIl-$inasan
okunur. a. f. b. s. kanOn-~inas'Jn c.) : kanOnun
ineeliklerini bilen [kimseler], kanun ve' nizam koyanlar.
kanOt
ka'r
(a. s.). (bkz : nevmid).
-,--9
kar-I reva : kullanilabilir,
(a. i. c. : kuOr) : 1. c;;ukur,
~eyin dibi, dip, nihayet. 2. derinlik. (bkz ': bun,
gavr).
ka'r-I girdab-I mevt : olUm girdablnm dibi.
ka'r-I na-yab : [pek derin denizden kinaye olarak] dibi bulunmlyan, dibi bulunmlyaeak derecede ~ukur olan.
i~e
yarar.
u bar
: i~ gu~, kazanc;;. 3. me:;;guliyet; sanat.
4. i~lenie, ,te'sir. 5. sava:;;. (bkz : cenk, harb).
Bi-kar : i:;;siz. Kesb u kar : gec;;im yolu, san'at;
ticatet. Scr-i kar : i~ ba~l.
kar
-kar
)
lS-
(f. e.) : "-Ii, -ci, -eden, -edici"
eklerinin kar!1dlgldlr; isimleri sJfat yapar : "hlla-kar, isyan-kar, fUsun-kar, kanaat-kar ... gibi.
kar'
kanOn-name-i rumat : ("ka" uzun okunur.):
okc;;ulara (atlellara) ait usulu bildiren eser.
kanOn-~ina$ ~l;; 0,\9'
kar-I nallk
muzo ladtnt Turk muzlglnln buyuk
bir ~eklidir. Bu ~ekli, fihrist pe~rev ve saz semaisi
~eklinin ~oz
muzigindeki kar!1I1IQI olarak
kabul
edebiliriz. Kar-I natlk; birbirini takiben gelen makamJardan te~ekkul etmi~tir. Eser, c;;ok zaman aynl makam ile ba~laYlp biter ve 0 makamln ismini
ta~lr; eger ba~ladlgl ve bittigi makamlar ayrr ayrr
ise, bittigi makamJn ismini alJr. Guftede dai,ma
bir edcbl san'at ile uzerinde durulan makam zikredilmi~tir; bu s,ebepten " na tlk" slfatl verildigi,
kolayca anla~i1maktadlr. Bu ~ekilde eserin "didac·
tique" bir mahiyet ta~ldlqlnl da ilave etmek lazlm.
dlr. Kar-I natlk eski bestekarlar ara;lnda bir huner
ni~ilnesi olarak ragbet bulmu~tur.
t
~9
(a. i.)
hastaYI muayene ederken,
va parmakla vurmasl.
SElS
: hek. 1. doktorun,
almak uzere, bir uz·
kar'-I esbai : hek. doktor"
hastanln muayene
edilebil'ecek verine sol elinin ayasJnI koyarak, sag
elinin parmaqiyle sol elinin usWne vurmasl. 2. (a.
i. c.: kara'). 1) kapl c;;alma; 2) su kabagl~
kara'
t
\~9
(a. i. kar'ln e.):
1. su ka-
baklan. 2. gulsuyu kaplan.
karabe
<\I. \-,~
(a. i.)
1. klrba, bu-
yUk testi. 2. bUyuk ~i~e.
karabet
.
.:,.l \ ..)9
(a. Lkurb'dan.) : ya-
klnllk, hlslmllk, akraballk.
karabet-i ebb : huk. [eskideln] baba ve dedeler
,taraflndan olan karabet. [baba ve ana bir, veya
yalnlz baba bir karde~ler ve ferileri, yakln ve uzak
amcalar ve bunlarln ferileri gibi].
karabet-igayr-i vii ad : fer. usOI i1e fOrO hislmllgln dl~lnda bulunan kan
hlslm"gl. [karde!1,
amea, hala, dayl, teyzehlslmllklan gibi].
ka'r-I pur-siikOn : dur9un dip.
kar ')
'6
(f. i.) : 1. i~ j:lUC;;, i~. (bkz
amel, fi'I). 2. kazanc;;, temettu'.
karabet·i kalb : kalb, gonUI yaklnllgl.
kar-I ilkll : aklli. I i~.
kar-I kadim : eski zaman
586
karabet-i vilad : fer. usOI i1e fUrO araslndaki
karabet. [baba ile c;ocuk, dede i1e torun araslndaki karabet gibi].
i~i.
karilbet-i nesebiyye : aynl soydan gelmek' sOtiyle l11eydana gelen asll hlslmllk.
karban
karabet-j slhriyye : k,z altp k,z vermekle meydana gelen akraballk, hlslmlik, yakmllk.
karabin
.
~
\..J
"l5\)lS"
(f. b. s.) :
kii....iigahi
<"""-\
. .4l I
I.:' U
\/
)0'
ran
(f. b. L) :. i~ bilir-
(a. L karine'nin c.) :
ipu~lari.
karlneler l
karanfil
J~')
(a.
karanful
L)
bot. ka-
"l_5))
-:f.;\.)
karar-gir
...
(a. L) : bot. klZdclk l
'it. cornus sanguinea.
karar~
(a. f. b. '$.) :
karan verilmi~,. karara baglanml~. (bkz :
mukarrer) .
4..o~·))
k:ar'iir·name
(a, f. b. s.) : veri·
len karan bildiren yazl; vekiller heyetinden
resmi emirler.
~Ikan
(a. f. b. s.)
ka-
karar-yab
rar bulan, bir- yerde <;>turup dinlenen.
kar·a~na
karaniya
(a. f. b. L): 1. bi,..
la~ml~,
ranfi!.
karanfuliyye L : LV')( a. i.) : bot. karanfilgiller.
kesilmi~.
yerde oturup karar kdlnacak, dinlenilecek yer. 2.
ask. bir ordu kurmay heyetinin bulundugu yer,
merkez. (bkz.: ma-asker).
(a. L) : 1. g. s. fildi~i
oyma ve kakmalarda
sapmdan yukarlsl almml~
karanfile benziyen sitilze bir motif. 2. g. s. ~inil
tezhip Ozerine boya ite Ve mezar ta~11 yahut ~e~me
gibi eserlere kabartma sOretiyle yapd~n bir motif.
pazarl,g,
karar·gah
lik l uyanlkl,k. (bkz : kar-dani l kar-glizarl).
kariHn
verilmi~;
(a. f. b. s.) : ka~
",,1,,))
karar·dade
i~
bilir; uyan1k. (bkz : kar-a~na, kar-dan, kar-didel
kar-~inas) .
acele karar.
sulannda. (bkz : takriben).
karar-Iarmda
(a. L kurb.3n'm c.) :
kurbanlar l minnet ve ~Okdln ifadesi olmak Ozere
Allah i~in kesilen koyun, ke~il slglr, deve v. b.
kar.agah
ka~ar-I seri
lir,
i~ten
LI)\{
i~
(f. b. s.) :
bi-
anlar. (bkz : kar-agah, ker-danl kar-dide,
kar-~inas).
~k
karatis
\,}
(a. L kirtas'ln c.)
keglt/ar, kaglt tabakalarJ, sahifeler.
karar
))
(a. L) : 1. durma. 2 .. ra-
hat. 3. devamllllk i sOreklilik. 4. ol~OIOIOk. 5. tahmin. 6. tam 01~01 ne aZ I ne ~ok. 7. muz. ~ark
mOziginde taksim
yaparken ana makama donU~.
8. neticeye baglama.
Ber-~arar: aynl durumda
olan. Bi-karar : kararsiz i sebatsiz bir halde durmlyan. Duzah-karar : duragl cehennem olan.
l
i
karar-. dadi : huk. davantn gorOlmesi l kolayla~
tlnimasl ve bir neticeye bagJanmasl il;in hazlrlaYlcl
tedbiri bildiren karar : [bir akann ke~if ve muayenesi hakklnda verilen karar gibi].
karaN karine : huk. davantn gorOlmesini kolayla~trrmak ve bir netkeye bagranmastnl hazlrlamakla beraber, bu hUkmOn ne ofacaglOl ihsas eden
bir tedbiri biJdiren karar : [bir kimsenin yemin
etmesi Jazlm geldigi hakkrndaki karar gibi].
karar·i kat'i : huk. davaYI netkelendiren kat'i
( * kesin) karar.
karar-r muvakkat : huk. dava gorOlmeden once
muvakkaten aJ IOmaSI lazlm gelen bir tedbiri gerektiren karar : [dava olunan~eylerin mahzur veya
tehfikeden korunmasl i~in, muvakkaten korunmasl
i~in, verilen karar gibi].
L. jl.;\{
kar-azma
gorgOIO;
i~
(f. b. s.) : tecrObeli,
bilen. (bkz : k§r-azmOde).
J_L.jT)\{ (f. b. L)
kar.azmayi
i~
bili-
cilik, gorgOIOIOk. (bkz : kar-az-mOdegi).
kar.azmOde
mO~ ge~irmi~,
""rjl)\{
90r901O
(f. b. s.)
(f. b. L)
kar.azmOdegi
gorgOllilOk, beeeriklilik,
-azmayi ).
karban
gor-
(bkz : kar-azma).
i~
bilicilik.
:
(bkz : kar-
(t. L) : kervan.
karban-, rah~ t.ecrid
tee rid _(maddi kaygulardan rOhu slYlrma) yo/unun kervanl.
587
karban-seray
karban-seray
JG?")~
karclgar
muzo Turk mUzigi-
nin on. iki numarall basit makamldlr. Zeyn-Ul-elhan'da ge<;tigine gare en az be~ a!ilrlik ise de ancak bir bu<;uk aSlrdan' beri bestekarlar tarafmdan
kullandmaktadlr. Karclgar, <;o~kun hareketlerde bir
makam olup TUrk halk mUziginde fazla qarulUr.
Makam, u~~ak dartlUsUne hicaz be~lisinin ilavesinden t",~ekkUI etmi$ o!up bu iki dizi par<;aslnm birle~tigi daraUncu derecedeki "re" (neva) gu<;lUdUr.
Tabl1 durak perdesi "Ia" (dugah) dlr. Donanlmlna
"si" kama ve "mi" baklyye bemolleri ile "fa" baklyye diyezi konur. Dizisi inici-,<;Ikici bir seyirdedir.
Niseb-i serlfe adedinden yalnlz 6 tanesine maliktir.
O~ta sekizlideki sesleri, pestden tize dogru olmak
uzere- $ayledir : dugah, segah, cargah, neva, hisar,
evi<;, r,ardaniye ve muhayyer.
(f. i.)
'dId
b:<;ak. (bkz
mus,
sikkin ).
(f. b. s.) : i$ bilir,
isten Cl:l!:1r.
kar-sinas ).
(b!<z
(f. b
kar-fermayi
(f. b. i.) : kervansarav, ~ehirlerde, kaylerde, vol
Uzerinde
yolcularm, misafirlerin
gecE!lemelerine
mahsus bUyuk han. (bkz : karvan-seray).
:
kar-agah,
kar-a$na.
i.) : is buyurma, i$ buyuruculuk.
",l5)S
kar.gah
kar-gah'l kun fekan
buWn seyler.
veri,
kainat ve kainatta olan
(f. b. s.). (bkz: kar-ger).
kar·ger
(f. b
s.) : 1. i$ )"apan,
i$ isliyen, isleyici. 2. te'sirli, nufuzlu.
I(
k ar-~i1
.c,.;
1/
)
\)
.
(f. b. i.) : kerpi<; bin&.
J;()15
kilJ--gir
(f. b. 5.) : 1. i$ tutan,
i$ tutucu. 2. o. tastan veya tu~ladan yapilm1s bina .
.u..(
kar-guzar
..I
.\S'
(f. b. s. c. : kar-
..I
guz.5ran) : is beceren, elinden is gelen becerikli.
(bkz : kar-agah, kar-a$IlCl, kar-azma, kar-c!an, kar:perverd, kar-saz).
jl,..I U..( ..I,'6
kar-gi.izaran
i$ bilir-
i~
k5r-gen
kar-dlcle,
(f. b. i.)
(f. b. i.)
fabrika. (bkz
kar-hane 1). [nazlmda : "kar·geh"
sek Ii nde ge<;er].
zar'ln c.)
cerikliler.
(f. b. i. kar-gu-
: i$ becerenler, elinclen i$ gelenler, be-
lik, uY2n:kllk.
(f. b. s. c.
kar·dar
(f. b.
kar·daran
i~
tutanlar, isi elinde tutanlar.
c~".15
...I
kar-dide
,15
(f. b. i.) : kar-dide'-
L. j ) '6
(f. b. i. c. : kar-
...I
lik.
kar-ferma'
",ferm£.yan)
hakim).
is buyuran, i~ buyurucu. (I;>kz : amir,
kar.fermayan
j~~ j
)'6
(f. b. i. kar-ferma'nm c.) : i$ buyuranlar, i$ buyurucular.
588
i.):
karh
1. yaralama, ya-
(a. i.)
ralanma. 2. vucutta <;Ikan <;Iban.
(f. b.s. c. : kar-dide-
gan) : is bilir, uyanlk, tecrubeli (bkz : kar-agah,
kar-asna, kar-azmOde, kar-c1an, kar-.si-nas).
k5r.didegi .'1.5'("~
'. ~
(f. b.
is bilirlik, beceriklilik. (bkz : kar-agahi, kar-azma.
YI, kar-azmO;degi, - kar-d€.ni).
daran) : i$ tutan, isi elinde tutan.
s. kardar'm c.)
<S) U_( )15
kar.giizari
kar-
karha
<\..->.....9
(a. i. c,,: kuruh) : yara;
ulser. (bkz : ceriha). [asll "kurha" oldugu halde
"karha" $ekli yaygmdlr].
karha i akile
liyen yara.
:
hek. etrafml yiyip, qittik<;e geni$-
karha-i efrenciyye : hek. firen9i yarasl.
karha,·j redie : hek. 9U<; iyilesen katO bir yara.
kilr-h5ne
<\>'\';"
)15
(f. b. i.)
: 1.
1$
veri, i$ islenen. yer. (bkz
kar-qah). 2. sur evi,
sut satrlan yer, sut fabrikasl. 3. * genel ev. (bkz:
umOm-hane). (bkz : mOmesat).
kar-perverd
~) ~
kari'
kari
~
t..»
("ka" uzun okunur. a. i.)
kariyye ahalis.inden, koylU.
killria
~ )\"j
("k.a" uzun okunur. a. i.
c. : kavari') :1. pek ~iddetli rUzgar. 2. ans,zln
gelen bOyOk bela. 3. klyamet. 4. beladan kurtu/.
mak Ozere okunan : " e l-KariatO .." sOresi.
kariat
.,:,L"}9
karie'nin c.)
("ka" uzun okunur. a. i.
k,raat eden, okuyan [kadlnlar].
,,:-,~,}
karib
karin-i sani : ikinci mabeyinci.
("ka" uzun okunur. a. i.
kJraat'den. c. : kurra) : 1. klraat eden, okuxan,
okuyucu. 2. Kur'an', usOlUnce okuyan.
~ok
zaman sonra,
olan, oJarak.
vakit
(a. zf.)
yaklnda, bir
ge~meden;
soyca yakm
memnOn, mesrOr, ~ad).
karir·iil.ayn : gozO aydm. (bkz :
karm
~ 1 ~,}
karib-iil-iJhd
(a.' zf.)
ya-
!.) \5
i.)
karie
,: j
a. i. kari'den.
[kadln].
C.
:
~
("ka"
uzun okunur.
kariat) : klraat eden, okuyan
karih
(a. s.)
(f. i.) : keriz, yer altl la-
Ca. i. c.
kurOm)
degerli in··
j:}
(a. L) : 1. boynuz.
karn·, zaby : geyigin ba~lndaki ~atal boynuz. 2.
yOz yd',k zaman. 3. vakit, zaman. 4. (s. c. : ak·
ran) : ya~da!,i, bir ya$ta olan.
karn.iil·cerad
zool. <;ekirgenin ba$lndaki uzun
tOy.
1. yarall. 2.
karnabit
~lbanlJ.
rO~en-~e~m).
san.
karn
kin zamanda
(a. s.) : sevinmi~. (bkz :
J• .,}
karir
kariz
kariben
(a. i. c.: karain) : ka-
n~,k bir i~ veya m~s'elenin anla~dmasma, ~ozOlme·
sine yarlyan hal, ipucu. (bkz : emare).
karine-i katlCl ("ka" uzun okunur) : huk. laYlk
alan dereceye yaran emare : [birinin, elinde kanll
bir bl<;akla bir eyden <;Iktlgl slrada, 0 evde henUz
oldOrOlmU~ biri gorUlUnce, eYden ~Ikan kimsenin,
olenin katili olduguna hUkmetmek gibi].
karine-i katla-i kanOniyye : huk. hOkmOn sebeplerinden olan yemin, .~ahitlik.. V. s.
karine·i kaha·i takdiriyye : bir tOccann, ticareti
meslek edinip, devamll olarak bu i~le me~gul almas/ gibi.
(a. s. kurb'dan. c.
akriba) : yakln; yakln olan, uzak olmlyan; soyca
yakln. An·karib : yaklnda, bir zaman sonra, ~ok
vakit ge~rneden; soyca yakln olan.
~.}
karine
~.V.}
(a. L)
bot. kar-
nlbahar.
~.,}
kariha
(a. L) : 1. insanda ken-
diliginden hasd olan fikir ve niyet. 2. tabiat. 3.
fikir kuvveti, b'ir fikri meydana koyma hassasl;
yapllacak bir i~ i~in husOle gelen fikir.
padi~ahln
kariha-i sabiha
.:l Ij
kariha-z5d
isabetli reyi, fikri.
4,.~",}
(a. f. b. s.) :
karihadan meydana gelen, karihadan dogan.
karin
~ ,}
ba~
'\A
v) \5
( f. b. L). (bkz
karneyn
~j
(a. i. s.) : iki boynuz.
Ziil-karneyn : 1) Kur'an·, Kerim'de ad, ge<;en va
nebi mi, veil mi oldugunda tereddOt edilen zat; 2)
(rivayete gore) BOyOk iskender.
(f. b. s.) : 1. i$,
kar-numa
(a. s.
C. :
kurena) : 1. ya-
kin: (bkz : karib). 2. bir ~eye sahip olan, bir ~e
ye nail olan. 3. hlslm, kom~u, arkada~ gibi yakm
olanlardan her biri. 4. padi~ahm daimi sOrette yakJnlnda bulunan, mabeyinci. Ser-karin : ba!,i mabeyinci.
karin.i evvel :
kar-name
kar.nOma 2).
mabeyinci.
karin·i re'y-i saib : isabetli,
dO~Onceye
menfaat gosteren. 2. usta <;Ikacak <;lraklarJn, ustaIIklarJI:lI gostermek Ozere yaptlklarr 6rneklik i$.
kar-perdaz
kar-perverd
uygun.
). b
j
.,
J
,\5
(f. b. s.) : 1.
. i$ dUzenliyen. 2. i. !,iehbender, konsolos.
.:l ...1./..,/..
' ...
J
.\5
(f. b. 5,)
ic:Y
yapan, becerikli. (bkz : kar-gOzar, kar-saz).
589
karr
karr
-,_9
(a. i.) : 1. soguk gec;me [bi.
rine]. 2. karar. Yevm·ijI·karr : kurban bayraml'
nrn ikinci gUnU; kurban
Bayrammda hacl1arm,
Mina'da bekledigi iki gUn.
karr.U\.ayn : .1) gozUn'Un aydln olacagl nesne.
(bkz : karlr-UI-ayn); 2) su ter:esi denilen bir nebat (* bitki).
karra'
(a. s. c. : karraOn) : gU-
So \ )
zel okuyan. Haflz·1 karra'
gUzel okuyan haflz.
(a. i. kaml'm c.)
karraun
.guzel okuyanlar.
J'6
(f. b. s.) : i$ i$li-
yen, becerikli. (bh : amil, fail, kar-perverd).
kar~~inas
lJ""l~
)'6
(f. b. s. c. : kar-
-$inasan) : i$ bilir, i$ten anlar. (bkz : kar-agah,
kar-a$na, ka'r-dan, kar-dlde).
kar.~inasan
j
L l~ )'6
«( b. L)
i$ bilirlik, i$ anlaYlcdlk.
j-,)~
("ka" uzun okunur. a.
h. i.) : 1. benl isdlil'de zenginligiyle me$hur olan
bir insan, KrezUs. 2. [bu isimden kinaye olarak]
c;ok zengin kimse.
karOre
CJ)J)~
j \-') '6
(f. i.) : kervan, ka-
j\~9 j\J)'6 (f. t. b.
L) astr.
kervanklran, zUhre (venUs) gezegeni.
karvan-seray
karz
~-,9
L)
(a. i.) : 1. odUnc; verme,
( f. i.) : ceng, kavga,
kar·zar
sava$.
karzar'l du~vir
zor sava$.
(f. b. i.) : sava$ veri, sava$ meydanr.
karzen
(a. zf.) : bore; olarak,
odunc; olarak.
kas'a
4A-a!
(a. L
C.
klsa')
e;anak;
tabak.
........,ai
(a. i.)
1. kaml$, saz;
$eker kaml$l.
kasab·ijs.sukker : bot. $eker karnl$l. 2. anat.
parmak kemikleri. 3. anat. bron$, nefes borusu.
4. ince dokunmu$ keten.
kasab·, Misrl : Mlslr'da
bezi.
dokunmu$
olan keten
kasab·iil.Hind : iC;i dolu Hind kuma$l.
benzerlerine OstUn
kasab·iis·sabak : emsal ine,
gelen kimsenin kazandlgl mukafat; odD!.
c.> \...~ \J ) '6
kasaba
kasaba, nefes
koy.
kasabat
file, yolcu katan. (bkz : karban).
karvan-klran
b
("ka" uzun 'okunur. a.
i. c. : kavarlr) : 1. gozUn siyahl, goz bebegi. 2.
slrc;adan yapdan kap. 3. sidik kabl, ordek.
karvan
(a.
odunc; alma. 2. odunc; verilen veya alman $ey;
bore;.
karz-I hasen
faizsiz verilen bore;.
kasab
(f. b. s. kar$inas'm c.) : i$ bilirler, i$ten anllyanlar.
KarOn
4.t)
,kar·zar-gah
jL...
kar·siz
)..::i}/I
Karyet.u'l.ensar
Medine-i MUnevvere.
(f. b.
4.._..a.9
(a. L c. : kasabat)
1-
borulanndan her biri; boQum. 2.
-=.tL...a!
(a. L kasaba'nm c.) :
1. nefes borulan, bron$lar. iltihiib-, kasabiit : ak·
ciger borularlnda meydana gelenklzarma ve oksu- '
ruk.
kasabit.ur·rie : anat. akciger nefes borulan. 2.
kasabalar:
L) : kervansaray. (bkz : karban-seray).
kasabi
karye
~)
(a. L c. : kura) : koy. (bkz:
kasaba). Ehl·i karye : koylU. Karyet·ijn.neml : karmca yuvasi.
karyet-un.nahl : an yuvasl; kovan.
.590
(a. s.)
bot. * kaml$SI,
kaml$lmsl.
kadid
;, L..a.9
(a. i. kaslde'nin c.)
ed. kasldeler. (bkz : kaside) .
kaslma
,.......:1 "'A-:::l.~
kas'a-lis
~anak yalaylcl,
(a. b. s.) :
kase-l1s, mUda-
dalk1:lVuk. (bkz
hin).
kasame"
"<\.4
l__9
(a. i.) : katili bilinmiyen
kimsenir.l bulundugu yer halkmcJan e:li
min ettirme.
Kiisaniyye
4....:
Q
.r-.:z~
ki~iye
kase-i
ye-
(f. h. j,) : nak~-i
L....'.5
bendiyye tarlkati ~Obelerinden biri.
~emsUddin Ahmed-UI-Kasanl'dir].
kasara
furdan,
[kurucusu:
ve kl~ taraflarmda,
yapilan gUverte.
guverteden daha yUksek
(a. i.)
I;aslr alma,
~e!;m
(a. i.) : 1.
bildirme,
kasat
(a. i. ke's'in c.). (bkz
-l1san)
hin).
katlllk. (bkz :' salabet). 2. gam, keder, tasa. rbiz-
de,"~ekmek" fiiliyle daima ikinci manaSI k~lIa
nlllr ].
kasavise
ke~i~ler,
<L...... J l":::9
papazlar. (bkz
kasd
-L...:::J
kase-lisan
r-L...:::J
( a. zf. ) : niyetli ola-
c.S-L.d
( a. s.) : kasdederek, ni-
(f. b.
s.
c. : kase-
<\...,'6
(f. b. s. kase-l1s-in
c.) : l;anak' yalaYlcdar, dalkavuklar.
41'l_t' ol.,..,'6
(f. zf.)
dalka-
vukc;a.
(-9
(a. i.) : yemin, and.
(bkz : half). Maal·kasem
yemin i1e beraber, yamin ederek, andic;erek. (bkz : sevgend).
kasem bi·llah : Allah'm kutsi adlna olan yeo
min. (bkz
yemln bi-Hah).
("ka" uzun okunur. a.
s.) : c;ok gurliyen, gurleyici, Ra'd-I kaslf : ~iddetli
gok gurulWsu.
("ka" uzun okunur. a. s.
klsmet'den.) : 1. taksim' eden, aylran, bolen. 2.
mat. bolen.
kaslm-I mu!;terek' ("ka" uzun okunur)
ortak-bolen.
kaslm-I
mu!;terek-i
a'zam ("ka"
nur.) : mat. en buyOk ortak-bolen.
rak, bile bile, istiyerek. (bkz : amden ).
kasdi
",,-,'6
j~'
(a. i.) : 1. niyet, kurma.
2. bile bile yapma. 3. bir i~e bilerek, istiyerek
giri~me. 4. dovme,' oldUrme, yaralama gibi i~lere
kalkl~ma. An kasdin : bile bile, istiye istiye. Su-i
kasd : [habersiz alarak] oldUrmeye kalkl~ma. 5.
saldlrma [birine].
kasden
...,...~
(a. i. klssls'in c.)':
ruhban ).
kaS9
l;anak yalaYlcr, dalkavuk. (bkz : muda-
kasem
(a. i.) : 1. sertlik,
(f. b. i.)
~eyleri
yapan, kaseci.
kUOs ).
":"'Jl__ 9
)
(f. b.s.) : 1. kr-
rilml$, l;atlaml~. 2. kase ve benzerleri gibi
tamir eden [kimse].
kase·lisane
kasa'Vet
: anat. goz c;ukuru.
sin ( 'J' ), l'iln (~., sad ('-""), dad(J.
kase-lis
if-:::l.9
veya
harflerinin l;ana~l.
klsa alma.
anlatma" hikaye etme.
2. iZI sOrme.
Ahsen-el-Kasas (klssalarm en ~Uzeli). Hz.
YOsuf klssasl. SOre-i Kasas : Kur'an'ln 28. sOresi.
3. g. s. bir yazi sitili.
madenclen
kase·i ser : kafatasl. 4. Osman" alfabesindeki:
kase-ger
kasaret
kasas
parselenden,
kase-bend
(J. i.) : c!::ln. gemilerin
ba~
billOrdan,
topraktan yapdml~ ~anak. 2. bazl nesnelerin kase
~ibi olan l;ukuru. 3. anat. ba'$1 kapllyan, beyni orten kemik~
kaslm
c.
~\'!>
: mat.
uzun oku-
("ka" uzun okunur. a. s.
kavaslm) : klncl, ezici, ufaltici.
yet Ie, istiyerek, bile bile yapdan.
kaslma
kase
(f. i.) : 1. c;iniden, fag-
<\........ '3
("ka" uzun okunur. a.
s. ) : mat. diskriminan, discriminant.
591
kaslr
("ka" uzun okunur. a. s.
kasr'dan.)
zorla i!?leten.
.r-",Ii
kaslr
kusOr'dan.)
("ka" uzun okunur. a. s.
kaslr.iil-yed( eli klsa) : adz, becerikslz 2. kusurlu.
("ka" uzun okunur.
.kaslr-ane
a. zf.) : acizane, becerikslzcesine.
("ka" uzun
kaslret-iit-tarf
kocaslndan ba!?kaslna bakmlyan,
4:-'~ ,~).; ("ka" uzun okunur.
kasi, kasiye
a. s. kasvet'den.) : duygusuz. Kalb-i kasi : hissiz,
duygusuz kalb, katl yUrek.
(a. s. kesb'den.) : kesbe-
kasib
den, kazanan, kazanmak i~in ~all!?an,
hibi. EI·kasibii habilullah : kazanan,
i~in ~all!?an~ Allah'ln sevgili kuludur.
kazan~
sakazanmak
(a. f. b. s. c.:
ed. kaside diizenliyen, kaside
kaside-perdazan j\jI~J o~~
..
1. klsa. (bkz : kOtah).
okunur. a. it.)
iffetli kadln.
j b J v 0..1::...<:9
kaside-perdaz
kaside-perdazan)
yazan.
(a. f. b. s.
~
kaside-perdaz'ln c.) : ed. kaside ranzim edenler,
'i<aside yazanlar.
kaside-perdazi \S jI~.;:, c~
(a. f. b. i.)
ed. kaside tanzim edicilik, kaside yazlcd Ik.
\.J""" o~::.a9
kaside-sera
(a. f. b. s.
c. : kaside-serayan) : ed. kaside soyliyen, kaside
yazan. (bkz : kaside-gO).
kaside-serayan j~
side-sera'ntn c.)
yazanlar.
kasil
\.r" o~:..::J (a.
b. s. ka·
f
: ed. kaside soyliyenler, kaside
J-::-""::9
(a. i.) : hayvanlara yedir-
mek iizere vaktinden once
kasir
bi~i1en
ye!?i1 ot.
~ok
(a. i. kesir'den.) :
olan.
(bkz : kesir).
("ka" uzun okunur. a.
kasid
s. kasd'den. c. : kasidan) : 1. kasdeden, tasarlt·
van; klyan. 2. i. postacI, haberci, tatar, ulak.
kasid
rUmsOz,
~--'\S
ge~mez,
(a. s. kesad'dan.)
aranmaz. (bkz
(a. i.)
kasid
-kasid : kasidenin en
se~kin
kaside. Beyt·iil·
beyti.
("ka" uzun oku-
kasidan
·nur. a. s. kasid'in c.). (bk,z
kaside
sO~
kesid).
,,~~9
kasid) .
onbe~ beyitten a~a~1 olmamak, bUWn beyitlerin ikinci mlsra'ian en ba~ta bulunan misra' i1e'
kafiyeli bulunmak ve daha ~ok bOyUkleri ovmek
Gzere yazdan nazlm.
kasid-i tevdiiyye : ed. hiirmetkarlardan yahut
sevdiklerden birinden aynlma mOnasebetiyle yazl'
Ian !?iir.
f
o~:..::J
kaside s6yliyen, kaside yazan. (bkz
kaside-sera).
J..'; o~
(a. f. b.
kasdide-gOyi
o~
kasire
kesre-
(a. s.) : evinde habsedi.
lipdl~an ~Ikardmlyan rkadln]'
.r....9
(a. i.) : zorla
i~
gordOrme,
zoraki i!?19tme:
kasr
i.) : ed. kasicle soyleyicilik, kaside yazlclltk.
592
(a. s. kesr'den.)
den, klran.
kasir-iil-esnam : putlan klran. [Hz. ibrahim'in
lakabl].
kisir·iil-hacer (ta~ klran) : bot. kava kor:ugu.
kasr
(a. f. b. s.) : ed.
(a. s. kasr'dan.) : klsa,
boysuz·. Seyl.i kasir : dOz yerlerden akan sel, SUo
kasir-iil~akl :. akll klsa.
kasir-iil-himme : himmeti az olan.
kasir·iil·basar: miyop.
kasir-iil·kame : boyu klsa, klsa boylu.
kasir-iin-neseb : babasl namlt oldogundan ecdadlnl saymaktan ~ekinen [kimse].
kasir-iir-re's : klsa kafall, brakisefal.
kasir
(a. i. ·c. : kasaid)
ed.
kaside-gO
~.a9
kasir
..._ _ a.9
(a. i.) : 1. klsa kesme, kl-
saltma, klsma. leb'l kasr : ed. soyleni!?te hi~ bir
hazf olmadlQI halde, ibarenin m8naca zengin 01-
kii~ane.i
: [re's-ul-hikmeti mahafet-Ullah : hikmetin
masl
ba~1 ·Allah korkusudur] gibi. Edat-I kasr : gr. "an-
cak, sade, yalnlz" gibi edatlar.
kasr-t yed : el ~ekme, vazgec;me. (bkz : feragat). 2. azaltma, kesme; eksiklik.
kasr-ul-basar : hek. uzagl gorememe, miyopluk,
fro myopie. 3. ed. ibarenin ~ok klsaltdmasl. 4.
ed. aruzda, tef'i1e'nin son harfinin dU$urUlmesi :
["failatUn"un "failat" olmasl gibi].
kasr-, hakiki : ed. kelimenin ashnda okunu~~a
klsa olmasl.
kasr-, iziifi
ed. kelimenin izafl surette klsa
okunmasl.
kasr-, vaz'i
eel. kelimenin
kullanl$ $eklinde
klsa okunmaSI.
kasr-, zevki : ed. kelimenin edebl' zevk sevkiyle
klsa okunmasl.
kasr
...__.29
(a. i. c,
kusOr)
kO$k, kli-
$ane, saray.
'kasr-, adl : tar. Topkapi saraYlnda divan yerinde vezfr-i a'zamla vezirlerin oturduklan yerin usti.indeki demir parmakhkll ve siyah perdeli penceresi olan ko~k.
kasr-i cennet
kasr-, Sadiibiid
kasri
ko~ki.i.
cennet
SadabBt
l£..._ 9
(a. s.) : zorla. (bkz
.;..~
bss
...
(a. s.).
ceb-
9 (a. L) : zorlama haiL
(a. i.) : anat. gqgUs. (bkz :
(a. s.)
..:,......\5
kast
kastal
•..1 lb......9
kiistik
):.....\5
4.-.
l~
(a. L)
kasap.
(a. i.)
kasaba va-
rilen kasapllk, hayvan kesme Ucreti.
("\--9
(a. s. ksmet'den.) : 1.
v€irisler, mirasc;dar araslnda mirasl taksim eden
va kuc;Uklerin hakklnl
koruyan $eriat ma'mOru.
2. s. k,slm k,slm ay,ran, k,slm k,s,m veren.
kassiir
kassariyye
)
LJ
(a. L) : C;lrplCI.
<\J• .1,L.a;
(a. h. L) : ilk dev-
ra melamiligi hakklnda kullanJlan bir t€ibir [EbO
Salih Hamdun bin Ahmed bin Ammar-U1-Kassar-U1ni~abOriya nispetle bu adl alml~tlr].
f. 38
(f. s.) : eksik, noksan, ku-
kaste
<t:....\5
~eker tozu.
(a. i.) :
(f. s.) : yalanc,.
(f. s.) :
eksilmi~, eksik,
noksan.
.:."L..J.....9
kasumat
(a. L) : Suriye va has-
saten Sayda eyaletinde sahiplerinin munkariz' 01mas, dolaYlsiyle mahlOlen hazineye inti"kal eden
arazinin kan.
.:." .J.....9
kasvet
(a. i.) : 1. katJl,k, sert-
lik. 2. merhametsizlik, aClmazllk. 3. Slklntl,
nUl darllgl. [bizda Uc;uncU manasl kullanrlrr].
go.
(a. f. b. s.) :
kasvet, Slklntl veren.
(a. f.b. s.):
kasvet·efzi
ic; sikan, iC; Slklnt'Slnl art,ran .
(a. f. b. s.) :
ic; slkan, ic; slklntlSI veren.
kasvet.nak
kassiim
909Usie ilgili.
sur. (bkz
kem). Bi kem Ii kiist : eksiksiz, noksanSIZ, kusursuz.
sadr}.
kassiib
klssa-
(bkz : sadri) .
kasvet-engiz
~
kassiibiyye
(bkz
-han).
kasvet.bah~
ko~ki.i.
rl'). Harekat-, kasriyye : cebri hareketler,
kasriyyet
kassas
murgan
~~..:.".,,-;
(a. f. b. s.)
51-
klnt,", ic; slkan. (bkz : mukassi).
(f. e.). (bkz
kS,
k§~ki ).
ki,S
L.:.\5
(f. e.). (bkz: ka~, ka~k, ka~kj).
(f., i.)
: 1. mUkem~
mel ev, ko~k, mal ikane. 2. yuva. (bkz : a~iyan,
a~iyane, me'va).
ka,'arire
(a. L)
Urperme
[Wyler].
kS,iine-i mu,rgan ("ka" uzun okunur.)
vaSI.
kU!1 yu-
593
kalj\i
15-::;\$
(f. i.)
lrein'm Ka~an ~eh-
rinde yapdan bir c;:e~it c;:ini, <;ini fayans.
ka!lif
u~
IS
(a. s. ke~f'deri.) : 1. ke~-
feden, bulan, meydana C;:lkaran.'·
ka~if-i esrar-J nihan :. gizli mlan ke~feden, keramet sahibi. 2. erkek adl.
(f. b. L)
g.
$,
~i-
nici, c;:ini yapan sanatkar.
(f. e.). (bkz:
ka~k
ka~, ka~a,
katar
katarat-' semine-i rahmet : rahmetin, (yagmurun) klymetli damlalan.
. ,,...\_~9
(a. L)
,-hi
( a. L) : 1. kesme, kesilme;
bir
~eyin
kabugunu
bic;:me. 2. halletme, karar verme, sona erdirme,
bitirme.
kat'·i alaka : i1giyi kesme.
kat'-. da'va : davaYI halletmc;
kat'-J hayat : hayatln kesilmesi, alUm. 3. gee;:me, i1erleme, yol alma.
kat'·i merahil : merhaleleri, konak yerlerini g~.
me, yol alma.
kat/oj meratib :. rUtbeleri ge~me,. buyuk rOtbeye
gec;:me.
kat"J mesilfe : yol alma.
kat'-. mijkSfi : parabol.
kat'-. ·munasebet : ahbapltgl kesme.
kat/oJ nSk.s : geo. elips.
ya~larl.
(a. zf.) : asia, hie;: bir
kat'en
kat/oJ tarik : yol kesicilik.
kat'-. zaid : geo. hiperbol. 5. ed. sozOn te'sirini
artlrmak ve dinleyenin anlaYI~rna blrakmak il,;in
laklrdlYI bitmeden kesiverme : "imtihan geliyor,
c;:alJ~lni yoksa .. ."gibi.
JL.hi
kater
..r-hi
lalar. (bkz : katarat ).
katf
2.
uhi
dev~irme.
( a. i. katre'nin c.)
\ ('a. L) : 1. meyva
dam-
dev~irme.
mevsimi, bag bozum-u.
t-b\i
kat.'
("ka"
uzun okunur. a.
1. kat'eden, kesen; durduran.
s. kat'dan.)
k,at.-. hiimma : sltmayl kesen, durduran. 2. keskin krill;. 3. geo. kesen, sekant.
katJa
<t-..k~
("ka" uzun okunur. a. s.) :
1. katl'ln mOennesi. 2. i. g. s. kat" sanatr ile yap"mr~ dantel gibi kaglt oymasl eser.
kat.be
<L...b~
("ka" uzun okuriur. a.
L) : hep, bOtUn, cumle, kaffe.
kat.be-i ahvalde : cemi-i ahvalde.
kat/oJ nazar : bakl~1 kesme, bakmama. 4. g. s.
kagrtlan oymak sOretiyle dantel gibi suslu ~ekiller
meydana getirme sanatl.
(a. i. katife'nin c.):
1. tUylU, sac;:akll havlular; ehramlar:. 2. bilinen tatII, kadaYlf. [kelime "katayif" ~eklinde de kullanllr].
594
: sevinc;: damlalan,
vakit.
soyma.
kalaif
~adi
katarat-I uvun : gez ya~lan. (bkz : e~k, siri~k).
dilek
ka~~ ka~a, ka~k).
'-
(a. i. katre'nin c.)
katarat·. semina : klymetli damlalar.
anlatan cumleJerin ba~lna getirilerek : "ne olurdu" gibi, ezleme veya pi~manlJk anlatlr. (bkz :
kat'
(a. i.) : 1. birbiri ardln-
katarat
katarat·.
ke~ke,
.Lh9
katreler, damlalar.
katarat-J baran : yagmur damlalarl.
ka~ki).
(f. e.) :
J
ca slralanml~ hayvan sUrusu, dizisi. 2. bir lokomotifin .arkastnda bulunan vagonlann hepsi, trIm.
Ikelim~nin asll : "kltar" dlr].
kat.be-ten
~~.1~
("ka" uzun oku-
nur. a. zf.) : 1. tamamiyle, biitOniyle,
hapsi.
(bkz: cOmleten, kaffeten). 2. hil;bir zaman, aslS.
(Hka" uzun okunur. a.
katln
s. c. : kuttan) : oturan, yerli.
kat'i
.( a. s.) : kesip Man, tereddu-
de mahal blrakmryan,
katia
k~sin.
(a. i. c. : katai') : 1. kes- .
me; ktrllma; ilgiyi kesme. 2. arazi. 3. vergi.
kaual
katib
(a. i. kitabet'den. c. : ke-
tebe, kuttab) : kitabet eden, yazan, yazlcl; usta
yazlcl.
katib·j ad' : noter.
katib·i ezeli (Ievh-i mahfOz'u yazml~ olan)
Allah.
katib·i fe'ek : meteor : Merkur (Utarid).
katib.i hususi : [buyuk bir z~tln kullandl~l] husOS! katib, * ozel katib.
katib-i slrr : gizli $eyler yazdlrdan katip.
kitib·i vahy : Hz. muh'ammed'in,
nazi[ olan
K~r'an ayetlerini seyleyip yazdlrdl~l zat. Ser-katib : ba$katip.
kitib·iil·huruf : elde mevcud mektup veya kitabl yazan. [muen : "katibe"]. (bkz : raklm-ul-hurOf).
(a. zf.)
katib·ane
kita-
bet usOlUne gore, katipc;esine.
Kitib
~elebi
~1,,:
0\(
,c.ci..ki
( a. i. c.
kataif)
1-
la) :
J-~
oldurUlmu~
kat'iyyen
(a. zf.)
..::.-.k;.
kat'iyyet
katl
(a. i. : kat'i1ik, kesinlik.
(a. i.) : eldurme.
katl-i amm : zaptolunan bir yerin, irili ufakll
buWn halklnl kdlc;tan gec;irme.
katl·i amd : huk. kasden, bilerek oldurme [bi.
rini].
-katl·i hata' : huk; kasit olmadan, yanlr~llkl'a 01.
qurme [birini].
katl-i nefs : [evvelee] Intihar.
kat/wi niifus : adam oldUrme.
katl·i ~ibih·i amd : huk. katli calz olmlyan hirini, yara.aYJcl bir aletle oldurme.
rUlmu~
(a. s. katil'in c.)
(a. s. c. : katla, kute-
(a. h. i.) : tas. s~
:l.:k;
katnaniyye
4...
fiyenin buyuklerlnden Ahmed-Ur·rufai
taraflndan
kurulan rufai tarikatl koJlcmndan blri. [kurucusu Seyyit Hasan-ul-Katnani'ye nisbetle bu adl aIml~tlr]. _
katran
(a. i.) : katran.
(a. i. c. : kater, kata-
katre
katre-i baran : ya~mur damlasl.
katrekatre
damla damla.
kimse. (bkz : maktOI ).
,.F ~
("ka uzu'l okunur. a.
s. katl'den.) : 1. katleden, olduren. Semm·i kitil :
hek. derhal olduren zehir. 2. i. adam eldUren kimse.
katil·j gayr-i mutealr1mid ("ka" uzun okunur.) :
huk. kavga esnaslnda hiddetle bir kimseyi olduren.
katil·i ma'fuv ("ka" uzun okunur) : huk. can
ve IrZJnI korumak ic;in saldlranl olduren.
katil-i muhti ("ka" uzun okunur) : kasit va
tasavvurla beraber munazaa gibi bir sebep de 01·
makslzln bir kimsenin yan"~llkla olUmUne sebebolan kimse.
katim
oldU-
kimseler. (bkz : kutela).
(a. f. b. s.)
katre·cu
katil
: 1. kat'f
olarak, * kesin olarak. 2. hic;bir zaman, asIa.
rat) : damla, damlryan $ey.
kadife. 2. bot. bir nevi c;ic;ek.
kati'
sir tutan.
kat/a
(a. h. i.) :
ulema araslnda bu adla, divan - ehlince Haci
i1e tanmml$ olan bu zat, XVII.
Halife unvanlan
aSlr Turk i1im dunyasmln musbet du~unceyi temsil
eden, kuvvetli ve bariz bir simas I olup, bUyUk bir
yekOn tutan eserlerinin klymet ve ehemmiyeti, Avrupa'da buyuk bir dikkat vealaka uyandlrml~tlr.
Buyuk bir bibliyografya kamOsu olan "Ke~f-Uz-zu
nOn" adll eserini yirmi yrJda meydana getirmi$tir : (1609 - 1658).
katife
katim-i esrar
i \(
(a. s. ketm'den.)
meden, sir sakllyan. (bkz : ketOm).
ket-
bir
damla anyan.
-\l~
katre-fe~an
.....
~ L:
w~
(a.f. b
. s.)
damla sac;an.
katt
.k;
(a. i.)
katl bir
~eyi
enine
kesme, yontma.
katta'
;-
'-
Lk;
(a. s.) : 1. daha (en,
pek, c;ok) kat'eden, edici, kesici. 2. 'g. 5. ka_Q!tlarl
oymak sOretiyJe dantel gibi susfU yapraklar "-tapan
sahatkar.
katUU
Jl:;
(a. s. katl'den.)
c;ok
katleden, c;ok oldurucU.
595
kaur
))-*9
(a.s.): 1. (en,pek,l;ok)
derin. Bahr-i kaur: pek derin deniz. (bkz:
kair): 2. c;olde, ruzgarm ylgdlgl kum
tepeleri,
* kumul. (bkz : eksibe).
I;
kavabil
J~
kavadih
[.,,)1>9
J.»;'
kavarir
1. gozbebekleri. 2. slrc;adan, ba'zan da
yaprlan kablar. 3. sidik kablarr, ordekler.
......i""I;
kavaslf
(a. i. kabile'nin c.) : ebeler.
(a. s. kadiha'ntn c.)
gumu~ten
(a. i. kaslf'm c.)
(b~z
esen ruzgarlar.
avaslf, kavari' 1).
1"",1>9
klrlcl,. ezici, ufaltlcl
(a. i. kadime'nin c.).
kavadim
~iddetli
kavaslm
adam c;eki~tiriciler, zemmediciler, kotiileyiciler.
(a. i. karOre'nin c.) :
(a. s. kas,m'In,c.)
~eyler.
(f.h. i.). (bkz: Gave).
Kave
(bkz : kadime).
kavafi
JI;
kavi
(a. L kafiye'nin c.)
kafiyeler. (bkz : kafiye).
kavafil
J~I;
(a. i. kafile'nin c.) : '1.
birlikte yolculuk eden topluluklar, zumreler, firkalar. 2. tak,m taklm, slra slra gonderilen ~eyler.
kavafil·i guzeran : gec;ici, gec;en kafileler.
kav5id
..\.,;:.
I;
(a. i. kaide'nin c.) : 1.
ka ideler, usulle.r (* kurallar).
kayaid-i siyaset : siyaset kaideleri. 2. [eskiden]
gramer.
kavaim
kaimeler., (bkz
kavakiz
bOl?
{I;
(a. i. kaime'nin c. ):
kaime).
. ~9\.J9
(a. i. kakuz<?'nin c.) :
ma~rapalar.
kaviUib
,:_.lI J 9
dan.) : 1. dogru, dUrOst, klvammda. Riih.1 kavirn :
dogru yol. 2. ayakta, dik. (bkz : kaim).
kavis-name
<\..
l.:......;
(a. f. b. L)
kavi!i
J-.>'6
kavi!i·ger
f...:.)'6
(f. i.) : kazma, e~me.
(f. b. s.) : kazlc"
kaza~.
ayaklariah Ka'le'hih bayrak 'Iapt@
(a.
i.)
daglaYlclllk,
yaklcrllk.
kavkaa
<1...-..9 -,9
(a. L) : biy. midye,
salyangoz gibi hayvanlarrn sert kabugu, * kavkr.
kavanin-i mer'iyye : riayet olunan kanunlar.
kavl
kava"i"·i tabiiyye : tabiat kanunlarr.
1.
ruzgarlar. (bkz : avaslf, kavaslf).
2. anslzm gelen buyuk belalar. 3.' klyametler. 4.
beladan kurtulmak uzere okunan dualai-.
kavari·i Kyr'an : ef-Kariatii sOresi.·
kar~1
kaviyyet
kava"in-i iliihiyye : ilahi kanunlar.
(a. L karia'nm c.) :
okc;u-
-Iuk ve okc;ular hakkmda yazllan eser.
onlOgu.
kava"in-i askeriyye :askeri kanunlar.
kava"in-i cezaiyye : ceza kanunlarr.
596
(a .. s. ·klvam ve klySm'.
kavim
gili, Kave'ye €lit olan. Diref~-i Kaviyani : Dahhak'm
kanunlar. (bkz : nevamis,desatir).
~idderliesen
1.
(f. s.) : Kave ire il·
(a. i. kanun'un c.)
t.. },9
(a. s. kuvvet'den.)
kavi
iUlmurie
.kavari'
c. : kavi·
kuvvetli, guc!U. 2. guvenilir, saglam.
kaviyy-ul-bunye
bUnyesi, yapisl saglam, sag·
lam bunyeli.
kaviyy-ul-iktidar
iktidarl kuvvetli.
(a. s. kalJb'm r..)
kahplar. [aslr Farsc;a : "kalbed" dir].
kava"i"
k~YY'den.
(a. s.
yan) : dagllyan, yakan, yaklcl, fro caustique.
J;
(a. i. c.
akve I) : 1. lak'r.
dr, soz. (bkz : gUftar, keram, suhan ).
kavl ile fi'l : soz ilei~.
kavl,·i hod : kendi sozO.
kavl.i mucerred : delilsiz, ispatslz, ~ahitsiz soz.
kiWl·i nebi : peygambere nispet olunan soz.
(bkz : hadis).
kaylule
kavl·i ResOI : hadi.s.
kavl
ij
uygun
dini kanOnun
SOZ,
kavs.pare
(a. zf.) : sozle, fj'len 01-
Q)
t~.-r -,9
(a. f. b. i.)
kU-
c;Uk kavs, kU~Uk yay.
~ \ )-9
kavvad
pezevenk. (bkz:
(a. i.)
pazeng).
J.;
kavll
yayla ilgili; yay
bic;iminde o/an.
karar : bir ~eyi sozle~ip bitirme.
kavlen
(a. s.)
IS.-r';
kavsi
kavl-i !,jer'i : ~erlate
sozU. 2. sozle~me.
(a. s.) : soz HeUgili, soz
kavliyyat
(a. s. kavl'den.)
kavval
olarak, sozde. ["fi'li" kaqllllgl].
(a. i. c.)
bo~ sozler,
: 1,.
c;ok soyliyen, geveze, c;a/c;ene, c;enesi djj~Uk. 2. sozU yerinde soyl'yen, ta~1 gedigine koyan, 1M ebesi. (bkz : pUr-gO).
kuru laflar·.
U""'1-,_9
kavvas
("-,9
kavm
(a. i. c. : akvam) : 1. insan
toplulugu. 2. bir peygamberin !=jonderildigi top/uluk. I(avm ve kabile : h,slm akraba.
: yUz ki~iden
kavm-i gay....i mahsur
ahali.
~ok
oklu asker. 2. ok yapan, okc;u. 3. banka, konsoloshane, sefarethi1ne gibi yerlerde kaplcJlrk, bekc;j.
lik eden kimse, kavas.
.. -
o/an
kay'
kavm.i mahsur : nUfOsu yUzden
ha:kl.
a~agl
olan koy
V
4
(a. s.) :
kavme ait, kavimle ilgili, fro etlinique. Asabiyyet·i
kavmiyye : kavim gayreti gUtme, Irkc;dlk, $ovenizm.
kayserler,
lakaplart.
eski
kayd
~L:'4-,9
kavmiyyat
(a. i. c.)
* bl,)-
dunbetim, etnografya, fro ethnographie.
kavs
,,-,r'
-,9
1. yay,
(a. i. c. : akvas)
keman. 2. geo. yay.
kavs-i asabi : anat. sinir yayl.
kavs-i azmi : anat. kemik yayl.
kavs-i elektriki : fiz. elektri~ yayl.
kavs·i galsami : zool. solunga<; yay.
kavs-i kuzah : l;oQr. ebem ku~a~l.
kavs·j rahi : anat. aya
kemeri.
kavs·j urue : tas. vUcOd-j i IShicen ayrJlan nu·
run dort unsurdan
ge<;tikten sonra tekrar aslma
donmesi.
kavsara
(a. i.) : ince da/lar-
dan orUlmU~, iki tarafl sivri meyva sepeti ve buna bemer $eylerin yapddl~r ince yardml~ agac;lar.
kavseyn
i
~~_.-r
(a. i. c.)
:
q
kusma. (bkz
ga-
-\_~9
0 ,,-..:::
Roma
l:9
(a. i. kayser'in c.) :
ve Bizans
imparatorlarmln
(a. i. c. :kuyud) : 1. ayaga
pranga, bukaql.. 2. baqlama, baq,
bagllyacak~ey; baqlllnma. (bkz : bend, rabt). 3.
bir kaglda yaz", alan ~eyin,
hUlasaslnl, Ulrihini,
numaraSJnl deftere !=jec;irme; boylece gec;irilen hU·
lasa. 4. smtrlama, bel irtme. (bkz : tahdfd). 5.
ehemmiyet . verme, 6. yazma, yaztlma. 7. enci~e,
~aile, tela:;.
kayd-, nam : -nam kaydl, nam tasasl.
kayd-, hay5t : ya$adlgl mUcldet~e, Olunciye kadar.
kayd ij bend baqlama.
kayd ij ~art : sozle~rnenin
bilZl klSIIlllal'II11
slnlrllyan
soz - veya
mac/de,
f,kra.
Bi-kayd,
kaYltslz, ili~iksiz, aldlrmaz. (bkz:
Bila kayd
la-ka~'d). Bila-kayd ij
~art
kaYltslz ve ~artSIZ.
Terkill·i
kayd
kaydllli
'silme,
~Ikarrna,
kovma (bkz : tard). 8. ed. kafiyenin son
harfinden (revi) once gelip okunan ve iki kafiyeden birbirinin ayni alan harf : "kaplsmdan <;Ik,p
heman ~ehrin * o'du 8zim
boyunca bir ne1lrin"
beytindeki : "$chir ve nehir"
kelim31erindeki h
harfleri qibi.
vurulan zincir,
kaylOle
iki ka-
vis. (bkz : kavs). Kabe kavseyn ["ka" Uzun okunur]. (iki kavis araslndaki mesMe) : miracgec:esinde Hz. Muhammed'in Cenab-l Hakk'a alan yaklnIJk derecesinden kinaye,
(a.
seyan, istifrag).
kayaslra
4.:.4'; , d i
kavmi, kavmiyye
(a. i. kavs'den.) : 1.
<\l ...J....J
( a.
i./) : oqle uyku-
su, ~ekerleme, kestirme. [zahiren uyku ve ma'nen
i$rak-,
tecellf ile kesretin
vahdette ve vahcletin
kesrette mU$aheciesi ve gayriyyetin ve kesretin ze-
vali.
597
kayravaniyye
ki-
(19. I.)
kayravanivve
rene okulu l fro cirens'ique.
Kays
(a.
Mecnun hikilyesinin erkek
nOn-i Amiri/nin as" adl.
kayser
h.
i.)
: LeylS iI.e
kahramanl
olan
Mec-
kazi-j kavli : huk. [eskiden] "hUkmettim, ilzi3·
mettim dem!,k qibi SQZ ile alan .hDkum,
kaza·j terk : huk. * yarglcm : "hakkm' yaktur,
mDnazaadan memnOsun" gibi sozlerle davae'yl munazaadan menetmesi.·
•
Ol
(a. i. e. : kayaslra) : eski
Roma ve Bizans i.mparatorlarlnln lilkabl; fro Cesar.
kayseri
kaza·j i1zam : huk. * yarglcm : "hDkmettim l id.
diS alunan ~eyi ver!" demesi qibi sozler-Ie mahkumun-aleyhi ilzam etmesi.
(a.
..; .-~-!
5.) : kayser' e men-
sup, kayserle ilgili. [muen.
"kayseriyye" dir].
Ameliyyat-, kayseriyye : hek. gebe bir kadlnln karnl yanlarak I;aeu!:jun kurtardmasl ameliyesi l cesarien ameliyesi. [me~hur Cesar (Kayser) in boyle
bir ameliyat
netice:si
dunyaya gelmi$ alma-'
slndan kinaye olarak bu ad verilmi$tir].
kaytu5
( a.) : bir yddlz ku-
kazaen
(a. zf.) : kazB' olarak l
kaza sOretiyle l bilmiyerek, yanll$llkla
rak. (bkz : ez kaza, kazara).
lAll~
kazaha
(a. s.)
1.
eami hademesi, kayyum 2. mUtevelli.
t"! ..... ~.'9
Kayyum
(a. h, i. klyam'dan.) :.
(asll slfatlardan klyam binefsihi slfatl dolaYlsiyle)
Allah. [baki ve kaim olan ezeli manasrnad,r].
kaza He ilgili;
hDkum vermege €lit.
(a. i.). : pislenme, kirlenme.
kazar
\) l..::;
kazara
(a. i. klyam'dan.)
(a. i. c. kaza'dan.)
kazalar, kaymakamllklar (* ileeler).
mesi.
kayyum
elden <;:Ika-
(a. zf.) : kaza olarak l
kaza suretiyle l bilmiyerek, yanll~llkla, elden <;Ikarak. (bkz : ez kaza, kazaen).
~La9
kaziyi
(a. ,i. kaziyye'nin c.) :
kaziyeler (* taslmlar). (bkz : kaziyye).
kazaya-yj mant,kiyye : manto mant,k kaziyeleri.
l
kayyumi\'Yet
(a. i.) : fe/so
ozdenlik l fro aseite.
k5z 1 gaz'}5 ..
kazf
j\S"
(f. i.)
makas.
(bkz : mikraz).
kaza l
I'l..::'9
kaza~zede
(a. i.) : 1. olacag, ezel-
den Cenab-I Hak tarafmdan takdlr alunan $eylerin
vukua gelmesi. 2. davalan gBrme i$i l hOkOm l hOkOm verme; kad,'nln hOkmO kadlllk vazifesi, bir
kad,'nln idaresi altmda bulunan yer. Silk-i kad :
kadJllk yol'), meslegi. 3. istemedi:m yapdan ve elden c;lkan kBtO i$, ,zararll i$. Ece/-i kad : bir
kaza neticesindeolan BlUm. 4. vaktinde klftnmlyan
namaz, tutulmlyan oruc;' boreunu usul ve kaidesine gore sonradan edeme. Ez-kaza :' kaz€l olarak l
kaza sOretiyle; $ayet, olursa. (bkz : kazaen, kazara). 5. (c. kazaha) kaymakamllk l * ilee. Taht-,
kaza : bir kad,l,,'n idaresi altrnda olan.
I
kaza-i hacet : aptes bozma. 6. tehlike. 7. hadise vukuat. Ksza viikader : 191m yazls,. (bkz :
kader-i ilahn.
kaza-i fi'li : huk. [eskiden] * yarglcln yetimin
malrnl satmasl gibi filen olan hOkOm.
(a. f. b. s.) : ka_
zaya ugraml$.
~..ij
(a. i.) : 1. atma. 2. namuslu
bir kad~al zina .suc;unu isn§detme. Hadd-i kazf :
namuslu kadmlara iftira edenlere' verilen ceza.
kan bi-tarik-iJ kiniye : huk. bir kimseye kinayi
bir tabir ile zina isnad etmektir kl, hadai id3betmez.
ka~f-i muallak : huk. bir $arta ta'lik sOretiyIe yuku' bulan kazf, ki haddi icabetmezl velev ki
~art bilahara tahakkuk etsin. [ufilSn $U yere giderse zanid,r l' denilmesi gibi].
kazf-i muzaf : huk. bir yakte izafe sOretiyJe vukli" bulan kaz( ki haddi mOeibolmaz l veley ki a
vakit tahakkuk etsin. [II Wan, $U haneye gireceQi
gOn zanidir" den iI mesi gibi].
kazf·i sarik : huk. sarahatten zinaya mO$/ir bir
laflz ile vuku l bulan kazf. [Ilfilan zanidir ll denilmesi gibi].
l
598
kazlm
(a.s. c. : kazlmin) : 1.
ofkesini l hlrsml yenen [kimse]. 2. i. erkek ad,.
kebiHr
kazlm, ~allma
r-"r; til
~ .... ~,:)'
kazure
("ka" Jar
uzun okunur. a. s.) : kemirici [hayvan 1. (bkz :
kadlma).
kazlme·i zat-ut·terkova : zooL kunduz,
kazi
IS~\:)
zasker, [eskiden] i1mive rutbelerinin sonuncusu va
mulkiyede balallk, askerlikte mu~ir rutbesinin. al·
trnda olan, Rumeli, Anadolu adiyle iki der~cesi bulunan payedeki zat. (bkz : kadr-asker).
(a. s. kizb'den.) : 1. kez-
beden, yalan sovliyen, yalanel. 2. ya/pn, uydurma.
H.aber-i kazib : yalan, uydurma haber. Ha!1eb-i
kazib : bot.. agaern kabugu ile iC;i arasrnda her sene
meydana gelen. ha~ebi
(odunumsu) bir tabaka,
henuz odunla~mam!~, yaraner odun. Kavl-I kazib:
yal'an sOZ. Subh-i kazib : sabaha kar~1 gorunen ve
bir muddet sonra kaybolan beyazllk. $ohret-i kSziba : uzun surrniyen yalanel ~ohret, un.
.
(a. i.)
)I)
kazzax
ke
: [buyuk] ~ehir.
(a. i. c. : kaz€lyfl) : 1.
i~, husus, madde, mesele; dava. 2. gr. cumleeik.
3. manto teklif, * onerme. 4. mat. yard,mcl te~
rem.
kaziyye-i hukmiyye : huk. muhasamallill mevzOute~kil eden hadise.
hukmi
mevzOu bukaziyye-i kulliye : huk.
tUn efr€ldma ~€lmil olan madde.
kaziyye-i mucibe-i cuz'iyye : manto *olumlu * ti.
ke! * onerme.
.
ke
sapan. (bkz:
( a. i.)
ipek<;i,ipek
i~-
("ka" uzun okunur.
a. i. kazOre'nin e.) : 1. pislik, murdarllk. 2. insan pisligi.
Fars~a'da kuc;ultme eclatl-
(f. e) :
_:.1
"merdum,
merdUmek
adamcl:I-
(a. ha.) : gr. te~bih, benzetme har-
"gibi, misillu" manalarrna gelir.
ke~enne, ke-ennehu : sanki, guya.
ke-'I·evvel : evvelki gibi.
ke·ma-fi-s·dblk : eskiden oldugu gibi.
ke-zalik : vine boyle, vine oylece.
(a. i.) : 1.. dogrudan clog-
kebab
ruya ate~te veya ·kab i~erisinde pi~irilen 'et. ·2.
ate~te alazlanarak veya kavrularak
pi~irilen her
tOrlii nesne.
kebabe
(a. L) : bot. baharattan
kara biber; andlrtr tane, kuyruk/u biber. [ttkeba.
biyye" yanll~tlr].
~L~
kebad
(a. i.) : ,iri limon. (bkz:
kebbad ).
nu
kaziyye-i muhkeme : fels. kesin hukum.
kaziyye-j siilibe.j cuz'iyye
manto * yadsJlI * tikel * onerme.
kaziyye-i salibe-i kiilliyye
manto * yadsJlI * tU·
mel * onerme.
j
dlr. Mesela
glz.. " gibi.
Bagdat [buyuk] ~ehri.
':"\JJ~\:)
( a. i.)
felahen ).
fi olup
kazurat
~_91..u
kazzilfe
(a. b. i.) : ka-
kaziyye
(a. i.) : ham ipek. Dud-ul·kazz:
liyen,. ipek satan.
kazi-asker
(bkz : mlsr).
kazime-iBagdad
)-~
kazz
("ka·" uzun okunur. a.
i. kaza'dan.). (bkz : kadi).
klizib
oku-
ipek boeegi.
(a. s. kazlm'ln e.) :
ofkesini, h,rsml yenemler.
kazlmin el-gayz : ofkesini yenenler.
UZUIl
nur. a. i. c.
kazOrat)
pisl'ikler, murdarllklar.
[bu kelime, dilimizde ku!landmaz].
sincap,
kazlmin-el-gayz : ofkesini yenenler.
("ka"
(f. i.)
kebide
ta'lim yaYl, ke-
paze.
kebade-ke,
J.-)"~ l:-)
(f. b. s.) : ta'lim
yaylnl ~eken, ok atma ta'lImini. yapan veya bu ta',
lime hevesli bulunan [kimse lkebade-ke!1 i
IS:.S' ,,~l:S
(f. b. i.)
ta'lim
yaYlnl c;ekme, ok atmaya hevesli olma.
kebair
;L~
(a. i. kebire'nin c.) : bU-
yUk gi.inahlar: [adam
oldurme veya zina gibi].
Ehl-i kebair : c;ok buyUk gunahlar i~liyen.
5'99
kebais
V""'~l:)
kebiHs
(a. i. keblse'nin c.)
(f.
:
bir qun faziasl olan villar, !jubat 29 ~eken Yillar.
(a. i.) : bot. aga~ kavu-
ki:bbiid
kapan.
renkli.
J J':)
kebuter
guvercin. (bkz :
(a. i.) : bUyUk terazi,
(f. i. c.
kebOteran)
k~1 Oc 1 ).
kebuter-i dil : gonGI guvercini, guyercine ben..
Arap~ala$ml$'
[Fars<;a' "kepan" sozUnden
t;,. ].
:
(f. i.) : ~avilik, mavi
kebOdi
nuna benzer, bir <;e$it bUyUk ve yumu$ak bir limon olup, dilim dilim
kesilerek tatJrsl yapllir.
(bkz
kebad ).
kebbiin
b. 5.)
mavirenkli, gok renginde olan. (bkz : mina·fam).
ziven gonu!.
kebd
( bkz
(a. i. c.
J._..)
ekbad, kubOd).
kebed ).
kebOter-i harem
I
2 ) KureY$ ka-
bilesinden Mekke'li bir hanlm.
J_)
kebed
kebOter·i name-ber
(a. i. c.: ekbad)': kara.
CICler. (bkz
~U$). iltihiib-. kebed :
litihaplanmasl.
kebed-U1-bahr
denizin engin veri.
kebed·ijJ·kavs
yaVIl1 arta veri.
karaci~erin
: quyercinler.
(f. b. i.)
quyercin veti!/tiren, besliyen, satan kimse.
ilgili alan.
kec
(f. i.) : zool. kekli:k.
kebg
(f. i. kebOter'in
kebuteran
C.)
kebuter~baz
karaci~erle
: kebed'le,
mektup qoturen guvercin,
posta guyei-cini.
kebedi, kebediyye
(a. s.)
1) Kabe'de biJlunan ve av-
lanma~l vas.ak olan Quvercin cinsi;
~-)
(f. s.)
egri, c;arplk. (bkz
!=Jel,;, gei, kej).
kebir
(a. s. c. : kibar, kUbera)
1. bUyuk, ulu. (bkz : aZlm, ceslm). 2. ya~~a bUyuk, vasil. 3. <;ocukluktan <;Ikml$ gene;. [mUen.
nv/an bir c;e$it tahtlrevan. (bkz
"kebire"l.
kebire
~Jl...(
keeave
"~'::-~)
(a. s. c.': kebair) : bU·
4-A..)
(a. i. c. : kebais, keyabis)
(f. i.)
deve Ustune kokecabe, mahfe).
(f. b. 5.) : ovunda hi-
kee-baz
Ie eden.
~ubat
29 $eken vd, bir gUn fazlasl oIan VII. Sene·j
kebise : dort ydda bir ~ubat ayrnrn 29 ~ekmesi.
["kebise" aslrnda "doldurulmu$" manasrna gelir].
kecaye, mahfe).
nulan bir c;e;;it taht:revan. (bkz
viik gUnah. [adam oldUrme yeva zina gibi].
kebise
(f. i.) : deve UstUne' ko-
kec::abe
~~:(
kee-bin
bakan,
~e~1.
5, )
1. egri
S. C.
kedeh·
( f. b.
2. yari/I;;,ters dU$Unen.
./
kebs
duzl·3me.
keb~
koyun, koc;,
kec.fehm
(a. i.) : <;ukurlugu daldurup
( f. b.
man) : ters, yanll;; anllyan.
A0
V""'.
i. c;
(ii.
erkek
<;ebi~.
keb~-i ismail: Hz. ismail verine kurban edilmek
kee-klilah
kebGd
C;e,man-/ kebOd
(f. 5.) : gok rengi, mavi.
kec-mizae
mayi gozler. Asman-. kebOd :
denizin maviligi.
(f.. b. 5.)
kUla·
[.1)....(
(f.a. b. s.) :
miz8ci, tabiatl hO$ olmfyan, ters olan. (bkz : kec-tab').
mayi gok.
kebOdi-i bahr
.. )\)' ~)
hlnl egri given, egri kulahli.
Gzere gokten indiriJen koc;.
600
:"'l~i.t:-
kl$ll;
kee-nazar
J:..:.(
hasetc;i,
kfskan~,
(f. a. b. 5.) : 'egri b1)
kefalet·j 'muaccele
oLL:..(
kec-nigah
egri olan,
bakl~1
( f. b. s. )
bakl~ll.
e~ri
~~-(
kec-nihad
ked-hUcla
(f. b. i.)
(f. b. s. )
tlyneti,
kec-reftar
i~)
kedm
mayasl bozuk [kimse]; ters huylu, aksi.
kedme
(f. b. s.). (bkz
(a. i.)
et,,~)
(a. i.) : yara
(f. i.)
kedO
ke::·rev
(f. b. s.)
egri giden,
tuttugu Vol ayklrl, sakatolan. (bkz
kec-reftar).
r:)
(f. a. b. s.) : reyi,
rolanl
dU~Uncesi sakat, ters
(f. a. b. s.) : ta-
,--'
blatl, miziici
ters olan, aksi.
kel
ba~1i.
s.)
: dazlak
I.J-,C(
ked
Qibi; benzer.
(f.
1.).
(bkz :
ke~kOI!).
kef-i derya
(f. i.) : ev. (bkz : hane,
(f. b. i.)
kahya ka-
din, bir dfiireyi idare eden kadln.
..L.r
(a. i.) :
kef
(a. zf.)
: sanki, gOyii,
kef
.::1
05_
(f. e.) : mahal, yer, ev.
,..L)
kopU~U.
(a. f. htl.)
: Osman/, alfabesinin
yirmi be~inci harfi olul1 "ebced" hesabmda yirmi
'saYlsmln kar~"lgldlr. [bugUnku alfabemizde, asmal]llcanln kaf
=
J
ve kef
= .::\
hadleri bir-
kaf) ..
ug(f.
i.)
mihnet,
n1e~akkat,
slklnt,.
Ate~-
kefaf
(a. i.)
,ya~ayacak ka~
dar r1zlk.
-kede : ate~ yeri. Mey-kede : mey yeri, meyhane.
Mihnet-kede : mihnet yeri.
(a. i.) : 1. bulanlkllk. 2.
oJ
(f. i.) : kopUk.
deniz
h~tirilmi~tir]. (bkz
e;all~ma, e;ab~lama,
emek.
kedd-i yemin (sag elin emegi) : el emegi.
keder
(a. zf.)
(a. zf.) : guya, sanki,
.......i_)
i~;
-kecle
j\)
gibi, benze.r.
[adam];
mesken ).
ra~ma,
jt)
keenne-hu
(f.
~a-
(bkz : akrtl').
ke,.kiW
kedd
~!~ ~
(bkz : kec-mizac).
'(
kec;el vL~
1. kabak. 2.
sanki yokmu~, hie; yokmu~, hie; oln,arTlI~ gibi.
keenne
J<-:"b,('
.
kec-tab'
ni~anl, bere,
rap kabr. 3. mec. kafatasl.
ke-en.Jem..yekun
\5iJ
: ISlrma.
it.
kec-rev).
kec-re'y
kethUd§"
kfihya.
(a. i. c. : ekdar) : tasa, kaygl, gonUI uzunWsU.
(bkz : gamm, gussa).
,kefaf-J nefs : bir kimsenin olmiyecek kadar olan
mkl, nafakasl. ["kifM" ~ekli, yaygm olmakla beraber yanll~tlr].
kefaJet
(a. i.)'
ketillik, birl·
ne kefil alma.
keder-efza
(a. f. b. s.)
ke-
der veren, keder verici.
keder-engiz
'f:
.....~; \ ;
..0
(a. f. b. s.) :
kefalet-bil mal : f.k. bir mal ie;in kefil olma.
kefalet-bin-nefs : f.k. birinin ~ahslna kefil alma.
keder koparan, keder koparlcl, keder meydana getiren.
kefiHet-bit-t&Slim : tic. : bir maim teslimine kefil alma.
-:.)V )~)
kefalet-i muaccele : huk. tiki I (ace/e) kaydiyle muRavyet alan kefalet, hemen odenmek kaydiyle kefalet.
keder.nak
derli, tasall, g"ml,.
(a. f. b. s.)
ke-
601
kefalet-i muallaka
kefalet-i muallaka : flk. $arta muallak olan kefalet. [filan adam senin alacaglnl vermezse ben veririm gibi].
kefalet-i mukayyede : huk. bir kaYlt i1e takyit
olunan kefalet.
[hemen eda ve teslim olunmak
Uzere tacil. kaydiyle yahut filan. vakitte ifa ve tesolunmak .Uzere dive tecit kaydiyle mukayyet
olan kefalet gibi].
.
Jim
huk. bir kaYlt i1e bagll 01-
kefalet·i mutlaka
m Iyan kefalet.
kefalet-i muvakkate : f.k. muvakkat bir zaman
ic;in kefil olma. [filan vakite kadar bu adam a kefilim gibi].
kefalet·i muzafa : huk. gelecek
zamana izafe
edilen kefalet. ["gelen filan vakltten itibaren kefilim" demek gibi].
kefal~t-i munecceze : huk. $arta bagli ve gele-
cek zamana muzaf olmlyan kefalet. [filanm borcuna veya nefsine filan malin teslimine· filhal kef1'l
olma ~ibi].
kefalet-·i mueccele : huk. te'dl. kaydivle mukayyet olan kefalet ["filan vakitte Ha olunma~ Uzere
yapdan keHHet gibi].
kefiHet-i mutesel$i1e : huk. iki veya daha c;ok
kimselerin birbirlerine kar$llrklr kefil .olmalarl.
kefalel·i nakcJ:iyye : huk. bir husOsu te'min ic;in
depozito yatlrmak sOretiyle kefil olma.
"", Lt.)
kefaleten
(a. zf.) : kefalet sOretiyle,
(a. f. b. i.)
kefalet-name
~_i.)
(f. i.) : kapUk. faglzdan qelen l.
<\.:~L)
, kefr;e
<\._.ci..)
kefef
(f. i.) :
keff
....;..)' (a. i. c. : kUfOf) : 1. el iC;i, el
ayasl, avuc;. (bkz : rahe). Batm-I keff : elin i~i,
aya. Ziihir-i keff : elin UstU. 2. ayagrnaltl, taban.
keff·i dest : el ayas/. 3. el c;ekme; vazgeC;me.
keff-i yed : el ~ekme, vazgeC;me, kan$mama. 4.
ed. arOz'un yedinci sa_kin harfini C;lkartma.
keffaret
(a. i.) : bir gUna-
ha kar~l tutulmak Uzere yapdan veya tutulan $ey.
keffaret-i yemin : verine getirilemiyen yemine
kar;;1 oruc;: tutmak, sadaka vermek, kale azadetmek
gibi $er'i ceza. [;'kefaret" $ekli yanll$tlr].
keffe
(a. i. c. : kefef, kifaf)
kefe, terazi gazU, terazi tablasl.
keffet-ud-deff
claire kasna!:ll.
keffet·us-said
avcilarrn deqirmi agl.
keffeteyn
~~_:..i..)
( a. i. c.)- : terazinilT
(a. i.). (bkz : keffe).
-...AU
kefel
kefen
(a. i. keffe'niri c.)
kefe-
(a, i.) :ard, dip, klc;.
:_i-)
~_(.<i_)
( f. b. i.) : "kapUk tu-
(a. i. keffllet'den.) : kefa-
kefit-bi-I-mal : flk. bir maim adenmesine kefil
olan kimse .
kefil-bi-n-nefs : flk. birinin $ahsma kefil olan
kimse
kefil-bi-t-teslim : bir malin tesllmine keffl alan
kimse.
kefr
J- J..\,.
r:.;R...)
(a. f. b. s.)
..r~, do)
kefene sardml$, kefenlenmi$.
(a. i. c.
kGfur)
1. kay. 2.
artme.
kef~
kefeni omuzunda, rind.
kefen-pO,
kefil
(a. i. c. : ekfan) :. alUyU
sar'dlklan bez.
kefen·be-dO,
kef.gir
let eden, kaC;lncJ:iQ1 takdirde birinin borcunu ademeyi, birinin bir $eyi -yapmasl. gerekirken- yapmadl~1 takdirde 0 i$i yapmayl kendi UstUnc alan kimse.
kep~e.
ter, terazi gazleri, terazi tablalan. (bkz : kifaf).
602
kefere-i fecere : 1) c;ok gUnah i$lemi$ kMirler;
2) [eski tarihlere ~are] islamolm,yan unsurlar,
tan" : kevgir, d'elikli kap, sUzgec;; kepc;e.
kefalet senedi,kefi!lik kagld,.
kefe
(a. i. kafir'in c.) : ka-
iki gazU.
kefil oIarak.
kefc
~ .,lAS
kefere
firler, hakkl tanrmryanlar,hak dinini inkar edenler, MUslUman olmlyanlar. (bkz : kMirOn, kUffar).
(f. i.) : ayakkabl, pal:iu~.
(a. f. b. s.)
(f. b. s.) : ayakka-
bdarr muhafaza eden kimse
kelab
/'
kef~·dOz
(f. b. i.)
diken, eskiei, ko~ker. (bkz
kef~.gen
kef~-ger).
0\:..L)
..r(':"L)
(f. b.
blel, eskici, ko~ker. (bkz
kef~·ger.dan
ayakkabr,
i.)':
kLihlan )
olgun <;:a91.
j;"si-)
C
keh5
'-i;")
(f. i.) :zool. slrtlan.
( f. i.)
saman., (bkz :
(f. s.)
....
k~h).
(a. s. kehil'in c.)
kehanet
kehvare-ni~in
sur-
kej
falcdrk, ba-
(a. i. kahin'in e.)
falcJlar,
baklcdar, gaibten haber verenler.
(a. i. c. :kuhOf) : Lin,
(a. i.) : 1. g6z hekimi.
2. goze c;ok sUrme sUren, sUrme c;eken kimse.
l..(
~
kehil
\"I
(f. b. s.).
$a~l.
(f. s.) :
e~ri,
r':"::-;S"
<;:arplk:' (bkz : 'kee).
(f. b. s.)': e?}ri bakl$lr,
(bkz : a/wei, kec-nazar).
i~
)-)
(f. b. s.)
1.
egri
kuyruklu. 2. zool. akrep.
kej·dum.i bahri
scorpena scrofa.
:
ZOo I.
deniz
akrebi,
lat.
kej-dum-i felek : ilstr. akrep bureu.
kejdume
<\.4~~)
(f. i.) : tlrnak dip-
lerinde <;:Ikan ve etyaran denilen hastallk.
(a. s. e. : kehail, kehla)
surme c;ekilmi~, surmeli [g6z]. Ayn-, kehil : surmeli g6z. [muen. kehilel
)L~~
(f. i.). (bkz : gehvare).
..:.~_~.i") \~r)
kej.diim
magara. (bkz : gar). 2. slgll1ak, sl?}lI1acak yer.
(bkz : melee'). 3. anat. vueuttaki oyuk.
kehila
::~)
kej.~e$m
kehhal
~)Ji~)
kehvare
kledlk.
kehf
(a. s.) : keh-
(bkz : ~Jehvare-ni$in).
(a. i.)
<l:~
J~~'i..)
kehrubai
libara €lit, kehlibarla ilgili. [bu kelime bir arallk
"elektrik, elektriki"; kehrubiJiyyet de "elektrikiv·
yet" manalartnr kar$damakta idl].
mahcup, utangac;.
me c;ekilmi~, surmeli [gozler].
kehene
(f. b. i.) : "saman ka-
pan" : kehlibar.
( f. i.) : guverein. (bkz:
l~l( ,
kehail
(a.s. keh1l'in c.). {bkz:
kehrubii
kebuter).
keh
kuhOl,
\
,l:i.)
J
keEler
kihiJl,
araslnda bulunan kimse,
kehiJil) .
kundura· c;eviren, hizmetkar.
keftar
ya~
kehla
(f. b. i.)
i.. c.
( a.
30 - 50
kehl, kehle
ayakka-
kef~·dOz).
j\~~.\~si~)
( a. i.) : gaze surme I;ekme.
...I-i~)
kehl
(f. b. i.) : ayakka-
bl <;Ikardan yer, pabuc;luk.
kef"'Qer
...l~
kehl
: ayakkabl
(a. i.)
Icej-dumi
(f. b. s.)
akreple
i1gili, akrep gibi.
g6zleri kudretten
surmeli olan kadrn.
(f. b. i.)
keh·ke~an
sa-
man ugrusu, haeJlar yolu, saman yolu.
kehke$an-sakin
~)l...., jl~y (f.
kehke$anda, saman yolunda oturan.
a. b. s.)
taligl; kudurma. 2, su urkUntusu, idrofobya, Uit.
hydrophobia.
603
kelacO
(f. L) : kadeh.
kelacu
yokmu~
yok,
(a. b. s.)
ke-I-adem
kelam-I tii,nd : sert SOZ.
kelam-UJlah (Allah'Jn sozU)
Kelam-I kadim).
gibi.
kelami
(a. i. kUllab'1n c.)
kelalib
ucu eQri demirler, l;engeller, kancalar.
(a. i.) : zoo I. bircins karga
t,)l('
kelag
...\)15'"
(a.
1. yorgunluk;
i.)
keUlI-i eli I : g6nul yorgunlugu. 2. uzak akraba.
kelal-aver
•
..I
A
-'
I' J)l('
4: o )lS"" (a. i.)
kelamiyyOn
kelal-
(a. i. c.)
(a. f. b. s.) :
: ke-
j)l('
kalan
(f;. 5.)
iri, bUyUk, .hey-
betli, cusseli, iri govdeli.
keUln-ter
kelal-bah~
kelamcdar yclu.
lamcllar, ltikadla ilgili mes'eleler uzerinde munaka~a yolu a<;an zUrnre.
(a .. f. b. s.) :.
getiren, yorucu, slkICI.· (bkz
: kelama, soze
kelami tekyesi : [eskiden] istanbul'da bulunan
bir nak~-i bendi tekyesi o/up ~eyhi Esad efendi
idi.,
kelamiyye
kalal
yorgunluk
-bah~ ).
(a. 5.)
(bkz
ait, sozle ilgilL
(kuzgun ).
blkklnllk. (bkz : kelalet).
Kur'an
(f. b. 5,) :
dah~
bUyUk, <;ok iri.
yorgunluk veren, yorucu, slklCI. (bkz : b!S!-aver).
gev~eklik.
(bkz: kelaI
keJam
1 ).
(a. i.) : 1. soz, laklr-
kelam-, Arab : Arap dili veva lehl;6si.
kelam·, kibiir : atasozU hukmUne
metli, me~hur soz.
qec;mi~
hik-
kelam-, mahrem : qizli soz.
: manzum soz.
keJam-, mensur : nesir soz.
kelam-I nefsi : i~ten konu~ma,
Allah'ln IMz,
harf ve ses olmlyan zati kelaml, fro endophaise.
kelam-I resul : Hz. Muhammed'in sozu, Hadis.
604
(f. b. i.): sapell.
(a. i. c. : kilab) : kop:k
(bkz : s.eg). Da-iil-kelb : hod,. kuduz hastallQI.
kelb-i aklir : kiJdurgan kopek.
kelbetil1, k~lbeteYI1
(f.
,b. i.)
kele
kerpeten.
J,.\S
(f.
~.\('
kc·lbi
i.), : yanak, ( l::kz : ruh ),
( a.
S. )
: kopEqe ait, ko,
peklo ilqili.
(a. i.}
kelbiyye
fak ki.
nizm, fl'. cynisme,cvnique.
kelbiyye.j ehliyye : av, ev ve sokak
J.-:cp€~i.
kelbiyye-i sa'iebiyye : tilki.
kelam-, kadim : Kur'an. (bkz : FUrkan, 'Hitab,
kelam-Ullah, Kitab, Mushaf, Necm, NOr).
kelam·J manxum
__ t('
kelb
dl. (bkz : kavl, suhen). 2. gr. soz, ibare, flkra;
cumleler veya cUmlecikler. 3. soyleyi~, nutuk. 4.
dil, leh~e. 5. Allah'danve Allah'ln birlii:jinden bahseden ilim. 6. Kur'an. (bkz : Furkc!n). Agaz-Ikelam : soze ba;;Iama. Batiy-yiil-kelam : ai:jlr ai:jlr,
zorlukla konusan. Has,I-, keiam, Hu!asa-i kelam :
sozUn klsasl. ilm-i kelam : Allah'ln birligini ve AI.
lah ilf1 ilgili bahisleri akrl ve mantlk ile Ispat eden
i1im. irad-. ke!am : soz soyleme. Me Ii keHlm :
soz qotUrmez, diyecek yok. Mir-ike!.am : dUzgUn,
temiz Ve zarif soz soyliyen. Netice-i kelam : sozUn klsasl. (bkz : h~srl-I kelam, hulasa-i kelam).
Redd-i kelam : kar~llIk verme, cevap verme. Takrir-i kelim : soyleme.
-:~.:...,~l('
,
kelaseng
(a. i.) : yorgunluK,
kelalet
kelbiyye-i
~egaliyye
: <;akal.
kelbiyve-i zenebivye : kurt.
kelbiyyun
.j .J:~.\('
(a. i. c.) : me~·
hur DiogEme'in de j~inde bulundugu, kalenderane
ya~amaYI itiyad edinen bir flrka, kelbiyye taifesi.
. kelb-iil-asgar
. /~)I\
~
(a. b. i.) : astr.
semantn kuzey yanm kUresinde gorUlebilen bir yddlz kUrhesi, lat. Canis Minoris; fro Le Petit Chien.
kema-fi·J·evveJ
(a. b. i.) :
kelb·U1-e!cber
astr.
semanJn
guney yarlm
kuresinde bulunan ve gorulen yildlZlarin en parlaQlnl ihtiva
eden bir yJldlz kumesi, lat. Canis Majoris; fro
Le Grand chien.
"ll\ ..... ~
kelb-ijl·ma'
(a. b.
i.)
1. kopek ballgl. 2. kunduz.
: 1. suc;lu-
larlnkac;maslnl onlemek uzere bileklerine .takilan
demir halka. 2. kablo, boru gibi ~eyleri bir yere
baglamak ic;in kullanilan halka.
kelef
~~
kelime·i kijlliyye : fels. fro panlogisme.
ki'llime-i $ahadet ; MuslUmanllqm $artlarmdan
biri olan : "e$hedu en la ilahe illallah ve e$hedu
cnn:) Muhammeden abduhO ve resOlUhu" cumlesi.
ksiin·.'a.i tayyibe : guzel sOZ, gonul ailci soz.
(f. i.)
kelebc;e
dana rJeiel~ ses, SOZ. 2. laklrdl: 3. gr. 151m, fiil
ve harf olarak uc;e ayrtlan soz bolUmlerinin. hepsi.
i'la.yi
kelimet·Ullah; MuslUmanllQ'
yukseltme,
yayma.
kelime·i tevhid : la-ilahe illallah; Muhammedun
resOlulli:ih.
c(~lr (f.
keling
siyah veya klrmlzl noktaJar. 2. $iddetli sevgi.
kelk
(a. zf.) : evvelki
gibi, eskisi gibi.
kelil
J:IS'
(a. s.) : 1. korle~mi$, kes-
kelim
r:-~
(a. s. kilam'dan.) : 1.
soz soyleyen, konu~an. 2. i. ikinci $ahls. (bkz :
lYIuhatab). 3. TOr-i Slna'da Cenablhak'ia konu$'
mas I dolaYlsiyle Hz. MOsa'nm Unvanl. Sure·i ke·
11m ; Kur'an'Jn yirminci sOresi, Taha sOresi.
(a. i. kelime'nin c.) : laklr.
klrdilar, sozler. (bkz : kelimat). Mevsuk-ijl-kelim
sozlerine inanJlan. Nafiz·ijl-kelim : sozu gec;:er.
kelimat
.:"
L¥
(a. i. kelime'nin c.)
kelimeler, laklrdJiar, sozler.
kelimat-I takdiriyye : takdir edici kelimeler.
(f. b. s.)
kelim-dest
olgun kimse.
kelime
Y6
Ha$a ve kella
ah~el) ..
: koltuk [insanda].
(a. zf.) : hiC;, asia, katiyen.
Allah korusun, katiyen.
ba~,
(f. i.) : 1.
kelle
kafa. 2. ba$
gibi yuvarlak ~ey. 3. ekinlerde ba$ak.
(h. i.) : c;:akal"adl.
. kelile
kelile ve dimne : kU$Jar ve diger hayvanlar
hakkmda hintc;e yazJlml$ bir hikaye kitabl olup,
ibn-ur-MukaHa tarafmdan Arapc;aya, ondan naklen
Iranl, HOseyin
Vaiz tarafmdan "Envar-I sOheyli"
adiyle Farsc;a'ya, daha sonra "HOmayOnname" adiy.
Ie osmanllcaya tercOme edilmi$tir.
s.) :$a$l. (bkz:
(f. i.)
kella
met, i$lemez [kJlI<;, bl<;ak v. b.]. 2. gozleri iyi
gormiyen, ai: goren.
.
(a. h. i.): TOr-i
i.~
'\N
Slna'da Allahrn hitablnl duyan Hz. MOsa.
(a. i.) : 1. yuzdeki benek
ke·J·evvel
_.K'"
,~11 \
kelim·ullah
(f. b. i.)
kelle,pu$
c;e~it
bir
ba$orWsu. (bkz : ser-pO$).
kem
(""
('
(a. e.) : sOru edatl olup bir
$eyin mikdarlnl ogrenmek uzere kulrandlr : "kac;,
ne kadar." gibi.
kem
f'
(f. 5.) : 1. az, eksik. (bkz
I
kalil, noksan). 2. fena, kotu; bozuk.
kema
(a. e.) : "gibi; misilli, oldu-
qu uzere" gibi benzetme edatldlr.
kema·fi-I·evvel : evvelki qibi. .
kema·fi·s·sablk : eskisi qibi.
kema.hiye-hakklha : hakkiyle, geregi gibi.
kema·hijve·l·mu'ti'id : mOtad uzere, all$J1dlgl gibi.
kema·hijve·r-resm
yolunca.
;
adet olduqu ve«;hile, yollu
kema.kan : eskisi gibi, evvelden olduQu gibi.
kema'Yenbagi
kema·bi!;
kabettigi qibi, uygun ~ekilde.
,. N
~-.
~
(f. b. s.) : a$a91
yukarr. (bkz : takrTben).
L!S"
(a. i. c.
: kelimat,
ke.
lim, kilem) [bizde "kelimat" $ekli <;okkullanlllr].
1. bir fikir anlatan, bir veya birkaC; heceden mey·
.kema-fi·J·evvel
...' J 'j \
J '(
(a.
b. zf.)
evvelki qibi.
605
kema-fi-s-sab. k
ke~a-fi-s-sab,k
6! LJ \ J ((
(a. zf.)
d" ~
kem'a.hiye
kemanlie
(f. i.)
: kel:nen~e,
yayla-diz uzerinde -~allllan, kemana benzei ku!;Ok
bir !;algl.
eskisi gibi.
(a. b. zf.)
oldugu
keman-dar
gibi. (bkz : kema-huve, kema-kan).
(f. b.- s.)
yay
tutan, yay tutucu.
kema-hiye-hakklha
(a. zf.)
men~e
kema-huve
(a. zf.)
oldugu
gibi. (bkz : kema"hiye).
kemain
pusuya
(a. i. kemln'in c.)
gizlenmi~
adamlar.
kema-kan
(a. zf.)
~L.a..~
yaYJ, oku~ 2. makap
keman-ebru
(a. i. c. : kemalat) :
kema"i
L olgunluk, yetkinlik, tamllk, eksiksizlik. Sinn-i
kemal : olgunluk ~agl. 2. en yuksek deger, mOkemmellik; deger, baha.
kemal-i asayi, .: asayi~in son haddi.
kemil-i dirayet : dirayetin son derecesi.
keman, yay
(f. b. L) : yay {oka.
I.;'~
keman-ke,
~eken,
(f. i.)
alaturka kemanci.
~; ~
(f. b. s.) : 1.
ok atan. 2. kem,an <;:alan.
keman-ke,i
(f. b. i.)
ok
dtlcdlk.
kemil-i ihtimam.: son derece dikkat.
kemil-i Iud: IOtfun bOyuklGgO, noksanslzllQI.
kemil-i mehibet ve azamet .: azamet ve heybetin son derecesi. 3. bilgi, faztlet.
(a. f. b. s.)
kem-asl
nesli bowk.
kem-ayar
kemal-i evveJ : entelekya, fro intelechie. 4. erkek
adl.
~
ka~-
ka~II.
tan) yapan sanatkar.
Jr'
kemalat ..:..> ':J
olan, keman
~'IV
...r'C'
keman-ger
akll
kit, ahmak.
kemal
(f. b. s.) :
bi~imli
Ian yay gibi guzel,
(f. a. b. s.)
(f. i.) : 1. keman veya ke-
yaYI. 3. gOre~te bir
oyun !;e~idi.
kemane c;ekme : gOre~te, elleri hasmlll arkaslIldan g09s0 uzerinde· kili,tledikten sonra mtdesi va
karnl uzerinde kuvvetle slvazllya slvazllya gezdirme.
eskisi
gibi, evvelden oldugu gibi.
kem-akl
<\;l_.s--
kemane
hakkiyle, geregigibi.
Jl~
(f.
dogru olmlyan,
ayan bowk.
"kem-Iyar" dtr]'
a.
b. s.) : ayan
[kelimenin asll :
(a. i. kemal'in c.) : insantn,
kema-:venbagi
bilgi ve ahlak gOzelllgi baklmrndan olgunluQu.
(a. zf.)
gibi; h3Ylk oldugu gibi .
. kemiJit-, medeniyye : medeniyet!;e olan olgunluklar.
(a. f. b. s.)
kemilat-perver
kemal sahibi, olgull kimse.
kemaliyye-i halvetivve
<\.:"j;- ~~ ~ (a.
kem-baha
8Z,
kem-baht
.:;..;",;-
2. keman.
6~6
1. yay, kavis.
krymeti
kem-bidaa
~l..a....S-
(f. b. s.) : talihsiz.
(f. b. s.) : 1. ser-
mayesi kit. 2. bi/gisi zaYlf, az okumu!?
kemend
(f. i.)
( f. b. s. )
degersiz.
b. i.) :
Halvetiyye ~Obesinin BekriYYe kolundan meydana
gelen O~OncO kol. [kurucusu : $eyh Muhcimmet
Kemalettin'dir].
lr-:_S-
(f. i.) : 1. uzakta bu-
lunan herhangi bir ~eyi' tutup ~ekmek uzere atdan
ucu ilmekli uzun ip. 2. Idam i~in kullandan yagll
kemmiyyat-I vaz'iyye
kaYI~ [eskiden]' 3. geyik ve benzerleri gibi hay.
vanlann yulan. 4. gOzelin saC;l.
kemend.i can·gudilz : canl parc;allyan, insanl 01·
dOren kement.
kemi
raman;
kemend·i zUlf : sa<;:1n kemendi.
.)f'"
(a. s. c. : klimat)
yigit, kah·
(bkz : bahadlr )..
~_S-
(f. s.) : 1. c;ok az. 2. pek
~S-
kemin
(a. L c. : kemain) : 1. pu-
suva gizlenmi~ adam. Der-kemin : pusuda. 2. pusu.
kemin-i uful : YO,k olma pususu (GLine~'in battlgl ufuk).
kemer·i aftab : astr. GOne~'in merkezinden g~.
tigi farzolunan hat.
_\.:....
(f. a. b. s.)
kOc;Ok.
~ak, kaYI~. 2. don, pantalon, ~alvar gibi ~eylerin
pele rastllyan klsml. 3. kapI, pencere, koprO gibi
~eylerin, oyugu a~agl bakan kavisl i kubbesi, tavanr. 4. s. tOms.ekli, tOmsegi olan : "kemer burun ... "
gibi.
kemer·bend
JJf'"
sava~c;1.
kemin
(f. i.) : 1. bele tak"an ku·
kemer
r
kem-havsala
tahammOIO az olan kimse.
(f. s.)
kemine
(f. b. i.) : 1. ke-
1. 'noksan, ek-
sik. 2. aciz; hakir; zavalll
mer bagl. 2. s. belinde kemer olan. 3. mec. dervi~.
kemer·bend·i hizmet : hizmete, i~e hazlr.
kemin·gah,
kemin-~eh ~ 0:f" ~
0)
If' 0:,S-
(a. f. b .. i.) : pusu veri, pUSU
(f. b. s.)
kemer·beste
1. kemer,
ku~ak baglaml~.
tutu Ian gizli yer.
2. hazlr.
kemin·gii~a
(f. b. i.)
kemer·gah
kemer
tuzak ac;an, tuzak kuran.
veri, bel.
fena,
belindeki kemeri ac;ml~ olan, kemersiz; «;Iplak.
kem·fehm
kem·gu
r~
If"' (f. a. b. s.) :
J . J:_S.;
ayar,
l~
S-
)--
(f. -a. b. s.)
kad -
(f. a. b. s.)
an-
laYI~slz.
(f. a. b. s.)
kem.klymet
. klymetsiz, degersiz.
(f. b. s.)
az
sozIO, az konu~an, az laklrdl eden.
(f. i.)
kemha
kem.maye
(f. b. L)
asll, cev-
heri, mayasl, tlyneti bozuk.
ipek
kumC'~;
kemmi
JJ'o<:"
(a. s.)
1. cesur, yigit
[kimse]. 2. sililhlJ [kimse].
havslz kadife.
kemha·bafan
(f. b. i.)
(f. b. L)
kemha·hane
dokunan yer.
....j...l>
r
(f. a. b. s.) : az
soyl iyen kimse., (bkz : kem-suhan, kem-zeban).
(a. L kemmiyet'in
kemmiyyat
c.) : kemiyetler,
kemha dokuyucularl.
kem·harf
(f. a. b.s.)
gLim{j~.
ri, itibarl az, ad!.
,
(f. b. i.) : fenil,
kem·guftar
kuma~
.J •
altln ve
kem-kaim
~f'" (f. b. s.) : az soyliyen.
Y'-
kem·guyi
karl~lk
kem·kadr
anlaYI~1
kotO soz soyleyicilik.
ipekli
.l......S-
kem·iyar
(f. b. s.)
kemer-giisiste
(a. f. b. s.)
* nicelikler.
kemmiyyat-I va.z'iyye : astr.; top.; mat. her
hangi bir noktanln "kemiyy§t'1 vaz'iyye" mihver.
lerine amOdi (* dikey) uzakllklanna, ve vine her
hangi bir noktanln bir hacim ic;inde Oc;1O kemiyyat-I vaz'iyye mihverlerine olan amOdi (* dikey)
uzakllglna, 0 noktanln" kemiyyat-I vaz'iyy~,i si
(coordinate) Ian adl verilir.
607
kemmiyyet
(0. i. c. : kemmiy-
kemmivvet
vat) : 1. saYI. (bkz : aded). 2. nicelik. 3. gr.
mUfred hali (* tekillik) veya .cemi hali (* <;ogul.
luk).
kemmun
j.J}"
kem-nam
jlr
~ohretsiz,
(a. i.) : kimyon.
(f. b. 5.)
:
namslz,
(a. i.) : hek. karasu de-
nilen bir goz hastahgJ, fro amaurose.
pave.
a~agl.
(f. i.) : agll, mandJra.
kemra
\...)}"
kern-sal
~\lS
(f. b. 5.) : sinni,
ya~1
az, gen<;.
(f.b.s.).:az
kem·suhan
sovliyen kimse. (bkz
kem-ter
kern-harf, kem-zeban).
(f. b. 5.) :1. daha
;}"
(a. i. kinane'nin c.) : 6k.
luklar, ok kJhflarJ, tirke$ler, sadaklar, ok kuburIan.
lJ'.n:...)
kenais
(a. i. kenise'nin c.)
;.ll.:.J"'-
kenak
(f. L)
ki-
buruntu, karin a!:irJ$J.
Ken'an
(f. b. 5.)
kem-pave
siz, rUtbesi, derecesi
Jl".-)
kenain
sik·
I iseler. (bkz : biya').
ad, sanl belirsiz.
kerime
Gur-ken : mezar kazan, mezarcl. Sikke-ken
ke kazan.
(a.h. i.)
: 1. Hz.
Ya'kub'un
memleketi, Filistin,
Palestin. Mah-'
Ken'an, YU5uf-i Ken'an : Hz. YOsuf. Pir-i Ken'an :
Hz. yakub. 2. erkek adJ.
).:...r-
kenar
(f. i.) : 1. klYl, c;:evre. 2.
. deniz kIYISJ. (bkz : sahil). 3. uc, ko~e.
kenar-, . asman : ufuk. 4. nihayet, son. 5. ku·
caklama,
kucaga alma. '6. etraf pervazl, <;er<;eve.
7. c;:enber.
., J .L:_)
kenare
1. klYl, kenar.
(f. i.)
2. kucak. 3. kasap <;engeli. 4. g. 5. kenarlara serilen hall.
a~agl, a~aglda
bulunan, hakir, itibarslz. 2. eksik,
noksan. Bende-i kem-ter : aciz kul, kole.
(f. zf.)
kem-terane
acizce,
hakirce,<;ok kU<;Uk<;e. [kendinden bahseder kimse,
al<;akgonUIIUlUk gosterirken kullanJrdl J. (bkz:
aciz.ane) .
(f. b. 5.) : 1. en
kem-terin
kU<;Uk, en a~agl; en<;ok eksik. 2. pek aciz, <;ok
haki~.
kem.yab
(f. b. s.)
nadir, az
bulunan.
.,~j
(bkz : kem <:en).
ke,J-zen
j j
r
(f. b. 5.)
kende
dek. 2. 5.
(f. i.)
kesilmi~,
1. c;:ukur, hen-
bi<;i1mi~.
(f. b. i.):
kende-haVe
"hayasl kesilmi$" : hadlm a!:iasJ.
j
I)S'" ..t:.,)
(f. i.)
:
kalemkar.
(a. i.) : bot.
, kendirivye
:
talihsiz.
talihsiz. (bzk:
kendure, kenduri
geni~<;~
toprak.
~ ) J.J.:"") , .,) J.J...:..)
(f. i.) : 1. deriden yap"m'$ bOyUk sofra. 2. pe$kir.
~).,... (f.
5.) : kazlcl, kazan, koparan;
yJkan, soken. Kuh.keri
608
hile, yalan, dolan.
(f. i.) :
r
i.)
* kendirgiller.
(f. b. 5.)
kem-zede).
-ken
c).J:':'.) , ).J-:=-) U.
kenbur, kenbure
(f. b. 5.) : az
soyliyen kimse. (bkz : kem-harf, kem-suhan).
kem-zede
fl<;1 ve
saire c;:enberi.
kende-karan
j~'
.) r\
kem-zeban
(f.. b. i.)
kenar·gir
: dag Ylkan, tUnel a<;an.
kene
(f. i.)
: koyun, kopek, at
gibi hayvanlann derisine takllan bocek, saklrga.
keran ta keran-
kenef
.....A.;...)
(a. i. c. : el<naf) : 1. tao
raf, yon. EtrM ve eknaf : yanlar ve yonler. 2.
gmacak yer. 3. (0. i.) tuvalet, ayakyolu.
51'
ker
(f. s.) : 1. saglr. (bkz : ute
rO,). 2. i. kuvvet, kudret. 3. meram ve-maksat.
U-~. I.,))'
kerabis
kenif
kenin
(a. i.) : ayakyolu.
~.:.J"
( a. s. ) : orWlii, gizli. (bkz:
meknOn ).
~v
~)
kilise. (bkz : bey'a).
( a. i. c. : kenais)
J:.:")
( f. i. ) : cariye, halaYlk.
(f. i.) : kiic;iik eariye
keni,zek
veya aemdlrma manasiyle eariyeniz. (bkz: memIOke, siiriyye).
cU;
;).f-)
kenud
(a.s.)
1. nankor, iyi.
lik bilmez. 2. aSl, gUnahkar. 3. pinti, tamahkar.
(bkz : bahil, hasis).
:;.s
(a. i. e. : kOnOz) : hazine,
define, yeraltmda sakl,l degerli e~ya.
kenz.i mahfi : gizl i hazine. EI.kaniiatii kenzun
la·yufna : kanaat tUkenmez ,hazinedir. Sure-i kenz:
Kur'an'm ilk sOresi olan Fatiha.
kenz·i cahili : Ozerinde eahiliyet alameti bulu.
nan, yani Uzerinde put resmi veya 'gayrimUsJim
hOkOmdarlardan maruf birinin ismi gibi bir ala·
'met bulunan gomOIU meskOkat ve saire.
I
kenz·i islami : Ozerinde islam alametibulunan,
yani Ozerinde kelime-i ~ehadet yazlll veya MOslU·
manlaraaidiyeti malOm bir nak~1 olan gomUIU
meskOkat ve saire.
kenz·i mU$tebih : husOsa alametten hali veya
darb va nak~l karl~lk olup MUslUmanlara ml, gay·
rimUslimlere mi, aidiyetl anla~J1amlyan gomUIU
meskOkat ve _saire.
kepade-ke$
yeni
~)c;)~) (f. b.' i.)
okc;uluga
ba~"yan.
kepan
jt....J'"'
(f. i.) : bOyUk terazi, ka·
pan. [Arapc;asl : "kabban" dlr].
kepenek
o~\);...
w
j\..f"
(f. s.)
kerahet
(a. i.) : 1. igrenme,
tiksinme. (bkz
kerh 1). 2. istemiyerek, bask, ila
yapma. Ma-al.kerahe :' igrenerek, tiksinerek, iste.
miye istemiye. 3. [~er'i Istllah olarakl bir hal in,
bir hareketin sarih ve kat'i $ekilde degil, delalet
sOretiyle men'olunmasl.
kerahet·i tahrimiyye : harama
yakm kerahet.
[GUne$'in tulO, zeval ve grub vakitlerine yakm na·
maz kdmak gibr].
d;,J""'
7
kerahet·i tenzihiyye : helala yakm kerahet. [teo
miz 'su varken kedi artlgl olan su ile abdest almak
gibi]. (Kerahet dehildigi zaman ilk hatlra gelen
kerahet-i' tahrimiyye'dir).
kerahiyyet
(a. L). (bkz
kerahet).
keraih
(a. i. kerihe'nin c.)
(f. i.) : c;obanlarm
I
ig.
rent;' $eyler, nefret edileeek ~eyler.
keraim
(a. i. kerime'nin c.).
(bkz : kerime).
keraker
.,))\..f"
(f. i.)
1. karga. (.bkz :
, gurab, zag). 2. kuzgun.
keramend
...l:A\,;) (f.s.): laYlk, mun8sip,
uygun. (bkz : berea, c;espan,
keramet
.:,..olf
~ayeste).
(a.i. e. : keramat) :
1. kerem, bagl$. ·(bkz ': ihsan, lutf). -2. ikram,
ag,rlama. 3. velilerin IUzOmu anmda gosterdikleri
fevkalade hal. 4. ermi$c;esine yap,lan i~, hareket
vaya soylenen soz, fikir. Sahib·i keramet : keramet
gostermi~ kimse.
keramet·i ma'rifet : bilgi kerametleri.
keran, kerane
giydigi, kolsuz, diki$siz, kec;eden ·dovUlerek. yap"·
ml~ giyeeek.
F.39
kerad, kerade
(a. I.) : c;opc;ii, sUpUrU.
kennas
kenz
(a.i. kirl;>as'm e.)
kuma~lar.
eski, Ylrt,k elbise.
kenisa, kenise
keniz
bezler;
cb'\f ' j \ f (f.
i.) : kenaI',
ue, kIY', Bi·keran : kenarslz, uc;suz bucakslz k.y'SIZ.
keran ta keran
bir uc;tan bir uea
609
kerarls
\fI.).I.f'
keraris
(a. i. kOrrase'nin c.) :
elyazmasl kitaplarm sekiz sahifeden
formalarl.
ibaret olan
(f. i.): kereste.
keraste
keraviya, keraviye
"':...'1)·... , ~..'I)·.. (f.
i.) bot.
karaman kimyonu.
kerb·
~.?
kOrub)
tasa, kay-
(a. h. i.) ; Irak'da
Kerbela
imam HOseyn'in ~ehidedildi~i ve tOrbesinin bulundugu yer.
kerefs
~.f'
kerem
i.J
(a. i.) : kereviz.
(a. f. b. s.
kerem·guster
kerem sahibi, comert. (bkz
kerem.gusteran
(a. f. b. s.
kerem·guster'in c.)
elia~Ik olanlar.
kerem sahipleri, comertler,
kerem.gusterine
""\~.J
<oS
)-,--':',4.J
(a. f. b..i.)
kerenay, kerre.nay
(f. i.) : eskiden kullandan bir
J'..rs"
kerev
~e$it
nefesli saz.
oromce~.
(f. i.) :
(bkz:
)ls::.,4.J
.( a. i. ) : 1. igrenme, tik-
kerh
sinme, hO$lanmama.
het I, 2).
b. i".) :
2.
:i:orlama.
(bkz : kerA-
(a. zf.) : 1.
kerhen
igren~·
rek. 2. istemiyerek, hO$lanmlyarak, zorla; zorS. ki. Tav'an ve kerhen": ister istemez.
kerl
ISf
(f. i.) : 1. orOmcek agl.
2. saglrllk.
IS.?
kerili
keremgOsterlik, comertlik, ela~lkllgl. (bkz : kerem-karl) .
(a. i.) : kazma [k].
"'..J
(a. s. kerh'den. ) : 1. ig·
rene;:; e;:irkin. Savt-. kerih : c;:irkin ses.
kerih.ul·manxar : gorUnU$O c;:irkin ve igrenc;:. 2.
pis kokan. Rayiha.i kerihe : pis koku.
kerih.un.nefes : nefesi, agzl
"kerlhe"].
kokan.
[mOen.
(a. f. b. s.) : ke-
rem eden, IOtfeden, elia~lk olan, bagl~lIyan, ca··
mert, verimli. (bkz : kerem·perver, sahl).
(a. f. zf.):
keremkarcasJna, kerem sahibine yakl~acak sOret·
te, elaC;:lklJgl ile, comertlikle. (bkz : kerem-perverane).
(a. f. b. i.) :
keremkarlJk. (bkz : kerem, keremgUsterl, keremperverl ).
610
(a. f. zf.)
keremperveriik, kerem. sahibi olma, elac;:rkIIQI, comertlik, verimlilik.(bkz : kerem·gUsterl, kerem-karl}.
keri
(a. f.
kerem·gusteri
kerem·kari
",,'\)-,--':'.4.J
kerem·perverane
kerem sahibine yakl$acak surette, elaC;:lkIIQiyle, cOmertlikle; verimlilikle. (bkz : kerem·karane).
(a. f.. zf.)
ela~Ikh~iyle.
kerem·karane
(a. f. b.
ankebOt, ankOt).
$i~.
kerem-gOsteran)
mOkrim}.
.J
s.) : kerem eden, IOtfeden, elia~lk olan, bagl~ll
yan, comert, verimli. (bkz : kerem·kar, sahl).
(a. i.) : 1. asalet, asillik,
. soyluluk. 2. comertlik, ela~lkll!:1l, IOtuf, ba!:1I~, bah-
kerem·kar
)..'';:;'.4
kerem .perveri
(a. i. c.
gl, gam, keder·.
comertlikle,
kererrt·perver
kerihe
<lr .;)
(a. i. c.
keraih)
rene;:, nefret ecfilecek $ey.
kerim
(...)-)
(a. s. kerem'den .. c. :
I
kiram, kUrema) : 1. kerem sahibi, comert, verim·
cil. 2. ulu, bOyOk. Allah kerim : Allah bOyOkttir,
Allah kerem sahibidir, Allah verir.Kur'in-. Kerim
(Ulu kitap) : Kur'an. 3. i~ erkek ad.. [mUen.
"kerlme"]. .
kerim·ane
",·l-"•.))
(a. zf.) : kerlm olan,
kerem sahibine yakl$lr sOrette, kerimce.
ked
'lC"...J-)
kerime
(a. L c. : keraim) : 1.
ayet. 2. klz evlad. [" ma hdum" kar~dlgl]. 3. klz
adl.
kerime·i tarih : tarihin klZI, mec:. yurt.
(a. L c. : kUrO~) : i$kenbe.
keri!i
(f. L) : yagmur -ku-
kerkem
~agl,
adyende, kavs-i kuzah).
elegimsagma. (bkz
~)
kerkes
JG'
i'f
kerkuz
kerm
~ubugu,
(a. L) : zool. akbaba.
(f. L) : delil, alamet, i$aret.
ke's·i kesir.ul·vureykat: bot. c;ok' yaprakll c;anak.
ke's·i vahid-ul.vureykat : bot. tek yapra kll c;a·
nak.
kes
4.!"')
(f. L c. : kesan) : kimse, ki-
$L (bkz
$ahs). Bi-kes : kimsesiz. Hi~·kes : hie;
kimse. Na-kes : 1) alc;ak; ad!; 2) nekes, pinti,
cimri. (I::ikz' : bahlf). Her-kes : her kimse,her
ki~ii her ~ahls; her kim olursa olsun.
kes-i bi-kesan : kimsesizlerin yardimcisf.
~LS
kesad
aC;lk ve berrak olmaYI$. 2. kir, pislik.
'asma; bag kUtUgU. (bkz : tak).
.,:jL0'""
kesafet
(a. L) : bir. $eyden vazgec;tikten sonra tekrar ona, 0 i$e yonelme.,
kerr u fer: sava$ta, bir arallk geriledikten veya geriler gibi gorUndUkten sonra tekrarsaldlrma.
(a: s. kerr'den.) : sa·
kerrar
va$ta done done saldlran. Hayder.i kerrar (done
don_e saldlran arslan) : Hz. Al1'nin lakabl.
(a.
kerrat
L kerre'nin c.)
kerreler, defalar, kezler.
kerrat cedveli : mat. * <;:arplnl tablosu.
(a. L c. : kerrat)
kez.
. kesafet-i nufus :
lugu.
(a. i.)
sabah ve ak·
~am.
J.J...J)
kerl/bi \
(a. L c.
kerObiyyOn)
(a. f. kerObi'-
jl_)
kesan
insana
ke's
(a. L kerObi'nin
(a; i. c. : kasat, kUOs) :
1. ic;i dolu kap, c;anak. 2. kadeh, bardak. 3. $arap
dolu bardak; bir bardak $arap. 4. bot. <;:anak, c;ic;egin en dl$lnda bulunan ye$i1 yapraklarln topu.
kimse-
(f. zf.) : kese,
ki~iye,
1o.J-J
(a. L) : 1.
c;all~lp kazanma.
kesb·i kudret : kudret kazanma.
l.J-)
(a. L) : gev$eklik, tenbel·
lik, uyu$ukluk.
--.A_)
(a. L) : 1.
1~IQInI
kesme.
[GUne~, Ay]. 2. gorUnmezolma.
ke'si
t)
i. kes'in c. )
bir sOrette, kesc;e, insanca, ki$ice.
en yakln melekler. (bkz : kerObiyan).
....1""
tenbellik,
kesb-i servet : para kazanma. 2. edinme,. peydahlama, kazanma.
kesf
c.) : Allah'a
(f.
<l>'lS
yakf~lr
nin c.). (bkz : kerObiyyOn).
kerubiyyun
(a. L)
fer, ki~i1er, insanlar.
kesel
jL:-. J...J-)
1. slkllk,
nUfus kalaballQf, nUfus c;ok-
.:.JLS"
kesalet
meleklerin bUyUgU, bUyUk melek.
kerObiyan
:
uyu$ukluk, U$enme.
kesb
kerretan
(a. L)
tokluk. 2. fiz. kaballk, koyuluk, kallnllk, yogunluk. fro densite. 3. saydam ($effaf) olmama 4.
kalaballk, c;okluk.
kesane
kerre
all!;lVeri$te
(a. L) : 1. bulanrklik,
kesafet ,
(a. L c. : kUrOm) : UzUm
1:
(a. L) :
durgunluk, sUrUmsUzlUk. 2. yokluk, kltllk. (bkz:.
fl kdan, kaht, nedret ).
cS"
t)
(a. s. ke's'den.) : 1. ka-
dehle, bardakla, c;anakla i1g iii, onlara benzer. 2.
bot. c;anaksl.
(f. i.)
bir kimse.
611
(a. s.) : gel;mez, stirtim-
kesid
'SUz, aranm~z; her ~eyin a~aglsl. (bkz : kasid).
u~)
kesif
(a. s. kesMet'den:') : 1.
slk, tok. 2. kalm, kaba, yogun. 3. ~effaf (saydam)
olmlyan. 4. koyu:
kesir
4
(a. s; kesret'deh.) : 1. c;ok,
C;ok olan, bol. (bkz
kasir).
kesir·iil·ahbab : bildikleri, tanldlklan l;ok olan.
kesir-iil·evlad :. l;ocuklan <;:ok olan.
kesir·iil.ezhar : <;:il;ekleri l;ok olan nebaL
kesir·iil.lyal : aile efradl kalaballk olan. 2.slk
olan, <;:ok defa olan.
kesir-iil-mal : mall l;ok, bol olan.
kesir·U1-vuku' ': c;ok ve sik vukuu' bulan.
(a. s.) .:
kesir
kJrllml~.
(a. s.) :' gev~ek, tenber,
1<:eslan
kesret:i miivaneset: tilfet ve Unsiyet c;oklugu.
.r-"')
(a. i.
C.
kUs.Or)
1. klr-
ma, klnlma, paralama.
kesr·j hatlr": hatlr klrma.
kesr·j !?eref : ~eref klrma. 2. bozma, halel getirme. 3. a. gr. bir harfin esre'j okunmasi. 4. mat.
kesir.
kesr·i adi : moat. bayagr kesir.
kesr·j a'!?ari : m.at. * ondallk kesir.
kesr·i basit : mat.basit kesir, sOreti (* pay'r)
mahrecinden (* paydaslOdan) kti<;:Uk kesir : 2/5
gibi.
kesr·j munzam : vergi veyaresme belirli bir
oll;~de yaprlan ilave.
kesr·i miirekkeb : mat. * birle~ik kesir, mahreci
(paydasl), sOretinden (paY'lOdan) ktil;tik kesir :
5/4 gibi. .5. anat. kemik kJrllmasl.
kesre
1:1
J--:J
okutan hareke.
kesre-i hafife
gibi.
kesre·i sakile
gibi.
4.S.r-) (a. s.)
kesri
~.J-)
kesub
kesret·
.gr.
.;:.;;"')
I
sesi veren hareke : krl
(a. i.) : 1. l;ok!uk, bol-
luk, ziyadelik.
kesret·i .nukud : para c;oklugu. 2. tas. kalabaIlk. Cem'-j kesret. a. gr. dokuzdan ziyade sayr ic;in
kullanrlan cemi' slygasl, * kipi.· [zlddl : "killet"
dir ].
612
kesirle ilgil i.
l;ok kesbeden, l;ok
(a. s.)
kazanan.
J) -
.ke!?
(f.
S. C.
ke~an):
:
c;eken, c;e.
kici. Afyon-ke!; :afyon l;eken. Cefa-ke~ :. cefa c;e.
ken. DiJ.ke!;
gontil l;eken. Sim.ke!; : slrma j~lf.
yen .. gibi.
ke~ake~
(f. i.) : 1. l;eki$-
me, mtinaka~a. 2. iki ki$inin, bir $eyi birer ucun·
dan tutup her birinin kendine dogru ~ekmesi. 3.
pehlivanlarm birbiriyle sava$masl. 4.' gam, keder, tasa, kaygl. 5. felaket.
ke~an
j~)
jl~
ke$an
(f.
Mjhnet.ke~an
ke~'in
S.
c.) : c;eken-
: mihnet c;ekenler.
.(f. s.) : l;eken, l;ekerek.'
Ke~an
ber ke~an : zorla, l;eke c;eke stirtikliye sO. rtikliye gotOrerek.
ke~an ke$an Jl~_) Jl..:-..} (f. zf.)
zaria,
stirtikliye sOrtikliye,c;eke l;eke gotOrerek.
ke$averz
(f. i.): 1.. ekin-
ci. (bkz : falih). 2. ekinlik.
ke~ef
u.:.S'
.ke$ende
(f. i.)
kaplumbaga.
I:I"~)-
ci, l;eken. Mihnet-ke$ende
, tahammil" dayanan.
(f. 5.) : 1. c;ekimihnet l;eken. 2. mti-
(a. i.
(a. i.) : gr. esre, harfi i
gr. i. sesi veren hareke : kim
(a. i.) : fels. c;okc;uluk,
fro pluralisme.
ler, c;ekiciler.
kesr
4..;-;"')
kesretiyye
C.
ke~fjyyat)
:
: 1.
ac;ma, meydana C;;lkarma. 2. gizli bir $eyi burma.
.3.. bir srm ogren me. 4. bir ~eyin olacagml oncedenanlama. 5. Allah tarafmdan ilham olunma. 6.
bir yapr il;in harcanacak paranm a~agl yukarl hesaplanmasl. 7. [ask. dti$manm durumunu anlamak
Uzere gonderilen erlere" ke~if kC?lu" denilir].
ke$fi, kelif1vye
mensup,
ke~jfle
ke$fiyyat
4.~) ~ ~
(a. s.) : ke$fo
ilgili.
.;:.;L..i..:..)
,(a. i.
ke$ifler, bulup ..meydana C;lkanlan
ke~f'in
~eyler.
c.)
ketif
(f. s. ve L) : 1. ~ekil~
ke~ide
mi~,
c;:ekili~. 2. tartilml~. 3. tertibedilmi~, dizil4. yazilml~. 5. eski yazlda bazl harflerin Gzerine c;:ekilen c;:izgi; sin, ~m, vav.. gibi kuyruklu
uzantill harflerin yazlda mahsus sOrette c;;ekilmesi:
"kaf'ln ke$idesi Quzel olmu$tu .."
mi~.
ke~ide·kamet ..:,..4\:)
o..t:.:.J ("ka"
uzun okunur.
f. a. b. s.) : uzun boylu.
ke~ide·rO
[y]
~J..:.~)
J)
(f. a. s.) :
uzun yuzlu, surahi yuzlU.
ke~i~
J-~:f'
papazlar,
karaba~lar;
(f. i. c. :
ke$i~an)
: papaz,
ke~i~'in
c.l :
kilise papazian. (bkz : ruh-
(f. b. \.) :.
ke~i~·hane
..;.1_~ (a.'
L)
:
ke~kek, unla
1.
...J.,(:;S'
(f. L) : 1.
ke~kUI,
[eski-
den]
dervi~lel'il1 veya
dilencilerin . kullandlQl,
Hindistan cevizi kabugundan veya abanozdan yapilml~ dilenci c;:anagl. 2. UstU,
dovUlmG$ fll1dik,
flstlk ve rendelenmi$ Hindistan cevizi gibi $eyler.
Ie sUslenmi$ olan bir c;;e~it sut tatllsl, ke~kGI·i fukara.
ke:~k61.i fukar~. (bkz : ke~kUI:!).
ke~meke~
(f. b. L)
1.
~eki$me.
kavga; mucadele.2. kararslzllk.
kC$ni
keg.elf
(f. b. L)
gemicilik, kaptanllk.
ke~ti-gah
A
w
I;:::::."
~,.....
l>-...-....J
I.
(f. b. L)
ke~ti·ger
Jr:..~
(f. b. s.)·: gemi
(f. b. s. c.
ke~ti·ni~in
: gernide oturan, gemidebulunan.
ke$ti~ni~inanj~ ~(f. b.
s.
ke~ti-ni~in'ln
c.) : gem ide oturanlar, gemide bulunanlar.·
(a. i. ketibe'nin c.)
ketaib
askerler, alaylar, birlikler.
beraber c1ovulmu~ et ve bugdaydan yapJlan ve or·
taslna klzdlnlml$ vag d6kUlen bir yemek. 2. yogurt kurusu, ke~, kurut.
ke~kOI
nahuda, rub-
J ·L..i.:.J
..
ke~ti.bani
ke~ti-ni~inan)
(bkz : rahib).
manastlr, kilise.
k9~k
mici, gemi sUvarisi, kaptan. (bkz
ban).
.
yapan, gemi tamir eden, [kimse].
(f. L
b~n ).
(f. b. i.) : ge-
gemilerin barlndlQI yer, Iiman.
[~]
karaba~,kilise papazl.
j~¥
ke$ti.ban
J-~
...Jl.:f'
ketb
ketb
ij'
......: . )
ketebe
4_":")
(a. i. katib'in c.) : katipler.
(a. fi.) : 1. eski-
ketebehO
clen "onu, o· $eyi yazdI" manasll1a, levhalann altlna isimle birlikte yazllan bir tabir.
ketebehO Sami : Sami yazdi .. gibi. 2. [eskiden]
hattatlrk icazeti : falan kimse "ketebehO" aldl .•
gibi.
(a. L) : kefiyye, Arap·
ketfiyye
lann. -omuzlannl dahi 6rtmek
sardlklan ortU.
ketibe
c;:ok ke$feden, edici, gizli bit $eyi meydana C;:lkaran. 2. slrlan c;:ozen. 3. i. [eskiden] ke$if kolu.
4. i. [eskiden] izcL 5. me$hur bir tefsir.
~ahrir).
ketebe·i aklam : kalemkatipleri.
(f. i.) : orman; koruluk.
(a. s. ke$f'den.) : 1.
(a. i.) : yazma. (bkz :
tahrir ~tmek : yazmak.
(a. i. c.
. Uzere- bailanna
ketaib)
as-
ker, alay, birlik.
ketibe·p~rver
)JJ..
~)
(a. f. b.s.) :
(f. i.) : gemi. (bkz : sefine).
asker yeti~tiren, askeri koruyan ve seven. Piidi$ah'l ketibe.perver : askeri himaye eden, koruyan,
asker yeti~tiren padi~ah.
(gam gemisi). : [bu] DUnya.
: Hz. NOh'un, tOfandan kurtulmak
Uzere yaptlQI ve ic;:ine her canlldan birer c;ift aldl.:]1 gemi.
(a. L c.: ektaf) : 1. omuz. 2. anat. omuz kUregi, kUrek kemiQi, fro omoplate.
ke$t1
ke~ti·i gam
ke~ti·i NOh
.s~)
ketif, kitf, ketef
~,-.A.:.f'",.....A.:.S"
611
ketm
(a. i.) :' 1. bir sozU, bir haberi, bir slrn saklama, gizli tutma.
ketm-i ,adem : Allah'ln ruh ve cisim alemJerini
yaratmayl istedigi zaman bUtUn mahlOklann i1ki
olan eevher-i ahzar'm ~Iktlgl yer.
ketm-i esrar : sirjan saklama. 2. gostermeme.
ketm-i niifOs : kendirii gostermeme.
0l:...)
kettan
s~
(a.
kevme
(a. i.)
J;f'
ekvd~)
: 1. olma.
f~sad
~; ;f'
kevneyn
(a. i. e.) : 1. eisma-
* ev-
(a. i. e.)
kevniyyat
renbilim" kozmoloji, fro cosmologie.
kevabis
{a. i. kebise'nin e.}.
kevr
2.
JAllj)
{a. i. kahil'in e.}. (bkz
I,.....)
'"'
......cl)
.
j
(a. i. kaib'in e.)
to·
kevakib
{a. L kevkeb'in c.}
vlldlzlar. (bkz : niicOm).
(a. f. b. L)
8str. miineecim.
/;f'
S
(f. zf.) : ne zaman, ne vakit.
fa be-key veya Takey : ne zamana kadar.
key
0,);f'
(f. s.)
~) (a.
ahmak, dii$ii'ncesiz.
i. e.
kevSkib) : yd-
(a. i.) : 1. maddi ve mane-
vi <;okluk; kafabahk nesi!. 2. Cennet~te bir havuzun adl. 3. Kur'an-r Kerim'in 108
inci sOresi.
-Ab-, keyser : keyser suyu. $erab-I keyser : keyser
~arabl. 4. kadln adl.
key
U"'~ ~IJ)
(a. i.) : geminin klC; ta-
J
rafl.
keyser
kevaib-i enciim : astr. yediQir, BUyiikaYI'YI meydana' getiren yedi YlldlZ.
: c;okluktan
sonra yokluk.
kevsel
mureuk memeli klzlar. {bkz : nevahid}.
(a. i.) : 1. sank sarma.
)J)
~okluk, bolluk. EI-havrii ve-I-kevr
kShil ).
kevkeb
(a. i. e. :
ni ve rOhani alem. 2. dUnya ve ahiret. Seyyid.ijl-kevneyn (iki eihanm Ulu'su, Efendisi) : Hz. Muhammed.
ketOm-
{bkz : kebise}.
kevden
katl~ma<;,
'kevn ij meksn : varllk, kainat.
Il,Ik, aglz slklhgl.
kevakib-$inas
fels. *
(a. i.)
sn-
ket9m kimseye, her~eyi sakllyana. agzr slkr olana
sOrette.
kevaib
J)
kevn ij fessd : olma ve bozulma.
ketm'den.)
vakl~lr
kevahil
<L.G
keYn
(a. f. b. zf.) :
ketOmiyyet
yddlza aid, yd.
kUme, fro agregat.
sakllyan, her~eyi sakllyan, agzl slkf.
ketull1-ane
(a. s.)
2. var olma, varllk, vUeut. Alem-i kevn ii
dUnya.
(a. i.) : bot. keten.
ketOm
->.) 5)
kevkebi
dda i1gili.
{f. i. c. : keyan} : bUyUk hU-
kUmdar, padi~ah, eski Aeem ~ahlarmdan ikihci tao
bakada bulunanlarlnln adlarmm ba~lna getirilirdi.
Key-husrev, Key-k_ubad, Key-kivus.. gibi.
dlz. (5kz : ahter, necm, sitare).
keysn
kevkeb·j derri : parlak yrldlz.
bUyUk hUkUmdarlar,
(f. i. key'in c.) : keyler,
~ahlar.
kevkeb·iiJ-hadid : demir panltlsr.
kevkebe
~);f'
keysni
(a. i.)
1. gokteki
(f. s.)
key'e, bUyO_k
hOkOmdara mahsus, onunJa ilgili.
Vildlz. 2. sUva'ri 'alaYI.
kevkebe
tana.
614
4!"";f'
(f. i. e.)
(f. i.)
gosteri~,
tan-
: Key'-
lerin soyundan olanlar, eski Iran ~ahlan, Iran'm
AhemenitJer ai/esi.
kezim
(a. L)
keyd
hile, eyun, dala-
parlak yJldlzdan miJte$ekkii bir bur~, lit. Cepheus,
Fr. Cephee.
vere, delap.
\
keyf
keylJ-:'
4
(a. i.) : 1. saghk, afiyet. 2.
hO$lanma, memnunluk. 3. gonul a~lkhgl. 4. ne$'e;
hafif sarho$luk. 5. arzu, heves, istek. 6. miza~,
tabiat.
(a.zf.)
keyfe
her nas". (bkz:
keyfe-ma}.
keyfe.ma
(a. if.)
her nas".
ye~a'
(a.
21.)
(a. zf.) :
keyfe mettefak
,j·t'·
(f. L)
>
1. kar$IIJk. 2.
-mukafat "eya mudizat.
d....ci.S"'..J!'
keyfi, keyfiyye
(a. s.) :
keyfe, arzuya, iste~e bag"; bir kanuna, bir usOle,
bir duzene ba~IJolmlyan id&re-i keyfiyye : keyfe
gore edilen idare. Muimele-i keyfiyye : keyfe gOre
yap"an muamele.
keys
(a. L)
~ L...ci.S
r"
.::..-j..
(a. L keyfiyyet'in
varolma,
(a. L) : zeka, anlaYI$,
(a. L) : zool. (bkz:
0'~)
keyvan
keyy
S
keyyal
JL!'
(f. L)
astr. Zuhal
gr. erkeklik ve di$ilik,
(a. L) : daglama
(a. s.) : kileci, kile ile
ol~en [kimse].
<LJ l5"
keyyiliyye
(a. i.) : 1. kileci·
nin aldlgl ucret. 2. tas. [bUyOk k ile] sofiyenin bO~
ytiklerinden Ahmed-(i'Nofai tarafrndan kurulmu$
olan Rufai' tar/katl kollanndan birinin adl. (kurucu~uF: Keyyal-Ur-Rufai adiyle me$hur ~eyh. is.
mail Keyyali'dlr].
keyyis
(a. i. c. : ,keyfiy-
yat) : 1. * nitelik. 2. bir $eyin iyi veya kotO 01maSI dheti. 3. gr. bir ismin miJzekker veya muennes olmasl hali. 4. bir hadisenin ge~i$i. 5. madde,
husus; i$.
keyfiyyet ve kemmiyyet
piufretlik ve cemi'lik.
If'~
keysiyye
c.). (bkz : keyfiyyet).
keyfiyyet
.::..i y..f'
key.nunet
(SatUrn'> qezegenl. fro Saturne.
nas" rastgel irse, hangisi olursa.
keyfiyyat
(a. s.), : kile i1~ ol~Olen
keyli
[$eyler].
kisiyye).
nasll isterse, istedim gibi.
keyfer
ol~ek.
varltk. (bkz: sayrOret).
(bkz: keyfe).
keyfe ma
1. olc;me.
(a. L c. : ekyal)
2. kile, tahll, hubObat olc;usu,
~
(a. s.) : 1. kiyasetll,
akJlIJ, anlaYI$II, kavraYI$Ir. 2. ince, zarif. [mOen.:
"keyyise].
kezi
I..L)
(a. e.)
boyle; boylece; bu
da i::iyle.
kezibir
..1. , J-)
(a. i. kOzbere'nin c.)
asmaclklar.
keyhan
Key·husrev
jl-r:) , (f. i.) : Ptinya.
J.r-~
kezalik
(f. h. i.) : Keykavus'un
(a. e.)
keza, bu;
bu da oyle,
torunu, Siyavu!i'unoglu olan me$hur hukumdar.
kezBz, kezizet
Keykavus
(f. h. L) :
.:,.1.Uiz.) ,1lli)
(a. i.) :
hek. soJuk alamlyacak derecede m/de d~lgunlu~u.
1. Keyaniyan'rn ikinci oadi$ahl olup Keykubad'm
torunu 'Ie halefidir. 2. i. astr. seman," kuzey ya- -.!
kezim
rim kiJresinde bulunan ve Ktic;tikaYI ile Kugu burc;Ian arasrnda Tanin burcunun dirsegi hizasrnda tiC;
sini yenen.
~
(a.s.): klzgrnltgrnl, ofke-
615
kezm
~
kezm
klZglnlJgl, ofkeYi yenme.
~ JD
ke£ub
~ok
(11. i.)
(a. s.) : pek yalancl,
" Jz-~
klbti
(a. i. c. : kabati'): 1.
klb1: soyundan, ~ingene. (bkz
<;ingena i1e ilgili.
yalan soyliyen.
(a.
(a. s. kizb'den.)
kezzab
~ingeneler.
~ok yalan soyliyen, pek yaianci.
l..JL;
(a. i. kubbe'nin c.) : te-
pesi yanm kOre ~eklinde olan bina damlarl. Nijh
klbSb (dokuz kubbe) :" gokyOzO. (bkz : kubeb).
klbtl'nin c.)
(bkz : kabatl1 ).
kldem
kezzab-I bi hidb : utanmaz yaianci. 2. i. kim.
asit nitrik (HNOa ).
klbSb·
klbtiyan). 2. s.
1"...1.-9
(a. i.) : 1. kadlm olma, es-
kilik, bir i~te eskilik. 2. zamanca, me'mOriyet<;e,
rOtbece eskilik. 3. ba~langlcl olmlyacak kadar eski,fik. ["kldem", Allah'in as 11 slfatlarrndandlr].
"'LA-""",::
kldemen
dem yoliyle,
(a .. i:f .) : k I demce, k I-
eskilik~e.
klbab-ijl-aktSb : Mevlana'nln tOrbesi.
(a. s.-)
kldemi
klbSh
C L;.9
(a. s. kablh'in c.) : kablhler,
eskilikle ilgili
olan [rOtbe ve me'mOriyette].
<;irkinler.
(a. i. c. :
kldr, kldre
klbSI
(a. i.)
kudOr) : <;omlek.
yazIYI-].
(a. i.) :,1. kendis.ine uyup
klbSle
<\I L;
gurtma san'atl.
kibei ' J-~
(a. i.) : ebelik,
~ocuk
do-
(a. i.) : taraf, van, yon.
(bkz : canib, cihet). Min klbel-ir-'RahmSn : Allah
tarafmdan. (bkz : min taraf-illah).
klbel-i
~er'-i
!jeriften: !?eriat tarafmdan.
(a. i.) : 1. namaza ba$-
larken yonel inen taraf; Mekke taraf•. 2. (bize na~aren) cenup tarafl
(gtiney). 3. gtineyden esen
rOzgar. 4. darllkta ba!?vurulan kapl.
klblet-ijl-hicit : hacetlerin husOli niyaziyle yonelinen makam.
ardrndan g:dilecek kimse. 2. bir slnlfln veya toplulugun ba!?lnda olan kimse.
kldvet-iil-hiikema : hikmet erbablnln tabl olup
boyun egdikleri kimse.
"
kldvet-iH-ulema : alimlerin tabi olup boyun egdikleri kimse.
kldvet-U1-iimera : emirlerin, bevlerin tabl olup
boyun egdikleri kimse. [kelime : "Kadve i ' ve"kud. ve" !?eklinde de kullandlr].
klfar
)U
(a. i. c. : akhaf, kuhOf) : hek.
beynin, i~inde bulundugu kafa\ kemigi, kcifatas•.
klbleyi, cenObu (gOneyi) gosteren alet, pusula.
~~
(a. i. c.) : "iki
klble" : Beyt~i
Muazzam i1e KudOs'teki Beyt-i
Makdis. Mescid-i zu klbleteyn
iki klbleli mesch.
IO klbleteyn : iki ,klbleli.
klbt
Ii halkl.
616
(a. i. kal'e'nin c.). : kaleler, surlar.
(a. f. b. i.)
klbleteyn
~oller,
susuz yerler.
(a. f. b. i.) ,:'klblenin
bulundugu semt.
(a. i. kafr'm c.)
(a. i.)
Mlslr'ln eski, yer-
kda-I erbaa
"d6rt kale" [eskiden] Anadolu va
Rumeli Kavaklariyle YO~a va Telli Tabya hakkmda
kullanllan bir tabir.
kdi-. hikani ("ka" uzun okunur) : hakan kaleleri.
klls-I rasine : saglam kaleler.
(a. i.) :- yelken.
kJlide
gerdanhk; akarsu.
(a. i. c. : kalaid)
(a. i.) : kalafat, gemi
kalafatlama, gemi ziftleme usul ve san'atl.
,.::...U
(a. L) : 1. azllk. [zlddl
kesretl 2. kltllk. (bkz : nedret). Cem'-i killet
a. gr. tUrlU vezinlerde cemileri olan isimlerin, bu
cemilerinden dokuzdan ~~agl mahsus olanlar;.
killet..i nukud ("ka" uzun okunur) : para darIIgl.
J~ JJ~
kil;ij kal
meysir). rkelimenin
"kumar" yaygrndlr l
(j
(a. i,)
asll "klmar" oldugu halde,
kumar"baz). [kelimenin asll "klmar-baz" oldugu
halde "kumar-baz" yaygrndlr l
(bkz : kumar-hane). [kelimenin asll "klmar-hane"
oldugu halde, "kumar-hane" yaygrndlr l
~L -L.:i
J\-,_9
Icmnab
(a~ L)
ktran-t sa'deyn (sa'd-i klran) : VenUs (ZUhre)
i1e Jupiter (MU!}teri) in aynl burc;:ta birbirine yak.
la!}masl. rkutluluk isareti saydlrl Sahib-ktran :
c;:ok talihli, c;:ok kuvvetli hukOmdar).
ortU; ba~ortUsu;
(a. L c.
kanadil ). (bkz:
(a. L). (bkz : kirat).
"';
L:9
(a. i.) : kanara, mezbaha.
,,:-,:-.9 (a. L)
ktntar
krnap, ince skim.
(a. i. c. : kanatir).
(bkz ; kantar).
klraat
(a. i. c. : klranilt) : 1-
yaklnllk. (bkz : mukarenet). 2. iki seVin birle~
mesi. 3. astr. seyyare (* gezegen) lerden ikisinin
bir burc;:ta birlesmesL
kandil).
ktnnare
va
klran-t nahseyn (nahs-i klran) : astr. Mars
(Merih) i1e SatUrn (Zuhal) On aynl burc;:ta birbirine yaklasmasl. [kutsuzluk isareti saYllIr].
yasmak; pe<;e. (bkz : nikab).
ktnd.1
(f. i.) : 1848 den 1927
. (a. L) : sargl, ortU; sarrlacak bez.
k t n a ' t L;j
J 1;9'
kadar iran'da kullandan bir gumO!} para. [1 1/4
dolar degerindeolup i 0 klran 1 tomal1 ederdi].
klran
(a. f. b. L).
~~ \.} ( a. L) : kirallik. [yan.;
II!}. ve uydurma bir kelime olmakla beraber kullanllml~ ve kullandmaktadlr] .
klran
(a. f. b. L). (bkz :
klmar-hane
:krll~veblc;ak klnl.
gO).
( a. L). (bkz : kumar,
j4}-~
ktmar·bb
gUft
ktraliyyet
)l-~
klmar
("ka" uzun
'dedikodu. (bkz
okunur. a. b. L)
tavrl takrnmakslzrn- mevzOu ses ve i~aretle canlan.
dlrma. Mantlki klrliat : ed. acele etmiyerek, fakat
yazl i~aretlerine dikkat ederek, yani virgUllerde
biraz, noktalI virgUllerde biraz daha durmak, ~a~
ma ve sualleri anlatmak, konu~malarda konu~an
larm sozlerini aYlrmak -sOretiyleokuma. Mihaniki
ktraat : kelimeleri, terkipleri do~ru telaffuz etmekle beraher, ezber dersi dinletircesine ve makine gibi saldlr saldlr okuma. 2. namazm rUkOnlerinden olmak Ozere Kur'an'dan muayyen parc;:aIan okuma farizasl.
...::..i \.}
(a. L) : .1. okuma; de-
vamll ve duzgun okuma. (bkz : handen). ilm-i
ktraat : Kur'an'rn usOI ve kaidesine gore okunmaSl.
klraat-i seb'a : Kur'an-i Kerim'in yedi tOriO okutarzl. (bkz : rivayet-i asere).
nu~
klraat-i Astm : bu yedi tarz araslnda yayglll
olanl. Bedii klraat : ed. mantlki klraat sartlarllla
riayet ettikten baska rikkat mevkiinde sesini in·
yukseltme-acemi aktor
dirme, ~iddet makamrnda
(a. i.) : klrat, !}er'isi,
kirat
orta bOyuklUkte bes arpa aglrllgrnda olan ve kuyumcular arasrnda kullandan miskal,n yirmi dortte.
biri kadar bir aqlrlIk ol~UsU.
klrat-t orfi : r eskiden] bazl fukahantn beyanllla
gore bes, bazrlarrnln beyanrna gore de dort mutavassUt arpa aglrlIgmdan ibarettir. Bu fark belde..
lere veya orfUn tebeddUlUne mUstenittir.
ktrat-I ser'i : [eskiden] bes adet mutavasslt arpa aglrlIglndan ibarettir.. Hafif tartrlar mlkyasa-·
tllldan o!up elmasve cevahir gibi klymetli esya
.. /
tartdmaslllda kullanrllr.
klrba
~.J"9
(a.L c. : kurubat) : 1.
[evvelce] sakalarlll kullandl91, ince koseleden veya
deriden yapdml!} su kabl, saka tulumu. 2. hek.
<;ocuklarda karrn !}ismesi.
611
(a. i. c. : akrad, klrede, kurOd) :maymun.
klrede
~.)..... i
(a.
i.
c/'}
If.lk)
klsm
( a. 'i. c. : karatis)
1.
<l:-'lk.. . i
r.
klsmen
~... lk)
(a. i.)
la yapdan muameleler; kaglt i!?leri.
klrvan
jIJ..~
(bkz : karban),
batl.
kl~zam
2~
(a. i.} :1.kervan, kafile.
qUnyanm
r'j)
~araflarf,.
dogu ve
(a. i)
kaldlnm
sac;ma. sap~soz soyliyen. (bkz
jaj.ha, tirzik·gO).
herze-gO,
~airi;
kls· .
(a. f.). :klyas et!, bununla
olc;! Va kl$.·.ala'· hiiz8 :' bunun Ozerine k,yas et!
Vek,s.aleyh-i1~bevaki arta kalanlarml, digerlerini
de buna klyas, et!"
klsar
.La;
J
(a. s. kasir'in c.) : 1.
klsalar, boyu kUc;Ukler. 2. Kur'an·,
,ayetli sOreleri. (bkz : tlval).
Kerim'in az
klsas
~
(a. i. klssa'nm c.):
f,kralar,' hikayeler; rivayetler •
klsas-I enbiya' : peygamberlerin tarihi.
klsas
,-",~i
(a. i.) : huk. oldUreni
oldOrme, yarahyanr yaralama cezasl.
aksam): 1. bolUk,
(a. zf.) : bir klslm, bir
kismet
(a. s.) : kaglda ait, kaglt ile jlgili. Masarif-i klrtasiyye: klrtasiye, kaglt ve yazi i!?leri masraflarr,
* giderleri.
klrtasiyye
(a. i. c.
bolUk, bir par<;a, bir taklm olarak; bir bahis, bi,.fas" olarak. (bkz : klsmi).
kaglt, kaglt tabakasl, sahife. 2. ka9lt<;1.
klrtasi, klrtasiyye
i',..__.i
parc;a, tak'm; c;e!?it,. nevi. 2. fas", bahis [kitap
hakkll1da]'
( a. i.) : Iklrmlz bqce-
ginden <;Ikar"an parlak ve al boya.
klrtas
(a. zf.) : .i<lSas yoliyle r
klrd'm c.) : zool.
primatlar, bOWn maymun <;e!?itlerini, 've bazl alii-nlerin slmflamasma
gore, insanlarr da i<;ine alan
. memelHer taklml.
klrmlZ
krsasen
oldureni oldUrerek, yarallyanl yarahyarak, mUsavi
l}ekildocezalandlrarak.
(a. i.) :1. bolme, pay
etme hisselere ay,rma. 2. talih, nasip,' kader. 3..
t
huk. l}ayi olan hisseyi tayin etms t belirtme. Haric-i
kismet (bolme i!?leminden sonra artakalan saYI) : mat. * bolUm.
klsmet·i askeriyye : kassamlik t kassam dairesi.
klsmet.j cem' : flk. WrlO ve mO!?terek' !?eylerin
k,slmlara bolUne·rek her birinde !?ayi olan hisselerin hirer klsmmda cemi. [UC; kil}i arasmda mO~.
terek olan otuz koyuriu onar onar . U~e bolmek
gibi].
klsmet-j ferd veya klsmet·j tefrik : flk. mOl}terekbir nesnenin bolUnUp, her cUzUnde !?ayi olan
hisselerin birer k,smml belirten kismet. [bir ar·
sanrn ikiye taksimi gibi].
klsmet-j fuzuli : flk. yap"masl sozle veyafiil i1e
icazete vakfedilenklsmet'. [bir kimsenin, mO!?terek bir ma"t sahiplerinin izin t soz ve fijI icazetiyIe taksim etmesi gibi].
klsmet·i kaza : 'Ik. mUl}terek bir mOlke sahip olanlardan bazdarmln istegi Uzerine hakimin
(yarglC;) cebren va hUkmen yaptlgl taksim, kls,
met.
klsmet·i rlz8 : flk. hepsi ak" ve balig olmul}
bulunan varislerin (miras.c;JlarJn L mUl}terek mUlk
sahiplerinin r1zalariyle yapJlan kismet· olup kendi
arzlJlariyle aralarlnda veya hepsinin muvafakatly.
Ie hakim (yarg,c;) tarafmdan taksim edilir~
klsmet-i tefrik : her cOzOnde ~ayi olanhisselerin ~uyOunun izalesi sOretiyle aynlmas,.
klsmet·j ,tereke : huk.
r1 t sahipfei'ineuJal}tlrma',
terek~ye
ait olan hakla·
(a. s.) : bir klSlnl, bir
klsas fi·l..etraf : huk. [eskiden] kesilmi§ veya
yaraJanrYII~ bir uzuv (organ) mukabilinde, yaralJ.
yanm ve kesenin mumasil uzvunu yaralama'veya
ikesme.
k,smJna mahsus t bir bolUk, bir par<;a. (bkz : kls,
men),'
klsas li-n-nels : huk. [eskiden]
mukabilinde katletme.
rat hikaye, rivayet. 2. vak'a t macera. EI·klssa :
has'''t sozUn k,sasl.
618
katill, nefsi
( a. i. c. : k I sas) : 1.
fl k-
(a. f. b. i.)
klssa.gO
Hayvanat-I ku,rlyye: zoo I. * kabuklular,
istakoz qibi kabugu olan hayvanlar.
yenge~;
hikaye, masal soyliyen.
(a. i.) : 1. kat'etme, kes-
)..\..5 <\..a9
klss-a·giizar
(a. f. b. i.) :'
k,ssa, masal, hikaye soyJiyen kimse. (bkz : klssahan).
jl-,;.
klssa-han
(a. f. b. o i.) : kls-
<\..a9
sa, hikaye, masal soyliyen kimse. (bkz : kassas,
klssa-gOzar) .
.. l;,;
<\__
klssaiyye
(a. i.) : bot. ka-
bakgiller.
jby., <\..a;
k,ssa-perdb
(a. f. b. i.)
klssa, hikaye dOzen kimse, masalcl.
~-9
klssis
ke~i~,
papaz. (bk;z:
(a. i. c.
kasavise)
rahib).
me. 2. geo. daireden bir klt'a, bir
me, fro segment.
klta·, dfiire : geo. daire
(a. i.
klt'a
par'~a,
par~aSI,
C.
par~a,
bir kes-
daire kesmesi.
:
k,taat): 1.
bolUk, cOz.
k,t'a-i arz : yeryuzu parc;:alarr .
klt'a·1 cesime : bOyOk parc;:a. 2. arazi, mElmlekE~t
Ulke.
klt'a.i muhayyel : tasarlanmll? klt'a. 3. asker.
birlik. 4. ed. en az iki beyitten meydana gelen ve
1 ve 3 UncO mlsriHarr kafiyeli olan l?iir.
k1t'a-i kebire : ed. iki beyittenfazlaolan klt'ai
klt'a·i daire : geo. daire
par~aSI,
daire kesmesi.
[Clt'a,·j kure : goo. kOre kesmesi.
(a. J.J : 1. hisse, pay, na·
sip. 2. tartr, ol~O ve bolOl?melerde dogru il? gorme.
3. par~a par~a odenen bir bor~ ve sairenin' her
defada verilen klsml,taksit.
klst.el-yevm : 1) ~alll?rlmiyan QOnler i~in kesilen para; 2) bir ayllk maal?rn bir gOne isabet eden
k,sml.
kist mevacibi : hisseye dOl?en paranrn verilmesi,
Ocret.
k,st mevacibleri : tar. 01; ayllk ulOfe.
(a. i.) : 1. bOyOk terazi.
2. 61~O. (bkz : mizan). 3. fels. kriteriyum, fro
criterium.
(a. I. klt'a'nrn c.) : 1.
k,taat
par~alar, bolOkler, cOzier. 2. memleketler; Olke·
ler. 3. askeri birlikler. 4. bOvOk kara pan;alarr.
k,taiit-, hamse·j ma'iume : bilinen bel? krt'a.
kltal
,...1
L:s
(a. i. katl'den.) :
vuru~ma,
birbirini oldOr-me; sava~. (bkz : mukatele).
kltar
)..ki
kltmir
...:;.-..,,\:;
(a. i.). (bkz : katar).
(a. i.) : Eshab-I Kehf'in
kopeginin adl.
~a.~i. c. : krtat)
kin
kedi. (bkz~
gOrbe, hirre, sinnevr).
k,steyn
(a. i. c.)
iki k.st, iki
k,vam
hisse, pay; iki 6J~O, iki par~a.
k,steyn mevacibi : iki kist ulOfe.
.r-:J
kl,r
k"r-t
kabugu.
llIr%
rl,r;
(a. i. kavim'in c.)
di~ler,
do!:jrular.
(a. i.) : 1.
(a. i. c. : ku~Or) : 1. kabuk.
jeol. yer kabugu. 2. tah.l; yemil?
duru~,
durma •
2. direk.
k,vam·, din : dinin diregi. 3. bir mayi (* SIVI>'
nrn koyuluk derecesi. 4. tav; <;:ag.
k'$r-t bidem : bot. badem kabugu.
kl,r'l sin : anat. di~in k6kOnO kapllyan krslm,
seman.
(a. I. kaide'den.)
mandanllk, kumanda, * komuta.
klyafet
kl,rl, kl,riyye
(a. 5.) :
kl~ra,
kabuga
~J"':';
,
<.S~
mensup, kabukla ilgili.
ku~
dL:i
(a. i.) : 1. klllk; bir
l?eyin di~ gorOnOl?U. 2. ~ekil, heyet, sOret. 3.bir
kimsenjn gjyindiklerinin bOtUnU. ilm.i k,yifet : Insanrn yUzUnden, ve dl~ g6rUnU~Unden, i~ 'vaslflar,-
619
klyafet-name
na, i~ hayatrna dair ahkam ~Ikarma bilgisi. Teb.
dil.i klyafet : tanmmlYacak killga girme.
klyafet-name
<\.0
l:..:;Li
(a. f. b. i.)
klyafetten hUkUm ~Ikarma. kitabl. [Bursall bOyOk mutasawlf ismail Hakkl'nln "klyafet·name"
si me~hurdur].
klyam
("L:9
(a. i.) : 1. kalkma, ayaga
kalkma, ayakta' durma. 2. namazm iftitah tekbiriyle rukO arasrndaki ayakta durma klsml. 3. bir
i~e kalk,~ma, ba~lama. 4. ayaklanma. (bkz : IS·
yan). 5. olUmden sonra dirilip ayaga kalkma.
(bkz: ba'sU ba'd·el-mevt). Yevm.ijJ·klyam : klya.
!"flet gUnU. (bkz : rOz·i k,yam, rOz-i mah~er).
klyam bi-Uah
.l:iJ~ (" L::i
.l:iJ iL:9
(a. b. i.)
klyasi, klya~iyye
(a. i.) : 1. dunyanrn
sonu, bUWn olUlerin dirilerek mah~erde toplana·
caklarr zaman. Klyam-I klyamet : klyamet vaktl.
(bkz : rOz-j mah~er). 2. bUyUk slkrntl,bela, gUrUIW, patlrdl .
. klvas
I,)"'L:9
(a.
S. C. :
(a. s. klyasi'nin
c.) : . 1. umOmi kaideye uygun olanlar. 2. tatbik
veya benzetme ile olanlar.
(a. i. klymet'in c.)
de·
(jerler.
(.$"-:9
(a. i. c.
az bulunan pahall nesne.
klyemiyyat
.:"L.......li
(a. i. klyeml'nin c.) :
az bulunan paha-II nesneler, degeri alan
~eyler.
(a. i.) : 1. bir ~eyi ba~ka
ba~ka
bir ~eye benzeterek hukUm verme, bu yolda
verilen hUkUm, bir tutma. 2. kar~IIa~tlrma; * ornekseme. 3. umOm kaideye uyma. 4. mant. * tao
Slm, Ala gayr.il klyas : klyasa ve kaideye uygun
olmamak uzere.
klyas·1 celi : aslldaki illetin ferde vucOdu zahir
ve zihne mutebadir alan klyas ..
klyas'l fasid : manto mantlga uymazlJk, para·
lojizm, fro paralogisme.
klyas'l fukaha : flk. hakkrnda a~lk~a ayet veya haclis bulunmlyan meselelere dair, Uzerine ayet
ve ha"dis alan benzerlerine gore allmlertarafrndan
veri len hQkUm.
klyas·, haH : sebebi gizli alan _ve zihne birden
gelmiyen klyas.
klyas-I matvi : manto * onertilerinden biri gizli
veya
soylenmemi~ alan * taslm,
entimem, Fr.
enthymeme.
klyas-I mevsul-ijn-netayic : manto * ontaslm, Fr.
·prc>syllogisme.
klyas-, mukassim : manto *ikilem, Fr. dilemme.
620
,..>.,~li
.:"l......LJ
klyasivyat
klyemi
.:...oL:.9
&\:-,l:9
klyasiyyat) : 1. umOmi kaideye uygun olan. 2. tatbik veya benzetme ile alan.
tas.
gaflet uvkusundan uyanlk alma ve se'lr-i il-allah'a
gaflet halinden .beri bulunma. klYamet
(a. zf.) : 1. kryas so·
klyasen
retiyle, yol iyle. 2. benzeterek, sanarak. 3. ka!deye
tatbik ederek,
(a. b. i.) : tas.
rUsumdan bilkUlliye feragat v~ seyr an-illah, bi-lIah,
fi·llah sOretiyle manevf menzillerin hepsini ge~tik·
ten sonra has II alan beka bi·llah mertebesindeki
istikamet.
klyam li-llah
manto epikerem, .Fr. epicher~
klyas-g miidellel
me.
manto * astaslm, Fr. episyUo.
klyas-I miilhakk
gisme.
klyas'l nefs : kendine benzeterek hOkmetrrie.
klyasa muhalefet : ed. ( bkz : galat-. tahakkU.
mi).
dege'r. 2. bedel, baha, tutar. 3. ~eref, onur,itibar.
Kaimen klymet : flk. bina ve agac;larm, bulunduklarr yerde durmak jjzere klymeti. Mebniyyen kiY·
met : fik. binalarrn bulunduklarr, durduklar. yerdekr klymeti. MaklOan klymet : flk. birlalarm ve
agac;larrn Ylkrld,ktan sonraki klymeti. Zi.klymet
k,ymetli, degerli. (bkz : klymet·dar).
klymet·i hakikiyye : hakiki, gerc;ek deger.
klymet·i i'tibariyye ':devlet~e kabOledilen deger, fiat.
.
klymet-i mevzua : satan tarafmdan konulan' deger, fiat.
klymet·i mutlaka : mat. rnl./tlak deger.
klymet-i takribiyye : mat. * yakla~lk ·deger.
klymet.i vasatiyye : fiz. ortalama deger.
klymet-i zatiyye
klymet.agah
birinin kendi, oz de?jeri.
olf".:;..,...}
klymet. bilir, deger ,bilir.
(a.f.b.s.)
kiber·i sinn
)-L:~
klymet.dar
metli, degerli, pahall. (bkz
(a. f. b. s.)
kiY'
z7-klymet).
klymet·na.~inas U"'~~• ..:...<>--:! (a. f. b. s. c~ :
klymet·na.~inasan)
klymet bilmiyen, deger takdir
edemiyen.
(a. ·f. b. s. kwmet-na$inas'm c.)
klymet bilmiyenler, deger takdir edemiyenle~.
(a. f. b. s.
klymet bil~n, deger bilen.
klymet.~
inasan
(a. f. b. s. klymet-$inas'ln c.) : klymet bilenler,
deger bilenler.
(a. L)
zool. baJina
balrgl, kadirga balrgl.
ct.......h.J
klytasiyye
U
klyye
(a. I.) : zool. balinagiller.
(a. L) : okka, dortyOz'dirhem.
klyye-i al1ari : kilo, bin gram olan .aglrllk 01r;UsO.
klyye.i atika ( eski okka) : okka,
[eskiden]
dort .yUz dirhem
olan bir a~:iJrlrkol~OsU. (1282
graml kar~llar).
klyye·i cedide (yeni okka) : kilo,
bin gram
olan aglrlJk ol~OsO. (okkanm % 78,. ini kar~llar).
[ash "Okiyye" ve "vukye" dir].
jl~.a9
klzban
(a. i. kadib'in c.) : 1. ince,
nu heikes bilir). 3. birinci cUmlede fiil~ belirsiz
,bir zarf, mUtemmime (* Wmlece) veya faile (* OZneye) sayl veya belirsizlik " slfatl geldiginde ikinci
cOmlo 0 fiili, mUtemmimi (* tOmleci) veya faili
( * ozneyi) vaslflandlrml$ olur : ayle ko~ar ki aI"'kasmdan kur~ul1 yeti~mez (= arkasmdan kur$un
yeti~emiyecek kadar
kO$ar). 4. ikinci cOmledeki
hOkmOn qirincideki i$in yaplll!}1 slrasmda gorOlerek $a~ddlgml .•pelirtmeye yarar : geldim ki kimseier yok). 5., iki eksiksiz cOmleyi bagladlgl
ikincisi birincideki 'hOkmebir deW te$kil eder :
Ahmet ~a"l1lyor ki siz onu' seviyorsunuz. 6. ikinci
cOmle istek *kipinde veya Oc;OncO !}ahls emir ki.
pinde oldugu vakit bu cOmle, birincisinin gayesini
gasterir : oturdum ki biraz dinleneyim. 7. I;>irinci
cOmle menfl (* olumsuz) olup, ikincisi
!}ekilde .bulunursa, bu. sonuncusu
netke bildirir : sakahmyok ki
8. soru cOmlelerini "bilniem"
reddOt veya <;aresizlik anlatmlya yarar .:
ki oylc ~ey olur mu? 9. $ikayetveya kmama
duygular anlatmak ic;in bir cOmlenin sonuna
rilir : 0, beni sevmez ki. 10. "0 kadar,ayle
gibi belirsiz zarflgrla yapdan ifadelerin sonuna
tirildigi zaman fiile C;okluk
0
dar eftlendik ki .. 11 .. aynl belirsiz
kullanddlql vakit beqenme
veva
anJatlr : bana oyte bir kitap verdi
cOmlesinin sonuna aetirildii:1i vakit
end7!}e anratl!" : ,acaba gelmez mi" ki. 13.
limelerin sonuna, en c;ok, bir ek gibi
birtaklm zarflar, veni edatlar meydana
"belki, c;Onki, hafbuki, madem ki, oysaki,
sanki, $ayle ki"' gibi.
·kibSr
) t:-_)
(a. s. keb7r'in c.) :'. 1.
bU~
yUkler, ulular.' 2. ince, terbiyeli, gorgOlO, nazik.
Sigar u kibar : kO<;Okler ve bUyOkler. Rical-i ki~
bar : bOyOk adamlar.
'
kibSr-1 miiderrisil1 : mOsile·i SUleymaniyye ils
Ust taraflndaki medreselerde mUderrislik eden leI"'.
dOz fidanlar, dallar, ~ubuklar. 2. erkeklik aletleri.
ki
£
kibar-ane'
(f. e.) : kelimelerin sonuna ge·
ten "-ki" sonekinden ayrJ alan bu edat bir ismi
veya bir cOmfeyi arkadan gelen bir cOmleye WrlO
ilgilerle baglamakta kullanlldlgl gibi, bazen birta·
kim duygularr izah etmeye de yarar. 1. bir ismi
veya zamiri bir cUmleye bagladlgl vakit a cOmle,
ismin slfatl durumunda olur :bir adam ki soz
dinlemez.. (= soz dinlemiyen bir adam) 2. ,bilmek, anlamak gibi bir halin a~lga ~Ikl~ml veya
gormek, i~itmek gibi bir duyu$u bildiren fiillerle
kurulan bir cUmleyi ba$ka bir cUmleye bagladlgl
zaman ikincisi birincisinin' faili (* oznesi) veya
mef'OIO (nesnesi) hUkmUne qec;er :' herkes bilir ki
DiinyS yuvarlaktlr (= DUnyanm yuvarlak oJdugu-
Ca. f.zf.)' : bU.
yUk adam lara, ince, nazik, gorgUIO kimselere va·
kl$acak sOrette.
kibarivye
(a. L)
bot.
geb~
reotugiller.
kiba~
(a. i.
keb~'in
c.)
koc;~
Jar, erkek koyunlar.
kibeI'"
~~-)
(a. L)
bOyOklUk, ya~I"lk, "
ya$II olma.
kibElr·j sinn
ya$ bOyOkiOgO.
621
kibr
I
kibr
.,;"';-)
(a. L) ":
luk. 2. l;uyUkluk taslama, yuksekten bakma [birisine].
":.JJ~'-)
Kibrevivve
, (a. h.
":"~J:-f""
i.) : Ahmed
kig, kih .;...•. )
kut; altrn. 2. kUkurt. 3. kibrit.
kibrlt·i ahmer : 1) klrll1lZI kukurt; 2) simya
i1minde topragl altm yapmaya
yanyan muessir
madde; 3) tas. (bkz : mUr~id).
(a. s.) : :. kUkUrtle i1.
\0
I... •
) •
...J (f.
1.....
c:-:i
kih
(a. L) : 1. klrmizi ya-
kibriti
(a. i. c. : ekfal) : hisse, nastp,
pay. Ziil-kifi: h. i. : Kur'an'da zikri ge~en,
rivayete gore ad. Bi~r ibnU EyyOb olan zatm lakabl.
Necmeddin-UI-Kibri tarafmdan kuru Ian bir tarikat.
kibr~t
I,J.ci..)
kifl
1. bUyUklUk, ulu·
L) : goz
(a. L) : irin, cerahat.
kih-i kilzib: biy. irine benziyen, bazl ifrazat'
(* salgllar).
kih·i mesane : biy. mesanenin ifraz ettigi irin.
kih
, (f. s. c. : kihan), : kU~Uk.
.(
(bkz : kih;n, sag;r).
gilL 2. kUkUrt ,renginde olan; a~lk sari, a~lk limon
rengL
I,J L~
kihal
(a. s. kehl'in c.) : 30· 50
ya~
kibritivve
(a. L) : bot.
arasrnda alan kimseler, olgunluk
lunanlar. (bkz : kUhOI).
klsa kokleri yapraklarla· ortOW alan ha~i~i (*atsu)
nebatlan (* bitkileri,) j~ine alan fasile.
kib~itivvet ~~)( a.
i.) : kukUrt * niteliqi.
kibritivvet-i sud : kim. sulfat do slit, fro sulfate
<Ie soude.
(a. L) : 1. bUyUklUk,
ululuk. Habib-i kibriya, Resul-i kibriyi : Hz. Mu'hammed. 2. Allah.
J~ .r:-)
kibriyii
, kifaet
..::..!'
(a. s.)
(a. L) : 1. (bkz : ke-
kefeler, terazi gozleri, te.,.azi tablalan. (bkz : kefef).
kifilh
eli.)
( a. L) :
kifilt
~li.)
( a. L kufv'Un c. )
..:..).lA..f""
i~in
(f. s. kih'in c.) .:
sUrma
kU~Uk
kU~UkJer
..:J V
ve bOyUkler. (bkz :
(a. L) : kahinlik, fal-
clltk, baklcdlk. [bizde "kehanet" ~ekli yaygmdlr].
~-~
kihin
(f. s.) :
kU~Uk.
(bkz :
J-~
(f. b. s.) : ~ak kO~Uk
l.S;'-~'
kih-teri
(f. b: L) :
~ok kU~Uk-
10k [ya~~a].
kih-terin
J:;"'~'
(f. b. 5.) :
~ok
(daha,
en, pek) kU~Ok [ya~~al Ferzend-i kihterin: en
kU~Uk oQul.
kif
sava~.
J-:i
(a.
L)
soz. (bkz : gUft, ke-
lam).
e~ler,
benzerler, denkler, arkada~lar.
(a. L) : 1.
verme; yeterlik. 2. iktidar, yararllk.
622
kihan ij mihin :
sigar U kibar).
kih-ter
fM). 2. (keffe'nin c.)
kifilyet
2. g5z
[ya~~a]. Birader-i kih-ter : kU~Uk birader.
(a. L). (bkz : kifayet,kUfv).
kifaf
bilg~sL
ler. (bkz : sigar).
kibriyaya
(f. L): bal amI. (bkz: nahl).
.:J lA..)
l-vS'
bu-
kih, sag;r ).
mensup, kibriya i1e ilgili, ilahi.
'
j
kihan
~agJnda
(a. L) ,: 1. goz he-
kimligi, goz hastaltklarl
yapma, sUrmecilik.
kihanet
J.~ .1';--)
kibriyii'
kibt
.:..JL(
kihalet
kibritivyet-i magnezi : kim. sulfat do manyezi
fro sulfate de magnesie.
kibritivvet-i nuhis : kim. baklr sulfatl, gozta~I,
fro sulfate de cuivre.
~apagl.
yeti~me,
el.
kil ii kal
("ka" uzun
(bkz : gOft U gO) .
kili
J-)
\0
)ts'"
okunur)
dedikodu.
(a. s.) : her iki, hel'
ikisi. Ali-kiJe-t-takdireyn : her iki takdirde.
kinaye-i baide
kilyeteyn
(a. i. kelb'in c.) : kopek-
kiliib
Jer. Av'ave.·i kiliib : kopeklerin havlamasl.
~oban,
kiliib·1 ehliyye : ehli kopekler;
kak, ev kopekleri.
(a. i. c.) : anat. iki
bobrek.
lS ,,-:.\5
kilyevi
av, so-
rekle i1gili; bobrek
i~
kimam
kiliib-. mahalle : mahalle kopekleri.
)JIS
kile
-tLf"
kilem
.(-)
(f.
r'
kimm
L) : kiler.
~ic;:ek
( a. i.) : kile,
ol~ek.
( a. L kelime'nin c. ) : ke-
limeler, laklrdrlar, sozler. (bkz : keilimat). Mevsuk-ijl-kilem : sozUne gUvenilir kimse.
~i~ek
kasesi,
kUmm) . .
kimijs, keymus
c.
kilim·pO~an )
aba, hlrka, given,
lS,,:.. ,""".\5
kilim-,Oy
ke~e
kilim, aba,
(f. b. s. ve i.
( f. b. L)
YlkaYlcl.
(f. L) : ~arap ol~eQi.
)..c...\S
kilindir
L-t.\5
kilisa
dervi~.
(f. i.) : kilise. (bkz :
bey'a, kenisa, kenise).
d.ts'"
kilk
hame).
kilk-i
(f. i.)
kaml~
kalem. (bkz:
(a. i.) :
Hacer-i kils : kirec;
kire~,
kire~ ta~l.
ta~l.
kilsi
V" )-0'':,)
to
.J bkz
rJ'~ (~. i.):
aldlQI '. hal.
(a. i.), : kin'lya;
kimya.yi bat" : [eskiden] simyagerlerin mev.
zOlan olan .!?eyler. (bkz : simya).
kimya-yi' gayr-. uzvi : kim. inorganik kimya, fro
chimie inorganique.
kimya.yi
ma'deni: kim. madeni
chimie minerale.
kimya, fro
kimya-yi ,saadet : 1) rOhun maddiyattan aynlarak maneviyata gec;:mesi; 2) Gazzali'nin me~hur
eseri.
kimya·yi uzvi : kim. organik kimya, fro chimie
organique.
..r~l:_
-::--:?..r
(a. f. b. i.)
kim-
ya afimi, tahlil f~leriyle ugraf~an uzman.
: inci sac;an kalem.
kils
(a. i. c. : kimam) : bot.
kap~lgl, ~omurcuk.
,"L..~..s-
kimya-ger
dijrr-ef~an
: bot. tomur-
yemeklerin midede ezildikten sonra
[kelimenin asll Yunancadrr].
. kimya'
J-Jl.. (':-.\5
kilim-pu~
anat. bob-
(1;1. i.) : 1. hayvan aglz-
Ilgl, burunduruk. 2. '(kimm'in c.)
cuklar.
kiliib-. zulm : zulUm kopekleri.
kiliir
(a. s.),
bi~iminde olan.
kimyevi
(a. s.) : kimya ile ii-
gili, kimyallk.
(a. s.)
kire~ ta~1
yapl-
~
kin
(f. i.) : gizli
dU~manllk,
ga-
raz. (bkz : ,gayz, adavet, bugz).
smda olan.
(a. i.)
kilte
demet; deste.
kinane
okkdrfr,
kilOs, keylOs
(a. i.) : yemeklerin midede, sonra da baglrsaklarda ezildikten sonra aldlgl hal ki, lenf (tUmUr) damarian tarafrndan emilmeye elveri!?lldir. [kelimenin aslr yunar,cadrr].
4.:l:..,)
tirke~,
kinaye
(a. i.
C. : kenain) : okluk,
sadak, ok kuburu.
4Jl..).
1. maksadl, kapalr bir
(a. i.
C.
:
kinayat):
~ekilde
(a. i.) : anat. bobrek [in-
ve dolaYlsiyle anla.
tan soz. 2. UstU ortUlU, dokunakll soz. 3. ed. hakiki manasma aimmasl da caiz iken mecaz olarak
kullanJlan sOz."YUzU klzardl., aC;:lk goz..." gibi.
sanda] Hasat-ijl.kilye
bobreklerde hasJl olan ta~,
kum. Zat-U1-kilye : kilyelerin iltihaplanmasl.
kinaye-i baide : ed. uzak bir karineye dayanan
kinaye.
kilye
<\:....l5
623
kinaye.i hafife
kinaye·i hafife : ed. kinayemsi soz, ~iir.
kinaye.i karibe : ed. yakrn bir kar7neye daya·
nan kinaye.
kinaye-i vazlha : ed. ba$ka bir manaya gelmesi
muhtemel ofmayanapaC;lkkinaye.
(f. L) : bUyUk fif.
kincer
I..L.:.S"
-
<\>'\;14
cL:.)
(f: zf.) : kin.
(f. i.)
gonUlde gizlenen
kine-i peleng : "kaplan kini"
lay kolay sUkOnet bulmlyan kin.
deve kini, ko-
(bkz : mUntaklm).
kine.dar
)
b cL:..,.f'
(f. b. s.)
kin
k!ne~gah, kine-geh'
(f. b; i.) : sava~ meydam,cenk veri.
~f'
(f. b. 5.) : ocal·
mak istiyen, kinci~ (bkz : kinecO, miintakim).
kine.ke~
,-...~..;f'
I(iris
kiri~ek
JS' 4:.....f'
j
(f. b. s.) :
dU~-
""""":'0
4
(f. a. b. s.)
kin ile dolu. ["me~hOn-i kine" den c;evriJmi~tir].
kine-ver
).J
4:..:f'
(f. b. 5.) : kinci,
kin tutan, kin besl iyen. (bkz : ~kine-cO, kine-hah,
kine-dar, kin-dar).
kirm-i
kirm·i
.l)_f'
(f. L) : erkeklik aleti. (bkz '.
kadib, zeker, zUbb).
kira'
sava~C;I.
(bkz :
(f. i.) : <;or<;op.
('..;f'
kirpas
(f. L)
kis
~
(a. i. c. : ekyas) : 1. para.
kesesi; torba. 2. anat.
dol yatagl
[rahimde].
(bkz : me~7me). 3. anat. vUcuttaki bazl slvJlarlO'
toplandlgl kese bi~imindeki oyuklar.
kisa
LS
(a. L) : 1. yUn elbise. 2.,
seccade, ha".
.....,;....f'
(a. i.). (bkz
kesb ).
kisb Ii kar : i~ gUc, kazanc;.
kisbi
(a. i) : kira, bir ~eyin
(f. L)·:· kurt. [bocek].
: ipekbocegi.
~eb.efruz : ate~bocegL
vezir evlerindeki divanhane, dergah. 2., (bkz : kir·
bas ).
kisb
kir
1. aldatma. 2.
(f. i.)
ebri~im
(a. i.) : zift, katran.
kir
(f. b. 5.) : katran
(f. i.) :
kiri~te
mandan 0<; alan. (bkz : miintakim).
kine-me~hun
(f. b. L) : Allah.
i' \9 . .~9
kir·fam
kirm
01.J;"
)L5 ~f
ceng-aver, ceng-cO).
tutan, kinci. (bkz,: k7n-dar).
kine·hah
Kird.gar
(a. i. c. : kerab7s)
keten ve pamuk bez. (bkz : kirpas 2),
yaltaklanma.
(f. b. 5.) : oc al-
kine·cu
c;a"~an.
kuma~,
renginde, simsiyah.
dU~manllk. (bkz : kin).
mlya
1,,/"'4;
kirbas
bez;
kine
(a. zf.) : tekrar olarak,
tekrar sOretiyle, _tekrar tekrar. (bkz : mUkerreren).
kiraren mirara. (bkz : miikerreren).
garaz-kar).
darcaslna, kinci olarak. (bkz : garaz-kar-ane).
tekral", bir daha.
(a. i.)
kiraren
(f. b. 5.) : kinci,
kin·dar
)
i<;inde kin besliyen. (bkz
kindar·anc
)I..;f'
kirar
(bkz : tekerrUr).
(a. 5.)
kazanrlmll;, soo-
radan edinilmi~.
kullanrimaSll1a beder olarak veri/en Ucret.
kise
kiram
(a. s. kerim'in c.) :
soydan gerenler, soyu temizler; ulular, ~erefliler.
2. comEirtrer, eriaC;lklar. (bkz : kUrema 1,2).
(f. 'i. c. : ekyise) : Ii. ke-
se,' kiic;iik, bUyiik torba, kap. 2. cepte tal;rnan para torbasl. 3~ kuma~tan yap"t'rll~ c;anta bic;iminde,.;
ki kap. 4. para, para hesabl; ,para gUcii.
kii.ibe
kise·i dem'iyya : anat. gazya~1 kesesi.
kise.i fem : zoo I. bilzi hayvanlarm avurtlan
deki kese.
kise-i heviiyye : anal. hava kesesi.
kise·i safraviyye : anat. safra kesesi.
kise·i sebhiyye : yUzme kesesi.
.1. 'l_~
kise-bur
(f. b. s.)
(f. b. i:)
i~in·
J~)
ki,ver
(f. i.) : 'Iklim; mem'I
leket, vilayet, Ulke.
kl!jver be ki,ver : vililyet
memleket, U1ke Ulke.
, ki,ver·gir
/;)~
vililyet, memleket
yankesici.
(bkz : girih.bOr).
kise-dar
(f. b., i.) : para
(f.1 b. s. ve L)
Ulke, memleket tutan; padi!iah.
1
, (f. b. s.
hesabml tutan, parayl topllyan kimse, vekilhar~.
kise~
klslmlar,
~
(a. i. kisfe'nin c.) : cUzl~r,
ve i. ki;;ver-glr'in c.) : Ulkei memle,ket tutanla'r,
padi!iahlar.
pa~t;;alar.
ki,ver.girSne
~
kisiyye
~
(a. i.) : zool. keseliler.
"
4J'\.!" ),:5"
memleket tutuculukla,
(f.zf.)
Ulke,
padi~aht;;asma.
(a. L c. : kisef) : cOz,
kisfe
ekin·
lik, ekin tarlasl.
(f. b. i.)
o
klslm, parc;a.
Ulke, memleket tutuculuk, padi!iahhk.
I
t.5.r-...J,
kisra.
(a. i. c. : ekilsire) : eski
iran hOkUmdarlanndan NO~irevan·1 AdiJ'in la.
kab. olup, kendisinden sonra gelenler de bu Ii.
kapla andml;;lardlr. Ekisire-i Acem : Acem hU·
kUmdarlan.
\
kisve
~r) (a.
i. c.
kUsa). (bkz : kisvet 1.).
~~
kisvet '
(a. i.) : 1. elbise. 2.
husOsl klyafet. 3. kisbet, yaglJ gUre~ yapan pehlivanlann giydikleri dar pac;all me~in pantalon.
ki,ver·gu,i
ki,ver~gu,ayi
: satranl; oyununda
bir ta;;1 zorlama.
ki;;
J-:f'
(f. i.) : 1. din, mezhep.
Bed.ki~ : dinsiz. 2. ok kuburu. 3. keten kuma~.
4. kU!i yelegi. S. !iim~ir.
ki~mi~
...;.....:.5'
(f. i.)
kUI;Uk tineli t;;ekirdeksiz UzUm.
ki"ni,
..;J.:S"
(f. i.) : 1. (bkz :
ki!imi~).
2. bot. gUzel kokulu bir tohum, karakimyon, lit.
coriandrum s;,ativum. (bkz : kUzbOre).
(f. i.). (bkz :
ki;miz
ki~ni~).
(f. b. s.) :
~ l5 j,~)
(f. b. i.)
memJeket, Ulke a~lclhk, fatihlik, cihangirlik.
k ilver-hij dit
\~
"\
).J-
b i.) :
(f..
hUkOmdar. ["hUda-yi ki~ver" den ~evrilmi~tir].
kitib
(f. i.)
l5 ).J.:.S'
memleket, U1ke at;;ICI, ac;an" Cihangir. (bkz :fil·
tih·UI-bWi<;l) .
",;-,l..:..) (a.' L' c. : kUtUb) : kitap.
Umm.ul.kitib : Kur'an. (bkz : FOrkan, HOdS, Hi.
tSb, Mushaf, Necm, NOr, Zikr). Ehl-i kitib : dart
kutsal kitaptan b:rine iman
eden, inanan, ba~h
kalan. (bkz : kitabi 2) . '
Kitab·Ullah : Kur'an. (bkz : Furkan,
HOda,
Hitib, Necm, NOr, Zikr).
kitib-. hukmi : huk. [eskiden]
kili! bulunmlyan gaip bir !iahls ile
beyyinesini istima i1a yarglcm bunu
rak kaybolan k'imsenin bulundugu
~tna ganderdigi yazl.
bir ~ahsln vaolan dava va
mObeyyin olamahal yargl-
kitib·un.Nala : huk. [eskiden] mUtareke va
mOsalahaYI veya ahd veemam fesh ve izaleye dair
dO~man tarafmdan ganderilen
mektuptur ki, dO~
man kumandan tarafmdan gonderildim sabit olmadlk~a maaliyle
amel vel dO!iman Ozerine hUcOm
olunamaz.
'
0
(f. i.) : ekin; tarla.
ki!it.kir
~ftc;L
F.40
)~f
(bkz : fellah, filih).
(f. b. i.)
ekinci;
kidibe
(a.
i.)
1. kaz"ml~
yazl, * yazlt. 2. mezarta!il yazlsr.
625
kitabe-i mezar
~
kitabe·i mezar : m-ezar yazisi.
kitabe-i seng.i mezar : mezar ta~1 yazisi. 3. bir
levhanln' etraflna yapdan c;:ic;:ekli, yaldlzh nakl$lar.
(bkz: ketebe).
kitabet
~ L:..f'
(a. L) : 1. yazl yaz-
ma, bir maddeyikaidelerine uygun $ekilde' kaleme
alma.. 2. katiplik. 3. huk. [eskiden] mevla ile
memlOku (efendi ile kole) arasmda muvazaa yo·
Iiyle carl olan bir akit. [buna mukatebe de denir].
kitabet·i halda : huk. [eskiden] inikad ~art·
Ianni cami olmlyan mukatebedir ki, bununla kitabet hukumleri sabit olmaz.
kitabet·i faside : huk. [eskiden] $art-I faside
mukarin olan mUkatebedir
ki, fasiden munakkit
olur. Mesela : [iki taksitteelli$er liradan. yOz lira
vermek ve. bir taksit zamanlnda verilmedigi takdir·
'lira
verilmek ~artiyle yapdan kitabet
Bu bedeli tediye halinde Itk ta·
Bununla beraber bu kitabeti mevl€i
her biri digerinin r1zaslna bakmak·
kivare
<))..,s-
(a. i.) : petek. (bkz : kuvare).
jL.)
kiyan
(f. i.) : 1. yJldlz. 2. merkez.
~L.:Lr
kiyaniyyat '
(a. i.) :
* evren-
dogum, kozmogoni, fro cosmogonie.
kiyaset
...:...... l...)
(a. i.) : zeyreklik, uyanlk.
Ilk, anlaYI$ldlk. (bkz : fatanet, zekavet).
"::"l~ (a. h. i.) : tas. $Ianm
Kiysaniyye
dort sObesinden biri. [Kurucusu Kiysan'a nispetle
.bu ad; alml$tlr]'
kizb
(a . i.) : yalan soyleme,
. yi:llan. (bkz
Kohne
durOg). ("sldk" kar$dIQI].
~~
(f. s. ) : 1. eski, eskimi$.
2. zaman, modasl get;mi$.
kohne-bahar : sonbahar.
~
~..,s-
kOb
(f. s. ) : vuran, vurucu.
tekme vuran. Pay.kub : ayak vurucu.
Leked·kOb
,.~j
kuba'
("ku" uzun okunur.
a. L) : hek. tuzlu balgam.
J~j
kubai
<\I'l;c,l:.J'
(a. f.b. L) :
kitap satdan veya
kOban
(a. s) :.1. kitapla ifgili;
kalan. 2. dort kutsal
kalan. (bkz : ehl-i kime'mOredilen [kimb'rc;:e~i,t nakl$h kuma$l.
serbest dU~o.nemiyen kim-
ketef, ketif, kitf'in c.).
(a. i. c.)
iki
("ku" uzun okunur.
a. s.) : hek.' kuba'ya mensup, tuzlu balgamla if.
gili.
j4..;r
kubbe
~ ...~
(a .. i. c. : klbab, kubeb) :
yarlm kure veya kUmbetimsi yapJlan bina daml.
kubbe alt. : tar. eskiden, bir nevi Kabine toplantlsl denilebilecek .$ekilde vezirferin divan QUIlIerinde, husOsl merasimlerfe
toplandlklarl, Istan.
bul'da, Topkapi SaraYl'nda bulunan ustO kubbeli
bir daire. [Bu dairede bulunma hakkl olan vezirlere "kubbe vezlri" denilirdi].
kubbe·i firuze·fam : mavi'
gokyuzU.
) [asll
"kUtle"_
(a; I.) : sir saklasir tutarhk.' [zlddl. "izhar].
(f. s.) : 1. (kOb'un
c.) : vurucular. 2. zf. vurarak. Pay.kuban : ayak
vurarak.
kubbe·i
kubbe.i
kubbe-i
kubbe-i
kubbe·i
renkli olan
sema,
gerdenete : gokyuzu.
kanek : anat. agzlrl tavanl, damak.
mina : gokyuzu.
ulya : gokyuzu.
zebercedi: gokyuzu.
kudsl
kubbe·i zerbeft : yJldlZl1 sema, gokyuzu.
kubbe·j zerr'in :
kuc;ek.geve~t
G[jne~.
muzo TUrk muziginin en az altl aSlrlik bir mUrek·
kep makam/ olup, zamanlmlza bir numOnesi kalma-
kubbe·i zumurrud·fam : gokyUzu.
kubbet-ul-arz :
klstYlinm merkezi.
yer
ml~tlr.
yuvarlagmm
insan
oturan
kubbet·ul·hanek : anat. damak kemeri.
kubbet.ul.islam (islam,n kubbes,i) : Belh ~ehri.
nin bir ba~kaadl; Basra.
kubbe·ni~'in
~-~ 4,';
(a. f. b. s. c. :
kubbe-ni~lnan) : [eskidenJ istanbul'da Topkapl
saraymda "Kubbe-altl" denilen verde toplanan ve·
zirlerden her biri.
kubeb
(a. i: kubbe'n:n c.) : teo
\-oj
pesi yuvarlak, yarlm kOre ~e~linde yapJlan
damlarl. (bkz : klbab).
kG'bere
'Q~S
bilegi meydana
radius.
kubh
(a. i.)
getiren
L~
iki
:
kemiqin
bina
amit. saidi,
ku~ugu,.
fro
(a. i.) : 1. <;irkinlik. [zld-
(a. i. c.)
kubhiyyat
fena, ,
<;:irkin olan hususlar, 'hareketler, i~ler.
(a. I. kabr'in c.) : mezar·
lar, sin IeI'. Ehl·i kubur : kabirde bulunanlar, olUleI'. 'Ziyaret.i kubur : kabirleri, olUleri ziyaret.
(f. i.) : 1. kU~u.k sokak,
kuc;e
dar sokak. 2.
kuc;ek
<;ar~I,
ml~tlr.
kuc;ek.nevruz
muzo TUrk mUziginin en az',altlaslrllk bir mUrekkep makaml olup zamanrmlza bir numOnesi kalmaml~tlr.
(f. b; i.) :
kuc;ek.selmek
muz:o TUrk muziginin en az altr asrrllk bir mG·
rekkep makaml oluf:, zamanlmlza bir numOnesi
kalrnaml~tlr.
kuc;ek.~ehnaz
jl~ d~~
(f. b. i.) :
. muz:o Turk mOziginin en az altl 'aslrltk bir mu·
rekkep hakaml olup zaman/mlza bir numOnesi
ka/maml~tlr.
dl : "husn"]. 2. islam flkhmda hanefl mezhebine
ait bir' prensip.
kubur
(f. b. i.) :
muzo Turk mOziginin en az ,altl aSlrllk bir murekkep makaml olup zaman/mlza bir numOnesi kalma.
kuc;ek~zemzeme\
(f. i.) : muzo Turk mU·
ziginin en eski murekkep makam/arll1dan biri. Sa.
ba makaml ile ondan ewe/ gelen a~lran (mi) per·
desine nakledilmi~ bir hUseynl be~lisinden mU~ek.
keptir. Saba i/e dugah (Ia) perdesinde durur. Gu~.
Iii birinci derecede .saba'nmgu<;liisu olan- ~aryah,
ikinci de recede de -be~linin
duragl olan- a~iran
(ini) dlr. Donanlmma saba gibi si koma bemolu
i1e re baklyye bemoIU konulur. A~lrandaki huseynl
be~lisi i~in 1cabeden yerlere "fa" baklyye diyezi ile
"si" bekar ilave edilir (bazen bu be~li -son sesi
kullantlmlyarak- u~~ak dortlUsU halinde ge~er ki,
bu ~ekilde "si" nin bekar yapdmasma luzum yoktur). Makam umOmiyetle <;Iklcldlr. Kulakta ge~·
kili bir saba te'slrinden ba~ka bir hatlra yaratmaz.
.J
v'"
(f. b.i.)
.I
kudas
(a. i.) : Hz. Isa'nm
Havarl/eriyle beraber
yedigi son yemegi' anmak
uzere Hlristiyanlarll1 kilisede bir kab i<;inde ekmek
ve ~arabl takdls ederek yaptlklarr tOren.
(a. i. kadi'riin c.)
klldit
kaddar. (bkz : kadl, kazl, kuzat).
i'1-\9
kuddam
pazar.
4.0;'- ~ d:.. .,)"
Turk muziginin en az iki aSlrI,k bir makami o/up
zamanlmlza bir n~mOnesi kalmaml~tlr;
(a. i.)
on taraf, Heri
pl~).
taraf. (bkz :
kuddimi
(a. 5.) : anat. on.
kuddise
(a. n.) : "mukaddes'
mubarek olsun!" manasrna gelen ve
ktnda kullandan bir dua.
ermi~ler
hak·
kuddise slrrahu : Slrrl
mukaddes olsun!
\'
kuddus
'
(a. s.
). 1. temiz,
pak. 2. Allah adlarll1dandlr.
kuddusi
\5'"J..l9
(a. 5.) : 1. kuddOs-i
ilahl isminin tecell1sine mazhar olmu~ kimse. 2.i"
621
. ldidegi
XllX :asrm Borlu me~hur mutasavvlf Turk ~ajri.
3. erkek ad,.
f
kudegi
ki/dek
~J)
.:~,b -'"
(t. L) :
~oeukluk.
(f. L e. : kOdegrtn) :
~o-
cukluk. (bkz : sabi, tlfl).
.. ~wI!
(a. s. kadim'in e.) :
1. eskiler, eski adamlar. 2. eskiligi
ileri gelenler. (bkz : eslaf).
kudeyh
kudsiyyat .:>l...,..\9
(a. s. kudsi'f ye'nin c,) :
..;:;.l..t..\.~
0
alemle
(a. L) : 1. kutsalhk,
mukaddeslik, azizlik. 2. temizlik, anllk.
miza~Ii.
kudem~'
(a. f. s. kudsi'nine.).,
. Allah'a, meleklere, lahOt alemine men sup,
ilgili i~ler.
kudsiyyet
kudek.meni~
cuk
j~~9
kudsiyan,
melekler.
&..\9
(a.
baklmmdan
I:)
kadeh.
kudret
(a. L) : 1. kuvvet, tao
kat, gu.~. 2. Allah'm ezeli gUdL 3. varllk, zenginlik. 4. Allah yaplsl. 5. ehliyet, kabiliyet. Bi·kudret:
kuvvetsiz, iktidars,z, takatsiz. Yed·i kudret : AIlah'In, yaradanm eli. Zi·kudret : zengin. 6. erkek
adl.
kudret·i cuz'iyye : psik.' kudret-i kUlliyenin muayyen .bir trle taallukudur ki, fiil bununla hasd
olur. Kudret-i eUz'iye fiil ile beraberee vueut bulut.
kudret·i kulliyye : psik. esbab ve alatm selameti
manasmadlr ki, bir ~eye temekkUn ve iktidar de·
mektir.
insan bununla bir i~i yaplp yapmamlya
olur. [~uradan kalkJp
mOtemekkin ve muktedir
gidebilmek iktidan kudret-i kOlliyedir J.
ku.dret·i mumekkine : psik. fiili Haya kudretin a~agl mertebesidir ki, teklifin slhhatinin ~ar
tldl~. [bu kudret olmazsa teklif sahih olmaz; bu·
na :' "kudret-i mut!aka" da denir J.
kudret·i muyessire : psik. kudretin yUksek mertebesidir. Mali' mUkellefiyetlerden ~ogunun mesnedi
budur.
'-'~ .:>;J9
kudret.yab
kudum
(a. i.) : 1. uzak bir yol-
kudOmi
kudOm~e
(a. s.) : 1.
ait, kudOmle ilgili. 2. i. kudUm
(bkz : kudOm-zen).
~alan
jV'" J..\.9
kudum·zen
kudO.m ~alan san'atkar. (bkz
<\.:;.0 J..\.9
kudumiyye'
san'atkar.
(a. f. b. i.)
kudOmP).
(a. i.) :
OW.
uzak
yoldan gelen bir bOyOge, 0 yerin halkl tara·
flndan sunulan armagan. 2. ed. boyle bir vaziyet
dolaYlsiyle yazdan kaside.
(a. L k.dr'ln e.) : ~omlekler.
Kudus
U"'..\9
(a. h. i.) : Filistin'in
merkezi olan ~ehir. Ruh-uJ-Kudus
2) Hz. !sa'ya UfOrOlen nih.
kOf
(a. f. b.s.) ..
(' J..\.~;
dan, uzak bir verden gelme;ayak basma. (bkz:
muvasalat). muz. TUrk mOzigine mahsus usul
vurma aletlerindendir. En ~ok mevlevihanelerde 01mak Uzere, tekkelerde kullan"ml~, ladini mOzikte
az kullan"ml~tlr; tembal'in iptidake bir ~eklinden
ibarettir; kendine has ve tath bir ses verir. Mevlevi' ayinler,inde bUyUk ehemmiyeti vardlr, zira rak,seden dervi~ler kudOmOn vurulu~una tabidir.
J./'
1) Cebrail;
(f. i.) : zool. bayku~. (bk2::
bOrn ).
kudretli, gO cO yetebilen.
kuds
U"'~
lIk, anlik. (bkz : taharet). 2. kutsalhk, mUbareklik. Haziret·ul-kuds : cennet baht;esL
kudsi
kutsal. I (bkz
mensup, Allah
Alem.i kudsi :
Kutsal gOe. 3.
628
l5'wI!
}.....i9
kufar
(a. L) : 1. temizlik, pak-
(a. s. kuds'den.) : 1.
: muazzez, mukaddes). 2. Allah'a
(bkz: i1ahi,
lahOti).
ile ilgilL
melekler alem;, Kuvve-i kudsiyye :
i. erkek ad•. [mOen. : "kudsiyye].
suz yerler, ot~uz,
kufe
~anlklt
(a. i. kafr'ln c.) : su-
ISSIZ ~oller.
<\~,,).
(f. i.)
kOfe,. kaba ve da-
bOyOk sepet.
kufi
mensup, bu
kOHl.
J,,)
~ehirle
( a. s. ) : 1. "KOfe" ~fhrine
i1gili olan. 2. (bkz : hatt-I
kulkul
.j
'kOfiyyOn
J-! ~
(a.
L c.) : eski Arap
dilcilerinin ayrtldlgl iki buyuk ~u'beden biri olup,
digerine "baslriyyOn" denirdi.
(a. i. c. : akfar, kufOI) : ki-
kufl
lit, surgU.
dovUlmu~
kOfte·l':ar
et, kofte.
~ Q,,)
w
kilitler. (bkz
donme.
(a. i. kufl'un c.) : 1.
akfal ). 2. seferden,
yolculuktan
(f. i.) : dag. (bkz : 4.ebel).
kOh
J{
kuhl
) \ J';" 4.:9 ~
JJ~
kufOI
kOh·j ate!i.fe~an : "ate~ s'ac;an dag" : yanardag.
( a. i.) : 1. goze c;ekiten sur-
celil : uzerinde Hz. NOh'un evi bulunan
'J(
kuhli
kOh·j Kaf : Kafdagl.
kOh·j rahmet : Mekke-i Mukerreme'de bir dag.
.jJ4:Al£
kuh·numOn
dag ve ova.
")~ o~
kOh·pare
(f. i.)
kOhamOn
tepesi duz
<\'"l-:lb~
kOh-paye
(f. s.) : 1. kambur.
kOhan
kOh.pu~t
dag tepesi.
(f. b. s.)
rekli, yigit, kahraman. (bkz
bahadlr).
4A ~.
ait, dag ile ilgili;
kOhl : dag <;i<;egi.
·kOh·istmn
II~,
dag
~
( a. i. klhf'in c. ). (bkz:
JJ)
kOj
g~dlr).
(f. i.) : bot. altc;.
w'J.)
•
J
( f. i.) : 1. gol.(bkz
2. buyUk dalga.
!
4.. ){;
(a. i.) : zarf; kabuk,kdlf.
4.A)t;
kulilme
(a. L)
: kesinti;
tlr· ,
nak kesintisi.
(f. i.), : 1. dag. ,( bkz
( f. i. ve s.) : 1. daga
gibi.
2. dagll. $ukOfe.i
nak kesintisi" : parantez
dagl olan yer. (bkz : kOh-paye).
dag.
JJ9
(a. i. c.)
[(
"iki
)].
(a. i. kulle'nin c.) : 1. dag
tepeleri, doruklar. 2. kuleler.
kul,~I.j seb'a : yedi tepe [istanbul'da].
kulkul
(f. b. L)
~o~
kulameteyn
kulel
d'J)
(f. b. L) : dagltk;
dag yU-
kOh). 2. at eyeri. 3. deve horgucu, dag tepesi gibi sivri ve kubbeli olan $ey. 4. saldlrma, hUcum.
(bkz : si:lvlet).
kOhl
)Llb}'
akhaf).
kulafe
.....(:'"' OJ)
kOhe
(f. b. s.) : kanbur.
.
dag gibi, iri yapdl kimse.
kOh.ciger
dag.
(f. b: L)
~~Q~
wJ....
,kOlab
(f. a. b. s.)
kOh·beden
I
Ilk. (bkz : kOh-istan ).
kuhOf
(bkz : kOh.pU~t). 2. L at eyeri. 3. i.. deve veya
slglr horgucu. (bkz : kOhe 2,1:1).
( f. .b. i.)
dag parc;asl. 2. kuvvetli at.
kOh·sar
alan dag.
( f. b. s.)
gibi gorunen, hevbetlL
kOh·i revende : heybetli at, deve, fil.
de~t
(a. s,) ,: surme gibi
yah olan.
tepe.
kOh u
(f. b. s.) : 1. dag
me. 2. goz iiaci.
(f. b. s.) : "koftekor, kofte yiyen": 1. geveze, c;al<;ene.2. kendini begenmi~; ~ar'atan. 3. c;apkln.
kOh~j
kOh·kOb
vuran, 'dag kazan. (iJkz : kOhcken). ,2. kuvvetli at
veya katlr. 3. kale doyen to'p. 4. i. $Irln'in sevgilisi
Ferhad.
.
kOfte
ezilmi~,
(f. b. s.) :
kOh·ken
dag kazlcl, dag kazan : Ferhad'l kOh·ken ~ dag
kazan Ferhad. (bkz : kOh.kOb).
J..iil9
(a. s.) : 1. ruhu hafif,
eline ayagllla c;abuk [adam]'. 2. i. bir $eyin har T
ketinden, deprenmesinden C;lkan ses.
629
I".J~;
(a. i. c.
kalalib)
gel, kanca, ucu egri nesne. (bkz
kUllab).
kullllb
~);
(a. i. kalb'in c.) : kalbler,
gonuller. ~ahbOb.iil.kuIOb : 1) butOn kalblerin
sevgilisi, Hz. Muhammed; 2) 'Ali $ir
Nevai'nin
meshur bir eseri.
t::...:l"
~
~ulun~
.
,(')J,
kulziim
kamari) :
(a. i. c.
kumriyve
kamar1)
kumru.
,j_,)'
kOn
bolgesi. (bkz
(f. i.)
kl<;, kuyruk sokumu
mak'ad )-;
kundu%
(a. i.)
kunduz,
postu makbul bir hayvan, kastor.
kunfuz
("ku" uzun okunur.
a. i.).: hek. baglrsak agml, baglrsaklarda peyda
olup omuz baslarma va vUcOda gelen bir agrr.
c.
( a.
kumru.
(a. i. c. : kulel) : 1-
kulle.ij..J
dag tepesi, doruk. (bkz
zirve).2. kule. 3. den.
bazl harp gemiJerinin gUvertelerrnde bu/unan ve
makine' i1ehareket eden aglr top.
kulOb
kumri
~en-
(a. i. c. : kanafiz)
1•
kirpi. 2. fare.
kunneb
(a. i.) : co~r. 1. deniz
(a. i.) : kendir, kenevir.
kunO'
Bahr·j kulzum : $ap denizi, K.zlldeniz. (bkz :
bahr). 2. Klzlldeniz.
(a. i.) : kanaat etme.
.1. ~
kunOt
(a. i.) : Umitsizlik, ye'se
kapllma. (bkz : nevmldi,ye's).
(a. i.) : KuClus'te
kumame
H.fistiyanlarca Hz. Isa'nm mezan buJunan ma'bed.
{'
kumar)U
(a. i.)
para karsrhg,
oynanan oyun. [ash "k.mar" dlr]. (bkz : meysir).
kumar-biz
j~}~
kumar-bazi
($j~).~
kunzua
(a. f b. L) : kumar-
kOpal
kumari
<oS) U (a. s.) :. Hindistan'mgUneyinde
kumar (Comorin) burnundan,
~.karllan
en gUzel
kuma~
J-LJ
kur'a
Sl
(a. i.
C.
:
akmise)
kumkuma
(a., i. c: : kamak.m)
i~ine zemzem, mlirekkep gibi seyler konulan 'yuvarlak testi.
630
( a. -j, c. : kanazl') : 1. kafa
J~.,,)
(f. i.) : demir topuz r gUrz.
).,,)
(f. s.
.J
<L~
C. :
kOran) : kor.
(a. i. c. kura') : 1. yalOlz
tesadlife ve talihe bagll bir aylrma yapmak
(izere basvurulan her tOrIU vaslta; ad ~ekme. 2.
Tanzimat sonraSI askerlik islerinde kullanllan bir
usOI o/up, bir y,lm dogumlulan arasmda, ad ~e
>i1erek, adrna K yaz,It kag,t ~ekilen asker o/ur.
qd.
ipek, yUn, keten vesaireden yaprlan, dokuma.
~p;
kOr
(a, f. b. i.) :
kumar-hane
vitirnamazmm son rek'atmda
tasmrn kenarrnda bulunan sa~; tlrasl. basrn listOnde bulunan bir tutam sa~. 2. ~akrl taSI. 3. basa
takrlan kadrn filesi.
bazhk, kumar<:.hk, kumar dUskUnlUgU. [ash "krmar·bazll' dir]:
[daim€i] kumar oynanllan vera [ash : "k.mar-ha-"
nedir].
(a. i.) : 1. ibadet. (bkz:
I
kunut duisl
okunan dua.
(a. f. b. i. ve s.) :
kumarc"
kumar oynamak adetinde olan.
ash "k,mar-baz" drr].
~.i;
kunOt
taat). 2. vats. namazmdan sonra kllman va salat-' vitir denilen li!< rekatllk namaz.
kur'aci : kur'a ~ekme isine me'mur edilen
bay ve sair kimseler;
,
kur'a' efrid, :
[eskiden].
kur'a·i lier'iyye
kur'asl ~,kmak
kura'
t...J
kur'a
~ekerek
askere gidenler
askere alma isi.
asker olmak:
(a.
j,
kur'anrn c.). (bkz : kur'a).
kurneteyn
(a. i. karya'nin c.)
kudl
koy-
ler, kasabalar.
kura-Yi mutecavire : kom~u koyler.
kurbet-j limm : huk. [eskiden} ana ve bUyUk
analar vasltasiyle olan karabet. [anabir karde~ler
ve bunlann ferileri yakrn ve uzak daydar, teyzeler
ve bunlann. ferileri gibi].
(f. i.) : serap, dglm, yal·
gin.
kurabe
41.\).,) (f. i.) : kubbeli tUrbe, mezar.
~\).
(a. i.) : hayvan kehlesi.
kuran
j\;.,r'"
(f. s. kOr'un c.) : korJer.
Kur'an
jT)
(a. i.) : Hz. Muhammed'e
inen kutsal kitap. (bkz : FUrksn). Haflz-. Kur'an:
Kur'an'I, ba~lndan son una kadar ezberlemi~ olan
kimse. [kelime Arap~a'da : 1) usul ve saygl ile
okumak; 2) "zammetmek, cem'etmek" manasma
gelir].
<\.;\).,)
.-
(f. zf.) : ·korcesine.
Kur'ani, Kur'aniyye ~.
,-
I) ,
~
\)
(a. s.) :
Kur'an'a rnensup, Kur'an ile ilgili : Ayat-. Kur'aniyya : Kur'an ayetleri. Ta'bir-i Kur'an!: Kur'an'da ge.
I;en soz Mu'eizat-I Kur'aniyye : Kur'an'ln bildirdigi mOziceler.
kuraza
~\)
(a. i.)
:
1. altm
kurb
kuma~
ve
yakrnllk, yakln bulunma.
kurb-. derece : fer. olen kimseye derece ve
vaslta baklmlndan yakrnllk. (mUteveffaya oQl~, torunundan daha yakmdlr]'
kurb-. Hlida : Allah'a manevI yakmhk.
kurb-j mesafe : yer yaklnhgl. 2. s. yakm. (bkz :
karlb, nezdlk). 3. tas. ezelde yanl ervah aleminde
Allah ile abd (kul) arasmda. sebkat eden' ahde
vefa.
~)
(a. i.) : 1. yakmhk..
(bkz : nezdlk1). 2. hlslmIJk, akraballk. 3. Allah'a
yaklnIJk.
gonlU kor~
(f. b. s.)
cahil.
kure
(f. i.) : L kuyumcu
Glemirci ocagl; maden ocagl 2. kUre.
kurena
(a.
i:
karln'in
kmlar.
kurena-yi padj~ahi : padi~ahm yakmlannda bulunan kimseler, mabeynciler.
~ )J)
kureng
(f. i.) : alat. (bkz :
kUrend, kUren).
IS~), I.S~)
Kure$i, Kurey;;i
Kurey~
(Kurey~
(a. h. i) :
kabilesinden olap' Arap. Aftab-.
GUne~i) : Hz. Muhammed. Nebi-j
peygamberi) : Hz. Muhammed.
<.SJ)
kurevi
(a. L s.) : koylU. Mai~et-i
kureviyye : koylU gibi ge~inme, ya~ama.
;J.t)
Kurey;;
(a.h. i.) : Hz. Mu-
hammed'in mensOboldugu Arap kabllesinin adl
olup Kabenin korunmasl bu kabJleye aitti. Sanadid-j Kurey~ : Hz. Muhammed'in peygamberligini
kabOI etmiyen ve kendisine 'kar~1 duran K.urey~
kabllesinin ulularJ, reisleri.
kurha
<b...... 9
(a. i. c. : kurOh)
[ke- /
limen in ash "kurha" oldugu halde "karha" ~ekli
yaygrndlr]. (bkz : karha).
(a. i.) : 1. Allah'ln
rJzaslnl kazanmaga veslle olan ~ey. 2. eti, flkaraya paraslz olarak dagltdmak niyetiyle farz, vacib
veya sUnnet olarak kesilen (koyurl, ke~i, slglr, deve... gibi) hayvan. 3. bir gave ugrunda feda olma.
kurbet
kur-dil
(a. i.) : 1. yakm 61ma,
kurban
(f. b.s.)
bogaz; obur.
(Kurey~
g(jmU~
klnntdan. (bkz
rlze-i zer).
kuraza-i sim : gUmU~ kesintiJeri. 2.
saire par~asl. 3. klnntl, dokUntU.
kuraza-i kagal: kaglt par~asl.
ve
(0. i.) : yakmllk.
kur-bogaz
kurad
kur.ane
':":l'.)
kurbjyyet
[kelime, Arap grameri yonUnden' Yi'lnll~ olmakla
beraber kullanJlmaktadlr].
kuri
<.S) J )
kurne
~ey.
(f. i.) : korlUk.( bkz : ama).
<\J'j
2. hamam kurnasl.
kurneteyn
~'k'.}
(a~ i c.): "iki kurna":
iki kap ol~UsUnde olan suo [Ylkanmlya yeter say,IJr ].
631
kurra'
kurra'
Sol,)
(a. s. kari'in c.) :
Kur'an'l, Yedi Klraet
van ustad haflzlar.
kurre
on Rivayet dahilinde oku-
'Ie
(a. i.) : 1. soguk. 2. 1~lk,
0,)
tazelik, parlakhk.< bkz : nOr, ziya).
kurret-iil-ayn : 1. goz nOru. (bkz : nOr';i dide).
2. bot. su teresi. 3.5. parlak, nurlu. (bkz : mOnevver).
kurretiyye
<t:".J
(a. i.) : Babilerden
Zerrinta~
adlnda guzellim, bilgi 'Ie fazileti ile tanmml!ji bir kadmm taraftarlarl.
kurs,kur5a
~.}
<.
~,) (a. i. c. : akras) :
1. yuvarlaJ<, 'Ie yasslnesne, teker, tekerlek nesne, aglr~ak, ~orek; kure, daire 'Ie her tiirlU daire !jieklinde nesne.· 2.bir y,ldrzm gorunen yuzu.
kurs-i Kamer : Ay'm uzaktan dOz gorOlen yOzO.
kurs-i mer'j : gorOlen halka.
kurs-j $ems : GOne~'in uzaktan duz gorUlen
yOzO
kurs-i varak : bot. yaprak.
kurs-i zer : altln para.
kurta
<11 .J
mengO~).
(a. i. k,rba'nm c.).
(bkz : klrba).
kurOd
(a. i. klrd'rnc.). (bkz :
klrede).
kuruh
~
kurOz
J.J
(a. i. karz'm c.).
odOn~
veri len paralar, borl;lar.
kurOz-j hasene : faizsiz olarak verilen bor\; pa·
ralar.
IJ"~.
kGs
(f. i.) : kos, eski sava!jilar-
da, alayJarda deve. veya araba OsWnde ta!jilnarak
~alrnan bUyUk davul.
. kOs·j .gazi : SaV8$ davulu.
kOs-i rahil, kOs-i rihlet
gOl,; davulu, oJOm 8n1.
kusSme
mirasl
sesine
(a. i.) : kassam'ln,
Ole~tiren kimsenin
dU~en miktar.
kU5are
0)
La;
ana paradan kendi his(a. i.) : 1. husOsi
yer, husOsi hucre. 2. den. gUvertelerin en OsWn·
deki yarlm guverte.
~-j'
kOsa
(a. i.) : kadtnlarm sus
olarak kulaklarrna taktlklarl kupe.
kurta·i gO,
kulak kOpesi. (bkz
kurubat
>i
kurun·. vustS : Ortal;ag. [isa'nln dogumu~dan
sonra 395. ylldan istanbul'un TOrkier tarafmdan
ahndlgt 1453 ylllna kadar sOren ~ag].
2. boynuzlar: Adimet-iil·kurOn : zool. deve glbi boynuzu olmlyan ~atal tlrnakh hayvanlar.
( f. i. s. )
kose. (bkz
kOsec).
kGsec
~-~
I..:.
( a. i. s. )
kose. (bkz:
kOse).
kuseybe
4."~
kuseyra
~~-...,,;;
(a. i.) : anat. bron~~uk.
( a. i.) : ege kemigil,in
oksuzcesi, gegrek.
C J.J
.( a. i. karha, kurha'nm
c.) : yaralar, OIserJer.
kurum
(a. i.
kusur
(a. i. karn'm c.) : 1.
zama'nlar, devirler, ~aglar.
kurOn.j Shire : tar. istanbul'un fethi (145~)
.oden sonraki zaman.
kurun.. muzafferivvet
~J ~
(a. i.) : tas. k8~dl,
karm'm c.)
degerli insanlar.
. kurun
kusOdivve
tradesi irade-i bari'de. fani olmak tariktnda bulunanJar hakktnda kullanrlan bir tabir.
zafer aSlrlarl.
kurun•• dlife : g~mi~ aSlrlar.
kurun·. (IIi : tar. ilk~ag, [tarihin en eskl zamanlarlndan ba~hyarak, miladln 395 Ylllna kadar
sOren ~a!j].
2. aYlp;
kabahat.
birsizlik.
Slm, list.
kusGr-i
kusOr-i
kusOr-i
(a. i.) : 1. eksiklik.
sakatl'k; ozur, yersizhareket. 3.su~,
(bkz : ihmal, tekasUI). 4.. ihmal, ted5. bir hesabln UstO, arta",; artan kl6. (kasr'rn c~) : ko~kler.
Behi,t : cennet kO\ikleri.
gonU/ ko~kleri.
cenan
cinan : cennetlerdeki ko~kler.
kusvi
~.".4
(a. s.) : 1. son dere~
cede bu/unan. 2. i. nihayet, son. Hadd-i kusva :
(bkz .: aks3). 3. eri~i1ecek son nokta, son srnlr.
Derece-i kusvi, Mertebe-i kusvi : son derece.
\
632
'kutb-j semavi
ku~a'rire
,,)!".:J,( a. i.) :1. tit-
reme. (bkz : ik~i'rar). 2 hek. tavuk derisi gibi
pOrtUk pOrtUk kabararak meydana gelen bir hastalrk.
(f. L). (bkz :
gO~e).
insahln her ~eyi blraklp, c;ekildigi '
kO,e·j ferag
kO$e.
I
kO~e-j njsyan : terketme, unutma kO$esi.
J.~.,)
kO,j,
(f. i.) : c;all$ma, c;a.
gayret).
balama. (bkz
(f. i.)
kO,k
ko!}k. (bkz
kah, kasr).
ku~Or
)p
ku~Or.j e~!=ar
kut
(a. i. kl$r'ln c.)
kabuklar.
: agac; kabukl~rl.
.::" J;
("ku"uzun okunur. a. i. c. :
akvat) : 1. ya$amak ic;in yenilEm $ey. 2. yiyecek.
kut·j la.yemOt ("ku" uzun okunur) : ancak 01miyecek ka,dar alll1an glda. (bkz : to!}e).
kut.j mesih ("ku" uzun okunur) : hurma.
kut·j rOh ("ku" uzun okunur) : can ic;in olan
glda.
kut-j u,~ak ("ku" uzun okunur) : "a$lklarll1 gldasl" : OpO!},opme.
kOtah, kOteh
klsa, boysuz. (bkz
kOtih·astin
to
47 j"
"~"J)'
,
(f. s.)
kasir ).
0ft.-.1' 4~"j)'
(f. b. s.)
ko-
oldugu halde iyi gibi gorOnen [kimse].
(f. b. s.)
kOtih·bin
kISS
goren, neticeyi gormiyen, basiretsiz.
(f. a.
kOtiih·nazar
~.
s.).
(bkz : kOtah-bin).
kOtiih·ter
kOtah·terin
~41~"y ('""'
,;-
.
(f. b. s.) : pek
klsa.
(f. b. s.) :
en c;ok klsa.
kutb
(a. i. c. : aktab, kutOb) :'
1. donen bir c;arkll1 aksi. 2. dOnya yuvarlaglnrn
ekvatordan en uzak olan ve yer * ekseninin gee;ti?jl varsaYllan iki noktasll1dan herbiri. 3. elektrik '
ceryanll1l meydana getiren potansiyel farkrnll1 en
yUks~k
dereceyi buldugu
iki noktadan her bir'i.
4. bir mlknatls. demirinin iki ucundan her biri.
S. Sir tarikatin ulu'su [Gavs'ten sonra gelir]. 6.
bir mevzOda geni!} bilgisi ve salahiyeti olan kimse.
7. bir grupun, bir kavmin ba$l, ulu'su, bOyOgjj.
kutb·j arz : coftr. kutup; [hic;bir ae;lklama ire
kullanllmadlgl takdirde kutb-j ,jmali (gOney kutbu) kcir~IIlgll1da kullanllir. (bkz : kutb-i $imali)].
kutb·j cenObi : coftr. gjjney kutbu; Arz'll1 wi daireJerinin (boylam) hatt-i istiva dairesinin (I:lkvator) altll1da (gOneyindeki) kesi$me noktasi.
kutb., coftrafi : astr. istiva dairesinin (ekvatpr)
merkezinden amOd (dik) gec;en ha~tln Arz'ldeldigi iki baslk nokta. [farazi olarak tul dairelerinin kesi$me noktalarr].
kutb.j cOftrafi.j cenObi
coft. (bkz
kutb-i
nObi).
kutb·j co§rafi-j .imali: coft•. (bkz : kutb.. i $imali).
kutb·j deveran : tar. Osmanll haka"l, hall'fe.
kutb·j hakiki : astr. Polaris; yani Kutup ytldlz!nm pratik maksatlarla
asll mahrekinden· farkll
olarak C;izdiQi .tasavvur ediJen eliptik mahrekinin
bOyOk ve kOC;Ok c;aplarll1Jri kesi$me noktasl.
kutb·j jzafi : astr. mihver-j Arz imtidadmdan
yani mihver-i alem'den yalnlz 1 0 5 civarrnda
uzakta bulunan kutup ylldlzmm her han~i bir an~
daki durumuna gore tayin
edilmi~ 0lal1 kutup
noktasld'r.
kutb.j mer'i : astr. kullanllan kutb-i hakiki'nin
kabOI 'edilen dii:Jer adl. [Mutlak kutup noktasl
(kutb-i mutlak) bugUn ic;in tayini mUmkUn olm,yan bir noktadlr; c;OnkO kutup ylldlzl, GUne$ sistemi daimi hareket ic;inde bulunan kainatta mOthi$ sOratlerle hareket
hal indedir.. Kutup ylldlZl
ancak ~nbin sene kadar bu vazifesini gorebllecektir. Ihtivaclmlz bulunan kutup ic;in pratik mak·
satlarla kabOI edilen basitle$tirilmi~ kapall mahrekteki kutup hakiki deqerle e$it· tutulmu$ buluridugundan buna kutb·i mer'i adl veril iyor].
kutb-j mlknatisi : fjz. jeod. 1. pusla ibrelerinin
qosterdikleri yon. 2. cogr., top., jeod. mlknatisiyet-i
Arz'1I1 en kesif oldugu yerler cogriifi kutuplarrn
bulundui:Ju yerler degildir. Amerika'da Labrador'un
Ozerinde zaman zaman yer- degi~tiren, bununla be·
raber belli bir sShada mahsur I11lknatlsiyet en fazla oldugundan bu sahanln ortasl kutb-i mlknatlsi-i
$imali olarak kabOI cdilir. Buna benzer bir kutup
da cenupta bulunmaktadlr. [Kutb-i mlknatis1 tabiri hie; bir a<;;lklama ile kullanllmadlQI takdirde yalnlz kutb-i mlkriatisi-i ~imali'yi gosterir].
kutb·j risalet : Hz. Muhamnled.
kutb.j semavi : astr.Arz'lI1 merkezinden yani'sema kOre~':n merkezinden daire-j istiva-yj sema-
633
kutb.i semav'i·i cenub'i
vl'ye amOt (* dikey) olarak gec;;en hattln sema kiiresini deldigi tasavvur edilen iki nokta.
kutb·i semavi·j cenub'j: astr. : sema kutup·
larrndan daire-i istiva-i semavl'nin altrnda (gUneyinde) bulunan kutup.
kutb.i semavi-ilJiimali: astr; sema kutuplarrn·
dan daire-i istiva-i. semavi' UstUnde (kuzeyinde)
bulunan kutup.
kutb·j lJijmali: cogr., jeod., top. Arz'rn tul dai·
relerinin hatt-' istiva
(ekvator) dairesinin Uzerinde (kuzeyinde) kesi~me noktasl, kuzey kutbu.
kutb·j zeman : zamanrn errni~lerinin ba!j;l.
<\~ ~ 18k9
kutni, kutniyye
(a s.) : 1. pamuga ait, pamukla ilgilL 2. pamuk·
tan yapdma. 3. ;'pek karr~lgl pamukla yaptlm,~
renkli entarilik. (;taktiyle erkekler giyerdi].
(a. L c. : aktar) : 1. van,
kutr
taraf, boluk, cihet. 2. mat. * ko~egen, c;;ap. NISI'
kutur : * yarrc;;ap.
kutr·j daire : mat. daire kutru, c;;ap.
r.):2.9
kutren
I
(a. zf.) : kutur Itibariyle.
kutb·iid·din : 1) din:n kutbu; 2 )erkek ad I.
kutb·iil-aktab (kutuplarln
kutbu): Allah'ln,
kendisine tasarruf kudreti vermi~ oldugu veli.
kutb-iil-ariFin
geleni.
arif 'kimselerin
kutbu, en ,i1eri
kutub 'Ylldizi
astr. sapl, bir tavaya benzetilen
kUc;;Ukayt denilen tak,mydd,zlnrn (brr tavaya ben~
zetildigi takdirde tava'nrn) ucunda bulunan yddlZ, demir kazlk, lat.": Polaris; Fr. Etoile Polaire,
Alpha Ursus Minoris.
U:!--:-k9
kutbeYri
(a. i. c.) : 1. iki ku·
tup : [kuzey kutbu, gUney kutbu]. 2. mec. Hz.
Hasan ve Hz. HUseyin.
4_.b.9, ~b.9
kutbi, kutbivve
(a.,s.) :
~b.9(a.
i.) : 1. Fiz. pusla
ibresinin kutuba dogru donmek hassasl, fro polarite. '[ yapma kelimelerdendir J. 2. tas. kutup mertebesine erma imtiyaz,.
kutbiyyet-i kiibra : tas. manevi mertebelerin en
yUkse!:li.
kuteh-bal
<...144>*,,)
(f. b s.) : k,sa boylu.
(f. b~ s.)
kOteh-dest
1. k,sa ellL 2. keremsiz, hasis.
kuteh-endi$
...;.~..>.: I <l,).J)
kutela'
kutn
kutne
gevi~
634
(a.
kjmseJer. (bki
J::,;
(f. b. s.)
S.
katiller,
oldiirenler, oldurucUler.
kuttan
(a. s. katln'rn c.)
oturanlar, yerliler.
kutu'
t... "k;
kutu'
( a. i. kat'ln c. ) : kesintiler.
t.Jb.9
( a. L) : 1. bir yoldan
kutub
:" pamuk.
(a. i.) : zool. ~irden,
getiren hayvanlarda dordUncu mide.
~"J;29
(a.
L kutb'un c. )
(bkz : aktab, kutb).
kut·val
J\J'",,)
(f. b. L)
1. kale mu-
hafiz" dizdar. 2. belediye reisi.
kuud
(a. L)
1. oturma. 2.
namazrn otl:lrarak eda edilen k,sml. (bkz : ka'de-i
Ola, ka'de-i ahire).
.i.J-.J
(a. L ka'r'rn c.)
dipler,
derinlikler; nihayetler.
kuva [V]
katil'in c.) : 01-
katJ8 ).
(a. L)
d9
(a. s, katil'in c.)
kuttal
kuur
klsa dU~Unen, sonunu dU~Unmiyen.
dUrUlmU~
(a. s. katl'rn c.) : kat'e.
veya sudan gec;;me. 2. goC;; etme [ku!j;lar ].
kutuba- ait, ,kutupla jlgili.
kutbiyyet
elk.;
kutta'
diciler, kesiciler, kesenler.
kutta·i tarik, kutta·iit-tarik : yol kesenler, hay.
dutlar.
f<.S]
\,,9
(a. L kuvvetin c;)
kuvvetler, guc!er,. takatler. (bkz : kuvvet)
kuva.yi hamse-i batma :, ruh. zihnin
veti,melekesj, * yetkis'i~
be~
kuv-
kuva·yi hamse·j zahire : ruh. dl~taki be~ [gor_
me, i~itme, duyma, dokunma, anlama] kuvvet,
* yetki.
kOy
Kuvfl-yi Milliyye : "milli ( *ulusal) kuvvet" ask.
istikla/ Sava~1 boyunca Anadolu'da kuru/an hUkOmet ve bu hUkOmetin askeri kuvveti.
kuvi-yi tabiiyye : tabiata ait kuvvetler.
kuvi-yi umumiyye : umOmi, bUtUn kuvvetler.
(a. i. ka'id'in c.) : ku-
kuvvild
mandanlar (* komutan/ar).
J'\}
kuvvani
( a. s. )
dinamik, fro
dynamique.
kuvvaniyyet
~'\}
( a. i.)
dinamizm,
fro dynamisOle.
kuvve
j)}
(a. i.) : 1. kuvvet, gUe. 2.
niyet, fikir. 3. salahiyet (* yetki). 4. keyfiyet, vas/f. 5. his. 6. kabiliyet. 7. fels. fro faculte.
kuvve-i adliyye : huk. hukuk ve eeza kanunlarrnr, vak'a ve hadiselere tatbik eden kuvvet.
kuvve-i an-if merkeziyye : fiz. * merkezka~ kuvvet, bir merkez ~evresinde hareket eden bir eismi,
o merkezden uzakla~tlran kuvvet, fro force centrifuge.
kuvve-i askerjyye : askeri kuvvet, bir yere ~Ikartma yapabilecek, kullanilabileeek asker kuvveti.
kuvve-i azm : azim kuweti.
kuvve-i bahriyye : ask. deniz harp kuvveti.
kuvve-i baslra : hek. germe kuvveti, gezdeki
gerUeUlUk kuvveti.
kuvve-i cazibe : fiz. [Arz'ln] eezbetme, ~ekme
kuweti, fro ·pesanteur.
kuvve-i difia : defetme, savma kuvveti.
kuvve-i galibe ("ga" uzun okunur) : UstOn,
ezici kuvvet.
kuvve-i haflza
Mflza kuvveti, hlfzetme, unutmama kuweti.
kuvve-i icraiyye : huk. devlet idaresivlp i1 n ili,
umOmi ieraat ile zablta "f.nlJ.l ve niz&I"., ....n
ve mahkemelerden ~Ikan hUkUm ve ,'Iamlarln yerine getirilmesiyle mUkellef bulunan kuwet.
kuvve-i ihtilil : ihtilal kuvveti.
kuvve-i ile-I- merkeziyye : fiz. * merkezeil kuvvet, muhitten merkeze dogru yeneJen kuvvet, fro
force centripete. [kuvve-i an-i1 merkeziyye'nin
zldd,].
kuvve-i istinid : dayanma kl!vveti.
kuvve-i kudsiyye : Allah slrlarlnln kendisinde
gezUktUgU peygamberlerin, ermi~lerin kuvveti.
kuvve-i famise : hek. bir nesnenin yumu~aklt
~rnl, katJlIQlnJ hisseden kuwet.
kuvve-imaliyye : mal ve servet~e olan iktidar.
kuvve-i mekniyye : fi:z. gizlr gUe, potansiyel
kuvve-i muhassala : fiz. kuvvetlerin * bile~kesl,
bir~ok kuvvetlerin yerine ge~en kuvvet.
kuvve-i mutasarhfa : zihinde hayalin sakladlQ'
~eyleri istenildigi . ~ekilde dUzenleme ve hareama
kuvveti.
kuvve-i mi.idrike : be~ duyu ile duyulan ~eyleri
zihinde de duyma kuvveti.
kuvve-i mi.imeyyize : i~de hissedilen ~eyleri birbirinden aylrma kuvveti.
kuvve-i mi.itehayyile : duyulmu~ bir ~eyi tekrar
eanlandlrma kuvveti.
kuvve-i namlyye : nemalandlrle, kuvvet.
kuvve-i samia : i~iticilik .kuvveti.
kuvve-i ~amme .:kokualma kuvveti.
kuvve-i !}eheviyye : fels. fro concupiscence.
kuvve-i !}ehviniyye : istek, yeme i~me· arzusu.
teuvve-i te~riiyye : huk. kanun yapma salahiyeti,
* yetkisi, yasama gUcU.
kuvve-i umumiyye : umOmikuvvet, [en ~okJ
asker ve silah kuvveti.
kuvve-i'vihime : zihinde hazlr olan ~eyleri
tip ve sarf etme kuweti.
kuvve·i zahriyye : arka veren kuvvet, yardlmel,
~imdatc;/.
kuvve-i z~Hka : hek. tadlc,hk kuvveti.
(a. i
kuvvet
: kuva [y]
1. gUc,. kudret, takat; slhhat, sa9lamllk. 2~ bir
hUkOmetin askeri gUeU.
kuvvet-i devlet : devletin kuvveti.
kuvvet-i kalb : ltimadl, gUvenmeyi arttl/:ma.
kuvvet-i karabet : huk. karabette kuvvet. Mesela : [ana-baba ,bir karde!}in' karabeti baba bir
karde~ten kuvvetlidir : ~UnkU, anapaba bir karde~
iki karabet ve digeri bir. karabet sahibidir].
.
kuvvet-ijz-:zahr (arka kuweti) : 1) yedek kuv.
ve~, arka kJvveti; 2) dayanJiacakolan kimse, !jey
veya hal. 3. mat. 2x2x2 gibi * ~arpanlarl mUsav1
olan bir * ~arpmada bunlartn miktarlnr gesteren·
rakam : 2x2x2
23 muadele (* denklem). sinde
,3 saylsl, 2 nin kuvvetini gesterir. [Arap~a, Fars~a
yapJlan terkiplerde kelime : kuvve ~eklinde. kul
lariJllr]. (bkz : kuvve).
=
<'>J";
kuvvi
kuvviyyet
kOy
(a. s.) : leis. fro .virtueJ.
":"~J;
<.>;
(a. i.) : fels. fro virtualite•.
(f. i.) : 1. kay. 2. mahalle
va i!jlek yol; sokak. (bkz : !jah-rah). 3. sevgiJinin
bulundugu yer.
635
kuy-i yir
kuy-i yar : sevgilinin kayU; sevgilinin oturdu~u
yer.
(f. b. s.)
kuy-da~
kayde~,
~~
kuvud
(a. i. kayd'm c.)
1.
kuyOd'un c.)
resmi muameleler ve haberle$meler defteri.
kuyudat-, atika : eski kayltlar.
kuyudat-I vakfiyye : Vaklflar Umum MUdUrIUgU'nUn ar$ivi.
..:j~ t..S ,,s-o'
kuy-yift
(f. b. i.)
1,
kiidur
kiidurat
I
1. bardak. (bkz
~anak.
CJ
(a. i.) : 1. bulutlara ka-
rl~an bir malek. 2. '$eytan adlarmdan biri. 3. renk
renk alan ~izgi. Kavs-i kuzah : astr. ebem kU$agl,
yagmur kU$agl. (bkz : alaim-j sema'). Tabaka-i
kuzahiyye : anat. goz tabakalartndan biri.
kuxat
;L..a9
(a. i. kadi, kazi'nin c.) :
kaddarln ba$l. (bkz' : kadi,
kaddar. Kadi-I-kuzat
kazi, kudat).
leuze
oj,,) (f. i.) : su testisi.
f
kuze:-ger
dak~I;
kiidOret
kiifiit
)JJ..)
<)
j J)
(a. f. b. i.)
~~) (a. i.)
(a. i.) : 1. bulanrk.
'
..::"lA,.) (a. s. kafi'nin c.). (bkz : kafi).
(f. i.)
: kUfe, kamf$tan
(a. s. kafir'in c.) : ka·
firler, .hak dinini inkar
kefere 1).
kiifr
..JA..)
edenler. (bkz : kafirOn,
(a. i. e. : kOfOr) : 1. AI.
I
lah'a ve dine ait $eylere inanmama, Cenab-I Hakk'a
ortak l kO$ma. 2. dinsizlik, imanslzllk. 3. islam di.
nine uymlyan inanl$larda bulunma. 4. nankorlUk.
5. soviJp sayma, fena, kaba soz sayleme. 6. ortme
ve gizleme.
kiifr-i cahOdi : ic;;inden bilip aglzdan ikrar etmeme.
kiifr-j iniidi : lic;;inden bilip diliyle ikrar ettim
halde islam dinll'le girmeme.
barkiifr-i nifaki
etme.
hek. karaciger ilti-
kiifr-i ziilf
kiifran
(a. s. kebir'in c.) :
'bUyUkleri ulular. (bkz
eazlm).
kiiberiy-i iimmet : Ummetin bijyukleri, ulularl.
636
..::"
,I
veya agac;;tan orUlmU$ sepet.
habf.
kiibera'
l
I
Ilk. 2. gam, tasa,kaygl. (bkz :' kUrbet).
kiifr·i inkari : Allah'l asia bilmeyip ikrar ve itiraf
etmeme.
c;;omlekc;;L
kiibad
(a. i. kUdur'un c.)
kiiffir
(a. i.)
kuzah
(a. i. keder'in c.) : ke-
(bkz: ekdar).
kOh-pU$t).
kuz
ca,
derler, slklntdar, UzUntiJI~r. (bkz : ekdar)'
sokak-
kanbur. (bkz :
1. yer. (bkz
(a. L) : : hayvan akslrlg,.
kiife
(f. s.)
kadeh). 2. tas;
..,.,I...L)
kiidis
ta btilunan bebek, blrakmtl.
kGz
(f. L)
cay). 2. zf. nereye?, nasll?
(a. I. kayd'me. olan
kuyudit
L(
kiica
kuyud-I vakfiyye : Vaklflar Umum MUdiJr'lUgU'nUn ar$ivi.
(a. i. kebd, kebed'iri c.) :
karaclgerler. (bkz : ekbad).
kaYltlar, baglar. 2. deftere ge~irmelar.
kuyud-i kadime (eski kaYltlar) : Tapu ve Kadastro Umum MUdOrlUgU'nUn bugUnkU An;;iv dai,
resi (mUdUrlUgU).
(a. s.) : daha (en, pek,
~ y;-)
kiibud
bir kaylU.
kOhan
t..SJ';-)
kiibra
(j;ok) bUyiJk alan. ["ekber" in mUennesi]. Hadicet-iil~Kiibra : Hz. Muhammed'in ilk zevcesi.
dil ile tasdik edip kalben i~kar
zOlfUn karallgl.
j\~)
(a. i.) :, iyilik bilmeme,
gardOgU IOtuf va insaniyeti unutma. [zldd. : $ukran]. ,
kiifran-I' ni'met : nankorlOk.
kiilhan
.)
.~
) ../'redici, sovUp sayle••
kiifr-biz
(a. f.
kUf-
J.JrS'
kiihOI
(a. i. c.) : 1. kafirlige,
kUfre sebebolan i~ler, sozler. 2. hicviyeler. 3. mU·
rekkep~j' Havill'nin hicviyelerinden mUrekkep mee·
mOa.
kuhOlet
•.:,J .J'f)
~agl, 30,- 50 ya~
arasl. (bkz
(a. L keff'in c.)
el
e~,
ben·
avu~lar.
kiify
~
zer, denk,
arkada~.
(a. L e. : kifilt) :
(bkz
kifilet, manend, muadil,
mUsavI, nazir).
kiifye
~)
(a. L)
aneak
ge~ineeek
ka-
dar olan yiyeeek.
(f. i.): dag. ["kOh" kelime-
kiih
sin in hafifletilmi~i].
(f. s.) : eski, ylpranmll},
kiihen
modasl ge~mi~. Hane-i kuhen .: eski ev;
dunya. (bkz : attk, bastan, kadim).
kiihen~pir
~ ~
moe.
(f. b. s.) : ~ok ya~h.
yll"
atik).
ya~lI,
ya~lanml$,
kiiheyli, hiiheylan
(f. b. s.) :. "eskl
koeaml$;
jLr)
kiihhan
kiilah'l vefil : Sultan Divani "Divan-I Kebir" i
almak Uzere Iran'a giderken Haleb'e ugradlgl SIrada oranm !;ieyhlerinden Ebu~I.Vefa ziyaretine geJerek teberrUken sikke giymekistedigini soylemesi Uzerine Sultan Divani gece giydigi klsa bir 5ik.
keyi ba!;ilndan ~Ikanp !;ieyhe giydirdigi serpO~'un
ad,.
kiilah'l zerd : t·ar. aeemi oglanlarmm
giydikleri ba!}llk.
(f. L)
jYLJ"
J-+
(a. i.)
( a. s. kahin'in c.)
(f. L) : kulUbe.
kiilbe-i ahzan (hUzUnler kulUbesi) : gam, keder,
tasa evL
.....AlS"
(a. i: kUlfet'in c.): 1. zah-
metler, slkmtdar, zorluklar, yorgunluklar. 2. me·
rasimler, seremoniler.
,(f. L). (bkz : kUlah).
kuleh
(f. b. L) ,: daghk,
In
hafifletilmi$i].
kUleh.kO~e c,.J5:."'~ ( f. b.
kUlahl'n, fes'in
ko~esi.
. (f. L) : turna
kiileng
}~
L) : [eskiden]
(a. i. kehl'in c.). (bkz:
kehq.
kGh-sar
klvlrelksa~.
2. c;ic;ek demeti.
kiilef
dagl ~ok olan yer. ["kOh.istan"
kiihlan
1.
ba~larJna
kehene).
jl:-J
kiih.istan
(f. i.)
eski. (bkz :
gozu surme1i cins Arap atl.
falellar, bak,cllar. (bkz
Q)\("
kiilah-. Mevievi : Mevlev1 kUlah,. 2. i~ine$eker
ve saire koymak Uzere huni. ~eklinde bUkUJen ka.
glt. 3. mee. oyun, hile. [hafifletilmi$i : kiileh' dir J.
kiilah.. seyfl :tas.bir ~e$it mevievi. kUlahl.
kiilbe
jy,!,
sinn·i kemal).
1. kulilh, [eskiden] giyilen, ucu sivri veya yUksek
ba~llk, ba!}a giyilen ~ey. (bkz: serpO~). Kee-kulah.:
kulilhl egri, kUlahm, egri given.
kiilah~1 Istividar : tas. istiva denilen ye!}il $erit
dikilmi~ bulunan mevlevi sikkesi.
kulale
Jl_1r-)
kiihen-sal
(a. i.) : olgunluk
¥,
kulah, kiileh
kiifOf
ayalan,
(a. i. kehl'in c.) :
30 • 50 va!} arasmda bulunari kimseler, olgunluk
~aglnda bulunanlar. (bkz : kihal).
':">~,.).ci..)
kiifrivyat
b. s.)
(f. b. s.) :. damlk,
dag tepesL ["kOh-sar" ·kelimesinin hafifletilmi$i].
kulfet
•.:..ils
zahmet, slklntl, zorluk,
merasim, seremonL
ku~u.
(a. i. e. : kUlef) : 1.
yorgunluk, zorlu il?' 2.
I
kiihOf
ralar.
kiihOf·i eibal
(a. i. kehf'in c) : maga.
daglann magaralan.
kulhan, kiilhen
0;J$, j~.lS
(E. L) : kUl-
han, hamamlarda suyu ISltmak ic;in ate~ yakllan
yer, hamam ocagl.
637
kijlhani
..s;"~-' 1..3 li.~
kijlhini, kUlheni
!
~apkln,
(f. i.)
serseri.
kiilhihi·i liy·har : lJle~hur
Hakim-i
SeniU'nin
mOq;idi.
cex
kumihe
~ts-
...:"LS-
kiimat
leI', kahramanlar;
(f. i.)
kiili~e
kijli~e-i
nuhas : baklr kOI<;esi.
kiili~e-i
sim :
gumu~
J'
kull
kOI<;e.
kul~esi.
(a. i. c.
kOllib
egri demir,
~engel,
kel~lib)
ucu
kanca.
(a. i.)
tlmarhane
hademesi, gl:l-llabici.
kiilUlb.iil.cenih
<L.:~'
f
(a. s.) : 1.
umOml, bOtOn. 2. <;ok. 3. manto 'it tOmel. HusOf·i
kiilli : Ayln tamamlnln tutulmasl. Kaide:.i kiilliyye :
umOml i her~ey hakklnda
tatbik edilecek \ kaide,
.,.. kural Kudret·i kiilliyye : Allah'm kudreti.
...:,,14
(a. i. ,kulliyyet'in
c.) : bir yazarm basdml!? eserlerinin tamaml.
kiilliyyat•• hams : manto Aristo sisteminde : ne·
,vi, dns, fark, has, araz (* iJinek).-
lerek) : kalem. 2. klrmlzl !?arap.
r
kOmm
(a. i. c. : kimam) : bot. \;i·
<;i~ek
kap<;lgl, tomurcuk.
..:..:~, ":fS"
(a. s. kamil'in c.)
kOmmel
ka-
~~
kummelin
(a. s. kamil'in c. olan
kamiller.
(a. s.)
mahrut, koni
(a, zf.) : busbOWn, <;ok
olarak, tamamiyle, toptan, kokOnden.
kOmun
.j JS-
(a. i.)
gizlenme. (bkz:
ihtifa ).
kiin
~)'
(a. fi.) : 01, alsun!.
kun fe.kan, kun fe-yekun : olan oldu. [Allah,
bu-kUn! - emirle bUtOn varllklal'l yarattlgmdan, tao
savvuf edebiyatmda bu kelimeye <;ok rastlanlr].
kiina
l:..)
(f. L) : yer, etrafl c;ev.
rilerek ekilen yer.
kOnam
(' L )
(f. i.):
1,~ insanm din·
(a. i.) :
Ervahiyye-i kiilliye : fl'. ,panpsychisme. Kelimiyye-i
kiillivye : fr. panlogisme.
L:.~
(bkz:
lenecegi yer. 2. ku!? yuvasl 3. vah!?1 hayvan ini.
1. umOmllik, butOnlUk. 2. <;okluk, bolluk. 3.
Osmanll' imparatorluQu zamanlllda Araplardaki
bazl medreselere universite
kelimesinin kar!?dlQI
olarak ve~ijen bir ad. Bi.l.kiilliyye : bOtOn bUtOne.
ki.illiyyen
(a. L) : 1. doru at.
bi<;iminde alan.
(f. i.) : 1. kahkO,1. 2. topuk.
kOlliyye, kOlliyyet
( f. i.). (bkz : gOnbed).
( a. L) : renk degi!?tirme.
kummi
hek. lavta denilen hekimlik aleti.
kOlliyyat
sava!?~"ar.
kummel'in c.)
kiille
yi~it·
miller, olgunlar.
kiillibi
kOIli, kiilliyye
( a. s. keml'nin c.)
~
kOmeyt
L) : nazarlll';.
kOmeyt·i hame (soz meydanmln atlna benzetj.
<;ek kasesi,
kimm).
kiille yevm : her gOn.
(f.
...:".s-
kiimdet
(a. s. zf.) : hep,butUn,
(f. L) : ta!?<;1 kazmasl.
'.J._S-
kiimbed
<;ok. Akl'l kiill : her $eyi kavnyan akil. Ala kiilli
halin (her halde) : ~oyle boyle, olabildigi kadar.
Ustad'l 'kiill : herkesifl, umOmun ustadl. Min·kiill.
.i1.vUcO'h : her ve,~rile, her baklmdan.
638
kiiliing
·kOnan
.jl:..)-
(f. e.) : -yaparak, -eda-
rek; -oyapan, -eden. Hande·kunan : gulerek. Nile.kiinan : feryadererek. Raks·kiinin: raksederek,
oynlyarak. Nak!i-kiinan,: nak~ederek. TazaIHim·.kii.
nan : tazallOm eden, yanlp yakdan. Zevk·kiinin :
z,evk ederek.
kiinasat
suprOnWler.
(a. L kGnase'nin c.)
kurdi
kiinase
'L.-I
l:...)
(a. i. c. ,: kUnasat)
sUprUntU.
kina-
(a. L kanl"nin c.)
klinat
yede bulunanlar,
(a. i.) : bir ?eyi
gizlem~,
1. ko?e, bucak.
(f. i.)
kline-i kanaat : kanaiit kO$esi.
bot. susam,
(f. i.)
lat. sesamum orientale.
-L:..)
(f. 5.) : 1. kor, keskin alml'
van. 2. cesur, yigit. 3. i. bukagl. 4. klsa, bic;imsJz.
S. anlayl?slz.
(f. i.) : 1. iri 've kahn
klinde
agac;. 2. suc;lunun ayaklarma gec;irilen tamruk. 3.
yakl$lkslz, kuvvetli gene; irisi.
kunde-i Sehar bend : [dort unsur
DUnya:
)~ o-L:..)
klinde-kar
agac;lan i$le.,.~m
menuisier.
marangaz,
0.f-)
(f. zf.) : ?imdi. (bkz
kunuz
'y,:-)
(a. i. keoz'in c.) : hazineler.
kunOz5t
kune-i mihen: mihnet, slklt1tl ko?esi.2. elbise
ve kilim gibi $eylerde meydana gelen buru$ukluk.
3.5. kanbur. 4., ev altl badrumu.
klinclid
kunun
el'an). ["eknOn" kelimesinin hafifletilmi!?i].
kinayecil~r.
kline
klind
kunun
sakll tutma.'
(f. b. i.)
ltibariyle]
(a. i. kenz'in
alan kUnOz'un c.) : haz!neler.
kunye
ol.:...)
(a. i.) : bir kimsenin
soyadl, dogumu, memleketi, mes.legi ve i$i
sOsiyetlerini gosteren kaYlt.
kuran
J\~
(f. i.) : al renkli at.
kUreng).
kurasi
-.5...1;
(a. i. kursl'nin c.) .
kUrsl}.
(a. i. kUre'nin cd:
kurat
kUr~ler,
yuvarlak olan cisimler, toparlak n1~sneler.
(f. i.) "; dUkkan
kurbe
klymetlt
sedefe;i, fro ebeniste
..:..!f
kurbet
(bkz : kudOret2
(a. i.) : gam, tasa, kaygl.
).
kurbet-i gurbet : gurbettasas/.
kunde-kari ~)15o-L:..f" (f. b., i.) : ince maran-
kurd
"f
kurd.
~".))
gozluk, sedefc;ilik, fro menuiserie, ebenisterie.
kund-gu!?
(f. b. s.) : saglr.
kunende
(f. 5.) : edici, ya-
plCl, eden; yapan. Agaz-kunen
ba$laYlcl, ba?llyan.
kungure
(f. i.) : kubbe-
nin tepesi, en yUksek veri.
kunh
<\.:..)
1. bir ?eyin asll,
(a. i.)
hakikati, temeli. 2. kok, dip. 3. fers. esas, oz.
kuni$t
..::....:..L) (f. i.) : yahudilerin havrasl.
(a. L c. : kUnna.
kunOd
(a! L)
nankorlUk.
(a. i. c.
ekrad): kUrt.
(a. L)
muzo TUrk mO-
1
zlgrnin Uc; numarall basit makaml. KUrd. dortlUsO
ile pOselik be$lisinden ibarettir. POselik be$lisi ile
dUgah'da durur. GUc;lU -be$li •i1e dortlUnUn birle$'
tigi. neva'dlr. Donanlmda
"si" kUc;Uk mUcenneb
bemolU mevcuttur. Dizisi umOmiyetle c;lklCI ola·
rak seyreder' art a sekizlideki sesler; -pestden tizE!
dogru. ?oyledir : dUgah, kUrd!, <;argah, neva, hO.
seynl, acem gerdaniye ve muhayyer. $u $edleri
isimli
alarak
kullanllml$tlr.
KUrdill hicazkar
(rast' da), ferahnUma (yegah'da) ve a$k-efza (hOheyni. a~lran' da); kurd!, son aSlrlarda kullanllml$ ve bu yUzden' bUnyesi hakkmda musikjseverlerce ihtilafa dU$UlmU$tUr; halbuki en eski makamlardan biri olup, eskiden kullan"makta idi.
Nisbeten muahhar zamanlarda ise -c;argah da 01dugu gibi- $edleri ve mUrekkepleri balbol kullamlml$ . fakat as" makama ragbet
edilmemi$tir.
Bilhassa her makamln sonuna- pOselik be$lisigibibir kUrd! dortlUsU !lave edilerek pek c;ok kUrdili
makamlar terkrbedilmi?tir.
639
kurdi-a,iran
j\~ i..S~f
kiire-i ayn : hek. goz yuvarlagl.
(a'. f. b. i.)
muz. birka~ aSlrhk bir mOrekkep makam.
I '\ kurdi'li.
~argah
0
l(;t:;- J i..S,)..J . (a., t.
f.
b. i.) : muz:.~argah dizisinin kOrdili ~ekli, yani,
-~argahbeljlislne, ~argah dortlOsU degil de, pOseUk .dortlOsO ilave olunmulj ljekli (ki bu durumda,
pOseiik perdesi' verine kurdi kullanllmakta ve makam "si" kO~Ok mOcenneb bemolO almaktadlr).
Bu diziye H. Saadettin" Arel ve Dr. Subhi Ezgi bu
ismi vermiljlerdir.. AbdOlkadir Meragi bu makama
"uljljak" demekte ve "Turklerin mill1 makamlarldlr" kaydlnl ilave eylemektedir. BugOnkO uljljak'm
tertlbi ise bamba.ljka olup, bU,"eski u~~ak" yani
kurdiH c;argah'dan zamammlza bir nUmOne intikal
etmemi~tir. Bu dizinin de niseb-i ljerife adedi tamam, yani 9 duro Orta sekizlideki sesleri -pestden
tize dogru- ljudur :kaba-c;arqah, yegah, aljiran,
kaba-c;argah, .yegah, a~iran, acemaljiran, rast, dOgah, kOrdi ve c;argah.
kurdi'li hicaz-kar
)
~j l~ \ J i..S~.J'
(a. t. f. b. i.) : muz:o Hac, Arif Beyin icadettigi bir makamdlr. Aljag, yukan 90 senelik olan bu makam, bu mOddet i~inde c;ok bOyOk bir ragbete mazhar olarak bilhassa ljarkl forme'u ic;in bol bol kullanilml~tlr. BugOn hicaz, Uljljak, hOseyni ve hOzzamdan
sonra 5 inciolarak
en c;ok -kOrdi'li
hicazkaramensuptur;
en fazla
ljarklnln yazildlgl makam ise, dogrudan dogruya
kOrdi'Jj hicazkardlr. AsJl kOrdi.'li hicazkar, kOrd1
makamlnm bir pest perdedeki yani rast (sol) daki ~eddidir. GOC;IOsO -dordUncU derece olan. c;argah (do) dlr. Donanlmlna "si," mi ve la "ic;in 3
tane kOC;Ok mOcenneb bemolO allr. KOrdi gibi tabiatiyle bunun da 9 niseb·j ljerifesi vardlr. Dizisinin seyri umOmiyetle inicidir. Orta sekizlisindeki
, sesleri. tizden peste dogru olmak Ozere- ljoyledir:
gerdaniye, acem, nim-hisar, neva, ~argah, kurdi,
nim.zirgOle ve rast makamlnln ikinci bir ~ekli daha vardlr ki bu, mOrekkep bir makamdlr ve hicazkar ile kOrdi dizilerinden veya: sadece hicazkarl
mOteaklpkiirdi dortlOsOnden ibarettir; 3 bemol
ile don'anlr; nota ic;inde hicazkar ic;in "fa" .baklvve divezi He ."si" .bekar ve "si" koma bemolO
ilave olunur. Makama "kOrdili hicazkar", yahut
"hicazkar-kOrdi"
adlnln verilmesi i1kin hicazkar
ile kOrdiden mOrekkep olu~u dolaYlsiyledir. $imdi
artlk hemen daima basit ljekli yani kUrdinin rast
perdesindeki ~eddi kullanilmaktadlr.·
o.}"
to~arlak.
kiire
\ varlak,
(a. i.
C.
:
kOrat)
1~
yu-
kure-i arz: : yer yuvarlagl. 2. geo. * kOre.
kure-i ate, : hava tabakasl Uzerindeki atelj k,smi.
640
kiire-i haceri : * ta~kOre, Iitosfer, fro lithosphere.
kiire-i hak :. yeryOzO.
kiire-i heva, - laceverd : gok, kubbesi.
kiire-i kamer : astr. Ay.
kure-i levniyye : * renkkOre,
kromosfer, fro
chromosphere.
kure-i maiyye : * sukUre, .hidrosfer, fro hydrosphere•.
kiire·i musattaha : * dOzlemkOre.
kure-i miicesseme : * yerkOre.
kiire·i ne5imi : havakOre, atmosfer, fro atmosphere~
kiire-j semA : astr. gokteki, gok cisimJerinin vaziyetini gosteren kOre; merkezi Arz'm merkezi 01mak Ozere yan c;api sonsuz olarak tasavvur olunan
va sathmda bOWn ylldlzlann mOrtesemleri bulu.
nan muhayyel kOre.
kiire-j sulbe : 11 ta~kUre, litosfer, fro lithosphere.
(bkz : kOre-i haceri).
kiire-i ~ems : astr. GOnelj.
kure·i zemin : yeryOzO, yeryuvarlagl.
kure-i z:iya : * 'ljlkkOre, fotosfer, fro
phere.
kurema
photos.
(a. s. kerim'in c.) : 1.
kerim,as", necip, iyiliksever, haYlr sahibi, comert,
eliaC;lk kimseler. 2. ulular, bUyOkler: (bkz: kiram 1,.2).
kiirend, kiireng
&:'..l ' . JJ'f
(f. i.)
aI
at. (bkz : kUran).
i..S,f
(a. s.)
yuvarlak; mat.'
kUresel. Hendese-i . kii~eviyye
980. * kUresel
geometri. ["kOriyy" de denir].
kureviy,yuNelCi : geo. yuvarlak ljekiJ ..
11
kiireyvat
~Iy
..f"'
(a. i. kOreyve'nin c.) :
kOC;Ok kOrecikler, yuvarlaklar, * yuvarlar.
kiireyvat-, beyza : anat. * akyuvarlar, kan ve
lenf gibi vOcut SI'VI (mayi) lannda bulunan ~ekir
dekli ve yuvarlak hUcreler.
kiireyvat-I hamra : anat. * alyuvarlar, ka~a al
rengini veren c;ekirdeksiz yuvarlak kOc;Ok hOcre
olup, kanrn her milimetre kObUnde belj milyon ka·
dpr, bulunur'.
kureyvat-. meneviyye :' anat. menideki cinsiyyet
zerrecikleri.
kiireyvat-I yabise : hek. kanrn terkibinde yOzde
on dort nispetinde bulunan demir bileljigi. [kelimenin dogrusu "kUreyyat" dlr].
(a. L c.
kureyve
kU~Uk
kUreyvat):
yuvarlak, * yuvar.
anat. * akyuvar. (bkz : kU·
kureyve-i beyza
reyvat·1 beyza).
kad," tenasUI aleti.
(a. L kisve'nin e.). ( bkz :
kusa
kisve),
kureyve-i hamra : anat. * alyuvar. (bkz
vat-I hamra).
kUrey-
i.SJ,...f'
dU~kUn,
(f. s.) :
<L...5"
kusbe
(f. L) : hizmetkar.
kuriz
kurizi
(f. i.)
kus
(bkz : fere ).
(a. i.) : vag posasl; yagl,
suyu C;lkarJlml~ her tOrlO
kalmtlSI.
* bitki
tr!addelerinin kuru
beli bU-
kUk ihtiyar.
(f. L)
kusbere'
bot. kara~.
kimyon, ki$ni$.
kurras
kurraseA........
t l:-)
(a. L c. : keraris) :
"gOstah" dlr. (bkz : gOstah).
kustah
1..f'
el yazmasl kitaplarm
formasl.
(a. i.) : bot. plrasa.
1. slpa. 2. tay.
(f. L)
(a. L e. : kUrasi.) : 1. otu-
!..Sol..))
rulaeak yUksekc;e yer. 2. taht. (bkz : serir). 3.
makam,
vazife. 4. htikOmet merkezi,
ba~kent.
(bkz : makarr, merkez) .. 5. kaide, ayaklik, mesnet,- 6. ar~-I a'zam'm altlnda bir dUzlUkte olan,
levh-i mahfOz'un
bulundu~u yer.
Ayet-el-kursi
Kur'an'da : Allah-U la ilahe ilia hOv-el- hayy-U1
-kayyOmU... ibaresiyle ba~liyan ve Bakara sOresinin
255 inci ayetini te$kil eden klslm,
..:..~-~
(a.. f. b. i.) :
1.5"..))
1) tahtta oturan padi$ah; 2) vali; 3) camide,
kUrsUde oturan, vaaz eden.
kurub
l'
(1.
4..;J J ..
L kerb'in e.)
tasalar, kaygdar, kederler, gamlar.
kurum
('
JJ'"
)J..f
kustel
J:...S'
cegi. (bkz
hunfesa') .
kusud
,).r:-S
kusud
,) ~
(a. L kerm'in e.) :
(a. i.) : bir
~eyin tekrtlrl.
kuruk
~..))
(bkz : ~UtUr-pec;e).
F. 41
(a. i.
keri~'in
e.) :
i~kenbeler.
(f. b. .) : deve yavrusu.
(f. L)
( a. L)
zool. bokbo.
kesad.
"( a. i.) : c;ekilme, mak.
J.,,-)
kusuf
(a.i.): astr.
GLne~'ln
tutulmasl, Ay'm, Di.)nya'mlz ile GUne~ arasma gl·
rerek g6lgesiyle' GOne~'i klsmen veya tamamen ort.
mesL
kusuf.j cux'i
masl.
kusOI
astr. GOne$'in bir klsmmm tutul·
kusur
GOne~'in
J~
tam tutulmasl.
(a. s.) : tenbel,
)~
O~enlci.
(a. i. kesr'in c.) : 1•.
parc;alar, artan parc;alar, artlklar. 2. mat. kesirler.
kusOrat
J-J..}
ash
sada varmadan geri don me. (bkz : ric'at).'
kurur-j a'vam : senelerin birbirini takibetmesi.
kuru~
(f. zf.)
"gOstah"ane" dir. (bkz : gUstah-ane) .
kusuf-i kulli : astr.
UzUm, ba!:j kUtUklerL Fasile-j kurumiyye : '" OzOmgiUer.
kurur
<\J'l;.l:...§
kustah-ane
kurre
kursi·ni~in
ash
sekiz sahifeden ibaret olan
kurre-i har : slpa.
kursi
(f. s.)
.:" 1)"'-)
(a. i. kesr'in c.
olan kOsOr'un c.) : artlklar, artan kislmlar.
•ku~
Du~man-ku~
J ) -: dU~man
(f. s.) : oldOren, oldOrOcO.
oldUren.
Merdum.ku,· :
641
adam oldUren. ZebOn·kii, : dUskOn oldUren; fll"sat
dUskOnO.
kii~ende
&>~
; oldurUcO. (bkz
(f. s. >. oldUren,
katil).
(f. L): miiz. TUrk
mOziginin eski mOrekkep makamlarmdan
zam6mmlza kalmlS. bir nOmOnesi yoktur.
olup,
kutiib
(a. i. kitab'lI1 c.) :
kitaplar. Haf.z-. kiitub
kUtOphal1eci, kitapltk me'·
muru, fro bibliothequaire.
Dar.iil.kutiib: okuma
salonu.
kiitiib·i semaviyye : kutsal kitaplar.
kutub·i tevarih : tarih kitaplan.
(-a. f. b. L)
kiitiib·hane
1.
kitapllk. 2. kltapsaray.
kii,tar
)L:...:..)
(f. s.) : 1. kesilmis,
kurban edilmis [koyun]. 2. mec. et.
(f. s. c. : kUste-gan)
kii,te
kutiib.hane.i umumi
mi kitapltk.
I
umOmikUtOphane, umO.
kOub, kuubet
(a. L) : klz memesinin bUyUmesi, kabarmast.
oldUrOlmUs.
j
kii,te-gan
lL:~)
(f. s. kUste'nin
c.) : oldUrOlmUsler.
kOul
Di·i.iI·kiiOI
alcoolisme.
IJ.;.'
alkol
(a. L)
dUskOnlUgU,
alkol, ispir.to.
alkolizm,
fro
ku,te..gan·. zinde : sehitler. (bkz : sUheda).
(a. s.) :
ki.iOIt, kuuJiyye
(f. s.) : oldUrOlmiye
alkol ile, ispirto lie ilgili, onun gibi olan. Mevadd·i
laytk, oldUrUles;ce.
kii,tere
(f. i.)
uzun dU!·
ger rendesi.
kuus
(f. i.)
ku,ti
vanllk. (bkz
gUres~i,
~Uresme,
pehli.
musaraa ).
ku,ti.gir
tutan,
kii0Iiyye
alkol, alkollU
maddeler.
k001iyye : alkollU, ispirtolu i~kiler.
(f. b. L)
gures
pehlivan.
~ J.-)
c..S~.f..J..:..J
i~i
k~vare
(agi.)
petek. (bkz
kivare).
...r..,)
kOveys
(a. i.) : bot,
kadeh~ik.
(f. b. i.) : pehlivan!lk.
j\J-)
kutJe
(a. i. ke's'in c.) : 1.
dolu kaplar, <;anaklar. 2. kadehler, bardaklar. 3.
sarap dolu bardaklar; bardaklarla saraplar. 4. bot.
r;anaklar.
ku~ti.gjr"i cehan :cihan pehlivant.
kusti.qiri
Me,rubat·.
(a. L) : Ylgll1, kUme,
(a. L) : hek. sinir ge-
rilmesi, tetanos
toplu sey.
kiizaz•• fizyoloji : fizyolojik tetanos.
kuttab
'-JL:..)
(a. L katib'in c.)
kiizbere
(a. L c.: kezabir):
katipler, yazlctlar. (bkz
ketebe). Men,e.i kut.
tab: katip yetistiren * okuL Reis·U1·kuttib : di.
Van katiplerinin baSI olup Tanzimat'tan once" hari.
ciye nazln" na verilen bir ad idi.
bot. asmaclk, lilt. coriandrum sativum.
kiittib·. divan-. hiimayun : tar. Divan-I HUmayOnun yazi islerini gorenler.
kOzberet·OJ.kanat : bot. bafdtrlkaradenilen neo
bat (* bitki).
642
kiizberet·iil·bi'r : bot. tere.
lafle
L
IS
'1
menH (* olumsuzluk) eda~
(a. e.)
Ii havle ve Ii kuvvete iIIi b'iIlih : kuvvet ve
kudret Allah'tadlr.
Ii ilihe ill-Allah : "yoktur
aneak".
* ahlak·
'1
(a.
1. * ahlakdl~ledlk, fro amorafisme. 2. ahliik dl~lel
Ilgl ~iar edinmi~ zUmre.
J.;\
li·akall
a~agl
'1.
(a. s.)
en aZJndan,
~ jY;
~:I\ J~
li-ale·t-ta'vin
'1
(a. zf.)
aYlrdetmeksizin, rastgele, geli~igUzel.
J-a.1
laalle
~t ...1
laane
laan-Allah
libe
(a. e.) : belki, umulur ki,
Allah lanet etsin!
<\>
'1
saz~
(a. 5.) : saklf1ea yok.
labis
(a. 5.)
given,
'1
li~
~
'1
(f. i.)
: aldatma, oyun etme.
.)'1
B.un.i Hid
'H.
L) : duvar. (bkz : cidar).
'duvann dibL Ser-j lid : duvannUstU.
j)~ '1
(f. s. ) : akdslz, ahmak.
(bkz : ebleh,' gevden).
j~
liden
'1
(f. i.) : 1. bir cins
giymi~.
(f. i.) : kenclir, kenevir.
la-dini
(a. 5.)
(a. 5.) :
~arta
* dind/~I, fro
lai'que.
li-edri
l.S)~ \ '1
(a. s.) : bili'nem.
[soyliyeni belli olm/yan ~iirlerin sonuna konulur].
li-edriyye
li.bi-l\artln
(f. s.) .: laeivert
(bkz : ai, firib, hud'a, mekr).
ladine
(f. L) : 1. yaltaklanma, yal-
la-be/s
l.S~).J"';
c;a/J, lit. cistus. 2. bu ~allf1lf1 zamkl. 3. [eskiden]
kadlnlann yUzlerine ben taklidi yaptlklan madde.
(-a. n.) : lanet etti.
varma, aez gasterme. 2. bu yolda soylenen
(a. 5.) : 1. !cicio
renkte. Kubbe-i lic~verdi : gak kubbe,sema.
lide
leyte). [almas/ mUmkOn ~eyler i~in
ala ki. (bkz
kullanlllr ].
'1
vert. 2~ koyu mavi, degerli bir 50s. ta~/. [Fars~asl :
"Iajverd" dir].
lid
olmaz.
inklta'
(a. '5.) : eevap dl$l.
liceverdi
i.) :
zf.) : $Uphesiz;
)
fro amoral.
'1.-..9){;" \
S.
: "li-cereme :
li-cevab
laceverd
(a. 5.)
li.ahliklyye
daha
(a.
[aslJnda
tapaeak; Allah'tlr
li.ahli:ki
dl~l,
la-cerem
besbelli, elbette.
yok" demektir].
( a. i.) : fels.
* bi-
linemezcilik. fro agnosticisme.
c1ayanmakslzln.
la-budd
".\,
'1
Ii, gerek. (bkz : zarOri). [asllnda'
demektir ].
lac
7'
'-
'1
(a. 5.)
li-ene
(a. s. zf.)
(f. s. )
lazlm, gerek.
fels. * bendegil,'
fro non-moL
"aYrlllk yok"
lif
~Iplak.
(bkz
Ur-
...J'}
(f. L)
1. ISklrdl, saz. 2. ko.
ntJ~ma.
leU u guzif : bO$ lak/rdl. (bkz ; jaj, lagv).
van ).
lie
~
'1
( a. s. ) : dar
dar yel". (bkz : c1aYYlk, mazik).
~ey.
Mekan·. lac:
lafk
(a. L) : iki
~eyi
birbirine
c;arpma.
643
lafz
..1.2AJ
, lafz
lafz·, !culli : manto manasl herkes<;e
olmlyan laflz: "zeyd" gibi.
(f. s.)
[hayvan]. Esb·i lagar
arrk okuz.
: orlk, zpylf, cdrz
zaYlf beygir. Gav·J lagllr:
~~;J
lagar!
mu~terek
(f.
arrklrk, zaYlfllk,
i.)
CI"Zllk.
lafz'J !culli : manto manasl herkes<;e mUljterek
olan ,laflZ : "insan" gibi.
lafZ'J muhtemel : hu!c. iki veya daha ziyade ma!lava harnli mumkun bulunan sozdur ki, hangisinin
!(asdolundugu mucerret rev ile degil, delil/er, karl'ne(er ile U\yin olunur.
lafz-J mufesser : huk. tahsls ve te'vlle ihtimal
blrakrnlyac~k derecede a<;lk olan sozdur ki; onunla
amel vacip olur.
..,)':1
IBgar
(a. i. c. : elfaz) : soz. [mana"
olursa "kelime", manas., edatlarda oldugu gibi,
baljkalariy{e meydana gelirse "harf" klsmlna ayrlIlr].
•
lagt
(a. i.)
Jagv
..,......:..1
(a. i.) : 1. faydaslz, beyhOde,
bo~.
2. yandma, atlama. 3. kaldlrma, hukumsUz
blrakma. Yemin·i lagv : alll?kanilkia edilen ve!1er'.
an kefaret lazlmgelmiyen yemin.
~.J;J,
Uigvi, lagviyye
lafz'J mii~terelc
huk. birc;ok musemmasl ,bulu.
nail laflzc!lr ki, hangi mana kasdolunduQu taayyun
etmeaigi sOrette manaslz addolunur, onun'la amel
olunmaz.
lafZJ zahir : huk. teemmul ve tefekkure muhta<;
oimaksizin dinleyenin derhal
manaSln1 anladlgl
sozclur ki, bun un zrddma "hafJ" denir.
<.> yJ
(a. s.)
lagva mens up, lagv ile ilgili. Eyman'J Uigviyye
alll?kanllkia edilen ve I?er'an kefaret lazrmgelmiyen
yeminler.
.,::.,~ ~
lagJiyyat
(a. i. laqviyye'nin c.)
beyhOde, bOlj sazler, i$ler.
J_.:.I
lafz-I murekkeb : manto cuzulerinden biri; manaSIOII; cuzu'lerinden birine delalet eden IMlz.
(a.
0 1J.:.1
Jagzan
lafz'l vahid : tek sO.z.
rnlrrldanma ses <;Ikar-
rna
i.)
sun;me, kayma.
(f. s.) : surc;en, ka·
van. ( bkz : zalik).
'<L...hAJ
lafza
(a. L)
bir tek soz veya
rag;:idc
kelime.
(f. b. s.)
lif.zen
1. IMazan,
L.bl
lifzen
IafZI murad
(f. i.)
(a. zf.) : IMlz Itibariy-
soyleni~ine,
yaprslna gore, yazdi 01-
"\/,, Jail
(a. b. i.) : man as I
bir yana blrakdan:k, IMZI itibariyle soylenen soz.
(a. s.) : gr.' kelimenin
lafzi
soyleni~ine
ve yaplslna ait, onlarla ilgili. Tezyinat'J
lafziyye : sozde ve yazlda gorulen ve <,;ok defa tao
sannua kac;an kelime susleri.
lag
L;J
oyun. (bkz : fo'b L
644
(f.
i.)
o..\:.J;J
(f. b. s.) : ayagl sun;mUI?, ayagl kaymll?
geveze. 2. ovunen, ovungen.
Ie, kelimenin
mryarak.
(f. s.) : sUrc;mUl?, kayml$.
Higzide-pa, Jagzide-pay <.>~ .::...\IM);.I ~. ~
Allah kel imesi.
lafza·i celal
c..\:. .;.:.1
1. ,ljaka,
I~ltife.
2.
sUr<;me, kayma.
.Jah?-
;J -
(f. e.) : kelimenin sonuna ge.
lerek "yer" manaSlll1 verir. Div·rah : cinin, peri.
nin bulundug~ yer. Rud-Iah : akar suyu bol yer.
serig-Jah : tal?" k [yer 1.
lahamet
la havla
bir bela vukuurida
ic;in soyle·nir. (bkz
la.havle.guyan
(a. i.) :etlilik, semizlik.
(a. i.) : bir srkrntl,
sabnn tukendi~ini gostermek
la ).
j~f JJ:-;J
('.I. f. b. i.) :
I&havle okuyanlar, bir srkrntl, b;r bela, vukuunda
.'
lahOt·paye
sabnn tukendigini gostermek ic;in lahavlec;ekenler.,
-'::;. '),
la-hayr
( a. s. ) : haytrslz, ugur-
suz.
i~te
(f. i.) : 1. guzel ko-
( a. cu. )
bu
elhad, IUhOd) ,
(a. i. c.
<;;u-
kur, mezar, kabir.
<L;..:J
lahe
(f. i.)
.ijl~lahni : et yiyen Lhavvan]. (bkz: gO~t).
lahm
(a. i.) : a1;lk yol.
:J
(a. s.) : zulUm gormu~,
J> :J
(a. s.) : 1. IUhOk eden,
.....A.ob
kalbi yanik.
lah1k
lahikc <\£""
'1
(a. i. c. : levahik) : gr. ek.
mij~eahhire
: gr. son ek, fro suffixe. '
lahim
r..-J...
( a. s. )
(a. i.) : et parc;asl.
<L~",J...
lahmivye
: bot: *dam·
(a. i.)
r'1
( a. s. )
(a. ,1.
C.
:elhan) : 1; kaide-
lahn·i inkisiir : klrllma' sesi, krrgmllk nagmesi.
(a. i.) : yalama [k].
lahs
liht
•
..;..i
(f. i.) : bir
~eyin
parc;aSI,
cuzU.
1. daima et yi-
liht-I ciger : cigerden kopma,
(f. i.) : Hindistan'lIl
lahOri
-u-:J
lahime
lahn
ye uvgun v~ guzel ses, nagme, ezgi, 'birden ziyade
sesin yanva~a qelerek
meydana qetirdigi mUzik
cUmlesi, fro melodie. 2. ahenk. 3. IOgat; di!. 4.
okurken yanlt~ltk yapma.
etli, semiz.
yen. 2. et yediren.
et yiyen hayvan. 2. zoo I.
lahin
: et ve vag.
<LJ..
lahme
gr. tasrif,. c;:ekim eki.
lahika·i tasrifiyye
lahim
ij ~ahm
korugugiller.
yeti?en, ula$an. 2. eklenen. 3. soryradan tayin edilen, yenisi. Sablk ve lahik :, eskisi ve yenisi, onceki ve~imdiki.
lahika-i
(a. 1. c. : WhOm) : et. Akil.
lahm-i zaid : anat. vucutta hastaltk netkesinde
<;:tkan fazla et.
yama.
.........."'j
Hlhib
lahif
(1-
lahm
..u...
(a i.) : <;igdemgiller, fr,
colchicacees.
haytr yok.
Hihd
cL>)\J...
lahlahiyve
oW "'~;" ~
la-hayre fih
lahlaha
kulardan meydana gelen koku. 2. anber, misk, kafur, laden gibi ~eylerden meydana. qelen ~amama.
:';>"'j
( a. i. s. )
l. * et<;il,
* etoburlar.
(a. s.) : bilhassa Kur'an-I
Kerim'i okurken talaffuzda yanll~ltk yapan [kimse]. (bkz
lehhan).
(a. s.) : slcaktan veya
lahis
susuzluktan dilini <;;Ikararak soluyan [kopek].
(f. i.) : sel suyu, seylab.
lahiz
Lahur ~ehrinde dokunan bir c;e~it ~al.
(a. 5.) : ugursuz. (bkz:
lahOs
me?'Om, nahis).
lahut
~)oll::. '1
lahOt!
(a. i.) : ulOhiyyet alemi.
JM~ :J
(a. 5.) : lahOta mensup,
lahut ile ilgili. (bkz : ilahi).
lahOtiyan
jl:-)oll::. "j
(a. f. c.)
lahO-
tiler, ulOhiyet Memine girebilen melekler.
(a. i.) : benzer. (bkz :
lahiz
manend, mesel, nazir,
~ebih, ve~).
(a. f. bl 5.)
lahOt-ni~an
lahut'a benzer.
lahk
lahlah
J-J...
( a. i.)
.,.. )\L
'-
jeol. lig, fro alluvion.
lahOt-paye
(a. i.) : bot. <;;igdem.
<\1M
L:~, :J
(a. f.b. 5.) :
lahut derecesinde [yUksek].
645
lahz
'Iihz, lihzan
.)
lhl
kl( a.L)
gO:2: ucu
ile bakma.
lihze
",..J;l.
(a.
i.) : 1. g6z ucu ile ba-
kl~. 2. g6z ucu ile bir kere baklnciya kadar ge\=en
zaman.
la.icabiyye
(a. L)
fels.
* yadgerekireilik, fl'. indeterminisme.
4.~;J
laic, laice
10
~~;J
(a, s. e.
~
( a: s. )
li·ilic
(a. s.)
._l
laki
( a. s. )
...::
I
~_il
Jakim
(~. s. )
yontulmu~,
yo-
nulmu~.
·.Cl
( a. e. ) : ama, fakat, an·
I,.;
c;aresiz, im-
(a. s.) 1. yer-
den kaldinlip alman $ey. 2. sokaga blrakilml~ yeni
dogma c;ocuk. (bkz
IUkata).
Jaim
(a. s.) : levm eden, yUza
kar~1 \=eki~tiren. (bkz
laklak
levvam ).
4..-; ;J
iaime
(a. i. e. : levaim) :
c;eki~.
~J
J ){.al
(a. i. c. : fekalik) : leylek.
Ameden.i laklak : leyleklerin gelme zaman,.
liklaka
serzen i~ ).
ti rrrle. (bkz
(a. s.) :
kovulmu~; nefret
bo~,
metinden (yarIJgamasmdan) mahrum olan !}eytan.
lajverd
(f. s.)
(a. i. laklaka'nm e.)
($~)J;~
lajverdi
.!.J;J
(f. s.) : 18civertle i1gili.
lakab
(a; i. e. : elkab) : fagap,
(a. i.) :hurma, incir gibi
bazl aga\=lann erkeginden di~isine vurulan a~l.
lakat
lakve
".,_•.2: 1
li'l
J-J
( a. i.)
aglz c;arpdmasl.
( a. L)
klrmlzl ve degerli bir sUs
bir kimseye, kendi. asll adlndan b.a~ka takllan ad.
LA!
(a. L) : verden toplama.
lakt-iil-izam ve·f·milsmir : vet. atrn ayaslnl, yerde bulunan C;iYi, kemik, !}i~e kIng, gibi ~eylerden
birinin yarafamasl.
(f. L) : 1. tahta kadeh. 2. s.
hakir.
likah
manaSIZ, faydaslz, bo~ laklrdllar.
lakt
laeivert.
i. c
(a
manaSIZ, faydaslz laklrdl.
kazanml~; istenilmiyen. $eytan'l lain : Allah'm rah.
lak
itibarslz, degersiz
cak, ~u kadar val' ki. [Arapc;a'da bu "Iakin" den
ba~ka bir de "18kinne" ~ekli vardlr 1.
kansl~.
a~agl,
hie; bir di-
[kimse].
lakin
leva Ie)
a~k ate~i kalbini saran [kimse].
lain
;,,~);J
la-kelsm
yecek yok.
ta~l.
1. klrmlzl, al. 2.
3. dudak.
la'l·i ib·dar : guzelin d~dag,.
liil.i diirr-efl;an: inei sac;an, arasmdan inci gibi
g6rUnen dudak.
di~ler
la'l·i muzab : 1) ~arap; 2) kan.
(a. i.). (bkz : IUkate).
la'l·j nab : saf dudak, klpkfrmlzl dudak.
la.kayd
la.kaydalle
(a. s.)
<\I'\..\..;;J
kaYltslz, i1gisiz.
(a. f. zf.)
:
kaYltslzea, i1gisizlikle.
Iii.
la.kaydi
646
li'l·j saki: saki'nin dudagl.
(a. i.)
(a. s.) : dilsiz. (bkz : ebkem).
kaYltslzlila
i.)
J;J
lal ii ebkem : $a~a kalml~, dona kalml$.
Ilk, ilgisizlik.
la-k~Ydiyye <t: ~ ')'( a.
la'f·i revan : ~arap.
fels. fr .. quietisme.
;J;J
(f. i.) : 1. bir c;ocugu gezdiren,
oyahyan u~ak. 2. saray haremagasl. 3. padi~ahlarln
sadrazamJara hitabederken kullandlklarr Unvan.
limis
lile
.\I ')}
(f. i.) : bot. 1. lale. 2. [eski-
lam
lale·i nu'man : bot. bi'r <;e$it lale, da?l $akaYI!:JI.
",I
c\)
~L. ~
(a. i.) : e!;y8·
imma.
(a. s.)
. fels.
tl~rialisme.
Ui·mant,ki
lale
fr~
nm maddiligini inkar edenlerin meslegi,
(f. b. s.). (bkz :
(f. b. s.)
klr·
(a. ha.) : Osman" alfabesinin ylr.
la.maddiyye
lile-hadd
(a. 'f. b. 5.)
mi altrnel harfi olup "ebeed" hesabmda otuz sa·
Ylslnrn kar$III!:Jldlr; "I" sesini verir.
(f. b. 5.) : (bkz :
lale.fam
C~;) J.J
la'l·reng
mlZI renkJi, al. (bkz : la'l-fam, la'l·gOn).
den] esirlerin ve eezalilarrn boyunlarrna taktlklan
demir halka. 3. kadrn ad!.'
'
* mantlkdl$l,
fro alogique.
yanakli.
ts::l')}
lilek, lileka
II
e.l\ ')}
(f. i.)
1. pabu<;. 2. ta<;. 3. horoz ibigi, fro crete.
lale-name'
<\.AL·.\I~
(f. b. i.) : eski
ede~
biyatlmlzda lale <;e!;itleri yeti!;tirilmesi: fiyatlarJ ve
saire Uzerine yazilnil$ mensur ve manzum- eser.
UUe-reng
~;) .\1')1
(f. b .. s.) : lale
renkl i, lale renginde olan. (bkz : lale-fam, lale-gun ).
lale-ruh
t,)
(f. b. s.) : 1. lale.
.\1'1
)L;.)
(f. b. 5.) :
(bkz : lale-ruh).
lilesar
} .... .\I')}
elk kU$u. 2. lalelik. (bkz
lile-vel;
(f. b. i.)
1. slglr·
lale-zar).
.....; "J .\I~
(f. 's.)
)j ~~
(f. b. i.)
lale gibi,
lale·zar
lalelik,
lale yeti$en yer, lalebahc;esi.
i~ Jal
(a. f. b. s.)
'. C""'l...1
,loJ.y-
(a. s.) : mek8nslz,
16m·elif
(a. na.) : 1. Osmanh
C!lfa~
besinde "lam" ile "elif" harflerinin bir arada' yazilml$ $ekli. 2. S. egri, dolamba<;.
C,. ~
(a.
S.
eden, parhyan, parlldlyan;
pan Idlyan $im$ek.
lemean'dan.)
lemean
parlak. Berk.; liml':
lami'·un·nUr : nur' sac;arak par"yan.
limi, lamiyye 4:,4 '1, d
~- (a. s:) : 1. lam
harfi $eklinde olan. 2. i. lam kafiyesi ile dOzenlenmi!; olan ka$7de. 3. i. a. gr. lam ile yapllml!'i
izafet terk7bi (isim tamlamasl).
(bkz: izafet·i
lamiyye).
w~
(a. s. lemean'dan. e.. : Ie·
vami') : 1. parhyan, parJldayan [$ey]. Karniyye.1
lamia : hek. gozUn on tarafmdabulunan eam glbi
$effaf (saydam ) tabaka, fro cornee. 2. i. kadrn ad,.'
limih
e'1
(a. h. i.) : Hz. NOh'un erkek
limih, lamiha4..~')} ,
klrmlzl
renkli, al. (bkz : )a'l-gOn, Ul'l-reng).
li'l-gun
"hllesiz" dir].
karde$i.
lale·zar., cemal : gUzellik laleligi.
li'l·fim
(a. s. vezf.) : c;aresiz,
jts::,. ~
li.mekan
lamia
laleye benziyen.
.\I ~ ~
yersiz, yere ihtiyaci olmlyan; Allah.
limi'
.\I ~
yanakll, yimagl lale gibi klrmlzl olan. (bkz : lale·ruh-sar). 2~ muz. TUrk mUziginin en az iki am·
Ilk bir mUrekkep makamldlr.
Zamanlmlza kadar
gelmi$ bir nUmunesi yoktur.
lale·ruh·sir
la..mehiHe
ister istemez. [~sll manasl
(a. f. b. 5.)
mlzl renkli, aJ. (bkz : la'l-fam, la'l-reng).
klr·
t.')} (a.
,5.
lemh'den.) :
1. parlJyan, parddlyan, parlak. (bkz : dfrah$ende).
2. i. [birincisi] erkek, [ikincisi] kadtn adl.
limis
den, el ile
1,,)"',4~
tuta~,
(a.
S.
lems'den.) : lemse-
dokunan.
647
"'-'" ~
lamise
(f L) : bot.
A
J-Rl1 (" ~
karaaga~.
(-.0
la·musel/im
~
CI.
(a. n.) : hie; teslim
J""'.~
(a. s.) : yapl;;lcf,
liSlE
u.....a.1
(bkz
taban).
(a. s.) : parIJyan, parlaYl'
la-siyemmii
(f. i.)
Ian
VefaSlZllk, hakikat-
liisk
(a'. zf.)
la'netleme; ilene;. (bkz :
ile ilgili.
J.al
sizlik.
(a. i.)
bed-dual.
lass
la~nazir
e~siz,
(a. s.)
ben-
~.J
( a. s. ) : yaklya ait, yakl
lusus, elsas.)
(a. i. c
(f. i.)
~
{\( f. L) : yuva. (bkz
buzulmu~
lane·; harab :
a~iy§n) .
baba
/
laljiC
{f. b.
yuva· tu-
(S. )
4-Z~
laljie·har
;I y:.. c
Iii-liekk
dz ~
. tan.
la'net
tinden
ilene;.
(a. i.) : Allah'Jn magfire.
(yarllgamasmdan)
mahrumluk;
(f. i.) : 1.
~
(f. b. s.) : Ie;; yiyen.
(a. zf.):
.wI
4.:-.1·
beddua,
(a. b. i.) : "Allah'ln
laneti" : Allah lanet etsin, magfiret'inden (yarlrgamaslnda,,) mahrul11 kalsln.
"'it
~ ~) ~
(a. b. s.) :
.: :. , ~
la.revbi
(a. s.)
~Uphesiz.
(a. s.) : faydaslz,
(a. i.) : bo't. kec;iboynuzu.
bo~,
manasrz, abes.
(a. s.)
bitip
to-
kenmez.
liitha
larki
(a. i.) : islam'dan once, Arap-
lann Kabe'de, bulunan putlarrndan biri.
la·tenah'
onda hie;: ~Uphe yok; kitab-Ullah.
bir ;;ey degil,
i~ .
pek degersiz
la'net-ullahi aleyh : Allah'ln laneti onunUzerine
olsun!
I~-reybe.fih
~Uphes;z,
tab7l, elbette. (bkz: bi-gUman).
(a. s.)
li'net-ullah
le~. (bkz : eifel.
2. zaylf, ank hayvan. 3. mec. k'Ylda kalml~ ka·
yrk, gemi teknesi.
y~vasf.
~.f 6u.~
lane·gir
: 1. yagma, c;apul. 2.
s. a/.;ak, a;;agll'k, itibarslz [kimse].
yuva.
lane·; nermin : yumu~.ak, srcak yuva.
lane·; peder
hlrslz.
(bkz : dUzd, sank).
zersiz.
d.;
hele, en
( a. i.) : Yakr.
J..al
liski
1.1...1
lane
yapr~·
e;:ok; bahusOs.
etmem; 'haYlr!
la'n
ikindsi 01-
kan; yapr~ml~ olan. (bkz : lazlk).
(a. b. i) : Arape;ada
ue;1U kokten gelen bir kelimenin son harfi.
(a. s.)
mlyan, tek. (bkz : vahid, ye;kta).
laslk
~.44 ' I
/'-~)
lam-iil-fi'l
J~4 ~
la-sani
(a. L) : 1. dokunmakla
olan duyma duygustJ. 2. biV. * dokunum. 3. psik.
dokunma.
(a. i.)
leke.
latha-. safra : lat. macula lutea.
(bkz : harnOb).
las
U""~
hayvan. 3. kopek.
6'48
liitif
(f. L)
1. adi' ipek. 2. di;;i
(a. s.) : 1. Allah adla·
rrndandlr. 2. yumu~ak, ho~, gUzel; nazik. 3.
[abdullatif'ten klsaltdarak erkek adr].
i.
la.yenkati'
(a. i. c. : leH\jf) : 1.
latife
gUldUrecek tuhaf ve gUzel soz ve hikaye, ~aka. 2.
kadtn adl.
y
latife·gu
~akaci.
('" ~
.•_11
(a. f. b. s.)
latifeci,
(bkz : latHe-perdaz).
(a. f. b. i.) :
latHecili'k, ~akac·dlk. (bkz : latlfe-perdazi).
j
latife·perdliz
b J <\.ci.1.1
"
(a. f. b. s. c. :
"
jl oJ~bJ,
Uitife·perdazan
v
~.1.1
..
(a. f. b. s.
latifeciler, ~akac"ar.
latife.perdazane
<t'\ .J~ b., ~.1.1
..
""".~
(a. f. zf;)
b -"'" ~kJ ( a.
f b. i.) (b kz
latife-!=jOy1) .
(a. h. i.) : XVI. aSlr-
da ya~aml~ bir TUrk tezkirecisidir; Kastamonulu'·
dur, ~air ve ediptir, 896 (1491) de dogmu~tur;
1582 de denizde bog,ularak olmU~tUr.
latime
latm
latma
(a. i.) : misk.
. . .kJ
(a. i.) .: tokat atma.
I
.(.o1J
( a.
i.)
)\-,.;.. u!
liitma·hii...
tokat,
(f. i.)
lay
lay
(f. s.) : "lay1den" mastarrn·
JA"'!, ~
(a. i.) : yalanacak, yen;.
J~r~,
(a. s. zf.) :
ili~iksiz,
kaYltslz, sayglslz, senli benli [~ey, kimse]. (asltn·
da, Arapc;a: "aldlrJ~ etmem" demektir).
sarho~.
4J'){l"'!, ~
(a. b.
akll
erdirilmiyerek, dU;;Uncesizl ikle, dalglnlikla.
la.ya'ni
'''l~
( a. b. S. )
loS"
SIZ. Ma la-ya'ni : manaslz, sa<;masapan.
la·yecuz
jyf-"~
la·yefhem
( rA:" ~
mana·
( a. S. ) : caiz degil.
anlaYI~slz.
('a. s.)
\
.~ ~
( a. s. )
fena bul.
loS •
maz, yok olmaz, tOkenl11ez. EI-kanaatu . kenzun Iiiyefna : kanaat, tUkenmez bir hazinedir .
la-yefna
la-yemut
(a. f. b. s.)
(a. b. S.
biho;; .. Mest·i la-ya'kll : SIZI11I;;,
.::...>
y.. ':J
fro immortel. (bkz
(a. b. s.)
Hl-yemutiyyct
olmez,
cavidani).
4J'~•.".~~
(a.
l11ezlikle, Fr. immortellement. (bkz
'Iecek macun. ["luOk" ~ekli yaygmdlr].
liiiib51i
1. <;amur. 2. tortu.
dan : soyliven, soyleyici : Herze.liiy : 'herze soyliyen, sa~maliyan. (bkz.: herze-gO).
Hl-yemutane
JJ-'"
fels. ben-
(a. s.)
~amar.
tokat yiyen.
liiuk
la·vucud
lii·ya'klliine
Lat,ifi
(a.' cU.) : haYlr
ve evet [~ok zalllan, hi~bir fikir solyenmedigini
bildirme makammda kullandlr].
la-ya'kll
latifecilikle, ~akac"lkla.
latife·perdlizi l> j
~ J ';;
\
3. kUI.
latife-perdazan) : latifeci, ~akacl. (bkz : latHe-gO).
lat1'fe-perdaz'ln c.)
n~am
degil, Fr. non·etre.
J"~ ~-:hl
latife·guyi
Iii ve
':;"~"J~~
~f.)
01·
dlvidane).
(a. b. i.)
olmezlik, Fr. immortalite.
la.yen-azl
lunl11at, azlolunamaz.
liiubaliyane
(a. zf.) : laU-
balilikle, kaYltslz, ilgisiz, sayglslz bir tarzda, senli
benli olarak.
la-v·Allah
.hayir.
(a. n.)
vallahi
la-yenfekk
(a. s.)
ayrila-
l11az, bolUnel11ez.
la-yenkati'
.J:z.A.:... ~
L
arc" kesilmeksizin, durmadan, hep .
(a. zf.)
649
\
f
la-yetecezza
~y:c~:-g
Hi-yetecezza
la.yuhti
(a. b. s.)
fiz. par~alanmaz, b6lUnmez, paralalimaz, bUtUn.
yanll~
hata i~lemez,
(a. s.)
yapmaz, fro impeccable.
/
"'~A:.:'i!
lii-yetegayyer,
degi~rnez,
(a. b. s.)
bozulmaz. (bkz : sabit).
(a. s.)
.Ia-yeteniihi
,.JLAJ.":J
la.yukal
son-
suz, sonu bulunmaz.
(a. i.)
(a. zf.) : uzerine
~Ikmak
kJlmaz, UstUnei
":J
..JI).":J
Hi-yezal
(a.
(a. b. s.)
JI~.":J
: zevalsiz,
(a. b. s.)
laye-
...Jf l.":J
(a. s.)
bilinemez.
la.yutak
J~":J
(a. 5.)
t~kat
{f',v. ":J
la·yiifhem
»~~":J
~arap
tortusunu
hal' :
me~hur hak~m
HiYlh
la·yu'ref
(f. b. s.) : tortu
i~en;
I~ecek
6-":J
kadar ayya~. KOIhani·i lay·
Senal'nin mUr~idi.
(a. s.
leyh'd~n.)
: 1. par·
lak, parllyan. 2. a~ikar, meydanda. (bkz : hOvey·
da). 3. hatlra ge!en. [Arap~ada "IMh" dir].
(a. i.) : 1.
d{j~{jnUlen
yetmez,
~ekilmez, dayanrlmaz. Teklif·i rna Hi.yutik : dayandmaz ve kabul olunamaz teklif.
zal'e mensObolan.
lay.har
~I·
mumkUn de[:iil.
s.) : sarsllmaz.
bitirnsiz.
lii-YE!ziili'
ak,l
anla~r1maz.
la~yu'la
sonsuzluk.
~.Jj~~.
tenasUI aleti,
(a. b. 5.)
la.yu'kal
ermez,
lii-yetenahiyyet
lii.yetezelzel
(a. b. i.)
(bkz : kad1b, k1r, merz·qOn) .
(a. s.) :
J~~":J
li·yus'el
anla~r1maz.
(a. s.) : mes'OI olmaz,
sorulll1az.
lii.yus'el·amma yef'al
,guVa, suale ugramlyan;
l;-ira) .
lazii
JzI
yaptlgrndan dolaYI sor·
Allah. (bkz : bi-<;On. u
(a. i.)
ate~,
1.
alev. 2. ce-
hennem'in bir adl.
bir ~eyin yazl haline qetirilmesi. 2. huk. tasan.
[Arap~a'da "Iaiha" dlr].
4j\j~
la·zaJe, li·zalet
,<\II]":J
(a. zf.)
1. zail olmasrn, zeval bulmasrn. 2. 0lsun1
Hiyiha.i kanuniyye : huk. henOz tasd1k olunmakanun tasarrsr.
laylk'
.J~":J
yara~i1r, yakl~rk.
(a. s. liyakat'den.) :
yakl~an,
(bkz : berea, c;:espan, ~ayan, ~a.
li·zeval
(a. b. s.)
sayllmaz,
lizlk
la.yuadd vela yuhsa \Sa~. J -lo!.
":J
":J (a.
b. s.)
lii.yuhsa
(a. 5.)
650
s~.":J.
yapI~ml~
lazlm
maglOp
.11" ~-;J
<.•
( a.
,J
S. )
: zevalsiz.
*
Jj":J
( a.
S. )
:
yapl~lcl,
yapl~'
olan. (bkz : 18slk, lazib 1).
('j":J
( a. i.) : 1. gerek. 2. gr.
ge~i~siz.
Iblm·1 gayr.j miifartk : terki caiz olmlyan, onsuz olmlyan, ~ok gerekll.
almaz, yenilmez.
hesaba gelemez.
kan;
~ok.
la.yugleb
bot.
(a. i.)
I
sayrlamaz, pek c;:ok.
saYISIZ, hesapslz, pek
0j":J
Uizebeliyye
horozlbigigiller, fro amarantacees.
yeste ).
la.yuadd
vOce olsun!
lii·zale aliye"
n,,~
(a. 5.)
sayllmaz,
lazlm ve mel%um : biri olunca 6bOrtintin de 01masl ~art olan.
leblab
4,..oj~'
liJzJm, lazlme
~ey.
rekli
d;}
2. mat. * gerek<;e.
lizi
cJ-~
I_;~~
J~
laz,k).
(a. i. lU'IU'Un c.)
IU'IU~Un
(a.i.
,\~
101
c.)
inciler.
J';l.
(a. f. b. s.)
ineiler
sa~an.
leamet
(a. L)
leimlik, a/<;ak-
Ilk, bayaglllk. (bkz : denaet).
$eker dudakll. Gonce-Ieb : konca gibi duda1;l1 olan~
leb·j aftab : golge..
leb.j dnan : sevgilinin duda~l.
leb.j derya (deniz duda1;ll) : mec'. deniz kenan.
leb-l handan : gulen dudak.
le&-l ,.fklllt : $efkat duda~l. 2. U<;, kenar.
leb·j cu : lrmak kenarr.
leb·j cuy·bar : su kenan.
leb·j ke,ti-gih : nehirlerin ge<;it veri,
man a!;jzl.
leb·j sagar : kadeh a~zJ.
..~
~Ll
bo~az,
Ii-
a9z1
-,
(f. zf.)
dudak
_I
(f. b; s.)'< 1. dUe
baglr. 2. susan;
cl..J
lebbeyk
(a. n.) : "buyurunuz,
emir sizindir efendim!" manasma kullan,(an bir
kelime. [hac farizaslnm icrasl esnasrnda bu kelime
, ile ba$llyan muay',(en dualar soylenir ki buna "tel-:
biye" denir]. (bkz : te'lbiye).
.) J~:-'
lebbevk·zen
(a. f. b. s.)
evet·
lebbevk.zen-j
icabet: Allah'ln
uyan. [olen hakkmda kullan"lr
1.
.....J
lebeb
,emrine kO$up
(f. L) : deriden orUlmU*
at ba$lrgl.
<..:.,;,-'
leben
( a. L) : sUt. Adem-UI·leberi :
4..:A.J ~ J'~l
(a. s. c. : lebeniy-
yat) : sUte ait, sUtle i/gili, siitlU. Mevad·J lebeniyVEl : siitlii maddeJer, urun/er.
lebeniyyit
(a. i. lebeniyye'rnrr
c.) : sUtlU nesneler.
(a. i.)
a9lz,
do~umdan
leb·gii~~
a<;lk" :
(a. L)
(f. b. s.)
konu~an,
zeyrek/ik, ak,'lebi
Irllk. (bkz : fatanet).
lebi~e
~
leb·beste
lebeni, lebeniyye
sonra ge/en sUt.
I.Wbet
";-,,ly.
leb-be-Jeb ).
sUtsUzlUk. Adimet-iil·leben : sUW kesik kadm.
leboj hadri : ufuk.
leba'
(f. zf. ) : dudak
diven, raZI olan.
(f. i.) : 1. dudak. $eker~leb :
'-'
leb·ber·le~
dudaga. (bkz
dagl,
leali
,=:,j~ ,•...1
leb·be·leb
indler.
(bkz : dOrer, leal).
(a. L) : sUt<;U.
dudaga. (bkz : leb-ber-Ieb) .
1. yapl$ICI, ya-
(a. s.)
• ..1
(bkz : dUrer, te81i).
leb
jl-:-l
lebban
pl$kan. 2. sabit. 3. '8zlm, gerekli. (bkz
leal
(a. i.) : gogUs.
(a. i.) : 1. ate$. 2. cehenne-
min altlnct tabakas'. [puta, ate$e tapanlarfa bUyU.
culerin veri burasl olacaktlr.].
Ibib
j~l
leban
(a. i.): '1. ge-.
~,I
"duda~r
soyliyen.
(f. L) : dilim [ekmek, kavun,
karpuz].
4>0
l.J
(f. i.)
onU a<;lk elbilebib
se, hlrka; cubbe; ferace.
akIlI,. (bkz
lebid, I.bid.
......AJ
. :-.
(a. s. c. : libab)
fatin, zeki). 2. i. erkek ad,.
(f. i.)
lebik
}'agmurluk.
(a. s.)
: ,1. akdll, zeki.
2. tat!, SQzlU.
(f. zf.)
do/u.
a91zma kadar
;~
'Ieblib
,,:",~I
(a. 'i.) : bot. sarma$/k.
651
(a. i.)
lebUibiyye
bot. sarma-
hederaeees.
j-_~I
leb·riz
~
~eyi bir birinden aYlrt edememe. (bkz : iltibas).
leb.te~l)e
(f. b.
,5.
c. : leb-
J lJ::~ ~
J r -:-'
lebOn
(f.
b. s.
(a. 5.) : sutlU, sagmal [hay-
\Ian]. Bint·i lebOn : sut vermeye ba~laml~ di~i koyun.
lee
lede,
t
leeaeet':"~l~ " c::...l~
(a
(8. ii.)
1. dar· $ey. M,ekan=:
:
Ieee :. dar yer. 2. inadetme,\ ayak direme [du~
manll~taJ.
lede-I·iktiza
(a. zf.)
lede·l.mutalaa
(a. zf.)
lede·l-muzakere
(a. zf.)
(a. zf.)
lede·s-sual
(a. s.)
1. inate;l. 2. inat-
lede·t·tahkik
(a. zf.) :
t. j
ledg
masl. (bkz
(a. i.)
oyununun katc;lsl. 2. s. sozU tutuk soyliyen.
wL
(a. , i.) : kararslzllk,
~.J
ledig
(a. 5.) : yrlan, akrep ve
buna benzer hayvanlar' tarafmdan sokulmu~ kimsa.
(a. i.) : Allah yanl. ilm·i
ladun : Allah'ln siriarma €lit maneV! bilgi, gayb
ilmi.
(a. 5.)
c;ok il')ate;l, e;ok
<;eki~ken.
le~
I""-J
(f. i.) : 1. yanak. (bkz
I:'"
rOy, ruh,
_~.J
ruh).
ruhsar~
..:,L.:..o,
ledunniyyat
l--A!
lefa
(a. i. c.) : Allah
(a. i.)
(a. zf.) : S1raslnda, yaptldlgl
letle.l-hace
cet,ihtiyac; goruldugU zaman.
....A.~L.il
lefaif
1. toprak. (bkz
(a. i. lifafe'nin c.)
sargtlar; zarflar. (bkz
zaman.
·652
: Allah bilgisine
tUrab). 2. s. hakir [~ey].
2. yUz. (bkz
lede-
(a. s.)
·.fe slrlanna ait, onunla ilgili. Mevahili.j ledunniy.
Ve: Hz. Muhammed'e Allah'm ihsanl olan bllgi.
bilgisi ve sirlan; mee. bir i~in gizli taraflarl, ie;y(jz(j.
tereddUt [sozde].
leeOe
yrlan veya akrep sok-
les').
ledunni
(a. h. L) : 1. satranC;
IselBe
so·
ruldukta.
ledun
ledece
ihtiyac;
gerektigi zaman.
i.) : ayak
d!reme, c;eki~me [du~manllkta]. (bkz : taannud).
c::. L~
(a: zf.)
tahkik olundukta.
(f. i.): tepme.
1
c:...
(,)"'"
muzakere sirasmda.
susaml~lar.
c.)
c::.. ~ ";J\
, okuduktan sonra .
. te~neg§n) : susaml~.
leb-te~ne'nin
ha-
halinde.
(a. i.) : 1. giyecek ~ey. 2. iki
leb·te~negan
(a. zf.)
lede-I.ihtiyac
(f. b. s.)
na kadar dolmu~. [madd! manev!].
lebs
lede·l.havale
vale olundukta.
lefe, lefee
cL""JiI
lifafe ).
,
~I
(a. i.)
kalm duo
dak ..
(a. b. zf.)
ha-
leff
u.-J
ie;ine koyma;
(a. i.) : sarma; dUrUp' bir zad
dev~irip
kaldlrma.
lehv
left ,u ne~r : ed. bir'kac; isim yazlldlktan sonra
bunlarm herbirine ait alan slfat veya fiil/eri ayrlca
sira/ama.
leff ii ne!}r·i miiretteb: ed. yazdan birkac;
isimden sonra bunlara ait slfatveya fiil/erin aynr
tertiple siraianmasi. Mesela : me$k eyledi pervane
ve $e'm'O gOI.j sad-berg * yanmagr, yakrlmaql, yaka
Ylrtmagl benden.
leff U neljr·j mUljevve!} veya gayr·j muretteb :
yazdan birkac; isimden sonra bun/ara' €lit srfat veya
fHllerin karl$lk olarak slralanmasl.Mesela : zolfUnle rOhum Mushaf-i husnunde nigara * tefsirin
eder ayet-i nOr ile duhanln.
leffaf
c;;ok IMeden,
(a. s.)
e;ok soyleyen, canslkan.
leffen'
(a. zf.) : durOlmO$, sarll-
ml$ .olarak; zarf veya mektup i<;;ine koyarak.
lefif'
-...A._-.AJ
(a. s. leff'den.) :. 1. durO 1-
mO$, sanlml$. 2. a. gr. iie; harfli kelimenin iki
harfi "el if' veya "y" olam.
lu, bolge dili, fro dialeete.,Fasih·ul.lehee
2. (TOrkc;;e'de) yiiz, surat.
'
":'r1
leheb
(a. i.) : 'alev. Ebu·leheb ,
(alev babasl)
Hz. muhammed'in amcasl ve Abd.
-UI-Muttalib'in oglu'dur.islam dininikabOf etmemi$ ve halkl da bu dini kabufden uzakla$tlrmayl
kendisine i$ edinmi$ti. ["Kur'an-I Kerimfde Tebbet Veda ebi lebebin ..." dive ba$llyan 111 inci
Tebbet sOresi bununla karlSl 'Ummii CUmeyl hakkrndadlr J.
leheb·un·nar : ate$ alevl.
leheban
(a. i.)
mesi. (bkz
lehef
ate~;in
i$tial).
-...A.r! '
(a. i.)
kaybolan. bir $eyin
arkasrndan Oziilme.
lehevat
\ (a. L »,Iehat'ln c.)
anat. kiie;Uk diller. (bkz!
leha, liha, /Uhi).
lehfan
(a. s.) : kalbi yanik.
lefif·i makrun : a; gr. "fa" Sl (ilk harfi) . ile,
"lam"l (son harfi) birlikte harf-i illet olursa :
tayy "tavy".. gibL
(bkz : mUtehassir).
lefif·i mefruk : a. ~r. fa Sl (ilk' harfi) ile,
"Iam", (son harfi) .birlikte harf-i ille~ olursa : vefa "vefeye".. gibL
h$llk yapan [kimse]. (bkz : lahin).
leftere
(f. s.)
al<;;ak, sen/.
legleg
(f. i.)
leylek.
leh
.J
(a. e.) : 1. onun i<;;in, ona. Mag.
furun·leh
kendisine magfiret olunmu$. 2. j. birinin e;lkarrna davranl$; yana.
lehinde
leha
onun C;lkarrna uygun olarak.
l,J
mOennesi. (bkz
leha
L,.-J
(a. e.)
leh ve lehu nun
leh, lehu).
(a. i. lehat'ln c.) : anat. kiiC;;iik
diller. (bkz : lehevat, liha, lihi, 10hi).
lehat
.:..,LrJ
(a. L c. : leha, liha, lehe-
vat, lihi, lubi) : anat. kii<;;Uk di/. ["Iihet, /Uhat"
$ekilleri de vardlr].
lehaz
.1;.U
lehhan
(a. s.) : okurken c;ok yan-
~~I
lehib
( a. L) : 1. alev. 2. ate$in
slcakllgr. 3. alevlenme [ate$]' (bkz
lehif'
U:f'J
(a. s.). (bkz
~~
lehindo
(a~
~
lehm
lehfan ).
,t. zf.) : onun e;lka-
yutma.
lehs
~rl
( a. i. )
bir nesneyi hemen
( a, L)
dili' dl$arl C;lkma,
nefesi' kesilme.
lehu
oJ
(zf. ) : onun ic;;in, ondan va·
na [mUen. "Ieba", tesniyesi : "lehUma" d,r ].
lehum, lehuma
~J
, ("'t'l
( a. e.) : left
kelimesinin cemi ve tesniye ( ikilik) $ekilleri.
(a. i.) : gozucu, goz kuyrugu.
(a. i.) : 1. dil; dil ko-
i$tial) .
rlna uygun olarak; birinden yana. [zlddl : "a ley·
hinde"].
lehv
lehec
dili uz.
(a.
r.) :
oyun, eQlence, fay.
daslz i$.
653'
lehviyyit
(a. i. c.)
lehviyyit
oyunlar,
panldlyan.
eglenceler.
leim
~
leiman,
(a. s. levm'den. c.
j~
leiman
(a. s. lelm'in c.)
\11-
pinti a!;agllik kimseler. (bkz : liam).
(a. zf.) : al~akca.
leimane
Muamele-i leimane : alc;akca muamele.
lek .~.
{bkz : ebleh). 2. yUz bin.
lek
cU
lemh
("ka" uzun okunur. a. i.
leylekler.
("ka" uzun okunur. a;
L) : c;abuk anlaYI~" olma.
.A:.,l
(f. i.) : tepme, ~ifte.
)-,.~l
leke-dar
(f. s.) : lekeli. (bkz :
ma'yOb, mUttehem). [kelimenin asll "Iek" dir].
leked-har
),;.
Al
(f. b. s.) : tepme
yiyen, c;ifte yiyen. (bkz : IElked-kOb, leked-zede).
"-:'- " ~
leked-kub
(f. b. s.) : c;ifte
yiyen, tepme yiyen. (bkz : leked-har
.:>-' J~
leked-zede
...o:::J
,me yiyen, ~ifte yiyen. (bkz
Ieked-zen
j
vuran, s;ifte atan,
~ ...I.el
J
,..j
"lemeat1 ).
lem'a
rlltl,
654
(f. b. s.) : tep-
leked-har, leked-kOb).
(f. b. 5.)
parlaYI~.
cL.l
a. i. lemha'mn c.)
e-.1.
(a. L) : 1. bakma, gez atma.
lehm-i basar : c;abucak bir gei atlverme. 2. paM
rlltl, parlama(
(a. i. c. : lemehat) : 1.
teprne
bir defa bakma, bir gez atl!1. 2. pardtl, parlama.
lemlla-i baser : gez aC;lp kapaymclya kadar ges;en zaman, pek az [zaman].
lemha-i iftitih : gezOn a~dl~lndaki ilk· bakl!il,
dOnyaYI ilk gerO~O.
lemhat-bl-baser
gez as;lp kapaymclya kadar,
pek az zamanda.
lems
,-""t
legen.
(a. i.) ': parlama, pardd9-
( a. i.) : el ile dokunup duy-
ma, el ile tutma; dokunma ile duyulan.
4...-l '1S...l
lemsl, lemsivve
(a, s. c. :
lemsiyyat) : lems i1e, dokunma ile i1gilL ihsasat-'
lemsiyye : dokunma * duyulan.
lemsiyyet
.:..:-t
(a. i.) : bir cisme,
bir madene parmakla dokunmaktan meydana ge,
len his.
J).
lem-vezel
(a. Lc. : elkan)
lem'
ma. ' (bkz
leked-zede).
~jfteli.
leken
~
lemha
lekanet
leked
(a. i. (em'a'nm c.) : pa-
lemehit
(f. i.) : klrmlzl boya C;lkarmlya
JlLal
lekalik
panldama. (bkz
lein'). 2. flz. * gazl~I, fro luml.
nescence.
lemein-, fosfori : fiz, * ·fosfon~l. 3. kadtn ad•.
bir defa bakl!;lar, bir gez atl~lar.
yanyan bir maden.
laklak'ln c.)
(a. L) : 1. parlama,
lemein'
lemeit
: 1. ahmak, sersem~
(f. s.)
parll-
rJltJlar, parlaYI!1lar.
lemeit-' ,ems : GUnefin panltllan.
(a. z.) : sana, senin ic;in.
lei<:
(a. f. b. s.)
).).w
lem'a-riz
van, panldlyan.
liSm) : alc;ak, a!1agll,k, cimri [kimse].
~ak,
(a. f. b. s.)
lem'a-pi~
f
(a. b. s.): zeval
bulmaz, zail oln~az, baki, kallcl. [Allah'm slfatlarmdandlr].
lem~vezeli
Jj.
t
(a. b. L)
zeval
bulmazllk, bakilik, kalrctllk.
'( a. i. c.
lemeat)
pa-
lemze
4;-1
(a. L)
ret etme. (bkz :. IUmeze).
gaz veya
ka~la
i~a·
lesus
~-:!
lane
~
(f. L)
n8z ve eda ile sa·
lmma. (bkz : hlraman).
(a. L) : hek.
lenf, lenfa
beyaz kan, vUcutta ince damarlann i~inde dola$an,
kanm esaslnl te$k'll eden ve eskilerin ahh~t'l erbaa
dedikleri bu dart maddeden biri.
lenfii, lenfaivve
(;u , JLi:J
,;::P
_>--.:J-I
( f . s.)
1. topa,I a k sa k .
(bkz : a'rec). 2. tenasUI aleti. 3. yolculuk slrasJnda kafllenin bir verde' bir iki gUn kaimasl. '
<1.;l(_:l
leng.ane
lenger
.;GJ
( f. zf. ) : topalcastna.
(f. L) : gemiyi yerin.
de mlhlamak i~in denize atllan zincir vebu zincirin ucundaki ~apa. Fekk·i lenger : geminin len·
.ger allp yola ~Ikmasl.
lenger~endaz
(f. i.)
lengi
(f. b. s.) :
1. lenger atan; demir atan. 2. (Iimanda) demir
.atml$ olan [gemi].
(a. cU.) : [sen]
,len terini
beni garmiyeceksin.
(f. s.)
lerzan
titrek, titre·
ra'~an, ra'~e-dar).
yen. (bkz
oj)
lerze
(f.,L). (bkz : lerzi$).
i$t'g~a
lerze·i istltir u
Yi$L,
: saklanlp
)J"jJ
lerze-clir
~ekilme
(f. b.s.)
titre·
tit·
rek, tireyicL (bkz : Jerze.nak) .
~. 4j)
lerze-bah,
(f. b.
S. )
titre·
(f. b. s.)
titre·
ten, titreme veren.
!lV j)
lerze·'riiik
j)
yen, titreyici, titrek. (bkz
lerze·dar ).
(f. s.)
lerzende
(f. b. i.)
lenger-hane
topall,k J aksakJlk.
(a. s. L) :
lenfe ait, lenfle ilgili; lenf maddesi; ,a9lr kimse.
Cumle-i lenfaiVVa : lenf sistemL
leng
eserin notasmda J al~UnUn ,terkibine giren TUrk ak·
sagl, semai ve nim sofyan J noktall ~izgilerle ay·
nlmaz.
titreyen,
titrek. (bkz : lerzan).
jenger yapdan yer.
(f. b. s.) : tit·
lerze-resin
lengeri
(f. L)
lenger, bUyUk
reten, titreme veren.
baklr sahan.
leng.fahte
1.
(f. L)
~I.IS
jP':J
<.:::A-
(f. b. s.) :
topal gUvercin.
2. muzo TUrk mUziginin
usullerindendir; buna "aksak fahte", "nim
fahte" de denilir. 10 zaman" ve 6 darbltdlr. Leng.
·fahte, fllhte usOlUniin YSrJS,ldlr.$arkl gibi kU~Uk
forme'larda kullandmaz; bUyUk usuller gibi pe$rev, beste (bilhassa nedense i1akl$ besteler bun un.
Ja ol~UlmU$t(jr) $ekillerinde kullandlr. AY'ln.i $e·
rlflerde de garUlUr. Bu yUzden istisna'l olar'ak bU·
yUk usuller gibi muameleye tab'l tutulur ve 10/16
Ilk degil (ki bu mertebesi henUz hi~ kullandmaml$tlr) 10/8 lik mertebesine "yUrUk leng fahte"
denir. Sirasi'yle TUrk aksagl, semai ve nim sofyan
usullerinden mUrekkeptir. 6 darblnm k,ymeti slra·
siyle $oyledir : n'lm kav'l, kav'l, zaif, kav'l, nim kaVI ve zaif. Darblann vur,ulu$ $ekilleri ve imtidat·
Ian ise $udur : dUm (2 zaman), tek (3 zaman),
dUm (1 zaman) J tek( 2 zaman), te ( 1 zaman)
ve ke (1 zaman). Leng fahte, zaman ltibariyle bir
kU~Uk usOI oldugundan, bu usOI ile ol~U1mU$ bir
kU~Uk
yi$. (bkz
les'
titreme, titre-
irtia$).
c:--'
(a. L) : ydanJakrep ve ben.
zeri gibi !leylerin sokmasl. (bkz : ledg).
lesas
"""U
(a. i.) : hrrslzIJk etme.
(bkz: liisOs ;yyet, s i rkat ).
~~l
lesme
(a. i.)
pe~e,
yUzortUsU.
(bkz : burka', nikab, $ame).
less
lest
~
(a. s.) : daim olan.
...:.-J
lesus J lesusiyyet
(f. s.) : gUzel, iyi; kuvvetli.
..::..::"",
ral
,. """ ~I
(a. L) : hlrslzIJk, h,rslzfJk etme. (bkz : sir-kat).
65$
lel}ker
le~ker
(f. i.)
lev'a·i kalb : gonul aelSI, ig yanlkllgl.
asker.
le!}ker.i aramrem : <;ok asker.
le~ker·i
oLJ .)~J
le~ker-gah
(a. i. lahika'nrn c.) :
levahik
gamm : gam askeri.
(f. b. i.)
ordu
lahikalar, ekler, eklenen !?eyler.
levahik-i lamise : biy. * dokunag, fl'. tentacule.
~_ely
levaie
veri.
A)~l
....r.)
le~ker-ke~
(f. b. s.)
asker
r.
i. layiha'nrn
c.) : 1. layihalar. 2. Molla Cami'nin me!?hur eseri.
le!1ke,r~!1ikaf
(f. 1;>. s.) : du!?man askerini klran. (bkz
. ~iken, le!?ker-!?ukOf).
,,)S:::~1.)8
le!}ker.!}iken
le!?ker.
(f. b. s.) : dU!i'
J.."G .)("'~,
le!1kel"!1ukOf
(f. b. s.) : .dU!i-
man askerini klran. (bkz : le!?ker-!?ikaf, le!?ker-!iiken ).
(f. i.) : 1. dayak, kot!,!k. 2.
..::...1
!?iddetle f;arpma. (bkz : sadme).
..;.;
LbJ
levaim
(a.i. laime'nin c.) :
.<;eki!}tirmeler, geki!?tirileeek i!iler.
man askerini klran. (bkz : le!?ker-!?ikaf, le!iker-!iukOf).
letafet
tM \y t Iy (a.
~
levaih, levayih
<;eken, asker idare eden.
let
(a. s. Jaig, laiee'nin c.) :
kalbi a!?ktan yananlar.
c.- Iy
levami'
A
(a. i. lamia'nrn. c.) :
1. parlamalar, panldlyan !}eyler, nurlar. 2. Molla
Cami'nin me!?hur eseri.
i
levazlm
jI j
(a. i. lazirne'nil1 c.) :
1. lazlm olan !?eyler, gerekli !ieyler; Y8!?amak, ge<;inmek, yolculuk
igin IUzumlu alan nesneler. 2.'
ask. askerin yiyeeek, giyeeek, yakaeak ve sava!? e!}yasl ve bu i!}lerle ugra!}an daire.
levazlmat
(a. i.) : 1. latiflik, ho!?-
luk. 2. gUzellik. 3. nezaket. 4. yumu$akllk. (bkz:
mul2yemet) .
(a. i. levazlm'm
c.). (bkz : levaZlro).
leve
~
y( a.
i.) : aglzda bir !?eyi veya
10kmaYI otiye' beriye dondOrme.
leta if
(a. i. latlfe'nin c.)
latHeler, guldOreeek gUzel sozler ve hikayeler.
letaif·i sunbule : astr. (bkz : semak-i a'zel).
letaif~ul.hiyel :
harboyunlan ve' hileleri.
o.".LJ
(f. s.) : eski, Ylrtlk; par<;a par<;a.
lett
d'
(a. i.) : 1. kan!}tJrma. (bkz :
halt). 2. baglama. 3. yakla!ima, yana!ima. 4. dovme, vurma. (b~z : darb).
lev'
lev'
Y
I~J
yeni<;eri devrinde deniz erledne veriJen bir ad. 2.
vaktiyle
Venediklilerin
$ark
memleketlerinden
maa!?la topladlklan bahrfye askeri. 3" s. ten bel. 4.
G. ayya!}, i<;kici. 5. s. zampara. 6. 5.' kabadaYI. 7.
hizrnet<;i; gundelik<;i; glrak. 8. namussuz kadll:l. 9.
ibne. [Turk<;e'de kullandlglmlz manalar Fars<;a'da
, yoktur].
(a. i.) : den. Ylsa etme, ~ekme.
t.J
(a. i.)': 1. yakma. 2. yanma.
<Ley
(f. i. levend'in' c.)
levendan
.J'
(a. i. e. : leveat)
yanlkllgl, gonOI aCISI. (bkz : sOzi!?-i dil).
656
(f. i. e. : levendan) : 1.
(a. e.) : olsa bile.
lev'·i garam : sevgi ile, a!ik ile yanma.
lev'a
(a. i. lev'a'rirn c.):
levend
letre
lev
leveat
yurekteri gelen aellar, i<; yanlkhklarJ.
levendfer.
(f. zf.)
levend-ane
Ie·
venteesine, sOr'atle, hlzla.
yOrek
ievendat
~I..\,·y
(a. i. levend'in c.) :
leventler. , [yapma kelimelerdendir].
leyan
c}
levh
(a. i. c. : elvah) : yassl,
duz, uzerine resim, yazl gibi
ne.
~eyler
yazllabilen nes-
levh-i emles
uzerine hie; bir ~ey yazdmaml~,
leke du~memi~ levh, Fr. table rase.
levh- hatlr : hMlza.
(a. i.) : (bir yere asdmak
uzere yazdml~ veya yapllml~ yazi
Ser-Ievha : ba~lJk yazllarda].
r
levha·i nuhuset
veya resim.
~\ J-:>}
levz
j}
(a. L) : badem.
(a. s.)
zarif, akllh,
ince [kimse].
i.) :
(a.
oj)'\
1. [bir tek] b<i·
dem. 2. anat. [bir tek] bademcik, fro amy~dale.
j~-j}
levzetan
(a. n.) : Allah,
irak etmesin! vah~et vermesin; Merin. [ash : "la
evha~-Allahfl dlr].
(a. L) : anat. iki
(a. i. c.). (bkz
~~j}
levzeteyn
(a. L c.)
anat.
1.b~derri
bic;imin-
bademcikler. (bkz : levzetan).
15 j}
levzi
levhatevn
S. :
b€idemcik,bademcikfer. fro amygdalites.
ugursuzluk levhasl.
levha$.Allah
(a.
e;ok levm edici, c;eki~tirici, ba~a kaklCl, payJaYlel.
Nefs-j levvame : nefsin yedi mertebesinden biri.
(bkz : nefs-i emmare).
lene
<L,.. ~
<L,ol} ~ i \}
levzai
levh-i mahfOz : Allah taraflndan takdir edilen
~eylerin yazdlbulundugu manevi levha; i1m-i i1ahi.
levha
levvam, levva~e
(a. s.)
de alan. 2. bademle i1gili.
deffeteyn ).
levzin
(f. i.) : kazan [kap].
levid
.:J'}} ~ .:J'}}
levlak, levlake
bir kudsi hadisten
hitaptlr.
allnml~
(a. L)
01 up, Hz. Muhammed'e
levlake levlake lema halakt-ul-eflake : Sen 01masaydln, Sen olmasaydln veri gogu yaratmazdlm[hadfs-i kudsi] ..
ii
levm
(a. L) : zemmetme, e;eki~tir
4"o}
levme
zemmedilmesini,
levn
ba~a
,j}
boya; slfat. (bkz
QOn)
levs
(a. L)
.:,}
:
levzine
c;eki~tirilmesini,
kakdmaslnl gerektiren i$.
(a. i.)
hek. baclem
~j}
( f. L)
1. badem
helvasl. 2. bademli helva.
levzinec
t::'" ~}
levziyyat
~b}
•
41jY
~eyler.
F. 42
badem-
(a. L) : bot. baclem,
erik, kaYlsl, ~eftaIi, vi~ne, kirazve bEinzerlerinin
ie;inde buluncluklarr fasile.
lev
J
(f. I.)
1. kab, zarf. 2.
~amur.
(a. L c. : elvan) : 1. renk,
fam). 2. nevi, ~e~it. (bkz:
levail
ut:'l::l
(a. i. leyl'in c.)
geee-
fer. (bkz : leyal, leyall).
(a. L) : pislik, mundarllk, kir.
leval, leyall
Jl;.\
(a. L c.)
It
Jl::l
(a. i. !eyl'in c.)
geceler.
leVal-j hasret : hasret geceleri.
leVal-j ho;;·niima : gtizel gorUnen geceler.
leVal·i vesvese·hiz
pis
( a. L c.)
(bkz : vehal).
levs-iil-katl : huk. [eskiden] birisini katletmekle
mUttehem alan ~ahlsta katlin ni~anesi yahut make
tul ile aralarrnda zahir bir dU~manlJk bulunmasl
gibi alamet ve karineler.
levsiVVat
(a. i.) : baclemli helva.
_oJ.
Ie yapdml~ ··tatldar.
levzjyye
me; paylama; ba~a kakma.
levm-i laim : c;eki~tiricinin kmamasl.
jj_J.
hulasasl.
vesvese koparan geceler.
kirJi,
. (f. s.) : parlJyan, parlaYlcl.
657
leyan
l..:J
j
leyin
~l
leyin
dl
leyk
(a. i.) : konforlu, IUks hayat.
leylet·ijl~arOs : Hz. Mevlihla'nlO alJirete intikali
gUnU hatlrasl olarak yapllan taren.
(a. s.). (bkz : leyyin).
leylet-iil.isri' : mirac gecesi. (bkz : leyle-i mi'·
rae ).
lakin, amma, fakat,
(f. e.)
. (:J
.Ieykin
Ilk,
(. ~.)
-
....'
J-:'
(a. i. e. :Ieyail, leyal, leyali) :
geee. (bkz : ~eb, ~ev) Nlsf-ul.leyl : geee yansi.
Tesivi.i leyl u nehir : astr. geee i1e gUndUzUn mOsavi (* e~it) uZl:lnlukta olu~u, fro equinoxe. [21
mart He 21 eylOlde yllda iki kere olur J.
J:' .
Leyli
(a. h. i.). (bkz : Leyla) •
J-~
j
IsymOn
(C!. L) : limon.
(a. L) : yumu~ak koltuk
yastlgl.
leyl·i serd : s~uk geee.
leyl·i tirik: karanllk geee.
leys
leyl . ~ nehaf : geee gUndUz.
J.){-:'
(a. s.) :
1. geee ile i1gili, geee olan; gece gibi karanllk,
hUzOnlU. 2. geee kalman, yatlli. Ciriha-i leyliyye :
zool. geee kU!1lart [bayku~, puhugibi].
leynet
leyl-i dimag : dimagln geees·i, karanllgl.
Leyla'
(a. zf.) : geeeleyin, geee vakti.
I
leyli, leyliyye
tikin) .
leyf
~ )L:I
leylen
11k).
aneak. (bkz
~
leys
(a. h. i.)
Leyla ile Me.e-
(a. L) : yokluk. (bkz: adem).
..:..J
(a. L) : arslan. (bkz : d,r.
gam, esed, haydar, gazanfer,
~ir).
nOn hikayesinin kadlO kahramam;
leysiyye
leyla'
(a. L) : 1. c;ok karanllk
geee. 2. arabi aylarrnln son geeesLLeyle-i leyli :
~ok uzun va Iztlrapll geee. 3. kadm adl.
leylak
(a. L) : bot. leylak, lat.
syrin$la. vulgaris.
J
leylaki
)L:\
(a. 5.)
leylak
ren~
leyte
(a. i.) : 1. bir geee, bir tek·
geee. 2. geee. (bkz : leyl,
~eb).
leyle-i bt!dr : aym ondardUneU geeesL
leyle-i berit
!1inei Qf;leesi
. leyle-i erbaa
Arabi aylarlOdan ~§banm on be-
~,
(a. s.)
ke~ke, ne
yurnu!1ak. (bkz
mUlayim ).
leyyin-iil.cinib : yuniu~ak
kimse.
tabiat", kam sleak
(a. L lezize'~in c.) :
leziiz
lezaiz.idiinyeviyye : diinya
zevkleri.
leyle-i himO~ :, susmU!1geee.
ramazanrn yirmi
leyle-i mi'rlic (mirae geeesi) : Hz. Muhammed'.
in goge ~,ktlgl geeedir ki, kamer aylarmdan reo
ceb'in yirmi yedisine rastllyan kandil geeesidir.
leyle-i regaib· (ragbetler geeesi) : Hz. Amine'oin
Hz. Muhammed'e gebe kaldlgl kamer aylarmdan
receb'in ilk cuma ve kandil qeeesidir.
'
,658
.< a. e.} : olsayd"
tatll ~eyler, zevk almaeak ~eyler.
. ~ar~amba geeesL
leyle.i kadr (kadir geeesi)
yedinci geeesL
..:..:'
!eyte laalle: "bakallm, bugun, yarm i , gibi sazlerle vakit ge~irme, i~i sUrUneemede blrakma, savsaklama.
leyyin
ctl_:-'
fels. nihilizm,
olurdu. [tahakkuku mOmkOn olmlyan ~eyler i~in
kulla1" lr ].
ginde olan, mQr.
·Ieyle -
(a.L)
fro nihilisme.
lezez
,;.:0
lezzetleri, dOnya
(a. L) .: askere verilen
maa~1O
(uIOfenin) darduncu u~ ay"~rnJ (~ewal,
zilka'de, zilhicee) belirten bir tabirdir. "
(j
lezim
lezir
.;:)
( i.
L) . (bkz : malzem).
(f. s.) : aklll,.
IIlBb
., ~..\I
18%i%, lezize '
l:...\I,
10
libse
(a. s. lez·
<\-_J.I
(a. i.) : giylli, elblse glyme.
zet'den.) : lezzetli, tatll, ho~a glder [liey].
vUcuda
yapl~tlr"an
i1a{;.
.::,,1..\1
lezzst
Jar,
(a. i. c., : elclme, elcOm,
(a. i.) : hek. yakl glbl
lezuk
(a. i. lezzet'ln c.)
IOcOm) : hayvanm agzma vurulan gem. [Fars!rB
"Iigam" dan allnml~tr].
Ijeam.. kadib : anat. zekerin altmdaki diJ •
tat·
(a. zf.) : baba tarafrndan,
Ii·eb
<;e~niler.
baba vol iyle.
(a. I. c.: lezzat) : tat, c;;elinl.
lezzet
van lezzetl,
lass
!?arabm tadl.
(a.
"1~ln,
e.)
yOzOnden" manasma gelir
laYI, onun I~in .. gibi.
Ii~m
('l.:I
oWrO, dolay.,
Ii·zalike: bundan de-
jU
libase
libsn
(a. i.) : 1. la'netlelime, biro
sUW. (bkz
libsn
uLl
(a. s. lebib'in c.) : aklJlJlar.
.\>.l.J
~L~
(a. i.) : kadm sOW, insan
(a. i.) : sOt emzirme. (bkz :
elblse)
es·
eskimi~
lifi
U
(a. i. c. : lefaif) : 1.
hek~
ligam
. .J
(a. s.),: lifgibi, life benzer.
~.
i l~l
(f. i.) : gem; dlzgin: (bkz :
licam) ..
liha'
l'oU
liha
J-
liha
liha'
esvap.
Jibas'l matem : matem elbisesi
libas·ijt·takva : Iman; haya.
libs
4.9
sargl. 2•. bot. bazl' e;ic;;eklerin etrafml e;evjren de~j1.
~ik yapraklar.
(a. i.)
agae; kabugu.' (bkz
(a. I. lihye'nin c.) : saki:lllar.,
Lr'
( a. i. ' lehat'm c.) : anat.
leha, lehevat, Ii hi', IOht).
....;U
(a. i. c. : IOhOf) : 1. or-
Wnecek ~ey. 2. yorgan. 3. sargl. 4. bot. zar, kabuk~ ,
came).
libas·a fersude :
i~in.
~:'(a. I. c. : elyaf) : 1. biy. teL
kOc;Ok diller. (bkz
(a. 1 i. c.
libas
ic;;in.
.(f. I.) : elblse.
frza').
yap. (bkz
Ii'
ma').
jL-:-'
••.den dolaYI,
2. Ylkanlrken sabunu kopOrtOp Ylkanmak Ozere
kullamlan va bazi nebatlarm ('" bltkilerln) tellerj
didiklenerek yapdan gev!?ek yumak.
Ii'afe
birlne la'net etme. 2. kan lie kocanm haklm hUM
zOrunda lier'i' usOlUne uygun olarak dorder defa
~ahadetde bulunduktan sonra kar~I"kll kendl nefs.
Jerine la'net okumalan.
libab
i~
Ii·eel-II muhakeme : muhakeme
(a. s. lelm'ln c.)
8liaglllk, pinti kimseler. (bkz : Jelman).
lian
baba ve ana
H·eel·it·tahsil : tahsil Ic;in, okumak ic;in.'
(bkz : lass, fuss).
Ii.
..
maksadiyle.
li·eel·iI maslaha :
(a. I. c. : eJsas~ JijsOs) : hlrslz.
" .....1
(a. zf.)
Ii·eel
yanyana bulunma
i~in,
lezzet·i sahba
(a. zf.)
tarafmdan, ana baba yollyle..
lezzet·i nan : ekmegin lezzetl.
lezzet·i pehlu
cadi.
,0.'. 'J
Ii·ebeveyn
lezzet·oj ilm : ilmin lezzeti.
(a. i.) : Kabe'ye ortOlen ortO.
liham
Iihsz
i~ (a. I.)
1U
1. lehim. 2. lehimleme.
(a. I.) : 1.
dO~Onme.
(bkz: mUlahaza). 2. riayet etme.
659
(a. zf.)
Ii·haza
bunun
i~in,
·CJ•
likin
bundan dolaYI.
(a. s.)
lihevi
Ii·kiilli
lihye, sakal
lie ilgili.
(a. i. lehat'm c.) :anat. kU.
(.,.Cl
1i·l1'ikmetin
( a. zf.)
(a. s.) : astr.
Ii-I-be~eriyye
bir
c\I.;.r-~~U
LJ..
s.) : uzUh sakal".
(a. i. c. : Iiha, luM) : sa·
kal. (bkz
ri~). irha.yi Iihye : sakal koyuverme.
'Azim-Ul-lihye : uzun sakalh. Teys-iil·lihye: ke~i
sakal".
lihy~.i hut : zool. balina bahklarmln kanat·
Ian.
lihye.i !?erife : Hz. Muhammed'in
sakallarmm
klrpmtlsrndan toplanlp muhafaza edilen kJl veya
kJllal".
lihyet-iit-teys
bot. kec;:isakall.
(a. f. b. s.) : sakalh.
lihye-dar
'c.L~
(f. e.)
: lakin, fakat, arnma,
ancak. (bkz : leykin, IIkin, veli).
"LAl
lika'
("ka" uzun okunur. a. i.) :
1. gorme, rast gelip kavu~ma. 2. yOz, c;:ehre. Meh.
·Iika : Ay yOzJO. Hur$id.lika : GOne~ yOzJO, yOzU
Giine~ gibi. Bed·lika : c;:irkin yOzJO.
liki.yi iH}k : GokyUzU.
(a. i.) : [eskiden] mUrek-
yer-
antro-
(a. e.) : Allah'a
mahsus, Allah i~in. EI·hamdii Iillih : hamd, ancak Allah'adlr. EI·hiikmii lillah : hUkUm 'ancak AIlah'mdlr. Elminnetii Iillah : minnet ancak Allan'a
mahsustur. Rlzaen Iillih : Allah masl i~in.
'
\
Iillahi ve resulihi : Allah ve resOI harmetine.
hayrJ, Allah i~in artsrn.
Iillahi derrehu
,. ~Ld
Ii-maslahatin
lime
(a. zf.): i~ leabl.
(f. i.)
: par~a, kO~Ok ve
uzu,n dilim.
lime lime
parc;:a parc;:a.
l.$l
limmi
ori. (bkz
(a. s.")
manto
* ansel, a prj.
kabll).
limu
(f. i.)
Ii-muharririhi
!
0
limon.
;,;J
(a. zf.)
mUM
harriri, yazantarafmdan.
Ii·miiellifihi
lika
(a. s.)
.w".i:'u
Iillih, Iillihi
Ca.
*
posantirik,' fro anthropocentrique.
hikmete'mebni olarak.
lihyani
i~in.
merkezli, ieosantrik, fro geocentrique.
c;Ok dil. (bkz : leha, Iiha, lehevat, JOhl).
lihye
lakin. (bkz
(a.' e.) : hepsi
1i.I.arziyye
~l
liM
lik
(f. e.)
4.J
Ilk, leykin ).
(a. zf.)
mUellifi,
yazan tarafrndan.
kep hokkalanna konulan ham ipek, '10k.
~I('J
likif
IikaF. i miizeyyen
likaF-i zerrin
(a. i.) : palan.
sOslO palan.
yaldlzh palan.
.tLAJ
Ii-kailihi
("ka" uzun okunur.
a. cO.) : soz soyliyenin.
1L4J
likat
ba~ak
i.) :
660
~eviren)
linet
("ka" uZ,un okunur. a.
.w \ JAI
Allah'a kavu~ma.
nesri yazan
(a. zf.). mO..
tarafmdan.
(a. i.)
yumu~akhk,
mUla.
yimlik, ishal.
·lis
("ka" uzun okunur.
(a. zf.)
Ii·miitercimihi
tercim (*
toplama.
lika-Ullah
a. b. i.)
Ii.miin~ihi
tarafrndan.
I.l"'~l
(f. s.) : yalayan, yalaylcr.
Kase·lis
c;:anak yalaYlcl, dalkavuk.
mastarrndan]. (bkz : mUdahin).
["lIsiden"
lizim
,l:l
lisam
yOz ortUsO t ya~mak.
(a. i.)
(bkz : nikab).
lisan
'~~\J
Jl~J
litaf
(a. i. c.: elsine t elsUn, IUsn,
tusOn) : 1. dil [aglzdaki]. 2. konu~ulan dil. Fa5ih-ii-lisan : fasih, aC;lk, dOzgOn olarak soz soyHyen, uzdilli. ilm-i lisan : yer yOzOndeki bOWn dilleri ses, ~ekil, mana ve sintaks baklmrndan umOmi veya mukayeseli olarak inceliyen i1im, lengUistik, fro linguistique.
litam
temiz, gOnahslz dil.
lisan-, mizmar
anat. kOc;Ok dil.
, liva'
lisan-un-nar : ate~in parJltlsl, alevL
lisan-us-sevr : bot. slglrdili denilen c;ok yaprak'I bir nebat (* bitki).
L:...:\ J U
,.I}
(a. i.
C. :
Lbl}
livata
(a. i.) ,: lOtilik, erkekler
arasJndaki cinsi' saplkllk, kulamparalJk.
livaz
(a. :zf.)
,;I}
(a. i.) : 1. slgmmak. (bkz:
i1tica). 2. birbirinin arkasJna gizlenme.
(bkz : $ifahen).
J'l-l
lisana, dile
(a. s.)
wL':l_1
lisaniyyat
live • o.J--::l(f. s.)
(a. i. c.)
.w\ J LI
Iiyakat
dil
(a. b. i.)
Kur'an-I
(a. i. lise'nin c. )
hek.
, di~ etleri.
(a.
Iisat)
" C.
hek. di$etl.
(bkz : lisse).
liyakat-mendan)
(a. zf.)
bir sebep-
ten dolaYI.
(a. f. b. s.
liyakatli, degerli; faziletli.
(a. f.
liyiikat-mendan
liyakat-mend'in c.)
letliler.
Ilyakat-mendane
li-sebebin
(a. L) : 1. laYlk olma,
liyakat-mend
c.
Kerim.
wL:l
..::Jl_-::l
degerlilik, yararllk. 2. iktidar, hOner, fazi'let.
ilmi, lengOistik, fro linguistique.
4.~l
: yaltaklanlcl, aida·
tlCI; ~akacl; ~evik.
mensup, dille i1gilL
lisevi
(a. s.)
di$ etlerine ait,
di$ etleriyle i1gili.
C.
lisat). (bkz
lise).'
S.
q,' \ ..l:....:9
U
(a. f. zf.)
liyakatli olarak, degerlilikle.
(a. zf.)
bunun ic;in,
bundan dolaYI, bu sebepten.
lizam
(a: i.
b.
liyakatliler; degerlillilr; fazi-
Ii·zalike
<\_:1
elviye) :1. b~yrak.
liva-ul-hamd : Muhammed
Ommetinin mah$er
gOnO altmda toplanacaklarl bayrak; Makam-i Ahmedi' 2. mOlki idarede kaza i1e vilayet arasJnda bir
derece, sancak. 3. ask. * tugay. 4. ask. * tuggeneral. Mir-liva : miralay' i1e ferik arasJndaki pa~a
rutbesi, * tuggeneral~
(a. f. b. s.)
dilbilir, yabancl bir dil bilen.
IIsse
(f. L) : GOne$, (bkz : Af-tab).
liva·i ~erif : Hz. Muhammed'in bayragl.
lisan-UJ-asafir': bot. kU$ dilL
lise
(a. b. L) : ana, ~ir k~rde~.
Iiv
lisan-, mader-zad : ana dilL
lisat
(a. i.) : el ayasiyle vur-
liva-i saadet : Hz. Muhammed'in bayragl
lisan-, ma'sum
lisan-Ullah
,l.ltl
Ii·umm
cluru~undan anla~Jlan ~ey.
lisanen
(a. L latif'm c.). (bkz : latif).
ma, tokat atma.
lisan-, hal : insanm, yOzOnun hareketlerinden t
lisan-a~na
...JLhl
(
lisan-, edeb : edep ve edebiyat dilL
lisani
(a. s.) :
astr. gOnmerkezli, fro heliocentrique.
,\)
(a. i.)
zum, gereklilik.
66t
(a. zf.)
kendiliginden.
(a. f. b. ,5,) :
IOgat-,inas
iyi 100at bilen.
(a. i.) : fizy. 1. salya.
luab-,surur : sevin~ tOkrtii;iti. 2. bal, ~eker gibi
~eylerle yapllan tath.
~
10gavi
a~l.
luab-, ankebOt : orOmcek
.,,_.1
)
0)'.J-...1
10gaviyyun
luab-. ,ems, luab-u!NlemS : serap, pusarlk.
luabi
J.L..\
(a. s. ) : 1- Juaba men·
~ l...J
(a. i. c.) : luab'ln,
(a. i.) : oyun, eglence.
(a. i.) : 1. oynanan, oy-
lu'bet
nandan $ey, oyuncak. 2. herkesi hayrette blrakan
$ey, hal.
lu'bet-biz:
)
..:..:-...1
(a.f. b. i.)
oyuncu,
hokkabaz, hayalci, kukiaci.
lu'bet,·gah
.:J
l..L:~
(a. fo b. i.)
oyun
U:!"I\ ~
, IU'bet.iil-av~
~.J
lu'bi
(a. b. i.):
(a. s.) : oyun ile ilgili olan.
-=.t1.......1
lu'biyyat
(a. i. c.) : oyvnla iJ·
gili eglenceler. [canbaz, hokkabaz, tiyatro... gibi].
JOe
mece, bulmaca; yanlltmaca.' 2. ed. manzum
mece, eski d7vanlarln
~ogunda bulunanve
dilinde hece vezni ile yazJlml$ olan bilmece :
kti~OcOk fl~lclk * i~i dQlu tur$ucuk : limon.
ku~uk Arabclk 1r ba$lndadlr tablaclk" : ~ivi. ..
10hi
10hiz:a
l..J..
(a.
i.).
cMl
(bkz
bU.
bil·
halk.
"bir
"Bir
gibL
liha).
(a. i.)
gozucu i1e bir
$eye dikkatli dikkatli bakma.
(a. i.) . (bkz : lukta)~
10k
.!.l} .
(f. i.) : 10k, klsa tGylti yOl<:
10kman
(a. h. i.) : islamhktano
onceki Araplarda efsanevi bir ~ahsiyet olup, Kur'an'da da zikredildigi gibi, sqnraki devirlerin efsaneve ~iirinde ogut veren sozleriyle me~hur olan pek
eski bir hekimin veya hikayecinin adl.
10kme
cl.o..iJ
<.a. i.) : lokma.
(a. f. b. s.) ::
10kme.,iimar
10gat
(a. i. c. : IOgat) :
1.
keli-
me, sOz. 2. her milletin konu$tugu dil ve bu dilin
her kelimesi. 3. IOgat kitabl ('" sozltik). Um-i 10gat :; IOgat~i1ik (1r sozltik~tiltik),fro lexicologie. EhI-i
10gat : IOgat~i1ikten anhyan, 10gat~i (* sozltik~ti),
IOgat sahibi.
~l;.1
lugat
lugat-nuvis
1r
herkesin lokmasml sayan;
baMI ).
10kt,a
l..J'"~; ..::,..:..1
sozltik yapan.
hasis, pinti. (bkz:
(a. i.)
verden topla-
J) ,J}
(f. i.) : 1. $arkl soy.
liven, oynlyan kadm: 2. utanmaz, hayaslz, namussuz [kadm]. '3. S. nazik ve zarif.
10Ie
(a. f. b. s.)
~I
mee~
, nan $ev. (bkz : IOkata).
101, luli
(" ga" uzun okunur. a. I.
IOgat:in c.)
1. IOgatler, kelimeler, sozler. 2. 10.
gat kitaplarl, * sozltikler.
662
(a. i. c. : elgaz) : 1.
devesi.
goz bebegi.
IOgat yazan,
;_;.1
10kata
veri; tiyatro.
soz-
Itik~tiIer).
10gaz
sudan ba$ka, terk7binde bulvnan maddelerin hepsi.
lu'b
(a. i. c.) :10.
IOgat~i1er (*
gat (* sozltik) iJa ugra$anlar,
sup, salva ile ilgili. 2. salva gibi yapl$kan.
luabin
(a. s.) : 1. 10gate
mensup, IOgat anllyan. 2. mecaziolmaYlp hakiki
bir manaya delalet edenk'elimeye ait olan.
~)
(f. I;) : 1. ltile" ~e$me, mus-
luk gibi $eylere takllan kti~Ok boru. 2. halka glbt
dtirtilmu$ $ey, ltile. 3. kaglt ktilah.
~Ji
IOri
(t. L)
miskinlik denilen
Wee
hastallk. (bkz : cUzam ).
S12.
luss
ifl
(bkz
lass, sarlk ).
eisa's, IUsOs)
hlr-
yegeni olar.. peygamber. Kavm·i LOt: LOt peygamb!'!l-in c;aqlrl~ma ehemmiyet vermiyerek ahlakslzllga
dU~kUnlUklerinden dolaYI Allah tarafmdan yok edilen Sodom ve Gomorrah halkr.·
(a. L) : 1.
ho~luk,
CD
IOtfen
rak,
ho~lukla,
( a. zf.) .
'JJ
J
..
bir IOtuf ola-
ho~,
(a. f. b. s.)
( a. s. ) : LOt kavminin C;ir·
jL~
( a. L)
gUnlUk, kendir.
IUban·. Cavi : Cava zamkl.
IUbb
(a. L) : 1. ie;, 6z.
IUbOb
~eyin
~J
~~\
<L-.I.\
,,:-,-,~l
(a. s.) : 6z He, iC; ile ilgili.
( a. L) : qiyme.
(a. i. l;cam'm c.) .: gemler.
(f. s,) : C;lplak.
c. l_ il ·
...r'r-:-I
Jar. (bkz : elbise).
(a. L): bUyUk ve ge·
(a. i.) : s6zUn
karr~lkhgl.
.:" ~}.
(a. L libas'm c.) : esvap-
(a. i. IUhay~e'i1in
c.) : etc;ikler.
IUhaymat)
cI.~ ...l
(a. i. lahm'den. c.
etc;ik.
~I
c;Uk dil. (bkz
(a. i. lehftt'Jn c.) : anat. kU.
le!1a, liha, lehevat, lih'i).
. (a. i. lahd'in c.) : c;;u·
luhOd
kurlar, mezarlar, kabirler.
luhOd·j ;;uheda' (~ehitlerin kabirleri) : ~ehitlik:
..j",l
ler, sargrlar; 6rtUn:3cek
IUhOk
(a. i. lihaf'm c.) : ortU·
~eyler.
(a. i.) : ula~ma, eri~me.
j"J..
(a. i. lahm'm c.) :. etler.
WhOm
ItihOm·i lezize : lezzetli etler.
~1\
(fj L) : 1. yogun ve kahn ~ey.
2. klzrl boya. 3. 16k. 4. ur; slraca.
IUkah
( a. s. IUbb'Un c.) : her
ek~i nar.
j 1_R..\ (a. L)
IUffan
IUk
iyileri, halislerL
WbOs
l~
IUhOf
Wbb·i sinn: hek. di~6zU .
. lUbb·ul.eevz : ceviz iC;L 2. (L c. : elbab) : ak·
hselim, *sagduyu. 3. (s. c.: IUbOb): her'~eyin
iyisi, halisL
IUbse
Wcum
IUhi
~)
kin hallerini tekrarllyan [kimse], kulampara.
IUbs
( a. L) : cogr. Irmak agzi •.
yaprakll, kokulu bir * bitki olup evvelce bUyU.
cUlUkte kullanlllrdl, lat. mandragora officinalis.
(bkz : IOtf-kar).
Wbbi
<L~
IUhaym~
.
gUmU~.
.ni~
( a.f. b. s. )
....A1-J
( a. L) :
lucme
Whaymat
- )~A.hl
IOtf.perver
IUban
1·
~:--
IUffah
gUzel, iyi, IOtfile muamele eden.
lOti
•
luceyn
tatllilkla. (bkz : inayeten).
IOtf·kar
1-
engin sular. 2. kalabahklar, cemaatler.
gUzellik. 2.
lyl muamele; iyilik.
IOtf·i mizie : tablat, ahlak gUzelligL
IOtf·i yar : sevgilinin IOtfu.
( a. L IUcce'nin c. )
~.
(f. s.) : 1.e;lplak. 2. tatll
.......:bJ
(a. L c. : IUcec) : 1. en·
1.
lUeee
yemekler.
IOtf
cI._~
gin suo 2. kalaballk, gUrOh. (bkz : cemm-i gafir).
3. gUmU~. 4. ayna.
( a. h. L) : Hz. ibrah,m'in
lOt
(a. L) : kalabahk, gurOh, cemaat.
lueee
( a. L c.
1)
LOt
t
("ka" uzun okunur.
a. i.) : bot. kankurutan,adamotu, lat. mandragora'
offieinalis.
Wkata
.c~ il
(a. L) : f.k. sokakta bulu-
nup alman ve sahibi belli olmlyan ~ey.
663
lukata
4. LAJ
lukata
IUkate-~in
yapl~lp
~4.L;:1 ("ka" uzun okunur. a.
f. b. 5.) : degersiz, artlk ~eyleri topJiyan.
..:...:-.cl
Jiiknet
(a.
li.isusiyyet
i.) : pelteklik, dil·
etme. (bkz
i.) ; pelteklik,
(J.
dildeki tutukluk, kekeleme. (bkz : IUknOnet, IUk·
net).
~;--l
IUsun
(a. i. c.
leall )
inci.
(bkz : dUrr).
!i.i'lii'·i Iala : parlak inci.
JU'IO'·i ~ehvar
ir; inci.
c~;;.j
~ .".)
!ij'!i.i'.fel?an
YI~;
IU'IU'-pa~ ).
(?_:J
yapl~kan;
<;ekjlip
yapl~kan-
hali.
(a. s.) :
(a. i.)
kopma·
uzaYI~.
ma, gereklik. 2. bir
(f. i.) ; 1. dudak. 2. agzm
yapl~tlrma.
kopmadan uzayan.
!i.izurr:
IU'IU-fe~an).
yapl~nia, yapl~.
(a. i.) : 1.
~eyin
uzayan
li.izuciyyet
(a. f. b. s.)
(a. f. b. s.)
lOne
yapJ~lp
IUzOcetli,
(b~z
(a. i.) :
li.izucl, lezci
(a. f. b. s.) inci
inci saC;lcl, inci sac;an.
(f. i.) : 1. ancak iki ki~i
!i.izueet
yagdlran, inci yagmuru.
hlrslzlJk
(a. i. lisan'rn c.). (bkz :
tlrma, birbirine kafes gibi sokup
Ilk. 2.
lii'IU'·bar
inci sa<;lcl, inci sac;an. (bkz
(a. i.)
arasmda ba~kalarm!ri anllyamlyaca~1 ~ekilde gorU.
~Ulen uydurma dili, ku~dili. 2. s. bo~bogaz.
lUzub
lii'lii'
..:..;:' ."...al
.elsine, elsUn, IUsn) .
li.isiin·i atika : leng. eski dille~.
IUtre
..: i J5:.'J
(a. s. lass, lis ve luss'un
lesas, sirkat).
deki tutukluk; kekeleme. (bkz : IUknet, IUkOnet).
Jiikunet
ula~ma.
olma. 2.
tJ'r..a1
lUsus.
(a. i.) : pelteklik, dil
..:i .".:. (".I
biti~ik
tutma,
c.) : hlrslzlar.
baslkllgl, soz soylerken dildeki tutukluk, kekeleme. (bkz :' IUkOnet, IUknOnet).
liiknet·i elhan : seslerin, na~melerin pelteklgi.
Jiiknunet
(a. i.) : 1. yapl~ma,
...j."..a.l
IUsuk
("ka" uzun okunur. a. i.)
yere atllml~ veya yerdel') alrnmJ~ degersiz ~ey.
(a~
i~e
i.) : 1. lazlm
01·
yarama. 3. sayma.
!i.izum·i gayr.i miinfek :ayrJlmazllk.
ic;i. 3. s. c;olak.
(a. i. lisan'm c.) : diller,
li.izurn·, muhakeme : huk. muhakeme IUzOmu;.
eski usOI-i muhakemaH cezaiyye. kanOnuna gore
ceza . i~lerinde, . yap"an
tahkikat netkesinde i~in
mahkemeye tevdil IUzOmunu ifade eden kararlar.
konusulan diller. (bkz : elsine). [pek az kullanl'
IJr]. .
!i.izum·, vakf : huk. vakfm rUcOu kabil olmlya.
cak sOrette kat'l bir hale gelmesi.
liiseyn
!i.isn
":-.:-.\
1.)-'
( a. L) : kU~Uk dil, dilcik.
M
ma'
,L~
(a. i.
C.
:
miyah) ; suo
(bkz : ab). Bi·l·ma'
hidra. Hav%·/ ma' : 5U ha·
vuzU. Kibrit·i ma' : kim. hidrosUlfirik. Klor ma':
kim. hidroklorik. Mikyas·! ma' : fiz. hidrometre.
664
Muvellid·ul·ma' .: kim. hidrojen, fro hydrogime.
Muvellid·ul·humuza : kim. oksijen, fr; oxygene. Tedavibi·l·ma' : su tedavlsi.
rna'·i carl : ;::kar suo
ma'-i billOri : billOrla~ma suyu.
ma-i haraciyye :Arap topraklan dl~mdaki sular.
[Die/e, Firat gibi bUyUk nehirler].
ma'·i ledz : tatll suo
ma'·j mukat.tar : * damltlk suo
ma'-i rakid : durgun suo
ma'.i zerriri : altm suyu.
ma'.iil.bahr : deniz suyu.
ma'~iil·hayat : hayat suyu. (bkz :ab-I hayat).
ma·
daki.
ma·ba'd·
ma-beyn
(bkz : la).
_
L
(a. e.) : 1:
0
~ey ki, ~u nesne, ....
(a .i. ma'den'in c.)
maadin
maden)er.
maadin·i seb'a (yedi maden): altm, !=JumU~, ba·
klr, kalay, demir, kur~un, nikel.
..:..~..) I....
maadiyyat
katologya, fro
eschatologie~
(a. bag.)
: boyle
(f. zm.) : biz.
0
C
A
(a.i. ma'hed'in c.)
akit, antla!jima yapJlan, sozle!jiilen yerler.
maai!;
(a i. mai$et'in c.).
(bkz : maayi$).
(a. e.): ile, beraber,
maak
.:Jl_...'!
(a. i.) : 1. mezhep; mes-
lek. 2. slgmaeak yer. (bkz : melaz, penah).
maa-Hliz : faizle birlikte.
..... L.. ,
..\jL...
(a. i.) : 1. aylp veri. 2. aYlp.
..1...1...
(a. i. ma'bed'in c.)
ibadet edecek yerler, tapmaklar.
maabid-l islamiyye : islam
ve camiler.
maabir
(bkz : i1ahiyyat).
maahid
birlikte.
maabid
(a. i. c.) : es-
aradaki iki ~eyin arasl. 2. nefi edatl.
ma'., maa . <::..4
maab
·den ·ba~ka.
(bkz : ma-hala).
maa·hazil
\...tJb 1"
"iken, bununla beraber.
alttaki, sondaki.
ma-fi.l-yed·: huk. munasahadaki ilk mes'elelerde varislerden her birine isabet eden ve mOrisin
veresesine taksimi lazlmgelen miktar.
ma L.
(a. e.)
ma-ada
ma'-i ebyaz : hek. bir perdeden dolaYI goru~
kuvvetinin kaybolmasl.
..J. L...4
ma'bedleri;
\
mescid
maakll
u
19l_<...
c;itler, gec;ilecek yerler, koprUler, kemerler. Turuk
u niaabir : yollar ve gec;itler. Turuk ve maabir
nezareti : [eskiden] nafia vekaleti.
(a. i. ma'kil, m,a'kale,
ma'kule'nin c.) : 1. slqmaeak yerler. 2. kan paw
halan.
maakka
(a. i. ma'bed'in c.) :
(a. i. ma'kad'in c.)
ma'kadler, akdedileeek yerler.
(a. i.)
c;oeugun ·anaya
babaya olan itaatsizligi.
maa·l·cemae
<\::.
\1:- \ ,...,
(a. zf.)
eemaat-
"-
Ie, eemaatle. birlikte.
(a. i. ma'cOn'un c.),
maacin
hamur klvamlna getirilmi~, yugurulmu~ ~eyler.
maacin-i hbbiyye
maad
..)L...
hekimlige ait macunlar.
(a. i. avdet'den.) : 1. do-
nUlen, donup gidilecek yer. 2. ahiret. 3. donu~, geri r:Jidi~. 4. tas. gave, amac;, ula~Jlacak yer. 5. dun.
yadan sonraki hayat. Akl.i maad : qelecegi, bun·
dan sonraki hayatl kavrama. ilm.i ~aad : hayat
sonu bilgisi, fro eschatologie. Mebde ij maad : ge·
linen ve gidileeek olan veri insanm dUnyaya geli~i
va donU~U. Yevm-i maad : klyamet !=JunU, tekrar
dirilme gUnu. (bkz : rOz-i mah~er).
maa·l·esef
.....;...,'} \
t"
(a. zf.): esefle
[soylUyorum], yazlk ki.
maa-I·.iftihar
(a. zf.)
iftiharla, ovunerek.
maali
JI.:...A'
(a. i. ma'lat'ln c.) :
1. yuksek, derin fikirler. idrak-l maali : yuksek,
derin fikirleri kavrama. 2. $erefler, ululuklar. ik.
tisab'l maali : $erefler, ululukl,!r kazanma. Meyl-i
maiH : ululugu, derin ~eyleri ogrenme hevesi.
665
maaliE
~L......
maaJif
(a. i. ma'lef'in c.) :
alef, ot; saman, hayvan yemi gibi ljeyler konuJan
. yerler.
(a. i. ma'lem'in c.) :
maalim
1. izler, eserler, ni~aneler. 2. dini inanmalara ait
meseleler.
maalim.iil.hayr, maalim.iiJ.yakin : din'i 'itikatJara ait yazrlrril!? iki eser.
(a. zf.) :
maa·J-keraha
memnOniyetle, memnunlukla, seve seve,seve istiye.
L
'(a. zf.) : bununla
L.
L t....
maami'
(a. i. ma'maa'nm c.) :
ate!? ~atlrtllart.
maan'
J·L...o
(a. i. ma'na'r'lln c. >": ma-
nalar. iJm.i maSni : IOgat ve sintaks mes'eleleriyle;
'sozUn maksada uygunlugundan bahseden ilim.
maar
.) L....
(a. i.)
ar ve hayaya sebebola·
tS) 1-..
(a. i.)
insanm daima
.;j
,I....
~eyleri
f. b.
i.)
koruma.
meydanlan.
~)l.. ..
m,aariz
(a:
(a. i. ma'rek, ma'·
.I
sava~
reke'nin c.)
(a. i. mi'raz'lI1 c.)
ka-
(a. i. ma'sara'nm c.)'::
~""l...
mailsi
1~
(a.i. ma'syet)
asilikler, isyanlar, itaatsizlikler. 2. gOnahlar .
maa!;
J-L...
(a. i. aYlj'den.) : 1. yalja·
yllj, dirlik. 2 •. ge~inecek ljey. 3. (c. : maa~at) me'·
murlara, emeklilere, dul ve yetimlere verilen ayllk.
AkJ~. maa!;': ge~im, kazan~ dOljOncesi, mailjet derdi. Bed-mail;; : hareketi, ya!?ayl!?1 fena olan. Teng·maa;; : ge~imi dar, slkll1tdl.
maa;;at
~Gl-
~IP-
lak' kalan azasl.
(a. i. maa~-3 On c.) :.
c.)
c.) : bakliacllk, gozlenilecek yerler.
J
)L...
(a. i. rna'rifet'inc.) :
1. ma'rifetler, bilimler. 2. bil~i, kUIWr.
maarif·i rabbaniyye
iJah'i bilgiler.
maa;-if.·i miitertevvia
tUrJU WriU
bil~iler.
Maarif·i Umumiyye Nezareti : Maarif Vekaleti,
Maarif Vekilllgi, Milli Egitim Bakanllgl.
maatir
(a. f. b. s. c.
bilgiJi bilgi sahibi.
. .~bL ....
(a. s. ml'tar'lI1 c.)
dilima gUzel koku sOrOnenler.
maa·t·teessiif
....A..... I:! \ ,... ( a. zf.)
teessOf-
I.....
Ie, esefle, yazlk ki.
maavil
maarif·mend
maarif·mend~n)
ma'~er'in
(a. i. 'ma'tlf, ml'taf'm.
maat.f
merdivenler.
maarif
(a. i.
r:emaatler, topluluklar, gUruhlar.
maaric
666
tS )-,~t ):11.
maarif.perveri
me'murlara, emekJilere, qui ve yetimlere verilen
aylrklar,.
cak !?eyler.
maari
c\I'I)-,~ ).... -:. (a. f<zf.)
maarif-perverane .
maarif·pervercesine, maarifi korurcasma.
OzOm, susam ve sairenin slkdacagl yerler.
(a. i.) : mckan. (b~z: menzil).
JL..o
(a. f. b. s.) ::
maerifi seven, maarifle i1gili ljeyleri koruyan.
(a. zf.) : beraber, birlik-
teo (bkz : mashOben).
ma511
.)-,~.)l-
pall [manalar].
beraber, boyleiken, boyle ise de.
maan
f. b.
(a.
bilgililer, bilgi sahibi olan.
maarif.perver
maarik
maa-J.memnunivye
~\...
s. maarif·mend'in c.)
lar.
maarifi sevme, maarifle i1gili
kerahatle, istemiyerek, zorliJ.
maa-ma-fih
~\I~)....
milarif.mendan
JJL...o
(a. i. mifveJ'in c.) : kO-
10nkler, talj, kayapar~alamlya yanyan sivri kaz·
malar.
JJl-,
ftuilivin
ge~it,
1. yardlmlar. 2. az,klar, yol yiyecekleri.
(a. i. ayb'dan. matb'in
c.) : aYlp say,lan ~eyler, kusurlar, leketer.
maayi, J.!.~
~L.v.
(a. i.) : slgmacak yer. (bk'z:
\
iltica-gah, melee).
~u~
l1Jaa-zalik
ber,
~u
c.....
(a. e.)
bununla bera-
varki.
. 4:'u\ ~l.....
maiz-Allah
(a. 1'1.) : 1. yegane
slgmacak Allah'd,r. 2. Allah korusun, Allah esir·
gesin, Allah saklasrn.
(a. s. mu'zam'rn c.)
maazlm
en bUyUk k,slmlar [bir ~eyin].
maazlr
)j-t
(a. i. me'zer'in c.)
)~l~A
(a. i. ma'zeret'in c.) : ma·
Sl'
(iii. i.) : 1. iki
.::.,lJ..I<t;l...
J)L....
maa.ziyieletin
(a. i. mi'zar'rn c.)
per-
.. ';.)~j
to
(a. ·zf.)
ziya-
,) l;"~ ')f I ~ l...
...l.o! l...
ttimada sebeb ve veslle olan
~ I .<\I L.
(a. zf.)
0
J...I.~ \ <\I. t..
(a. zf.)
,eyle hasll olur.
(a. i.) :' fels. sonu, son-
*
fi-
mabsara
1:1 J
-.:u.<o
•
(a. i.)
a~lk
ve meydanda
olan hususlar.
~~\
...I.",!L.
(a. b. i.) :
* fizikotesi, metafizik, fro metaphysique.
J~ L.
(a.i.): kalan, arta kalan,
geri kalan. (bkz : baklyye, ma.bcika).
. .I.......
(a. i. ibadet'den. c.
maa-
bid) : ibadet edilecek yer, taprnak.
ma·beka
~ey.
,uf'a onunla olur.
medenllik
alttakl. Ma'ba'd.et-tabiiyye :
ma·ba'd.et-tabiiYYG
ma'bed
(a. b. s.)
,kendisiyle ovUnUlen.
mi·bih-it-temeddun
desiyle, fazlasiyle, bol bol.
ma·baki
(a. b. s.) : ha-
yata veslle olan, ya;;amaya sebebolan.
ma.bih.i,.,uf'a
ma·ba'd
~eyin ara-
ma·bih-il-i'tlmad
deler.
rast, sonraki,
zikotesi. .
der-
aradaki ~ey, ara. 2. haremle (kadrnlar dairesi
ile) selaml.k' (erkekler dairesi) arasmdaki oda.
3. sarayda, vukelanrn ve diger zev8trn. mUracaat
edecekleri va padi~aha yakmlarrntn bulundugu
daire. 4. padi~ah sarayl.
ma.beyn.i hUmayOn : sarayda, padi~ahrn husust
olara~ erkekleri kabpl ettiQj daire. '
.
ma-beyn kaplsl : harem ile selamllk dairelerinln,·
arasmdaki kapl.
ma-beyn mu,iri : sarayda mabeyri dairesi ba~l.
5. araya so!:)ukluk girmili olma.
ma·beyn olmak : ara a~lImak.
6. muz.: tam seslere gore ttibar edilen ahEmklere nazaran, yarlm ses tiz olan ara ahenklere 'veril~n bir ad. Bu suretle mansur mabeyni, davud
mabeyni, bolahenk mabeyni, mUstahsel1 mabeyni.
klzneyi mabeyni elde edilir.·
mi-bih·i1.iftihar
zeretler.
maizir
~l...
ma-beyn
ma.bih.iI.hayat
glnacak yerler.
maazlr
(a. I. ubOr'dan c. : maabir) :
yer, koprU,- kemer. (bkz
S1,
(a.i. mat~et'in c.) : ge~in
meier, g~~inl~ler, ge~inmek i~in. IUzumlu ~eyler.
mab
ge~ilecek
bend).
";--'!. L_
maiyib
~
ma'ber
(a. i. maOnet'fn c.)
J! l...
("ka" uzun okunur. a.
i.) : kalan, arta kalan, geri kalan. (bkz: bakiyye,
m€l-b€lki).
.) -'~
ma'bOd
(a. i. ib€ldet'den) : 1. ken-
disine ibadet olunan, taplnllan. 2. Allah.
ma'bOd·i hakiki : Cenablhak.
ma'bOd-i la-yezal : olmez, ebedi mabut.
ma'bOdun bil-hakk (yanllmadan tapllacak zat)
Allah.
ma'bOde '
<>.) -'~
(a. i.) : ~irk' dolayr-
siyle kendisine ib€ldet olunan peri, put, di,i tanrr,.
fro deesse.'
ma'eel
~
(a. i.) : menzile ula,ttranyol.
667
rna-cera
'.,,:--L.
ma-cera
ge~en,
olup gegen ~ey. (bkz : ser-gUze~t).
"::"'-'J.. '.,,:--L.
macera-perest
(a. f. b. s.)
maeerael.
madd, macide
oJ.:--L. , J.:--L.
(a. s. meed'·
den) : 1. ~an ve ~eref sah~bi olan [kimse]. 2.
i. [birineisi] erkek, [ikineisi] kadm adl.
madn
0:--L.
.( a.
j -,~:l<A
ma'cOn
i. aen'den e. :
~_~L.
(f. i.) : OPU!?
. (a.
>5- a .4
ma-ada
1.,.1._;:.\....
h. i.) : C;in ulkesinin
(a. e.) : ma'da', ba!?ka,
maddiyye
haline gulUnecek nesneler; soytarllar, komikler.
maddiyyet
(a. i.)
madak
<l,.L.aA (a.
ma-dam
(' bL.
i.) :/yolun kayboldugu
: 1. madem,
gUnku, degil mi ki. 2. e. devam ettikc;e.
madam-el-hayat
...::,.,l).\
ibL..
(a. zf.)
ya!?adlkc;a, hayat devam ettikc;e, omUr oldukc;a.
'-!) l~
(a. i. darb'dan. madrab,
mazrab'm c.) : darbedilecek, dovulecek yerler.
madarib·i emsal : atasozu soylenecek hal, yer,
zaman.
t:~A
(a. i. c. : maddiyyat):
j
y_",L.
~ey,
madde klsml.
(a. i. maddl'nin c.)
maddenin> ezeli ve ebedi olduguna, sonradan yaratllmaml~ bulunduguna inananlar, maddeye bagll
kalanlar, fro materialistes.
di~i
(a. i. c. : madacl', maza-
CI') : mezar, kabir, sin. Nevver-Allah madcaahu:
Allah yattlgl veri nurlandlrsln.
di~i.$ir-made
(f. s.)
arslan.
ma'delet
(a. bag.)
eismani
(a. i.) : materyalizm,
..::...~",L.
made
madalle
~eyler,
darlJk, slkmtl.
Yer..
668
",L.
gozle gorulen, elle tutulan
(bkz : mazak).
mCldc:·a'
4J
tutulur
f. materialisme. La maddiyye : fro immaterialisme.
madciiyyOn
(a. i. madhek'in c.)
(a. s.) :
(a.i. maddiyyet'in
c.) : gozle gorUlUr, elle
!?eyler.
(a. f. i.). (bkz : maza).
d"",l.a.o
madahik
~",L. 'lS",L.
maddi, maddiyye
1. madde ile ilgili [olan]. (bkz : cismanl). 2_
dokunma, gorme, i!?itme, tatma ile duyulan ~ey
ler. 3. paraya ve mala c;ok ehemmiyet veren.
fazla, gaYrl.
madarib
(a. zf.) : 1. madde ve
maddiyyat
(£L.
guney b~lgesine verilen bir ad. [daima "C;in" ke·
limesiyle beraber kullanlllr].
mada
~o",L.
maddeten
cisim olarak. (bkz : cismen). 2. gozIe gorUlur,
elle tutulur !?ekilde. 3. iii ile, i~ olarak.
maadn) : 1. hamur klvammda olan !?ey. 2. hamurklvamma getirilmi!? ilac;. 3. uyu!?turueu maddelerden sUzme afyon. 4. sokaklarda satllan, baharll,
tarc;mll ve yapl!?kan !?ekerleme. 5. eaml,
c;erc;eveyi tutturan madde. 6. kunk lokunu.
Ma~in
madde. 2. maya, cevher; aSIJ. 3. eisim. 4. iii; mes'ele. 5. sazun azu, rOhu. 6. kanun veya nizamn8.
menin bir fikrasi. 7. IOgat kitaplarmda izad edilen
kelimelerin her biri.
madde-i viicOd : ·vUcOdun maddesi.
maddet-ijl.fesad :' fesada. sebebiyet veren, fe~a
dm ba!?1 olan iii. 8. anat. erkeklik organ!.
(a. s.) : hlleyi, hlle yo-
lunu ogret~n.
. ma~
(a. i. c. : mevadd) : 1.
madde
(a. i.) : eereyan eden,
(a. i. adl'den)
.:J-\AA
adilik;insafIJllk. (bkz
ma'delet-giister
ada let,
ma'dilet).
...~_~:'...(...o
(a. f. b. s.) :
adaletli, insaflJ, dogru. (bkz : ma'-delet-perver).
ma'deiet-perver
J~.1.,
..:..}J....
4
(a. f. b. s.)
adaletli, dogru, insaflJ. (bkz : ma'delet-gUster).
ma'delet-perveri lSJ J.J'v ..::...} -\.',.4 (a. f. b. i.)
adaletlilik, dogruluk, insaflllik.
ma'den j
J.:l<A
(a. i.
C. :
maadin) : maden.
ma'den mukataasl : eski maden idaresi. [fasihi :·-"ma'din" dir].
ma'dum
· ma'deni, ma'deniyye 4:" -t"", ,
J
-t"" (a. s. c.:
ma'deniyyBt) : 1. madenle i1gilL 2. madendp'1 yapilml~.
•.: J.. . . -t".,A
ma'deniyyat
(a. L ma'den, ve
ma'deniyye'nin c.) : 1. madenden yaprlml~ nesneler. 2. madenler. 3. maden i1mi, fro mineralogie.
(f. i.)
klsrak.
~ ..r4...
madreb, madr.b
,
~:.,...a.."
(a. i.
darb'dan c. : madarib) : 1. darbedecek yer. (bkz :
mazreb, mazrlb ). 2. ~akma, kakma yerL
a
(a. L) : kJllcrn ~aldn veri,
madribe
",,......
madrOb
~J",....:J."
A
(f. i.) : anne, ana. (bkz:
mader
Umm).
~·IJJ~. (f.zf.)
mader-ane
·anneye
j~JL.
madiyan.
yakl~lr
anaca, anaya,
sOrette.
S.
darb'dan) : 1. dar:' '
2.
ba·
(bkz :
mazrOb).
Lh~
mader-be-hata
(a.
bolunmu~, dovUlmU~, vurulmu~, ~arpJlml~.
sllml~, damgalanml~. 3. mat.
~arpllan.
(f. b. s.)
)J\'"
pi~.
(bkz : veled-i gayr-i me~rO', veled-i zina).
Uvey
madrubun fih
teur.
*
mat.
~arpali,
fro multiplica-
..:"4j,,,"'~ (a. i.. mad,.Ob'un c.)
madrubat
(bkz : madrOb ).
ana.
madrubatatefrik : mat.
maderi L£';J '.• (f. L)
madrubeyn
..::..!.)JL.
mader.iyyet
(0. L)
anallk, an·
nelik. [uydurma kelimelerdendir].
J Ij ;J\'"
mader·zad
(f. b. s.) : anadan dog.
ma. Cani-i mader-zad : anadan dogma
criminel-Re. Lisan·. maderzad : ana dili.
~.o
madg
(a. L): aglzda
'-
can" fro
~igneme.
(bkz : mazg).
madgare
(a. L) : iki tarafm
.:>../'-t.o
~iddetli hUcOmu i1e meydana gelen sava~.
haline gUIUnecek nesne; soytarJ,
mudhik).
C.
:
madahik)
komik. (bkz:
(a. s.). (bkz : mazlg).
madih
C J\'"
(a. s. medh'den) : medhe-
den, oven. (bkz : meddah, mediha"gO,
·sera ).
ma'dil
...I-t ....o
(a. i.)
mediha-
1. saprlacak yer. 2.
(bkz : ma'dOI 1 ).
ma'dilet
~.1
-t...o
(a. L).(bkz : ma'delet).
0
j .......
a...
rine ~arpilan iki saYldan
rObeyn ).
madrus
~arpanlara
aYlrma.
...r j",...a.
o
(a. i. c.) : mat. birbiherbiri.
(bkz: maz-
(a. s.) : orUlerek yapll-
ml~, orUlmU~ ~ey. C;ah-. madrus: i~i i5r(jlm(j~ kuyu.
ma'dud, ma'dude
oJj-6."
~ Jj.J.:'A
(a.
S.
add'den) : 1. saylll, sayilml~. 2. muayyen, belli.
E~has•• ma'dude : belli olanbirka~ ki~i. Eyyam-"
ma'dude : saYl1I gUnler. Gayr-I ma'dud, Na-ma'dud:
saYISIZ, hesapslz, ~ok. (bkz : la-yu,ad, la-yur '6).
ma'dudat
(a. L
madhek
*
annelik, anallk.
..:"bj-t.....
(a. i. s.) : -yumurt~
gibi- sayl ile alrnlp satllan ~eyler. Eyyamun ma'dudat : kurban bayramrnrn son U~ gUnU. [Kur'an'da:
"ramazan aymrn sayill gUnleri" manasrnda ge~er].
Gayr-. ma'dOdat: saylslZ,' hesapslz,
~ok. (bkz:
la-yuad).
rna'dOI
"...I j.J.""A
(a. s.) : 1. bazl fars~a ke-
limelerde yazJldlgl halde oklmmlyan "v, y" harfle.,..
rio 2. (bkz: ma'dil l ).
ma'dOm
(" j-t......
(a. s. ,jdem'den. C. : ma'-
dO mat ) : yok olan, mevcOt olmlyan. Ennadiru.
ke·l-ma'dum : nadir olan, az bulunan ~ey yokgibidir. MevcOd-ijl-ism, ma'dOm-ijl·cism : ismi var
cismi yok, adl var kendi yak.
669
ma'dOniyyet
":"~J..l.....
ma'dumiyyet
luk, yokluk. (bkz : mevcOdiyyet). [yapma kefimelerdendir] .
ma'd~miyyet.i esmar
meyva darllgl.
(a. L) : alt, a~agl de·
j.9 -?L.
ma·dun
magaflr
(a. i.) : ma'dum-
magak
!Il~
("ga" uzun okunur. f. i.)
magak~e ~ la..(lI ga "
fels. ,fro subliminal.
..::,,~L.
ma·fat
uzun okunur. f. L)
j~L.
ma·fevk,
(a. L) : 1. Ost,
'2. Ostte, Ost derecede bulunan kimse,
yukarr.
'~eyler.
(a.
b.
s.')
uzun okunur.
magani
.jL:...
(" g"
uzun. okunur. a. i.
magni'ninc.) : menziJler, haneler.
maganim
(L... ("ga"
magnem'in c'.) : ganimetler,
~irilen mallar.
kapi
ic;inde.
(" ga"
a. i. magmaz'm c.) : pek c;ukur 'yerler, karanllk
yerler..
ba~, ~ef.
ma.fevk·at~tabia : tablatm, maddiyatm aksi olan
ma·fi·l·bab
~l:....
magamiz
(a. i.) : fevt olan, kaybo-
Ian, eldeln C;lkan ~ey. Telafi·i ma.fit : kaybedilen
'bir ~eye kar~1 ba~ka bir ~ey kazanma.
magarat
..::"I)a.-
(" ga"
uzun okunur. a. I.
dij~mandan
ele ge-
uzun okunur. a. i.
magare'nin c.) : magralar.
Jl:.11 JL.
ma-fi-I·bal
gonOldeki, yOrekteki
~ey.
~ey.
(a. b. L) : gonOI-
(bkz : ma-fi-f-bal).
J:ai.o
mafsal
(a. b. L) : kalbdeki,
(bkz : ma-fiz-zamlr).
~......;J \ JL.
. ma.fi.z·zamir
deki, ic;teki
* eklem.
(a. i. (c. :' mefasll)
anat.
[asll " mafsll" dlr J.
J~
oynak yerlerine,
mafsal
(a. s.)· : mafsaJla
ilgili,
(a. L c.
mefasll).(bkz
mafsal ).
ma'fOn
j >4."
(a. s.) : kokmu~ et; be-.
zufmu~, c;OrOmO~ ~ey.
ma'fiivv
"A-
(a.
Junmu~,suc;u bagl~lanml~.
tesna, ayn tutulan.
magabin
j.l:...
S.
magerib
magarim
(bkz
'-7}_.A..
uzun okunur. a. i.
gar, kehf).
("ga"
uzun okunur. a. i.
i )la..
ak~amlar.
("ga" uzun okunur. a. i.
magaris
,-",,)la..
("ga" uzun okunur. a. i.
magris'in c.) : fidanllklar, fidan
ler•
. magasil
magazi
J--lA...
(" ga"
yeti~tirilen
uzun okunur.
'yer8.
i.
edilmi~,
mOs- .
($j
U...
("ga" uzun okunur. ,a. i.
magza'nln c.) : 1. gaza, sava~ hikayeleri. 2. gazalar, sava~lar. Fenn·i magazi : Hz. Muhammed'in
gazalilrmdan bahseden tarih. Gazi·i eb.iil.magazi:
gaza, ile sava~ ile i1gili menl<abelerin sahibi olan
gazt.
afv'den) : 1. affe-
2. istisna
magbat
.k....;...
magabit)
(a. i. c.
glbta edilecek yer.
.
(" ga"
magarat)
(" ga"
magsel, magsil'inc.) : gasilhaneJer, olUlerin Ylkandlgl yerler.
* eklemlere ait.
J.ai4
c.
I:»L....
magrem'in c.) : odenecek borc;lar; diyetler.
mafsal·i miiteharrik : anat. oynar * eklem.
mafsali
magare
magrib'in c.) : 1. garplar, batllar. 2.
mafsal·. gayr·. miiteharrik : anat. oynamaz * ek·
tem.
uzuh okunur" a. i.
magbenqn c.) : anat. kaslklar, oyluk kemikleri.
670
uzun okunur. a. i.
c;ukurcuk, kOc;Ok c;ukur.
madun.e~.~uur
oynak veri,
(" ga"
c;ukur. ('bkz : hufre).
race, emir Itibariyle a~aglda olan. ["ma-fevk" kar~11Igl].
}l~
migfer'in 'c.) : migferler, ~elik ba~llklar, tulgalar.
magben
~Q
(a. i.
C.
:
magabin)
anat. kaslk,oyluk kemigi. (bkz : ane, ibt).
magres
magbOn
• maglata-perdizi ~ jb.J.4.1·."o (a. f.. b. i.) :
(a. s. gabn'den) : 1. all!}
J.J;:'"
yamltma~,
,veri!}te aldanml!} alan. 2. !}a!}km, !}a!}lrml!}.
insam yamltacak, !}a!}lrtacak soz soyle-
me.
..:-':!•.J.~
magbOniyyet
(a. i.) : !}a!jkmllk.
maglOb
.1.>0
magbOt
(a. s. gabte'den c.
ma-
gablt) : glpta edilmi!}, imrenifmi!j.
~_..a~
magdebe
(a. L). (bkz : magzebe).
":-" j;...
(a. s .. galebe'den) : galebe
edilmi!}, kendisine UstOn gelinml!}, yenilmi!}, yen ilen Ikimse].
<\>·~):..o
maglOb.ine
(a.
f; if.)
magi up
olana yakl!}acak sOrette.
'7'.>..a:v.
magdOb
(a. s.). (bkz
magzub).
magdObiiu-aleyh. (bkz : magzubiJn - aleyh).
(a. zf.
magdOben
gadab'dan).
(bkz : magzuben).
magdOr
hakslzllga
maglOk
(a. s. gadr'den)
J'..t,;..'!
u~raml~.
magdOre
~)
,h.
..:..~..
maglObiyyet
J,l{..
(a. s.)
, 40
(a. s.)
gadre, hakslzllga
kilitli; ,kapall.
( bkz : mesdud ).
magIOIJ.,L:...
ugraml!} [kadln, klZ].
(a, i.) : 1. maglOp-
luk, yenilme. 2. bi~ kuvvetlinin idaresi, emri' al'tlnda bulunma.
(a. s.) : 1. susuz kalml!},
su slkmtlSlnda bulunan. 2. zincire. vurulmu!}, zincirle bagh.
magIGI·iil.yed : eli bagh.
magdOriyyet
":-1.),,~~0
(0. i.)
magdurluk,
it:aag mOm
gadre ugraml!} kimsenin hali.
':"'~"o
magfiret
Allah'In,
(a. i. gufran'dan) :
kullannm gUnahlannr
bagl!}lamasl, yar-
~Igamas/.
magfiret-i ilihiyye
magfOr
Allah'ln yarllgamasl.
).J~~'
(a. s. gufran'dan) : Allah
taraflndan gUnahlarl
affedilmi!} olmasl i~in dua
edilen [kimse], elmU!}, yarllganml!} [kimseJ. (bkz:
merhOm, migflr).
magfOriin-leh : yarllganml!}, Allah
taraflndan
gUnahlan affedilmi!}.
magib
.......;..
(a. i.) : kaybolma.
maglak
J1;.0
(a. i.) : kilitleyecek yer.
maglata
4.1:..0
(a. i. c. : magalit) : ya-
11Iltma~, birini !}a!}lrtmak, yanrltmak i~in soylenen
zihin kan!}tlncl, sa~masapan soz.
maglata-perdiz j b.J
y
4.1.;,..
(a. S. gamm'dan) : 1.
gamlr, kederli, tasalr. 2. buJutlu, kapalr"slkrntll,.
[hava]. (bkz : mu kasst).
magmOm·ine
caslna~
<\>'L. .>..J"..
(a. f. zf.)
magmum-
(a. i. )
1. mag-
gamll, kederli olarak.
magmOmiyyet
..:..:-" 5";'''
mumluk, gamll, kederli, tasalJ alma. 2. bulutlu,
kapall, SIKlntrll alma [hava-].
magmOr
(a. s.)
1. adl sam si~
linmi!}.2. harap, yrklk, viran.
magmOriyyet
..:..~)'~..
(a. i.)
: 1. mag-
murluk, haraplrk, viranlrk. 2. adt sam kaybolu!}.
magmO%
j,......
magnem
r..J.-.·
(a. s.) : su~lu, kabahatli.
(a. i. C. : maganim)
ganlmet,' dO!}mandan ele ge~irilen mal.
(a. f. b. s.) : !ja-
:l;ilrtacak, ,yanrltacak, zihin kan;;tlracak sez tertipIiyen, soyleyen.
maglata.perdazane
~.J';".
q; \j \.).J <\k.l;..•
v
(a. f. zf.) : maglata-perdazcasma, !ja!}lrtacak, yaflIltacak soz ~oyleyene yara!}lr surette.
magrem
i-....t;""
(a. s. c. : magarim)
1. a!}lk, tutkun. 2. bor~lu. 3. i.
odemesi gereken !}ey.
magres
(a. i.)
bor~,
diyet gibi
fidanlJk~
fidan
bah~esL
671
magrib
\
":'" f-"
magrib
rib)
ak~am
(a. L garb'den c.
maga-
1. garb, bat.. 2. ak~am. Salit-iil-magrib:
namazi.
Magrib
('a. h. L) : garb,batl ta~
":,,,...;;'.0
rafmda olan memleketler; Afrikanm Mtslr etesindeki~imal (kuzey)klsml, ispanya, Portekiz. Bahr-i
magrib : Atlantik okyanusu.
Magrib ocaklan : Tarablus, Tunus ve Cezayir.
J ..... ~
(a. s.) : Magribli,
magris
.~
J;A
yeti~tirilen
magriz
j .... ~
Fas
halkmdan
(a. i.. gars'den c.
garis) : fidanllk, fidan
(a. i. c. : magariz) : 1. bir
J".. .:...0
0 9)o....a.o
)-,....;'.0
(a. s. gurOr'dan) : 1. guo
rurlu. 2. bir ~eye gUvenen.3. gUvenilmiyecek ~eye
guvenip aldanan, kendini begenmi~ [kimse]. 4.
bUyUklUk tasltyan. (bkz : girra, mOteazzlm, mOtekebbir).
magrur-ane
<\;1)-,....;.0
(a. zf.) : 1. magrurca-
sma, gUvenilmiyecek bir ~eye gOvenerek, kendini
begenerek. 2. gururla, kibirle. (bkz : mutefahhirane, mUtekeb_bir-ane).
magruren
(a. L c. : magasil). (bkz.
magsub
(a. s. gasb'dan c.
'7')0....::;"0
ma-
gaslb) : gasbolunmu~, zorla almml~.
magsub-iin-minh : flk. izni olmakslzln mall gasbedilmi~, zorla almml~ kimse.
magsul
l,..\)o-
letmi~, Ylkanml~.
mag!}i
(a. s.) : guslolmu~, gus..
a.o
MS-j mags'" : kulfanllml~ suo
0~~
(a. s. ga~y'den) : ga~yolmu~,.
kendinden ge~mi~, havran, baygm.( bkz : mest).
mag!}iyyiin aleYh : baygm, bayJlml~.
mag~jyane <\.:L.~.;.,o
bayllml~
(a. f. zf.) : baygmcasma;
gibL
l~o
mag~iyyen
(a.
z f .)
baygm, baytl-
ml~ olarak, b~ygm bir halde.
r),r}"o
(a. s. gl~~'dan) : karl~lk, saf olmly'cm, katl~lk.
Sikke-i mag!iO~e : karJ~lk,
hlleli maden para.
Leben-i mag~O~ : karl~lk, hileli sUt.
mag~u!}at
1. inanarak,
"::"~)J.... ~:"o
(a. i.) : 1. gururlu-
luk. 2. bir ~eye gOvenip aldanma. 3. kibirlenme,
evUnme. (bkz : azamet, tefahhur, tekebbOr).
(a. s. mag~O~'un c.)
mag~u!}iyyet . ..::..~ ~o
(a. i.)
halis ve saf olmaVI$.
magtus
(a. zf.)
.:J~ ~.o
karl~lk, katl~lk Qlan nesneler. [daha ~ok "meskOkat" hakkmda kulfantllr].
~ )ok,:.. 0
(a. s.) :_ hava, gaz, su gibi
~eylerin i~ine batlrllml~.
magz
672
maga-
magsel ).
guvenerek. 2 •. aldanarak.
magruriyyet
(a. 1. gasl'den c.
taze. Uhm-i mag-
(a. s. magrOk'un c.):
suda bogulanlar.
magrur
J-_o
(a. s. gark'dah c. : mag-
rOkln) .: garkolmu~, suva batrnt~, suda bogulmu~.
magrukin
(a. s.)
ma-
yer.
~eyin dahil edildiQi, sokuldugu yer; bir ~eyin ~Ik
tlgt, bUyUdUgU geli~tigi yer, kuyruk dibL 2. astr.
DUbb-i Ekber (BUyUkaYI) denilen ytldlz grubunun
d5rtgeniyle kuyrugunun birle~me noktasmda bulunan, kUmenin dordUncU parlak ylldlZl, lat. delta
Ursus Majoris.
magruk
J' JjAoO
J_:"o
magsil
Magrib-i esvat : Tunus, Cezayir.
Magribi
magruz
ruz; : taze et.
sil) : gasilhane, 010 ylkanan yer.
Magrib-i edna : Tarablus ve Berberiyye.
halkmdan, Mlslr etesi ku~ey - Afrika
olan kimse.
U'" J .... A" (a. s.
gars'dan) : garsolunmu~, topra~a dikilmi~. $ecer·i
magrus : dikilmi~, diki'li aga~. Nihil-j magrus :
dikilmr~ fidan.
magsel
Merake~.
Magrib-i aksa : Fas,
<\-. J -,;'0 ~.
magrGs, magrOse
anat. i1ik. 3.
.J"o
j~,
(f. i.) : 1. bevin, dimag. 2.
oz. (bkz : IUbb).
magz-i bada,m
badem i~i.
magz-i Kur'an : Mesnevl.
mahiif
. magz-, mesnevi : Mesnevl'nin ilk On sekiz beyti. 4. akil. EfsUrde-magz : beyni donmu~, hissiz,
dO~Oncesiz. Sebiik-magx : hafif
beyinli, akdslz,
dO~Oncesiz. Tehi-magz : bo~ kafalr, ahmak.
(a. i.) : meram, maksat,
magzi
istek.
(f. s.) :1. ge~mez [ak~e].
mih
2. rezil, mOnaflk,
magz8
sava~
S;:..·, 1').4
(a. i.): sevgi.
sava~.
ma~zebe
4...aA.• · (a. i.) :
kabettiren
~ey. 2.
. magzub
1.
(a. i. c. : magazl)
hikiiyeleri. 2. gaza,
1'.
(a. s. c. : magazib)
ga-
~ ya~
hapsedilmi~,
~~.l~
(a. i. mahbOs'un c;)
bir yere kapatllm,~ olanlar. (bkz
mahbOsln ).
(a.i. mahbeze'nin c.)
mahabiz
ekmek~i
(f. i. ):
f,rrhlar,; ekmek~i dOkkanlarr.
1. astr.Ay. (bkz :
Kamer). 2. senenin on ikide bir klsml, ay. (bkz :
mahicir
./>: ~
gaz
(a. i.. mahcer'in c.)
~ukurlarr.
~ehr).
mah·, kameri : arabi' ayl.
mah-,
mahibis-i kadime : eski hapishaneler.
(a. zf. gazab'dan)
gazap ile, ofke i1e.
~~4
hapishaneler, ceza evleri.
mahabis
magzubiin aleyh : .kendisine gazabe gelirimi~,
k'ZJlml~ olan; Allah'rn gazabrna ugr',yan kimse.
mah
(a. i. mahbes'in c.)
mahibis
zep olunmu~, kendisine klzJlml~ olan.
magzuben
(a. i. mahbOb'un c.)
mahbuplar, sevilmi~ olanlar, sevilenler.
hiddetlenme.
(f. L), (bkz : magz).
"7.".a:...
":-'~. ~
mahibib
gazap ve hid~
gazebetme,
'magzine
ke~.
( bkz : mah-I
mah-, Mukanna' : Mukanna'rn
ma ayl.
Nah~eb'teki
yap-
mah., nahljeb :' Mukanna~ adll ve Horasanlr bir
(Nesef) ~ehrinde Siyam DqgrnJn eteginde, maharet ve san'atle kuyu i~inden dogar halde gosterdiQi ay ~ekli. (bkz : mah-i ke~, mah-i
siyam).
\
mSh-, nev : 1) yeni Ay. (bkz : hilal); 2) kadm
ad!. 3. tas. seyrO solOk yoluna giren mOptedl.
mah.in-nuhulj : aptesanelerin,
binalarrn ic; ve
mOnasebetsiz kimseler tarafrndan
boya gibi . ~eylerle yazdan yazllarla
yap, Ian resimleri silme i~ini goren me'mur.
dl~ duvarlarrna
tebe~ir, komOr,'
mih-, ruye' : ramazan ayr.
oru~
ayl, ramazan.
dl,;;:
mahafet
(a. i. : korkma, korku.
(bkz : havf). Re's-U1-hikmeti mahifet-Ullah : hlkmetin ba~l, Allah korkusudur.
mahafet·UlJ.ah .
mahaffe
Allah korkusu.
4.-6-
(a. i.) : deve, katlr
gibi. hayvanlarrn s,rtrna konulan ve i~ine ik~ ki~i
oturabilen kapalr vaslta, mahfe.
mahafil
J9~
(a. i. mahfil'in
C.
r:
1.
. otu~ulacak, goru~ulecek yerler, toplantl yerleri. 2.
bOyuk camilerde hukumdarlara veya muezzinlere
ayrrlml~ ve etrafl parmakllkla. ~evrilmi~ olan yerler.
mahifir
)~
(a. i. mihfer ve mihfere'-
nin c.) : beller; kazmalar.
mih-, siyim [sinle]. (bkz : mah-l nah~eb).
mah-, taban : parlaYlcl, parlak Ay.
(a. i. mahdOm'un c.)
ogullar; kibar kimselerin c;ocuklarr.
~ahsrn Nah~eb
mih-, siyim :
(...)l~
mahidim
nah~eb ).
mah·, Ken'an,-Ken'ini (Ken'an Olkesinin aYI)
YOsuf Peygamber.
F.43
al~ak.
mahabbet
gaza,
d~ti
mah-, Yemani : Hz. Muhammed. 4. gOzel k,z
veya gen~. ["meh" ~eklinde de kullanllrr].
mahSif
J~ (a. i. c.). (bkz
mahavif).
613
mahik
j
l$
(a.'
i.) : her arabi aymJn
'Son DC; ~ecesi. [kelimeyi, ue; harekesiyle de kullan.
mak dlizdi'r]. (bkz : mlhak, muhak).
mah&ki'm
(l.se.
(a. i.
mahkeme'ni~ ,c.)'
mahimil
mahikim·i idiyye
gayri mahkemeler.
mih·ina -
huk.cez§ mahkemelerinden
mahiret
mahirib
mahikin1.i askeriyye : askeri mahkemeler.
l11ahikim-i !jier'iyye
ma.halak-Allah
huk.
~er'i
....J~
J.se
hall) :yer. {bkz
bem~all : Yersiz.
mahiric
~\Jl;'l.
(a. b. i.)
(a. i. mahleb'in c.) : ars-
(a.. i. hulOI'den c. : ma·
cay, mekan). Bi-mahall, Ni·
sevap ic;in
mahall-i sadaka : huk. [eskiden]
ma" ~er'an almfya'ehilofan kimse.
bC!gl~lanan
(a. i. mahall'in c.)
yer-
..:..>~~
(a. i. mahalle'nin c.)
mahalleler.
'mahalle
~
(a. i. c. : mahallat) :
bir ~ehir veya kasabanm; bolGrldGgu klslmlardan
herbiri.
mahlllli,' mahalliyye ~ .~
J#-
(a. s.)
bir yere mahsus; yerli. Hiikumet·imahaHiyye
maha"i hGkOmet, 0 yerin idare heyeti.
mahalli siat : astr. her hangi bir yerin mahalo yerin msf·Gn-·nehat (merldyen) mdan
tam. onikide gec;mesi esasma dayamlarak
he:saj:llaI1an saattir. [mesela .: Greenwich'de saat
iken TGrkiye'nin saat mebdei olan Afyon
tOlGnde GGneli tam· msfGn~nehar uzerinde oldugundan, Afyon'un mahalli' hakiki saati 12.00 dir l.
mahamid
~4~
(a. i. mahmedet'in c.) :
1. medihler, sitayililer, senalar, ~ukGrler. 2. gGzel
huylar.
614
(a. i.)
mahirlik, usta-
~~)~ ( a.
j.
mihrab'm c.)
mih-
~)~
( a. i. mahrec'in c. )
hu·
rOc edecek, C;lkacak yerler.
mahiric·i huruf : gr. harflerin aglzda teliekkUl
ettf9j yerler.
maharim
i)~
(a. s. mahrem'in c.)
mahrem olan; ·haram olan
~eyler.
mahirim.ijl-leYI : yolculpk etmek caiz olmlyan
korkunc; geceler.
mahirim
(....i~
(a. s. i. muharrem'in c.).
(a. i. mahrOt'un c.)
mahirit
koniler.
ler. (bkz.: emkine, mevaki').
mahallit
lr...
(bkz : maharim, muharremat).
mahall-ijl-beY' : mece. satllan ~ey'-
Jl~
,,:, ..i
raplar. (bkz : mihrab).
Ian, kedi, dogan gibi hayvanlarln c;engell i penc;eleri.
mahill
(f. i.): ayIJk1 maali. (bkz:
mahkemeler.
Allan'm yarattfgl [her '~ey]. 2. kalaballk.
mahall
'tJ·lAlL.
Ilk, beceriklilik, el uzlugu.
mahikim-i adliyye : huk. adfi~e mahkemeleri.
mahilib
(a. i. mahmil 've mih.
mah.vare, mah-yane).
mahkemeler.
J.
j..l~
ll1el'in c.) : mahfiller, niahmiller, deve Gzerine
kontllan ·iki ki~inin binegi~ sepetler.
mahirit-l munzama : jeol. yanardagm c;atlakla.
rmdan, yarlklarmdan c;lk,p biriken kGI ve tali kGmeleri.
ma-hasal
meydana gelen
re).
1"Jl..a.>.L.
~ey,
(a. b. i.) : hasJl olan,
netice. (bkz : mahsOl, seme-
mil-hasal-. omr : 1) evlat; 2) omur boyunca
c;all~lp didiMrek elde edilen liey, vGcOda getirilen
eser; 3) Muallim Nacl'nin me~hur eseri.
mahisin
0"""~
(a. i. husn va mahsen'in
c.) : 1. gUzell ikler. hm-i mahisin : estetik, fr.
esthetique.
mahisin·i ahlik·: ahlak, huy gUzellikleri. 2.
yUze gUzellik veren sakal ve blYlk.
mahasin-i gurb~t : gurbetin guzellikleri.
mahisin.i sefid : ak sakal.
maha!ji!jie
' 4.:...i
bUr, ist, mak'ad).
(a. i.)
·kl~. (bkz
dO:'
mahcOb-ine
t:-ls=.
mahitim
1.
(a. s. mahtOm'un c.) :
[~evler]. 2. baglanml~t kilitlen·
mUhUrlenmi~
..k~
mahatt
menzil t mevkif).
mahatta
mahiv!f
JJl~.
( a. i.) : istasvon.
mahbOb
('a. s. mahOf'un, c.)
);Ls=. (a. i. mihver'in c.)
mih·
(a. i. mahfletnin c.)
J-l.s=.
ha-
(a. I.) : hek. dogum agrrsl.
....~L.
mahbObe
........ ;\~
(a. i.) : daha onceden
(a. i. mahzar'rn c.)
(a. i. hubb'dan) : 1. mUM
.).J~~
mahbOn
(a. i.) : 1." kltllk I~in
saklanan ~ey. 2. ed. ikinciharfl dU~UrUlmU~ vezin :
[Arap harflerlnde] tlmOstef'i1Unti den 'sln'in dU~UrUlniesiyle tlmUfteilUn" kalmasl .. ' gibl.
mah-
mahbus
(a. i. c.) : rezalet sebeb!
mahiZi
"'.'~~
habbet olunmu~t sevilmi~t
sevilen [kadm]. 2.
vaktlyle tanesi be~ yOz . Iiraya kadar satllan 11I1.
cinslnden bir c;1~ek.
zarlar, umOmf dilek<;eler, mOracaatlar.
lJ'.J~~
(a. s. ve I. nabs'dan c. :
mahbOsin t mahabis) : hapsolunmu~, blr yere ka-
'Olan huylar.
patllrnl~.
l"Jl~~l~
mahizil
( a. l. mahzOI'un c.)
mahbOs.hine
rezil, rUsva olmu~ kimseler.
mahiZin .
jjl.s=.
mahizi~
-':.~~
(a. i. mahzen'in c.)
,,~. "l..
(f. zf.)
mahbOslyyet
~eyler;
aydan
(a. s. ve i. manbOs'un
~ J~se.
.
(a. i.) : mahbusluk,
.hapislilik; hapis kallnan mUddet.
..J~
mahcer
i
(a. i. c. : mahacir): hek.
goz c;ukuru. (bkz : hufret-U1·ayn).
(a. i.)
mahcub
hayvanm gebellk
zamanr.
mahber, mahbere ,)~~ , J';<t. (a. I.)
den] hokka t divit.
0:w .J~
mahbOsin
(a. i. mahzOr'un c.) :
~ehriyye).
mahbel
(a. f. b. t.) : haM
c.) : hapsolunmu~lar, blr yere kapatllml$ olanlar.
(bkz : mahabis).
hazer olunacak t ' sakmllacakt
korkulacak
engeller t sakrncalar. (bkz : mahzOrat).
mih·be-mih
"'·l;.....,...o. .:-se.
pishanetcezaevi.
mahzenler, bodrumlar.
ava. (bkz :
(a. s. hubb'dan) : 1. mUM
mahbOb·iil.kuIOb (gonUllerln sevgillsi) : BOVUk
TUrk ~airl Ali ~'ir Nevai'nln it;tlmaiyata Sit OnlO
eseri.
hazrr olan, hazlr bL:'unan ~eYt hazlr olarak her
ne varsa. Hayr·ijt.taaml ma·hazar: yememn haM
Vlrllsr daha onceden hazlr olanrdrr.
.
mahiZlr
~J":~
mahbOb.i ,HiidS : (Allah'm .sevgilisi) .: Hz. Mu.
I
hammed.
J:.l:!:.
ma·hazar
(a. i. c. : mahablz)
habbet olunmu~t sevilmi~i sevilen t sevgili•.2~ erkek sevgili. Zer·! mahbOb : XVIII. aSlrda kesilml$ \
bir altm.
yal eserleri.
mahiz
~-.;;:.
mahbez
verler t *eksenler.
mahayil
habs'den) : 1. nap.
ekmekt;i flrmr, ekmekt;i dUkkanr.
korkunt;, korkulu, tehlikeli [verier].
mahivir
j.
mahbes·! amal : emellerin hapishanesi.
( a. i.) : volculukta inile·
.l,6.~
(a.
solunma verit hapishane, cezaevi, zindan. (bkz :
habs.hane, slcn). 2. mec. karanllk, slkmtlll yer.
mi~ [~evler].
cek vert konak. (bkz
~
mahbes
Jeskl.
~#
(a. s. hicab'dan). :l.ka-
pall, ortOIU, perdeli. (bkz : mestOr). 2. utanan,
utanmr~, utangac;. (bkz : ~erm·sar).
mahcub·ine
""4 #
(a. f. zf.)
utanarak,
utangac;llkla, slkrlganllkla.
675
mahcube
et:>~~
mahcube
(a. s.) : 1. utanga~, na-
muslu [kadm, klz]. 2. kapi ardma konulan aga~"
..:...J:t.~~
mahcubiyyet
utanga~lIk,
(a. i.) : mahcupluk,
slkllganllk.
mahcOc
mahfi
C. .#
(a. s.- hOccet'den)
hOc-
hacr altlna'
(a. s. hacr'den) : huk.
almml~, haczolunmu~,
kullanmaktan
menedilmi~.
j#
(a. s. hacz'den) : huk.
haczedilmi$, mahkemece rehin altma almml$
mih-~e
<\~.lt>L.
mih-~ehre
o..Jt'~.lt>lo
ba$Jna ge~irilen
ay yOzlU.
I.;--' >.::~
..:,~,;)J~
mahdudiyyet
(a. i.) : smlrlllrk;
darllk.
mahdum
i J.JJ:.
mahdOm·. kiinat : Hz. Muhammed.
mahdumiyyet .::..~ J..\.~ (a. i.) : mahdumluk,
o~ulluk.
mahdul;
. ; J..\.~
(a. s.)
1. tlrmalanml$.
2. vesveselendirilmi$.
-mahe
(f. i.)
burgu,
matkap.
676
sozle~i1en
yer.
ahit,
(a. s.) : hafakanlr, ikide
)#
(a. i.)
1#
mahfux
hafr 01 unm'u$,
(a. s. hlfz'dan) : 1. h.f-
zolunmu~,
gizlenmi~.
saklanml$. 2. korunmu$, !!lozetilmi~. 3.
4. ezberlenmi~. Levh·i mahfux : Allah
tarafmdan takdir' o!unan ~eylerin ezelde - yazdi bulundugu levha.
J:' p.
mahfux
mahfuzat
mi~
wlk #
(a. s.) :. alc;alml~.
(a. i. c.) : 1. gizlenil. -
~eyler.
2. ezberlenmi~ $eyler. 3. mu:r:. TOrk
mOziginde nota kuIJandmadlQI devirlerde, bir mO·
zik~inin ezbere- bildiQi mOzik eserleri.
mahfuzen
'iJ; #
(a. zf.)
: polis vey8.
iandarma gibi resmi kuvvetlerin muhafazasl altm·
da olarak.
Lf\""
(f. i. c. : mahiyan)
balrk.
(bkz : semek). Sayd.j mahi : baltk aVI.
mahi'
(a. i. c. : maahid)
yapdan,
(a. s.) : etraf., zarar gef~
mezar.
mahi
(bkz : miskab, mette).
antla~ma
.....; #
mahfur
kazdml~
(a. i. hidmet'deri c. :
mahadim) : 1. ogul, evlat. (bkz : ferzend).
[ash : "hizmet edilmi~" manasmadlr]. 2. hizmet
edena nispetla. efendi veya hamm.
gizlice, gizli
bir yOregi oynryan.
(a. s. hadd'den) : 1.
tahdrd edilmi$, slnrrlanml$. 2. smlrll. 3. belirli.
(bkz : muayyen). Na.mahdud, Gayr·i mahdud:
smlrslz. (bkz : gayr-i' muayYen). 4. f.k. hudut
ve smlrlarmJn taylni kabil olanakar, mal, mUlk.
(a. zf.)
mesin dive, ku~at"ml~, c;evrilmi~.
mahfuk'J>6
(a. s.). (bkz : mahzOb).
"J~
mahdOd
~
mahfiyyen
olarak, sakh olarak. (bkz : slrran).
[asll : "mah-c;ihre"dir].
mahdub
(a. i. c. : mahafil) : 1.
mahfil·i ~er'iyyat : istanbul'un zaptmdan sonra
Fatih'in te~kll ettigi mahkeme.
mahfuf
(f. b. s.)
gizli, sakh.
oturulacak, gorO~Ulecek yer, toplantl veri. 2. buyOk camilerde hOkUrndarlara
veya
mUezzinlere
aynlml~ ve etraf, parmaklrkla c;eyrilmi~ olan, yerden biraz yUksek yer.
(f. i.) : 1. kU~Uk ay. 2. mi-
nare, kubbe, bayrak direklerinin
kOc;Uk ay.
(a. s. hafi'den)
J~
mahfii
;>~
mahcux
J-~
(bkz : hafl).
cet, delll gOsterilmi$.
mahcur
(a. i. hlfz'dan) : ic;inde
mahfaza
oteberi saklanan kUc;~k kutu, kab, zarf.
mahfaza·1 billOrivve: hek. : goz adesesini ihata
eden $effaf (saydam) zar.
(a. s. mahv'dan)
den, mahvedici, yok edici, yok eden.
mahi emraz : hastal.klan yok eden.
mahve--
mahkOmiin aleyh
mahi-
n-niiku~
nakr~larJ
:
1.1'1,.,.
mahi·dan ,,)\,:)
silen, mahveden.
(f. b. i.) : ballk havuzu,
baltklava.
mahi-fiiru~
satan" :
Ir-J) d'L.
baltk~l.
~! 1.1' lo
mahi-gir
(f. b. s.)
"baltk
(bkz : semmak).
(f. b. s. ):ballk tutan.
(bkz : mahi-har).
mahi-har },;.
mahile
d'L. (f. b. s.) : "ballk vive;," :
baltk~11.
ballkavllvan,
~-~
(a. i. c. : mahavil) : san-
~L.
mahir
i~aret,
alamet,
(a. s. maharet'den c. : me-
here) : 1. maharetli, hUnerli, elinden i~ geJir,
becerikli. 2. i. erkek adl.
<\I'\~L.
mahir-ane
maharetle,
(f. zf.)
ustallkla, ustaca.
mahis
if~~
Ca. i.)
1. bir
~eyden
don-
me. 2. kurtulma.
jL..AlL.
mahivan
(f. i.)
mahivame
esasl,
(ter. ) : o f]ey ki.
(0. i.)
ayllk.
mahivvet
~~
(a. i.)
bir
-'"
.J,..
mahakim) : dava!arrn
<:Ilgl yer.
mahki
S~~
(a. s. hikayet'den)
mahkud.
mahkuk
~eyin
ash,
hikaye
("kG" uzun .okunur. a.
J.J~
dogrultulmu~, do~ru
mahkuk
("ku" uzun okunur. a.
yapllml$;
.:.J .J('~. (a. s. hakk'den) : 1. hak-
kolunmu?, ~elik kalemle -sert bir~ey Uzerin.e-kazdml$. 2. yazJldlktan sonra ~akl, kalemtra~ gibi
$eylerle kazrnml$.
(a.i. ) : hayrz haJi.
( a. i.) : tas. abdin vUcO-
mahkOkat
.,:,l}' "'s::~( a. s. c.) : kazrnmr$,
hakkedilmi$ res imler, yazdar; hakkak i$leri.
ot!Unun zatl hakklnda fenasl.
mahkeme
mahkeme-j ticaret :huk. ticaret mahkemesi,
ticaretle ilgili davalara bakan mahkeme.
s.) :
i~yUzU.
mahk
. mahkeme-i temyiz : huk. temyiz mahkemesi,
mahkeme kararlarrnrn yolunda verilip verilmedigini
tetkik .etmekle vazifeli makam, * yargltay.
s.) : hased olunan, hased edilen. (bkz : mahsOd).
<\...~L.
w~~
-
mahkeme-i ~er'iyye : huk. [eskiden] nikah,
miras taksimi ile din i~leriyle ilgilimes'elelere bakan mahkeme.
ayllk, ay hesa-
mahivve
mahix
mahkeme.i nixamivve : huk. ceza ve hukuk
mahkemeleri. ["bidayet" ve "istinaf" adiyle iki
dereceye ayrllml~tlrl. '
olunmu?, anlatdml?
biyle verilen Ocret.
d'L.
mahkeme-i kii'bra (en bOvOkmahkeme j
yamet gUnO. (bkz : yevm-i.iI-klyame).
(f. i.) : 1. [mahi'nin c.]
balrklar. 2. [~ah'm c.] aylar.
ma-hive
mahkeme-i istinaf : huk. bidayet mahkemele_
rinden verilip kanOnen i;tinafl kabil olan hukuk
ve' ceza da.valarma tekrar bakan ve ibtidai mahkemelerin OsWnde bulunan bir mahkemeki hukuk
ve ceza ad. ile iki klslmdlr.
mahkeme·i kird.gar : Allah'rn mahkemesi.
(bkz : mahi-gir).
maga ve dU~Unmiye sebebolan
nayal eseri.
mahkeme·j evkiif : huk. [eskiden] evkaf mOfeUif]ligi denilen daireye ikinci me~rOtiyetin ilanmdan az s'onra verifen bir ad. [vazifesi;cihad teve1h etmek, muhteJif vaklflar araslndaki gayrimenkul ihtilaflariyle, vaklf gediklerine bir gayrimenkuIOn mUlk veya vaklf olduguna ait davalan vesaireyi
gormek idi]. .
(a. i.. hUkm'den c. :
gorUlUp
hUkme
baglan-
mahkeme-i bidivet: huk. davalarrn ilk gorUldUgU rnahkeme. [bundan sonra : "istinaf, temyiz" mahkemeleri gelir].
mahkum
n('~
(a. s.) : 1. kendisine
hUkmolunan, birinin hOkmU altrnda bulunan. 2.
bir mahkemece hUkUm giymi$. [mOen.: "mahkOme" dir]. 3. katlanma, zorunda olma.
mahkOmiin aleyh : huk. aleyhine' hUkmolunan;
davaYlkaybeden.
617
mahkumun bih
mahkOmun lJih : huk: hUkUm ve kar'an veri!hUkUm giymi~.
mi~,
huk. lehine hOkmolunan, da-
mahkOmun leh
vaYJ kazanan.
.::.>~,l~
mahlii'kat
Jj~
mahlul
j#
mahkun
s.) : ma'sum,
("ku" uzun okunur. a.
sw~suz.
mahkun·ijd.dem ("ku" uzun okunur.): flk.
Islamllgl
katli lazlm olmlyan kimse. [sava~ta,
kabul eden bir kimse, mahkun-Ud-dem olmu~
olur].
V'"'~
mahlas
(a. i. huIOs'dan) : 1. ha·
las olunacak, kurtulacak yer. 2. bir kimsenin ikinci adl. 3. eskiden ~airlerin ~iirlerinde kullandlklarl
ad.
("ka" uzun okunur. a.
yarat"ml~ ~eyler,
s. ve i. mahlOk'ul1 c.)
*yaratlklar.
canlllar;
(a. s. hafl'den) : 1. hal-
lolunmu~, <;ozUlmU~, d9gllmr~. 2. erimi~, eritilmi~..
... eriyik. 3. sah.ipsiz maa~ veyS me'murluk. 4. i.
miras~Isi
bulunmlyan ve hUkOmete kalan [miras].
mahlul·i mufassal : tapu usOIUne ait bir rstllah. [iki klslmdlr': biri, defter-i mufassalda ka~
Yltli olup da iemal" defterinde kaYltlt olmlyan koyJer ve mezraalar timan olup her kime berat i1e·
verilmi~ ise ona aitti. Digeri, iemal defterinde noksan ve defter-i mufassalda fazla oIarak kaYlt olunandl].
mahlOI.j sirf : huk. [eskiden] hakkl intikal v&
hakkl tapu eshabl blrakmakslzln
mutasarnflnm
vefatiyle mahlOl kalan arazl.
J.,l~
mahlul
rafma
i?lenmi~
olan
~ey.
..::""'} y\#.
mahlulat
delitlmi~, obUr ta-
(a. s.)
(a. i. c.) : mir'as<;lsl oJ-
mlyanbir olUnOn evkafa veya mlriye kalan miras!.
mahleb
1. idris agac"
(a. i.)
2. bal. (bkz
.:..:J.,l#.
mahlOliyyet
asel).
(a. i,) : mahlOJluk,
mahlOI olma hali.
..J~
mah,leb
Ian,
si.
.k~di,
(a. i. c. : mahalib) : ars·
dogah gibi hayvanlarln <;engeJli pen<;e-
1.}~
mahlOt
(a. s. halt'dan) : halt olun-
mu~, kat"ml~, kan?tlrdml~, karl~;Jk.
(bkz : haI1•.
ta).
(f. b. s.). (bkz : meh-
mah·lika
Iika).
-t"" }~
(a. i.)
bulgurla
karl~lk
mercimek <;orbasr.
(a. i. hal'den)
mahlu'
indirilmi~
mahlOta
tahtlndan
hUkUmdar.
"'-.a~
mahmasa
(a. i.)
a<;llk, a<;IIktan'
zaYlf dU?me.
mahlOc
ml~
mahmi
[pamuk].
mahlOf
....;#
(a. i.) : yemin etme.
mahIOf·un.aleyh : huk. yemin edil.en husus.
mahlOk
J,l~
veya yUz. (bkz :
(a. s.) :
mahlOka
(a. s. ve i., halk'dan)
678
<\..:.9}~
~iir.
himaye goren, ko-
mahmidet
"::"~7-
(a. i. c. : mahamid)
sitayi~).
tlra~ edilmi~ ba~
matrO~, tlra~1de).
olunmu~, yaratdml~;
Ilnan kas1de,
(a. s.)
medhetme, ovme. (bkz : sena,
mahlak
halk
...sf
runan [kimse].
*yaratrk.
(a. i.) : benimsenen, <;a-
_mahm ldet·sax
(a. f. b. s.)
hamd ve sena eden.
mahmil
JJ
(a. i. c.: mahamil) : 1.
mahfe, deve Ozenne konulan .iki ki~inin bine9i~
sepet. (bkz
mihmel 1 ). 2. her yd Haremeyn'e
hacl kafilesiyle gonderilen armaganlar.
mahmil·i ,erif : haremeyne surreadiyle Qonderilen para ve hediyelerin yOkfetildigi vaslta.
.J~61-·
mahmOle
(a. i.)
I
mahmiye
4.-f
bir ~eyi himaye etme, koruma. 2. [muhafazalt]
buyOk $ehir.
ml1hmOd
hamOle}.
(a. ,i. himaye'den) : 1.
~.,_1-
mahmOlen
"''1.,l·
(a. zf.)
i .,1-'
(a. s.); 1. hUmmaya,
rak, yOklO olarak.
mahmum
(a. s. hamd'dan) : 1.
sltmaya tl1t'\Jlmu~" sltmall olan; ateljli, atelji olan.
hamdolunmu~, sena edilmi~; ovOlmeye deger. Ma·
kam·, mahmud : Hz. Muhammed'in en bjjyjjk' , 2. mec. sac;masapan konu~an.
~efaat makaml, Cermet.
mahmum;ane c\>'l...,'f
mahmud·ul·hisil :iyi ahlak sahibi.
mumcaSlna, ate~1i olarak,
larcaslna.
mahmud·ijNiyem : ovOlecek huyla'ra sahip' olano
2. i. Hz. Peygamber'in adlanndan biri. 3. i. ermahmOr,
kek adl.
Mahmud
. ~,.,J
(a. h. t.) : Ebre~e'nin
Kabe'yi ylkmak Ozeregetirdigi filin adl.
J )~.~\( :J / .
MahmOd (Ka!,igarh.)
(a. h.
i.) : Karahanltlardan olan bu TOrk bilgini ve edibi
Divanu
ml~tlr.
Lugat·it' Turk adll
OnlO
eseriyle tanln-
1074 ydmda Ka~gar'da yazdml!? olan bu
eser islamiyet te'siri altlndaki ilk' eserlendendir.
Mahmut, bir IOgat kitabl tarzlnda alan bu eserini,
turk<;enin,arapc;a kadar ve ondan daha zengin bir
dil oldugunugQ'stermek
j<;in yazmlljtlr. TOrkc;e
sozler, Arap kaidelerine gOre tertibedilmi~ ve arap~
<;a olarak anlatd~Yllljtlr. Mahmud, 'eserini' yazdlktan
0<; YI.! sonra bir dOzeltmeden gec;irerek Abbasi Halifelerinden' Muktedi Billah'a takdim etmiljtir. Bu
kitap 1335 hieri yJl,lnda Kilisli Rifat'ln kopyesi ve
~jjzeltmesiyle basJlmllj" daha sonra B. Atalay taraflndan 0<; cilt ve bir indeks helinde yeni harflerIe (1939, 1940, 1941 yJllarlnda, QZ tjjrkc;eye c;evrilmiljtir. AsJl tek njjsha Fetih Millet KUtUphanesi
Emiri klsmlnda mahfuzdur.
mahmOde
~:J .,1-
(a, i.)
mahmOz'
oksjtIEmmi~.
mUlj', bogazl slkdmllj,
~ ~;f
•
~)!'
mahmul
\..1/
olunmu~, yOklenmi~.
(a. s. haml'den) : 1. ham I
2. bir ljey Ozerine kurulmu~.
3. i.gr., manto mOsnet, *yOklem, haber : "insan
havvandlr" cOmlesinde : insan, "mevzu", hayvan
"mahmul"dur.
't" ; ):..'1:.
mahnOkan
rak, bogazi slkdarak.
mah.pare ,:, .1~4)L.
.;.':
2. <;ok gOzel kimse. (bkz : meh-pare).
sakmunya.
mahrilOdi, mahmOdiyye
J,':"f:.
mahnOk
bot. bingoz otu, ,
(a. s.) : 1. fI. Sultan Mahmud'a ait, onunla i1gi~
Ii. 2. i. onun zamanlnda C;lkardml~ olan 25 !=jumOlj
kuru~ degerinde altln para. 3. i. onun adlna yapdmllj olan eski bir harb gemisi, kalyon. [9 a\:lustos
1814 (22 ljaban 1229) de denize indirilmiljtir].
4. i. Mahmut devrinde basJlan altln para.
~'\).,~
mahmur·ane
casma, bi:lygln ~aygln. Nigiih.,
~m baygm bakl~.
'
mah.per"cr
; 'J
,:,L. ' (f. --I:>.
mah-peyker
.)\-:,
,,1.4
y
( f.
s.)
b.
gibi parlak, gUzel, nurlu [oran].
ker).
mahra
~ey,
.2.
de~erli
mahrec
i..S.J~
(a', i.)
1.
kimse.
(5..)f:.
(a. i. hurOc'dan.
.
..
har c) : '1. hurucedecek, dl~arl ~Ikacak, C;lkdaca
kapl.2.leng.a~flzdan
harflerin <;lktIQI. yer, *<;1kak,,*bogumlama veri; ,fro point d'articulatiQn 3.
ilmiyye rOtbesinden istanbul tarlk-I, .mevleviyetle.;.;:"
rinin ilk payesi. 4. mat. *payda, ad, kesirde ~iz.. '
ginin altlndaki saYI,
mahref
...J~
mahrek
J..l~
mahrek
(a. i.) : yemili sepeti.
(a. i.) : yakacak yer.
(a. i. hareket'den) : 1.
.:l..lS:
mat. hareketli bir noktanm gUttUgO yol. 2.astr.
bir g6k cisminin hareketinde aglrllk merkezinin
geometri baklmrndan veri; *yorUnge, fro orbite.
rriahrek-j ,ems-j cenubi : astr. Arz'm meylinden
dol'aYI GUne~in seretan (yenge~ donencesi) ve cedi
medarlan (oglak donencesi) arzlan arasrnda bareket eder gorOndOgO slrada hanoi semavi dairesine para lei ve Arzrn mcrkezinden itibaren 23 derece 27 dakika
guneyde tersim ettigi
mevhum
daire.
mahrek-i !lems-j !limali: astr. Arz'm meylinden
dolaYI GOne~'in' seretan (yenge~ donencesi) ve cedi
medarlan (oglak donencesi) arzlilrl arasrnda hare·
ket eder gorUndugU sirada ' hatt-I istiva-i semavi
dairesine paralel ve Arz'm merkezinden itibaren 23
derece 27 mevhum dakika kuzeyde tersim ettigi
daire.
mahrem
(a. L)
iki dag arasm·
daki yol.
mahrub
"7 J?
(a. s.) harabedilmi~.
rnah-ruh
tJ"L.
(f. b. s.) : ay yanaklr.
mahruk
JJ?
(a. s. hark'dan) : yanmlli,
yanik. [maddi, manevi].
mahru~-ijl-fuad : YUreQi yal1lk.
mahrukat ":"~J? ("ka" uzun okunur. o. i.
mahrOk'un c.)
ler.
mahrukat-, mayia
i ..l~
(a. s. haram'dan c. :
maharim) : 1. haram, ~eriatrn yasak ettigi ~ey.
2. nikah dLj~miyen, ~eriat~e evlenilmesi yasak edi~eriat~e,
kadmrn
kendisinden ka~madlgl
'4. [biHyle] c;ok .sam1mi, i~li dl~11 alan.
gizli alan, herkese
soylenmiyen. 6. herkes~e
biJinmemesi kabeden. Na.mahrem : nikah du~en,
kendisinden kaGrlan erkek.
mahrem-i esrar
kendisine Sir soylenen kimse.
mahrem-j raJ: : kendisine sir verilmi~ kimse.
tas. Allah'm Slrrmd a~ina olmlya ba~llyan kimse;
veiL
. ,
mahrcm-ane
mahrem
akaryaklt.
i J?
mahrum
(a. s. hirman'dan) : 1._
bahtslz, nasipsiz. 2. istedigini, diledigini elde ede.
miyen.
mahrOm-ane
<\J·l4J..l::'(a. f. zf.)
mahrumivyet
-:.~ J..l::' (a. L)
mahrumluk,
diledigini, istedigini elde edememe.
)J..l~
(a. s. hararet'den)
hararetli clan, ate~li,
malnOr : ate~li gonUI.
ate~lenmi~,
~I)J? (a. f. zf.')
mahrOr-ane.
klzml~. DiI-j
ate$li ate~.
Ii, hararetli ,bir $ekilde.
\
mahr-Os
(a. s. h,raset'den c. : ma.
haris) : muhafaza edilen,
gozetilen,
korunan.
Memalik-i mahrOsa: muhafaza edilmi$ memleketler; OsmanlJ UJkesi. (bkz : Memalik·i ~ahane).
mahrusa
<\...,
J?
(a. i.) : buyuk
~ehir.
(bkz : med'ne·i azime). Memalik-i mahrusa~i
haria : Osmanll Ulkesi.
mah~usa.i muhabbet
gizlice.
mahrum~
casrna.
mahrur
mahrem
odun, komUr gibi yakdacak ~ey.
muhabbet
~ehri,
!}a-
sevgi
ulkesi.
mahremiyyet
,":"'::,4 _,::,
(a. i.)
mahremlik,
mahrut
.1Jj~
(a. i.) : geo. *koni.
alma hali, gizlilik.
geo. *konik.
mah.ru
J)
"L.
(f. b. s. c. : mah-rOyan)
yuzu ay gibi olan,gUzel.
mahrutiyyat
.:"l:k Jjt.
(a. s. c.) : mahrOti,
konik olan $eyler.
mahrub
'-;-J..l::'
(a. s.) ; mahrum edilmi~,
elinden serrnayesi allnml~: eli avucu bombo$ blra.
krlml~.
680
m'ahrutiyyet
konik olma hali
...:..:kJ?
(a.
i.)
mahrOtilik,
j ~ ,~L.
miih.ruyan
mahruz
4.-!t-
mahsebe
sanma, ~Uphe
(a. i.)
.r'.~
mahsub
"--!.l-!t.
(a. i.)
hasib, mahsObat)
nil edilmi~, avans
mensup kimse.
mahsub
kapatma. 2. bUyOk bir zata
..:::"b-~
mahsubiit
hesabedilmi~ler,
krzamlk ~r)<arma.
(a. s.)
~ .l-~
mahsubiyyet
(a. i.)
mahsliP-
mahsusa
~.l--:"
(a. s. hased'den)
ha-
sed oluna/J, hased edilen. (bkz : mahkud).
mi~,
ekin;
mahsuf
ugramr~,
~.J~
bi~ilmi~.
2.
...J.l-!:'
(a. s. hiss'den) : 1. his-
(a. s.) : 1. hasad edilbj~ilmj~
(a.
3.
mahsusat
husOf~dan)
husOfa
mahsusen
~ey.
l.f' .l,,::,;::'
(a. s.) : mahsus, husOsi'.
<\.,4 .l....::J:.
..:::"L., ~ (a. i. c.) :. gozle gorO-
IUr ~eyler. [ma'kulat'm zlddl].
golgelenmi~.
(a. s. husOI'den) : 1. hu.
,
idare·i mahsusa, idire.i aziziyye : Sultan AbdOlazjz zamanmda istanbul'da ilk olarak deniz i~let
me idaresi olup, sonralarr "Seyr-i Sefain" ve ~im
di de "Devlet Denizyollarr" adml almr~trr.
ekin.
501 bulan, hasil alan, meydana gelen
3. verim.
4.,4 -'..::.~
(a. s.· husOs'dan c. : mahasis, mahsOsat) : 1.
husOs"e~mi~; ba~kaslnda bulunmlyan,yalnlz bir
kimseye ait olan. 2. birine ciyrJlml~ olan. 3. laYlk.
<t ayrr, mOstakil, ba~lr ba~ma.5. zf. husOs, ola·
rak, * ozel, bilhassa. 6. :d. istiyerek, bile bile.
7. zf. ~akadan, yalandan.
luk.
mahsud
Y" ~
mahsus, mahsuse
(a. zf.) : hesaba katl-
:feri
sedilen, be~duygu'dan biriyle duyulan, anla~llan,
duyulur. 2. belli, a~ikar, meydanda.
(a. s. mahsOb'un c.') :
larak, alacaga tutularak, hesaba ge~irilerek; avan~
olarak.
mahsud
(a. s. hasr'dan)
't0rgun goz.
hesaba dahjl edilmi~ler.
mahsuben
).l-~
gitmi~, yorulmu~ [goz]. ~e~m·i mahsur·:. fersiz,
mahsus
"--!.l~
(a. 5.) : 1. muhasara edil.
,; ,...:::::'
2. hasredilmi~, sJnlrlanml~, belli
Nii·mahsur : srnrrsrz, pek ~ok. 3. mene·
tazyik edilmi~, slkl~tlrrlml~.
mf)hsur
(a. s. hisab'dan c. : rna·
1. hesabedilmi~, hesaba de·
kuvvet-
ku~atllml~.
edilmi~.
dilmi~;
huy, tab'at.
(a. s. hlsn'dan)
istihkamlr.
. mahsur
mi~,
mahser
j ~
mahsun
lendirilmi~,
etme.
mahsuf
veren, verimli, bereketJi.
.;. J.l~ (a. s.) : rezil, kepaze,a~a·
qilrk.
(a. f. s.)
mahsul·dar
(f. b. s. mah-rO'nun
c.) : ay yUzlUler, yUzU ay gibi olanlar, gUzeller.
L.J6
(a. zf.) : mahsOs ola..'
rak, ayrrca, bile bile. (bkz : bi-I-iltizam).
2. UrOn.
mahsusiyyet . ..:..~ .l..A;::'
(a. i.) : mahsus-
luk, husOs, olma hali (* ozellik).
mahsul-j bedia : gOzel mahsul.·
J11ahsuliU
.::.., ;/.l"::'::'
(a. i. mahsOI'On ·c.) :
1. hasil olan, elde edilen ~eyler. 2. topraktan yeti~en ~eyler. 3. ehli' hayvanlardan elde edilen maddeler. 4. sanayi m~dcleleri.
mahsuliit·J arziyye : toprak mahsulleri.
mah~er
(a. i. ha~r'den) : 1. ha~ro-
mahljud
.).l':"-:"
mah~ur
)J:";:'
(a. s.) : toplanmr~, YlglI-
ml~.
mahsulat.J kimyeviyye : kimya yoliyle elde edilen maddeler.
mahsulit-. smaiyye : endUstri mahsulleri.
.,~~
lunacak, toplanrlacek yer; kryamette olUlerin dirilip toplanacaklarr yer. 2. ~ok kalabalrk.
(a. s. ha$r'dan)
toplan-
ml~.
68t
mih-tib
(f. b. L) .~ 1. Ay I~I~I,
J:ibL.
mih-tib
I..
mehtap. 2. on dart gecelik Ay. (bkz : bedr).3.
maytap, ~enlik gecesinde yakllan renkli kibrit veya
fi~ek.
"'.J~
mahtube
(a. L)
evlenmek ilOin
mahOr·j kebir : muzo Turk muziginin
istenilen kadln.
i y,!:.
mahtum
(a. s.) :1. hatemlenmi~,
muhurlenmi~. 2.kilitlenmi~; baglanml~.
(a. s.) :. hitan
mahtun
sOnnet olunmu~.
100cuk.
T.EI-.
).,1;':'
mahtOr
mahtOn
edilmi~,
: sunnet edi(mi~
(a. s. hatar'dan) : 1. ha-
tar'a, tehlikeye yakm. 2. i. fikir ve endi~e.
mahtOt, mahtOte
1.
hatlanml~,
.be~inci derece olan- neva (re) dlr. Dizinin umOmi
seyri iniCidir. Donanlmma
"fa" ilOin bir ku~Uk
mUcenneb diyezi allr (yani garb mUzigindeki " sol
maj6r"Un aynldlr.),
orta sekizlisindeki
sesleri
·tlzdim peste dogru olmak Uzere- ~ayledir: gerdaniye, mahur, hUs~yni, neva, c;argah, pOselik, dUgah ve rast.
4.1, >k.~ , .1 J~
lOizgilenmi~, lOizilmi~.
2.
(a. s.)
yazdml~.
(bkz : mektOb ).
kalml~.
bir nUmOnesi yoktur.
mahOr·j s-agjr : muzo Turk mUziginin enaz be~
aSlrllk bir mUrekkep makaml
olup zamenlmlza
kalml~ bir nUmOnesi yoktur.
(a. s. ·ahd'den. c. : maahid) : 1. ahdolunmu~, bili·
nen; sozle~i1en. 2. sozU gelOen. (bkz :' mezkOr).
3. mec. [ikincisi] fene bilinen kadm.
mahOdane
41'\,.> ~ L.
( f.
i.)
kene otu de-
l1ilen ~iddetli mUshil.
mahOf
J,S:-
(a. s. havf'den. c. : mahe·
vif) : 1. korkunlO, korkulu rver]. 2. tehlikeli.
(f. b. L) :
mahOr·a$iran
muzo TUrk mUziginin en aziki buc;uk as,rllk bir
mUrekkep makaml olup zamemmlza
kalml~ bir
.numOnesi yoktur.
mahurel<
.:.J JJ~~L..
.ij ~
<a. s.) : koepsi olmO~ ka-
mahulya
~l,;.~
(f. L). (bkz : mallhulya).
: muzo Turk
JI>;. J,-tlL.
(f. b. L) : niuz.
i.
Hakk, Beyin terkibettigi bir mUrekkep makamdlr.
Mahur ile hicaz dizisinden biro parc;anm birle~
mesinden ibarettir. Donanlmtna mahur gibI "fa"
kUlOuk mucenneb
diyezi konulur.Hicaz
ic;in' 5;
bakl'yye bemolu, do baklyye diyezi "fa" bekar va
"fa" bakiyye diyezi kullaniltr. Hicaz dizisinde bir
miktar seyrettikten. sonra, klsa bir mahur parc;asl
~6sterir ve mahur dizisinin Uc;uncu derecesi olan
pOselik "si" perdesinde kalJr. Bu tariften de anla~
~dacag! Uzere, bilgisizce terkibedilmi~ bir makamdlr.
mahflr-puselik ~~"'-' -"...
mahOle
(f. b. i.)
muziginin en az iki aSlrl,:< bir mUrekkep makaml
olup zamanlmlza kalrnl~ bi:- numOnesi yoktur.
mahOr·han
ma'hOd, ma'hOde
en az,
be~ aSlrllk bir mUrekkep makarnl olup zamanlmlza
J,Jtl! .• (t. b. L) :
muz.
Turk mUziginin tahminen iki astrlJk bir mOrekkep
makarntdlr. Mahur ile pOselik be~lisi veya tam di.
zisinden ibarettir. POselik ile dUgah "Ia" perde.
sinde· kalJr. Guc;IUsU ·mahur
makamll1l11 guC;lUsU
olan- neva (re-) dlr. Donanlmll1a mahur ~ibi "fa"
kuc;uk mUcenneb diyezi allr. Tam pOselik dizisi
kulland,rsc "h" bekar yapdlr; yeden i<;in de "sol"
baklyye diyez[ konur.
(f. L) : meyhane; kumarmahflza
(a. s.)
1. hal is, saf,
katklslz. 2. temiz, l?erefli, asil.
mahOr
)~~
(f. L) : muzo Turk mOzi·
ginin en eski makamlarmdandlr. Ne~eli, ~uh, ferah
verici bir makamdlr·. ASlrlardan beri ragbet ile
kullanllml~tlr. Mahur, lOargah makcimlnm rast (sol)
perdesindeki ~eddidir; yani basit bir ~ed makam.
dlr. (Acem·a~lran gibi k1, bu da mahOr'un bir per·
de pestinde kalan bir lOargah ~eddidir). GUlOlUsU
~82
mahv
(a. L) : 1. yok etme,
or-
tadan kaldlrma;
harabetme,
perl~an' etme; bat·
ma, bitme, yok olma. 2. tas. be~eri nakisalardan
kurtulma hali. [ziddl : "sbat"].
.
mahv·j ayn·j abd
iskat.
: tas. ayana VU(!ut izafesini
I
mah~ure
mahv·i ubuddiyye : tas. ayana vOcut izafp.sini
iskat.
mahv ii isbit : bir mUsveddenin bazi yerlerini
C;izip, bazl yerlerini ilavelerle dUzeltme.· 3. a5tr.
.Ay'daki siyahllk.
JI-,AlL.
mah·var
mehvar 1,
(f. b. s.)
ay gibi. (bkz:
"
.;I ~. AlL.
(f. i.)
ayllk
maa~.
(bkz : mah-ane, mah-yane).
"::"-1.~
mahviyyet
silinmi~,
<\;LAlL....
(f. i.)
(bkz. : ma.h-ane, mah-vare,
: ayllk
~ehriyye).
(a. i.) : 1. su
mahz
maa~.
(a .. 5:)
boyanml~. (bkz:
JJ~
kaldlrllm,~.
(a. s:) : 1. hazfolunmu~,.
2. ed. eski yazlda noktaslz:
mahzul
,.J,.i::'
peri~an;
( a. s.
"iJ.i:t-
( a. zf. )
JJJ:':'
(a.
mahzulen
hakir,
olarak.
katrlmaml~,
mahzun
S.
nazine'den)
nede saklanan
mahz-i hikem : hikmetlerin halisi,
filo::oflugun ta kendisi.
IU, tasall, 'kaygdl. (bkz: mU~edder).
akilldlgrn,
mahz-. keramet : tam keramet.
~
(a. s.) : 1. ancak, yaJrllz,
(a. i.) : gOvercinlik.
zur veri, bOyOk bir kimsenin onO. 2. hazlr olma,
gorUnU~, gosteri~. Nik-mahzar : gorOnO~U gUzel
olan. 3. birkac; ki~i tarafrndan imzalanm,~ olan
dilekc;e. 4. mahkeme sicili.
(a. zf.)
ancak,
yalnlz,
tek. (bkz : mahza).
mahzen
j
Js:.
(a. s. hUzn'den)
<\;VJy::.
(a. f. zf.)
\.:•.J:!'Jy::.
mahzuniyyet
tasalJ, kaygd,
(a. i. huzOr'dan) : 1. hu-
mahzen
JJJs:..
mahzun-·
caSlna, tasall, k?ygd, olarak.
tek, sade. 2. halis,katklslz, tam.
mahzana
mahzun
hazi-·
~ey.
",!ahzun-ine
mahz-i ni'met : nimetin halisi, kendisi.
L6
hor,.
mahazil )
C.
rUsva.
halis sOt. 2. halis, katklslz, sade; tam. Hikmet·i
mahza : t~m bir hikmet.
mahza
go.·
harflerfe yazllml~ manzum ve mensur soz.' Buna
'mUhmel"· ve "mUcerrecj" dedenir. (bki: : mU.·
.cerred, mOhmel).
hakir,
mah-yane
(a. s.) : nuzOa ermi~i
~>..a::,
mahzub
(0. i.) : alc;akgonOIIU-
10k. [yapma kelimelerdendir]' (bkz : tevazu'·).
c..>..:a;:.
mahdOb, masbOl:l, mUlevven).
mahxuf
meh-ve~);
mah·vare
mahxu'
nUlden mOnkadolmu~, boyun egmi~. (bkz·: man··
~O' ).
mahzur
(a. i.)
mahzOnluk,.
olu~.
)#
hazir) : haram
haram.
edilmi~,
(a. s. hazr'dan
yanrna
C.
yakla~r1masl
:
ma·
yasak.
edilmi~;
mahzur
)J.i~
(a. s. ve L hazer'den) :
hazer ofunacak, saklnrlacak, korkulacak .~ey; engel; saklnca.
mahzurat
ul)#
(a. i. mahzOre'nin c.) :
~er'an yasak edilmi~ of.an ~eyler.Ez-zarurat
(a. i. hazn'den. c. : mana-
zin) : 1. ic;inde e~ya saklanacak yer; yer aftl,
bodrum. 2. S. havaslz, karanlik [yer]. Kur~unlu
mahzen : istanbul'da Galata'da,
deniz. klYlsrnda
bulunan ..gUmrOk binasl [Tanzimat'tan once].
mahzen-i cub : istanbul'da, Tersane'deki kereste
anbarl.
mahzen·i 5iirb : istanbul'da, Tersane'deki leva·
zim anbarJ, kur~unlu mahzen.
tiibih-iil.mahzurat : zarOretler, yasak ve flaram saydan
~eyleri mubah kllar.
mahzurat
u \) J~
(a. i. mahzOr'un c.) :
hazer olunacak, saklnllacak, korkulacak ~eyler; engeller. (bkz : mahazit).
mahzure
OJ) J-~-:'
(a. i.) : 1.. saklnmai c;e-.
kinme, saklnc;. 2. c;ekinilecek ~ey, korku. 3. sava~;'
( bkz : ceng ).
683
")-"~
mahzure
maiyyet
mahzOrat)
(a. i. c.
1;..#
mi~, ho~lanml~.
(a. s. hazz'den)
hazzet-
ho~lanllacak
~eyler.
haz ,etme,
ho~lanma.
4:- L.
mai, maiyye
(a. L) : mahzuzluk,
(bkz
J..
mesrOriyyet).
JL..
(a. s. ma'dan)
1. suva ait, suo ile ilgili. 2. su renginde, mavi.
maib
,,:,",,~... o
(a. L c. : maayib) : aylp
..; L.
(a. I.) :
1.
bulunan sofra. Sure-i maide :' maide sOresi, Kur'an5. sOresi. 2. yemek, ziyafet.
Maide-i Mesih : Hz. Isa ile Havarilerine gokten
nazil·olan sofra.(bkz: V. sOre).
padi~ah
{f. b. L}
maide-salar
sofraci ba~l.
(a. s. meyl'den) : 1. bir ya-
mail-i inhidam : Ylkllmlya yUz
ml~. (bkz:mU~rif-i harab).
..:..:.l:lo
tutmu~,
kag~a.
(a .. L) : maillik, egrilik.
~:.....' (a. L) : ,1. saf, akar suo
~~ •.o
-(
a. i.
2.
ay~'den c. : maayi~) :
1. ya~ama, ya~aYI~. 2. ge~inme, ge~lnl~, dirJik,
gec;:inmek i~in IUzumlu olan ~ey. {bkz : i~}. 3.
ilmiye tarl'kinin ba~langlclnda bulunanlara verilen
, tahsisat.
mai~et-gah Qls.:::..:.~,
veri,
684
ge~im
(a. f. b. L)
teml'n edilen yer.
("ka" uzun okunur. a.
yakl~lkslz,~irkin
:
J.l.::,o
j,'
hareketler.
("ka" uzun okunur. a. i.
'-'makbire'nin c.) : mezarlar. (bkz : medafin).
ma-kabl
I.}~I..
(a. i.) : on, ondeki, Ust-
teki, ge~mi~; bir ~eyin
[zlddl : "ma-ba'd"].
kendinden evvel olanl.
_..
fels.
I
tarihoncesi, fro prehistoire.
ma'kad
I ~
,
(a. i. c.
maakld)
akde·
(a. i. kU,Od'dan c. : ma·
kaid) : 1. oturulacak yer, minder. 2. oturak yeo
ri, geri, kl~, makat. (bkz : dUbr, ist.)
mak'ad-i sldk : takva erbablnln" Cennet'te bulunacaklarl makam.
makadim
geo. *e~kenar*dortgen, fro losange.-
mai~el
yanlnda idare
dilecek yer.
na egilmi~i egik,egri. 2. hevesli, istekli, dU~kUn.
3. andlrlr, benzer, ...e ~alar. 4. i. geo. egik.
main
t. ll...
makabih
mak'ad
J~L.
mailiyyet
bir valinin
yanlnda bolunan-
ma.kabl-et-tarih ,~.}:l\ J~9L. (a. b. s.)
ziyafeti.
maide-i Siileyman : EndUlUs fatihleri a'raslnda
nifa1<a sebebolan me~hur sofra taklml.
mail
maiyyet me'muru
stajl yapan me'mur.
makabir
Uzerinde yemek
In
maide-i seniyye :
padi~ahln
makbaha'nlri c.)
sayllan fJ~y, kusur, leke.
maide
maiyyet-i seniyye
lar;
maiyyet vapuru : k'YI ve ada valilerinin emrinde
bulunan vapur, el~i1iklerin istanbul'd<;l bulunan gemilerL
"
Co
(a. i.) : 1. beraberlik,
2. bir bUyUk me'mOrun emri altmda
bulunma.
mahzuzat ..:"Ll;Jli~ (a. i.e.)
mahzuziyyet '::"~bJli~
.:;..~..
maiyyet
arkada~lik.
memnOn).
(bkz
kim. hidrat, fro
(a. i.)
hydrate.
men' veharam edilmi~ olan ~ey.
mahzuz
~L.
r"~!l.-
("ka" uzun okunur. a. i.
'makdem'in c.) : .gelme,ler, donUp gel meier.
makadir
.J;...'llA:o
("ka" uzun okunur. a. i.
mikdar ve makdOr'un c.) : miktarlar, klslmlar.
makadir
("ka" uzun okunu~. a. i.
)..'lll.
\
makderet'in c.) : kudretler, kuvvetler.
mak'ad-i' sldk
J..\,a
..t-.t4
(a. it.)
takva
erbablnln Cennet'te bolunacaklan makam.
makaid
..l..:lA:o
("ka" uzun okunur. a. i.
mak'ad'tn c.) : makatler.
makati-iil·enhir
makal
JU..
("ka" uzun
okunur. a. i.'
kavl'den c. : makalat) : 1. soz, laklrd,. (bkz :
kavl ). 2. soyleme, soyleyi~. Husn-i makal : soz
gUzelligi.
makamat-' miibireke : KudUs'te MOslOmanlar
ve Hlristiyanlarca mObarek addedilen makamlar.
makamat-' RJdvan : Cennetler.
makame
makalat
..::." ')tLt..
("ka" uzun okunur. a. i.'
makale'nin c.) : 1. sozler. 2. gazetede veya dergide C;lkan yazdar.
J,\L..i...
("ka" uzun okunur. a. i.
kavl'den c. : makalat)
1. sOz.2. nutuk. 3. tek
bir bahis Uzerine kaleme alman ~ey.
-LJL"t..
("ka"uzun okunur. a. i.
1. kilitler, kilitdilleri, anahtarlar.
14...
("ka" uzun okunur. a. i~
c. : makamat) : 1. mec/is, cemaat, topluluk, kalaballk. 2. nutuk tarzmda soylenilen sozler.
makami'
m·akale
<\_...
L"Uo
("ka" uz~n okunur.
a. i.
mlkmaa'nm c.). (bkz : mlkmaa).
"JU..
makani'
i....
("ka" l1zun okunur. a. i.
mlkna' ve mlknaa'nm c.) :
makariz ~}.t..
ba~ortOleri.
("ka"uzun okuniJr. a. i.
mikraz'm c.) : kesecek aletl~r, ma~aslar.
makarr
karr) : 1.
2. oturulan
duragl" veri
4. paytaht,
..)1.
(.a. i. karar'danc. : ma-
karar edilen" durulan .yer, kar<irgah.
yer. 3. ocak,' merkez. Cennet-makarr:
cennet alan. (bkz : cennet-mekan ) •.
ba$kent.
.
makarr-, hiikumet: hUkOmet merkezi. (bkz
pay-taht) ..
makarr-i sefil : alc;ak durak.
makam-J ali (yUce makamJ
klnda kullan,lIrdl.
: nez§retler hak-
makarr.-t sefll.i- feryad' :
Iztlrapla dolu dOnya.
makasid
makam-' evvel-j sam . seyyare (* gezegen) Ierin mahrek (*yorUnge) Jeri Uzerindeki hareket
noktasl.
makam-, hizmet :. hizmet, i~ gor.me veri.
makam-, ibrahim : Kabe'de sakll bulunan bir'
ta~.
makam-, Mahmud : mah~er gUnU Hz. Muhammed'in diger nebllerle velliere melee' alan ~efaat-i
KUbra makam,. (Ta'birat-i Kur'aniyye'dendir).
makamat
..::.,,'...1.£...
("ka" uzun okunur. a. i.
makam ve makame'nin
c.): 1. makamlar. 2.
mec/isler, topluluklar,
kalaballklar. Sahib-i nia.
kamat : tasarruf ve hakikat vadi'sinde yUce mer·
tebelere ermi~ alan.
makamat-' aliyye
yUce makamlar, nezaretler.
makamat-j Hariri : Arap edi'bi HarM'nin hikaye kitabl.
makamat-' musikiyye
valeri.
mOsiki makamlarl, ha-
maksad'm c.)
tekler.
..l,..,LJ...
:
alc;ak. ,feryat durag,.
("ka" uzun okunur. a. i.
maksatlar, niyetler; arzular, is.
makasid-i insaniyyet : insanllk maksatlarl.
("ka" uzun okunur. a.
makasir
i. maksOre'nin c.) :. 1. camilerdeetrMI parmak.
Ilkl; yUksek yerler.
[Muaviyye tarafmdan ihdas
edildigi soylenir]. 2. bir evin en mahrem ta~aflarl.
makass
i f A...
(a. i. c.
makass):.' ma-
kas. [fasihi
raz).
mika~s dlr]. (bkz :mlkrBs, mlk:..
makass
("ka" uzun okunur~
a. i. makass ve mikass'm c.) : makaslar. (bkz :
mlkras, mlkraz).
makatl'
",bu.•
("ka" uzun okunur. a. i.
~
makta'in c.). (bkz
makta').
makati-ul-enhar ': cog... 'nehirlerin gec;itleri.
685
makati.ijl.evdiye
makati.iil.evdiye : derelerin
yerler.
a!}a~l
J;L.t.
inakatil
bor~lulardan
,("ka" uzun okunur. a. I.
maktel'in e. ) : katledilen, oldUrUlen yerler.
J!.ju..
makavil
mikvel'in e. )
makazif
;
makbuzit ~\_..::, .J:.t.
ueu, sularln
da~J1dlgl
I
("ka" uzun okunur. a. i.
makdem
~irkin
makbaza
<\.~...1A
makber, makbere
(a. i.)
eerrahlann elm-
~~, ~,.
(a. s. kubh'dan e.
ma-
kabih) : beQenilmiyen, fena gorOlen.
, <\.;>0. >;.EA
J'.J.h
makdOr
makbere-i ,uhedi : !}ehitlerin mezan.
C ~A
4,.. JoA.2:,. ~c.J.uA
makdOh, makduhe
(a. s. kadh'den) : kadh olunmu~, be~nilmemi!},
aYlp.
Ahvil·i
makdOhe: begenilmiyen hailer.
["memdOh"un zlddl].
(a. I. e.
makbere·i siikOn : sOkOn mezarl, insanln olOnce dinieneee~i mezar.
(a. i. kadr'den c.: maka.
kuvvet, kudret. 2. Allah'~
elden gelen. Bezl.i male.
yapma. Ha,$b-eI.mlllledOr
faziasi.
dir, makdOrat) : 1. gUe,
In takdiri, kader. 3. s~
,dur : elden geldigi kadar
bir kuvvetin OstUnde, en
i~in
makdOr·i bef8r
insan
maledOr·iil·istifi
istlfasl mUmkUn olan.
makdur·Ut·teslim : ele
(a. i.) ': ho!}a gitmiyen
hal veya I!}.
makbOI
(a. h. i.) : Kadiri ta.
rikatl !}Obelerinden biri. [kurueusu AbdUllatif Mak.
disi'ye nisbetle bu adt alml!}tlr].,
makabir) : mezar, mezarllk.
makbuha
gU~,
hareket.
blza benzer bir aleti.
makb,Oh
4.:--!...u..
Makdisivye
(a. i. e. : makablh)
makbaha
(a. i. kudret'den)
kuvvet, zor.
i. mikzaf'm c.) : kUrekler [gemide].
yakl!}lkslz,
~ J-u'"
makderet
("ka" uzun okunur. a.
(a. i. kudOm'dan e.
("-L..t.
makadim) ; gel me; donUp gel me.
makdem·i behir : baharm gelmesi.
diller.
J~U.
(a. i: makbOz'un e.)
veya sab!}tan toplanan para.
V""~
ma'kes
yapllabilecek.
g~irilmesi
mUmkUn olan.
(a. i. aks'den) ; akseden
yer, akis veri.
J~.
kabul olunmu!}, almml!}, aillian. 2. begenilen, ho!}
kar!}lIanan; ge~er.
)~.
mekhOr.
(a. s. kabOI'den) : 1-
(a. s. kahr'dan) :. 1-
kanrolmu!},' magIObolmu!}, bozguna ugratllml!},
nilmi!}. 2. Allah'm gazablna ugraml!}.
ve·
makhOr·i kahr.i ilihi : Allah'm kahriyle kahrol.
makbOI.U,.,ahide : !}ahadeti kabOI edilmi!}, edilen. [mOen., makbOle, kadm adl olarak da kulJa.
mllr].
makbOliyyet
~ .J~.t. (a. L)
makbullOk,
begenilmi!}lik.
makbOr
J~A
kabire
(a. s. kabz~dan) : 1.kab-
2:
,zolunmu!}, almml~.
(bkz: me'hOz).
slkrlml!},
daraltllml!}. 3.i. bir !}eyin ahndl~ma kar!}1 verilen
mUhOrlU, imzah ka~lt. 4. gr. "u" ve "0" sesleri
ile okunan "v" harfi: [kaYlt ve!}art verine : kayd
ij ~art gibi].
686
makhOr·ine
""·I},,.,...AA
(a. f. zf.) : kahra
u~nyarak,
ra~lr
kahra, bozguna, gazaba
surette.
makh~ren
(a. s. kabr'den)
konulmu!}, gomOlmU!}. (bkz : medfOn).
makbOz' ~.J-~
mu~.
r)~
u~raml!}lara
ya·
(a.. zf.) : kahrolarak,
bozguna ugratdml!} olarak, Allah'm gazabma ug·
rryarak.
makhOriyyet
~)~A
(a. L) : kahrol.
mu!}luki bitiklik,bitkinlik; Allah'm gazabma ugra::ma.
ma'kd
JW
(a. i. e.
naeak yer. (bkz : melee').
maakd)
mak~&)re
makrebe
(a. i.) : akdediletek yer;
ma'kid
bag, dLjgum veri.
{bkz ; kayIOle). 2. ogle uykusuna dalrnaeak yer.
.)L..
"'"~ l.
makruh
iskelelerin ba·
(a. i.)
(a. s. k,yas'dan)
edilebilir, benzetilebilir, fro comparable.
makis, makise
(a.
~.::..
makiyan
j
c.J..:t.
i.) ;
makrun
jJP
(a. s,). (bkz : mebguz). '
luk,
ya~rnllk,
makruz
( f.
va·
i.)
: tavuk. ,( bkz :
(a. s. karn'dan) ; 1. ya-
,,:,,~'J"';'.
makruniyyet
l!" L.
karhedilmi~
(a. s.)
kmla$tlrrlml$, yakln. 2. ula$ml$,' kavu$mu$. icabet-makrun:
kabOle yakln, yakfa$ml~ Lefif·j
makrun.
( bkz :' lem).
makrun-i miisaade : izne kavu$mu$, izin afnll~
makrun-j slhhat : slhhat ve hakikate yaktn.
mekseden, durakslyan.
makit
(a. i.) : 1. sofra havlusu:
ralanml$. (bkz : mecrOh).
ztlannda alrnan resimlerden biri.
makis
(a. i.). (bkz ; karabet).
2. elbezi. 3. mahrama, baZI koylU kadlnlann ba$lanna sardlklan nakl$11 orW. 4. pe~temal [asu:
"mlkreme" dir].
mekr
(a. s. meker'den)
eelen, hileei. (bkz : hilekar).
makiriyye
~ ,.I1A
makreme
(a. i.) ;' 1. ogle uykusu.
makil
makir
<ll.,.I'::'.
(a. i) : makrun-
yakla$ma.
. J' J,.IA.
(a, s. karz'dan)
ikraz
edilmi$, odOn~ verilmi$.
c1eeaee) .
maksad
makleb
,:"",lQ..
(a. i.) : 1.
kalbetm~,. bir
!}eyin altml UsWne' ~evirme, bir nesnenin sonunu
on ve onOnU son yapma. 2. kaibedeeek, d~i~ecek
yer.
maklu'
t..,l1.•
(a. s. kal'den) ; kal'olun·
n1U~,
kokUnden
~Ikar"ml~,
maklu' : sokUlmU~ aga~.
t).iA
makluan
sokUlmU~.
(a. zf.)
$ecer-i
; kal'edilerek,
sokUlmU~, .kokUnden ~Ikarrlml~ olarak.
f'l6
~)";:.•
(a.
S.
kalb'den) : 1. kaf-
bolunmu~, altl UstUne
getirilmi~, ters dondUrUImU$, ba~ka ~ekle sokulmu~. 2. harflert tersinden
okundugu zaman ·da vine aynl olan kelime veya
cUmle: ["tut, mum, kak, pap, bab, Anastas mum
satsana" gibi].
maklubiyyet
":"~.)A..
(a. i.)
maklObolma
hali.
maklum
(a. s.) :
tulmu~, kesilmi$. Ezfar-I
~.aA..
maksebe
~iA
maksim
1. taksim
(a. i. c. : makasiml ;
edile~ek;
'bOlUnecek,
dagltllacak yer.
2. suyun kollara aynldlgl yer, musluk, savak.
maksud
~
..,.ai..
(a.
yonulmu~,
yon-
maksum, J maksume
S.
kasd'den.)
kasdo·
(bkz. : emel).
c\. •
..,_.t.
Ie
\'
yJ..
: 1. taksim
edilml$, aynlml~,
boIUnmO$. Emval-i maksume : tak,sim edifmi~, bo·
IOnmU$ mallar. Rlzk-I maksum .: [Allah' taraflndan] aynlml$ nzk; kismet. 2. mat. *boltinen" fro
dividente.
maksumun ·aleyh
mat. *bolen. fro diviseur.
!( a. s. klsm'dan)
maksur, maksure
i:I).,,.Q.AA
<;
)'~
(a. s. kasr'dan) : 1. kasrolunmu$, klsaltllml~, kasllml~. 2; alrkonulmu$. 3. bir $eye aynlml$..4. a.
gr. bazl arap~a kelimelerin· sonunda· bulunatl "yn
$eklinde yazllan elif lharfi: ["murtezi. 'murteza",
"da'vi-da'va ..." gibi].
maksOre
:
(a. i.) : kaml$llk,saz,.
Ilk. (bkz.; ney-istan, -sHan).
maklume : kesilmi~ tlr-
naklar.
maklum-uz-zufr
(a. i. kasd'den c. : ma-
lunan~ istenilen ~ey, istek.
makluan klymet : flk. sokUlmU~Une, Ylkrlml~l
takdir edilen k,ymet. [aga~, bina ... gibi].
maklub
-t..a£'.
kasid) : kasdolunan, istenilen $ey. (bkz : meram).
tlrnagl
kesilmi~, yontulmu~.
eamilerde etrafJ
i:I) ,,.Q.A...
( a. i.
parmaklrklr
C. :
makasir) :
yUksek yer.
[bi-
687
'
maksOs
raz daha yiiksek olursa " mahfil" denilir]. [Muaviye tarafmdan ihdas edildi~i soylenir].
maksus
iJ'~
mak,ur
)~
(a. s.) : kesilmi~, klrpll-
kl~n, kabu~u ~I-
(a. s.)
karllml~, soyulmu~.
(a. i.) : kin; hiddet.
makt
makta'
EA.·
J,,:~
makul
(a. i. kat'dan c. : makatl'):
1. kat'edilen, l<esilen. yer, bir ~eyin, kesildi~i yer,
eski kaml~ kalemlerin yontulduktan sonra iizerine
yatlnhp u~larmm kesildigi sert a~a~tan veya kemikten yapllma alet. 2. mat. *kesit. 3. eel. bir
gazel veya kastdenin son beyti.
m~ktaa
.).rkA . ("ka" uzun okunur. a.
ma'kud
s. akd'den)
akdolunmu~, baglanml~; baglt dugiimlii.
ma'kud·un·aleyh : flk. : bir akdin yaprlmasmdan asll maksat olan ~ey; akit kendisi iizerine
vaki olan ~ey. [bir ev satlldlgtnda 0 evin ayni,
kiraya
verildiginde 0 evin menfaati, bir kimse
nefsini icar etti~inde 0 kimsenin ameli ma'kud-iin·
aleyhtir].
~.
(a. i.) : iizerinde
kalemin ucu kesilerek
duzeltilen kemik,
veya madenden yapllml~ alet.
kaml~
~im~ir
("ku" uzun okunur. a.
soylenilmi~, denilmi~;
s. kavl'den)
[soz].
oJ ~ (,
ma'kul, ma'kule
J"kA
soylenilen
("ku"
uzun okunur. a. s. akl'dan) : akilltca, akla uygun, ?kllhca i~ goren, anlaYI~Ir, mantlkh.
makulat
~ 'J ~
("ku" uzun okunur. (a.
i. makule'nin c.) : taku'nlar; (;e~itler, kategoriler.
"JJ.-..
\M::.
ma'kulit ..:.. 'J
("ku" uzun okunur. a.
l.,)"-(a. i. katl'den c. : makamaktel
til)': 1. katledilen, oldiirijlen ·yer. 2. iinlii o Iii le- 'i. ma'kul'iin c.) : akhn uygun buldugu, akll ile
bilinen ~eyler; fels. fro predicables.
rin senasmda yazrlan ~iirler.
maktel-i Hiiseyn : Hz. Htiseyn'in
bahseden tUrk~e ve fars~a eserler.
maktu', maktua
"~"k.z..
.
~ehadetinden
t)::tM
(a. s.
kat'dan. c. : makatt') .: 1. kat'olunmu~, kesilmi~.
2. degeri, bahasl bi(;ilmi~, pazarllkslz, fro prix fixe.
3. liottirii.
maktuan
~ ".6J:..
(.s. zf.)
maktO', go·
-Ur.t.
tJ-bA..
(a. b. L) : fetih
slrasmda ahaltsi Miisliiman olmlyan yerler halkrndan sulh yoliyle taytn olunan maktO bedel, vergi.
'makuliJ,,_M
-U,,:.t... J.",:..to
(a. s.
katl'den c. : makattl, maktOlat, maktOltn) : katledilmi~, vurulmu~, old{jri.ilm{j~ [kimse].
maktQlen
"''J.,.;,iiA
(a. zf.) : katledilt:irek,
oldiirOlerek.
maktulin
~":M
Ca. s. maktOI'un c.)
katledilmi~, vurulmu~, oldurtilmti~ [kimseler].
maktur
katranlJ.
688
("ku" uzun okunur. a. i.) :
kategorik,fr. catc§gorique.
ma'kuliyyet
..::..~ ykA
("ku" uzun okunur.
ma'kum
i~
)"k.to (a. s.) : katran siirUlmu~,
anlaYI~lJlrk.
("ku" uzun okunur. a.
s.) : kapalJ. (bkz :mesdOd).
ma'kus, ma'kuse
maktul, maktule
("ku" uzun okunur. a. i.):
a. i.) : ma'kulluk, akla uygunluk,
tOru olarak, toptan.
maktu' cizye":~
makule
1. taklm, (;e~it, soy. 2. manto * ulam, fro categorie•.
3. s. i1im tasntfi .yapllml~, fels. fro predicament.
<l.-t
".c..
fo
V"".('~
(a. s.
aks'den) : 1. aks olunmu~, tersine (;evrilmi~, ba~':'
a~agl olmu~. Mahrut-j ma'ku! : geo. ba~a~agl ~ev
rilmi~ *koni. 2. ba$ka bir ~eyin zldd,. 3. ters, yolunda gitmiyen; ugursuz. 4. bir yere ~arplp geri
donen. 5. mat.. *evrik, ters. Tili·i ma'kus : ters
giden, .ugursuz talih.
ma'kusen
L~..
(a.
zf~)
ma'kOs~aksine,
ters olarak..
ma'kuseh mutenasib : mat. ters *orantlll,birbirine nispet edilen iki ~eyden biri ~ogaldlk(;a di·
gerinden eksilme, fro inversement proportion'i1el.
mile
ma'kusiyyet
.::...:-, >C.o
(a. L) : ma'kOsluk,
mil·i mugtenemit : vurulan urbandan ele ge~ell
hayvan .ve sairenin sedeli.
aksilik, terslik, [yapma kelimelerdendir].
makye'
(a. i.)
: konacak, dura-
cak yer. (bkz : mevzi').
makzi,
(a. s.)
kaza olunmu~,
odenmi~.
mil-i mukabele : tar. timarlardan
gelirler.
mal·i mukayyed : mukataaiarla
defterlerde yazdi gelirl~ri..
hastl' alan
malikanelerin
mil·i miri : miri'ye, hUkOmete ait alan mal.
makzlyy-On.aleyh. (bkz : mahkOm-Un-aleyh).
makzuf
paralar.
-..J J.l.i:.o
(a. s.) : hazfolunmu~, attl-
ml$.Seng·i makzuf : attlml~ ta~.
mil-j nahk : canll
dart ayakll hayvanlar.
mal, at, deve, 'katlr
mal-i samit : canslz mal.
mil·i uhrevi : ahiret i«;in kazantlan sevap;
.mal
,...Ilo ~
(f. s.) : "sUren, sUrUlen; tao
ktlan, sartlan" manalariyle terkipler yapar.Ru.mil:
yuz sOren. Piy-mil
Ozerine ayak sUrUlen, ayak
altmda ~ignenen.
mil
JL.
mal killemi : maliye dairesi.
mil mOdOrO : kaza maliye me'muru.
mal sandlgl : clevlet geliri saildlgl, vezne.
kimsenin tasarrufu altmda bulunan degerli vege.
rekli~ey. 2. varllk, servet. 3. para, nakit, geHr.
4. tUccar e~yasl. Beyt.Ol.mil : .[Tanzimat'tanonce]
i)t('')flo
ma-Ia-kelam
(a. i. c. : emval) : 1. bir
(a. b.
JL. ')flo
devlet hazinest; [Tanrlmat'tan sonra] ~eriat mahkemelerinde miras«;tlarl bulunmlyan olmU~ kimselere ait mallarln hesabl gorUlen daire. Re's-iiI·mil:
ana para. (bkz : sermaye).
dopdolu. (bkz
mil defterdirl : [Tanzimat:tan
maliyesi i~leriyle ugra~an kimse.
bucakslz. (bkz : bi-nihaye, bi-payan).
mal·i cizye : araziden alman
once]
devlet
mil·i gayr·i mOtekavvim : huk. [eskiden] intifal mUbah olmlyan veya mUbah olup ta ihraz
edilmemi~ olan mal. Mesela : [~arap mal ise de
MUslUmanlara gore onunla intifa mObah olmadlgmdan mUtekavvim degildir. Lakin dinlerince istimali mUbah olanlara nazaran mUtekavvimdir].
~ok
zengin.
mil·j menkul : nakledilebilen, ta$lnabilen mal
[bina ve araziden maada].
mil·i mOtekavvim : huk. [eskiden] iki manada
. kullantllr : biri intifal mUbah alan ~eydir, digeri
rnal-i muhrez demektir. Mesela : [denizde iken
ballk gayri mUtekavvim
olup, tutmak ile ihraz
olundukta mal-i mUtekavvim olur. Keza, ~Ira ile
intifa mUbah aldugundan mUI-i mUtekavvimdir].
. mal-i ke~ufiyye : Mlslr'da manslp almak i~in
kiisifler tarafmdan valilere verilip Mlslr hazinesi
arasmda, cep har«;IIgl oJarak, padi~aha gonderilen
F.. 44
ma'iit
~ ll': ')flo (a.' s.)
":'){•.o
sek, derin fikir. 2.
ja; ).
~okdo;u,
: sansuz,
(a. i. c. : maall)
~eref,
u~suz
1..yUk.
ululuk.
~~ ')flo
ma.li·ya'ni
niyyat)
(a. zf.)
kesir, firavan, pUr).
ma.•li·nihaye
hara~.
mil·i gaybi : sahibi ~Ikmlyan, bulunmu$ mal.
mal·1 Karun : mec:.
mal-i-mil
):
"ma~la-kelame
gotOrmez, diyecek yok. [ash
dir ].
(a. s. c. : mala-ya'.
: manaSIZ, faydaslz, ba~ [$ey]. (bkz :
ma-Ia·ya'niyyat
ma-Ia-ya'ni'nin c.)
ler ].
mi-li.yutik
.:; L:..~ ')flo
(a. s,
manaslz, faydaslz, bo~ [sey.
Jlh~ ')flo
(a. s.). : takat. ge-
tirilmez, dayandmaz. Teklif·i \ ma.li.yutik : clayandmaz bir teklif.
(a. f. b. s.)
mal-dar
mall alan, zengin.
mal-diri
~)-Jlo (a. L)
zenginlik. (bkz:
gina, servet) .
(f. i.)
duvarci malasl.
689
ma'ief
ma'ief
(a. i. c. : maalif) : alef,
cot, saman, hayvan yemi gibi
J.-
ma'iem
~eyler
konulan yer.
(a. i. c. : maalim) : iz,
I
ma-Iem-yekun
( a. zf. )
soz·
sUrme, sUrU~tUrme.
(f. i.)
ugu~turma.
malil;-gah, malil;-geh
;
yUz sUrulecek yer. (bkz
.)~,,:ILI
malil;-ger
(f.b.
secde·gah ).
sUrtUcU, ugu-
;
S. )
cu, masor.
den ibaret.
maJezim,
ma~lezime
<t..jL., i)L.
(a. i.)
malzeme, luzumlu, gerekli ~ey.
mali
ugma.
U. b. i.)
ni~an.
eser,
.....:HAI
mali~
JL.
(f. s.) ; 1.
~ok,
fazla. 2. dolu.
maliye i~le-
(a. i. s.)
d._JL.
maliyye
(a. s. c. : maliyyat)
devlet gelir ve giderleri i~iyle iugra~an daire.
(bkz : memIO', pur).
mali, maliyye
(a. s.) : 1.
mala, paraya mensup, mal ile i1gili. 2. devlet ge·
lir ve gJderlerinin idaresine ait. Fenn-i mali : maliye bilgisi; Sene-i
maliyye
(mall YII) : 1840
(1256) ydlndan sonra, yilba~1 mart hesabiyle resmi i~lerde kullandan tarih. [0 yJldan sonra otuz
altl senede bir yil fark gostererek, batl takvim
sisteminin allnmaslna
kadar devam etmi~tir].
Usul·i maliyye : maliye usOIU He ilgili i~ler.
malide
maliyyat
riyle ilgili, maliye bilgisi.
Q..l:-1L.
( f. s. ) :
sUrulmu~,
ugul-
mu~.
maliyyet
..:..JL.
(0.
maliyyun
..).,,:11..
(a. L) : maliyeci.
malizme
-t.)L.
(a .. L) : tar. [eskiden]
i.) : mal alma degeri.
yirmi sahifeden ibaret alan cuz, bro~ur.
miU-'perest
'::"""'.Jy
JL.
(a. f. b. s.)
mal I,
parayl <;ok seven, mal caniisi.
ma'IOI
J."l-
(a.
S.
illet'den
C.
ma'IO-
lin) : illetli, hastalrkll,' sakat.
malih
malihulya
J-L.
~
(a. s. )
ma'lUlen
tuzlu.
l~ .,,::.c~L. (yun. L) : 1. karas~v-
da. 2. kuruntu. (bkz : hayal·; ham, vesvese). 3.
melankolya, fr. melancolie.
Malik
(a. h. i.) : Yedi Cehenne-
min hakimi ve kaplcisl alan melek, zebanileri idare eden melek. ( bkz
R.dvan ).
(a. zf.)
ma'iulin
(a.
CIlL.
(a. i. mulk'den. c. : 0101-
lek ):1. sahip, bir !leye sanip, bir ~eyi alan. 2.
erkek ad•. [muen. " malike"].
ma'IOliyyet
malikane
4.;ls::JL.
(f. i.) : 1. kanunda gos-
terilen ~artlara gore birine verilen beylik arazi.
2. buyuk ve zengin ko~k. (bkz : kah, kasr, ka-
~ane).
malikiyyet
sahip oll1:1a.
690
ma'IOI'Un c.)
(a .. i.)
ma'iulluk.
sakatlrk, hastallk.
4..0)....
"
i
)".0
(a,
S.
ilm'den. c. : ma'IOmat) : 1. bilinen, belli. 2. gr.
* etken, faili bilinen ve belli alan.
ma'iumat
malik-iil-mulk : Allah.
S.
sakatlar, hastallkldar, illetliler.
ma'IOm, ma'iume
malik
ma'IOI, sakat
olarak.
..:,,1..)-
(0. i. ma'IOm'unc.)
1. ma'lum alan, bilinen !leyler. 2. bili!l. 3. fels.
*bili, bilgi. Eyyam-. ma'iumat. (bkz : eyyam).
ma'iumat-. ciiz'iyye
az bilgL
ma'iumat-. kulliyye
esasll bilgi.
ma'iumat-. zaruriyye : IUzumlu, gerekli bilg;,
..::..._CJl.
(a. L)
n1alik alma,
ma'lumat-fiirUl;
.J-J) ..:,,1..)-..0
(a. f.
b. s.) : ma'IOmat, bilgi satan, bilgi~lik tasllyan.
mani-i irs
ma'iumiyye
(a. i.)
ma'iumluk,
belli olma, bilinme.
c!l.l.
ma-melek
(a. i.)
nesi varsa, van
ma-meza
0)
_~,;.L.
(f. s.) : kalml~ olan, git-
olan. Amel-mande : iliten kalml!}, ilie yara-
mat.
L:"41
(a. zf.) : i!< varlik bakr-
mlndan, duyguea, gonUlce, yOrek!<e, ruh~a. (bkz:
batmen).
manend
-c.:L.
(f. i.)
benzer, e~. ~i-ma-
nend : e~siz, emsalsiz. (bkz : bi-nazir, kOfv, mes", nazir, ~ebih).
YOQu, olanl biteni; olanea !?ey.
(a. i.) : ge!<en !?ey, ge!<-
mi!? !?ey, ge!<mi!?
'f)e!<ti, olan oldu.
mi~
ma'nen
~.,1...
ma'iumiyyet
mande
(a. i.) : tar. her VII
4.:.•)....
Mekke ve Medine halkma dagltllmak Ozere gonderilen sOrre arasmda ge~en bir tabir olup "bilinen"
.anlamlna gelir.
zaman. Meza ma-meza : ge!<en
manend-ibedihi-iuli : ilk bakllita apa!<lk gorOnUp bilinen liey gibi.
manend-i serv : servinin benzeri, servi gibi.
ma'mul
(a .. s. amel'den)
tOlal
, manend-abad
'" ~I
..\.::L.
(f. b. i.)
Ie k,yamet arasrnda g~en zaman.
..::., ';1
ma'mulit
(a. s.
J ..". . . . .
ma'mOI'On c.) :
imal edilmi!?, yaptlml!? !?evler, makinede, elde va:pllmlli, i~lenmili e~ya.
ma'mulat-, dahiliyye : memlekette, yerJi yapltan ~eyler, fro produits indigenes.
ma'mulUn bih
~.
J-'........
(a. b. s.) : ken-
disiyle amel olunan, yOrurlGkte olan [kanun, ni~am; gramer kaidesi].
ma'mur
;>......
(a. S. umran'dan)
: ba-
ymdlr, ~enlikli. (bkz : abadan). Beyt-j ma'mur :
Kabe.
ma'mure
(a. i.) : ma'mOr olan
yer, insan bulunan, baymdJr veri liehir, kasaba.
ma'mure-i derun : gonOI ma'mOresii gonOl !}ehri.
ma'mure-i diinya : dOnva ma'mOresi.
ma'mure-i muhabbet : sevgi Olkesi.
ma'muriyyet
":"'L)-,...- (a. i.) : ma'murluk,
baymdlrllk. (bkz : abadant, umran).
ma'na
I,:!a.
J"o4
(a. i.
C. :
maant) : 1. ma-
2. i!<, i!<yOz. 3. rOya, dOli. 4. akla yakm sebep.
Alem-i ma'na : rOya. Bi-ma'na : manaSIZ, munasebetsiz. ism-i ma'na :' gr. mueerret, *soyutisim.
ma nahnu fih
~ 0 i L.
(a. eO.) : bahsini
ettigimiz, Ozerinde konu~tugumuz [~ey].
manende
(f. 5.) : benziyen.
c-I;.,'L.-
ma'nevi, ma'neviyye
"'.y..... ,
.i.S.5:"..
(a.
ahy'den) :' 1. madde dllil olan, manaya ilit. 2.
rOha ve. i~e Sit olan. Ecr.j ma'nevi': maddl pimlyan kar~lIlk, savap. Kuvve.( ma"n~'1jY\ja : 1~,
yUrek kuweti. Veled-i ma'nevi : evlatilk, ogulluk.
maneviyye
~j'L.
(a. i.): iVilik ve ko-
WlOk ilahma inanmaktan ibaret bat,1 bir mezhep
olup ZerdO~tler'den alrnmi~tlr, manikeizm, fro manicheisme.
. ma'neviyyat
..::.,~."..:...o (a. i. ma'nevi'nin c.) :
maddi olmlvan, manevi olan hususlari yOrek gOcu.
ma'neviyyun
0 J: ':.04
inanm1li, belbaglamlli
rabbaniyyOn ).
Mani
J'L.
(a. I. c.) : Allah'a
olanlar. (bkz : ilahiyyOn,
(f. h. i.) :
me~hur <;inJi nak-
kalim adldlr. Behram $apOr zamanmda Iran'a gelip
;zerdU~t ve isa dinleri halitasl olanbatll mezhebini nelire balilamlli oldlJgundan tdam olunmulitur.
"Erteng", "Erjeng" adll eserleri me~hurdur.
mani'
(a. s. men'den c. : menea) :
1. men'eden, geri blrakan,
2. i. engel, Bzur.
allkoyan, engel olan.
mani-i irs : huk. [eskiden] irse mani' olan hal·
dir ki, dort k,slmdlr : nk, katil, ihtilaf·1 din, ih:.
tilM-1 dar.
691
mani-j fer'i
mani-i ,er'i
,er'an kabOJe engel olan hal.
mansOriyyet
(f. i.). (bkz : ma'na).
ma'ni
(a. i. men'den c.: mevani'):
1. men'eden $ey, engel, ozOr. 2. zorluk.
(a. f.s.) : manalr,
ma'nidar'
ma'nidar-ane
",'\.; \ ~:=-
...
(a. f. zf.) : ma-
riall $ekilde.
mannasa'
(a. i.) : cihaz odasl, ge-
4....a.:...
lin odasl. [kelimenin ash "mmnasa" dlr].
(a. i. nasb'dan. c.
manslb
mena·
.;I ~7...a.:.o
mans.b-dar
(a. f. b. 5.)
manslbda
~~,o
(a. s. nasb'dan) : 1. nas-
bolurimu$, konmu$, dikilmi$. 2. me'mOriyete konulmu$, me'mOriyette bulunan, 3. i. gr. arap~aya
mahsus olmak Uzere sonundaki harfi UstUn e okunan .kelime : SOleyman (e), hamzet (e) .. gibi.
(bkz : meftOh ).
mansube
<\.•.r:=':"o
(a. i.) : 1.
satran~
mansube-biz
(a.
y.a:o
.< a.
i. mansOb'un
c.) :
mansub bulunanlar, me'mOriyette, hizmette olan.
lar.
n1ansur, mansure
(a. s. nusret'den) : 1. nasrolunmu$, Allah'rn yar·
dlmiyle galib, UstUn
gelmi$. Asakir-j mansure-j
lagvmdan'
Muhammediyye : Yeni~eri te$kilatrnm
sonra kurulan ordu, [bu uzun adrn klsaltllml$l:
"mansOre" dir]. 2. mUz. TUrk mUziginde diyapa.
zon "Ia". SIr-II dtigah olarak alan ahenk ki,. eski.
den bu ahenk i1e okunurdu. 3. ayni esasa dayanan
ney ~e$idi.
mansure hazinesi : II. Sultan Mahmut'un Yeni~eriocagml kaldlrdlgl hicri 1241 (1'826) Yllmda
"asakir.i mansOre-i Muhamrnediyye" adiyle kuru.
. Ian askeri te$kilatrn masrafrna kar$lhk olarak ayrllan devlet' gelirleri.
692
J-k.:.o
Ca. s.
(a. i. nutk'dar:J) : 1. soz.
mantlk-Ut-tayr (ku$ dili) : $eyh Ferid·ud-din-i
Attar'm ahl€lki fikirlerle suslu me$hur manzum
eseri.
Ca. zf.)
mantlk~a,
man·
tlga gore.
~LAb~
(a. i.)
,mantlkla
i1gili meseleler.
mantlklyyun
j ~~
. (a. i. c.)
man-
tlk alimleri; mantlkla ugra$anlar.
J-k.:...
mantlki
(a. 5.) : mantlga ve man-
tlk kaidelerine uygun, mantlkh.
mantuk, mantOka
.tj
Jk.:..
fo
J~
(a.
S.
nutk'dan) : 1. soylenilmi$, denilmi$. 2. soz, kelam, nutuk, mana, mefhum.
manzam
~~
if"..a:.,o
fo
f. b. 5.)
h'llekar, dubaraci.
mansObin
~ .r:=:'A
oyu-
nunda "nerd" in ayrlldlgl oyunlarrn yedincisi. 2.
ted6ir, oyun, a~maz.
Allah'm
2. haklkat ararken yaprlan zihni muamelelerden
hangilerinin dogru ve hangilerinin yanll$ yola ~Ik.
trgrnl gasteren ilim. 3. IUzum, maksat veya hOkUm .
i1e i$, vaslta 'veya delil arasmda tutarhk.
.
mantlklyyat
bulunan~
mansub
mansOs, mansusa
mantlkan
sib) : devlet hizmeti, me'mOriyet.
(a. i.)
nass'dan) : Kur,'an'da' a~lkca anlatllml$, hakkrnda ayet bulunan. Ahkam-. mansusa : a~lklanm,t!7
hUkUmler.
mantlk
bir $eye delalet eden, bir $ey demek istiyen.
..::..t)~
yardlmiyle muvaffak olma, ba$arma.
menazlm)
Ca. i. c.
dizi, slra.
)2;..
manzar
(a. i. nazar'dan) : 1.
nazar edilen, bakllan, gorunen ver. 2. gorunu$. 3.
~ehre, yuz. Ho,-manzar : gorUnu$u guzel, guzel
yuzlO. Kerih-UI·manzar : gorunu$O ~irkin, ~irkin
yuzlu.
manzar-.
~e,m
manzara
anat. gozbebe9i.
c~
Ca. i. nazar'dan. c. : ma·
nazlr) : 1. bakllrp seyredilen yer. 2. gorunO$. 3.
pencere.
(a. '5.) : /gosteri$li.
manzarani
gUzel [adam]. (bkz : manzari).
manzari
tS ji;...
(a. s.)
[adam]' (bkz : manzarani).
gosteri$li, guzel
~
manzud
edilmi~.
.,.;a.:...
2. i. slk
(a. s.)
1. OstUste istif
bitmi~ aga~.
(a. s. nazm'dan) : 1.
manzum
marU-1 mvzmin : hek. mUzmin, sUregen, sOrOncemede blrakan hastallk.
maraz-I sari : hek. sirayet edici,
hastallk, fro maladie contagieuse.
nazmolunmu~, tanzim edilmi~, dizilmi~, dUzenlenmi~, slralanml~. Durr-j manzum : dizi incisi. 2. ed.
..::,,~.,k.
(a. i. c. : manzO-
talrga ait, hastallkla ilgili; hasta·llklr.
mat) : 1. Slra, dizi, taklm; sistem. 2. vezinli~ kafiyeli saz, ~iir.
manzOme-i ~em$ivYe : astr. GUne~ He ona tab.
olan seyyareler. (GUne~ sistemi).
J'12..:...
manzur-I alileri olmak : dikkat nazarlnl !Oekmek.
hasta-
maran) : yllan.
maaric)
!Olka-
(a. i.): yUzOn, daim8
mar-efsi
WI)~ (f. b. s.) :- yllan. efsuncu-
su, yllan tutan; Yllan
sokmu~
~..l"'.
kimseyi tedavi eden.
( a. i. c.
maarik).· (bkz :
ma'reke).
ma'reke
(f. i. c.
has-
garUn,en veri.
ma'rek
(a. s.) : 1. noksan, ku-
(a. i. c.
ma'ref
a~lk
sOru olan, aYlplanacak kaclln. 2. i. Met, bela.
mar
(a. i. c.)
ma'ree e::....,.".....
cak yer, merdiven.
(a. s. nazar'dan) : 1-
nazar olunan, bakllan, bakllml~, garUnen, garOI2. gazde olan, begenilen.
,:) ).,,12.:....
(a. s. maraz'dan)
maraziyyat
mu~.
manzure
~;"v""'
Ilklar i1mi, fro pathologie.
manzOme-i Sureyya : astr. (bkz : SUreyya).
manzur
(a. I.
(a. i. manzOme'nin
marazi
<\_A~
u4../'A' u4../'A -
ma'raz, ma'rlz
c.) : manzOmeler.
manzume
bula--
: 1. bir ~eyin gC:>rUndugO,
arz'dan c. : maarlz)
~Iktlgl yer. 2 •. bir ~eyin arzolundu~u, bildirildi91
yer. 3. sergi, fro exposition.' (bkz : me~her).
vezinli, kafiyeli saz.
manzumat
ge~ici,
~ICI
va~
~../'A
( a. i. c.
maarik)
sa-
meydanl.
(bkz : hayye).
mar-i sermadide
yllan.
kl~rn
sogugundan
uyumu~
ve
mar-i ham-be-ham
yllan.
ma'ra
L>.,."....
klvrlm .k,vrlm~ ~areklenmi~
$ah-I
maran
maraz
j IJ~
(f. b. s.)
Yllan tutan,
maran, marana
4J'J~'..»)~
(a. s~) : 1.
~eki~le
(a. i.)
yucOdun
~ok
zaman
<;Iplak olan veri.
maran
mar-gir
yllan tutucu.
uyu~mu~
(f. i. mar'ln c.) : yJlanlar.
: YJlanlario
padi~ahl;
ejderha.
(a. i. c. : emraz) : hastalrk.
maraz-i mevt : hek. alum hastahgl, olOm korkusu hastilhgl. [erkegi evin dl~lnda ve kadlnl evin
i~inde i~ garmekten meneden ve ba~ladlgl tarihten
itiharen en az bir yll i!Oinde alOmle neticelenen
nastahk].
maraz-I mustevli : hek. istila eden hastalrk, salgin hast~lrk, fro maladie epichSmique.
davulerek a~lImlya mUstait olan. 2. i. tUrlU
tUrlO renklerde olan bir toprak. 3. i. jeo!. kire~ta~I, fro marne.
- marlz
u4)~
(a. s.)
hasta, sayrJ. (bkz:
mariz).
(f. s.)
marie
1. dumanslz ate~,
alev. 2. dumanslz barut.
marid
~)~
ma'rife
U../'A
,( a. s.) : inat~l.
(a. i. C.-: ma8rif) : gr.
mana ve mefhOmu belirtilmi~ olan .saz, 'arap~a
harf-i ta'rifi (el-) anlatan kelime. [bah~enin kaPISI gibi. "Bah!Oe kaplsl' olursa nekre dir].
693-
ma'rifet
ma'rifet
(a. i. c. : mtlarif) : 1.
.;..t./'o
herkesin yapamadl~1 ustahkj her ~eyde gorOlmiyen husOsiyet,ustahkla yapllml~ olan ~ey.' (b~ :
hUner, san'at). 2. bilme, bili~. 3. ho~a gitmiyen
hareket. 4 •. vaslta, arac" ikinci el.
ma'rifet-nazariyyesi : fels. bilgi nazariyesi, *kuramI, fro epistemologie~
ma'rifet-nSme "AL~./'A (a. f. b. i.) : ibrahim
Hakkl beyin diva'n kUllOrUne ait hazlrladtgt
eseri.
ma'rifet-perver
me~hur
marifetli, hOnerli.
I
",,')J ~ ..)&-0
marifetli, hOnerli olana
yakl~acak
ma'rifet~perveri ~ )J.1..
(a. f. zf.)
sOrette.
(a.f. b. i.)
d..)tV>
l:.-.)L..
<t:.) L..
(a. h. i.) : $em'On adtnda
birinin 'klzt olup hicretin 7. yJltnda k,z karde~i
$lrin iie birlikte, Mukavkls taraftndan Hz Muham.
med'e hediye edilen k,pti bir cariye.
mariz ~tv"
(a. s. maraz'dan. c.
merza):
marazll, hasta, hastaltklt, sayrr.
mariz-ane <IJ'L..::~v"
(a. f. zf.)
marizcesinej
, marf
(a. s. mUrOr'dan)
mOrOr
ge~en.
marr-iil-beyan
beyam (yukarJda)
marr-iiz-zikr : zikri (yukarJda )
marre
c>;L..
ge~mi~
ge~mi~
olan.
alan.
(a. i.) : f.k. herkesin gittiQi
yoldan gidenler.
marrin
J:)L..
Marrin ve abirin
694
..:"l; J,../'o
(a. i. c.) : 1. bilinen'
ma'rOfiyyet
~J-,"-O
ma'rOr
kameriye
J- J./"o
(a. L)
ma'rufluk,
UniOlOk.
(a. s.)
uyuz.
(a. i.)
OslO ~ardak ve
~eklinde yaptlml~
bina.
(a. h. i.) : arkada~1 "HarOt"
ile me~hur olan bir melek olup bOyO ile ugra~
tlklarJndan dolaYI k,yamete kadar kalmak Ozere
Babil'de bir kuyu i~erisinde
hapsedilmi~lerdir.
(bkz : HarOt).
'
ma~rGzl rna'ruze:
4.~ jf'o
(,
J:' >..1"'.4
(a. L c. : ma'rOzat)
1. arzolunmu$, arzolunan_
2. bir ~eyin kar~lsrnda, te'sir alttnda bulunan. 3.
serilmi~, yaydml$. 4. verilmi$, suriulmu~. 5. soylenilmi$, anlatrlml$, denilmi$. EI-ma'ruz : akrandan akrana yayllabilecek alan $ey.. Evrak-. ma'rOza : sunulan kagltlar. Hedaya-yi ma'rOza: sunulan armaganlar.
ma'rOz-. bendeganemdir: bUyOk
bir makama
yazdan dilek~eledn ba$tna konurdu; ben kulunuzun dilegidir.
hastaltkll.
eden,
ma'rOfat
~~yler. 2. ~eriat~e (kanunca) yaptlmasl istenilen
MarOt ..:" J)L..
(f. b. i.) : hastahane.
["bimar-istan" dan bozmadlr].
Mariye
ma'rOf-i cihan : cihantn bildigi, dOnyaca tamnan.
ma'rO!;
marifetperverlik, marifetlilik, hUnerlilik.
j
(a. s. irfan'dan.) : 1. her-
me~hurluk, tanrnrtll~hk,
I
ma'rifet-perverane
mar-istan
JJ~
bilinen, tantnmr~, belli. 2. me~hur, UnIU.,
Kavl-j ma'rOf : me~hur, OnlO soz. 3. ~eriattn emrettigi, uygun gordOgU. Emri bi-l-ma'rOf nehyf
an~i1-miinker: ~eriattn emirlerini ve yasaklartnl
harka bildirme.
~eyler.
(a. f. b. s.)
)JJ., d..)..A
ma'ruf
kes~e
(a. s. c.) :
gelip
ge~enler,
ge~enrer.
gelen giden.
ma'rOz-. bendeleridir : ulemantn dl$tnda bulunanlar tarafmdan $eyhislamlrkta bulunmu~ olanlara hitaben yazdan kagltlarda resmi elkap olarak
kulJamlan bir tabir. [ulema taraftndan bunun yerine "ma'rOz·1 daileridir" denilirdi].
ma'rOz-, bende-i dirineleridir : ulemal1tn dl$tnda bulunanlar taraftndan $eyhislama hitaben yaztlan kagltlarda resmi elkap olarak kulJanJlan bir
tabir.
ma'ruz-. ~aker-i kemlneleridir : hie; bir deged
olmlyan ben kurunuzun dilegidir.
ma'ruz~. dsi-i dirineleridir : ulema taraftndan
$eyhislama hitaben yazdan kagltlarda resmi elkap
olarak kullanallr bir tabir olup "ben eski [sadlk,
yakln] duacmlzin dilegidir" anlammdadlr.
ma'ruz-. dai-i kemineleridir : ulema tarafmdan
sadrazama hitaben yazdan kagltlarda resmi elkap
olarak kullandan bir tabir olup "degersiz duaclOIZIO dilegidir" anlammdadlr.
ma'ruz-. daiyanemdir : ben duaclnlzm dilegimdir.
.:"l.:'~J..J'"
ma'ruzat
1.
kO~Okten'
Cevdet
(a. i. ma'rOz'un c.) :
biiyiige bildirilen, sunulan ~eyler. 2.
eseri.
Pa~a'nan me~hur
..s~~
marzi
(a. L nza'dan) : nza goste-
rilmi~, begenilmi~; ho~nutluk. (bkz :' pesendi'de,
flza-dade). Gayr-i marziyye, Na-marzi : ho~a gitmemi~, begenilmemi~.
ma's
(a. i.) : hek. ada lenin tutul-
'~4
maSI, bOzU/m.esi, fro crampe.
07-"L.
Hikaye-i ma-sabak :
(bkz : ser-gUze~t).
mas'ad
~... ..a.4
veri, yukan
~Ikacak
ma-sadak
giren
sancl,
ge~mi~ ~ey,
(a. 5.)
ge~mi~.
ge~mi~i
hikaye etmek.
masaid)
suud
yer.
Ca. b. i.) : tasdik edi-
len, olunan husus, uygun, tlpkl. [asll : "ma-sadaka aleyh : sadlk olan ~ey iizerine" demektir].
masad.r
).) La...
(a. i. masdar'ln c.) : gr.
masdarlar, isim-fiiller.
masaff
masaff)
(a. i. c.
sava~.
...JL..a
<I'
......Ail..a....
ask.
JLa.o
(a. L masi'f'in c.. )
sayfi- .
yer.
~a.
i.
maaslr): iiziim,
C.
(a. i. mlsra'in c.)
masari'
:
1. mlsra'lar. 2. (a. i. masra'm c.) : gUre$. mey.
danian.
masarif
...J)..a o
(a. i. masraf'ln c.)
harM
canan paralar, harcamalar, giderler.
masarif-i umumiyye : umOmi' masraflar,
ler.
c. )
(a. L masrOf'un
masirif
masadfat
.::.. t;)
l...a.o
(a. i. masarif'in c.)
harcanan paralar, giderler.
masadn
masat.b
c.J.)L...a
(a. i. c.)
o
_k L..:t...
(a. i. mastaba va mlstamey~
ba'nln c.) : 1. peykeler, sedirler, sekiler. 2.
hane peykeleri.
masbah
L ~ ~.o
(a. i. c.
masabih): do-
gacak yer; dogacak zaman.
masbO'
masbOg
(a. 5.)
(a. i.)
e~ya
t.J~"':':'.4
kendini begenmi$,
(a. s. c·. : masabig)
boyall. (bkz
mOlevven).
;) .J~..a.o
huk. kendisine yemin
sebebolan yemin.
masda'
(a. i.) : darlJk.
t. ...i....aA
(a. i. c. : masabir) :
dU~en
(a. i.)
kimsenin hapsine
ta~llk'
yerlerden
gec;en dUz yol.
(a. i.) : SIZlntl.
jL...a...
QJ":b..
susam ve saireYi sikacak yer.
masbOret
pUrha~).
masale
masan
ma'sara
(a. L). (bkz : ma'sara) •.
harb,
yeler, yazllklar, yazln oturacak yerler.
masak
J....a.....
boyanml~,
(a. i. masaff'1n c.)
(bkz : ceng, cidal,
masaif
ma'sar
kibirli.
saf, taburun toplandlQI yer.
masiff
su
(bkz : em'a).
(a. i. c.
J~,.;t t.
(a. i. masna'm c.)
sarna~lar.
sarfolunanlar, harcananlar.
ma's-. adali : adaleye (* kasa)
kramp.
ma-sabak
c!l..:::o
masani'
rnahzenleri,
saklanacak
masdar
).J.....::..
(a. i. sudur'dan.
C. :
ma·
sadlr) : 1. bir ~eyin sudOr ettigi,
~Iktlgl yer,
kaynak, temel. 2. gr. fiillerin ~ahls ve zaman gos·
termiyen,
fakat mUspet
(*olumlu)
ve menit·
695
masdar·. bini'·i· merre
(* olumsuz) halleri bulunabilen ismi ~ekli, isim.
. fiil : " gelmek,gelmemek, gelmeklik, gelme, geli~.:'
gibi.
o..)~,
mashara
1. maskara,
(a. s.)
soytar,.
masdar·. bini'·i· 'merre : a. gr. arap~a mastarlarrn sulasilerinde birinci harfi fetha (Ostun) okunan ve sonuna iki OsWnlO yuvarlak t (0) getirilen, ~ekli : ketbeten.. gibi.
mashara-j ilem : 81emin maskarasl, rezil, kepaze. 2. gUlOn~, komik. 3. eglenme, zevklenme.
masdar·. bina'·i nevi' : a. gr. : arap~a mastar.
larda birinci harfi kesreli okunan, sonuna iki OstOhlU yuvarlak t (0) getirilen ~ekli: kitbeten..
gibi.
'
raber alrnml~, birlikte gotUrUlmO~, kucaklanm,~.
ma~hUben ~.,,::o.:...aA
41.).1. ~. • •
~)-\..-.::.o
masdariyye
masif
.:..~)-\,a..
masdariyvet
(a. i.) : mastann
anlattlgl olu~ manasl. Edit-. masdariyyet
slfatlarrn sonuna· gelen : yyet 'edatl : insani
sani
yyet.. gibi.
+
masdu'
tulmu~
(a. s.)·
CJ-\.,:2..
=
masdOka
(a. s.). (bkz : mlsdak).
<1,9 J-\~
(a.
S. C.
:
masdOkat)
masdum
~arpJlml~.
masdur
f J...I...a.o
(a. s.)
(a. s.) : 1. yapl$kan. 2. tu-
d....,L.
masir
~~..
(a. i. sayrOret'den
C.
:
ma-
L>.,J-'I...
(a. L) : 1. bir $eyden ba$-
ka plan ~eylerin hepsi;
Allahtan maada buWn
varlrklar. 2. dOnya ile i1gili olan ~eyler. Terk-i
ma-siva : dUnyadan ge~mek, Allah'dan ba$ka her~eyle ilgisini kesmek.
ma'siyet
~...::lA,.
(a. i. sUI. asa.
ma-
C.
asi) : a'silik, .itaatsizlik; isyan, gUnah.
I
J'..J........a.o
mi-seb~kJ:--:"'L.(a. s.)
....;..LA.
ma'sere, ma'seret
dan. c. : mesaklt) :
sebkat eden,
(a. s.) : ge~mi$, evvelki.
u~,
.u."A...a.e
dU~ecek
yer,
dU~U1en
yer.
maskat-j re's : insanln dogdugu yer.
O;'-AA
maskat-ijt-tair :
maskul
saykal
(a. i.) :
gUclUk, zorluk:
masfuf, masfufe
mask-at, masklt ki-elo .kl-A (a. i. sUkut'·
(a. s.) : 1. yollanml$,
ge~en, ge~mi~.
, Jyi..a A (a. s.)
saflanml$, saf. baglaml~, slra ile dizilmi$.
696
masaif) :
sayir) : 1. suyun aktlgl yer.2. karargah. 3. s. sUrUp giden.
kendisine vurul-
gonderilmi$ olan. 2. gogsUnde agrlSl olan.
ma-selef
C. :
misik·ijl·inan
astr. semanrn kuzey yar,m kOresinde bulunan ~ok parlak yJldlzlardan mUte~ek
kif bir bur~, [Auriga].
ma-siva
dogru soz, ger~ek [Iaklrdl].
mU$,
masik
olan.
masduk JJ..\.,a.o
(a. L sayf'dan
tan, zapteden.
gr.
in-
ba~ agrlSrna tu-
..:..i~..aA
sayfiye, yazllk, yazrn oturulacak yer.
(a. i.) : Tanzimat'tan
once $arap ve saire gibi usare maddelerinden al,nan vergi.
(f. s.) : korkusuz, peryaslz.
misi
L> )-\~
(a. s.) : masdarla ilgili, masdara ait, masdarllk.
(a. zf.) : birlikte oldu9U
halde, beraberce. (bkz : maan).
masdar·. mimi : a. gr. ba$lnda m harfi bulunan mastar. [mese/a : ketb = yazmak, mikteb
yazmak mimi mastar $ekli].
masdari, masdariyve
~.J'=..a.o (a. s. c. : mesahib) : be-'-
mashub
J"l..a.o
vurulmu~,
masl
ku~un
J..a.o
kanadl.
("ku" uzun okunur. a. i.)
cilalanm'$. (bkz : mOcella).
(a. i.) : kanrn ve yogurdun
ic;;inde bulunan tabU suo Ag,iye·i mas!iyve : vUcOdun, dimag, ciger, kalbve baglrsaklar gibi mOhim organlarlnl orten ince, $effaf (saydam) zar-
Jar.
ma'sOm·linG
masl'l leben
yogurdun ye~i1imtlrak suyu.
masl·iid-dem
hek. seromi kanln' sulu klsml.
maslahat-guzar
IL"""l..a'"
)
(a. f. b. s.) :
IJ' l~
maslahat-,inas
"::":ot.l..aA
masrOan .
J~.•
'
masH, masliyye
(a. s.)
";,,,)-l..a'"
l,j.a
( a. zf.) : salbedilerek,
,
sarnl~,
masat,b)
kesi.
masra'
(a. s. sun'dan c. : mas·
~ Ie .f-"':::'"
yapilml~
(f. i.) : yogurt.
mastOb
.. 4.~b...aA. (a. i. c. :
5.-h.a.·
";"',,~.
(a. i.)
saklz.
(a. s.)
damarlardan
[kan].
(a.
~eyler.
s.
masnO'nun c.)
2. uydurma, duzme
(a. s.)
~,,_..aA
isabet etmi~ [mu-
slbet, felaket, keder].
masOgt~..
(a. s.) : 1. kalJba dokGl-
mti~. 2. duz. 3. ornege uygun.
ma'sum
(" J-~.
( a. s. ismet'den )
: 1.
su~suz,
C.)"'aA
raa edilecek yer,
masraf
(a. s.) I: mas-
1. peyke, sedir, seki. 2. meyhane pey-
mastaki
(a. i. c. :
nOat) : 1. san'atle yapilml$. 2. sahte, duzme, uydurma, yapma.
1. san'atle
$eyler.
.;.......L.
mist
masObe
masnOit
~ek-
su mahzeni.
C,,:.....:::..
masnO'
JJ..-<2.•
sedici, emici. Hayvanat-I massa : pire ve benzeri
gibi hortumiyle emen hayvanlar.
ml~
omasani') :
.4,,aL. '(",f'L.
mass, massa
"::"~.}..aA (a. i.) : maslubluk.
masna', masnaa <t..:..aA
..::...:! J.r4. "
harcedilmi~lik.
mastaba, mlstaba 4.~k..a,4
oldugu halde, asilma sOretiyle, asilarak.
s. sarf-
(a. i.) : emme, emerek
if'"
mass
(a. s. sulb'dan) : salbolun·
A
...J J.)"'4. (a.
me, sogurma.
asilml$, asilarak oldurulmu$.
maslObiyyet
(a. zf.) : sar'all olarak.
4 •
masrO~i, masrOfiyyet
(a. i.) : 1. daima akan su
hek. masl'a ait, seromla i1gili.
maslOben
'L. J .r
(a. i.) : masrufluk,
borusu. 2. s0 yolu uzerinde bulunan su haznesi.
3. buyuk y€Hak.
asilml~
sar'all, sar'a
dan) : 1. sarf olunmu~, harcedilmi~. Nakd.i masruf : harcanan para. Mebalig.i masrOfe, Mesii-i
masrife : sarfolunan,l harcanan paralar, mesaller.
2. ~evrilmi$, dondurulmu~.
(a. f. b. s.)
i$ bilen, i$den anhyan.
mu~,
(a.s. )
masrOf, masrOfe.u J],,4.• ,
1. i~ bitiren, i$ bilir. 2. i. el~i namlna i$leri takiple vazifeli kimse.
maslOb
-CJ.ra··
masrO'
hastallglna tutulmu~.
goren, i$ gormesini bilen.
maslik
sarf, har-
(a. f. b. s.)
maslahat·bin
i~
2.
(a. i. sarfdan)
cama mahalli.
..::..-l..aA (a. i. sulh'dan c. : mesa·
maslahat
lih) : 1. i~, emir, husus, madde, keyfiyet.
ehemmiyetli i~. 3. ban$, dirlik duzenlik.
...Jj..,4.0
mas.rif
!=Iure~
...Jj-:LA
(a. i. c.
masari')
musa-
meydaOl.
(a. i. sarfdan c.
masa-
rif) : har.canan para; "'gider.
masraf nazlrl : askerlik
reisi.
dairesinde
muhasebe
kabahatsiz. 2..i. ku~uk ~ocuk. (bkz :
~ab1). [muen : ma'some]. imam-I ma'sOm : 1)
Imamiye Mezhebinde gunahslz saYllan ehl·i beyt
mensObui 2) imam-I Rabbanl'nin oglu.
ma'sOm-iid·dem : huk. [eskiden] klsaSI mOstelzim bir cinayette
bulunmaml~ olanherhangi
.bir MUslim veya Zimni.
ma'sOm·ine
4;L.~. (a. f. zf.) : rna'sum-
caSlna, ma'sum olana
yakl~acak
sOrette.
'97
ma'sumiyyet
ma'sumiyyet
su~suzluk,
~ ... ~..
(a, i.) : ma'sumluk,
kabahatsizlik. (bkz : ismet).
~
mas(u
-,..aA
(a. s. savn'dan) : 1. sak·
lanml~. (bkz : mahfOz). 2. slyanet olunmu~, korunmu~,
ma,i.alel.keff : zool. ayaklarmm tabantna basan ve et yiyen slnlftna dahil alan
hayvanlar~
[aYI .. gibi].
,,",-~L.
mi,iye
koyun,
k~s;i
(a. i. c. : meva~i) : deve,.
gibi hayvan.
korunan. 3. sSlim, saglam.
1..;L.
masuniyyet
':'J:!'-,..:iV'
(0. i.) : 1. mah·
fllZluK, eminlik, saglamlak. 2. korunma. 3. * dokunulmazhk.
masuniyyet.i fahsiyye : huk. ki~i dokunulmazIlgl, fr.inviolabilite personnelle.
masuniyyet.i tefriiyye : meb'usluk dokunulmaz-'
Iagl.
ma'sur
).J-""
(a. s. c.
masur
)-,_L.
(f. s.)
ma'sOraf)
yUrUyerek, yaya
me~yen).
olarak. (bkz
J . .~A
maljrJk
rI k)
(a. zf.)
(a. i. ~ark'dan. c.
me~a·
GUne$'in dogdugu taraf, dogue (bki: : ha-
ver).
J.r~'
ma,r,ki
mensup,
zor,
~ark
(a.s.):
l.~?rk'a,dogu'ya
ile, dogu ile ilgili. 2.
tarafl.
(a. s. I~k'dan) : 1. sevi·
J.J':"""
ma',uk
~ark
len, sevilmi~ [erkek]' 2. i. erkek ad!.
birbirine katllml~
hey]. (bkz : mumtezic).
ma'sur
veya yagl
(a. s.)
)-,..a",,.
almml~
masvat
slk"ml~,
suyu
~ey.
(a. s.)
4~1.
mat
i~ret'den
c. : maa-
kimsenin hall.
(f. i.) : 1. masura, elemye..
(a. s.)
zaYlf, arlk [adam] ..
satrans; oyununda ye-
(f. I.)
'Ao.! Lb..•
(a. i. matbaa'ntn c.)
ya~lyan
*baslmevlerL
eemaat.
matabih
(a. s.) : toplulugun alan,
4k.~L.
(a. i.) : kadll1lara tuvalet
me~~ata ).
mG~~at)
ma,i.alel.esabi' :zool. parmaklarmm u~lar& Gze·
rinde yUruyen ve et yiyen slnlftna dahil olan hay·
vanlar [kopek, ~Irtlan... gibi].
(a. i. tabh'dan. matbOh'un
JU,
(a. i. tav€!f'dan. c.: ma-
tajf) : tavaf edilecek, etrafl
lecek yer.
. matahir'
: yuruyen, yuruyGcu.
t:: -J:!.lh.
: tabholunmu~, pj~irilmi~ ~eyler.
mataf
c. :
)~l.
ma'~ukluk,.
nilme.
matabi'
(a. s.
698
4)
(a. I.) :
(bkz : lagar).
c.)
tS~·o
yapan kadm. (bkz
me~y'den
sevilmi~
ma'lju~ . ; .J.:.....4
ma~a.
ortakla~a.
maf,ta
sevilen,
(a. n.) : 1.
: eemaat, topluluk, birlikte
ma'ljeri
)
''"-
(a. i.
~ir)
I~k'dan
2. IOle, emzik; oluk.
41l\ ,. l~l4
(f. I.)
ma$ure
c;:ok baglran.
Allah'tn istedigi gibi. 2. Allah nazardan saklastn,
degmemesi
i~in ~ocuklarm
ne gGzel. 3. nazar
Gzerlerine i1i~tirilen ve usWnde bu soz bulunan
altm veya ba~ka ~eyden yap"ml~ nazarllk. 4. hayret ve memnunluk anlatlr.
mafe
( a. s.
.::.-! .J:..... ~
ma'ljuk,yyet
sevilme hali,
.::,. \ -,...:2.0
ma'$ll.Allah
cj .J::"".. ~
ma',uka
sevilmi~ [kadm, klz] .
~lho
dola~lp
ziyaret edi··
(a. i. mathare'nin c.) :
1. is;inde Ylkanlp .taharet olunacak yerler, gusUI.·
haneler. 2. mataralar, su kaplan.
mataif ......~il.J:z..o
(a. i. tavaf'tan. mataf'm c.)
tavaf edilecek, etrafl dola~lp ziy~ret edilecek yerler.
{'U..
matiim
(a. i. mat'am'ln c.)
ta8m edilecek, yemek yenilecek, verier, vemek odaJarl.
~Lk..
mataim
mativi
:
(a. s. mlt'am'ln c.) : 1.
J'Lk..
(a. I. matin'in c.)
bal-
~"l...l:z... (a. i. mat'an'ln c.)
ta'n
matain
edilecek, sQvUlecek
i:--:-ho
S.
matIOI·'Un c)
ya~,
(a. i. C. : mataim) : taam
(a. i. matmah'ln c.)
goz dikilen, goz konuJan
~.. Lk..
matamir
(a. 5.) : 1.' tab'olunmu~,
bas"ml~ [kitap, gazetel. 2. ho~, latif, makbul,
gUzel. Suhen-i matbG' : ho~, gUzel soz.
.,:,b .J~k..
matbGat
t Lho
tab-hane).
t.J~...L..
edilecek, yemek yenilecek yer, yemek odasl.
matamih
c. : ma-
matbah-. $erif : 1) Mevlevi tekkelerinde vemek
pi~irilen yerj 2·) Mev~evi' tekkelerinde dervi~in ilk
terbiye yerl.
matbG'
r.Jz...
(a. i. tabh'dan.
matbah-. amire : saray mutfagl.
(a. i. mlt'an'ln c.) : mlz-
J~ l-h.o (a.
(a. i. tab'dan. c. : ma-.
tabih) : mutfak. ( bkz
Islak [nesneJer].
mat'am
<L.. ...k.o
matbaa
yerl~r.·
rakla yaralamakta mahir olan.
matalil
devabb).
tab!') : matbaalar, *baslmevleri.
matbaa-i imire : devlet matbaasi.
matbah
~Lb..
matain
matvi'nin
(a. i. matiyye'nin c.)
binek havvanlarl. (bkz
~Ikla slvanml~ [yerler].
matain
(a. i. matva,
~Lk.o
mataya'
ba~kalarlnl beslemeJer. 2. doymakbilmezler, obur-
lar.
(')J\..k..
c.) : dUrUlmU!1, bUkUlmU~ ~eyJeri klvnmJar.
(0. i. matbO'un c.)
o
basllml~ ~eylerj kitaplarj [en ~ok] gazeteler.
~eyler.
matbuat pliidiriyyet-i umumivvesi : basin 'yaYIn
(a. I. matmOre'nin c.)
umum mUdUrlUgU.
Matbuat Umum Miidiirliigii : Basm, Yayrn (va
1. toprakaltl yerler. 2. mezarlar.
Turizm) Umum MUdUrlU1:jU.
mat'an ~~'~
(a. I. C. : 'matain)
ta'n
1. tabhoJunmu~, pi~irilmi~. Jaam-. mat·
buh: pi~mi~ yemek. 2. kaynat"ml~, ha~lanml~
[i1al;].
bih)
..Jk.o'
matar
mur. (bkz
(a. i.
C.
emtar)
yag-
baran, gays).
".,:_,k-,o
matara
.
j
)l.1.
(a. i.)
ku~u ~ok
olan
A
(a. i. mltrak ve mitra-
ka'nln c.) : demirci ~ekil;leri.
matarid
~ ) Lk..
(a. i. mltred'in c.)
mlzraklar, zlpklnlar.
matarih
1.
pi~irilmi~
yemekler. 2.
ma-tekaddem
.,)Lk..
yer.
matar.k
:
matbOhat. .,:,l;. J~h"
(a. i.) : yolculukta boyu-
na veya bele as"1 olarak ta~lnan,ekseriya Uzeri'
aba kapllsu kabl.
matare
t.J~o (a. s. tabh'dan c. :.mata-
matbOh
edilecek, sQvUlecek yer.
()lbA
(a. i. matrah'ln c.) : 1.
tarhedilecek yerler. 2. bir ~ey atdan yerler.
(a. I. matbOh'un c.)
kaynatdml~
i..\Al" l.o
zaman. (bkz : mazi). 2. gel;en
blk). 3. onceleri.
i1al;lar.
(a. I.) : 1. gec;mi~
~ey.
(bkz : sa-
(a. i.) : 1. hU.zUn, keder
matem
ve musibet zamanlndaki aglaYI~, yaSj yasll,. kederli bulunma. (bkz : ~iven). 2; Muharrem aYInm ilk on gUnUnde Hz. imam-I HUseyin il;in vas
tutarak mersiyelerokuma adeti.
matem-dar
)I..l",-l..
(a. f. b. 5.)
matemli,
yasll, aC"I.
699
matla'
i lA
~I
matem.engiz
rna-
(a. f. b. 5.)
lin kafiyeli olan Uk beyti. Hiisn-i m,tla' : ad.
gazelde matla'dan sonra gelen gOzel renkli beyit.
tem koparan, matemi, yasl gerektiren.
Ij
matem.feza
fl.c
(a. f. b. s.) : matemi,
yasl artlran.
matemi
(a. 5.) : matemli, yasll.
_ 1oJ","L.
i
I:A~ l..
(a. f. b. s.) : matem,
vas evi. (I:.i<Z : beyt-Ol-hazen; matem-sera).
jl:.J I~"l..
matem-kijnan
(a. f. zf.) : matem
ederek, vas tutarak.
matem-sera
\.!"-'"
i l...
(a. f. b. s.) : matem,
vas evi, veri. (bkz : beyt·OI-hazen, matem-kede).
.:i~ ;.c"l...
matem-zede
(a. f. b. s.) : matem'e,
....1:.
to
(a. s. matar'dan)
yagan,
yagici.
J..k.o
(a. s. Itfa'dan)
Itfa edil·
~...Jf'b...
(a. i. c.
matahir) ': 1.
Ylkanlp taharet olacak yer, gusOlhane. 2.
inatara, su kabJ.
(a. i.) : dolu, dolmu$.
j J-k..o
(a. s. tahn'dan) : tahno-
lunmu$, OvOtOlmO$.
<\..1....
matiyye
(a. i. c.
mataya)
binek
!'layvan I. (bkz : dabbe).
matiyye-i nefs : binek alln! andJran nefs. [nefsOke matiyyetOke, ferfik biha '= nefsin binek
atmdlr, onu hO$ tut! - Hadis-i Serif].
J I) <\..h..
matiyye-ran
mati
(a. i.)
bindigi
1.
ge~irme,
atlatma,
defetme. 2. ~ekme.
J'.Jk...
L
matlubat
matlubek
,,:",j6...
(a. i. taleb'den c. : mat- /
~4)k.... (a.·i. matlOb'un c.) : 1.
cl..,Lh...
(a; f.b. i.) : muzo Turk
mOziginin en eski bir m9rekkep
nOmOnesi k_almaml$tlr.
~J.,Lh...
(a. s. c.
(a. i. tulO'dan c. : ma-
makamJ olup
matal iI )
ya$,
Isiak [nesne].
matma', matmaa "'.... :loA
•
..
~ .. a.
I.)
tamah
edilecek, istenilecek $ey.
(a. i. c. : matamih) :
matmah
goz dikilen $ey, goz konulan
bakacak yer.
matmO'
t... .J4k..
yer, gozO kaldJrJp
(a. s. tama'dan)
tama'
olunmu~; hlrsla istenen [$ey].
matmur ,)-"J:to
(a. s.) : toprak
altma
konulmu$, gomulmO$. (bkz : medfOn l.
~ ).J...k...
(a. i. c. : matamir)
1. mahzen gibi toprak altmda oteberi saklanan
yer: 2. mezar, kabir.
matmure-i fenS : mezar, kabir.
matmus
tali') : 1~ tufO' edecek, dogacak yer. 2. GOne~ ve
.sair yJldlzlarJn dpgmasl. 3. ed. kaside veya gaze-
700
(a. s.
: 1. talebeciilen, istenilen, arandan $ey. 2.
fro credit.3.muz. TOrk muziginin en
aSlrhk bir mOrekkep makaml olup, zamabir nOmOnesi kalmaml$tlr.
matmure
(a. b. s.)
hayvanl yola sOren.
matla'
matlub
IObat)
alacak,
az be$
nlmlza
I
i~inde
mathun
~l.b...
(,
matlab-, dil-hah : gonIOn istedigi arzu, mak~
sat.
matlul
mi$, sondOrOlmO$.
mathare
4.~A
taleb'den. c. : matalib) ': 1. talebolunan, meram,
maksat, istenilen $ey, istek. 2. bah is, mesele.
talebedilen, 'istenilen, arandan $eyler. 2. alacaklar;
fr. credits•
vasa tutulmu$, matemli, yasll.
matfa
ad. her iki mlsramda kafiye bu-
matlab, matiabe ,
matem-kede
matlr
matla'-, garra
lunan beyit.
...r-,..1..0
( a. s. )
gOzu sonra-
dan kor 9lmu~ [adam].
matrah
C?
(a. i. tarh'dan c.
matarih) : 1. tarh edilecek; tarh olunacak nesne,
mayera
miktar. 2. yer. (bkz
Ian yer.
mahal). 3. bir $ey atl-
matrak
JI,.,k.
(a. L). (bkz : mltrak).
matran
j\~A (a. L) : tal; giymi$ piskopos.
4,..;..,:....
ma'tOka
[mltran $ekli de vardlr].
,)J~
J.,)J>.
(a. s. matrud'un c.)
tard olunmu$lar, kovulmu$lar.·
matrOdiyyet
..:...t,) J fA
r.",.h...
i. )
matrutluk,
(a. s; tarh'dan) : 1. tarh
matrOh.un-minh~:·.. CJ~ (a. b. s.) : mat.
eksilen, kendisinden ba$ka bir sayl l;lkarllan.
JJ)::....
(a. s.) : 1. gev$ek, sol·
pUk [adam]. 2. kuruduktan sonra yagmurun ta·
ravetlendirdiQi yer.
matrO$
0"...b....
mat'On
(a. s. ta'n'dan) : 1. ta'n
olu/Jmu$,' aYlplanml$. 2. (taOn'dan) : taOn'a,veo
baya tutulmu$.
L"J:z....
..; J ~...
(a.
i. c. : matilvi). (bkz :
\
matvi).
t> Jk...
matyi
(a. L tayy'dan c.
ma-
tavi) : dUrUlmU$, bUkUlmO$ $eYi klvrlm.
matva).
.
~Jk....
matYiyyen
i~ine
(a. zf.) : bir $eyin
sararak, dOrereki sarlh, dOrOIU oldugu halde.
maOI
1..J~
(a. s;) : Oston
gelinmi$.
maGI.un.aleyh : kendisi i~in aglandan kimse.
"'lb... (,
Jl6
maGn
(a. s.)
daima vadini veya ~orcunu uzatlp geciktiren.
(a. s.' atf'dan) : 1. egilmi$,
bir tarafa dogru ~evrilmi$.' 2. birine isnadolunmu$,
yoneltilmi$.
ma'tGfun aleyh : bir rablt edatl i1e (*bama~)
kendisine bagh olan kelime.
ma'tGh, ma'tOhe
<t4I"':-'"
r.
j)
~......
(a. s.
ateh'den) : ateh getirmi$, bunaml$, bunak. (bkz :
fertOt) .
ma'tGh-ane
(a. f. zf.)
buna-
ml$~aSlna, bunak~asrna.
ma'tGk, ma'tGka
taun'a, veba-
(0. s.) : sakalslz, saka-
mahIOk).
mattal, mattale
."b...
(a. zf.)
ya tutularak.
(bkz : maglo'b).
h tlra$ edilmi$. (bkz
ma'tOf ..,j
mat'Omat)
(a. L c.) : yenecek
matya
CJ.,.,k...
edilmi$, ~lkarJlml$. 2. belirtilmi$, konul~u$ [ver·
gi]. 3. temeli atrlml$ [bina].
matrOk
(a. s. c.
$eyler.
mat'Onen
(a.
kovuntuluk.
matrOh
azat·
yenecek yemek.
mat'Omat
(a. s. tard'dan c. : mat·
rOdin) : tardolunmu$, kovulmu$, vazifesinden ~I·
karrlml$, kovuntu.
matrOdin
maatik)
h, azat olunmu$ [kadln, klz].
mat'Om
matrOd
(a. s. c.
.u..,:....,(, J..,:.....
j,,>:.L..
(a. L) : 1. malin zekiltl. 2.
kendisinden faydalamlacak $ey. 3. eve lazlm olan
$eyler.
maOn
maOne
J,,-41'
y:.l.
(a. i.) : yardlm, imdat.
(a. j.) : mavna•. [yOk ta-
$Iyan bUyUk kaYlk (kOrekli ve motorludur) J.
maGne
maGnet
et,,'yo-"
..::J Y""
(a. L) : mavna.
(a. i. avn'den. c.
mail-
vin) : 1. yardlm. (bkz: imdild). 2. aZlk,
yiyecegi. 3. huk. masarif.
ma·vaka'
c!. J L..
yol
(a.. s.) :. vuku' bulmu$,
olup ge~mi$ [$ey].· (bkz : ser·gUze$t).
(a. s.
atak'dan. c. : maatik) : azath, azat olunmu$. (bkz:
atik 2 ) •
mayera
~!)J
L.
(a. L) : ard, geri, bir $eyin
otesinde, arkaslnda bulunan.
701
lTI1a~era'iin-nehr
mayera-iin-nehr (nehrin Btesi) : 1. Orta Asya'da
Ceyhun, (Amuderya.) nehrinin ~imalinde (kuzey)
bulunan ulkeye Araplar tarafmdan verilen cografl bir isimdir. Bu cografl sahaya eski garp (batl)
kaynaklan Trans oksiyana (Transoxiana) demi~
lerdir. 2. miiz. Turk mUziginin eski bir mUrekkep makaml. Biri devr-i k~lr, oteki fahte usOWnde iki tane mUellifi belli olmlyan pe~rev ile bir
tane vine muellifi bilinmiyen saz semalsi makama
mis;aldir. '
mayerS-iit-tabia : fizikotesi, metafizik.
miyerai JI.J JL. (a. s.) : oteye mensup, ote·ki a'iemle ilgili.
maye·i atik : muzo Turk muziQinin en az O~
aSlrlJk bir mUrekkep makaml. NUmOnesi kalmaml~tlr.
maye-j ktbir : miiz. Turk muzigniin en az
aSlrlJk bir mUrekkep makamldlr. NUmOnesi
kalmamJ$tlr.
be~.
maye-keyser
(f. a. b. ) : muzo
TUrk muziginin eski bir mUrekkep makaml. NUmOnesi kalmaml~tlr.
maye-ku~ek
';'1;- ~
41.1.. (f. b. i.) : muzo
TUrk mUziQinin en az altl aSlrllk bir mUrekkep
makaml. NumOnesi kalmaml$tlr.
maye-neva
(f. b. L) : miiz.
tUrk mUziginin en az altl aSlrllk
makamJ. NUmOnesi kalmaml~tlr.
..:-._i:.. L.
ma-yen.kasemiyyet
mavhn
(a. L vatan'dan c.
me-
vatln) : vatan, yurt editen yer.
maye
di"isibilite. (bkz
siirur : eglence ve
sevin~
maya-
(a.
b. i.) :
kabil-i tak-
(f. b. i.) : miiz.
TUrk mUziginin en az altl aSlrllk bir mUrekkep
makaml. NUmOnesi kaimamJitlr.
maye·rist
maye-i ~eb :' ,gece karanlJgl.
ij
fro
maye-puselik cU<t....~ "':,l.
(f. L) : 1. maya, asd ve
IUzumlu madde; asll, esas.2. para, mal. 3. iktidar, gUc. 4. bilgL 5. di$i deve.
maye-i zevk
SI, mevzuu.
bolUnebilme,
sim).
bir murekkep
...:.-I)·~L.
(f., b. i.) : muzo
TUrk -muziginin en az altl aSlrhk bir mUrekkep
makaml. NUmOnesi kalmamlitlr.
\
maye-biizurg
c(,j.
,,:L.
(f. b. L) :
TUrk mUziginin en az altl aSlrlJk bir mUrekkep
makaml. NumOnesi kalmaml~tlr.
maye-dar
.;b,,: L.
(f. s.)
j~
4.>
L.
(f. a. b. L)
miiz.
~- ": L.
J1vP ":. L.
maye-Isfahan ' J l~ I
hal-
m~ye-unak
Jl~
(f. a. b. L)
miiz.
":. Lo ( f.
b. i.) : muzo
TUrk muziginin en az altlaslr"k bir· mUrekkep
makaml. NUmOnesi kalmaml~tlr.
":.L.
(f_ a. b. i.) : muzo
TUrk .mUziginin en az altl aSlrllk bir murekkep
makaml. NUmOnesi kalmaml$tlr.
(f. a. ,b. i.) :
Turk mUziginin en az altl aSlrllk bir mUrekkep
makaml. NumOnesi kalmaml~tlr.
'102
(f. b. i.) : muzo
ma-yetehallel .
miiz. TUrk mUziginin en az altl am"k bir mOrekkep makaml. NUmOnesi kalmaml~tlr.
,maye-Irak
L.
lolunabilir.
TUrk mUziginin en az altl aSlr"k bir mUrekkep
·makaml. NUmOnesi kaJmaml~tlr.
maye-hiiseyni
4.>.
mayall, kud-
.,.etli; para".
maye-hicaz
i5J~)
maye-rehiivi
TUrk muziginin en az _altl aSlr"k bir murekkep
makaml NUmOnesi kalmaml$tlr. [as" "maye·ruhavi" ,dir] .
maye.zengule
.u.AJ j
41l. (f. b.
I.) : muzo
TUrk muziginin en az altl aSlrllk bir murekkep
makaml. NUmOnesi kalmamlitlr.
mayi'
L t L.
(a. i.
C. :
akan, su halinde bolunan $ey, *
mayiat)
su gibl
SIVI.
mayiat
..:" L..t l",
(a. i. mayi'in c.. )
gibi akan, su halinde bulunan ieyler, slvllar.
:
su
mazltata
...:...;"!. L.
mayiiyyet
mayj/lik, ma-
('3. i.)
'-;J.J:.....
ma/yub
(a. s. ayb/dan. e.
.-ayib) : 1. aYlplanml~;
kusOru olan.
ma/yubat
ma-
aYlplanan. 2. bir ekslgi,
~ Y:.-
(a. zf.)
aYlplanarak,
darllk. (bkz
(a. i. mazalle/nin c.) .
(bkz : mazalle).
lUA
(a. i. mazleme, mazli.
!
1. zulUmler, can yakmalar, hak·
me'nin c.)
slzllklar. 2. adaJet dairesL
,Ll.2...
'mazalle
(a. LzlIl/dan. e. : ma-
zall) : golgelik. (bkz : sayegah, saye-zar, zilaIe) .
.aYlp, kusur sayrlarak.
.,:,..\,cM
(a. i.)
mazall
(a. i. ma/yObe/nin c.) :
1. aYlp sayllan, aYlplanan ~eyler. 2. kusurlar, nok·
'sanlar.
ma-yuhdes
JL.,4Ao
mazalim
..:,,~.J:"""
ma'yuben
mazak
madak).
yi' halinde olma vasfl, niteligi.
l..
(a. b. s.)
sonradan
(a. f. b., s. ) . :
mazalle·ni$in
golgelikte oturan.
olan.
ma·yu'kal
'JA"!.
l..
(a. b. s.) : anla~IIIr.
ma.yu'kes
~t l..
(a. 'b. s.) : aksedebl·
IJjr; manto *evrilir.
J.;"t
, ma·yu'ref
L.
(a. b.-s.) : 1. bilin-
mez. 2. i. minder altlnda sakJanan mal.
ma·yu'refiyyet
.::..:9J't l..
(a. b. i.) : bilinirlik,
fr. cognoscibilite.
(a. i. mazmOn'unc.):
mazanne
'L.:1...
(a. i. zann'den. c.·: ma·
zain, mazann) : 1. bir ~eyin vOcudunun zannolundugu yer, zan gotOren. 2. ermi~ sanllan.
'
mazanne·i hayr : kendisinden
beklenen kimse.
mazanne·i kiram'dan... :
~
ma.yijfhemiyyet
L.
(a. b. i.)
'kavranabilirlik, fro eoneevabtlite.
ma'z
(a. i.) :
ke~i;
karaea. (bkz:
ermi~
ancak
iyi/ik
sanllanlar'dan.
mazanne·i su' : kendisinden ancak fenallk bek·
lenen kimse.
mazarib ":"'t.;L..a.o (a. i. m,zrab/m c.)
mrz-
raplar.
:um'Oz).
maza'
mazae,'
(a. fi.) : ge~ti.
c.L";"A
mazi ma maza
ge~en ge~ti,
c:.~ l.a.-
olan oldu.
(a. i. mazea/m c.) :
mezarlar, kabirler, sinler. (bkz : medafin, maka'bir ).
madeir
..)~ l-.a..
(a. i. mazeer'in c.)
gonOI daralaeak, ,slkllaeak yerler.
mazihir
1. bir
malar,
~ L.:.z 0
mazamin
1. odenmesi lazlmgelen ~eyler. 2. manalar, mef..
humlar, *kavramlar. 3. nOkteli, .cinasll, san'atlr
sozler.
v"11...
(a. i. mazhar'm c.) :
~eyin gorOndugu, ~Iktlgl
~ereflenmeler.
mazain
$l1....
yerler. 2. nail OIM
(a. l. mazanne, mazm·
oe/nin c.). (bkz :'mazanne, mazlnne).
(a i. mazarrat'm c.)
madrr
zararlar, ziyanlar.
mazarrat . ..:,,~.o
(a. i. zarar'dan c. :' ma-
zarr) : zarar, ziyan; zarar verme, dokunma.
mazarrat
..:,,1,r4.6
(a. i. mazarrat'm c.)
zararlar, ziyanlar. (bkz : mazarr). mazay,k
Jtw...
(a. s. mazik/rn c.) : 1.
dar, s,klntlll yerler. 2. zor, slkr, 90S;' [i~ler J.
mazaz
~..a.A
(a. i.) : 1. aClma, keder.
lenme. 2. musibet, felaket aCISI.
mazbata
4k.....a.-
(a. i. zabt'dan. c.
rila-
zabl t) : kararname; *tutanak.
703
mazbGt
1-,~.4
mazbGt
mazlr
(a. s. zabt'dan) : 1. zab-
tolunmu~, ele' ge~irilmi~. 2. yazllml~, kaydedilmi~.
3. hatlrda tutulmu~. 4. derli toplu. 5. muh8fazall, korunmu~. 6. belli, belirtilmi~. 7. saglam..
.:."lk )7~
ma:r:bGtit
maxi, maziyye
(a. i. mazbOt'un c.)
(a. i. c. : mazacir)
..f':"'..a..
(a. i. ozr'den) : iste-
ma'zeret
0\"';-
':"')...i....o
mazlf
(a·. f. b. s.)
mazife
(a. f. b. i.)
mazille
mazeret, ozOr dileyicilik.
(a. f. b. s.)
mazim
ozOrlO.
o
4J'\ ~")J.,. ..
.u.-k...
(a. L) : klldan yapllma
1~..a,.4
(a. s. mazaim). (bkz
maz_
10m).
mazir
~
(a.
~..a..
( a.
ek~i.
S. )
ha-
(bkz
mlz, ma?:lr).
(a. f. b. i.)
ma':r:eret·mendi
ozortOlOk.
mazi:r:
aClsma
aglzda
(a. i.)
muslbet, felaket
S. )
ugraml~.
~ignelne.
malzeme
(bkz : madg).
cL....l12,.
( a. i.
C.
mazalim)
C.
mazalim)
zulOm, can yakma, hakslzhk.
~
(a .. i. zuhOr'dan. c. : ma-
zahir) : 1. bir ~eyin gorOndOgO, ~Iktlgl yer. 2.
nail olma, J?ereflenme. 3. bazl tekkelerde oturarak
uyunurken .dayamlan klsa degnek~ 4. erkek adl.
5. bir ~e~it tef.
mazhariyye~ ..:..~~
(a. i.)
elde etme,
nail olma. (bkz : muvaffak,lyyet).
mizlg t~ Lo
(a. s.) : C;igneyici, c;igneyen.
Hayvanat'l mazlga :. gevi~ getiren hayvanlar.
704
(a. L) : 1. izafe olunmulj.
(a. f. zf.)
mazeretli, ozOrlO olarak.
mazmne
<\Ji.......a..
~adlr.
bOyOk
ma'zeret·mend
ma:r:g
(a. L) : 1. ziyafet evi. 2.
(bkz : mazOfe). 2. gam, keder, tasa.
If\);"':'" y.t.. .4
ma'zeret.mendane
~..
herkese kaplsJ, sofrasJ a~lk ev.
mazeret, ozOr ?i1eyen.
mazanne).
(a. L) : 1.
maxi·i ljiihGdi : gr. gozle gorOlen veya gorm01igibi bilinen bir ~eyi anlatan fiil slgasl (kipi) :
"Ahmet geldi.." gibL
ka~mllmaz
nilmeyen bir Milin olu~una yol a~an
sebep, ozOr; bahane. [asll : "ma'ziret" dir].
o
0
mizi.i ljad : mes'ut, ne~eli mazi.
gO-
nOJ daralacak, slkllacak yer..
mazhar
~L." ~':'L.
mazi.i nakli : gr. yalnlz i~itilen bir ~eyi anlatan fiil slgasl (kipi) : "Ahmet gelmi~.." gibi.
~.
mezar, kabir, sin. (bkz : madca').
ma':r:eret.hihi
hamlz,
2. gr. ge~mi~ zamanda olan bir hadiseyi anlatan
fiil Fi'l·j mizi : maz7 s7gasl (kipi).
mazca',.'W"l:..a.. (a. i. c. : madacl'; mazacl'):
ma'zeret.hih
ek~i. (bkz
(a. s.)
ge~mi~ zaman. EI·mazi la yuzker : ge~mi~ ~ey zikrolunmaz. Ezmine·imaziyye : ge~mi~
zamanlar.
mazbut' olan ~eyler.
ma:r:cer
.r.:. l..
mazi'r).
cL.:Jv.
(a. i.
C.
mazain). (bkz:
(a. i.
mazlime
( bkz : mazleme) •
mazlGm
i -,L.l:t,.
(a.
S.
zulm'den)
1. zu-
'10m gormO~.· 2. halim selim, sak!n, sessiz [insan
veya hayvan]. 3. i. erkek adl. [mOennesi "mazlame"].
mazlGmane
4l·L. ",.L.k..
(a. zf.) : 1. mazIOm'a,
zulOm gormO~e yara~Jr sOrette. 2. sessizce, sessizlikle.
mazlGmin . ~}-h.
zulOm gormO~ kimseler.
(0. S. mazlOm'un c.) .'
mazyefe
~.}h..
mazlOmiyyet
(a. L) :' 1. maz-
lumluk, zuli.im gormu~li.ik. 2. sessizlik, yava~llk.
4..a....a..
mazmaza
J.,.,1-.
0
mazrOf
(a. s. zad'dan) : 1. zarf·
lanml$, zarfa konmu$; kalipll, killfli. 2. zarf" kil.
9ft. (bkz : melfOf).
(a. i.) : abdest allrken
":"~J.,)lz... (a. L mazrOf'un c.)
mazrOfilt
aglza su alma, aglz ~alkalama. (bkz : gargara).
zarfll $eyler.
i .J......a-.
mazmOm
(a. s. ve i. zamm'dan) :
i.JJ,.,lz...
mazrOfen
1. zamme ile, otUre ile okunan, otUreli. 2. zam·
molunmu~, ilave olunmu~. (bkz -: mansOb).
mazmonj.,.....a... (a. L zlmn'dan.e.
: maza-
min):
1. odenmesi lazlmgelen~ey. 2. mana,
*kavram. 3. nukteli, san'atll, inee soz. Bikr·i maz·
mOn : ilk defa soylenmi~ mazmun.
mazrOr
rar, ziyan
j\).Jy
)J.....,:::,.•
j\J
~ .".:..::..
mazarir)
za·
(a. 5.) : orulerek yapilmr$,
madr.Os).
j,.....a... (a. f. b. s.)
mazO
j.,.....::..
(a. f. b. s.)
mazmun soyliyen, nukteli sozler soyliyen.
maznOk
( a. s. e.
mazrOs IJ' J.:....,::z..
mazmOn duzen, mazmOrl soyleyen.
mazmun·tlraz
zarf ie;inde ola-
gormu~.
orulmu$ ~ey. (bkz
mazmOn-perdb
(a. zf.)
rak, zarfll.
(a. 5,) : nezleli, nezle 01·
Jjl.
(f. L) : 1. maZl, servi cinsin.
den, govdesi duz ve dipten dallanan bir sOs agael
ve bunun kozalagl olup
tabaklrkta kullanllr, /St.
thuya. 2. mazl bocegi
denilen bir
ha$ere, fro
cynips.
maz'Of
0-"''::'.
( a. s. ) : zaYlflal')1l$, zayrf.
mU$. (bkz : mezkOm).
(a. s. zann'dan c. : ma~
"':'\."..:...li..
maznOn
zanin) : 1. zannolunmu$. 2. zan altll1da bulunan,
kendisinden $uphe edilen. 3. huk. bir sue; dolaYIsiyle 'sorguya ~ekilen, *sanlk.
2.,:j .,.:...li..
maznOnin
(0. s. maznun'un c.)
..,a.• , ~. ...,4. (a.
mazreb, maznb ~...
L zarb'dan
c. : mazanb) : 1. zarbedecek yer. (bkz : madreb,
madnb). 2. ~akma, kakma veri.
~ J ......,Q,.
(a. s. zarb'dan)
1. zar·
bolunmu$, dovulmu~, vurulmu$, c;arpilml$. 2. ba.
silml~, damgalanml$.
3. mat. ~arpdan. (bkz:
madrOb).
mazrObun fih : mat. *~arpan, fro multiplicateur.
mazrObat
..:..~ J ......4..
(a. i. mazrOb'un c.).
(bkz : mazrOb) .
~~ J.....,a.
(a. L c.)
mat. biro
birine ~arpilan iki saYldan herbirL (bkz : madrO.
beyn).
F. 45
ma'zOI
...IJ ./,.
( a. i.) : izafe olunmu~.
( a. s. azl'den) : azledilmi$,
i$inden e;lkarrlml$.
ma'zO/Sn
(s. ma'zOI'un c.).
ma'zOlln).
"'';i J)....
ma'zO/en
(a. zf.)
azledilmi$, i$in..:
den <;Ikarilml$ olarak.
..:..:1 J./.
ma'zOli, ma'zOliyyet
J.U",Q
(a. L) : ma'zulluk, azledilmi$ olma, i$inden ~Ika.
rilml$ olma.
ma'zOlin
~J)'-.
(a. L ma'zOI'un c.)
az·
ledilmi$ler, i$inden <;lkarilml$lar.
ma'zOr
)J..t....
(a.' s.ozr'den)
ozurlu, ozU.
ru olan.
mazrObata tefrik : mat. e;arpanlara aYlrma.
mazrObeyn
.u.>-4.
(bkz:
zan altlnda bulunanlar.
mazrOb
mazOfe
ma'zuriyyet
"::"~jJ..t....
(a.
L)
mazurluk,
DzurlulUk.
mazyefe
oLi...a.4
(a. L e.
mazayif).
705
-meSb
...,~
-meab ~
1.4 _ (a. i. iyab'dan) : 1. geri do-
nuleeek yer. 2. slglnllacak yer. Fazilet-meib : fa.
ziletin barlndlgl yer, vucut, kimse. 3. $evket-meib:
~evketin barlndlgl yer, vueut; kimse; padi~ah.
~! -~
meablz
(a. i. me'blz'ln c.) : anat.
dizkapaklarlnm arkasmdaki ~ukurlar.
.)L...
mead
okunan yerler.
meazir
(a. i. me'zene'nin c.)
-
)j ~
ezan
(a. i. mi/zer'in c.)
ternallar.
mebad, mebidii
sakln, olmlya ki. ..
(a. i.) : tas. shiret.
4
meazin' Jj -L4
mebiidi
(a. i. me'debe'nin c.)
~.) ~A (a. i. rnebde'.in
c.) : evve!·
prensipler, ilk unsurlar.
ziyafetler.
~_.;.,.t (a. i. me'haz'm
meahiz
mebiidi·i ahviil
bir
c.)
meal
mebadi·i i'tikad : itikada ait ilk bilgiler.
~-L. (a. i. me'kele'nin e. )
eklo·
wi
~eyler.
lunaeak, yenileeek
J-t
(bkz : erzak).
(a. i.) : 1. meydana gelen
~ey,
netice. 2. mana, kavram, mefhum. Bi-meal : ma.
naslz, sac;ma. Hakikat-meal : ger~ek, i~ten. Hulasa-i
meal : mananln ozU.
'"
mealen
")J
-'If
lA (a.
zf.)
mana baklmmdan,
harfi harfine olmlyarak.
mearib
(a. f. b. s.)
":"')
-..
mebadi·i ula : ilk prensipler; baslangl<;:lar, hil.
kate ait rneseleler.
mebidi·i ulum : ilk bilgiler, ilk ilim baslangl<;:.
larl.
mebadi.yun-nihayat : tas. namaz, oru~, zekat ve
,hac gibi farz alan ibadetler.
mebahis
(a. i. mebhas'in c.) : 1.
bir sevin bahsolundugu yerler. 2. arastlrma, arama yerleri; munakasa mevzOIarl.
meal.perver
anlatan; mana!J.
ba~langl~larl~
mebiidi·i aliye : felekleri hareket ettiren ruhlar.
yin allndlgl, c;lktlgl yerler, kaynaklar.
meakil
hallerin
~e·
mana
mebihis-i i1miyye : ilm. bahisler.
mebal
'lA (a.
i. me'rebe'nin c.)
ha·
,..Jl~ (a. i. bevl'den)
anat. sidigin
<;:Iktlgl yer. (bkz : fere, kadib).
eetler, istekler; hizmetler.
mebalig
E)L.-
meiric:
(a. i. ma'ree'in c.)
C;lkaeak
"W~
(a. i. meblag'rn
.
L
c.)
para-
lar, ak<;:eler.
yerler, merdivenler.
measim
"-''f
('" IA (a. i. me'sem'in c.) ': gunah
,,-tr
zel eserler,
.J
(a. i. me'sere'nin c.)
lA
ni~anlarf
guo
izler.
measir.i ber-guzide : guzeC se<;:me eserler.
measir-i i'tidal : itidal eserleri.
meizib
meazib
larl, oluklar.
706
~j-t (a.
-
Jl7"
(a. i. c.) : binalar, yap I-
lar; temeller. [arap<;:ada : sozUn yaplldlgl yer' ma_
nasrna gelen " mebni" nin cem'idirl .
edifeeek yerler; gunahlar.
meisir
mebani
i. mi'zab'rn c.) : oluklar.
~tj lA (a. i. mlzab'ln c.) : su yol-
mebSni-i kelSm : sozun esasrnl teskil eden $eyler.
meb'as ~
Ca. i. c.
mebais): gonderilme,
yollanma.
mebde'
i",,-.-A
(a. i. c. : mebadi) :
ewel, baslangl~, prens!p, ilk unsur; ilmin ilk k,smi.
mebde'-i sukut :
dU~u~
ba$langlcl.
mebsuten mutenasib
mebde'-i tul : jeod. tul dairelerinin (*boylam)
Londra'da
Grenwich'den
gec;en tul dairesi.
~
mebdeiyyet ..::...~ l..l~
(a. L
cL~)~
meblu', meblUa
bel'den) : bel'olunmu~,
lua : yutulmu~ lokma.
..::." \~.4
meberrat
(a. i. meberre'nin c.)
haylr ic;in, sevap kazanmak (.izere yapdan
meberre
oJ:--A
i~ler.
C.
mebalig)
para,
tAo
(a. s.
akc;e.
ba~langlC; olma
(0. i.)
e:J:--"
meblag
ba~langlC; kabOI edildigi
J.A-o
meblul
Ii,
cO
yutulmu~.
(a. s.)
Lokma-i meb.
Islanml!;, Islak; nem-
ya~.
(a. i. c. : meberrat) : ha-
~A
mebna
Vir ic;in, sevap kazanmak uzere yapdan i!;.
(a. L c.
1.
mebanl)
veri, bina veri. 2. yapl, bina.
'mebguz
ify.~
("gu" uzun okunur. a. s.
bugz'dan)
bugzedilmi!;,
mi? (bkz : menfOr).
mebhas
nefret edilmi!;, sevilme-
(a. i. c. : mebahis) : 1. bir
';"",,\,0
;;eyin arandlgl yer. 2. arama, ara~tlrma veri. 3.
bab; fasJl. 4. "-Iogie : Him, bilim" sozOnOn kar~l
Iigldlr.
mebhas-i viicud
fels. fro ontologie.
mebhas·iiJ·ezhar
c;ic;ekler i1mi, bilgisi.
mebhas-ii1-uruk
Irkbilim.
mebni
1.5-7"
2. bir ?eye dayanan. 3.
dolaYI, ...den otLiru. 4. a. gr. son harfi - hie; bir
kilde degi~miyen, sabit harekeli kelime.
mebni·ale.l-hikaye : bir hikayeden e;lkanlml;;
ya bir hikayeye dayantlarak soylenilem soz.
mebrud
~J~A
(a. s.)
sogumu~,
inebruk
.:.JJ~
( a. s. )
tebrike
[kimse, ~ey]; kutlu.
mebruke
mebhur
)~
(a. s. buhr'dan) : soluyan,
~ .J~~o
'SozO
gec;mi~.
(bkz : mezkOr).
;t:
bahsolunmu;;,
mebrur, mebrure
..::." J-t"';,o
~ 'L
mebrus
gee;mi;;
hayrette
:
meablz)
anal.
c:-~
(a. s. bey'den) :
mebit
~A
mebiz
~A (a. i. beyz'den
(
(a. s.~ : baras hastallgrna
baras).
]JJ;" (a. 5.) : 1. ibraz
olunmu~,
. gosterilmi~. 2. ae;dml~ [mektup].
ml~, sae;r1ml;;;
~*
herkese
(a.s.): yaydml;;,
yaydml~, herkese;e duyuJ-
mu~.
diz kapag';nm arkasrndaki e;ukur.
mebi'
i f J~
olan. (bkz
mebsus
C.
(a. s.
tutulmu~
(a. S. beht'den)
(a. i.
O)J~'or. )J~'o
sozu
mOtehayyir) .
me'blZ
1. [mebrOk'un
bahsolunmu;;.
mebruz
mebhut
( a. L)
den)
1. haYlrlJ, makbOI,' be~enilmi;; [i~,
(bkz : mergub). 2. i. [ikincisi] kadrnadl ..
(a. s.)
mebhOs·iin·anh
[nesne].
~Y':'"
mOennesi]. 2. kadrn adl.
solugan, tlknefes iiletine ugraml!;olan [insan veya
hayvan].
mebhus
(a. s.) : 1. bina
yapdml~, kurulmu~.
satJlml~
;;ey.
a. i. beyt 'den) : gecel iyecek
ver,
mebsut, mebsuta
(a. s.) : 1. bastolunmu~, yayJlml;;, ac;dml!;. Zam.
me-i mebsuta : "0" sesi. 2. uzun uzadlya anlatlIan. 3. ,gs. bir yazl sitili.
mebsuten
C. :
mebayiz) :
hek. rahmin sagrnda ve solunda olmak Ozere, iki
tarafmda bulunan guddeler, bezle~, bezeler.
lk.J-~
(a. zf.) : mebsOt olarak.
mebsuten mutenasib : mat. biri, i;)tekinin - saYIsma gore buyuyen veya kuc;U1en iki adedin aralanndaki nispet.
707
""
meb~ure
j)
)-,':"~Q
(a. s.)
yu 4 U,
kat. 2. flrsat, imkan. Bi·mecal : kuvvetsiz, takat-
yerinde, gUzel [kadm]'
'meb~u~
Jt -'~Q( a.
SIZ.
s. c.
silin"
j ):1z,~Q
4>"-,~..
(a. i. meda'nm c.)
ayna-
lar. (bkz : meraya).
(a. s.) : olUmU
intaceden
ve -Buharl-i $erif'deki bir hadi~e nazaran- tutulanl hUkmen ~ehit saydan' salgll1 dizanteriye tutu I·
mu!; kimse.
mebtute
J~
medili
mi~.
mebtun
\.Jl.~ . (a. i.) : 1. guc, kuvvet, ta-
mecal
boyU bosu
(a. i.)
flk. ue; taliik ile
mecalis
(a. i. meclis'in c.) : mee-
lisler, toplantdar, toplantl yerleri. (bkz : meclis).
medilis.i seb'a : Mevlana'nm me$hur eseri.
,..... l~
mecami'
\"...
bo!;anmn;; olan kadm.
(a. i. mecma'ln e.) : topla-
ndaeak yerler, toplantl yerleri.
me'bun
(0. s.)
ibnelik hastaJigrna
(a. i. mecmOa'nm e.)
tutulmu!; olan, ibne.
~",,~...
meb'us
dergiler.
(a. s. c. : meb'usan) : 1.
ba's olunmu~, gonderiJmi~. (bkz : miirsel). 2. i.
p~ygamber olarak g6nderilmi!; kimse. 3. i. halk
tarafmdan sec;ilerek parlall1entoda yer alan kimse,
milletveklli. 4. 61dUkten
sonra dirilti1rni$
olan
[kimse].
meb'usan
mebyet
(a. i.) : geceliyecek yer.
J )";'7"
(a. s. bezl'den) : ibzeil olun-
nlU$, bol r c;ok.
mebzuli
(a. i.)
c;okluk, boll uk.
mebzulivvet
~J~'" (a. i.)
bolluk, c;ok-
\..4.:; ~
(a. i.
meneenlk'm
e.).
mebzuliyyet·i elvan : renk bollu!:1u.
med!'
mecanik
I.-~.~
(a. i.) : ec;llk. (bkz
mecanin
~ (a.
0
(a. i. meera'n," e.)
medri·i teneffusiyye : anat. teneffUs borularr.
(a. i. micdaf'm c.)
ka·
zat) :1. yol, ge~eeek yer. 2. hakikatin, gerc;egin
zlddl. 3. ed. kendi QZ manasiyle kulJanJlmaYlp,
benzerlikle, benzetme yalu ile ba$ka bir manada
kullandan SQZ : "arslanlar ilerliyor" derken, ars·
Ian keJimesininTUrk askeri miriasma geJi~i gibi.
ylk, sandal kurekJeri.
(a. i. micdel'in c.)
kO$k.
ler, kamlar.
aClkma; ac;llk. (bkz
su-
yollan, akmtl yerleri, su yataklan.
.
mecae, mecaet
meenun'un e.) : de.
liler, e;dglnlar, aklrndan zoru olanlar.Dar·ul·meca.
nin (meenunlar yurdu) : akd hastah€mesi, tlmarhane.
)'L~
mecadil
S.
me-
eaet).
U!.~ l~
(a. i. mencenik'in c.) :
[eskiden] manclnlklar, sava$larda buyuk ta~lan
atmakta kullandan sapanlar. (bkz : meneenikat).
mecari·j hevaiyye : %001. balina, gergedan, yu..
nus bahgl gibi bazl hayvanlarm ba~larmm vst tarafmda a~llml~ buiunan bir veya iki delik.
luk. (bkz : kesret, mebzuli).
708
(a. i. micmer' ve micmt;-.
buhurdanlar, ic;inde tUtsu yakdan kap-
mecari
(bkz : kesret, mebzuliyyet).
mecadif
mecamk
V"'l~
(bkz : mecanik).
meb'usJar, milletvekilleri. Meclis·i meb'usan:
azaSI halk tarafmdan sec;i1mi$ olan mill'l meclis.
mebzul
mecamir
re'nin c.)
lar.
(a. i.)
(a. i. cevaz'dan. e. : meea-
meciz·j mursel ": ed. bir kelimeyi hakikt mana.
dan meeazi manaya naklederken aradqki alaka va
mUnasebetin mU!;abehetinden (benzeyi$inden) bai'
ka bir hale istinad etmesi'dir.
mechGI-un-neseb
L~
mechen
J
(a. zf.)
•
meeaz
(a. i.) : bUyUklUk,
ululuk:
~an
meeaz olarak.
i.5
mecazi
mecd
yoliyle,
34
(a. 5.) : mecaza ait, meeazla
ilgili olan. Ma'na·yi mecazi : meeaz, ger~ek olmlvan manasl. A!?k•• mecazi : dOnyadaki gUzelieri ve
oolaYlsiyle Allah'l sevmek. Mulk·i hakiki ve me·
dzi : Allah'm hakikat ve ruh alemi.
'-"~~~ (a. S. ve i. meczOb'un c.)
"mecazib
meezuplar,
cezbeye tutulmu~ olanlar, diva neier,
abdallar; sevgiden aklml kaybetmi~ olanlar.
mecdGd
( a. f. b.i.)
: me-
~J-L~
(a. s.) : 1. rrzkl bol, na·
sibi a<;;lk. bahtiyar. 2. erkekacli.
mecdul
J J..\~
(a. s.) : 1. saqlam
[~ey].
(bkz : muhkem). 2. bUkUlmU~. [arap~ada : 'ke·
mikl i Ve yaplSI saglam kimse" manasmadlr].
mecclUr
jl:...,j~
mecaz·istan
ve .~eref. Dame mecduhu : ululu~u, bOyUklOgO
devam etsin! Sure-i mecd : Kur'an'ln ilk sOresi.
(bkz : seb'UI.mesani, sOret-UI-hamd, sOret-UNUkr).
, ._I_s:..
~
( a. S. ) : c;;ic;;ek
.;
<;;Ikarml$
-[kimse l-
caz yeri.
mecel!at
mecbGb
zekeri,
(a. 5.)
husyeleri
mecelle
~l y:~
(a. s. eibillet'den) : 1. ya-
ratJlml~. (bkz .: Meride). 2. yaratJlI~lnda bir hal
ve Slfat bulunan. [arap~ada : "yaraclJlI~1 iri olan"
matiasl vardl'r].
) Je,,;~
mecbur
(a.
eebr'den) : 1. icbar
S.
edilmi~, zor gormU$, zorla bir i~e giri~mi~. (bkz:
r1a-c;;ar, muztar.
2. [eski] hatlrl, gonlO allnmJ~.
[asrl manasl : "klrJldiktan
'sonra
bUtUnlenmi$"
(a. zf.)
mecbur ola-
tir ].
,./-"'
ra.k, zorla, zoraki.
<\:";J"";~ ~
i.5 )J":~
(a. s.) : yapma lorunda bulunanlar, ister istemez,
zor altmda. Hizmet·i mecburiyye :' mecbOri, yap.
ma zorunda bulunulan hizmet.
(a. i.)
meeburluk,
zor, zora tutulma.
(a. i.) : 1. kitap, mecmOa,
mecenne
~....-.~
(a. i.).
4_:'~
(bkz: mecenne).
(a. i.) :
1. cinni
~ok
olan
yar. (bkz : divlah). 2. delilik, divanelik.3. kalkan, siper.
(bkz :
(a. i.)
astr. samanyo1u.
keh-ke~an) .
Jr ~
(a. s. e. : mecahH) : 1. ni.
$anSlz, belirtisiz. 2. yolu izi olmlyan ~ol.
mechele
<tl_~
(a. i.) : birini cahillige sev-
J.J~
(a. s. eehd'clen) : 1. ceh·
keden $ey.
mechud
clolunmu~, ~all~t1ml$, ugra~t1ml~.
jL~
meccan
mecenn
mechel
mecburi, mecburiyye
mecbGriyyet
~,I ~
dergi. 2. Nklh ilminin muameleye ait olan' klsmlllil
clair Tanzimat'tansonra te'lif edilmi$ me$hur eser.
mecerre
r, . ...s:.
mecburen
( a. i. mecelle'nin e. )
kitaplar, mecmuaiar, dergller.
kesilmi~.
mecbul
.::..,~-~
( a. s. )
bedava, 'paraSIZ,
2. kudret, kuv.
vet, gUe. Bezl·i mechGd, Sarf-. mechiid : olanea
kuvveti ile.
-
ueretsiz.
t:l~
meccanen
( a. zf. )
bedava, para·
SlZ, Ocretsiz olarak.
meccani
;4
1...
(a. s.) : paraSIZ,
bedavael.
leyli meccani : paraslz yatJlI.
meccaniyyet
retsizlik.
..:..~.~ (0. i.)
meecanilik, Ue-
mechOI, mechGle
.J .Jr~ ~ J;~
(a. s.
eehl'den) : 1. bilinmiyen, mec;;hOI. 2. gr. edilgen
[bilmekten : "bilincli", ~all~maktan : lc;;alr~t1cll .."
gibi].
mechGI-ul·ahval
kimse.
nevin nesi oldugu. bilinmiyen
mechOI.un·neseb
miyen.
kimin c;;oeugu oldugu bilin·
709
mechUlat
..:"'} .Jr~
mechulat
(a. s.
mechOI'Un c.)
mec;hul olan, biJinmiyen $eyJer.
mec;hullUk,
mechuliyyet
billnmezlik.
meci'
mecid
(a. L) :
J-..s.
geli~,
meclis-i bey'
ma.
adlartndandlr. Abd-ijI-mecid : Allah
kulu. 2. $an
ve ?eref sahibi, bUyUk, ulu. 3. i. Abd-UI-mecid'den
bozularak erkek adl.
":.¥ '
meddiyye
ki'IrJlml~ ni~an.
mecidiyye
zamanlnda <;1-
I
~eyregi
meddiyye
AbdUlmecit
:
4.0 -L~;:'
be~
kuru$luk gUmU$ para.
(a. i.) : Sultan AbdUl-
mecid'in tahta c;/k/$mrn altrnci yilmda (1260 =
. 1844) onun adtna
kesilmi$ alan altm vegUmU$
sikkeler. [daha ziyade 20 kuru$luk gumu$ sikkelere verilen bir addlr].
mecla
)L~
(a. i. c. : mecali) : 1. C;lkma
veri, gorUnme veri. 2. ayna. (bkz : mir'at, secencel ).
meclis
,-,"",l~ (a. i. cuIOs'dan. c.: mecalis):
-1. oturulacak, toplanJlacak yer. 2. goru$ulecek bir
mes'ele ic;in bir araya gelmi$ insan toplulugu. 3.
devlet i~lerini goru$mek Uzere
milletvekilleri'lin
toplanmasl ve bu milletvekillerinin
topland/klan
buyUk bina. Def'·-i meclis : bir toplantlya son verme .. Sadr-i meclis : bir toplantldaki ba$kanllk veri.
meclis-i ali-i hazain : maliye i$lerini yoluna kay.
mak there _te~kil olunan hey'et.
meclis·i ali-i Tanzimat : Tanzimat'm kabettirdi.
gi kanun ve nizamnameleri hazll:lamak, memleketin
Islah ve iman ic;in almacak tedbirleri muzakere va
karar ittihaz etmek, mevcut nizamnamelerden Isla.
ha muhtac;gorulenler hakklnda mutalaa bildirmek
ve bunlann tadillerini hazlrlamak, nazlrlann vazi· .
felerinden dolaYI mes'Oliyetleri halinde muhakemelerini bidayeten yapmak vazHeleriyle mukellef 01'mak uzere (1270) (1854) tarihinde kurulan mec·
710
meclis-i hass-' vukela
kebir·i
maarif
kabine toplantlsl.
:
maarif i$leri
heyeti.
(a. s.) :
AbdUlmecit zamanmda C;lka-
ni~ant
pazarllk h;in bir araya toplan.·
meclis-i emanet : huk. istanbul'da i1k belediye
te$kilatr yapildlgl zaman $ehremanetinde ihdas edi.
len, HUkOmet tarafJl1dan tayin edilmi$ alt!. azadan
alma meclis idi.
meclis-i
($.).-:!!-
Mecifle i1gili. Sim mecidiyye : yirmi kuru$ degerinde gUmU$ para.
meddiyye alt,",
kardm/~ altm lira.
mecli,s·i a'yan : 1) Osmanll imparatorlugu'ncfa.
iki milletmeclisinden, Oyeleri hOkOmetc;;e sec;;i1mi$o
olanl; 2)' [bugUn] senato, cumbOriyet senatosu.
gel me.
(a. s. mecd'den) : 1. Allah
mecidi, mecidiyye
lis.
[bugunkU Milli Egitim Bakanllgl "Ta'lim ve Terbiye Dairesi" kar$dlgr].
meclis-i maliyye : maliye nezareti danl$ma ku.,
rulu.
meclis-i meb'usan : Osmanll imparatorlugunda
iki millet meclisinden,
Uyeleri, h,alk tarafmdan
sec;i1mi$ olanl.
meclis-i me$ayih
[eskiden] tekkelerin i$Jeriyle
me$gul olmak Uzere me$ihat dairesinde kurulmu$.
olan bir te$ekkUI.
meclis-i $er' : $eyhislam kap/srnda. veya kadl'
lann yanrnda kanun hukmu altnmak uzere yapilan
toplantl.
meclis-i $ukufe: tar. lale, yeti$tiricilerinin Iale
cinsleri, bak/ml ve saire uzerine
tertibettikleri
kongre.
meclis-i tedkikat-I' $er'iyye : mUlga Me$ihat Dai~
resi'nde bir reisin
riyaseti
alt/nda mUte$ekkil
hey'et-i aliye idi ki, 21 Muharrem 1290 tarihlita.
IImatname ve zeyillerinde yazdi oldugu uzere ken·
disine tevdi olunan i~lerle fetvahaneden havale olunan lIamlahn vakii hale ve zabltnamelerine uygun,
alup olmad~gtnl tetkik ederdi.
meclis-i ulfet
konu~ma
meclisi.
meclis-i vila.yi ahkam'l adliyye : Islahat hareketlerinin icilbettirdigi yeni nizamnameleri hazlrlamak, me'murlarrn muhake'meleriyle me$gul 01mak, IUzum gosterilen devlet i$lerinde rey vermek
Uzere 1253 (1837) Ylllnda te$kil olunan meclis.
meclis-i vukela : kabine toplantlsl.
bakanlar kurulu"].
meclis.ara
1)'1 '-'""'~
sUsliyen, hO$sohbet kimse.
(a. f. b. s.)
- [bugUnkij
meclisir
mecrOr
meciis-efruzjJ~r~ (a. f. b. s.) : 1. meclisi aydmlatan, parlatan. (bkz : meciis-fUrOz). 2.
muzo TUrk mOziginin en az be~ aSlrhk bir mOrek·
. kep makaml olup nOmOnesi kalmaml~tlr.
~eylerin hepsi. 2. se~ilmi~ yazrlardan
meydana
getirilen yazma kitap. 3. dergi. (bkz
risale).
mecmuan
meciis-fUrOz jJ~ ~ (a. f. b. s.) : meclisi
aydlnlatan,
1~lklandlran.
(bkz : meciis-efrOz).
~~
meclisi
topluluk,
bOtUnlOk, tamllk.
meclisle i1gfli. 2. muzo halen' Azeri mUziginde kullamlmakta olan bir makamdlr.
meclisiyan J~...J~
(a. i.)
mecmuivvet
1. meclise ait,
(a. s.)
(a. zf,) : toplu olarak,
toptan, birden; hep.
mecniyyun-aleyh
",:J~ l.5~
(a. s.) : ken.
disi Ozerine cinayet vuku bulan, oldOrOlen kimse.
mecnOb
(a. i.) : meclis ehli.
'7' J-~' (a. s.) : cenup (gOney)
rOzgari alan [adam].
'7'~
meclub
lunmu~,
(a.s. celb'den) : 1. celbo-
verden getirilmJ~ olan. 2. tarafdarhgl kazanrlml~ bulunan. 3. tutkun. (bkz : meftOn ).
meenun
ba~ka
0~
meclubin
(a. s. meclOb'un c.).
J.J~
(a. s. cinn'den c. : me·
dlnin) : 1. cin tutmu~, ~r1dlrml~, deli; divane. 2.
delice seven, tutkun. (bkz : a~lk).
meenOn-, gavr·, mutbik : huk. [eskiden] kah
.mecnOn olup kah iyile~Em kimse.
(bkz : meclOb).
(a. i.)
meclubivvet
meclubluk,
meenun., mutbik : huk. [eskiden] cOnOnu, bU.
tUn zamantnl' kapllyan kimse.
tutkunluk.
Meenun
meduvv
cilall,
(a. s.)
parlak.
(bkz : mOcella).
(a. i. c. : medlmi')
1.
delicesine; divanelere
toplanrlacak yer. 2. kavu~ulan yer, nokta.
mevnuniyyet
mecma·, bahreyn, mecma'-ul-bahreyn : 1) iki
deniz veya bOyOk bir suyun kavu~tuqu nokta, kavu~agl; 2) tas. kabe kavseyn mertebesi.
mecma'U1-ezdad : mutlak hUrriyet.
4\_t
mecmaa
(a: i.).
(bkz: mecmOa).
(a. h. i.) : Leyla ile Mec·
4':V.J~
meenun·ane
c:-1:
mecma'
J~
nOn hikayesinin erkek kahramanl,' Kays.
yakl~lr
~.~
(a. f. zf.)
del ice,
yolda.
(a. i. L
meera l>,.)-s?- (a. i. cereyan'dan.
:
delilik.
C. :
mecarl) :
1. suyun cereyan ettigi, aktlgl
yatak, su yolu,
aklntl veri. 2. bir i~in gidi~, olu~ yolu. 3. bir ha·
vadisin, bir haberin yayrlma yolu. 4. bedendeki
ahlattn akl~tlgl yol.
mecra'Vi bevl : fizy. sidigin aktlgl yol.
(a.' i.) : 1. kalbindekini
mecra·vi tabii : bir ~eyin tabll yollardan .ge~i~i.
soylemek isteyip de vine gizleme, 2. yaztntn karl~Ik olmasl.
mecme~e
o..A-f.
(a. i.)
buzluk, karllk.
mecruh
CJ~
(a. s. cerh'den) : 1. cer·
holunmu~, yaralanml~. [bu manada C. : mecrO·
hin]. 2. huk. inandlrtCI sozlerle ~UrUWlmU~ [fi.
kir, mevzu', dava].
mecmO, mecmua
cem'den)
1. cem' olunmu~, toplanml~, bir
araya getirilmi~ ~ey, top, tUm. Min havs-il·mec·
mu' : toptan, hepsi. 2. i. bjr yazl sitili.
meerOhin
cerh
1. toplanlp
L.c.Jt
biriktirilmi~,
(a. i. c. : mecami')
tertip ve tanzim
edilmi~
(a. s. mecrOh 1 inc.)
olunmu~lar, yaralanml~lar.
macrur
mecmua
~>oJ~
)J~
(a. s. cerr'den c. : mec·
rOrat) : 1. cerrolunmu~, ~ekilmi~, sUrUklenmi~. 2.
a. gr. harf-i cerr veya izafet hallerinde, son harfi i
711
i1e okunan' kelimenin hali :. min kiilli'l-umuri..
gibi. "min" cer harfi; "kG"i" : min ile. mecrOr;
"umOri" de
muzafUn-i1eyh halinde mecrOr.
.:." 'JJ~
meerurat
(a. s. mecrOr'un c.)
~..\..4
medii
mecrurlar, mecrOr olanlar.
)J'~
meezOr
(a. s.) : mat. cezri, kare
kokG almml$ [saYI]
kokiidiir.
on saYlsl yiiz saylsmm kare
(a. i.) : 1. mesafe. 2. nihayEit,
son. (bkz : gave, mUnteha).
"':~
meeObe
(a. i.) : cevap.
mede-d-diihOr : dOnyanm son una kadar.
me'eOe
(.~to
(a. i.). (bkz : ye'cOc).
mee'OI,
J.J-~
(a. s.)
nlml~,
; meydana <;Ika.
mede-I-a'vam
yillarm sonuna kadar.
. mede-I·basar
mi.
gozUn gorebildig; kadar, goz iri-
yapdml$ olan. (bkz : masnO'l).
mede-I.eyyam
me'eur
J.J-,:,",t
1. ecr
(a. s. ecr'den)
ve sevabl verilmi$ olan. 2. kiraya veri len [$ey].
(bkz : mOcer).
meeOs
...rY:-
lunan . halk; ate$e
din.
zerdG~t
(a. i.) :
d7ninde bu·
tapanlarm bagh bulunduklarl
medafi'
(a.
ve i.
S.
C. :
mecOsiyan):
mecOs d7ninde bulunan, . ate~e tapan kimse veya
mecOs dinine mens up, bu dinle i1gili olan.
j
meeOsiyan
c.) : mecOsller,
l:--, ~
ate~e
medafin
~
ate~e
(a.
S.
rilecek yerler,
mediiih
Y!-
medii in
(a.
i.)
mecOsllik,
Medii in
(a.
i. cezb'den
S.
C.
:
mec.
zOb7n) : 1. cezbolunmu~, c;ekilmis. 2. Allah sev~
gisinden dolaYI cezbeye tutularak kendinden ge<;Ifji~ [olan]. (bkz : ~eyda). 3. deli, d7vane, mec.
nOn
meezObin
0
JJ..~
(a.
L meczOb'un c.)
S.
meczuplar.
"::'~.J~
J>1..Lo
( a. i. medhal'in
C. )
gi.
giri~ler.
{I..\A
( a. i. mid'hat'm c.)
moo.
0'1..\..4
(a. L medine'nin c.)
$e.
bGldan).
JI..\..4
(a. h. i.) : eski iran'm Die-
10 civarmda yedi ~ehrin adlolup, islam fetihleri
slrasrnda ba$kent'i te~kH ediyordu.
medami'
gozya~lan.
,...a1..\..4
L
(a. i. medma'rn c.)
medami'·i hieriin : ayrdlk
mediir
1.
2. gozler.
Qozya~lan.
(a. i. devr'den)
: 1. bir
cegi yer, etrafmda donulen nokta. 2. as,tr. *yorGnge, bir seyyarenin ( *gezegen) GUnes etraflnda doncrken <;izdigi daire.
("JJsf-
(a.
S.
:ezm'den) : 1. cez-
medar-I cedi : cogr. 09lak *donencesi, ekvatorun
iki cihetinde varsayilan iki daireden gUneydebulunanl.
molunmu~, niyet edilmi$, kat'7 karar verilmi$. 2.
a. gr. cezimli, son harfi harekesiz cilarak okunan
kellme: "ilm, cezb.." gibL
. ~ '.J.J.sf-
(a.
S.
cGzam'dan)
zamll, miskin illetine tutulmu$ [kimse].
112
def-
[birine dog.
(a. L)
ru] gonGI akmasl. ..'
meezOm
( a. i. medfen'in c.)
~eyin donecegi, devredecegi, Gzerinde hareket ede.
meczObiyvet
meezOm
~\..\..4
,.
ve i. mecOsl'nin
tapanlar.
u"J.s;.
ask.
hetmeler, ovmeler.
taparllk.
meezub
(a. i. mOOfa'm c.)
nolunacak yerler, mezarlar, kabirler.
hirler. (bkz
meeOsiyyet
c..JI..\A
toplar.
medahil
Yf-
-.s-~
meeOsi
gUnlerin sonuna kadar.
cG-
medar'l ibret : ibret almlYa yanyan.
mediir-I mahz·i miibahiit : tam ovGnme vesllesi.
mediir-I mai~et : ge~im vasltasl.
medeni
medir-! seretin : cogr. ekvatorun iki cihetinde
varsaydan iki daireden kuzeyde bulunanl, yengec;:
*donencesL 3. vesile, sebep, vaslta. 4. s. yardimci.
(bkz : mu7n).
J:.) -\...
medilreyn
(a. L c.)
cogr. oglak
Harf-i med iic;:tiir : yay, va, elif. 6. ~er'iye naib.
lerinin hizmet zamanlannm uzatdmasr.
C \-L-o
rileddilh
(a. s. medh'den) : 1. daha
(pek, en, c;:ok) medheden. 2. i. taklitler yaparak
ho~ hikayeler anlatrp halkr eglendiren kimse.
*donencesi ile yengec;: *donencesi.
medilric
medde
.:l-LA
(a. i. ) : met ( -) i~areti.'
meded
J-L-.
(a. L) : 1. yardlm, imdat.
(a. L medrec ve medre-
£,M)\oM
'Ce'nin c.) : 1. meslekler, tarikatler, yollar.2. mec.
merdivenler: Aric-i medaric-i feyz u ikbil : yUkselme merdivenlerine C;:lkan.
(a. i. medrese'nin c.)
medaris
medreseJer.
(bkz : nusret). 2. n. aman, eyvah!
meded·cu
medaris·i sahn, -·i semanJyye
istanbul'da, Fatih camii etraflnda kurulan sekiz medrese.
~AJ\
medar-iil-ayn
) Lt.•
( a. b. i.)
hek.
goz c;:ukuru.
.w\ J-\...
meded-Allah
( a. L mediha'nll1 c.)
....:-
ovUlmiye laYlk olan i~ler ve hareketler.
J:. \-\...
msdayin
(bkz : medain).
(a. s. midyan'lfl c.)
(a. f. zf.)
J-l..
medet, yardlm anyana yakl~acak sOrette.
0.>:,,"
(a. f. b. i.)
J-\...
.:ll»
(a. f. s.)
J-\".
t.y..J.,.~
<\I' lAb
bor-
, meder, yardlm istercesine.
(a. i.) : dibagat olunmu~,
medet, yardun isteyicilik.
tabaklanml~, sepilenmi~.
medbur
)Jl. -lA
\»
J-l..
(a.f,zf.)
medd
-L-o
2. yayma,
(a~
i.)
1. uzatma, c;:ekme.
do~eme.
medd-i ah : ahl c;:ekip uzatma.
medd-i basar : hek. uzagl gorme, presbit, fro
presbyte.
medd-i bisat
(a. f. b. i.)
,; Is"" J-l..
meded-kar
{a. s.) : 1. yarall. 2. zengin.
hall, kilim yayma.
medd-i nazar
uzaga bakma, gozUn gorebildiqi
kadar goz allml, goz irimi.
medet,
yarc/im isteyen; sigman.
ca garkoJanlar, daima bore; eden kimseler.
medbug
me-
der, yardlm araYlcdlk.
meded·hah·ane
~~ I-\...
mediyin
",.~>:,,"
meded-cOyane
meded-hilh
(a. i. medine'nin c.).
(a. f. b. 5.) : medet, yar-
.J:,,"J-\..<>.
dim aravan.
meded·cuyi
? loot.
medayih
(a. n.) : aman AHah!
(a. f. s.)
yardimci.
(bkz. : muin, nasir).
mecled-kilrane
<\1'1)), J-l.•
(a. f. zf.)
yardlm
cdercesine.
meded-kari
L»O' J~
(a. f. L) :. yardlmcllrk
meded·res, meded-resan
-:>l....,;
J..I..• , r,f) JoM
(f. b. 5.) : medet, yard,m eri~tirici, yardlma yeti~en, yard,mci.
meded·resani
J'L)
J..\..o
(a. f. b. L)
yardlm edicilik, yardlmcrllk.
medd·i yed : el uzatma. 3. gr. bir harfi IUzOmundan fcrzla uzatarak telaffuz etme. 4. deniz veya nehir sularll1lfl yiikselip kabarmasl.
medd u cezr : cogr. *gelgit, sularm kabarmaSl ve
c;:ekilmesL 5. elifi uzun okuma. Harf·i
medd : [arapc;:ada] hemze ileelifin
birle~mesl.
medeni, medeniyye
. et..... oM ,
J' -lA
(a. s.
medlne'den)
1. medineye, !}ehre mensup,
!}ehirli, !}ehir halkmdan alan.
2. bir memleketle
ilgili alan. 3. Arabistan'daki
Medine ~ehrine €lit
olan. 4. mec. terbiyeli, gorgiilti, kibar, nazik. Ak.
713
medeniy-yUt-tab'
vam-. medeniyye : medeni kavimler. Hukuk-. medeniyye : medeni haklar. (bkz : hukuk). KanOn-1
medeni : medeni kanun. Kavanin-i medeniyye
medeni esaslar
kanunla.n. Vaziif-i medeniyye :
yurtta~lrk vazHeleri (*gorevleri).
medeniy-yiit-tab' : yaradllr~1 itibSriyle berSberce
toplulukla ya~amlya meCbur olan kimse. 5. [mecienl] : Kur'an-I Kerim'in Medine ~ehrinde nazil
ola'n sOre ve Svetler!.
..:..:!"-LA
medeniyyet
(a .. i.)
: meden71ik,
~ehirlilik,
uygarlrk.
medeniyyet.i hazlra :
medenk
~'..L-Q
~imdiki
(f. i.)
medeniyet.
)..\-Q (a. i.)
~..\A
medhiyye
medhOn
(a. i. defn'den. c.
la~tlr"ml~
t.}..\A
dl~arl <;Jkartlml~.
medfuat
..::"
mu~
(a. s.) :1. def' olunmu~,
2. verilmi~, vezneden <;Ikardml~.
b}-l"
(a. s. dahl'den) : 1. dahl
tabaklanml~
(f. i.)
deri.
(a. i. medfO'un c.) : 1.
(a. s.)
kovulmu$, uzak·
(bkz: matrOd).
Jr y:.J..~
medhOl,>
meda-
fin) : defnolunacak yer, mezar, kabir.
medfu'
0 y:...\A
medhOr )J>J.....
~ete
~t..\A
(a. i. c. : medhivyat) :
edilmi$, aYlplanacak bir kusur i$lemi$. 2. dile du~
mu~. 3. kendisine
bir $ey girmi$ olan. Zevce·j
medhuletun biha : gerdege girmi$ zevce. Zevce·i
gayr-i medhuletun biha : henuz gerciege girmemi$
zevce.
ask.
top.
medfen
"-'..\A
J.,>..\A
medhul
: 1. kuru <;amur, kuru
(a. i. c. : medafi')
(a. i. medhiyye'nin c.)
(bkz : medbOg).
bal<;lk; kerpi<;. 2. koy; mahalle.
medfa'
..:"L.....\A
ed. birini ,ovmek i<;in yaztlml$ $iir.( bkz : senaiy.
ve).
1. kapi surgusu.
2. aga<; anahtar; kilit damagl.
meder
medhiyyat
Ovmeler.
(a. s. deh$et'den)
deh.
ugraml$, $a$lrml~; korkmu$, urkmu$.
medhO!j.ane
<\>'L:, .JAI..\A
bir halde;
urkmu$ gibi.
. (a.
f. zf.)
urk·
(a. s.
medid, medide
medd'den) : c;ekilmi$, uzatdml$; uzun, <;ok uzun
suren. Muddet·i medide : pek <;ok zaman.
medicf.. ijI· basar : uzaktan goren.
sarfedilmi~,
verilmi$ paralar, kasadan <;Ikan· para.
lar. 2. verilen, harcanan paranln, hesap defterinde kavdedildigi hSne, kolon.
medfun
lunmu~,
0}..\A
(a. s. defn'den)
defno-
,gomulmu$. (bkz : melhOd).
meclh
L..l.-
[fldcil:
J>..l,4
(a. i. duhOI'den): 1. dShil
olacak, girecek yer,
ba~langl<;. 3. giri$.
kapl, antre, Fr. entree. 2.
medhal
medhal·i kavaid : gramere !=llrJ~. 4. karl~ma. 5.
parmak [bir i$te]' Zi·medhal : bir i~e karl$ml~
olan, bir i$te parmagl olan. (bkz : medhal·dar).
medhal·dar
)\..J;'-l"
<L,c.J.,.Q
C. :
medSyih):,
ovme mevzuu.
(a. i.) : 1. ovme mevzOlu
mediha.gO
f
4.,c.J.,.Q (a. f. s.)
medheden
oven, ovucU. (bkz : med7ha-sera).
mediha-senc
~;...., ~• ..l.
(a. f. b. s.) :me-
dihname 'lClzan, ovme yazlsl yazan. (bkz : mao
dih).
Medina
4...;"J.,...
(a. h. i.)
: Hicaz'da Hz.
Muhammed'in tLirbesinin bulundugu ~ehir. (bkz :
Yesrib).
(a. f. s.) : bir i$e ka-
. n$ml~ olan, bir i$te parmagl olan. (bkz : zi-med·
hal ).
714
mecliha
~ey;
kas7de, manzOme. 2. kadrn adl.
(a. i~) : O'lme, birinin iyi ~ey-
lerini soyleme.
(bkz: sena, sitayi~).
"kadh' zemm" dir J.
medib C.J.,... (a. i. c. : medh'den.
me dhetmiye, ovmiye sebebolan
medine
4.;""\,4
(a. i. c.
mUdUn) : $ehir. (bkz : belde).
medain, mudn,
mefasal.. gayr.i....
medinet-us-selam : Bagdat ~ehri.
med'uvven
medinet-un-Nebi : eski adl Yesrib olan ~imdiki
Medine !;lehri.
med'uvvin
J1....\....4
medini
(a. 5.) : 1.
~ehre
mensup
J}...\....4
medkuk
dogUlmU~,
("ku" uzun okunur. a.
inceltilmi~, toz
haline getiril.
mi!;i.
J}..L..o
medlul
(a. s. delalet'den) : 1. de-
III getirilmi~ ~ey. 2. delalet olunan, gosterilen ~ey.
3. bir kelimeden
veya bir b;;aretten
anla~lIan.
Maani-i medlule : anla~lIan manalar.
t-.. ..L.
medma'
(a. i. c. : medami')
A
t
J:..Jf:..IA
(a. s. med'uvv'un c.):
me'dube
4>~tA
(a. i.) :
ziyaf~t;
medyun
J ~ ..\..4
(a. s. deyn'den) : bor~lur
J'" -1..-4 (a. 5.) : dimagl
meclyun-i muflis : huk. [eskiden] .borcu mahna mOsavi, yahut ziyade olan bor~lu.
. medyun.i mumatll: huk. [eskiden]
kudretj
varken borcunun ed'asml uzatp geciktiren bor~lu.
medyun-i !}ukran : ~Okran borc;lusu.
r..~ L.i.o
mefahim
(a. i. fehm'den. mefhOm'.
.,);.LA4 (a i. mefhar ve mefharet'-
mefahir
yaralanml~
in c.) : iftihar edilecek, ovUnUlecek
(f. i.)
0)-1..-4
dOgOn.
un c.) : mefhumlar.
kimse.
medre
davetli ola-
verecekli.
1.
goz. 2. gozya!;ll. (bkz : e!;lk, siri!;lk).
medmu~
(a. zf.)
~agnlarak.
davet olunmu~lar, ~a~nlml~lar, davetliler.
[hayvan]. 2. Osmanlrlar zamanmda Mlslr'da basIIan bir gUmU? para.
5.)
rp.IA
rak, . davet olunarak,
(a. i. mefhas'm c.) : ku~
0-'Uo
mefahis
matra, med, mut,
~eyler.
yuvalan.
kile.
medrec, medrece
~)..\..4'
(.)-1.,0
m'efail
(a. i. c. : medaric)
1. derece ile adlm adlm
ileri gidilen yol, meslek. 2. basamakll yol; merdiven. 3. dar yol, ke~i yolu.
medrese
<\..., )-I.A
(a. i. ders'den c. : meda-
ris) : 1. eskiden, icinde dint dersler okutulan yer.
2. ders goren talebenin, i~inde yatrp kalktlklarr
bina.
medrese-ni!}in
~~ '. <l- .{..\..4
(a. f. b. s.)
medresede oturan, medreseli.
medruk
.!JJ)-I....
(a. 5.)
ml~,
(a. i. mef'OI'Un c.) : yap,.!aruz vezni cOzU'lerinden.
mefalic
(a. s. mef.lOc'On c.) . (bkz :
mefIOc).
mefalis
(a. s. mOflis'in c.)
lfIas.
edenler.
mefarig
derk
olunmu~,
mefarik
c.) :
4J" J )J..o
i~ler;
t)Lv. (a. i. mefrag'm
c.)
kOlecek yerler, yollar.
anla~lIml~.
medrus
J:t:-U...
i~lenmi~
ba~rn
~)~
(a. i. mefrak ve mefrik'in
tepe klslmlan.
(a. s.) : 1. ders olarak
mefasll J.a~
okunmu!;i. 2. eskimi!;i. (bkz : fersOde).
(a. i. mafsal'm c.)
1. oy-.
nak yerleri, *eklemler.
medsus 4J" .J-'-I.... (a. 5.) : 1. gomUlerek .sakh
buILJnan;' gizli bulunan. 2. i~ine desise karr~ml~
~ey.
med'uvv
J-t:- ..I..o
(a. s. da'vet'den c. :
med'uvvin) : davet olunmu~, '~agrllml~,
(bkz : makrO').
davetli.
mefasll-I
beyn-el-flkarat: anat. amOdu frkari
(omurga) yi meydanagetiren flkralar arasmdakl
mafsallar.
mefisJl.. gayr.j muteharrike : anat. kafatasl vayUzOn muhtelif kemikleri
gibi hareket· etmiyen
mafsallar, oynamaz *eklemler.
715
,me"fasJ!-. miiteharrike
mefasll-. miiteharrike : anat. hareket eden mafsallar, oynar eklemler.2., her koyUn reayasl ile
o$Ur ve rUsOme tabi mahsullerinin yazlll bulundugu defter.
mefisid
...\__ L.i.4
(a. i.
~-LA.4
(a. i. miftah'm c.)
"- .
-,~LD,4
( a. i. muftlr'm c. )
if tar
mefaviz)
c;:ol,
firar ede·
(a. i. fahr'den) : 1. fahir-
len me', ovUnme. 2. ovUnmeye sebebolan, ovOnmeyi
gerektiren.
mefhar-i kaillat,-j mevcOdat: Hz. Muhammed.
W -,~A
mefkOre
mefahis)
kU$
meflOcen
meflOk
meflOI
: fahim haline ge<;;-
mefrak'
. fahim)
1. fehmolunmu$; anla$i1ml$. 2.
<;;Ikarilan mana, *kavram.
~ ~4 (a. i.)
. clllk, fro concej)tualisme.
'716
mefrat
(a.
zf.)
meflOc;: olarak,
..:J )-i. (a. s.)
,.J.J,L.o..,.
yoksun, miskin.
(a. s.) : 1. kilitli, kapali.
t-,i.
(a. i. ferag'dan c. : me-
"';-,4..
(a. i. c. : mefarik)
baM
.1J.
(a. s.) : pek bUyUk.
(a. s.) : kocaman, iri, bU·
yUk.
mefre~
fels. *kavram-
..;
$In tepesi, tepe klsml.
sozden
mefhum-i tasnif : huk.
[eskiden] bir
$eyin
ba!jika . aksam ve enval bulunmadlgl, zikredilen ak.
sam ve envaiyle sabit olmasl.
t..
. ,Li.
farig) : dokOlecek yer, Vol. (bkz: mecra).
komUrle!jimi!ji, komOr olmu$.
(a. s. fehm'den. c. : me-
e::.J,Li. (a. s. felc'den c. : mefalk):
2. kmmda bulunan (klll<;;). Seyf-i meflOI : klnln-'
dan <;Ikmaml$ kJlIC;:. [ziddl : "mesIOI].
mefrag
mefhOm (" .J-~i. (a. s.)
(0. i. fikr'den) : ulkU, Fr.
felce ugraml$ olarak.
(a. i. fahr'den. c. : me-
(a. i. c.
'" )-,Ci.
klrllml$
felcolmu$, inmeli, klmlldamaz, oynamaz hale gelmi$ olan. (bkz : menzOI).
yuvasl.
mefhumiyye
("ku," uzun okunur.
ideal. [Ziya Gokalp'in yaptlgl kelimel,erden].
fahir) : 1. iftihar duyma, ovUnme, koltuklarl kabarma. 2. kadm adl.
mefhOm . r"" J-r-A"
(a. s. c. : mefakik)
mefkur
meflOc
mi~,
..:..~.) ,,:'4.• ' ("ku" uzun okunur.
a. S. C. : mefakir) : omurga kemikleri
olan [insan veya hayvan].
(a. i. firar'dan):
-,;"4.4
~A
("ku'" uzun okunur. a. s.
mefkOk
cek yere Eyn.el-meferr : kac;:acak yer yok
mu?
[meferr, Kur'an'da m'imi
masdardlr ve "firar"
manaslna qelir].
mefh~s
zarOret, ihtiya\=.
fekkolunmu!ji, ayrdml$, sokulmu$, C;:lkarllml!ji.
(a. i. c.
mefaze
mefharet
J J_ AAA
~efkudiyyet
( a. i. mefazenin c. )
·sahra. (bkz : ·beyaban).
mefhar
(a. i.)
a. i.) : 1. mefkudluk, yokJuk, bulunmama.
j~l;.A
,..,-4A
kaybolacak yer.
fakd'den) : 1. kaYlb, y6k, olmlyan, bilinmiyen. 2.
flk. olU veya diri oldugu bilinmiyen, kaYlJj kimse.
ter, sahralar. (b.kz : saharl).
meferr
mefkud
anah·
edenler, oru<; a<;anlar.
mefaviz
W~
mefkaret
(a. i.)
(bkz : iftikar).
tarlar.
mefatir
(a. L). (bkz : meferr).
mefkad
mefsedet'in c.)
fesatllklar, ri1UnaflklJklar, bozgunculuklar.
mefatih
mefirr
..; -,i.
(a. i.) : me$inden veya <;;a-
dlr bezinden yapilml$ harar. [goe;: slrasmda yatak
ve $ilte ta$lmaya yarar].
meftut
mefrik
JJ4
(a. i. c. '. mefarik). (bkz:
mefrug
t.J../'-.4
(a. s. ferag'dan c. : me-
mefrOgun bih : bir kimseye ferag edilen, blrakdan ~ey.
mefrOgun leh : kendisine bir ~eyin tasarruf hakkl ve mOlkiyeti ferag olunmu$, blrakJlml$ kimse.
JJ~
mefrOk
~ J .•/l. 4
(a. s.) : 1. ugulmu$. 2.
safranla boyanml$ $ey.
mefrO~
';'J~
(a. s. fer$'den) : fer$olun-
":'~J....,i4
mefrO$at
(0. i.
mefrO~'un c.) :
kilim, seccade, koltuk, kanape ve saire gibi ev
yarlyan e~ya. (bkz : esasat-I beytiyye).
mefrO$at.. beytiyye : ev e~yasl. (bkz esas-I beytiyye).
do~emeye
jJ..JA..4
(a. s. c.
mefrOzM)
ifraz
J> J~4
t....i
4
Ca. I.}
1.
feshedecek,
4A-A,.4
( a. i. flsk'dan)
fiSk, gO·
nah i$lenen yer.
mefsedet
(. a. s.) : flt,kl,.
meftOI
J.,,:.i4
(a.s. fetl'den) : Jitil halj·
ne getirilmi$, bOkOlmii$, klvrllml$.
tOI : klvrrlml~ kahkOI.
~ Jk.i.
meftOm
(. a.
s.)
Kakul·.i
mef·
memeden sOtten·
.,:,...l-.i.
(a. i. fesad'dan. c.
me-
:fesatllk, mOnaflkllk, bozgunculuk.
mefsOd "~A
(a. s.) : fasdolunmu$, kan
alrnml$, kan alman.
mefsOh, mefsOha
meftOn
j ":;'.4
(a. s. fitne'den) : 1. fitne.·
ye dO$mO$, sihirlenmi$. 2. gonOI vermi$, tutkun,
vurgun. (bkz : meclOb 3 ). 3. hayran olmu$, $a$-'
ml$.
meftOn-ane
4>-V~
(. a.
zf.)
meftOr
meftOr
J,.J:u.4
yaratrlml$.
: meftuncasl-·
hay-·
fesh'den)
1. fesholunmu$,
hOkOmsOz
blrakllml$, yOriirlOkten kaldlrJlml$. 2. iptaf edilmi$,
~all$maz bir hale getirilmi$.
(a. i.)
)r-=.a.
4
: tutkunluk,
a~ln
derecede
(. a. s. fltret'den) : 1. flt(bkz
Meride). 2. tab11,
(. a. s. WtOr'dan) : bezgin,
bezmi$, kederli, umitsiz. (.bkz : me'yOs, na-Omid,
nevmid).
meftOr-ane
4>'\).,....:4. 4
(. a. f. zf. )
bezmi$ce-
sine, bezginlikle, bitkin bir halde.
meftOriyyet
~.r-.i4' t~ (a. s.
~. ,:A..4
. gonOI verme, vurgunluk; hayranllk,
begenme.
retlenmi$,
cibill1.
bozacak yer. 2. bozma.
fasid)
(a. s. feth'den. c. : meftO-
OstOn ile, e ile okunan : [elem kelimesindeki e
meftuhdur] .
meftOniyvet
mefrOx.ul.eda : odenmesi farzolmu$. 2. farzolunan, varsayllan.
mefsaka
[J:A..4
1. farz
(a. s. farz'dan)
boyun borcu olmu$.
mefsah
meftOh
h,h) : .l. fethedilmi~, ac;IIml$, aC;lk. (bkz : gO$ade). 2. raptedilmi$, ele gec;irilmi~. 3. qr. fetha ile,
na, tutkuncaslna, kendinden ge~mi~ olarak;
rancasrna, ~a$arak.
ayrdml$, boIOnmii$.
mefrOx
(a. i.) : haz'ine. (. bkz : gen-
4
kesilmi$ [c;ocuk].
mu~r, dO$enmi~.
mefrux
L-:A..
(a. s. fark'dan. c. : me-
far'ik) : tefrtk edilmi$, aynlml$, araya ba$ka bir
$ey girmi$. Lefif.i mefrOk : (bkz : lefif).
mefrOk
meftah
cine, kenz).
fa rig ) : feragat edilmi~, ba~kasJna blrakdml~.
kdlnml~,
(a. i.) : mefsuhluk,
hOkiims{i,zlOk, yOrOrlOkten kaldlrdma haiL
mefrak ).
olunmu~,
mefsuhiyyet ..::-;>.>-~
...:..~),:A..4
(a. i.)
bezginlik,
blkkrnllk.
meftOt
.,:, ,>-=A..4
(. a. s.)
ufalanml$; parC;a··
lanml$, parC;a parc;a edilmi$.
717
mef'ul
\..J-,_..~
mef'ul
1.
(a. s.. fiTden. c. : meNUI) :
i~lenmi~, yapllml~, kllmml~. 2.
i~ledigi i~ ustUnde belli olan.
{ll,
Ism-i mef'ul : orta!f, sifat fiil.
mef'ul·i anh, mef'ul·i minh
fro ablatif.
bir fa,i1in yaptl3. gr. *tOmle!f.
meges-ran
meges-var
gr. -den
hali,
meh
*tOmle!f,
mef'uWn sarih : gr. duz *tUmle!f, *nesne, Fr.
direct. 4 .. ibne. (bkz : me'bOn).
~omplement
(a. L) : rezill ige sebebolan
..J-,_..aio
ruzga.
..:..! lro
(a. i. heybet'den)
aza-
J~ lro
(a. i. mehbil'in c.) : anat.
t~
mehacim
(a. i.' mihcem'in c.) : 1.
!fekip emmeye yarlyan organlar veya aletler. 2.
hacamat ~i~eleri.
fazla gelmi~ olan,
(a. s.)
(a. i. mehebb'in c.)
rahim yollan, dol yollarl.
~ey.
mefzul
(f. i.). (bkz : mah).
,,:-,l.,.....
mehabil
mef'uliin maa. gr. -Ie, -i1e hali, fro instrumental.
(::oo:...aA.4
sinek ~ek-
(f.b. s.)
met, ululuk, korkunlt1uk; buyuk gorunme.
mef'uliin leh : gr. i!fin, Fr. postposition.
mefzaha
,-C
rill estigi yerler.
mehabet
mef'Oliin i1eyh : gr. -e hali, Fr. datif.
)\
(..-0
mehabb
Imef'ul.iin fih : gr. -de hali, Fr. locatif.
gr. *dolayll
Yelpaze.
linde, sinek gibi.
m~f'ul.iin bih : gr. ~i hali, Fr. accusatif.
mef'ul.iin.gayr-i sarih :
fro complement indirect.
(f. b. i.)
. (bkz : mirvaha).
ustOn gel en.
mehak
Jro
mehal ,...I
Y
(a. i.) : durgun suyun ye~illigi.
(a. i.)
1. korku veri. 2. sure,
vade, mehii.
megafir
migfer'i n c.)
demir taslar.
)L.:.....
("ga" uzun okunur. a. L
.:JL:....
megak
sava~ta ba~a giyilen
: [eskiden]'
("ga" uzun okunur. f. i.)
!fukur, mezar. (bkz : hufre).
·l~ ("ga" uzun okunur. a. L
'-'".:
miglak'rn c. ) : kilitler, mandallar.
mehalik
c~y
helak olacak yerler, tehlikeli yerler veya i~ler.
mehamm
i l_f"o
JJUo
Jj~
U""b i lr.o
(a. f. b. s.)
anllyan, i~ ehli.
mehan
("ga" uzun okunur. a. i.
(f. e.)
:
meger,
oysa ki,
halbuki:
Jl-r'"
(a. s.)
kO!fOmsenmi~,
(f. i.) : sinek.
engiibin
meges·gir
mehanen
mehanet
tLro
.:Jy
( a. zf.) : kultOmsenerek.
(a. i.)
hakirJik, hor.
(bal
~.
_F~ ~
.)V
sinegi) : arl.
(f. b. L)
mehar
(bkz
orumcek
)Lro
(f. i.) : 1. devenin burnuna
ge!firilen burunluk. 2. yular, dizgin. Giisiste-me.
har : sallverilmi~, gev~etilmi~ yular.
me'haz
,k;.L
(a. I. ahz'den. c. : meahiz) :
bir ~eyin allndlQl, !flkarJldlQI yer; kaynak.
118
kO.
luk; ku<;umsenme, ku<;uk gorulme.
meges
meges-i
nahl).
mehamm-!jinas
i~den
~eyler.
ItOk gorOlmu~.
migzel'in c.) : igler, ipJik egirecek aletler.
meger
muhimm'in c.)
S.
("ga" uzun okunur. a. i.
migvel'in c.) : han!ferler, ince klll!flar.
megazil
(a.
1. ehemmiyetli ~eyler. 2. du~undurucu
3. IOzumlu,' gerekli ~eyler.
megalik
megavU
(a. i.mehleke'nin c.)
mehmum
J-:-r'4
mehbil
(a. L c. : mehabil) : anat.
rahim yolu, dol yo/u. iLtihab., mehbil : hek. dol
yolunun i/tihapianmasi.
mehdiyye ":. ""-f""" (a. i.) : hediye, armagan.
J-:-r'o
mehbili
imam-f Mehdl). r$liIerin itikadma gore ya~a
makta olup kfyameti beklemektedir; sahib-Uz-zeman].
mehbile,
(a. s.)
rahim
Yfk"ml~.
.k.~f"""
mehbit
i oJ-Lr°
mehdum
yoluna ait, dol yolu ile ilgilL
(a. L hUbOt'dan)
:hedmolunmu~,
(a. s.)
Ylkdml~
Bi'na.yi mehdum
bina.
hUbOt
mehebb
edecek, inecek yer.
"':-'t",o
(a. i. c. : meh&bb)
rUz·
garln estigi yer.
mehbit·i envar
nurlarm inecegi yer.
mehbit·i i1ham
i1hamln ineceQi yer.
cLs':-
mehekk
(a. i.)
mehenk ta~l, ayar
ta~l. [ash: " m ihekk" dirJ.
.1..J~ro
mehbOt
(a. s.) : korkudan ~a~lrml~.
meh·cebin U:!~:-- <\,0
(f. a. b. s.) : ay almh,
mehere. ''..If""''
parlak a/mil,
")~O
mehcOr, mehcOre
')7':"1-0
(a. s.
: 1. hecrolunmu~, terk olunmu~, bl.
rakdml~, kullandmaz o1mu~, unutu~lmu~. (bkz :
metrOk). 2. uzakla~ml~, a'irrlml~.
.::..i.).J~
mehcuriyyet
.J-~""r"
mehciivv
hicvolunmu~,
(a. s.)
meh·~e
C~r4
mehil
J-:f"""
(a. s.) : korkun<; [yer].
mehin
0:!-ro
(a. s.) : hor, hakiri zaif.
mehir
~t"A
(f. i.) : astr. Ay. (bkz
(
Kamer, Mah ).
yeo
sozle t~lanml~.
(a. s. heybet'den.) : 1.
betli, azametli; korkun<;. (bkz : mehOb). 2.
arslan. (bkz : esed, gazanfer, haydar, ~ir).
(a. L) : 1. uzak-
Ilk, ·aynllk. 2. bfrak"ma, unutulma. (bkz : metrOkiyyet ).
rilmi~,
':-":r"
mehib
hicr'den.)
(a. s. mahir'in c.) : hUner.
Iiler, elinden i~ gelen kimseler, becerikliler.
mehire o-':-rA : (a. L) : 1. nikah bedeli pek
c;ok o./an kadln. 2. s. usta, mahir, eliuz [adam].
mehist
(f. r.) : bayrak diregi, mi·
nare va kubbe ustOne konulan kU<;Uk hilal, ay.
( bkz : mah-<;e).
mehl
..::.-r
J-.t-a
4
.
(f. s.) : aglr. (bkz : sakil).
(a. i.) : vade, vakit verme, bir
i~i
mehd
..Ly-4 (a. i. c.
be~ik.
muayyen bir zamana kadar bfrakma. Ala·meh.
lin : vaktinde, yava~. (bkz : mUhlet).
mens up be~ik,
helak olacak yer, tehlikeli yer, i~. (bkz : girdab2 ).
mOhOd.)
(bkz : gehvare).
mehd·i ismini
gokyOzU be~igi.
gokyOzOne
mehlika' ...
mehd·i ulyi : padi~ah anasi.
I;T ~
(a. f. b. s.) :
be~ik
sOs.
leyen.
mehd.ara.yi viicud olmak : dogmak, dUnyaya
gelmek.
mehdi
yete eren,
~~
(a. s. hedy'den.) : 1. hida.
dogru '101 u
Ulr-a
(a. i. c. : mehalik)
(f, b. s.) : ay yUzlU, gUo
zel. (bkz : mah-lika, mah-rO, meh-rO).
,mehd·i zuhOr : meydana <;lkma be~iQi.
mehd·ara
..C'"" \ •
~
mehleke
:
tutan. 2. h. i. (bkz:
mehlike
<t..C~ (a. i. c. : mehalik). (bkz:
mehleke).
meh·ma·emken
~rG\ y
(a. zf.)
mUmkUn oldugu kadar, olabildigi kadar. mehmOm
i Y'''f""''
(a. s.)
: endi~eli, dU.
~.Uncel i.
7t9
mehmus If ~ (a. ·s.) : gizli.
L -''''r
mehmusen
mehmu%
0
__
meh-ru
.1a. zf.) : gizli olarak.
(a. s.) : 1. hemzeli. 2. gr;
ana harflerinden herhangi biri hemze olan [kelime] : "ahz, se'l, bed'.." gibi.
mehmuz-iil-ayn : gr. aym Horta harfi" hemze
olan mehmOz : "re'y" gibi.
mehmuz-iil-fa : gr. fa Sl "ilk harfi"
olan mehmuz': "esed.." gibi.
hemze
j>"'r0
(a. i.) :
~avdarda
hasta-
Ilk sebebiyle meydana gelen bir nevI mantar.
meh-pare
j).)
L:ro (f. b.
i.) : 1. ay par~asl.
2. mec. ~ok gOzel kimse. (bkz : mah-pare). 3.
kadrn ad,.
meh-perest
"::'-~r"
(f. b. s.) : Ay'a tapan;
mec. alilk. ["mah-perest" in hafifletilmilii].
meh"peyker
';;y c\.o
(f. b. s.)
: yOzO ay
gibi parJak, nurlu, gOzel olan. (bkz : mah-peyker).
mehr
rt""°
(a. i.
C.
:
emhar, mOhOr) :
huk. [eskiden] mihir, evlenirken erkek tarafmdan kadrna verilen nik~h bedeli.
mehr.i muaccel : nikahta klz tarafma verilen
agl rllk, para, .... bali Ilk; kalln.
mehr-i miieccel : bOlianma veya olUm halinde,
klz tarafrna verilmesi, nikahta kararlalitlrdmlliolan
bedel.
mehr·i -musemma : huk. [eskiden] karl I~rn
iki tarafm r1Zasiyle ve nikah akdi sirasinda tayin
olunan mehr.
slgrnacak yer.
720
1. UrkUp
:
mehru-yan)
(f. b. s. mehrO'nurp
c.) : ay yuzlUler, gUzeller
meh.sitare
j)
j
l=-r
(f. b. s.)
o
ay talihli;
talihinin ylldlzl ay gibi parlak olan.
meh-~id
"".:~r·o
(f. b. i.) : 1. Ay. 2. ayl!i,gl.
meh-tab
ka~ma.
2.
,,:",L:ro
(f. b. i.) :
·tab" rn hafifletilmi!ii], (bkz
meh-tabi
J.l-;-.
(f. i.)
aYllil~1. [mah-
mah·tab).
mehtabl seyretmek
1~1n yapdan
etrafl a~lk k~Uk
~adlrlmSI kOlik.
(bkz : kameriyye). [yapma kelimelerdendir].
~.:-'. (:ro
mehtabiyye
(f. L) : 1. maytap. 2.
mehtap i~in yazllml~ liiir.
mehter
;..,-.
(a. i. f.) ["mihter" kelime
siriden]. 1. yUksek rUtbeli hizmetkar. 2. c;adlrlara
bakan u~ak. 3. at uliagl. 4. mlzlka~l. 5. kavas~
Bablall ~avu$U. 6. rOtbe, nilian mUjdecisi, c;aylak~
mehteran
jlJ\,-o
(f. L mehter'in c.)
:
mehteran'l alem : bir vezirin alemiyle beraber
bulunan bando taklml.
mehteran-, hayme
"mihteran" d,r].
mehter-hane
~adlr
<IJ·\.;.J\ro
uliaklarl.
(f. b. i.)
[asll
yeni~e.
riler zamaOl/')da, davul, mekkare, zil, zurna ve
borulardan meydana getirilen bando taklml olup~
her vezlrin tugu saylsrna (kat) gore yedikatll,
sekiz katll gibi vaslflarla andlrdl.
mehtuk '~~ro (a. S. hetk'den.)
hetko.
Junmuli, Ylrtdrril~. Perde.j mehtuk : y,rtlk perde.
mehub
":-'>-ro
(a" s.) : 1. heybetli, aza.
metli; 'korkun~.
(bkz: mehlb). 2. i. arslan.
(bkz : esed, gazanfer, haydar, $Ir).
me'hux
mehreb ":-'~ (a. L)
C.
(bkz : mah-lika, mah-rO).
(bkz : meh-tab).
mehmuz-iil·lam : gr. lam I "son harfi" hemze
olan mehmuz : "bed', gibi. 3. aYlplanmlli. (bkz :
ma'yOb). 4. i. ~izmenin veya ayakkabmln topugu arkasma takdan ve hayvam dOrtGp hlzlan~
d,rmaya yanyan demir, mahmOz. (bkz :mihmaz,
mihmlz): 5. i. horozun ve balika kUlilarrn ayak.
Ian arkaslnda bulunan boynuz gibi sivri liey,· fro
ergot. 6. i. harb
gemilerinde su kesimi altmda
i1eriye dogru uzanan 'omurga dirsegi. 7. i. koprO
ayaklarlnda suJarm geldigi ve gittigi· taraflara dogru yapdan
eliekslrtl
duvar.
(bkz: mihmaz,
mihmlz).
j)
ay yOzlO, gOzel
mehru-yan
j>~
mehmuze
(f. b. s.
Jx'o
";.J-> to (a., S. ahz'den. c. : me'hO·
zat) : 1. ahz olunmu~, a!lnml~; ~Ikar"mlli, tutulmU!i. 2. od(jn~ olarak ba!ika bir verden allnml~.
mekatib
me'huza
me'huzat
~~-,,;.1..
(a. i.) : fels. fr. recept.
..:.>I~y.t
meh-var
(a. i.)' : yar, u~urum.
(bkz ,:
~) 1-''1' ' 04
(f. i.)
: aylJk,
maa~.
meh-var 2 ).
meh-ve~
~ J~ (f. b. s.) : ay gibi. (bkz :
mah-var, meh-var), mec.guzel. (bkz : mahbObe).
mehyum
mehxul
i .J-:r
J J.Jr·
4
mehxum
("JJr
mil;>, magIObolmu~,
Le~ker-i mehxum
(a. s.) : hezimete ugra-
yenilmi~.
bozulmu~
(bkz
asker.
munhezim).
(a. i.) : aglanacak ve inlenecek yer.
mejdek
~1.)j4
(f. h. i.):
NO~irevan'm
(f. i.) : 1. keder, gam,
mejeng
mekahil
J>[s:':
(a. i. mikhal, mikhel ve
gaze surme
~eke
(a. i. mekide'nin c.)
~4ts::..
(a: i. mekmen'in c.)
pusular, gizlenilecek yerler.
mekan
~lS:~o4
(a. i. "kevn'den. c.
mekare, mekari
~ j[s:': , ~)[s:': \ (a. i. c. :
mukarOn) : mekkare, kira ile tutu Ian hayvan, yuk
hayvanl. [asll "mukari" dir].
(a. i. mikreb'in c.)
mekarib
~jft
surGlen sabanlar.
~) [s:':
(a. i. mekrehet'in c.)
tiksinilecek ~eyler; dertler, slklntdar.
i)[s:':
mekarim
(a. i. kerem, mekrum
ve mekremet'in c.) : Keremler, comertlikler, elaC;;lk.
liklarl; iyi 'ahlakiar.
)~)ts:: (a. f. b. s.)
kerem
sahibi, comert, elia~lk.
(a. f. b. i.)
mekarim-penah
slglnagl mekarim olan.
(a, f. b. s.)
mekarim.perver
mekaris
mikras'ln c.)
mekariz).
mekarix
va-!.).t.
mekasib
i.
("ka" uzun okunur.
kesecek aletler, makaslar. (bkz:
";=t}.t.
("ka" uzun okunur. a.
......... ~
aletler,
(a. i. mekseb
makamlar.
ve mek.
sib'in c.) : kesbedilen, kazandan yerler, kazanc;;
yerleri, kazan~ vasltalarJ, kazan~lar.
ema.
kin' ve emkine) :. 1. yer, mahal. (bkz : ca) . .2.
ev, oturulan yer. (bkz : hane, mesken).
f. 46
mekinet).
(a. i. miknese'nin c.)
. i. mikraz'ln c.) : kesecek
( bkz : mekaris ).
hileler, duzenler, dalavereler, aldatmalar.
niekaid-i a'da : dUl;>manlarJn hileleri.
mekamin
mekanis
1. kuvvet, me-
mekarime sahibolan ..
tasa. 2. nefret edilen, ho~ olmlyan.-
mukhule'nin c.) : surmelikler;
cek aletler, miller.
i.)
supurgeler.
mekarim-kar
babasl Kubadl Sasani zamanlnda
peygamberlik
iddia eden Nil;>aburlu zeki ve alim bir adam. (bkz:
mezdek).
( a.
tanet, guc. 2. aglrba~lllJk. (bkz
mekarih
lagar).
..:i l$:'.A
mekanet
(a. s.): ~a~ml~, ~al;>akalml~.
(a. s.) : zaYlf, arJk. (bkz:
4
mekan, mahal
mekanen muhayee : flk. iki kil;>i a'raslnda mG~
terek olan bir meskenin bir klsmlnda bid, bir klsmlnda digeri veya mu~terek iki hanenin birinde
biri, atekinde digeri oturmak uzere muhayeeleri
(= taksim olunmlyan ~eyi nabetle kullanmalarJ).
)-'~ (f. s.) : 1. ay gibi. (bkz
mah-var, meh-vel;». 2. (fars~ada)
ayllk, maa~.
(bkz : mehvare); ["mah-var" In hafifletilmi~i].
meh.vare
(a. zf.)
(a. s. me'hOz'un. c.):
ahzolunan, allnan para ve bu paranln defterde yaztldlgl hane.
mehva c.S-'f'.4
mekanen
ve yer baklmlndan.
mekatib
mektepler,
,~~
(a.
i. mekteb'in c.)
*okullar.
721
mekitib·i' aliye
mekitib·i aliye : yUksek mektepler, *okullar.
mekitib·i husOsiyye
okuJlar).
husOsi mektepler (*ozel
mekitib·i ibtidiiyye
iar.
ilk mektepler, *i1k okul.
"J.J::>C(.. (a. s. kOhl'den.)
mekhOI
sUrme
~ekilmi~.
mekide
Ve
mekitib·i i'didiyye : rU$tiye'den sonragidilen
yUksek mekteplere hazlrlayan mektepler, lise.
mekitib·i leyliyye
*okullar).
yatilr
mektepler
(yat"r
mekitib·i ri.i!;diyye : bugUnkO ortaokullarm derecesinde bulunan
altl slnlfl,k eski
mektepler
(*okullar).
mekitib·i slbyaniyye
mekitib·i varide : gelen mektuplar.
~ 1S::.4
(a. i. mekide'nin c.)
hiJeler, aldatmalar, dUzenler.
mekiyil
ol~ekler,
J~IS::'.4
~C4
hile,
..:".J....C"
mekidet
hile, dUzen, du-
(a. i.)
mekil
(a. s. c. : mekil§t)
1.
ol~me. 2. kile i1e 'ol~Ulen [~ey].
..:,,)I,...G
mekilit
(a. s. mekil'in c.)
~_G
(a. s. mekan ve mekanet'den.
c. : mUkena) : 1. temekkOn eden, oturan, yer·
le~en. $eref.iil·mekan bi·l·mekin : mekanln $erefi
mekin (oturan) iledir 2. vakarll, temkinli, vakar, iktidar sahibi. 3. i. erkek adl.
.:::...~
mekinet
(a. i.) : vakar, onur, agrr-
'ba$IIlrk. (bkz : mekanet).
(a. i. mikyal'in. c.)
tahil ol~ekleri.
mekbir
mekaid)
bara.
m;kin
(a. i. mektOb'un c.)
mektuplar.
mekiyid
(a. i. c.
,;).J.-:;C"
dUzen, aldatma, dubara.
arpa, bugday.. gibi kile 'ile olc;Ulen ~eyler.
slbyan mektepleri. .
";-~-~
mekitib
sOrmeli,
mekis
~..G
(a. s.)
vakar, gurur, onur
sahibi, aglrba$II [kimse].
(a. i.)
kocalma, ihtiyar.
lama.
)ts:..
mekkir
4
(a. s. mekr'den) : ~ok mek~
reden, hi/eci, dUzenbaz. [mOen. "mekkare"],
me'kel
J,t
(a. i. ekl'den.) : ekloluna·
cak yer, ge~im veri, na-me$rO' yiyimevi.
me'kele
(a. i. c. : meakil)
eklol unacak, yen i1ecek $ey. (bkz : r1Zk ).
mekfere
~,.,Aj~:::
(a. i.) : setredecek, orte.
J yU~:
(a. s.)
mekfOI·iin bih
fllekfOI·iin leh :
mi$ olan alacaklJ.
722
Mekke
Mekki
(a. s. kefalet'den.)
kefil
i.): huk. [eskiden]
(a.
(a. h. i.) : Hicaz'da Hz.
.
s:....
(a. s.)
bulundugu
1,. Mekke'ye ait,·
kendisine kefillik edilen kimse.
kefalet olunan $ey veya kimse.
kefaletle alacagl
meklOm
i .J.l("
(a. s.)
0S::
(a. L c. : mekamin)
yaral,. (bkz
mecrOh ).
olunmu$, kefil olmu$.
mekfOI·iin anh
IJ'~_A
(a. i.) : hilekarlrk, hile.
Mekke ile i1gili. 2. Mekke'li.
mekfOf.iil.ayn : kor.
~.J.JA.S::
mekkas
\$::4
tOccann emvalinden o!jOr ve ba~ denilen vergileri
cibayete me'mur olan kimse, gOmrOkc;O.
keffolunmu$, va·
sak edilmi$. (bkz : memnO').
mekfOI
~)
Muhammed'in dogdugu ve Kabe'nin
~ehir.(bkz
Bekke).
cek yer.
mekfOf
mekkiri
te'min edil-
mekmen
pusu Veri, gizlenilip pusu kurulan yer.
mekmene
<l:.o.G
(a. i.) : 1.
yer, pusu. 2. hazine, define.
gizlen~cek
meleteb-i funOn-i •••
mekmun
gizli, sakI,.
(a. s.)
G
melemure
(a. L)
(J)J ..
cima
edilmi~
(a. s.)
dizilmi~,
Durr-i meknun :
ortUlO.
.,4./"
meknus
.,,:.5::
: 1.
mekrum
dizilmi~.
dizi inci. 2. sak", gizli,
(a. s.) :
meknuz, meknuze ojJ.:..G
sOpurulmO~.
(a. i. c.
mekilrirn).
'jf.-S:::
(a. s.
mekr
..f--...
mekr-i mahmud : bir kimseyi, iyi niyetlerle,
maksadlndan vazge~irmek uzere yapdan hlle.
meler-i mezmum : mekr-i mahmOd'un aksi.
..:,.... -,G
mekremet
mekremet-guster
.;S.::..'" ~
yayan, merhamet
[asll : mekrOmet-guster].
mekremet.Jii
.,L:..-,G
dagltan.
{a. t. s. j
i1miyede
sadreyn payesinin resm7 Onvanl. [asll
metlO" dOr].
"mekrO-
mekrub
~J-,G
(a. s.)
mekrubiyyet
":"~.J-,G
(a. L)
tasall, keder-
Ii, gam" olma.
mekruh
oJ~
(a. s. kerh'den. c. : mek-
rOhat) : 1. igren(;, tiksinti veren. (bkz : ker7h).
2. yaprlmasl ~erlat~e ho~ gorOfmiyen hal.
mekrOha
<LA:> J-,G
(a. i.) : mihnet, keder,
~iddet.
mekrOhit
~
(a. i. c; : rrWkOs)
mekseb l meksebe
tavak-
1.
o~Or,
4.~-S::,
",;-,,-G
(a~
i.
kisb'den. c. : mekasib) : 1. kesbedilen, kazanrIan yerl kazan~ Veri, kazan~ vasltaSJ. 2. kazan~.
meksib
~
(a. i. c. : mekasib). {bkz :
mekseb).
meksub l meksObe
~,.,-C.
41.>-,('..
(a. s.
kisb'den.) : 1. kesbolunmlJ~, kazanllml!i. 2. ogre.
nilmi!i, elde edilmi!i.
maksOf
ugraml!i,
J.J--S:: (a.
kOsuflanml!i1
s. kOsOf'dan.) : kOsOfa
aydml,gl tutulmu~
ziyasJ I
[G(jne~].
meksOr
G
)r-
(a. s. kesr'den.) : 1. kes-
rolunmu~, klnlml~. Kase-i meksur : klnlml~ kase.
2. gr. kesre ile, esre ilel yani i sesi ile okunall
harf : ["irfan" daki ilk harf meksOr dur].
mek~ufl mek~Ofe 4.9 .J~G , J
kederli, gam",
tasal,.
(a. i.) : durma, bekleme,
ba~, vergi. 2. o~Or, ba~, cibayet etme.
(a. f.
b. s.) : merhamet
~.c..
meks
(a; i. kerem'den. c.
mekarim) : 1. kerem, izzet, ~eref, onur. 2. comertlik, agrrlama, saygl. [as" : "mekrumet" oldu,gu halde, "mekremet" ~ekfi yaygmdlr J.
(a. i. kerem'den. c.
bir yerde kalma l eglenme. (bkz : aram l
kuf).
meks
(a. i. c. : mOkOr) : 1. hlle,
'::".4~...
mekrumet
mekarim). (bkz : mekremet).
: yere gomulO; haz7nede saki,.
dOzen, dubara 2. hlle He aldatma, maksadmdan
vazge(;irme [birini].
$eyler.
(a. L) : mekruhluk.
(bkz : mekremet) .
Ikadm.
kenz'den)
'::":-.4lJ-'.G
mekrOhiyyet
igren~lik.
{bkz : mahfl, nihan).
J..:..G
(a. s.
ke~f'den.) : ]. ke~folunmu!$, meydana ~Ikardml~.
Gayr·i mek~uf : henUz ke~fedilmemi~. Maidin-i
mek~Ofe : ke~fedilmi~ madenler. 2. a~r1ml!i, a~,k.
bellL
mak~Of-ul-avre
a~lk
gorOnmemesi
lazlmgelen
yeri
mekatib)
1.
kimse.
mek~uf-ur-re's
mekteb
:
ba~1
......:.5:.'0
a~lk.
(a. i. c.
yazl yazacak yer. 2. *okul.
..:..l.41 J~ ~ a.
L c.)
mekruh olan
mekteb-i ali : yOksek mektep, yUksek *okul.
mekteb-i funOn-i harbiyye-i
~ahine
: Harbokulu.
723
mekteb-i harbiyye
mekteb-i harbiyye-: harbokulu.
mektum, mektOme 4..GJ:•
mekteb.i harbiyye-i ;;ahane : Harbokulu.
\
mekteb-i hususi
husOsi mektep, *ozel *okul.
mekteb-i ibtidai
ilk mektep, *i1k okul.
mekteb-i i'dadi
ru~tiyeden sonra gidilen ve
yuksek mekteplere hazlrllyan mektep, lise.
.c: (,
{'j:•
.c:
(a. s.
ketm'den.):
1. ketmolunmu~, gizli, sakll. 2_
hUkOmetten gizli tutulan. Emval-i mektume : vergiden ka~lrJlan maHar. Mil-i mektOm : gizli, sak" mal. Niifus-i mektOme : kUWge kaydolunmaml!? kimseler. Varidat-I mektOme : deftere ge<;irilmiyerek !?ahls elinde kalan devlet gelirL
mektumat
-=..tL.,}:..c:
(a. i. mektOme'nin e.) :
mekteb-i aklam : ru~tiye tahsilinden usWn bilyeti~tirmek uzere
a~Jlan mektep.
gili me'mur
[maarifnazlrr Kemal efendinin (pa~a) te~ebbU
siyle 23 muharrem \ 1279 ve 8 temmuz '1278
( 1862) de a~Jlml~tlr].
hUkOmetten ka~lrJlarak, gizli tutulan, yazdlrrlmlvan ver!=ji, gelir, nUfus, mal. ["mektOmat" evvelce,
ekseriya me'murlar taraflndan "ihtilasat" manaslna kullanl1lrdl]'
mekteb-i niivvab : kadl yeti~tirmek Uzere a~Jlan
mektep. [bu mektep yeniden kurulmu!? olmaYlp
aynl maksatla hicri 1270 (1853) yl1mda a~Jlan
"muallimhane-i nUvvab" In hieri 1302 (1884) yllinda adlnln bu sOretle degi!?tirilmesiyle meydana
gelmi~tir].
el"kta "atkl" veya "arga~" denilen ve enine olan
iplikleri uzunlamasma
olanlarrn araslndan ge~ir
meye yanyan masurall alet.
mekteb-i Osmani : askerlik tahsil etmek uzere
Avrupa'ya gonderilen talebe i~in Paris'de
a~dan
bir mektep.
mekteb-j leyli : yatJlI mektep, yatl1l *okul.
.:J,}-('''
mekOk
(f: L)
J ,}rt.
me'kOI
: mekik, dokuma-
(a. L e.
me'kOlat)
ek-
lolunmu!?, yenmi!? !?ey; yiyeeek.
.:.i';J,}) t
me'kOlat
(0. i. me'kOI'un e.)
yiyeeekier.
mekteb-irii;;di : bU!=jUnku ortaokullann
eesinde bulunan altl slnrfll eski mektepler.
dere-
mekteb-i sultani : Galatasaray lisesL
mekteb-i tlbbiyye-i ;;ahine : askeri tiP okulu.
mektub
",:",~G
(a. i. c. : mekati'b) : 1.
: merkum). 2. mektup. (bkz : .name). [mUen. "mektObe"].-·
mektub-I sami : sadaret
resmi mektuplar.
-=..tb:...c:
mektubat
mekzebe
J.,}:".c:
kile ve benzeri
<\>.L.c:
(a. i.)
yalan soz, palavra.
makamlndan yazdan
mekzube
mekzum
tasa". (bkz
(a. s. e.)
yazdI !?eyler,
(a. L) :
mektup~u,
<l>.J"U~:
( a. L)
yalan soz, pa-
lavra. (bkz : mekzebe, ukzObe).
r>-kG
)L..
mela'
~)L...
neza-
mel'ab
( a. s. ) : gaml., kederli,
endOhgin, endO h-na k ).
meli
mektuplar.
mektubi
(a. s.)
(bkz : mekzObe, GkzObe).
yaz"ml~., (bkz
vazl1ar;
,.J,}::(G
mekyOI
gibi ol~ekle ol~GlmU!?
( a. L) : sahra, ova.
( a. L) : eemaat.
........1,..
(a. L c. : melaib)
ret, vilayet veya diger resmi dairelerde yazl i~le
nlll
id§re etmekle vazifeli bulunan en buyUk
me'mur.
oynayaeak yer, eglenee veri.
mektObi kalemi
nezaretlerle vilayetlerde yazl
i~lerine bakan kalem.
laib) : oyun, oyuneak. (bkz : bazice).
mel'abe
mektubi-i sadr-i iii
mektOf
baglanml!?
724
J
.,:..G
sadrazam mektup~usu.
(a. s.) : iki eli arkasllla
1...
4._.....
(a. L la'b'dan. c.
mel'abe-i slbyin : ~oeuk
"mil'abe" dir].
malibis
~! ')1...
oyuneagl.
oyun
me-
[astl
(a. L melbes ve milbes'in
e.) :giyeeekler, elbiseler.
melimi'
J':" )Lo
melad'
(a. i. melee'in c.)
i1tica
C~)\...
melafih
(a. i. melfOha'nm c.)
~.
(a.
melain
~ocuklar.
mel'On'un c.) :
mel'unlar, herkesin lanet ve nefretini
melaglm
/)\_...
e-l...
melah
aglz
(a. L)
~evresi.
(~ekirge
(a. i.) : 1. guzellik, yuz
.:...>)\_0
guzelli~i. (bkz : husn u an). [arap~ada-"tuzluluk"
'm€masma kullandlr l 2. kadm adl.
~)\...
melihi
~algJlar.
melahide
.:>..b-)lo
(a. L lahd'den. mulhid'in
inkar edenler, dinsizler, lmanslZlar.
(bkz : mUlhidln).
...J::>o)\... (a. i. milhaf ve milhafe'nin
melahif
c.) : burunecek, sannacak
~eyler,
yorganlar.
......c)\...
I
[Araplarca]
mudahil,
giren
ruzgar.
c.)
:
(. f. b. 5.) : usaner
..::.l)to
melam
i/)\...
(a. i.). (bkz : melal).
(a. 5.) : zemmolunmu~,
melamet
(a. L levm'den)
.;...o)\...
lama, kmama; azarlama,
aYlp-
~Ikl~ma.
(a.°i. ve 5.). (bkz :
melilmeti
melametiyye
(a. L) : zikir, fikir,
<\:=.0)\...
l,...,:..C:.o){o
melimet-kel1
(a. f. b. 5.)
melamet ~eken; rUsvallk slkmtlsrna katlanan.
melamet-keli-i llik : a~k melameti ~eken;
du~en,
halkrn sovUp
a~k
saymasma
(a. L mil'aka'nm c.)
melamet-zede
ka~lklar.
me,lilik,
melalet
yuzUnden dile
maruz kalan.
melaik
tahta
),;r J ){.o
melal-aver
veren, usandlran, slkan.
(a. L mel'ab ve mel'abe'nin
c.) : '1. oyun oynanacak yerler. 2. oyunlar, oyu·n·
caklar.
melaib·ur-rih
blkma. 2. slkJlma, slkmtl. (bkz : melel, meIOI).
melill-j hasret u gurbet : hasret
ve gurbet
huznu.
husOsl giyini~, tekke gibi rasimeleri kabOI etmiyen
bir tarikat.
sava~lar.
melaib
(a. L) : 1. usanc;, usanma,
melami).
(a. L melhame'nin c.)
melahim
buyuk, kanll
,-,I)L...
~eki~tiril'mi~.
: Allah'l
c.)
melill
(a. L) : mala.
(a. i. milha' ve milhat'm
oyunlar, eglenceler, cunbu~ler. Alat~1 melahi:
<:.) :
sazlar,
J)\...
kazanml~lar.
melal·j husran : zararm, ziyanm huznu.
melah·1 ilbi : teke denilen deniz bocegi.
melahat
melak
(f. L) ~ekirge. (bkz : cerad).
ayagl) ;' bir 'kanncanm Hz.
Suleyman'a 99tUrdugu armaggn. [eski edebiyatta :
"~am saklzl ~oban armaganl"
atasozunun verine
kullandlr ].
pay·j melah
i~
c.) : lanete sebebolanlar, lanet edilmeye deger
ler, hareketler.
edecek, slQlnacak yerler.
ana karnmdaki oglan
0 c )1.0 (a. i. mel'ane ve mel'anet'in
melain
melaike.s:::.~)1 ...
, d)\...(8., i. melek'in
.:>.:l~~... )(.o (a. f. b. s. c. : me-
lamet-zedegan) : aYlplanml~,
melamete ugraml~.
melekler.
melaik-pey
J. d)\.o (a. f. b. s.)
melamet-zedegan
ayagl
ugurlu.
melaik-slfih
melamet-zede'nin c.)
lanml~lar,
.,:,Li"",
-::.1)\..
(a. b. s.)
sifatll, melek huylu, huyu melek gibi.
melek
kmanml~lar,
melami'
,A_.o)l.
I.....
kmanml~, azarlanml~,
J l~fi.o)\~
melamete
(a. f. b. s.
ugraml~lar,
a'Ylp-
azarlanml~lar.
(a. i. lem'a'hJn c.)
pa.
rdtJlar, aydmlJklar.
725
melami
d')·"
melami
(a.
L melamet'den. c. :
S'.
melarrliyyOn) : melamiyye
tarlkatinden
olan.
[sofiye mesleklerinden biridir bunun Halvetl, Rufai',
Mevlevi' gibi bir tari'kat oldugunu soyliyenler 01dugu gibi, bir tari'kat olmadlgml ileri sOrenler de
vardlr ].
t.. ~ .
melamih
(a. L lemha'nm c.) :
1. lemhalar. 2. bir ~eyin ba~ka bir ~eye benzeme
noktalan. 3. gOzelHk veya ~irkinlik eserlerL
j .>:.o){.o
melamiyyOn
c.) : melamiyye
kelbiyyOn ).
tari'katmdan
-:'
~){o
j
mel'an
(a. s. L melaml'nin
olanlar. (bkz :
(a. s.) : dolu, ta~kll1. (bkz:
leb-riz).
sebebolan,
(a.
cL.:.lo
mel'ane'
L c. : melain) : la'nete
..;....:..1.0
(a. i. la'n'den. c. : me-
lain) : mel'unluk, lanete sebebolan, lanet edilmiye deger i~, hareket.
mel'anet-karane
<IJ·\)S:::~.J.o (a. f. zf.)
lanet
etmiye mOstahak olacak sOrette.
..r:!'y ..;....:..1.0
mel'anet-pi~
(a. f. b. s.)
i~i gOcO
mel'unluktan ibaret olan.
melaset
...::.--,)1.0
<\:........al.o
..:.. L .>-:-1.0
melbOsat
(a. i. c. :
(a. i. melbOse'nin c.)
Iiba'slar, giyecek ~eyler, elbiseler, esvaplar.
t::>r::.10
melee'
(a. i. c. : melaci') : iltica
edecek, slglnacak yer. (bkz : melaz, penah).
melda
\..ij_4
(a. s.) : 1. [daha, en, pek~
~ok] ,gen~, korpe ve nazik (vOcud veya dal). 2. j.
kadm adl. [emled'in mOennesi].
t.9..J·
meldug
(a. s. ledg'den.)
o
zehirli
bir hayvan tarafmdan ISlnlml~, sokulmu~.
mele'
~){_.o
(a. i.) : 1. doldurma. 2.
kalabalJk#
mele'-j a'ia : bOyOk ve ileri gelen meleklerin
toplandlgl yer.
melek
c.llo
(a. L c. : mel~ik, melaike) :
1. Allah'm, halleri diger canldara
benzemiyecek
~ekilde nurdan yarattlgl varllklar. (bkz : firi~te).
2. mec. yOzO ve huyu pek gOzel, ~ok temiz olan
kimse. 3. ki;ldm' ad,.
melek-i mukarreb : [Allah'a yakmllgl i'tibariyle]
Cebrail Aleyhisselam.
(a. L)
yumu~akllk, sert
olmaYI~. [zlddl :"hu~Onet"].
melassa
lanJlml~. 2. liba~, esvap
giymi~. 3.
melbOsat) : giyilecek ~ey, esvap.
dolma, dolu olma, doluluk. 3. halk,
topluluk. (bkz : cemaat, gOrOh).
lanet edilmiye deger i~, hareket.
mel'anet
(a. s.) : 1. giyj(mi~, kul-
l..J'.>:1.0
melbus
melek-ul-mevt (olUm melegi) : Azrail.
melek-ijs,slyane : koruyucu melek.
(a. i.)
hlrslz, haydut
melek·ane
<IJ'l(:.l.o
(a. f. zf.) : melekc;esine_
_yatagl.
melekat
~)L.o
melaz
(a. L)
slgmacak yer. (bkz:
melee", penah).
(f. L) : anat. kO~Ok dil.
( bkz : IUseyn ).
melazib
cimri,
~ok
",:-"U){'"
melekat-, filz,la : ahl. "comertlik, yigitlik, dogruluk ve namus" denilen dort·~ey.
melel<-~ehre.:>~
(a. s. milzab'm c.)
~ok
tamahkar olanlar..
yecek ~ey, elbise.
melbes ij me'kel
726
(a. L c. : melabis)
giyecek ve yiyecek.
9i·
c.l.lo
yOzlU. ( bkz : melek-rO,
"m'elek-c;ihre" dir].
meleke
melbes
(a. i. meleke'nin c.)
melekat-, ·akliyye : akJl melekeleri, fro faeultes.
intellectuelles.
melb-I hulya : hulya slg ma 91•
melbe
..:.. ts::.1.0
melekeler, *yetiler, fro faeultes.
'l,JA
(a. f. b. 5.) : melek
melek-si'ma ).
[asll
(a.. i.) : 1. tekrarllya tek-
rarflVa meydana gelen all~lkllk, yatkmIJk, yordam.
2. ruh. *yeti, fro fac:ulte. (bkz : iktidat', maharet,.
mOmarese).
melih
..:..1..:::1:::- e\\..o
melek-haslet
me-
(a. b. s.)
~.l..,
5'_1..
melikle ilgili.
J
ell..
v
(a. f. b. s.) : 1. melek
melfOzat
;) c~L" (a. f. b. s.)
melek-rO
melek-~ehre,
~::-'
melek-sima
yUziU.
~
melek yUz-
10
1_"Q}'" (a. s. lafz'dan.
.:;; l;;.J~
(a. i. melfOz'un c.)
TimOr adlna yazrlan bir
melek
tereUmesi.
melhad
...L-:>.:.t..
(a. i.) : lahid yeri..
bkz : melek-c;ehre, melek-rO).
m~lekOt
':;;.JC,L.. (a.
L): 1. hUkUmdarllk,
saltanat, azamet. 2. ruhlarlrl ve meleklerin alemi.
(bkz : alem-i batln, alem-i gayb, alem-i ulvi).
J- .JCt.. (a.
melekOti
S.
e. : melekOtiyan) :
ruhlarrn ve meleklerin alemine
alemle ilgili.
melekOtiyan
c.)
ana
birinin soyledigi sozler.
hal
(a. f. b. s.)
melafih)
~oeuk.
melfuzat-I Timuriyye
melek-sima).
e.ll..
(a. i. e.
e. : melfOzat) : telaffuz olunmu~, okunmu~,soy
lenmi~, soylenilen. Gayr.i meltuz : telaffuz olunmlyan, bir kelimenin i~inde bulunup daokunmlyan
[harf].
kanatll. 2. i. kadln adl.
IU. (bkz :
,.J..
melfOz, melfOza <\1; .J41..
a. s.) :
1. melege mensup, melekle i1gili. 2. i. ~emizlik,
pakllk. (bkz : ismet). 3. melik'e, hUkUmdara ait,
melek-per
<\...
karnlndaki oglan
lek huylu, huyu melek gibi olan.
meleki, melekiyye
melfOha
jl.:--- .JCt.
mensObolan, bu
(a. i. melekOti'nin
melal, meIOI).
(f. s.) : yallnayak
meleng
-...,..1.
ba~l-
1. melez, iki aYri
(a. s.)
karl~lk.
einsten meydana gelen. 2. kanl
j \).•
...j .J~1.
melfOfat
.:;; \9 .J~l..
ili~tirilmi~,
ili~ik
lenmi~,
"7' .J-r1.•
alev-
(a. s. lehb'den.)
alevli.
melhOd
~ J'>el...
melhOf
(a. s. lahd'den.) : lahitkonulmu~,
...j Jor-i..
(a. s.)
mezara
sokulmu~.
kederli,
tasall,
melhOf-U1-kalb : !=]onlU tasalJ.
melhOfan
j~ .Jr1... (a. f. s. melhOf'un c.)
tasaldar, kaygrldar.
(a. s. lilhk'dan)
i1tihak
melhOk
J.J>-l.
melhOz
J;, .J:>.:..l..
(a. s.)
mLilahaza edilen,
hatlra
me'mOI, muhtemel).
gelen;
olabilen. (bkz :
dU~LinUlebilen,
melhOzat
.:..,l~:' )0:>':'1.
(a. i. melhOz ve mel·
hOze'nin c.) : hatlra gelen
ler. (bkz : ihtimalat).
~eyler;
olabilir
~ey
(a. i. melfOf'un c.)
sarli, evrak.
m~lfufm
rak, sarlll,
melhOb
(a. s. leff'den. e. : mel-
fOfat) : leffedilmi~, sarllml~, dUrUlmLi~; bir zarf
veya mektup ic;ine konu.lmu~. (bkz : mazrOf).
mektOba
sava.~.
(a. i. c.) : geee ile gUn-
dUz. Ma-dam-el-melevan : geee ve gUndUz devam
ettikc;e. Ma-teakab-el-melevan: geee ile gUndUz
birbiri ardl slra geldikc;e..
melfOf r
: melah im)
kaygrll.
kabak bir halde dUnya ile alakaslnl kesmi~ olan
hakiki a~k ile sarho~ olmu~ [kimse].
melevan
(a. i. e.
melhame-i kubra : bUyUk kanll sava~.
lahit i~ine
(bkz : medfOn).
(a. i.) : usanc;, blkma. (bkz:
meles
kanlr
c..,,>-l...
lenmi~,
: ruh alemine mensObolanlar.
melel
melhame
(a.
olduqu hi:dde.
zf.)
melih, meliha
meHOf ola-
4:>r..1.••
C:J •
(a. s.)
:
~irin,
sevimli. 2. i. erkek ve kadln ad!. [arap~ada: "tuzlu" manaSI da
vardlr] .
1. melahat sahibi, gUze/,
727
melik
(a. i. c.
miHOk) : 1. pa-
di~ah, hakan, hUkUmdar. (bkz
adlarmdandlr.
melik). 2. Allah
melik
melik
dJ.
hUkUmdara
melik-ane
onunla 'i1glli.
dar. 2. hUkUmdar karlSl.
o)l~Cl.
"J~l.
melsan
jl-J..
melsOk
J)'_..al.
(a. s.)
: sultan Sen-
hU~umdarJ.
:
("ku" uzun okunL1r. a.
s.) : 1. verden kaldlrdlp alman ~ey. 2. buluntu,
sokaga, 'viranelige veya cami kaplsrna blrakdml~
[t;ocuk]. (bkz : lakit).
C)t· (a. i. e. : mellahan, mel-
mellih
jl)t.
mellahan
(a. mellah'rn c.)
melasln)
ya-
(...ilai..
(a. i.)
latiflik, gUzellik
';:-')_...1.
(a.~.):
salyeli aglz.
,...JlC•
all~dml~,
(a. S'. Ulfet'den.) : Ulfet
all~ml~;
me'nOs).
~ lL.
me'lUfiyyet
huy edilmi~. (bkz
""
(0.
L)
(bkz : Hf, Uns).
meliJl
J)'L..
(a. s. melal'den.) : 1. me-
'ISlli, lJSanml~, blkrnl~, bezmi~. (bkz : melal, melei). 2. mahzun. 3. i. erkek adl.
lahin ve !TIellahOn) : gemici, kaptan, denizci.
mieiler,kaptanlar,
mellahOn ).
j )'_t. (a. s. e.
mel'iJb
me'liJf
1),1l..
(a s.) : i1sak edilmi~, bi-
veri olan ~ey veya vas If.
edinilmi~,
melkut
melsa).
lane!. (bkz : kezzab).
kederlL (bkz
meIOI).
(a. s.). (bki:
ti~tirilmi~, yapl~tlrrlml~.
meltafa
(f. h. i.)
eer'in babasl olan BUyUk Selt;uk
me iii
(a. s.) : 1. dUz, pUrUzsUz
[yer]. Arz-. melsa : otsuz yer, toprak. Saha-i mel.
sa : pUrUzsUz, dUz yer. 2. ~arap. (bkz
bade/
hamrJ. Hamr-. nielsB : tatll ~arap.
melsOn
1. kadln hUkUm-
(a. i.)
Menke
Melik~iih
.. l__ L.
(a. s. e. : mUleka) : 1. Allah
adlarmdandlr. (bkz : melik 2 ). 2. mal sahibi. 3.
padi~ah, hakan, hUkUmdar.
mens up,
melsa'
: ge-
denizciler. (bkz : mellahin,
<\:'':J}_
meliJl-ane'
(a. f. zf.)'
mahzun ve
aClkl1 bir halde.
mella-he
(a. s. levm'den.)
melOm
tuzla. (bkz
lev-
molunmu~, azarlanml~.
memlaha).
\
mdla-hin
..:.~>)L.
(a. i mellah'rn e.)
ge-
(a. s.
mel'iJn, mel'iJne
la'nden. c. : melain) :' 1. lanetlenmi~.2. tardolunmu~, kovulmu~. iblis-j mel/iJn : kovulmu~ ~eytan.
~iei, kaptan. (bkz : mcl!ahan, mellahOn).
3. he'rkesin lanet ve nefret ettigi kimse.
(a. i. mellah'm c.)
ge~lel,
kaptan,
mellahin). '
denizci.
(bkz
:
mellahan,
melziJm
mellase
4...... )L"
(a. L)
yer
(a. s.). (bkz : mel'an).
melyan
i J)'
(a. s.) : IUzumlu kdmml~.
dUzel teeek
melziJmiyyet
si.irgU,alet.
"::":,4)).
(a. i.) : melzumluk,
IUzumlu kdmma.
melmOs
lJ'yJ"
(a. s. lems'den. e.
mela-
mis) : lemsoluhmu~, el il~ dokunulmu~.
melmOsat ..:.,L_~-, ...L
ile dokunmalar.
(a. L melmOs'un e.)
memalik
c~l_...
(a. L memleket'in e.) :
1. memleketler; Ulkeler. ,2. bir devletin topragl.
(bkz : hltat).
memalik-i harre : sleak memleketler.
memnu'
memalik-i mahruse, memalik-i mahruse-i liahane,
memalik-i Osmaniyye, memiHik-i ~ahane : Osman" ulkesi, Turkiye.
d:\l_,(
memalik
(a. i. memlOk'un c.)
koleler, kullar. (bkz : bende-gan, ibad).
memat
•.:J_,(
(a. s. mahv'dan)
memhuvv
~ahvolmu~.
J-:,(
memil
m~mkur
(a. i.) : Olum. Ba'd-el-me-
1. klzda
J..-A.C,(
boyanml~. 2.
mat : olumden, oldukten sonra.
meddolunmu~, c:;ekilmi~, uzatdml~, uzaml~, uzatlIan. 2. Z,II-, memdud : uzaml~ golge. 3. medii,
uzerinde med (uzatma) i~areti bulunan [harf].
").J
memlaha
~1~'"
medh'den. c.
""'" J.J.'( , CJ.J.,( (a. s.
memdOhat) : 1. medholunmu~,
(bkz : me~kOr). 2. i. erkek
:
ovulmu~; ovulecek.
~eyler.
dOha'nm c.) : ovulecek
memduhiyye·~-:"'J.J. ...... (a. L): SultanAbdulmec1'd'in tahta C:;lkl~1 slrasmda bastlrilan alt,n.
para.
..::...:> J.J...:'
(a. L)
memduh-
~4 \_.4
(a. L emn'den.) : 1~ emin,
(a. i. c.. : memalik):
~~:_C1.4"
(a. i. c.) : 1. iki
ikisine birden
So) ... ,),(
(a.s.) :,doJ-
memlu,memlu'
durulmu~,
dolu. (bkz
lanml~,
lebaleb, pur).
( a. s. milh'den.) : tuz-
C-'L......
tuzlu; tuzlama.
luk, makbulluk:
me'men
(a. i. milh'den.) : tuzla,
memleket. 2. Eflak' ve Bugdan'm
verilen ad.
memluh
memduhiyyet
uysal.
1. ulke, devlet topragl. 2. ~ehir, kasaba, il. 3.
bir kimsenin dogup bUyudugu yer. (bkz : diyar,
hltta ).
memleketeyn
..:....6.- JU (a. s. merridOh ve mem-
yakl~lkll,
(a.s.) :
..:..C1.4"
ve kadm ad,.
memduhat
(a. s. c. : memakir)
av kaniyle kirlenmi~.
. tuz C:;lkan yer.' (bkz : mellahe).
memleket
memduh, memduha
0
memlcOre
(a. s. medd'den.) : 1.
;)J.J._,(
memdud
meyletme, egilme.
(a. i.)
(bkz : meyelan).
.,:,6.)_,(
memluhat
( a. i. memlOh'un c.)
tuzlu, tuzlanml~ ~eyler.
guvenilir, saglam yer. 2. slgmdacak yer.
memlUk
me'men-i r1za : Ka'be.
.:J}~,(
(a. s. e. : memal1'k) :
1. birinin mall olan. 2. i. kul, kole. (bkz : abd,
memerr
rOr edileeek,
sokak.
.,.1-,(
gec:;i1eeek
(a. L mi:irOr'dan.)
yer,
yol,
mO-
gec:;it, eadde,
memerr-i nas : herkesin gec;tigi yol, gec:;it.
.) ,r-,(
memhur
(0. s. muhr'den.) 1. mu-
hurlu, muhurlenmi~. (bkz : ,mahtOm). [yapma
kelimelerdendir]. 2. tar. Yenic;erilerle kale munafazaslna me'mOr
olanlara. tahsls
olunan ulOfeyi
gostermek uzere veri len vesika.
,,)>-r.. . .
memhure
bedeli
verilmi~
( a. s. )
mehri"
nikah
bende).
memluk-ane
(a. f. zf.) : ko-
Ieee, koleye yakl~lr bir surette. [evvelce, bUYO~e
sunulan yazllarda, kendinden bahsederken kullandlrdl].
memlUkiyyet
..::...:)y1....
memlc.l
kadm.
ml~,
i f .J::>t..:'
parlatllml~,
san ve hayvan].
( a. s. ) : 1. pasl C:;lkard-
eilalanml~.
2. etine dolgun [in-
kulluk, ko-
melal vermi~,
(a. s.)
usanllml~, blkllml~.
memnu' memnua
memhus
(a. i.)
lelik. (bkz.: bendegi).
~.i--'-A,
t
~
(a. s.
men'den. e. : memnuat) : menedilr:ni~,
yasak
edilmi~, yasak. Esliha-i memnua : yasak sil3h.
lar. Mmtaka·i memnua : yasak* bolge.
729
memnuat
..=.tlc.f..t'
me,mnOat
(a. i. memnO', memnOa'·
~eyler.
om c.) : yasak
':-;'f::,.f~
j.f..t'
(a. i.) : memnO'luk,
1. emin
..
r.
me'mOr, me'mOreo)Jolo~)".o~(a.i. emr'den ..
(a. s.) : 1. minnet altm·
da bulunan. 2. sevinmi~, sevinc;;li. 3. razl,
(bkz : dil-~ad, mahzOz, mesrOr).
'lJ
" >:..('
memnOnen
emn~den.)
(a. s.
me'mOn-iil-aklbe : sonu emin, korkusuz. 2. a.
h. i. Abbasi halHelerinden HarOnUrre~id'in kendisinden ve karde~i Emin'den sonra hUkUmdar olan
oglunun adl.
yasakllk, yasak edilme.
memnOn
j .J-olo
bullman, korkusuz, tehlikesiz, saglam.
memnuat., ~er'iyye : huk. [eskiden] i~lenmesi
~er'an men' ve nehyedilmi~ olan ~eyler.
memnOiyyet
ma'mOn
(a. zf.)
ho~nut.
memnun ola-
rak, sevinerek.
c. : me'mOrin, meamir) : 1. emir alml~ olan kimse. 2. bir i~le vazlfelendirilen kimse; devlet hizme.
tinde maa~ veya Ucretle c;all~tlrllan kimse, * gorevli. 3. s. emrclunan, emirle YClptlrllml~ olan [i~,
sey 1. Hidmet-i
me'mOre: yapllmasr
emrolunan
hizmet, i~. UmOr-i me'mOre : yapllmasl emrolunan.
i~ler.
memnOniyyet
~'.,:..('
(a. i.) : memnunluk,
razJllk; sevin~ duyma. (bkz : dil·~adi; mahzOziyyet,
mesrOriyyet) .
me'mOr-iin-bih : huk. [eskiden] emrolunan ~ey.
me'mOren
1)'.1.
me'mur olarak, bir
i~le
(a. zf.) : me'murJukla,.
vazlfelendirilerek.
memsOh, memsOha<\>J-(" C>-qa. s. mesh'·
me'murin
: mesholunmu~, el, ile slvanml~.
den.)
4,:>- J-( "
memsOh, memsOha
mesh'den) : mesholunmu~,
bir ~ekle sokulmu~.
memsOn
j J-~t'
t )'-(
(a. s.
suratl, daha ~irkin
(a. s.)
mesane hasta-
IIgma ,tutulmu~ [kimse].
memsOs
(a. s.)
mesolunmu~,
d>..a~
(a. s.) : massolunmu~,
J)'~.('
..J."h:.--
(a. s. )
c;eki~le
dogUI.
i~lei1mi~.
memtOr
yagml~.
)'h(
Arz-I memtOr
me'mOI
Jyolo
( a. s. ) : Uzerine yagmur
yagmurlu toprak.
(a. s. emel'den.) : 1.
emel edinilen, Umit olunan, umulan, beklenilen.
(bkz : muhtemel,
mUmkin). 2. Umit,
umut.
Gayr-i me'mOI : umulmadlk.
730
1'h£1'mOrln·i miilkiyye
mUlkiye me'murlarr.
":,,u y 1.0
me'mOriyyet
(a. i.) : me'murluk,.
memzuc
[. J.J.('
(a. s. mezc'den) : 1.
2. i.
men
(f.z.):ben.
men
(a. z.) :
0
kimse ki, kim, kim,
ki. 01 babda emr ii ferman hazret-i men leh·iil-emrindk: [bUyUk kimselere. yazllan yazllarda : '~emir'
sizindir" manasma olarak bir kli~e halinde kulla··
nJllrdl].
(a. s.)
yazJlml~.
mU~,
askeri me'murlar.
g. s. bir yazl sitili.
mem~a l~.('"i.S~.(' (a. i. me~y'den.) : ayakyolu.
memtOL
me'mO·rin·i askeriyye
mezcolunmu~, karr~tlrrlml~, karr~ml~, karr~lk.
emilmi~, sorulmu~. 2. i. baldlr, "incik.
mem~Ok
(a. i. me'mOr'un c.)
hizmet, vazife.
dokunulmu~.
memsOs
J:.)ylo
me'murlar, devlet hizmetinde bulunan kimseler.
men aleyh.id·diye : huk. [eskiden], Uzerine diyet verilmesi lazlmgelen kimse.
men aleyh.iI·klsas : huk. [eskiden]
!<rsas icrasl i'cabeden kimse. (katil gibi).
Uzerine'
men aleyh.in.nafaka : huk. [eskiden] diger biro
nafakasl kendi Uzerine vacibolan kimse.
~ahslO
men la-yiireddu aleyh: fer. kendilerine red yapllmryan varisler ki, karl ve kocadan ibarettir.
men leh.Od.diye : huk. [eskiden] diyete mustehik olan kimse : maktOlUn veresesi gibi
meniihil
huk. [eskiden] hak sahibi
men leh·iil·hakk
olan kimse.
( a. i. mincel'in c.)
nenacil
ekin oraklan.
men leh·iil·h.dane : huk. [eskiden] hidana hak·
kma malik olan kimse.
menacim
men leh·iil.istiglal : huk. [eskiden] bir vaklf
mahallin gallesi kendine me~rOt olan kimse.
terazi kollan.
men leh.iin·nafaka : huk. [eskiden] nafakasl
diger kimse Ozerine lazlmge/en kimse. mese1a :
[baba Ozerine oglunun nafakasl
/azlm geldikte,
ogu/a : limen leh-tin-nafaka" denir].
halla~
men leh·iis·sukna : huk. [eskiden] . bir vaklf
akann siiknasma miistehik alan kimsedir ki, 0
a{<arda bizzat oturur, onu ba~kasma lear edemez
ve 0 akan li.izum gartih:Wk~e - vakfiyede hilMma
bir ~art yoksa- kendi malmdan tamir eder.
men yiireddii aleyh : fer. muayyen hisselerden
artan miktar kendHerince reddolunan varislerdir
ki,' bunlar kan ve kocadan maada muayyen sehim
sahibi olanlardlr.
men'
L~
(a. i.) : yasak etme, blrakmama;
durdurma; esirgeme, vermeme, anleme.
(a. i.) : alum haberi.
men'a
...!'~6
menadif
r L .:. .
( a. i. mencem'in c. )
J."L.:....
( a. i. mindef'in c.)
yaylan.
menadil
,.h.)l~
(a. i. mindil
=
mendiJ
in c.) : 1. mendiller. 2. kti~tik havlular, pe~ete
ler, yagliklar.
Jl_.:....
Menif
(a. h. i.)
islam'dan ewel
Arap/arm putu. Abd·i menif.
~6
men'af
(a. i. c.
menaif)
daglO'
sivri tepesi.
L9l~
menafi'
menfaatler, yararlar,
(a. i. menfaat'in c.) ::
~Ikarlar.
menafi·i kesire : bal menfaatler.
menafi'·j umumiyye : umOm1' menfaatler.
menafi·i umumiyyeye haditn : umOmun menfaatine hizmet eden, faydali, yararli olan.
(a. i. c. : mena!) : alOm
menafih
haberi, kara haber.
t--:;9l.-:.6
(a. i. minfah'm c.)
kartikler.
menaat
.:;...>=- L:..6
(a. i.)
~etinljk,
sarpJlk,
menifiz
gO!;liik.
mena,at-i mevkiiyye : arazi sarpllgl.
menab
'-' L..:..6
menabi'
J'-!L.:....
'--
t l_':'6
menah
menabi'·i tabiiyye : tab'il kaynaklar.
menabir
menahe
<b-l.:....
(a. i. nevha'dan.
C. :
me-
minberler.
(a. i. menhl'nin c.) :
menahi
haram olmu~, yapJlmasl ~er'an menedilmi~ ~eyler.
(a. i. minber'in c.)
menahic
a\;lk,
!1leni~, ba~
menabir·i cevami' : cami'/erin minberleri.
menahic
(a. i. menbet ve men·
a~lk, geni~
menahil
{a. i. mencen1'k'in c.).
~JbG
(a. i. menhec'in c.) ::
yollar.
~:Jbl.:....
(a. i. minhac'm c.)
yallar.
~aYlrlar.
J:-:--b
(bkz : mencenikat).
(f. s.) : 1. bol, geni~..
naih) :ali.i i~in sglanscak yer. (bkz : matem-gah,
matem-gede, matem sera).
menabi'·i servet : zenginlik kaynaklan.
menacik
i. menfez'i n c.)
(bkz : ferah). 2. dar. (bkz : dayyils).
( a. i. menba'm c.)
menba'/ar, Kaynaklar.
bit'in c.) : otlaklar,
(a.
menfezler, ge!;ecek delikler, yanklar.
( a. i.) : 1. birinin yerini
tutma, vekil alma. 2. vekillik veri.
..i.9l_.:....
JJbL.:....
(a. i. menhel'in c.) :
1. hayvan su/anan, suvanlan yerler. 2. konulacak.
durulacak sulak yerler.
731
menihir
...f""L.
menahir
menihir
..l;..l_.:...
menar
(a. i. menhir'in c.)
anat.
burun deliklpri.
(a. i. minhas'm
c.)
menas
_ (a. i. minhM'm c.)
menahit
JL:...
i.
......i.:-l.:..."( a.
men'af'm c.)
dag-
{L..:...
(a. i. menahe'nin c.)
;L"
(a. i. menare'nin c.)
..Jl_.:..o
_)l:....
~l..:...
..l)l_:....
d ....l-:.....
menasir
birle~tiQi
(a. i. mensek ve mensiK'in
ta~C;1
.(a.
i. mensim'in c.) :
.r- L:..
(a. i. m inser'i n c.) :1-
Ylrtici ku~lann gagalarr. 2; ta$C;1 kalemleri. (bkz :
menak1'r1 ;2 ).
yerler.
(a. i. minkar'rn c. )
("'....·l-=....
menassa
1.
kalemleri.
menii!;ir
<\--a:...
~L.:...
(a. i.) : c;eyiz odasl.
(a. s.
men~Or'un c.):
verdigi vezirlik veya mU$irlik fermanlarr. 2. mat. men$urlar, *bic;meler, prizmalar.
3. (min$ar'm c.) : destereler.
(a. i. mUnker'in c.)
~eyler.
~JL:"
(a. s.) : 1. nail olunan,
sahip olunan, ele gec;irilen ~ey. 2. yeti~tirme, nail
olma. Mal u menal : varr yogu, bUWn
varllgl.
Asir-ul-menal, Sab'-U1-menal : elde edilmesi gU!i.
(a. h. i.) : [Cahiliyye deV-
rinde] Ka'be'de "HUzeyl" ve '''Huzaa'' kabllelerinin
ma'bOdu olmak Uzere konulan sanem.
menat
(a. i.) : asma veri,
i1i~ip
asJlacak yer.
menam
l"l-:...
(a. i. nevm'den.)
1-
uyunacak yer, yatak odasl. (bkz : hab-gah). 2.
uyku. :i.rUya. 4. dU~.
732
1-
tar.pa'di~ahrn
Menat":"L.:...
menal
(a. i. manslb'ln c.)
1. eserler, alametler, izler. 2. yollar, meslekler.
(a. i. menkib'in c.)
Ylrtici ku!?larrn gagalarr. 2.
menakir,
menasik
menasim
(a. i. menkabe'nin c.)
"anat. omuz ile kol kemiginin
- gUnah ve k6W
..... ..:>L:...
menasi~-i hike : 1) haci olmak Uzere Mekke'ye
gidenlerin Kabe'yi ziyaret etmeleri. (bkz : tavaf).
Arafana vakfeye durma. (bkz : vakfe), kurban
kesme. (bkz : nahr), ihram qiyme. (bkz : ihram),
muayyen bir verden bir vera kadar yUrUme. (bkz :
sa'y) gibi yapJlan ibadet rUkUn!eri; 2) bunlarm
yolunu, usOIUnU g6steren kitap.
menkabeler, avUnUlecek vaslflar.
menakir
(a. i.) : kaC;lp slglnJlacak
c. ).: ib&det yerleri.
minareler. (bkz : menavir).
menakib
~L.:...
menas,b-I tevcihi : devlet hizmetine tayin.
oW ic;in aglanacak yerler.
menak,b
( a. i. nOr'dan.c. : menair,
menas,b-I seyfiyye : askerlik hizmetleri.
(a. i. men'a'nm c.)
menaif-j cibal : daQlarm sivri' tepeleri.
menair
( a. i. nOr'dan. ) : 1- nur,
menas,b-I kalemiyye : mUlk1' ve mall hizmetler.
Jann sivri. tepeleri.
menaih
yqtak.
payeler, makamlar, rUtbeler, dereceler.
alUm haberleri, kara haberler.
menaif
o:»-=""
menasl!:'
(a. i. minhaz'in c.)
burun delikleri.
menai
d6~ek,
yer. (bkz : melaz, melce', penah). Cay-, menas:
slgrnacak yer.
[ta~ ve tahta] yontma aletleri.
J> l.:...
l..:...
(a. i.) :
menavir) : minare.
ugursuz ~eyler.
menahiz
)
L:....
1$lk veri. 2. fener kulesi. 3. yol i!?aretleri.
menare
I",-,...:>-l-=....
menahis
4...
mename
(a. i. menhar'm c.)
hayvan kesilecek yerler, salhaneler.
menat,k
~b6Igeler.
(a. i. mrntaka'nrn c.)
mendOf
menatlk·1 baide : uzak bolgeler.
menat.k-I du,ize-i
bakir mtntakalan.
tahayyul
:
hulya
(a. i.)
necat
bulma,
kurtulma. (bkz : halas).
mencem
kurmanrn
menacim)
(a. i. c.
terazi kolu.
menatlk·1 mutesavi-I·harare : [aYni nlslf kUrede] hararetleri mUsavi olan *bolgeler.
)JL.:A
(a. i. minare'nin c.)
"-'~
mencenik
canik)
men~vir
..:"b..:...
mencat
menatlk-I dUljize : ba'kir mrntakalar, insan aya·
gl basmaml$ yerler.
ta~lan
(a. i. c. : mecanik, me-
: I, Leskiden] manclnlk, sa'la~larda bUyUk.
atmakta kullanJlan sapan.
minareler. (bkz : menair).
menaya
(a. i. meniyye'nin c;)
r'l·l·
_....
(a. i. manzam'rn !=. )
6lOmler.
menazlm
..,)L;,l-=....
t)..:...
gorOnO$ler, fro perspec-
(a. i. minza'rn c.)
mencud
J)_:...
mencOk
menba'
,A--:'...
'-
.
menabi') : 1- kaynak. 2. plnar.
menbel
J~
menbet, menbit
~.:....
..:..~.:...
(a. i.
me-
".; ,,:-:...
(f. i.) : 1. bayrak direk-·
(f. e.) : -Ii. Cerd-mend:
Hired-mend : akJlll.
(a. i.)
J..L....:...
SOd-mend:
1. $amata ile·
2.
pi~man
1. afsuncuJarln af-
(f. i.)
sun
yaparken
etraflanna
odagacl, Hint odagaci.
<LA..\.:....
~izdikleri
(a. i.)
daire. 2.
1. pi$mal\ olma
olacak yer.
J~..\-':"4
C.
menadil ) :1 ~
mendil. 2. kOc;Ok havlu 1 pe<;;ete,
"mindil" dir].
yagllk. [asll :
mendil
(a. s.) . soyulmu~, ac;rl-
J~...
mendeb
mendeme
C.
(a. s.) : gamll, kederli,.
aglama. 2. tehlike; oJOm.
( a. s. ) : tenbel.
nabit) : otlak, c;aYlr.
menbulj
dertl i, hasta.
faydall .. gibi.
mendel
( a. i. nebean'dan. c.
("ka" uzun okunur.
. .) .r:c:'"
..\_.:....
mend
ziller, duraklar, konak yerleri. (bkz : merahil).
-menazil-i kamer : astr. Ay'ln Ozerinde hareket
ettigi farzolunan mahrek OstUnde varsayJlan noktalardan herbiri.
mecanik,.
lerinin ba~rna takJlan kU~Ok ay. (bkz : meh-~e).
2. $emsiye. 3. sancak, bayrak.
niza ,
(a. i. menzil'in c.) : men-
:
tasall.
kavga edilecek yerler.
menazil
C.
a. i. mencenik'in c.) : manclnlklar.
(a. i. manzar ve manza-
ra'nrn c.) : manzaralar,
tives.
menazi'
..:"U.. 1,.,;....
mencenikat
menazlm-ijl-cevahir (cevher
di;zileri): XVII.
asrr dild ve $airlerinden Tireli Mustafa Hakl'nin
1632 (H. 1042) de O~ dil Ozerine (tOrk~e - arap~a - fars~a) yazd/g/ manzum IOgat kitabldlr.
(a. i.
mecanik, mencenikat) : manclnlk, dO$mana ta~.
atmak ,Ozere kullanJlan bOyOk sapan. [farsc;asl :
"mencenik" dir].
diziler, slralar.
menblr
J.f~':""
mencenik
~G
(a. i.
ml$. Meyt·i menbulj : soyulmu$ 010.
menbuz
~~
(a. s.) : pi~. (bkz
mendub
lakit,
veled-i zina).
menca
(a. i.) : 1. necat, kurtu-
IU$ veri. 2. necat bulma, kurtulma.
~J..\..':'"
(a. s.) : 1.
~eriatc;e
ya··
prlmasl uygun gorOlen. 2. iyilikleri sayJlarak arkasrndan aglanan 010.
mendOf
~J..\':""
(a. s.)
didilmi~, atJlml~.
(bkz : menfO$ ).
133
menea
<L-.:..o
menea
(a.
s. mani'in c.) : 1.
menedenler , geri blrakanlar,
engel olanlar. 2.
,engeller, ozurler. 3. i. cemaat ve kuvvet.
(f. i.). (bkz : .manend).
menend·i miirg.i bal~l;ikeste : kink kanatfl ku~
l:misali, kanadl kink ku~ gibi.
'c.>.J...;.....
menevi
(a. s.) : meni'ye mensup,
rmeni Ue i1gili. Huveyttat.,, meneviyye. fizy. nutfe
(*dol suyu) deki mikroskopik hayvanclklar,
spermalar.
Hiiceyrat.,
meneviyye: fizy. nutfe
(*dol suyu) deki
huceyreler,
odaclklar. Sail.i
menevi : fizy. nutfe, *dolsuyu.
(a. s. nefret'den.)
nef-
ret edilen, igren~. (bkz : mebguz).
..; ~
menfiili
~
menend
).J-P;,.
menfiir
(a. s.) : at"ml~, djdilmi~.
[elfaz-I Kur'aniyye'dendir]. (bkz
A~
...r.J..:..o
mengii!;
mendOf).
( f. i. )
kupe. (bkz
gO~-vare).
e-.:"
menh
atiyye~
a. i.)
verme. (bkz
i'ta,
ihsan, in'am).
menhar
( a. i. c.
menahir)
hayvan kesilecek yer, salhane.
J-.:..o
menfa
(a. i.) :nefyedilen, surUlen
geni~, a~lk
menfaat
.;:...i:..-
(a. i. nef'den. c.
mena·
fi') : fayda, kar, ~Ikar, yarar.
menfaat.bahl; J-~ ..::,...i:.. (a. f. b. s.)
men-
1..A_:..i:... (a. f. s.)
menfaat,
'fayda goren.
menahic)
menhec.i sedad
mustakim).
dogruluk yolu., (bkz
J-r;',.
menhel
slrat-I
(a. i. c. : menahil) : 1.
u&.:..o
menhi
(a. i. c. : menahi)
haram
olmu~, yapllmasl ~er'an' menedilmi~ ~ey.
..::.-;:, ~i:..o (a. f. b. s.)
menfaat.perest
kendi menfaatini du~unen, ~Ikarlna bakan.
menfer
yer; geri
( a. i. c.
yol.
hayvan sulanan, suvarJlan yer. 2. konulacak, du.
rulacak sulak' yer.
'-faat, fayda veren, menfaatli, yararlJ.
menfaat.dar )
~.:..o
menhec
yer, sUrgun veri.
.J';";'" " .J';";'" '"
(a. i.) : nefret edilecek
ka~Jlacak
menhir, menhar, minhir, munhur
menhiyyat
yer.
.J~ " .J';".:..o
(a. i. c..: menahir) : anat. burun deliqi.
.:.>l..:r-.:..o
(a. i. menhi'nin c.) :
dinin yasak ettiQi ~eyler.
menfes
( a.
U"'A..;.,..
i. nefes'den. )
nefes
meniyye
olacak yer, nefes deligi.
menfez:
(a. i. nufOz'dan. c. : me·
nafiz) : nUfOz edecek yer, delik, yarlk, aglz.
menfi
J...:....
(a. s. nefy'den) : 1. nefye-
dilmi~, sUrgUn edilmi~,sUrgun.
2. her ~eyin 01.
mlyacak taraflnl, aksini, tersini du~Unen, ileri sUo
reno 3. gr. *olumsuz. 4. fiz. ve mat. negatif.
menfiyyen
l.i:..-
(a. zf.) : menfi, sUrgUn
olarak.
menfiih
nefholunmu~,
man.
734
~
(a. i.) : 1. olUm. 2. Sultan
Aziz'in saltanatlnln ilk devirJerinde
allnan Wfeklerin a d l . menhiib, menhiibe
ingiltere'den
"".~.., ~.Jr.:..o
(a.
S.
nehb'den.) : nehbolunmu~, yagma edilmi~, tal<;ln.
lanml~. Emval.i menhiibe : yagma, talan edilmi$
mallar.
menhiis
...r~.:..o (a. s. nahs'dan)
nuhOset.
Ii, ugt.rsuz: (bkz : me~'Om).
menhus
...r.J~
(a. s.)
kuyrugunun yan·,
Ian uyuz olan [deve].
t.J-i:..-
(a. s.
nefh'den): 1.
ufurUlmu~. 2. buyuk karInIJl... ,~i~-
menhu!;
..;.Jt'~
(a. s.) : Yllan,
akrep
gibi hayvanlar taraflndan sokulmu~;
t,
menkut
menhut, menhuta
4,,".}:>I:..:. o
,
u .}::or,.':.• (a. s. naht'-
den) : naht olunmu~, yontulmu~,. tlra~ edilmi~,
kaztlarak yonulmu!j. Kelime·i menhute : iki ke·
limeden meydana gelen bir kelime : ["elhamdulillahi" demek verine : hamdele; "sall?lIahu aleyhi
ve sellem" verine : sal'ame; "salavat getirmek"
verine : salvele.. gibi]
0....A
meni
biy. dolsuyu, bel-
(a. i.)
suyu, sperma. (bkz ~ nutfe).
c::.:".o
sarp,
el eri~m~z, zaptl zor [yer]. Mevki-i meni'
c;etin yer.
sarp,
meni
...s-.
(a. i.) :
bah~i!j;
hediye,
armagan.
menin
U:!-:'"
meni~
(a. i.) ; toz. (bkz : gubar).
J-.i...
(f.
huy,
i.)
(a. i. c. :
m~naya)
:
olUm.
(a. i. c. : menaklb) :
menkabe
C;ogu tanJnml~ veya tarihe gec;mi!} kimselerin ahvaline (*durumuna) ait flkralar, hikayeler.
(a. i. c. : menaklb).
menkabet
(a. i.) : menkOpluk,
menkuha
<b-
.,c:...
(a. f.b. s.)
(a. i.)
eksiklik.
(a. i.) : ayak
bilezigi,
(bkz : naks).
(-a. i.) : nikahh kadJn.
(bkz : halile, zevce).
.ij."J..:.o , J.JA.:..
("ku" lar
uzun okunur. a. s. nakl'den.) : 1. nakledilmi$, bir
verden bir yere ta$mml$, ta$lnan. Emval·j menkule:
bir verden bir yere ta$Jnabilen mallar : "iskemle,
masa .." gibi. Emva!·i gayr·j menkuJe : nakli, ta$Jnmasl mumkun olmlyan mallar : "ev, tarla .." gibi. 2. aglzdan aglza gec;mi$ (soz, haber, hikaye.. ].
U ~ ."A:"A
menkuJat
C'ku"
UZUI1
okunur.
a. i. menkule'nin c.) : 1. aglzdan aglza yayJlarak
duyulan, bilinen $eyler. 2. had;s, tefsir bilgileri.
["ma'kulat"ln zlddl].
menkur
("ku" uzun okunur. a.
s. nakr'den.) : delinmi$, oyulmu$.
menkOr ).JC.:.. (a, s. nekr'den. c. : menakir)
inkar olunmu$.
~
p
("ku'
lI
uzun okunur.
a. s. naks'dan) : eksik olan.
menkus
e.-~.:..
..::..:!'.".c:...
menkubiyyet
menkabet okuyal').
menkel
(a. s. nekbet'den.) : 1.
";J
nekbete du!}mu!}, talihsiz. 2. gozden ve mevkiden
menkus
j\y:.. ~.•
menkase
oyulmu!}. (bkz : sufte).
dU$mu~.
(bkz : menkabe).
menkabet-han
.,c:....
menkOb
tablat.
Bed.meni, : kotO huylu. Har·meni~ : e~ek tabiatli.
meniyye
delinmi~,
menkuJ, merlkuJe
(f. i.) : benlik.
'L:>l:.~:'o
meniha
a. s. nakb'den.) :
("ku" uzun okunur.
du!}kunlUk. [yapma kel imelerdendir]'
(a. s. menaat'den.)
meni'
";J"A:..o
meflkub
4J""s:::..:..
(a. s. nuks'den.) ': 1. ba$"
a!}agl c;evrilmi$, tersine donmU$. (bkz: rna'kOs,
zir U zeber·). 2. hastahgl nUksetmi$, tepmi$. 3.
solon ayaglnda beyaz bulunan ve Araplarca makbOI saytlmlyan [at].
.
kadJnlann sus olarak ayaklanna taktlklan bilezik.
menkib
......
C.:.o
menku,
(a. i. c. : menakib)
ant. omuz ile kol kemiginin
menku', menkua
birle~tigi
<\~.JL,
yer.
t.Ji.:...
ulc p
("ku" uzun okunur.
a. s. nak!}'dan) : 1. nakl$ olunmu$, i~lenmi$, resim yaptlml$, boya ile sOslenmi$. 2. i. g. 5. nakl!}11 pencere, alC;1 pencere.
("ku"
uzun okunur. a. s.) : suda kaynatllml~, ha!}lanml~.
menkuat
J-.JA.:..
("ku" uzun okunur.
a. i. menkua'nJn c.) : ha~lanml~ nebat sulan.
menkut
("ku" uzun okunur. a.
s. nokta'dan.) : 1. noktalanml$, noktall. HurOf..j
menkuta : noktall harfler. 2. " ebc:ed" hesabiyle ve
noktah harflere gore tertibedilmi$ tarih.
735
menkuz
menkuz
J> .JA:". _
("ku" uzun
okunur. a.
s. nakz'dan.) : nakzedilmi~,
bozulmu~, bUkUmsUz blrakJlml~. KaraN menkuz
huk. nakzolunmu~, bozulmu~ karar.
/
~..J\.J (.}A
men leh·ijd.diye
~....J...
mensec
(a. i.) : nescolunan, bez
dokunulan yer, dokuma evi, trikotaj magazasl.
~..
mensek
(a. i.
C.
menasik) : 1.
:
ibadet veri. (bkz : ibadet-gah). 2. kurban kesecek
yer.
(a. b. L)
flk. diyete mUstehik olan kimse.
mensi
men leh·ijl.hakk
Jll.J 0"
(a. b. L)
flk.
tulmu~.
",,_i..
hak sahibi olan kimse.
men leh·ijl·hidane
<\;l..al \ .J 0".
mensic
~-l.
mensik
d.-.i...
(a. b. i.)
Flk. hidane hakklna malik olan kimse...
(a. s. nisyan'dan.) : unu-
Nesyen mensiyyen : bUsbUtUn
unutulmu~.
(a. L). (bkz : mensee).
(a. L
menasik). (bkz:
C. :
mensek).
m~n leh~iil·istiglal
JJt..:.-;; .-.1•.:,..
Flk. bir vaklf yerin gallesi kendine
(a. b. L) :
me~rOt
olan
kimse.
men lel1.ijn.naFaka 4_iA:J I -.I 0" (a. b. L) :
Flk.
nafakasl
ba~ka
kimse Uzerine
lazlm
olan
kimse.
men leh-ijs·sijkna
J.J....:...
menmul
l:.JC-J \ .J (.}A
(.a. b. i. ):
...
,-'
(a. s.) : Uzerine karlnca
(a. L) : 1. kudret helvasl.
2. ihsan etme, Iyilik etme, bagl~lama. 3. batman.
4. edilen iyiligi ba;;a kakma.
menn~i klttis : anber ballglndan
C;;lkanhp
mum yapmakta kullanJlan yagh bir madde.
menna'
,......i..
t
l..:..
ve
(a. s. men'den) : 1. me·
nedici, onleyici. 2. yaptlrmlyan, allkoyan.
(a. i. e. : menasim)
1.
..=.tl_.i.o
mensiyyat
(a. s. mensl'nin c.)
unutulmu~ ~eyler.
.:..:-i'.
mensiyyet·
bir vaklf akarln sUknaslna mUstahik olan kimse.
menn
mensim
deve tlrnagl. 2. eser, alamet. 3. yol.
mensub
(a. L) : unutulma.
,,:-,r.L.o
(a .. 5. nisbet'den. e.
mensObln)
bir kimseye, bir
~eye
nisbet;
olan, bir ~eylt:; ilgisi
bulunan. (bkz : merbOt,
mUteallik). Ism-i mensub : gr.' kelimenin sonuna : tUrkc;;ede -Ii, arapc;;a ve
farsc;;ada,
kelime
sessiz harfle bitiyorsa bir "-I"; sesli harfle bitiyorsa, verine gore, -sesli harf atJlarak veya atJlmlyarak : "-i, -YI veya -vi getirilerek yapdan
slfat : "Tebrlz - Tebrlzl, Ruha- Ruha", RuhavI;
Mekke - Mekkeli, Mekkev1.." gibL
..=.t4.J-.i..
mensubat
ili~i!li
c.) : mensuplar, bir yerle
0~
mensubin
(a. i. mensOb'un
olanlar.
(a. i. mensOb'un c.)
mensuplar, nispeti olanlar.
menna.iil.hayr : haylra, iyilige manl olan, iyiligi
onliyen.
mensubiyyet
':"~..J-i...
(a. i.)
mensupluk,
mensOboima hali, ilgililik.
mennac
(. G
mennan
jL..
(a. s.) : c;;ok bah~i~ veren.
(a. 5.) : 1. [Allahadla-
r1ndandlr] c;;ok ihsan eden, veren, ihsanl bol. 2. i.
erkek adl.
mennane
<\J'G
l::..J-~'. ,(a; S. nese'den.)
neseo-
dokunmu~, orUlmU~.
mensucat
..=.t~.J-.t. (0. i. mensOe'un c.)
nese6Iunmu~, dokunmu~ ~eyler, dokumalar.
(a. L) : yalnlz
mall,
mUlkU, zenginligi ic;;in kendisiyle evlenilen kadm.
[kocaslnJ daima minnet altmda blraktlgl ic;;in bu
ad verilmi~tir].
736
mensQc
lunmw;,
mensucat-I haririvve
mensuh
t.J-i..o
ipek dokumalar.
(a. s. nesh'den.) : nesh-
olunmu;;, hUkUmsUz' blrakJlml~, hUkmU kaldlrdml~.
menzil-hane
.:.>\.;. .,,-;,,4 (-a. i. c.) : tar. yaya
mensOhat
ve musellem te~kJlatmm kaldlrllmasl, mulkl ve
asked
me'mOriyetlerin
lagv olunmasl
uzerine
hukOmete intikal eden timarlar.
mensOk'
neskolunmu~,
mensOr
Jr
1,4
(a.
s.
nesk'den.):
duzgun olarak dizilmi~, dizili olan.
)"...:..:.0
(a. s. nesr'den.) : 1. sa-
me'nOs
all~i1mllj;;
J"'; t.
all~lk.
menl;o'
L..::.Lo
ne~'et'den.)
(a. i.
~eyin ne~et ettigi, !ilktlgl
yeti~ilen yer, bitirilen ,mektep.
1.
yer, esas, kok.2.
men'Olj.
alml~tlr].
men$ed
-l..~L
isteme. (bkz
( a. L)
4j~
( a. i.)
ku~uk
parmagln
yuzuk takllan veri.
men!;er
air.
(a. s.) : 1 ~ yukarl kaldl·
1f.J";""
lig;, guzelligi
..::.t ~
menOt
,( a. s.) :
medhedilmi~,
iyi.
soylenmi~.
b )-.:..
(a.
s.) :
1.
as,",
(bkz :' merbOt). 2. bag".
(bkz :
vabeste).
menvi
'-.>~
'(a. i. niyyet'den.)
niyet
edilen ~ey, meram, maksat, gay~.
taleq). '
men!l\ele
all~llma,
2. fakir du~tOktensonra sevindirilmi~. 3.•
haylr ile anllan 010. 4. tabuta konulmu~.
raptedilmi~.
menfe'.i kiittib.. askeri: [eskiden]
Bablseraskeri'de askerl katip yeti~tirmek Dzere a~ilml~
mektep. [1292 (1875) da bir mektep
~eklini
(a. L)
rllm,~.
men'Ot
bir
olunmu~,
olma.
!illml~, dagllml~.2. ed. manzum olmlyan,' vezin-
siz, kafiyesiz soz.
..::.'~ j·t
me'nusiyyet
~i1ml~
(a. s.) : unsiyet
(bkz : me'IOf).
.;-i.~
ne~redi/en,
( a. L)
da-
menvi-i zamir :
i~indeki
niyet, maksat:
menzehe
<LAI)\.o (a. L) : gezihti veri.
menzil
~I~--
(a. i. nuzOl'den c. : me·
nazil) : l. yollardaki konak yeri. 2. ev. 3. bir
gunlOk yol, konak. 4. mesafe., 5. astr. benatOnna'~
ylldlzl.
gltllan yer.
men,Or
).J~..L.
(a.
S. C.
:
mena~lr) :1.
ne~rolunmu~, da~ltllml~, yaYllml~. 2. i. padi~ahln
verdigi vezirlik, mu~(jrlOk veya kazilkuzat"k rutbelerinin tevcihini havl ferman. 3. i. mat. bi~me,
. menzil·i Kamer : as~r. Ay'm, Arz'm etrafmdaki
mahreki va bu mahrekte aynl noktaya tekrar gelebi/ mek i!rin sarfettiQi zaman.
menzil·i kiilli : mahrekin en son noktaslna
dar olan mesafe.
ka~
*prizma, fro prisme.
menl;ur-I kaim ("ka" uzun okunur)
dik prizma, dik bi~me, fro prisme 'droit.
mat.
menzile
.ij J:"--
menzilet
men'Or.i mail: mat.egikprizma.egik bi~me,
fro prisme oblique!
men,ur-l muhammesi
mat. be~gen prizma,
gen bi~me, fro prisme pentagonal.
be~-
men,ur·r
miinharifi: mat. dortgen
prizma,
dortgen bi!ime, fro prisme quadrangulaire.
men,Or-i miiseddesi : mat. *altlgen prizma, fro
prisme hexagonal.
'-.» ,.:J... (a. s.)
mat. prizmatik,
menzil-gah
j )~
Reyb-iil-menOn : zamanm hadiseleri.
f.47
·zaman,
(a. f.b. L) : menzll
~l~.o
(a. f. b. L). (kz
menzl i-gah, menzil·h6ne).
menzil.hine
(a. i. ) : vakit,
QlCJ~.o
veri,
konak. (bkz
.menzilgeh, menzi/-hane).
[asllnda menzil, konak veri demek olduguna gore
"gah" ekinin -, eklenmesi yaml~ olmakla beraber
osmanlleada eklenip ku"anJlml~tlr].
*bi!rmesel, fro prismatique.
menOn
(a. i.) : 1. derece, rUtbe,
yukseklik derecesi. (bkz : paye). 2. inecek yer,
konak yerl; ev; hane.
menzil-geh
men,Orl
.:J.r--
(a. L). (bkz : menzilet).
4J'li;.o
(a. f. b.. L) :konak
veri; hayvan degl~tirilenyer. [aslmda
menzil,
konakyeri demek oldu~una gore "hane" kelime-
731
menzu'
sanm eklenmesi te~kile
kullanrllr olmu$tur].
menzu'
ayklrl olmakla
beraber
t.....J~.. (a. s. nez'den)
nezolun-
mu~, koparllml~.
J
menzuf
J~.
(a. 5.) : 1. kan kaybl
yOzunden dermanslz kalml~ [kimse]. 2. susuzluktan dili damagl kurumu~ [kimse].
me' ' 1.:Il1
inmeli. ,okz
JJ"~
(i. s. nuzOI'den.) , nUzOIIO, ,
mefIOc). [yapma kelimelerdendir ].
C/
merah
c;;ok
a~lrl
(a. i. c.
merahan)
sevinme.
merihil J""IV""
(a. i. merhale'nin c.)
konaklar, mesafeler, m.enziller, duraklar. (bkz
mer-ahil·i baide : uzak konaklar, duraklar.
Lc-l:..l~
.v v
v
merihil.peyma
merahim
(a. f. b. s.)
merhale-ni~in) .
yolcu, seyyah. (bkz
( IV'"
( a. i. merhamet'in c. )
merhametler, aClmal'ar.
menzur
va'dedilmi~,
mer'
)J..L:.,..
( a. s. ) :
nezro'lunmu~,
adanml$.
merahim
~\V""
( a. i. merhem'in c. ) :
merhemler.
"II"'"
(a. i.) : adam, erkek,
ki~i.
(bkz : merdOm). [mOen. : "mer'e"].
merai
JIV'"
(a. i. mir'at'ln c.)
ayna-
iar. (bkz : mer'a, meraya).
mer
V'"
(f. 5.) : elli [saYI]. (bkz
(a. i. mer'a'nln c.)
merai
hamsin, hamsOn, pen~ah).
c;;a-
Ylrllklar, otlaklar.
mer'a
TV'"
(a.
i. c.)
aynalar. (bkz
merair
merai).
;'\V""
(a. i. merare'nin c.)
J IV'"
'( a. i.) : 1. bir $eyi anla-
anat.
od keseleri.
mer'a d V'" .. bV'" (a. i. ra'y'dan. c.
me-
ral) : c;;aytrllk, ottak:
mer'abe
( a. i.) : 1. tenha ve
korkunc;; yer. 2. birdenbire korkutma.
merabi'
,.~ 'V'"
(a. i.) : 1. (mUrabba'ln
'-
c.) : murabbalar,
*kareler.
i1kbaharda oturulan evler.
t. IV'"
mer.ibih
2. (merba'm c.)
merak
mel'8ka
(a. i. ribh'in c.)
ticaret
kazanc;;lari.
meriei'
Marik
mak veya ogr~nmek ic;;in duyulan arzu. 2. bir $eyi
edinmek, yapmak; bir $eyle ugra~mak arzusu. 3.
heves, istek, du~kunlUk. 4. iC;; darllgt. 5. kuruntu..
tela~. 6. kaygl, tasa. 7. kera sevda, dalgmllk.
(a. i. merd'in c.) : rOcO
edilecek, donOlecek yerler, mOracaat edilecek ba~
vurulacak yeder, kimseler.
(a. i.) : l;orba; etsuyu.
4\;V""
(a. i.) : 1. koyu etsuyu.
2. terbiye [yemek].
merak.d
t':"'I,....
JV""
~91v"
(a: i. merkad'ln c. )
4;
mezarlar, kabirler.
(.i IV""
meraklm
( a. i. mirkam'ln c. )
kalemler, yazacak aletler.
.::.d V'"
meridet
(a. i.)
kuvvetlilik.
meraki
(bkz : salabet).
merif.k
J' fV""
(a. i. mirfak'm c:)
1.
dirsekler. 2. mutfaklar. 3. kilerler.
merih
C\""
(8. i.) : 1. rahat edecek yer.
2. yer, mekan (bkz : mekan, me'va). 3. 'Arapc;;a
nahv cUmlesinden me$hur eser.
138
J1v"
(a. s.) : h kuruntu, ves·
vese ic;;in'de bulunan [kimse]. 2. (i. mirkat'rn c.)
merdivenler, basamaklar; dereceler.
merakib
J
Iv"
rOkObedilecek, binilecek
(a. i. merkeb'in c.)
~eyler.
merakib-i bahriyye : vapurlar, gemiler, kaYlklar
gibi deniz naki! vasltalan
merbiiten
merikib·i berriyye : at, araba,
kara nakil vaSltalarl.
otomobil gibi
_~IV'"
merati'
(a; i. merta'in c.)
......
c;;a-
Ylrlar, otlaklar.
merakib·i cesime : yuz tonilatodan yukarl alan
gemiler.
meragib.i s.Mire
gemiler.
yuz tonilatoya
alan
. (a. i. merkez'in c.)
meravih
(a. i.) : 1. sagrl [atta].
2. astr. DUbb-i ekber adh ylldlz kUmesinin dortge·
ninde bulunan parlak ylldlz, fro Ing. merak. Lit.
Beta Ursus Majoris. [yedili kUmenin ikinci derece·
deki parlak ylldlzldlr].
meram
.(a. i.) : 1. istek, maksad,
merayi
l..:.~ ilv"' (a. f. b. s.) : birine istedigini veren.
(a. i.) : 1. yumuliakllk.
(bkz : nuOmet). 2. fiz. 'bir madden in,
dovUldUguzaman yayllmasl vasfl;
~1...J'o
(a. i. mirat'm c.)
aynalar.
(bkz : mecali, meran.
meraya·yi huzuz : hazlann aynalarl.
~.J Iv-
merbibe
. merba'
meram.bah!;, meram.bah!;i
..:.i Iv"'
(a. i. mirvaha'nin
c.) : yelpazeler.
(a.i. merzOban'm c.)
hudut muhMlzlar, serhat beylerbeyleri.
niyet. 2. Konya'nm melihur sayfiye veri.
meranet
(a. i. mirvaha'nln c.) :
1. ovalar, coller. 2. etrafl aC;lk ve ruzgarll yerler.
merkezler. (bkz : merkez).
merakk
(a. i. mertebe'nin c.)
t-J Iv-
meravih
f\v"'
merakiz
kadar
meratib .....ilv"'
rutbeler, dereceler.
c;ekic;le
c::~ v"'
(a. i. rebi'den. : merabi')
ilkbaharda oturulan ev.
merba'·niljin ~.:;
C,:! v"'
(a. f. b. s.)
yaz-
hkta oturan.
merbat
..k! v"'
(a. i.)
koyun, kec;i bag·
lanacak veri ahlr; agd.
Q) \ v"'
merare
(a. i. c. : merair )anai.
.ad kesesi.
(a. i.) : acdlk, tatslzhk.
meraret·i esaret : esirligin acdlgl.
rasat
verleri.
JA1v"'
(a. i.mersiye'nin c.)
mer·
"".,Iv"'
(a. i mersa'nm c.)
Ii-
manlar, gemilerin barmdlgl yerler.
merasid
..I. .... Iv"'
(a. i. mirsad ve mirsad'-
c.) : rasat yerleri, gozetme yerleri.
(a. i. resm'in c.) : 1.
resmi muameleler;
resmi torenler,
seremoniler.
merasim·i te!;rifitiyye : protokol seremonisi.
mera~id
~ Iv"'
(a. i. merlied'in c.) : mak·
sada ulalitlran dogru yollar.
";-'JI../-
merbub
kul, kole. (bkz
(a. i.)
kul, kole.
merbiit
l.JI.v"'
(a. s. rabt'dan.) : 1. rapt-
olunmuli, baglanmlli, baQlI. 2. ula~ml~, biti~mi~,
biti~ik. 3. ili~tirilmi~, eklenmi~. 4. bagl,. (bkz. :
va-beste).
merbutat
siyeler, agltlar.
In
(a. i.)
(bkz : memIOk).
...L,.:,IV'" (a. i. mersad'in c.)
meras,d
morasi
t... y. v"
memIOk).
.,:.,) Iv"'
meraret
merasi
merbii'
.,:.,lkJ'.v-
(a. i. ve s. merbOt'un
c.) : raptolunmu~ ~eyler, ekli, bagll ~eyler.
merbutat-, hadise : huk. [eskiden] eskiden beri
tapu ile tasarruf olunagelirken sonradan bir takrib ile ruhban eline gec;mi!; ve manastlra' merbOt
olmak uzere tapusuz tasarruf olunmakta bulunmu~
alan arazi demektir ki, bunlarda arazt·i emiriye
hukumleri tatbik olunur manastlr namina :tasarrufa
musaade edilmez.
merbutat-, kcidime : huk. [eskiden] bir manastlra eskidenberi merbOt alan ve merbOtiyeti defterhanede mukayyet bulunan arazi olup tapu ile _tasarruf olunmaz ve almlp satllmaz.
merbuten
lk.!.v-
(a; zf.) •. raptedilerek,
baglanmlli olarak.
739
merbutiyyet
~~V""
merbutiyyet
yak\~aeak
baghhk, eklilik.
o\;\~v"
merd-ane
merbutluk,
(a. L)
(f. zf.)
: ere, erkege
yolda, mertc;e, erkek~e. (bkz : bahadlr-
-ane).
E. V""
merc:
~aYlThk.
l11erdanegi
(bkz : merta')._
merc:
E. V"" .(t
s.) ; "here" He birlikte kul-
jl;..v"
c:~
(a. i. rUeO'dan. e. : mera-
: 1. rUeO edileeek, donUleeek yer. 2. mUracaat olunaeak, ba~vurulaeak yer, kimse.
merdane-zenane ~~'j <\;'~v" (f. b. i.)
l;e~it
mercO
y: v"
i~in
merd-be~e
mert,
4'£:
~v"
(f. b. s.) : erenler.
(f. b. i.) : mert oglu
yigit oglu yigit.
merdi
gorUlmesi ic;in
i.S~v".
(f. i.)' :,1. mertlik, erkek-
·Iik, erlik. 2. eesl.!rluk. 3. hamiyet, insanhk.
merdOd
~J)V""
(a. s. redd'den.) : 1. red-
dolunmu~,··kovulmu~. 2. ged
dondUrUlmU~, geri
c;evrilmi~.
(a. s. niea'dan.) : 1; umu-
Ian. 2. rica olunan. [ash : "mereOv" dur].
~> y~v"
mercuh, mercuha
\.h- Jbv"
merdan-hiida
ba~vurulaeak
merci'·i resmi : bir idarenin veya bir me'mOrun
bagli bulundugu UstUn yer.
merci'·i rij'yet : huk. bir
ba~vurulan yer.
bir
kadrn terligi.·
ci')
merci'·i kijll : bUtUn i~ler ic;in
makarri.'
(f. b.
L) : bir c;e~it .terlik.
(a. i.) : merean, fro c:orail.
V""
Jbf"'J <\,'I~v"
merdane-ser-qerdan
(a. i.) : merean tanesi.
merci'
(f. L) : mertlik, yigit-
lik, eesurluk.
lamhr. Here ij merc: karmakan~lk, altGst.
merc:an
f; bv"
mOrOe) " c;aYlr,
(a. i. e.
..
merdOdiyyet
':"!'~J~V""
merdud-
(a. i.)
luk, .ko\lulmu~luk, geri c;evrilmi~lik.
C-,~V""
S. rOehan'dan.) : 1. ba~ka bi .. ~eyin kendi.sine Os. tOn tutuldugu ~ey. 2. hasmmda'n once iddiasml
.
ispata salahiyeti olmlyan.
mercOI
J -,~V""
(a. s.) : 1. kdll, kdlanml~,
ba~mda
sac;\ bitmi~. 2. zool. ayak yerinde olan
kanatlan karnmda veya ba~mda bulunan hayvan.
mercOI-ijl·batn : zool. karmdan ayakh.,
mercOm
f.'~"'"
(a. s. reem'den.) : reem-
olunmu~, ta~Ianml~.
(f. i.) : 1. adam, insan. 2.
merd'
erkek. 3. ozu,~ SOzO dogru,
kabadaYI,. yigit.
Na·m~d: korkak; al~ak, kanelk [ki~i]. .
merd-i garib : yabancl, gurbete dU~mU~ ki~i.
,merd-i Hiida (Allah adaml) :
ermi~ ki~i.
JbV""
(f. i. merd'in e.)
ler, insanlar; erkekJer, yigitler.
140
merdumek ~A~v-'"
gozbebegi.
mert-
~ f. i.) : 1. kUc;Uk adam.
2. mereimek, g8zbebegi. (bkz : merdUm).
merdumek·j' ~e~m : Qozbebegi.
merdum-giriz
,merd-i kibti: ~ingenenin merdi, ozG sozu dogru ve eesur olam.
merdin
(f. i.)
merdiime.
(bkz : merdUmek).
j•.,G;)v"
(f. b. s.)
insan-
lara kan~maktah ho~lanmlyan, insanlardan kac;an,.
fro misanthrope•
. merdum-giya
kurutan, adamotu.
t! i.JV""
(f. b. s.)
bot. kan-
merhameten
,~lr (~v"
merdum-giyah, merdiim-giyeh
~((""'v'"
(f. b. i.) : bot. kankuruta.n, <';lb-
dUsselam denilen mushil, adamatu.
)y..
merdiim-har
1. in-
merg
d JV'" (f. i.) : insanllk, adamltk.
JS
merdiim-ku!f
:
merga merg
insan 091u.
veba
(a. i. c.
nisa')
kadtn.
(bkz : zen).
[V'"
(f. i.)
(a. i.) : 1. kararslz olma. 2.
o)~V'"
(a. i.
nenler, inatc;r1ar. (bkz
marid~in
~v'" t(V'"
dire-
anede).
2. zaYlf alma.
mergub, mergube
meremmet
":,,,oV'"
(a. i.)
tamir, anarma;
merfu' t~.,.'.4
(a. s. ref'den.)
1. ref'alun-
4l.;'V""
~"iV'"
("gu"_
~ ."i.V'" ~
J )':'v'"
("gu" . Jar
)?V'"
(f. b. s.)
menlik, sulak rver].
merhaba
meremmet-i gayr-i mustehleke': huk. [eskiden]
c;urUk tahtantn yerine
ba;;kastnl kaymak ' y8hut
c;urumU;; merdiveni yeniden yapmak gibi sonradan sokUlup altnabilmesi kabil alan ilave.
meremmet-i mOstehleke : huk. [eskiden] du_
vara badana, baya vurmak gibi sokulOp aJmmasl
kabil almlyan fazlallk.
umumi
uzun akunur. a. 5.) : 1. bi.ikUlmi.i;;, kfvrdml;; [sac;];
klvlrclk [sac;]. Ziilf-j mergu. : klvnlml;;, klVlrcLk
sac;. 2. ku;; sesi. 3. ahenkli ses.
merg·zar
ustUnkorU tamir.
(f. b. i.)
Jar uzun akunur. a. s. ragbet'den.) : 1. ragbet edilmi;;, begenilmi;;, herkesce sevilip aranllml;;: 2. istenilen, sevilen. (bkz : makbOI). 3. i. [ikincisi]
kadm adl.
mergul, mergule
c.)
.j\.,. V"" (a. i.) : 1. ferah, sevinc;.
merehan
irtihal,
hastaltgl.
zarunlu alma.
merede
olOm.(bkz
adam
(bkz : benl Adem).
merec
5 V'"
mevt).
merg-j ,adi : sevinc; olUmU.
merdiim-zad ~\j i':V'" (f. b. i.)
.;iV"'·
1. c;aYlr, c;imen.
(f. i.)
merg-a-mergi : umOmi olUm [hastallktan].
("JV'" (f. b.' 5.)
oldUren. (bkz : katil).
mer'e
armagan olarak
(a. s.)
tV'"
merg
t~ V'" (f. b. 5.)
V'"
(bkz : merta'). 2. sebze.
san yiyen [vah;;1 hayvan]. 2. yamyam.
merdiimi
.J j
merfud
verilen [nesne].
l;>V'"
(a. n.) : 1. "geni;;lenin",
"rahat oturun!" mamhma bir seh'imla;;ma sozi.i.
2. gunaydtn, ho;; geldiniz. 3. nazlmda ovUlen kimseve hitabalarak kullanlJlr.
(a. i. rihlet'den. c:,:
merhale
merahil) : 1. menzil, kanak. 2. iki menzil,kanak
arasl. 3. bir gunlUk yol.
merhale-ni!fin ~~:>-v'" (a. f. b. i.) : yoleu,
mu;;, kaldlnlml;;, yukseltilmi;;.
seyyah, turist.
merfu-iil-vezare : vezirlerden i;;ledigi bir suc;tan
veya devletc;e gorUlen herhangi bir sebepten dolaYI
vazifesinden azlile beraber vezirlik rUtbesi almml;;
olanlar. 2. hUkUmsUz blrakllrn1;;. 3.' a. gr. zamme
(a, 0, u, U) ile harekelenmi;;
[harf]. (bkz :
mazmOm). 4. mat. ifade edilen bir kuvvete yukseltilen miktar.
rahim) : ;;efkat
goster.me, ac,ma;
birini esirgeme. Bi-merhamet : merhametsiz, aClmaz.
merhamet
.:,.3'"V'"
(a. i. rahm'den. c. : me-
merhamet.bah, .....;.;t.. ';".3'"V'"
(a. f. b. 5.)
merhamet eden, merhametli.
merfGat
~b jV'" (a. i. merfO'nun
c.)
: 1.
bir verde kullanrlmak Uzere kaldlnJml;; eski e;;ya.
2. zamme ile harekeli kelimeler.
merhameten
"........ II'"
(a. zf.)
merhamet
ederek, aClyarak.
741
merhamet-glister
i-5 ,,:....4"".........
merhamet-guster
merhamet yaylel, merhametl i.
-perver, merhamet-~iar).
(a. f. b.s.) :
(bkz: merhamet-
merhamet-gusteri is ~J .:;..:r ......... ( a. f. b. i.) ;
merhamet yaYlelllk, merhametlilik. (bkz : merhamet-pervert, merhamet"~jart).
merhamet-penah
c
43"".. . . .
(a. f. b. s.) :
merhametli. (bkz : merhamet-gUster,
-perver, merhamet-~iar).
merhamet-perVillr
)JJ•
merhamet-
.:;..:r ......... ' (a. f., b.
s.)
merhamet-perverane 4>'\'; .U. ..::...3"".........
( a. f. zf. ) :
merhamet-perveri
t..> jJJ•
.:;..:r v""
(a. f. b. i.):
(bkz
merha-
esirgeyicilik.
merhamet-~iar
)L.; ~ v""
(a. f. b. s.) :
adeti, merhamet olan, merhametl i. (bkz : merhamet-gUs ter, merhamet-penah, merhamet-perver).
merhamet-~iari
t..>}•.. :,
merhametlilik. (bkz:
merhem
'::-'Jl""v""
(a. b. L)
merhamet-perveri ).
~v""
(a. i. e. : merahim)
1. mel hem, derive i~irilerek veya sUrUlerek kullamlan tereyagl klvammda yagll i1a~. 2. mec. aelyl,
sertligi gidereeek ve avunduraeak olan sebep.
merhem-sa[yJ
[t..>J L.~v""
(a. f. b. s.): mer-
merhem-SaIl
c;are
bufueuluk.
(a. i.) : 1. arslan
(bkz
esed, gazanfer, haydar, ~ir). 2. s. korkunc; ~ey.
merhum, merhume
4.. .,4>0 v"" ~ ("
».........
(a. s.
rahm'den.) : 1. Allah'ln
rahmetine
kavu~mu~,
Allah'ln rahmetiyfe mujdelenmi~. (bkz : magfOr).
2. afmU~, aiU. [MUslUmanlar hakklnda]. (bkz
miiteveffa ). Ummet-r merhume : Miisliimanlar.
742.
Y>-v""
rehnedilen
Ylkanml~. (bkz
(a. s.)
ma9s01 ).
t..>/
(a. i.) : anat. mide ile bUI'Om
araslnda bulunan yemek borusu.
4~v"".
mer'i, mer'jyye
J
v""
(a. s.
riayet'den.) : 1. riayet edilen, saygl g05terilen. 2.
gozetilen, yururlUkte olan'. (bkz : cari)'.
:
mer'i, mer'jyye
hatlrll,
..
..
Itibarll,
4:v""~Jv""
sozU
gec;er.
(a. s. ru'yet'den):
gazle garUlen. Gayr-j mer'i :' gazle garulmez.
merid
"""_v"
(a. s.) :
ba~n
sert; inatC;I.
(bkz :anOd, muslrr).
Merih
E.-v""
(a. h. i.) : astr. DUnya'dan
sonra Giine~'e en yakln olan seyyare (*gezegen),
Saklt, Mars. [Merlh'de su ve hava vardlr, sathlnm yarlsl karlarfa kaplldlr; GUne~'in etr<'ifmdaki
devresini 687 gUnde tamamlar]. (bkz : Mirrth).
mer'jyyat
gozle goriilen
mer'jyyet
.:"
l;"~
(a. s. mer'i'nin e.) :
~eyler.
.::-.:"" v"
merkab, merkabe
(a. f. b. i.)
bulan.
merhub '-! ~i/'
d
merhuz
[eskiden]
( a. i.)
hukmu yurUr-
lUkte olma.
hem sUrlieU, c;are bulueu,bulan.
merhem-saz
merhunun~bih
huk.
malIn mukabili olan hak.
mer'iyy-ijl·hahr
merhametlilikle, esirgeyieilikle.
merhametlilik,
met-~iart).
alman bir~eye kar~l, garanti ola2. muayyen zaman, bir ~eye bagli.
Umur-j merhune'
zamanl beklenen i~ler.
meri
merhametli, esirgeyici. (bkz: merhamet-gUster,
merhamet-penah, merhamet-~iar).
(a. s. rehn'den) : (rehin
'::JI:l/
merhun
edilmi~, odUn~
rak verilen ~ey~
~v"" ' ,":-"9/ (a. i. c. :
meraklb) : 1. gazetleme, gozleme veri kules( 2_
astr. semanm kuzey yarrmkUresinde Feres-i Ekber
(Pegasus) bureunun bUyiik dortgeninin bUyUk kenannln sag ko~esinde bulunan y"dlz, markab; lat.
Beta Pegasus.
merkad
zar, , kabir.
demektir ].
merkeb
~9i.~
[asll :
J v"
( a. i. e : merakld) : me"yataca~,
uyuyacak
yer"
(a. i. rUkOb'dan. C. : mera-
kib) : '1. rUkObedilecek, binilecek ~ey, binek. 2.
vapur,gemi, kaYlk gibi ~eyler. 3. e$ek. [difimizde
yalnlz "e~ek" manasrna kullan"lr].
mersad
fll'"'
(a. i. rekz'den. c. : mer<3-
merkuman
kiz) : 1. yuvarlak bir ~Izglnln (~enberin) her
noktaslndan aynl uzakllkta bulunan nokta. Kuvve-i
kuwet,
bir
an·i1.merkexiyye : fiz. *merkezkac;;
merkezin etrafmda hareket eden bir cismi, 0 merkezden uzakla~tlran kuvvet, fro force centrifuge.
Kuwe-i i1e.l·merkexiyye : fiz. *merkezcil kuwet,
rnuhitten merkeze dogru yonelen kuvvet, fro force
centripete. 2. bir ~eyin en i~lek veri, orta veri,
i~lek yer.3. kollara ayrrlan bir te~kflatln, bir kurulu~un umOmi idare veri. 4. en yUksek dereceli
polis karakolu. 5. tarz, sOret, ~ekil, vol.
a. i. c.) : iki
merkez:
jL.;~
ki~i
)J)II'"'
merkOz
merkez-i Arz : jeer. Arz'ln, DUnya'nln merkezi,
merkez:·i dahili : jeoJ. ie;; merkez,
(*deprem) yer ie;;indeki merkezi.
rekz'den)
: 1.
•.:..!.j.J)/
merkOziyyet
(a. i.)
merkOz-
luk, dikilme, saplanma.
(a. f. i.)
11'"'/
mermer
mermer. [ash:
mermer $ihi : c;;ok ince dokuma pamuklu.
1.1/
mermi
(a.
i. remy'den.
S.
C.
mermiyat)
1. remyolunmu~, atllml~. 2. ate$li
silahlarda atrlan tane, kur$un, fi~ek, gUile.
mermiyat
merkez·i hak : topragln, dUnyanln merkezi.
~~/
(a. i. ve
S.
mermi'nin
c.) : 1. remyolunmu$, atrlml$ nesneler. 2. ate$1i
silahlarda atllan taneler, kur$unlar, fi$ekler.
merkez.i kemsl : mUkemmellik merkezi.
merkez·i kiire·i sema : astr. kUre-i
semanJn
merkezi ki, aynl zamanda arzln merkezidir.
merkez·i mih·i nuhai : anat. dimagda cumle-i
mermOz
j.JA/
(a.
i~aretle
merkez·i siklet
aglrhk merkezi.
merkez·i taxyik
fiz. tazyik, aglrllk noktasl.
S.
olunmu~, i~aretle anlatllml~,
. mermOzat ~\jrV'"'
asabiyye k,smlnln tamamen toplandlgl nokta.
remz'den.) : remz-
ima edilrni$.
(a.
S.
c.) : remiz va .
.anlatllan !;eyJer.
mermuzat·, Misriyye: Mlslr hiyeroglifi.
merkez·j te$ri : kanun yapma merkezi.
(a. i. merre'ninc.) : defa.
lar, kerreler, bir c;;ok defalar. (bkz : kerrat).
merkezi, merkeziyye
(a. s.) : merkeze mensup, merkezle ilgili, merkez·
de, i~lek verde
bulunan. Devair·i merkeziyye
merkezde, i~lek verde bulunan daireler.
merkeziyyet
(a. i.)
: bUWn
i~lerin,
emirlerin bir merkezden C;;lkmasl, merkez·
le~tirilmesi. Adem-j merkeziyyet : bir idareye bagll
alan bolUmlerin, kendi kendilerini
idare sistemi.
UsOI·i merkexiyyet : merkeziyyet usOIU, bUtUn i~le
rin merkezle~tirilmesi usOIU, bir merkezden idare
edilmesi usOIU, sistemi.
(a. s. rUkOb'dan.)
Uzerine binilmi$;
bindirilmi~. 2. sari
yaprlan blr c;;e~it ayakkabl.
merkum, merkume
S.
rekzolunmu~, dikilmi~, saplanml$. 2. mec. tabiatlOda, yaradrl I~lnda bulunan.
. hareketin
merkez·i devr : fiz. hareket eden- bir· cismin
etraflnda deVrE:lttigi nokta.
<-;J / ••,,,,
(a.
Yunancadlr ].
merkez·j alem : astr. GUne$.
merkOb
("ku" uzun okunur.
hakkrnda kullanlhr.
<L6...J
/"' ~ i,9/
: 1.
. merre
':>/
(a. i.) : defa, kerre.
inerre·i vahide : bir defa.
merret·en.bi'de uhra
defa.
(" ku"
la r
birbiri
ardlOca
birka~
l11erreten ba'de merretin: tekrar tekrar.
mersa
l..../ . ~
..s"'V'"'
(a. i.
C.
:
medisi)
liman, !=jeminin demir attig, yer.
mersa-yi Kostantiniyye : istanbul IIman!.
me~inden
uzun okunur. a. s. ve i. rakam'dan.) : 1. yazllrnl~, ad, gec;;mi~. (bkz : mezkOr). 2. bayagl, adi,
j~siz gUcsUz, a~agrllk kimse.
:
(a. i. rasad'dan.
rasid)
sad).
C.
:
me-
: rasatyeri, gozetleme veri. (bkz : mir-
mersad
",L,.,/
(a. i. c..: merasid)
rasat veri, gozetleme yeri .. (bkz: mirsad).
743
mersiye
(a. i. c. : merasl) : agl t,
4.;:"V"
mersiye
birinin 6liJmO Ozerine duyulan teessOrO anlatmak
i~in-' yazdan manzOme.
mer'Ob
'-!Js:.V"
(a. s. ru'b'dan)
.OrkmO$.
(a. zf.)
mer'Oben
mersiye-han jl.J;' ~"V"(a.'r. b. s.)
aglt
korkarak,
Orkerek, korku lie.
okuyan, aglt~!.· (bkz : nevvahe).
JI.,,>
mersiye-hani
mervaha "-""JV"
4...:"V" (a. f. b. i.)
aglt
okuyuculuk, aglt~I"k.
Merve
)'f: 4.=-"V"
mersiye-kar
( a. f. s.)
J .",&1 V"
( a.
s.
(' J-'V"
s.
(a.
mervi
resm'den.) : 1.
re&molunmu~, yazdm.~, ~izllmi~. 2. bahsi' g~mi~,
adt ge~mi~. (bkz : mezkOr). 3. [eweke] MOsIOman olmlyan kimseier i~in : "merkum" manastna
kullanrlan bir s6z idi. 4. an'ane, *gelenek.
(a. s. resas'dan) : 1.
mersus
kur~un
madeniyle saglamla~tlrdml~ ~ey. 2. sag·
lam. (bkz : metin, muhkem). Bunyan·, mersus :
saglam yap!.
.
mer,ed
~V"
ula~tlran
dogru yol.
sada
mert
~V"
(a. I. c.
mera~id)
mak·
(f. s.)
~aYlr.
(bkz
~evik,
'" mertebe
(a. i.)
hareketli.
mer'a, otlak,
Merteban'da
4.-;-"V"
(a. i. F
mertebe-i aliVe
yuksek derece.
mertebe-j bili
Ost derece.
mertub
: meratib)
(a. i.>' (bkz :. mertebe).
":"'JobV"
(a. s. ratb'dan.) : rOtO·
ya~.
{-V"
(a. h. i.) : Hz.
isa'ntn
4,;l.:.V"
MerVem-ane
(a. f.zf.)
Meryem-
cesine, Meryem gibi nezihane.
"-:f.V"
mervemiyye
merz
;V"
(a. i.)
bot.
ada~aYI,
(f~ i.)
: 1. yer, toprak. 2.
hadd, merzbOm).
merzi~V".. l~V" (a. s. mariz'in c.) : hasta·
'merzaga
....;.) V'"
(a. i.)
batakllk, kokulu
(a. s.):
batakllga ait,
fena kokan su birikintisi alan yerlerle i1gili.
mer:r:at
~L.:::.V"
(a
i.) : ma, razl alma,
ho~nutluk. ibtigaen U-merzati'IIah; Taleben Ii-m.rzati'llih': Allah maSt ic;in.
merz-ban
04jV"
hafl,ZI, stnlr beyl. (bkz
merzbOm
memleket, ulke.
144
soylenen, saglam ala-
annes!. BuhOr-j Meryem : bot. siklamen, tav~anku.
lagl da denilen ~uha~i~~i~i1lerden yaprak ve ~i~ek
saplan k6kten sOrme, <;ic;eklerj ba~a~agl d5nrnO~
bir sOs <;i~eg;.
1.
':;'~~V"
betli, nemli, Islak,
i~iterek
su birikintisi alan yer.
~anak ~6mlek.
derece, basamak.2. rutbe; pave. 3. mikdar.
mertebet
Meryem
(a. s. rivayet'den.) : riv8-
lar, hastallklar, sayrrlar.
J~~V" (a. s.)
mertebani
yaprlan bir cins
c.> JV"
yet olunan, birinden
rak bilinmiyen.
Slnlr. (bkz
1"-' V"
"merc).
(a. h. i.) : Mekke'de bir
lat. salvia ceratophylloides.
(bkz : zinde).
merta'
0JV"
rasad'da n )
rasadolunmu~; hesaplanml~, 61~OIUp bl~ilmi~.
mersum
ova,
dagtn ad. olup, hacllar bununla
Safa Ovasl'nda'
sa'y ederler, yani 7 defa ~idip gelirler ki hac fari·
zastntn rOkOnlerindendir.
aglt okuyan.
mersud
(a. i.' c. : meravlh)
<;61; her taraftndan rOzgar esen yer.
(' J'; jV"
(f. b.i.)
hudut mu-
merz·van).
(f. i.) : hudOdu
bell i
mesilib
..; >f j(/'"
merzenCUl;
canko~k, sl~ankulagl
merzengO~)
rana. (bkz :
merzengu~
(a. i.) : bot. mer-
[ow], lilt. origanum
.
mai~)
mes'adet
mesaet
..; .J(":' j,,"" (f. i.) : bot. mercan-
denilen feslegene benzer bir ~i~ek, sl~anku
lagl [otu], lat. origa.num maiorana. (bkz : merzencO~) .
j}j(/'"
(f. b. i.)
tenasUlaleti.
l.S~(/'"
merzi
ho~nutluk.
(a. i. r!za'dan) : dzdlk,
Gayr·i merziyye
J,j(/'"
merzuk
begenilmemi~.
(a. s. nzk'dan.) :1. nzk-
..::JL.
mesafilt
(a. i.)
.:,,~ l_.•
aralar, uzakllklar.
mesafat'l baide
mesafe
(bkz : kadib, kir, la·yukal).
saad~t,
(a i. sa'd'den)
fenalJk etme, fena
i$ yapma.
ko~k
merz.gun
,:"...t.._..
bahtiyarllk, kutluluk.
(a. i. mesafe'nin c.)
uzak mesafeler.
<l9l_A
(a. i.e.': mesafat, mU-
sM.) : ara, uzakllk. Kat'·, mesaEe: yol alma, jeod.
. b'ir nevi arazi olc;me ve hesaplama metodu.
mesafe-i semt·ur·re's : herhangi
bir ydd,zm
mevkii ile semt-Ur-re's noktaslnln, rasldln gozUnde
te$kil ettigi a<;l.
lanml$, r!zkl verilmi$. 2. bahtiyar, mutlu'. [mUennesi "merzOka"kadln adldJr].
J J~(/'"
merzul
(a. 5.)
rezil,
rUsva
edilmi$.
mesaff
j~j(/'"
merzubiln
(a. b. i.). (bkz
merz-
merz~van).
ban,
merzubum
merz·van
haf,z"
('J'j(/'"
j\Jj(/'"
(f. i.) : iklim.
(f. b. i.) : hudut mu-
(a. i.) : ak$am. Subh u
~l~.
(a. i.) : kuyumcu e$yasl.
(a.' i.) : 1. geri donUlecek
yer. 2. suyun biriktigi, insanlar!n toplandlgl yer.
(bkz : mecma').
mesabe
(a. i.)
derece, rUtbe;
mesilg·i kanuni ("ka" uzun okunur)
izin verilmi~.
kanOnen
mesilha, mesilhat ..;:..:..l-.Ioc\."",L."4 (a. i.):
ol~me
.....A""'L...a..
mesilhif
1.
(a. i. .mushaf'm c.)
sahife haline getirilmi$ ~eyler, kitaplar. 2. Mushaflar, Kur'anlar. Tedkik·i mesilhif : basdan veya
elle yazllan. Kur'an-, Kerim'leri imla, hareke. bak,mlndan gozdeng~irme.
mesilhin
0;..l_A
(a. L meshane'nin c.)
oteberi ISltacak $6yler.
kadar.
mesabih
kandiller,
izin.
[yer}. [as" : "misaha, misahat" dlr].
mesa : sabah ak$am.
t. L.aA
sevg~den.)
( bkz: ruhsat, cevaz).
mesag.i ~er'i': $eriatin verdi?:!i izin.
marz-ban)
mesa'
mesilb
(a. i.
mesilg
slnJr beyi. (bkz
mesa'
U..aA (a. i. saff'dan. c.: mesaff) :
slra slra dizilme veri; harb saflar! veri.
~.L..-:...o
.~Jraglar,
mesilbir
aydlnlatma aletleri.
"':-! L_
..l~
l_
zill·i mesal : bol c;all$ma;
mesii·i cemile : guz~1 ~a"$malar.
(a. i. misbar'm c.)
1. hek. yara fitilleri. 2. sondalar.
m~acid
(a. i. c.) :' c;all$malar. ib.
(a. i. misbah'ln c.).
mesilib'
~l...::A
(a. i. mus'ab'ln c.)
zor
i$ler, mU$kUller.
(a. i. mescid'in c.) : 1.
mescidler. 2. i~inde cuma ve bayram
namazlan
kllmmasl $er'an caiz olmlyan kU~Uk camiler.
mesilib
-J"L...:u
felaketler. 2. s. mec.
(a. i. musibet'in c.)
1.
u~ursuzlar.
745
mesaib·i dunyeviyye
mesaib~i
dUnya felaketleri.
dunyeviyye
<>l;., ..... ik-..
mesalb.penih
mesalib
(a. f. b. i.)
musibetlerin, belalarm slQtnaQI.
mesalih
(a. i. mas'ad'm c.)
mesiid
....JL:..
(a. i. meslebe'nin c.)
aylplar, eksiklikler, kusurlar. (bkz : nakais).
\ ,
C...........
(a. i. maslahat'm c.)
i~ler.
Eshib-I mesallh, Erbab-I mesillh : hUkOmet
dairelerinde biteeek i~leri alan kimseler.
yukarl l;lkaeak yerler.
;L-"".
mesaid
(a.
sayd'dan. masid'in
e. ) : av yerleri.
(a.
mesiil
i.
mes'ele'nin c.)
meseleler.
mesail-j amika
derin meseleler.
mesiil·i hukuk
hukuk meseleleri.
mesalih-j mescit :. huk. [eskiden]
mescitten
maksOdolan gayenin tahakkuku ic;:in imam, hatiPr
mUezzin, kayyum tayini ve meseidin tenvir va
tefri~i ic;in gereken mallarm mUbayaasl gibi ~eyler.
mesilih-i vikla·i
alan i~ler.
mesalik
her gUn
vaki
(a. i. meslek'in c.)
sU-
yevmiyye
cUl__ •
10k edilen, tutulan yollar.
mesiil-I muteahhire : huk. gorUlen veya gorulece!< alan bir davayl te'hir etme, iler'iye blrakma.
(a. i.)
mesalis
muzo Uc;: tellf
sazlar.
mesail·i mutekaddime : huk. bir dava
, mezden Once yapdmasl icabeden i~ler.
gorulmesam, mesamet
medil-i ~etta : dagtnlk meseleler, maddeJer.
(a. i. mis'ar'ln c.) : ate~
/l_..
mesiir
kuskGleri,
ate~
karl~tlrmlya
JL..
mesak
yarlyan demirler.
(a. i.) : sevk edilecek yer,
JG
me$aklb
(a. i. miskab'm c.)
Jil..::-e
mesikJl
(a. i. mlskal'm c.) : 1.
eilallyan, parlatanaletler. 2.· inee, zarif hatipler.
mesiklt
.hi LA
du~eeek
(a. i. maskat ve masklt'm
yerler.
J~L:,.
mesakil
mi~..
(a. i. miskal'in c.)
kallar, 1,43 dirhemlik aQlrllk olc;uleri.
JL.
mesakin
me~kenler,
(a. i. mesken'in c.)
oturulaeak yerler. (bkz : bUyOt).
mesakin
~) l_..
(a. s. miskin'.in c.)
1. ziyadesiyle fakir olanlar. 2. miskinler,
tar; miskin hastallgma tutulmu!? kimseler.
mes'al
oksUreeek yer.
746
,A.l-A (a. i. misma'tn c.)
'-aletleri. 2. kulaklar.
mesamj'
mesamir
~;,.L-"
1.
(a. i. mismar'm c.)
c;iviler, mlhlar.
matkaplar, delme aletleri.
c.) :
(a. i.)
duraeak yer.
i~itme
sUrueek yer.
.,:....l-",o. "La..
J---
(a.
uyu~uk
i.): hek. bogazda
mesamir-j
nisyan'a
ta'lik (unutma
c;:ivisine
asma) : ehemmiyet vermeksizin
geleeei:Je ta'lik,
aSlntlda blrakma.
mesamm
iL .
(a. i. mesemm'in c.)
eilt uzerindeki kuc;uk delikler.
mesamm-ul-cild : hek.
delikler.
mesammat
eilt
Uzerindeki kU<;Uk
.~l..l_ (a. i. mesamm'in
c.)
:
eilt uzerindeki kuc;uk delikler. Zu-mesamm,·mesam.
mat : mesamatl olan eisimler. Zu-mesammiyyet :
her cismin zerreleri arasJn9a mesamatl
fix.
bulunmasl.
mesammit-I mahsuse, ·zahire : fiz. cisimlerin
zerreleri arasmda olup gozle gorUlemiyen arallklar.
mesimmit-I mahsuse,· -I zihire fiz. cisimlerin
zerreleri arasmda olup 'gozle veya
mikroskopla
gorUlebilen delikler. [kelime bizde !?eddesiz olarak
kullanrllr ].
mesane
(Ia. i.)
sidik kavu!:iu.
ines'ele
mesani
J.L:...,
(a. i.mesna'nm c.) : bir
~eyin tekran. Seb'iil-mesani : yedi syetten meyda·
na gelen ve Kur'an'm ilk sOresini
te~kil eden
"Fatiha" sOresi. [iki rekatta iki defs
ic;in bu ad verilmi~tir].
okundugu
.:>yJ\ J'L:..
(a. b. i.) : 1-
tanburun, lagutanm ikinci teli,2. iki telli tanbur;
bulgari.
(a. i. mesrebe'nin c.) :
1. c;aYlrlar, otlaklar. 2. gcgUsten karma kadar olan
yerdebiten kJllar.
mesarih
C)L...
(a.
0~-'-
kallba
(a. i.) : hapishane, cezaevi,
~~_.
mescid
mesanid-i aliyye : yUksek rOtbeler, mevktler.
~) l........
(a. s. sebk'den.)
zindan. (bkz : mahbes).
rUtbeler, dereceler; mevkiler.
mesarib
j >~~...
mesbOk
dokUlmu!1. Maidin-i mesbOke : kaltba -dokulmu~
madenler. Tibr·mesbuk : kalrba dokUlmu!1 altm.
mescen
(a. i. mesned'in c.)
mesini.yiil.Od
mesbOk-ij:z:·zikr : zikri, adt gec;mi!1.
(a. i. sucOd'dan. c.
sacid) : secde edilecek, namaz
kuc;Uk cami.
klltnacak
mescid-j aksa : KudUs'dekime!1hur bUyuk cami.
mescid-ijl·haram : Mekke'de Kabe'nin bulundugu
en buyuk ma'bed.
.:>~-..
mescOd
(a. s.)
: secde
edilmi~,
kendisine tapJlml!?; Allah. Halik·, mescOd :
secde edilen Allah.
i, mesrah'm c.)
me·
yer,
Za~ma
otluklar, c;aYlrltklar.
mesarr
)L-.
(a. i. meserret'in c.)
:
sevinc;ler, zevkrer. (bkz : ."meserrat). [dilimizde
<;ok zaman
mUfret
(*tekil)
gibi
kullanrlrr].
Maal·mesirr : meserretle, sevinc;le; zevkle.
G'
mesas
,.,-l__
,..
(a. i.)
asrl, esas, kok.
(a. i. mistar'm c.) ': 1-
mesatll·';:'l--
C;izgi c;izme aletleri, cetveller. 2, mastarlar [in!1aatta kullamllr].
(a. i. mesva'nm c.)
mesavi
meskenler, haneler:, evler.
mesavi
I..S JL_- .
(a.
i. sO'On c.)
fena·
Itklar, kotUlukler. [zlddl : mahasin].
mesavik
d.J
L__
".A.__
(a. i.)
Ylrtlcl hayvanl c;ok
mesbOk
J.,~--
(a. s. sebkat'den.) :
1. sebk etmi!1, gec;mi!1, ba!1kalarrndan geri kalml!1,
arkada b,rakllmt!1. 2. cnde bulunan, ondan ewel
gec;mi!1. Gayr-i mesbOk, Na·mesbOk : benzeri 01011yan, hie; gorUlmemi~.
gcrUlmemi~.
mesbOk·U1-emsal
benzerleri
mesbOk·iil·hidme
hizmeti, emegi gee;mi!?
E~k.i
mescOri
mesc:Om
:
dokUlmU~.
(a. s. sicn'den.)
hapse-·
dilmi!1, zindana' attlmt!?
mesc:ur
)
>~_
•.
SUI'
deniz. 1. alevli ate!?; ktzgm firm.
(a. s. sedd'den.)
mesdOd
seddolunmu!1, kapanml~, kapalt,
Bab·, mesdOd : kapall kapl.
mesed
-L-A
(a. i.)
:
tlkanmr~, tlkall ..
saglam
bOkUlmU!?
ip. rhurma lifinden de olur].
mesel
alan yer.
(a. s.) : dokOlmu!1, sa<;l1-
('~
mt!? Dem'.i mesc:um,
gozya!?1.
(a. i, misvak'tn c.)
misvaklar.
mesbaa
mescum
J":"
(a. i. c. : emsal) : 1. or-
nek, benzer, numune. (bkz : manend, nazir, !1ibih).
2. dokunakll ve manall soz. 3. terbiye ve ahlaka
faydall, yararll olan hikaye. Darb·, mesel : atasozu,
fr. proverbe.
mesela
*..
(a. zf.)
!1unun gibi, soz geli!?i.
mes'ele
~L... ~
: misal olarak,
(bkz : meselen).
(a. i. sual'den. c. : mesail)
1. sorulup kar!?lhgl istenilen $ey 2. c;ozulmesi istenilen$ey, problem, fro probleme. 3. ehemmiyetli i!? 4. sava!?, cenk.
747
mes'ele·i mustehhire
mes'ele-i mustehhire : huk. esas davantn tatbiki slrastnda meydana ~Iklp halli 0 mahkemenin
vaztfesi dl~rnda v~ esas davanrn halline te'siri olan
nizalar, ihtilaflar.
mes'ele·i nas : huk. [eskiden]
nasdan tese'UI
edilerek: alrnan mal.
mes'ele-i zaile : ~en sava~.
"*,0
meselen
(a. if.) : misal olarak,
(bkz : mezkOr). [bu kelime, hakaret
Icabeden a~a911lk
kimseler, daha ~ok
dU~manlar hakkrnda kullanlllrdl].
mesh
(.......
mesh
cilt Uzerindeki kUI;Uk delik.
mesemme
Ca. L c.
mesamm, mesam-
e;t
( a. L c.
(f. L)
yah). 2. soguk. (bkz
measir)
gUzel
serrat)':
~ ~.
(a. f. b. 5.)
.:" ....
l~~.:"r- 0
(
:
sevindirici.
(a. f. b. s.)
t
'-' ~--. .( a. f. b. s.)
(a. s.) : nazar de~mi~.
yi-A
masfllit
akltllml~.
C J.i-A
~ukurlanlp
i~ine
batml$.
(a. s.) : 1. dokijlmU~,
t"y.-""
~"A- co
(
a. 5.)
sefkedilmi~, dokUlmU~, a'klttlml$. Hun·i mesfuk
akltllml!;; kiln.
148
.1. .;..>._
meshut
s.
sihr'den.) : sihirlen-
bUyUlenmi$,
0
bUyUIU gibi
(a. 5.)
begenilmiyen
(a. s.)
Uzerine vag
sUrUlmU!;;.
E=--
(a. s.
mesh'den.)
1.
mesholunmu!;;, ba$ka bir $ekle,
hayvan ktll!:ima
girmi!;; olan [insan]. 2. adbe, garibe, fro monstre.
Mesih
L:":-o
(a. h. i.) : Hz. Isa. [elini
sUrdUgU hastalarrn derhal
olarak].
mesihi·dem
t~ ~~
iyile$mesinden
kinaye
(a. b. L). (bkz
mesiha·nefes ).
2. i. cagr. daq etegL
, mesfuk, mesfuke
(a.
ugraml$,
mesih
meserret meydana getiren, sevindiren, sevindirici.
(bkz : mesertet-aver).
mesfu'
sihire
tutkun.
a. f. b. s.)
meserreti, sevinci artlran.
mesfu'·ul.ayn : gozU
:
getirilmi!;;.
(a.s.) : ISltllml!;;.
mesih
'j' ':". --
haline
~eker.
meshur ; J"'·e._.
. meserret-engiz ~'G \
suva
te~;ne).
toz
j J';"'-<>
mi~,
sevin~ bagl~IIyan.
meserret·eEZi
:
me-
sevin~, ~ehlik.
meserret.bah$i
SUSaml!;;,
(d. s. sahk'dan.)
sahkolunmu!;;,
dogUlUp
Sukker-i meshuk : toz
(a. i. meserret'in c.)
(a. i. sUrOr'dan. c.
j \
(a. s.)
(bkz : at$an,
meshun
.:" ,"'-"
)
(a. i. c. : mesahin)
meshuk
meserret, sevin~ getiren, sevindiren,
( bkz : meserret-engiz ).
meserret,
<\.: ~ __ 4
: 1. buz. (bkz
berd, serd).
.:.,,\ ,.......
meserret-aver
(a. L) : dUz yer, dUzlUk.
meshuf ~JT--4
sevinl;ler, !;;enlikler.
meserret
I'-l-..
meshane
kanamaml~.
...... _0
meserrit
(a. s.) : !;;eklini degi!;;tirerek
oteberi ISltacak !;;ey.
eser, ni!;;an, iz.
meser
e-"
meshi'
mat) : ufak delikler.
me'sere
(a. L) : 1. silme, sl9ama.
~irkin bir hale getirme.
(a. L c. : mesamm)
ot .._ ..
~
2. bir ~eyi el iJe slgama. 3 •.abdest allrken Islak
eli, ba~rn dort bOlUgUnden bir bOlUgUne sUrme.
soz geli~i, ~um./n gibi. (bkz : mesela).
mesemm
(a. s.) : yazllml~, adl
)yi-.e
mesfur
gec;;mi$.
gormesi
mesihi·nefes ~. t~....... (a. b. s.) :. Hz. tsa
gibi nefesinde hayat bulunan, nefesi
nefesi te'sirl i. (bkz :mesiha-dem).
~ifa
veren,
meslOc
<a. s.) : 1. Hz. Isa'ya ait alan, onunla ilgili buluoan. 2. Hlristiyan, Nasranl.
mesihiyyOn j~-... (a. i. mesihi'nin c.)
meskum r" .J!i-..
d-.4
mesik
(a. s.)
J::--..
(a. s. sOkOr.'dan.) :
(a. i. seyelan'dan.)
suyun
1. is:inde insan oturan yer. 2. insan bulunan, ~enel
mi$ yer. Gayr.j meskOn : is:inde insan bulunmlvan, ISSIZ, tenha yer. Rub'-i meskOn : DOnya'nm
irisan bulunan (dortte bir) k,sml.
.
aktlgl, ge~tigi yer. (bkz : reh-g(har).
;~ .• (a. s.): scirho~. (bkz .
mel':kOr
mesir, mesire
mest).
(a. i. seyr'den.)
gezinti veri. (bkz
seyir edilecek, gezilecek yer,
teferrOc-~ah ).
meskOt ..:,; ,("_..
(a. f. b. i.) :
mesire veri. [ashnda
"gah" fazladlr;.
~OnkO
"mesire" : seyrangah" demektir. Bununla beraber
osmanilcada kullamllr olmu~tur].
;.,C..
t 1-
meslah
(a. i. sOkOn'dan. c. : me-
mesken-i ~er'i : huk. [eskiden] ikamete elvemutfak ve saire gibi teferruatl
havi alan
mesken.
"'::>t:.L_-"
meskenet
medfen
oturacak
...:...:..C..
ve
gomOlecek
(a. i.) : 1. miskinlik;
J.9
~-..
"'~.
meslebe
(a. i c.
meslek
S=1_.
mesleki
(a. s.) : meslege
mesleki tedrisat : meslekle i1gili olan dersler.
("ku" uzun okunur.
(a. ·s. sOkOb'dan.)
kahba dokOlmO~, akltllml~.
meskOk
vurulmu~,
.:I~-.:4
(a. s.)
para haline getirilmi~.
ilitr
meslekle ilgili.
a. s. sakb'dan.) : sakbolunmu~, delinmi~, delikli.
(bkz : sufte). Lu'-IU'-i, diirr-imeskub : delinmi~,
delikli inci,
meskOb
aYlp,
C\l.-:-.o(a. i. sOIOk'dan. c. :. me-
(a. s.) : vOcudunda ur
meslO'
"7~
mesalib)
(a. ·f. b. s.)
miskinligi gideren .
meskub
derbent, Slntr
salik) : 1. sOIOk edllen yer, yol; gidi~. 2. ge~im
i~in tut,ulan yol. 3. sistem, fro systeme.
meslek-i muzlrr
zarar veren meslek.
meslek-i ~Ohiine : ne~eli meslek, ~en tutum.
fakirlik, yoksulluk. 2. beceriksizlik.
meskenet-fiken
(a. i.)
eksik, kusur. (bkz : nakisa).
ri~Ii,
ij
salhaner
(a. i. selh'den.)
.kalesi.
sakin) : sakin olacak, oturulacak yer, oturulan
ev. (bkz : beyt, hane, ikamet-gah, menzil, me'va).
mesken
yer.
sOkOt
kanara, hayvan kesilen yer.
meslaha
mesken
(a. s.sOkOt'dan)
edilmi$, soylenmemi$.
QtrQ~
mesire-gah
("ku" uzun okun0r. a. s.) :
benzer. ( bkz
~ibih).
manend, misl, nazir;
(a. i. meskOk'On c.) :
hasta ve yoksul [kimseJ,
(a. s.) : hasis, pinti.
J-~
mesil
,S:_...
sikke haline getirilmi$ madeni paralar, aks;eler.
meskOkat-, cedide : yf;lni paralar.
mekOkiit'l ecnebiyye : yabanci devletlerin para- .
lan, fro monnaies etrangeres.
Hlristiyanlar.
mesil
..:,;1)'
meskOkat
mesihi, mesihiyye
bulunan kimse.
meslOb
mU$,
"7.,L...
soyulmu~,
mesIOb-iil-akl : aklt
mesIOb.ii!i.~uOr
sikkeli, damgasl
meslOc
(a.
S.
selb'den.)
selbolun-
allnml~, giderilmi~.
allnml~,
deli edilmi$.
: ~uursuz, anlaYI~slz.
(a. s.)
: bel'6Iunmu$,.
yutulmu~.
749
meslOh
meslOh
t)-.
tesllh edilmi$,
(a. s.)
derisi yuzulmO$.
J.,L-.4
meslOI
(a. s. sell'den.) : 1. selle·
~ilmi$, kmmdan ~Ikardml$,
kmmdan
slyrtlml$.
Seyf.i meslOI : klnmdan slyrdml$. kdl~. 2. din
ugruna nefsini feda eden kahraman. 3. verem.
r..S.~
mesnevi
(a: i.) : 1. ed. her bevti
ba$1I ba$ma kafiveli va balimdan sonuna kadar
avnl
vezinde olan
manzOme. 2. h. i. Mevlana
Calaledd!n·i ROm!'nin, bu $ekilde yazml$ oldugu
fars~a me~ur eseri.
j\y. ~"':':'A
mesnevi.hin
(a. f. b. s.)
:
mesnevi okumlya ve okutmlya icazet alml$ alim.
meslOs .
(a. s.) : 1. U~te biri aim·
..:,-,L:,
rnl$. 2. i. UC;: kat bukOlmu$ ip.
1. yenilmi$.
(a. s.)
meslut
(bkz : magIOb). 2. zaYlf, arlk.
i$ftilmi$,
i$itilen.
duyulmu$,
haber
S.,
sem'den)
almml$.
mesnull
: 1.
2. dinlenen,
mesra
(a. L mesmO'un c.)
i$itilen, duyulan, haber alman $eyfer.
mesmum
(- , .. --
(a. s. semm'den.)
'" L. j'_A
(
)-,4-'.
a. zf.)
: mesmOm
(a. s.) : ufak tefek 01-
...
( a. zf. )
\.5--<11
mesl1ai
JL~
~
mesned
( a. L)
iki$er iki$er.
ikizli bitki.
( a. L c. : mesanid) : 1.
isnadedilen, dayandan $ey. 2. rutbe, derece, pave,
makam.
mesned·i me!;ihat : $eyhislamllk mertebesi, mevkii.
mesned·i sadaret·i uzmi : sadrazamllk mevkiL
mesned·ira \} X-4 (a. f. b. s.) : mesnede
sus veren,
0
..:'.f.l.:--
gece
C.-"'--
(a. L c.
mes~rfh)
otluk.
41• .-~_.o
(a. i. c. : mesarib) : 1.
~aYlr, mer'a, otlak. 2. gogOsten karma kadar uza·
(a. i.)
mes1'ec:e
(a. L)
kandil konulan
zarf, $i$e.
mesrud
(f. i.)
.}J.-"'-"
bOgU, sihir. (bkz:
melrud ~J.r'--'
fels. fro
(a. s. serd'den.) : serdolun-
mU$, soylenmi$, bildirilmi$. (bkz : mezkOr).
(a.
mesrudit
i.
c.)
soylenenler.
mesruk
1..; "....- .,._..
(a. s. sirkat'den) :
sirkat olunmu$, ~almml$. Mi'..i mesrOk: c;:almm1li
mal. Nakd..i mesruk : c;:allOml$ para.
mesrur
)J.r-'
(a. s, sOrOr'dan)
sOrur-
lu, memnun, sevinmi~; mera'mma ermi$. (bkz :
dil'$ad, m~hzOz, ~adan).
mesruriyyet
mesnedde bulunan.
mesnediyyet
(a. i.)
efsOn) .
makla be~aber sinirleri kuvvetli radam]'
mesl1a
~akti yola
~.-~-'
nan kllll yer.
olarak, zehirlenmi$ olarak, zehirlenme sOretiyle.
mesmur
(a. s. sunnet'den.) : 1.
~aYlrllk,
mesrebe
zehirlenmi$, agdanrrw;, zehirli.
mesmumen
0;--
C;:lkma.
mesrah
.;:.,b -,~A
mesmOit
(a. i. c.) : mes·
bilenmi$ [bl~ak, ~akl]. 2. sunnet olan $ey. 3. adet
edilen $ey. 4. yillanml$ $ey.
meslut.ijl.lihye : sakal I hafif adam.
(a.
.;:.,~..,:.:..,
mesnevivyit
nevi tarzlnda yazdml$ eserler.
(a. i.) : mesrur..
luk, sevinme; meramJna erme. i'lin-.
yet : sUrOrunu, sevincini a~lga vurma .
mesruriy·
. imputabilite.
mesned.ni$in
<.:.~~ ...1.:-.,
mess
(a. f. b. s.)
bir. mesned veya makamda bulunan.
150
I
/
...,..'
dokunma.
(bkz
(bkz : vaki' >.
(a. L) : 1. yapl$ma, degme,
temas). 2. meydana
galme.
mesva
~Jorulme,
mess.i hacel : IUzum
C l_...
messah
gerekme.
(a. s.) : 1. (mesahet'den)
~ok ol~en,
c;ok olc;Up bic;en. 2. (mesh'den) ugu~
turan, masa i yapan. (bkz : dellak).
mest
~_.
( o. i.)
: mesh
mest
<;e~it
bir
ayakkabl.
(f. s. c. : mestan) :
~_.
Bed-mest : sarklntlhk eden clv,k
Siyeh-mest : fazla sarho~.
hi\kim tarafll1yaZI. Tahsisat-I
mall formalii$ler )c;in but.
verilen ve
Uzerine pabuc; giyilen, k,sa kon<;lu hafif ve yumu~ak ayakkab!. ["mesh" den bozulma olsa gerek].
mest ser-gerdan
(a. i.) : huk. $ahitleri
mesture
gizli olarak temize l;;lkarmak Uzere
dan ait olduklarl makama yazllan
mesture : orWIU odenek, devletin
tel ere tab, tutmakslzln, gizli siyasl'
c;ede tahsis etti!:ji para.
sarho~.
.:,,~ J-:'.
mesubat
sarho~.
Ser.mest,
(a. i. mesObe'nin c.)
1. iyili~e kar~1 Allah tarafmdan verilen mUkafatlar. 2. edilen
ibadetlerin
k,yamette
gorece!:ii
mUkafatlar.
mesube
<\I•
.f
(a. i. c.: mesObat) : 1-
A
iyilige kar$1 Allah taraftndan verilen mUkafat. 2.
edilen ib5detlerin k,yamette !=jorecegi mUkafat.
mest-i bi-riya : riyaslz sarho~.
mest-i . elest : ezel meclisinde hitab-I ilahl' ile
olan.
mes'lid
,., Ja-..
(a. s. sa'd'den) : saS-
sarho~
detli, bahtll, bahtiyar, kutlu.
mest-i harab : harabolmu~
sarho~, Ylkdaslya
il;;mi$ adam.
mest-i mudam : devamll, her zaman sarho$.
mest-i nax : 1) s. naz sarho$u; 2) sUzgUn baa
kl$ll, nazll quzel; 3) i. kadln ad!.
c;aSlI1a, kutlu cl::lI1a yakl$acak sOrette, kutlulukla.
mest-j
ser-~ar
mest-j tema~a : bakma, seyretme sarho$u; sey·
retmekten sarho$ olmu$ olan.
(f. s. mest'in c.)
sarho$lar.
<\I'l:'-:...
mest-ane
(f. zf. ve s.) : sarho$a
yakl~acak
$ekilde, sarho$ca, sarho~caslna. c;e,m-i
mest-ane .: mahmur, baygln gOz. Na'ra-i mest-ane:
sarho~ na'ras!.
mesti
~_.
mesti-aver
(f. i.) :
).;r l.5-'.
J~.
)"h-...
(f. b. s.)
(a. i.) : mes'utluk,
J j~_.
mes'ul
(a. s. : sOal 'den) :
1. sua I olunr~'u$, kendisinden sorulmu~ 2.· * so·
rumlu. Mudir.i mes'ul : *sorumlu mUdUr. Is'if·,
mes'lil : istenileni verine getirme. 3. cezayac;arptlrilml$.
mes'ui-bi-I-mal
kefll olano .
para
mes'u'-bi.n-nefs
kefil clan.
~ahsan
sarho$ edici,
me'sum
(bkz :
l.5- A
(f. b. s.)
ile mes'OI; sorumlu ve
mes'OI,' sorumlu
(a. i.)
ve
mes'OI
(,,1.•
gUnahll, suc;fu.
(a. s.)
me'sur
tutsak, yolu
(a. s. satr'dan.) : sat irian·
4)~.... )~:.-
(a. s.)
maznOn~.
baydtlcl,
ml$, yazdml$, c;izilmi$. Ber-vech-i mestur : yazil·
ml$ oldugu gibi (bkz : muharrer).
mestur, mesture
.r-··
alma !lali, * sorumluluk.
sarho$luk veren.
mestOr
..:...l,,)
mes~uliyyet
sarho~luk.
bayiltici. (bkz : gaW·i\ver, mug$i).
mesti-bah!;
. mes'udiyyet
(a. zf.) : mes'ut-
bahtiyarllk, kutluluk.
: haddillden fazla sarho$.
mestan
<\1'\,., JA-ofl
mes'Odane
Ca.
s.
setr'den) : 1. setrolunmu$, orWIU, kapall, gizli.
2. al;;lk saC;lk gezmiyen, namuslu kadln. (bkz :
Inuhaddere) .
me'sure
esir edilmi$
kesilmi~.
Q);t
(a. s.) : rivayet sOre-
-tiyle O?:irenilmi~ olan me~hur ve mUhim haberler;
Ed'lye-i me'sure : Hz. Huhammed'ie sahabeler·
den.naklolunan te'sirli dualar.
mesva
LS.f.·
meskell, hane, ev. (bkz
Ca.
i.
c.
meSayl')
me'va}.
751
t ~4
me~a'
(a. i.) : 1. a<;lklanan, du-
yulan. 2. bolUnmeyip karr~lk ve niU~terek olan.·
me~'aJ,
(a. i.) : ishal verici i1a<;.
(a. i.
me~Cire'nin
me~cer,· me~cere,
c.) : aga<;lJk yerler, korular.
<;eken,
. me~agll.i diinyeviyye : dunya me~galeleri.
(a: i. me~hed'in c.)
te~hir
i. me~her'in
(a.
...;A:> l~
me~ahir.i iidebll : me~hur edipler.
c.) :
l".I~l_..:.,,, (a. i. me~'al ve mefale'nin
me~lme'nin
me~Srib
(a .. i.
me~ain
~eyn'in
c.)
leke/er,
aYlplar.
v'L~
(a . .i. me~'ar'ln c.)
1. hac. olmadan ewel durulmasl kabeden
him yerler. 2. hasseler, *duyular~
me~aki
Sl~
(a. i.
mi~kat'm
(a. i.
me~akkat'in
(a. i. ma~rak'rn
c.)
(a. i. me~ra'rn c.) : 1r
t)L..:......
(a. i. me~reb'in
'"';')Lt..A
me~arit
rat'm c.)
bl<;aklar.
me~Sti
:
mU~
c.) :
i<;ine kandil, lamba gibi ~eyler
kOY"!1ak Uzere
duvarda yap"an oyuklar, hUcreler.
c.)
zahmetler, mihnetler, slkmt"ar.
me,ikk-. hayat : hayiHrn mihnetleri, slkrntJ!arr.
752
J)L:...
dogdugu taraflar, dogular.
c.)
1. i!;;ecek yerler. 2. miza<;lar, tabiatlar, ahlaklar r
huylar.
(a. i. me{Om'un c.)
ugursuzlar.
m~air
m~arlk
(a. i.): tarla; bostan.
yollar, caddeler. (bkz : turuk). 2. su oluklarr.
c.)
anat. dolyataklarr, sonlar.
me~aim
(a. i.) : 1. hac I alma-
.;L.:......
o
me!;ari'
(a. i.
,.,..::.....
me~are
Gune~'in
me~'aleler.
(L.:....
: bu-
mefar.iil·haram : hac zamanrnda Kabe'de ziyaret
edilecek 'muayyen yer.-
(a. s. me~hOr'un' c;)
UnlU kimseler.
me~ail
me~'ale
dan evvel durulacak yerlerden herbiri. 2. hasse,
*duyu.
c.)
olunacak yerler,' sergiler.
m~ahir
(a. i. ~emm'den'.)
('L:.....
me,'ar
."..:.l..:...
b. s. ve i.)
me~'aleci.
me,amm
~ehitlikler.
me,ahir
me~'alesi.
kirbfm : kervan
run, koku alacak
yer. Sam·, cennet~me~amm :
cennet kokulu $am. Ta'tir·i me,Smm : guzel kokularla burnu koku alma.
kesire : a~lrI me~guliyetler.
meliahid
me~'ale
me~'al.ke~ J-C1.-~(a. f.
(a. i. me~gale'nin c.)
me~gu Hyetler.
me~agll-i
me~akk)
zorluk.
(a, i. ~u'l'den. c. : me~ail) : 1. aydrnlatici alet,
lamba, k'andil. 2.' ucunda, alev <;Ikarak yarlan bir
madde bulunan degnek, sopa.
me~'ale-j
ta/eb )~
v~ l~
(a. i. c.
gU~luk,
ma;;'ale-j dil : g6nul me~'alesi,
(a. i.) : dileme. (bkz
me~agil
..:;....;:.:...~
me,akkat
zahmet, slkrnt"
(a. i. mi~rat ve mi~ne~terler,
~..iL.:......
hekim
(a. i.
bl<;aklarr;
me~ta'nJn
keskin:
.c.) :
kl~.
I.klar, ~ita, kl~ mevsiminde barlnJ!acak yerler.
me;oavlb
~i~e
~JG
(a. i. mU~aveb'in c.)
kilifr.
me~Sviz
~JL.:..."
(a. i.
mi~vaz'Jn
sarrklar.
me~avih
t. l .:......
(·a ..i.
~eyh'in
ler. [~eyh'in gayri k,yasr cemidir]:
c.)
c.)
{M L~..
me~ayim
(bkz :
(a. i. me~ime'nin
c.).
me~aim).
(a. s. ~ib', ~iba'dan)
:
1. doymu~, tok. 2. agzlna kadar dolu; hal-i i~baa
me!?hed
':-' ,,~:.... (a. i. c. : me~abib)
iki ayagl ak olan at. 2. s. qUzel
1.
r~ey].
-,::=~4
(a. i. c. : me~acjr) : aga~llk [yer], koru.
yaralanml~
baklmmdan
c:::. ,,:::c.:...•
(a. s.)
.yUzU gozU
olan.
. me!jdud
~eddolunmu;;,
(a. s.)
slkl, slklca ba1:i".
me!jdOh
.. J-L:.....
. (a. s.)
UrkUp kork-
(a. i.). (bkz :
me!j'emet
me!?her
-'~
(a. i.
t..."4_~.
~eamet).
C.
mO~terek
,JL..:..
(f.·i. )
F. 48
('
".,..:....
( a. s. c.
j~.
me!?hOr
c.)
me;;ahim)
( a. s. )
doldurulmu~,
).Jf'.:....
(~: s. $ohret'den.
C.
:
: $ohretli, $ohret kazanml$, On alml!?,
un' salml$. Galat·, me!?hur : yanll;; oldugu' halde,
halk arasmda kullanilan soz.
me!?hOr.ijI.kavil : astr. semanln kuzey yannl kU.
resinde Andromeda ve Persus
burc;lan a,rasmda
parlak bi.r yildlz. [Beta Perseus].
me!?hOr.un.aleyh : huk. Uzerine sifah ~ekilen.
haydut, yol keme!?hOdit
Co
~ohretliler,
..:..\)~..
(a. s. me;;hOre'nin
$ohret kazanml$ kimseler.
...J y.,:"..
("gu" lar uzun okunur. a. s. ~a.9af'dan.)
tutkun; akll. ba~lnda olmlyan divane.
~ugl'den)
me~hOde'nin
(a. i.
me~ahir)
c.) :
\.Jy.~..
..:..I.:l~ .•
dolu. (bkz : memIO).
sen. ( bkz : rah-zen, reh-zen).
~ y.:"..
nor·iillnD-=:.
gozle gorUlen ;;eyler,
slnlrll
gil) : i~, i~ gU~, ugra~"an i~. (bkz : me~guliyyet).
me!jgale·i dehr·i bi·direng
karar.slz dUnyarlin
i;;i.
me!jgul
te~hir
me;;ahir j
(a. i. c.
me!?hOd.un·bih
huk. ;;ahitlikle ispat
hak ve bu hakla ilgili bulunan mal.
me!?hOd.i.In.leh : huk. '~ahitlikten faydalanan
se VEl ~ahitliklei,spat edilecek .hakklO sahibi,
~ahadet olunan kimse .
me!?hOn
cll:...-:..·. (a. i. ~ugl'den. c. : me~a-
me!jgu'f, me!jgufe
:
cesur, yurekli.
(a. s.) : ~Uf'all, mU;;-
terek slnlrll gayrimenkul.
me!?fijun bih : flk. ~Uf'a",
mUlk.
me!jgel '
·C.
me!?hOd.un.aleyh : huk. aleyhinde ;;ahadet
kimse.
sarklk hayvan dudagl.
me!jgale
-'1"'.:....
(a. s. ~uhOcl'dan. c. : me~hOdat) ': gozle
gorulen. Curm-i me!?hOd : *SUc;Ustli'.
me!?hOm
me!?fu'
~ehadet'den.
(a. i.
veri, sergi.
me!jhOdilt
me!jfer
~.
me!?hud, me!?hOde
~ecaat
(a. s.)
maglObolan~
me!jcOc
("gu" uzun okunur.
1. bir adamm ;;ehit oldugu veya bir
~eh;din gomUldUgu yer. 2. Iran'da ziyaretgah olan
me;;hur ;;ehir.
(bkz : ~ecer-istan).
me!jcO' t...,,~.
3. tutuk,
me~ahidr:
me!?cer, me!jcere,me!jcire , .,~ .• , -'~.
D
tutulmu~.
a. i.) : me~gul olma, ugra~"an ~ey; i;; gU~. [yapma kelimelerdendir].
qelmi~.
me!?bub
..:...::\,,~:...
me!?guliyyet
t... )"'::....
me~bO'
2. i~gal eclilmi~, dolclur'ulmu;;,
dalgln; dolgun.
me!?ib' '-'...:....
a~lk,
me!?id
("gu" uzun okunur. a. s.
: 1. bir i~le ugra~an" i~ gormekte olan.
(a. i.) : ihtiyar olma,
sa~
sakal agarma, ya;;ldlk.
(a. i.)
harc;la
yapilml~
bina.
153
..:..~~.o
mel;ihat
(a. i.) : 1. $eyhlik. 2. $ey-
hisl§mllk payesi, rnakaml. Bab-. mel;ihat : $eyhislamllk kapl~l; $eyhislall)lik dairesi.
mel;ihat-. islamiyye : $eyhis.lamllk makaml.
<\~~..
me!jime
(a. i. c. : me$aim) :, anat.
..:..~":"o
J~'o
me!fk'
( a. i.)
i rade.
1.,
hah i$). 3. yurOyu$, yUrUtme.
. (a.
.J.J......:,.4
<;evrilmi$; bir $eyin
Ca. i.).:. $arap. (bkz
(" .J'<>'~4
t...J"'~6
me!jra'
vol. (bkz
miz-ab).
rah,
(a .. s.) : 1. koklanml1i.
tulumdan
(a. i. c.
me$ari'): 1-
tar'ik). 2. su olugu.
(a. i.
i.) : 1. yazl ornegi, yazl
num.Onesi. 2. all$mak, ogrenmek i<;in yapdan <;all$ma; all$ma, alJ$tlrma. [en <;ok : yaz. ve muzik
hakklnda].
(f. i.)
1iumOI'den) : 1iumul-
S.
2. i. misk, Itlf gibi gUzel kokulu $ey.
me!jiyyet-i iliihiyye : Allah'ln iradesi. 2. arzu,
dilek, istek. (bkz
(a.
bade, habOk, handetls, rahik, sahba).
me!jmum
deha me$imesi.
mel;iyyet
(,...1'>4..:,.4
meljmule
dolyatagl, son. (bkz : zak, zak-dan).
me!jime-i deha
me!jmul
lenmi$;
kaplanml$, etrafl
i<;inde bulunan.
C.
:
Cbkz
me$arib) : 1.
i<;ecek yer. 2. yaradJlI$ tabiat, miza<;; huy, ahlak.
Hafif-me!jreb : se~best hareketleriyle iHeti $upheli
gorulen [kadln]' Rjnd-me!jreb : dervi$ tabiatll,
kalender.
yapdml$
c\i• .r~
me!jrebe
s'u kabl, saka klrbasl.
(a. i. c.
me1iarib)
maFapa. [ash : "mi$rebe" dir].
me!jk-hane
c\;l~i~o
(a. f. b. i.)
mOsiki
ogretilen yer.
(a s. $ekk'den.) : $ekkolunmu$, $upheli. Ma-j me!jkuk : kopek artrgl gibi
temizligi $upheli suo
me!jkuk·ul-ahval : kim oldugu $Upheli, ne idugU
belirsiz.
me!jkuk
$akk'dan~)
J~
("ku" uzun okunur. a. s..
: yardmI$, yank.
~~.o (a. i.) : $uphelilik.
~ .Js::..o
(a. i.)
bileklerine kadar
U<; ayagl beyaz olan at.
mel;kur
J.~'"
me!jrub
~J.r-~
(a. s. $urb'den)
mi$. 2. i<;i1ecek $ey.
..:....)
me!jkul
den.) : $er'an calz olan, $eriattn izin verdigi,
$eriata, kanuna uygun. Emr-j me!jru' : 1ieriata, kanuna l;Jygun i$. Gayr-i me!jru' :. '$eriat<;a, kanunca
yasakedilen. Ma'zeret-j me!jrua : me$rO mazeret,
hakll, yerinde bir ozUr. Na-me!jru' : $eriata, kanuna uymlyan. Veled-i me!jru' : me$rO nikahtan meydana gelen <;ocuk. Veled-i gayr-j me!jru: me$rO
,olmlyan evlenmede'n meydana qelen r,;ocuk. (bkz :
'veled-i zina).
me!jrObilt
~~Jj-,l..
(0. i. me$rOb'un c.)
ir,;i1ecek $eyler.
me!irQbat-. kuuliyye : alkollU ir,;kiler.
me!jruh, me!jrOha <b- J.r1'" c:.J.r~ (a.
(a. s. '$ukr'den.)
1iUk-
te, te1iekkUre deger, makbul, begenilmi$, ovulmO$.
(bkz :' memdOh~).
S.
$erh'.
den." : 1. $erh olunmu$, a<;lklanml$. (bkz,: mufassal). 2. uzun uzadlya anlatdan. Bervech-i melirOh : uzun uzadlya anlatlldlgl Uzere. ibiire-j me!jrOha : ar,;lklanan ibare. Madde-i me!jrOha, Mes'ele-i
me!jruha : uzun uzadlya anlatJlan, a<;lklanah madde,
i$.
I
me!jkuvv
.".('~4
( a.' s. )
kendinden $ika-
yet olunan.
me!jlah
e-~"
me!jrOhat
( a. i.) : ma$lah, altl ustU
bir olan ve kol verine yarJklari bulunan bir
giyecek.
754
<;e~it
~6. J..r:...o
(a. i. me$rOh'un c.):
$erhler, ar,;lklamalar, bir i$in, bir madden in ar,;lklanmasl ir,;in yazdan
1ieyler. (bkz : der-kenar,
tafsilat ).
metiib
me~ru'luk,
(a. i.)
me~rO
olma, kanuna uygun bulunma.
me~rum
~J~A
(a. s.) :
ugursuz. (bkz
yanlml~.
me~'ur
<\1, J ./"':.. ,
.1 jr-:.-e
(a. s.
~art'dan.)
.: ~art ko~ulmu~,
~art", $arta bagh.
Hiikumet·i me~ruta : Me~rOtiyetle, meclisle idare
olunan hOkOmet.
me~rutiin
leh : flk. vakfeden taraflndan vakfln
menfaatine vakfl ~art ko~ulmu~ olan kimse veya
cihet.
me~ruta
(a. i.) : ilk sahibi ta-
oU,J..r!.A
rafmdan satdmamak ~artiyle miras~dara
alan ev, tarla gibi gayr-i menkul.
.me~ruti, me~rutiyyet
~-,r~
,
blrakdml~
~J~
(a. L) : bir hOkOmdarrr: ba~kanllgl altmda bulunan parlamento idaresi. Idare·i me~ruta : hukuk7
mOsavat, (*e~itlik),
hOrriyet ve mill7 hakimiyet
esaslarma dayanan kanun i1e idare olunma usuJi.L
..
me~~aiyyun'
j -':'~.
(a. i. me~~ai'nin
c.) : dersleri~i gezinerek veren Aristo felsefl yolunda olanlar, fro peripateticiens. [ceml ~ekli kullandlr]'
me~~at
tarak~l.
.1~.4
.(a.
~ane·saz).
(bkz
me~~ata
<\bG
i.) : tarak yapan,
\-,
(a. i. : gelini sOsliyen,
ma~lta).
~
(a. i. ~ita'dan. c. : me~at7) :
kl~lak, ~ita, kl~ mevsiminde bar',ndacak yer. (bkz:
me~tat).
.:J~..
(a. i. c.
me~att)
kl~lak.
me~ta).
me~tiyat
me~t~t
me~'Orat
J~
haline
.::" I) y:..,.
~uurlanml~, ~uur
me~'Orat'l
me~'Orat)
(a. s. c.
~uur-
ge~mi~.
haline
(a. ·s. me~·'o.r'un c.)
ge~mi~ ~eyler.
samma : fels. fro subconscients.
me~veret
.::")-,~.4
mO~averede
(a. i.) :
bu-
lunma, danl~ma. ·(bkz : mU~avere). Usul·i me,·
veret : parlatr)ento sistemi
me~y.
~A
(a. i.)
. me~y·i askeri : asked
menen
yurume.
yUrUyO~.
(a. zf.) : yOrUyerek, yayan
olarak. (bkz
ma~iyen).
benli [adam].
(a. s.)
(bkz \ : hal-dar).
\
meta
(a.
fels. fro quand,
i.)
qua~do.
meta'
t.L:A
(a. i.
C.
:
.emtia): 1. satl'
meti'·i can : ca~ mall.
meti'.i derd ii beli : dert ve bela mali.
meti'.iil.gurur : 1) gurur' metal. 2) mec. bakire
olarak evlenen klzln gerdek gecesinde lekelenen
bezi. [bu mana Kut'an'da da ge~er].
met'abe
<\:..;..
(a. i.
C. :
metaib)
yor-
me~akkat.
metibi'
c:! l.6...
(a. i. matbaa'nln c. j
.::"L1La
(a. i.). (bkz :
me~ta,
metibih
~.L.h..
(a. i. matbah'mc.) :
"-
mutvaklar.
me~tum
~~..
sovOlUp
me~um
adam. 2.
me~aim)
matbaalar; baslmevleri.
).
sovUlmO~,
lanml~, ~uur
gunluk,
me~tat
(bkz :
c.. :
S.
lacak mal, e~ya. 2. sermaye, elde bulunan varllk.
gelin tuvaleti, kadln tuvaleti yapan kadm. (bkz :
me~ta
(a.
menhOs):
(bkz
me~kuk).
me~rut, me~ruta
~.;.:...
. me~'um
S.
(a. s.)
~etm
olunmu~,
~-';.....
mefum,
(a. L)
~om.
metiib
(~eyler).
saydml~.
1. vUcudu benekli
Jl..b...
(a. s. c.) :
se~i1mi$, gOzel
[mUfretsiz cemilerdendir].
metaib
me~akkatler,
......c.l.:...
(a. i. met'abe'nin c.')
yorgunluklar.
7$5
metaib·j sefer
metaib·j sefer : vol vey§, sava~ yorgunluklan.
,.Jl.h...
meta Ii'
(a. ,i. matla'm c.)
:
\.....
1. tulO' edecek, dogacak yerler. 2. astr. her hangi
bir ylldlzm metalii, i'tidal-i rebn noktasmdan gee;ll1ek Uzere mebde itibar
olunan ,her hangi bir
daire-i sla i1e bu yJldlzm daire-i istiva-i semavi
Uzerindeki ara kesitleri arasmda kalan Kavis. 3.
ed. kaside veya gazelin ilk beyitleri.
(a. L matlab'm c.)
meta lib
talebolunan, istenen
~eyler.
..:J l:...
kuvvetli olma, dayanlk.
(a. L mltva'm c.)
metruke
: e;ok
~ J';:''''
(a. s.
metbu·i miifahh'am : hUkUmdar.
metbuiyyet
(a. i.)
kendisine
tabi olunan, uyulan kimsenin haiL
(f. L) : 1. kapmm a~IIrra
(a. L)
mUze. (bkz
nOmOne-hane) .
metin
(a. s. metanet'den.) : 1. meta-
netli, saglam, dayanlkll [mUen. : "metine"
(bkz : muhkem, rasin). 2. i. erkek ad/.,
metin-ane
, ,756
bitkin;
4,; l~"
(a. L terk'den.) :
cL:,,,
(f. L)
burgu. (bkz
mahe,
"';-I.r=-'"
(a. s. ta'b'dan)
yorgun,
bitik.
,meunet
:t; .J-~" (a., L) : 1. 61miyecek
ka,
dar yiyecek, ic;ecek. (bkz : kOt). 2. zahmet, me!;akkat, slkmtl.
me'va
mevacib
tar. Yenic;eri
c.S J 1...
(a. L)
yurt, mesken, yer,
dir l
(a, f. zf.) : metanetle,
":-':,",ly. (a. Lc.)
maa~lar, a'llrklar;
maa~l.
mevacib·i le!fker : asker ayll klan. ,
mevaeibat .,:;L~~ IJ..4 (a. L mevacib'in c.)
mevacibler.
mevadd
~,:!-~"
~-';".4
makam, slgmacaK yer.
mas, ic;in arkaslna konulan agac;. 2. sava~ta, korunmak
Uzere yapllan
toprak
Wmsek, siper.
[ tersiden
mastanndan
nehyi hazlr
olarak'
"korkma!" demektir].
methaf
(a. s: i. terk'den) : 1. ko-
miskab).
met'iib
c..y;:.."
teba'dan.) : kendisine tabi olunan, uyulan. Hiiku·
met·i metbua : birinin tabl oldugu hUkOmet.
IJ'';'"
.iJ~;.""
yazlp,
1..metrukluk, blrakilml!;llk; kullanllmazl,k. 2; terk
edilme, bo!;anml!; olma.
mutiler, itaatliler.
metbu', metbiia
(a. s.
(a. i. metrOk'un c.) :
metrOkat·1 kalemiyye : bir muharririn
kendinden sonrakilere b'raktigl eserler.
melle
c:uLk,,,
meters
.,:;ISJ~;....
metrukSt
melrukiyyet
(a. L mltrak, mltraka'nm
c.) : demirci e;ekie;leri, demirci tokmaklan, degnekler, sopalar; mlzraklar; tokmaklar; e;ekie;ler.
metavi'
~-';"" ~ .:.l J};A
metruk, metriike
casl tarafmdan ortada blr:akilml!; [kadml2. 'bo!;anml~ [erkekten-].
metanet·i kalbiyye : kalb saglamll?'Jl.
J)lk."
(a. i. c. : mUtOn) : bir yazl-
terk'den)
1. tark edilli1i~, blrakllm,~, kullanllmaktan vazgec;ilmi~; batta!. Emval·i metruke:
sahipleri tarafmdan terkedilmi~, blrakllml!; mallar.
Etfal·i ,metruke : [sokaga] blrakllml!; c;ocuklar.
(a. L) : metinlik, saglam-
I,k, muhkemlik; saglam;
IIIlk. (bkz : rasanet).
metank
01_..
blrakrlan !;eyler, miraslar.
metalib·i ist,ikbal : gelecek ic;in olan istekler.
metanet
Meln
,yl ~ekil ve noktalama' husOsiy,etleriyle birlikte meydana getireh kel imelerin topu.
(a. i. madde'nin c:) : 1.
fezada, bo~lukta yer dolduran varllklar, cisimler.
2. i!;ler,· hususlar. 3. kanunlar, nizamlar, hususlar.
4 •. kanun, lugat gibi metinlerde herbiri,' ba~" ba-'
!;ma ,bir hukUm veya bir mevzu (*konu) bildiren
klslmlar. 5. maddeler.
mevadd.iibtidaiyye : *ilkel maddeler, ham maddeler, Fr. matieres premieres.
mevat
mevadd-l ll!hkiyye : sulann siJrOkledigi teressU·
dibe <;oken nesneler.
mevadd-I murekkibe : terkibeden maddeler.
mevadd-, nMia : yararil maddeler.
mevadd-I ni!jaiyye : ni~astall maddeler.
mevadd-I ;;ahmiyye : yagll
yagdan yapdml!;i
maddeler.
mevadd-I zullUiyye : azotlu maddeler.
bat
l
l
~1.J.4
mevahib
(a. i. mikat'm c.): 1. bir
A
i~ i<;in ta/yin edilen vakitler. 2. hacdarm ehrama
bUrUndUkleri yerler.
J 1.J.4
,!,evali
(a. i. mevla/nm c.) : 1.
mevleviyyet payesine ula!;iml!;i clan sankil alimler.
mevali·i kiram : yUksek rUtbeli kaddar, 'hakimler. 2. kaleler. Mevl·el-mevali : kalelerin efendisi.
(a. s. mevhOb/un c.).
(bkz: mevhOb).
..::-:i'.J
mevakit
~ Iy4
mevalid
(a. i.
mevlid~in
c.) : mev-
,Iitler dogulan yerler.
l
~ly4
mevahib
(a. i. mevhibe'nin c.)
ihsanlar bah!;ii!;iler.
mevahib·i kudret : kudret mevhibeleri, ihsanlan.
mevahib·i subhaniyye : Allah'm ihsanlan.
l
..licly.
mevalz
(a. i. mev/lza'nln c.)
na-
l
feylezofca agUtler.
c.)
(a. i. maide/nin c.)
mevaid
sofralar..
(a. i. mev/id/in c.)
saz
verilen yerler vaidleTI saz vermeler.
l
..\=~lj.4
(a. i. mev~Od ve miad/m
.c.) : 1. va'dolunmu~ ~eyler. 2. muayyen, belirli
zamanlar.
. mevaid-i kszibe : verine getirilmiyen vaitler.
:
,.....i 1.J.4
(a. i. mani' ve mSnia/n:n
,I.-
manller / ' engeller.
m~vani-i hissiyye : huk. [eskiden]
kU<;UklUk
veya zararll hastailk gibi sebepler i1e karl kocanm mukarenetine man! clan hailer.
'
mevani·i !1er'iyye : huk. [eskide.n] karl
kocadan birinin hat ic;in ihrama girmesi, rama·
zanda oruc;lu olmasl l farzolan namazda bulunmasl
ve kannm hayz ve nifas halindeolmasl gibi hal~
lerdir ki e!;iler araslnda mukarenete manl olur.
(a. i.
mevarid
vUrOdedecek gelecek varacak
l
l
mevrid/in
c.)
~eyler.
~L,;Iy4 (a. i. miras'm c.). (bkz
mevaris
(a. i. mevkif'in c.) : duo
(a. s. mevlOd'un c.)
meviUid·i selase : maden, nebat, hayvan olmak
Uzere tabiatm U<; alemind.en bahseden ilim, tabiat'
i1mi.
mevani'
sihatler ogUtler.
mevalz·1 hakimane
mevaid
~l\.J"
mevalid
1. yeni dogmu~ <;ocuklar. 2. mevcutlar:
miras).
rak yerleri, oturulacak yerler.
Jily4
mevaslk
mevaklt
d\.J4
( a. i. mevklt'm c. )
ev-
c.)
'velden belirtilmi!;i vakitler.
mevaki'
c:J 1.J.4
mev·
kiler yerler.
mevaki'·i baide : uzak yerler.
mevaki'·i harbiyye : sava!;i yerleri.
mevaki'·i muhimrr:e : .mUhim yerler.
l
gUruhlar, cemaatler, kalaballklar.
mevakin
yuvalarl.
-:..J~ ly
4
J:Al y
(a. i.mevkin/in c.)
(a. I. misak ve mevsOk'un
4
(bkz: mevaslk).
f'.... I.JA
(a. I. mevsi~'in c.) :
mevsimler.
mevasim-i erbaa : dart mevsim. [rebl (i1kbahar), sayf (yaz), harif (gUz), !;iita (kl~)].
(a. i. mevkib/in c.)
mevakib
l
mevasim
l
alaylar
c.).
ve misak'Jn
:yeminler sa~le!;imele;').
mevasik
( a. I. mevki/in c.)
(a. I. mevsik
kU!;i
~~\.......
m(;wa!1i
davar (koyun l
hayvanlar.
mevat
(a. i. ma!;iiye'nin c.) :
kec;p ve mal
~\.JA
(akUz, inek) gibi
(a. s. mevt'den.)
1. canslz
757
mevahn
~eyler. 2. sahipsiz, i~lenmemi~ toprak. Araxi-i 'me-
vat : i~lenmemi~, sahipsiz, bo~ toprak.
~bly.
mevatm
Ca.
,i. mavtrn'rn c.) :
yurtlar, yurtlandlrrlml~, . ~enlendirilmi~, bayrndlr
yerler.
mevatm-iil·harb : sava~ yerleri, cenk meydanlarr.
(a. i. mevt'l'nin c.) :
""evati
~eye
mevcud-i ma'nevi : manevi varllk.
mevcudat ...:" b.J:;'" Y
(a. i. meveOd'un c.) :
var olan ~eyler, mahlOklar. (bkz : kainat, mUke·"'·
venat). Mefhar-iil-mevcudat : Hz. Muhammed.
ayak basrlan yerler.
tJ"lyo
mevati'
t:loJ.J:;'" .J'. , ~ Y:" y
mevcud, mevcude
(a. s. vUcOd:dan. c. : meveOdat) : 1. var olan#
bulunan.2. hazrr olan, hazlr bulunan. 3. bir top;.
lulugu meydana getiren fertlerin hepsi. Na-mevcQd:
yok.
(C). s.) : mevat'a,
canslz
ait, bununla ilgili; i~lenmemi~ top raga ait.
f. oJ.J-:;'" .J'o . (a.zf.)
mevcuden
: meveut olarak,
kendisi beraber olarak.
mevazJ'
"..,;"Iyo
(a. imevzi'in c.) : mevz'ller,
L
al~U
-.J:)yo
(a. i. mlzan'm c.) : tera-
al~ekler.
aletleri,
~yo
mevbik
(bkz : mlzan).
1. Cehennem'de
(a. i.)
mevbikat
mevbik
2
...:"lAJ.yo
("ka" uzun okunur. a. i.
mevbikat-J seb'a : insanl ma'nen u~uruma surUkleyen yedi bUyUk gUnah. [~irk (Allaha e~ ko~
ma); adam aldUrme; tefecilik; yetim mall yem€!;
sava~tan ka~ma; namuslu
ka9mlara iftira .atma;
sihirbazllk].
mevc-a-meve
f...J.o
~ y (a. zf.) : dalga ile.
mevce-i derya : deniz dalgasr.
Jb
mevdO'; mevdua
4.c J~ yO , t..'J~ yO
(a. s.) :
..:"k J.J .J'o
mevdOllt
(a. i. c.)
1. emanet
bJrakrian ~eyler. 2. *yatlrrm.
oJJ.J Y
(a, s.)
sevilmi~,
kendi-
sine rriuhabbet edilmi~.
mevecat
(a. i. mevce'nin c.)
4:;",-,,'
(a. f.
(a. i.) : sevme, sevgi.
"':".J .J'o
b.
s.)
meveeli,
meveddetlii
j.."oJ yO
(a. L i.)
rUtbesi
01~
mlyan kadl.
mevce-niimud
~.J~ ~ .J'.
(a. f. b. s.)
mevfiir
.Jt.J,o
(a. s.)
bol. (bkz : kes'lr, vef'lr).
;;;.>
f.. .J'o
(a. f. b. s.)
dalga
kaldlran.
mevhibe~,.,..
(a. i. c. : mevahib) : 1.
bah~i~, ihsan, bagl$. (bkz : atiyye). Z. kadrn adJ.
";J.J-:;'" .J'o
vacip kll rnml~.
158
dalga vu-
izhar7J mev~ddet : sevgi gasterme.
dalga gibi.
mevcub
(a. f. b. s.)
tevd'l olunan, emanet edilmi~, UstUne verilmi~.
Emval-i mevdOa : tevd'l edilmi~, emanet brrakrlml!?
mallar.
meveddet
: gen~lik ~agl.
dalgall.
mevc-hiz
(a. i.) : mevcut olma,
dalgalar.
dalga. (bkz : meve).
mevee-dar
J j f..y'
mevc-zen
mevdOd
(a. i. c. : meveeat) : [bir]
<L:;", yO
meveet-i.i~-~ebab
-,.0
(a. i. c.: emvac), : dalga.
f..yO
mevc-i derya : denizin dalgasl.
mevee
..:..~~Y:"
ran, dalgalanan, dalgal, [deniz].
nin c.) : korkulu yerler.
mevc
meveudiyyet
varlrk.
bir yer ad" 2. (c. : mevbikat) korkulu yer.
~ey
(a. s. rheveOd'un c.)
meveutlar, var olan ~eyler, bulunan ~eyler..
mevazin
ziler,
J:. ~.J:;'" .J'o
mevcudin
yer:ler.
(ci. s.)
kendisine bir
mevhibe-i illlhiyye-i kudret : Aflah vergisi.
mevhibet
..:..~ yO
( a.
f,). (hkz : mev-h ibe ).
mevkufiyyet
~amurlu
(a. s. vahl'den)
mevhil
[yer ].
(a. s. vehb'den. c. : me-
mevhub
vahib) : hibe olunmu~, ihsan edilmi~, verilmi~.
flk. kar~llJkslz olat"ak birine verilmi~.
mevhub-iin leh : lehine bir mal hibe olunan,
bagl~lanan; hibeyi, ihsanl, bah~i~i ka~OI eden.
mevhObat
":'4yib
-,A
(a. i. mevhOb'un c.)
ihsanlar,bah~i~ler, bagl~lar..
i .JA:..J'o
, mevhum
(a.
s.
vehm'den.)
vehmolunmu~,
asll, esasl yokken zihinde
olan, kuruntuya dayanan.
mev~Ome
vehim ve hayalka-
-,A
(a
f
i.)
vehim, hayal,.,
~ey.
mevhun
-,A
s.)
(a. i. va'd'den. c. : me-
bulu~ma
veri! Fr. " rendez-
(a. i.) : 1. slgrnacak yer,
mev'il
slglnak. (bkz : melaz, melee', penah). 2. sel suyunun biriktigi yer.
mev'ize
~r
(a. i. va'z'dan. c.
mevki'
~.J.o
c:::!r
(a. i. c. : mevakid)
.....i;yO
atelj
(a. i. vukOf'dan. c. : me-
vakif) : 1. durak, duracak yer, istasyon. 2. astr.,
top. her hangi 'bir astronomi vetopografya aletinin belli bir maksatla rasat yapmak i~in kuruldug~ nokta, istasyon, durak noktasl.
mevkin.
(a. i.. c. : meyakin)
0).J· 0
..::J .J.o
mevkit
ku!;>
(a.
f. b. s.)
(a. i. c. : mevakit) : ka-
tayi0 ve tespit edilen zaman veya yer.
mevkud.
~.J; .J'o
("ku" uzun okunur. a.
ogUt~U,
S.
Ikadolunmu~, yakrlml~.
c1j"; .J.o
,
.,j';-,..
( "ku'~
lar uzun okunur. a. 5.. y'akf'dan.) : 1. yakfedilmi$.. Arazi.i mevkufe: yakfolunmu$toprak.
vaklf topragl. 2. durdurulmu~, alJkonulri1u$. 3.
tutulmu~, h~psedilmi~, *tutuklu. 4. ait, bag It.
(bkz : v€tbeste).
mevkuf.iin.aleyh : huk. vaklf tarafrndan kendisine vakfrn menfaatleri ~art olunan cihet. (bkz :
me~rOt-Un-leh ).
mevkufiit
..::"t9";,,A
("ku" uiun okunur.
a. i. mevkuf'un c.) : (bir zaman ic;in) tutulmulj,
bekletilmi!; [mal veya para].
mevkufiiti
ogUt veren.
mev'izet
m~vkif
me-
vaiz) : ogUt.
mev'ixe·i diniyye : dine ait ·ogUt.
mev'ize·kiir )1(.u:r.~.JA
r
mevkuf, mevkufe
vaid) : 1. va'dedilen, soz verilen yer. 2. soz verme, vaid.
mev'id.i muliikat
-vous" veri.
.)j
Ikad'dan.) :
(a.
..L~
mevkid
ocagl.
rarla~tlrdan,
[adam]'
mev'id
veya yaya olarak maiyette yUrUyen alay, kafile.
mevkib·j haec : hacdar kafilesi.
mevkib-i humayOn
padi~ah alaYI.
(a. s. c.) : kuruntu-
kurulmu~i
<lo yib
kllruntu nevinden
(a. i. c. : mevakib) : ath
yuvasl.
.,:,l,. yib -,A
mevhOmat
ya dayanan, zihinde
bllinden olan ~eyler.
kurulmu~
~);A
mevkib
a. i.) :
me'mur.
~.il9.J; -,.0
vakfolunmu~
mevkufen
("ku" .uzun okunur.
mUlklerin idaresiyle
tj -,9"A
me~glJl
("ku" 'uzun okunur. a.
zf.) : mevkuf olarak, mevkufolduqu halde.
(a. i.). (bkz : mev'ize).
mavku.fin
(a. i. c. : mevaki') : 1. yer.
2. nakil vasltalarlnda yer srnlfl.
mevkj'·j iktidiir : hUkOmet ba$l.
mevki'·j mustahkem : ask. istihkamlarla saglamla~tlrdml~ yer.
~.;
r
a. s. mevkuf'un c.) : teykif
*tutuklular.
mevkufiyyet
~ ";,,A
("ku" uzun okunur.
edilmi~
kimseler,
("ku" uzun oku..
nur. o. i.) : 1. hOkUm giyinciye kadar hapsedilme. 2. vakfolunma. 3.ait, ba~11 olma
759
mevkOI
mevkul
..J-,r)'.o
.•
(a. s. vekalet'den)
vekile emanet edilen.
mevkOlUn ileyh : -keodisine
adam, vekil.
bir i~
: bir
blrakrlan
("ku" lar uzun okunur. a. s. vakt'den.) : vakti,
zamanl belli
olan. Ri!!ile.i mevkuta
muayyen, .
belirli gunlerde <;:Ikan mecmOa.
mevli
:J)'o
(a. s.
C.
:
mevle.l·miivalit : hl.lk. [es.kiden 1 akdi
vela'
, eden ~ahlslardan "mevla-yi a'la'dlr" [bazl ulemaya
, gore nesebi me<;:hOI olan bir kimse bir ~ahsa hi,taben : "sen benim evladlm 011, vefat ettigimde
mallma varis 011, bir cinayet i~lersen akilem olup
taraflmalazlmgelen ma'kuleyi (borcu) tesviye et!"
diyip -0 da kabOI etse vela-i
muvalat mun'akit
olur. 0 ~ahlslardan Ieabda bulunan $ahsa : "mevla-yi esfel", kabOI ,edene : "mevl§-yi a'la" .denir.
V'1)'.6
(a. s.)
: 1. "efendimiz"
manaslnadlr. 2. bazl sankll ilim adamlanntn ve
~eyhlerin lakabr. 3. "hazret" manastna kullanrlan
bir hitap.
Mevlana
dJ;
Mohammed
w:...J\JYt~
.;.-f
Celal.ijd·din-i
Rumi
(a. b. h. i.)
muta-
v'1 y'
savvlf bir Turk ~airi ve mevlevi tarikatmm kurucusudur. Belh'de dogmu~, Konya'da olmu~tUr. Eserleridivan, gazel Ve rUhajlerden meydana gelmi~
tiro En m~~huru M~snevi sidir. Bu buyuk mistik
ve diadaktik eser altl defterden meydana gelmi~
olup 25:585 beyti ihtiva eder. ·Divan-I
Kebir'i
97.000 beyittir. (d. : 1207 - o. : 1273):
mevl~vi, mevleviyye
~) .J.6 ~ is) >-4
(a.
S.
v.e
i.)
1. mevlaya
mensup.
2.
Mevlana
Celaleddin-i ROmi'nin tarikatl, yolu ve' bu tarikat·
ten olan kimse. Tarik-i Mevlev.i, Tarikat-I mevleviyve : Mevlevi tarikatl.
mevleviyyet
..:.~,J)'.4
C.
:
me-
<;:ocuk]. 2. [galat ola-
(a. i. c.)
muayyen bir
mevrid
(a. i. vurOd'dan. c.
me-
varid) : varacak yer, varacak vol.
~J )
mevrud
mi~,
)'...
(a. s. vurOd'dan.)
gel-
g~len.
mevrOdih
gelen
.:.,bJ..,i.J'" (a. i. mevrOde'nin c.)
~eyler.
mevrOde
galmi~i
o):J J..,i)'.4
ula~ml~.
(a. s. c. : mevrOdat) :
Evrak·1 mevrude : qelmil; evrak.
mevrOs, mevrOse
<\>'"'J..,i.J'0 '~J))'.4
(a. s.
veraset'den) : miras kalml~, ana babadan ge<;:mi~
mevslk
JI.J'O
(a. 'i.
C.
mevaslk) :. ye-
min, sozlel;me.
vlw:J y'
mevsil
(a. i. vusOI'den.) : kav~ak,
kavu~acak yer;
ek veri.
[Irak'da bir l;ehir adl
olan Musul kelimesinin aslJdlr].
r"'" )'.4
mevsim
(a. i. c.
mevasim)
1.
ydtn dart bolumUnden herbiri.
mevsim-i behar : ilkbahar devresi.,
mevsim-i sayf : yaz devresi..
mevsim-j harif : sonbahar, guz devresi.
mevsim·i ~ita : kl~ devresi. 2. bir ~eyin muayyen zamanl. Ni·be·mevsim : mevsimsiz, zamanSIZ,
vaktinde, zamanmda olmlyan.
...J.J- )'.4
mevsOf
folunmu~,
(a. s. vasf'dan.) :. 1. vas-
vaslflanml~. 2. gr. *belirtilen
[slfat
(a. i.) : 1. mevlevilik.
(a.
sonraki
i. veladet'den·.
ilmiye
mcvsuk
JJ' Y'
(a.
S.
vusOk'dan.) : vesi-
kava dayanan, saglam, inanrlrr.
mevsOk·iil·kelim : sozlerine inanillr" gUvenilir.
C.
:
mevaJid) : 1. insanm
dcgdugu
yer. 2. dogma,
dunyaya gelme. 3. c10gulan zanlan. 4. Hz. Muham7
160
.:.,b.,,'y'
mevlOdat
l
taklmlartnda].
2. mollallk. 3. muderrislikten
payesi.
mevlicl
(a. i. veladet'den.
zaman· i<;:inde doganlar.
me:,all) : 1. efen-
di, sahip, malik. 2. Allah. 3. kul, kale azat eden.
(bkz : mu'trk). 4. velayeti olan, veil, kan~mlya
hakkl olan. 5.· ~anll, ~erefli [adam]. 6. yardimci.
7. murebbi, terbiye eden.
mevle-I-atak : bir kale veya drive azat etmi~
olan kimse.
mevlana
~) )'...
mevlOcl
valid) : 1. yeni dogmu~
rak] mevl.id.
<\> ~ .J.o , ':"';)'.0
mevkut, mevkute
med'in dogumunu anlatan manzum eser. [en yaygm olanl : Suleyman <;elebi'nin yazdlgl eserdir].
'mevsOkan
1.9 Jl".Jo
(a. zf.) : mevsuk olarak.
inandlr, gUvenilir l;ekilde, ger<;:ek olarak.
mevzun
mevsuk,yye~
.::...-})' .>4
(a. i.)
mevsuk.
luk, ger~eklik, saglamllk.
mevsul
....1-""",.>..
(a. s. vusO/'den.) : vas/o·
lunmu;;, biti;;tirilmi;;;
birle~mi~, kavu~mu;;. ism-i
mevsul : a. gr. " 0 ;;ey ki, 0 kimse ki" mana/arrnl
anlatan" ma, men, ellezl" gibi kelimeler.
i' y-' y.
mevsum
(a. s.
vesm'den)
: 1-
vesimlenmi;;, ni~anlanml;;, damgalanml~, i;;aretle!l'
mi~, imlenmi;;. 2. isimlendirilmi;;, ad veri/mi;;.
<\.• .J:-'.>..
(a. i.) : 1. bahar yag-
muru yagml;; toprak. 2
ba$tan a;;agl sUs/U zirh.
mevsume
(a. i.) : alUm; t,as. benligi
mevt
mevti
J.>..
(a. 5.)
mevte mens up, 010
ile i/gili.
mevtua
..
<\>".b Y4
(a. i. ve 5.)
cimag edil-
mi;; kadln.
mev'ud
,:,y y.
(a. i. va'd'den. e. : me-
vilid)
: 1. va'dolunmu;;,
soz
verilmi~.
Arz.,
mev'ud : .Hz. MOsa'nm dlninde olanlar i~rn. vade.
di/mi~ toprak. fro terre promise. Ecel·i mev'ud':
tabli alUm. 2. vadeli, ,Zamanl belli.
,mevvac
~ \ y"
(a. s. meve'den.)
: <;ok
dalgalanan, pek dalgall. (bkz :'zehhar). 'Bahr·j,
meV'lac : <;ok dalgall deniz. ;Ziya.yi mevvac : <;ok
dalgalanan 1;;lk.
a/dUrme.
mevz
mevt-j ahdar. (bkz : mevi-i ahza I" ) •
mevt-i ahmer : me~akkat/i,
'nefse kar;;1 koyma.
mevt-j ahzar
razl o/ma.
kanll
alUm.
az yiyeeege, eski, yamalr giymeye
mevt-j ebyaz : 1) ani alUm; 2) tas. a<;llk.
mevt-j esved : glrtlagl slkdmak veya suva at"·
mak sOretiyle husOle gelen alUm, fro mort noir.
Halkln eza ve eefasll1a kat/anma.
korkun~
mevt-i him :
mevt-j takdiri : huk. iskatl halinde gurre !ibm·
ge/en cenlnin sanki sag ken aldUrUlmU;; gibi sayd.
masl hali.
(a. i. meyt ve meyyit'in c.)
;:.L.b y
mevtai
.
( a. i.) : ayagln bastlgl yer.
~L" ~4
( a. s. ) : a/Uye benzel', aW
l.-'
J
gibi.
mevt-alud
J
if . : ." 4..
(a. f. b. 5.)
alUm ka-
rr;;lgl, alU gibi.
mevtan
mevzli, mev:z:iiyye c\~ y. (,
c~ y"
(a.
S.
vaz'dan.) : 1.
V3Z'·
o/unmu~, konulmu;;< 2. i~lemekte olan, ge<;er olan.
3; dogru olmlyan, uydurrna, sonradan dUzrne.
mevzu'
C.>:":'.>·.
(a. i.) : *konu, fl". sujet.
mev:z:u-i bahs : bahis konusu, kendisinden bah·
sedilen.
menua' .tl~.>;:' oJ4-.
J~.........
(a. s.)
: 1. baygll1. 2.
mev:z:uat
(a. i.)
..::.,,6.>:..:,.J.•
fels. *konut,
fr..
(a. i. e. : mevatll1) : tevat-
tun edilen, yerle;;ilip oturulan, yurd edinilen yer.
: 1. bahsolu·
mev:z:uat·ijl·ulUm : Ta;;kaprUIU lade Kernalettin
Mehmet merhOmun Arap<;a'dan. me~hur tereUme
eseri.
mevzun, mev:z:une
01, y.
(a. i. c.)
nan madde/er, kanun, nizamname (tUzUk), karar·
name, ve tallmatname/erin ihtiva ettigi hUkUmler.
2. sandlk, ~uval, teneke gibi i<;erisine ticeret mall
konu/an, ;;eyler.
mev:z:uat., be~er: insan/arll1 koyup kabOI ettik·
leri ;;ey/er.
eanslz. ["mevetan" ~ek/i de vardlr].
mevtm,
...J':":' y. (a. 5.):
bir yere mahsus, biryerde olan, sll1lrJdar, yay"maml~, fro local. (bkz : mahalll). Evca~, mevziiyye : bir yerde alan, bir yere mahsus agr"ar.
postulat.
olUler, almU;;ler.
mevta'
(a. i.) : bot. muzo
mevzj' 1'-';;' y.
(a. i. vaz'dan. c.': mevazi'):
.......
bir ;;ey konulaeak yer, yel". '
menu'
alUm.
mevt-i hijkmi : huk; mefkut o/an yanl kayboluphayat ve mematl malOm olmlyan kimsenin ve·
fatll1a yargl~ tarafll1dan hUkmo/unmasl.
mevta
jy.
tas.
<\>'-,jy", J.,]:".•
(a. S.
vezn'den) : 1. vezinli, tartrll, tartrlml$. 2. vezinli,
vezinle yazdml~ olan. Kelam·, mevzun : vezinli 502.
me'(zunat
3. bi~imli, yakl~lk", guzel, uygun, duzgOn. Kamet·! mevzOn : !:>i~imli, yakl~"<IJ, dUzgun boy.
-=.,L·J;J'.
meviunat
(a. i. mevzOn ve mev-
zOne'nin c.) : vezinli, tartilr tartrlml~ ~eyler.
~'JjY'
mevzOniyyet
(0. L)
1. mevzOn
meydanr.
mevdan·. harb : sava!? alanl. 3. artaklJk. 4. ayin
veri [Bekta~i tekkelerinde]. 5, frrsat, imkan.
J~o
meyelan
(f. L) : ~arap. (bkz
bade,
(a. I:). (bkz : me'll>'
meyezd
hamr, haniye).
mey·j nab': halis !?arap.
mey~i nahvet : gurur !?arabr.
(f. i.) : dUg.Un veya i$ret
r:neclisi.
mey.furO~
(a. i.) : eriyip akma.
mev'
meydan]. Et, mev.
Horhor'da bulunan'
ve et de -dagltilan
meydan-. mah~er : mah!?er meydanJ.
alma hall. 2. hesaplr, dUzgUn" dUzenli.
mey
Sultan Ahmed eamii enOndeki
dam : istanbul'da, Aksaray'da,
ve Yeni~erilerin talim veri alan
meydanrn adl.
'mevdan•• hamivyet : hamiyet
....: . J)
'-f
(f. b. s.)
$arap satan,
!?arapC;I; meyhaneei.
mey'a
(a. i.) : bot. karaqUnlUk.
(a. i.') :
mev'a, mev'at
. mev-gOn ,j
1. bir !?eyin tazelik zamanl. 2. yere dekUlen nesnenin aklp gitmesi.
'mevadin
0'. ,)l.::.
~L:-", (a.
i~ilen
(a. i meysere'nin c.):
(bkz : meysOr).
jLii ~'
(f. b. s.)
mey,
~arap
(a. I. mizab'rn c.)
oJuk·
lar, su yollan.
(a. i. mi'zer'in c.). (bkz:
meazir).
mevdan
b. i.) : !?arap, ic;ki
4,)ly;-l..! (a.b.
,,;,,~,,
(f. s.) : mayho!?, ek!?im-
trak.
mev-kede
c~S::;"
( f.
b.
i.).
(bkz
mey-hane).
mey-kede-i alem-i can : can aleminin meyhanesi.
meyl
(f. b. s.) : !?arap ic;en.
...L-:;"
(a. I. e. : mUyOI). : 1. egil.
me, egiklik; akrntr. 2. sevme, tutulma. 3. genU!
akl!?l. (bkz : meyelan).
mevl.i Arz : astr. Arz'rn mihveri ile mahrek mUstevisi (yerOnge' diizlemi)
arasrndaki 23 dereee
27dakik~llk aC;I.
mevl-i dil : genUI arzusu.
meyl.i ibtisam : gUIUmseme meyli.
j\~..
(a. i. e. :meyadin) : 1.
geni~, a~lk, dUz yer, alan. 2. yarl~ma veya karsJ-
la~ma veri. A~ mevdani :' hipod~om; [istanbul'cia,
762
U.
),,;. l..!(f. b; s.). (bkz : mey-har).
mey-ke~
ic;en.
meyazir
~'L;.,.... o
ve satilan yer. (bkz : mey-kede).
mey-ho~
(a. s., meysOr'un c.).
~j~.
bir-
s.) : !?arap ic;en; i<;kici, ayya~.
kutlular.
meyAsir
meyazib
(f. b. s. ve i.)
mev-har, mev-hare c)"'>-l..!
I. meymenet'in c).
1. zenginlikler. 2. ask. sol eenahlar, o'rdunun s61
kanadlarr.
mey·a~am
)~o
(a. i. meymOn'un c.)
-,'"\..l-:;"
meyasir
mey-hane
mey-hor
0"l-:;"
ugurlular, bereketliler;
mey-gusar
(a. I. meydan'ln c.)
ugurlar, . bereketler, mutluluklar.
mevamin
(f. b. s.) : $arap rengincle
likte !?arap ic;en, ic;ki arkada$1.
meydanlar, alanJar.
mevadin.i harb : sava!? meydanlarl.,
meyamin
J5 0'
alan, krrmrzlya c;alan. (bkz : $arabl).
mevl.i tabii :' tabii istek. 4. astr. bir yrldlzln
meyli a YlldlZIn ge~tigi farzalunan daire-i sla'ntn,
daire-i istiva-i semai Uzerindeki
kesi!?me noktasl
i1e a yrldlz arasrndaki kavis:
meyyitane
")L..A
meylen
lerek;
0
(0. zf.)
meylederek, egi-
taraftan c:larak.
..:"l_:~,.
meyliyyat
(a. i.)
A
me-
a. i. c. : mUyOn)
'(
yalan
meyve·bar )
(f~ b. s. c. ,; 'mey.pe-
l.!
"::"'-Yy
~arap i~en.
(bkz :
mi~
meyve-cat
ayya~).
: sUrekli
":"~c.J:-.
yemi~ler.
~arap
olarak
(bkz
"j-Y l.!
y
meysere
(f. b. i.)
yemj'~
meysur, meysOre
c.: meysOrat) :
( bkz : asan).
meysurat
nin c.) :
C)~.• , )~~...
(9' s.
kolaylanml~, kolaylatrfml~;
kofay.
":"I).J~" (a. i. meysOr, meysOre'-
kofaylanml~, kolayfatrfml~ ~eyler.
meyt
( a.
<L.:..A
J.J
c.
emvat)
010.
(a. i.)
hayvan
le~i.
(bkz
meyve-~a.yi
(f. b. s.)
le~
yiyen. '
",~ (f. b. s.) : meyva,
lA
0.r-:-o
(f. i. meyve'nin c.)
(bkz : meyve-cat, semerat).
guna gun: tOrlO· tOrfO yemi~ler.
meyve·hu~k ct~ c.J:-O
ho~,
kuru
yemi~
m'eyyaJ'
j
(f. lb. i.) : meyva-
satdan yer.
JL:-- - (a.
~ok
s. meyl'den.) : L c;ok
istekli,
dO~kUn.
meyyal·i inhidam ': Ylktlmak
Ozere bulunan ..
(bkz': mail-i inhida~).
meyyal-i i'tila : yUkselmeye c;ok meyilli, istekli.
meyyit
..:.;~
(a. i. mevt'den c. ': em..'
meyt).
vat) : olmU~. ('bkz
mec. 61mU$ de duruyor, "
meyyit-i miiteharik
hareketsiz, tenbel: .
mevyitane
meyte.hir ') Iy.. ".:..A
meyve-bar).
yemi~ler.
'meyleden, egilen. 2.
(bkz : meyyit).
meyte
meyvalar,
(a. 'i.). (bkz : kOmar).
(f. b. s.) : meyvall,
satan, manav..
meyve.ha
1.
(a. i. c. : meyasir)
zenginlik. 2: ask. sol cenah, ordunun sol kanadl.
meysir
meyve.fiirUl;J.r
, sUrekli
i~kicilik.
C~A
meyveha, semerat).
veren. (bkz
(
~arap i~me,
(f. i. meyve'nin c.)
jbc-,:-o
meyve-dar
i~enler,
yemi~Ii, yemi~
mey·peresti
yeo
(f. b. s. mey-
i~kiciler.
olarak
yemi~li,
(f. b. s.)
., .J:.f>
veren. (bkz : meyve-dar).
meyvalar,
jL:...,yy l.!
mey.perestan
perest'in c.)
(f.i. c. : meyvecat, mey-,
ve-ha) : meyva, yemi~.,
meyve·i dil (gonOr meyvasl) : evlad.
meyve-i faxl : ilim ve ma'rifet meyvas,"
meyve.i hu~k : kuru yemi~.
meyve-i ter
taze yemi~.' [dogrusu
"mive"
dir ].
,soyleme; yalan
mey·perest
Umit-
me' yusluk,
(a. L)
.:..:';-'
meyve
yamin) : ugurlu, bereketli, kutlu.
U:-
,.,,:r..
me'yusiyyet
~-o.:-o
restan) : sUrekli
(a. f. zf.)
Umitsizlik.
(a. i. yUmn'den. c.
ll'Ieyn
ctl·l....y.. t.
me'yus-ine
ask. ordunun
sag cenahl, sag kanadl.
meymenet
U'" ,.".~
sizlikfe, Umitsizce.
.c.........
meymene
~
(a. s. ye's'den.) : yeise dU~mU~, Umidi ke~ilmi$'
Umitsiz. (bkz : meftOr).
'
bir tarafa
(a. i. c.)
meyleden istekler.
"-'y"lA
me'yus, me'yuse
<\l'G
(a. f. zf.)
010 gibi,
olOyO andlrrrcasrna.
763
meyyite
meyyite
la~e,
-L:'..
(a. L)
hayvan le~i. (bkz :
ko~u
meyte).
meyzer
..
(a. i. c.
)~_
meazir). (bkz':
mi'zer).
( a. fi.) : ge<;t i. (bkz : maza).
4.S4"
meza
ho~
ge<;en ge<;ti, olan oldu; olup
g6rme.
..k! L..a..
mezablt
(a. i. mazbata'nm c.)
c.) ; m~zbatalar, *tutanaklar.
t. u",
mezabih
hayvan kesilen yerler,
J~ I~
mezabil
~.. \~
mezamir
(a. i. mizmar ve mez-
1. dUdUkler. 2. ZebOr'Un sOreleri.
mezar
(a. i. ziyaret'den. c. : me·
zarat) ;1. ziyaret veri. (bkz ; ziyaret-gah) .2.
kabir, 6IUnUn g6mUIdUgU yer, sin. (bk.z ; lahd,
makber), Ki.tabe-i seng-i mezar, levh-i mezar : Uzerinde yazl bulunan mezar ta?l.
mezar-I zar : agllyan mezar.
(a.i. mezbah ve mezba-
ha'nm c.)
mezbahalar,
kanaralar, salhaneler.
(a. i. mrzmar'lIl c.)
meydanlan.
mOr'un c.)
meza ma meza
biteni
mezamir
mezaret
":"}V--
mezari'
t) IV--
(a. i. mezbele'nin c.)
suprUntUlUkler, sUpruntU d6kUlen yerler.
..:,,\}~
mezarat
(a. i. mezar'm c.)
me-
zarlar, kabirler, sin IeI'.
(a. i.) : ~a'ibin ?iddeti.
(a.
i. mezraa'nln c.)
ziraat olunacak yerler, tarlalar.
mezabir
(a. i. mizber'in c.)
ka·
mezari'·i munbite : verimli tarlalar.
ml?lar, kalemler.
mezari
~\~
mezad
(a. i.)
arttrrma i1e yap 1-
C-~)c/"
ziraat olunmu?, <;iftle sUrUiUp tohum atdml? yerler.
Ian satl?· (bkz ; mUzayede).
";-'!.)L..a...
mezarib
(a. i.) ; dagarclk, tulum.
(a. i. mezheb'in
c.):
mezhepler, tutulan yollar.
HaneH, $afil,
Hanbeli.
(a. i. mlzrak'in c.)
mezarik
:
mez'ar·istan
(a.
f. b.
i.)
mezarllk.
(A-I~
mezahim
(a. i. mlzrab'rn c.) :
mlzraplar, <;algl <;alacak aletler [ud, kanun .. gibi].
mlzraklar, kargJlar.
mezahib·i erbaa (d6rt ll1ezhep)
Malik!,
(a. s. mezrO'nun c.) :
(a. i. zahmet'in c.)
yetler, slkllltriar. [yapll1a
ezi·
mezarr
)l..a....
a. s.). (bkz ; mazarr);
kelimelerdendir].
(a. i. meziyyet'in c.)
(a: i. mizher'in c.)
mezahir
muzo utlar.
mezak
~.
1.
l;i<;ekli yerler.
JI...i....
(a. i. zevk'den.) : 1. zevk
alma, tad duyma, tadma., 2. zevk, lezzet. 3. tad
duyulan yer, dall1ak. Hulv·ijJ·mezak: tadl damaglnda kalma, tat". Miirr·iil·mezak : acrllgl damaglllcia kalma, acr.
mezalik
meziyetler, ustUnluk vaslflan.· (bkz : meziyyat).
J' \~
mezaYlk
J~L..a....
(a. i. mazik'inc.) :' dar,
slkmtrll yerler.
mez~ah, mezbaha
~..Le, ,~.i..
(a. i. c. :
mezabih) : hayvan kesilen 'leI', salhane, kanara.
(a. i. mezlaka'nlll c.)
ayak kayacak yerler, kaygan yerler.
mezbele
(a. i. zibl'den; c.
zatil) : sUpruntUlUk, sUprUntU d6kUlen yer.
mezam
lama. ,(bkz
764
il.l.
'ta'yib).
(a. L) ; zemmetme; aYlp-
mezbOb
(a. s.) : sinekli.
me-
mezmum
4.:.y.-i..•
mezbube
mezbuh
(a. i.) : sinegi <;ok yer.
C.. . ..i..
(a. s. zebh'den) : 1. zebh
0 I•
olunmu~, bogazlanml~. (bkz : zeblh). 2. kurban
edilmi~. 3. i. ismail veya ishak peyqamber.
",,'b. y...i...
mezbuh.ane
Jy..M
(a.s.): zaYlf, ank.
mezbur', mezbure
&>
~e/'
)'.e/' , jy.e/' ( a.
s.)
:,
(a. i.) : katma, kanstlrma.
\';"e/'
mezeen
(a. 1. zehab'dan.
C.
:
meza-
hib) : 1. gidilen, tutula'n yol. 2. felsefe C;:lglrl. 3.
din. . 4. bir dinin,
~Obelerinden her
biri, Fr.
doctrine, ecole, systeme.
mezheb·i kelami : ed. kelam ilmine mevzO te~
kil eden teolojik yol.
mezhere
e/'.
( a.
CI~
(a. zf.) : meze sOretiyle,
mezahir)
c;:i.
(a. i. ziyade'den) : 1. artma r
arttlrma, c;:ogalma. 2. s. artml~,' arttrr'i1ml~, buyumO~, <;ogaltilml~. 3. gr.aslrna harf ilaveolunmu~
fiil. Riibai mezidiin fih : gr. kendisine ziHt harf
ilave edilmi~ asli dort harfli mastar. Siilasi
diin fih·: kendisine zait harf i,lave edilmi~
harfli mastar.
mezidiin·fih : gr. kendisine zait harf ilave edil'
mi~ as" mas tar.
mezillet
kan~tlrarak.
i. c.
<;ekli yer.
mezid
adl gec;:en, yukanda soylenmi~ olan. (bkz: mezkOr). Meblag.1 mezbur : adl ge<;en meblag, para.
meze
......t-i...
(a. f. zf.) : 1. bo·
gazlanlr gibi, bogazlanml~casrna. 2. mee. son Omit
ve son kuvvetle [<;Irprnl~].
mezbul
mezheb
.::J e/'
(a. 'i.,) : 1. aya kkayaea k
yer. 2. yanll~llga sebebolacak ~ey.
mezci
katlp
mezee
(a. s.)
kan~tlrmakla
mens up,
meziyy
ilgili.
($..i..o
(a.' i.) : fizy. kaml~tan id-
rardan evvel gelen meniye benzer koyuca beyaz suo
mezeue
(. -":"e/'
sOngO ile dOrtal·
(a. s.)
meziyyat
mu~, sOnqOlenmi~.
(a. i. meziyyet'inc.)
meziyetler, OstOnlUk vaslflan. (bkz : meza'ya,r
(f. h. i.) : NO~irevan za·
manrnda (IV. aSlr) bir mezhep <;Ikaran kirnse.
mezdeki
SJe/'
(f. s.) : Mezdek tarafIJsl.
(f. i.) : 1. tad, Iezzet,
meze
<;e~ni.
Bi-meze : tatslz, lezzetsiz. Ho~.meze : tat", lezzetIi. 2. ic;:ki ic;:ilirken yenilen ~ey, c;:erez. 3. mac.
alay, eglence.
meziyyet·i ifild.
•.::...J..i...
. (a. i.)
zelillik, horluk,
hakirlik; alc;:akllk, itibarslzlik.
mezemmet
..:;.....,..i...
mezaya, me:'
Je/'
mezk
ifade meziyeti.
(a. i.) : ylrtma, varma. (bkz:
mezkum
\' J)e/'
(a. s.) : zOkamIJ, zOkama
nezle olmus, nezleli.
mezkur, .mezkOre
&>
).,)..i... , )J)-i...
(a. s. zikr'den) : zikrolunmu~, adl gec;:mi~, an·llmls.
(a. i.) : 1. krnama,
yerme. 2. yerileeek, klnanacak i~.
["mezimmet"
~eklindede kullanrllr].
mezen
(a. i. c.
c;:ak, ~akk).
tutulmu~,
mezellet
-=-!.V:-
meziyyet
ziyyat) : ustOnlUk vasfl, artam.
(a. i.)
adet, usOl, yol.
(bkz : mebhOs).
mezlaka
<tAle/'
(a. i. c.: mezallk) : ayak
kayacak yer, kaypancak yer. mee. yanllsllga dO~;.
meye sebebolan hal.
mezlaka-i akdilm : ayaklann kaymasl.,
(bkz : orf).
mezmum, mezmume
me'zene
okunan yer.
(a. i. e.
meazin)
ezan
<\A J .. ..i..o
~
i J-.~
(a. s. zemm'den): 1. zemmolunmus, yerilmis. 2.
begenilmemis; aYlp.
765
mezmOr
).J... t/'
mezmur
(a. i. c. : mezam7r) : 1.
kay-alia s6ylenen i1ahi 2. Hz. Da"Od'a inen "ZebOr"
un sOrelerinden herbirL
, (a. I.
mezra", mezraa'
(a. s. zer'den. c. : mezari') :
~
mlhtab
odun
zer'den. c. : mezari') : ziraat olunacak, ekileeek
>tarla, yer. Ed.dunya mezraat·OI-ahire (dUnya, ahiretin ekenegidir) : dUnyada ne ekersen, ahirette
onu bi~ersin.
menu' t.J)t/'
~"
mlhkan, mlhkana
;,jA!t-
( a. L)
hek. intikan tulumbasl, $Irlnga, tenklye aleti.
(a. L) : balta vesaire gibi
keseeek alet.
mlhtat
1lk~
( a. L) : cetvel tahtasl.
<lk.A:..
mlkatta
( a. L) : makta', Uzerinde
kaml!? kalemin ueu kesilen, kemik, .sedef, maden,
aga~ 'leya fil di!?inden yaplranalet.
;<:iraat olunmu!?, ekilmi$, ~ift sUrUIOp tohum atdml!?
1.
(a. L c. : makal7d)
mezru'
CJ)..\.IlI
(a. s. c. :mezrOat) : ar-
kilit dili; anahtar. 2. hazine.
61~UlmU$.
$lnla
mlkleb
mezruat
wbJ)t/' (a. i.
c.)
ekilip bitmi$
tohumlar, ekinler.
mezruat.:..>b J )..\.. (a. i. mezrO'un c.)
ar$In.
mlkmaa
izn'den. c. : me'zOn7n) : 1. izinn, izin alml!? 2.
ders veya me$k vermiye veya bir san'at i!?lemiye
salahiyetlL 3. bir okuldan .diplomali,
lisansiye.
(bkz : I'l')Ueaz).
mlkna',mlkna·a
c.
' L~,;t
(a. zf.) ': izinli ola'rak.
me'zunin
~J,;t,
( a. s. me'zOn'un c. ) :
~·J,;t.
( a. i.)
me'tun bulon.
I
ma, izinli ofm'a; bitirme.
me'zuniyyet.i. kat'iyye : kat'i' (* kesin) izin.
me'zuniyyet-i
resmiyye
mezveng
&iJt/'
resmi'
izin.
( f. L) : bot: ballkotu,
mereimek bUyOklOgUnde, ~itfenbikten biraz kU~Uk,
ceviz gibi d6rt kakh, dl$
k,smJ siyah 'Ie kolay
. klrllan, kabuklu bir tohum, 1St. anamirta menispermaceae. [i~i d6vUIOp un 'Ie slglr 6dU ile karr$tlrllarakhamur haline getiriJir; bundan kopartdan
kU~Uk par~aelklar balikll yerde suva atlflr, yutan
ballklar sersemliyerek yUze ~Ikar 'Ie kofaylikla elle
de tutulur].
(a. s.) : latlfeci, $akaci.
(a. i.) : g6z, burun
~anagl.
(a. i.): demir ve, ben-
·zeri madenleri ~ekmek hassasl bulunan 'demir~u
buk. [Yunaneadan, Arap~aya ge~mi!;ltir].
mlknatisiyye4:-~L:io ~~bl:A..
It
(a. s.) :' mlknatisa ait, mlknatlsfa i1gili, magnetik. ibre-i mlknatisiyye : mlknatlsli
ibre,
igne,
fro aiguille aimantee.
mlknatisiyyet
..::..:-~l=..to
natls kuvvet 'Ie hassasl..
mlknatisiyyet.i Arziyve
gu mlknatlsiyet· hassasl.
mlkra'
(,.,4..
(a. i.) : mlk-
jeod. Arz'm haiz oldu-
(a. i.)
vUcudu dinleye-
eek hekim aleti.
mlkrame
. rama, nakl!;lli
mlkraz
766
U""~l:l..
mlknatisi,
me'zunlar.
(a. i.
makani): ba!?6rtUsU.
mlknatis
me'zunen
C \t/'
(a. L e. : makaml) : 1-
4A..;,l..
yarlel; par~afaYlel bir ~i1ah. [topuz, gUrz.. gibi]. 2.
bir fil binicisinin demir kaneasl.
me'zun, me'zune
me'zuniyyet
(a. L) :. kitap cildinin ku-
lagl. [ekseriya
Kur'an'larda bufunan
bu kulak,
okunatak 'leya okunmu!?' sahifererin belli olmasJ
i~in aralarlna sokul~r].
la 61c;:UlmU$ nesneler.
mezzah
~Lt.
..... ,.,Q..IlI
(a. L) : makrama, mah·
ba!;l6rtUs~;
mendil; havlu, pe$temaJ.
~I,.,A"
(a. L c. :. mekari'z) : kese-
eek alet, makas. (bkz : mlkras).
~
(a. L). (bkz
mlkatta').
mlsvat
(a. i. c.
gem i ve kayIk
(a. i.)
kUregi.
<.S)U:"
mmkari
.....x..
mlskab
("ka" uzun okunur. a.
s. ) : 1. gaga ile ilgili. 2. gaga bic;iminde, gagays
benzer olan.
.uk.:.. (,
mmtaka
Jh:..
( a. i.
C.: menatlk) : 1.' kU$ak, kenar. 2. yer yuvarlag,nln UstUndeki bi::ilge.
mmtaka·i baride : cogr. kutup ku~agl.
mmtaka.i ,bur(Jc : 'rogr. on' iki burcun (Koc;, Boga, ikizler, Yengec;, Arslan, Ba~ak, Terazi, Akrep,
Yay, Oglak, Kova, Balik)
bulunduklan tutulma
dairesi, zodyak. 3. biy. bi::ilge.
mmtaka·i harre : cogr, ekvator bi::ilgesi, * lSI
( a.
sakb'dan)
delme
8leti, matkap.
cil81lyan,
;
JA:~
mlskal
m~ntak,
'7l esafi )
fiye edecek a/et, sU;zgec;.
( a. i. c. : mesakrl) : 1.
parlatan Met. 2. ' ince, zarif bir
.uA~A
mlskale
hatip;
(a. i.) : maskala, kllic;,
ayna, ,kosele ve saireyi parlatmlya yanyan cila aleti.
mlska~
wlLA
("ka", uzun okunur. a. L) :
su kovas!.
mlsr
..,....aA
. Misr
..,....aA
(a. i. c. : emsar) :
~ehir,
Ulke.
ku~ak.
mmtaka·i kure : cogr. kUre kU$agl.
mmtaka·i memnua : yasak polge.
cogr. *ortaku~aK, *Ihman
mmtaka·i mu'tedile
bi::ilge.
mmtik
J-:h.:....
.;12..:..
j
.u.:...
( a. i.) : 1. bakma aleti. 2.
mlsra·i a'zade : ed. ba~/Iba$rna manasl bulunan
mlsra : mar·1 sermadicleye Rabbim Gijne~goster.
mesin... gibi.
( a. i.)
mlsra·i ber.ceste : ed. en kuvvetli, en gUzel
olan mlsra : "Degil namerde, hattS merde muhta..
atme Allahltn!, gibi.
1. ayna. (bkz
,mir'at). 2. rontgen.
mls'ad
'" l_..a.6
(a. i.) : suOdedecek, yUk.
sege C;lkacak alet, asansor; merdiven.
mlsbah
kandil, C;lra,
C~..a.6 (a. i. c. : mesab'ih)
me~ale;
1.
az 1$lkll kandil.
mlsdaga
~arap.
4i...l.a.6
(bkz : bade, hamr).
(a. i.): yUzyastlgl. (bkz:'
balin).
mlsdak
5a.
h. i.
c.)
KOfe i1e
~ehirleri.
'Mlsri, Misriyye
~~ ,
<.S;.a.A
(a. s.)
1. Mlslr Ulkesiyle i1gifi. 2. i. MlslrlJ.
(a. i. c. : masatlb)
mlstaba
peyke, sed.
Imlstaba.ni~in'
~~
<l.1...a.6
(a. f. b. s.)
peykede, sedirde o!uran.·
JI...l.a.6
(a. i. sldk'dan.) : bir $eyin
dogru oldugunu ispat eden
mlsdaklyyat
~ey;
wl:9 I...\...a..
fels. criterium.
(a. i. c.) : mlsdak
bilgisi, fro criteriologie.
mlsfah
J 1.r4'"
Misran
Basra
mlsbah·U1·meshur : sabahlaml~, sabahllyan. 2.
sabah vakti ~arap ic;ilecek' bUyUk kase.
mlsbah·us-surur :
(a. i. Co': masari'): 1. kapi
kanadl. 2., ed. manzum bir parc;aYI meydana getiren satlrlardan herbiri.
ri::intgen.
mmzar
mlsra't. I.".....:z.6
hatip, pek
(a. s.) : c;ok
dUzgUn konu$an. (bkz : natOk).
mmz:ar
(a. h. i.) : 1. Mlslr $ehr'i. 2.
[Mlslr'daki] Kahire $ehri.
C l..i..aA
(a. i.)
.haline getirmiye yarlyan alet.
madenleri, yaprak
J:z.-.
mlstar
(a. i. satr'dan) : 1. satlrlarl
dogru gosterebilmek Ic;rn gerekli c;izgileri yapmlya
yanyan alet. 2. mastar, slvacrlarrn ve duvarcrfarrn
slvayl, betonu dUzeltmek Uzere kullandlklan et)siz,
uzun ve dUz tahta.
mlsvat
W 1.J..a.6
(a. i.)
1. ses kuvveti 2.
c;ok hayklran .
767
mlsyed, mlsyede
O...\:..aA ,
...\...,a...
(a. i.)
ml$at
ml,ml'
.kl~...
taraklar.
(a. i.) : zerdali. [erige, ka.
Yislya da denilir 1
(a. i.) gOne!?i bol olan yer.
(bkz : !?ems-abad).
(a. i. c.
m I'tar
metain)
at
J-lb....
}Ja.....
(a.
s. c.
maMir): da ima
~
(a. i.) :' degirmen. (bkz:
(a. i. c. ': mezarik)
UZUI1'
~......:::'....
Itllzreb
(a. i.) : 1. (bkz : mlzrab).
(a. s.)
malrnl
~ok
zayr
eden adam.
. •L.....
'( a. i. c.
em'a') : anat.
baglrsak.
mii.i a'ver : anat. k6rbaglrsak, fro apendice.
;"ii.i g~Ii% : anat. ka"~baglrsak, fro gros intestin.
~..
(a. i.). (bkz : mlthan).
mlthere
lO')~..
(a. L) : matara, su kabl.
JY\k...
(a. s.) : c;okkadm bo!?ayan
..;~..
(a. i.) : mimarm C;lrpl ipi.
[ erkek].
mlt~ib ~I)z.. ..
(a. i.)
ne~esi bol [adam].
mltrak, mltraka
<\i)a..e ,
J.J:t..
J..,h..
Ca. i. c;'
miii.i isna.a,er : anat. oniki parmak baglrsagl,
fro duodenum.
miii.i mustakim : anat. kahn baglrsak, fro gros
intestin.
mia.i rakik : anat. ince
grele.
...\"....
miad
matank). (bkz:
baglrsak, ,fr. intestin
mide-
(a. i.mide'nin c:):
leI', kursaklar.
~L".....
miid
(a. i. c. :
mltank) : 1. matrak. 2. degnek, sopa. 3. mlzrak. 4. tokmak. 5. c;eki~.
mltrak
JI..;v--
mizrik
mii'
mlthana
mltmar
mazarib) : c;alglC;, telli c;algJlan ~almlya yanyal1'
agac;, kemik, maden v.eya kiraz agacmdan yapdan
alet. (bkz : taziyane, zahme).
(a. i.) : hayvan sOrOcOsO.
asyab ).
mltlik
(a. 1. darb, zarb'dan. c.
2. oba, bOyOk c;adlr.
gOzel koku sUrOnen.
mlthan
~I.ra....
mlzrib
sapir, ucu sivri demirli harp aleti, kargl.
sOrOcOsO.
n,it'an
mezamir)
ko!?u meydanl.
(a. i. ml~t'm c.)
.....;.......:....
(a. i. c.
av
avlanmlya mahsus alet.
(a. 1. va'(J'den.
C. :
mevaid) :
va'dedilen, belirtilen zaman (y,p,:anma mGddeti)
veya yer.Yevm.i mii,d : klyamet gOnG. (bkz:
rOz-i ~ah!?er, rOz-i restahiz).
miii
Jl...
(a: s. mia'dan) : barsakla ilgili.
mltraka ).
(a.s. mie'nin c.) : yGzler
miit
mltraka
(a. 1. c.
matank)
mat-
(a. s. c.
metavi')
c;ok
[saYI]. A,erat, miSt
mat. onlar,yGzler. [saYI].
rak, demirci c;ekici.
- mi'ber
mltva'
Cl.,k.o
--':'--
(a. i.) : [suyu gec;meye
yanyan] kaYlk, sal, k6prG gibi ~ey'er.
muti', pek itaatli.
(a. i.)
mi'ber, 'mi'bere
(a. s.) : 1.zafer kazanan. 2. i. asmanln c;ubuguna
filiz.
768
sarma~lk
kabl, igne kutusu ..
gibi sarJlan
mibla'
(a.
S.
bel'den)
obur.
igne
(a. i.) : mablak.
mibrec!
~.,,:-..
(a. L) : 1. ege.
mibred·i hasat : hek. mesane talilannI ufalta.
rak d(j~(jren alet. 2. ege nev'inden bir yazl aletL
[kalemin elyafl (ie.;:inden e.;:lkan teller) ile bali ka
klslmlann temizlenmesinde kullanlhrdl].
Go
mibree
<\>~..
(a. i.) ': kalemtra~. [hattat
divitin temizlen·
J J:-.III
(a. i.) :
( a. i.)
gUzel
~iir
soyli·
~air.
yen
il)~
miczam
( a. i.)
pek keskin
kille.;:.
,)1..\..6
midad
.J J:-.
(a. L)
~IJ~
micvad
ve katipler kullanlrdl].
mibvel, mibvele
~~~
micredo
mesinde kullanllan bir alet.
( a. L) : yazl
yazl yazmlya mahsus siyah veya renkli sulu madde.
sidik kabf, 6rdek; kUC;Uk aptes edilecek delikli tali
veya oluk, fro pissoir.
midik ~\~A (a. i.): sUrh (klrmJZI
ezmeye yanyan alet. [asll : "medak" dir].
mibza'
~~....
neliter, kan ala·
(a. i.J
midaka
cak alet. (bkz : rnibzag).
mibzag
t~.-4
hek. ni~ter, kan
(a. L)
(a.
tohum ekecek
i.)
alet. (bkz : mUbezzir).
micdaf
.....;\~
(a. i. c.
mecadif)
ka-
Ylk, sandal kUregi.
micdar
)\~
(a. i.)
korkuluk, bostan
<1._;..\..6
~ey,
. dovUlen
midfa'
alacak alet. (bkz : mibza').
mibzer
~ey
t-9-1.....
micdel
kaslr. (bkz
,-L.I.~
(a. i.
mecadil)
C. :
ko~k,
kah, kaliane, malikane).
.r:--
mi'cer
midde
(a. i.) : irin,
mi'de
(a. i. c.
kursak. Tevessij'·i mi'de : hek.
mesi, elestikiyyetini kaybetmesi.
mi'devi
l.5 J-I.to. A
(a. s.) : 1. mide ile
midhal1e.w;...\..6
midhat
(a. i.). : bir c;e~it kadm
ba~ortUsu.
..:..>..\..6
L~
micesse
(a. i.) : mumun yanan
micesti
Ja-~
(a. L)
riyazi i1imlerden geometri
kitap.
uzerine tasnif ettigi
(a. s:)
l:
.:...
~
..l;
(a. I. c. :
: buhurdan, ie.;:inde tUtsO yaktlan kab.
micre~
~
A-
medaih). :
.f.:,,,.-I./I>
(a. f. b. s.)
l.5~..\..6
(a. f. b. L)
micirar
) )...\..6
(a. s.) : c;ok su
c;ok yagmur yagdlran bulut.
yOksek sesle
konu~an.
micmer, micmere
(a. i. c.
dicilik, ovOeOlOk.
Ebr·i midrir
michar
buhurdan.
dici, ovueu.
midhat.ger.i
: Batlemyus'un·
(a. L)
medhetme, ovme. 2. erkek adl.
rnidhat·ger
fitilini koparmlya mahsus bir alet.
(a. i.) : 1. di~ paSlnl teo
mizliyen
bir alet, di~C;i aleti. 2. cerrah ble.;:agl,
kemik kazlyacak alet.
F. 49
(a. I. c. : medafi')
2. mideyi dUzelten, mideye yanyan.
korkulugu.
mecamir)
(a. i.) : kendisiyle
havan eli.
midras
1.l"1)-I.....
midyan
j~..\..6
(a. i.) : okuma veri.
(a.
S.
C.
.:
medayin)
borea garkolan, daima bore.;: eden kimse.
midyeniyye
.w, -I..
(a. b. i.) : tas.
Midyen $uayb.OI-Magribi tarafmd~nkurulan
kat.
mie
~L.
mie
(a. s.)
yUz. Tis'a mie
dokuz yUz.
0-1..
mieteyn
. mifcer ..l~..i..
(a. s.):
(a
mlferr
iki yUz.
L) : yaraya konulan 01 uk.
(a. i.). (bkz : meferr).
<\~~..
ertifre;;e
;,.;-e
(a. i.) : kamllil kalemi aylr.
(a. i. c. : mefMlh)': 1.
miftah·iil-Cl:!nne (Cennetin anahtan) : XV. aSlr
bilginlerinden Ahmed .P6'1'nin arap~adan
dilimize ~evirdigi bu eser; islamtn
~artlanhdan
bazl ay ve gUnlerle bu ay ve gunlerde yapdan iba.
detlerin
fazl!etlerinden; Cennetin nlmetlerinden,
Cehennemin
korkun«;: azabmdan
bahseden bir
~air ve
eserdir~
miftih·ijl-kiitiib : Ankara kUtUphanesi
mUdUru
Remzi Dede'nin; Bursar. Tahir
Beyin "OsmanlJ
MUellifleri" adll U«;: ciltlik eseri
i~in, hazlrladlgl
fihrist.
miftah.iil-IOgi (Iuqatin anah'tan) : Amasyalr $eyh
MahmOd bin ibrahlm Edhem'in 1491 (H. 897)
de II. Bayezid adIna kaleme aldlgl fars«;:adan tUrk~eye IOgar kitabld,r.
1
miftele
<\!-=.4...
(a.i.): 1. oreke denilen
mifdl
JL~
....i;,...
(a. i.) :
~eref
~er,
JyitA
kendisiyle
bir~ey
ibrik.
( a. i. c.
megavil )
han-
ince klll<;.
migzel
(a. L c.
megazil )
ig, iplik egirecek alet.
mih
L--:-
Q
(f. i.)
: mlh, <;ivi, enser;
kazlk. C;ar.mih (dart ~ivi) : put bi~iminde olan
idam aleti.
mih
(f. s. c. : mihan) : buyuk,
<\.-4
ulu. (bkz : azlm, kebir, mihln, mihine). Kih.ij
mih : 'kU«;:Uk Ve bUyUk.
mihiid
~4..
(a. i. c. : mOhud) : yatak,
do~ek. Bi'.s·el.mihid (ne fena do~ek) : cehennem.
I
mihaffe
(a. L)
: mahfe,
deve
veya katlrln slrtlna konulan. ve iki ki~i oturabi.
fecek bUyuklUkte
alan sepet.
(bkz: mahaffe,
mihmeI 1 ).
.~
mihik
ve fazilet
(f. i.) : 1. kara bulut. (bkz:
(a. L c. : magafir).
[eskiden] sava~ta ba~a giyilen demir tas, migfer,
~efik ba~IIkf tulga.-
770
( a. L)
(a. i. muhh'un c.) : 1. anal'.
(a. L) : gUndelik i$ elbisesi.
ebr, sehab). 2. duman, sis. (bkz : duhan).
migfer
bulutlu,
ilikler. 2. anat. beyinler.
J.a,i..
I:....-='"
~A
C
sahibi.
mig
mega"k)
(f.. b. s.)
gusledilecek afet, tas,
. a!:ja~. 2. yOn. egirecek «;:atal degnek.
mifz:al
~L:.....
mig.nak
migvel
C L:i.
miftih
(a. i. c.
dumanll.
alet. (bkz : mibza').
anahtar. 2. lilifre cetveli. 3. dil ogrenirken yapdacak tercUme ve mes'elelerin halledilmi~ ~ekillerini
gosteren kitap.
J)L;..e
miglik
kilit, mandaI.
migsel
(a. i.) : nelilter, kan alacak
...L..ai.4
(a. s. c. : megaflr) : Allah
d:araflndan gOnahl affedilmi~olmasl i«;:in dua edi·
len [kimseJ, olrhU~ yar"ganml~ [kimseJ. (bkz :
magfOr, merhOm).
mak i!,;in kullandan bir, !,;elilit kalemtralil.
mifsad
~w
migfir
(a. L c. : mefarilil) : ka.
mllil kalemlerin birbirine ve mahfazaya !,;arparak
bozulmalarlnl onlemek i~in divitin kalem koymlya
mahsus klsmlna veya kalemdana konulan ortU.
mifrez:
(.$';';"'( a. s.) : 1. migfere mensup,
migferi
migferle i1gilL 2. migfer ~eklinde blan.
JU
(a. i.) .:
h~r
arabi aY1n1n
son U«;: gecesi. (bkz : mahak, muhak). [kelimevi, U«;: harekesiyle de kuJlanmak caizdirJ.
Mihan
:.r:-
( a. i. mihnet'in c.)
slkmtllar.
Mihan
"-
j~
(f. s. mih'in
~.)
: bOyUk.
!er, ulular. Kihan ii Mihan : bUyUkler ve
ler. (bkz : sigar U kibar).
kU~Uk.
mihmize
Minar
(a. I. mOhOr'un c.)
)If'4
taylar,
at yavrularl.
<Lob:.
(a. L) : g. s. hattatlann
kalemin ucunclaki kJllarln alrnmaslnda. kullandlklan
bir alet.
...... ~
mihbeb
(a. i.)
tane tane kesecek
Slet.
mihcem, mihceme 4~~ ~ r"~
0~
mihcen
d::.:.....
t$),"",~
mihman-diri
mihman.
(f. i.)
mihman;"
darhk, misMir aglrJaYlcJl,k.
mihman-hane 4.;l~·\c.t'-
(a. i. c. :
mihmani
ilem
(dOnya
1,)·4.-
(f. i.)
(f. b.
mihman-nuvaz
misMire ikram eden, misafir
mihman-dar).
c;Ok <;ivi.
mihman-nuvazane
':L~
(a. i.)' : 1. mehenk~ altrn
veya gumu~un ayannl anlamlya yanyan. ta~. 2.
mec. birinin kadrini, k,ymetini ve ahlak'n1 anla~
mlya yanyan ~ey, vaslta. '(bkz : mi'yar).
?
mihen
(a. I. mihnet'in c.)
eziy-
aglrllyan. (bkz
<\>")1,,;,,'4..
misMirpervere, konuksevere
(bkz : mihman-perverane).
mihekk
misafirhanesi)
misafirlik, konukluk.
(a, L) : ~omak,
(f. i.) : 1. karanfil. 2. kO.
misMir~
(f. b. i.)
hane, otel •
mihman-hine-i
(bu) DUnya,
mehacim) : biy. 1. ~ekip etnmeye yarlyan organ
veya alet. 2. hacamat ~i~esi, fro ventouse~
mihek
(bkz
I
mihatta
/
misafirin y,anrna verilen kimse
-nUvaz).
(f. zf.)
yakl!?acak
t$ j Ir'\c.r"
mihman-nuvazi
sOrette.
(f. b.
(bkz : mihman-perver1).
mihman-perver
)J.J.,
misafir seven, misafir
fi r-perver ).
j\c.rO
(f. b. s.) :
a!:llrllysn. (bkz .• misa-
vetler, me!?akkatler, Slklntllar.
mihman-perverane 4/'\),,-...: ' j~
(f. zf):
mihfer, mihfere.:>? ".,)~(a. I e ' mahafir)l
• ••
• mlsMirpervere, misafir a!:l,rhyana yakl!?acak sOhattqtlann yanll!?' kazlmakta kullandlklarl bir ~e!?it
rette. (bkz : mihman-nOvazane).
kalemtra~. 2. bel; kazma.
mihman-perveri t$)JJ. j~
(f. b. I). :
(f. s.)
<;iviye ait,
mihi
misiHirseverlik, misafir aglriaYlc,hk. (bkz : mih~
man-nUvazi) .
~eklinde.
<C.:r" " ~
mihin, mihine
(f. s.)
mih-kadem
1'..19
~
mihman-seray
(f. a. b. s.)
ayag,
kink.
mihmaz, mihmiz
c.
mihleb
~~
(a. I. c.
mahalib)
Ylrtici hayvan pen<;esi.
mihman
t$1 ........i\c.r4
(f. b. i.)
,mi.
sMirhane, otel.
bUyOk, ulu. (bkz : mih).
(f. i.)
misMir, konuk.
~~ ~
j\c.f'A
(a. i.
mahamiz): mahmuz. (bkz : mehmuz4 ).
(a. I. c.: mahamil) : 1.
mihmel
mahmil, deve Uzerine konulan .ikiki~inin binegisepet. (bkz: mahmil 1 , mihaffe). 2. her YII Haremeyn'e haci kafilesiyle gonderilen armaganlar.
(bkz : dayf).
mihman-dar
)-\,'\c.r"
mihmez
)"""r"
mihmeze
.:>)->'rA
(a, L). (bkz : mihmaz).
(f.s,): 1. misMir,
konuk aglrllyan kimse. 2 •.aqlrlamasl
i~in
resml bir
(a. L) : Uvendire.'
171
mihnet
.:;.;.s:.
mihnet
(a.L c.: mihen) : 1. zah-
met, eziyet. 2. gam,. keder, slkmtl, dert. 3. bela,
musibet.
~~\..:...~
mihnet-ibid
(a. f. b. L)
gam,
keder dolu olan yer; mec. dUnya.
.,~ ~
mihnet-dide
net
gormU~,
(a. f. b. s.)
~~
mihnet-gih
(a. f. b . L) : gam,
kasavet, eziyet ~ekilen yer. (bkz
mihnet-kede).
oA::~
mihnet-kede
mih-
ugraml~.
musibete
(a. f. b. i.)
mihnet, gam, kasavet, eziyet ~ekilen yer. (bkz:
.mihnet-gah ).
mihnet-ke$
net-ke~ah)
JI,..,.s:
mihrak
(a. L) : fiz. odak, kUre
1<;1 bi~iminde bir aynaya. [veya konveks (dl$bUkey) bir mercege] muvazi (paralel )olarak gelen
I~mlann aksettilyten veya klnldlktan sonra toplan- \
dlklan nokta, odak noktasl.
mihrik
.:.JI,..,.s:
mihras
ifl..;r
(a. i. c. : meharis) : elvan
kullanrlan
~eyleri ezm'ege mahsusbir
yapmakta
alet.
(a. i.) : c;:ok hareket eden.
j~..;f". (f. b. s.) : $efkatli, mer-
mihr-ban
hametli, muhabbetli,gUleryUzIU, yumu~ak huylu.
J·~..,.ir
mihr-bani
(f. b. L)
sevgi,
dostluk.
~
mih-
(a. f. b. s. c.)
mihr-can
:. mihnet ~eken, eziyet ~eken.
(a. b.
n.
(bkz
mihre-gan) .
mihnet-ke$in
.
jl.:..C::;,s:
(a. f. b. s. c.
mih-
mihre
net-kefin c.) : mihnet, eziyet ~ekenler.
d,;l..:.C::.~
mihnet-ke$ine
yet <;ekene
yara~lr
mihnet.ke$i
netke~lik,
avlamak
(a. f. zf.)
~C:~
(a. f. b. L)
mih·
eziyet ~eker:lik.
(a. f. b. s.)
mihnet-zede
mihr
~~
ugraml~.
(f. L) : 1.
GUne~.
(bkz
hOr~id, ~ems).
mihr-i cihin-ira
mihr-i dirah$an
parllyan
: acemi
ordekleri
jl5~
(f. b.. L) : 1. son·
bahar. 2. eski 'iranlrlarrn iki bUyUk bayramlan~dan
birinin adl o/up yedinci GUne~ ayrnm onaltmci
gUnUne rastlar. Bu gUn, iran MecOsilerinin nevruz'dan- sonra gelen en bUyUk bayramlarldlr. Ayrn
onaltlsmdan ba~lryarak, yirmi birinci gUnUne kadar altl gUn devam eder. Ba$langlcma : mihregan-I
amme, sonuncu gUnUne : "mihregan-I hassa" denir. (bkz : mihr-can).
jV..,.if'o
mihr-nsz
cihanl sUsliyen GUne~.
(f. i.)
su kenarlarma baglanan ordek.
mihrgan
bir sOrette.
mihnete, gam, keder, musibete
af-tab,
ezi.
O),,;f".
i~in
gUneW' :
~ok
b. s.)
(f.
1. " naz
nazlr. 2. i. kadm adl.
GUne~. \
mihr-i mader-ane : anaya yaki!wcasma sevgL
mihsad
.J....::.~
(a. L)
ekin oragl.
mihr ii mah : GUne~ ile Ay. 2. sevgi. (bkz
mahabbet). 3. eyliil ayl.
mihtab
~
(a. L)
balta.
mihtat
1~
mihrab
(a. L)
: 1. camilerde,
mescidlerde yonelinen ta~aftaki duvarda bulunan
ve . imam/lk edene aynlml~
olan oY'uk, girintili
yer. 2. mec. Umit baglanan yer. 3. mec. sevgilinin
ka~larf. 4. g. s. halmm bordUr
~er~evesi ic;:inde
. yalnlz bir tarafta bulunan,· kemer gorUnU~f[j motif.
mihrab-IC~m$id : GUne$.
(a. L): doktorun yaraYI
muiiyene ettigi alet.
712
mih-ter
y
...
(a. L) : cetvel tahtasl.
.(f. s. c. : mihteran)
daha bUyUk. 2. i. (bkz
;y.o
mih-teran' j \...
I.'
mehter).
(f. s. mihter'in c.)
daha bUYUkler.
mihteri
ululljk.
(f. i.)
bUyUklUk,
miksir
mihver
(a. L c. : mahavir) :
))!#.
(a. i. c. : makadi'm) :
('\..1...1:"',
mikdam
1. *eksen, durdugu
verde d6nmekte
olan bir
.!?eyin, dolaymda d6ndUgU varsayJlan dogru ~izgi.
2. mat. Uzerinde bir pozitif cihet varsayJlan son·
suz hat. 3. kagm arabasmln dingilL
1. ~ok ikdam eden, ~ok ~aballyan. 2. s. pek kldemli. 3. S. c;ok ayaklJ .
mihver,·j alem : astr. Arz'm merkezinden ge<;erek sema kUresini her iki taraftan kesen hat.
1. parc;a, klslm, b6lUk. 2. klymet, deger. 3.' dUze t
fro dose. 4. derece. Bi-mi'kdar : ehemmiyetsiz.
mihver-i ar:z: : astr. Arz'm kutup' noktalannl birle?tiren dogru.
mihver-i deveran : fi:z:. bir cismin beraber etra.
flnda d6ndUgU mihver.
mihver-i harekat : asker! harekatm
yer.
mihver-i nebit
hepsi.
mihver-i sagir : astr. 22 eylUl ve 20 mart tarihlerinde Arz'm GUne.!? etrafmda c;evirdigi mahrek
uzerindeki iki noktaYI birle~tiren ve GUne~'in merkezinden gec;en nazar! kU~Uk mihver. [bu mihve.
rin GUne.!?'e gore iki tarafta kalan' par~alan e~it
uzakliktadlr ].
(a. L)
i~ne.
(a. s.) : manaslz, sac;ma
konu~an. KulJi miksarun mih:z:ar : her c;ok s6yli-
yen sac;malaYlcldlr.
d..........
mikail
J;~'.
S.
mikleme
<\.."U,.
(a. i.) : g.s.
alet. (bkz : kalem-dan).
miknese
<\-:...G
sUpUrge. (bkz
mekanis)
carOb ).
.;...:-5;:::
miknet
(a. L)
(a. i.) : mat. *kUpt fro
pek c;ok kerE~m
(a. s.)
mikris, ~ikra:z: d\~" ~ 1.,)"'\.,)..1..
(a. L
C.
:
: kesecek alet, makas. (bkz : mlkraz).
u~
(a. i.
C.
:
mekarib)
:
c;ift sUrulen saban.
cube.
miksaha
(a. i.) : dart buyuk me-
i I.,).G
eden, bagl~lIyan.
mikreb
C
........
(a. i.) : g.
kitaplann sol tarafmdaki fazla par~anm
(f. i.) : c;ekirge.
mik'ab
("ka" uzun okunur. a. L) :
mikleb
mekari's)
mik
MU-:;.
13
hac mevsirnini beklemek UzerE' Mekke-i
me'de kalan kimse.
mikram
) \J.~
(a;i. C. :
(bkz
sOzen ).
mih:z:ar
J:oc..G, J6.:.G
mikhil t mikhel
mekahil) : sUrmelik, gaze sUrme c;ekecek alet,mif.
mikati
bot. kak t yaprak ve gavdenin
mihyat
mikdir-. kafi : yeter derecede.
yapJldlgl
mihver-i 'kebir : astr. Arz'lI; GUne.!? etrafmdaki
mahrekinde 21 haz!ran ve 21 arallkta bulundugu
iki noktaYI birle.!?tiren ve GUne.!?'in
merkezinden
ge~en nazari bUyUk
mihver. [bu
mihverin iki
ucuna linkJlabeyn" denilir].
( a. i. c. : mekadir) :
) ..1...1..
mikdir
~_C.
(a. i. c.
mekasih)
sUpUrge.
lekten rlzklarln taksimine me'mur olan biri.
mikat
,~U~...
("ka" uzuh okunur. a. L
vakt'den. c. : mevakit)
vakit, zaman veya' yer.
Mikat . ~L4-:; . .
: bir i~
ic;in
belirtilen
("ka" uzun okunur. a. h.
: Mekke yolu Uzerinde hacJlarm ihrama gir.
dikleri yer. (bkz : Harem, Hill).
i.)
mikdaha
<\>...1...1:..
(a. i.) : c;akmak demiri.
miksar
)~J;:.• ' (a s.) : 1. s6zU uzatan,
geveze,
c;ok konu~an.
(bkz : miks!r).
miksefe
2
teksir edentc;ogaltan.
(a.
i.
kesafet'ten). :
kondansat6~t i~ine elektrik enerjisi Ylgdan
fro condensateur. (bkz : mUkessife).
alet,
(a. ,s.). (bkz : miksar).
711
mikliat
kG
mil
(a. i.) :g.s. hattatlarm
kaml~ kalemin kabugunu soymak i~in kullandlklan
alet.
J-:-"
(a. i. c. : emyal, mUyOl) :·1.
g6ze sUrme ~ekmeye mahsus bir alet. 2. yollar.
daki mesafeyi tayin i~in dikiJen nil;an. 3. ignegibi ince ve uzun bir alet. 4~ ucu sivri ~elik ka.
lem. 5. sivri dag tepesi. 6. bir kilometreye yakm
bir uzaklrk. 7. bir ~arkm, uzerinde dondOgU mihver, eksen.
mil·i bahri (deniz mi/i) : 1852 metre.
0
(a. s.) :
mikva!
mikve!
J~.4
~ok konu~an.
(a. i. c. : makavil) : dil.
(bkz : lisan).
miley/H
JL-:G
kayll) : olc;ek, tahil
mikyas
(a. i. keyl'den. c.
me-
ol~egi.
\,J"L:.a",
(a. i. klyas'dan.) : 1. kl-
vas edecek alet, ol~ek, 01c;0 aleti. 2. uzunluk 01~egi. 3. astr., cogr. mat. ol~ek.
mileyas., amOdi : fiz. iki nokta arasmdaki ~akuli uzaklrgl tayin etmeye yanyan alet.
mikyas., gaz : fiz. *gazol~er, manometre.
mikyas·, hamz : fiz. asidol~er, asidemetre.
mikyas., hiss : psile. *duyumol~er.
mikyas., hurdebini : fiz. mikrometre.
mikyas., inhina veya meyl : jeod. meyiI61~er,
bir sathlf1. (* duzey) inhina ve meyil derecesini
ol<;en tesviye aleti.
mlkyas-, kalevi : kim. *alkoI61~er, alkalimetre.
mikyas·, klor : kim. *klorol~er, klorimetre.
milcyas., kuvvet : fiz. kuwetol~er, dinamometre.
mikyas·, kuG' : kim. alkol/u bir mayide (SIV!)
yuzde ne kadar alkol bulundugunu gosteren alet.
mikvas., leben : fiz. sOWn kesMetini (yogunlu.
gunu) tayin etmiye yanyan alet.
~iky~s'l rna : kim. hidrometre.
mikyas·, meyl : mat. *egim ol~OsO.
mikyas-, rutObet : fiz. havanm rOtObet der.e·
cesini ol<;en alet.
mikyas., saffet·i heva : kim. odyometre.
mikyils·( seda : sedanm ahengini,
meye yarlyan alet.
~iddetini ol~
mi'kyas-' zeliJzil : fiz. yer sarsmtlsmm $idde.
tini ve istikametini g6steren aletler.
mikyas·i.il.harare : fiz. termometre.
mikyas.ij!.hevi : fiz. (bkz : miky~s·Or-riyah).
mikyas~UI-levn : kim. renkol~er, kolorimetre.
mikyas·ijl-malar : fiz. bir yllda yagan yagmur·
farm miktarlOl g6steren alet.
mikyas·ijl-mayiat : fix. mayilerin (SIYI) kesafet
(yogunluk) derecesini. ol~en alet.
mikyis.ur·riyah :
eden alet.
774
iiz. rOzgariarm hlZlOl tayin
milid
.)~-:':"
(a. i. veladet'den.)
: 1.
dogum gUnO. 2. Hz. Isa'nm dogum gOnO. Ba'd-el.
milid : milad'dan sonra. Kabl-el.milad : milad'dan
once.
.milici-, 'iss : Isa yortusu, Isa'nrn dogdu9u yll
(24/25 aralrk).
milidi, miladiyye
(a. s.) : mi/atla, Hz. Isa'nm do~um yill i1e i1gili.
Senoe-i milidiyye : mil ad yll I. Tarih-i
miladi:.
m,lad tarihi.
mililh
C)L",
milah
e-1A
( a. i. milh'in c.) : tuzlar.
( a. i. milh'jn c. ) : tuzlar•.
... ~
..:...
milahat
( a. i.) : gemicilik; ge-
micilik bilgisi.
mil'aka
ka~lk;
41...l...
(a. i. c. : melaik) : tahta,
g.5. hattatlarm kuJlandl91 kO~Uk ka$lk.
mil'aka-tlra~
tahta
ka~lk
mile!
(a. f. b. s.)
yapan.
j:.J.c
,( a
i. millet'in c.) : 1. mil··
letler, uluslar. 2. biro dinde veya mezhepte olan.
topluluklar. Beyn.el.milel : milletler araSJ. Hukuk·i
beyn-el-milel : milletlerarasl hukuk.
mile'-j erbaa (dart topluluk) : MuslUman, Yahudi, Ermeni, Rum.
.
milel.i muhtelife-j mutegallibe : galebe etmi~
muhtelif milletler.
milel-j mutemeddine : medenJle~mi~ milletler.
Milel ve Nih/U : ~ehristanl'nin mezheplere dair
me~hur eseri.
0
milh
C 1A
(a. i. c. : emlah, milah,
milah, milha) : tuz. (bkz
milha
6\-:oJ...
milha, milhat
nemek).
(C!. i. milh'in c.)
~Lrio
(,
u'!1..o
melah,) : oyun, eglence, cOnbO!?
tuzlar.
(a. i. c.
mini
~l...
milhafe
(a. i.): yorgan, burunecek
~ey. [halk agzJnda ; "melhafe" ~eklindedir].
Iiyye : millete uygun olan edeb ve terbiyeler. A'yad·.
milliyye : milli bayramlar.
..::-l...
milliyyet
(a. i.) : g. s.
milhe%
~an~tlrmakta
murekkep
kullanllan bir alet.
1.;-'1)_",
milzab
milhi
(a. i.) : ·aynl kavim va
cinsten olma, cinsiyyet, taifiyyet, kavmiyyet.
J"'1...
(a. s.) : tuza ait, tuzla ilgili;
(a. s. c. : melazi'b) : cim.
ri, <;ok has is.
tuzdan.
mili
( f. i.)
kedi. (bkz
gur-
be, hirre, sinnevr) .
milk
ell'"
(a. i.) : birinin tasarrufu al-
trnda bulunan ~ey. (bkz : mulk).
milk bi-sebebin : huk. [eskiden]' (bkz : milk-i
mukayyed).
milk-i mukayyed :huk. [eskiden] irs ve ~ira
gibi esbab-I milkten biriyle takyi'd va beyan olunan milkiyet. r"bu mal bana babamdan miras
kaldl" yolundaki iddiada oldugu gibi].
milk-i mutlak : huk. [eskiden] irs ve ~ira gibi
esbab-I milkten biriyle takyi'd ve beyan edilmiyen
milkiye~. ["bu saat benim milkimdir" yolundaki
iddiada oldugu gibi].
milk-i. yemin : kale, cariye.
milka
( a. i.) : g. s. ham iplik
[murekkep hokkalarlna konulurdu ].
1l-.c:\,..
milkat
.k..tl....
Slnln yirmi yedin~e harfi olup "ebeed" hesabmda
kIrk saYIslnln kar$lIlgldir. 2.' bir kitap veya ibare.
nin altlna, sonuna : temme (= bittI) verine veya
"malOm oldu", "goruldu" makamJna konulan bir
harftir. 3 .. muharrem ayJnI bildiren bir i~arettir;
belli manasma : "ma'IOm" ve' gelmi$, haj1:lr manasma : "meveOd" kelimelerinin klsaltllml$ldlr.
)'v:--r-..
mi'mar
mi'mar·1 kar-hane·i kudret : Allah.
mi'maran
jl)'v:-",4'
( a. i.)
;
alacak alet. 2. lavta, rahimdeki <;ocugu alacak alet
(a. f. b. s.) : mulk sa~
hibi, hukumdar.
milk·dari lS )~,('-l. .. (a. f. b. i.)
mulk sa-
lS )\c.....
~)~
(a. i. c. : milel) : 1.
( a i. )
bir yapl i<;in
mi'mara veri len para.
mimi, mimiyye
.s.:.. .:-4'l1"~
(a. s.) : mim hal'-
fiyle ilgili; icinde mim harfi bullman [kelime].
Masdar-. mimi : arap<;ada ba;;mda' m bulunan
masdar ~ekli. Mesela, firar'm masdar-, mlmlsi :
meferr gibi ..
J\,,;.. . . , (a. s.)
mimraz
hipligi,' hukumdarllk.
millet
~)'v:-"""
(a. s.) : mimarllga ait, mlmarllkla ilgili. Fenn.i
mi'mari : mi'marllk bJlgisi, fro architeCture. Usul·I'
mi'mariyye : uslOp, sitil.
cerrah ma;;asl.
(a. i.) : 1. verden bir ;;ey
)-LC1.4
Ca. i. rni'mar'Jn c.)
mi'marla[.
mi'mariyye
milk·dar
(a. i. umran'dan. c.
mi'maran) : in;;aat planlimnl yapan ve bunlann
kurulmasJna bakan san'atkar, fro architecte.
mi'mari, mi'mariyye
L.a4
milkat
(a. f. h~.) : 1. Osmanh alfabe-
i
mirit
J-~4
hastallkll., (bkz :
miskam).
din, mezhep. 2. bir dinde veya mezhepte b0lunanlann topu ..3. sind, tbpluluk. 4. makule, kategori.
millet-i beyza : MuslUmanlann hepsi.
millet-i hakime
haki'm millet.
.s.J.4
~
J4
..:..,.4
( a. "' e.)
-den, -denberi. Anha'\
minha : ;;undan bundan.
millet-i mesihiyye : Hlristiyanlarln hepsi.
milli, milliyye
min
( a. s. ) : din
ve millete ait, milletle ilgili, * ulusal. Adab-. mil·
mina
L:...-
(f. i.) :1. ;;arap
~i;;esi.
2.
;;i;;e;eam; biliOr. 3. mine, kuyumeularm guinu;;
uzerine nak;;ettikJeri
I.aciver,t veya ye;;il renkli
slr<;a. Kasr-Imina : gok kubbesi.
715
mini
l;~ (f. b. s.) : mina renkli,
iii
mini-fam
slr~a
~ok
(f. b.
i.)
mine
i~<;i-
i
L..:..
(a. s.)
min-el-eze~
beri,
..::.>I}:..
(a. i. menare [= minare] .
nin c.) : minareler. [asll : "menarat" dlr).
~
.
(a. zf.) : ezelden beri.
(.....taJ \ ;.;..
(a: zf.) : eskiden
evvelden.
<.:..,..
minen
- (a. i. minnet'in c.)
min-
minnet).
ti:·· , t
minfah, minfah
l.o.,:.
(a. i. c.
me-
nafih) : korOk.
gok mavisi.
minassa
~ok
netler. (bkz
mina-renk c)..-;) l~.• (f. b. s.) : mine renkli,
J):I\ ~y4
min-el-kadim
c;ok in'am eden,
bagl!?ta bulunan.
evvelden
beri, oteden beri.'
i~leyicilik.
minarat
(a. zf.)
min-el-evvel
mina-kari ~)\(l.:~
min'am
(a. i. c. : menadtl). (bkz:
mendil ).
i~~isi.
, ligi, mine
Jt..L:,.·
mindil
(f. b. s.) : mine i~leyen,
mina-kar
mine
1. ylrtlcl, haris, a~..
gozlO, doymaz. [kimseJ. 2. zClrba.
mtna~reng),.
renkli, cam mavisi. (bkz :
(,..L.l:.... (a. s.) :
mindel
(a. i. c. : miyani) : liman.
<\...a':'..
(a. i.) : gelin sandalyesi,
gelinin sOslenmi~ olarak oturup gorOndOgO yOk.
sekc;e yer.
JL.o..:...
minfak
(a. s.) : c;:ok nafaka verano
...t>'J~i:. ~,..
min gayri haddin
(a. zf.)
:
had. [edep] dl!?1 olarak.
(a. f. s. ve i.)
minassa-pira
" gelin sandalyasltll sOsliyen" : gelin.
minassa-pira-yi. naz 0 eda (nazlanma ve klrltma sandalyesini sUsliyen) : !1elin.
".I,_!
. min ba'd
.:.r
bundan boy·
,...;.:""
u·
(a. i.) : hal!ac;: tokmagl.
(a. i. c. : menabir)
minber
:
dokuz felek OstOnde Allah'ln tahtl.
mincel
(a. i. c. : menacil)
ekin
,menacim)"
tera-
oragl.
a<;;lk, geni!? yol. (bkz
(a.
r~:"
( a. i. c.
min-
S.
C.
menahic)
~ah·rah).
minhac-i hidiyet : hidayet yolu, dogru yol.
.L:>l:.:..o
..I
(a. i.) : misafir kabOI eden,
misafirsever.
minhas
....,..."",:...
(a. i. C.
menahis)
ugursuz !?ey.
minhat, minhat ...:;...-:..
mincem
C.
(a. e. c. : minhOnn) : 1•
(. ~..
minhar
minber·i nOh-pave (dokuz basamakll minber):
(a. e.
<\.:...
10
ondan, bundan. 2. i. <;Ikarma. ve indirme sembolu·
[in~aat ke~if hesaplarlnda hesaba katilmlyacak bo!?luklar (pencere, kapl. v.b .. )]'
minhac
camilerde hatioin C;lk,p hutbe okudugu merdivenli
kUrsO ..
<\.:...
4':'"
minhi
(a. zf.)
Ie, buridan sonra.
minbaz
minh, minhu
hUm) : ondan. [mUzekker hali].
menahit) :
ta~
,
..::.>l~ (a. i.
C.
ve tahta yontma aleti.
zi kolu.
min cihetin ;L~>
"
mindef
hallac; yayl.
776
I.
..
:,
minhum
( a. zf. )
(a. i. c.
bir cihetten.
menadif)
(a. e.' minh'in c.)
onlardan.
min... ila
kadar.
JI .... ~t"
(a. zf.)
-den
...-ye
min-taraf~iIIah
min-el-bab iJ-el-mihrab (kapldan
mihraba kadar) : kapi kapamacasma, ba$tan a$agl, hepsi,
butun.
min-es-sera il-es-Sureyya. [yerden SGreyya (Ufker yddlZI) ya kadar] : verden gage Kadar.
min evvel ila ahirihi : ba$mdan sonuna Kadar.
minka', minkaa -lAi.:...
'c...-l:...
(a. i.) : kG-
__ .4:'"
(a. i.) : ·1. cerrah burgsu.
-tLi:..
(a. i.) : geo. * iletki,
yarlm _daire $ekfinde dereceli hendese (geometri)
.aleti.
minkar
minnet
(a. f. b. i.)
minnet-dari
minnettarllk.
(a. f. b. s.)
minnet-dide Q-A. -1.-::..0
minnet
)U..
minnet-ke~ ;' ~ .,:..:.... (a. f.· b. s. c.:
net-ke$an)
nan.
2. yiv a~tlklarr oluklu kalem.
minkale
( a. -f. zf.}
gormu$, iyilik garmu$.
<;Uk cerrah $Inngasl.
minkab
minnet-daral1e <\;\)~:.:....
eder sOrette, minnetl i olarak.
("ka" uzun okunur. a. i.
c. : menakir) : 1. Ylrtici kU$ gagasl. 2.
lemi. (bkz : minser).
ta$~lka
minnet
minnet-ke~an
net-ke$'in c.)
bufunanlar.
~eken,
minnet-~inas
minnet altlnda' bulu-
Jl5..:..:...
minnet
(a. f. b. s. min-
~ekenler,
1.l"L:..:. ..:...:...
min-
minnet altmda
(a. f. b. s. c.
min-
net-$inasan) : minnet bilir, iyilik tanlyan.
minnet-~inasan jLL:..:, .,:..:.... (a. f. b.s. minnet_
minkar-, atesin : ate$ten gaga.
minkar-, mahrut : gagalarr kuvvetli ve mahrut
(koni) $eklinde olan kU$lar :[ser~e, arrku$u,
karga.. gibi].
$inas'tn c.) : minnet bilirfer, iyilik' tantyanlar.
minkar-. me~kuk : gagalarr klsa ve ~ok yarrk
olan kU$lar. [klrlangl~, ~obanaldatan .. gibi-].
minnet$inascastna, minnet bilirlikle.
minkar-. rakik.: gagalarr uzun ve ince, duz veva egri olan kU$lar : [~avu$ kU$u, sinek kU$u ..
gibi].
.
15 )_i:..
minkari
a. 5.) : gaga
bi~iminde;
("ka" uzun okunur.
gagaYI andlrrr yolda.
("ka" uzun okunur.
a. i.) : clmblz. (bkz :
1.9, ....
1..'._
(a. zf.)
Allah canibinden.
min . kull-il-viicuh
(a. b.
zf.) : her cihetle, her vanden.
(a. i. c. : minen) : 1.
bir iyilige, bir iyilik yapana kar$1 kendini bor~lu
garme. 2. gorulen iyilige kar$1 te$ekkOrde bulunma. 3. yapdan iyiligi
ba$a kakma. Bi-minnet :
minnetsiz, ettigi iyiligi ba$a kakmlyan. 4. $ukur,
te$ekkur etme: Veliyyun-ni'-meti bi-minnet : padi$ah.
minnet-dar
)-1._::...
minnet-~inasi
s ... L:..:,..::..;....
(a. f. b. i.)
minnet$inaslrk, minnetbilirlik, iyiliktanlYlcdlk.
minser
..r_ iA
(a. i. c. : menasir) : 1.
Ylrtici kU$larrn gagasi. 2.
minkar).
mim;aa
<\.~i...
ta$~1
(a. i.) :
kalemi.
~ulha
(bkz:
mekigi.
mO~ine).
min-k.bel-ir-rahman u'.~) \
minnet
(a. f. zf.) :
minnet-~inasane
(a. f. b. 5.) : birinden
gorC!ugG iyilige kar$1 mahcup ve mute$ekkir kalan.
(a. i.) : anat.
~ukur,
ya-
rrk, oyuk.
min!?akka-i
mu~errihin
( te$rih~i1erin
~ukunJ) : al1at. el ba$parmagl ile bilek mafsalr arasmdaki ~ukurluk. [eski te$rih~iler (anatomistfer),
bu <;ukurluga enfiye dakup kokladlklarr i~in bu
adl vermi$lerdir].
min~ar
) L~i....
destere, bl<;kl. (bkz
min~efe
<\A..:...i. ..
(a .. i.
C.
mena$lr}
erre).
(a. i.)
su silecek nesne;
bez; sOnger.
min-taraf-illah ~\J..lk:..:..
(a. zf.) : Allah
canibinden. (bkz : min klbel-ir rahman).
manu
(f. i.) : 1. cennef. (bkz :
minu
adn, bihi~t,
zebercet. '
~i~e,
firdevs). 2.
slr~a.
3. zumrUt,
kurtarrlml~
ve bozuk
)y>-I ",~...
mir·ahur
m~u.yi.hak
: kabir, mezar.
Minu·~ihr
-,r-;-.J~
JI.f.'~
(f. b. s.) : 1. Cennet
(a. L) : 1.
mir·alay
miran
: ask. "alay
(f. i. mir'in c.) : beyler.
;Iv"
mirar
,/
ba~;
(f. b. i.)
"izzetIU" lakabl ile hita-
(a. i. merre'nin c.) : ,kerre-
ler, def'alar kezler.
(f. L c.
mir
",~.Q
Mir-i miran
beylerbeyi; eyalet valisi; mUlkiyede
pa~a Unv€mlnl kazanan rUtbelerin ikincisi olup Ola
Slnlf-I sanlsine kar~i1lktlr.
(a. i.) : ayna. (bkz :
aYlne, mir'at, secencel).
(.)"')\
beyi" : albay. [yazlda
bedilirdi]'
~u~hal,arJn tezgah
aletlerinden UstUne bez sardlklarr ai'ja~. 2. tarz,
vol, sOret, ~ekil. Ber·minval-i me,ruh : a<;lklandlgl,
anlQtJldlgl Uzere. Ber·minval-i sab.k :eskisi gibi.
minzar
(f. b. i.) : imrahor,
sarayln ahlr mUdUrU. ["m'i'r-i €lhOr"dan bezma].
yUzlU, gUzel 2; h. i. Iran mitolojisinde FerldOn'un
bUyUk oglu.
minviil
asll ~eklin6"
!;eklindenl
dondUrUlmU~tUr.
mlran) ': amir,
kumandan; bey; vali.
::;
I)v"
miraren
(a. zf.) : defalarca.
birc;:ok defalar.
miraren ve kiraren
mir·i kelam
gUzel, .zarif kohu~an.
mir-i mira"
tar. bei:ilerbegi.
miras
.:,\~...
(a. i. veraset ve irs'den c. :
(f. a. b. i.) :
mevaris) : olenin h,slmlarlna veya kanunen ve·
rilmesi gereken kimseye blraktlgl mal, mUlk, para.
miras·ul.mukiUeb : huk. [eskiden]
kitabete
kesifmis olan memlOke ait terekenin
veresesine
intikali; ki ~u ve~hile elur : mUkatebin terekesinden evvela yabancllara ait borcu varsa 0 tesviye
olunur. Sonra mevlaslna borcu varsa bu verilir,
daha sonra kitabetbedelinden artan klSlm te'diye
olunur, bundan sonra ne kallrsa 0 da veresesine
kallr.
Sadri3Zam Nev~ehirli ibrahim Pa~a taraflndan III.
Sultan Ahmet i~in· Kanllca t~pesinde
yaptlrrlan
kaslr.
[halk difinde : "miras-hor" sOretinde. kul/anl!lr].
mira'
~ Iv"
(a. L riya'dan)
riya etme,
mUrayi olma.
mir·ab
,-;-,\~'"
(f. b. i.)
bir ~ehrin su
i~lerine bakan kimse.
mirabad kasrl (.).r.29
mi'rac
[.1./"...
J~T . .~.
it.....
miras·har J •\"'"..
mir'at
(a. i. c. : maaric) : 1.
merdiven. (bkz : mirkat/ sUI/em). 2.g0ge ~Ikma.
Leyle-i mi'rac. (bkz : leylet-UI-isra) : mi'rac gecesi, Hz. Muhammed'in 90ge ~,ktlgl gece ki, Receb
aYlnln yirmi yedisin~ rastllyan kandil gecesidir.
mi'rac-un-nebiyy': Hz. Muhammed'in goge agmasiyle meydana gelen bUyUk mu'cize.
~ I.."....
(a. i.) : 1. Hz. Muham-
med'in mi'rac-I !;erlflerinden bahseden eser/ Mirac
mUnasebetiyle yazdan manzOme. 2. muzo TUrk mU·
ziginde, cami mUziginin en tantanal, forme'udur.
BugUn, elde bulunan yegane miradye Nayi Osman
Dede'nin
~aheseridir kit bUtUn
TUrk mUziginin
hal-i' hazlrda en bUyUk eseri bulunmaktadlr. Bu
eser de emsali gibi unutulmak uzere iken Dr.
Suphi Ezgi taraflndan H. Saadettin Arel ve Ahmet
,lrsoV:un da yardlmfariyle buyUk bir c;:all~ma ilei
178
(a. f. b. s.) : mirasyedi.
(a. i. c. : meri31, meraya) :
1. ayna. (bkz : minzar; secencel). 2.
~e!?it lale.
•
me~hur
bir
mir'at-. muhaddeb : bombeli ayna.
rr.ir'at-ul.ayn : (bir !?eyin) dl~ go~Un[j!?u ..
mirbat
mi'raciyye
.::.Jv"
_
~v-'"
(a. i.) : c1avar baglanacak
bai'j.
mi'razJ:'I.-/",... (a. i. c.
maar1z)
sczOn gizli
manasr.
mireel
...l:;--J-"
(a. i. c. : meracif) : KaZarT.
mirfak.
J;v"
(a. 1. c. : merMlk) ;:1.
c1irsek. 2. mutvak. 3. kiler. 4. astr...semanm kuzey
mi'sar
yarlm
Vddlz.
kuresinde EI-faris
<\.aV'""
mirfaka
~V'""
mirfed
mid
.s-'~,4
burcunda
bulunan bir
(a. i.) : dirsek yastlgl.
(a. i.)
bOyUk kase.
(f. s.)
1. be91ik, devlet ha.
zi'nesineait. 2. i. devlet hazi'nesi. [arapr;aya benzetilerek : "mi'riyye" demek yanll;;tlr].
mirilO
)~--::~
~V'""
':;"~V'""
mirkat
misaha, misahat
(a. i. c. : meraklm)
(a. i.) : oklava.
("ka" uzun okunur. a. i.
c. : merakl) : merdiven, basamak; derece. (bkz:
mi'rac 1 , sullem).
\Y",~,,,
mir-liYa
(f. a. b. i.)
ask. tug-
general.
Mirrih
t-V'""
(a. h. i.).
mirsad, mirsad -l,oV'"" ,~l"",V'"" (c.
merasid)
rasat veri, gozetme veri.
mirsad-i ibret : ibre'tle seyretme veri.
.:;.,LV'""
(a. i. c. : merasi')
gemi
mir~ah, mir~aha
4.:>e~V'"",
c::~.........
mirta%
din in yasaglndan
kar;lnan. (bkz : perhizkar).
4\,:>-
JV'""
(a. i. rih'den. c.
vih) : yelpaze. (bkz
J L~,4
misak"
Jl_~:.4
(a.
(a. i.) . sOrme, sevketme.
(a. i.' vOsOk'dan.
vas7k) : sozle;;me, andla;;ma. Ruz-i misak
met gOnO.
misak-J milli ,: TOrk istiklal
~rnl te~k7f eden ve AtatOrk'On
lanan Erzurum, Sivas
Osmanll
meb'Osan
meclisince 28
(Ocak) 1920 tarihinde kabOI ve butUn
haddine kadar tatbikine azmedilen
mil Ii ahitname.
mi'sal
~}L...:::...~
misal
,_Jl~4
(a. i.)
gelberi,
(a. i. c. : emslle) :
ornek.
2. masal. 3. rOye', dO;;. 4. s. benzer, andlrlr. (bkz:
mU~abih). 5. a. gr. yalnrz fasJ( ilk harfi) harf-i '
,ilfet olan kelime:
Misal: "vas I, vaiz;' yOmOn"
meysOr.." gibi.
mera-,
"vU-
(....=-"
mi'sam
(a. i.) : bilek, nablz veri.
meges-ran ).
j l:::;-- 4\:>- JV'""
(a. f.
b.
sallayan.
mirvaha-c:i.inbani
o/an kelime
inisal·i yayi : ilk harfi ye olan kefime :yusr,.
yiimiin.. gibi. Adim-iil-misal : e~i, ornem, benzeri
rU'ya. Bedr-i" .:nisal : Ay
olmlyan. Alem-i misal
gibi. Bi-misal : e~siz,
orneksiz.
Cerya-misa' ~
deniz gibi, pek r;ok.
mis'ar, mis'ar
miryaha-c:iinban
yelp~ze
..::..:>-l_.4' 4:>-l-.~
misal·i yayi : ilk harfi vav
cOd, va'z.." gibi
(a. i.)
suzger;, suzgu.
s.) :
baklr.
misal·i meymun : tugra.
demiri, lenger.
miryaha
misak
(bkz: Meri'h).
[kelimenin asll : "Mirri'h" oldugu halde, "Mer1r
;;ekli yayglndlr].
mirsat
(f. b. i.) : 1..
(bkz : mesaha, mesa hat ).
kalem, yazacak a/et.
mirkakJ~V'""
IjV'"". Ij...~.4
(f.i. )
mis
(i.): uzayan harpte ve askerin
kifayetsizligi zamanrnda aylikla toplanan asker~
mirkam
mir-za, mirza
Iranldara mahsus bir asalet Onvanl, beyzade, [kelimen in sonuna getirilirse : (Haydai' Mirza•• gibi)
nesebr;e bOyOklUge delalet eder; kelimenin ba~rna
getirilirse (mirza HOseyin.. gibi) alelade, efendi,
bey manasma gelir]. 2. astr. DObb·i Ekber yddlz
r;ukurda bulunan,
kOmesinin kuyruk ortasrndaki
kUmenin a/tlncl derecede parlak yildlzl, I~t~ zeta
Ursus 'Majoris.
}.--,.. " ...)......:..
(a. i.
c. : mesair) : ate;; kOskOsO, ate;;, karr;;tlrmIYa.
yartyan demir.
<,
J l~:;--
i.), : yelpaze sallaYlcIlJk.
<\:>- J /
(a. f. b.
mi'sar, mi'sar, mi'sara
~~.....:I."'''''.r::'A..• ,)L~.. ,~
(a. i.) : mengene.
179
misas
misas
l"l"'l---
(a. i.) : degip dokunma;
tabO, clokunulmaz ~ey [inan-
el sUrme. ta-misas
ma b~klmlndan].
(a. L) : biy. *yOzge~.
biy. karin yOzgeci.
biy. gogOs yuzgeci.
misbah·. ~erci
biy. anus yOzgeci.
misbah·. xahri
biy. slrt yOzgeci.
misbah-. xenebi : biy. ballklarm kuyrugu.
misbahiyy.ijr-ricl : biy. *yOzge~ ayakldar.
)~-_.. (a. i. c. : mesabir) : hek.
misbar
+
,(a. f. zf.)
L..-~-"
misbah
. misbah-. batni
misbah-. sadri
tutulmu~
[adam]' 2. cOzzam hastallglna
3. miskli [rriisk
in].
olan.
miskin.
cesine, tenbelcesine.
miskin.hane
,,;l~
(a. f. b. L) : mis·
kin hastaliglna tutulmu~larln yurdu, cOzzamlilimnhastahanesi.
5--... (a.
miskiy
s.)
miske mens up,
misk ile i1gili, misk kokulu. Hitamiihu misk :
guzellikle sana erdi.
miskiyy.ijl-hitam : mUkemmel bir ~ekilde sol1a
erme.
1. yara fitili. 2. sonda.
misbeke -
maden eritilip
(a. i.)
~L-... (a. i. asel'den) : arl kovanl.
(a. i.) : bilegi ta~1.
misenn;"--'"
misfat.
':';li..-<2A .(a.
maya mahsus
mishal
c.
-sUzge~.
J""'---"
(a. i.) : 1. keser, torpO, ega
d~_.
(a. i.) : misk, Asya'nm.yOk-
sek daglarlncla ya~lvan bir cins ceylamn erkeginin
karin derisi altmdaki bir bezden ~Ikardan gOzel
kokulu madcle. (bkz
mO~k).
miskab
'-".::~
(a. 'i. sakb'dan: c. : mesa-
klb) : matkap, tahta, maden, kemik gibi ~eyleri
delmeye yarlyan alet.
miskal
,--ILA~."
miskam
r\..1_-"
("ka" uzun okunur. a.
: hastallkli. (bkz : mimraz).
miskata
4..1__• (a. i.): dO~OrUcO sebep va
ila~.
miskin
,mesakin)
180
~~C._.
mismaa
.t... ....-A
(a. i.). (bkz : misma').
mismar
)\c--o
(a. i.
C.
:
mesamir) : 1.
~ivi,
mlh. (bkz : mih). 2. kazlk.
mismar·. ahenin : demir kaz.lk.
mismari
l.S )~
1. mismar'a,
(a. s.)'
~iviye
mensup, <;ivi ile ·ilgili. 2. <;ivi ~eklinde alan.
Hatt-. mismari : ~ivi yazlsl.. (bkz : hatt-. mihl).
.J-~
misl
(a.). c. : emsal) : 1. ben-
benzerini
zer, e~. Mukabele-bi-I.misl : tlpklSlnl,
yaparak kar~llik verme, misilleme. 2. miktar. 3.
kat.
.
birtaklm
misl.i mii~terek: mat. *ortak' kat,
tam saydarm
katl olabilen saYI. [40 saYlsl :
5, 8, 10 saydarmm ortak katl'c1lr].
('lka" uzun okunur. a. i.
c. : mesakil) : yirmi dort klratllk bir aglrlik 01~UsU; ron dort klrat bir ~er'i clirhemin kar~dlgl
c1lr ].
5.)
mi') : 1. kulak. (bkz : Uzn). 2. hek. hastanln,
kalbini, gogsUnu ve cigerlerini dinlemiye yarlyan
alet.
mesafi): su arlt-
gibi yontacak alet. 2. Kur'an-I okumakta mahir
olan aclam.
misk
(a. i. sem'den. c,.: mesa-
misma'
dokOlecek kap.
mis'ele
J)t--" (a. s.) : uzdilli [kimse].
mislak
.s:;_..
(a. s. meskenet'clen. c. :
1.aciz, zavalll, beceriksiz, hareketsiz
J-~
misli
misred ,)...- ---"
missik
d __.•
misva\c .;:1I J---"
(a. s.) : misil ile i1gili.
(a. L)
~ok
(a. s.)
(a. i.
C.
:
cimri.
mesavik) : Erak
agaclnln ucu dovUlUp flr~a haline qetirilen ve di~
temizliginde kullandmcisl sunnet alan ince dallar!.
mi~
kOsfend) .
....;.t·..
«( i.) : koyun. (bkZ : ganem,
miyan-hane
.....,l_..:.....
mi'!;iab
(a. L)
mive-dar .;I~.:l~.:..
otu, c;ayln bol olan
(f. b. s.). (bkz
meyve -
-dar, '!?emer.e-dar).
yer.
)L..:....•
mi'!?ar
(a. L)
)j
mi!?e-zar
<L~.
....I.r ·•
mi'vel
mat. ondabir (1/10).'
(a. L c.': maavil) : kUIUnk,
ta!?larl, kayalarl par<;:alamlya yarlyan sivri kazma.
(t. f. L)
: me!?elik,
(a. i. ma'm c.)
kUc;uk koruluk. [yapma kelimelerdendir J.
k..:...
(a. L) : manivela.
i~i-
miyah·. drive
miyah-. harre
sular.
ne kandil, lambil gibi ~eyler koymak i~in duvarda
yapllan oyuk, hUcre.
miyah-. harre
sular.
~~..:...
mi!?kat
4.0.~.
(a. i..
(a. L) : 1. tarz, tavlr, ha~
)J-":".
mi!;ivar
gidi~at.
2. gUme<;:ten bal petegi sagdan alet.
mi!;ivare ,,) )-..:...
akar sular.
kapllca, IIlca sularl
gibi slcak
kapllca, tllca sularl gibi
miyah-. kilsiyye : kilsli sular.
miyah-. malihe
tuzlu sular.
(a. L) : ~amdan.
miyah-. merre
: 1. ne~ter, hekim bJ~agl. 2. kes-
c. : melJikit)
kin blc;ak.
reket,
(a. i. c. : me~aki')
.1.r~' .1\.. .'"'~.
mi!;irat, mi,rat
: sular.
Hau-. ictima-i miyah
cogr. sulan bir yere toplanan arSzinin Slnlrl. Hatt~. taksim-i miyah : sularl
ba!?ka ba~ka taraflara akan araziyi aylran slrtlar.
(-a. i.) : c;omlek, testi.
aCI sular.
jL~
miyan
(f. L)
1.orta. (bkz :
sat). 2. meyan, ara, arallk. Der-miyan : ortadCl,
arada.
miyan-. guft u gu : 1M arasl. 3. bel, kemer yeri.
Mu-miyan (kll belli) : ince belli. 4. ~arkl ve
bestelerin U<;:UncU mlsral.
IcP
mi,var-gah "lJ )\.J~'. (a. f. b. L) : at pi:lzan.
..\;" j
miyan-bend
L-.:.
(f. b. i.)
kemer.
~:-! j
miyan-beste
J..,..:...
mi,vel
(a. i.)
baglaml~"
orak.
mil?vel.i muh : anat. beyni ikiye aylran yangln
i<;:ine giren ortO.
(f. b. s.)
"bel
: hemen i~e hazlr.
miyan-d~r .;I~·l~ (f. s.)
meyancl, araci.
(bkz : dellal).
("L.b...
mit'am
l-.:.
(a. s. c. : mataim)
yememiyan.darane
gi bol olan; ~ok yemek yiyen.
4J·\);.~:L-.:.
(!.
zf.)
meyan-·
clya, araclya yakt~acak sOrette.
mithara
(a.
i. taharet'den)
miyan-dari
matara.
mil?ya'
t.l:-..:...
mitin
~.i:.
(a. s.) : bo~bogaz.
miyane
(f. i.) : kUIUnk, ta~lari ka-
yalan par<;:alamakta kullandan bUyUk
miv
.J--':.
~eki<;:.
J .J_.....
(f.' L) : kll. (bkz : mOy).
(a. L) : nUsha, muska.
L)
4J·L....
(f. L) :1. orta. (bkz:
j::i l:..
(f. s.) : dogramaclIIK,
semercilik gibi i~lerde kullanllan avadanllk.
miyan-hane
(f. L) : [meyve'nin aslldlr].
(bkz : meyve).
(f.
vasat). 2. ara. 3. meyane, ktvam. [helva pi~iri
n~inde]. 4. gerdanllgm
ortasmdaki bDyUk indo
5. g. s~ ortaya serilen hall.
miyan-ger
mi'vaz:
~.;I~' L:-.
aracllik.
q,'l~' L_. (f. b. L) : muz. orta
ses.
78t
miyani
(a. i.
miyani.
mina'nrn
c.)
limanlar.
.......J ~
mivan.ser
(f. b. L)
\..........i
.)I~-- (a. l.):
mi'zed
..l_..a....
yansl degerli
'Ienee. [ash
l:--
(a. i. iyar'dan.) : .1. ol~U.
2. kim.*aYlra~,' bir ~eyin h§lislik derecesini anlamlya yarlyan alet.
(f. L)
mix
miHde). 2. misafir, konuk. 3.
(a. i.
If'1v---
b~ran
S.
4\::-,. \~4
l"..t""~.".:.>IV---
mizah·niivis
midn
C.
:
meazib)
su
(a. i.). : fix. birbirlerine
olan ve hepsinin satlhlarl (dUzey) bir dogru
c;izgiye amut (dikey) olan bir taklm dairevi ceryahlarln oluk
~eklindeki
umOmi
heyeti, fro
seleno'ide.
c::.. IV'-
(a. i. meze'den.
C.
:
emzi-
ce) : 1. bi'r ~eyle karl~tlrflml$olan ba$ka ~ey. 2.
huy, tabiat.Bed·mi:dlc : kotO huylu. Hadid·iil·mi·
dc : ~abuk klzan, osurugu cinlL Asabiy·yul.mi.
dc .: yaradlll~1 ltibariyleasabi olan kimse. (bkz:
seri-ul-infjal).
Demeviyy-iil-mizac: c;ok
kanll.
lenfaviyy-iil.mizac : lenfasl gatip, lenfavi guddeleri faaliyet halinde bulunan kimse. Ni·midc::
rahatslz,' keyifsiz. Safraviyy.iil.mizac: safrasl galip kimse. 3. slhhat. Sii·j mizac: : slhhat bozuklugu.
inidc·.naz:ik: nazik tabiat; ince yaradl"$.
{ mizac·dan JI~'v---
(a. L vezn'den. c.
e===
~
I'c/'
.
(a. f. b. i.) : keyfe gore
e===
mizac·girane
I
<\l·I.)\J'>'V---
mizan·ul·matar : fiz. (bkz
\.S~ Iv---
(a. f. zf.) : herke.
(a. L)
: keyfe gore
.)l..a....
(a. L) : 1. tahra, agac; bu·
dama bl~!lgl. 2. kol~ak, pazvant.
782
mikyas-UI-matar).
mizan·ur.rutiibe : fix•. (bkz :. mikyas-I rUtObet).
nmda blJlun.an bir yJldlz kumesi olup belli ba~h
dort
yJldlzdan mute$ekkil kUc;Uk bir bur~, lit.
libra; fro la Balance. [mizanburcunun en parlak
yrldlzlna (alpha) Kiffa Australis, ikinci derecede
parlak yddlzma
(Beta) Kiffa Borealis denilir].
3. mat. yapJlan hesabm dogru olup
olmadlgml
ol<;miye yarlyan bir ba$ka hesap, fro epreuve.
mi'zar
)1.L...
(a. i.
C.
:
meazlr) : per-
de. (bkz ; hicab).
mizbah
C:..LA
miz·ban
J~.:xA
misafiri,
konugu
miz-man, muzif).
mix-banan
(a. L) : blc;ak.
(f. b. i.
aglrllyan;
C. :
miz-banan)
ev sahibL (bkz
JL"~~.. (f. b. L miz-ban'," c.)
misafiri, konugu aglrhyanlar, ev sahiplerL
miz·bini
J'~~A
(f. b. i.) : misafiri, ko-
nugu aglrlaYlclhk; ev sahibiJik.
mizber
hizmet etme, her nabza ~erbet vermesini bilme.
mi'zad
ol~ek.
2.a~tr. terazi burcu, semanm kuzey yarlm kuresinde gorUlebilen ve sUnbUle (ba~ak) burcunun ya-
sin mizacml ok~lyacak, hO$una gidecek yolda.
mizac·giri
aleti, tartl;
mizan·iir·rih : fiz. (bkz : mikyas-Ur-riyah).
hizmet, eden, her nabza ~erbet vermesini bilen.
\
ol~U
mizan.iil-harare : fiz. termometre. (bkz : mikyas-UI-harare).
.
(a. f. b. 5.) : miza~
bilici, bilen.
mixac:.gir
(a. f. b. 5.) : mi·
midn·iil·heva : Hz. (bkz : mikyas-UI-heva).
e~it
mizac
mizahlr, eglen-
S. )
zaha dair, egleneeli yazl yazan. [asll "mUzah-nU.
vis" dir].
t61miz.
yagmur olugu.
mizabiyye
( a.
: 1. sofra. (bkz
volu, oluk.
midb·.
ell-
celi. [aslr : "mUzahi" dir].
mevaiin) : 1. terazi,
mixab
( a. L) : $aka, latife,
"mUzah" dlr].
mizahi
JL~"A
sUrOr, ne$e.
ev meydanl,
(a. L)
avlu.
mi'yar
sevin~,
(a. i. ). (bkz: mi'zad).
(:.Ie;...
mizah
ta~larla sUslO olan bir ~e$i~ tac;o
miyan.sera
mixad
ml~
.I.V---
( a. L c.
", . LA
( a. L)
mezabir)
ka-
kalem.
mizebbe
sinek yelpazesi.
(f. i.)
mizek
idrar).
~-':'~
muabbirin
sidik. (bkz
(a.
S.
i. muabbir'in
c.) : rtiya tabir eden/er, gortilen riiyalardan mana
(a. i. c.
mi'zer
~Ikaran/ar.
meazir)
(a. s. ace/e'den)
muacceJ
mizher
.v"Y (a. i. c. : mezahir) : muzo ut.
mizkar
(a. i.) : daima erkek do·
4,.)b,....
muaccel-iine
guran dil?i.
..)L.~..
mix-man
)L.v-
1.
ace/e,
(a.f.zf. )
pel?in olarak.
(f. b. L) : misafiri, ko-
w){~
muacceJat
nugu aglrl,yan; ev sahibi. (bkz : miz-ban).
mizmar
:
ta'dl edilmil?, ace'e o/unmul? 2. pe~in, onden ve··
r7len. 3. muzo Turk muziginde vaktiyle kullanllml~
usullerden biri.
pe~in
odemeler.
(a. i. c. : mezamir)
1. ney, duduk, kava/, ffUt. 2. zebOr'un her bir
sOresi. 3. hek. nefes .borusu, han!;ere.
(a. L muacceJ'in c.) :
muaccele
~A
(a. i.)
bE}yJik ve
kira/anndan pe~in alman klsrm.
",
..) j
mixmar-xen
)L.v-
\
<t9 ";V[, 'JV-
mizvac
muaccib
(a. i.) : ku!;uk I?lnnga.
\
~ok
(a. i.) : !;ok kocall kadm;
et:-'JV-
(a. i.) : bot. ku~uk ku!;uk
)t.o,){..
(a.
S.
aceb'den). (bkz
(a.
acz'den) : 1. taciz
S.
eden, slkmtl veren, slk,CI, blktlrJCI, usandJrlcl. 2.
yapll?kan, slrna~lk [kimse].
~i~eklerden
molla
~
muaccix
meydana
gelen ve kendisinde hem
di~i1ik, hem de erkeklik uzvu (organl) bulunan
s:i~ek. [nerkis ~i~egi gibi].
...... ~
mu'cib ).
koca degil?tiren.
mh:vace
1. ace/~,. ~a.
(a. zf.)
buk olarak. 2. pe~in o/arak.
mizmar, duduk !;alan.
mizr·aka
)6",...0
muaccelen
(a. f. b. s.)
muid
~L"A
iade edilmi~; geri
(a. s.)
c;evrilmil?
(a. i. mevlana'dan.) : 1.
..:.,,~l...o
muidadat
(a. i.)
yard,m etme.
I
[eskiden] buyuk kadl, buyuk alim. 2. [sonraaan]
medrese ta/ebesL
molli-Yi rum
(bkz : muazadat, muzaheret).
Ilk"
~~){-='A (L zf.) : mollaca, mol.
molla-yine
lava yakll?lr yolda.
(f. L) : kll. (bkz :
mlv, I?a'r). Ser-i mu l} kdbal?l, kllucu; 2) kll kadar, pek az.
mu-yi ser
(ba~
kd,)
muadd
sa~.
muaddun-li.J.istigliJ
olan;
yoru/mul? dUI?
muabbir
.~-
verilmek
'Ozere
muaddeJ
J",,-
(a.
S.
adl'den)
ta'dll
eski hali degil?tirilmil?
(a. s.) : tabir edilmil?,
(bkz : muevve/ 2 ).
....-:--...0
kiraya
hazrrlanml~
edilmi~i
muabber
(a. s. add'den) : idadolun·
mu~, hazrrlanml~.
[~]"..
mu [y]
wbL- (a. i. udvan'dan) : kar~l.
du~manllk. ["muada" ~ek/inde de kUllanllJr].
muadat
Mev/ana Cela/eddin-i ROmi.
(a. s. i. ibaret'den) :
ruya tabir eden, gorOlen ruyalardan mana ~Ikaran
[adam]. (bkz : miievvil 2 ).
muaddid
muaddil
~""-
(a. s. L) :
saya~.
(a. s. adJ'den) : tadil
eden, musavi ve beraber kdan, duze/ten,
tiren.
denk/e~.
783
muaddil·iin·nehar
* gUntUn
e~itligi,
fro
muaddil·un·nehar
(equinoxe) ~Izgisi alup I;>ir ucu "hamel" burcunun
ba~Jnda,
oteki ucu "sOnbOle" burcunun sanundadlr.
muihede·i sulhiyye : iki veya daha ~ak sava~an
devletler araslnda harb halinin kaldlnlmasiyle dastane mOnasebetlerin
jadesi husOsunda
yaptlan
andla~ma.
(a. I. adl'den. muade-
muadelat
le'nin c.) : 1. mOsavi'likler, muvazllikler, be raberlikler. 2. fels., mat. *denklemler, fro equations.
muadele
"'.)l".~
(a. i. adl'den. c. : muade-
lat) : 1. musavllik, muvazllik, beraberlik. 2. fels.
mat. *denklem, fro equation. 3. mec.
i~.
,..!.)t....
muihedat
(a: I. adl'den) : 1. mO-
l;eki~tirilen;
mu~, bagl~lanml~. 2. ayn- tutulmu~. (bkz : mus*bagl~lk.
,,:-tl...
(a. i.)
1.
affedilmi~
alma. 2. biy. *bagl~lkltk.
muaf~name-i hijmayun JJ'_lA ~.4ljL...
muihit
muahede
..:.."lAll...4
(a. i.) ; karde~lik edinme.
.. ..>.All,..
muahede-i himayet : bir devlet,diger bir hOkOmeti himaye i1e du~manlarJnIn hepsine kar~1 muhafaza edecegine dair yaptlan andla~ma.
muahede-i ittifiklyye : d. huk. : bir harp l;lktlgl zaman birbirlerini desteklemek Ozere iki veya
daha ~ak devletler arasll1da yaptlanandla~ma.
,muahede-i muzaheret ':bir devletin iki devlet
araslnda yapllan muharebeye
dagrudan dagruya
kattlmak-slzln sava~anlardan birine nakdi' yardlmda
bulunacaglna 'veya para karli1hglnda bir mikdar
asker veya harb, gemisi vererek yardlm edecegine
dair yaptlan andla~ma.
784
(a. s.) : rnuahaze olunan~
.::.: \,l;..\ j.4 (a. i. ahz'den. muahe-
muahezat
j)J.;.I}.
(a. i. ahz'dan c. : mua-
hezat) : 1. azarlama, paylama, ~Ikl~ma, danlma.
(bkz ; itab). 2. tenki'd. (bkz ; i'tiraz).
)l(j),l;..\~..
muiheze-kar
(a. f. zf.)
: T.
muaheze edici, azarlaylcl, payiaylcl. 2. tenki'dedici.
muahhar
(a. s. te'hl'r'den)
: 1~
te'hi'r edilmi~, sonraya~ geriye blrakl-Iml~; sonraki.
2. i. mec. kll;.
r.r j.4
muahharen
(a. i. ahd'den c. ;
muahedat) ; 1. kar~t1lklt andi~me. 2. andlalima.
muahede-i bi·tarafi :bazl devletlerin balika bir
devleti tarafslz alarak tutmlya karar vermi~ ve
a devletin bi'tarafltgmm
mer'i' tutulacagml taahhudetmi~ alduklanm bildiren andla~ma.
(a. f. b. i.)
kaglt.
ze'nin c.) : 1. azarlamalar, paylamalar, ~Ikl~ma
lar, dartlmalar. 2. tenki'dler. (bkz ; i'tirazat).
(a. f.
b. i.) : bir kay veya kasaba halklnln yahut bir
~ahsJn vergi ve ba~ka devlet tekliflerinden affedil.
mi~ alduguna Clair yaztlan ferman veya emir.
.. .u L...
yazildlgl
tenkidedilen.
muaheze
muifiyyet
'l4 V
..i.;'\j...
muihez
(a. s. afv'den) : 1. affalun-
(a. i.' muahede'nin
andla~malar.
muihede-name
(a. s. adl'den) : 1. musavi',
tesna,
mOm-taz).
3. serbest. 4. biy.
[ash ; "muMi''' dir].
' ..:..,,\.ul....
andla~ma ~artlarJnIn
denk. 2. fiz. *e~deger.
muM JL;....
muahede-i ticiri : yalnlz ticaret i~leriyle ilgiIP
almak uzere devletler araslnda yapllan andla~ma.
c.) ;
•.::J.) Lu
sav7lik, denklik. 2. geo., fi z. * e~degerlik.
muidil
bir tasallut vukuunda ba~ka bir devlettaraflndan yardlm garecegine dair iki taraf araslnda
yaptlar) andlalima.
anla~J1maz
( bkz : muamma ).
muadelet
muihede-i te'miniyye : bir devletin istiklaline
hari~te
rak, sanradan. (bkz
mua~id.uL-
(a. if.)
muahhar ola-
bi-I-ahare).
(a. i. ahd'den) : 1. antla~-
ma yapanlardan herbiri. 2. islam hOkOmetine bir
para odeyerek kendjni himaye ettiren [Hlristiyan
veya bir ba~ka dinden kimse].
(a. s. ahz'dan)
eden,
l;eki~tiren;
muahaze
tenki'deden.
muakab
.....9L....
muakabe
4..9
L...
(a. s.)
(a. i.)
cezalandtrllml!?-.
cezalandlrma
[birinj].
muakade
c..\9L....
mukavele ,yapma,
(a. i. akd'den)
anla~ma.
akid.
muimele
muiklb
,.. ...iL....
(a. s.) : cezalandlran.
muikld
~ l....
(a. s. akd'den) : birbiriyle .
akid yapan,
anla~an, sozle~en.
muakkab
....k.A
(a. s. akab'dan) : takib-
olunmu~, ardl slra gelinmi~, ardlna dU~UlmU~.
muakkad
(a. s.ukde'den) : 1. taki-
-1.1.....
dedilmi~,
dugumlenmi~,
dugumlU; mec. karl~lk,
kapall [soz]. (bkz: muglak). 2. ed. kolay kolay
mana C;:lkmlyan ~iir.
~
muakkib
(a. S. i. akab'dan. e. :
takip~i,
muakkibin)
qeJen.
muakkibit
arkasmdan ko~an,ardlndan
..:;;l..a:....
(a. i. e.) : 1. geee va
gundUz melaikesi. 2. namazdan sonra otuz
defa tekrarlanan tespih.
.
muakkibin
~o
U~er
(a. s akab'dan. muak-
kib'in c.) : takip~i1er, arkaslndan ko~anlar, ardln'
dan gelenler.
muilecat
..:"l~l....
(a. i. mualeee'nin c.)
ilac;: yapmalar, ilac;:la, tedaviler.
mualece
lecat) :
i1ii~,
mualla
.J..l....
yapma,
(a. i. ilae'dan. e.
ila~
J_....
mua.
kullanma.
(a. s. ulUvv'den) : 1. yU.
ce, yuksek. (bkz : ali, bUlend). 2. makaml, rUt·
besi yUksek. (bkz: bOlend-paye). Dergah'l mualli :
padi~ah sarayl. Makam'l mualla : yOce kat [sadrazam ve ~eyhislamlar ic;:in kullanJllrdJ]. 3. kadln
adl. 4. g. S. bir yazl sitili.
mualHlk
Jl....
(a. s; alaka'dan) : 1.
ta'lik edilmi~, aSllml~, aSIII. 2. havada, bo~ta duo
ran [bir yere
dayanmadan].
3. sUrOneemede
kalml~ [i~]. 4. bagh. 5. ed. a~lk hece, yani bir
vokal vasltasiyle okunan tek harf : "ba" hecesi
gibi. 6. g. S. bir yazi sitili.
mualHlk bi'!1-!1art : huk. [eskiden] talikteki eeza.
muallak-un.aleyh : huk. [eskiden] uzerine talik
vaki olan ~art. ["bor~lun gelirse kefilim" gibi.
Burada borc;:lunun gelmesi muallak-un-aleyh, yani
~arttlr].
muallika
~...
islamdan once Arap
F. 50
duvarlna asJlml~ olan
veya dokuz tanedir.
muallakat":"L.tk,.
~airlerinin
begenilip Kabe
kasideleri ki yedi
("ka" uzun okunur.
a i. muallaka'nJn c.) : islamdan once Arap !;airlerinin begenilip Kabe duvarma asJlml~ olan me~.
hur kasideleri.
mualUikat-1 seb'a : islam'dan oneeki Arap ~air·
ferinin, begenilip Kabe duvarlna aSllml~ bulunan
me!;hur yedi kasidesi.
~
mualliklyyet
(a. i.) : muallak .
6lma. (bkz : muallak).
muallel
J_l..o.
(a, s. illet'den) : ta'liP
,edjJmi~,
sakat, eksik•.
muallel-un.bi.l.garaz: : garazla sakat, eksik gos-
terilmi~.
muallem
~.... '
(a.
S.
ilm'den) : taJim
gormO!;, talimli. Muallem asker :talim gormu~
asker.
mualli
A
(a. s. j : yueelten, yOkselten.
muallil
J_..
J1....
(a. ! s. iIIet'den) : ta'lII
eden, sebep, bahane ileri sUren.
(a. s. ve i. ilm'den
muallim
e. :
muallimin) : talim eden,ogreten, *ogretmen, hocs.
muallim.i evvel : Aristo.
muallim·i sini: Farabi.
muallimit
":;;\c--1.A
(a. s. ve i. i1m'den. musf.
lime'nin c.): kadm * ogretmenler, kadm hoc8lar.
Dar·U1·Muallimat : KIZ * Ogretnien Okulu [1870
de ilk defa istanbul'da ac;:"ml!;tlr].
muallime
cL... I.....
(a. 5,. i; ilm'den. c.) :
muallimat) : kadm *ogretmen, kadm hoca.•
muallim·hine-i niivvib
10;-'1/ ~ l,:...J,..
(a. it.) :
hicri 1270 (1853) yJllnda ve ~eyhislam Me~reb
Efendi hafidi Mehmed Arif Efendi'nin zamanmda
kadl· yeti!;tirilmek uzere . a~llml~ olan mektep
(*okul ).
muallimin
~ ...J- (a.
S.
I. IIm'den. mual-
lim'in c.) : talim edenler, * OgretmenJer,. * Ogretenler, hocalar. Dar·U1·muallimin : Erkek Ogretmen
Okulu. [1848 de Ilk defa istanbul'da ac;:i1ml!;tlr].
muameUit
..:;;Jtol....
(a. i. muamele'nln
e.) : 1. dairelerda yaprlan kaYlt, takip va saire
qibi i~ler.
muamele
(a. i. e. : muallakat) :
me~hur·
-d-.. l..... '
(a. i. amel'den e. : mua-
melat) : 1. davranma, davranr~. Hiisn·i muimele :
iyimuamele, iyi davranr~. 2. yol, iz. 3. dairede ya-
785
muimil
pllan kaYlt ve saire. 4. alr~veri~, sarrefhk, para
i~leri. 5. kim. kar~t1a~ma.
muithele-i cemilekAr-ine : yaranmak iizere yapllan. mufimele.
muimil
Ie,
i~
JL-
(a.
$.
amel'den)
muame-
muannif
(a l s. ve L ama'dan.
c. : muammeyat) : 1. usOlUne gOre
Imamelenmi~,
(a. s. imame'den) :
f''''....
imameli,
sarJklanml~,
ba~1
sarrkh
)L.......
muammerin
j •.r--
(a.
ya~lyan,
kar~1
l;eki~me.
mer'in c.) : .omUr sUrenler,
uzun
..:JI))_
kavga,
muarrzlar,
muanaka (
w:L....
birinin boynuna sarrlma,
.:Nl-
sarma~ma,
~......
inat~dlk,
(a. L) : 1. bir ~eyln zah.gO% altmda
(a. s, anber'den)
anber.
j)~l- (a. i. anOd'dan) : anutluk,
~.t-
(a. s. anOd'dan) : inat!,;I,
kimseye uymlyan, dedim dedik. (bkz : muannid).
muanik
Ji l-
(a.
S.
unk'dan) : birbiri-
nin boynuna sardan, sarma~an, kucakia~an.
muannid
..w....
(a. s.) : inat!,;l. (bkz
muanid). [yanll$ bir kelimedir].
786
arz'dan)
mu6ra-
(a. s. mu6rlz'ln c.)
gelenler. (bkz: muhalifin).
lak,
soyulmu~.
~..J""'"
(a. s. ury'dan.)
~IP-
(bkz :. ari, mUberra);
muarr.b
":".,.,....
(a.
S.
Arab'dan)
arap-
~ala~tlrllml~, Arapla~ml~, Arapla~tlrJlml$.
ayak direme.
muanid
kar~1
muarri
kucakla$ma.
gUzel kokan, gUzel kokulu.
muanede'
S.
(a. i. unk'dan) : bir-
metini ~ekme. 2. bir ~eyi dikkatle
bulundurma.
le~mi~,
('a.
~)l-
muirlzin
c.). (bkz : muamma).
mUilnber
sava~.
za eden, kar$1 gelen. (bkz : muhiUif).
(a. i. muamma'nm
muammeyat
muanat
(a. i. c. : muarekat)
~)l-
muarlz
(a. i. ark'den; muare-
.0,; l-
vuru~ma;
bilip tamma.
vuru~malar; sava~lar.
ka'nin c.) : kavgalar,
ya!iaml~lar,
ya~lyanlar.
(a. I. irfan'dan) : bili~-
4t)t-
muirefe
me, tanr~ma, bildiklik, birbirini
(bkz : a~-n&).
ya~aml~.
omr'den. muam-
(a. i. arz'dan) :1..bir-
gal me. (bkz : muhalefet). 2. kavga,
muareke
S.
1.
iinvan'dan)
(a. s.) : iare olunan, odUn!,;~
muiraz8 <\.,4)Lbirine
muir.kit
(a. s. omr'den c. :
muammertn) : 1. omur sUren,
2. i.erkek ve kadrn adl.
S.
e~reti alman [~eyl.
olan.
muammer
(a.
tertibolunmu~
bulunan va !,;ok defa ism Ina delalet eden bilmece,
yanrltmaca. (bkz : 10gaz). 2. mec. anla~dmaz i~.
[manasl : "qizli ve gii~ anl~~J1lr soz, ~ekil.. v. b.
dem~ktir].
(bkz: muakkad). 3.g. S. bir yazl
sitili.
muammem
j.,,:..-
muanven
muar
'<$"-
ta'nif eden, $id-
Unvanll. 2. debdebeli,' tantanalr.
yapan.
muamma ~
(a. s:)
......A,.:.;...
detle azarhyan.
muarref
ri'fedilmi~,
J..J""'"
(a. s. irfan'dan) : 1. ta-
etrafiylabildirilllJi~.
2. bildik, belli,
bilinen. (bkz : ma'rOf). 3. a. gr. harf-I ta'rif
( =el) bulunan. 4.fels. * tanrmlr.5. mat. srnlrh,
tariflenmi$. Edviye·i muarref. : hek. bilhassa clltte
ta'sirini gostermek ve' cildin tabU ifrazatml (s·alglslm ) !,;o~altmak ve i!,;inde, hastahk halini tabU
hale getirmek hassasl bulunan .i1a!,;lar.
muarrefiin bi-I-Iam i)tJ~ J..J""'" (a. b. i.) : a.
gr. harf-i tarif
muarrlk
terletici [i1a!,;].
alml~
J..,.....
kelime.
(a.
s. arak'dan)
hek.
muavazalllln
~..".... (a. s.) : ta'rfz eden, doku-
mUlIIrrlZ
nakll soz soyleyen,
ta~ atan. (bkz : mu'rlz).
[kelime asllnda : "sunnet~i" demektir].
J..,)....
muarrif
(a.
irfan'dan) : 1. ta~
S.
rHeden,
etrafiyle anlatan, bildiren. 2.
dlmi va
tekkelerde haYlr sahlplerinin adlarlnl sayan muezzin veya dervi~.
j~..,)"..
'muarrifan
(a. i. muarrif'in c.) :
mua,.r
<t:...J".
bl~agl
hekim
(a. i.)
mua~eret
..:" ?l.....
muasara, muasarat
muasat
..:"L..:,l"..
(a. s. asr'dan. c. : muasl-
rin) : ~agda!1, bir aSlrda ya!1lyanlardan her biri,
fro contemporain, e.
j_?t....
muas.rin
(a. s. asr'dan. muaslr'ln
c.) : ~agda!1lar, bir aSlrda ya!1aml$ blanlar.
muasi ~L....
..F.-..
mu-asker
J.......
muassel
(a.
i.
dwi.d...
mU8ljaka
..:" lk L....
muateb
.....iL....
(a. s. asel'den) : ball.,
(a.
".:L...
muitebe
itab'dan)
tekdir
(a. i. itab'dan)
Itabet-
S.
....it....
(a. s. itab'dan)
tekdir
eden, azarhyan, payliyan,~lkl!1an.
Jh....
muattal
edilmi!1, blrakllml$;
(a.s. atal'dan) ': 1. tatH
kullanrlmaz, batta!. 2. bO$,
i~siz.
~
(a: s. Itr'dan)
1. Itlrft,
muattar.saz
j
L jz....
(a. f. b. s,)
guzel kokulandlran [bir $eyi].
muattlli
(a. i. I~k'dan)
sevi~me,
J-h....
( a. s. at!1'dan)
ta'ti~
muattis
~.
ats'dan)
ta'tis
(.a.
S.
eden, akslrtan, akslrtici.
(a. i.) : birlikte ya!1aylp .
muavaza
(a. s.
I~k'dan)
:
a~lk
<l.:aJl....
(a. i.
ivaz'dan)
1.
degi!1toku!1, trampa. (bkz : mubadele). 2. hilel i,
dalavereli i!1, danr!1lkll dovu~.
muavazatan
olan, seven.
verme~
(a. i. ata'dan)
eden, susatan, susatlCI.
Iyl ge~inme. Adab•• mualjeret : gorgu, fro savoir
vivre. Hiisl'l·j· mua~eret : iyi ge~inme.
mualjeret-i nisvan : kadmlarla dU!1up kalkma.
mua!ilk
(a. i. u!1r'dan )a!1ilr
me, azarlama, paylama, ~Ikl$ma.
asker'den.) : 1.
birbirini sevme.
..:" ~ ly
: 1. onlu,
guzel kokulu. 2. t kadm adl. 3. j. m~hur bir ~e
!1it lale.
(a. s.) : itaatsiz.
bal katllml$.
mualieret
muatat
muattar
asker karargahl 2. askeri Ylgnakta geneI kurmay
heyetinin bulundugu yer. (bkz : karargah).
i~ine
~....
muatib
..rat....
s.u~r'dan)
(a.
olunan, azarlanan, paylanllan.
fakirlik.
muislr
~...
mU8ljljir
" .:l?l....
(a. i.) : 1. gu~lUk. 2.
ya~lyanlar.
me'muru, o!1urcu, ondahk~l.
(a. i.) : it6atsizlik etme.
muasere ~ ............ LIA
(a. s. mua~lr'm c.)
edel}ler, birlikte
mualj!ier
mua!1lriln)
S. C.
onluk, on klsma bOIUnmu!1. 2. gee. * ongen, on
dlh'!., on ko~eli ~ekil, fro decagone.3. ed. her
klt'asl on mlsraJI !?iir.
feti, kemikten aYlrmaga yarar].
(. a. i. asr'dan) : ~agda~l.k, bir aSlrda ya$aml~ bulunma, ba~kalariyle-.bir aSlrda ya~ama.
(a.
ya~iyan.
j\....~l~
mualjlran
1. belirticiler. 2. selatin camHerinde cumhur muezzinligi edenler.
muarriye
~L-
mua!1eret eden, birlikte
"'.
I
~J\A.4
(a. zf.) : 1. degi!1-
toku!1la, trampa He. 2. hilell, dalavereli,
dovu!1 olarak.
danl~lkh
787
mu£vedet
muavedet
~,)Jl-...
(a. i. avdet'den) : 1.
muiyede
geri donme, donu!1. (bkz : avdet). 2. adet, tabiat
edinme.
bayramla!}ma.
muaveme
'IA
aga~,
tutma. 2.
vermeme.
(a. i.)
1. bir
bir sene yemi!}
yllll~rna
verip bir sene
~VJl-.. (a. I. muavenet'in c.)
yardlmlar, yardlm etmeler;
..:..i Jl-..
muavenet
muavid
(a. i. avn'den. c. mua-
2 ....adetinde olan.
6,,'
J l-
"
":.JL..
(a. h. i.) : Emevi dev-
Jetinin ilk hOkDmdan olup Hind'in ve EbO Sufyan'ln
ogludur. VII. aSlrda Mekke'de dogmu!}tur.
Hz.
Peygamber'in kayrn biraderi ve vahi katibidir:
(a. s. avk'dan) : ta'vik
muayin
~ L... (a. s. ayn'dan) : gorDlmO!i'
(a. s. avec, ivec'den) :
ta'vicedilmi~,
egilmi!}, egik, e~ri, kemerli. Sath-,
muavvec: : engebeli satlh, yOz.
muavvec:e
~-
muayyeb
yebat) :
aylp ve
edilmi~,
(a. s. ayb'dan.
ta'yibedilmi~, aYlplanml~(
i~ren~
.::"l.........
C. :
muay-
bkz : ma'yOb).
(a. i. muayyeb'in c.) :
!}eyler.
~_....
muayyen
(a. s. ayn'den) : 1.tayin
belli, beJirli. 2.
.::"L:......
muayyenat
kararla~tlrrlan.
(a. i. muayyen'in c.) :
asker, me'mur v. b. kimselere
erzak ve saire.
hDkOmet~e baglanml~
muayyenat-I askeriyye.: asker erzak,.
~_....
(a. s. ayn'dan)
tayin
eden, belirten.
(a. i.)
inbigin deve
muizadat w-L.~l-...
muavvez
muizala
Sin!
yer~
ba~ka
ge~iri-
.ij1;L-
(a. i.)
bir beytin mana-
c )~L....
(a. i. ozr'den)
mazeret,
ozOr dileme.
nUsha (muska), nazarllk veri.
muazld
..l~L.....
(a. i.) : yardlm eden.
(a. I. c.). (bkz
muavvezetan
muazzam, muazzama
muavvezeteyn ).
muavvezeteyn
0j,; y..
(a. i. c.) : Kur'an-I
Kerim'in 113 ve 114. Felak ve Nas sOreleri.
muavvik
yardlm etme.
beytie tamamlamasl.
muizere
(a. i.) : gerdanlJk
(a. i.)
(bkz : muadadat, mOzaheret).
boynu gibi e~ri ~i!}esi.
J -""..
i~i].
<l....h...,~....
(a. S.
azm'den)
1. kocaman, koca. 2. ulu, koso
koca. Duvel·i muazzama : bOyOk devletler. 3. mOhim, .aglr. Umur·j muazzama : mOhim, aglr i~ler.
(a. s. avk'dan) : ta'vlk
eden, geriye blrakan, ovalryan [bir
788
(a. i.) : ayarlama .
geriye brrak,lml!}, asklda b!rakrlml!} [i!}].
muavvec:
lecek
"J..lA.
muayyin
J"....
muavvak
muayere
muayyeba~
j J l-
ve i. avn'den) : 1. muavenet, yardlm eden,
yard,mc,. 2. bir me'murun. i$lerine veya kendi bulunmadlgl zaman verine ge~erek yard,m eden klm- .
se. Asakir.i muavine : ask. sava!}ta ba!}lbozuk'·
lardan kurulan ordu. Ef'al·i muivine : gr. yardlmc! fiiller : Ietmek, olmak.. gibi].
Muaviye
(a. f. b. i.)
olan; kat'i olarak belli olan.
(a. s.) : 1. geri donen.
muivin, muavine
<C..l...
4J'1.;..
hekimlerin hastalarrnl -kabOI ettikleri yer. '
yardrmcillklar.
venat) : yardlm, yardlm atme; yardlmcrllk.
muivenet·i nakdiyye
para yardrmr.
gozden
yoklama.
muayene-J1ane
muavenat
edilmi~,
ge~irme,
ld'den)
(a. I. ayn'den)
muiyene <t:... L"4
J lAo
i.
(a.
muazzamat
agtr
i~ler.
~\c1......
(a. i. c.) : bOyOk ve
(bkz : mu'zamat).
mud
mua:aeb
,-,..L...-
i~inde bulunan,
(a. s. azab'dan) : azab.
eziyet ~eken, ~ok slkmtl goren.
0~A
mubattm
i~inden
(a. s.) : 1. kin tutan,
pazarlrkIJ. 2. karnl zaYlf ve i~ine ~okOk
olan.
aYlplanml~;
: ta'z?1 edilmi~,
(a. s.)
mua:ael
mObed
paylanml~, azarlanml~.
""".JA
(f. i. e. : mObedan) : ~te~.
perestlerin reisi, bOyuk alimi, hakimi, filozofu.
muazzez:
jJ"'-4
(a. s. izzet'den) : 1. ta'ziz
cdilmi~, izzetlendirilmi~. (bkz :
~eref sahibL3. ikram ve izaz
izzet). 2. izzet ve
olunan, a~lrlanan,
hUrmetle, saygl ile kabOI olunan. 4. klymetli, de.
~erli, aziz. 5.kadm adl.
Ij)-A
mu·a:aezen
(a. zf.)
izzet ve ikram
He, ikram olunarak, a~lrlanarak.
muazzib
'-'L....
(a. s. azab'dan)
1.
:
(a.
mua:air
S.
ozr'den)
ta'zir
eden, sahte ozUr lIeri sOren.
mubiih
C l-:...
(a. s. ibaha'dan. e,
(a. L mubah'lh c;)
J;"'~'"
:
(a. s.) : tebhil olunmu~"
bahi!, cimri, pinti.
mubahhar
.....;...~A
(a. s.) : 1. buharla~ml~,
buhar haline gelmi~. 2. tOtsUlenmi~.
(a. L) : mubahllk.
mubahiyyet
mubasaka
mubasara
4.A",,~
4~l:A
(a. L) : tUkOrme.
(a. L) : gorme yarl~ma
~Ikma [hangimiz once gorOrOz· dive].
mubassir
..;-v:a.....
cbL..
~.,..
(f.
b.
: kJl kll, tel
ince~.
L): sa~
mubez
mObid
~-'.4
~.,..
(a. L). (bkz : inObed).
(a. L) : 1. MecOsilerin bU.
muceb
~ y.
(a. s vucOb'dan) : 1. ka-
betmi~, lazlmgelmi~.
2. bir soz veya emrin kabet·
tigi ~ey, netke. 3. i. buyuk bir me'mOrun, kendi~i.
ne sun ulan evrakl tasdik i~in ettigi i!?aret, paraf.
mOceb·i akd : huk. akit sebebiyle ·Iazrm olan
~ey. [bir a!?~1 isticar olundugunda 0 a~<;rnrn yemek
pi!?irmesi lear akdinin mOcebidir].
mOceb~i cinayet : huk. cinayetin hUkmu demektir ki, uzerine terettubeden klsas, diyet, hOkOmet·i
adl gibi ~eyferden ibarettir.
mU'cem,
mu'ceme"~
, ("::-: (a. s.) : 1.
i'cam edilmi~, noktalanmr!?, noktall. Cim·i mu'ceme : noktall cim. Tarih·i mu'cem : bir mlsra beyit veya cumledeki noktall harflerin ebced hesa.
biyle yekOnunun delalet ettigi tarih,\ 2. ed. "eb.
eed" hesablnda noktall harfleri hes·3bedilerek dO.
~UrOien tarih. 3. bir ilmi; mUfredatiyle
belirten
eser.
mucer
_'':'".,..
(a.
S.
ecr'den)
kar edilen,
kiraya verilen !?ey. (bkz : me'cOr).
(a. i. basar'dan.) : 1. go·
zetici, bekleyici, bakicl. 2 •. mekteplerde talebenin
durumu ile yakmdan ilgilenen, dOzenli~i sa~lIyan
kimse. (bkz : muid). 3. gumrOklerde araYlcl ka·
tibi.
mubata~a
(f. b. zf.)
dikkatle, inceden
(bkz: mOy·bend).
mu.
gUriahl, sevabl olmlyan, i~Jemesi ne haram, ne de
helal olan ~eyler;
mubahhal
~ok
yOk mezhep me'muru. 2. hakim, feylezof. 3. ted·
birli; ak"ll adam.
bahat) : i~lenmesinde sevap ve gOnah olmlyan ~ey,
i~ : su i~me, nefes alma.. gibL
mubiihat
(f. i. mObed'in c:)
~r
mO·be-mO
tel, birer birer,
mO·bend
tazibeden, azap ve eziyet veren. 2. mOzip, takJlgan,
;)I"",,.>A
1fI0bedan
ate~perestlerin reisleri, bUyuk al imleri, filozoflarl'
mucez
(a. i.) : [iki. ki~i] elle-
riyle birbirini, kucaklamlya ~alr~ma.
J:'" >.4
(a. s. vec;z ve vucOz'dan)
1. leaz yoli~'le, klsa, derlitoplu yazJlml~ olan.
(bkz
mu~tasar, mUemel). 2. i. g. S. bir yazl
sitili.
(a. s. veca'dan).
agrltan,
aCltan.
189
mud'
muci'
c::~
"A
(a. s. veea'dan)
~
mu'cib
~
mucib, mueibe
"A , "':-":"" ,.0
anlatl~1
vUeOb'dan) : 1. kabeden, lazlmgelen, gereken gerektiren. 2. i. sebep, veslle. Bilii-mucib : sebepsiz,
hit; yoktan. Esbiib-. mGcibe : gerektiren sebepler,
*gerekt;e. Kazlyye-i mGcibe : manto *olumlu *onerme.
mucib-i tahalli : sUs len me sebebi.
mucib·i tahrir-i tereke : huk. [eskiden] mirasc;dar arastnda gaip, merkut, sagir bulundugu ve·
yahut mirasc;t1ardan biri tarafmdan talep vuku buldugu takdirde ~er'iye mahkemesi marifetiyle va·
ztlmasl Icabeden tereke.
mucib·i teyakku% : uyanlkllgl icabettiren.
"A ,( a.
..:.>~~
mueib5t
L mOeib'in c.)
<>~o
~
mu'ciz-eda
rI
ba~kalarlnrn
(a. s.)
manto *olumlu.
(a. f. b. s.)
(a. f. b. s.) : 010-
mu'cize·numa
dereeesinde bir i$ ortaySl
~".•
(f. b.
L)
c,mbl:t. (bkz:
minka$ ).
',)yo
(f. i.) : tav$a'netl [ku$].
taaeeUbol unaeak,
muda'
~a~t1aeak ~ey.:
..t:-- ",0
[l>l'::y~._o
eize gosteren, mOeize
koyan.
mOd
(a. i.)
d...-...o
(a. b. s.) : edasl, tav-
mu'eize gibi soz soyliyen.
(bkz : mUsbet). fro affirmatit.
mu'cibe
1,)1 J~
yapamlyaeagl kadar ListUn alan.
mu'cize.gG [V]
mu.c;ine
"A
(a. L aez'den., e. : mu'ei-
zat) : tanslk, tansuk, dlni teyit maksadiyle va
Allah'm emriyle peygamberler taraftndan yaptlan
va halkl hayrette blrakan harikulade i~ler, hareketler, hailer. (bkz : keramet).
sebepler.
mucibe
(a. f. b. s.) : nefes;
mu'eize te'sirli alan.
mu'cize
(a. s.
i,) ~o
mu'dz·dem
(a. s. aeeb'den) : i'eabeden,
taaeeUbe, hayrete dU~Uren, ~a~krnllk veren. (bkz:
muaeeib).
mudd
(a. b. s.) :
herkese benzemiyen. [~air, muharrir, ,kitap].
veren.
!,
mu'ciz.beyiin . ">l:.~.
veea, elem
C,)Y
(a.
S.
ved'den) : kendisinc:
emanet olarak verilmi$.
(a.
veren, kadeden, yeni bir
fikir ve mana yaratan.
S.
vUeOd'dan) : 1. vUeut
~ey
meydana getireri. 2.
mudarebat
,,:,>~)...a.• (a. i. darb'den. muda-
rebe'nin c.). (bkz :. mudarebe).
mOcid·i hakiki : Allah.
mudarebe
mu'cir ..1":""-0 (a. i.) : bir t;e~it kadm ba$ortUsu.
mOcir
(a. s. eer'den) : lear ed~n,
..J:"" yo
kiraya veren [kimse].
( a.
~.
veez ve vOeOz'dan)
ieazet veren, izin veren.
mu'ciz
(a. s., aez'den) : Icazed~n,
J~'.
aeze dij~ijren, bS$kalarl, -bir ~ey yapmada- geri bl.
rakan; kimsenin yapaml;'aeagl yolda alan.
mOciz
J:"" ".0
(a.
S.
veez ve vUeOd'dan)
1. leaz eden, klsaltan. 2. k,sa, toplu.
mu'cizat
.::" Iy:......
tanslklar, mOcizeler.
790
(a. L mu'cize'nin c.)
(a. L darb'den. e. :
mudarebat) : 1. dovij~me, vurU$ma. 2. tic. bir
yandan sermaye, ote yandan emek konularak ku.
rulan $irket.
mudSrebe·i mukayyede : tic. zaman ve mekanla ve bir c;e~it tiearetle ve al,e, ve sat,el ile kayltl! bulunan mudarebe. ["filan vakit veya filan
yerde yahut filan eins mal ai, sat, yahut filan kim.
selerJe veya filan belde ahallsi i1e all$ veri$ et"
gibi],
(
mudarebe·i mutlaka : tic. iaman ve mekanla vebir t;e$it ticaretle ve ahel ve satlel ite kaylth bulunmlyan mudarebe..
mudiirib
":-')La.....
(a. s. darb'dan)
:
1. darbeden [birbirini],
dovG$en. 2. mudarebe
~irketinde, yanl bir yandan
sermaye, ote yandan
c;alJ$mak Gzere kuru Ian $ii'kette sermayeyi kullanan adam~
....~
mudcir
(a. s. dueret'den)
da bulunan, Slk,Jml~, kaygdl.
mUrle~mi~,
(a. s. dahk ve dehik'·
mudhak
den) : gUlUneeek adam, soytarJ.
c.k..a.o
mudhik
(a. S. fahm'den)
mufahham
slk,ntl-
komUr halini alm,~.
1....4.0
mufarrit
i~leyen,
den; eksik
(a. s. dahk ve dehik'den)
..::,,~.• '
ke'nin e.)
comedies.
(a. L dlhk'den. mudhi~eyler,
gUIUneeek
cU:"" lei..
mufassal
J..a.U
gUlUnetek r,ey, komedi. fro comedie.
eden, emanet olarak blrakan, veren.
mufaz
(a. s.
(a. S. dik'den). (bkz : mu-
zik ).
mu'dil
J-.a....
(a. S. e.
mu'dilat)
..::"YL.a..A
mu'dilat
(a. i. mu'dil'in e.)
J.aA.o
mudill
J-..a..
mudille
C;lkaranJ
(a
i.) : ~z. Ali'ye, diger
eshaba tafdlledenJer hakkll1da kullandan bir tabir.
mufagame
mufahham
saygl, bUyOklUk,
ftibarll.
".iLi.o
r.;"p.
ululuk
(a. L). (bkz : mOfagame).
Jr
(a. s.)
e..aA..
muftlr
p ..
ac;an, orue;
kapil, kllle;.
(a. s. fahamet'den)
ifaeden, verine getiren,
(a. s.)
fasahatle, uzdilli-
(a. s. f,tr'dan)
iftar eden,
bozan.
(f. i. e. : mugan)
mu.g
ate~e
tapan. (bkz :' ate~-perest, meeOsi, zerdU~t.).
mugabene
a. i. gabn'den)
kazanml~,
g{jmU~
(a. s.) : tafzih eden, ,reo
L.
mufsih
orue;
cIj._.::zu
(a. s.) : g(jmO~IU, gO-
likle konu~an.
eden, oldOren.
mufaddile
mOfi
(a. s.) : idameden, yok.
mu'dim
tafdil
odeyen.
(a. i. dalalet'den) : dog·
ba~tan
fazl ve meziyette
(a. S. fazl'dan)
""..a4.o
muhzzih
(a. s. dalalet'den) : dalalete
cU_..a.o
dUzlOkte
zll eden.
dogru yoldan C;lkarJp egri yola saptlran.
ru yoldan sapltan, azd,ran,
bir
UstGn tutuJmu~.
~.aAA
mufazzaz
bO-
karnl
(a. L)
mi.i!; kapll. Seyf.j mufazzaz :
yUk, aglr, gOe; ve e;etin olan ir,ler.
dU~Oren,
ile
C;ok, bol;
yart~ma.
mufazzal '
gO~,
ta~krn,
(a. i.)
gogsO
edilmi~, ba~kalarll1a
zor, ~etin; fels. fro complexe.
(a. s.) : tafsiJ eden,
cU,,:,:,Li..
mufazala
birbiriyle
J::.::z.o
JoLAA
feyizli, bereketli.
mufaz-i.il-batn
olan kimse.
ziya'dan). (bkz: muz7').
mudik
(a. zf.) : mufassal
uzadlya anlatan.
(a. s. ved'den) : tevdl
mudi, mudie
J..aio
mufassll
(a. L d,hk'den. e.
mOdi'
(a. s. fasl'dan) :' tafsilli,
olarak, uzun uzadlya, sozO uzatarak, etrafllea.
mudhikat-I dehr : zamanll1 gUlUneeek ~eyleri.
mudhikat)
(a. i.) : aYrJlma.
..~.
mufassalan
mudhike
a!jilrJ gi.
tafsilatll, uzun uzadlya anlatdan.
fr.-
komediler,
(a. s. fart'dan)
kusur yapan.
mufasala
gUldUren, qUldUrUeU.
mudhikilt
ko·
4.;'"
L..
("ga" uzun okunur.
aldat,~ma,
birbirini aldatma.
:
kerem sahibi,
mugaddi
,( a. s. g,da'dan)
: bes-
leyici, besliyen.
791
..:").:ll:.-.
ll1ugaderet
("qa" uzun okunur.
("ga"
mugalata
a. Lgalat'dan. c. : mugalatat)
(a. s.) : 1.. tagr'ldeso,,'liyen
uzun okunur.
yandtmak
j~jn,
yanlltacak yolda soz soyleme.
muga!?!?i
(a. s. ga~Y'den)
($":;""
baydtan,
bayiltlcl.
("ga" uzun okunur.
a. i. mugalata'nm c.) : yanlltmacalar.
mugatti
delenmi~,
ortUlmU~,
(a. s.)
per·
UsW orWIU .
.&ll:..o
mugalaza
o)Jl_:.-.
mugavere
(bkz :adavet).
("ga" uzun okunur. a. i.
: 1. galebe c;almlya, UsWn
[birbirineJ, 2. 5. qalip; UstOn.
~~I~h.~,,~~~)
..kl".o
gelmiye
galat'dan)~: yanll~
(a. s.
telaffuz edilmi~. [mUen. mugallata].
Il1lJgalli
s.
(a.
qaleyan'dan) : 1.
'fJaleyan haline getirilmi~, iyice kaynatdml~. 2. hek.
papatya, Ihlamur, hatmi gibi c;ic;eklerin kaynatilml~
:suyu.
("ga" uzun okun9r. a.
L) : "nefsini ~iddete ve sarp i~e_ zorlama.
mugameze
mugayebe
<L..
i~aretiyle
zemmetme.
L:...
("ga" uzun okunur.
a. i.) : ,1. kaybolma. 2. birini arkadan zernmetme.
..:" J.. L:..
mugayeret
("ga" uzun okunur. a.
i. gayr'den) : ayklrJllk, uymazllk, ba~kallk. (bkz :
adem-i muvafakat).
mugayir
.1. L:.,4
("ga" uzun okunur.a. s.
gayr'dan) : ayklrl, uymaz,
'1ayr-i muvaflk).
mU9ayian j:>{_:~..o
fr. acacia
ba~ka
(f. i.)
WrIU. (bkz :
bot. deve dikeni,
Arabica.
("ga" uzun okunur.
:e. i.) : birini goz
("ga" uzun okunur.
a. i.) : c;apul, yagma. (bkz : garet).
mugalebe <\~JL:..o
mugallat
mugarrid
den, yUksek sesle gonUI ok~aYlcl' ~arkl
[hanende]. 2. pek gUzel oten [ku~].
a. i.) : sallvermek, blrakmak.-
olC;){~?
mugaylan.gah
(f. b. L) : [bu]
DUnya. (bkz : mugaylan-stan, mugaylan-zar).
mlJgammed
..\",•.0
ortUIU, killfll, klnrna
(a. s. gamd'den)
konmu~.
mugan
(bkz : mugmed).
("ga" uzun okunur. f. i.
mug'un c.)
ate~e tapanlar. Pir·i mugan : meyhunecilerin mi<;osu, en eskisi, ya~"sl.
mugano
("ga" uzun okunur. a. i.)
tapanlann ayini.
muganni
J""~
(a. s. i. grna'dan)': 1.
fro chanteur. (bkz : hanende). 2. gUzel
)y){::..o
mugaylan·zar
rbu].
-stan)
(a. s. i. gma'dan.) :
~arklCI [kadm], fro chanteuse.
J.l:""
(a. s.) : 1. gUmU~le
sUslU. 2. (gark'dan) suva daldlrJlml~.
(f. b. L) : 1.
DUnyiL (bkz: mugaylal;l-gah, mugaylan2. deve dikeni biten yer, dikenlik.
rnugayyebat) :
1.;-':.,...0
(a. s. qayb'dan, c.
tagy'lbedilmi~, kaybedilrni~,
muqayyebat
..:, L.. ..:..o
c.) :gizli, gorUnmez
muganniyye
792
(f. b. i.) :
mugaylan-gah, mugaylan-zar).
mugayyeb
ku~.
'i"ugarrak
mugaylan-stan
[bu] DUnya. (bkz
~eyler.
kaYlp.
(a. L mugaweb'in
(bkz
ledUnniyyat).
mugayyebat'l hams (bilinmiyen be~ ~ey) :
[Kur'an-, Kerlm'in 34. ayetinde Lokman sOresinde
bildirildigine gore] :1) klyametin kopacagl zaman; 2) yagmurun yagacagl zaman; 3) ana kar·
nmda olanlar; 4) yarm ba~a ne gelecegi; 5) insanm nerede olec8gL
mugtezi
4A.:....
mugayyebe
(a. i.)
gizli, garUn.
~
mugayyer
tagyir
(a. s. gayr'qen)
edilmi'!;, degi~tirilmi~, ba~kala~tlrllml~.
mugazebe
("ga" uzun okunur.
a. i.) : birbirini gazaplandlrma, klzdlrma.
mugazele
("!=ja" uzun okunvr.
latifele~me.
a. i.) : a'!;lkane
mugazzi
~..LA4
(a. s. glza'dan). (bkz
mug-be~li.
gan) : 1. meeOsi <;oeugu. 2.meyhaneci l;lragl.
mug.be~egan
: 1.
J ~~:...
meeOsi'
~.
(f. b. i. mug-be-
~oeuklarl.
2. meyhane
(a. s. gubar'dan) : 1. toz.
J.-AAA
(a s. gufOI'den) : igfal
mugfil
(a. s. gufOI'den)
mugis
(a. s. glyas'dan)
yardlm
muglak'rn e.)
muglim
mugll'yy
mugrak
J.",u
(a. s. gark'den) : gark edll.
mugl;a
~
(a. s.ga~y'den) :' artur·
ko~an.
o.&::;....
Jla..
.,:.,l.alA...
4J'l~ ( a. f. zf. ) : baygmea.
mugal;iyane
~l:;....
.J
mugtariyyet
(a. i.)
*yaderklik,
Fr. heteronomie.
......aAa..
mugtaslb
.( a. s. gasb'dan)
~..l-=:'..
(a.
S.
glda'dan)
gldala-
nan, glda alan.
mugtenem
~
qanimet olarak
almml~.
(a.
S.
ganim~t'den)
mugtemiz
J,...:a..
mugtenim
~
(a. s.) : gammazllyan.
(a.
S.
g~nimet'den)
gan7met olarak alan, ganimet bilen.
(f. b. i.)
1. meyhane.
mugterib
":-1~ (a. s. gurOb'dan) 1. gurO-
beden, batan. 2. (gurbet-'den) gurbete ~IKan. 3.
gurOb.
(a. s. galak'den) : 1. kap~.
II, kilitli. 2. c;apra~lk, anla~dmaz [azl [arapc;a-.
daki asd manasl : "kapanml'!;, kapall" demektir].
muglakat
gma'dan) : 1. igna
(a. s.
igfal
2. ate'!;e tapanlarm, ibadethanesi.
muglak
:;A
eden, zengin eden. 2. doyuran, ganlUnU tok kllan.
3. muzo eski c;algllardan birinin adl. [otuz dokuz
kiri~li, rUbab ve kanun ortasl bir saz idi].
mugtedi
'eden, aldatan.
mug.kede
mugnl
(a. s.). (bkz : miistagni').
igtisabeden, zor ile alan.
'olunmu,!;, aldatdml,!;.
eden, yardlma
4S-""
sma, kendinden ge<;erees ine.
[u, tozlanml~. 2. gUeenmi~, !=jUeenik, ktiskOn.
mugberr.iil.hlitlr : hatlrJ kalml,!;, gUeenik.
mugfel
mugna
mi.i~, bi.irUnmi.i~ ["muga~~a" ~ekli de kullamllr].
(f. b. i. e. :
mugberr
(a. s. gamd'den). (bkz
mi~, batml~, batlnlml~ [suva].
mugadd7).
be<;e'nin e.)
<;Iraklarl.
-L~AA
mugmed
mugammed)
meyen bir '!;ey.
mugterif
mugterik
("ka" uzun okunur. a. i.
(a. s.)
elini· daldlrlp
avueu ile su alan.
J)L:...
(a. s. gark'dan)
igtirak
(a. s.gusl'den)
igtisal
eden, suda bogulan.
anla~lImaz ~eyler, zor ~eyler.
!-;....
l,u
c..s-
c;ek, papatya, Ihlamur
mugtesil
(a. i.) : ogianci.
( a. s. )
~erbeti.
kaynaml~,
eden, Ylkanan.
ot, <;i-
mugtezi
~.L:;'"
(a. s. glza'dan). (bkz
mugtedl).
193
mugzib
~
mugzib
muhab
t
(a. i.). (bkz : muhh).
~4-0 (~.
(a. s.) : 1. zifafhaneye,.
gerdege konulmu~. 2. i. ayagl sekili, beyazh at.
gazeba gatiren, hiddetlendiren, klzdlran.
muh
muhaccel
mOzip,
(a.s. gazab'dan)
J~
muha'ccil
5.) : kendisinden korku.
muhacemat
Ian, UrkUlen.
4~
muhaba
(a. i.) :. korku, ihtiraz,
e;ekingenlik. (bkz : pervS). Bi·muhaba : korkusuz,
e;ekinmeden. (bkz : bi-perva).
~
muhabbet
(a. i.)
[dogrusu : "ma-
1)1 ~
muhabbet·ara
(a. f.
muhabbet·kar
(a.
muhabbetli, sevgiyi gosteren.
-kar" dlr].
muhabbet·name
b. 5.)
f. b. 5.) :
(a. f. b. i.) : 1.
mektup.
..:..t..r.- L r ", (a.
':"!!,"l.,-..
muhacim
.3'"
\.
J' ~
telgrafe;:l.
(a. s. haber'den)
..:..t~\.s=. (a.
(a. s. hUcOm'dan) : sal.·
saldlranlar;
~\.s=.
(a. s. muhacim'in c.)
U$U$enler.
..)~ tro
muhacir
(a.
5,
ve i. hicret'dem. c. :.
muhacirin) : goe;:men, go<; eden, bir Ulkeden kal.
kip bir ba$ka Ulkede yerle~en.
haber-
ci, haber veren kimse; bir verden gazeteye haber,
havadi~ gonderen kimse.
muhacat
L.",
,
flsddamak.
dl ran, hUcOnieden.
muhaberat)
haberle~me;
mektupla$ma. Hutut-i
muhabere : telgraf hatlarl.
muhabir
(a. i. hecv'den) : birbirini
(a. i.)
muhacimin
muhabere me'muru
mu-
hicvetme.
[dogrusu:
(a. i. haber'den. c. :
hicret'den)
muhaceret-i akvam : 1) kavimlerin muhacereti,
90 e;U; 2) tar. Miladi' IV. aSlrda, Avrupa dogusun.
da Hunlarrn tazyiki ile meydana
qelen kavimler
90 e;U.
haberle$meler.
muhabere
saldlrma. 2. hel"'
haclrhk, goe; etme, go<;.
muhacet
..:..tIJ. ~ (a. i. muhabere'nin c.):
muhal)erat
~lr. (a. i. hUcOm'dan. c. :
muhaceme
muhacemat) : 1. hUcOm etme,
taraftan birden saldlrma.
[asll : "mahabbet·
<\A)l:t~
sevgi mektubu. 2. dostc;a
"mahabbet-name" di.r].
hUcOmlar,saldlrl~lar.,
muhaceret
"mahabbet-ara" dlr].
..:..t~lr"" (a. i. hUcOm'dan. mu-
haceme'nin c.)
habbef' dir J. (bkz : mahabbet).
sevgi beziyen. [ash
(a. s. haclet'd~n) : tah·
cil eden, utandtran.
i.) : bulmaca, bilmece
J:.. .~lr.
muhacirin
(a. s. ve i. muhacir'in'
: 1. qo<;menler, .go<; edenler, bir Ulkeden kalkIp bir ba~ka Ulkede yerle~enler. 2. Hz. Peygam•.
c.)
ber'in emrivle Mekke'den Medine'ye goe;: edenler.
(bkz : ensar).
Uzerinda birbirleriyle zekS, yarl$rna e;:lkma.
muhacat
";~lr4
muhSdaa,
(a. i. hecv'den) : birbirini
hicvetme, yerme.
muhadara
muhacce
",,~U
(a. i. : hUccet'den) :
huk. iddia edip mUnaka~a ederek deliller va ispat.
lar gosterme.
~
(a., 5.)
tecrid ).
muhacceb
794
hile etme, oyun etme, aldatma.,.
I
o.......;,~
(a. i.). (bkz
muhSzara ).
muhadarat
nrn c.). (bkz
Ian, 'perdelenmi~. (bkz
muha~aat
(a. i. had'dan)
..:..tl.......;,\.s=.
(a i. muhSdara'-
muhSzarat).
perde i1e ayrl.
muhadat
..:..tl.)~
(a. i.)
hediYflle~mek.
muhllffif
I
muhaddab
~
~a. s.)
tahdtbolunmu~,
~
ye~il
renk
muhazzar).
boyanml~.
(a. s. hadde'den)
1.
*dl~bOkey,
kanburlu, Wmsekli. 2. geo.
fr. convexe. .
konveks,
muhaddeb·iit.tarafeyn : iki yant Wmsekli, bambeli dUrbun caml.
~~
(a. s.) : eti
muhadder, muhaddere O).JJ:.
muhadderat) : kapall, orWIG,
MUslUman kadJnI.
~I).JJ:.
)~ (a. s. c.
Ii
namuslu
kadmi
~izen,
~~ (a.
S.
verilmi~.
2.
~~
muhaddld
sJnlrrnl
~~l5:
muhade,e
(a. s. muhaddere'-
hads'den) : 1. tahdis
~Okran'a bildirilmi~.
(a. s.) : 1. tahdidedetl,
sJnlrIJyan. 2. bileyici,
muhaddir, muhaddire
keskinle~tlrici.
O).JJ:.,,).JJ:.
(a. s. hadr'den) : tahdir eden, hissi uyu~turucu,
Fr. narcotique. Ed"iye-i muhaddire:
hek. uyu~turucu lIa~lar.
uyu~turan,
(a.!. hadis'den)
).J.J.
(a. s.) : kabartan, ~I~l-
ren. Darbe-i muhaddire : kabartlp
yapa~,
(a. s. had've hid'den)
aldatan.
muhadi.ine
(a, f. zf.)
Jt~t~ (a. s.)
uyu~turucu i1a~lar.
muhaddis~.J.J.
(a.
S.
hadis'den. c. :
muhaddisin) : hadis i1e me~gul olan, Hz. Muhammed'in sozlerinl blldirmi~ olan kimse.
tlrmalaYICI,
met ve Iztlrap verici.
~ .rA-~
muhadremin
(a. i. -: muhadrem'·
in c.) : Cahiliyeti ve islam I idrak eden ve ikinci
derece itibar olunan Arap ~airleri.
muhafaza
...JJ~
(a. i. hlfz'dan) : hlfzet.
me, saklama, koruma, kaYlrma. (bkz : vikaye).
muhafaza·kir
)I(.u;;~
(a. f. zf.) : tutu-
eu, bir ~eyi oldugu gibi, degi~tirmeden tutmak istiyen, eskiye bagli, Fr. conservateur.
muhifazat
(a. i.) : muhaflzlJk.
(a. i.) :
yava~
okumai
soyleme.
~i~iren vuru~.
(a. i. muhaddire'·
hile
aldatarak.
muhaffef
muhaddirat
nin c.) :
konu~.
(a. i.) : tlrmalama,
muhafete
muhaddir
barl~ma, barr·
(a. i.)
muhidi'
muhidi,
nin c.) : kapall, orWIU, namuslukadrnlar; MOslO.
man Kadrnlarl.
haber
<\l"~ ~
muhadese
. hile
muhaddes
.::J ~ ~
olma.(bkz : musiHaha).
ma; hikaye soyleme [birbirlerine].
buru~mu~
olan. /
olunmu~,
dostluk,
met, SlkJntl verme.
muhadded
muhadderit
(a. i.)
muhadenet
~Ik
tahdidedilmi~,
(a. s.)
~izilmi~, srnlrlanml~.
srnlrl
had~'den)
eden, kulagl tlrmallyan.
muhadenet
(a. s. hadeb'den) : 1.
muhadded
(a. s.
yakrnahbapll~.
bilenmi~.
2.
~.JJ:.
muhaddi!;
(bkz:
tahdi~
muhadde
slnlrlanml~.
olunmu~,
(a. s.) : tahdir
ye~ile
verilmi~,
(a. s. muhaddis'in
c.) : hadis lie Il)e~gul olanlar, Hz. Muhammed'in
sozlerini toplaml~ olan kimseler.
boyanml!j.{bkz : muhazzab).
muhaddall'
Vi ~
muhaddisin
~
(a.
tahfif olunmu~, hafifletilmi~,
g. S. bir yazl sitili.
muhaffif
~
(a.
S.
hiffet'den) : 1.
hafiflendirilmi~.
S.
2.
hiffet'den) : hafif-
leten, hafifletici. Esbab·, muhaffife :. hafifletici sabepler [su~u].
795
1i.~
muhifl2l:
(a. s. hlfz'dan) : 1. muha-
faza eden, degi$tirmiyen sakllyan, koruyan. 2. i.
bekl;i.
~~ (a. i. muhaf,z'm c.)
muhaflzin
muhMaza edenler, bir veri koruyup bekliyenler.
Jl~
muhik
(a. i.) : her arabi aymm
son [j~ gecesi. [kelimeyi, ii~ harekesiyle de kul·
lanmak caizdir]. (bkz : mahak, mihak).
muhakit ..:,,\s"'L~ {a. i.) :, birbirine hikilye
\
muhakklk-ine
..:,,\s"'~.. (a. i.)
verine
kO'f'ma [birini].
muhikemit
..:,,~L~
(a. i. muhakeme'nin
c.) : muhakemeler.
mUhikeme.s-~
(a. i. hOkm'den. c. :
muhakeme-i glyabiyye : huk. glYab kararr, davilcllardan biri veyil iklsi hazlr bulunmadlklarl hal.
de 'mahkemece verilen hOkum.
S~
(.a. s. hl'lkaret'den)
tah-
k1r eden, hakir ve hor goren.
(a. f. zf.)
muhakkir·ine
tahkir
edercesine.
,..J~
(a. s.) : mOmkUn olmlyan,
olamaz, olmaz, olmlyacak.
muhile ta'lik : olmaza baglama.
muhilaa
(a. s.)
benziyen, benzer
muhalat
<\aJl~
(a. i.) : birbirlerinden
..:" ')It5=-
(a.
s.
c ..) : muhal olan,
mOmkUn olmlyan, olamaz, olmaz, olm,yacak $eyler.
muhalata
4J~
(a. i. halt'dan. c. :
muhalatat) : 1. karl$ma. (bkz : ihtilat). 2. gO·
j1:el uyu$ma, anla$ma. (bkz : hUsn-i imtizilc).
muhiUatat ..:.,ll:Jl~
(a. i. muhillata'nm c.)
1. kart$malar. 2. gUzel
anla~malar.
d~
(a. i. sOl.
It'Iuhilefet
halefe'den):
(a. s.
muhilliflik,
u~'9uns.uzluk,
ayklrJllk;
dU$manllk.
(bkz : z,ddlyyet).
muhalefetun li.l·havadis : mahlOkatrn (*yaratlk.
larlO )hi~birine benzememek slfatl ve hali. [AI.
lah'm slfatlarmdandlr].
: 1. tahkik olunmu$, hakikati, gar~eklim,
belli olmu$; dofjru. 2. her halde, ne
(bkz: mutlaka).
biriyle dostc;a geC;inme, dostluk ve iyi muilmele
muhakka
~
(a. J.)
1. hak iddia et·
me. 2. l;eki$me,
muhakkak, muhakkaka 4.A~ ,
muhakkar
J£5=-,
(a. s. hakaret'den) :
muhaleset
etme.
muhalhil
hakarete. ugraml$, hor ve hakir
muhilif
muhakkem
~~
(a. s. hOkm'den). (bkz:
JAS=-
(a. s. hakk'dan c. :
muhkem ).
muhakklk
muhakklkin)
tahkik eden, hakikati, ger~em ara·
yip meydana, ~Ikaran; soru$turucu.
79'
(a. s.' muhakkrk'm
res men ayrdma [karrkoca].
muhilkemat) : 1., dava ic;in iki tarafm mahkeme.
ya ba$vurmasi. 2. iki tarafl dinleyip hOkOm verme.
3. birhOkOm ~Ikarmak i~in bir i$i zihindeincele.
me. 4. yargJlama. 5. fels. *uslamlama, *usa vurma.
muhalci
~
. muhakkir
muhal
ahmak
~~
muhakklkin
c.) : muhakklklar, hakikati, ger~egi bulup meydana ~Ikflranlar.
soyleme.
muhakit
haki-
kati, gerC;ef}i ara$tlrana yakl$acak yoida.
.::.-J~
J;J.s:
uJl~
(a. i. huIOs'dan) : bir~
(a. s.) : havaYI hafifleten.
(a. s. muhalefet'den)
:
1. muhillefet eden, ayklrlllk !=losteren, uymlyan,
uygun olmlyan. 2. birinin dU$Oncesine ZIt dU$On.
cede bulunan.
muhilif-i Irik : muzo TUrk mOziQinin pek eski
bir miirekkep makaml olup XVIII. aSlr ortalarma
kadar kullanllm'$, sonra terkedilmi$tir. [Gaz'i Gi.
ray'm XV/. aSfr sonlarmdan kalma pe$rev ve sa:t
sema1si, makama misaldir].
muhammas
~~A! lse.
muhiHifin
(a. s. muhillif'in c.)
muhalli
J~
(a. s. halil'dan) : tahliya
olunmu~, sUslenmi~, sUS yapdml~,
~
muhalli
...\.L;;e.
muhailid
donatdml~.
(a. s.hala' ve hali'den) :
J$
mu,hallil
1. tahliye ofunmu~, bo~altdml~. 2. sUslenmi~, 'sus
2. hacdann Mina'da
tlra~
muhallim
(a. s. huld'den. c. m,u·
sa kin,
hafledin ve muhalledun)
tahlid olunan, daimi,
sUrekli olarak kalan. (bkz : ebedi).
halim eden,.
kllan.
~
muhallis
(a. s. halas'dan)
tah-
(a. s', muhafled'in c.) \:
1. kalacak ~eyler. 2. ~aheserler.'
0:..Jse.
(a. s. muhafled'in c.)
JJ.4se.
.1lse.
muhallit
daimi, sUrekli o/arak kalan ~ey/er.
muhalledun
yava~
(a. s.)
lis eden, \kurtaran.
muhalledit ~ \ ¥
muhalledin
(a. i. muhaflile'nin c.):
hek. iltihaplarr, ~i~leri, yumrularr iyi eden i1~c;lar.
olduklarr yer.
..u-'se.
muhalled
1. tlra~ olmu~. :
(a. L) : huk. [eskiden]
~~U~
muhallilat
JL~ (a. s.)
devanl-
Uc; talak i1e bo~anan bir kadrnl, mahza eski kocaSIna he/al kllmak ic;in, bu kadrnla evlenen kimse ..
[bu hareket kotO saydrr].
yapdml~.
muhallak
(a. s. huld'den)
ebedile~ti!en.
II, sUrekli kdan,
ayklnllk gosterenler, Zit dU~Uncede olanlar.
eden,
~
muhalliye
(a.s. muhafled'in c.).
(a.s. halt'dan)
tahfit-
karl~tlran.
(a. L) : fi?,. ·*bo~aftac;.
bo~a'tma I
mualliyet.ul·heva : fiz. hava
basI.
'tufum-
(bkz : muhafledin).
muhallef
......ilse.
(a. s.) : 1. geride kalan.
2. i. olenin blraktlgl mal. (bkz : tereke).
~LAlse. (a. i. muhaflefe'nin c.):
muhallefit
olen bir kimsenin
metrukilt). '
use.
muhallefe
~eyler.
b,raktlgl
(bkz
(a. i.)
olen bir adamrn
.0 JL:.
(a. b~ L) : huk.
[eskiden] Uc; ta/ak He bo~adlgr kadlrlr, mahza kendisine helal olmak Uzere ba~kasrnatezvlce razl
olan.
JL:.
(a.
S.
hall'den) : 1. tahli/
eden, analiz yapan. 2. hek. 't'umrularr, ~i~leri veya
bir i1tihabl iyi eden Hac;.
ua1se.
(a. s.)
tahlis
ml.lhiliin leh
muhalli
eden,
bo~altan.
(a. s. hala'dan)
tahliye
J~
(a. s.) : f.k. birine
.u J~
(<J. s.) : "Iehine gon-
<lr
(a. L) : 1. koruma. 2.
muhimat
,avukatllk 'etme.
muhami
J_se.
(a.s.) ,: f.k•.
derilen" f.k. alacakJr olan kimse. (bkz : dayin).
olunmu~,
kurtardml~.
J (~
havale, of un an mal.
muhimese
muhalles
(a. b. s.) : 1. ken;.
"afeyhine gonaerilen" : havaleyi kabul eden kimse~
muhiliin bih
muhallel.l.un.leh:
~
muhil"n aleyh
dul kalan karlSl.
muhallil
~ ~
muhalliin.leh
disine helaf olan. 2. f.k. bo~adrgl karlSl, ba~ka
birisiyle evlenip bo~andlktan ve bir iddet devresi
bekledikten sonra tekrar kendisine donmesi ~er'an'
kabul edilen koca.
muhammas
cL-.o ~
~,~
(a. i.) : fls,dda~mm
(a~ L) :
avukat.
(a. s.).
('ph.
muhammes).
797
Ii
..J......T
Muhammed
(a. h.
L) :
bir ~ok
defalar hamd u sena olunmu~, tekrar tekrar ovulmu~ manasma gelen bu kelimei Peygamberimizin
adldlr. [Kendisi'nden ewel de buadl alml~ kimse
yoktur ].
~J
Muhammedi
(a. s. hamd'den) :
1. Hz. Muhammed'e ait, onunla i1gili. 2. (a. c.
MuhammediyyOn)
Muhammed ummetinden olan,
MuslUman.
(bkz : Muhammedi). 2. i. Hz. Muhammed'in hayatma dair Hac'bayram-I Velr'nin halHesi Gelibolulu
Muhammed efendi tarafmdan yaz"ml~ olan me~hur
manzum eser.
Muhammediyyun
j J'• .xf
(a. s. hamn'den)
muhammen
tahmin
edilmi~
veya edilen,
santlml~,
.,.,.y-
(a. s. hamr'd?\n) : 1.
tahmir olunmu~, mayalanml~, ek~iyip kabarml~. 2.
yugurulmu~; ~arap gibi kaynaYlp klvamm, bulmu~.
(bkz : muhmer).
muhammes
~
(a. s.) : tahammus et-
mi~, ate~ uzerinde klzdlrJllp kurutufmu~. (bkz :
muhammas).
.i=-
muhammes..r
(a. s. hums'dan) : 1.
tahmis edilmi$, be~li, be~ kath. 2. ed. [i. s.] her
bendi be~ mlsrah olan manzOme. 3. geo. be~gen,
ir. pentagOne.
muhammes-i muntazam : gee. duzgun be~gE!n.
muhammes.i miitekerrir : ed. be~inci mlsraJ tek•.
rarJanan muhammes.
muhammes·i miizdevic : ed. be~inci mlsral tek.
'rarlanml~ muhammes.
I
muhammez
~f-
(a. s. hamz'dan)
kahve, m,slr gibi
[kimse].
798
~
~eyleri
2.
mu~anna
l.....
(a. s. hevn'den) : 1. iha-
al~ak ki~i.
-sJ.
(a. s.)
~
muhannes
rrak, kadm tabiatli,
1. egri, ~arplk,
(a. s.) : korkak, ai-
kalle~.
(bkz : nfi-merd).
~
(a. s.)
tahnit 91un.
(bkz : muhnat).
(a. s.)
tahnit eden,
mumyahyan.
muharSt
~I)~ (a.
i.) : sakalma gOlerek
biriyle alay etme.
muhSrebSt
rebe'nin c.)
..:j~)~
(a. i. harb'den. muh8-
harbetmeler,
sava~malar;
harbler,
sava~lar.
muhSrebe
4.0.)~
(a. I. harb'den. c. :
n1uharebat) : harbetme, sava~ma; harb, sava~, sa·
va~ta yapllan
~arpl~malardan her biri.
(bkz
ceng, cidfil, perha~, vega).
muhirese, muhSreset
.::.-.) ~ , "-) ~ (a. i.
hiraset'den) : muh8faza, koruma.
.....
mu;hire,e ~;t
birbirine
(a. i.) : k,~klrtma, halkJ
du~urme.
muhire,e
<L...:...i ~ (a. L)
fit verip kavga
rr,kartma.
(a. s.) : 1. tava. 2.
kavuran, kavurup satan
i1a~.
bUkUk, dolamba~. 2. kmC!lanml~.
ha.
mlzlanml~, oksitlenmi~, paslanml~.
muhammls
olunmu~.
(a. s.) : k,zd,r,cl
muhannit
tahmir olunmu~~ e~ege benzetilml~, kendisine ~k
denilmi~..
muhammer·
j
muhan
net
mu~, mumyaJanml~.
(a. s. hirriar'dan)
muhammer
;f
muhammir
muhannet
samlan.
s. hamn'den) : 1.
(a. s. har:nr'dan) : 1.
muhat;nmir
(a. s. Muhamme-
di 2 nin c.) : Hz. Muhammed'in ummetinden olanfar, MUslUmanlar.
(~.
tahmir eden, mayallyan, ek~itip kabartan, 2. yuguran; iarapgibi kaynat,p
klvamml . bulduran.
(bkz : muhmir).
(a. s.) : 1.
Muhammediyye
:.,y
muhammln
tahmin eden, sanan. 2. i. karar veren, deger bi~en
kimse, eksper.
muhirib
~..i~ (a. i. harb'den) : 1. mu·
h~rebe /eden, sava~an. 2. harb teknigini iyi bilen.
muhisebit
~) L~ (a. s. c.) : iki muha-
muharibeyn
rib, iki sava$C;1. Tarafeyn.i muharibeyn : savaljan
iki taraf.
J...Js=.
muharrak
rik
olunmu~,
(a. s. harik'den) : tah·
yakdmllj, yanml$.
J?
mu'harref
(a. s. harf'den) : tahrlf
J j:'
(a. s.) : tahrlf olunmulj,
bunak denilmilj [kendisine-].
~It?
muharrefat
i?
, muharrem
(a. s. i. c. : muharre·
muharremiyye
~?
~ I).,,;:. (a. S. muharrer'in c.) :
yazdml$ ljeyler, yazdI kagltlar; mektuplar.
muharrerat-. resmiYY,e : resmi yazi/ar, mektup/ar.
"7';:'
muharrib
muharribin)
muhrib).
(a.
S.
harab'dan.
(a. s. i. muharrir'in
'-r..;:.
muharris
(a. ,s. h1rs'dan
tahris
eden, hlrslandlran, hlrs ve' tamah arttlran.
41·L-,-,~. (a. f. zf.) : hlrs/an-
muharris-ane
dlnrcaslna; hlrs vetamahl arttlrlrcaSlna.
J',;:.
muharri$
muharrit
C.
:
harabeden, Ylkan, yok eden. (bkz:
1.?
muharriz
eden, kl$klrtan.
(a. i.) : tahrir olunmu$,
yazdml$, yazllt.
muharrerat
0:,)?
c.) : 1. muhar-rirler, yazarlar. 2. tel/iff eser sahip.
leri .(bkz : mOellifin).
(a. i.) : 1. muhar-
rem'in ilk gOnO verilmesi adet olan bah$i$, yilba$1
bah$i~i [hicret ylll hesabiyle]. 2. yeni yil ic;in
soylenilen kaside; muharrem aYlndan bahseden ljiir.
).,,;:.
(a. s. ve i. c. : muharri-
(a. s.) : tahrilj
eden,
tlrmallyan; azdlran.
c.) : $eriatc;a haram ve yasak olan $eyler.
muharrer
muharrir
(a. i. muharrem'in
muharremat
(a. s.
rin)
1. tahrir eden, yazl yazan, katib, yazar, bir
mevzu (*konu) yu yazl ile an/atan. 2. te'lif eser
sahibi. (bkz : mOellif).
Il'iuharririn
mat):' 1. tahrimolunmu$, haram kdlnml$. 2. ka·
mer takviminin birinci ayl, a$Ore' ayl. [MuslUman.
Ilktan o'lce buayda sava$ haram oldugu ic;in mu'harrem adl' ,verilmi$tir. Bu aym ilk on 'gOnOnde,
Kerbela vak'aslnln yddonOmO olarak matem ya·
pd,r va onuncu gOnO de a$Ore pi$irilir]' 3. erkek
.adl.
.r..r" ~?
muharrik, muharrike
(a. s. muharref'in c.) :,
tahrlf edilmi$, degiljtirilmi$ $eyler.
(a. s. hark'dan) : .1. tah-
hareket'den) : 1. tahrik eden, harekete geti-'
ren, oynatan. 2. kl$klrtan, ayartan, dOrten. 3. fels.
*devitken. 4. kim. *karmac;.
edilmi$, degi$tirilmilj, kalem oynatdmllj [uzerinde].
m~haref
J..;:.
muharrik
rik eden, c;ok yakan. 2. c;ok hararet veren, pek
susiltan.
muhasama
~..r
muhasamat
ishal va-rid bir i1aC;.
(a. s.)
~~,
muh§samat) : iki
(bkz: husOmet).
c.)
i1anl.
s~)
(a.
tahriz ve te$vik
(a. i. husOmeeden. c. ~
taraf
araslndakl
~~~
dU$manllk.
(a. i. muhasama'nm
dOljmanltk. j'lin-, muhasamat : ask. harb
muhasamet
~l;;:
(a. i. husOmet'den.)
dO$manllk. (bkz : muhasama).
muharribin
~);:,
(a.
S.
muharrib'in c.)
muhisara
harabedenler, Ylkanlar, yok edenler •
(a. s.) : tahrlfeden, boo
muharrif
zan, silen; hilecilik yapan.
muharrik
rik eden, yakan.
J);:
.,~~
(a. i. hasr'dan) : kU$at-
mal etraflnl c;evirme, Fr. siege. Ref'-i muhasara:
muhasaraYI :kaldlrma.
muhasebat ~l~~ (a. i. mubasebe'nin c.):
(a. s. harik'den)
tab·
hesap iljleri, hesap gormeler; hesap daireleri. Di.
van-, muhasebat : *SaYI$tay.
799
muhisebe
"--'~
muhasebe
muhasebat) : 1. hesap i~i. 2. hesapla$ma, hesap
gorme: 3. bir daire veya ticarethanenin hesap iljileriyle me~gul olan klsml, *saymanlJk.
ha·
(a. i. hased'den)
sedle~me; birbirini ~ekememe.
: 1. bir kimseye verilmi~ olan maa~, taym..
v. b. 2. bUt~eden, devlet daireleri i~in ayrrlan para,
odenek:
c.)
(a. i. muhassene'nin.
c.) : 1. gUze!, faydall, haYlrl1 i~ler. 2. UstUnlUk
sebepleri.
muhasser
;--S-
(a. s.) : tahsir
olunmu~,
(a. s. husOmet'den)
muhaslm
has ret kalmrlji.
haslm, dU~mari' olarak karljilla~anlardan her biri.
0:!.. . ~~
muhaslmin
dU~manlar.
(a. s. muhassas'm
muhassenat
c...l..t~
muhasede
..::.,.~
muhassasat
(a. i. hisab'dan. c. :
(a. i. muhaslm'm c.)
(bkz : a'da).
(a. s. hasr'dan. c. :
muhaslr
muhaslrin, muhaslrOn) : muhasara eden, etrafml
ku~atan, saran, fro assiegeant.
j"~~ (a. s. muhaslr'm c.) :
muhaslrin
muhasara edenler, etrafml ku~atanlar. (bkz : mu·
haslrOn ).
muhassll
J..a~
(a. s. husOI'den) : 1. hu-
sOle getiren, hasl! eden, meydana getiren. 2. i.
vergi tahsildarr [Tanzimat'tan once]. 3. [eskidenJ
mutasarrlftan kU~Uk, kaymakam ve mOdUrIer dere.
cesinde bir me'mur.
(a. s.) : 1. kale gibi
muhassm
koruna kit
sakltyan.
kllan.
ve saglam
muhassin
~
2.
namahremden
(a. s. hasen'den) : tahsin
gUzelle~tiren.
eden, gUzel kdan,
muhassir
(a. s. : hasar'dan. c.
muhasslrin) : hasara, zarara, ziyana ugratan.
(a. s. muhaslr'm
muhaslrun
0>--..s:
muhassirin
c.). (bkz : muhaSlrln).
(a. s. muhassir'in c.) :
hasara, zarara, ziyana ugratanlar.
muhasib
":-"-~
(a. s. ve i. hisab'dan.) :
~uhasebe, hesap i~lerini iyi bilen, *sayman.
muhasibiyye
.w-~
(a. h. i.) : Ebi Ab·
dullah-i1-Har-is bin Esed-UI-Muhasibi tarafmdan ku.
rulan tarikat.
muhassal
J-...::~
(a. s. husOI'den) : 1. tah·
sll olunmu~, hasil ec:lilmilji,
hasdl, Kulasa, sozUn klsasl,
muhassis
~
elde edilmilji. 2. d.
sonu.
i~in
muhassal'l kelam : sozUn krsasl.
tah-
muha!j!ja
olunmu~,
l.S~' ~
ha~iye
(a. s.)
tah~iye
yazl!ml~.
muhal;!jem
rS
(a. $,.)
l.S ~
( a. s. )
sarho~.
(bkz
mest).
muhaf!$i
ha~iye
yazan,
ha~iyeliyen.
I'~
muhal;l;i'
~
kibirlihin, kib-
(a. s.)
rini, burnunu klran.
muhassala.u~
(a. i.
husOI'den.)
muhal;l;i
1. elde edilen netke. 2. fiz. *bileljike.
(a.,
,ha~yete dU~Uren,
muhassan
(a. s. husOs'dan)
sis eden, has kilan.
0-a~ (a. s. hlsn'dan)
$.
ha~yet'den)
korkutan.
kuvvet-
,Iendirilmi~, istihkamlanml~.
muhal;l;id
(a. s.)
tah~ideden,
bir yere topltyan.
muhassas
if...::$:
(a.s. husOs ve hass'dan.
c. : muhassasat) : tahsis olunmu~, tayin edilmi~,
ayrdmllji [birine].
800
(a s.)
laYlsiyle
sarho~
edici
~ey.
keskinligi do-
muhayyel
muh~~in
0.:...s:.
~ucendiren,
(a. s.)
of.
kelendiren.
muhit
.1l~
(a. s.) : 1. ihata oIun·
mu~,
etrafl <;evrilmi~,
ku~atllmf~. 2. bir
i<;inde bulunan. (bkz : mazrOf).
muhit
.1L~
~eyin
tel tel gibi
f~lgf.
gorunen Gunefin
(a. s. hutbe'den)
: 1~
hitabolunan, kendisine soz soylenilen. 2. gr. ikin·
ci ~ahls.
<\J:,l~
muhitaba
(a. i.
muhatabat) :1. birbirine
2. mec. <;eki~me.
hutbe'den. c. :
hitabetme,
":"l:kl~
nluhavvelOn aleyh
I).;kl;:.
~b~
(a. s.) : tahvln
edilen,
(a. s.)
tahvlt
olunmu~,
c;ekilmi~.
.1r
(a. s.,)
tahvlt eden,
~~
.k~
resmi
.k~
.t.\Jl!t.
(a. s. havf'den)
havf
J ,-5-
(a. s. havl'den) : tah.
VII eden,· degi~tiren, ba~ka ~ekle sokan. Cenab·1
kuwetli va
muhavvil·OI.havli ve·l·ahval : hi;lVli,
halleri ba~ka ~ekle sokan, Allah.
(a. i. havl'den)
muhavvile
(a. s. muhat'dan)
~eyi
(a. s. hatt'dan)
tahtlt
(a. s. hatt'dan)
(a. i.)
nobetle~e
<L~ ly-A (a. i.) : b?lU~mesi kabil
~eyi
slra ile kullanma.
~ ls:.
muhayene
tahtlt
(a. i.) : bolUnemiyen bi..
kullanma.
muhayee
olmlyan bir
yapllml~.
~Ly-A
muhiyi
biy.
(a. i.)
rnuawen bir
zaman ic;in kiralama.
isteme. (bkz
ml~,
..::; I)J l!t. (a. i. muhavere'nin c.) :
konu~malar [kar~lIlklt].
I) ),ls:.
...J)-~
muhavvif
transformator, fro transformateur.
taleb).
muhayyeb
~~
yoksun
blrakllml~.
mahrum krlJn-
(a. s.)
(a. zf.):
muhayyeben
mahrum,
yoksun blrakarak.
(a. i. c. : muhaverat)
konu~ma [iki ki~i kar~lld<l, olarak].
F. Sl
(a. b. s.)
veren, korkutan.
(a. s. hutbe'den) : hitabe.
eden, <;izen; resmini yapan .
muhavere
.1 J!t.
muhavvet
muhavvil ,
":"I..)bl~ (a. i. muhatara'nln c.)
olunmu~, c;izilmi~,
muhaverat
.J J's:.
muhavven
(a. i. hatar'dan. c. :
*sumuksel, sumugumsu.
muhavele
<\:k J r
hainle~en.
muhavvlt
den, birine soz soyliyen.
muhattlt
(a. i. muhawel'in c.) :
duvar c;eken.
1. tehlikeler; korkular. 2.zararlar, ziyanlar.
muhattat
(a. s. havl'den) : 1. tah.
uzerine (polic;e ve saire) havale edllen.
muhitara·i izmihHH : dagllma tehlikesi.
muhati
havf'den)
havaleler, devlet borcu olarak odenmesi bir vilayet veya daireye havale edilen paralar.'
(a. i. muhataba'nm c.):
muhatarat) : 1. tehlike. 2. zarar, ziyan, korku.
$irket.i muhitara : kar ve zarara ortak
olmak
uzere kurulan ~irket.
muhatlb
..:" 'j Js:.
muhavvelat
duvar
konu~malar.
muhitarat
"..JJ~
muhavvel
so)'le~me,
konu~ma.
muhitara
(a. s.
vII olunmu~, degi~tirilmi~. 2. havale edilmi~, gon.
derilmi~; Ismarlanml~, blrakJlm~~.
(a. i.) : biy. sumuk; su-
yapl~kanh nesneler.
rriuhit.O~.~eyt&n:
ogle slcagmda
muge benziyen
muhitabit
muhavvef
korkutulmu~.
muhayyel
tahayyul
olunmu~,
J~
hayal
(a.
S.
hayal'den)
kurulmu~.
801
muhayyelit
muhayyelat
.,:, )L;.:.
(a.L muhayyile'nin
c.) :. muhayyel olan, hayal edilmi~ ~eyler.
muhayyem
.....-~
(a. s. hayme'den)
. \"
1. .kurulmu~ ~adlr. 2.. c;:adln kurulmu~ ordugah.
muhayyem-gah
"lL,,:~
(a. f. b. L) : ordu
veri, ordugah. (bkz : mu-asker).
muhayyer
(a. s. hayr'dan.) : 1.
se~meli,
begenmeye bagll, begenmece. 2. i. muzo
TUrk mUziginin en eski ve en e;:ok kullanilan makamlarmdandlr. 6 numarall basit makam olan. hUseynl'nin inici ~ekline verilen bir addlr. Basit bir
makamdlr. Duragl dUgah (Ia) ve gUc;:IUs~ de -be~inci derecede olan- hUseyni (mi) dir. Inici olan
dizisinin "fa" baklyye diVezi ve "si" komabemolU
anzalan, donanlmmda .gosterilir. HUseyni be~lisi
nin tizine u~~ak dortlOsU getirilerek dizisi te~kll
olunan muhayyer'in niseb-i ~erlfe miktan 8, yani
mUlayemeti
haizdir. Orta sekizlisindeki
sesleri,
tizden peste dogru olmak Uzere ~oyledir: muhayyer, gerdaniye, evic, hUseyni, neva, c;argah, segah
ve dUgah.
muhayyer-kurdi
lS~..J} ./~~
(a. b.
L)
:
muzo TUrk mUziginin mUrekkep
makamlarlOdan·
dlr. Tahminen. bir bu~uk aSlr ewel terkibedilmi~.
tiro Muhayyer makamlOa bir kUrdi dortlUsU ilave.
sinden .ibarettir. Du.rak ve .g(j~IU -aynen muhayyer.
de oldugu Uzere- dUgah ve hUseyni perdeleridir.
Donanlmma
muhayyer'in "si" koma bemolU ve
"fa" baklyye diyezi amalan konulur; I<'jrdi dortIUsU ie;:in, "si" bekar ve "si" kU~Uk - mUcenneb bemolU deQi~ikligi yapillr.
I
muhayyer-puselik cU4,...,-".. )~~
(a. f. b. L) :
muzo TUrk mUziginin mUrekkep
makamlani1Clan- .
orup, tahminen dort am once terkibedilmi~tir.
Muhayyer makamlOa bir pOselik be~lisi veya sakizlisi ilavesinden ibarettir. Durak ve gUc;:IU -aynen
muhawer makammda oldugu Uzere- dUgah (Ia)
ve hU~eyni (mi) dir. Donanlmma muhayyer'in "si"
koma bemolU ve "fa" baklyye diyezi amalan konulur. POselik dizisi ie;:in "si". bekar, "fa" bekar ve
"sol" diyez dei:li~iklikleri yapillr.
muhayyer-sunbule
~.t..... .::~
(a. b. i.) :
muzo ' TUrk. mUziginin mUrekkep makamlarmdandlr.
En eski terkiplerden biridir. Eskiden sadece "sUn_
bUle" denilirdi. Makam, acem-a~iran, saba dizisinden birkae;: ses ilavesinden mUrekkeptir. Saba ile,
anun duragl olan dUgab CIa) perdesinde kalir.
GUciUler birinci derecede saba'nm tiz· duragl olan
802
muhayyer (ince la), ikinci derecede hem acem-a~iran'ln hem de saba'nm
gU~lUsU olan e;:argah
(do) Ue;:UncU derecede de acem-a~iran'm duragl
olan acem-a~iran veya acem "fa" dlr. Dizisi umOmiyetle inici olarak seyreder. Donammma, saba'nm
"si" koma ve "re" baklyye bemolleri arlzalan ko'lulur. Acem-a~iran i~in, "si" kUe;:Uk mUcenneb be111010, "re" bekar degi~iklikleri yapillr. Fakat muhayyer-sUnbUle eserlerin bir ~ogunda evic perdesinin ziyadece kullanildlgi gorU!Uyor ki, bundan da,
makamda bir muhayyer gee;:kisi yapmanm adet 01dugu manasl e;:lkarilabilir.$u halde, sadece "sUnbUle" denilen makamm bu fark dolaylsiyle muhayyer-sUnbUle'den biraz ba~ka oldugu ihtimal dahilindedir.
muhayyer-zengule
(a. f. b.
TUrk mUziginin mUrekkep makamlarlOdandlr. Tahminen bir bue;:uk aSlr ewel terkibedilmi~tir.
Muhayyer ve zengOle makamlarll1dan
ibarettir. ZengOle ile. dUgah (Ia) perdesinde kalir.
Her iki makamm da gUe;:lOsU olan hUseyni (mi),
burada da gUe;:IUdUr.
Donanlmma muhayyer'in
"si" koma bemolU ve "fa" baklyye diyezi anzalan
konulur. ZengOle ie;:in "si" bekar ve"si" baklyye
bemolU, "do" baklyye-diyezi "fa" bekar ve "sol"
baklyye diyezi degi~iklikleri
yapillr. UmOmiyetle
inici bir seyir takibeder.
i.)
: muzo
muhayyer-zir-ke!;
(a. f.
b. i.) : muzo TUrk mUziginin en az altl yedi aSlrIlk bir mUrekkep makaml olup, son aSlrlarda hie;:
kullanilmaml~tlr;
zamanlmlza
makama
nUmOne
olarak bir eser intikal etmemi~tir. 3. g. 5. gUzer
sanatlarda kullandan moiree bir kaglt cinsi.
muhayyib
,-,$.
(a. s.) : mahrum kdan,
yoksun blrakan.
(a. f. zf.)
muhayyib-ane
mah-
rum, yoksun blraklrcaslI1a.
muhayyil
J a. s haySI'den)
tahayyUI eden, hayal kuran.
muhayyil e
(a. i. \hayar'aen. c. ;
muhayyelat) : psik. hayal etme
fro imagination.
muhayyir
~Uc{j,
*imgelem,
(a. s.hayret'cien)
hayret veren, hayrette blrakan, !;a!;lrtan.
mUhay~ir-ijJ-ukul : 1. akd lara !;a~kll1lrk veren,
akd'an durduran. 2. me~hur bir lale cinsL
muhibbi.
...~;e.
muhayyir
arasmda
se~im
(a. s. hayr'den) : iki !iey
yapJlmasml serbest blrakan.
,,~~
muha:zara
(a. i. huzur'dan. c. :
muhazadlt) : 1. hatlrda tutu Ian !ieyler. 2. edebi,
tarihi f,kralar, hikayeler anlatma, bu mevzu Ozerinde konu!ima.
~
muhbir
(a. s. i. haber'den) :1.
haber veren, haberci. 2. bir gazete i~in haber
toplaYlp ula~tlran.
muhbir·i sadlk: sad,k haberci; mec. mes'ul
olmaktan ka~marak imzaslz mektup yazan kimse.
muhcil
(a. s. haclet'den). (bkz :
muhaccil ).
(a. i. muhazara'nm
c.) : akdda tutulan hikayeler, faydall bilgiler.
muhazat
u\j~
(a. i.) :yUz yUze gel me.
muhdes
w"A$:.
(a. s.) : 1. ihdas edilmi~,
sonradan meydanagelmi~,' eskiden olmlyan 2.i.
g. s. bir yazl sitili.
muhdis
(a. i. hiza'dan) : ayni
kar~1
hizada bulunma,
(a. s.) : ihdas eden,
ni.den meydana getiren,' icadeden, kuran.
durma, kar!il olma.
muheyh
muhbele
(a.
(a. i.) : anat.
i.): hakirlik,
muhh
a~agdlk.
muhazere
(a. i.)
birbirini
korkutma.
(a. i. c. : mihah) : 1. anat'.
ilik.
muhh·i azmi : anat. k~mik iligi.
muhh·i ~evki : anat. murdar ilik. 2. anat. beyin. 3. madde, cevher.
("ka" uzun okunur.
a. f. zf.) : haklr olarak; hakll olana, dogruya va·
kl$acak surette.
(a.
muhibb
~.4;e.
muhazzab
(a. s.) : tahzibolunmu~,
boyanm l!i. (bkz : muhaddab ).
;Jt';e.
muhazzar
(a. s.) : tahzir olun·
mU!i, ye$iI renk verilmi!i, ye$ile boyanml!i. (bkz
muhaddar).
muhazzi'
t:r
k&smege yarryan
hache-paille.
muhazzil
al~aklr.k,
bir
(a. s., : ot ve
~e!iit
saman
ziraat makinesi, fro
muhazzil.ane
muhibb·iir·riitube
2. i. erkek adl.
(a. s.)
tahzil eden,
",.~ J.£: (a. f. zf.)
al~aklrk-
hubb'dan.)
1. se·
muhibban
cogr. *nemcil.
Jl~
(a.
S.
muhibb'in c.). :
1. sevenler, sevgi besliyenler, dostlar. 2. bir tarikatll1 taraflrsl olanlar [tarikattan olmadlklarr halde]. (bkz : yaran).
muhibb·ane
bayagllrk i~inde blrakan.
S.
ven, sevgi besliyen, dost.
muhibb.iil·kils : cogr•. *kire~~il.
muhibb·iil.milh : cogr. *tuzcul.
muhibb~iil·yubuse
cogr. *kurak~11.
",.~
(a. zf.) : 1. sevene,
sevgi besliyene, dosta yakl$lr surette. (bkz:· dost-ane). 2. tarikatsever kimseye yakl$lr sOrette.
(a.
muhibbe
s.): kadm
dost,
kadm sevgili.
la, bayagdlkla.
muhibbi
muhazzir
sakll:Jdlran.
(a. s.)
tahzir eden,
I.!€~
(a. s.) : 1. muhibbe ait,
muhib ile i1gili. 2. KanOni'nin nazlmda kullandlgl
mahlas.
803
muhif, .nuhife
oU..~,~ (a. s. havf'den) :
korkutucu, korkun~. Ksyifet-i muhife : korkun~
klyafet.
muhlis
~
muhikk
(a. s. hakk'dan) : 1. ihkak
eden, hakkl verine getiren.. 2. haklt,
J~
muhil
(a. s.) : 1. ihale eden. ha-
vale eden. 2. fsk. borcunu
nakleden.
J~
muhili
d~ru.
ba~kaslnln
borcuna
~
muhiss
(a. s. hiss'detl) : hissettiren,
duyuran.
J->.J""
veren,
(a. s. vah~et'den) : korku
korkutan,
OrkOten.
(bkz
ml,Jvahhi~).
.k~
muhit
(a. s. ve i. havt'dan. c. :
muhitat) : 1. ihata eden, etraflnl c:;eviren, ku~atan.
2. mat., sosy. c:;evre. 3. Allah adlarlndandlr.
muhit-i Arz : cogr. DOnya'nan ~evresf~
. muhit.i diire : geo. c:;enber, daire c:;evresi. Bahr-I
muhit : Okyanus.
muhitat ~l~ (a. s. ve i.
4.'L:~ (a. f. zf.) : samimi ola,.
(a. 5.). (bkz : mu·
muhmer
muhmid
~in
ihmadeden, ate-
(a. s.)
alevini bastlran.
r
muhmir
(a. 5.). (bkz
oJ
mu-
kim edilmi~,
lamla~tlrllml~,
1'0
(a. s. hlikm'den) : tah.
saglam kllt;,ml~, sa!:ilam, berk, sagkuwetli.
muhkemat
~~
(a. i. muhkeme'nin c.) :
Lic:;inde hliktim bulunan, manaslaC:;lk olan ayetler.
muhkemat-s Kur'aniyye : . manasl
sarih, aC:;lk
olan ayetler. [zlddl : "mOte~ahihat" dlr].
muhkim
kuwet veren,
muhnat'
(a. s.). (bkz : muhannet):
muhnik.
(a. s. hank'dan) : bogan,
bogucu.
(a. s.)
muhnis
birine verdi~i
sozOgeri aldlran.
muhnit
ihracolunmu~,
~
E?
(a. s.). (bkz : muhannit) •
(a. s. hurOc'dan) : 1.
dl~arl C:;lkarllml~.
2. bir
~eyin
sOreti
C:;lkafllml~.
muhkem
r('~
kuvvetle~tiren,
....a~
muhrez
eden,
saglam kllan.
(a. i.) : ~oyle idi veya bOy-
jf-
(a. s.) : 1. ihraz olunmu~,
elde edilmi~, kazandml~. 2. sudaki balik, akan su
gibi kimsenin malt olmaYlp herkesce faydalanllan
bir ~eyin ele gec:;irilmesi.
muhrib
"'7f-
(a. i.) : torpidolarl avlac
mlya yarlyan ve c:;ok hlzlr giden bir c:;e~it kOc:;Ok
harb gemisi.
muhrib
(a. s.): ihkam
le idi dive halkln yemin etmesine sebebolan ~ey.
804
s. huIOs'dan) : 1. halis,
hammer).
muhrec
muhit'in c.)
c:;evreler.
muhlif
(a:
V"-~
hammir).
muhi~
ve deh~et
ve sakalm,
rak, ic:;ten gelerek, dostlukla. (bkz : halis-ane~~
(a. s. halel'den) : ihlal
eden, dokunan, sakatltyan, bozan.
muhill·i asayi, : asayi'~i, gOvenligi bozan.
muhill-i namOs : namusa .dokunan, namusa za..
rar veren.
sa~
(a. 5.)
katklslz. 2. dostlugu, samimiliQi ve her haJi' ic:;ten,
gontilden olan. [eskiden, bOyOkten kOc:;O?:le yazllan
resmi yazdarda bir nezaket dili olarak "ben" ma,./
nasma gelen 'imuhlisiniz" kelimesi kullantllrdl]/
3. i. erkek adl.
muhfis·ane
(a. L) : hile, hilekarltk.
muhill
IJ~
muhlis
klr dO~mti·~ [kimse].
muhribin)
muharrib).
n;1uhribin
'-:'j~
(a. s. harab'dan. c.
harabeden, )'lklP
~! .....~
(a.
harabedenler, 'ilklp yuguranlar.
yug\Jran. (bkz
S.
muhrib'in c.)
muhtazar
~ ,;:.
muhrice
.u..;:. , J..;:. (a.
muhrik, muhrika
s. hark'·
dan) : 1. ihr€ik eden, yakan, yakicl. Edviye.i muh·
..ika : yakici i1€i~lar. 2. yanIk [ses].
muhrik·dem ('..)
yaklcI alan;
J";:'
(a. f. b. s.)
nefesi
€i~lk.
jf-
muhrix
J~
muhtan
(a. s. ihraz'dan)
1. hain. 2. kendl-
(a. s.)
sine hainlik edilen [kimseJ,
)~
muhtar
(a. s. hayr'dan. c. : muh.
taran) : 1. ihtiyar eden, se~i1mi~, se~kin [Hz.
Muhammed hakkrndakullanrllr]. 2. hareketind-3
serbest alan, istedigi gibi davranan, dilediQini va.
pan. 3. i. kay veya mahalle i~lerine bakmak Ozere halkrn se~ti9i kimse.
ihraze-
j I .l:~
muhtar'an
clen, eldeeden, kazanan.
(a. s. i. muhtar'rn
oJ
c.). (bkz : muhtar).
~...:2s:.
muhsan
(a. l.) : huk. [eskiden]
akll, bUIOg, isl€imiyet, hurriyet, nik€ih-l sahth ile
teehhUl gibi evsafl dimt· alan kimse.
..::.>l~ (a. i. muhsene'nin c.)
muhsenat
<L:~
haramdan
ka~man
muhsm
(a. i. c. : muhsenat)
temiz, namuslu' kadm.
0..a!t- (a. s.). (bkz : muhassrn 1, '2).
........a.:~
muhtasar
haramdan sakrnan temiz, namustu kadmlar.
muhsene
sar
edilmi~,
(a. s.) : lhsa eden, sa·
(a. i.) ': muhtar.
muhtasaran
klsaltllml~i
ihti~
(a. s. hasr'dan)
klsaltdml$, klsaltma,
kISS.
(a. zf.) : muhtasar,
klsa olarak.
~
muhtasid
muhsi
"::-!'J L~
,muhtariyyet
Irk, *erkinlik, iradesi' ve ldaresi kendi eliride 01.
ma, kendi kendine hareket edebllme.
sadeden, . ekin'
bi~en,
(a. s. hasad'dan)
ihti-
ekinci.
van [saYI].
muhsin
~
(a. s. hasen'den) : 1. ih·
san eden, iyilikte, bagl$ta bulunan. 2. i. erkek adl.
[mOen. muhsine = kadrn adl].
muhtac
E~
c. : muhtacin) : 1. ihtiyacl alan, kendisine bir
l€izlm alan, bir eksigi olup onu tamamlamak
istiyen. 2. yoksul, fakir.
muhtac·1 ta'rif : anlatmlya muhta~.
~~
muhtflcin
ihtiya~
muhtaciyyet
ihti)'a~,
~ b:.
Jl.:~
(a. l.)
muhta~llk,
(a. s. hile'den) : htleei,
dalavereci, dubaraci. (bkz : dessas, muhtecli').
muhtal
,.J~
(a. s.) : kibirli, buyuklUk
taslryan. (bkz : mUtaazzlm, rriUtekebbir).
muhtale
£kadln].
.ij b:.
~
(a. s.) : htleei, dalavereci
(a. s. husOs'dan. c.
tasstn) : bir kimseye
. . -e vergi.
muhtassan
muhtassin
yoksulluk; fakirlik •
muhtil
muhtass
(a~ i.) : hOlasa, klsaltma.
t>..ra::J:.
muhtaslra
(a. s. muhtac'rn c.)
s€ihipleri; fakirler, yoksullar.
husOmet, dO$-
manlrk eden.
(a. s. hacet ve have'den.
~ey
r-~;':' (a. s~)
muhtaslm
:~
muh-
veya $eye mahsus alan,
l...a::;.:. (a.
~.a:~
zf.) : bilhassa,
en~ok.
(a. s. husOs'dcln.
muhtass'nln c.)
bir kimseye veya $eye mahsus
alan ~eyler, .... -e .vergi olanlar.
muhtatlb
~k:~
(a. s.)
ihtitabeden,
nikahla isteyen.
muhtatlf
~~
(a. s.) : 1. ihtitaf eden,
kaplp gatUren. 2. gaz kama$tlran. E,i'a·i ..nuhtatife : gaz kama$tlran I$Iklar.
muhtaxar
zlrlanml~,
~
(a. s. huzOr'dan)
ha.
alOma hazlr. (bkz : muhtazlr).
80S
muhtazl'
,-"~
muhtazl'
(a. s.)
I.-
al~ak
gonUI-
lufuk gosteren; boyun egen.
muhtazl-ane
(a. f. zf.)
al~ak-
gonullu!Ukle; boyun egerek.
muhtazlb
~~
muhtekirin
muhtelef
(a. s. muhtekir'in
(a. s. half'den ) : ihti.
1M olunmu~, birbirine uymam,~; uyu~maml~.
/....a::.!t-
(a. s. huzur'dan)
ihtizar
muhtelefiin-fih
~eki~en.
hallnde bulunan, can
Ca. b. s.)
Uzerinde ihtilaf olunmu~ mesele.
4J.\/....2::!t-
muhtazlr-ane
vurgun-
ihtizabeden,
renklenen, boyanan.
~eki$iyormu$~asl
(a. f. zf.)
istif~ilikle.
c.) : ihtikar yapanlar, yolsuz kazan~ elde eden.
leI', vurguncular, istif~iler.
(a. s.)
muhtazlr
4J'\~'$.
muhtekir-ane
culukla,
(a. f. zf.)
. can
na.
muhteli'
.~~
~
(a. s.) : ihtila eden, ko.
casll1d.an bo~anan [kadll1].
muhtebes
(a. s. habs'den)
muhtelib
J~
(a. s.• ) : aldatlci, hileci.
hapsedilmis.
~-=~
muhtebir
muhtelic
(a. s.)
ihtibar eden,
tt.J~
(a. s. halecan'dan)
ihtilaceden, titreyen [elinde olm,yarak].
yokllyan, deneyen.
muhtelif, muhtelife
muhtebir-ane
(a. f. zf.)
yok.
larcasma, denercesine.
muhtebis· iJ'.~
(a. s.)
ihtibas eden,
kapanlp kalan.
ortUnmu~,
.....~
muhtedd
(a. s. hicab'dan)
ortU.
.;.-=.s:.
t.;.~
(a. s.
Jl::!t-
(a. s.) :' ihtilak eden,
J~
(a. s. )
yalaricl,
uydurucu.
(a. s. hadd'den) : 1. kes.
kinJe~mi~, keskin. 2. hiddetlenmi~i k,zml~, hiddetli.
muhtedi'
ul~
tlra$ eden.
muhtelik
saklanan, gizlenen.
~
sUI.
halefe)
1. ihtilM eden, bi.ribirine
uymlyan, Zit. 2. tUrlU, ~e~itli; ~e~it ~e$it. Emsile-i
muhtelife : a. gr.bir kokUn ayrr zaman lara gore
tasrif edilmi$; ~ekilmi~ $ekilleri.
muhtelik
muhtecib
IU,
.t~l:~
(a. s.):
muhtelim
I l_:::-
(a. s.)
ihtilam olmu$,
hllekar, dalamuhtelis
vereci. (bkz·: muhtal).
iJ'l:~
(a. s.) : ihtilas eden,
~alan,~allp ~Irpan. [resmi yerlerden].
muhtedi-ane
(a. f. zf.)
hlle.
cilikle, dalaverecilikle.
muhtelis-ane
(a. f. zf.)
~allp
~lrparCasll1a.
muhtefi
J-:~
(a. s. haf1'den) : ihtifa
eden, saklanan, gizlenen; saklanml$, gizlenmi~.
muhteklr
hakir,
a~agl,
muhtekir
(a. s.) : ihtikar eden,
hoI' goren.
.,J:.-::!t-
(a. s. c. : muhtekirln) :
ihtikar yapa·n, yolsuz kazan~ elde eden, vurguncu,
istif~i.
806
muhtelit, muhtelite
41:~
Co
..kl:~
(a. s.
I
halt'dan)
karr~,k, *karma.
Adele·j muhte.
lite : anat. bbyunun
arkasll1Jaki ada Ie. HeY'et~i
muhtelite : WrlO devlet delegelerinden olma hey'et
(*kurul ).
muhtell
\..I~
(a.s. hal.el'den) : ihlal
edilmi~, bozulmu~, bozuk; karr~ml$.
muhtell·iis-slhha : slhhati, 5a91'91 bozulmu~.
(a. s. haml'den)
muhtemel
: 1.
'lhtimali olan, umulur, beklenir, ol'abilir, olmlyacak $ey degil. 2. manto *olasl, fro probable.
muhtemel-ijz-zlddevn : ed. bir sozOn iki tarafII, yani, hem medih, hem zem olabilecek sOrette
soylenilmesi.
[Mesela: "ab-I hayvandlr efendim
artlgm" manaslndaki (ab-I hayvan) hem' ab-I havat, hem havvan suvu manaslna gelir ki:
efendim senin artlgln abo, havat' tlr, yahut : efen·
dim senin artlgln hayvan suyudur. Yani : "sen
hayvansln,
senden artan su da hayvanln ic;:tigi
bir sudur" demek olur]'
..:" )\~~
muhtemelat
,( a.
s.
-,~:s:.
muhteris
...;:..:::s:.
(a.s.)
: 1. ihtira
olunmu~~icadedilmi~. 2. uydurulmu$,
muhteris
(a. s.
1.
miJhteriz
j,;"~
(a. s. hlrz'dan) : ihtiraz
<\J·lj,:...~
muhteriz-ane
(a. f. zf.) :
muhtesib
(a. s.) : kendisinial-
<;ak tutan.
-\.:..~~
muhte$id
biriken, toplanan.
muhtetlb
(a. s.. hUrmet'den) : 1. ihtiram olunmu$ *saygldeger, sa'{ln. Zevat-I muhtereme : saygldeger kimseier 2. i. erkek ad!.
(a. s.) : 1. ihtira eden,
icadeden, yepyeni bir $ey meydana getiren. 2. va·
landan havadisler uydurarak
iftirada bulunan.
[bkz : mUfteri].
(a. f. zf.)
muhteri-ane
1. iead_
ederek. 2. iftirada bulunarak.
koru,
muhtetin
(a. s.) : sUnnet olmu$.
: mahtOn).
muhteva
bulunan;
..> J:~
muhtevi
..> ~~
(a. s.)
:
ihtiva eden,
ic;:ine alan, ic;:inde bulunduran, kavrryan.
:harbeden, sava$an. (bkz : muharib).
(a. s. muhterib'in c.) :
bir $eyin i~inde
(a. s.)
ic;:teki $ey.
muht~vivyat
U:! ,;"s:.
: ihti$ad eden,
mUteha$$id).
2. i. baltalrk;
topliyan.
dekiler. [dogrusu
harbedenler, sava./?anlar.
:
1. ih-
titabeden, odun
orman.
(bkz
(a. s.)
(bkz
,,;-1.:~ (at. s. hatab'dan)
(a. s. harb'den. c. : muh-
~;~~
(a. s .. ha$met'den)
1. ihti$amlr, tantanall, debdebeli, gqrkemli'. 2. i.
erkek adl. [aslr : "muhte$im" dir].
muhterem, muhtereme
J\~
(~.3~
,muhte$em
muhte$i'
c.) : 1. uydurma, yalan, dUzme [sozler]. 2. yeni
C;:lkardml$, yoktan meydana getirilmi$ [$eyler].
t
,-:",,-:-J.;:. (a. s. hisab'dan) : 1. [es-
kiden] belediye i$lerine -bakan me'mur; belediye
me'muru. 2. [eskiden] polis ve belediye i$lerine
bakan me'mur. (bkz: $ahne, $Ihne)
uydurma
(a. s. muhterea'nln
muhtereat
muhteribin
hlrs'dan)
hlrs sahibi. 2. c;:ok istekli. 3. ate$li.
[~ey, soz].
muhterib
(a. s.) : saklnan, c;:ekinen.
(a. s. hank'dan) : ihti-
muhtera'
teribin)
..r..:...~
(bkz : muhteriz, muhtezir).
(a: s. ham~'dan) : 1. ih·
nak eden, nefes alamaylp bogulan; bogulmu$, boguk:
muhteri'
(a, s. hark'dan) : ihtirak
narak, saklna saklna, c;:ekinerek, c;:ekine c;:ekine.
timar eden, mayalanarak ek$iyip kabaran. 2. or·
tUye bUrUnen, ya$maklanan.
muhtenik
J.J..~
eden, saklnan, c;:ekinen. (bkz : ,muhteris, muhtezir).
perhiz' eden.
muhtemir
muhterik
(a. s.) : ihtima eden,
muhtemi
....J,~
eden, tutu$UP yanan, yanml$, yanrk.
muhtemel'in
c.) : beklenir, umulur, olabilir $eyler.
"
~ ...='~
!fIuhterif, muhterife
(a. i. hiref'den) : i$ sahipleri, sanatkarlar.
muhtezen
~ineye,
..:"b:~
(a. i. c.)
ic;:in-
"muhteveyat" dlr].
.:.,,:;,!:-
(a. s.) : biriktirilip ha...
anbara konmu$.
807
muhtezin
Jfis:.
muhtezin
(a. 5.)
hOzOnlO, keder-
Ii. (bkz : mahzOn, mOkedder).
J;~
_muhtezin
(a. 5.) : hazi'neye
-koyan [biriktirip~,
sakllyan, anbara atan.
biriktirip toplaYlp
.muhtezir
(a. 5.) : sakman,
kinen. (bkz
~e-
(a. s. hatr'dan)
'c~
muhtlra
(a. i.) : 1. hatlrlatmak
Ozere yazdan ve sunulan tezkere. 2. hatlra gelen
bir !;eyin "unutmamak i~in- i~ine yazJldlgl kaglt,
defter... v.b. fro memoire.
muizz
;-
izzet ve ikram
cjr
mOje
(f.
i.)
-1. gam, kaygl,
tasa. 2. bela, musibet.
~-~
(a.
S.
mOk
Jy,
(a. i.)
mOk
.:J r
(f. i.) : diken.
hata'dan) : 1. hataya
muka'ar
-'....t..
(a.
goz pman.
S.
ka'r'dan)
1. c;ukur,
oyuk. 2. gao. *ic;btikey, fro concave.
muka'ar-I muhaddeb : geo. biL yam
c;ukur,
oteyanl bombeli olan ~ekiJ, fro conc:avo.c:onvexe.
muka'ariyyet
(a. i.) : c;ukurluk.
~Ji...
mukabbeb
~_s:.
(a. s hayat'dan.) : ihya
eden, dirilten, canlandlran, hayat veren [maddi',
manevi'J.
.r-as:.
muhzlr
(a. i. huzOr'dan) : [eski-
den] ~eriat mahkemelerinde
goren kimse.
muhzlriyye
mOba!;ir hizmetini
~.;~ _ (a. i.) : huk. aleyhine
!;ir" gonderilmek sOretiyl.e
para.
muhzin
~;s:.
getirilenlerden alman
~.
(a. s. hOzn'den)
htiztin
""-"
muil
(a. s. add'den) : i'dadeden,
(a. s.) :
l;oJu~u l;OCU~U
(a. s.)
alII eden, hasta
eden.
mukabblZ
(a. s. avn'den)
eden, yardlmcl. 2. yardimci.
tak.
(a. s. kabz'dan)
mukabbil
J:-A~.
(a. s. c.
mukabbilln)
takbll eden, open.
~l~..i,..
(a.
S.
mukabbil'ln
c.) : takbil edenler, openler.
.4 LA::"
("ka" .uzun
okunur.
a. i. stil. :kabile) : 1. kar~llIk verme, kar~J1a.
ma. 2. kar~1 gel me. 3. blrbiriyle kar~lla~tlrma;
kar~llIk" yapJlan okuma. 4. camilerde halka kar~1
Kur'an okuma. Cebr ij mukabele : mat. [ewelce
muadele adml alan] ceblr. 5. tas. Mevlevi' ayinle_
rind~ tarikat mensuplannm cezbe haliyleayakta
d6nmesi (bkz : sema').
mukabele.bi.l·misl
yt~ ~lJ..
("ka" uzun
okunur. a. b. i.) : misllleme( yapllan ,muameleyi
aynen tekrarlama.
mukabil
~
(a. s. kabl'den)
ve
mOteallikatl c;ok olan kimse.
muitl
kubbeli bina.
bll edilmi~, optilmti!;.
mukabele
(a. s. i.) : inzibat te'mi'nine
me'mur muallim yard,mcisi. (bkz : n:wbasslr).
muidd
hazlrllyan.
mukabbel
mukabbilin
verici; aClkland'~ICI.
muid
(a. s. kub(:)e'den)
kubbeli. Bini_yi mukabbeb
daraltan, slkan.
a~Jlan dava mOna?ebetiyle "muhzlr" veya "mOba-
808
(a. 5.)
edici, aglrJaYlcl; Allah-..
yandtan 2. hata eden, yandan.
muhyi
muin
iare eden, odtin~'
(a. s.)
hatlra
getiren, hatlrlatan.
muhti
~-"""
muhteris, muhteriz).
muhtlr
dO~Oren,
muir
veren.
J~ l..t.
("ka" uzun okunur. a. s.
stil.
kabile): 1. kar~1 kar~lya gelen, bir ~e
yin kar!;lsmda bulunan. 2. bir ~eye kar~" bir ~eye
kar~Jllk yapllari. 3. i. kar!;II,k. 4. zf. kar~IIigmda.
mukallid
.;j J.A
mOkad
(a. s.) :
a~,r
yuklU.
mukaddime-i beyyine: huk. "oeyyine ba~langl"
: haslmdan sad'r olan bir varakadlr ki iddia
edilen !?eyi tamamen, isplH etmemekle beraber bu
~eyin vukuuna
del&let eyler, fro commencement
de preuve.
CI"
muk'ad
(a. s.) : koWrum, yatalak.
....\A..i:..
mukaddem
i-L.t·
(a. s. k,dem'den} : 1.
4
takdim edilen, sunulan [ku~Ukten bUyU~e-l 2.
Bnde olan, Bnden
giden. 3. Bnce gelen, onceki
[zamanca-]. 4. de~erU, UstOn. 5. manto *onerti.
6. ask. redif' askerinin
aynld'~1
iki klslmdan
birincisi.
mukaddem.iil·ayn : hek. gozun kenan, pman.
(a. zf.) : once,
mukaddema
mukaddemat
..::.A.. ..\lo4
(a. i. kldem'den. mu·
kaddeme'nin c.) : 1. manto *onculler. 2. *onculer,
ordunun ilerisinde bulunan askerler.
(a. s. kader'den) :. 1.
mukadder
takdir olunmu~, klymeti
bilinmi~,
begenilmi~. 2.
bi~ilmi!?; kadri, degeri
i. yazlll, almdayazll,.
(bkz : kader). 3. ed. yazlh olmaYlp, sozun geIi~inden anla~"an. 4. i. kadm adl.
'
mukadderat
,,::.; 1;..\1:..
(a. i. mukadder'in
: 1. aim yazlSI. (bkz : mukadder
c.)
mukaddime·i ~ijbra : buyuk ba!?lang,~.
mukaddimet.iil.cen : ask. ordunun
bulunan asker. (bkz : pi!?-dar).
mukaddimet·iil·eeleb
me!?hur bir eser.
mukaddir
eskiden.
ol~UsU,
mukaddime-i darb ii cerh : yaralama ve dovme
ba~langlcl.
2 ).
2. f.k.
belirtilen
kile, okka, saYI gibi !?eylerle
~eyler.
c\..,..,..\..i:
mukaddes, mukaddese
Q
,
ait
('a. s. kader'den. c. :
)..\i.
mukaddirin) : takdi'r eden, klymet bi~en; kadrini
bilen, be~enen. [Allah adlarmdandlr].
<\;\j..l..i: o
mukaddir·ane
(a. f. zf:)
tak..
dir edercesine, 'klYmetini bilircesi·ne.
0.)...\404
mukaddirin
(a. s.· mukaddir'·
in c.) : takdir edenler, k,ymet bic;enler; kendini
bilenler, kendi be~enenler.
mukaffa
kafiyeli,
(a. s.)
kafiyelenmi!?
mukaffel
JUo
(a.
kufl'den)
S.
kilitll,
...r..\1 ..
(a.
mukaddesat
S.
mukaddes'·
",..\..i...
mukahhir
(a. s. k,dem'den) : 1.
takdi'm eden, sunan [kuc;Uk,
i1eri ge~iren.
,,::.;l....\..i...
buyj)~e-].
(a.
S.
2. one,
i.)
mu·
kaddime'nin c.). (bkz : mukaddime).
mukaddimat·. Um : fels. fr. propedeutique.
-'t"£"
(a. s. kahr'den) : 'tah-
kir eden, kahreden, yok eden.
mukalkal
J..iU..
(a. 5.) : 1. karars,z. 2. i.
!?arap. (bkz : bade, hamr, sahpa).
mukalkale
in c.) : kutsal !?eyler.
mukaddimat
edebiyat;na
kilitlenmi!? Bib·, mukaffel : killtll kapl.
(a. s. kuds'den) : 1. takdis edilmi~, mUbarek,
kutsal; temiz. Kiitiib.i mukaddese : mubarek, kut[Kur'an, Tevrat, ZebOr, inell]. 2. i.
sal kitaplar
kadm adl.
mukaddim
Arap
i1erisinde
-dl11
~
mukalled
(a. I.) : surahi;
....;l..i.o
~i!?e.
(a. s. kald'den) : 1.
takllml~.
boynuna gerdanllk
nek tutu Ian.
mukallef
Q
2. taklidedi len, or·
(a. s.)
takli'f
edilmi~,
kalafatlanml!? '
mukaUib
...Jio
(a.
S.
kalb'den)
kalbeden, c;evlren, ba!?ka ~ekle sokan:
mukaddime
<\A ..\.l..
(a. s. k,dem'den.
mukaddimat)
1. one ge~en, onde giden.
(bkz : pi'~-rev). 2. i. ba~lang((;,
giri~,
onsoz
[ki tapta-]. fr. preface.
C.
:
mukallid
.J..i:o
(a.
S.
kald'den. c. : mu.
kallidin) : 1. bir -!?eyi takan, ku~atan, boynuna
asan. 2. taklit~i.
809
muklililic:l-ine
mukallid·ine
<\/.\..o..t..
(a. f. zf.)
taklit!;i-
yeo yakl!?lr s'Orette.
(a. s. mukallid'in
mukallidin
c.)
n'lukarib
: 1. takmanlar, ku~ananlar, boynuna t'3kanlar.
2. taklit<;iler.
a.
oyna~ma.
v" l~
(~'ka"
l..i:..t.
(a. s.) : %001. Ozeri
(a. i.) : pe~eli.
1"_:1-0
(a. s.) : ~ekerle terbiye
"'\:4.4
olunmu~.
h
(a. s. kanOn'dan.
c. : mukannenat) : belli belirli,
muayyen).
,.:.t':":.b:.4
~a~maz.
(a. s. kanun'dan) :
(a. s. kantara'dan)
. olan; koprO.
.,:;\~
J
.llA
( a. i. mukantara'~eyler;
kopruler.
("ka" uzun okunur.
a. i. kur'a'dan) : 1. ad ~eki~me. 2.
~eki~me,
vuru~ma.
("ka" uzun okunur.
mukaraza
a. i.) : kazanca ortak olup zararl sermayeye ait 01mak uzere birine bir miktar sermaye verme.
("ka" uzun okunur.
mukarebe
a. i. kurb'dan). (bkz : mukarebet).
mukarebet
810
..::...!)lliA
olunmu~,
..Jl0o
(a.
S.
("ka" uzun okunur.
yakmllk; akrabaltk.
karar'dan)
ikrar-
denilmi~.
"vardlr, evet oyledir"
'7'..J l0o
(a. s. kurb'dan
C.
mukarreban,
mukarrebln)
takrlbedilmi~
yakla~ml~, yakm.
Melek·j mukarreb: Allah'a yakln,
yakla~ml~ olan melek.
mukarreban
j4..J1-o
(a. s. kurb'dan, mu-·
(a.
S.· mukarreb'in
c.) : yakmla~ma, yakla~ml~ olanlar,
Melaike·j mukarrebin : Allah'a yakm,
olan melekler.
: kemerli, kemer
nm c. ) : kemer !?eklin'de olan
a. i. kurb'dan)
(a. s.) : 1. merdi-
mukarrebin
mukant,ar, mukantara
Co;.
("ka" uzun okunur.
karreb'in c.), (bkz : mukarrebln).
kanOn-~inas).
kanun yapan. (bkz :
mukantarat
}.o:o
ven ~eklinde dereceleri olan ~atma tavan, kubbe.
2. kubbe bi~iminde olan. 3. bir ~e~it serpu~. 4.
nakl~It, i~lemeli, rengarenk olan. Seyf-j mukarnes :
[eskiden] "klrk merdiven" denilen ve agzl derece derece olan bir ~e~it kdl~. [bu kelime, dag·
dan burun gibi ~ikan sivrilik veya kalklk ve yUk.
sek horgOclO deve ma'nalarma olan "kurnas" kelimesinden tOremi~tir].
mukarreb
(a. s. mukannen'in
0'IliA
mukannin
j
(bkz :
c.) : adet olan tahslsat.
mukaraa
("ka" uzun okunur.
karn'dan)
biti~ik, ula~ml~, eri~mi~, yakla~bir yere gelmi~.
'
mukarr
.'
,-.J'IA,.4
mukannen
mukannenat
~]Li.
mukarnes
'-
mukanned
1. biti~iklik; yakla~ma, kavu~ma"
telakkl) : 2. uygunluk.
uzun okunur. a.
·dikenlerle ortOIO olan hayvan, kirpi.
mukanna'
S.
ml~,
s. ve i.) : kumarbaz.
mukanfez
mukarin
("ka" uzun okunur.
a. i.) : kumi;lr oynama,
yumu~ak
("ka" uzun okunur.
a. s. kurb'dan) : karlb, birbirine yakm olan.
mukamere
mukamir
..::..i .iLiA
mukarenet
a. i. karn'dan)
biti~me. (bkz
mukarrebun
.j Y...JIU
( a.
S.
yakmlar.
yakla~ml$
m uka rreb'i n
c.) : Allah'a yakm olan bOyOk melekler. (bkz :
mukarreban, mukarrebin)'mukarrer
],.,i...
(a.
S. kar~r'dan.
c. : mu-
karrerat) : 1. kararla~ml$. 2. ~Ophesiz, sa9lam.
3. anlatdml$, bildirilmi~.
.mukarrer'in
(a.
mukarrerat
c.) : kararla~tlrdan ~eyler; kararlar:
(a. s.). (bkz
mukarrl%
mukarriz) .
mukarri"
__ L _,h
ba$a bakan; azarllyan, payllyan.
(a. s.
takri' eden,
mukatilun
~
mukarrib
.i··.
(a. s. kurb'dan)
takr'1-
beden, yakla~tlran; yaktnla~tlran.
mukarrih
hat) : yara
L.,).1
a~mlya
( a. s. mukarrih'in
mahsus olan te'sirli
j.,)i6
i1a~lar.
(a. s.) : takr'1n eden,
mukarririn) : 1.' takr'1r eden, yerle!;tiren, sabit
krlan. 2. anlatan, bir maddeyi etrafllea anlatan.
3. i. medresede, dersi tekrar ederek anlatan mOderris
(profes6r)
muavini. 4. i. huzur hoeasl
[ramazanda padi!;ahm
huzOrunda ders vermek,
Kur;an', tefsir etmekle vazHeli bulunan mUderris,
ders-i amm].
c.).
0").,).1··
(a. s. mukarrir'in
<\>• .;.t..
.J.liLA
mukarrun.leh bi-n.neseb -:--iJ ~J .,)..1.• (a. b. i.):
neseb baklmmdan mlrasa hakkl oldugu ikrar olunan kimse.
mukarrun.leh
bi·n·nesebi ale.l.gayr : fer. ne·
sebce ba!;kasma karabeti iddia
edilerek m'1rasa
hakkl bulundugu ikrar olunan kimse.
mukarriz'1n)
yazl yazan.
if)i...
(a. s. karz'dan. e.
(a. s. mukarriz'in
,:;l....lAA
medih yollu
("ka" uzun okunur.
a. i.) : zahmet ~ekme.
mukaseme
a. i.
klsm'~an)
:
( a. ;1:f. ) : \ taksitle,
r
mukassem
AA
!
(a. s.
klsm'dan)
mukasslr
.rtU...
. (a. s. kasr'dan) : 1.
taks'1r eden, yapabilir iken yapmaylp ~ekinen. 2.
yapmlya gOcO yetmedigi i~in' blrakan. 3. kusur
i!;liyen. (bkz
mOtekaSlr).
mukassi
"s-L>
(a. s. kasvet'den)
<\........
lL.
kas·
vet verici, kasvetli,. slkmtrll, slk,Clj dar.
mukassim
riA
(a. s: klsm'dan-): tak·
muka~~er
~L,
manto
(a. s. kl!;r'dan) : tak!;Ir
edilmi!;, kabugu
soyulmu!;. Biidiim'l muka~~er
kabugu soyulmu$ badem.
mukataa
<\..
6l1.•
("ka"uzun okunur.
a. i. kat'dan. e. : mukataat) : 1. araz'1nin kesime
verilmesi, muayyen bir kira kar$IIIgrnda birine brhaline getirilen
rakrlmasr. 2. bag, bahc;e,arsa
ekim topragl i~in verilen vergi.
mukataat
("ka" uzun okunl:Jr.
a. i. mukataa'nm c.). (bkz : mukataa) ..
("ka" uzun okunur.
mukatele
a. i. katl'den. c. : mukatelat) : 1. birbirini 61"
dOrme, vurU$ma. (bkz -: kltal). 2. sava!;; kavga.
("ka" u~un okunur.
mukatelat
0:':" .,)1...
c.) : takr'1z edenler, medhedenlerj
yazl yazanlar.
mukasat
:
takrlz eden, medhedenj medih yollu
mukarrizin
( a. s. klst'dan)
lk_.t..
mukassatan
(a. b. i.) : kendisine
ait bulunan bir hak, ba!;kasl taraftndan '1tiraf olu.
nan hakl'kl' veya (vaklf gibi) manev'1 !;ahls.
mukarriz
b61U~en.
(a. b. i.) : ikrar
cilunan hak, ba!;kasma
ait bulundugu, bir kimse
tarafmdan haber verilen hak.
mukarrun·leh
mukassat
sim eden, aYlran, bolen. Klyas.1 mukassim
*ikilem, fro dilemme.
(bkz : mukarrir).
mukarrun·bih
..
.J::2_1U'
(
taksim edilmi!;, aynlml~, b6IUnmO!;.
(a. s. karar'.dan. e. :
).,)1..
mukarririn
taks'1m eden, payla!;an,
taksitli olarak.
birlikte bulunduran.
mukarrir
("ka" uzun okunur.
taksitli.
,:;\....".A.•
mukarrin
mukarri-
i1a~.
a~an
mukarrihat
e. ) : yara
a. s. klsm'dan)
( a. s. e.
6
r.. . li-o
mukaslm
a. i. katl'den. mukatele'nin c.) : 1. 6IdOrU!;me•.
ler, birbirini 6ldOrmeler, vuru!;malar. 2. sava!;lar;
kavgalar.
mukatil
katl'den)
("ka" uzun okunur.
takslm etme, payla!;ma, b61U!;me.
J~l..t.
("ka" uzun okunur. a'.s.
: birbiriyle vuru!;an: birbirini 6ldOren.
mukatiiOn
j,.,L"LiA
(a. i. mukatil'in.·c.) :
dO!;manla sava$an mOcahitler.
811
mukatta'
<\.ok.4A ~
mlllbtta', mukattaa
c..kliA
~L..h.4A
mukattait
mukavimin
(a. s.
kat'clan. c.
mukatta8t)
kat'eclilmi$, kesilmi$; kesik, ayrJ. HurOf·i mukattaa : ayrl ayrl
yazllan, biti$ik olmlyan harfler.
(a. s. mukatta'm
c.) : 1. kat'edilmi~, kesilmi~, kesik ~eyler. 2 •
.eel. matla'slz ~iir par~alarl. 3. ttirlti gazel ve ka·
s7clelerclen se~i1mi~ beyitler. 4. herblri bir kelimeye delalet eclen harfler ve tamamlanmaml~ ctimleler. 5. klsaltmalar, Fr. abreviation.
~ J La...
(a.
muhavlm'ln
s.)
C.) : kar~1 koyanlar.
mukavvi
~.".a.. 10 \."A~
(a. s. kuwet'ten) : ,.
kavile~tirilmi~, saglamla~tlrJlml~. 2.
mukavver
i. mukawa.
(a. s.) : 1. yuvarlak
).JAA
kesilmi$. 2. ziftle karr$lk veya ziftle kapll. 3. g.
bir yazl sitili.
mukavves
U"
"AA
S.
(a. s. kavs'den) :-
J. yay glbi egri. 2. kavisll. btiktilmti$, kemerli.
mukattar
mukattarat)
*dam't"ml~.
(a. s. katr'clan. c. :
taktir edilmi~, inbikten !;ekilmi~;
Ma·i mukattar : *damltlk suo
p ..
.~ I
mukattarat
taktir
edilmi~,
nesneler.
mukavvim
.......k4..
mukattlb
rucu, yapl~kan
(a. s. mukattar'm c.)
!;ekilmi~
inbikten
(a. s.) : hek. buru$tu-
r~ey].
ren
("ka" uzun okunur.
mukavele'nin c.) : mukaveleler,
a. i. kavl'den.
sozle$meler; yazlll sozle$meler.
mukavelat muharriri : noter. (bkz : katib-i
adl ).
mukavele
("ka" uzun okunur.
mukavelat) : 1. sozle~me. 2.
a. i. kavl'den. c.
yaz"l sozle$me.
~.. L' oJ J lA4
mukavele:name
":"AJLt.
j,:...'iAJlL
mukavemet·su%
mukavemet·,iken
("ka" uzun
mukavemeti yok eden; da·
0G
(:J l.L
(a s.) : 1. klvama get i-
~~"A"
(a.
S.
mukawiy~
mukawi).
("ka". uzun okunur.
mukayaza
a. i.) : trampa etme, degi~me.( bkz :, mtib8clele).
~4 lAA
("ka" uzun okunur.
a. i. klyas'dan, mukayese'nin c.) : 1. klyaslamalar,
. ol~meler, ol~tiler. 2. fels., 'gr. kar~lla~tlrmalar.
("kci" uzun okunur.
a. i. klyas'dan. c. : mukayesat) : 1. klyas etme,
ol!;rr.e, ol~ti. 2. Eels., gr. kar$lla$tlrma.
mukay~~i. rOhiyye : psik. ruh oll;UmO, psikometri,fr. psychometrie.
~ukayyecll~.i,.
mukayyi'
a.. s. klyam'dan. c. : mukavimin)
met eden, kar~1 ~iJran,
dayanan,
.dayanlklrk.
1. mukavedirenen. 2.
(a. s. kay'clan. c. : mu-
: kay attiren, kusturan, kusturucu.
,("ka" uzun
("ka." uzun okunur.
(a. s. kayd'dan) : 1.
kaYltll, ba~lI, baglanml~. 2. aya~mda zincir va
pranga bulunan. 3. bir i$e ehemmiyet
( *onem)
verene 4. kaydolunmu$, deftere ge!;rni$.
kayyiat)
.,:...o JlL
okunur. a. f. ,b. s.) : mukavemeti klran.
mukavi'm
(a. s.
("ka" uzun oku.
",ur. a. i. klyam'clan) : kar~1 durma,' dayanma,
kar~1 koyma.
okunur a. f. b. c.)
yanJlmaz hale getiren.
r ya...
mukayese
("ka" uzun
okunur.a. f. b. i.)
mukavele, sozle$me senecli;
sozle$lrl'enin yaz"dl~1 ka!:i!t; kontrat.
mukavemet
ye'nin c.). (bkz
mukayesat
"'JU.
~ .JAo
2. egriyi dogrultan, dOzelten.
mukavviyyit
mukavelit
<t:.."AA'
mukavvi, mukavviyye
kuvvet'clen.
C.
:
mukavviyyat)
1. tcikvi·
ye eden, kuvvet veren, kuvvetlendiren. 2. kuvvet
i!;in verilen [ila!;], fro tonique. Edviye-i mukav.
viyye : kuwet ila~larr.
mukawiit
~~... (a. s. i. mukayyi'in c.) :
kay ettirici, kusturucu i1a~lar.
mukayyiit-a ma'deniyye : hek. madeni kusturucu i1~~lar.
mukayyiat-. ma'deniyye : hek. madeni kusturucu
i1a~lar.
muktatafat
-L~.~.
mukayyi'cJ
0:.-':1. (a. s. ve
mukayyidin
i. mukayyid'in
(a. s. kabl'den. c. : muk-
bilan, mukbil1l'lJ : 1. ikballi, kutlu, mutlu. (bkz:
mes'Od, bahtiyar). 2. i. erkek adl.
mukbilan
mukbil'in
mukbilln).
olunmu~,
kutlular,
~;.;:...
mukbilin
mutlular.
(bkz:
ikraz.
verilmi~.
(a. s.
klraat'den)
[Kur'an] okuyan.
(a. s. kabl'den. mukbil'in
eden,
r~J.··
(a. s. kldem'den) : ik-
dam eden, gayret va devamlJlJkla
~alJ~an,
J' .",1..
mukrix
odUn~
(a. s. karz'dan)
ikraz-
veren.
..sa£...
muksa
i~ina
dU~kUn.
(a. s.)
uzak kallnn1I!j,
uzakla~tlrllml~.
(a. f. zf.)
mukdim·ane
dik-
kat ve gayretle.
mukhem
r£'"
muksem
sem edilmi!j, yemin
r~,i.
(a. i.): cUmle· araslndaki
fazla ve IUzumsuz kelime.
mukld
-l§.J 0
mukm
j
~UphesizJ
odUnc;
: zool. kurbaga
ilk hali.
(a. s. karz'dan)
mukrt
c.) : kutlular, mutlular. (bkz : mukbilan).
mukdim
(a. i.)
~Iktlgl
J'i...
mukrax
(a. f. s. kabl'den.
c.)
<l.:,a...
muknia
yavrusunun yumurtadan
J:-.i.
(a. s.
kanaat'den) : ikna eden, kanaat getiren, inandlrlCI.
Edille·j muknia : inandlriCI deliller.
c.) : mukayyitler, kaYlt me'murlarl.
mukbil
~~:i.A
mukni', muknia <l..:1...
(a. s. kayd'dan. c. : mu·
kayyidln) : 1. kaydeden. 2. i. kaYlt me'muru.
ikaded.en, ate~ yakan.
(a. s.)
(a. s.) : ikan
J'o
eden,
mukslr
(a. s.). (bkz : mukasSlr) ..
r
muksim
j Y'
(a. s.) : yemi~inin ~ck..
lugu dolaYlsiyle dalhm sarkml~ a~a~.
i .•
(a. s. kasem'den) : 1•.
andi~en.
kasem eden, yemin eden,
edilecek yer.
(a. s. karar'dan) : 1.
muklrr
Ikrar eden, dogruyu s6yliyen, " vardlr, evet 5yledir"
,diven, kusOrunu, kabahatini
gizlemiyen.2. flk.
birinin, kendisinde hakkl olduriunu haber veren
[kimse].
ka·-
muksem·un·bih : huk. [eskiden] Uzerine yemin
edilen isim veya slfat. [islam hukukunda' Cenabl
Hakk'm ismi, zatl
veya slfatlarl Uzerine yemin
edilir ki bu takdirdeisim, zat veya slfat
muksem-Un-bih olur].
.
kat't clarak bilen.
mGklr
(a. s. kasem'den).
edilmi~.
muksit
.k_A..
2. i. yemin
(a. s.) : 1. Iksat eden,.
~ru hareket eden, i~ goren. 2. Allah.
muk,airr
r
1.4
(a.
s.) :
Ik~I'rar
eden,
Urperen.
mukim
j:_lo
(a. s. klyarn'dan)
kiSS
mOkix
.12; Y'
mukre
-tU...
'(a. i.) : anat. gozbebegi.
mukmir, mukmire
Kamer'den) : mehtaplJ [geee].
iktisar eden,
kesen.
(a. s. yakaza'dan) : 1. Ikaze-
den, uyandlran. 2. gafletten, dalgmllktan kurtaran.
(a.s. )
muktaslr
ikamet eden, oturan. (bkz : aram-saz, sakin >.
muktataf
...;h::,ii..
(a. s. Iktit§f'dan, c. :
mliktatafat) : Iktitaf edilmi~, dev$irilmi!j, toplanml!j, derlenmi!j, dedeme.
muktatafat
•.:.1.cik.:.u.
(a.
S.
Iktit§f'dan)
derJemeler, derlenmi!j !jeyler, antoJoii.
/ 813
muktllltlf
muktatlf
......ik:.a.
Iktitaf'dan)
(a.
muktebes
u-~:.a..
(a. s. kabs'dan. c. :
muktebesat) : iktibas edilmi~,
re aynen almml~, aktaf!lml~.
muktebesit
faydalanmak Oze.
.:...l_~..
(a. L kabs'dan.
muktebes'in c.): muktebes olan,
Ozere a!lnan, aktarllan ~eyler.
muktebis
faydalanmak
muktebisin) : iktibas eden,
faydalanmak Ozere
alan, aktaran. [arap~adaki aS11 manasl : "ate~
yakmak Ozere birin~en ate~ alan" demektir].
muktebisin
(a.
s. kabs'den.
edenler, faydalanmak
mukteda, mukteda·bih 41; \..c.~ ..
(, I.w;:A " ~..J.:.l4
(a. s. kadv'dan) : 1. iktida edilen, uyulan; ornek
tutulan. 2. onde bulunan, kendisine uyulan
[imam, reis .. v. b.l
muktedi
~.wt..
(a. s.) : iktida
(a. s. kudret'den)
jM).w;:A
j-=A"
(a. s. kafa'gan): Iktlfa
edilmi~, ardl Slra, izinden gidilmi~; ornek tutu I·
mu~,
uyulmu~
[birine].
muktefi
(a. s. kafa'dan) : .ktlfS
eden, ard, slra,' izinden giden; ornek tutan, uyan
[birine].
muktehim
r::o..:..;:"
(a. s.)
iktiham eden,
9 690S geren, yorulmak bilmiyen.
muktela'
den
c.....1;.a..
(a. s. kal'den)
mukterib
814
11 \"\,a;:A..
muktesidin
(a. s. muktesid'in c.) :
tutumlular, tutumlu kimseler, fro economistes.
muktesir
(a. s.) : 1. iktisSr
eden, klsa kesen. 2. (bkz
1S.2:A..
muktez8
kanaat.kar) .
1. ik.
(a. s. kazS'dan)
tiza etmi~, laz,mgelmi$. 2. kanun icSbma
gore
yazllan yazl, derkenar.
muktezi·yi hil Ii makam : ed. sozde halin,
makamm kabettigi gibikonu~ma
tarzma baglJ
kalma, yerinde ve adamma gore soyleme.
yaradlll~
.:...L..2:.a..
muktezayat
leab,
(a. i. muktezi'.
1S.:a:AA
muktezi
~eVM
(a. s. kal'den)
(a. s. kaza'dan) : Iktiza
eden,' lazlmgelen, icabeden, icabettiren,
gerektiren.
;..a..
muktir
(a. s.)
gereken;
kocasml nafaka
baklmmdan slkl$tlran.
~A."
mukzi
(a. s.) : 1. hOktim ve kaza
olunmu$. 2. gerekli gortilmO~. 3. tamamlanml$.
muli·minhi
k6ktin.
lr-:" ":J.,..
(a. b. i.):
huk.
(a. s. kurb'dan). (bkz:
Ca. s ilm'den)
i~aret-
lenmi$, belirtilmi$.
mun
4.:-'j.A..
(a. s. iktisad'dan. c.
..\.a:..t.
muktesidan) :; tutumlu, fro Konomiste.
mu'lem
c...J:.a.. '
(a. s. karz'dan). (bkz:
[eskiden] lla olunan zevce. (bkz : lla).
den koparan.
mOtekarrib).
~...;,;...
mukteriz
istikraz, mOstakriz).
koktin.
kopar,lm,~.
mukteli'
yak," ,gelen.
(a. s. muktedir,'in
c.) : iktidarlllar, gti~ti yetenler, becerebilenler.
muktefi
yakla~an,
ik·
nin c.) : 1. iktiza eden, lazrmgelen, icSbeden
rer. 2. neticeler.
iktidarh, gOcti yeten, becerebilen.
muktedirin
s.) : Iktirah ederi,
(a. s. iktiran'dan)
muktezi.yi hilkat :
eden, uyan, arkadan gelen. (bkz : tabi').
muktedir
J ...~~..
mukterin
tiran eden,
(a.
aklma geldigi gibi soyleyen.
muktesid
(a. s. kabs'den. c. :
muktebis'in c.)
iktibas
Ozere alanlar, aktaranlar.
c.,;,oU.
mukterih
dO~Onmeden,
Iktitaf eden,derliyen, top!lyan.
mu'lim
mOellim).
J>..
(a. i.) : Iia eden zev~:
(a. s. elem'den,). (bkz
munsalih
mu'lin
~t•. o (a. s. alenden)
WIn eden,
umOma bildiren, haber veren.
(f. i.)
mOm
1. mum; 2. s.
yumu~ak.
<L:l\ d
muma.ileyh
.J'o
'<t:-' \l- J"
(a. b. zm. c.:
murna-ileyhUm) : 7ma edilen, ad,
da andan [adam]'
~\ d
muma.ileyha
gec;:en, y'ukan-
(a. b. zf.. C. :
.J'O·
mOma-ifeyhUn)
lma edilen,' adl ge~en, yuk~r1da
anllan [kadrn, k,z].
( a. b. zm.
adl ge~enler,
mOma-ileyh'in c.) : 7ma edilenler,
yukanda anllanlar.
muma·i1eyhuma
~l'I d.JA
ima edilen, adl ge~en,
KIZ, erkek].
(a. b. zm.) :
yukanda amlan [kadrn,
\
~r:J d.JA
muma.i1eyhun
(a. b. zm.
mumesat
umOm-hane) .
mumiyan
mumya
J~A.JA (f.
S.
c.)
kll belli, beli
L:", y.
edilmi~
l.-.a......
ra.a,:"
(a. s. maza'dan)
imza
(a.
S.
nasb'dan)
biro
birinin uzerine tertiplenmi1i alan.
munazzaf
.....iL
(a. s. nazlf'den)
tan-
munazz,m
",1..:.0
I
(a. s. nazm'dan)
-,hA.:..•
munfatlf
( a.
s. )
e.aA.:.o
munfazih
infitar eden,
(a. s'.)
fazahate
rezll olmu1i.
I.l"'i .J4
munis
(a. S. uns'ten) : 1.
Onsiyetli, all1illan, yad,rganmaz, all$lIml1i. 2. cana
yakrn, sevimli. 3. insandan ka~mlyan. 4. i. er·
kek ad,. [mOen. : mOnise].
"-l,.
(a. i.)
can yolda$"ha-
vat yofda1il.
~
(a. s. kabz'dan) :
1. toplanml$, ~ekilmi$, bOzOlm01i. 2. slkllm'$. 3.
inklbaza uqraml~, peklige tutulmu~.
munkalib
Jl:....
(a.
kalb'den) : inkl'
S.
labeden, donen, donmO$, degi$en, ba1ika bir $ekle,
klll~a girmi1i, giren.
J:>.}t-"
(a. s. karz'dan) : ink,·
raz bulan, biten, arkas' gelmiyen, sonen, zOrriyeti,
dolO to kenm i1i, kesilml1i alan.
..........a..:.
munsabb
tan~
munsabig
z7m eden, duzenliyen.
bir I $eyden aynl,p
S. )
yazllan.
dokiilen, kan1ian,
Irmaga.... ].
zlf edilmi1i, temizlenmi1i, arrnm'$.
( a.
"sai.:.o .
munkarlz
.......:2.:..
( a.' s.) : infisam eden,
kurtanlan.
alan.
munassab
(a. zf.) :' munfasd
klrllan, eksilen.
munkablz
(f. i.) : 1. tahnlt edil.
mi$, hi~ ~urumemek uzere i1a~lanml$ 010. 2. her
tOrlO derde deva oldugu rivayet olunan bir masal
ilaci. 3. ~ok zaYlf [kimse].
mumza
munfaslm
munise
kif gibi ince alan gOzeller.
fasl'dan.· c. : mOno
S.
"){;.a,..i.:..o
munfas"an
ugraml~,
mOma-ileyha'nrn c.) : lma edilenler, ad, ge~enler,
¥ukanda anllanlar [kadrn, klz].
(a.
olarak, ayn, aYl'llml$ olarak. (bkz : ma'zOlen).
munfasi
rr:' \ d yo
muma.ileyhum
....l..a..i.:..o
munfas"
fasll7n) : 1. infisal eden, ayrllan, ayrJlml$, ayn;
bi~i~ik alm,yan. 2. i1iinden aYrllml1i, me'murluktan
~Ikm'$. (bkz : ma'zOI). Zamir-i munfasll : a. gr.
ba$ka kelimeye biti$ik
olmlyan zamir : [huYe,
ente, ene gibi].
kavu$an.
t-:-.a.:....
(a. s.)
ins'bilbeden,
[bir
denize, bir
(a. s. slbg'dan)
insibag eden, boyanan.
mundak
ufaklanm'1i.
(a. s.)
dovulUp
munsalih.
e.J.a.:.
A
(a. s.)
sulh Ozere alan.
815
munsami
inunsami ~.a:.4 (a. s.)
i ...r£.4
munsarlm
(a. s.) : Insiram
j~
muntavi'
(a. s. sarf'dan) : 1.
insiraf eden, geri donen. 2. a. gr. verine gore her
,tOrlO hareke alabilen kellme.
C"ra:4
munsarih
a~lk,
(a. s. sarahat'den)
t."k.:.o
muntazam, mUl'ltazamlli
(a. s. nizam'dan) : 1. intizamll, slralanml$, duzqun,
derlitoplu. 2. tertipli. 3. mat.
duz gun.
[ash : "mlmtazlm" dlr].
(a. S. nasafet'den) : 1.
insM eden, insaflr. 2. kotUlUkte ileri gitmiyen.
<\I·li.a':'"
munsif-ane
mun.t,abl'
,,_~b
.
(a.
\...;.
1;1.
tab'dan): 1. In-
~b
(a. S. tabh'dan) : inti-
J;k.:...
muntaft
muntazlr
muntazlr'in)
mtlfa eden, senen;
amorti.
muntalik
muntazlrin
(a.s.)
Intimas eden,
munzaclr
(a.
u..a1:A
(8.' S. nJsf'dan)
1.
(a. S. nush'dan) : nasi-
hat kabOI eden, egut dinJiyen.
<\I'b.:...al.:...
f. zf.)
in-
s. muntaz,r'm
(a. s.) : yOreQi slkllml$.
(a. s.) : inzllAm
eden, -istiyerek vey6 istemlyerek- z8limin zulmune
boyun egen.
(a.
munzamm
S.
zamm'dan)
inzimameden, uste konan, kat' Ian; ek.
. (a. s.) : inzar
te'hir
edilmi~,
edilrrii~, geciktirilmi~.
munzlcat
":,,b,.-.a.:.o
(a. S. I.) : yaramn
iltih6bml yok edici,irinlni akltici [ila~lar].
(a. f. zf.)
ogut
munzic
dinliyerek.
~
...r.".a.:...o
munzar
muntaslf-. sene : senenin yarlsl, tam ortasl.
c:-a1:....
0:,)2:.:...( a.
munzalim
,
yanlanml$, yarlya varml$. 2. i. yarl, orta.
816
intizar
c.) : intizar edenler, g6zliyenler, bekliyenler.
(a. S. talak'dan) : intl-
belirslz ·olan.
muntaslI'
(a.. zf.)
-v"1j:.:.:.o
muntazlr-ane
(a. S. tufO'dan~) : 1.
soni.ik. 2. fiz. *sonumli.i, fro
muntamls
muntaslh-ine
ik.:.-'
§derek, bekliyerek.
lak eden~' giden, blrakllml$, koyuverilmi$, sahvarilmi$. (bkz :' 8zad).
muntaslh
C.
tizar .ederek, bekliyerek.
Jlk.:...
muntaslf
(a. S. nazar'dan.
intizar eden, gozliyen, bekliyen. I
muntazlr-I rahmet·i Hiida : Allah'm merhametinr
bekliyen.
tam uyan; uygun. (bkz :
J-k.:....
'
(a. s. nazar'dan) : int,ibeklenilen, gelmesi umulan.
muntazlran
(a. S. tlbk'dan) : intl-
bak eden, birbirine
mutablk).
-,tr.:.:...
edilmi~, beklenmi~,
muntazar
zar
bah eden, pi$en, pi$mi$. (bkz : matbOh).
muntablk
(a. zf.') : 1. mun-
tazam, intizamli olarak. 2. devamh, surekli olarak, dail'l)a.
(a. f. zf.) : insafhllkla.
tlba' eden, basllan, baSllml$, damgalanml$. (bkz:
matbO'). 2. yaradlh$tan olan. 3. hO$ gorunen,
guzeJ.
muntablh
"'~tr.:.:.o
muntazaman
u.a.:..
(a. s.) : sozdinler. (bkz:
muti).
meydanda.
munsif
(a. S. tayy'den) : inti-
va eden, durulOp ',;bukOlen, toplanml$, dev$irilmi$.
eden, kesilen. (bkz : munkatl').
munsarif
i.S "k.:...
muntavi
dokUlup akltllml$.
(a. s.)
oe alan.
tt..a.:·
4
(a. s.) : 1. inz8eeden,
,kemale eren. 2. hek. cerahatlendiren, irinlendiren,
olduran [yara ve ~Ibam]. 3. hazmettirici,slndiriei.
murakka'
(f. I. c.
- mOr
mOran)
karrnca.
~ \ v"
murabaa
murafi'
ite
(a. i..)': 1. mall kaT
"lS:. Iv"
satma. 2. tefecilik, kanOnen verdigi izin slnlrlndan
a~krn faiz alma.
~ Iv"
murabata
1. 'baglamak. 2.
rup bekleme.
(a. i. rabt'dan) :
du~manJ,
(a. s. rub'dan) : 1. terbi'
dorde ~Ikar"ml~. 2. dortlU, dort ~ey
den olma.3~ dart kO!1eli. 4. i. geo. kare, fro carre
murabba·i tamm : geo. tam kare.
~.v" ~ ~v"
(a. s.) :. 1. terbiye
edilmi!1. 2. (i. c. : murabbayat) : kaynaYlp kl'l.ama geldikten. sonra
dondurulmu~
meyva suyu
tatllsl.
murabba'.ni~in
bagda~
~ L:'!v"
(a. f. b. s.)
kurup oturan.
murabbayat
'
rafaa eden.
muragabet
(a. i.)
dileme, arzu
etme.
~i:. \~
muraglb
(a. s.) : ragbet eden.
(" v"
(a. i.
murabba 2
nin
c,) : kaynaylp k,vama geldikten sonra dondurulmU$ meyva suyu tatlllarJ.
(a. s.) : ,,. terhin
olunmu!}, son harfleri veya heceleri dU!}Or(jJmO~:
Zeyn-el.abidin : verine ."zeynel" demek gibi. 2., i. '
k,saltma, fro abreviation.
if;'v"
murahhas
(a., s. ve i. ryhsat'dan):
1. ruhsatlf, izinll. 2. delege, devlet veya birteljekkUl, bir kuruh'l adrna
salahiyetli olarak bir
yere, birinin
makamrna
gonderilen
kimse fro
delegue.
( a. i.): Ermenl
murahhasa
piskoposu.
~;..v" '
m",rahhasin
.,:,L v"
ve i. ref'den), : mu-
S.
saldlracagl yerl.erde duo
olunmu~,
murabbil
I'J Iv" (a.
I....
_ murahham
t-! v"
murabba'
(a. 1. refSkat'den): 1.
yazhga ~Ikmak
(a. I.)
uzere mukavele yapma.
murabaha
~\~
muraflk
refakat eden, yol arkada!}I' olan, yolda$. (bkz :
hem-rah). 2. bir !}eyle beraber bulunan.
(bkz : neml).
(a. i. ruhsat'dan).
(bkz : murahhas).
murahhaslyyet
~.a;"v"
(a. L)
murah.
hasllk, delegelik.
murilblt
(a. s. ve
rabt'dan. mu-
rab,tin) : 1. ibadete baqll kimse. (,bkz : zahid).
2. [Fas'ta] $eyhlerin, dervi$lerin unvanJ.
murilbltin
In
(a. s. i. murab,t'-
c.) : ibadete bagl, olanlar; $eyhler, dervi~ler.
(a. i. revd'den) : 1. arzu,
istek, dilek. 2. maksat, meram. Lafzl murad : manasI ic;:i'n degil, lab ic;:in saylenmi$ saz : "tenbel
bir ~ocuga mektep talebesi demek" gibi.
murad'l hakk : Allah'm isteQi.
murafaa
3.erkek adl.
(a. ,i. ref'den) : 1.
mahkemeye verme; mahkemeye getirtme; *duru$rna, yUzle~erek mahkeme olunma.
murafakat
u6.v"
(a. s. rlhlet'den)
ter·
hil eden, bir verden bir yere go~uren.
murai
J1v"
' (a. s. riayet'den)
riay~t
eden, saygl gosteren.
(a. i. rUkuk'dan.) :
murakabe
1. bakma, gazetme, goz altrnda bulundurma. 2. tas.
kendi ie; alemine bakma, dallp kendinden gee;me.,
3. *denetleme, konti'o!. 4. fels. sansur.
murakasa
<l.a91,......
(a. i. raks'dan) : ,dans.
muraklb
J\v""
(a. s. rukub'dan) :
1. murakabe ~den, koruyan. 2. Allah'a' baglanmi!1. 3. *dElnetc;:i, kontrolar, fro controleur.
~Iv" (a. i. rJfk'dan) : 1. ra-
fakat etme,yol arkada!}lIgf, yolda~lIk. 2. beraber
bulunma, fr, accompagnement.
F.52
murahhil
murakka'
(a. s. ruk'a'dan)
terkl' edilmilj, yamanmf!}, yama, vurulmu$,yama-
817
muraJekaa
'I.
Came-i murakka' : yamall elbise. Delk-i murakka' : ikiyUzlOlerin -kendilerini dervi~ gibi gostermek Uzere- giydiklerl yamall· hlrka.
murakka' germek : pabu~ ve saire tizerine deriye i~lenecek motifler \ i~in patron kesmiye
,hazlrlanmak.
murakkaa
murakkaat
me~k,
(a. s. rikkat'den)
s.
(a.
rakam'dan) :
yazlli. 2. terklne~ilrpi$,
numaralanml~,. numarall.
rakkam,
konulmu~;
murakkan
mi~,
~}iv'" -
. bozulmu~, aradan
(a. s.) : terkin edil-
(a. i. : rak-am'dan)
(f. i.
mOr'un
~f.
",,'1).,.-
o~lv'" (a. i. rasad'dan)
g6-
(a. s.) : 1. klymetli ta~·
t:'v'"
larla bezenmi~. 2. ed. iki mlsral veya iki flkrasl
kelime kelime birbiriyle aym vezin ve kafiyede olan
[soz, beyit]. 3. g. s. bir yazl sit iii.
~v"
kaplanml~.
2.
(a. s.) : l.kaley vey8
lehimlenmi~.
(bb
mersOs).
gOre~me. (bkz:
~ J Iv'"
I
~.t"A
mu'reb
-(a, s. Arab'dan) : i'raplJ,
sonu her tOriu harekeyi almaya musait kelime. (bkz :i'rab).
tv'"
(a. i.). (bkz : .murg).
(f. zf.) : kUlilar 'gibi,
4l'''''v'''
murg-ane
~~
(a~
s. Arab'dan) :
me~hur
muris
.:.,).,.-
(a. s. veraset'den) : ,1.
iraseden, getiren, veren, kazandlran.
blrakan.
mu'riz
~f"
2.
miras
(a. s. arz'dan) : j'raz' eden,
yUz l;eviren, ba$ka tarafa donen; ta'riz eden, do.
kunakll scz· soyleyen, tali atan.
murtadd
..)L·v'"
ba~ka
dinini brraklp
murtaz
(a. s. 'redd'den)
islam
bir dine giren.
ifL·v'"
(a. s.) ;
alJ1itrrllml~,
ta.'
Iimli [hayvan].
l.S;; v'"
(a. s.' r1za'dan) : 1.
irtiza edilmi~, begenilmi~, se~i1mlli~ (bkz : gUzide,
mUntehab, nuhbe, pesendide). 2. (h. I.) Hz. AI1".
nin Jakabl. 3. erkek adl.
(a. i.) : 1. birklm-
seyi hila veya kahlr sOretiyle ikna etme, kandlr.
ma. 2. huk. [eskiden] sulh· mukalemesi.
818
(a. i. rlda'dan). ,(bkz
murzia).
murtaza
~ J Iv"'( a. i.)
musaraa ).
muravaza
~':"v'"
zf.) : 1. karmcavari,
, ~etleme, .dikkatle bakma.
muravaga
U. b. s, v,e i.)
bir kitabm irabml (bkz : i'rab) bildiren kitap.
mu'rib-ul-avamil : avamil adlr eserin ~erhi.
karmcaya yakl~ai:ak sOrette. 2. (bkz : adz-ane,
fakir-ane, na~iz·ane).
kur~unla
(f. s.) : 1. mu'ndar,
,"murdar yiyen" : karga; l;aylak.
mu'rib
c.)
karl~calar.
murassas
J bv'"
murdar
kirli, p.s. (bkz : mUlewes, munecces, na-pak).
2. islami~eriat hUkumlerine
gore
kesilmemiii
[hayvan].
ku~lara yakr~acak ~ekilde.
muran
murassa'
mersin agaci.
murg
~lkarllml~.
murakklm
murasade
karmca.
i'raplanml~;
pusulanm . i~nesl.
mur-ine
ku~fjk
(f. i.)
murd
murdia
murakkam
sayl
~ )J'6
mur~e
murdir-hir ).,,;- )..)v'"
gUzel yaZl ornekleri.
ince.
t~ yazllml~,
rlza'dan)
(a. i. murakka'm_
murakkak
incelmi~,
i.
(a.
(a. i. c. : murakkaat):
hattat me~knamesi, birbiri Ustline yapl~tlrdarak
mukawa gibl olmu~ bir ka~lt uzerine yazllan me~k,
gUzel yazi ornet'ji.
c.) :
~IV""
murazaa
emzirme.
murtazavi <.S .J,aj' v'" (a. s.)
sup, Hz. Ali ile i1giJi.
Hz. Ali'ye men·
murtazl'
(a. s. rJza'dan)
t.:di/
Irtl-
za' eden, sOt emen.
I'-;':'i/
murzl'
(a. s. rJzB'dan)
~
(a. i.) : bl~ak. (i;>kz
kard,
sikkin).
Musi, Mus!
I.S".JA
,
I.S"": ,A
( a.' h. I.) : 1.
Sina yanmadaslOda Eymen vadisinde TOr dagmda
Allahm IOtfuna mazhar olarak kavmine "E;vamir-i
a~ere (on emir)" adl altJnda ahl8k va prensip
kaidelerinibildiren peygamber. [Mlslr'da Flrauntarm isrlHi ogulfarma zulmettlkleri' slrada dOnyaya
gelmi!} ve olOmden kurtulmasl i(;ln bir sepet i~inde
Nil Nehri'ne atilmls, kurtanllp bUyUdUkten sonra
Firauna, asasml rasayi MOsa'YI) Yllan ~ekllne sokmak mOcizeslni gostermi~ ve bu sOretle kavminl
Mis/r'dan dl!jan ~lkarmak mOsaadesini
alml$tlr.
Klz/ldeniz klYlsmagelince asasiyle denlzi yararak
kavmini ge~irmi!j ve arkadan gelen Firaun ve adamtan tekrar birle~en su 'l~lnde kalm'~tlr]. 2. erkek
adl.
musa
l.Sa .J"
musidaka ale-I-istihkak
(a. i. rJz8'dan) : ~ocu-
4....ai/
...r,"
(a. s. mus8b'm c.).
(a. i.) : bir kOtOIO-
~e yakalanma, bir ha.stahga tutulma.
ga sUt veren, sUt emziren,
sutnine, bebege sOt
vermek Ozere para ile tutulmu~ kadm.
mus
~.L.aA
musabiyyet
Irza'
eden, ~ocuk emziren.
mUfzia
o La..
musabin
(bkz : musab).
(a. s. vesayet'den)
(f. b. I.)
mu-sa [V]
musadakat
(a.
E...J..a...
musadda'
I.).
(bkz
(a. s. sad'dan)
tas-
di' edilmi$, ba$1 agrJtllml$.
J..J..aA
musaddak.
(a. s. sldk'dan) : tas"
dik 01 mU$, ger~ekli~i, ge~erli~1 r~smi olarak yazl
i1e bildlrilmi$.
(a. s. sudur'dan)
musaddar
sudOr etmi!j, <;Ikml!j.
(a. s. sldk'dao):
musaddlk
tasdik eden, gerc;ekligini, ge<;erlig;ni resmi olarak
yazl ile bildiren.
musadd~'
(a. s.)
(a. i. sldk'dan):
musadat
ustura.
musa'ad
A
kar$lhkll dostluk.
1. va-
siyet olunan mal ve menfaat.
musa-bih : vasiyet olunan !jey.
musS-leh : kendisine bir $ey vasiyet clunan
[adam]. 2. tavsiye olunmu!j, tavsiye edilmi!j.
JU,.,L, )f\~ <u.>l.a
(a. b. I.) : huk. [esklden] muayyen bir hakk.!l
hangisinin mallkiyeti husOsunda iki kimsenin ittifaketmesi. [bir vakfiye mOcibince kendisine galle-i vaklftan !jU kadar sehim verilmesi icabeden
(A), bu sehmin hi~bir kimseye ait olmaYlp yalnlz (B lye ait bir hak oldugunu onun tasdiklne"
mukarin olarak ve kar!jillgmda bir ivaz afrrllyarak
ikrar etse aralarmda musadaka bulunmu$ olur].
eden,
ba~
t..J..aA
(a. s. sad'dan)
tasdi'
agrrtan.
$arap.
Ov"L..:2A
musaare
Ilyarak birinin yUzUne bakmaYlp b'a!j In I c;evirme.
musib
~L.a..
musSdefe, musSdefet
(a. i.) : bUyUklUk tas-
(a. i. sudOf'dan. (bkz : mUsadefe).
(a. s. savb'dan. c. : mu-
sabin) : 1. isabetetmi$, rastlaml!}, Ozerine dU$mU!j. 2. musibete ugraml$. (bkz : du~ar, giriftar).
musSfaa
musabbag
(a. s.) : boyanml!j,
boyall.
musibere, musaberet
":'.1. l.aA
"
(a. i. sabr'dan) : sabretme, katlanma.
(a. s. sudof'dan).
musadif
(bkz : mOsadif).
, 4..JLA
(a. I.) : 1. birbirinin
boynuna sarrlma. 2. fizy. gozuo, her uzaklrkta bulunari e?yaYI,gorebilme hassasl.
oJ.~"
musafaha
el
slkl~ma,
(a. i. safh'dan)
tokala~ma.
819
musSfSt
(a. I. safvet'den)
musifit
hln eden,
samlml ve halis dostluk.
J.,a.6
musaffi
(a. s. safvet'den)
edilmi~, sUzUlmU~,
ayrllmJ~.
tasfiye
yabanci maddelerden
lSI tan,
(a. s. saff'~an)
tasfif
..J~
musahhir
(a. s. safvet'den)
tas-
five eden, sUzen, siziran.
musaffir
(a. s.)
..JA..a..o
tasfjr eden, Isllk
~alan, seslenen.
~L.a,o
musafih
eden, el'
slkl~anlardan
mus~ggar
(a. s.)
~~
sohbetler, konu$up gorU$meler.
musihabSt-, ahlak,yye : 1) ahlakl konu~up gorU$meler; 2) [eskiden] ilkokullarda okutulan bir
kitap.
musShabe, musShabet, ~ l.aA
,
~.a..
(a. s. slhhat'den)
..)~
~..a.o .<
musahhih
.•
tashlh
musahhihi'n
sahhih'in c.) : tashlh edenler,
dUzelticiler.
820
horasan ve ki·
~
musakkab
musalaha
("ka" uzun okunur.
(n .. s. sakb'dan) : tesklb·
Lii'Jij·i musakkab
.J.. La..o
delinmi$,
(a. I. sulh'den. c. :
musalah8t). (bkz': mUsalaha).
.::.,llLa..o
musalahat
mOsa-leh
{a. I. sulh'den. mu-
barl$Jar.
.J
~
(a. b. i.)
r.,S'a ..A
flk. lehine
vasiyet olunan kimse.
a. s, ve i. slhhat'den. c. :
yanll$
kadln mOsahip.
1. sakyedilmi$, sulanml$. 2. mu-
olunmu$, .delinmi$.
delik incl.
musaleh.iin-aleyh
(a. s.) : ele ge«;;irilmi$.
eden,
J-A
musakka
tas-
yanll$1 dUzeltilmi$, yanll$slz.
musahhar ,
( a. s, )
E..Jt'a. o
a; s. saky'den)
sa'kka [yemek].
salaha'nln c.)
musahhah'
musahhihi'n)
duzeltici.
musahrac
(a. s.) : yanll$lrk1iil
de~i$tirilmi$.
olurimu~,
( a. i.)
re«;; ile SIVanml$ sahrlnC;.
'::"~~A" ,,~l.,a.6
(a. i. slhr'dan) :' evlenme ile meydana gelen akraballk.
hlh
4...:o-La.o
musahibe
4.~ La...
(a. i. sohbet'den. c. : musahhabat) : sohbet etme,
kO,nu$ma, goru$me.
musahhaf
(a. f. s. musahib'in c.).
(bkz : nedime).
(a. i. sohbet'den.
musahere, musSheret
(a. s. sohbet'den. c. :
musahiban jl~L.,.....
kU-
~U1tUlmU~, ,i.elk, -cak" Ir manasl verilmi$.
musahabe'nin c.)
-..:.>L:,o
(bkz : musahib).
(a. ,s. sagir'den)
musahabSt
(a. s.) : bir $eyin halisi,
musahiban) : 1. biriyle ml.lsahabe eden, sohbette
bulunan, konu$an, arkada$. 2. bUyUk bir zatrn yanlnda bulunarak onu soziyle sohbetiyJe eglendiren.
3. padi$ahlarln husOsl
i$lerinde
bulunanlardan
herbirl.
musafaha
herbiri.
~
(a. s. sahr'dan) : tes-
se~ilmi$1.
musahib
J...a...
tes-
ISltICI, klzdlran.
edilmi~, . saf, saf, sira slra dizilmi~.
musaffi
(a. s. sahn'den)
hlr eden, zapteden, boyun e~diren; elde eden.
musahi
~
musaffaf
0~
musahhin
4..:;k
t
La.o (a. b. i.)
sulh
bedell.
musalehiin-anh
duzelten,
4..:£l.
t~o '(a. b.
5.) : huk.
iddia edilen ve istenen $ey. (bkz : mUddea-bih).
(a. 's. ve i. mu~\anlr$
musiJih
dUzeltenler,
pan,
barJ~an.
Cl_4'o'
(a. s. sulh'den) : sulh ya-
. mus8wirtn
j-A.'
musalla
)L4.
(a. i.) : 1. na-
maz kdma~a mahsus a~lk yer. (bkz : namaz-gah L
2. cami civarmda cenaze namazl kdll")an yer. Seng.1
musalli : musalla ta~l.
.61-
musallat
(a. s. sa.latet'den)
teslit olunmu~, birinin Ozerine dO~mO~, sata~ml~,
i1i~mi~; sata~an, rahat b,rakmlyan.
(a.s. sulb'den)
musalleb
musalJi
J-4"
(a. s. salat'~an)
musaJlit
I'lamaz
,
.kG
lit eden, birini
tas-
ba~kasma sata~tlran.
(a. i.) : ed. beyitleri
("'....a-e
meydanda
musarahaten
(a. zf.)
olarak.
musari'
C)L..a..
(a. s. ve i. sar'dan)
gp_
(a. S. sar'dan.)
ad.
pehlivan.
tf"'2"
musarra'
C~
musarrah
(a.
L.. ra..
musarrahan
sarahat'den) :
S.
(a. zf. sarahat'den) :
sarih, a~lk olarak, a~lkca.
muvazzafan ).
(bkz: mufassa~n,
i (a. s. samm'dan)
tesmim olunmu~, kat'j olarak karar verilmi~. (bkz :
mukarrer).
(a.s. ve i. sammet'-
musammet
i~i
(a. i.)
<b.)La..
tasrih olunmu~, a~lk. seylenmi~, belirtilmi~, apa~lk.
kafiyeli ve dort k,sll'ndan ibaret manzOme.
musammem
gure~me,
iki mlsral kafiyeli olan beyit.
(a. s. salatet'den)
musammat
musaraha
re~~i,
kdan, be~ vakit namazma devam. eden..
(a. i. sar'dan)
germe.
tas-
Iibedilmi;?, salabet verilmi~, katda~tlrJlmJ~.
,,;::.)La,.
musaraa'
pehlivanllk.
den) : 1. i~i bo~, kof olmlyan ~ey. 2. gr. Arap
alfabesinde (m, r, b, n, f, I) den ba~ka bOtOn
harfler.
musattah, musattaha
(a. s. sath'dan) :satlh!andlrllml~, duz, yaSSI hale
Hendese-i musattaha: geo. *dUzlem
geometri, Fr. geometrie plane. Kiire-i musattaha:
cogr. *dUzlemkUre, fro plan()sph~re.
sokulmu~.
mus-attar
(a., s. satr'dan) . tas-
.tjredilmi~, yazdml~.
musanna'
~ ..
(a. s. sun'dan) : 1. tasni
edilmi~, sanat eseri olarak meydana getirilmi~, usta
el.inden ~Ikml~, fro objet d'art. 2. ~ok sOslO. 3.
mushele
<\lJL.a..
(a. i.) : savlet etme, do-
gO~mek i~in birinin Uzerineatlama.
uydurulmu~.
musavver
~
musannef
(a.
S.
srnf'dan) : 1.
tasnif edilmi~; slraya konmu~. 2. te'lif edilmi~, yakitap.
zJlml~;
uLi:....a..
musanneffit
(a.
S.
c. :
smf'~an)
tasnif edilmi~ ,kitaplar.
musannif
~A
(a. s. srnf'dan.. c.
mu·
sannifin) : kitap yazan, mUellif.
musannifan j
Li:....aA
(a. i. musannif'in c.)
kitap yazan kadmlar. (bkz : musannifin).
musannifin
~
(a. i. musannif'in c.)
kitap yazanlar. (bkz : muellifin) •
'J.ra-"
(a. S.
sOrei'den)
1.
tasvirli, resimli. 2. tasarlanmlli, dO~UnOlmUli. Ruh·i
musavver : cisimlenmili ruh.
musawlr, musavvire O)ra A , )~ (a. s. ve
I. sOret'den. C. : musawiran, musawirin) ': tasvir,
resim yapan, ressam, figUrist. Madde-i musawire :
anat. protoplazma.
j l)r4.o
musavviran
(a. f. S. musawir'ln
c.). (bkz : musavvirin).
musavvir·ane
",'\)-,.A.A
(a. f. zf.)
tas-
vir edene, resim yapana yaralilr yolda.
musavvirin
J',,)r4A
(a.
S.
musavvir'in c.).
(bkz : musavvir).
82t
musavvit
(a. s. savt/clan)
..:..J-4.6
musavvit
tasvit
~Ikaran.
eden, seslenen, ses
(a. i. sayha/dan)
musayaha
1~1n "mOsiki" sozunun de bundan almdlQI rviayet
olunan. mevhum; bir kU$. (bkz : digeran).
"::£:-,,,6 ~ J:;"",A
mOsiki, musiklyye
(0. i.)
mOzik: Allit-, musikiyye : mOzik aletleri.
hayklrl~ma.
musayefe
(a. i. sayf'den)
yazllglna, bir yaz tutulmak Uzere pazqrllk etme.
musaykal
J.4:-a.A
(a. s.saykal/dan) : cilalr,
'l-tJA
feryadm
musiki·i sukOt : sessizligin mOsikisi.
musiki.~inas iJ"l.:..z
J-:""-""
(a. f. b.)
mUzik-
c;i, fro musicien.
parlak, yaldlzll, perdahll.
mOse
mOsiki-i figan ("ga" lIzun okunur)
mOsikisi.
(f. i.) : an. (bkz : nahl.)
J"'"r
mOsii
(a. s. vusOI'den)
isaleden,
ula$tlran, yeti$tiren, vardlran .
mOsel
(a. s. vusOI/den) : isaledil-
.'J..a.J'4
qj""'-'A
mOsile
~
t> r
mOsevi
(a. s. ve i.) : Yahudi, Hz.
~eriatinden
MOsa'nin din ve
~.4
mushaf
mOsile-i sahn " ·i Si.ileymaniyye : "Fatih va
SOleymaniye rnOderrislikleri olan en yOksek der'ecedeki basamak.
olan kimse.
(a. s..sOI. : sahafe. c.
mesahif) : 1. sahife haline getirilmi$ $ey, kitap.
2. i. Kur'an. (bkz : FOrkan,' HUda, Hitab, Kitab,
Necm, NOr, Zikr).
mOsi
l.Sa -""
(a. s. vesa'lo'€t/den) : 1. va-
siyet eden; birini vasi gosteren. 2. tavsiye eden.
[mUen. : "mOsiye"].
musib, musibe
4+a"
'~..aA
(a.
s. sEw~b'
dan) : isabet eden, rastgelen; yanJlmlyan. Akvlil••
mus'ibe isabetli sozler.
mu~ib.et
felaket,
ugursuz.
~~
anSIZIn
musibet·name
(a. i. c. : mesaib) : 1.
gelen bela,
<t.o1.:4-a"
slkJntr. 2. mec.
(a. f. b. i.) : Iran
edebiyatlnln
tanJnml$
mutasaVVlf
Ferid-Ud-din-i Attar/In eseridir.
musibet-zede
~,.)j ~~.o
$airlerindEm
(a. f. b. s.)
musibete, felakete, belaya, kazaya ugraml$.
musikal
("ka" uzun okunur. f.
i.). (bkz : rnOsikar).
mOsikar
mUderrislikte ikin-
(a. i.)
ci yOksek derece.
mOsir
musirr
(a, s. sarr/dan) : Israr eden,
./",.:t A
c1iren€n, ayak direyen.
musirr·ane
q,,'\pa.A
(a. f. zf.)
inatla, ayak direyerek.
i.)
vas iyet eden
S', ve
i. sukut/dan. c. :
(a.
. mOsiye
. kadln.
musklt
..k.£~
(a.
muskltat) : 1. iskat eden, dO$Uren. 2. ~ocuk dO!?UrUcU i1a~.
muskltat
l.lh.b:-;,.
(a. i. ve s. musklt;tn c.) :
iskat edenler, dU$Orenler, ~ocuk dO$UrOcO i1a~lar.
muskltat-. cizye : huk. [eskiden] cizyenin eda·
,SIn! ba'delvOcup Iskat eden sebepler [mUkellefin
islamllg, kabOIU, kableleda' vefatl, kableleda tam
bir senenin gec;ip diger senenin girmesi gibi].
Il'iuskltat-I hudOd
kat eden seb~pler.
huk. hudOdu
badelvucup is-
muskltat-I klsas : huk. [eskiden] klsasl Iskat
eden sebepler. [klsas olunacak nefis veya uzvun
fevt olmasl veliyyi cinayetin caniyi affetmesi gibi].
("ka" uzun okunur. f.
i.) : 1. mizmar ~e$idinden Slra,· kalem, dUdOk;
kaval; dervi$lere mal1sus bir' saz. 2. rOzgar estik.
\=8 gagastndaki deliklerden tOrlU WrlU sas ~Ikardlgl
(a. s.) : zengin.
·./......,..-'fA
muslih
&
(a. s.. sulh/dan. c. : mus-
lih!n, muslihOn) : 1. islah eden, iyile$tiren,
zeltici, arabulucu. 2. i. erkek adl.
do·
4,,·L..:.La...
muslih-ane
(a. f. zf. sulh'den)
(a. s. muslih'in c.)
iyile~tirenler,
islah
edenler,
bulucular.
Muslihiyye-j Halvetiyye
dUzelticiler,
"'-:);.
:
ara-
j ~la....
(a. s. musl ih'in c.).
mustashib ~",.a.l_,o (a. sahabet'den) :' birini
yanlna alan, ber§berinde gotOren.
(a. s. ve L). (bkz :
(a. i.) : hek. kan hucOm
eden veri iyi etmek i~in kullandan kuru hacamat,
hardal yaklsl gibi ~eyler.
mustablr
""-Jlk.:.-o
mustatab
(a. s. sabr'dan)
saf ve tabu r ha-
linda dizilmi;;.
mustafavi, mustafaviyye 4:, ~.a.o
:
~ c.> "..ik.a.
Jk--
mustazill
( a. s. zill'dan) : 1. istiz·
lal eden, !=lolgede oturan, !=lolgelenen. 2. birinin hi·
mayesi, korumasl altmda [bulunan], korunan, gal.
gesine slgmml$. (bkz : mahml').
...JJ2:.-..
(a. s.) : 1. zariflik, nuk·
teo 2. hay!; muhit.
...f}.,Il,
mu~-i
hurma
raz kUc;uktUr].
(f. i.) : fare.
zool. hurma sl~an,. [kediden b,i.
(a. i.
m.ui?amma'
s.
sulh'den.
mustalahat .:."b.lh..a..o (a. i. mustalah'm c.)
lstdah haline getirilmi~ kelimeler.
~k..a..
(a. 5.)
<\b~.
(a. i.) : tararken dokule~
mUi?ata
sas:, sakal tel i.
mustalih
elk.a...
"sl~an
tu·
mu~-har )I,,;"zr (f. b. s. ve i.) : "si~an
yr.
mUi?gir
~~ r
fare yavrusu.
(f. b.
S.
ve i.) :
tan" : ~aylak [ku;;]. (bkz : mO~-har).
yen" : ~aylak [ku~]. (bkz : mO~-gir).
Istllahll, agda.
II konu~an. (bkz : Istllah-p~rdaz, mustalih).
'mustalahi) .
:
tic. balyalara sarilan ziftli
c.
mustalahat) ; Istllahll, ic;inde c;6k Istilah ve terim
olan, agdall.
mustalahi
~em'den)
mUi?amma-i ticari
kiliin bez.
(f .. i.)
(a.
1.
( a. s. tOI'den)
mu~amba.,
Q
(a. s. safvet'den) : Hz. Muhammed . Mustafa'ya
mensup, onunla ilgili. Ahlak·1 mustafaviyye : Hz.
Muhammed Ml:Jstafa'nm ahlakl. Ahadis·i Mustafaviyye : Hz. Muhammed Mustafa'nm hadisleri.
2k..a.·o
iyi,
istitale .eden, uZlyan. 2. i. geo. *dik dortgen, fro
rectangle.
mu.$
(a. s. safvet'den)
1. Istlfa edilmi~, se~i1mi~. (bkz : gUzide, mUntehab). 2. h. i. Hz. Muhammed'in adlarlndan. 3.
i. erkek adl.
mustalah
yarlmda
(a. s. tayyib'den)
\,,/.
mustazref
~,Q,4' (a. s.)
mustafa
(a. zf.)
L...h.:.. . . o
mustatil
sabreden.
mustaf
t.."",.a.L.o
mustashiben
ala. Kitab-I mustatab : !=luzel kitap.
..:.._a.4
J .....a.A
(a. 5.) : ~I karl i~in
J)2..a...
olarak, birlikte.
musammet).
musrif
~ok sert ve keskin
(a. L) :
)Lk-o
her yana ba~vuran.
(bkz : musl ihin )"
musmet
mustar
~arap.
mustarrf
~:,.,La.Q'
(a. b. i.) : tas. Halvetiyye tarikatl ~Obelerinden
biri. [kurucusu, MOslih'in galatl olup. "MOsili"
lakabiyle tanlnan$eyh Mustafa MuslihUddin Efendi'ye nisp'etle bu adl alml~tlr;' Tekirdag'da dogmu~tur. Glumu : 1099 (1697 - 98) dir].
muslihun
(a. s.) : 1. ziyafet veren,
yedirip ic;iren. 2. birini yeti~tirip adam eden.'
~".la,.4
muslihin
c:k..,Q,4
mustani'
arabuluculukla, aracJllkla.
(a. s. sulh'den). (bkz
(f. b.
S.
c. : mO·~ika.
,fan) : kill kirk yaran, inceden inceye ara~tlran'.
(f. b. s. mO-~ikaf',n
c.) : kill kirk yaranlar, inceden inceye ara~tlral:1lar.
(f. zf.)
kill kirk yararcasJna, inceden inceye.
mutabakat
..:.l! Lk...
(a. i. tlbk'dan)
muJa-
blklrk, muvaflkllk, uygunluk.
(f; b. L) : ,kill kirk
mutabasslr
(a. s.) : a<;lkgoz:
varma, inceden inceye ara$tlrma. mutabbak
(a. L ml$at) : tarak. (bkz
mu~t-iil.kadem
: anat. ayak taragl.
tokat.
sac; taragl.
<\~UU,
eLk...
tJa"..
(a.s. tav'·
mutaame
(a. L) :
~Uvercinlerin
(a. s. asab'dan. c. :
mutaasslban, mutaasslbin)
1. kendi taraflhl a$l.
rdlkla tutan'. 2. kendi dlnini, eski ~elenek ve gorenekleri a$ln tuten, onlann dl$lndakilere dU~man
olan, hic;bir yenilik l-:ebOI etmiyen.
~La":... (a. f. zf. asab;dan)
mutaasslpc;a; korUkorOne.
U:?-a...:.
Jh..:...
eden, i~siz kalan. (bkz
mutaattlr
J::...:."
taattureden, gUzel koku
kokl:J sUrUnen.
824
l:~
,
(a. s. i.)
,;)l:«.4
(a. zf.)
(a. s.)
vakitki.
mutafattm
(a. s. fatanet'den)
hemen aqlaYlp farklna varan:
......i..ik...
mutaffif
(a. s.)
mutaher~l.b..4
mutahere
noksan mal ve-
(a. s. asab'dan. mu-.
(a. s. sUI. atele) : taattul
muattal
r'
(a. s. Itr'dan)
,( a. s.) : temi;denmi$.
.:>~lk...
(a. L)
temizleme.
mutahhar~ 0.n"'k.... , ~
(a. s.
taharet'den) : 1. tathir edilmi~, tem'izlenmi$, teo
miz. Libiis·, mutahhar : temiz elbise. 2. temiz, mubarek. Ravza·i mutahhara
mubllrek, . kutsal Wrbe.
mutahhir
(a.
~.
taharet'den)
:
tathir eden, temi~liyen.
mutahir
4
taasslb'ln c.) : taassubu olanlar. (bkz: mutaasslb).
mutaattll
0.)
.Uzere.
mutaJih'ar,
mutaasslb
·mutaasslb.ane
uyan,
(a. s. ata'dan) :' 1. ita olun·· ren dalavereci.
m.u~, verilmi,~. 2. fels;'*veri, verilmi~, fr.donm5e.
mutaasslbin
mu'tad, mu'tade
mu'tadi
mU~t-zen).
dan) : itaat olunan, boyun egilen,
ba~kalannln
kendi!>ine itaat
ettikleri Cih5n·muta' : dUnyanln
boyun
egdlgi, aleme .hUkmO
gec;en. Ev·amir·i
mutaa : iUlat edilen, boyun egilen emirler.
mu'ta
(a. s. tlbk'dan)
mu'tiiden
(f. b. s.) : yumruk vu-
muta', ll1utaa
u..
ltiyad edilmi$, adet olunmu$, all$dml~.
mU~tel).
ran, yumrukc;u; boksor. (bkz :
~
mutab,k
(f. L) : 1. yumruk;
(a. i.)
(a. s. tabk ve tal:lak'.
uy~un [birbirine].
mu~t.iiJ.yed : an at. elin tara91.
2. mec. avuc;. (bkz : mU$t,
J;1..4
dan) : 1. ta,tbik olunmu$, uydurulmu~. 2. kapak
gibi kapanml$.
~lk...
mu'tak, "';u't~ka
(a. s.) : temizleyicL
.u:..4'
J:....
(a. s. atak'·
dan) : i'tak 6Iunmu$, azadedilmi~, azatIJ [kale].
Abd·i mu'tak : azadedilmi~ kole. Cariye-i mu'taka :
azadedilmi$ cariye, halaYlk.
mu'ta'k·iil·ba'z ': tamamen degil, klsmen azadedilmi$ kole veya cariye.
: 1.
lie koklanan. 2. gUzel
mutalebiit
(a. i. taleb'den. mu·
talebe'nin c.) : lstenilen ~eyler, istekler.
,
mutasallib
<\J l.b..•
mutalebe
c!Lk..
mutali'
talii'n)
( a. s. tulO'dan. c.
~Jlh...
>~A
mutarred
( a. s. mutali'in c.)
mutarrlZ
mu·
J..Jk.•
(a. s. talak'dan)
bl.
...-.lb....
I
r~.Ja... (a~
tll,-
(a. s. tJ/slm'dan)
tdlslmfryan, trl,slm ve bOyO yapan.
(_k...
mut'am
(a. s.) :, yiyecegi
i~ecegl
mutasaddlk-un-aleyh
kimse.'
(a. s.)
larda adet halini tanzim eden
mutantan
~,
hek. kadrn-
i1a~.
mutaraha
<b.
)Lh..
(a. L)
)~...a:..
mutasaddlr
~a
~~tasadd,r.ane
~.;...
(a. s.)
mutasaddlrin
tarassut eden,
1'1
gozliyen.
lar,
mutarassldane
yara~lr
rassut edene
<\1'\ -t"",...:1..•
(a. f. zf.)
yelda.
mutaredat ~\,)}k
A
(a. i. mutarede'nin c.)
Q~)lh..
(a.' i. tard'dan. c.
(a. s. sadr'dan. c. :
(a. f. zf.)
yakl~acak
(a.
j.)-l..a:A
S.
sOrette.
mutasadd,r'.
c.) : tasaddur edenler, ba~' sedire .gec;ip 'oturan·
ba~ko~eye
kurulan/ar.
mutasaddi
tasaddi eden, bir
vuru~ma/ar, ~arpl~malar.
mutarede
ta-
(la. s. mutasad.
4J' \) -La:...
bal' koW(O' gec;ip kuru lana
mutarassld
eden
mutasadd,rin) : tasaddur eden, ha~ sedirege~ip
oturan, ba~ ko~eye kuru/an.
birbirine soz
soyleme.
kabOI
d,k'rn. ,c.) : tasadduk edenler, sadaka verenler. 2.
sadlk, dogru oldugu an/a~danlar.
(a. s. tantana'dan)
1. tantanal" debdebeli; gUrOIWIU, patlrdrl,. 2.
tafatll, gosteri~li; ~ok parlak.
: sadakaYI
.'
U:!9~'
mutasaddikin
~ ...~
(a. s. c. : muta··'
saddlkin) : 1. tasaddukeden, sadaka veren. 2.
sadlk, dogru oldugu anla~lIan.
~ok oian.
mutammis
1. da-
(a. s. sad'dan)
J..l...a:A
mutasaddlk
(_lk..
mutalslm
zf.) : bir teviye, bir
~atllyan.
gdan. 2. yarlhp
simi I, bOyOIU.
muUlredat)
t..l..a:,o
mutasadd.'
(a. L trlwn'dan)
(a. zf.) : bir cRiziye.
dOziye.
rakrlml~, bo~anml~ [kadrn].
mutalsam
( a. s. ) : elbiseye kenar
~~...
mutarrid
tllalan·
mutarriden
<\.tlb....
( a. L) : cemaati usancl,-
i~/iyen.
(a. s. tria'dan)
. mutallaka
sUslendirilmi~,
racak derecede okumaYI uzatan imam.
1alaa edenler, kitap okuYanlar.
mutalla
(a. s. tlraz'dan) : tao
razlandlrllm,~,
. zinetlendirilmi~,
nakl~II, i~lenmi~; kenarfr, i~lemeli.
mu-
: mutalaa eden, kitap okuyan.
mutaliin
j.)k..
mutarrax
(a. L taleb'den. c. : mu·
talebat) : 1. talepte bulunma, hakkrnl isteme. 2.
clava.
mutasaffi
lS-t...a:.o
(a.
S.
sadv'dan) : 1.
i~e giri~en.
2.
ba~kasrna
J.a.:...
(a. s.) : tasaffl edert,
saldlran.
safltk, temizlik peyda eden, safla~an. [maddi, ma·
nevi]. Ma·i mutasaffi : saf, temiz suo Kalb.i muta.
Gaffi : saf, temiz gonUI.
: saldJrl~ma [sava~ta].
mutasallib
mutarra
u:aravetli, taze.
lS)t..
(a. s. taravet'den)
~.a.:...
(a.
S.
sulb'den)
: 1.
tasallObeden, sert/e~en, kattla~an; sert, saglam. 2.
salabetli,! din i~lerinde gayret gosteren.
'825
I
mutasallib·ane
<l;l...l.a:'..
mutasalHb.ane
(a\ f. zf.)
saJa.
bet, kuvvet sahibi olana yak,~acak sOrette:
....l1.a:...
mutasallif
cl;~,..4:"
. mutasavvif·ane
(a. s. c. : mutasal.
lifin) : haddinden fazla bilgi<;lik ve incelik tasl,yan,
mutasavvife
(a. i.)
~9
mutasavvifin
sallif olana,
sOrette.
(a. f. zf.) : muta·
nezaket,
(a. s. mutasallihn
c:.-d.:....
mutasanni'
ve
(a. s.
(a.
(a. f. zf.)
mutasanni·ane
tao
sannu' ederek, yapmaclkl, olarak.
(a. s.)
in c.) : tasannu' edenler, kendini guzel, suslU gas.
termek isteyenler, yapmaclkldar.
eden, bir verde yazllyan, yazl ge<;iren.
r..a:i:.A
mu'taslm
(a. s. sarf'dan) :
1..
tasarruf eden, kendinde kullanma hakkl ve salahi·
yeti bulunan. 2. bir sancagm
en buyuk idare
amiri [Tanz7mat'tan sonral
<::...-:! ",~
(a. i.) : 1. mu·
tasarnflJk, tasarruf etme hakki. 2.
vazifes i.
r"'""'~'"
mutasarrlm
( a. s:) .
mutasamfm
(a. s. c. : muta·
: ··tasarrum eden, kahramanllk, yigitlik
(a. s. tlbb'dan)
mutatabbib
(a. s. sOret'den) :
1. tasavvur, edilmi$, tasarlanml$, dU$unulmu$. 2
akla gelebili.r, olabilir. (bkz : mum kin ). Umur-i
mutasavvere : tasarlanml~ i~ler.
mutasavvlt
ses
<;Ikaran,
..:., -,_4:'..
ses veren,
~
(a. s.) : tatabuk
mutatablk
eden, munasip gelen, birbirine uyan, uygun.
JAk.:...
(a. s.) 1. tatafful eden,
tufeyli, parazit olan, fro parasite. 2. uyan, arka·
smdan qiden.,
(a. s.)
mu~ata',m
(a. s.) : tasavvut eden,
seslenen.
tata'um eden,
taclan, tadma bakan.
mutatarrib ~~4
(a.
S.
c. : mutatarrib7n) ~
tatarrubeden, $evke (.1elen, sevinen, <;o;;up sl<;nyan.
mutatarrib·iine
<l;~. . . k..
a. f. zf.)
gelip, CO$UP sl<;nyarak.
(a. s. mutatarrib'in
Illutatarribin
mutasavver
1. j'tisam.
eden, eliyle tutan, yapl;;an. 2. gUnahtan <;ekinen.
mutataffil
mutasarnfiyyet
tasayyOf
hekim taslagl, hekimlik tasllyan.
(a. s. mutasanni.
mutasarrJfJ.J"'~:.4
sOret'den.)' :
S.
zihninde kurup karar'
tasavvur eden, tasarllyan,
veren.
mutasayyif
(a. s. c. : mutasan·
mutasanniin
mu·tasav··
incelik tasllyan.
niin) : tasann7 eden, kendini (.1uzel, suslU gaster.
mek isteyen, yapmaclklJ.
samrnin)
qosteren.
"..a:..
vif'in c.) : sofiler, s..ofular.
mutasavvir
mutasallifin
mutasav-
tasllyana yakl$lr
bilgi<;lik
c.) : haddinden fazla bilgi<;lik
lar, ~arlatanlar.
sofu-
vifler, sofular. (bkz : sOfiyyOn).
~arlatan.
mutasallif.ane
(a. f ..zf.)
cal mutasavviflere yakl$acak sOrette.
C.) : tatarrubedenler, $evke gelip
sl<;rlyanlar.
mutatarrif
( a.
J,.,h:..
sevinen, CO$UP
S. )
tatarruf eden,.
( a. s.. )
tatarruk eden,.
bir yana <;ekilen.
r
mutatarrik
J):::...
tarik, vol bulan, ge<;en.
mutasavvif
J
.J-4:..
(a. s. sof~dan. c. :
mutasavvifin) : 1. !ofi olan. 2. tasavvufla ugra$an.
3. ilahiyatla ugra$an va bunu yayml)"a .;;alJ$an.
826
mutatavil
JJ th:...
(a. s.) : 1. tatavul eden..
uzun alan, uzanan. 2. uzatmak sOretiyle yukselen_
mutazallir
mutatavvl'
(a. s. tav'dan)ta-
tavvu' eden, nafile namaz kilan.
cLc)LA
, mutatavvla
(a. 5.) : tatavvuk
ederi, gerdanhk ve ba~ka sOs e~yasl taklnan
J .,k:A
mutatavvif
(a. s.)
: tavaf eden,
(a. s.)
: tatavvus
eden, tavus gibi rengarenk giyinen.
mutatayyir
ugursuz sayan,
~'or sanan.
(a. s.)
0
mutavaat,
~eyden
: bir
~eyi
(a. i. tav'dan) : 1.
itaat etme, ba~egme. 2. gr. *donO~1U 6ze donO~1U
fiil, faili (*oznesi) ile nesnesi (objesi) bir olan
fiillerin slfatl : [dovOnmek, sevinmek.. gibi].
mutavasstl
(a. s. vasl'dan) :
kavu~an, ula~an,'
"9.lb...
mutavvaka
orta boylu. 3. orta halli,
~k..,.l:'.
(a. s. mutaVasslt'm
c.) : 1. tavassut edenler, aracrlar. 2. orta halliler.
mutavattm
(a. s.)
: (bkz :
mOtevattm ).
..:., ~.".k.. (a. s. mutavvele'nin
mutavvelat
.,h...
mutavves . J
(a. s.)
renkli, latif,.
!=lOzel.
mutavvi'
[..,1....
(a. s.). (bkz ,: mutavi').
mutayebatwL lb...
(a. i. mutayebe'nin
c.) : eglenceli hikayeler, flkralar.
mutayebo
4....
lkA
...-h..
(a. i. tayyib'den c.
~akala$ma.
(a.
S.
tayyib'den. c. :
1. tatyibedilmi$, gUzel
mutayyibin, mutayyibOn)
kokular sUrUnmU$ olan. 2. gonlO . ho~ edilmi$, taltif olunmu$, ,sevindirilmi~.
Lk..o
(a. zf.) : 1. gUzel ko-
kular sUrUnmO$ olarak. 2. gonlU hO$
sevindirilerek.
edilerek,
(a. s. mutayyeb'in
mutayyibin
c. ). (bkz : mutayyeb ).
mutayyibun
..
c..~,,:.
( a. s. vuzOh'dan)
ta-
J J':'~
(a.
S.
mutazacc/'
L~..a:" (a. s.)
mutazacc/r
...r,=..a::..o
vazzuh eden, aC;lklanan, aC;lk olan.
eUJlh.
mutavele
cemede blrakma,
i~i
( a. i. tOI'den)
sOrOn-
mutayyeb'in c.).
(a. s.)
tazaccur eden,.
iC;i srkilan; slkmtrh.
uzatma.
mutazallil
eden, itaatli.
(a; s.
( bkz : mutayyibin ) .
mutavazzlh
mutavi'
J .lk.~
1. tatvi/ edilmi~, uzat"ml~, tafsi/
edilmi~. (bkz : mufassaJ). Makale-i mutavvele :
mufassal makale. 2. h. i. evvelee
medreselerde
okutulan Arap edebiyatlna
dair yazrlml~
bir kitap.
.
mutayyiben
mutavasslt-ijf-kame
fro bourgeois.
boynu kudret-
oJ.l1::... ,
mutavvel, mutavvele
mutayyeb
~ .l:": ~ ..k...,.,:...
(a. s. vasat'tan. c. : mutavassltin) : 1. tavassut
eden, vaslta olan, aracdlk
eden, araci. 2. orta,
ortalama.
mutavassltin
(a. i.)
ten halkall gOvercin.
mutayeb€it) : latHe etme,
eren.
mutavassll ilallah : Allah'a kavu~an.
mutavass/t, mutavass/ta
: 1.
(bkz : mutavvel).
kendisine ugursuzluk geli-
":'oCJl1::.A
tavk'dan)
S.
tOJ'den)
ziyaret maksadiyle bir ~eyin etraflnl dolanan.
mutatavvis
(a.
(a. i.) : huk. [eski-
den] asked divandan haric; o/up mahza Allah rJZasl
ic;in . cihada i~tirak eden ~ehir, kay, badiye ahal1'si.
mutatavvlk
mutavvakJ"k..
boynu halkalr, zincirli. 2. boynuna gerdanllk va
saire takriml~.
tJlk..
(a. s. tav'dan)
itaat
,",,\1J2.:.
(a. s. zrll'den) : 1.
tazallUI eden, golgede bulunan, golgelenen. 2. korunan. ( bkz : mahmi).
821
(a. s. zulm'den. c. :
mutazallimin) : tazallUm eden, yapllan hakslzllktan
$ikayet eden, sl~lanan. (bkz : mO~teki).
mutazallim-ane ,ct.'~
mu'teber, mu'tebere
(a. 'f. zt zulm'den):
tazallUm edene, s;zlanana yakl~lr yolda.
mutazallil11tn ~",.ua.:o
(a. s. zulm'den
:,' 'tazallOm edenler, yapJlan hakslz.
'hktan $ikayetedenler, slzlananlar.
0....:::...
muhtevi ), 2.
(a. s. mu'teber'in
.:.. \~...
mu'teberat
(a. s. mu'teber'in
I'
c.) : itibarh, ge<;er
mutazanni, mutazannin ~.. " ~.. (a. s.
i~
jl';:=-"
mu'teberan
c.) : 1. itibarll, ~erefli, haysiyetli kirrisele~. 2.
bir yerin, bir meslegin, bir slmfm iierigelenleri.
(a. s. zlmn'dan) : 1.
tazammun eden,i<;ine alan. (bkz
kefil olan, UstUn~ alan.
;zann'den) : zan ile
ubOr'dan; C. : mu'teberan) : T. itibarh, hatlrl, saYillr, saygm. 2. inamllr, guveniii r. 3. yururlUkte
alan, ge<;er. 4~ i. kadm ad••
mu-
~azallir:n'in c.)
mutazammm
sOrekli delilik. Humma·vi 'mutbika : iyile~mey~p
suruncemede kalan humma. HurOf..1 mutbika
leng. fro enfatique. ["sad, dad, tl, Zl" harfleri].
~eyler.
(0. i.) : 1. gUva-,
mu'teberiyyet
nilirlik. 2. sayg,mhk. 3. yururlOkte olma; ge<;erlik.
goren.
(a. s. c.
mutazarrl'
muta-
(a. s.) : sadaka veren.
zarri'n) : tazarru' eden, yalvanpyakaran.
mu'tedd
ct.'\c ",...a:..
rnUlezarrl-ane
(a. f. zf.) : tazar..
ru' edene, yalvanp yakarana yakl~lr sOrette.
J ):2.:..
mutazarrl'
taza~ruf
ml!tazartlfin)
zarafet satan.
mutazarrif-ane
zarafet
sOrette.
tasllyana,
dirilmi~, saYllml~.
,mu'teddiin-bih : flk. ger<;ek degerden, ,ihtilaft
mOdp derecede kat kat Ostun takdir edilen bedel.
(a. s. zarf'dan. ,c. :
edenler, zarafet tashyan,
ct.'~)2.:..
zarMet
(a. f. zf. zarf'dan):
~satana
yakl~acak
mu'tedil, mu'tedile
(a.s. zarf'dan.
mutazarnf'm c.)
tazarruf edenler, zarafet tashyanlar, zarafet satanlar.
~ )2=..
(a.
s. mutaz;arrl'm
.J~,.,
4J'':J ~....
(a. s. zarr ve zurr'dan) :
zarar goren, 'zarara ugnyan.
mutazaVVI'
't ,..a:..
(a. s.)
-.....-a.:.,;..
(a. i.)
birbirine yard.m
d,l.h., ~
-, L.
.
j l-l I
J.t:....
'( bkz :
(a. b. i.) :
J-.t:..A
(a. s.) : 1., devenin diD
zml bUkUp bagllyan. 2. gUre~te sarmaya getirip
Ylkan. 3. sa!:jmak i&in koyunun ayakl~rJnJ iki baca§. arasJna <;ekip alan. 4. mlzragJn' pa~asl i1e
uzengisi arasrna sokup tutan binici.
( a.S.
t.bk'dan)
1. bir ~eyi orten~ etraflnl orten, bUrUyen. 2. bUWn', tam, Cunun·i rnutbik :
.:818
i. mu'tekid'in
inan"an hususlar.
huk. [eskid~n] evvelce soyler oldugu halde sonradan bir hastahktan dolaYI soylemiye muktedir
olmlyacak surette. dili ~utulan kimse.
mu'tekll
eden.
mutbik, mutbika
mu'te-
tazavvu' eden,
gUzer .. kokusu .etrafa yaYllan'.
mu'tazlb
(a. f. zf.)
(a~
mu'tekadit
c.) : itikadolunan,
akaid).
mu'tekal.U1.lisan
).r-4:.t
(a. s.
dil sOrette, orta halde.
c.): tazarru' edenler, yalvanp yakaranlar.
mlJtazarrlr
J..I.:.....
adl'den) :1. ne az, ne <;ok, orta halde bulunan., 2. yava~, mOlayim, sert olmlyan, i~i pek
ileTiye gotOrmemi~ olan. 3. munasip, uygun, biD
<;imli. 4. c:ofjr. Illman. 5. fiz. notr.
mu'tedil-ane
mutazarrtfin
mutazarrlin
. (a. S. add'den) : adedlen-
-L.::"..
mu'tekid
..\......t:..
(a. s. akd'den)
eden, inanan, dini bOtOn [kimse] •
itikad- '
mutfiy.yiil.ceml'
(a.
mu'tekif
S"
c.) : bir ib8dethanede usOIOne gore ibadetle va·
kit ge~irenler.
mu~,
U""C:....
(a. s. aks'den)
aksolun-
(a. s. iIIet'den) : 1. iIIet.
mu'tell.iil·fa : a. gr. sUlaslnin birinci harfi harf-i
illetten (elif, vav, ye) biri olan kelime.
mu'tell·ijl·lam : a. gr. sOl€lsinin son harfi, harf-?
iIIetten (elif, vav, ye) biri olan kelime.
kendisine ltimadedilen,
inanrllp gUverilen kimse.'
2. avans para allp,. muayyen miktardaki 'istihkak
sahiplerine usOIUne gore veren muhasip (*sayman).
<\....1~
mu'temediin.aleyh
..\....:,..•
(a. b. s.)
J"":""
(a. s:)
zoru goze ala·
rak tek ba~lna i~ goren.
~.....
mu'tena
Itinall,
6zenilmi~,
ozenle
(a. s. uniyy'den)
yaprlml~.
J':':".•
(a. s.>
: birinin boy-.
ltiraz
(a. s~)
mu'terr
;;-".•
mu'tesif
.......i-j...
dilenmiyen fakir•.
(a. s. asf'dan) : i'tis§f
eden, dogru yoldan ayrJllp haks!zlJk yohJna sa.
pan; zulUm eden.
mu'telji
~~J".•
(a. s.)
ak$am vakti yola
~Ikan.
..::. L..k... (a. i. c.)
fels. *veriler,
fro donnees.
mu~texi
(a. s.)
intisablnl ileri·
sUren.
J.:;;"..
mu'tezil
(a. s. azl'den)
ltizal
oJ.:;;.....
mu'te:zile
(a. s.) : kaderi inkSr
edip "kul, ettiklerinin yaratlclsld,r" diyen ve Allilh
slfatlarlnl kadlm saymakta ehl-i sOr-met'den ayr,lan
ve Vasil bin Ata yolunda olan kimseler ki, "Ka_
deriyye" de bunun kollarrndand.r.
(a. s.)
i'tizameden,
,
mu'te:zir
(a. s. ozr'den >.
ozOr
dileyen.
...J.,iv....
(a. s. irfan'dan)
iti-
rM olunmu~, gizlenmeyip s6ylenmi~.
mu'terif
(a. b. s.)
giden.
nuna sarllan.
mu'teref
d]..A
4\.J
olunan hOkOm, karar, ~ey.
mu'tezim
(a .. s.): itina eden.
mu'teni
mu'tenik
,l.:.:.....
(a., s. mu'teriz'in c.)
ede!,!, cemaatten aYrllJp bir tarafa ~ekilen.
kendisine itimadolunan, gOvenilen kimse.
mu'temil
parantez :
itiraz eden IeI'.
mu'teyat
""-....:..... (a. s. ve i. up1de'den): 1.
(a. i.)
~.,a..)\A-"
muteri:zin
Ii, alii, hasta, sakat. 2. a. gr. as.1 harfleri i~inde
harf-i illet (elif, yay, ye) den biri bulunan.
mu'tell.iil.ayn : a. gr. sUlaslnin orta harfi harf-i
i1letten (elif, Yay, ye) biri olan kelime.
:
J.
mu'terizun.fih
mu'tell
(a. s. arz'dan. c.
4.,a,;-
mu'teri:ze
),
tersine ~evrilmi~.
mu'temed
d.,iv..4
mu'terizln) : 1. ltiraz eden,
kar~1 gelen, kar$1
soyliyen. 2. begenmiyerek bir $eyin bozulmaslnt
istiyen.
(a. s. mu'tekifin
mu'tekifin
mu'tekis
mu'teri:z
akf'den. c. :
mu'tekifin) : 1. bir ibadethaneye ~ekilip namaz,
niyaz
ve ibadetle me~gul
olan. 2. ramazanda,
camide Itikafa ~ekilen.
...Jj\~;.
(a. s. irfan'dan) : itiraf
eden, kendi kusur ve kabahatini gizlemiyerek soy.
leyen, anlatan.
mu'te:zir-ane
4.;I)~.. (a. f. zf.). : azUl' di.
leyerek; ozUr diler gibi.
mudi
Jh.
m utfiy.yii I·cemr
un altlnel gUnU.
(a.
s.) : .tfa eden, sondOren.
berdelacuz (kocakarr sogugu)-
829
mutbef
muthef
-...4",;..
(a. s.)
ithaf olunen
fev,
·hediye.
(a. s.)
muthif
ithaf eden,
hediye .veren.
ol.:l:a..1i ~
mud, mutia
(a. s. taat'den) :
1. itaateden, boyun e~en.(bkZ : munkad). 2.
bagli. (bkz : tabi'). 3. rahat. 4. i. [birincisi]
erkek, [ikincisi] kadm adl.
(a.
mu'ti
s.
J="-.
eden,aza~
i'tak
(a. s.)
mutlak, mutlaka
<\iilk...
Jlh..
(a. s.
Itlak olunmu~, sallverilmi~,
ba~lbo~ blrakllml~. 2. kaYltslz, ~artslz. 3. yalnJz,
tek, salt. Cehd~i mutlak, Hayr~i mutlak : tek iyiIik. Hi.ikumet~i mutlaka : kaYltslz ~artslz, bir hu~
kumdann idaresi altll1da
bulunan hUkOmet. Vakil.i mutliak : diledigi i~i yapl'l'Iakta serbest olan
vekil (sadrazam).
mutlak·ul~inan : yulan
saltverilmi~,
ba~lbo~.
'ViicOd·i mutlak, ZSt~i mutlak : Allah.
talak'dan)
1.
L.alk..
("ka" uzun okul1ur.
zf.) : her halde, ne olursa olsun,
(bkz : behemehal).
mutla~lyyet
.::...:A1k...
iII~,
a.
ilia, illaki.
(a. i.) : kaYltslz
bir hUkUrndarm idaresi altmda bulunan hU~
kOmet. ~ekli.
mutlaklyyet~i idare : bir ki~inin arzusuna bagl,
olan idare sistemi.
Ji...k..
(a. s.) : gonlO kanml~,
i~i rahat, lluphesi yok [kimse].· (bkz : emfn).
~
(a. s. tulO'dan) : ogrenmi~;
~~
(a. s. tard'dan)
bir duziye giden, sirah, dOzgun.
1.
(a. zf.)
biti~ik ola~
Q...\;.I."..
(a.
va'die~me,
U
sozle~me.
4..:.1."..
(a. i. va'z'dan)
vaaz
ve nasihat etme.
muvacehat .:" ~ lye
(a. i.
muvacehe'nin
c.) : yuzlellmeler, yuz yOze gel meier.
<\r~ I.JA
muvacehe
(a. I. vech'den) : 1.
y(jzle~me, yOz ')'Uzegelrne. 2. kar~I,· on. Bi·l·mu·
vacehe :
yuzle~tirerek.
"'~I."..
muvaceheten .
yuze, karlll
kar~lya.
~ ~ I."..
muvadaa
(a. zf.)
yuz
(bkz : rO-be-rO).
manllgl blraklp
barl~ma.
muvafakat
':"~\-'''
(a. i. suI. : ada)
(a. I.
d(j~.
vefk'den) : 1.
uygunluk, uyma. (bkz : mutabakat, mun8sebet).
2. uzlallma, razl olma, peki deme.Bi.l~muvifakat :
razl. olarak.
muvafakat·J tarafeyn : ikl tarafm razl olmasi.
..:,.,\9\."..
muvifit
(a.
I.' : sozOnOn
eri
olma.
~r
muvaffak
(a. s. vefk'den) : 1.
Allah'm yardlmma ula~ml~, ilfi rast gitmi~ [kimse].
2. ballaran, be eren.3. i. erkek adl.
1
h.aberalmll}, bilgili, haberli [olan].
830
(a. s. vasl'dan) : 1. itti·
rak. 2. bir dUziye.
~~ (a. s. tarab'dan) : 1. Itrab
eden, ~aigl ~alan,' ~algici. (bkz : sazende). 2.
~arklcl, l}arkl qkuyan. (bkz : hanende).
muttarid
(a. s. vasf'dan) :
sal eden, ulallan, kavullan, biti~en. 2.arallkslz,.
hi~ durmadan, biteviye. (bkz : dem-be-dem, la-y~n.
kati'). .
~artslz
muttali'
J...a:...
muttasd
. muv.aaza
. -eden, yemek- yediren. (bkz : fukara-perver).
mutrlb
Ittlrath ola.
ittisaf eden, vaslflanan, kendisinde bir l1al, bir
slfat, bir vaslf bulunan.
muvaade
(a. s. taam'dan.) : it'am
mut'im
mlJtmain
...A....a:...
muttaslf
muttasllan
deden, [kBle] az6deden.
mutlaka
(a. zf.)
ata'dan) : fta eden,
veren.
mu'tik
i~~
muttariden
rak, bir duziye, blr tevlye.
IHlrat",
muvaffaklyyat
.:"l~r
muvaffaklyyet'in c.) : ba~afllar.
(a. i•. vefk'den.
~.JA
muvaffakavvet
(a. i. vefk'den. c.:
muvaffaklyyat) : 1. Allah'm yardlmiyle
gosterme. 2. ele ge~irme, ba~arma.
.y.r
muvafftk
ba~arJ
~I.JA
muviftk
yerinde. (bkz
(a. i. vefk'den)
4.:4:1 I.JA
kabOI etme [birbirini].
O",b..JA
b
",b..JA
(a. s. ve i. vahdet'den) : 1. tevhl'dedilmi~, bir va
tek hale konmu~. DijyOn·i muvahhade : birle~ti.
rilmi~ bor~lar. 2. gr. bir noktall. Bi-i muvahhade:
be harfi [tek noktalr-]'
",b. JA
muvahhidl'n) : tevhl'deden, Allah'm birligine inanan.
muvahhidin j\",b..JA
(a. i. vahdet'den. mu.
vahhide'nin c.). (bkz : muvahhidl'n 1 ),
",'loA>.JA (a. f. zf.)
muvahhid-ine
muvah.
hid'e yak'~1r sOrette.
(a. s. vahdet'den) :
1. tevhidedenler, Allah'm birligina inahanlar. 2.
Fas ve ispanya'da hukum surmu~ olan bir hanedan.
muvahhi~
hi~
J.>.JA
(a. s. vah~et'den) : tev·
eden, korkutup urkuten. (bkz
muvakebe
4~ I.JA
(a. i.)
mOhi~).
bir i~te gay.
ret ve sebat gosterme.
muvikere
~J
I.JA
(a. i.) : tarlanm mah·
sOlUnden bir klsmml almak.
ekme.
~artiyle beraberce
muvakki'
tugra
~eken
j
.JA
( a.
s. vekar'dan)
1. tevkiredilmi~, aglrlanml~, saygl gosterilmi~
olan. 2. vakarl., aglrba~lI. 3. i. erkek adl.
"'; .JA
(a. i.)·
\,...
fermanlara,
kimse.
muvakkir
(a. s. vekar9 dan) : tev-
) .JA
l'<ir eden, aglrllyan, saYs:JI' gostereni ulullyan.
(a, s. ve i. vakt'den)
d.JA
1. tevkit eden, vaktitayin eden kimse. 2. tam
ayarll saat, fro chronometre.
muvakkit-hine
",·l;":9.JA (a. f. b. i.) : mu-
vakkir;n bulundugu oda. [ekseriya, muvakkitle ve
i1:amanr ta'yin eden "alet .va saatlerle birllkte, bu.
yuk camilerin yanrnda bulunur].
.:/')fI.JA (a. i.) : dostluk, kar~ll,k
II sevgi, koruma, yardlm.
(a. i.. tins'den) :
muvineset
birbirine a"~lp beraber
1. unsiyet peyda etme,
. ya~ama. 2. insandan ka~maYI~, insana all~ma.
muvinis
c.ri I.JA
(a. i. uns'den) : 1. Onsi·
yet peyda eden, birbirine all~.pbirlikte ya~.yan.
2. insandan ka~mlyan, insana" alr~an.
muvarat
..:;1)."..
(a. i.) : bir ~eyi orWp
gizleme.
muviredit
muvakkar
tev-
kif eden, durduran,allkoyan.
muvilit
J:.",b. .JA
muvahhidin
olarak, egreti olarak.
muv,akkit
(a. s. vahdet'den. c.
(a. zf.) : muvakkat,
(a. s. vukuf'dan)
(a. i.): ~ok bagl~lama.
'muvahhad, muvahhade
muvahhid
t:; .JA
muvakkaten
(a. i. uhuwet'den) :
kardel? etme, kardel?l.ige
muvihebe
(a. s. vakt'den) : 1. tevkit edilmi~ ohm, .muay.
yen bir vaklte mahsus, stireksiz, ge~ici•. 2. egret!.
HijkOmet·i muvakkate : ge~ici hukOmet,'
ge~ici
..:; I,;.\J"
muvihih
muvakkat, muvakkate
uygun,
munasib).
(a. zf.) : 1. aglrlan.'
ml~, saygl gosterilmi~ olarak. 2. vakarla, aglrba~.
Illlkla.
(a. s. vefk'den) : muvaf·
fak eden, ba~arJ kazandlran [Allah]. Cenib••
muvafftk·ii1.umOr
i~lerde niuvaffaklyyet kazan·
dlran [Allah].
i).JA
muvakkaran
..:; b).JA
(~. i. vurOd'dan. mu·
varede'nin c.)
1. gelen ~eyler, gelen' e~ya, fro
provenances. (bkz : /idhalat). 2. i1hamlar, akla
gelen ~eyler.
8]1
muvarede
muvarede
0,)
)1.J'1'
(a. i. vOrOd'dan.c. mu-
varedat) : 1.gidip gelme. 2. iki ~airin, birbirlerinden habersiz blarak, tesadOfen aym beyitleri soylemeleri.
4,;'),...
muvarese
(a. i. miras'dan)
miras
yeme [birbirinderi].
(a r i.)
birbirine soz ,
'verip . anla~ma.
muvasala, muvasalat
...:..l""l y
' .ij",,\,-o
ula~mai
(a. i.) : 1. yardlm,
muvasat
iyilik, dostluk etme. 2. olen bir me'murun ailesine maa~ baglama.
'0
muvasebe
(a. I.)
1-".
atlama, ziplama,
[bir birinin Ostiine].
muvassa
~ -'''
(a. s.) : tavsiye olun(ln.
muvassi
IS' J"
( a,.s.). (bkz : mOsi).
muvassile
.,J"", -'4
(a. L). (bkz :mOsile).
muva,~ah
l:..~y
( a. s. vi~ah'dan) : 1.
~ijslenmi~,
sOslO, glylntp ku~anml~ .. 2. ed. akrosti~, mlsralarrnrn· ilk harfleri bir kelime meydana
getiren manzOme. 3. muz.- i. eski Arap haJk $iir ve
mUziginde mU~terek bir~ekil olup, sonradan klasik
bir mahiyet arzetmiye ba~laml$tlr. BugUn elde besteleriyle birc;ok muva7~ah mevcuttur.
muva"ahan
k
y
(a. zf.)
muva~~ah
olarak.
muvat
(a. L)
910m. (bkz
mevt).
muvatat~U~I-". (a. i.). (bkz: muvarakat).
muvayese
~I-,A
(a.L)
yeise, kedere
dU~Orme.
i~le
ugra~ma.
daima
~\jly
(a. L vezy'den) : 1.
muvazi, 'paralel olma. 2. mukavemet, dayanma.
~utluk,
,,::-,-Ij 1.".0
(a. ,i.) : fels. *ko-
paralellik, fro parallelisme;
muvazene
(a. i. vusOI'den) :, vasil olma, varma,
yeti~me. (bkz
vusOI).
sl~rama
muvazat
(a. i.) : bir i~e dur-
...:..-:-l;,l y
bir
muvazatiyye •
,<\.AI~lr
muvasaka
muvazabet
madan~all~ma,
<\,'jl-'A
(a. i. vezn'den) : 1.
iki ~ey, vezince, aglrllk~a birbirine denkolma. 2.
kar~dlkh iki ~eyin denkligi, uygunlugu.3. gelir
bir gelmesi. 4. klyas, ol~O. 5. fiz.
ile giderin
*denge. 6. top. jeod. ol~U1ena~1 ve tulleri,n ol~u
hatalarrnrn giderilmesini saglami3k
Ozere tatbik
edilen hesap ameliyesi.
muvazene-i duveliyye : devletlerin
taraf~a bir
gelmesi, bir kararda bulunmasl, stat.uko.
muvazene-i klsmiyye : jeod.', top. bir c;ok Oc;gen
ve dortgenle bir ka~ bazdan meydana gelmi~ bir
nirengi ~ebekesinin muvazene hesaplarmrn dogru.
sonunda, kontrol
luk veya yanll!}lIk ameliyesinin
edilebileceginden bu mahzOru onlemek bzere ~ebe
keyi gruplar halinde ele alarak her grubun kontrolOnO sagllyan ve geri donmiye mani olan hesap
sistemi, Boltz Gryp muvazeriesi.
muvaze~e-i maliyye : devletin geliriyle giderinin
bir olmasl.
muvazene·i ~-ebekiyye : jeod., tbp. bir taklm O~~
genler, dortgenlerden te$ekkiil eden bir nirengi
~ebekesinin kOI, halinde ol~me hatalarrnrn gideril-'
mesi i~in tatbik edilen hesap ameliyesi.
muvazene-i umOmiyye : vek~letler bOt~esinin bOWnO.
[miilhak,
katma
biit~eler buna dahil
degildir].
muvazene-j zaviye : \ leod., top, herhangibir
nirengi ~ebekesinde olc;O hatalarrnl gidermek i~in
yalnlz zaviye rasatlan~a dayanan hesap sistemi.
muvazene·i zu erbaat-i1-adla : jeod., top. birinci
derece, ikinci derece ~ebekelerindeki ' zincirlerde
ve bir nirengi !}ebekesinin baz sisteminde kullamIan ve her ko~esinden bOWn ko~elere rasat yapllan
dortgE!min ol~O hatalarrnt gidermek i~in kullantlan
hesap sistemi.
.
muvazenet
denkle~me,
..:..i ).,A
denk gelme.
(a. I. vezn'den) : 1.
(b~
:
muv~zene)."
2. liz.
.*clenge.
\
muvazaa
mes~lede
bahse
muvazaaten
4...,aly
giri~me.
(a. i. vaz'dan) : 1. bir
2. mec. dant~lkll dOvU$.
(a. zf.) : da-
muvazenet·i gayr.i mutehavvile : fiz. bozulmaz
*denge.
muvazenet·i mayiat : fiz. hidrostatik,. fro hydrostatique. muvazenet·i mustaklrre
832
fix. kararh *denge.'
muzafAt
muvbenet-i mutehavvile : fiz. kararslz *denge.
(a. s.) : bir l~e durma-
,:.J::.\-,,,,
muvazlb
~aIJ~an,
dan
ugra~an.
bir iJ;le daima
<.S j \-',..
muvazi
0.
",:",l:.:.-,"
.nOy-tab
(a. s. vezn'den) : l.ve-
mOy-taban
mutaflar, k"dan
c....::'-'''
muvazza'
(a. s.) : itibarslz [kimse].
1. tavzH edilmj~, kendisine vazHe verilmi~. 2.
maa~la ta'yin
edilmi~ 3. i. ilk yapdan
askerlik
hizmeti.
LA\;'-,.4
muvazzafan
,( a.
zf.)
vazUel1
olarak.
~ -,.4
muvazzafin
(a. s. muvazzaf'm c.).
ediJmi~,
anlat"ml~.
izah
(a.
t"",~ -,""
muvazzahan
S.
vuzOh'dan) :
olunmu~, a~,klanml~
(a. zf.)
etrafIJca
......;,1; -',..
(a. s.)
vazlh olarak,
tavzH eden,
vazlfelendiren; maa~landlran.
muvazzlh
(a. s. vuzOh'dan) : izah
(~. I. mOy'un c.) : k"lar.
A
mOy-bend
J;.,
<.S y
(f. b. i.) : sa~ bagr.
(bkz : mO-bend).
, mOve
.,.J~ ~-,A
(f. b. s.)
dan. 2. kUrkten.
f. 53
0:!.-,,".
......;,.=. LaA
bir kat daha
art~I~.
1.
(a. i. z,f'dan.) :
kat, (kat kat, katmerli. Cezr-i muzaaf : iki kat
muzaaf usOI : (bkz' : usOI-l muzaafa >. ~La gr.
aynl "orta harfi" ile lam I "son harfi" aynr harfin
tekerrUrunden ibaret olan kelime. [musrir. : mu·
sirr; mUdrir : mudirr; hadid : hadd .. gibi].
muzaaf-, devr-i kebir : muzo devr-i kebl'r usOJ(j.
nUn velvele esnasmda aldlgl ~ekil.
.) L-a..
~arJj"
(a. s.zldd'dan)
[franslzcapaki : -anti kar~dJQI].
muzadd·i Ihihab : hek. iltihab, yokeden
ZIt.
muzadd-I murtecif : hek. kurtulma
silen bir hayvana, tecrubei~in, geni~
rilen ila~.
.
muzadd-, taaffun (taaffUnU
klran) :. kim. antiseptik.
i1a~.
Uml'di keve-
ol~ude
gideren, mikro~
muzadd-, te;;ennuc : hek. tutya, bizmut, kafurl',
kediotu gibi, bir 'organln teJjennUcUnU (bUzulme,
spazm) onleyici i1a~.
muz~f
muzafat
~_.,.a, (f.
....JL.a..
(a. s.zayf'den.
C.
:
mu..
zafat): 1. izafe olunmu~, katdmlJj, baglanmlJj,
bagl,. 2. gr. [isim taklmlarmda]*belirtilen, baJjo
ka bir Isme katdm,~ ve. onu
tamamlaml~ olan
Isim.
k,ra agJlyan.
mOyi, mOyin
~ogalt"m,~,
muzafun-i1eyh -: gr. [terkiplerde] *belirten, muzafm (*belirtiren) bagIJ bulundugu isim [-In hali,
muzMunileyh halidir; tUrk~ede muzMunileyh once,
rnuzaf sonra gelir, ikisine birden
"terkib-i izafi"
denir : "Kapmm kOJjesi .." gibi].
(f. I.)
aglama.
mOye-ger
(f. I. mOy-tab'm c.)
yapanlar.
muzadd-, tahammur : kim. mayabozan.
a~lkllyan.
jb
yapan.
muzadd-i klor :' kim. antiklor.
a~,ktan a~lga.
muvazzlf
J 4l=-:. J.4
e~ya
kadar daha
muzadd
e-...a y'
muvazzah
0
muzaaf
(bkz : muvazzaf).
tavzih
e~ya
(a. s.)
bir
muvazzaf, muvazzafa 441;, y' , ..:...it::.-,"" (a. s.) :
mOyan
(f. I. c. :mOy-taban)
mutaf, kIf dokuyan, k"dan
zince, aglrllk~a birbirine denk olan. (bkz : mua.
dil). 2. uygun, denk.
eden,
(f. b. i.)
mOyine.dOz
(a. s.) : geo. parale/.
Jjly
kurk.
k(jrk~U.
Fr. parallele.
muvazin
i.)
s.)
1. kll-
..:.. ~ l-a.4
(a. i. zayf'<:!an. muz§f'm
c.) : bir Jjeyin ilaveleri" ekJerii bit' merkezin Jjubeleri, kollan. (bkz : i1avat, mUlhakaq.
83l
muza'fer
(a. 5.) : 1. safran ren-
muza'fer
ginde, sari
renkte. 2. safran"
,muza'fer : safran" pilav.
..)Ak..
muzaffer
[pilav]. C;:i1av.,
(a. s. zafer'den) : 1. za-
fer, UstOnlUk kazanml~, UstUn. 2. i. erkek ve kadm adl.
(a. f. zf.)
muzaffer-ane
zaffer
olah~ yakl~lr
..:..~~h.
ferlik, UstUnlUk, dU~mana
geregi gibi ba~arma.
muzahat
zeme. ( bkz
Jl~.
manend,
muzallel
bir
i~i
bir
~eye
ben-
(a. 5.)
benzeyen, ben-
(a. s. zlll'dan)
golgeli,
altmda bulunan.
(a. s. c. : maaZlm, mu'-
.:=.>\c.k....
(a. 5.) : mu'zam'm
c.) : buyUtUlmU~, bUyUk gorulmU~ ~eyler. (bkz :
mJazzarnat) .
mu'zamat-t umur : i~lerin bUyUtUlmU~ halleri.
m\lzaraa
mudri'
4~)...i.
C}·a,.
(a·. i.).: ar~rnla satma.
(a; i.) : 1. ortak. 2. arka·
da~. 3. gr. geni~ zaman. 4. ed. aruz· bahirlerinden
birinin adldlr. Bizde kullanJlml$ olan vezinleri ~un.
lardlr : 1) mef'OIU failatUn mef'OIU fiHlatUn; 2)
mef'OIU failatO mefallU faj(Un .
muziriat
muzcer
muzcir
veren.
834
..:..~ )l"::'.•
..)":'~..
(f. b. i.
mOze-dOz'.
muze-d\lziSjJ.).:j>,·(f. b. i.): ~izmecilik.
~
(a. i.) : bir
;,
par~a
et.
-'~ .• (a. s. zarar'·
dan) : zararll, zarar veren, zarara sokan. Halle.
rat·, muz,rre : zararll bocekler.
muzi'
L-~ ~
a~lga
muzi
(a. 5.): izaa eden, meydana
vuran.
..s~,j.
(a.
eza'dan) : lza eden,
S.
(a. i.) : muzarllik.
(a. s.) : Iztlrapll, slkrntlli.
(a. s.)
(a.
muzl'
S.
zayi'den) : zayi' eden,
kaybeden.
zamat) : 1. bir ~eyin en bUyuk klsrrll. 2. l'zam
edilmi~, btiyUtUlmu~.·
",u'zamat
0» .•
~izmeciler.
inciten, eziyet veren, rahat blrakmlyan.
~eblh).
(1....
j\jJ.)
muze·duzan
un c.) :
C;lkaran,
(a. i.)
J.Li.
golgelenmi~,golge
mu'zam
(a. i.) : muzaf.
UstOn gelme;
.:=.>lJbl..::..
muzihi
dikici.
muzlrr, muz,rre .:>.r";,·
m U~abehet ).
zeyici. (bkz
~izmeci, ~izme
(a. zf.) : muzaffer
ol.arak, UstUnlUk kazanarak, UstUn gelerek.
muzafferiyyet
(f. i.) : ~izme.
muze·duz j p ") >.4 (f. b. i. c. : mOze-dOzan) :
muzga
r~k..
muzafferen
mu.
sOrette.
"j>'.
muze
Iztl rap,
slkrntl
.c..~.a..,,"loS';'·
muzi, muzie
(a.
S.
ziya'-
dan) : ziyalandlran, 1~lk veren, parllyan, parlak.
(bkz : mUnlr, ziya-dar). Ecsam·, muzia : astr. 1~lk
veren gok cisimleri.
\
........i.....
mu'zib
veren, eziyet
muazzib).
muzif
eden,
......i~..a..
(a. s. azab'dan) : azap
takdgan,
(a.s.)
mOzip. (bkz :
misafir kabOI eden.
(bkz : mlz-ban).
muzih
~ .J'.
(a.
S.
vuzOh'dan). (bkz
muvazzih ).
muzik
J::..a..
(a. s. zl'k'dan) : slkan, dar-
la~tlran, darla~tlrlcl, slkl~tlrici. (bkz.: mudlk).
muzill
~U..
(a. s.) : zelll kJlan, ziJlete
di.j~Uren, a~agJla~tlran, bayagJla~tlran.
(a. i. eza'dan)
mOziyat
insam
rahatslz eden kU~Uk ~eyler, hayvanclklar. [tahtakurusu, pire, sivrisinek.. gibi].
muzlim
)-h..
(a.
S.
zulmet'den) : 1. ka-
1
rimllk. Beyt·j muzlim : karanllk oda, fro chambre
miibilh'i
noire. 2. bilinmiyen, ~Upheli. (bkz : mechOI). 3~
kara, ugursuz.
deh~etli;
s.): ~okmD~,
(a.
~okUnWye ugraml~,
darmadagan olmu~, yok olmu~.
(bkz : nabOd).
(a. s. zlmar'dan. c..:
muzmer
muzmer§t) : Izmar edjlmj~, gizli,
vurulmaml~, i~de sakll.
sakll
ortUlD,
dl~arl
muzmerit'
.:,., \
-,4-...a..
-''''..4..
i~inde
eden,
miibadere, miibideret
(a. s. zlmar'dan) :,zmar
miibadi
(a. s.)
muztaclan
t=-=.h";;'.
(a. s.) : Iztlram eden,
muztarlm
miibadir
":-'):t...:z.. (a. s. darb'dan)
Izt,rab.,
SlklntlS' olan; rahatslz, ~Irplnlp durant
dan) : Iztlrapla, rahatslzllk, Slklntl ~ekerek.
muztarr
resiz kalml~,
>...a..
,;jL-:-...
zorunda kalml~; zorJanml~.
bir i$e hemen
<\:1 L...
(a. i.) :
.:,.,I(;L
("ga"
u~un okunur.
4.:~ L..
(a. i.)
birdenbire olu$;
sata~Ola.
<\~b
(a. i. bugz'clan)
pG~Olan"k etOle, kin besreme.
(a. s.)
bag. olma;,
isyan etOle, ayaklanma.
'miibShasat
(a. s. zarOret'den) : ~a.
mGbadele olun.
(a. s.)
miibagi.
(a.f. zf. darb'.
muztarib·ine
i. s.)
l.) : kanunsuz evlenme.
miibilgaze
alevlenen.
muztarib
~.bL~... (a.
giri$en.
miibagate
van GsW yatarak, yan taraflna uzanarak.
~I-
tutulmu~.
miibilgat
(a. zf.) : Iztlc:a ederek,
l~....· (a. i.
(a. s.) : meydana
Izt,ca eden, van
usW yatan, yan taraflna uzanan.
C)j
mU$, ba$kaslnlO verine getirilmi~; bir $eye
miibilgame
-".=-=.k...a.4'
\.....'
l:.... (,
karan, ortaya koyan.
sakl,yan, gizliyen.
muztacl'
.w)j
bUdOr'dan.) : bir i$ yapmlya giri~me.
miibadil
(a. s. muzmer'in.
c.) : gizli, saki I, orWlO, dl~arl vurulmaml~, i~de
sakll ~eyler.
muzmir
ve medrese degi~tirmeleri. [1654 den sonra bi.!
soz verine " mesafe" kullanllml$tlr].
.:,.,~l~ Ta.
i. mUbahase'nin c.) :
1. bir i~ hakklnda iki veya daha ~ok kimse ara·
slnda edilen sozler, konu$Olalar. 2. iddiall,
hk" konu$Olalar, bahse giri~Oleler.
miib&hasat-I edib·Sne : terbiyelice mUbahaseler.
miibiade, miibbdet
(a. i. bu'd'dan.) : 1. [iki ki~i] birbirlnden uzak.
la~ma. (bkz : mUfarakat 1 ). 2. birbirini sevmeylp
soguk. ve uzak durma. (bkz : Istikrah).
miibhle
d,.l>:.L~
(a. i.) : cilvele~me,
oyna$ma [karl koca].(bkz : mGlaabe).
miibidat
ranl~;
.:,., b l_.
mubilhat
(a. i.) :' dU$manca dav-
saldlrganhk.
miibadelit
.:,.,"jjl:..
(a. i. mUbadele'nin c.).
~L..
(a. i. bahs'den. c. :
.:,., l.4l~"
(a. i.) : ovUnme. (bkz :
tefBhUr). SermSye·l miibShit : hakll olarak ovUn.
me sebebi.
miibahele
.J.4ll:-"
(a. I.) : 1. birbirine bed-
dua etOle, i1enme. 2. birbirinden
(bkz : mUlaane) ~
(bkz : mUbadele).
miibadele
miibahase
mUbahasat) : 1. bir i$ hakkmda iki veyadaha
. ~ok kimse araslnda edilen soz, konu~Ola. 2. iddiah,
kar$dlk"
konu~Ola,
bahse
giri$Ole.
(bkz:
mUnaka$a).
..j.)L..
(a. I. bedel'den.
C.
nefret
etme.
:
mGbBdelBt) : 1. trampa, de9i~toku~, bir $eyin
ba~ka l5ir $eyle degi$tirilmesi. 2. uremanm kadJl,k
miibilhi
(a. 5.) : ovGnen (bkz :
mGftehir 1 ).
835
mubahis
'( a. s. bahs'den. c. :
mubahis
mObahisin) : b,irmesele uzerinde' konu~an, mOnaka~a eden.
~~A
mubahisin
(a.s. mUb8his'in c.) :
mUbahisler, bir mesele Ozerinde konu~anlar, mOnaka~a edenler.
mub~'id,
j)~ ~
muba'ide
~A
(a. s.) :
teb'ideden, uzakla~tlran. Kuvve-i muba'ide : Arz'm
merkezinden gelen te'sir.
<t:J L.A
mubalSga
(a. I. bOlOg'dan) : 1-
I~I, bir ~eyi ~ok bUyUtme, pek lIeri vardlrma. 2.
pek fazla, ~ok a~lrJ. 3. kU~Uk bir~eylbUyUk gosterm~, fro exageration.
mubalaga-i AeemSn& : Acemlere yara~lr sOrette
yapllan mUbalega.
mubSlaga ile ism-i fail : a. gr. "fa'al" kahbrna
uyan kelimeJerin Ifade etti~i : "en, pek, ~ok" rnanaslnJ ta~lyan ~ekll: ["bewal, halal, cewal,
gadder.." gibi].
..:"l:..l~
mubalagat
..:" ':J~
Ylrlna. (bkz
hlmaye) .2. dikkat,. itlml. Adem-I
mubalat : dikkatsizllk, aldlrl~ etmeme; 3. dikkat
va dU~Unce ile kaygllanma.
.i~~':Jl~
mubaliU.kar
(a. f. zf.) : mOba.
18th: dikkat, itina ve dO~Once ile kaygllanan.
mubilat.karane
, mubareze
j)
4".\ )s::::'~':Jl~o
(a. f. zf.)
mUbalatkar olana, dikkat,' itina ve dU~Unce lie kay.
gllanana yara~lr sOrette.
4,,·L.,.o
(a. I.) : huk. [eskiden]
telak·J bainle bo~anmJ~ olan kadrnlar.
mubirit
":"\)~A
(a. I.) : 1. bir',kimse·
nln, karlsmdan veya 1$ orta~tndan anla$arak ayfJlmasl, aYrJlma. 2.' misillemede bulunma. ["mObara"Acem ~eklidlr].
miibarek .
!.lJL-:-A
mubariz
j)~A
1. bereketli, feyizll. NiI-i mubSrek : verlmll Nil.
2. Ugurlu, haYlrh, mutlu, kutlu. (bkz : ferruh).
id.i mubSrek : kutsal bayram. 3. bei;ienilen, sevl·
len, kJzllan, ~a~llan kimse vey8 ~ey hakk.nda
soylenir.
-.
8,36
(a.
c. : mUbariz8n,
S.
Jlj)~
(a.
S.
1. doi;iU~e, gUre~e kalkl~anlar.
ka~aya giri~enlef.
4.;\j)~
mubarlz.ine
mUbariz'in c.) :
2. kuwetli mOna(a. f. zf.) : doi;iU~e,
gUre~e, mtlnaka~aya kalkJ~ana yakJ~lr~aslna.
j)'
.l.....
• .I •
mubarizin
(a. s. rnUbariz'in c.) •
(bkz : mUbarizan).
.ij...,~~
mubasele
(a. I.)
sava~ta
saldlr.
ma, lIeri atllma.
4.-l.....
(a. I.)
J...,l~
(a. s.)
blriyle teklifslz
gorU~me.
',mubSsil
kahramanhk,
yii;iitlik gosteren.
..:,,~l~'
mubi,eret
bir i$e
(a. s. bereket'den.) :
I. bUrOz'dan.) :
mUbarizin) : 1. dogO~e, giire~e kalkl~an. 2. kuvvetli mOnaka~aya giri~en.
mubasete
mubane
(a.
j}~
mubarezet ":"j)l~ (a. i.). (bkz : mUbareze).
mubarizan
(a. I. belv'den.) : 1. ka-
(a. f. i.) : mUbareklik;
cenk, kavga, ui;ira~ma. Meydan... mubareze : harb
meydanl.
'
("ga" uzun okunUf.
a. i. mUbalaga'nm c.) : mUbalagalar.
. mubalat
SJ~
mubareki
tebrlk, ,kutlama, gozaydm.
ba~lama,
·(a. l. b.e~r'den) :'
girl$me.
mubi,ereten itlif : flk. bir ~eyl bizzat oldUrme.
mUbS,ir
.r~l~
(a. i.) : 1. bir i~e ba$-
hyan. 2. mahkemede evrakJ getlrlp gotOrmek va
mahkemeye gTreceklerl va ~ahltlert yUksek sesla
.,\
miibeyyin
~aglrmakla
vaztfeli adliye m'muru. 3. muvakkat
bir vaztfe olarak merkezden baz, emlrleri gotOren
ve icra salahiyeti de olan kimse.
mubS~iriyye
":../.,~l~
(a. i.) : devlet~e
bir i~i
kar~"lk
yapmlya me'mur edilenlerln masraflarma
olmak Ozere, gittikleri yerlerdeki hal~tan
tahsil olunan para.
mubStana
Ozerinde
4.:.bl~.o (a. i.) : bir mevzO (*konu)
kar~"lkh ~eki~me.
4"!.l..o
mubSyaa
(a. I. bey'den. c.
mO.
bayaat) : satin alma.
wL..~ l~Q
mubSyaSt
(a. i. bey'at'dan. mOba.
yaa'mn c.) : satm almalar.
..:.."'" l~
mubSyenet
aynllk,
ba~kahk. 2~
mubSyin
t
(a. s.) : 1. ba~ka tUdO,
(a. s. bid'at'dan) : 1.
..1-:-4
J=:"~A
1. yOceltilmi~, saygr
kadm ad,.
miibedde!
(a. s. becl ve bOcOI'den):
gosterilml~,
miibeddil
J.. . _.A
J..I--:-
Q
bert
(a.
5"
berd'den.)
teb-
( a., s.) : 'yemlni
miiberrer
olunmu~.
miiberrid
~~
(a. 5.) : 1.
.. mijbe~~er
~
(a.
S.
be~aret'den) : '1,'
mUb~er).
kendisine mUjde verilmi~. (bki :
Ajere-i miibe~liere. (bkz : a~ere).2. I.
kadln adl.
(a. s. bedel'den)
(a. s. be~aret'den. c. :
eden, mOldeci,
'
mu~tuc:u.,
wl~Q (a. s. mObe~~ir'in c.):
miibeiliirat
teb-
miibeilii'rin
teb~tr
(a. s. bedel'den)
(a. s.)
,,}:.~
.r~Q
miibeliliir
mUbe~~irln) : teb~lr
(bkz : be~tr, mUb~ir).
haYlrlJ alametler.
teb·
tebhtceden,
gOzelle~tiren.
(a. s.)
J:~4
(a. s. mObe~~lr'ln c.) :
edenler, mOjdeciler, mu~tucular.
miibettel
J-=-:-.o
J.J-~
(a. s.) : ,slanml'.
(a. s. bevl'den) : b~li,
idrarr, sidigi ~ogaltan, Idrar veren. (bkz : mUdrlr).
Edviye·i miibevvile : hek. Jdrar 'sektUrUcO J18~far.
aglat,c,. (bkz
mUbkl).
miibeyyen
~-~
(a. s. bey8n'dan) : teo
meydana ~rkarllml', a~rkca seylena~lklanmr~, a~lkllyan, bildiren.
beyyOn etmi"
c...J.,A
mi~,
(a. s. bOIOg'dan) : 1.
tebl1g eden, haber veren, blldiren. 2. i. bUyOk
milerde imam," soylediginl tekrarhyan kimse.
muberhen
~-'.'-A
muberred
miibevvil
miibehhic
miibellig
(a. s. bera'dan)
rldolunmu~, sogutufmu~.
degi~tlrlci.
miibekki
1-'.'_.0
miiber:ra
yUce, ulu. 2. I.
drl edilmi~, degi~mi~,. dem~tlrllmi~.
drl edicl,
beyaz
teb~lr olunmu~,
ibda eden, tcadeden, yeni ~eyler bulan, soyliyen.
2. din i~lerinde bid'at ehlinden ofan. 3. benzeri
gorUlmemi~ ~iir soyllyen.
mubeccel
ba~,
sogutan, sogutucu. 2. i. karlik, su sogutan
mObrid).
m'a'cana. (bkz
ayn. 2. Zit.
mubdi'
(a. f.) : I.,
k"r~ml~, temize ~Ikml~, ak'anmr~.
(a. I. beyn'den) : 1.
zlddiyet; tutmazllk.
J: l-7.o
4..9-'.'.0
miiberkaa
olan kara di~i koyun, marye.2. miiz. TUrk mOzlginin en az altl aSlrl,lk bir mUrekkep makamldrr.
Zamammlza kalml~ bir tek pe~rev vardlr kl sahibi me~huldUr. [Itrl'nin bu makamdan esederi eski mecmOalarda gorOldUgOne gore XVI/'. asra kadar kunan"dlgr anla~"maktadlr].
~ ~4
ca-
miibeyyez, miibeyyeze <\.A:o.A,~~..A (a.
s.):
tebytz olunmu~, beyaza ~ekJlmi~. Evrak·, miibeyye%e : beyaza ~ekilmi~ evrak.
(a. s. bUrhan'dan) : 1.
bUrhanh, veslka, delil ile lspat edilmi~. 2. a~ikar,
belli.
.miibeyyin
diren,
a~lklJyan,
~
(a. s. bey8n'dan) : bil.
meydana koyan.
837
miibeyyiz
mubeyyiz
~~;."
(a. s. beyaz'dan. i. c. :
tebyiz eden, musveddeieri beyaza
mubeyyizin)
~eken kalem katibi. (bkz : mOstensih).
miibeyyiza
(a. i.) : HorasanlJ ibnO
Mukanna' tarafdarJ. [beyaz elbise giydiklerinden
dolayr bu adl almr~lardrr. Kara elbise given muarJzlarlna : "musewide" denir].
~ ~:~
miibevvizit
~ekilmi~
0:!~
miibin
<L.a:~"
(a. i. c.)
(a.
r:--:.-:-"
miibih
S. )ibaha
eden, izin
veren, mOsaade eden.
(a.
S.
beyn ve beyan'.
dan) : 1. haYrl, ~erri, iyiyi ve kotOyu aYlran. 2.
a~1 k, besbell i. (bkz : ayan,
a~kar). Din-i miibin
(a~lk, meydanda olan din') : islam dini. Kur'an-,
miibin (iyiyi, kotOyu, hayrl, ~erri bildiren kitap) :
Ku,r'an-I Kerim.
beyaza
5--:
miibki
mOsveddeler.
aglatrcl. (bkz
(a. s.)
04
mubekki).
~~_..a~~
miibevyizin
(a. s. ve i. mubeyyiz'in
c.)
tebyiz edenler, mOsveddeleri
kalem.katipleri.
onleneniez. Bela-vi miibrem : ka~rnrlmaz
bela. KazS-vi miibrem : onlenemez kader.
j~~
miibrez:
gosterilmi~,
yL-:-"
(a. s.) : ka~rnrlmaz, vaz· .
ge~ilmez,
alet. (bkz : mibzer).
miibezzir
1"'-':'_04
miibrem
~eken
tohum ekecek
(a. i.)
miibezzir
beyaza
meydana
(a. s.) : ibraz
olunmu~,
~Ikarrlmr~.
(a. s. c. : mubezzirin) :
miibezzirin ~)"L:..
(a. s.). (bkz : mOberrid).
i~'
miibrim
(a. s. mObezzir'in c.) :
tebzir edenler, IOzumsuz harclyanlar, israfedenler.
J~
miibrid
tebzir eden, IOzumsuz, yersiz harclyan, israf eden.
(a. s.) : 1. ibram eden,
zorllyan, zorlaYlcr. 2. manaslz sozlerle can slkan
. [adam].
j-,:,-
miibriz:
(a.
burOz'dan)
S.
ibraz
eden, gosteren, meydana ~rkaran.
""~~,,
miib!?er
(a. s.) : ib$ar
olunmu~,
mOjdelenmi~. (bkz : mUbe~~er).
4.""r~A
miibhem, miibheme
olunmu~,
anla~r1maz. 2. gr.
1. ibham
(,
("t":'" (a. s.) :
belirsiz, bellisiz, ortOlO, kapall,
*belgesiz. (bkz : gayr-r muay-
yen).
mObhem-ijl-meal : meali, manasl
miibhemat
mubhemiyyet
miibhic
.::..~~
slfatlar,
(a. i.)
belirsizlik,
anla~r1mazllk.
(a. s.) :
(a.
S.
miibtede'
yeni
sevin~,
ferahlrk
bey'den)
satrlml~
~rkml~
838
4J
I-t:..... (a. b. s.) : kendisiyJe
(a. s.) : ib'adeden, uzak-
t.~"
olan
miibtedi
(a. s.)
asllnda yok iken
~ey.
c.S..I~
tediin, mubtediyan)
ba$IIyan, acemi.
miibtedi'
la~tlran.
(a. i.) : 1. ba~langl!t,
ba~lanrlan.
~ey.
mub'id
eden,
gr. *ozne [isim cUmlelerinde].
miibtedS-bih
zamirler,
veren.
mObi'
ib~ar
(a. i. c.) : 1. mUphem
olan
~eyler. 2. gr. belgisiz
edatlar.
bellisizlik, ortOtulOk,
(a. s.)
mube~~ir).
miibtedS'! ~ \ -t::-"
anla~rlmryan.
ba~. 2.
~~':""
."._~.\.4
miib!?ir
mUjdeliyen. (bkz :
(a.
S.
bed'den.
C. :
[bir ~ey ogrenmiye]
mObyeni
(a. s.) : ibda' eden,
yeni bir !jey peyda eden, bir yenilik ortaya kovan. Taife-i miibtedia : bir islami mezhebin ad._
mudhidin
..:~~-l_=-:-,"
mubtediin
(a. s. mObtedi'nin c.).
(bkz : mObtediyan).
j ~-l-=-:-." (a. s. mUbtedi'nin c.) :
mubtediyan
.}-h~
mubtil
"'-"""...
•
mubzi'
[bir i~e] yeni ba~l,yanlar, aeemiler,
mubtediyane ""~-l_=-:-," (a. zf.) : aeemicesine.
I....
("ga" uzun okunur. a.
s. e. : mObteglyyat) : arzu edilen, istenen.
~l L....:.:.....
mubteglyyat
..L..~
~-1)-:-'"
(a. s. mUbtega'nln
J-r=~.
J-.b,~"
(a. s.) : yalvaran, dua
,-.l:..• "
I....
mu~;
olunmu~.
.:" 'l ~l~
mucidelit
(a. i. eedel'den.. muea.
(a. s.eedel'den)
mucidil
(a. s. bela'dan) : 1. dO~-
mOeahedeler.
mu-
c;eki~en, ugra~an, sava~an.
mucihedit w\oal~ (a.,i. mOeahede'nin c.):
J-=-:-..
... _~
(a. s. bel'den) : bir
mucihede
~eyi
.j_~-:-A (a. s.). (bkz : mObteni).
mubteni
J-:i:-"
(a. s. bina'dan) : 1. ibti.
na eden, kurulu,
kurulmu~
(bkz : mOstenid).
1..--1-:-"
(a.
olan. 2. dayanan.
(a.
S.
tebessOm'den)
bezl'den) : 1. pel<
bol ve ueuz [~ey]. 2. orta mall, ortaya dO~mO~
[kadrn, klz]. 3. degersiz; hor kullanrlan.
aglr davranlp geeiken.
(a. s.) : aglr hareket eden,
~all~
mucihere, muciheret
mucihereten
~Ikararak,
".; v-.&l~.
~eyi
f
(a. z.)
meydana !il.
meydana
ortaya koyarak.
oa4
(a. s. eehd'den e. :. mu.
cahidin) : 1. cihad eden, din dO~manlariyle sa·
va~an. 2. sava~an, ugra~an, sava~!il. 3. I. erkek adl.
mucihid-ine
olana
yakl~aeak
miicihidin
if.-,,;"
(a. i. eehd'den) : 1.
(a. i.) : kar~"lkll olarak bir
karma, ortaya ~Ikarma.
mucihid
S.
ibtisam eden, gOlOmsiyen.
,-u''':-:-A
!o)-l~l~
ugra~ma, . sava~ma. 7. nefsi yenmiye olan
ma. 3. din dO~manlariyle sava~ma.
mubteni
mubti'
!ie~
mucidele-i milliyye (milli mOeadele)
(1919 - 1922).
eadele eden,
yutan; yiyen.
mubtezel
bir mesele Ozerinde
'
ki~me. 2.ugra~ma, sava~ma, sava~.
(a. s. bel'den) : yutul-
I....
mubtesim
ki~i
:
fro
kOn [fena ~eylere]. 2. tutkun, tutulmu~.
mubteli-yi a~k : a~ka tutulmu~.
miibteli-yi maraz : hastallga tutulmu~.
mubteli'
mOeadelat) : 1. iki
C.
dele'nin c.) : mOcade!eler, sava~malar.
yenilmi~.
mubteli
(a. i. eedel'den.
mucidele
lu~ sava~1
(a. s.) : ipt§,1 olunmu~,
hokOmsOz blrak"ml~, bozulmu~.
mubtel-i hiss : hek. hissi iptal
anesthesique.
mubteli'
('a. s. eevab'dan) : 11• kabOI
(a. s..beheet'den) :
edip yalvaran. (bkz : niyaz-kar, niyaz-mend).
mubtel
'7l~
mucib
eevab, alml~ olan. 2. duasl kabOI olunan. (bkz :
mOsteeab) ..
sevinen, sevinmi~. (bkz : memnOn, mesrOr, ~adan).
miibtehic-ul-kalb : gonlO ~en, sevin~li.
mubtehil
(a. s. ea'd'aan) : klvlrelk~
klvrllml~,IOlelenmi~ [sa~]. Zulf,i muca'ad : klvlr-
elk kahkOI. (bkz : mOy-i mergul).
c.) : arzu edilen ~eyler, istenenler.
mubtehic
(a. i.) : kan tamamen ken.
disine kalmak Ozere birine sermaye veren.
muca'ad
..j"'::"';"
mubtega
(a. s.) : iptal eden, hU-
kOmsOz blrakan, bozan.
mubtil-i hiss : huk. hissi iptal eelen.
",·Ioats:.
(a. f. zf.) : mOeahit
sOrette.
~~ oa~ (a.
S.
mOcahid'in c.) :
mueahitler; din dO~manlariyle sava~anlar; ugra~an
lar, sava~anlar.
839
(a. L) .,harbaletiyle
mudHede
(a. i. eevab'dan) : cevap·
muc:avedet
mucfilese, mudlleset
j,
<IJ.J l_~
la~ma, birbirine eevap verme; mektupla~ma.
vuru~ma.
(a.
mudlvebe
et)IOs'dan) : birlikte, beraber oturma.
muc:alis
v ..J l~
(a. s. eUIOs'dan) : birlik-
..::....... l~, 4".4l~ (a. I.
wJJl~
miicaveret
caVirlik,
te oturan.
mucamaa, mucamaat
(a. i.) : birine
kar~1
kerem ve ihsan etme;
kom~ulu~.
mucaveze
CI
(a. i. civar'dan)
(bkz :
mU·
hem-sayegi')~
(a. i.) : 1. Slnlrt a~ma.
jJ4
2. bagl~la'ma, goz yumma.
eem'den). : eima etme, cinst mUnasebette bulunma.
muc:avir
mudimele, muc:amelet
(a. i.) : dirlik dUzenlik, kar~lilkll iyi muameleda
bulunma, gUzel ge~inme.
mucanebet
..::.:,,·l~
(a. i. eenb'den) : bir
~ayden sakmma, ~ekinme, ~ekilme, uzak durma.
(bkz : ihtiraz, tevakki).
..::..._i l~
mucaneset
(a. i. cins'den) :
benzeme, hemeins olma, hemcinslik, fro homogeneite. (bkz : teeanUs).
muc:aflib'
(a. s.)
~ekinen;
mat.
*sonu~maz.
mucanis
\--....iL~
(a. s. cins'den)
aynr
einsten olal). (bkz : mUteeanis).
)J4
(a. s. civar'dan) : 1.
kom~u. 2. mabet veya bir tekke yakmlarma ~eki
lip oturan. 3. yurdunu ve diyarlnl terkederek za·
manrnr Harameyn-i $erlfeyn'de ibadetle ger;iren.
muc:aviz
mudl%
j J L~
(a. s.). (bkz : mOtecaviz).
j L~
(a. s. eevaz'dan) :' 1. eaiz,
2. icazet alml~, ieazetname, izin
verilmi~ [kendisine], diplomall.
uygun
gorUlmO~.
muc:azat
w\jl~
(a. i. ceza'dan) : 1. kar.
~J1lk. 2. bir sur;a kar~1 eeza. '~ektirme.
muc:azat·. te'dibiyye : huk. bir haftadan ziyada
hap is, muvakkat sOrgOn, me'mOriyetten ~I:karma va
para cezasl gibi cezalar.
muc:azat·. tekdirivve : huk. yirmi dart saatten bir haftaya kadar hapis ve yOz kuru~a kadar
para eezasl.
\'
mucaraha
~lllkll
J
.l~•
(a. i. eerh'den)
kar-
birbirini yaralama.
mticariH
rl~
<Go
W\) l~
(a. i.)
yUrOmekte ya-
etme.
(a. i.) : 1. a~lk ~a~lk
sozlerle latHede bulunma. 2. e~ek ~akasl yapma.
mllc:arre
CI)
L~
.( a.
muc:aseret
840
t-I ~ l:s:.
..
( a. zf.) : ceza olarak.
muc:azebe
<IJ~l~
, (a. i. ) : iki ki~i birbi.
'.I
rini ~ekma, ~eki~me.
(a. i.)
mucazefe
f.k. gotOrO
mucber
~
(a. s. cebr'den)
icbar
olunan, olunmu$, zorlamlml$, zorlanllan.
W./..,.J~' (a. i. cesaret'den)
ce-
(a. s. cesaret'den)
ce-
(
saret eden.
muc:azaten
satma. \
etme.
muc:asir.
terhibiYY8 : huk. ;dam, kUrek, kalebendlik, mOebbet sOrgUn, rOtbe ve me'murluktan
rnahrOmiyet, meden; hukuktan Iskat gibi eezalar.
I.) : birinin hakkml uza-
tiP sUrUn90rme, sUrUneemede blrakma.
s~lret
mucaz~lt·1
mucbir, mucbire
CI~'
~
(a. s.
cebr'den)
: icbar eden, zorllyan, zorlaYlcl.
(bkz : cabir). Amir.i mucbir : korku~an, Ylldlran amir. K~vve.i miic:bire : zorllyan kuwet. Es·
bab·i muebire : huk. zoriaYlcl sebepler.
miicerred
,)..J.._=:-
miicedded
tecdidolunmu~,
(a. s.)
cilaci.
I,) ~
miiceddeden
ciltlenmi~,
(a. zf.)
yeni olarak,
2:
J-=:-
)..J..-S;-
miicedder
(a. s.)
1. ~i~ek. ~I·
karml~.· 2. ~i~ekbozugu [adam].
,)-L=:-
miiceddid
...J-~
yeniliyen, yeniliyici, yeni bir iekil ve sOret veren.
2. dine yeni bir veche veren zat.
miiceddid·i elf·i sani : Hicrl ikinci bin yllmm
mUceddidi imam-I Rabbani.
<L'l,)~
miiceddid·ane
0:. ,)J._=:-
miiceddidin
yakl~lr
bir yolda.
(a. s. mUceddid'in e.) :
....i_~
miiceff
(a. s.) : cevfli, i~i bo~.
u~
miiceffef
kurutulmu~;
kurumu~.
mucelliyyat
(a. s.) : tecm olunmu~,
~ekilmi~,
suyu
nemi
kalmaml~,
j_...J-~
..::...l:l~
(a. s.)' : tecvlf
mucemmed
..J..-7:
miicennah
c::.~
J-r=:-
(a.
cehl'den)
S.
(a. 5.) :
(a.'
4.... .-:.~
n:aiicenneb.iiz.zeyl
(a. zf.)
mucehhel
J-r=:-
JUI ~~
J~~
(a.
S.
cihaz'dan) : techiz
(a.
S.
cihaz'dan) .: tee·
(a. 5.) : ~mglrak", ~m·
glragl olan. Ester·i miicelcel : ~mglrak" katlr.
miicellii
parlatrlml~,
Js;- , )t=:-
(a. s. ciIS'dan) : ciISIt,
parlak. Mir'iit·. miiceUa : parlak ayna.
miicelled
li'dolunmu~, ciltlenmi~.
(a. b. i.) :
(a. i.) : slralanml~ asker.
Y
(a. s. teeribe'den)
~~~ (a. s. mueerreb'in
denenmi~ler, denenmi~
c.) : teerUbe
gorgu.
(a. s. cild'den) : tee.
c.)
olanlar.
(a. s. mueerreb'fn
olunmu~, denenmf~, smanml~ ~eyler;
mucerrebat.. yakiniyye
beler.
iyice
miicerred, miicerrede
",) ~
I1Iz eden, donatan.
miicelcel
cerlllh'dan) :. ee-
(a. i.) : sava~lel asker.
mucerrebat
olunmu~, donanml~, don~tllml~, hazlrlanml~.
mucehhiz
. "-;J
miicerreban
'")t_~
)-t=:-
S.
dondurulmu~.
bilin.
olarak, bilinmiyerek.
miicehhez:
(a. i. mucelli'nin c.)
tecrUbe .olunmu~, denenmi~, smanml~.
mez bir hale, getirilmi~.
miicehhelen
cilt~iler.
muzo halen magribde (batl islam 8lemi) kullanr·
Ian bir murekkep makam.
mucerreb
miicehhel
(a. s. i. mUcellid'in
nahlt, .kanadlr.
edici,
kurutucu.
cilt~i.
sivilce gibi ~eyleri giderip eilde· guzeJlik,
tazelik veren j1a~rar.
mucenned . ..J.._~
....; if.
miiceffif
ve i. cild'den, c. :
~Iban,
miicennebe
yenilik yapanlar•
S.
c.) : teclidedenler, kitap ciltliyenler,
(a. f. zf.) : teedld.
edene, yeniliyene, yenilik yapana
(a.
mUcellidin) : tecli'deden, kitap ciltliyen,
miicellidin
(a. s.) : 1: tecdideden,
1. dla veren;
(a. 5.)
a~lp temizleyici.
mucellid
ba~tan.
(a. i. mucelJed'inc.)
ciltli kitaplar.
miicelli
yenilendirilmi$, yeni, yepyeni.
yeni
..:,,\~
miicelledat
(a. i.)
miicebbir
edinilmi~
,~
A
teerO..
(a. s.
cered'den. e.
mucerred8t)
1. tecridedilmi~, soyulmw}, ~Iplak. 2. tek, yalnrz. 3. karl~lk
ve katl~lk olmlyan. 4. gr. yalm, *soyut, fro abstrait.
5. eski yazlda noktaslz harflerle yazllml~ manzO~
me yahut mensOre. (bkz : mOhmel). 6. fels., mat.
*soyut, fro abstrait. Bu'd·i mucerred.: *soyut
uzaklrk. 7. bek8r, fro celibataire. 8. xl. yalnrz,
ancak, fakat. paye.i miicerrede : ulemaya mahsus
muhim ve me'mOriyetsiz bir rutbe.
841
miicerredit
..=.t'.).,.1:::
miicerredit
(a. s. mUcerred'in c.):
miicerrib
j
miicerribin
miicevvid
4.,.1:::
(a. f. s. mUcerreb'in
c.) : tecrObe edenler, deniyenler, slnayanlar. (bkz:
mOterribin ).
0.,.1:::
miicerribin
(a. ,s. mUcerrib'in c.).
(bkz : mOcerrib8n).
<\_~. r~
..=.th:::
(a. s. cisr;n'den. mO·
cesseme'nin c.)
1. cisimler, katl nesneler. 2.
U~ buutlu (*boyutlu) olan geometri cisimleri.
miicessemit-' eflituniyye : EflatOn'un be~ dOz.
gOn ~ekli. [dortyOzlO, altlYUzlO, sekizyOzlU, onikiyOzlO, yinniyUzlO],
fels. *insanbi~imlilik, antropomorfizm, fro anthropomorphi~me. (bkz : mO~ebbihe ).
../>
"s:-
(a. s. cevher'den)
:
1. cevher iJe s,Oslenmi~, elmasll. 2. gr. yalnlz noktall olan harfleri "ebced" hesablna gore saYlldli11
zaman tarih ~Ikan. beyt veya mlsra. 3. i. g. s. geo·
metrik tezhip (sOsleme) motifi.
miicevherit
. =.t \../> "s:-
(a.
i. c.) : elmas,
zOmrUt, yakut ve benzerleri gibi sUs ta~lariyle be~
olan taklmlar, zinet e~yasl.
zenmi~
.....J ~
(a. s. cevf'den) : tecvif.
olunmu~, oyuk, i~i bo~ [~ey].
miicevver
altlnda,
bulul')durulmu~;
r;evrilmi~.
miicevvez
olunmu~,
842
caiz
(a.
gorUlmO~,
izin
: [eskiden]
"s:-
(a. s. tecvid'den) :
miicib
~
S.
gore
yol iyle
okuyan,
(a. s. cevab'dan) : icabet
eden, teklifi kabOI eden, istenileni yapan, sorulana cevap veren.
~ok
(a. s. cidd'den)
<\>.\ ~
miicidd·ine
~-s:-
miiciz
(a. f. zf.)
~ok ~all~lr_
~all~kanllkla.
CClSlna, bOyOk bir
(a. s. icazet'den)
icazet
veren, izin, veren.
mucli
J-s:-
mu~, sOrUlmO~,
(a. s. icI8'dan)
sOrgOn
JJ.
miicmel
ida olun-
edilmi~.
(a. s. cOmle'den) : icmat
olunmu~, klsa ve az sozle anlattlml~, oz. (bkz :
hulasa, muhtasar).
(a. zf.) : mUcmel, klsa
olarak,
klsaltarak,
muhtasaran ).
miicrim,
az sozle. ( bkz : hulasatan,
(" ~
(a. s. cUrm'den. c.
mOe-
rimin) : cUrOm i~lemi~, ~u~lu (*sanlk).
miicrimin
~~
.,.1S:-
(a. s. mUcrim'in c.) :
cUrUm i~lemi~ olanlar, sll~lular. iide-i miicrimin:
suc;lularm geri gonderilmesi.
miictebi
~-~s:-
(a. s.) : 1. se~i1mi~, se~
kin. (bkz : ber-gUzide). 2. i. erkek adl.
mii~tehed
~
(a. s.) : ic;tihadolunmu~.
miictehediin·fihi : Uzerinde ictihadedilen mesele.
(a. s', cevr'den) : tecvir
zor ve slkl
.)
Kur'an'l tecvit usOlOne
tecvidi iyi bilen.
miicmelen
(a. i. cism'den)
miicessime
miicevher
(a. i.)
«;all~an.
(a. s. cism'den) : 1. tecessUm etmi~, cisimlenmi~,
cisimli. 2. Olj; boyutlu (uzunlugu, e!1liligi, kalmllgl) olan cisim. Hendese-i miicesseme : *uzay geo.
metri. istihkimit-, miicesseme : yerli, esash istihkamlar. Kiire·i miicesseme:
*yerkOre. Nimus·,
miicessem : lj;ok namuslu. Nur-i miicessem : canIt klhga girmi~ olan nur; r;ok parlak ve gUze!.
miicessemit
j"s:-
miicidd
miicesse~, miicesseme
olunmu~~
.,
(a. s. tecribe'den..c.
mUcerribin) : tecrObe eden, deniyen, slnayan.'
miicevvef
miicevveze
ba~a giyilen, OstU bombeli bir ~e~it kavuk, bOyuk
sank. (bkz: ersOsa).
.
mUcerred, *soyut mefhumlar.
cevaz'dan)
verilmi~.
tecvlz
J~. (a. s. cihaz'dan)
miictehez
: tec-
hiz olunmu~, tertip ve tanzim olunmu~, donattlml~.
miictehid
-L"f':S:-
. mOctehidln) : 1.
(a.
S.
i~tihadeden,
ve i. cehd'den.
C. :
gOcU yettigi kadar
,
miidifaatelT
c;all~an. 2. ayet ve hadislerden ~er't hOkOmler ~I·
karan din allamesi : imam-i A'zam gibi. [/ran'da
bOWn Sit alimlere verilen bir addlr].
muctehid fi-I-mes'ele : huk. [eskiden] herhangi
bir mezhepte kar~J1a~Jlan ve daha once 0 mezhebin
imaml tarafmdan hOkme baglanmaml$ olan meselelere dair ictihadda bulunmlya muktedir fakih.
[me~ayih-i hanefiyeden : Tahavt-EbO-Hasan-iI Kerht,
$ems-Ol-eimmet-il-Hulvant, $ems-Ol-eimmet-is-Serahst, Fahr-Ul-islam Pezdevt ve emsali gibi].
,
muctehid fi-I-mezheb : huk. [eskiden] do!,'irudan
dogruya $er't delillere mOracaatla ahkam istinbatl
ikticlar ve ehliyetini haiz olmakla beraber sahib-i
mezhebin te'sts ettigi. usOI 've kavaid Ozerine hareket eden mO~tehit. [Imam-I A'zam'm talebesinden:
imam-lEbO YOsuf, imam-. Muhammed, imam-I
ZOfer ve emsali gibi.].
miietehid fi-~-~er' : huk. [eskideo] ne fOrOda,
ne de usOlde ba$ka bir mOctehidi takltd etmeyip
u5uI kaideleri te'sis ve fOrOun hOkOmlerini $er'j
delillerden istinbat eden zevat.
[imam-I A'zam
EbO HanHe, imam-I Malik, imam-I ~afit, imam-I
Ahmed ve bunlarln emsali ~ibi].
miictehid-i muhti : flk. i~tihadtnda hata eden
fakih.
.miietehid·iin-fih
flk. hakkmda kat't delil bulunmlyan mesele.
miietehidin
j. J.r-:.s?-
(a. s. ve i. mOctehid'in
c.). (bkz : mOctehid 2 ).
miie~elib
":,,J:~
miictemi', miictemia
tS~;;'-~
miicteri
4.. ...:~'
.
sOrOp goWren.
Go
,. ....
:~
(a. s.
L'
cem'den)
ictima eden, toplanan,
toplanml$, toplu; birikmi$, birle~mi~. Memilik-i miictemia : Amerika Birle~ik Devletleri. (bkz : Cemahtr-j
mOttehide).
cOr'et
eden, cesaret eden. '
j~;;'~~
miicterin
(a. s.) : mesleginde tee-
rObeli, mahir olan, fro experimentl" Tabib-i miieterin : teerObeli, de!:jerli hekim.
miicterr
(a. s.)
ictirar
eden,.
gevi$ getiren, Fr. ruminant.
o~;;.-~
miieterre
(a. s.) : zool. gevi$ ge-
tiren. Hayvanat~1 mucterre : gevi$ getiren
Jar, fro ruminants.
~:.s?-
miietess
(a. 'i.) : ed: pruzda bir
bahrin adldlr. Bizde' kullanJlml$' olan vezinleri $unlardlr : 1) mefailUn feilaWn mefailOn feilaWn
kullanlllr); 2) mefailUn feilaWn mefaiiOn feilUn;
3) mefailOn failaWn mefaiiOn fa'l.Qn.
)J-:.s?-
miietevir
(a. ,s. civar'dan)
ictivar'
eden, kom$u olan .
<t.. ~ \
mOdaabe
J....
(a. i.):
$akala~ma.
[~iirde : "mOdaabet" $eklinde gec;er 1
oJ.IJ....
miidiibere
(a. s.)
(a. s. ictira'dan)
(a. i. dUbr'den). bir-
birine arkaslnl donme.
4.;\';""
mudiifaa
i
(a. i. def'den. e. : mO-
diHaat) : 1. def'etme, bir saldlrl$a kar~1 durma.
2. koruma, korunma. 3. huk. *savunma.
miidafaa-i hukuk feemiyeti): tar. kurtulu$
once AtaWrk tarafrndan kurulmu~ olan
bir cemiyet.
sava~Jndan
miictemian
(a. zf.)
cemaatle,
toplu bir halde.
miicteni
miidafaa-i
*savunma.
~-:.s?-
(a. s.)
ietina olunmu$,
dev$irilmi$, toplanllml$.
miietenib
.....:~
(a. s. canib'den) : icti.
nabeden, saktnan, ~ekinen, uzak duran, bir $eye
karl$mlyan. (bkz
mOtecanib).
miictenib·iil-kils : eoQr. *kirec;yeren.
muctenih
c:-'::.s?-
(a. s. cenah'dan)
: 1-
ictinah eden, meyillenen, bir tarafa egilen. 2. secdede, usOlUne gore ellerini yere koyup dirseklerini
a~arak kollartnl kanad $ekJihde tutan. Sicid-i miietenih : bu yolda secdeye kapanan.
milliyye:
millt
mOdiHaa,
millt
miidaFaa-i me~rua
huk. cana ve Irza kar$1 yapJlan hakslz ve sert bir saldlrl~ln, ba$ka WrlU. onlenmesi kabil olmadlgl takdirde kuvvetle on lenmesinden ibaret tablt bir hak.
miidiifaa-i nefs : nefsini mOdiHaa etme, kendini
koruma.
miidaFaat
..=.tUI.;...
(a.i. def'den. mOde-
faa'nm c.) : korunmalar, *savunmalar.
miidafaaten
"'~.J\ J..•
(a. zf.) : mUdafaa,
*savunma, korunma volivl..
843
~\..t.o
miidifiin
mUdafaa
edenler,
dayananlar.
(a.' s. mUdafi'in. c.) :
koruyanlar,
:
,araya
'
sokulmalar.
miidihale
girmeler, el katmalar,
el
["mUdahanet" ~eklinde de
(a. f. b. s.)
miidihane.kSr
dalkavuk, koltuk«;u.
4>'\)\( <t:.A.lI..t.o
mudihane-karane
(a. f. zf.)'
manll,
,,\,.)bl..t.o
(a. i.)
sakmmadan,
~..t.o
(a. s. duhan'dan)
du-
J.;.I-4 (a. s. duhOI'den. c.
mO.
tOtmU~.
dahilan, mOd8hilin) : d8hil olan, karl~an.
j){;..\..t.o' (a. s. mOd8hil'in c.)
miidahilin
mOdahil olanlar,
karJ~anlar.
0:1;..I..t.o
miJdahilin
(bkz : mUdahilin).
(a. s. mtid8hll'in c.)
dahil olanlar, karJ~anlar. (bkz : mtidahilan).
\
~ l..t.o
mUdahin
(a. s. dehen'dEm)
mtidahene eden, yOze gOlen, dalkavuk.
miidahin-ane
gtilen e
4>·l:.A.II..t.o (a. f. zf~)
il..t.o
(a.s. devam'dan) : 1. de.
vam eden" stiren, sOrekli. 2. dev8m eden, arasl kesilmiyen. Mest-i miidim : durmadan ~arap i~en,
~arap ayya~l. 3. i. '~arap. (bkz ,: bade, hamr, mey~
sahba).
miidame
4..01.,.\.0
(a. i.) : ~arpp.,
mey, bade, hamr, mOdam, sahba).
~44
(a. s.)
durmadan ~arap
mudim-kare '.:» ~ 1..\.0 (a. f. b. s.)
her za-
i~liyen.
(ao s.) : yakm
e~siz,
miidira
e~,
benzer.
benzersiz.
1)1...\..0
(f. i.)
ytize gUlme, dost
gibi gorOnme.
..:,,1 )..t.o
miidirat
(a. i. dery'den)
yOze
gUlme, dost gibi gorUnme.
.L....)..t.o
miidarese
(a. i. ders'den)
ders
':'>\JI.lA , IJI..t.o (a. I.
mudava, miidavit
.JJ I~A
miidavele
verme.
(a. I. deylet'den) : 1.
miidavemet
.;.... J l..t.o ,(a. i. devam'dan)
1. devam etme, bir yere her vaklt
2. bir i~e arallkslz ~all~ma.
.:»JI..tA
miidavere
I
gidip gelrne~
(a. i. devr'den) : tedvir
etme, idare etme, dondOrme.
l> J l..t.o
(a. s. devS'dan) : deva
bulan, i1a~ veren; iyile~tiren. Tabib-i miJdivi' :
tediM eden, doktor.
miJdivim
(" J \..t.o
(a. s. dev8m'dan. c. :
mtidavimin) : 1. devam eden [bir yere], bir i~e
arallkslz ~all~an. 2. bir yere devamIJ olarak gidip
gelen [kimse].
miJdivimin
(bkz:
ila~
devrettirme, elden ele gezdirme. 2. dondOrme, ~e
virme. 3. fikir verme, konu~ma.
mudavele-i efkar : dO~Oncelerini birbirine soy.
leme, bir mesele Ozerinde ·konu~ma.
mudavi
ytize
yakl~lr sOrette, clalkavuk ~a.
miidam
l-S'1..t-O
i«;en.
deva'dan) : deva arama, hastaya bakJp
mukavele' yapma.
miidihil
mihnet ve
verme" ders allp verme.
dalkavuklukla, koltukllyarak.
miidahhan
(a. i.)
katlfla,
(a. i. dehen'den) : dal-
kavukluk, koltuklama.
kullamllr].
~ekinmeden'
.:>v"I..t.o
miidamere
Bi·mudini :
mudahere
yOzO gtilme,
(a. i. duhOI'den. c. mUaraya girme,
'l:.ob \..t.o
miidilhane
a. i.)
slkmtl/ ile sabahlama.
man yapan,
ciJ-';' \..t.o
karl~ma,
dahalat):
~s~kulma.
(
*savonanlar,
(a. i. mOdahale'nin
karl~malar,
-(l.o 1..\.0
idare etme.
mudami
miidihalit
c.)
mudamele
(a. i. duhOI'den.c. : mO-
c...jl..t..
miidifi'
daWn) : mOdafaa eden, koruyan, *savunan, dayanan. Vekil-i miidifi' : su~lunun avukatr.
C;:4JI~
(a. s.) : 1. dev8m
edenler [bir yere], bir i~e araIJkslz ~aIJ~anlar. 2.
bir yere devamll olarak gidip gelenler.
miidehhi,
istinaf:· huk. ceza
sebeplerinden,
miiddet-i
kabahat, su~ i~lemede on; hukuki sebeplerden altverme.
ml$ bir gtinlUk muddettir.
miiddet-i ma'IOme : bilinenzaman.
miidbir
.J ...lo
(a. s. dUbOr'dan)
idbara
miiddet-i i'tiriiz : huk. glyabi hukumler I~m ceugrama, tal ihsiz, dU~kun.
zaJ maddelerde kabahat i~in u~, cunha istin belli
hukuki maddelerde otuzbir gunlUk· rriOddet.
(a. I.) : mib:. Cahiliyye
miidcine
miiddet-i malOme : bilinen zaman.
devrinden ba~"yarak, eski Arap muziginde, mugan- .
. muddet-i medide : uzun zaman.
niyelere verilen bir ad.
miiddet-i sefer : huk. [eskiden] mOtedil bir
seyr ile U~ gOnlUk, yani on sekizsaatlik m~s8fe.
(a. i.)
mut, kara mut,
miidd
miiddet-i temyb: : huk. cez6I maddelerde sekiz'
batman nevinden bir ol~ek.
ve hukuki maddelerde doksan gUnWk mtiddet.
mudayene
..f--AA
muddahar
toplanrp
odun~
(a., i.)
.c., \ -A.a
(a. s.)
allp
biriktirilmi~,
miiddi
~-A~A
(a. i.) : fels. fr.protensif.
sakJanml~.
miiddahir
t-.!-AA (a. s.) : debagat olmull,.
miidebbag
.i--AA
(a. s.)
biriktiren, top-
tabaklanml$.
laYlp saklJyan.
miidebber
miiddea
d' -A04
(a. s. da'va'dan) : 1. Iddia
olunmu~, iddia olunan ~ey. 2. d~va olunan ~ey. 3.
asJlslz iddia ediJen· ~ey. Naki:z;-j miiddea: antitez.
4. fels. *sav, tez.
miiddea aleyh : huk. aleyhinde dava a~llan.
miiddea bih : huk. davacmm dava ettigl, davaya
sebebolan ~ey.
muddeayat ..:,.,L~...lo (a. i. c.) : IddiaJar, iddia
olunan
~eyler.
miiddei
(a. s.
da'va'dan): 1-
iddia eden, davaci. 2. bir hOkumde ayak direyen.
3. inat~l.
miiddei-i umOmi : huk. *savcl, umOmi hakJar
adma dava a~an hakim.
~AI...lo
miiddehin
(a. s.). idhan eden,
J ...lo
(a. s.). (bkz
mtitedes-
sir, mutezemmil).
miiddet
..:,.,-AA
(a. I.) : 1. zaman, vakit.
2. bir ~eyin uzaylp stirdugu zaman. 3. muayyen
vakit.
muddet-i iddet : flk. bo~anml$ blr kadmm tekrar evlenebilmesi I~in beklemek zorunda kaldlgl
mOddet. [bo~anml~ kadm i~ln U~ ay (u~ haYlz
muddeti), duJ kadm i~in dort ay on gundur; Mmile
kadmlar
i~in bu
muddet, dogum
lie
kaYltlJdlr].
(a. s.dubOr'dan.
jl.1. ...lo
(a. s. mudebbir'in c).
(bkz : mtidebbirin).
miidebbiran-I felek : yedi seyyare (*gezegen).
miidebbir-Sne """.1,..I.A
(a. zf,) : tedbirJi ola-
na yakl$lr sOrette.
mUdebbJre
t:>.1•...lo
mevlasmJn (efendisinin)
cariye.
guzel kokulu vag surunen.
muddes.sir
miidebbir . .1•..LA
mtidebbiran, mudebbirin) : 1. tedbir alan,
birli, dti~unce ile hareket eden, dUllunceJi. 2. huk.
[eskiden] menkulUnOnltkJnI kendisinin olUmUne
talik etmillolan mevla.
miidebbiran
d'...lo
(a. 'so dubOr'dan) :' 1.-
.1•..LA
tedbir aimmlll, dUllunce lie hareket edilmill. 2. huk.
Itkl (azadl) efendisinin olUmune baglJ bulunan kale. [muen. : mudebbere].
(a. i.) : flk. azatllgl
olUmune baglJbulunan
~J. ...lo
mudebbirin
(a. s. dtibOr'dan. mU-
. debbir'in c.) : tedbirJi, du~unceli olanlar. (bkz :
mudebbiran) .
w~ ...lo.
miidebdeb
( a.
5.)
:
debdebell.
(bkz : mutantan).
miidehhen
~.M
(a. 5.)
tedhin edilmi$,.
guzel kokulu vag surOlmull.
miidehhil;
J-.AI..I.A
(a. s.
deh~et'den).
(bkz : mtidhi$).
845
mudekkik'
mudekkik
(a. s.dikkaeden. c. :
J9,.1,.0
mUdekkik7n) : tetkik eden, inceden inceye ara~tl.
ran; en ufak gizli ~eyleri goren.
mudekkik.ane \ ~·l49-l0
(-a. f. zf.) : tedkik
ederek, inceden inceye ara~tlrarak; en ufak gizli
~eyleri gorerek.
<":'~A9,.1,0
miidekkikin
<'a. s. mUdekkik'in.
c.) : tedk7k edenler, inceden inceye ara~tl ranlar,
.en ufak gizli ~eyleri gorenler,
(a; s. deISlet'del1) : delil,
.$8hit ile ispat edilmi~.
del ii,
(a. zf.)
~ahit
:ile ispat edilerek.
(a.. 5.) : tedl7s eden, sat·
tlgl ~eyin aYlblnl mU~teriden sakhyan.
mudemmag
miidemmec;
'birbiri
i~ine
t-· -l4
t,.l,..
dOrOlmO~
miidemmer
(a. 5.) : apta!, budala.
o
(a. 5.) : dOzgOn olarak
yuvarlak
(a.
V""',.I,..
~ey.
s.)
tedm7r edilmi$,
mahvolmu~, yokedilmi~.
miidemmir
(a. 5.)
v""',.I,0
lJ""i ,.1,..
tedm7r eden,
tednisedilmi~,
(a. 5.)
kirletilmi~.
miidennis
~ ,.1,.0
(a; 5.)
tednis eden,
kirleten.
(a. s.) : para!., zengin.
miiderhem
(a. s. ve i. ders'cIen. c. :
miiderFis
mOderris7n) : 1. ders veren, ders okutan; medre.
se dei-si okutan. 2. profesor.
miiderrisin
(a. I. mOdevven'in
'miidevver
(a. s. devr'den) : 1-
;J,.I,..
miidevveriyyet
(0. i.) : yuvarlak•
':"UJ,.I,t>
Ilk. [yapma kelimelerdendir]'
0J-lo
(a. s. d7van'dan) : ted·
v7n eden, hir araya' getirip kitap haline koyan.
(a. s. devr'den-) :' tedvir
,; J,.I,..
eden, dondOren, ~eviren.
miidevvir·i fahiz : hek. uyluk kemiQinin yuka.
rI ucunda bulunan iki ~Ikmtldan herhiri.·
(a. s. dagm'dan) : a.
miidgam
gr. arka arkaya gelen iki kelimeden hirincisinin
son, ikincisiniri ha$ harflerinin aym olmasl : fema
rabihat ticaretuhu.. gibi.
miidgamiin.fih
(a. b. 5.) : gr.
4.:$ (' -\A
birbirinegirmi~
mahveden,yok eden.
iniidennes
dO·
tedv7r olunmu~, dondOrOlmO$. 2., yuvarlak, teker·
lek, degirmi.
mi.idevvir
~ ,.1,.0
mudellis
..::..L·J-lo
miidevvenat
~eki
c.) : tedv7n olunmu~, sfralanmf~, hir araya getiril.
mi$ eserler. (hkz : mOellefat).
miidevvin
"')U-lo
mudellelen
h8line konulmu~. 2. bir araya getirilip
zen verilmi~.
.~.... ),.1,..
(a. i.)
1. medrese
iki harften ikincisi : fema rabi.
hat ticaretiihiim 8yetindeki rabihat kelimesinin so·
nundaki tile "ticaretOhOm" kelimesinin ba$l1'l.
daki t nin birbirine girmesi gibi.
miidhal
J>-lo
(a. 5.)
: idhSI olunmu~,
d8hil edilmi$, girdirilmi$, sokulmu$.
miidhamme
<lo lJb..l.o
bitkisinin ~ok ve
koyu ye~iI gorOnen
miidhar
t8zeligi
(a. i.):
agacmm va
dolaYlslyle
uzaktan
bah~e.
..f-',.I,..
(a. 5.)
idhar
olunmu~,.
hor, hakir gorOlmO$.
miidhil
J>-lo
(a. s. dahl'den)
: idhal,
d8hil eden, girdiren, sokan. (bkz : mOdmic).
miidhin
-:"Jb,.l,.o
(a. 5.). (bkz : mOddehin).
iniidhir
..f-',.I,..
(a. 5.) : idhar eden, hor,
dersi okuta'nlar. 2. profesorler.
ll1iidessi
1.5.... ,.1,..
(a. 5.)
yo!unu· ~a~lrtan,
ha~tan~.karan.
hakir goren.
miidhi~
miidevven
m~devven8t )
846
(a. s. div8n'da'n c. :
1. tedvin
olunmu~,
divan,
kitap
...,:"Jb,.l,.o
(a.
s. deh$et'den)
1.
deh$et veren, OrkOten, korkutan; korkun~. 2. ~a·
sJlacak; a$lrI.
muekked
~r<t>-\·
mudhun
kulu vag, Itlr gibi
J~-\'
mudir
(a. i.) :
~eyJer
i~ine
kanulan kap,
gUzel ka-
~i~e.
(a. s. ve i. devr'den. c. : mU-
dirsn) : 1- idare eden, ~eviren, bakan. 2. idareden anlryan. 3. idare me'muru. 4. direktor, fro
directeur.5. nahiyede en bUyUk me'mur.
(a. i. mUdl'r'in c.)
mu'diran
mudrike
,mudrir
" J. -\..
mudun
mUdUrlUk,
idrar veren,
(a. s. mUdirr'in c.)
':"'1)-\..
~eyler,
i1a<;lar.
J-\..
(a. s.)
mudli
t-\A
mudmec
i~ine
mudmic
(a. s.) :
idma~ edilmi~,
t -\..
(a. s.) : idmac ed~n, i~ine
~r··J.·
(a. s. idman'dan)
idman
:"'-\.6
(a. i. medine'nin c.)
(bkz :medain, mUdUn,
~UhOr).
(a. s. derc'den)
mudrec
oJunmu~, i~erisine
idrac
kanulmu$.
(a. s.) : idra eden, bildiren.
mudri
ed~n,
.!.I J ..I.6
(a. s. derk'den) : idrak
eden, 6Allyan; anlaml$, akll ermi$. Kuvve·i mud·
rike (idrak kuvveti) : akll.
..){~
y.
(a. zf.) : mUeccel ala·
(a. s. ecel'den'): te'cil
muedda,I,;)y-,IS,;).!-" (a. s. eda'dan): 1. t~'diye
mueddeb
~) >-a
e~eplendirilmi~,
(a.
S.
edeb'den) : te'dib.
edepli, terbiyeli.
t~ ,;)y.
mueddeben
(a.zf.) : mUeddep,
mueddi
(a. i. mUdrik'in c.)
1S)y.
(a. s.· eda'dan) :
te'diye eden, eda· eden. 2. sebebolan,
meydana getiren.
mueddi·i niza : kavgaya se!:?ebalan.
mueddib
"';"J
Y
(a.
S.
1.
doguran,
edeb'den. ·c. : mU·
eddibin) : te'dibeden, edeplendiren, terbiye eden,
bilgi .ve terbiye veren.
0,;);"
(a.
S.
mUeddib'in c.):
te'dibedenler, edeplendirenler. terbiye edenler, bil.
gi ve terbiye verenler.
muekked
akllJar.
ece('den)'
S.
ileriye blrakan, *erteliyen.
mueddibin
n'Iudrikilit
(a.
edepli alarak.
mudmin·i hamr : ~ece gUndUz sarha~ [alan].
(bkz : ~arib-UJ-leyl ve-n-nehar).
mudrik
1. mUebbet,
rak, te'ell edilerek, *ertelenerek.
edilmi$,
eden, devam eden.
mudn
Y.
f )
z.
alunmu$, ada alunmu~. 2. i. mana.' mefhum;
girdiren, slzdlran" (bkz : mUdhp).
mudmin
(a.
alduk~a.
mueccil
del ii, tanlk gosteren.
girdirilmi~.
~ehirler.
J~
mueccelen
I
mudirrat
r-".JA
.
edilmi$, i1eriye blrakllml$, pe~in almlyan;
yapllmak Uzere vakti belirtilen, *erteIEmmi$.
idrar verici.
idrar verici
(a. i. medl'ne'nin c.) : $e·
muebbeden
mueccel
(a. s.)
J..\.A
sansuz alarak. 2.· omru
mUdUrUn makam ve vazlfesi.
mudirr
(a. s.). (bkz: mUdirr).
muebbed, muebbede "'-"..!-" ,,, -".~ (a.· ebed'·
(a. i.) : bayan mUdUr.
(a. i.)
J)..\.A
den) : 1. ebede Kadar suren, sansuz. (bkz : ebe..
dl). 2. omUr bayunca suren, surecek ali:m.
mudire·i umur.: i~leri idare· eden kadm, eski
kshya kadmm derece ve vazlfesi.
mudiriyyet
mUdrikat)
hirler. (bkz
medain, mUdn, $UhOr).
mudun·i cesime : bUyUk $ehirler.
mUdUrler, direktorler; idsre smirleri.
mudire
(a.i. c.
fels. *anlrk, fro intellect, percept.
£~...
den) : 1. te'kidedilmi$,
rar edilmi~, bir daha
(a.
S.
ekked ve vekked'.
saglamla~tlrllml$,
haber
verilmi$,
2. tek.
tenbih
847
miiekkeden
miiekkeden
r£.;.4
(a. zf.)
te'kidedilerek,
tekrarlanarak.
miiekkid
J..) ';.4
(a. s. ekked ve
miiennes-j semai: a. gr. soyleni~1 itibariyle
muennes (di~i) sayJlan
,kelime: [~ems, yed...
gibi].
vekked'~
den) : 1. te'kfdeden, saglamla~tlran. 2. tekrar
eden, bir daha haber veren, tenbih eden.
miiesser
etmi~
te'sir
./.;,,.
(a.
miiesses
miiekkil
JS).. '
(a. s. i. vekalet'den)
vekil tayin eden, vekil yapan,
kimse.
miiellef, miiellefe
<\A
birini vekil eden
y .
-.....i<l J'''( a., s.
OIfet'den) : 1. te'/if edilmi~, kitap o/arak meydana
2. yazJlml~, toplanml~. 3. i. g. s. bir
yazl stili.
getirilr:ni~.
miiellefat
te'lif
.,:;l.iJ.;'"
olunmu~, yazrlml~
miiellem
~ .;<>
(a. s. mUellefe'nin c.)
(a. s. elem'den) :
(a. s. esas'dan)
edilmi~, kurulmu~,
elem~
Ii, kederli. DiI~) muelJem : elemJi gonOl.
~ey
te'sis
kurulu.
'miiessesat' .,:;L.-,'; ~
(a. i. esas'dan. mues-
sese'nin c.) : 1. yapJlml~ binalar. 2. daire/er.
miiessesat-, husOsiyye : husOsi (*ozel) daireler.
miiessesat-I resmiyye : resml daireler.
miiessese
(a. i. esas'dan. c.
mUessesat) : bina,
kitaplar, eserler.
kendisine bir
Sf)
olan.
kurulu~;
*kurum.
<\.D...., j... ~ ....,j....,;.
miiessif, miiessife
(a.
s.
esef'den).: esef ettiren, keder veren/ verici; aCI,
acmaeak Ahviit-i miiessife : keder veriei haller,
miiellif
,(a. s. ve i. Ulfet'den. c. :
miiessir
,./;..
(a. S. eser'den) : 1. te'sir
mUelfif1n) : 1. te'/1f eden, 'kitap yazan, eser sahibi.
yapan, iz blrakan. 2. 1~leyen, hUkmUnu yUrUten.
Li-miiellifihi
yazarl tarafmdar:. 2. imtizac ettiren. , 3. ~ok hissedilen;' i~e i~liyen. 4. dokunan, dokunaklJ. 5. eser sahibl.
miiellifin
~l,;'"
(a. s. ve i. Ulfet'den,
miiessis U"'.....;'" , (a. S. esas'dan. C. : mOte'lif edenler, kitap yazan/ar, eser
mUelfif'in c.)
sahipleri.
essisin) : 1. te'sls eden, kuran, temel atan. 2.
miiellihe
<lV" ,;~
(a. i.) : Hz. Ali'ye u/O~
hiyyet isnadedenler hakkmda kulfanrlan bir tabiro [~iiyeden olan bu mezhep salik/eri ibn-i
Sebe'nin, ehass-I eshabmdan idiler J.
rriiiell,im
~ .;<>
(a. s. elem'den) : elem
veren, inciten; agntan, slzlatan. [yapma kelime·
lerdendir].
miiennes
~j .;'"
miiessis-j devlet: devlet kuran.
miiessisin
~_j..4
(a. s. esas'dan. mUes-
sis'in e.) : te'slS edenler, meydana getirenler, kuranlar, kurucular.
miievvel
JJj..4
(a. s.)
1. te'vil edilmi~,.
ba~ka
mana verilmi~; ka~amakll. 2. tabir
[rUya]. (bkz : muabber).
edilmi~
(a. s. UnOset'den) : 1.
di~i.
2. a. gr. hakiki, ltibari veyasoyleni~i itibariy/e cli~iolan kelime. Cem-) miiennes-i salim :
~at ilenihayetlenen kelimeler: [mU'min : mU'minat (= mU'minler), MUslim MUslim6t (= MUs/Imler.. gibi].
'
miiennes-j hakiki
a. gr. mUzekker (*erU) ke,limen in son una "_e" katll,arak yapllan veya sonun~
da ba~ka blr mUenneslik alameti bulunan kelime :
[salih : saliha; mOmaileyh : mOmaileyhe, mOma ~
ileyha.. gibl].
848
kuran, kurucu.
miievvil
ba~ka
""I J';"
(a. s.) ,: 1. te'vil eden,
mana veren, ba~ka
niana Ue izah eden.
2; rU'ya tabir eden. (bkz : muabbir).
miieyyed
~.;,.
(a.
S.
eyd'den) : 1. te'·
Yldedilmi~, kuvvetlendirilmi~,
saglam., 2. dogrulanml~. 3. yardlm goren. 4. i. kadm ve erkek ad••
miieyyid
J...),,.
(a.
S., eyd'den)
:' 1. te'Ylde-
den, kuvvetlendiren. 2. dogruhyan. 3. yardlm eden.
mOferrak
miieyyide
(a. L)
*yaptlrtm, fro
(a. s.)
me'yOs eden,
sanction.
barml~
I.J"'"~~ .•
miieyyis
kederlendiren, Ozen.
(a. s. eza'dan). (bkz
miiezzi
. j~~.
, (a.s. ve L ezan'dan.
..:J)Li.• (a. Lfark'dan): 1.ay-
niiifarekat
rrlma, uzakla~ma. (bkz·. -mubaade).2.. bir yerden ayrrlma'- 3. bo~anma [koeasrndan].
miifarlk
(a. s. ve L ezan'dan.
.,:,l:..l.i.
I
miiface
"'.>-lAA
( a. L We'e'den ). (bkz
( a.' i.)
J)l.i.
(a. s. fark'dan) : miHa-
"U.•
( a. i.)
mana, kavram.
miifadat
.,:,\,)l.i.
(a. i. fida'dan) : bir
(kurtulmall~J)
odeme veya kabOI
miifadat-i iisera : huk. [eskiden] iki muharip
kavmin esirlerini -kar~r1Jklr- mUbadele etmesi.
miifagame -
",j l.i.
( a. i. ) : 1. opme.
",.,:., "LA..
2. ortaklrk,
c..f-li.
'( a.
i.)
1. musavllik
i~birli~i.
miifavazatan
(a. zf.) : 1. 'mUsav,-
likle, *e~itlikle. 2, ortaklrkla, 'i~birligi ede:rek.
Unde ortak'
(a.).): mufSvaza' ~irke-
'-'" J lA.o
olan
kimse.
,-",lA..
(a. s.
feyz'den)
bol,
bereketli.
miifaz·ul-batn
. olan kimse.
miifcir
gogsU ile karn! bir
.;~A.-
duzlUkte
tefeecur
(a. s.)
eden,
birden kaynaYlp akltan.
mufecci'
.....~..
'-
'
(a. s.)
tefeeeU' eden,
aeltan, uzen; dertli eden.
*agtzla~ma.
(bkz : takbll, telslm). 2. anat.
miifahare
(*e~itlik).
mufaz
(bkz : meal, mefhOm).
fidye-i neeatl
etme.
: bir
rakat eden, ayrtlan, ayr"ml~. Lazlm-I' gayr-i mOfarlk : ayrrlamaz, onsuz olamaz.
miifavlz
mUfaeat ).
miifad
~eyden kesi-
., j) l.i.
mufavaza
(a. i.-We'e den) : oluver-
me, anslzrn eri~me. Mevt-i mufacat : hek. kalbin
dur:masl. (bkz : sekte.i kalb).
( a. L fahr'den) : ovUn-
mufehhim
rr-A,·
I
(a.
S.
fehm'den)
tef·
him eden, anlatan.
me [kar~r1lkll].
miifilharet
rsu].
C.
mUezzin'in e.) : ezan okuyanlar.
miifacat
ka-
lip ayrrlma.
mUezzinln) : ez·an okuyan.
muezzinin
yukselmi~,
(a. s.)
miifinize
mOzl).
miiezzin
miif'am
.,:,.,?-lA.• ( a. i. fahr'den)
ovUn-
me [kar~JlJkll]. (bkz. : mUfahnre).
(a.
miifekkir
~tinen. ,2.
i. fehm'den)
.;5'..-A..
(a.
S. _fikr'den)
1. dO-
fikir i~leten. 3. dU~UndUre':l.
miifekkire
c.;Ci A
(a. i.) :
dU~Unme gUcU,
kuvveti.
fahreden,
(a. s.):
dokUlmU~.
ovUnen.
mufelles
mufakehe
~flA.. (a ..L)
~akala~ma.
miifakkar
.;1 i.•
kirk merdiven
denilen, arkasl
F. 54
dUz~entikli
(a. L)
bir
krll~.
V"'.Li.•
(a. i.)
: huk: iflas,"!,!
hUkmedilen kimse.
miiferrak
edilmi~,
J,;...
(a.
S.
fark'dan) : tefrik
ayrdml~;
849
miiferrec'
[....)i-
(a. 5.) : 1. meydanl alan,
geni~. 2. keder gideren. [Tann vaslflanndanl
miiferres
I f...).ci.-
miiferre,
";...)4-"
...,l..:i
miifettel
(a. s. fetl'den)
4
edilmi~, fitille~tirilmi~, fitil
y·i .niifettel: orUlmU~ sa~.
(a. 5.) : far<;c;ala~tl nl ml~.
(a. 5.) : aC;lkgoz fitneci.
mufetten
( a. s. )
tefri;;
edilmi~,
e-:.ci..o
mufettih
do~enmi~.
miiferri'
t..,i4
( a. s. fer'den)
tefri
eden, dal budak salan.
muferric
r.
.
~f"
'miiferrid
'>...)4."
( a. s..
) ( bk z: mu" ern
f ' h ) .'
mufettil,- ~_:.ci..o
eden, bUken, bDkDcU.
dD~Dren.
(a. s. ve i.
miifetti,
(a. s. ferah'dan) : 1. fe-
~l...)A.4
,Jj
2. meftOn, havran eden, ~a~kln bir hale
fet~'den)
: 1.
ara~tlran.
(a. i. ve s.) : ferahllk
verici, iC; aC;lcl~evler.
miiferrik
(a. s. fitne'den) : 1. fitne
(a. 5.) : 1. tefrig eden,
rahllk veren, iC; ac;an, iC; aC;ICI. 2. hek. ferahhk
veren'i1aC;.
muferrihSt
teftil
getiren.
t...,i4
c~
(a. s. fetil'den)
~.ci.
miifettin
dolu kabl bo~altan. 2. v~me!:ji kurtaran.
miiferrih
(a. s. feth'den) : 1. fethe·
den, ac;an, aC;ICI. Ya mU,fettih.el.ebvab : ev kapl'
Ian ac;an.... Allah'a hitap. 2. tlkanlk veri 'ac;an
[ilac; v. b.l 3. gegirtici, qe!:jirten.
(a. s.) : kendini din i~·
lerine kaptlr~rak, bir vana, c;ekilip Allaha ibadet
etmekle me~gul alan.
fmiiferrig
: teftil'
gibi bUkUlmU~. Glsu·
i.4
(a. s. fark'dan)
2. tefti~ eden, bir i~in dDzenli, yolunda
olup olmadlgrnl anlamak Ic;rn 0 i~in etrafllca Dze·
rinde durmakla vazifeli bulunan kimse.
miifetti,.i hiikkSm
(hakimlerin
mDfetti~i):
[evvelce] hakim ve naiblerin durumunu. tefti~ ic;in
her vilayette bulundurulan bDyDk ~er'i me'mur.
.;.:.ciA
miifettit
tefrik
(a. s. fett'den)
: teftik
eden, klran, ezen, ufallyan [alet, i1ac;l
eden, taksir eden, klsaltan.
(a. s. fart'dan) : tefrit
miiferrit
eden, teksir eden, klsal~an.
mufesser
..........i-
miifettitSt
(a. s. fesr'den) : tefsir
edilmi,~, aC;lklanml~, manaS( ancak
...........i-
miifevvaza
(a. s. fesr'den. c. : mU·
jl............ci...
j ........ _a4
ac;"ml~. 2.
850
r-:..i"
~ .,,4,6
(a. i.) : huk. [eskiden]
velisi taraftndan mehir tesmiye edilmeksizin tezvlc
edilenkadJn.
miifevvez
(a. s', tefviz'den)
ihale ve sipari~ olunmu~.
miifevvlz
(a. s. t'efviz'den)
ihale
eden, sipari$ eden.
(a. s. fesr'den. mDfes.
sir'in c.): 1. tefsir edenler,
aC;lkflyanJar, klsa
bir ~eyi geni~leterek manasrnl verenler. 2. Kur'a'm
yor;umllyan din alimleri.
mufettah
(a. s.fett'den. mDfetti.
(a. s. fesr'den. mDfes·
'sir'in ~.). (bkz': mUfessirin).
miifessirln
[aletl Fr.
aC;lkJama He
fessirin) : 1. tef~ir eden, aC;lkllyan, klsa bir ~eyi
geni~letip manasJnI meydana C;lkaran. 2. Kur'an'l
yorumhyan din alimi.
miifessirSn
wL::A."
ta~klran
te'nin c.) : kl ran, ezen, ufallyan [aletler, il'ac;lar 1
anla~J1ml~ ayet veva hadis.
miifessir
hek~
miifettit.iil.ha,St :
Iithotriteur.
(a. s.
i. g.s. bir yazl sitili.
feth'den)
miifevvlza
~
."u
(a. i.) ; nika'htnl velisine
teffiz edip de mehir tesmiye olunmakslztn tezvic;
olunan kadlt1.
1.
mufezzi'
retle,
~a$ktn
t>4'
$a~klt1
(a. 5.)
baktlran.
tefzi' eden, hay-
miifsid-j mi'de
r""'';''. _
miifham
ifham edilmi~,
(a. s.)
susturulmu~, yddlrdml~.
r""',i·.
mufhim
a~tlrmlyan,
muflisin
~.....lio
paraslzlar, zUgUrtler. 2. top _atanlar. [ticarette]. (bkz : mUflisan).
(a. s.) : ifham eden, aglz
(a. s. fena'dan)
susturan, yJldrran [bir bahiste-].
miifhi~
...r,."AA
miifid
-I._A G
(a. s.) : kotO s6z soyliyen.
(a. s. feyd'den)
eden, anlatan; manall. 2. faydalJ. 3.
1. ifade
j.
erkek adl.
(a. s.) : ifakat bulan, iyile-
!?en [hasta].
mufrat
diren, feyiz veren [Allah adlarlndandlr]. (bkz :
feyz).
unutuJmu~.
~:,:4-.
mufredat
(a. s. fakr'den)
....44'"
miifkir
ifkar eden,
faklrle$tiren.
·Ca. s. felc'den): fel~li. (bkz:
miiflie
meflOc ).
eli.
muflih
(a. s. felah'dan. c. : mUf-
Iihln, mUflihOn) : iflah olan, selamete
<lJ'l:..oLi.. (a. f. zf.) : felah bula-
miiflih.ane
rak, selamete
muflihin
~Ikarak.
(a. s. mUflih'in c.) : iflah
~Ikanlar.
j )-::llI:.Li..
lah olanlari felah
(bkz : mUfl ihln ).
(bkz : mUflihOn).
buJanlar,
.
muflik
selamete
(a. s.)
v-.!.a",
~Ikanlar.
birinci .slnlf
etmi~,
paraslz, zUgUrt.
(a. s. mUfl is'in c.) :
1. iflas etmi~ler,
paraslzlar, zUgUrtler. 2. top
atanlar [ticarette]. (bkz : mUflisln).
muflisen
~bjA
oi~nup
(a: i. c.) : 1. basit ~ey
/) jP
mufrez, mufreze
,
j ....io
( a.s.
ferz'den) : ifraz olunmu~, ayrJlml~. Arsa-j mufreze:
ifraz olunmu$, ayrdml~ arsa.
mufrez-ul-kalem hazine : Tanzlmat.'tan once MISir, Bagdat, $am ve Yemen hazlneleri hakkmda
kullanJlan bir tabir.
mufreze
Qj..,44
(a. i. 'ferz'den) : bir as-
mufreze-i askeriyye : ask. asker kolu.
~..,44
(a. s. ferd'den) : tek ba~ma
blrakan; izolator.
ndifrig, mufriga 'lCJ<i'.~
r.
E.......io (a. s.) : ifrag
eden, doken, dokUcU.
Edviye-j mufriga : hek.
mU~hil te'slri yapan, sokWrUcU i1a~Iar.
mufrig-i safra : hek. safra doken, dokUcO.
ifrat ede!,!,
(a. zf. fUls'den)
.olarak, iflas ederek, top atarak.
mUflis
SlnJrI ge~en, i1eri
Muhabbet-i mufrite : a~Jr1 sevgi.
mufriz
j l....J4A
(a. s.) : terk
mufrit, mufrite 4.1:»....ior.1,;... (·a. s. fart'dan):
(a. s. iflas'dan. c. : mUfli-
san va mUflisln) : 1. iflas
2. top atml~ [ticarette].
muflisan
(a. s. ve i. ferd'den) : 1. tek,
ler [mUrekkep olmlyanlar]. 2. toptan bi/inen ~ey
lerin aYrintdarl, dokUmleri.
mufrid
(a. s. mUflih'in c.) : if-
[$air].
muflis
~.,ri-.
kerl birlikten ayrdan kol.
~'t:.Li..
olanlar, selamete
muflihun
~Ikan.
ifra~ olunmu~,
(a. s.)
yalnlz. 2. basH [mUrekkep olmlyan]. 3. gr. *tekil. 4. ed. ba~1 ve sonu olmlyan tek beyit.
(a. s. feyz'den) : feyizlen-
miifiz
to/A..
dokUlmU~.
mufred
J:A'"
ifna eden,
mahveden, yok - eden.
mufrag
miifik
(a. s. fUls'den) : 1. iflas
etmi~ler,
j ....io
(a. s.)
vardlran,
a~lrI.
1. ifraz edbn,
aYlran. 2. i. virgOl [,].
(a. s. fesad'dan. c. : mOfsidin) : 1. ifsadeden, bozan.
mijfsid-i mi'de : mlde bozan, mlae bozucu. 2.
fesatllk eden, ara a<;an .
851
miifsid·ine
miifteris, miifterise
fesatlrkla,
<tJ'I-l-Ji.• (a. f. zf.)
miifsid·ine
(a. s. fers'dliJn): Ylrtlcl [hayvan].
miifterise : YIr-tlcl hayvanlar.
ara bozuculukla.
~!'M~. (a, s. mufsid'in c.) : if-
miifsidin
(f. s.) : bedava, bele~. (bkz:
..:..i.
i.f...;u.•
miifteris
. sadedenler, bozanlar; fesatlrk edenler,ara ac;anlar.
miift
J'J';".
J-:4.
sahte, uydurma,
(a. s.)
iftisadeden,
(a. s.)
rn9fti
(:4·
(a.
olmu~
rezll
s.)
[adam]'
miiftedi
. L>..L:A. o (a. s.)
bedel verip esir-
1.5_.0.6
miifti·l-enim :
(a.
(a.
i.)
haztne. ( bkz
. <tJ'~l_;:'
miihidene
.....;..:4.,
(a. s. fahr'den>,: 1. ifti-
yapma,
har eden, ovunen. (bkz : mubahi) ..2. ~~nll ~eref
Ii. 3. par9slz [i~ goren]. (bkz : fahri).
miiftehir.ine <tJ.\ .....;..:A..
(a. f. zf.) : iftiharla,
ovunerek.
......1::4.
1. ifti·
(a. s. fakr'den)
kar eden, fakir,zUgUrt. 2 •. muhtac;.
miiftelit
..:.l:.io
(a. s.). (bkz
miiftera.aleyh ....l.:. L>}.io (a. b. s.) : kendisi.
ne iftir"a edilen.
.:,,~ ..w
miiftereyat
Uzerine atJlan
(bkz : azv).
miifteri
su~lar,
~almalar.
L>p.
(a. s. feriyy'den)
hediye
(a. s.) : ihda edilmi~, hegonderilmi~.
muhdi·i1eyh ~\ L>..l.r o (a. b. s.)
huk. ken·
;.y..
(a. s.)
ihd.ar edilen, dO-
kUlen, akltllan .
miihder·ijd·dem : huk. [eskiden]
kam heder
olup klsasl, diyeti mOstelzim
bulunmlyan kimse.
[sava~ta gaYrimUslimler
arasrnda bulunan ve on·
lara atilankur~unla telef edilen bir MUslim gibi].
iniihdi
L> ...Ir..
iftira
(bkz : muhteri'2).
(a.
S.
hediye'den) : ihd3
c. fiA··
(a. s. ferah'dan)
(a. ·s. heder'den)
ihdar
eden., heder ederiJ. doken, akltan.
~en.,
keyifli.
miifterik
sulh
disine hediye verilen kimse.
(a. i. c.) :. ba~kasrnrn
kabahatler, kara
(a. i. hldn'dan)
eden, hediye veren, hediye gonderen.
~allc,.
miifterih
L>..L r •
verilmi~,
miihder
murtecil).
ula~tlran•.
s.)
ban~ma.
miihdi
dive
miifteklr
~eyhislam.
yeti~tiren.
gencine) .
miiftehir
(a. s. ve i. fetva'dan) : 1. fet-
miifzi
miifteh
iftir3
va veren. 2. vihlyet ve kazalarda din i~lerine bakan kimse, mufW.
miifti·i kanun : tar. ni~anci.
Iikten kurtarJlan.
O1iiheddeb
'7'..y..
(a. s.)
1. kirpikli. 2.
sCYc;akla siislO.
J ...:\4"
(a. s,; fark'dan) : I. if-
tirak eden, ayrJlan. 2. dagilan, perl~i:lI1 alan..
852
. (a. f. zf.)
edercesine.
kan alan, kan aitci.
miiftazlh
bulan.
secdede iki ko-
(a. s.)
miifteri·yane
miiftasld
flrsat
lunu yere koyan.
dUzme.
atan, kara
(a. s.)·
flrsat bilen.
bila-bedel ) ..
miiftaal
Hay"anit-.
muheddid
korkutalil.
(a. s.)
tehdldeden.
miihmef
1.zarif, $Ik
(a. s.)
miihelhef
~iir,
erbise. 2. gUzel
soz.
Jrl~
miihelhil
tehle eden, hazlrllyan. 2. bir hastaIJgJ
(a. s.). (bkz : mUhlik).
J1r-.
(a. s.) : tehlll eden, "Ia
ilahe ill-Allah" diyen. (bkz : tehlll-han).
\"... . . 4-
miihendis
(a. i. hendese'den. c.,:
hendese
mUhendisin)
mUhendis.
( geometri )
bilen,
cl:L;"....
Miihendis·ane
--s-.
(a. f. b.i.) : mU.
Miihendis·hane-i Berri·i Hiimayun : ask.
dUzeltilmi~,
"':"'.1r-
~....
miihendisin
--s-.
J fl.
...L;....
muhenned
~f".Q
miihib
(r--.
(a.
~""-r··'
miihimmat
c.) : 1. IUzumlu
heybet'den)
S.
hemin'den) : 1.
(a. i. mUhimme'nin
~eyler.
2. harb'malzemesi.'
mi,ihimmat·, askeriyye
asker! malzeme.
(·a. s.) :
miihimme
dO~OndOren,
ugra~tJran.
miihimme kalemi : [eskiden] Hariciyede hari~~
Ie muhabere
i~lerinin
gorUldOgO daire.
jL_o.f'A (a. f. b. s.) : mOhim,
,I
(*onemli) IUzumlu
i~ler
goren.
(a. f. b. s.)
J:\o.r-
miihim·ter
miihim·terin ..:.... fio. r ·•
(a.s.veL) :'Hindde-
~ok,
~ok
muheykel
JS::;r-.
(a. s. heykel'den) : hey-
(a. s.) : birini korku-
dan koruyan [Allah 'adlanndandlr].
(a. s. hey'erden). (bkz:
amade).
(a. s.
hey'et'den) :1.
~..,...Q
(a. s., hevn'den) : 1. iha-
net eden, hor goren. 2. hor, hakir, al~ak.
miihlet
heykel gibL
(a. f. b. s.): pek (da.
en) 'mUhim (*onemli). (bkz : ehemm).
miihin
(a. s.) : korkun~.
"~r
S.
ehemmiyetli (*onemli). 2.
rUcU. 3. IUzumlu, gerekli.
ha,
J -,r-
miiheyyi'
(a.
(a. i. mOhendis'in
muhevvil
l~
teh~
mOhim (*onemli),I
kJlJ~.
(.to.:r"
(a. s. hezb'den) :'
1. heybetli, korkun~, korkutan~ 2. tehlikeli.
c.) : mUhendisler.
mirinden yapJlan
tehzlbolunmu~,
zibeden, dOzelten, yolu~a'koyan, terbiye eden.
miihim·sax
Selim tarafmdan
1207 (1792 - 93) Yllmda EyUp'te, Bahariyedeki'
sarayda fenni bilgiler ogretilmek Ozere a~tlrJlml~
olan mektep.
Miihendis·hane·i Sultani :
muheyya
(a. s.)
koyulmu~.
• yoluna
muhezzib
top~u
subaYI yeti~tirmek Uzere a~Jlan
mektep. [1187
( 1773) yJlmda Hali~'te Tersane'de a~JlmJ~ olan
MUnendis-hane-i Bahri-i HUmayOn'ungeni~letilme.
si sOretiyle'1210 (1795-96) yJlmda kurulmu~.
tur] .
muheymin
"':"' .If'.
J
miihezzeb
miihimm
hendis ye~i~tirmek Uzere a~Jlan "Hendeseharie" nin
sonraki adl.
Miihendis·hane·i Bahri·i HiimJyun : (!en. deniz
subaYI yeti~tirmek
Uzere a~JlCln
mektep [1187
( 1773) de Hali~'te, Tersane'de a~Jlml~tlr].
1<ene~mi~,
(a. s. heyecan'dan) : he.
yecan veren.
'zik ve latif yapan. 2. nazik ve latif soz soyliyen.
miihel/il
r::-:r-.
miiheyyic
(a. s.) : 1. bir ~eyi na·
hazlrIJya~.
..::..LrQ
3.
haym.
(a. L) : bir i~in yapJlmasl'
i~in veri len' zaman; bir i~i belli bir zaman i~in
geri blrakma.
miihlik, miililike
helak'den)
<t.C1f'..... C.\.tf'A
helak eden, oldOren,
ilfet.i miihlike : oldOrOcO hastallk.
miihmef
J~
' (a. s.
oJdUrOcO.
(a. s. heml'den) :1. ih-
mal edilmi~, bo~lanml~, bakrlmaml~, blrakll,ml~. 2.
a. aliabede : noktaslz harf. 3. manaslz~ bo~ [soz,
cOm Ie].
853
muhmeHine
""·)t....r..
muhmel-ane
(a. f. zf.)
ehemmi-
yet vermeksizin, b~~tan savarcasrna.
.:" ~""'i'AO
muhmelit
)y.r
muhtevir
( a. s. ). (bkz
o
mOte-
hevvir).
(a. s. mOhmel 3 On c.)
_r·r'·
miihtezz
( a. s. ihtizaz'dan)
1.
ihtizaz eden, titreyen. 2. sevinc;ten oymyan.
manaslz, bo~ sozler.
(a. s. heml'den,)
ihmal
muhr
(f:
i.)
miihOd
(a: i. mehd'in c.)
be~ikler.
eden, bOl1ltyan, blrakmlyan,l s~vsakllyan.
: mOhOr;
imza.
Fekk-i muhr : bir ~eyin mOhOrOnO bozarak a~mak.
muhr-i ' nubuvvet : "Peygamber'in
mOhrO":
mec. Hz.'Muhammed'in iki omuz
ba~1 (kOrek)
ara,srndaki et beni.
miihOr
(a'. i. mehr'in c.) : mehir-
»f"o
'Ier, evlenirken
bedelleri.
erkek tarafrndan
-'-r'o
miihud
verilen nikah
(a. i.. mihad'm c.)
ya-
taklar, dOl1ekler.
mubr-i Suleyman : Hz. SOleyman'rn mOhrOnde
bulundugu soylenilen birbirine girmi~ iki mOselles
(*O~gen)
~ekli.
muhr-bend .;,:.... -IrA (f. b. s.) : mOhOrlO.
(f. b. s.) : [eskiden]
bir daire veya nezaretin resmi mOhrOnO kullanmakla vazifeli olan kimse; husOsi kalem mOdOrO.
muhr-dehan ~ lA:l~-It"'" (a. s.) : 1. .agzl mO·'
hOrlO;kapall. 2. oru~lu.
.muhre
0-lf'''>
muhre·dar
1. kirpik. 2. kor
)b "....Jt"'0
I..!:).r·o
muje
Tig·i muje
(f. i. c.
ojo
mOi-gan): kirpik.
kirpiQin kllrnc,.
muJde
(f. i.)
oJ",o
1. mUl1tu, sevin~.
haberi. (bkz
be~aret, bO~ra). 2. hayrrlr, sevinc;1 i
bir haber getirene verilen bah~i$.
getiren,
).;f oJ;o'
mu~tucu.
(f. b. s.)
(f. b. 5.)
mOhreli,
(a. i.)
mOjde
(bkz : mOjde-res) .
L.) ",)"0
m,iijde-ferma
(f. b. 5.). (bkz :
mOide-resan) .
miijde-gan
jl5J ,;.o
(f. i.) : mOjdeye
kar~l.
Ilk verilen hediye, bah~i$.
.
',i"'"
niujde-gane, mujde~gani J lJ ,);.0
GOne~.
<"'"
, ""'b
,)"0
(f~ b. i.) : 1. mOjdeye kar~r verilen bah~i~. (bkz ':
mOlde-gan). 2. muz. TOrk" mOziQjnin en az altr
aSlrltk bir· mOrekkep makamr olup
zamanrmrza
kalml~ bir nOmOnesi vcktur.
cilalr.
muhteci
(f.i. )
miijde-aver
(f. i.) : 1. bir~e~it yuva~.
lak ~ey. 2. cam boncuk. 3. deniz' bocegi kabugu.
4. ~eki~. 5. anat. omurga
kemigi .. 6. kagrt ye
saire cilalamak i~in kullanrlan billOr top. 7. g. s •
. altrn ve gOmO~ ezmek i~in kullanrlan. ve ekseriya
ye~imden yaprlan ucu klvrlk~a, havan tokmagl gibi
bir alet'.
muhre·i zer
muj
duman.
hicveden.. (bkz
mujde-res If)
heccav).
0,)';0
(f; b. s.)
tlren, mOide veren.
muhtecin
0~ir-.o
(a. i.)
pek kO~Ok ya~·
ta kocaya verilmi~ krz.
muhtedi
854
1..-\..,°
,.11\-.
L.)
van, mOideliyen, mOide
~-l:f'A
{a. s. hidayet'den) :
ihtida eden, hidayete eril1en, islam dinini kabOI
eden. [mOen : "mOhtediye"dir].
mu"htel·,k
mujde-resan j
( a.
) (bk Z
5..
:
.. h-I'k)
mute
a I •
oJ;' (f. b. s.)
eri~tiren.
mUjde-resanh; l.... ) o,);r (f. b. i.)
mO ideleyi-
cilik, mOjde eri.~tiricilik.
niiijek
(f. i.)
kirpik~ik.
jl5)-1>
mujgan
(f. i. muje'nin c.)
1.
kirpikl.er, kirpik. 2. kadm adl.
muka'ab
.,:,\,~
...
J
mukarat
(a • i.)
kira ile tutma,
kiraya verme.
....,.",G
(a. s. ve i.) : geo. mikap,
4 ts::...
(a. i.) : huk. satillk olan
mukarehe
c\;t,)ts:"....
(a. i.) : tiksinme.
kUb, fr. cube.
mukabele
. kom~'u evinin satin almmaSlnl tehir ederek satddlktan sonra ~Uf'a yoliyle mu~teriden alma.
OJ. \S:_.o
mukabere
(a. i. kibr',den) : sozU-
nUn manaslz ve kendinin hakslz. oldugunu bildigi
halde ' aglz kalabal~gl ile kar~lsmdakini susturmlya
<;all~ma; kendini buyuk germe.
""i.. ts::..
mukafaha
kar~i1a~ma;
(a. i.)
":'lb ts::...
(a. i. kifayet'den) : 1.
beraberlik. (bkz : mUsavat). 2. bir hizmet ve iyilige kar~; edilen iyilik. 3. ~all,?k'1n talebeye hoca·
Slnln verdigi takdir, bel:lenme kagldl.
"':;1.;\(:...
mukafele
.ij9K..
( a. i.)
mukafi
J[S:::..
(a. s. kifayet'den) : bera·
birbirine kefil
olma.
ber, *e~it. (bkz : 'musavl). Kat'-I mukafi :' geo.
parabol, fro parabole.
..J~IS::"04
(a. s.) : birbirini koru·
maYI birbirine yardlm etmeyi taahhUt edenlerden
her biri.'
mukahhal
l:>:.c...
(a. s. kOhl'den)
\..'
..
c\~!ts::
.u \S:.....
dala~-
~~\S;......
~efede
kaleme'nin c.) :
.,:,ll[S:'::....
bulunan.
(a. i. kelam'dan. c. :
konu~malar.
...."i~.o
:
mUka·
muka~efe).
(a. s.) : huk. [eskiden]
r
mukatebet-us· sagir : huk.
[eskiden]
balig olmlyan rakikm kitabete' kesilmesi.
henUz
(a. i. mUkatebe'nin
mukatebat
: mektupla~malar, yazl~malar.
I
(a. i. ketb'den.
mukatebe
c.
mektupla~ma, yazl~ma.
(a. i.
. mukateme
ketm'den)
qizleme.
mukatib
(a. i. kelam'dan. mU.
(bk~
(a. s. ke~f'den)
tamamladlgl zaman azadedilmek Uzere bedele
lanan kale. [mUen. : mUkatebe]i:
milkateb.i me'zun : huk. [eskiden 1
zun olan memlOkU kitabete kesme. [bu
kadar var ki memlak borc;lu bulundui:lu
gurema kitabeti reddedebili rler].
mukatebet·ul·mukateb : huk. [eskiden] mUka.!
teb'in ,kendi kolesini kitabete
kesmesidir ki bu
muvazaa kabllinden oldugund.an caizdir.
mukatebet·U1·vasi : huk. eskiden]
vaslsinin
vesayeti altmdaki yetlme ait memlOku kitabete
kesmesi.
mukatebat) :
mukalemat) : 1. konu~ma. 2. antla~ina [devlet
arasmda]. (bkz : muhavere, mUzakere >.
mukalemat
mekari,
tas. hClkikatehline Allah slrlannm
gormeleri,.
kendileri' Allah
nOrunu
<;Ikarma.
c.)
(a. i. kelb'den)
ma [kepekler gibi].
mukaleme
(a. i. kira:dan)
1.
sUr·
meli, surme <;ekilmi~ [gozl
mukalebe
(a. i.) : kerem, elaC;lk·
yan~ma .
r.S) l):".....
mukari
mukateb
( a. zf. ) : mUkafat, kar-
$Jilk olarak.
mukafil
,~...
,J
katlrcI, kira ile hayvan i~leten.
mukari~i muflis : huk. [eskiden]
parasl ve
hayvan tedarikine kudreti olmadlgl halde kirallk
binek veya yUk hayvanlm vardlr dive yolculan
aldatarak paralannl alan kimse.
mukafat'l nakdiyye : para mUkafatl.
mukafaten
c\...
yUzyUze gel me;
sava~ma.
mukafat
mukareme
IlgI, azizlik husOsunda
...."its::..
(a. s. ve i. ketb'een) : 1.
mektup yazan,mektupla~an. 2. kolesini kitabete
kesmi~ olan m~vla.
855
miikava\1a'
miikavaha '
altetme
{.>
J ~..
(a. i.)
UstOn gel me,
rsava!;lta].
( a. I. keyd'den)
mukayede
hile
tertip etme, dUzen . dUzme.
miikayele
~lilgma
4 K.• ·
sozle, .i!;lle kar-
(a. i.)
kar!;ldlk verme.
mukayese
<\_.~ts:'.
(a. i.)
akd ve zarif-
<\>
~t>:.4
mukellefiyyet
0Ka
(a. i.) *yukum, mec-
bOriyet, yapmaktan kaC;l~damlyan i$ veya bir i$i
yapmaktan kaC;lndamama haW.
(a. s. iklil'den) : 1. tac;-
miikellel
II, tac; giymi!;l, ba$lnda tae; bulunan; 2. suslU, parlak. (bkz : mUzeyyen).
(a. s. kemal'den)
mukemmel
likte e;okluk iddiaslnda bulunma.
miikazebe
nanlar. Ef'il·j mukellefin : farz, vacip, sUnnet,
mUstahab, mubah, mekruh, mUfsid; haram.·
(a. I. kezb'den)
yalan
:
1. kemale erdirilmi$, kemal bulmu$, tekmil, tam,
olgun, kusursuz, eksiksiz. 2. gUzel, ala.
soyleme [kar!;llilkll~].
.;].;s:.
miikebbire
(a. i.) : bUY,Uk cami-
lerde mUezzinlerin son cemaat yerlerinde namaz
kdan 'halka .imamln tekbirlerini tekrarlamak Uzere
bulundu?:JuC;lklntdl balkon.
mukedder
J
(a. s. keder'den) : 1.
,.;.('.
. bulandlrliml!;l, bulanlk. Mi·i mukedder: bulanlk suo
2. tekdir e9i1mi$, azarlanml!;l. 3. kederli, uzUntOlU,
tasall.
miikedder·ane
~.\ J•.;..G
(a. f. zf.)
muked-
,-,c.S:::
mukemmil
mUkemmel
(a. s. kemal'den)
ik.
mal eden, tamamllyan, tamamlaYlcl.
.1.:.~C.
miikena'
1. oturanlar,
(a.
S.
mekin'in c.) :
yerle$enler. 2. iktidar
ve vakar
sahipleri.
mukenna
,J_C:
(a. s. kUnye'den)
kUn-
yelenmi!;l, kunYeli.
der olana yakl$acak y.olda.
(a. s. keder'den)
miikeddir
(a. zf.)
mukemmelen
olarak.
1.
(a. s.)
bulandlran. 2. keder veren.
miikeffen
(.t'U;:::
(a.
S.
kefen'den)
tek-
fin .Ei!dilmi!;l, kefene sardml$.
miikefFer
..Ji.G
(a. s.) : iyilikleri inkar
edilip kendisine !;lUkr olunmlyan adam.
miikella'
(a. i.) : 1. sahil, nehir
......t(.
(a. s.)
(a.
bukagl ve ben-
S.
kUlfet'den.
C.
:
mukellefin) : 1. bir !;levi yapm.lya, bir !;leyi odemeye mecbOr olan .. 2. kUlfetle sUslenmi!;l, mUkemmel $ekilde hazlrlanml$ olan.
.. ~~.
(a.
S.
mUkellef'in c.) :
bir $eyi yapmak, bir !;leVi odemek zorunda bulu-
85-6
t ..JC.
(a. zf.) : ikram i1e;
mukerrer
. mUkerrerat)
olunmu!;l.
miikerrerat
miikellt:!fin
(a. s. kerem'den) : 1.
saygl ile.
zeri !;leylerle ba?:Jll.
miikellef
i..JG
muhterem, aziz, saYln, saygldeger, saydan; ululandJrllan, hUrmet ve ta'zime eri!?mi!;l. 2. i. erkek ve
kadln adl. Mekke·i mukerreme : aziz Mekke !;lehri.
mukerremen
kenan. 2. yana!;ldlr k'YI.
miikelleb
mukerrem
(a.
tekrarll,
..:,,\)~.
S.
kerr'den.
tekrarlanml!;l,
C.
:
tekrar
tao i. mUkerrer'in c.)
mUkerrer, tekrarlanml!;l !;leyler.
mukerreren
T).;r:.
(a. zf.)
tekrar olarak,
bir daha.
mukerrir
).;.G
(a.
S.
kerr'den)
rar den. 2. huk. birden e;ok sue; i$liyen.
1. tek':'
(a. s. kesr'den) : teksi'r
mukesser
edilmi~, klrdml~,
kink. Cem'-i mukesser : a. gr.
kaideye uymlyan, kaide ile yapdmlyan cemiler.
,-,_.c. (a.
mukessib
-d....C
mukhule
Ozerine
du~up
beden, kazandlran.
mukid
mukessif
w:,(".
(a. s. kesiHet'ten)
ke-
c;all~an.
~_r:
(a. s.)
(a. s. kesiHet'ten) : fiz.
kondansator, i~ine. elektrik enerjisi Ylgdim
fr. conde,nsateur. (bkz
m iksefe ).
mukessir
. . . _G
( a. s. kesr'den)
~>C
mukevkeb
( a. s. kevkeb'den)
..»),G
(a. s. kevn'den. c.
edilmi~, yapdml~,
kuvvenat) : tekvi'n
mO-
meydana ge·
tirilmi~, yaratdml~.
.,:,L' >5:.
mukevvenat
c.) : mahlOkl,ann,
kainat, mevcOdat).
*yaratlklarm
hepsi. (bkz :
( a. s. kevr'den)
mukevvin
(a. s. kerh'den)
(a. s. kevn'den) : tekvin
getiren,
'-....~G
toplanlp
mukeyyif
ne~elendirici;
( a. s.)
yaratan, Fr.
keselenmi~,
kalml~ ~ey.
w~G
mukreh-un-aleyh
sarho~luk
[~ey].
veren
(0. i. keyf'den)
keyif veren, sarho~luk getiren ve tiryakilik kabil inden olan ~eyler. [yapma kelimelerdendir].
mukezzib
....,£.
beden, yalanllyan,
haoeri].
mukfehirr
i~lemek
4
mukreh-un-bih dJ•
s:
~ ....
(a. s. kizb'den) : tekzi'-
yaianci
x LG
(a. b. i.)
bir
edildigii~.
ikrahta
(a. b. i.)
~ey.
t';::',
mukrem
olunmu~,
.e.
:1.-=. ~ ....
uzere ,icbar
korkuyu gerektiren
(a. s. kerem'den)
ikram,
agll:lanml~.
(a; 5.). (bkz : mOkari).
~.Jr:
miikrim, mukrime
(a. s. kerh'den) : i~rah
~Ikaran
[birini, bir
4.......
G ,.. ;", ~ ,( a.
s.
kerem'den) : 1. ikramcl, ikram eden, edici; agtrhyan~
aglrlaYlcl;
misiHirsever. (bkz : mihman-nuvaz).
2. i. [birincisi] erkek, [ikincisi] kadm adl;
mukrim-ane
(a. s. keyf'den) : - keyif
.,:,LJi..c".
mukeyyifat
(a. zf.) : zorla.
mukrih
meydana
mukeyyes
zorlanan
eden, 'zorllyan .
..».e.
yapan,
eden,
createur.
verici,
~ ....S::.6
sanl-
[sank].
~eklinde
(a. s.) : kiraya veri len e~-
mukri
)~
mukev~er
(a. i. mOkevven'in
zahmeti ihtiyarla
[kimse].
kimsenin
mukevven
kese
x.
mukrehen
ytldlzll.
ml~
\....
mukreh
teksir
~eyin
va. (bkz : muktera, mustekra).
alet,
eden, klran.
bir
bir i~te. c;all~an.
mukra
<0~_S:
mekahil )
(a. s. kebb'den)
gayretle
slf hale koyan, koyula~tlran.
mukessife
C.
sOrmedan).
.....-G
mukibb
S. kesb'den) : teksi'- '
,( a. i.
sOrme kutusu. (bkz
.
4.I'L. ..J.e.
(a. f. zf.)
: ikram
edere-k, aglrl,yarak; misiHirseverlikle.
muksif
w~_G
(a.,' s:) ': kaIJnla~tlnd;
tortu c;oktOrucu.
muksir
.c".
; •
(a. S. kesret'den) : 1. ik-
sar eden, c;ogaltan. 2. c;6k mala sahip olan.
muktefl
J:".c.
(a. S. kifayet'den)
ikti-
fa eden, kefi', yeter bulan. (bkz : kani').
(a.
s.) : 1. aSlk suratll
[adam]. 2, i. ustUste Ylgdml~ karabulut
muktehil
J"';_.e.
( a. s. kuhl'den)
ikti.
hal eden, surme c;eken [gozlerine].
857
l'i1iiktera
\J..G.
miiktera
(a. 5.)
kiraya verilen
(j.,S-.
(a. s.) : iktira. eden, kira
ile tutan. (bkz : mOste'cir, mOstekrt).
'. ~
miikterib
ik·
.....',J..
miiliihham
!ji!jman, semiz.
(a. s. iktirab'dan)
~..)'\-J""
.:'A.1>~ (a. L ",Olahaza'nlO
c.)
dU~Unceler.
e!jya. (bkz : mOkra, m~stekra).
miikteri
miiiahazat
miilShhas
(a. s. lahm'den)
I
etJi r
k~limelerdendir].
[yapma
(a. s.)
(,J"'-;".lo
teIhis edilmi$,.
tirabeden, gam", tasa", kaygllJ.
miikteseb, miiktesebe
-4..
_LG, ~"G
(a. s. kisb'den. c. : mOktesebat) : iktisabolun·
mU!j, kazandml!j, edinilmi!j, elde edilmi!j.
Hakk-.
miikteseb : kazandml!j hak, Ma'IGmit-. miiktese.
be : kazandml!j, edinilmi!j malOmat.
.:.t~-:U;:: (a. L mOkteseb'in c.)
miiktesebilt
hulasasl (*ozeti) <;Ikarllml$.
miilih.k
J .... y{..
miilShid
..\.:>.y{..
. Ca. s. c.
......-u:::::.
mUlahide.)
hal< mezhepten batd me~hebe kayan.
edinilen bilgiler.
miiktesebit•• i1miyye : ilim kazanci.
miiktesib
biti~ik,
Ca. s. lahk'dan)
yapl$lk.
(a. s. JO'b'dan)
oynlyan r
oyna$an.
(a. s. kisb'C!en) : iktisamiilaim
beden, kazanan, edinen; elde eden.
(':Jva
(a. s. le'm'den). (bkz
.:.....il),l".
("ka" uzun okunur. a. L
mUlayim).
(a. s.)
miiktinn
iktinan eden,
miilakat
gizlenen, sakJanan.
(a. i. mekr'in c.)
mOkOr
.hileler,
lika'dan)
qorU$me.
: 1. kavu~ma;
bulu~ma;
i
birle$me. 2.
dOzenler, dubaralar..
miikOs
I",)"
>,C
(a. L meks'in
c~)
miiliki
:o!jOr-
kavu~an;
J)l..
(a. s. lika'dan)
qorU$en;
ler; ba~lar, vergiler ve bunlan cibayet etmeler.
miilaabe
<L~~ y{.. (a. i. la'b'dan) : oyna!jma,
oynaYlp eglenme. (bkz : mObaale).
miilaane
<l~J{•• ' (a. i.). (bkz : mUbahele).
miilabese
<l_~ yt..
l,,)'"'!yt.. (a. s. Jebs'den) : 1. karl-
!jan; 2. mUnasebet kuran; yakJnllk gosteren.
miilaemet
.:;..!)to
(a. L le'in'den). (bkz:
mOlayemet) .
miilahaza.
lahazat)
dU!jOnce.
858
lakablanml$, lakabll.
(a.
miilSm
i) : azarlama,
azar..
(bkz : itab).
(a. L lebs'den) : 1. bir-
birine benziyen iki !jeyin birbirinden aYlrdedilemiyerek
karl!jtlrllmasl.
2.
mUnasebet,
yakJnllk.
["mOlabeset" !jeklinde de kullandlr]'
miilabis
(a. s. lakab'dan)
miilakkab
telkibclunmu~;
miilimese
<L_. ){..
(a. L lems'den) : lems
etme, el ile tutma, yoklama; birbirine dokunma.·
(bkz :temas).
d,'::"",){. (a. L) :1. iltisak etme,.
miilasaka'
biti$me,
yapl~ma.
2. ula$ma, yana$ma.
(a. s. IOsOk'dan)
miilaslk
i1ti-
saki I, biti$ik, yapl$lk; yanyana bulunan.
4 .... y{..
(a. i. lahz'den. c. : mO·
1. dikkatle bakma. 2. iyice dU!jUnme. 3.
miilitafa
<LAb ){..
(a. L IOtf'dan. c. : mO-
latafat) : 1. latHe etme, $akala$ma. 2. 1.0tfetme,
qOzel muamele.
mules5en
mulatafat ':-'..ikYL
mulatlf
(a.
1. bir yere tutunup kalanlar, bir kimseye sarrllp
ondan ayrdmlyanlar. 2. i. stajyerler,
bir yere'
maa$slz olarak gidip gelenler. 3. i. ask. *tegmenler.
mulazime
mulatt.f, mulatt.fa
IOtf'dan) : 1. taltlf eden, bir iyilikle gonUI
alan. 2. hek. yumu$atici [i1a~]. (bkz :' mUleyyin).
Edviye·i mUlaU.fa : yumu$atici ila<;lar.
...:."l.ik1.
mulci
(a.
i.)
birbirini
uygunluk. (bkz
luk,
yava$llk.
rkabz'm zlddl].
(a. i. le'm'den) : 1.
muvafakat). 2. yumu$ak huylu.
ba~lrsaklarrn
yumu$akll~1
3.
)-L.
;r:.)\.A
(a. s. le'm'den) : 1. uy.
<\.• j )\.•
mulazeme
iJ""~1..
(a. s. lebs' ve libs'den)
(a.' i.) : 1. *se~meciler,
4..D:..iL.
miileffaka
fro Les eclectiques. 2. s. dUzme, sahte., 3. yaldlzrr,
'';''''j)\..
mulazemet
(a. i. IUzOm'dan)
:
1. bir yere veya kimseye slmslkl ba~lanma. 2.
gidip gelme. 3. bir i$le devamlr me$gul olma. 4.
stai gorme.,
mu Iazemeten
". . "'I
4.,')..1\.4
(a. zf.)
mUlazlm 2
olarak, sta; gorerek, maa$SIZ, ayllkslz.
J~ YI:.
I j YI..
(a. s. IUzOm'dan. c. : mU·
lilzimin, mUlazlman) : 1. bir yere veya kimseye
sarrllp ayrdmlyan, tutunup kalan. 2.i. stajyer, bir
yere maa$SIZ olarak gidip gelen 3. i. ask. *tegmen.
mulaz.m·. evvel : ask. *iistegmen.
mulaz,m'l san; : ask.
*te~men.
(a. s. leff'den). (bkz
miileka
KL.
(n., i.
melik'in c.). (bkz
m,elik).
'miilemma'
.... _..,.1.1>
L
(a. s. 'rem'den) : 1.
telmi' edilmi$, parlak. (bkz : revnak-dar). 2. 'alaca, renk renk.3. ( i. ed. : c. mUlemmaat) bir kls,'
ml tUrkc;e, bir klsml arap<;a veya fars<;a soylenmi$
olan manzOme. 4. bula$ml$, SIVanml$. MGrg.i mO·
lemma·beden : Giine$.
mGlemma' ~emse : g. s. ciltli kitaplarda kabm
ortasmda bulunan $emse i1e kO$ebentlerin
arasl
tezhiple doldurulmu$ ise bu <;e$it $emseye verilen
bir ad.
(a. s.) : yapl$ml$; yapl$'
ml$ olma. (bkz : mUlaslk).
--...i..a.l...
miileffef.
melfOf).
(a. s.) : IUzumlu, gee
rekli; ayrrlmaz.
mulazlm
(a. s.): i1ca eden, zorli':atl,
1. giyilmi$. 2. i1tibasll, kan$lk .
(a. i.) : IInet,yumu$aklrk.
gun. (bkz : muvaflk). 2. yumu$ak huylu, yava$
rkimse]. 3. pekligi olmlyan. 4. i. erkek adl.
miilaz.lk
(a. s.) : gemli, yularll.
soz.
miilayenet .;...~
mulayim
~,.
mUlebbes
.;..;)\.0
(a. i.) , : ,miiz. pe$rev,·
zaria yaptlran.
<;eki$tirme.
miilayemet
j YI:.
r:::=.I..o
mOlcem
(a. s. 'mUlattlf 2 nin c.)
4._•• J)l.,
4."
saz semaisi~ oyun havalarr, gibi saz eserlerindel1 r
her hanenin sonunda
tekrarlanan, aynl nagme
cUmlelerinden yapdml$ klslm.
yumu$at,cl i1a<;lar.
mulaveme
~"j)\." (a. s. mUlazlm'm r;.)
mulaz,m;n
$amarla$ma,
i.)
--...i.k)\... (a. s.) : latHe eden, eelici.
'mUlaUlfat
(a. s. miilazlm'm c.) r
(bkz : mUlazlmln).
IStife etmeler, $akala$malar.
mulatama
.jL.. j)\...
mOlazlman
(a. i. mUlatafa'nm c.)
miilemmaat
(a. i. mUleml11a'i)Un
bir klsml tUrkc;e, bir klsml
fars<;asoylenmi$ olan manzOl11eler.
c.)
arapc;a veya
(a. f. b, s.)
mulemma'·kar
mUrayi, ,riyakar.
mGlessen
(a. s.)
ucu dil
~eklin-
de mahrOti.
859
mulevven
j)_.'
mulevven.
(a. s. levn'den) : 1.
Tenkli,renk renk, tOriU tOriO. (bkz : reng-a-reng).
2. boyalJ, boyanml$. Sem·i mulevven : psik. renkli
i~itme,
(rl-
eden, [birinin]
hime].
(a. s. lehm'dEm) : ilham
i'~ine
dogduran. [mOen. : mUI-
fro audition coloree.
mUievves
miilimme
l
intizamslt,kan~lk.
kirli, pis. 2.
(a. s. levn'den) : 1.
miilevvili
telvin eden, renk veren. 2. boyayan.
(a. s. li'net'den)
muleyyen
edilmi~, yumu~atJlml~.
(a. s. li'net'den) : tel-
mUleyyin
yumu~atan,
yin eden, li'net veren,
(bkz : mOlattlf2).
mulga
cL,.J.
(a. L) :, felaket.
(a. s. levs'den) : 1.
telvis,edilmi~,
tel yin
miilhim
Ja-l..
lagv'dan) : ilga
mulhak
yumu~atle,.
("g~" uzun okunur. a. s.
olunmu~,
J.....J..
lagvedilmi~,
kaldlrJlml~.
(a. s. IUhOk'dan) : 1. ilhak
(a. L c. : emlak) : 1. ev,
miilk
dUkkan, arazi gibi. ta~lIimaz ve gelir getiren mal.
(bkz : gayr-i menkOI). 2. bir devletin Ulkesi.
Dir·iil·miilk : paytaht, ba~~ehir. 3. vaklf olmaYlp
-dogrudan dogruya- birinin mall olan [toprak veya
akar, yapl]. (bkz : milk). Nefy.i mulk : flk. bir
kimse mallnl ba$kasma bag,~lama.·
miilk·i mukayyed : huk. irs ve ~ira qibi mUlk
sebeplerinden
biriyle
takyid ve beyan olunan
mUlkiyet.
mUlk·i mutlak : huk. irs ve ~ira qibi mUlk
sebeplerinden biriyle takyid ve beyan edilmiyen
mUlkiyet..
miilk-i saadet : saadet UlkesL
mulk.i suhan : soz Olkesi, ~iir divan.
miilk·i yemin : flk. bir kimsenin temellUkUnde
bulunan kole ve eariye..
edilmk;; sonradan takJlml~, katllml~. 2. i. bir asker karargahmda ell)ir subaYI yardlmelsl.
mul~akat
.:."L.i:_l.. ("'ka" uzun okunur. a.
L mi.)lhak'm e.) : 1. katmalar, ekler. 2. bir merkeze baOiI olan yerler. (bkz : muzafat).
mUlhem
,......
rl.
mUlhem u belig : i1harn edilmi$ ve gUzel, iyi
ifade edilmi$.
-,..,J..
j
(a. s. i1h€lm'dan. mOl-
miilGkii miilhemGn
i~e
doganlar : EI.
i1hamma mazhar
padi~ahlar,
kimselerdir.
padi~aha
yolda.
miilk·dari
is)l..\C1.. (a. f. b. L) : padi~ahhk.,
miilket
..:..C1..
miil~et.i
(a. i.) : Ulke.
Osminiyye : Osmanll Ulkesi.
miilk·gir
hem'in e.) : i1ham olunanlar,
olmu~
yara~lr
(a. s. fehm'den. e. : mOl-
hemOn) : i1ham edilmi~, [birinin] i~ine dogmu$.
mulhemGn
miilk·dirane \>·1)~1.. (a ..f. zf.)
miilki
",~(('1.
5-1•
(a. f. b. L) : hUkUmdar.
(a. s.) : 1. bir Ulkeye €lit,
Ulke ile i1gili. 2. Ulke idaresine €lit, onunla ilgili.
3. asker ve sankllslnlfmln dl~lndaki me'murlar.
(bk:z: milkl).
\
,miifhid
..\....1..
(a. s. lahd'den. c. : me-
lahide, mUlhidin) :. Allah'l inkar
tmanslz. '
miilhidin
eden,
dinsiz,
~ -bJ.. (a. s. lahd'den, mUlhid'in
e.) : Allah', inkar edenfer, dinsizler, imanslzlar.
(bkz : melahide).
miifkiyye
mulki.yyet
miillik
miilhid.ane
""1..\>.:.1.
(a. f. zf.)
dinsiz,
miilsak
J"",l.
(a. s.)
i1hak eden, katan.
(a. L) : asker ve sankh
..:..:-Cl..
!l)L.
(a. i.) : mUlk sahipligi.
(a. s. malik'in e.). (bkz :
malik).
tmanslzeasma.
miilhik
4\.C1.
slnlflnln dl$lndaki"me'murlar slnlfl. Mekteb·i miil·
kiyye : *Siyasal. Bilgiler Okulu, idare me'muru yeti~tirmek Uzere kurulmu~ olan mektep.
J";"l..
(a. s.)
biti~tirilmi~, kavu~turulmu~.
ilsak
edilmi~,
,-,"",~:1.
multebis
(a. s. lebs'ten) : iltibaslJ,
benziyen, ba!jka bir !jeyden aYlrdedilemez. fels. fro
confus.
1.l::1..
multed
(a. s. lec'den)
: i1tica
edilecek, slglnllacak yer. (bkz : melee', pena·gah,
melaz).
(a. s. lec'den)
multeci
miilteka·yi Ileseb ("I<a" ,uzun okunur) : fer. iki
veya daha <;;ok kimsenin neseplerinin birle$tiQi !ja"
hiS.
miilteklm
cL·\t-..t:l.
multeklm·ane
..:....:1..
(a. s. left'den) : 1. iltifat
edilmi!j, bakllml!j. 2. guler yuz gosterilmi!j,
davranllml!j. 3. ehemmiyet verilmi!j.
multeff, multefff!
"d.. • ......i:1.
hO!j
(a. s.) :
birbirine sarllml~, kan$mJ$. E,car'l miHteffet.ul.ag.
san : bot. dallan birbirine kan!jml$ aga~lar; fels.
fro concomitant.
multefit
.;:..4:.l-' (a. s.. left'den) : 1. i1ti-
fat eden, yuzOnO«;evirip bakan.2. gUler yuz gasteren, hO$ davranan. 3. ehemmiyet veren.
<\>'L:A:J. (a. f zf.) : multefit·
multefit·ane
c;e,
iltifatlllJkla.
topltyan.
J-:1•.
multeki
(a. s. lika'dan)
. eden, kavu!jan; birle~en; bulu~an.
(a. s.
mi.iltemes
multemesat) : i1timaslJ, k~Ylrilan. ,
~L....:1.. (a. s. multemis'Jn
multemesat
i1timaslllar, kaYlrtlanlar.
..._ ....:h
miiltemi'
I,...
(a. s. lem'den):
(
eden, parildlyan; parIJyan.
............:1.
miiltemis
(a. s, lems'den.
temisln) : i1timas ederj, kaYlran.
multehi
(a, s. lihye'den)
sakall
~ ....:1. (a. s. multemls'in c.)
multemisin,
gen~.
C;lkml!j olan
f. ,zf.): yutarcasma.
(a. s. lakt'dan) : i1tikat
multeklt
eden, verden alan;
multefet
(al
i1tica
eden, yabanci diyardan gel ip sigman.
i1ti~
(a. s. lakm'den)
kam eden, yutan.
iltimas edenler, kaYlranlar.
";-'1'":1..
multehib
habetmi!j, alevlenmi!j,
mi$, kIZarml$.
multehif
U:>l:.:J..
(a. s. lehb'den) : 1. iltimiiltesem'
tutu!jmU!j. 2. i1tihaplJ,
multeslk
(a. s.)
yorgan- gibi bir
$eye burunUp sarilan.
multehif
~r=L.
(a. s.)
1. alevli. 2. mec.
kedede yanan, ~ok Ozgun.
J,.,;l.
multehik
etmi~,
i1hak
ilhak
olunmu~, katilml~~
multeim
,..... ~1.
bulan,
onulan,
iltiyam·pezl'r).
multeka
(a. s. luhOk'dan)
[yara].
(a. s.) : opOlUr.
(bkz
miiltesim
s. lika'dan) : kavu$ak, kavu!jma; bulu!jma;birle!jme veri.
multeka·l·ebhur : cogr. 1), denizlerin kavu$up
birle!jtigi yer; 2) islam flkhrna ait unlU eser.
(a. s.
IUsOk'dan)
(a. s.) : ya!jmakIJ.
lS)-:1.
lao s. leviy'den) ': i1tiva
eden, bU'kulen, sarrlan, egilen; egrilmi$, egri bugru. (bkz: muntavi).
multezem
("ka" uzun okunur. a.
J...a=L.
biti$ik, yapI!jlk. 2~ bfrbirine ba?l!anml!j.
multeslk.ul·esbi' : zool. iki
parmagl
oran kU!jlar.
multeslk.ul.viireyka·i tuveyciyye : bot.
*tac;yapraklilar.
multevl
(a. s. le'm'den) : i1tiyam
iyile!jen
(:.:1..
!ji!j-
i ./_1..
iltizam
olunmu$,
kayrrllan.
multexim
(a. s.lUzOm'd~m) : 1.
IUzumlu,
(,,';_1.
gerekli gorulen. 2.
(a. s.. IUzOm'dan.
C.
multeziml'n) : 1. i1tizam eden', I;>ir !jeyi veya
861
miiltezimin
yi '·lUzumlu saYlp tarafllk gosteren. 2. t i1tizamcl,
kesenek~i, kesimci,
devlete ait bir geliri gotUrU
alarak UstUne allp taplJyan' [eskiden].
\.:',:.<;1.
multezimin
(a. s. mUltezim'in c.) :
1. iltizam edenler bir ~eyi veya kimseyi IUzumJu
saYlptarafldlk gosterenler. 2. i. i1tizamcdar, kesenek~i1er, kesimciler. (bkz : mUltezim 2 ).
-tJ·L.;1,.
multezim-ine
(a. f. zf.)
iltizam
...Il....
bir yana .egrilme';
(a. L)
miimalaka
4...i I L.. .
miimalata
ckll....
(a. i.). (bkz : temelluk).
(a. i.) : iki ~airin ayrl
mlsralarla birbirlerine ~iir soylemesL
..:....; l.....
miiminaat
(a. L men'den)
. menet-
me, engel olma, onleme,
edercesine.
L;;. i·
mUiOhya
(a. i.)
: bot. mUlhiye,
ebegUmeciye benziyen bir sebze. [yunancadan]'
mulOk
mumal
meyletme.
..:J).-
(a. L melik'in c.) : hUkUm-
Kelam.iil·miiIOk
darlar.
(bkz: hUkUmdar-an).
sozU,
sozUn
miiIOk-U1-kelam:
hUkUmdarlarin
hUkUmdarlandlr.
..::.>\ J.l.....
miimarat
(a. i.) : mikadele.
..::.>L...) l.... (a. i.mUmarese'nin c.) :
miimaresat
alJ~malar, all!?lklJklar, yatkmlJklar, el. yatkmflklan.
miimarese
(a. i. c. :' mUmaresat)
4......)('
all~ma, all!?lkllk,
yatklnlJk, el yatklnlJgl. bkz
meleke).
miilUk~i
selase : astr. Elcebbar denilen burcun
dortgeni 'i~inde bir slraya dizilmi~ O~ parfak yddlzln mU~terek ismi, fro les Trois Rois.
miilGk·ane
4,;1(.,,1-...
(a. f. zf.) : hOkUmdar
gibi, hUkUmdara yakl!?acak yalda. Zit·, miilGkine:
padi!?ali.
miilz:em
r")-
(a. s. IUzum'dan)
: 1.
i1zam edilen, baskin C;lkarak .susturulan, susturulmu!? kimse [bir bahiste]' 2. IUzumlu gorUlmU$,
gerektirilmi!?
miilzim
,..).
(a. s. IUzum'dan) : 1. ii-
zam 'eden, baskin C;lkarak • susturan, susturucu
kimse [bir bahiste]. 2,., IUzumlu goren, gerektiren.
miil:zim.ane
""l.)... '
(a. f. zf.) : sustururca-
sma, susturmlya zorllyarak [sozle].
miil:zime
'L.o )..
(a. L) : masa Uzerindeki
kagldm dagllmamasl, uc;mamast ic;in Uzerine konuIan bir alet.
miimicede
miimadehe
/.:.~l('
4.","~k
(a. L) : ovUnme.
..:.._)L." (a. i. c.
miimareset
mUmaresat).
(bkz : mUmarese).
miim'arete
4,J
.1 ..
(a. L)
ugra~ma,
c;aba-
.Iama. (bkz : mUcadele).
miimasaha
4.:>o:.... l:
(.a. L)
birbirine yu-
mu~ak hareket etme [sozle].
miimaselet
..:..1.. l.....
(a. i. misl'den) : 1.
benzeme, benzeyi!?, andJrma. 2. fels. benze~im,.
fro similitude. (bkz : mU~abehen. 3. mat. homoteti, fro homothetie.
mOmisii
J:l.....
(a. s. misl'den) : 1. ben-
ziyen, andlran. (bkz
manend, mU!?abih, naz7r).
2. mat.bomotetik, fro homothetique.
miimass
\J"'l.....
(a.
S.
mess'den) : 1. te-
mas eden, dokunan, ili!?en. 2. geo. *teget. 3. trig,
~tangent, fro tangent.
miimasse
(a. i.)
temas etme,
birbirine degme.
(a.i. medh'den) : ovUI-
r;niye hak kazanmak husOsurida, birbiriyle c;eki!?me.
miimal}at
(a. i.
me~y'den)
: 1.
yolda~flk,
miimihade
miimahhas
.,.h- L....
(a. i.) QvUnme.
(0. s.) : temh7s edil.
mi!?, tecrUbE\,' imt.ihan edilmi!?, Slnanml~.
862
beraber gitme. 2. suyunca gitme, uysalilk gosterme, goz yumma.
miimatale
-dbl:
(a. i. matl'den')
savsaklama, uzatma [bir i!?i, vadeyi, borcu].
mu'minin
miimazaha
4.:>-)..."
mum3zaka
4.9 j l.....
(a. i.) : ~akala~ma.
(a. i.): dostluk husO-
mumevveh" miimevvehe ~.Jt' , ".Jt'. (a. s. c.
sunda riya gosterme.
4.:>-
mumazlk
J~k
olmlyan
.J
mOmevvehat) : hayali', gorUnO.$te haklr olan ..
(a. i.) : ovUnme.
(a. s.)
: ger~ek dost
Jj': (a. s.)
Ylrtrlml~,
par-'
par<;a olmu$.
mumecc:ed
ddedilmi~,
mi~;.
~,,:"
medhedilerek
(a, s. 'meed'den) : temululanml~, ~ereflendiril-
,
...:;.,L4I.J:
(a. s.
mOmevveh'in
(a. s.mehd'den)
miimehhed
.J..y-t'
(a. s. mehd'den)
mumevvel
J.J..;........
(a. s. mal'dan) ': zengin.
mumeyyez
fi- .....
(a. s. meyz'den) : tem·
yi'z edilmi$, se<;ilmi$, ayrrlml$:
mumeyyiz
~~_.....
(a. s. meyz'den) : 1.
temyi'z eden, se<;en, aYlran. 2. i. bir dairede yazlerlarm yazdlklarr yazrlap
dUzelteri katip.' 3. i.
irhtihanda bulunup talebenin (*ogrenci) bilgisini
yoklryan kimse.
1. yayrlml~, dO$enmi~. 2. dOzenlenmi~.
mjjmehhid
mumevvehat
e.) : hayali', gorOnU$te haklr olanlar.
[kimse].
mumazzak
~a
,L."
mumazec:e
adma hareket eden. 4. i. aktor. 5. hek. gldaYI eriterek kan ve et yapan, fro assimilateur. 6. slnJfta yoklama y~pan ve inzibatr te'min eden talebe.
1.
(a. i.)
mumeyyize
yayan, dO$eyen. 2. dUzeyliyen.
gr. tlrnak.
[" "] i$areti.
mumehhil
Jr'"
(a. s. mehl'den). (bkz:
mumhil
mOmhil).
J-r-t'
(a. s. mehl'den)
mUhlet,
mehil veren, bekIiyen.
mumellah (::,1.:' (a. s.) : tuzlu,.
mumidd
mumellek
ell:
(a. s.) : t~mllk edilmi~,
mUlk olarak verilmi$.
mumellek·ijn-Ieh : huk. kendisine bir $ey temIi'k olunan, mOlk olarak verilen kimse.
(a. s.)
mumelJik
~ ..It'
(a. s.)
1. yOksek.
(a. s. misk'den)
misklenmi$, misk kokulu.
mumessel
1...I._~t'
(_J-~t'
mum ill
J-"
(a. s. melal'.den)
veren, usandlran, blktlran. Itnib.. mumill
usan<; vereeek kadar sozO uzatma.
melal
: ed.
(a. s. mesl'den)
: 1.
(a. s. mesl'den)
: 1.
temsll eden, benzeten. 2. kitap bastlran, fro
editeur. 3. i. temsilci; birinin
veya bjr dairenin
0.0)-.0
(a. s. ve i. emn'den.c...
mO'mini'n, mO'minOn)
iman etmi~, islam di'nine'
inanml$, islam, MOslUman.
mij'minit
.,:,L:... j...
(a..
S.
i. emn'den.
mO'mine'nin c.) :1 i'man etmi~, islam di'nine ;nanml~, MU:;IOman [kadmlar, klzlar].
. mu'mine
tems'll edilmi$, misal getirilmi$, misal olarak soytenmi$. 2. tab'edilmi$, basrlml$. (bkz: matbO').
mumessil
imdadeden, yardrm eden ..2. temdi'deden, uzatan,
uzatlel.
mu'min
(bkz : mOrtefi'). 2. duvarlan yal<;ln kava gibi
dOz bina.
mumessek
1.
: huk. temlik
eden, mOlk olarak veren kimse.
mumerred
(a. s. meded'den)
4.~j...
(a. s. ve i. emn'den. c.:
mO'minat) : i'man etmi~, islam di'nine inar.lml$,
islam, MUslUman [kadrn, klZ].
mu'minin
Ca, s. ve i. emn'den. mU/·
min'in c.) : iman etmi$, islam dinine inanml~
olanlar, islamlar, MUslUmanlar. (bkz : mO'minOn).
Emir·U1-mu'minin (mo'mililerin emirleri)': islam'
hallfesi.
863
"'A.
~,.,:....
mu'minun
miimteni·ut·tahsil : tahslli, elde edilmesi mumkun olmlyan.
(a. s. ve i. emn'den.
mU~minln).
mU'min'in c.). (bkz
miimtesil
(a. s; mevt'den)
mumit
imate
.}_::':
(a. s. misl 'den): imtisal
eden, aldlgl emre uyan, boyun egen.
eden, oldUrUcU; old~ren.
c.
mumkin
~,0 . (a. s. mekn. ve mekanet'den.
miimkinat)
t
(.fi':
mumtezic
mUmkUn, olabilir, olabilen.
: varlJgl mUmkUn olan.
miimkin-ul-vuku~ : olagan.
miimkin-ul~vucud
1.
(a. s. meze'den)
imtizac eden, uyan, uyu~an, uysal,
da~ml~. 2. kayna~ml~.
mumtlr
(a.
s.)
uyu~mu~,
bag.
imtar eden,
yagdlran.
.:.>l:._'c'"
mumkinat
~eyler.
olabilen, olabil ir
(a. i. mUmkin'in c.)
maza'dan)
in1zalr,
(a. s. maza'dan)
imza
(a. i. mUnye'nin c.)
arzu
(a.
miimza
(bkz : hadsiyyat).
S.
imza edilmi~.
mumles
1..:/'""1.:
katiplerin ka'~min
landlklarl bez.
dUz.
miimzi
~,'"
mumsiha
mumsik
(a. s.)
(a. i.) : hattatlartn ve
eden, imza sahibi.
mUrekkebini silmek i~in kul·
GL.:
muni
(a. s. mesk'den) : imsak
j'L:.:
(a. s.
miina'am
..::...!.jl.:....
mumtbiyyet
2. se~
municit
yazllllk, ayrt, UstOn tutufmu~luk. 2. se~kinlik. 3.
ed. ifadenin ba~ka sozlerden farkll ve gUzel olmasl
mumtedd
-.L:"':
miinadat
(a. s. mehn'den)
initihan edilmi~, denenmi~, slnanmi~.
c
t ""'.....
(a. s. mehn'den)
~~L:.:.
munademe
imti·
..:.,I~L.:..• (a. i.) : bagrt!}ma.
4..~l-:... (a. i. nedm'den). (bkz:
munademet). '
han eden, deneyen, slnayan.
munidemet
miimteli
JL:.c"
(a. s. mela'dan) : 1. imti-
A........
L
(a.
S.
864
miinidi
L.:..
~~L:.•
eden; tella!' 2. muezzin.
dir 1.
men'den) : 1. im·
tina eden, ~ekinen. 2.· olamaz. (bkz : gayr·i mUm.
kin). 3. manto *olarnazlJ.
miimteni·ul.hall : halli, ~ozUIf!lesi veya erime·
si gU~[~ey J.
mumteni·iil·husul '.
elmasl niUmkUn degil,
elamaz. .
...:.... .)
(a. i. nedm'in) : ne-
dimlik etme, bir arada bulunup
la eden, mide dolgunluguna ugraml~. 2. dolu, dolgun; dolmu~.
mumteni.'
(a.s. nida'dan) : 1. nida
seslenilmi!},~aglrtlml!j.
2. a. gr. ba!jlna
nidli harfi getirilmi!} olan kelime : Va Ali.. gibi.
[burada : ya nida harfi, Ali mUnada'dlr].
dadeden, uZlyan, uzanan, sUren; sUrekli.
miimtehin
(a. i. ~ecv'den) : 1. Alfah'a
.:.>l;...L:...
munida
edilmi~,
(a. s. medd'den) : imti-
miimtehan
ni-
refahaufa!jml!j.
dua etme, yalvarma. 2. Allah'a duli mevzu'lu manzOme : Hak taila azamet ileminin pid,ehi *Iimekindlr, olamaz devletinin tahtgehi.. gibi.
(a. i.) : 1. imti-
0
(a. s. ni'met'den)
J,'-_:'"
I
metlendirilmi~,
meyz'den): 1.
imtiyazlJ, ayrt tlltJlmu~, UstUn tutulmu~.
kin. 3. i. erkek adl.
-.$--.
edilen, istenilen !jeyle'r.
eden, ~imri, eli slkl. (bkz : bahil, hasls).
mumtaz
I.S::Z':
miin'adil .
konu~ma. ~Ienme.
(a. s. nida'dan) : 1. nida
[Kur'an
I...!-L,,:... (a.
S.
tabirlerinden-
adOI'den)
in'idal
eden, dogru yoldan sapan, sapml!}.
munidim
o
("~L.:..
(a.
S.
nedim'den) : ne-
dimlik eden, meclis arkada!}I .. (bkz : musahib),
mun'adim
(a. s. a'dem'den)
in'idam eden, yok olan. (bkz
munadimin
(a.
c.) ; nedimler, buyuk bir
hikayelerle e~l~ndirenler.
S.
kimseyi
mUnadim'in
ho~
soz ve
(a. L nifak'dan)
mU-
......tIl.:....
( a. L)
mall;
yagma
. (a. i.)
naz ve
kapl~ma.
.....PL...
munaime
nam is;inde bUyUyen kadrn.
munakalit
~..i~L:..
miinafaka
munahebe
edip
ma'dOm).
.,:,J.t;L:..
(a. i. nakl'c1en. muna-
kale'nin c.) : nakil, trafik, ula~tlrma f~lerL
. nMlkllk, ikiyUzlUluk.
munakale
.,:,\9L.:.
munafat
(a. i. nefy'den) : 1. bir-
birjn~ Zit olma, uymama. (bkz
halefet). ·2. fels. fr .. exclusion.
munaferat
nefret
.,:, I) l:..
(a. i. nefret'in c.)
sevi~mezlikler,
etmeler,
raralarindaT
.,:, )l:...
muniiferet
:
sogukluklar
(a. i. nefret'den. c. :
rnunMerfit): nefret etme,
aralarrnda].
r
sevi~mezlik,
sogukluk
(a. i. nefs~den. rnunafe-
munafesat ":,,wl:..
se'nin c.)
mugaye~et, mu-
: s;ekememezlikler, gizli du~manhklar.
mun~fese, munafeset ..:....; l:...
nefs'den. c. : munMesat)
rnezlik, gizli du~mClnl,lk.
....;;L:...
munaflk
(a,
'.
4 __ j
l:"
nifak'dan. c. :
mu~
naflkfn) : 1. nifak sokan, ikiyuzliJ!uk eden, iki yOzIV. (bkz : mUral). 2. Hz. Muhammed zamanrnda,
kafirlikte devam ettigi halde kendisini MOslVman
gosteren.
munaf,k.ane<\;LnL:..
(a. f. zf.)
mOna- -
flkllkla.
munaf.kin
~.uL.:.. (a. s. munaflk'rn c.) :
mUnaflklar, ikiyUzlOler.
~L:..
miinafi
(a. s. nefy~den)
I..:>
Zit, uy-
maz, ayklrl. (bkz : mugaYlr, muhalif). -
..;=.;..:...
munaggas
(.a.
S.
gussa'dan)
gus-
sail, kederli, safaslz ya~aYI~".
munaggasan
'L~:
"
.•
F. 55
or
I.....
L .•
(a. i.)
munakasa
mUnakasat)
lerde'].
- munakasat
......d(.:..
eksiltme
(a. i. noksan'dan.
[all~veri~, ihale
":'Yil_:. (a: i. naks'dan.
kasa'nln c.) : munakasalar, eksiltmeler.
munaka~a
....:..;b
(a. , i.
rnUnaka~at) : 1. atl~ma, ~eki~me. (bkz: munazaa
2. *tartl~ma, fro critique. (bkz: mUbahase).
mat. *irdeleme.
'(a. i.
munaka~a'nm
c.) : 1.· atl~malar,s;eki~meler. (bkz : munazaat).
2. *tartl~malar,.fro critiques. (bkz
3. mat. *irdelemeier.
munakaza
<\..49
l.:..
(a. i. nakz'dan) : iki
sozUn birbii-ini tutmamasl;' bir onceki sozUn aksi
olan. soz.
m~nakehe . c( L:.•
(a. i. nikah'dan. c.
mUnakehat) :. nikahlanma, nikah kIYI~ma.
munakehfit
..:..l(\.:...
(a. i. munakehe'nin c.) :
1.- n'ikahlanmalar, nikah kly}~malar. 2. flklh i1minirJ nikahla ilgili olan b<lhisleri.
.. Akere
muna
niza).
munaklz
"-L'...... ( a. .I. )
~.:J
?L.:....
(a.
S.
:
k'avga.
. (bk··
. z :
nakz'dan)
nak-
zeden, birbirini -tutmlyan. (bkz : muhalif, zlddJ.
(a. zf. gussa'dan)
gussall, tasah olarak.
munah
nakalat) : 1. ta~lma. 2. ula~tlrma. 3.
[araps;adaki as" manasl : "slra ile birbirine
ra, hikayeanlatmak" dlr].
(a.i.
: haset, kin, c;ekeme-
S.
<tlil.:. •. • (a. i. nakl'den. c.
aglt yC!kma.
mun'akid
-Lk.:..
(a.
S.
akd'c1en) : J. in'ika-
deden; dUgUmlenmi~, baglanml~,. bagll. 2. iki taraf arasrnda resml olarakkabOI olunmu~. 3~ telikil olunmu~. 4. kuru Ian, i~tima eden.
865
miin'akis
miin'akis
.........5C...:.
in'ikas . eden, tersine donmU~, <;evrilmi~. 2. bir
yere <;arplp geri donmU~ [1~lk, ses].
miinakkah
tehkih edilmi~, soyulmu~, aYlklanml~, temizlenmi~.
2. en iyisi se<;ilmi~. (bkz : gUzide, mUnte'hab.). 3.
idare maksadiyle fazl<;lsl kesilmi~ [masraf]. 4.
ed. ha~ivsiz soz.
noksan'dan)
(a. s.
miinakkas
tankis
miinasara
miinasiit ..::....l.... l.:...
(a. s.
naket'den) : tenkit
edilmi~, noktalanml~,
noktall.
Go
Huruf-, munakkata : noktal I harfler.
.:.tLi:..
(a. L c.)
temizlen·
mi~ ~eyler.·
.munakkls
c.)
:
ilgiler, yaklnl,kla'r,
(a .. s.)
ifi.:.·..
tenkis eden,
....-:.....
(a; s.)
<;ok klymetli ola-
bOyOtOlmO~.
mun'amit
munasib
(a. s.) : direQe dayanml!?
~.i..a l:,..
(a. i. nlsf'dan)
yarr
.yarrya bolO~me; iki mOsavi "parc;:aya aYlrma.
miinisafeten"'~A.,., l':A
bolO~ti1ek
( a.
zf.) : ya n ya rrya
sOretiyle, yan yarrya olarak.
miinSsaha
lunma, nasihat.
866
(a. i. nisbet'den)
i1i~ik.
.......... l.:...
"'~ l.:..
( a.
i.) : nasihatta bu- .
2. i1gi, yakmllk,
(a. s. nisbet'den) : 1.
yakl~lk, yara~lk.
(bkz : c;:espan,
kar-
manzOme soyleme.
«"",,1. L.:... (a:
sOsO~me,
i.)
boynuz.
la vuru!;ma.
mun'atlf
.......ih...:...
(a. s. atf'dan) : in'itaf
eden, sapan, bir tarafa do1:iru donen, meyillenen,
bir yanayonelen.
betle~me,
ot..,l':A
i~
nobetle
(a. i. nevbet'den)
gorme,
(a. zf.)
mO-
(a. i, nevh'den)
avaz
nobetle~erek
"''''" ,l_.:..
no·
nobetle~e.
"'~IJL:A
. navebe, nobet ile,
munavehe
..\......:....
mOnasebet'in
uygunluklar.
(a. L ne$ide'den)
~llJkll, ~iir
.
avaz aQlama.
miinavele
miinasafa
(a. i.
munasebet
munavebeten
mun'am
unutma. (bkz
ili~ikler;
1. mUnasiplik, uygunluk;
bag. 3. yana~ma, vesile.
mun~vebe
eksilten.
rak
..::....l~.... l.:...
munasebat
miinataha
~
k.t:.4
miinakkat, miinakkata
munakkavat
(a. 'i. Y
(a. s. nak!;'dan) : 1.
nak~edilmi~, . n~kl~", resimli, i~Iemeli. 2. i. renkJi
dokuma motiflerle sOslU kuma!;larrn 'umOmi adl.
birbirine yardlm
i.)
nisyan ).
uygun, yerinde 2.
!?ayeste ).
edilmi~i eksiltilmi~.
miinakka~
o:.r",l.:~. (a.
etme.
(a. L) : 1. so-
rniinakkahiyyet
. yulma, aYlklanma; en iyileri se<;i1me. 2. ed. ifade
tarztntn kaz, Itnab dive ayrtlan iki haddinin orta51. LafZI, manasmdan c;:ok olmamak Ozer'e soyleme
ve yazma. Mesela : "Tiirkiye Biiyiik Millet· Meclisi
Ordularl, ilk Hedefiniz Akderiizdir, ileri!- Mustafa
KemaL." gibl.
(a. L) : 1. huk. bir va-
risin, 'kendine kalan mirasl alamadari olmesi. 2.
[bir <;ok kimselerin] ortadan kaldlrarak birbirleri·
nin verine gec;meleri.
(a. s. nakh'den) : 1.
",,_.t~.•
'-- .
",.;"....,1,:.
miinasaha
(a, s. aks'den) : 1.
.JJl_':'
A
(a. i.' nevl'den).: sunma,
uzatlp verme.
miinavele-:i akdih : kadehler'i
sunu~ma,
miinaveme
uyku husOsunda
muniizaa
""'"
,L.:...
sunu~ma.
(a. i. nevm'den)
yarJ~ma.
~j
LA
(a. i. nez'den. c. : mO-
nazaat) ; aglz kavgasl, t;eki$me.
mundericSt
munihaat
aglz kavgalarl,
~b j l:... (a.
t jl.:...
(a. b. s.)
hakkln-
da munazaa olunan,
ihtilafll, davall,
[mOen. : "munazaatUn-fiha" dJr].
kavgall.
(a. s. nazar'dan. c. : mU-
miinazlrin
mOnaka~a
0:...!1.;\..:...
munazi'
mun'azil
eden,
*tartl~anlar.
(a. s. nez'den)
<;eki~en,
•..1;".:..
"";} ;~.:....
s. azl'den. c. : mun"-
(a. zf.)
Y:"-.:..
muneez
incaz edilmi~[
(a. s.)
sozU verine getirilmi~.
munc~zib,
muncezibe
(a. s.)
azledilerek,
vazlfesinden C;lkarJlml~ olarak.
kesilen. (bkz
mUnkatl' ).
munci
azilln): 1. in'izal eden, ayrllan, elini etegini ~eken.
2. azledilen, me'murluktan ~lkanlmJ~ [olan]. (bkz:
ma'zOI).,
. mun'azilen
tarafa e;ekilip suruklenen, surulen, kaYlp bir- tarafa giden. 2. varlp sona eren. 3. neticelenen.·
muncezir
niza',
kavgacl.
.( a.
(a. S. cerr'den) : 1. bir
..J":"'':''''
muncerr
(a. s. cezb'den) : incizabeden,
Mevadd'l
muncezibe
cezbolunan,
maddeler;
*tartl~an.
(a. s. munaZlr'ln c.)
munazara, munaka$a edenler,
aglz kavgasl eden,
:
halinde olan. (bkz : yah-beste).
kaideye uygun olarak kar~dlkll konu~ma. 2. ilmi
mUnaka~a, ilmi *tartl~ma. (bkz : ilm-i cede I ).
nazlrin) : munazara,
cumOd'dan)
S.
(a. i. nazar'dan) : 1.
.:>..
munbaun·fih A:9
(a.
1'. incimadetmi~, donmu~, donan, donuk. 2. buz
).=.L:..
munazara
..\...:>::.:..
muncemid
i. mUnazaa'nln c.)
<;eki~meler.
~:...
(a. s. necat'dan)
inca
kurtaran. (bkz : halaskar).
miinci·i a'zam (en buyuk kurtan,Cl) :
(a. s.) : incaz eden, so·
muneiz
zunU verine getiren.
miindefi'
!,-~..L:.."
(a. s. def'den') : indifa
I.-
mun'azilin
~I;-.:...
(a. s. mun'azil'in c.) :
1. in'izal edenler, elini etegini ~ekenler. 2. azledilenler, nie'mur.luktan e;lkardanlar. (bkz: ma'zOlin).
,miinbagi
..j-~4
(a. s. bugye'den) :
yakl~9n,· laYlk. (bkz : berca, seza, ~ayan, ~ayeste,
~espan ).
munbais
~.:....
eden, gonderilen. 2.
mutevell id).
munbasit
.k-.w.
(a. s. ba's'den) : 1. inbias
ilerigelen,
dogan.
(bkz
:
(a. s. bast'dan) : 1. in-
bisat eden; yayJlan, ae;lIal.1', geni~liyen. 2. ~en, gon10 as;lk.
(a.
munbit
s.
nebat'dan)
!nbat eden, ekileni guzel yeti~tiren,
Gayr·i munbit : verimsiz [toprak].
muneeli
J~::""
(a. s. cila"dan)
veriml i.
1. in-
cila eden, parlJyan. parlak. Seyf·j muneeli : parlak kllle;. 2.,. meydanda, beshelli olan.
etmi~, gee;mi~, atlatllml~, savu~turulmu~ [hastallk,
harb, slkJntl v.b .. ]
mundefiit
~l,,~..\.:... (a. i.' c:) : hek. yara-
lardan e;lkan cerahat, irin v.b.. gibi ~eyler.
mundekk
.;:\ ~.:.~
(a. ' s.)
duz, duzle~mi~.
miindell
...1..\.:..
(a. s.)
1. yol gosteril-
mi~, kllavl,Jzluk edilmi~. 2. i. akma, kabarma [su
hakklnda]'
mijnc!emic
(..\.:..
(a. s. dumOc'dan) : 1.
indimaceden, durUlOp sarli an, i~ine yerle~en, iC;i"
ne sokulmu~. (bkz :' munderic). 2. fels. *ic;kin(
fro immanent.
miinderic,
munderice
<\:-- )..\.:..
I.'
c:.: )..\:.
(a. s. derc'den) : indirikeden, ie;inde bulunan, yer
alml~ [ic;inde]. Mevadd-I miinderiee :ic;inde bulunan maddeler.
miinderid1t ' ~t;.
)..\.:..•
(a.i. munderic'in c.) :
ie;indekiler l"kitc:p, gazete, mecmOa gibi ~eylerin-].
867
munderis
miinekki
miinderis, miinderise'
eseri', izi, ni!?anlkalmaml!?
eseri kalmaml!? vaklflar.
(a. s. dikOs'dan)
Evkaf-t miinderise
miinderisit
.:,.,l.... )-C...
(a. s. mUnder'is'in
miinekkib
miinessak
o
miinebbih, miinebbihe
<\r~':'"
'cL..-:-:.
. munebbihat
.:,.,L.,-;.:..• (a.
i. mUnebbihe'nin c.):
tenbih edici, uyarlcr, uyu~uk!ugu giderici
miinecces
~
ila<;lar.
(a. 5.) : mundar, kirli,
-3':-:....
(a. s. nedt'dan)
kur·
tarlcr. (bkz : halaskar).
miineccim
......=:"':.....
inkllabeden,
1,;..4-.\..6
(a.s.)
(a. s.) : 1. ruh, hayat
miinessim
veren;
maa~
AlJah. 2. kale .dldeden. 3.
bag"yan kimse.
miinevver
vir
ml~;
1. pek dUz. 2.
ooilmi~,
laYlk olana
(a. s. nOr'dan) : 1. ten-
).J-':'"
nurlandlrllml!?, parlat,!ml!?, aydmlattl-
1~lk". 2. *aydln rkimse]. 3. i. kadm ad!.
.::...~).,:..
miinevveriyyet
(a. i. nOr'dal1) : mO-
nevverlik, aydlnllk.
pis. (bkz : mUlevves, na-pak).
miineccl
(a. s.)
dizilmi~.
sirall
(a. s.
nebeh'den)
1. . tenbih eden, uyandrran;
uykudan
kaldlran. 2. dalgmlrktan
kurtaran. 3.
uyu!?uklugu
gideren. Edviye-i miinebbihe-: hek.
tenbih edici, uyu~uklugu giderici -ila<;lar, fels. fl'.
stimulus.
........C.:..4
kapanan, yUzUstU dU~im.
c) _: yd<drp mahvolmu!?olan [harabeler].
mundib ,,:,",-L':'. (a. s.) : yarayr onduranHac;.
(a. s.) : temizleyici.
miinevveriyyet.iefkar
miinevlfim
(a. s. ve i. necm'den. c. :
mUneccit~in) : 1. ylldrzlarln hareket VEl vaziyetlerinden ahkam <;Jkaran, ytldlz falma bakan kimse,
falcl. 2. astrologie ile ugra~an kimse, fl'. astrologue.
fikir aydm! Igl.
(' .J-':'..
(a. s.
nevm~den)
: hek.
tenvim eden, uyutan, uyku veren, uyutucu [ila<;].
[zlddl : miinebbih].
0
et>·~':'o.
miineccimrane
o
miinevvir
(a. s. sOr'dan)
)J-:....
(a. f. zf.) : mUnec-
yakl~acak ~ekilde.
cime
miineccimin
~~ ....=:",:"..
ten-
vir eden, nurlandrran, parlatan,ayclmlatan.
(a. s. nezahat'den)
(a. s. ve·'i. mUneccim'in
c.) : 1. ydd,z falma bakanlar. 2. atrolbgie ile ugra!?anlar, fro astrolegues.
tenzih edilmi$, temiz, an; uzak. (bkz: tenzih).
m,iinezzel
,.
d.J1-··
(a.,
S.
nUzul'den). (bkz:
mUnzel).
miineddeb
-...I-L.:....
(a. s.
nedbe'de~)
ivi·
j_':'.
miinekka
a. s.) :
("ka" uzun okunur.
temizlenmi~.
miinzil).
miinfail
miinekker
..JC:..
(a. S. nekr'den) : 1.
tenkir edilmi~, bilinmiyen, belli olmlyan bi,. ~eye
delalet- eden.
[muarref'in . zlddll. 2. bkz:
mtinkir!'r).
miinekkes
(~. S. niizOI'den). (bkz :
miinezzil
le~mi~, onulmu~, kapanml~ [yara].
(a. s.)
J_..A.:..-
(a. s. fi'I'den) : - 1. infial
eden, giicenen, gucenmi!? yiiregine i!?lemi~, aimml~. 2. fels. *edilgin, fl'. passif. 3. kim. *edingini
fro passif.
(a. zf.) : mGnfaii olarak,
giicenerek, allnarak. (bkz
miinkesiren 2 ) .
edilmi~.
miinekktd
mUntekid }.
868
~_A.;.4
(0. i.)
te~kidci. (bkz :
miinfail-ane
<\i'){...i:..
(a. f. zf.) : rriiinfail-
cesine, rliicenmi~ olarak, almrril!? olarak.
miinharif-iil-midc
~~..a.a':...
milnfasllin
(a. s. munfasd'in c.).
munfecir
(a. s.) : 1. infidlr eden,
.,)":,,,.i.:.•
ac;dan, soken. 2. verden kaynaylp akan.
mlinfedi
(a. s.) : bedel
.s-l.i.:.•
veriUp
"',... .i.:••
(a. s.fehm'den)
I '
ham eden, anla~dan, kavrandan.
infi-
(a. s. fekk'den)
: infi-
munfekk
kak eden, aYrilan,
Gayr-i
munfekk
muttasJlz ).
ayrdml~,
C;lkm,~;
sokulmu~.
biti~ik.
ayrJlmaz,
munfehk
(bkz:
(a. s. felak'dan)
munferic, munferice
infi-
<\.~.J.:"-' .. C.,),L".,
(a. s.
munferid
: 1.
(a. s. ferd'den)
infiradeden, yalnlz olan, tek, aYrl, kendi ba~tna,
Fr. isole. 2: tektUk. 3. i. hapishanede bir ki~ilik
hucre.
munferiden
(a. zf.)
1. yalnlz,
tek olara!<. 2. ayrl ayrl, birer birer.
mUngaz
munha
(a. 5.)
teblig edilmi~,
(a. s. fark'dan) : infl-
c.-A':.
(a. s. fUshat'den) : infi-
bolla~an, geni~liyen.
miinfesih, miinfesiha
t-A':..
(a.
S.
infisah
eden,
bowlan,
hukmU
kaldlrJlml~. (bkz : mefsOh). Madde-i miinfesiha:
hukUmsUz
madde.
Nikah-. miinfesih : bowlan
nikah.
(a.
S.
feth'den) : infitah
eden, ac;Jlan, ac;Jlml~, aC;lk. (bkz : meftOh).
~;'_.i.:.
)-l:>.::.':.
(a" 5.)
inhidar edecek,
ini~.
miinhadi'
(a.
had'den)
S.
biri·
nin hilesine du~me.
munhadib
",-,-l:>.::.::.•
, (a.
5 • . hadeb'den)
kanburla~m,~; e!:jri.
)-l:>--:'.
(a. 5.).: inf1,idar eden,
ini~e dogru, yoku~ a~ag, inen; ini~li. (bkz : mail,
mUtehaddir).
miinhaflz
~A ;"'.:.
(a. 5.) : inhifaz eden,
alc;alan. Arazi·i munhaflza : alc;alan arazi.
munhall
J:>.::.':..
(a.
hall'den ) : 1. in-
S.
hilal ed~n, ac;Jlan, c;ozulen. 2. bo~ kalan, aC;Ik
olan, me'muru bulunmlyan [yer]-. 3. kim. erir;
erimi~; eriyik.
miinhallat
;.; )t:>.::.':..,
(a. s. ·mUnhall'.in c.)
munhani
-5"":.':'.
(a. s.) : 1. ,inhjna eden,
egilen egrilen; egri, kanbur:lu. 2. geo. egri, eg~i1i.
~~.:..;",.:.
miinhanik
(a.
S.
hank'dan) : inhi-
nak etrrii~, bogulmu~; boguk.
<\.;"-;:.
fesh'den)
"",_:4.:..
miihadar
aC;lk me'murluklar.
rak eden, ayrJlan~ Hatt-I munferik : a~rJlan C;izgi.
munfik
zindeligi kalrna·
(a. zf.)
miinhadir'
ferc'den)
infiraceden,' aras,
geni~,
aC;Ik
clan; . iki tarafl birbirinden uzak. Zaviye-i 'munfe'rice : geo. geni~ *aC;I,· fro angle obtus.
veren, besl iyen.
miingazzen
inecek yer,
(ak eden, -ac;dan, yayJlan.
miinfetih
(a. 5.)
bildirilmi~.
munfehim
sah eden,
....r'.:..:.
haya!, bozuk olan.
olarak.
kurtardan esir.
munfesih
miingazz'
ml~,
(bkz : munfasll).
(a. s. nafaka'dan) : nafaka
munhaniyyat
;.;l_.::':..:..
(a.
i. mUnhani'nin
c.) : mUnhani, egri olan ~eyler, ~ekiller.
miillharlt
1.,);",,:,.. (a. s.) : ipl ige dizilmi~.
miiriharif
...j ..-,,,,,,,.:.4
(a.
S.
harf'den) : 1. in- \
hiraf eden, sapan, dogru gitmiyen.2. c;arplk, sapa.
3. saglam olmlyan.
miinharif-iil-mizac : keyifsiz,
rahatslz. 4. geo.
iki kenarl paralel dortgen, fro quadrilatere.
869
mu';haslr
munnaslr
(a.s. hasr'dan) ; 1. in-
.".....2""'-.:.0
hisar eden," slnlrlanml~, her yanl ~evrili. 2. yalnlz bir kimseye veya bir ~eye mahsus olan.
r
munnaslran
pa",,':"o
~';"':'4
munhasif
(a. s. husOf'dan)
: 1-
inhisaf eden, sonOkle~en,
sonOk, 1~lkslZ kalan.
Kamer-i munhasif : s5nOkle~mi~ Ay. 2. kor olan.
Ayn.1 munhasif
k6} olmu~ goz. 3. yerege<;en;
'lerde sOrOnen.
(.:.....;,,: ...
munhalji'
( a. s.)
L., • 4
........:..=....
munhatt
miinib
( a. s. )
inhitat eden,
04
c..-...a;"':"4· (a. s.). (bkz; mOnha$i').
r~"'':''o
miinhazim
(a. s. hazm'den)
munhebit
eden,
..k-:-~"
""1..1.,,,.:....
inen, inmi~, dO~en;
(a. s.)
~
mun'im
41\.._...:...
munhemik
i )\'".:.."
(a.
,-
l. j~~':
4
bozguna
(a. zf.) : mOnhezim
ugrlyarak. (bkz ;
ma~IOben).
munhezim'in ~.4 )r-':'. 4 (a. s. IllOnhezim'in c.) : .
inhizam edenler, hezlmete ugn'lanlar, bozgunlar.
munhi
(a. s. neh'l'den. c. : mOn-
hiyan) : haber ufa~tlran; haberci. (bkz: kasld).
870
vel1nlmet
(a. s. nOr:dan) : 1. nur-
munkad
s. k)wd'den)'
lllut1").
.,)U.:....
("ka" uzun okunur. a.
inklyadeden, bo'lun egen. (bkz :
munkali' .,. ... _li:..o
(a. s. kal'den) : kal'edilen,
c
munkalib
....1.1:."
(a. s. kalb'den). (bkz
Illunkalibl.
munkaslm
(_ii:...
4
(a. s. klsm'dan) .; kl-
Sllll klSl1ll b610nen, b610k b610k olan, b6IOnmO~.
(a. s. kl~r'dan) : inkl-
s. hezlmet'den.
c.
mOnhezilllln); inhizalll eden, hezlmete ugrl'lan, bozguna u~n'lan, u~rar'nl~, bozgun.
bozularak,
~~.:.."
munir
(a. s. hemk'den)
inhimak eden, bir i~in OstOne c;ok dO~en.
)Iarak,
(a. f. zf.)
Allah. 2.
olan killlseye 'lakl~lr sOrette:'
(a. s. hedm'den)
inhidameden, YlkJlan, Ylkllml$, harabolmu~~
munhezimen
i~iren;
1.
k6kOnden s6kOlen .
t..l.r-':'· o
munhezim
( a. s. ni'met'den)
in'am eden, nlmet veren, 'ledirip
vellnlmet.
"a~agl sallveril-
. mi~, sarkml~, sarklk.
munhedim
(a. s.) :
[birincisi] erkek, [ikincisi] kadln adl.
(t'. s. hObOt:dan) : hO·
dO~mO~.
munhedil
-...4M'O
landlran, 1~lk veren, parlak. (bkz : zi'ladar). 2. i.
erkek adl. [mOen: IllOnlre].
a~agl
'lukarldan
<LA"":"",
muniE, munife
:
hazmolunal1, sinen.
bOt
nevb'den) : 1. inabe
S.
1. yOksek, ulu, bO'lOk. (bkz ~ ali, bOlend). Ankim-I munife : yOksek, bO'lOk hOkOmler. 2. i.
mun'im'ane
munhazl'
(a.
eden, a'sllligi, azgJnII!:l1 blrakarak Allah'a yoneJen •
2. gOzel yagan, faydall yagmur. 3. taze ve. verimli
bahar. 4. i. erkekadl.
kibiri" burnu
klrllma.
(a. S. mOnhi'nin c.)
haber ula~tlranlar, haberciler.
(a. zf.) ; husOsi ola·
. -rak ('kozell ikle): sadece, yalnlz olarak.
l:",.:..o
j
munhiyin
~ar
eden,
kabu~u
m1Jn~atl'
soyulan.
r"_kr:.. o
(a. s. 'kafdan) : 1.
'-
inklta eden, kesilen, kesnmi~, kesik; aralikll. 2.
arkasl gelmiyen; son bulan. 3~ .ai-ada ba~' kalml'lan, a'lrJlml~. 4.herkesten a'lrilip bir ki~iye ba~.
II kalan.· 5. geo. *sOreksiz. 6. mat. *kesikli. Gayr-j
munkat.' : fasJlaslz, sOrekli. (bkz
muttasrl ).
munkazi, munkaziyye
4I,• .4i:.A.
I.S-~L
(a. s.) kaza'dan) ; inklza eden, biten,
bitmi~.
ardl kesilmi~, sona ermi~. Va'de·i munkazlyye :
sona ermi~ .vade.'
mun~erih-ul-ba!
munker
(a. s. nekr'c1ell) : 1. ill-
Kar eclilmi~, edilen, kabul. ve. tascllk edilmiyen,
redcledilen. 2. ~eriat<;e yapilmasl d\iz gorUlmiyen.
Gayr-i munker : inkar olunamaz. (bkz : musaclc1ak, mUsellem). Nehy an-il-munker : menedilell,
Ille~ru olllllyan ~eylerden ka<;lnma.
munkerat
..::."I}:-:'.:.
pilmasl yasak edilen
(a. s. c.)
~eriat<;a
munsedd
ya-
kisafeden, kUsufa ugrlyan, tutu lan, tutulmu~ [GUMihr-i munkesif : kUsUfa ugraml~, tutulmu~
kisar eden, klrilan, klr"ml~, kink. Hatt-. miin·
kesir : gee. kink C;izgi. 2. ~Ir!=l!n, gUcenmi~.
r..:_C.:...
miinkesiren
klnlml.~.
(a. s. secld:den)
(a. zf.) :1. mUnke-'
<\~C:.... ......A~C.:..·
(a. s. ke~f'den) : 1. inki~afeden, a<;t1an, a<;t1ml~,
meydana C;lkml~; a<;lk, gorUnen: 2. ke~folunmu~,
yeni bulunmu~. Ezhar-l munke!;ife : a<;t1ml~ <;ic;ekler.
,_.i...
(a. 5.)
insi-
saltverilml!},
munsekib
...;..... _i.
(a. 5.) : dokUIUp akan.
munselib
__ L i,
(a.
5 ..
selb'den) : in'si-
labeden, kac;ml~" kaC;lrllml~, kalmaml~
zur, emniyet hak~JndaL
rrahat,
(a'- s. selh'den)
munselih
(bkz : mUn-
sir, kink olarak. 2. klrglnllkla. (bkz : mUnfailen).
miinke!;if, miinke!;ife
..I.__.i,.
munsedil
(a. s. kesr'den) : 1. in-
munkesir-i.iI-kalb : kalbi
kesir-UI-bal ).
(a. s.) : insicamh, dUz-
sarklk.
GUne~.
,",_C.:...
yazdml~.
dadeden, kapanan, tlkanan, 'kapah.
~eyler.
...
f'~-~.
munsecim
ne~].
miinkesir
(a.' s. sicill'c1en)
mahkeme defterine
gUn; fels. fro cfherent.
_....i.~C.:.. (a. s. kUsuf'c1an) : in-
munkesif
.J~_i:.
munsecil
~Jc<;llli~,
hu: 1.
insilah eden, slynllp C;lkan, soyunan, soyulrnu~;
derisi C;lkanlml~. 2. son gUnUne ermi~. $ehr.i
munselih ,: son gUnUne varml!; alan ay.
munselik
(a.
cit_t..
s. ,silk'den)
eden, yola giren; bir tarikata
tutmu!;. (bkz
salik).
munserih
C...,",_i.
girmi~,
insilak
,bir meslek
(a. 5.)" : 1. hlzll hlz"
mUn-
giden[hayvan]. 2. i. ed. aruz bahirlerinden b:rini(l
adl. Bizd(i! kullandan vezni ~udur: mUfteilU.n
failUn mUfteilUn failun.
munkir·i hakikat : hakikatl
inkar
eden. 2.
Imanslz, inanmlyan, dinsiz. (bkz
mUlhid). 3. h. i.
mezarda sual soracak
alan iki melekten
biri.
(bkz : neki'r).
eden, ~ubelenen, dallanan, <;atallanan, kollaraaynlan, ayrtlml~.
(a. s. nekr'den. c.
kirin) : 1. inkar eden, kabul etmeyen.
munkir-ane
-\I' \
..JC.:...
( a.
(a. s. !;a'b'dan) :
miin!;aib
miin!;akk
f. zf.)
mUnki r-
JL:'.
kak eden, yanlan,
in~iab-
in~i-
yanlml~;
varma.
cesine, inkar edercesine.
-':'~..JC,:,..
munkirin
miin!;eflt
(a. s. nekr'den. mUn-
~eyler;
nan
..::." l_:':'i.. (a. i. c.)
nesir
yazdar~
kaleme all;.
mektuplar.
kir'in c.) : mUnkir olanlar. (bkz : mUnkir).
(a. s. sa'l'den)
jL_i..
munsak
~Ian
ve
pe~inden
(a. 5.) : 1. birine bagll
giden. 2.
gonderilmi~
alan.
miin!;ell
miinsakib
alevli~
parllyan. (bkz : mU!;tail).
(a. 5.) : insikabeden,
~elale
(a. 5.)
halinde attlarak akan.
delinen.
mi.in~erih
munsebik
d6kUlmU~
alan.
-=.t_i..
(a. s. sebk'den)
:- ...'"\_~t.
(a; s. '!;erh'den)
in!;irah- ,
II, gonlU a<;,k; slkdmlyan, eglenen.
miin!;erih-iil-bfll : gonlU ne~eli.
811
. ..:.....:~.
miinljett
in~itat
(a. s.)
eden;
~l:':".
muntakim
(a. s. nakm:den)
inti-
kam alan, oc alan; Allah.
(a. s. ve i. ne~'et'den
>,:
1.
in~a eden, yapan. 2. 'yaplsl, Uslubu guze/ olan, iyi
katip.
..t_~~ •
miin!?id
(a. s.
ne~lde'den)
in~a-
deden, ~iir. okuyari.
..0:..:J..
miin!;if
~ey-
su ve benzer'i
(a. s.)
leri sunger gibi ~eken.
cU-~~.•
miin!;ife
bir sunger gibi
( a. i.)
,<\i'L~~A"
miin!;iyane
lere
yara~lr
( a. f. zf.) . : iyi katip-
miintahab
tih.abediliTIi~,
......;..1:....
se~i1mi~;
(a. s. nahb'dan)
• se~kin.
: in-
. (bkz : guzlde,
mumtaz).
miintahab;ii1-IOga : ku~uk klt'ada 218' sahifelik arap<;adan turk~eye bir /Ogat kitabldlr.
muntahab-ulj-sifa :
~a (Cela/eddin H,z,r)
Anado/u'dayeti~en
In
Haci Pahekim/ige ait eseridir.
muntahilbat ..:..,L~;;;.i':'.• (a. i. muntahab'ln c.)
miintahib
(a.
s.
nahb'den)
inti-
habeden, se~en; . !se~men.
miintahib-i .ev~cl : iki dereceli se<;im'de muntahlb:j san1'leri se~en.
inuntahib-i sani : iki derece/i sec;imde muntahib-i evvell~rin se~tjk/eri kimse.
,-l:>::.~':'..
(a. s. nah/'den. C. : mun-
tahil1n) : intiha/ eden, es.er <;alan,
kendisininmi~ gibigosteren.
miintahilin
0:!1"",1.:'..
Ca.
S.
ba~kaslnlfl
ese-·
riah/'den. mUn-
tahil'in c.) : intiha/ edenler, eser ~alanlar, ba~
kaslnln eserini kendisjninn1i~ gibi gosterenler.
miintaklZ
(a. s. nakz'dan) : inti-
kazeden, bczu/an.
miintakiJ
(a. s. nakl'den)
: 1.
intikal eden, ge~en. 2. miras kalml~. 3. o/mu~,
go<;:en 4. karine ire,
sozun
geli~inr.len
anllyan. , .
~o~mu~,
:' oc
(a. s.. nasb'dan)
direk
muntavi
.~,.,h.:..
(a. s.). (bkz : multevi).
muntebih
<L.. ,i..:."
(a. s.) : intibah eden,
uyanlk. (bkz : agah, bldar. habi'r).
<\i.
c-.:."
t-i:':'..
(a.
.-'
(a. b. s.) : kendi-
sinden fayda/andan.
nef'den)
intifa
(a. s. nefy'den)
intifa
S.
eden, menfaatlenen, yararlanml~.
muntefi
J_:':'A
mQnteha-yi istikbal : istikbalin sonu.
miintefih
C-i:':'.
(a. s. nefh'd.en) : intifah
eden, kabaran, ~i~en; ~i~kin, hava ile do/durulmu~.
muntefil ,·,-li::.•
(a. s.) : )ntifal eden,
na~
miinteha
l.,..S'!-::.'.
(a. s. nihayet'den) : 1.
nihayet bulmu~;-bir ~eyin varabildigi en uzak yer,
son derece, SO!) kerte. 2. son uc.
munteha-yi amal : emellerin sonu.
munteha-yi istikbal : istikba/in sonu.
munteha-yi kitab : kitabln sonu.
(a. s. nihayet'den) : 1.
miintehi
nihayet bulan, sona eren, biten .. 2. son, en son.
3. bir' ~eyi tamamllyan. I
muntehib
":4~:.:..
(a. s. nehb'den). : inti-
habeden, vagma eden, <;apu/ eden, talan/lyan, yagmaCI, taianci.
muntehik
..)1:':'..
f. zf.)
file namaz kdan.
se~me eserler, yaz!lar dergisi, Fr. anthologie.·
muntahil
.......a~.:...
muntaslb
miintefi'
yolda.
Ca.
gibi diki/mi~.
miintefaun-bih
suyu emecek nesne.
<\i'~_.£:,:,..
miintakim-ane
allrcaslna.
(a. s.)': halsiz, yorgun
blrakan.
muntehir
daima akan.
(a .. s.) "
intihar eden,
miiracaat
miintehir . ./:>cJ.:.
tehirin)
(a. s. nahr'den. c.
mUo-
mi.iJltehir-ane
(a. f. zf.) : intihar
miintif
oederek, kendini oldUrerek.
tehir'in c.) : intihar edenler, kendin} oldUrenler.
;y-:.:...
miintehiz
(a. s. nehz'den) : inti-'
haz eden, vakit ve flrsatl ka~lrmly,an.
miintekid
-l.i.:.:...
(a. s.). (bkz :_':lUnekkid).
miintekis
intikas eden,
(a. s.)
iba!;Oa!?agl donen.
(a. s.
nak~'dan)
intika!? eden, nak!;Oolunan.
(a. s.)
intima eden,
-yakmlik ve ilgi peyda eden.
"".--;;.;..
(a. s.) : gizli, gizl nen.
7
......_:i.:.•
miintesib
(a. s. nisbet'den. c. :
1. intisabeden, giren,
:rnUntesibin)
:2.' alakasl, ilgisi olan.
miintesibin
-":'~:_i:...
(a.
S.
1. intisabedenler, gire~ler,
hSI, ilgisi olanlar.
muntesic
~_.l:..
kapilanan.
mUntesib'in c.) :
kapilananlar. 2. ala-
(a.
S.
nesc'den)
do-
'kunmu~.
muntesik
'eden,
sa~dan,
,-~'i:.
(a.
nask'dan) : 1. bir
S.
netf'den): hek.
'. -..:.~.:..
kddo(a. s;
netanet'den)
pis kokan, kokmu!;; bozuk.
(bkz : mUtaaffin). Bahr-i miintin : Azak denizi..
Miyah-. mii~tine : pis kokan sular.
. miinye
(a. i. c.
·L"':.,
mUna).
arzu
edilen, istenilen !?ey.
(a. s.)
yasak edilmi!;O, allkonulmu!?.
.J.fi., I_t..\,
(a. s.
nUzOI'den) :fnzal olunmu!?; a!?agl indirilmi!jO, gok.ten indirilmi!?, Kiitiib.. j munzele : gokten indirilmi!?
kitaplar. [Kur'an-I .Kerim, Tevrat, ZebOr,incil].
J,I~';.. . (a. s.)
miinzehk
miinzevi
(a.
S.
kaygan, kaypak.
zuvviyy ve zeyy'·
den) : 1. inziva eden, c;:ekilip bir ko!?ede oturan.
2. i. ko!?esine r;ekilip kimse i1e gorU!;miyen.
miinzeviyane
'V·bfi.
(a. f. zf.)
inziva-
va, bir ko~eye c;:ekilircesjn~, c;:ekilerek.
miinzil
miinzir
(a. s. tiUzOJ'den)
yL.:.
(a.
kotOlUgUnU soyliyerek
[mUbe!;O!?ir'in zlddl].
:.L., . . . . ~L •. (a. s.
.:> .......
rS,,:..:..
(a. s.) : bir !;Oey yapmlya
t ,;_.:.~
(a.
inzal
s. nezr'den) : ilklbetinin
korkutan. (bkz : nezir).
~ekip
koparan.
nez'den)
bir !;Oeyi
(a. i. mUnzir'in c.)
soyliyerek
:
korkutanlar,
(a. i. riayet'den) : 1. hlfzetme, saklama. 2. goz uciyle bakma, 3. gozetme,
koruma. (bkz : himaye, vikaye).
muraat-. nazir : ed. mana baklmlndan birbirine
uygUn kelimeleri bir cO,mlede toplama.
miiracaat
S.
":'\)"1:...
haber verip kotUIUgUnU
Urk,Utenler.
niyetlenen.
soken, yerinden
S.
d..
miintin, miintine
miinzirat
yaydan, dagilan.
ne!;Or'den)
1.
inti!?,3r etmi!?,
yaydml!?,
ar;i1t/111!?; dagmlk. (bkz : mUtene!;O!?ir). 2.duyulmu!;O,
etrMa yaydml!;O. Ahbar-. miinte~ire : yaydml!;O haberler. (bkz
!?ayi') .. 3. basdml!;O ve yayilm,!?
miintezi'
(a
mey-
.:;_1:.• (a. s. nesr'den) : intisar
mii.nte~ir, miinte~ire
miintevi
nitac'dan) : 1. in-
S.
eden, 'a!;Oagl indiren, gokten indiren.
:5lraya dizilmi!;O, dUzgUn. 2. fels. *dUzenle!;Oik.
miintesir
-.....Q:.:..
rt:'IiinzEiI, miinzele
0'":':."
miintemis
(a.
miinzecir
miintekl$
miintemi
~_'\'.:.
, Kddoken, kdlan dU!;OUren. Deva-yi' miintif
(a. s. nahr'den. mUnken' i1a~.
..J:,J,,,L.
miintehirin
miintic
taceden, netice veren, 2. sebebiyetveren;
dana getiren.
: intihar eden, kendini oldUren.
.,:....:-- \ V- (a. i. r~icO'dan. c. : mU-
racaat) : 1. geri don me. (bkz: mu§vedet). 2.
ba!?vurma, danl!;Oma; yardlm isteme.
813
muracaat
.,:,.,L..:;o-I/
muraeaat
(a. L mUracaat'ln c.):
ba~vurmalar,
1. geri d6nmeler. 2.·
yardlm istemeler.
danl~malar;
muraeaat.gah.>L(:":;o-I/ (a. f. b. L)
mU-
(a. L) : [iyilikte] UstOn
i~ih yar;~ma.
gelmek
(a.
o~JI/
muravede
1. resel'dEin. c. ::
mektupla~ma.
2~
( a. l. revd'den) : iste-
":"'~\v'"
murayat
(a. l. rU'yet'den)
1.
g6steri~. 2. ikiyUzlUIOk.
4.9~\/
muradefe
4"l--I/
me .. (bkz : taleb).
racaat olunaeak,' ba~vurulaeak yer.
muracaha 4.""-:;o-Iv'"
murasele
mUraselat) : 1. haberle~me,
resmi' kadl mektubu.
(a. L redf'den) : 1-
I
mUradiflik, bir manada olma [kelime]. 2. arkada~hk, beraber yoleuluk. ["mUradefet" $Elkli de
kullandlr]'
murci'
A-:;O-v'"
(a. s. rUcO'clan)
kim. *ir,l-
'-
dirgen, redUkt6r:, fro reducteur.
murcia
4.":;O-v'"
(a. L) : sonunda sevabl'
ve C;lkan gerektiren $ey.
..J) \/
muradif
(a. s. redf'den) : 1. bir
manada olan [kelime], *e$anlam, fro synonyme.
. (bkz : muteradif). 2. arkada$. '( bkz : refi'k).
lTiurahaka
(a. i.) : bUIOg <;aglna
cLA8:I\v'" .
( a. L· reh 11' ~en ) : 1-
4.':A:I Iv'"
rehine koyma. 2. bahse giri~me [bir ~eyine].
murahhim
(" v'"
(a. s. rahmet. merha-
met, ruhm ve ruhum'dc;n)
metle anan.
mudihik
JA:I Iv'"
: terhi'm eden, rah-
(a. L) : bUIOg
~aglna
ermi$, on iki ya~1I1a basml$ erkek c;ceuk.
CAA:I ~ v'" (a. L) : dokuz
murahika
.ya~lna
Jlv'"
(a. s. rU'yet'den)
<\>'l;\v'"
(a. f. zf.)
ikiyUzlU-
..:;,.;..:::; \if'
(0. L c.)
rakslar,
~l" Iv~ (a .. l. remy'den) : atl$ma,
birbirine atma.
~\)v'"
murdad
(f. i.) : 1. gUne~ YIII-
nm be$inci ayl. 2. her ayln yedinei veya sekizinei
gUnU. [kablel-islam eski Iranldann di'n1 yortv
gUnleridir]. 3. bu ay ve gUnu idareye me'mur saydan melek.
murda-sene
~ ..... bV"" .( f. b. L) : kim. ta-
bi'1 kur$un oksidi olup san toz halinde veya kirmlZI san pulcuklar $eklinde bulunur ve gumU$IU
kur$unun
kal'edilmesiyle
elde
edilir. (bkz :
mUrdeseng) .
murde
.:)if'
(f. s. ve i. e. : mUrde-gan)
(f. b. s.) : g6nlO 61-
muraselat .,:,.,)L,IV""
murde-gan
.. de-seng
mur
j~v'"
(f. s. mUrde'nin c.)
(a. i, murasele'nin c.) :
......~(.: .......w"'V
, . ..-J'
f
b
(..
i.) : kim •.
tabH kur~un oksidi, f;, litharge. (bkz : mUrda-sene) .
murde'!ju, murde-!juy .; j~ .»v'" ' ~~ ~~v"
(f. b. s. ve L) :
1. mektupla$malar. 2. resmi' kadl mektuplan.
874
s.).: 1. 6ImU~. (bkz
6lUler, 6Im.U$ler. (bkz : emvat, maktOI1n) .
oyunlar. [yapma kelimedir 1.
muramat
(f~
murd
mU$, kat( yUrekli, . hissiz, duygusuz; tas. kal denhal e gec;memi~ ham ki$L
lUkie, ikiyuzlUluqe yara$lr yolda.
murakasat
desin~ muhalefet eden din flrkalanndan biri.
ikiyUzlU
rkimse].
murai.yane
sUnnet ak1-
61U, 6Imu$. (bkz : mevta, meyyit, mUrd).
baslp da balig olmlyan klz <;ocu1'ju.
mural
:~ehl-i
maktOI). 2. gebermi$.
yani' oniki va$lna yakla$ma.
murahene
(a: L)'
murebba
610 YlkaYlel. (bkz: gassal).
4v'"
terbiye g6rmU$. (bkz
(a: s.) : terbiye olunmu$,
perveri$-yab) .
murettibin
-:-~ /
murebbeb
(a. s. ru'<Ob'dan. c. :
(a. 5.): 1. bUIOga kadar
beslenmi~. 2. gUzelkokulu
~eylerle ho~ olmu~.
mUrekkebat)
~ok ~eylerin
murebbi
1.3./
(a. s. ve i. terbiye'den) :
1. terbiye eden; ~ocuk terbiye eden [adam].
murebbibi·z·zat : kendi kendini terbiye eden;
kendi kendini yeti~tiren [kirnse], fro autodidacte.
2. besliyen.
__! / ,
mureb~ib
(a. 5.)
~ocugu
bUIOga
1. terktl?edilmi~;' iki veva daha
karJ~maslndan meydana gelen: (bkz:
:
hallta). 2. kim., fels., gr. *bile~ik, Fr. compose.
Cehl·i murekkeb : bilmedigini bile bilmemek sOretiyle olan cahillik. Filiz·i murekkeb. (bkz:
faiz). 3. yazl mUrekkebi, fro encre. (bkz : rryidad).,
kadar besl iyen.
*bile~ikler,
(a. i.) :. ~ocuk terbiye.·
<\.... i('"
4-:-)V"'"
murekkez
(a.s. rUchan'dan)
murekkib
":"":"""':" /
(a. i. rUchan'dan)
murecceb
i~in
S.
rekz'den)
( a.
S,.
rUkCJb'dan)
~V"'"
s.
.'
ter-
rUchan'dan)
gUzel, yava$ ve ihtiy"!tla okuyan.
muressim
(a.
'-
(a. s. resm'den) : 1.
muressil
(a.
rekz-·
tersim ec!ilmi~, resmolunmu~, resmi yapdml~; .yapdml~, qizilmi$. 2. c;ic;eklerle sOslenmi$.
terdh eden, UstOn tutan.
1",/
( a.
receb·i mUree.
(a. 5.) : mUbarek, kut-
c:=-- v~
mureccih'
;f:.~
'v
muressem
'";-':-- V'
*bile~ik-·
bot.
kibeden, bir *bile~igi meydana getiren,. fiz. *bile$en.,
mUreccahllk, UstUnlUk.
lu [bizde yalnlz receb ayl
ceb terkibinde gec;er].
./
olunmu~,. dikilmi~.
terdh edilen/, UstUn tutulan.
mureccahiyyet
( a. i.)
giller.
siyle ugra~an [kadln], Fr. institutrice.
mureccahc/
(a. i. mUrekkeb'in c.):
fro composes.
murekkebe
murebbiye
muredil
.::,>l-:-)V
murekkebilt
kim.
i. rud'c!an. mUrid'in
(a.
r-'V"'"
(a.
S.
tt~r.sll
s.)
eden,
tersim;
resm'den)
eden, resmini yapan.
c.). (bkz : mUridan).
mure~$ah
mureddef
'mi~,
....j"'v"
(a. 5.) : '1. terdlf edil·
ardlslra yOrOtUlmU~. 2. i. ed. redifli gaze!.
C;.,....- (a. s. rUfOh'dan) : terfih
mureffeh
edilmi~, refaha,
rahata, bolluga kavu~turulmu~.
mureffehen
lr-;v"
(a. zf.) : refah, rahat,
'C~v"
(a.
S.
rUfOh'dan)
terHh
eden, refaha, rahata, bolluga kavu~an.
murehheb
-:-Atlv"
(a. 5.) :
terhibedilmi~,
korkutulmu~.
(a. 5.)
terhibeden,
korkutan.
murehhib·ilne
turcaslna.
damla damla sUzdUrUlmU$. 2. terbiye olun~
mU$.
muretteb
tertibolunmu~,
-t>'
(a:
dizilmi$,
L-:-ll:> v" - (a. f. zf.)
korku·
S.
retb'c!en) :
1.,
yerli verine konulmu$.
2. tayin edilmi$, bir ~ey, bir yer i~in ayrdml$.,
murettebilt
4. danl~JkII,.
uydurma,.
-.':.JL:Mv" (a. i. c.) : 1. bir yer
;~In ayrdml$', dUzenlenmi~ kimseler. 2. gemi ta;·
fesi, gemi personeli.
murettib
murehhib
(a. s.) : 1. ter~ih edil·
3. sonradan
kurulmu$.
yalandan tertibolunmu$.
ve bolluk ic;inde olarak.
mureffih
mi~,
L?'v"
'";-'~v
(a. s. retb'den
C.
:
mU·
rettibin) : 1. tertibeden, nizama, siraya koyan. 2.,
i. yazl dizicisi. [atbaada
Sehv·i murettib: mUrettibin yaptlgl had veya kelime yan!l$!Igl.
L
murettibin
~~.~;v"
(a. i. rUteb'den. mUret-
tib'in c.) : mUrettipler, yazl dizicileri.
875
muretti!
(a. s.)
murettil
: tertii' eden,
. Kur'an"1 .aglr . ~glrtecvit Uzere okuyan.
t Ji/"
murevva'
(a. s.).
J"lI""'
akll, fikri, dU$u-
(a, s.)
ruz :. Ay ve GUne$
$arkl
okuyucu; 2)
murg-i zer- : Gune$.
murg-i zerrin : sUWn.
tervik edilmi$,
suzulmU$, tortusu giderilmi$. (bkz : murte$ih).
murg-j zerrin-bal
Gune$.
murg-i zerrin-per
Gune$.
,_)';;V'"
murg-ab
(a. s. revac'dan) : re-
murevvec.
~eb. u
miirg.itarab : 1) hanende,
bUlbUl; 3) gUvercin.
nU~U, gorunu$U saglam [kimse].
murevvak
murg·i
(f. b. L) : 1. SUo kU$u.
i
itibar
vac;landlrilml$,
yapilrr l$.
.edilmi$,
propagandasl
2. ordek. 3. kurbaga. (bkz : dlfda', guk).
,,-:\I.;;V'"
murgak
[JV'"
murevveh
ml$, kokulandlnlml$
(a. s.)
rguzel].
C JV'"
murevvic
(a. s.revac'dan)
: 1.
terviceden, tarafhsl E:llan [bir fikrin]. 2. ge<;iren,
~Urum kazandlran. 3. itibar:- eden, yUrUten; propagandasJnI yapan.
(p.
[ JV'"
murevvih
murg
c(V'"
(f. L) :sUmUk.
murg
t v:"
(f. L c.
murgane
kink kanatll ku~.
murg-i bam : bUlbUl.
bi<;iminde
murg-dil
yazilan
ishak ku~u. (bkz
mUrg-i
(f. b. s.) : "ku$ yurekli":
d~v"
( f. L) : kU$cag,z, kUc;Uk
murg-zar
)\;jll""'
(f. b. L)
kU$ yatagl,
: bulbul.
murhiye
gU-
Gune$.
L::>V'" (a. i.) : hafif mushil.
murib
(a. s.)
, $uphel~ndirici,
$upheli.
bulbul.
Cebrail Aleyhlsselam.
bUlbul.
murg-i suleyman : c;avu$ku$u. (bkz: hudhud).
murg-i ~eb-aheng, murg-i ~ebhan, murg;i $eb-hiz:
bulbul.
murg.i ~eb-avi%·: Ishak
hakk-gO ).
876
t.v".
kU$u bol olan yer.
murg-i name-ber (mektup gotUren' kU$)
vercin.
murg-i seher
,...I,.,
-",.
f
murg-i iUihi : rOh, can, nefes.
murg-i sidre
'murg-i $ubh'
tV'" ( f. b. L) : kU$C;u, kU$ ye-
kU$.
murg-i dil : gonUI kU$u.
murg.i ruz
;4
tav$~n. yUrekli, korkak.
murgek
murg-i c;emen : bUlbUl.
hc~-han
("ga" uzun okunur. f.
kU$.
murg~i j)al-~ikeste :
murg-i
<\.;\cll""'
zf) : kU$lar gibi, kU$lara yakl$aca,k $ekilde.
mUrgan)
murg-baz
murg-i hakk-gu
;;eb-aviz).
<\.;\cV"'. ("ga" uzun ok~nur. f. i.)
murgane
ti$tiren. (bkz : kU$-baz).
kU$
uzun okunur. f.
kU$ yumurtasl.
murg-i bag : bUlbul.
:
("ga"
murgan-I sidre : bUyUk melekler.
( bkz : tayr).
bismillahi
j\cV'"
murgan
i. mUrg'un c.) : kU$lar. (bkz : tuyOr).
s.) : 1. rayihalandl-
ran, kokulandlran [guzel]. irahatfand,ran.
murg-i
besmele.
("ga" uzun okunur. f. L):
. muz. Turk muziginin en az altl aSlrl,k bir mUrekkep makaml olup zamanlmlza kalml$ bir nUmOnesi yoktur.
kU$u. (bkz : murg-i
murid
(a, s. revd'den. c. : mU-
ridan) : 1. irade eden, emreden buyuran. 2. i..
bir $eyhe bagll olan kimse.
murida.n
j\~ .......-
(a. s.murid'in c.) : 1-
irade edenler, emredenler, buyuranlar. 2. i. bir
$eyhe bagll olan kimseler. (bkz : mureda').
murtehaf
(a. f. zf.)
mijrid·ane
murtd
.J.--i.."....
miirkld
murtaki
J;""""
(a. i.) : uyutucu ilac;.
~.~
murtebit
murr
.."....
(a. s.) : acl. (bkz : te/h).
dogru saz ac,d, r.
EI·hakku miirriin
...,·1.."....
miirrane
A
.£ .....
mur·
(a. s. resel'den. c.
A
murteeel
~•..".... (a.s.): irticalen, hemen,.
dU:,;Unmeden soylenilmi$ saz veya :,;iir.
Murteci
(a. s. reca'dan) : irtica
eden, umucu, uman, umitli.
murteci'
C--f--~
(a. i.) : 1. mektup, ka·
(a. s. rucO'dan) : 1.
ca eden, geri danen. 2. gerilik,
tarafll,sl, fro reactio~naire.
..::")(........,,.... (a. i. mursele'nin. c.) :
1. irsal o!unan, ganderilen :,;eyler. 2. melek/er. 3.
Kur'an·, Kerim'de bir s.Orenin adl.
munele
.
s. reca~'d)'
an : ,rtlcCI
( a.
--So v
olunri1u:,;, umulmu:,;, umid edilmi$. '
selin): 1. irsal olunmui, ganderilmi:,;, yollandml:';.
2. peygamb~r. Seyyid·iil~miirselin "gonderilenlerin
buyugu,ulu'su olan": Hz. Muhammed. 3. sallveril.
mi:,; sa~.' 4.i. g.s. bir yazl sitili
miirsel.un.ileyh : huk. 1) ona gonderilen; 2) soz
kendisine teblig olunan kimse; 3), nakliyat mu·
kavelesi geregince mall teserlUm e'tmiye yetkili
kimse.
murselat
1.,
(a .. s. rabt'dan')
irtibat eden, baqlanan. 2. i1gili, baqlantdl.
mu" rteea
(a. i.) : sun!:lu.
J-.. . . ~
miirsel
(a. s.) : 1. irtika eden, yu-
karl ~Ikan, yUkselen. '2. ilerileyen. (bkz : mUte·
'
rakkr, mUteall, mutesaid).
olana yakl:,;acak yolda.
J~ V"'"
miirtecil
geriye danmek.
(a. s.) : hazlrcevap, irti-·
calen, du:,;Unmeden hemen :,;iir veya sozsoyliyen.
4J.)({..".... (a. f. zf.) : irticalen'
miirteeil·ane
soz veya :,;iir' soyliyene yara:';lr surette.,
~~"
murselin
(a. s. mursel'in c.)
peygamberler.
murseU;'n ileyh
<l:ll ,•.l.. . .V"'"
(a.' b. s.)
kendi-
sine bir :,;ey gonderilmi$ olan.
mursil
"')tl......... ,( a.
miirteeilen
,J.. . . V"'"
~-~
murteeim
(a. s. rese/'den)
1. irsal
';"-v"
miirtedd
.J._~/
~
""·I.J.~..".... (a. f. zf.)
mur:,;id ola-
na yakl$lr surette.
miir,idin
..1_ .J.~""""
(a. s. ve mlir$id'in c.) :
mur:,;itler, dogru yol gosterenler:; pirler.
~.."....
irti-
t
miirtedi'
J.,-.."....
(a. s.)
irtida eden,
ka~rnan.
a. s. ru:,;d'den. c. : mur:';l-
din) : 1. ir$adeden; dogru yolu gasteren, kllavuz.
2. i. tarikat prri, $eyhi [muridlerine yol gasterdigi
i~in]. 3. gafletten uyandlran.
mur,id·i a'zam : Hz. Muhammed.
miir,id.5ne
( a. s. redd'den)
dadeden, i~lam dininden donen.
yasakolan :,;eylerden
mur,id
( a. i.) : birbiri uzerine'
istiflenmi:,;.
eden, ganderen, y611lyan.
miirsil·j me8ctub : mektup ganderen., 2. resOI
(peygamber), el~i ganderen.
miirtagib
'zf.) : du:,;Unme<;:!en,
hemen saz veya $iir sayliyerek.
(a.
S.
r~gbet'den)
gabeden, ragbet eden, istek gasteren.
miirtedif
J';;.."....
(a. 5.)
irtidaf eden,.
ardlna du:,;en, arkasrndan qiden.
miirtefi', murtefia
"".Q.,-~, ;<_JVV"'"
.....
(a. s. ref'den) : irtifa eden, yukselen, yukselmi$,
yuksek; yuce. eibal-i murtelia' : yiiksek da~lar..
miirtefi' olmak : kaybolmak.
murtefid
.J.AJ-~
(a. s.)
irtifadeden, ka-
zanan, edinen.
irti-
murtehaf
--.A~-~
(a. i.)
tan'tedavi usulU.
877
miirtehen
~,rV""
miirtehen
i a. s. rehn'den)
J-t."V""
(a. s. rlhlet'gen) : 1. ir-
tihal eden, dunyadan gOl;en, olen, 2. go<;; eden.
J"'-~"r/
resm'den): 1.
S.
(a. s.)
....
,-",,_i'v"
miirtesim
,..r'V""
miirtess
duyulmu~, i$itilmi~.
irtihaz ,eden,
( a. s.)
: slkl,
~aglam
. (a. s. resm'den)
ir"
murte~i
(a. s,)
: irtisas
(bkz : mesmO',
s:"!r/
etmi~,
~ayi') .
(a. s. ri$vet'den) : irti$a
eden, rU$vetalan. (bkz : mUrtekib, mUster~'1).
rezl-1 ol<3n.
, murtei
';"_iv"
miirtesih
irtihas eden,
(a. s.)
-~"r/
(a.
tisam eden, resmi C;lkan.
.ucuz sayan.
murtehiz
V""
ve sabit olan.
(a. s. rehn'den) : rehin
olarak, ipotek olarak·- alan.
murtehis
!",,-J
resmolunmu$, resimlenmi~. 2. mat. *izdU$Urn.
olarak 'altnan, ipotek edilen.
murtehil
miirtesem
rehin
<3'r/
~ir/ (a. s.) : yudum yudum
(a. s.) : irtia eden, otlJyan.
ic;en.
murteib
";",,ir/ ( a. s.
r:u'b'd~n ) :
'irtiabe-
miirte~ih
den, korkan.
(a. s. re~h'den)
r::....:..i v"
sUzUI-
mU$. (bkZ : mUrevvak).
murteid
-W'r/
(a. s. ra'd'den) :
irtiade-
den, korkup titreyen. (bkz : mUrtei~, ra'~edar).
murtevi
-.$Jlr/ (a. s.)
irtiva etmi$, suva
kanml$.
murtei~
(a. s. ra'$'den): irtia~
....:..ir/
eden, titreyen. (bkz ; mUr'teid).
JYI/
miirtezlk
(a. s. nzk'dan)
lanan, aZlklanan.
miirteklb
(a. 5.); irtikabeden,
",-,";'"(1"'"
bekliyen, goz hapsine alan: (bkz : rpUterakklb).
f
4i v'"
murtezika,
(a. i. rrzk'dan)
ulOfe
-( maa$) sahipleri.
(a. s.) : irtika$ eden,
sava~ta
birbirine giren, karmakarJ~lk olan.
miirtekib
";,,c'"r/
1.2.~!=~v"
mUrtekib'in c.) :
irtikabedenler, koW, yakl~lkslz i~ yapanlar, rU~
vet alanlar, rU~¥et yiyen!er.
miirtekix
)_~rr/
(a. s. rekz'den)
yerli
yerinde, dikili duran,· saglam duran.
miirtemi
(a. i.)
: ke$if
kolu,
kanikol.
miirtes..:Jr/
(a. i) : huk. harpte yara-
landlktan sonra harp meydanl dl$tna nakledildikten
biraz sonra olen islam mUcahidi.
878
(a. i. mere'in c.) : c;aYlr-
murudet
.::.J~JV'"
(a. i.) : son de;-ece
ta~"
ktnllk, aSllik, dikba~lJlJk g5sterme.
mi.irur
(a. s.
C Jv"
lari c;ay)rllklar.
(a. s. rUkOb'dan. c. :
mUrtekibln)
irtikabeden, kotU, yakl~lkslzi~ yapan; rU~vet alan, rU~vet yiyen. (bkz :mUrte~n.
miirtekibin
miiruc
,;jv"
(a. i.) : 1. gec;me, bir yan-
dan girip -oteyandan C;lkma.2. gec;ip gitme. 3.
sona erme.
mi.irur·i sijfla : asir. Kutup
yJldlZI
ashnda
"ephemeride" denilen bir mUnhani (*~ri) C;izerek har.eket etmekte iken, bu egri astronomlarca pratik maksatlarla bir .el ipsolarak kabOI
edilmi$tir. Hakiki kuiey (pole) bu elipsin buyuk
ve kUC;Uk c;apla'rtnl kesi$me noktasmdadlr. Polaris
(Kutup yildlzl) elipsin kuc;Uk c;aplnln altmda buIUl}dugu anda mUrOr-i sUlfa'dad,r. [elipsin bUyUk
c;apl, hatt-I istiva (ekvator) dUzlemine paraleldir].
murur-j ulya : astr... "yUcelim. Kutup vddlZI asIlI1da "ephemeride" deflilen bir mUnhanl (*egri)
c;izerek hareket etmekte iken, bu egri astron~mlar-
musafir.perver
ca pratik maksatlarla bir elips olarak kabOI edil·
mi$tir. Hakiki kuzey (pole) bu elipsin 'biiviik ve
kuc;uk c;aplannln kesi$me
noktaslndadlr. Polaris
(Kutup vi/dm) elipsin kiiC;iik c;aptnln ustOilde bulundugu anda mUrOr-i iilva'dadlr. [elipsin biiViik
c;api hatt-! istiva duzlemine paraleldir].
murur·i va'de·i yir : sevQilinin verdigi soziin
"!=Jec;ip gitl~esi.
murur·i zeman : huk. *zaman a$lml, bir davanln ac;i/masl veya birhiikmun verine getirilmesi
ic;in kanOnen muavyeil, belli olan zamanlann Qec;mesi, Fr. prescription.
mururiyye
kopriiden,
para.
4:.) JV""
(a. i.) ,: gec;melik, bir
bir vabanci
iilkeden gec;erken veri len
..1_0
mus'ad
mertlik, yigitllk. 2. comertlik,
kadll1 ad!.
muruvvet·mend
iyIlikseverlik: 3.
..\_:.c , / (f. b. s.) : 1'. insa-
niyetli. 2. comert, iviliksever.
murvarid
inc!. (bkz
c/urr, lii'lii).
musiadat -=.t\~L- (a. i. musaade'nin c.)
is'ad edilmi$•
musadefe, musadefet
..:..L.~l..a..
musademat
c.)
'\.O~l.aA (a. s. sadm'den••
mus~deme
i
·(a. i. miisademe'nin
c;arpl$malar, toku$malar.
C.
:
miisademat) : 1. <;:arpl$ma, toku$ma,
birbirine
c;arpma.
musademe·i sefain ; gemilerin c;arpm.asl.
Barika·i hakikat musademe·i efkardan r;.kar. -,
N. Kemal : hakikat i;im$egi, hak,kat'lI1 1$191, fikir·
lerin c;arpl$maslndan C;lkar. 2. silahll c;arpl$ma.
»)~L;..a,..
musadere
(a;
sudOr'dan. c.
miisaderat) : 1. Tanzirnat'tan
bahatli bir kimsenin malll1l11 hiikOmetc;e,
adll1a zaptedilmesi. 2. memnO,
vasak· bir
kanOna uymJn olarak' zabtl, Fr. confiscation.
musadere ale-I-matlub : manto *savl
bir $eyi vine kendisiyle delil gostermiye kalkma
musadif
1. yardlmlar. 2. izinler.
s.)
(a. i. sudOf'dan) : tesadiif etme, rasgelme.
(a. i.): 1. insaniyet,
muruvvet
(a.
bahtiyar, mes'ut, mutlu ktlll1ml$.
...JJL..a...
(a. s. sudOf'dan) : tesadGf
eden, rasllyan, rasgelen.
, 'musaf
...;L-A
(a. i. mesafe'nin c.)
mesa-
feler, uzakllklar.
musaade
(a. i. c. : miisaadat) :
»..\>:.L..
1. yardlm. (bkz : muavenet). 2. izin. 3: elveri$li bulunma. [$iirde : "miisaadet" $eklinde de
kullani/lr ].
44>:' L-
musaafe
(a.
musaferet
i.). ,( bkz
miisaade,
miisafir
-..Jl.:",
(a. s.' sevab'dan)
sevap
kazanml$, sevap kazanan.
'!.~ L-
musabaka
(a. i. sebk'den) :
birbirinden ileri olmlya; birbirini Qe<;miye <;aIJ$ma.
musabakat
musaberet
":"A>
l_..
-=.tJ.l~..
J! l_... ·
(a. i. sefer'den)
..Jo.L-,..
(a. i. sefer'den.
mG-
C.
safirln) : 1. misafir, yoldan gelen, yolcu. (bkz:'
ibn-Gs-sebil ). 2. ,/olculuk slrasmda birinin evine
inen konuk. (bkz : mihman, dayf). 3. kom~uya
qiden kimse. 4. hek., goziin saydam t,abakasll1da
herhangi bir ~ebeptEm dolaYI meydana, gelen beyaz
leke.
mijsafir-hane -\,'l;. .)L...
(a. i.)
Ca. f. b. i.)
1.· yol·
cu kona!:il, ote!' 2. mec. (bu) Diinya.
(a. i.)
1. devamlr, sii-
rekli olarak ugra$ma. 2. bir $ey yapmlya hemen
!=]iri$me. (bkz : mubaderet).
musab.k
.:,.,)l_...
seyahat, yolculuk. 2. misafirlik, konukluk.
miisamaha), fro tolerence.
musab
..:,,~L. - (a. s. ) 1 . birbirine kotu
musafat
muamele etme. 2. hastaYI tedavi etme.
('a. s. ve i. sebk'den)
yan$an, yan$C;I, miisabakaya
kati/an
kimse.
musafirin ~,._.)l-A (a. i. sefer'den. mGsafir'·
in c.) :
i.
yolcular. 2. misafirler, konuklar.
miidfir-perver )JJ,.
..J;l_... (a.
f. b. 5'.) : ko-
n:;ksever.
879
miisag
t..L..
miisag
olunmu!ji,
yutulmu!ji.
(a. s. sevg'den) -: isaga
ge~irilmi!ji, kolay
bogazdan kolayllkla
miisakkab
miisahele
~L .. (~. i. sehl'den) : 1. ince-
lik ve uysalllk gosterme. 2. kolayllk gosterme. 3.
kolav sanma.
)'6<\.l~L. (a. f. b. s~) : 1.
miirihele-kar
incelik veuysallik gostereri. 2. kolayhk gosteren.
3. kolay· sanan.
miisahele-karane
<t>'
......a~
miisakkaf
ml!ji, kallba dokUlmUs olan.
\}S'" <\.l ~ l_. . ( a.
.:"lA..i_....
miisakkafat
..
miisakkal
i.) : gece uyuyama-
miisahhar
(a. s.) ,: aglrlandJrllml~,
J-D
(a.
........c...
miisakkib
musal
....,>e.-_..
(a. S. sakf'dan. mO-
S.
sakll-
siklet'den)
teski-
(a. S. sakb'dan)
,.JG
(a. L) : sakal. (bkz: lihve).
sahan ve suhO-
S.
. nETt'den) : teshin edilmi!ji, ISltllml!ji, klzdlnlml!ji.
dan)
sakf'dan. c. : mU·
beden, delen.
Yip uyanlk durma.
(a.
S.
J-~
.kdan, aglrlastlran.
miisahhan . 0~--
(a.
aglrlandlrllan.
f. zf.)
(a. L) : kur'a.(,;ekme.
-( a.
(;l. s.). (bkz: musakkab).
sakkaf'm c.) : mUsakkaf olan, Uzeri dam ile orWIG olan yerler : [ev, han, dUkkan .. gibi].
(~l __•
,,~L_..
.
,.jL...
musakkll
miisahere
1. dU!jiUrme. 2.
i.)
sakkatat) : taskifedilmi!ji, tavimlanml!ji, UstU tavania ortUlmU!ji, tavam, qaml olan.
nezaket ve uysallik gosterene yara!jilr yolda.·
miisaheme
( a.
peyderpey dU!jiUrme.
akltll-
(a. i. isaga'dan)
miisag
<\'b.~ L..
miisakata
(a.s. sihr ve sehhar'
J...L.a..
miisalaha
(a. L sulh'den.
C.
:
mO-
salahat) : 1. ban!jima, uzla!jima. 2. ban~, gUvenIik. (bkz,: mUsalemet).
:bUyUlenmi!ji, bUyU!U;' bUyU ile aldanml!ji.
miisiilaha-name ".. V,,:ll-'=A (a. f. b.
miisahhar
,..I ;".-_••
(a.
S.
sihriyy'den) : 1. tes-
hir olunmu!ji, elde edilmi!ji, ele ge~irilmi!ji. 2. tutkun, itaat etmi!ji, boyun egmi!ji. 3. huk. Vekil·i miisahhar· : maznun ( samk) i~in mahkemece tayin
olunan avukat.
miisahhir
,..1--"
(a s. sihriyy'den)
·tes-
hir eden, ele ge(,;iren.
miisahim
~L..
.(a.
s.)
kur'a atan,
kur'a (,;eken.
miisaid
...\,;-L-"..
(a.
S.
miisaif '.j;:.L.. (a. s.)
sUOd'dan) : 1. yar-
mUsaafe eden, i!ji
bitiren, uygunJuk gosteren.
.:"liL--e
("kat' uzun okunur. a.
i. sevk'den)
flk. meyvaslnln bir klSmln1 almak
!jiartiyle bir bagI veya aga(,;lan birine verme.
880
miisalebe
4.JL-...
(a. i.)
yagma, talan.
musalefe
(.iIL_...
(a. i.)
1. biriyle bir-
likte seyretme. 2. bir mes'elede beraberle!jime.3.
birine vol arkada!jil olma. 4. i1eri ge~me,
ileride,
onde bulunma [birinden].
musileme, musaleri1et ..:.1 L.. ~ ",ll_A (a. i.
silm~den)
dim eden. 2. elveri~H, uygun. (bkz : muvaflk). 3.
m[js~ade eden; izin' veren. Gayr-i miisaid : elveri~
siz; mUsaade vermiyen.
miisakat
L) : .ba-
rl!ji andla!jimasl.'
: ban!ji i~inde olma, barl~hk, barl!jilkh~.
(bkz : mUsa laha 2 ).
miidlemet-kar
musalif,
..; ts:::":! LA (a. f. s.) : barJ~~I.
.jl L..
(a. s.) : 1. biriyle bera-
ber seyreden .. 2. beraber olan, beraberle~en [bir
i!jide-]. 3. '101 arkada!jil 4. ilerde, onde
bulunan
[birinden-l.
miisalih
musalih ).
J..~A (a. s. sulh'den). (bkz
I.....
musebbet
~;:.l_..
musamaha
(a. i. semahat'den. c.:
mUsamahat) : 1. gormemezlige gelme, goz yumma, hO$ gorme. 2. aldlrl$ etmeme. 3. savsaklama.
musavaten
musaveme
musamaha·kar )'6~': l_.• (a. f. b. s.) : 1gormemizlige gelen, goz yuman,
aldJrl$ etmiyen. 3. savsakliyan.
musamaha·karane
1. qormemezlige gelerek, goz yumarak, hO$ gorerek. 2. aldlrl$ etmiyerek. 3. savsakltyarak-.
..:,.,l~L_..
musamahat
(a.
i. semahat'den.
musamaha'nm c.) : goz yummalar, hO$ gormeler,
aldlrl$ ~tmemeler.
..:,.,I~l-...
musamerat
(a. i. musamere'nin
c.) : ak$am, gece toplantdarl, eglenceleri.
,,~L..._..
musamere
(a. L semr'den e. :
(a. s. semahat'den)
goz yuman, hO$ goren, aldlrl$ etmiy.en.
..:.Vl_.•
musanat
(a. zf.) : musavi *esit
<t. J L... (a. i.) : pazarl, k etme.
~Jl_..
(a. 5.): *e$it, denk, birt-
nin otekinden farkslz olanl, aynl halde ve derE:!cede bulunan.
musavim
(a. 5.)
Slk, pazarllk.
eden.
gormek
musavlm bi·n-nazar : "uk. [eskiden]
Yeya gostermek uzere ald,g, mall gotOren' kimse.
musavlm bi-~·~ira : huk. [eskiden]
mek uzere ald,g, mall 'gotOren kimse;
musayefe
i$tira et-
~ L-:.. (a. L seyf'den)
birbi·
rine kdlC; c;ekme, birbirine kdlc;la vurma.
musamerat)
1. ak$am, gece toplantlsl, eglencesi. 2. okullarda talebeler tarafmdan oynan piyes. .
musamih
musavi
hO$ goren. 2.
'll'1)lS" <\~ L. (a. f. zf.) :
"'o\JL.
olarak.
musayere
QJ.L..
(a. L seyr'den) : yol arM
kada$1 olma [birine].
(a. s.
musbet, musbete
subOt'dan) : 1. tesbit edilmi$, delll gosterilmi$.
2. gr. *olumlu. 3. fiz
mat. pozitif, fro positif.
UlUm'l musbete : pozitif ilimler.
(a. L) : ydlik i$ gorme.
(a. s.)
musbig
musanede, musSnedet
..:,.,~L.
10
Q"';l_.
(sbag edier,
ta-
mamlaYlc1.
( a. i.) : yardlm etme, arka ~Ikma.
(a. i.) : sanih
olma,
akla, hatlra. gelme.
<I.,: l_..
musanehe
(a. s.
musbit, musbite
<I.~·l_..
musaneha
(a. i.). (bkz : mUsanat).
subOt'dan) : isbat edici, eden. Evrak·1 musbile :
delil, vesika olabilir kag,tlar.
musbit
..
...:..,~_
( a. L)
yara ve hastallk·
tan dolaYI pek halsiz kalan.
musaraat
..:;..;:.)-...
(a. i. sur'at'den) : 1.
musebba'
sur'at ve acele etme. 2. te$ebbus, giri$me.
(a. zf.)
musaraaten
sur'atli,
acele olarak.
..: j ) L
musarakat
.•
(a. L sirkat'den)
c;alma, hlrslzltk.
musatere
.l;J"L.. (a. i. setr'den)
Ii, yedi k,slmdan meydana gelen. 2. geo. yedigen,
fro heptagone. 3. ed. her beytine aynl vezinde ve
tek saYll1 mlsralyle aynl kafiyede be$ mlsra ilave
edilen gazel, kaside.
musebbaa
c\.... _.
(a. L)
yedi kere okun-
1. or-
..:,.,IJL-..
miisebbeb
-:--~-..
(a. s. sebeb'den) : sebeb-
olunarak meydana getirilen.
(a. L seva'dan) : musavl-
lik, *e$itlik, aym halde ve dereeede olma.
F. S6
(a. s. seb'den) : 1. yedi.
masl gereken dua .
tOnme. 2. ortme.
musavat
.A-.~_.
'-
musebbet
":-.l~.•
(a. 5.)
tespit olunmu$,
sabit kdmml$.
881
mOsebbib
(a. s. sebeb'den) : 1.
miisebbib
sebebolan. 2. kadeden.
miisebbib·ul·esbab, musebbib·i hakiki
Hak.
Cenab-I'
L-~-Q
(a. s. sebh ve sib§het'-
den c. : musebbihan)
diyen.
tesbih eden, subhanallah
musebbih
miisebbiha
magi, sag elin ikinci parmagl.
musebbihan ..)L""'!--, (a. s. musebbih'in c.):
tesbih edenler, subhanalrah diyenler.
musebbihan·, mele·iI-a'la : melekler.
c\.;L>.:A-P (a. f. zf.)
tesbih
(a. i. musebbih'in c.):
(bkz : musebbihan ).
musebbit
..:.~~..
J.
(a. s.
sedad~dan):
1. tes-
musekkin, musekkine <I..:._s:'......... ,
L}'S:--'"
(a. s.
<\'"",1_...
Go
2-
A
(a. s. silah'dan) : silahlanml$,
silahlJ. Kuvii-vi
musellaha : silahlJ kuvvetler. Sulh-i muselliih
silahlJ sulh, silahlanarak muhMaza edilen sulh.
miisellahan
(a. zf. silah'dan) : si·
lahll olarak.
(a. s. subOt'dan)
tes-
'bit edid, sabit kllan, devamll kllan.
(a. i. c.) : dondurucu,
\
uYU$turucu, baylltlcl i1a~lar.
musellem
...'_....... A
I
4 , . . -...
,
L~
(a.
s.
sec'den) : ed. seci'lendirilmi$, cUmlelerinin sonu
kafiyeli olan [sot, nesir]. ibiire-i museccaa : seci'li,
kafiyel i soz.
museccel, museccele
(a. s. secl'den) : 1. teseil edilmi$, sidle, deftere
2. mahkeme' defterine ge~irilmi$. Vukuiit-' museccele : sidle, mahkeme defterine gec;irilmi$ vukuat.
(a. s. selm'den. c. : mU-
sellemat) : 1. teslim edilmi$, verilmi$. 2. su g6tUrmet, dogrufugu, ger.;;ekliQi herkesce kabOI edil.
mi$ olan.
j~l_ .. (a. i. selm'den) : ya-
muselleman
musecca', 'museccaa
'
dogrultan, dogru
yola sevkeden. 2.
(sedd~den) tlklyan, sed, ve bUqet yapan. 3. tlkanml$, sed ve bUget yapllml$. (bkz
mesdOd).
muselliih, miiselliiha
ederek, subhanallah diyerek.
L.~""=.~_A
)
dideden,
sukOn'dan) : teskin edid, uyu$turucu, yatl$tlnci
teskin edici, uyU$tu[ilac;]. Edviye.i musekkine
rucu ilac;lar.
musebbihan-, felek : melekler.
musebbihin
museddes·i mukerrer : ed. son iki mlsrar her
klt'ada -nakarat halinde_
aynen tekrar
edilen
mUseddes.
museddid
$ahadet par-
(a. i.)
<1.""=.,1_."
musebbih-ane
museddes-i muntazam: geo. dUzgOn *altlgen,
Fr. hexagone regulier. 4. ed. her klt'aslnda altl
mlsra bulunur. ilk klt'anln mlsralan aralannda kafiyeli olup, diger klt'alarda ise ilk dart misra' ara!annda, son ikisi ise ilk klt'a i1e kafiyelidir.
nic;eri devrinde, yol i$leriyle vazifeli olan asker.
.,:,\.:.1-...
musellemat
(a. i. c. : selm'den.
musellem'in c.)
limOmiyetle kabOI edilmi$, meydanda olan meseleler.
muselleme
<\' ...
L-.4
(a. i.) : yardlmcr teorem.
ge~irilr'ni$.
museccil
J.~--"
(a. s. secl'den) : 1. tes-
cil eden, sidle, deftere ge~iren. 2. mahkeme defterine gec;;iren.
musedded
",-,-
(a. s. sedad'dan)
tes-
didedilmi$, uzunluguna dogrultulmu$.
miiseddes
\f'-'-
(a. s. sUds'den) : 1.
tesdis edilmi$, altlya ~Ikarllr:nl$. 2. altl k,slmdan
meydana gelmi$. 3. geo. *altlgen, fro hexagone.
882
miiselles
.::. 1::...
(a. s. selase'den) : 1.
Oc;le$tirilen, OC;IU,
OC;. ittifak-'
miiselles
(OC;IU
pakt) : birinci dOnya harbine kadar
Almanya,
Avusturya - Macaristan, - italya arasmdaki anla$mao 2. i. Oc; kere tasfiye olunarak c;ekilmi$ bir
cins $arap. 3. i. geo.*Oc;gen,fr. triangle. 4. muzo
Oc; mlsraf, gOfte. 5. i; g. S. bir yazl sitili.
miiselles-i kaim-iiz-zaviye ("ka" uzun okunur.) :
geo. dik *Uc;gen, fro triangle rectangle.
miiselle~-i
muhtelifUl-adla' ': geo.
c;e$itkenar
*Uc;gen, fro triangle scalene.
miiselles-i munferic-iiz-zaviye : geo. geni$ *ac;i11
*uc;gen, fro triangle obtusangle.
musevveg'
m:.i!:dics·j miHe:;avl·l.ad!a' : geo. * e~kenar * Or;:gent fro triangle equilateral.
muselles·i
mutesavi.s·sakayn: geo. * ikizkenar
*Oc;:gen, fro triangle isocele.
muselles-i ~imali: astr. kuzey yarlm kOresinde
btJlunan O~ parlak yildlzdan
meydana gelen bir
yJldlz kOmesi, lat. triangulum;
fro Triangle
Baureal.
muselles muvazenesi : jeod., top. tek bir *OC;Qenin ol~O hatalannl gidermek ic;:ih tatb7k edilen hesap sistemi.
("'_I>
musemmim
hirleyiei,
(a. i. semm'den)
ze-
a~ullyan.
";~_;:A
musenna
(a. 5.) : 1. iki .kat, iki
k'3tll, ikili, iki klslmdan meydana gelmi~. 2. i. gr.
iki ~ahsa veya iki ~eye delalet eden kelime. 3. i.
gr. iki noktall harf. Ta-i' musenna : iki noktalr
t. 4. i. g. S. bir yaz, sitili.
,. .
..:~l.,
musennaiyyer
(a. i.)
fels. ikili
*b61O.
musellesat
..=.,LJ:':...
(a. I. c.)
mat. trigomusennat
nometri, fro trigonometrie.
musellese
4. _::\~.4
(a. i.) : kim. oksijen,
\.sL~...
..=.,l.:.--o
musennat
(a. s.) : mOsel/es, Oc;:-
S.
mUsenna 3 'On
c.) : iki noktall harfin slfatl. Ta-i musennat :
iki noktall t. (bkz : mOsenna 3 ).
'idrojen ve karbondan olma nesne.
. musellesi
(a.
(a. I. e.
mOsenneyyat):
su bentlerinin, arklann kenan.
gen bic;:iminde olan.
musennede
musellim
) __ A
(a.
S.
selm'den) : 1. tes-
1
lim eden, veren. 2. i. [vaktiyle] mOlkiye kaymakamlarma ve nahiye
mOdUrlerine
verilen bir
iinvan.
Muselman ,j~J __, (f. i.). (bkz : MOslim).
muselsel, muselsele <\\-1-4 •
J-t_--
"')lJ _.4
musemma
2. arkaya dayamlacak yer.
musennem
~eklinde
~-.Jl ~ ~:-..4
0"-:"
(a.
olan. 2. kabartma,
olan.
S.
semn'den)
par~adan
kabartmalJ
C ,r-.-A
/ muserrah
(a. s.) : tesr7h edilmi~,
bo~anml;;;JblrakJlml~. (bkz : tatllk).
<::. r--4
muserrec
(a. s.sere'den) : tes-
rk
edilmi~, eyer vurulmu~,
Esb·i muserrec : eyerli at.
muserrer )
,r--
(a. i.)
eyerlenmi~,
eyerli.
bot.gobekli bitki.
(a.
muserri'
S.
sOr'at'den)
tesrl' eden, sUr'atJendiren.
..=.,\)J........
musevvedat
mOsevvecle'nin c.). (bkz
:
meydana gelen. 3. geo. sekizgen, fro octogone. 4. flk.
klymet bi~ilmi~ veya bic;:ilen klymet
kar~r1lgmda
satilml~ ~ey. 5. ed. sekizer mlsralJ bendlerden mOte~ekkil nazlm.
olarak
i. mOsennat'm
(a.
(a. s. semv ve
musemma bi-n-nakiz : adiyle, hali ve hareketleri
arasmda tezad olan. Bi·musemma : adslz, bilinmeyen. Ecel·i musemma : eeeliyle gelen, normal
olOm.'
musemmen
(a. s.) : 1. ev r,;atisl
c.) : su bentlerinin, arklarln kenarlan.
sOmOvv'den) : 1. tesmiye olunan, bir ismi olan,
adlanml~, adl,. (bkz : benam). 2. muayyen , be·
lirli [zaman] . .
1. sekiz renkli. 2. sekizli, sekiz
r-"
hakkedilmi~
(a. zf. silsile'den) .:
teselsOI ederek, zincirleme, birbirine baglJ olarak.
1. arka yast'QI ...
(a. i.)
(a. s.
silsile'den)
:
1.
teselsUI
eden, zincirleme,
ardl ardma. ibare.i muselsele : aralan kesilmeden, zineirleme giden ibare, eUmle. 2. i. ed. bOtOn mlsralan kafiyeli manzOme. 3. i. g. S. bir ya:;:,
sitili.
muselselen
':>~':'_-.4
musevvede
mUsevvedat).
musevveg
izin
verilmi~,
(a. I. sevvacl'c1an.
musveddat).
(a. I. seved'den. e.
,:.;) .: _.A
(bkz : musvedck).
t
)_.4
(a.
S. C.
:
musevvegat) :
razl olunmus.
883
miisevvegat
(" ga"
~.>_J
miisevvegat
miiskltat-l hudud
uzun ·okunur.
a. s. musevveg'in c.) : izin verilmi$, dizl olunmU$ $eyler.
.':I J-t>•
ni~anll.
1.. ni$an ile
(a. s.)
\j
i f l ~i .1lk.LA
miiskir
(a. s.)
etrafll1a sur,
duvar c;ekilmi$.
..) jo--"
miisevvid
(a.
musevvidin) : tesvideden,
taslak yapan.
0.
miisevvidin
S.,
:
atlatan,
yUbeden,
0;.>-.. ,
(.~~ .>-.4 (a.
(a. s. seyb'den)
Jr--.A
tesey-
(a. s. ve i. sehl'den t. :
mushilat"::"~ (a. s. ve i. mUshil'in c.) :
ishal veren,' baglrsaklarr
purgatifs.
..s--;'" (a.
miisi
I.S->
temizliyen
i1ac;Iar, fro
s.) : kederli kimseyi avutan.
(a.
s.
sev'den) : isaet eden,
J.a __.o
(.a~
5.) : is'adeden, bahti..
yar eden, mes'ud, mutlu kdan.
miisil
J:-_o>
(a. s. seyelan'dan)
884
(a. f. zf.)
sustururca-
sll1a.
Miislim
,)~.
(a. s. ve i. selamet'den. c. :
\
MUslimin, MUsliinOn)
Jlc-L.:
Miisliman
islam dininde olan.
(a. s. ve i. selamet'den.
jVl-L.•
Miislimanan
(a. f.
S.
ve i. selamet'-
den. MUsliman'lI1 c.) : MUslUmi:lI1lar, islam dininde olanlar.
,Miislimat
..::"Ic-L...
(a.
S.
ve i. silm'den) : islam
dininde olan, MUslUman [kadll1lar, klzlar].
Miislime
cl~L..
(a. s. ve i. silm'den: MUs-
IUman [kadll1, klZ], islam dininde olan [kadll1,
klz].
Muslimin
(a. s. ve i. silm'den) :
Miislimun
imam-iil-Musli-
":'.>'..1_.•
(a.
0~·.
(a. s. semen'den)
S.
ve i. silm'den). (bkz:
isale
musmin
ma", semiz. 2. semirten [ila~].
musinn
kocaml$,
.,,·l:..("_..
MUslimin.
eden, akltan.
ge~kin,
sar-
eden, susturan, susturucu. Cevab-l miiskit : susturucu cevap.
MUslUmanlar: (bkz : MUsl imOn ).
min : islam halifeleri.
k6tUlUkte bulunan.
miis'id
(a. s. sekr'den)
\-..
c. : MUslimanan) : islam dininde olan. (bkz:.
din-dar, Muhammedi, mU'min, mUtedeyyin).
mUshilat)
1. kolayla$tlran.
Miishil-iil-umur:
i$leri kolayla~tlran; Allah. 2. ishal. veren, baglrsaklarr temizliyen, kazOratl kolayhkla dl$arr attl. ran ilaG, fr. purgatif.
mii'si
: iskiir
(a. s. sUkOt'dan): iskat
miiskitane
tenbel, U$Emgen, ihmalci.
miishil
.:' i J
miiskit
savsakllyan.
s. mUsevvif'in c.) : geciktirenler, atlatanlar, savsakllyanlar.tielek-el-miisevvifun
atJatmacllar helak buldu - hadis.
.
~_..
miiskirat
(a. s. musevvid'~n c.):
miisevvifin, miisevvifun
miiseyyeb
(a. s. sekr'den)
hO$ eden, sarho$luk veren $eyler.
(a. s. sevf'den. c. : mU·
geciktiren,
..
eden, sarho$ eden, sarho$lok veren. Kullii miiskirin haram- : bUtOn mUskir olan, sarho$ edici $eyler haramdlr.
musvedde, karalama,
.).J-f!,
......; }~4
miisevvif
..rC
seved'den. c.:
tesvidedenler, musvedde, karalama,' taslak yapanlar.
sevvifin)
( a . it.)
flk. gereken bir klsasl Iskat ve izale eden sebepler.
2. sUsHi.
miisevver
(a. it:)
flk. had cezalarrl1l Iskat ve izale eden sebepler.
miiskltat-I klsas
. - 4_ _ "
miisevvem
.1\..k...L..
(a. s. sinn'den)
ihtiy~r.
ya$II,
musmir, miismire
semer'den)
1.
semereli, yemi$
(a. s.
veren,
yemi~
mustagrib-ane
verici, yemi~li. 2. netke veren, neticeli. 3. fayda",
verimli.
(bkz: semere-dar).
Gayr-i musmir :
verimsiz, bo~, faydaslz. E,car-I musmire : rneyva
(a.
aga~lari.
(a. s. sened'den)
musned
isnadedilmi~,
musta'fi
: 1.
nisbet edilmi~. 2. gr. *yUklem, fro
<L! 1
isnadolunan,
dayanilan"
(bkz : mUbteda).
musnid
..l.:"-..
mustafzJl
(a. b. i.) : "ol1a
_\:_..
mustagall
1. soyliye~e isnad-
t
.r- 4
Jr-'
(a. s. serf'den) : israf
",.~ r-··
musrif-ane
musta'bid
mustagfir
harclyarak,
mustagisin
(a. s. abd'dan): istib'ad·
mustagni
~"O::...-.>
(a. s. c.
,-r.~~,.:......
mUsta'birin):
den)
(a. s. aceb'den)
j~_.
(a. s. gufran'dan)' : is-
~a·
C::~:"l:"'"
(a. s. mUstagis'in c.) :
J'.~:_...
(a. s. gani'den) : 1. doy-
.
(a. f. zf. gani'-
: mUstagni olanlara yakl!?acak surette.
mustagreb
....... ~..:......
(a. i. galle'den.
.:;", ){'.. :_-
mustagni-yane
(a. s. mUsta'bir'in c.):
isti'bar edenler, rUya tabir edenler.
musta'ceb
mUs:
C.
gun, gonlU tok. 2. ~ekingen, riaz" [davranan]. 3.
IUzumlu, gerekli bulmlyan.
isti'bar eden, rUya tabir ettiren.
musta'birin
(a. i. galle'den.
istigase edenler, yardlm dileyenler. Ya glyas-el.mustagisin (ey yardlm dileyenlerin yard,mclsl) : Allah.
eden, kul edinen.
musta'bir
bir $eyden arta
tigfar eden, gUnahlarlnl" bagl!?lanmaslnl Allah'tan
dileyen.
(a. f. zf. serf'den)
..I......:.......
(a. s.)
2. suc;unull
mUstagall'in c.)
musakkafat (UstU kapa") irat. lardan ba!?ka, zahire, tah" gibi irat getiren vaklf
mallar.
eden, mallnl, paraSln1 bo~ yere yok eden, tutumsuz, savurgan, har vurup harman savuran.
mal,nl, paraSln1 bo~una yok ederek,
tutumsuzlukla, savurgan"kla.
l.,l:..:--·.
mustagallat
(a. s. sUr'at'den) : tesri'
eden, sUr'at, h,z veren, sUr'atlendiren, hlzlandlran.
musrif
J"::,i=_..
~ekilen.
tagallat) : UstU kaplll, iratlardan ba$ka, zahire,
tah" gibi irat getiren vaklfmall .
. olunan soz. 2. zaman, dehr.
musri'
: 1.
kalan.
: gr. *ozne, fro sujet.
(a. i.)
acele'den)
(a. s. afv'den) : 1. istifa
u";'_···
. eden, i!?inden kendi arzusiyle
bagl!?lanmaslnl isteyen.
predicat.
musnedun-i1eyh
~.
isti'cal eden, acele eden, c;abuk, tez olmasll1l isteyen; 2. acele giden.
'7 ,;~_.
(a. s. garabet'dEJn)
istigrabedilmi!?, garip, tuhaf gorUlmU!?
!?"acak olnn.
mustagrlk
musta/cel
J~_.. (a. s. acele'den)
aceIe,
tez, hemen yap"masl gereken [~ey].
musta'celen
. ")b"..<:_A
(a. zf. acele'den)
mUsta'cel, acele olarak, c;abucak, c;arc;abuk. (bkz
ale-I-acele ).
.......~..:_.
(a. s. aceb'den)
cabeden, ~a~an, ~a~akalan.
musta'ciben
.$a~a
kalarak.
'L:>t:..:-...
(a. zf.)
isti'·
(a. s. gark'dan) : 1.
mustagrlk-I hun
kana batml$.
mustagrlk-I ziya
1$19a batml$, 1$lkla dolu.
mustagrib
musta'cib
j ).. ~_...
gark olmu~, dalml~, dald'rllml!?, batml~. 2. kendini
bilmiyecek derecede dalgln, dU$Ungen.
":"' ..l~:_.
mUstagribin)
$akalan.
mustagrib-ane
(a. s. garabet'den.
istigrabeden,
",'~,;.:-..
garibine
C.
:
giden, $a-
(a. f. zf. gara-
bet'den) : garibine giderek, ~a$lp kalarak.
885
miistagribin
mUstagrib'in c.") : istigrabedenler,
denier, lia~akalanlar.
mustaglii
mustahikk-I klsas : kuh. [eskiden] caniyi klhakklna m§lik alan
sas sOretiyle cezalandlrmak
kimse.
.
(a. s. garabet'den.
mustagribin
,--~4:-.4
gi-
garibine
(a. s.) : ortUnUp bUrUnen.
~..1:"",,1-.A
mustahikkin
(a. s. hakk'dan. mUs-
tahikk'in c.) : hak etmi$ alanlar,. hak
. lar; laylk alanlar.
I
miistagzir
)y.:-o
(a. s.) : kaz gelen yer-
0::>c..L.... ,
miistahakk
(a. s. hakk'dan)
alunmu~,
haber
imkanslz, manaSIZ, ba$, sac;:ma $eyler.
(a. s. hakaret'den)
allllml~,
istihkar edilen, hakir, har gorUlen, kUc;:Umsenen.
mustahberat -=.,I..;;";"L.. (a. i. haber'den. mustahbere'nin c.) :
allllml~,
ogrenilmi~
haberler.
(a. s. haber'den)
miistahbir
istihbar eden, haber alan, duyan,
i~iten.
'sertle~ip ta~la~ml~, ta~ haline gelmi~.
i.. ..GJ-.·
~.(',.,j_... (a. s. hukm'c!en) : is-
miistahkem
tihkam edilmi$, istihkamlr, saglamla~tlrdml~~ saglam. (bkz : kay!, muhkem). Mevki-i mustahkem :
ask. etrSfllla kale, siper gibi lieyler yapdarak saglamla~tlnlml~ yer.
(a. s. hacer'den)
mustahcer
miistahdem
...,.,;:"""L....
miistahklr
(a. s. ve i. hidmet'den.
hizmette
r.('"""L4
miistahkim
istihkam eden,
(a. s. ve i. hidmet'den.
mUstahdem'in c.) : istihdam
demler, c;:all~anlar.
miistahdes .'::"..\"",i-..
alunmu~lar,
istihlas
(a. s. hUkm'den) :
if1 ;"L..
alunmu~,
(a. s. halas'dan)
kurtarrlml!?
mUstah.
miistahleb
(a. s.)
:
saglamla~tlran.·
miistahlas
':'~.• ..\;,:.i_
(a. s. hakaret'den)
istihkar eden, hakir, kUc;:Uk goren, kUc;:Umsiyen.
c. : mUstahdemin) : istihdam alunmu~,
bulunan, kullandan, ucretle c;:all~an.,
miistahdemin
sac;ma $ey.
-=.,Y{:.::>t:,i_ o (a. i. mustahll'in c.):
miistahilat
(a. s. haber'den. c.
miistahber
ba~,
imkanslz, manaSIZ,
[asll "mUstahikk" dir]. (bkz : mUstahikk).
mUstahberat) : istihbar
duyulmuli, i~itilmi~.
(a. s. c. : mustahllat):
miistahil
den t6VUgU esirgemiyen.
kazanml~-
yeni bulunmu$,
line
J_L.....
(a. s.) : hek. sut ha-
getirilmi~,
yap"ml~
sUt gibi beyaz VEl sUbye tarzJnda
alan ilac;:.
yeni artaya atdml$.
miistahlef u.l;",.LA
mustahdim
(a~ s. ve i. hidmet'den.
r..l":':.i.-A
istihdam . eden, hizmette kullanan ..
mustahdis
-:''''\.::>t:,.\_... (a. s.)
yeni bir
~ey
.12..i,.,J_..
(a~ s. ve i. hlfz'dan. c. :
mUslahfazin) : 1. hlfzeden, karuyan. 2. [Tanzimat'tan sanra] kirk ya$JnI a$ml~ alan yurtta$larJn
-rnuvazzaf ve rediHikten sanraki- askerlik hizmeti.
mustahfazin ~6"".L.... ( a.s. ve i. hlfz'dan. mustahfaz'Jn c.) : mustC1hfazlar:
mustahikk
mustahikkin)
886
mustahlib
,_..1 :':'L...o
(a. s. halb'den)
istih·
labeden, tlrmallyan.
bulan, bulucu.
miistahfaz
(a. s. halef'den) : istih·
ISf edilmi~, kendi Verine gec;:irilmi$; ba$kaSIllIll yerine kanulmu~.
0""'\.-'·
(a. s. hakk'dan. c. :
hak etmi~, hak kazanm,~, JaYlk.
mustahlib
......l""".i.-o
(a. s. halb'den)
istih-
labeden, sagan.
mustahlib-i leben : sUt sagan.
mustahlif
u.l ;".i.-.o (a. s. halefden) : istih-
ISf eden, kendi verine gec;:iren; ba$kaSIllIll verine
kayan.
mustahlis
v:J ;"1_4
(a. s. halas'dan)
las eden, kurtaran, kurtanci.
istih·
mustakbilin
J..,.>:.L.... (a. s. haml'den)
mustahmil
istih-
mal eden,yuklenen.
mustahrec
Ca. s. hurOe'dan) :
istihrac; edilmi~, ~lkarJfml~; bir $eyden <;rkartlml$,
almml$, bir kitaptan almml$.
C ...!'-:".i-...
mustahric
(a. s. hurOe'dan) : 1.
istihrac; eden, <;Ikaran. 2. ibareden mana <;Ikarmak
kudretincle alan.
mustahsal
.l...a>-L..... (a. s. ve i. hasil~dan. e. :
l..
mustahsalat) : istihsal edilmi$, hasil olmu$, yeti$tirilmi$; uretilmi;;. [yapma kelimelerdandir]'
mustaidd
.....::.-..... '
(a. s. uddet"den
=
C.
mustaiddan) : 1. istidadll,
kabiliyetli, bir $eye
kabiliyeti alan. 2. akillr, anlaYI$II. (bkz :' fehi'm,
zeki').
mustaidd-i ilm ukemal : olgunluga ve ilme,
isti'datll alan.
(a. s. mustaidd'in
mustaiddan
e.) : mustait, isti'datlr kimseler.
mustaiddane
<\>·I..\A::'-".• (a. f. zf.)
mustaid
olana yakl$aeak sOrette.
...:.~ -\..,:_..
mustaiddin
(a. s. mustaidd'in c.).
(bkz : /11ustaidclan).
.l'-">-...J_,, . j_".....:.i-.•
mustahsen, mustahsene
(a. s. hasen'den) : 1. istihsan edilmi$, gUzel sayilml;;, begenilmi$. (bkz :. makbOI,
pesendi'de).
Umur-i mustahsene : begenilmi;;,i;;ler. 2. muzo
Turk muziginde diapaza la Slnl (dugah) fa
(acem) olarak kabOI eden ahenk.
mustahsen
mabeyni: muz. 'aynl
sesi evic
kabOI eden ahenk; aynl esassa dayanan ney c;e<;idi.
mustahsil
J..::=l_.
(a. s. hasil'dan. e. :
mustahsilln) : istihsal eden, husOle getiren,
tiren, yeti$tiriei, uretiei.
yeti~
'/
mustahsilin
"':'~J.~>.::X_...
e.)
istihsal edenler, husOle
eiler, uretieiler.
(a. s. mustahsil'in
getirenler, yeti;;tiri-
istiane
(a. s. avn'den)
mustain..J:.v-.·
eden, yardl/11' istiyen.
'l.:....:_.
"
mustainen
(a. zf. avn'den) : ist;-
ane ederek, yardlm dileyerek.
mustainen bi-llahi teala = Allah'lI1
slgmarak.
mustair
...::v-::'-" 4
yardlmma
istiare
(a. s. ariyet'den)
eden, 6dun<; alan.
mustakarr
,..,.ii::'-"...
istikrar bulunan,
karargah.
mustakbeh
(a. s. karar'dan) : 1.
yerle$ilen,
e-~a:::.-...•
durulan
yer.
2.
be-
(a. s. kubh'dan)
genilmiyen, tiksinilen.
mustahsir
..-""'-?t:.
l _.
(a. s.)
yorulup halsiz
mustakbel
dU$en.
mustahyi
i..?''')_. (a. s. haya'dan) :
istih~
ya eden, utanan, utanga~. (bb : $erm-sar).
mustahzar
.J"'.:2.:>:.l_..
mustahzarat'::" ,;--4"",-,i_. (a. s. huzOr'dan. mustahzar'm e.) : 1. hazlr, hazlrlanml;; ;;eyler. 2. zihinde hazlr tutulmu$ $eyler.
mustahzlr
.;.... ~...i-..
tihzar eden, hazlrflyan.
: hek. hazlr
yapilml$
is-
(.a. i. ~ustakbel'in
e.) : gelecek zamanlar.
mustakbih
e--:-A:_4
be-
(a. i. kubh'dan)
genmiyen, tiksinen.
mustakbil
mustakbilln) : 1.
klbleye donen.
mustakbilin
(a. s. huzOr'dan)
(a. s. kabl'den) : 1. is-
.::.., )\....t:-.
mustakbelat
(a. s. huzOr'dan. e.
mustahzarat) : 1. huzOra getirilmi$, istihzar edilmi$, hazlrlanml$, hazlr. 2. zihinde tutulmu;;.
mustahzarat-I tlbbiyye
ila<;lar.
.}-.a::.......
tikbal edilen, kar$IIanan. 2. onde bulunan, i1erldeki, geleeek. 3. i. gr. istikbal sigasl, geleeek zaman,
fro futuro
J~::'-"'.
istikbal
(a. s. kabl'c1en.
eden,
C.
kar$llryan.
:
2.
"':'~l-:-!=-.. (a. s. kabl'den. mus~
takbil'in c.) : 1. istikbal edenler, kar$daYlcilar. 2.
klbleye donenler.
881
mustakdim
mustakdim
(a. s. kldem'den) : 1.
(""'\":::_0
istikdam eden, takaddum eden, jleride, onde bulunan.2. (kadem'den) e;;ak ayakll alar.
,_r~:'_"o
mustaklrr
(a.
is-
karar'dan)
$.
tikrar bulmu~, karar kdml~; durulmu~; yerle~mi~,
sabit. [bu kelimeyi, ~ak zaman ve yanll~ alarak :
"mustakarr" ~eklinde okurlar]'
mustaklss
.
1..-,..,.~_4
istlksas eden,
( a. s. )
klsas istiyen.
J~.A:-.4
mustakil
(a. s.)
paZarll!:lln bawl-
J.!:_.4
kendi
*baglmslz.
ba~tna;
ayrlca,
(a. zf. kdlet'den) : 1.
ba~llla, ba~1J ba~ma
mustakim
kendine,
kendi
mustakillen
kendi
ba~ll-
(a. s. kdlet'den) :
'",A:-..o
olarak. 2. ancak, yalnlz.
(iJ. s. klyam'dan)
: '1.
~e-
mustakim-ane 4I'~:.t:_.4 (a. f. zf. klyam'dan)
mustakraz, mustakraza <\~ ,):_0
•
J ...;..1:_.0
(a. s. karz'dan. c. : musfakrazat) : istikraz olunmu~, bore; allnml~. Mebalig-i mustakraza : bar~
gltnan paralai".
mustakrazat .::... L" ~r~':-' (a. i. karz'dan. mus: istikrazlar, bore:;
mustakrib
':-'_'~~-'.
allnml~
paralar.
(a. s. kurb'dan) : yak-
la~tlran, yakla~tlrlci.
(a. s. karz'dan.c.
mustakrizin)
meclyOn ).
mustakrizin
istikraz eden, bore;; eden.
'-":...:1 ...1:_,
(bk~
(a. s. mustakriz'in
c.)': istikraz edenler, bon; alanlar.
mustaksi
s.:23---.o
fiz.
)~...:::-.o
( a. s. katre'den)
istik-
( a. s. ' katl'den)
iStlkN
tar eden, damlatan.
tal eden, oiume
J.:.<i:_.
kar~1
g09Us geren,
musta'li, musta'liye c\~.1..:_.
"
J ,:-
0
(a.
S.
isti'la'dan)
ist'ila eden,
y.ukselen, UsWn
gelen, Uste ~ikan. Huruf-i musta'JjYe : leng. "hi,
sad, dad, tl, Zl, aym, kaf." harfleri, fro sons emp~
hatiques.
musta'lim
",L::_.
(a. s. ilm'den)
(
musta'mel'
kullandml~.
J ...:_.
(a. s. amel'den)
1.
2. eski, kohne.
(a. s.umran'dan) :
muhacir yerle~tirerek ma'mur, ~en, bayltldlr bir
hale getirilen [yer], fro colonie.
musta'merat
u \...;...,,:...-.
mUsta'mere'nin c.)
(bkz : mustemlekat).
(a. i. umran'dan.
somUrgeler,
fro colonies.
musta'mere
c. : musta'merat) : muhacir yerle~tirerek ma'mur,
~en, baVlndlr bir hale getirilen yer, somUrge, fro \
colonie. (bki : mUstemleke).
musta'mil
J... ~~_. .
(a. s. amel'den)
is-
ti'mal eden, kullanan.
musta'mir
...;",,::-...
(a. s. ,_ umran'dan)
:
bir vere muhacir yerle~tirerek aras,ltll ma'mur, ~en,
baYlndlr bir hale getiren, somUren,
somUrgeci,
Fr. colonisateur.
(a. s. kusv'dan) : 1. is-
tiksa eden, nihayetine, sonuna varmak istiyen. 2.
dikkatle ara~tlran.
888
(a. s. kutb'dan)
-......t.~N__. 0
mustaktlb
*polargl, Fr. polariseur.
musta'mer
namuslulukla, dogrulukla.
takraz'ln c.)
fiz.
isti'lam eden, ma!Omat, bilgi istiyen.
dogru, duz, dik. Sirat-. mustakim :hakk yol.
mustakim·iil·cenah : zool. duzkanadldar
kirge.. gibi. 2. temiz, namuslu, dagru.
( a. s. kutb'dan)
fro polarise.
mustaktil
mustakill
2. (kasem'den) : yemin
""-,,k i:_:.
mustakteb
*polardml~.
(a. s. klsm'dan) : 1.
l..r-..';::-·
bolU~en.
taksim eden,
isteyen.
mustaktlr
maSlnl isteyen.
ba~lna,
mustaksim
mustanslr
..... ...£L...
(a. s.
istinsar eden, yardlm istiven.
nusret-'den)
mustantak
(a. s.)
istintak
miista'tlf-ane
olunmu~.
~~l-:-":,L.....
mustantik
istintak eden,
hakimi.
( a. s. nutk'dan) : 1.
sorgu
soyletmek isteyen. 2. huk.
~efkat,
(a. f. zf.)
ne~'e,
aslen Arap olmadl!::jl halde sonradan Arap.
olan. Arab·, musta'rib : Arapla~ml~ Arap.
J ./:-..0
musta'rik
i~in
rak .eden, terlemek
'7" )",~o
(a. s. tarab'dan)
(a.
S.
(a. f. zf.) : mOstat~
(a. s. turfa'dan)
istisfa
safa'dan)
miistavslla
(a. s.)
takma sac;
kullanan [kadrn] .
..
kU~{jk
..J )t:-..o
miistatrif
.f~L o
miistasgir
41'4.,,1:- °
mustatrib-ane
rib olana, eglence, ne$'e, ahenk istiyene yakl$acak
yolda.
istitraf eden, turfa, nadide sayrlan.
eden, halisini, safml alan.
istisgar eden,
eg-
ahenk istiyen.
(a. s. arak'dan) : isti'·
yatan.
j.,di_..ll
mustasfi
istiyen.
(a. s.) : istltraf edilmi$,
'7"..r=--'" (a. s. arab'dan) : Arap.
musta'rib
bah~i~
saYllml~.
miistatrib
lence,
(a. s.) :
..J).:t:-.
mustatraf
geo. enine, Fr.
tr.ansversal, e.
(a~ml~
";a,,,:- °
musta'ti
turfa, nadide
~~-~ ( a. s. )
musta'raz
la~ml~,
cj,,·lib.:_..
sevgi talebedercesine.
(a. s. sagir'den)
0:t:'t .>-_.0 (a. s. vatan'dafl). (bkz
M
miistavtm
kU~Umsiyen.
goren,
mutavattrn) .
mustasgir-ane
<\I·\,.;...,L.J
kU~uk
(a. f. zf.)
gorerek, kUc;Umsiyerek.
mustashab ,:-:>.,,,,,,1.-0
(a. s. sohbet'den) : is·
tishM olunan, birine yanrnda arkada~ olarak bulundurulan.
mustashib ,-~..ai-~~ (a. s. sohbet'den)
·is·
tishabeden, yanrna alan, beraber bulunduran.
miistashiben
r~...L';.-!l
gu~
sayan, her
'7":- .a \ '7"
is-
savab'dan)
(a. s. savab'dan)
is-
....... 6.:.-. (a. s. tlbb'dan)
miistatlbb
~are
musta'tlf
eden,
~efkat,
istltbab
anyan.
J ..: __
0
M
(a. s. 'zahr'den)
istiz-
har eden, dayanan, arka veren.
~I-
\.
..n'-.';o.-_..
M
(a. zf. zahr'den)
miistazlll
j1.:_0
(a. s. zrll'dan) : golge-
(a. s. azm'den) : 1.
isti'zam eden,bOyOk goren, btiyOk tutan. 2. (aza·
met'den) : kibirli, gururlu.
miistazi
\.5.7.L..
(a. s. ziya'dan) : 1. ziya, .
1$lk alan, 1$lklanan, 1$lkll. 2. makbul, ala, iyi.
tisvabeden, savap, makuJ, dogru goren.
eden, deva,
t·
-'F-o
miistazhir
miista'zlm
S.
savap, makul, dogru gorUlmU~.
miistasvib
(a. s.) : istizah eden,
lenen, golge altrnda bulunan; mec. birinin himayesi altrnda bulunan.
suObet'den)
zor goren.
'7" J ~i...•._A (a.
miistasveb
tisvabedilmi~,
~eyi
miistavzih
izahat istiyen.
mustazhir olarak, dayanarak, arka vererek.
mustaship olarak, beraber olarak, yanmda bulundurarak.
S.
~ ~ (n. s.) : pazarllk eden.
miistaz hiren
(a. zf. sohbet'den)
(a.
miistavzl'
mustaz'if
-.....i•.,aL.
(a. s. za'f'dan) : isti-
z'af eden, zaYlf goren.
(a. s. atlfet'den)
sevgi istiyen.
isti'taf
mustazraf
J j:.:-...
(a. s. zarf'clan)
alml$, etrafl kU$atrlmls.
889
mv,starzlf
..j,.,.b:_A
mustazrlf
(a. s. zarf'dan)
ie;ine
alan, etrMrnl ku~atan, ku~atml$ olan.
jl":~4
mustean
mustebdi'
(a. s. avn'den) : kendi-
egreti [ailliml~], takma [ad]. Nam-I mustear :
takma ad, egreti ad Ikendini belli etmemek Ozere
allnlr]. Hayat-I mustear : [muvakkat olan] dOnya
omrO.2. muzo TOrk mOziginin tahminen iki buc;uk ve nihavet DC; aSlrllk bir mOrekkep makamldlr. Segahdan yegane
farkl, "mOstear dortlOsO"
denilen segah perdesindeki u~~ak dortlOsO (segan,
nim-hicaz,
neva,
dik-hisar) I kullanmasrndadir.
Segah perdesinde durur; gO<;lUsO segah gibi neva
(re) dir. Aynen segah'ta oldugu gibi ~u amalarla
donanlr : "si" koma bemolO, "mi" koma bemolO,
"fa" baklyye diyezi. Segah'ln "Ia" baklyye diyezi
ve segah perdesindeki u~~ak dortlOsOnOn "do" baklyye diyezi, nota i<;inde gosterilir; mOstear'1 segah'dan aylran i~te bu "do" baklyye
diyezidir
(nim-hicaz perdesi). Orta derecede
kullanrlml~
makamlardJr.
(a. f. b. i.) : muzo
. TOrk mOziginin tahminen iki aSlrllk bir mOrekkep
makaml. Pek az kullan"m,~ ve zamanlmlza -bir
nOmOnesi intikal etmemi~tir.
mustearun~l~h oj )t.~_4
(a. b. s.) : ed. is-
tiarede mO~ebbeh (benzetilen) in manasl.
mijstearun-minh
~:..o
)L:.-.4
kendisinden egreti olarak bir ~ey alrnnll~ kimse.
musteb'ad
..t.....i.-o
(a. S. bu'd'dan) : baid,
uz~k gorOlen, olacagr sanrlmlyan.
musteban
buyurulacagl - ~echile
'
mustebdel, mustebdele
oJ-I,:,,-.4 ,
~",:i.-o
mustebgi
(a. s. bedel'den)
is--
..j,,:~~.
(a. s.)
olmasl ic;in yar-
mustebhir
(a. S. f~ahr'den)
.;,,:_1_.4
: is-
tibhar eden, deniz gibi $eni;; olan [kimse]. (bkz :
mOtebahhir).
mustebi
musteb'id
~ __.4
-I,.,i
(a. s.) : esir eden.
(a. S. bu'd'dan) : istib'ad
4
eden, uzak goren, uzak sayan.
mustebidd
-IA];"'_A
(a. s. istibdad'dan)
:
istibdadda bulunan,
hOkmU altrnda bulunanlara
soz hakkl ve hareket serbestligi vermiyen; despot.
mustebidd-ane
v·I-I:--L-.o (a. f. zf.) : mOste-
bit<;e, istibdat yaparak, hUkmO altillda bulunanlara soz hakkJ ve hareket serbestligi vermiyerek.
mustebik
(a. s.) : istibak eden,
<;Ikan.
mustebin
~,:,i-.o
(a. s.)
a<;lk, meydan--
da. (bkz : a~kar, vazlh).
mustebki
~L..o
(a. S. beka'dan)
is-
mustebri
LS.:.J--·
istibra eden,
(a. s.)
uzvunda sidik damlasl blrakmlyan.
anla~"aca~1
(a. s.)
J.,-:-,_..
: 1.
istib~ilr
eden, mOjdeliyen. 2. mOide ile sevinen.
. . mustebtm
0b~i......4 (a. S. batn'dan)
istib-
tan eden, ie; yOzOne vilkrf olan.
(a .. s.) : flk. kazanci
mustedb
kendine yani verene aif olmak' Ozere sermaye verilen kimse.
cabe edilmi~,
mucab).
890
....LI... i._.
dlmda bulunan.
: 1-
ayan, va-
(a. s. bedel'den) : istibdal edilmi~, deg;~tirilmi~.
Efrad-I mustebdele : askerligini bitirerek tezkere alml~ olan kimseler.
mustebdl'
mustebdi'
tibka eden, baki olmaslnl istiyen.
j~l-o (a. S. beyan'dan)
meydanda, a<;Jk [clan]. (bkz : a~kar,
zlh, zahir). 2. a<;Jk olarak anla~"an.
musteban
Ozere.
(a. f. zf.)
tibdal eden, degi~tiren.
yan~a
(a. b. s.) :
-\.1'6...1.:-'-0
mustebdi-ane
olana yakl~acak sOrette.
mustebdil
(a. s. ariyyet'den) : 1-
mustearek
e;;; emsali
pek az bulunur sanan.
sinden yardlm beklenen, yardlm istenen [Allah'rn
slfatlanndandlr ].
mustear. )L..:-o
(a. s.)
~1_~G (a.
kabOI
S.
cevab'dan) : isti-
olunmu~
[dilegiJ. (bkz :
duasl kabOI olunan, duasl
mustedib"ud·da've
makbOI alan.
J:--l:__
muste'cel
(a. s.)
.4
muayyen vakte
kadar geciktirilen .
dan) : kendisinden
[kimse].
(a.s.)
4
istkar edilen,
dava
rl..\:_.
mustedam
..J::- 1:__.
muste'cer
0\:1.:. I..!..I.:-.
niusted'a-aleyh
(a. b. s. da'va'·
~ikayet
ve
olunan
(a. s. devam'dan) : 1.
devaml istenilen. 2. devamll,
den. (bkz : baki, daim) .
sOrekli,
sUrUp gi-
. kira ile tutulan.
muste'cerun·fih
<\_~
(a. b. i.)
ki-
ralama maksadl.
Jr-":"'~'-'
mustechil
(a. s.) :' istichal eden,
cahil sayan.
(a. s. da'va'dar'l.
mUsted'a'nrn c.) : dilenen, istenilen
(*dilek~e) i1e istenileri [~eyler].
J. '\:':--"
mustedbir
mustechil·ane q"·)1f',,:,,,i.- 4 (a. f. zf. cehl'den) :
..J::-1:-.4
muste'cir
J-~:_.
istida
istid-
~eviren.
(a. s. delalet'den).
istidlal olunmu~, bir d.elil ile ispat edilmi~. ["mOstedlel" kelimesiyanll~tlr]. (bkz : mOstenbat
(a. i. ecr'den. c; : mUs-
te'cirin) : 1. ist1car eden, kira ile tutan [bir ~eyi].
2. kiraci. (bkz : mUkteri).
~:·7i_.
mustecir
. mustedell
~eyler;
(a. s. dObr'den)
bar eden, arkaslnl dondUren, yUz
cahil sayarak.
isticare eden,
(a. s.)
aman dileyen, himaye bekleyen.
mustecij.·ane
1..!_~_.4
musted'i
(a. s. da'va'dan) : istida
eden, dilek~e veren [kimse].
lS.) 1:_.4
muste'di
(a. s.) : 1. yardlm ve
runma istiyen. 2. birinin zaria mallnl alan.
(a. f. zf)
mUs·
tedrcesine,aman dileyerek.
'-'~ 1:_04 ( a. s. ) : bilgi ve edep
muste'dib
ogrenen.
muste'ciren
(a. zf.)
kiraci
olarak.
,--\..\:_.4
mustedill
( a. s. delalet'den)
de-
Iii ile ispat edilen.
muste'cirin
J:...J:--<-l:-04
(a. i.
mUste'cir'i~
mustedim
c.)
......l:>.,3._.
musteclib
(a. s·. celb'den)
istic-
" ...::>1:.\_4
\-.
top·
~ekl inde
gUzel
~an
huyu top0
~eref
mustecvib -:-'.J~ (a. s. cevab'dan)
istlc·
(a. s. devr'den) : daire
degirmilenen,
degirmi.
(bkz :
kUrevi) .
(a. i.)
arap~ada
bir
vezin.
mustedrik
!l )"\:_04
(a. s. derk'den)
istid·
rak eden, anlamak istiyen.
(a. s. da'va'dan.
c. : mOsted'ayat) : istida edilen, istenen,
nen; istida (*dilek~e) ile istenilen [~ey].
alan;
mustedrek
va
vabeden, sual sorup cevabml istiyen.
\c..l.:_e , 1..!J.:-o4
y. "\:-.4
mustedir
Ilyan; toplanan.
mustecmi·'ul·mecdi ve'~.!ieref
bUyUklUgO kendinde topllyan.
(a. s. deyn'den)
dane eden, bar~ alan. (bkz : mOsteir).
(a. s. cem'den)
mustecmi'·i haslet-i cemile
liyan; gUzel huya sahip alan.
~T'.~o4
mustedin
labeden, ~eken [kendine dagru].
mustecmi'
(a. s. devam'dan) : 1.
(,,-C-04
istidame eden, devamJnI istiyen. 2. devamlr, sUrek-·
Ii. (bkz : daimij, fets. fro remanent.
1. kira ile tutanlar. 2. kiractlar.
musted'a
..:..l..;..c.:......4
musted'ayat
..J:","'l:_.4
dile-
mus~efad
kazan"ml~,
~Li:_-A
(a. s. feyd'den'"': 1.
kar edilmi~. 2. anla~dml~.
(bkz:
mUnfehim).
891
mustefilz
mustefiiz
-.i'l~
(a. s.)
mustefhem
mus'legis
dagJllp yayJlml$._
(a. s. fehm'den)
:
''''l~-'o (a. s. fehm'den)
miistefhim
anfa-
mak istiyen, soran.
-'...i:-...
(a. s. feyd'den. c.
\..\:A=-..o
mustefidan j
(a. s. hubb'dan)'
1. sevilen, begenilen. (bkz : makbOI, mergub).
2. farz ve vacibden ba$ka olarak sevap kazanl.
Ian i$. Sadaka vermek; oru~ tutmak [mubarek
gunlerde-] gibi.
mUs-
tefldan) : istifade eden, faydafanan.
(a. s. glyas'dan. c.
,-">.:.:1-...
miistehabb
anla$Jian.
mustefid
..::.~;.:-"
mustegisln) : istigase eden, yardlm dileyen.
miisteham
f"'lr-:_..o
(a. s.)
kalml$. (bkz : hayran).
(a. s. mustefld'in c.)
miistehan
":\L.~:i-" (a. s.)
afc;ak, degersiz,
istifade edenler, faydalananlar.
<\1'\"\4_.0
mustefid-ane
(a. f. zf.)
(a. s.)
istifade
da sakll' bulunan.
ederek, faydalanarak.
mustehasat
miistefiz
~~.o
istifa-
(a. s. feyz'den)
ze eden, feviz alan, feyizlenen.
mu~tefiz-ane <\I·l~.ci:_o
(a. f. zf.)
(a. i. fira$.'dan)
oda!lk,
(a. i. c.
musteha-
: *ta$II, ;osil, fro fossile.
mustehaza
-t.:..l:>c..l-.o
(a. i.)
ren kadln.
cariye. (bkz : kenizek).
mustehcen
mustefrig
(a. i. mUstehase'nin
mustehase
sat)
d,~ j:_.o
. .::Xl::>t:.L..
c.) : *ta$Jilar, fosiller, Fr. fossilles. Mebhas-iil·miistehasat : paleontoloji, fro palE~ontol~gie.
feyiz ala-
rak, feyizlenerek.
mustefre$e
toprak altm-
t.......lQ;._.o
(a. s. ferag ve fUrug'-
dan) : 1. istifrag eden, kusan. 2. hek. gaseyan
ettiren,
kusturan. Deva-vi mustefrig : kusturucu
ilac;.
-::~"1~:_'0
(a. s. hucnet'den) :
istihcan
edilmi$, a<;lk sa<;lk,
edepsizce [olan].
(bkz : bi·edebane, perde-bi-rOnane).
mustehcin
0~"':-"
(a. s. hucnefden)
istihcan eden, <;irkin, kotU, fena goren.
mustefsir
(a. s. fesr'den. c. :
mustefsirin)
bir $eyin tefsirini,
anlatJlmasln1 istiyen.
izahJnI,
geni$
J. /~_.;:_.o
(a. s. mustefsir'in c.):
istifsar edenler, bir $eyin'
anlatJimasln1 istiyen.
tefsirini, izahlOl, geni$
mustefsirin
mustefti
J-oi.:_..o
(a .. s. fetva'dan) : 1. is-
tifta eden, muftOden fetva istiyen 2. bir mU$kUIOn hallini, c;ozUlmesini istiyen.
rn.usteftih
L~~~_o
(a. s. feth'den.)
istif-
tah eden, ac;an, ba$lryan.
mustegas ~l"=-A ("ga" uzun okunur. a. s.
glyas'dan) : istigase edilmi$, kendisinden yardlm
istenmi$, istenen; Allah.
892
mustehdi
c5...l.r=-A
(a. s. hedy ve hidayet'-
den) : istihda eden, dogru yolu, hak olan MuslUman!lk yofunu istiyen.
mustehdif "";.J.r=-o (a. s. hedef'ten) : istihdaf eden, hedef tutan; hedef gibi dikilip duran.
mustehiff
~L..
(a. s.) : istihfaf eden,
a$agl, bayagl sayarak al.ay edip egfenen.
mustehil, mustehile
(a. s. havl'den. c. : mustehilat) : 1. mUmkUn va
sa<;ma $ey.
kabil olmlyan [$ey]. 2. manaslz,
Umur-i mustehile : manaslz, sa<;ma i$ler.
mustehilat
.:.,){~
(a. s. havl'den.
mUstehif'in c.) : 1. mUmkOn ve kabil olmlyan
fer . 2. manaslz, sac;ma $eyler.
$ey-
miistelizz
J:>o=.l_.
miistehill
1-
(a. s. helal'den)
istihlal eden, helallrk dileyen.2. helalla~an.
(a. s.) : teehhOr eden, geciken. Mes'ele-i miiste'·
hire : huk. bir dava gorOIOrken, bu davadan once
ve bu dava i1e i1gili 'olarak 'gorOlmesi Icabeden
ba~ka bir mesele.
miistehlek, miistehleke
.5::1r-=-..
10
cll r
q\..-:-..
(a. s. helak'den) : istih-
4S >r-··
(a. s.)
:istihva eden,
C:_.•
miistekmin
:".....
4..:.....,-=_.•
miisteknih
(a. s.) : istihza eden,
biriyle 'eglenen, herkesJe eglenmek adetinde olan.
~.~,;'l'--=-'.
miistehziyane
\..lC:":..
miistekra
..~A=--
miisteir
(a.
S.
~'l~C=_ ...
(a.
~ ..::.c=-..
f. zf.)
J...c:_..
(a. S.
mustekbir'in
(a. s.) : yetecek kadarlnl
.....AC:_.
0:!C:-"
(a. s.) : 1. dilenmek ie;;in
( a. S. )
korumak ic;;in
alc;:ak gonullu-
kerahet'clen.
(a.~.
kira'dan) : istikra
(bkz: mukteri, mOste'cir}.
.c:..,...
~_.
(a. s. kerahet'den)
:
miisteksir
",~C::.-.
(a. s. kOsr ve kesret'-
miistek!iif
.....i~.c:_.
(a.
eden, ke~fetmiye c;;aIJ$an.
mu tektib
.•
~:_.c:-
(a. s.)
istiktabeden,
soyleyip yazdlran, dikte eden.
. ..i,l:__.•
mUstelezz
(a. s. lezzet'den. c.
: lezzet almn1Il}, tadma vardmll}.
mustelezzat
mustelezz'in c.)
miistelim
(a.
i.
lezzet'den.
lezzet alman l}eyler.
~:_.
(a. s. levm'c1en)
bege-
nilmiyecek i$ goren.
IUk qosteren.
mustekinn
(a. s.
den) : istiksar eden, c;;ok goren, c;ok sayan.
mustelezzat)
elini uzatan. 2. bakarken gozunu
elini ka~lnln ustOne koyan.
mustekin
mustekrih
~af
istiyen ..
mustekif
."c=-...
: istikrah edilen, tiksinilen, ig-
...s."c:_..
mustekri
ken-
c.) : kibirlenenler, kendini _ bOyuk gorenler, buyOklenenler. (bkz : mutekebbirin).
miistekfi
,:.All:I
kibr'den. c..
dini buyuk gorerek, buyuklenerek.
mustekbirin
(a. s. kerahet'den. c. :
istikrah eden, tiksinen, kerih goren, igrenen, nefret eden.·
mustekbirin) : kibirlenen, kendini buyuk goren,
buyuklenen. (bkz : mutekebbir).
miistekbir-ane
mOstekreh'in c.)
rene;; l}eyler.
(a. s. ariyyet'den)
~C:'-4
miistekbir
(a. s.) : kiraya verilen
.,.,..c:_...
mustekreh
eden, kira ile tutan.
istiare eden, odOnc;; alan. (bkz : mOstedin).
ara~tlran.
mustekrehat) : istikrah edilmil}, kerih gorOlmOl},
tiksinilen, igrenilen, igrenc;:.
(a. f. zf.) : istih-
za ederek, eglenerek, alay yollu.
(a. s. kDnh'den) : istik·
ewa. (bkz : muktera, mOkra).
miistekrehat
4S;r:-.
(a. s. kemn ve kumun'·
nah eden, kOnhunu, eSaSlnl, dogrusunu
hayran eden, aklrm alan.
mustehzi
(a. s. kemal'den) : is·
dan) : gizlenen, saklanan.
lak eden, yiyip ic;;erek tOketen, bitiren, fro consommateur.
miistehvi
(a. i.) : ic;:teki kin.
tikmal eden, tam, olgun bir hale getiren, eksik.
siz olarak bitiren.
=-··
(a. s. helak'den) : istihlak edilmi~, yiyipic;;ilerek
tOketilmj~, bitirilen. Erzak•• miistehleke : sarf edilen erzak.
miistehlik
~~.....C::.-.
miistekmil
~ .,.;.'l:_. .. .,.;..'l:_.
miiste'hir, miiste'hire
"'.:.-5::=-..•
miistekinne
~t.c=_.
( a. s. kenn'den)
tiknan eden, gizlenen, saklanan.
is-
musteJizz
..i,l:_-"
(a. s. lezzet'c1en)
lez-
zet alan, tad .alan, tadlna varano
893
mustelki
Jl=-_,4
miistelki
(i'l.
s.)
i )::__.,4
mustelzim
mustemlekat w~ 1..:-.4 (a. i. mulk'den. mus-
istilka eden,
arka UstO yatan.
temleke'nin c.)
musta'mere) .
(a. s. IUzOm'dan)
is-
..I. ~::-...
dim edilen,
edilmi~
(a. s.)
kendisine yar-
ji'~"::_.
mustemhil
(a, s. mehl'den)
c.->-:_.
leyier olarak;
i~iterek,
mustemidd
din-
duyarak.
c:::. j
mustemzic
mu~,
zlmnen
~.
muste'nefun-aleyh
(a. s. sem'den.
(a. b. s.) : huk. aleyhinde, istinaf sOretiyle dava
a~"an kimse.
istiman eden, aman dileyen. 2. vaktiyle ecnebi
tebaasma verilen
bir Unvan, 3. sigman, canrnl
kurtarmak ~artiyle teslim olan;
(a.
S.
mUrOr'dan) :
1. istimrar eden, bir dUziye uzaylp giden. 2. surekli, devamll; bir. duziye, daima.
mustemirren
Ji:t,,;."
mustenfik
(a. s. emn'den) : 1.
mustemirr
'l-,~-"
"
.
(a. zf.) : mustemir
olarak, surekli, aralJkslz. (bkz : daiml).
beslemek
i~in
.}:i-"
mlistenfir
urken, urkup
..::..~...:-"
(a. s.) :
sava~ta
cHum-
·den ydmlyan yurekli [kimse].
mustemlek
cll.:_..
(0. s. mulk'den) : 1.
satm alrnml~ mulk. 2. (bkz : musta'mer). [yapma kelimelerdendir].
894
~unu
(a. s.)
bunu
mallm tuketen.
(a. s.)
istinfa'r eden,
ka~an.
miistenhic
~~!_.
( a.
S. )
birinin mesle-
gine giren.
mustenhir
...w.:.i_·
( a. s. nehr'den)
aka
aka veri oyan, nehir yapan.
mustenid
mustemit
(a. s.) : istincazeden,
va'din; verine, getirilmesini istiyen.
dinleyiciler, fro auditeurs.
1:_·.
(a. s.) : istinbat olun(bkz : mustedell).
is-
(a. f. zf.) :
0 ..
(a. s. mezc'den) : is-
..b...:.L.
anla~"mJ~.
mustenciz
mustemidd-;ine
musie'min
~:-,()
$-
istimdadederek, yardlm istiyerek.
mustemi'in c.)
istimta eden,
mustenbi' ~:L. (a. s.). (bkz : mustahbir).
..1.":-- (a. s. meded'den)
~".o.:_A '
(a. s.)
timzaceden, yokllyan, soran [du~uncesini, reyini,
hatlrlnl] .
mustenbat
(a. zf. semi'den)
timdad 'eden, yardlm istiyen.
mustemiin
t':..:_..
mustemti'
(a. s. sem'den. c. : mus-
t~_.
~L ..:..... (a. s.) : sallvermemek
mustemsik
temettG' eden, faydalanan.
temiin) : t. istima eden, dinliyen, dinleyici, i~i
ten. (bkz : sami'). 2. bir okula yalnlz dinleyici
olarak devam eden.
mustemian
s.). (bkz : mustektib).
lizere slk, , tutan.
mUh-
let, zaman, muayyen bir vakit istiyen.
mi.istemi'
J..:_. (e.
mustemJi
(a. s. emn'den) : 1.
kendisine aman verilmi~ olan. 2. ecnebl' tebaasmdan olan kimse.
(a. i. mulk'den. c.':
mustemlekat) : somurge, fro colonie. (bkz : musta'mere).
olan.
(.r ~~-,.
muste'men
~L:_,4
mustemleke
tilzam eden, gerektiren; gereken.
mustemedd
somorgeler, fro colonies. (bkz:
..I.:r_..
(a. s. sened'den. c. :
mustenidat)
1. istinadeden, dayanan,
guvenen. 2. bir delili, ~ahidi olan.
musteniden
i J..:i_.
yaslanan;
(a. zf. sened'den) : 1.
istinadederek, dayanarak, yaslanarak;
guvenerek.
2. bir delli, ~ahid (* tanlk) gostererek.
musterih·ijl·bil
...Ji '[:_.. (a. s.) : 1. istinaf eden,
miiste'nif
yeniden ba~llyan. 2. bidayet mahkemesinden (davalarrn ilk gorUldUgLi mahkemeden) verilen hUkmU
kabOI etmeyip, davaslna, bir List derecede bulunan
ba;:;ka mahkemede bakJlmasln1 istiyen [kimse].
~:i-.A
miistenim
(a. s. nevm'den) : yalan-
. . ~:j-\J
( p. s. nOr'dan)
istina-
L..../
f:_ 4
( a. s. Uns'den) : ist'lnas
eden, Linsiyet peyda eden, yabaniligi
a II;:; Ik.
-,£~:i_.. (a. 5.)
miistenker
kalmlyan,
Inkar edilmI;:;.
(a. 5.)
idrak eden,
if"~':1_.4 (a. s; naks'dan)
miistenkls
istin-
kas eden, fiyatl klsmak, indirmek istiyen.
uC::i_. (a.
miistenkif
kaf eden, kabOI etmiyen,
*c;ekimser..
musterd'
geri duran, el.
<;eken,
musteredd
-,C:L.
mustenkir
(a. 5.)
inkar eden.
t:.....:L
•
(a. s. nesh'den) : 1. is-
tinsah eden, bir yazllllll, sOretini, kopyesini <;Ikaran. 2. teksir, <;ogaltma makinesi, ~apirograf.
J':.:L..
(a. s. ;;akk'dan) : bur-
,)~r\-.",
(a. s. redd'den)
miisterfih
.u.fi--,..,
(a. s. refah'den)
musterham
t fi-o
(a. s. rahm ve
musterhi
d-~~- Q
(a. s. reha'dan)
istir·
musterhib
,,:-~3'-'
(a. s.)
istirhabeden,
korkutan.
t fi~4
(a. s. rahm'den) : 1.
istirham eden; Iliyaz eden, yalvaran. 2. merhamet
dileyen.
miisterhim·Sne
<t:L~~~
(a. f. zf. ruhm'-
musterhin
(a. s. ne;;ide'den)
is-
tin;;adeclen, birisinin ~iir okumaslnl istiyen.
12:"::"\_'
(a. s. netke'den)
is-
musterhis ~;..~.:\-..
(a. s. ruhs'dan): istir..
d' ~:.-.•
(a. s.) : istir'a eden,
birinden bIr ;:;eyin korunmaslnJ
istiyen.
muste'rib
musterih
4
is-
(a. s.)
ve saklanmaslnl
borc;lu (bkz :
medyOn).
tintaceden, netice <;Ikaran.
C \~~_..
(a. s. rehn'den)
tirhan eden, rehin alan; rehin istiyen.
muster'i
..t..:.:L.
0,4)-::_·
has eden, ucuz sayan.
nuna su c;eken [temizlIk ic;in].
musterah
(a. s.) : istirca eden,
dan) : istirham edene, yalvarana; merhamet di.
leyene yara;;lr yolda.
(bkz : mUnkir).
mustentic
4
dadedilmi;;, geri ahnml;;.
miisterhim
1. aglz kokll-
ara~tlran.
van. 2 inceliyen,
musten;;id.
C"J'._..
ha eden, gev;;ek, sarklk, solpUk.·
s. nekf'den) : istin-
~:w (a. s.)
mustenkih
musten~i1kk
umulmu;;, umulan. [yapma kelimeler-
dan) : 1.. istirham olunmu;;, niyaz olunmu;;,
rrlml;:;, yalvardan. 2. birinin merhameti
anllyan.
mustensih
musterdlr.f."~o\-.Q~l;..~o\_Q(a.s. reca'dan) 1. rica
edilmi~. 2.
boll uk, rahathk istiyen.
(bkz : mLinker).
miis.tenklh
j;' _'" (a. s.
<;allnml;;. (bkz
celali senenin so-
"inna lillah ve inna i1eyhi radOn (= biz Allah'ln
kyluyuz; O'na raciiz, O'na donecegiz)" diyen.
re eden, nOr, 1;:;lk alan, parlak.
miiste'nis
.;j...~ -" •
dendir ].
dan uyuyan, uyur gibi gorUnen.
miistenir
musterak, musteraka
sirkat'den) : sirkat olunmu;;,
mesrOk). Hamse.i musteraka
nuna ilave edilen be;; gUn.
(a. i. rahat'c1an): 1.
rahat edecek yer. 2. aptesane. (bkz : pay-hane).
t..-_::._.
(a. s. rahat'dan) : iS7
tira.hat eden, rahat bulan, gonlO rahat, kayglslz.
musterih·ul·bSI : i<;i, gonlU rahat.
895
musterih·ane
musterih·ane ",'l~M;~O (a. f. zf. r§hat'dan):
:!;_.,
(a. s.) : yamaya, tamire
muhtac;;.
~a
eden,
-:.s;";;:\,......
rU~vet
(a. s. rU~vet'den)
istiyen. (bkz :
istir-
mUrte~i).
: isti~adeden, ir~ad edilmesini, dogru yolun gosterilmesini istiyen.
muster~id.ane -lo'\-\..:.~~. (a. f. zf.) : mUsterdogru yolun gosterilmesini
istiyene
yara~lr
yolda.
ya~lanan,
.':.:. ~ ;~ ..
(a. s.
mUster~id'in
c.) : ir~adedilmesini, do/;!ru yolun gosterilmesini
istiyenler.
mijster~iyane 4,; L~ )_..
( a.
f. zf.)
C. J;::"~
(a. s. slklet'den)
istiskal eden, kovarcasma muamele eden.
rU~vet
isti·
rahat eden, dinlenen.
(fl. s. ma'dan)
mijsterz.'
para ile sUtnine tutan.
mijsterzil
(a. s. rezil'den)
istir-
zal eden, rezll sayan.
mijstes'ad - -\..._\_.
sadedilen,
yakl~acak
istiska
olmu~,
(a~ s. sa'd'den)
,.J"'" t:.-.
isti-
ugurlu sayJlan.
(a. s. ) : istisal olun-
i~L.•
mijsteshil
....~L. (a. s. )
istishal eden,
mijsteshil·ane
(a. f.zf.)
I
...:;"'_3_.
(a. s.)
istishar eden,
(a. s. c. : mUsteslimin) :
\
1. istislam eden, boyun egen. 2. islam dinini kabOI eden.
~",1..L.
(a. s. mUsteslim'in
c.) : 1. istislam edenler, boyun egenler. 2. islam
dinini kabOI edenler..
l::,i_... j-:.L..
mijstesna
(a. s.) : 1. is-
tisna edilen, kural dl~1 blrakJlan, blrakJlml~. 2.
UstOn. 3. ayrr tutulan, *ayrlk. 4. be"nzerlerinden
baskm.
(a. s. mUstesna'·
nm c. ).(bkz : mUstesna).
muste~ar
1. kendisiyle
) l.':"L •
( a. i. me~veret' den) :
mU~averede
buJunulan,
kendisine
2. vekaletlerde vekilden sonraki amir.
mijste~'ar
../ •.:.L..
(a. s. ~uOr'dan)
bildi-
mijste~ari 1.5 )':'L. (a. f.me~veret'den)
muste~fi'
"
.....l....:o \:_.•
kokUnden koparan.
(a. s.)
istisal eden,
.".
...~.l._"
(a. s.
~efaat'den)
~
~efaat
alayeden.
896
hek.
toplaml~.
karm su
mUste~arllk.
kolay sayarcasma.
mijsfe'sll
istis-
rilen, haberl i.
kolay sayan.
mijsteshir
(a. s. saky'den)
~
musteslim ....L i_,
i~ dam~Jlan.
kokUnden koparrlml~.
(a. f. zf.)
sOrette.
mijstesneyat
ugurlusayJlml~,
mijste'sal
mu~,
-lJ')~:i:L..
mijstesk.l·ane
kal edene
mijsteslimin
(a. s. rahat'dan)
istis-
(a. s. slklet'den)
mijstesk.1
istercesine.
mijstervih
(a. s. sinn'den)
ihtiyarllyan.
.....ll~i_.
mijsteskal·
mijsteski
muster~idin
is-
istiskal edilen, kendiS"ine, kovarcasmamuamel~
bulunulan.
mUster~idin)
~ide,
~;..L..
mijstesinn
nan eden,
muster~i
(a. s. sad'dan)
..l. __\_.
tisadeden, u/;!urlu sayan, u/;!ur sayan.
iC;;i rahat QlaraK, 90nOl rahatllQI ile.
musterk.'
mustes'id
dileyen,
muste$fi
bagl~lanmasll1l
j..:J_.
istiyen.
(a, s.
~ifa'dan)
:
1. ~ifa dileyen, iyilik istiyen. 2. kendisine baktlran.
musteysir
(a. f. zf.)
mustelffi-ane
(a. s.) :
mustevfik
l?efaat
yardlm dileyen.
dilercesine.
-If.;.. .L o
muste!?hed
hedc1t) : l?ahit tutu lan,
-If'~~-'o
mustel}hid
(a. s.) : istil?hadeden,
mustevi
mustev'ib
-,..~i._.o
(a. s .. ifar'dan) : isti!;'ar
tiabeden,
eden, bildirilmesini istiyen [yazl ile-].
muste~rik
J..,....t.L.o (a. s. ve i. l?ark'dan. c.
~ ....~i_o
mOste!irik'in c.)
: mOste!irikler, fro oriental1stes.
",;-,Lk.:- o
mustetab
(a. s. ve· i. l?ark'dan.
(a. s. tayyib'den) : isti-
tabe .edilen, hO!i, gOzel bulunan. Kitab-I mustetab:
gOzel kitap.
(a. s.)
I
tamamlanmasml
istitam eden,
~ .J:-'
c:3 .J:-
0
-l9.J:-"
mustevkid.
istitar
.J=_.
mustevli, mustevliye
<.\:-'):-.. , J):-o
(a.
S.
bolla~an,
(a. s.)
geni~~iyen.
":-"~
..,:_.0
(a.
: 1.
laYlk. (bkz : seza, ~ayan). 2. icabeden, gereken.
t...,.') ..,:-,.
net blrakdan. 2
eden.
(a. s. ved'den) : 1. ema-
emanet olarak bir
t ):-....
~
mall kabul
(a. s. ved'den)
1. ema-
mustevfa, mu.tevfi
J)=_o (, J):-.o
(a.
j):-'
hak .dergahm-
(a. s.)
4.;A·-}-o
(a.
yak'n'den)
S.
. Is-
tikan eden, yak'nen, kat'. olarak bilen.
musteyklz'
.kA:.J......o
(a.
S.
yakaz{dan)
ist'-
kazeden, uykudan uyanan. (bkz ': b.-dar).
musteymin
4.r·.:J.-o
(a. s.) : 1. aman dile-
yen. 2. birinfh yeminini istlyen. 3. mOb8rek
musteyser
net blrakan. 2. etnanet blrakrlan yer:
t
dan i1ham istiyen. ,
musteykm
S.· vOcub'dan)
(a. s.) : birinden sener,
vesika alan.
mUstevzi'
(a. s. ): mOzekker (*eril)
ile mOnennesi (*di~il) i~ine alan.
.r--}-"
(a. s.) :
","'::;.l-A
(a. s.)
sayan~
kolaylanml~,
hazlr.
S.
vefa'dan) : kafi derecede, yeteri kadar, tam, mOkemmel; dolgun.
F. 57
(a. s.) : 1. vamp alev-
vely'den) : 1. istila eden, ele ge~iren idaresi aItma alan. 2. yayllan, her tarafl kaohyan. 3 .. hek.'
salgln, fro epidemique. Maraz-. mustevli :. hek."
salgm
hastahk, fro maladie epidemique. Nezle-i
. miistevliye : hek. salgm nezle, nezle .salgml.
eden, gizlenen, gizl i, sakh.
mustevdi'
1. istlka eden,
(a. s.)
lenmi!i. 2. yaklp alevlendirici.
mustevsik
(a. s. setr'den)
miistevcib
(a. s: va'b'den) : 1. is-
alan, kapslyan. 2. kaphyan, tutan.
istiyen.
miistetir
miisteva ($
istiyen.
(a. s. sevl'den) : 1-
($y:....
mustevsi'
;1-.
mustetim
bah!ii~
olmaslnl bekliyen. 2. olacak dive kaygilanan.
mOste~rikin)
muste~rikin
i~ine
mustevki'
: ~ark topluluklannm tarihini, dilini
ve edebiyatml ve folklorimu ara~tlrmakla me~gul
olan alim, fro orientallste.
(a. s.) :
dOz, her tarafl biro 2. geo. *dOzlem. '3. gr. erkegi
ile dil?isi bir olan veya hem erkek, hem di~i olan
risim, slfat].
!;ahit tutan.
mus.tel}'ir
,,;-,.41.,,=_..
mustevhib
(a. s. mOste~hed'in
c.) : ~ahit tutul anJar, ~ahit olarak gosterilenler.
muste~hedat-l edebiyye : ed. kelimelere misal
olarak gosterilen cOmle veya ~iirler.
bor~ludan alaca-
(a. s.)
tamamen alan.
!:l111l
olarak gOsterilen.
.J=-'
mustevfir )
(a. s. c. : mOstel?-
~ahit
.:." \-y~o
muste!ihedat
mustevda'
Allah'~ar1
musteysir
istisar eden,
nefsine aYlran.
897
miistezSd
mustezad
~ \;-_...
(a. s. ziyade'den) : 1.
ziyadele~mi~, artml~, «o~alml~. 2. i. ed. bahr-i he-
[mef'OIU
mefailu mefailu
cez vezinlerinden:
faOlUnl vezninde soylenmi~ mlsra'iara: [mef'OIU
faOlUn] par~alarma musavi
birer par~a katmak
sOretiyle meydana getirelen manzOme : Mesela
Ey
~Oh-i
piy~e
kerem
Pinhan u h~veyda
mUfSat
(Nedim)
ileri ge«me.
j~l:~_ .
( a. s. izn'den)
izin
( a. s. zelil'den)
istiz-
lal eden, birini zelil, hor, hakir goren.
jJ:_..
muste'zin
( a. s. izn'den)
izin
miistezkir
.....)..\:.......
miistmend
(a.
5'.
zikr'den)
istiz-
..\.:....;...-
(f. s. c. : mustmen·
J l-t.:....:-o
miistmendan
..\.)t':"'"
(a. L)
",G
miil?abih
(a. s.
~ebeh ve ~ibh'den) :
miistmendSne 4J·I..\.:.~ (a. f. zf.)
(a. i.)
mii,Uehiit
ayakta durma
(a. L) : enfiye kutusu .
(a. i. misal'in c.)
:
1.
ornekler. 2. fels. Eflatun'un "idees" sozO kar~r1lgl.
~1.).J--4
..
mu·
(a. i. l?efe'den. mG·
~afehe'nin c.)
konu;;malar.
aglz aglza, yGzyGze, karl?J
mGl?afehat)
konul?ma.
yt..:....
(a. i. sevvad'dan)
kar~l
kar~lya
( a. i.) . fels. fr.
eristique.
mii,Sgare
.,~t..:.... (a. L) : mehir allp ver·
memek i~in iki kil?i birbirinin hlslmlarlndan birer
kadmla evlenme.
:
karalamalar, taslaklar.
kar~lya
(a. L l?efe'den. c. :
aglz aglza, yGzyGze,
mii,Sgabe
. n-.iis'ut
o.)y-·"
.~ ,.>.~... (
den. c.
mu"~aAcere ~_
a. "
I. ~ecer
mii~Sfehe
[saygldan dolaYI].
~
(a. i. mG;;acere'nin c:) :
dovu~meler.
mahzun-
lukla, zavalll·lIkla.
J~. .
.:"I-r.-L.:.....
miil?acerat
(f. s. mustmend'in
zavalldar.
(a. s.
~uhOd'dan)
: mG;;a-
hede olunmul?, gorGlmGl?, gorGlen.
(a. L seved'den. c. mGs-
veddat) : karalama, taslak, beyaz edilmek Gzere
ilk yazllan ve Gzerinde dozeltrrieler yapllan yazl.
898
(a. i. ;;ebeh ve ;;ibh'.
: benzeyi;;, benzeme.
;;acerat) : 1. kavga etme, ~eki~me. (bkz : niza).
2. aga~ ile birbirine vurma.
: mahzun, kederli, uzgun kim seier; bi~areler,
miisvedde
-':'r.l~...
mG~abehat)
1. yarl;; etme. 2.
mUl?a'bid, miil?a'biz .i~.. ~...
kavgalar,
dan) : mahzun, kederli; bi~are, zavaill.
miisveddat
(a. L)
benziyen, benzer.(bkz : mumasil, nazir).
kar eden, hatlrllyan.
miisul
: kaq;r.
hokkabaz.
istiyen.
musul
.:,,\~~
miil?abehet
den.' c. :
J..\:-o
i. ~i'r'den)
ovPl..:..... (a.
Ilkll' ~iir soyle(~)me, birbirine ~iir soyleme; ~iir
yarl;;l.
istenilmi;;.'
c.)
bulmu;;, yayllml~, herkese duyurul.
rr:u~. '2. hissedarlar, ortaklar arasmda beraberce
kullanlldl91 halde hisselere ayrdmj;lml~ olan ~ey,
yer.
mUl?aare
Ey Kan-I kerem anda ne kim var senindir
mustezill
(a. s. ;;uyO'dan) : 1. i$aa
~uyO
dil·i zar senindir
Yok minnetin asia
muste'zen
t ~...
mUl;S'
olunmu~,
mu,Shediit
;;ahede'nin c.)
*gozlemler.
~\-Ull~
(a. i. ~uhOd'dan. mG·
1. gozle gorGlen ;;eyler. 2. fels.
miJ~ahede
w.\A)
l~
(a. i.' ~uhOd'dan. c.
mU$ahedat) : 1. bir $eyi gozle gorme.
rU'yet). 2. tas. Allah alemini gorme.
mu~ahede.i mucerrebat·! fi'liyye :
edilmi$ tecrUbelerin gorUlmesi.
(bkz
i~lenerek
mij~ahere .:>~l.:...o (a. i. ~ehr'den)
mii!1ariin bi.l·benam, mu~arun bi·l·enamii :' parmakla gosterilen.
<pkz
me$hOr, mUmtaz, \
nam-dar).
elde
ayllkla
mu~arata
J, )~
mU!1arebe
<\l.)L..:....
(a. i. ~Urb'den) : birlik.
c..9) l.:....
(a. i.) : 1. yUksek yere
te i<;me.
tutma.
mu~ahere·haran jl)J> .:>~~ (a. f. b. L)
mU!1arefe
~Ikma.' 2. ~an ve $eref husOsunda biriyle ovUnme.
avllklJlar.
mu~areket '..:).) ~
mu~ahereten
(a. zf.)
avlJkll
ola,rak
mU!1ahhas
if~"
1: te~·
(a. s. ~ahs'dan):
his edilmi~, tanlnml~, nev'i ve cinsi anla$lIml~. 2.
'~ahlslanml~, $ahls sOretine girmi~. 3. fels. *somut,
fr. concreto
(a. s.
~ahs'dan)
*somut bilgiler, fro sciences concretes.
mu~ahh!s
(a. i.) : $artla$ma.
if~,4
(a. s. ~ahs'dan)
..\.tIL.:..,4
(a. i.)
.:J )L.:....
mU!1arik
(a. s. ~irket'den) : 1.
kavgacl, huysuz.
mU!1arun~i1eyh
(a. s. ve i. $uhOd'dan. c.
W: .\All.:....
mU!1ahidin
mU~ahid'in
(a. s. ve i.
<\:JI.) ~
I.)
mii!1arun·i1eyha
~~
( "ka" uzun okunur. a.
: slkmtlya dayanma husOsunda yarl$ma.
mu,akat
.:Jl.:.. ..
(a. i.) :
mU!1akele
(a. i.
mu,akil
"",,'C'L.:.....
mU~arOn-ileyh'in
..
(a. s. ~ekl'den)
~a'~aall,
mU!1atara
yarl yarlya
olunan, i$aretle 90sterilen.
i~aret
~evr'den) :
S.
(a.
~evr'
S.
mU~arUn-neyh).
~a'~aa'dan)
: 1.
,);,~
gosteri~li.
(a. i.) : biriyle bir $eyi
bOlU~me.
<l"-~"
vU$me, birbirine sovme,
mU!1attar
~p.vr'clen)
S.
parlak, parllyan, parlldayan. (bkz: rO~en).
2. debdebeli, tantanalJ,
bir olan, benziyen.
(a. 6.
(a.
'-
mu,ateme
~ekilce
c.). (bkz :
)"__,4
~ekl'den) : 1. ~e·
kilce bir olma, benzeme. 2. ed. birinin soyledigi
bir sozU, digerinin az ~ok evvelki manaya Zit ola·
rak kullanmasi. [mesela : kaleme devam edip etmedigi sorulan haval bir adam hakkmda : "kendi
bazan gelir amma, SQzO g~lme!! kaleme" denilme·
si gibi].
(a.
~\).:....
mU!1arun.ileyhuma
den.
¥l.:...o
lr:' I ) l..:..,4
"kendisine i~aret 'olunan" :. adl ge~en, adl anllan
[kadm, klz].
dU~manllk;
avklrlllk.
(a. s. ~evr'den.
c. : mU$arUn~i1eyhUma) : "kendisine i~aret olunan" : adl ge~en, adl anllan. [Tanzimat'tan sonra,
bahsedilen en yUksek rOtbe i~in bu kelime kulla·
nJlml~tlr].
c;:.) : mU~ahede edenler, gorenler, bakanlar.
mii!1akat
huysuzluk,
ortak, bir i$ bedlberliQinde bulunan. (bkz : $erik).
Bila mU!1arik : ortakslz. 2. ortaklardan, beraber
i~ yapanlardan her biri.
te~hls
mU$ahidln) : mU$ahede eden, goren, bakan.
:
ge~imsizl.ik.
eden, taslagln adml kovan.
mU!1ahid
~irket'de.n)
i.
(a.
1. $eriklik, ortaklJk, ortakla~ma, birine ortak 01·
ma. 2. gr. *i~te$lik [sEivi~me : birbirini sevme;
anla~ma : birbirini anlama .. gibi],
~
(a. i.
~etm'den)
sO-
atl~ma.
(a. i.)
: ed. te~tir
edilmi~, mlsralarl arasma i1aveten aYrica. mlsralar
getirilmi~ g~zel veya kaside.
899
mUIJaUar., murabba'
mUIJaUar·, murabba' : ed. araya iki mlsr~ ilave
edilmi$ gaze I veya kas7de.
mu,aUar., muhammes: ed. araya U<; mrsra
ilave edilmi$ gazel veya kas7de. [mesela sair BU·
yUk· Nedim, Nedim-j Kadini'in : "derdin nedir gonUl sana bir halet olmasJn *sad el hazer ki sevdigi o! Met olmasm" beyiiyle basi ryan gazelini
tastir ederken bu beyti $U mU$attar hale getirmi$tir : Nedim-i Kadim'in : "Derdi.n nedir gonUI sana
bir halet .olmasm" mlsrall1dan sonra ve sad-el-hazer ki sevdigin 01 afet olmasm" mlsrall1dan evve!
"BUyUk Nedim'in ilaveleri : "Bimar eden bu gOne
seni rahat olmasm * Bizden tesettUr etme abes kUlfet olmasll1 * Bi-ca tabibe varmaga
hi<;
hacet
olmasm"dlr.
mu,attar·, museddes: ed. araya
ilave edilmis gazel veya kas7de.
mu~avere
~)j~.o
dert
mlsra
(a. i. me$veret'den) :
mU$avir
)Jt~o (a. s. ve i. mesveret'den. c. :
mij~avirin ~)Jl.:_...
danlsdan.
(a. s. $ib'den)
<lr-~'"
mu,ebbihe
fels.·
(bkz :
vir ve
Kelami
(a. i. $ibh'den) : 1.
"insanbi<;imcilik, fro
anthropomorphisme.
mUcessime). 2; Allah'l insan bi<;iminde tastasavvur eden!erin mensu·p
bulunduklan
mezhep.
mu~eccer
..r:""~
(a. s. secer'den) : 1-
aga<; gibi dalll budakll. [resim, yazl]. 2. UstU <;u~
buklu, dalll budakll [kuma$].
mu~eddede
mijiedded,
o.)...L.:. .. ,
.)~..
(a. s. siddet'den) : 1. siddetlendirilmis, $iddet
verilmi$, kuvvetlendirilmi$. 2. a. gr. $eddeli, $eddesi olan [harf, kelime]. Huruf·i mu~ddede
$eddeli harfler.
danl$ma, bir is Uzerinde konusma,fr. consulta.
tion : ["mUsa'veret" seklinde (de kullandlr].
mU$avirin) : isti$are edilen, -kendisine-
L~.4
miJ,ebbi'
eden, karnlnl doyuran.
mu!;eddid, mti!;eddide
(a. s.
siddet'den): siddetlendiren,
kuvvetlendiren, siddetini artlran, azdlran. Esbab·, mij,ed.
dide : huk. su<;lu hakklnda bir cezanm. $iddetini
artinci sebepler.
(a. s. ve i. mU$avir'in c.) :
(a.
istisare edilenler, -kendisine- dal1l$danlar;
i. $iddet'den)
fix. *yUkselte<;;. fro amplificateur.
mu,avaa
4... ~l~...
(a. i.) : 1. dost!uk etme
mi.i~bi'
......
...
,A-._.6
olunm~$,
(a. s.) : doyuran.
(a. s. seb'den) : 1. i$ba'
(a. b.
S. ~ibh'.
den) : kendisine benzetilen. [cesur adaml arslana
benzetirken; cesur = mU$ebbeh, arslan
mu$ebbehUn-bih'dir].
(a. s. $ebek'den) : 1.
sebeke $ekline sokulmus, ag ve kafes gibi orulmUs
clan. 2. i. g. S. kU<;Uk aga<;; par<;;alanndan yapJlan
oymall pano. 3. i. musabak,tersi ve yuzu ayn
ayn kullandabilen sin) ve renkli ipliklerle yapJlmls
hesap isi nakls.
900
,-\<,,,:,,,
(a. s. $ekl'den)
te$kik
1. sekle
$ekil verilmi;;. 2. $ekli, kallbl, klyafeti
gijsteri~li.
(a. s.) : lekeli. .
<lr-~'"'' 4.~ ..
(a. s. $ebeh ve $ibh'den) : benzetilen. S,fat·, mO.
,ebbehe : tazlm (*ge<;;i$siz) fiillerden, tUrlU vezinlerde basllca fail vezninde gelen ve daim7- bir vasfl gosteren slfat : [alim (<;ok bilen); ~~fik ($efkatli) ... gibi].
mu,ebbehiin·bih
konulmu~,
(a. s. $ekk'den)
sekke dO$UrUlmU$, sUpheli.
mu~ekkel
yerin'de,
olunmu$, doymu$, tok, fro satulI'e.
mu'ebbe...., mU$ebbehe
c.\(.:....
mu!pekkek
[biriyle-]. 2. uyma [birine-].
mU$emmes
(a. s. sems'den) : gO·
ne~e
gesterilmis, gune$ germU$, gune~lemi$; ~ok
gunesli.
(a. s.)
haYlr ile yad
olunan kimse.
......i.~
inu!;ennef
kupeli,
kupe
taklnml~,
(a. s.) : te$nlf edilmis,
kUpe
takarak sUslenmi$.
C .r~·
(a. s. serh'den) : tesrih
~f~'"
(a.~. seref'den) : 1. Se-
mu!;errah
olunmu$, a~dml~.
mu~erref
reflendirilmi~,
2. i. kad1l1 adl.
kendisine $eref verilmi~,
serefli.
mii'ir.ine
j
mi.i~errez
C ./~.GJ
mi.i~errih
~irazesi
(a. s.)
,..,!.,,,,
~erh'den.
(a. s.
C. mU-
~errihin) : 1. te$rih yapan [doktor], ir. anatomiste.
2. $erheden, aC;lkllyan.
.:J )~
mu!?evvek
~vk'den)
(a. s.
mi.i~g.ef!?an
olan.
diken-
sa~ICI,
misk
.?,
jL.:~\ "::".'-..:.J(f. b. s.) : mU$k,
misk sa<;:an. (bkz : mU$g-fe$an).
(f. b. s.) : mU$k,
misk renk/i, siyah.
mU$g·fe!1an jI.:.... J::.":..,.4 (f. b. s.) : mU$k, misk
H, diken $eklinde olan.
sa~ICI,
(a. s. $evafden) : te$vir edilmi~; belirsiz, kart!?lk,
dUzensiz, karmakart$lk. Umur-I mu!?eVvel;e : karmakarl$lk i$ler.
fUrO$an) : mU$k, misk satan.
misk
sa~an.
(bkz : mU$g-ef$an) .
.,
?'.
......- J.i-->-...:.....( f. b: S. C.
mU$Q·furu!?
Ilk, karmakarl$lk vaziyet.
(a. s. $evk'dt:!l1. c. : mU~evvikin)
: 1. $evk ve gayrete getiren, arzusunu,
istegini artlran. 2. te~vik eden, fenallga sevk eden,
ayartan, kl~kl'rtan, onayak olan.
~~9)~
(a.
S.
mU~ewik'in
c.).
(bkz : mU$evvik).
mU!?9in.c;ah
(f. b. L): bazl
gUzellerin yUzlerinde bulunan siyah ben. (bkz. :
mU$gin-c;eh ).
?'.
mij~gin·c;eh
-'\"..
~~~A
(f. b. L). (bkz
mU$gin-c;ah ).
$id'den) : te$Yide-
mu~gin·kUlah
lin siyah sac;larl.
(a.
J..-:,....
_\_-~
mUl;eyyid
mU$g.
S.
koku/u. 2. siyah, kapkara $ey. Zulf·j mU$gin
siyah sac;. .
dilmi$, yUksek, saglarn, muhkem, yaprlml$, kunt
yapl.
mi.i!?eyyed
(f. b.
-fUrO$'un c.) : mU$k, misk satanlar.
p
mu!?gil'l ~~".~
(f. s.) : 1. miskli, misk
(a. L)
mi.il;evvilcin
mu!?g.furu~an jl~ Jj_S
mU$g.
S.
mu!?gin-kuleh
...
( a. s. $id'den)
yUk-
,:)15""
~~f:..:....
(f. b. L)
¥ ~~(......
gUze-
(f. b. L). (bkz
mU$gin-kUlah ).
sek, saglam, kunt yapl yapan.
mU!?9in·sinan
mu~fik
( a. s. $efakat'den)
<.-",t-.A
$ef-
katli, merhametli, aClyan; seven.
<\J·l..t,i~.4
mu!?fik-ane
~efkat/e,
mu~g·sa
"::"(_~.J>
(a. s. $eh€ldet'den) : i$hadeden, $ahit (*tanlk) getiren.
(f. i.) : misk.
mU$'ir
-,,1 I' c.(..:.... (f. b. s.)
mU$g-alud
miske bu/anml$.
mU$g.bar
mu"!?g·b-Id
~ ,~(~
-
n. b¥ s.)
: misk yagdlran.
(f. b. .)
• I. : b ot. su I tanl
(a. s. $uOr'dan)
;~---"
(a.
S.
$evr'den.
C.
:
mU·
$iran) : 1. emir ve i$aret eden. 2. i. mare$al.
mu!?iran
mu!?ir.ane
. (f. b. s.)
i$'ar
(a. f. mU$ir'in c.)
mare$aller.
sogUt agacl, Acem sogUdU.
)~(:....-.
.)....:..4
eden, haber veren, bildiren [yazl i1e].
mu~ir
I~
J'---:-'~'"
(f. b. s.) : misk gibi.
(a. f. zf. $efakat'den) :
merhametle, aClyarak.
mu!?g
uzun
. siyah kirpik.
misk kokulu.
(a. f .. zf.)
mU$Jre,
mare$ale yakl$acak, surette.
901
Inu!j'ire
mi.i~'ire
(a. i. ~uOr'dan) : fiz.
1>..)"':'"
*gosterge, buhar ve hava taZYlk
derecesini gosteren alet.
( *baslnc;)
Inln
mU~UrlUk,
mare·
~iddet
(a. f. i.)
~allik.
mU~iriyyet) .
(bkz
(a. i.) : 1. mU-
mi.i~iriyyet
~UrlUk, mare~allik. 2. mU~UrUn, mare~alin
c~~o
makaml.
(f. i.). (bkz : mU~g).
mi.i!;kil, mi.i!;kile ",l<.":'.o • 1..1'6'-..':..... (a. s. ~ekl'·
den. c. : mU~kilat) : 1. gUC;, zor, c;etin. 2. i.. en·
gel, gUC;IUk, zorluk, c;:etinlik. Mesail·i mi.i~kile
c;etin meseleler.
mi.i~kilat
w)K~
mi.i~kile
<\.l$:'~ .."
mU~ki\'in c.) :
(0. i.
gUe;IUkler, zorluklar. Hallal-i
gUe;lUkleri halleden, e;ozen.
mij~kilat
)
gUe;,
~eyleri
e;etin
mU~kil-gU~a'nln
(a. f.b. s.
mU~kUI,gUe;,
c.)
~eyleri
e;etin
mi.i~kil.pesend
~~o
her~eyi
(a. f. b. s.)
mi.i!;rik
(a. s. ~irk'den. c.
.!J.. . . _!.-"
rikin) : Allah'a
~erik,
U1).r~'
mi.i!;rikin
~irk'den. mU~"
(a. s.
~erik,
rik'in c.) : Allah'a
mU~·
ko~an.
ortak
ko~anlar.
ortak
ma~i'nin
(a. i.
c.)
ayak
(bkz :
mU~tel).
(f. i.) : ,1. yumruk,
m!J~ta.
mi.i~tagil
2. avuc;. (bkz :
~":'A
l~fe me~gul
J.. :..:.....
mij~ta;t
eden, yanan,
).
(a. s.
olan,
~ugl'den)
i~tigal
ugra~an.
(a.
tutu~an, ate~
mu~t).
S. ~a'I'den)
: i~tial
alan, alevlenen. (bkz
:
begenmiyen.
: gUe; begenenler, her
mi.i!;kil.pesendane
gUe; begenene,
sOrette.
mi.i!;kil·ter
bir
<\; \4~"
~ey
...;'\\(.=. •
kUI; c;ok zor, e;ok
(a.
~eyi
be·
begenmiyene
yakl~acak
(a. f.b. s.)
e;ok mU~-
j . ...~~-~"
(a. f. b. s.).
mU~kil-ter).
~~<>.":'."
mU$takin)
(a. s. i~mi'zaz'dan).
Ian, ikrah ederek slkilan; nefret eden.
mi.i~takan .jl9l:~"
.( "ka" uzun okunur. a.
f. I}lU~tak'Jn c.). (bkz : mU~takin):
mi.i!itakane . <\)·lil:-=..•
f. zf.) :
c;~tin.
mij~kil.terin
mi.i~tak jl:':"(a. s. $evk'den. c.
1. i~tiyakll, ozliyen, gorecegi gelen, can atan.
(bkz : arzOmend, hasret-ke~). 2. i. erkek adl.
mi.i~kil-pesendan .j\..I.:4~A (a. f. b. s. mU~
kil-pesend'in c.)
genmiyenler.
902
(bkz :
mUn~eil
halledenler.
mu!;meiz
tutmu~.
Ylkdmlya yUz
mi.i!;rif.i vakf : mUtevellinin' tasarrufunu murakabe altlnda bulundurmak Uzere tayin edilen kim.
se. [buna : "nazlr-I vakf" da denir].
eden, bir
mi.i~kil-gi.i~ayan
(bkz.:
mi.i~rif.i harab
mail-i inhidam).
UstU yUrUyen [insan, hayvan].
halleden.
gUe; begenen,
. yUkselen, C;:lkan. 2. olUme pek yakm bulunan.
3. etrafa bakan, etrafl goren. 4. bir hal almlya
yUz tutmu~ olan. 5. vaklf mall muhafaza eden
kimse. [bazl yerlerde "nazlr" manasJna da kul.
landlr]'
(a. i.) :' zor olan i~.
mU~kUI,
(a. s. ~eref'den) : 1.
: zorluklarr,
(a. fib. s. c. :
mU~kil-gU~ayan
J . .__!.-o
mi.i~rif
a. f. zf. ~evk'dtm) :
yerek, can atarak.
mi.i~takk
i~tiyakla,
J:_~"
arzu i1e, c;ok isti·
(a. s. ~akk'dan. c. :
mU~takkat)
1. i~tiyak etmi~,
denC;lkml~; tUremi~, tUreme.
ba~ka
bir kelime.
mi.i~takk'l feyz i.i nur : feyzin ve nOrun
retlisi. 2. mat. *tUrev.
mij~takkat
slkl-
("ka" uzun okunur.
a. i.' ~akk'dan.
kelimeler.
wl..i~o
has
("ka" uzun okunur.
mU$takk'm
c.)
tUremi$
(a. b. s. ~akk'.
mij~temelat .:,,)t..:~o (a. i. ;;umOI'den. mU;;.
dan) : gr. kendisinden, ba~ka bir kelime tUremi~
olan asil kelime.
temel'in c.) : eklentiler, bir ;;eyin i<;inde bulun.
dugu, ona bagll olan ;;eyler.
"':"0 \'.;:'~. 0
mu;;takkun.minh
(f. i.) : 1.
mu~ta,
yum·
ruk. (bkz : mu~tl). 2. kunduracrlann deriyi vurarak inceltmekte kullandlklan
maden
tokmak.
3. mu~ta, birine vurmak i~in ale veya parmaklara
ge~irilen demir alet.
t.\...~.o
<\.,~
mu;;tebih
den)
i
(a. s.) : kan~lk, zor.
(a. s. ~ebeh ve ;;ibh'.
: i!?tibah eden, ;;uphelenen, ;;upheci.
d ..t~. .o
rnu;;tebik
(a. 5.) : 1. pencere gibi
orulu. 2. kan;;lk.
mu;;tedd
"\:_":'.0
(a. s. ;;iddet'den)
i;;tidad-
eden, ;;iddetlenen, ;;iddetlenmi;;, azan.
~~.o
mu;;teha
(a. s. ;;ehvet'den)
i;;tiha.
yl gerektiren, arzu olunan, istenilen.
..
mu~tehat .:"y~ (a. i.) : erkeklik hissini
,-,l .. ~.
mu;;teinil
c.) : i~tahi
;;eyler.
<;eken, i~tah veren·
;;ehvel'den
~:t.:.o
mii~terek, mii~tereke.(..;"':'o - !Jfi~4 (a. ;;. ~ir
ket'den. c. : mU;;terek!n) : 1. i;;tirak eden, ortak
[olan], ortakla;;a. 2. birlik; elbirligiyle yapdan.
Fasl·. mii~terek : mat .. *arakesit, iki sathln (dUz)
birle;;tigi yer. Mahrec:·i mu;;terek : mat. paydalan
e;;it olan bayagl kesirler.
mu~terek-U1.hayat : biy. *ortakya;;ar.
mu;;terek·iil·menfaa
faydalanma.
har
..... t.1·":"'O
menfaat gos-.
(a. s. ~ehvet'den) : i;;te.
mu;;terek.ul.mikyas adetler
saydar.
mii~tereken
'l)fi~.o
"
("" H'-
(a. s. ;;ekva'dan) : 1.. ;;i.
kayet olunan. 2. i. ;;ikayet.
mu;;teka.anh : kendisinden ;;ikayet olunan kimse.
mu;;teki
S-:~...
(a.
5;
beraberce
'mat. ortak ol<;UIU
(a. zf.. ~irket'den)
ortakla;;a, ortak olarak.
0§"',;:-
(a.
,5.
;;irket'den.
mU;;terek'in c.). (bkz : mU;;terek).
;;ekva'dan)
<.5;'~.o
(a.
S.
ve i. ;;ira'dan.
C.
mu;;terlin) : 1. i;;tira eden, satin alan, ailci. 2.
all;;veri;;te bulunan 3. istekli. (bkz
hahi;;-gei).
Mu;;teri
<.5.-:;'~.o
(a. h. i.)
astr. Saklt,
Erendiz, Jupiter, Mars. (bkz : sa'd-i ekber).
(a. s. ;;ohret'den) : i;;ti-
eden, ;;ohret bulan, me;;hur. (bkz : nam~dar).
<J'--O
ortakla;;a,
;;eyler, lezzetli
hasl olan, i;;tahll, istekli. (bkz : hahi;;-ger).
mu;;tehir
i;;ti.
(a. s. ;;ira'dan) : i;;ti·
mu;;teri
mu;;teheyat.. menfaat·perestane :
terircesine hlrslar.
mu~tehi
S.
;;UmOl'den.)
ra olunmu;;, satm almml;;. Mal·i mu;;tera : satin
almml;; mal.
mii;;terekin
(a.
S.
111al eden, kavnyan, saran, i<;ine alan.
tahr!k edecek hale gelmi;; olan kl:z.
mu~teheyat
(a.
i;;tika,
mu;;terik
(a. 5.) : kendi ken·
dine soylenen [kimse]. Farizat·ijl·mu;;terike : mirasla i1gili ;;er'i bir- mesele.
mii;;ti
J-:-
mu~t·zen
j~.o
(a.~.): bir avue; dolusu.
(f. b. 5.) : mu;;tu, yum·
ruk vuran, boksor. (bkz
mu;;t-zen).
;; ikayet eden.
mu;;tekiyane
4J.·l...c:~.
mu;;vike
(a. f. zf.)
miit'a
eclercesine.
mu;;temel
J~.o
(a.
S.
(a. i.) : dike".li agac;.
;;ikayet
;;umOI'den) : bir
$eyin i<;inde, bulunan, bir ;;eyin kavrandlgl, i<;ine
aldlQI. [bizde kelimenin cem! $ekli kullanrllr]'
(a. i. ') : 1. muvakkat ka·
zane;. 2. SlIIere
mahsus
gec;ici nikah. 3. mehr
tesmiye olunmlyan've duhul ve halvet vaklolmlvan mutallakaya verilen bir taklm elbise. [her ;;ehrin orfUne gore degi;;ir].
903
mutibaat
(a. i. teba'den)
mutibaat
:'
ittiba etme, birine tabi olma, arkaslndan gitme,
uyma.
(a. s. c.
mutibi'
mutabiln)
ml'teabbis
muteabbi~-ane ",'~":A
(a. s. mUtabi'in c.)
muteaccib
birbiriyle' tica-
"",JLk...
mutalaa
",JLh.Q
b'dan) : taac-
mUtehayyi.r).
(a. f. zf.)
mUtehayyir-ane) .
(a. s. acele'den c.)
",.)b.,~
muteaccil-ane
(a. f. zf.) : acele-
cilikle.
muteaccilin
(a. s. mutala?'dan. c.
~":A
(a. s. muteaccil'in c.)
aceleciler, acele edenler.
y
muteaccin' 0-":"""':'"
(a. s. mutali'jn c.)
mutaliin
okuyanlar.
(a. s.)
taacciin eden,
hamurla;;an, hamur haline gelen.
£.L.:...
mutareke
(a. i. terk'den)
../
:
ask. ate;;kes, iki tarafln
muvakkat
i<;in ate;;i durdurmasl, fro armistice.
bir
mutareke-i husOsiyye : ask. husOsi
61<;Ude ate$ kes.
( *6zel), dar
zaman
mutareke-i uinumiyye : ask. umOmi, geni$ 61<;Ude ate;; kes.
mutareke-name : mUtareke yap"masl i<;in taraflarm mu;;tereken imzaladlklan vesika.
.:J)l:A
muteabbid
...\--~":.Q
0. ..l~.:.Q
ibae/et eden,'
tapl-
muteabbid-ane
(a. s. aded'den) : taaddiideden,
<;ogalan, <;ok,
bir<;ok, birka<;, tOriu tOrlU. Evrak-I muteaddide :
tUrlU tiirlO, bin;ok evrak, kagltlar.
muteadi
""\"'\...:4
(a. f. zf.) : tapmlr-
rAllah'a]'
(.$)Lw
(a. s. adO'dan)
teadi
eden, du;;manllk eden. (bkz : mUteaddi 1 ).
muteadid
...\.:.:, L..~
(a. s.) : taadut eden,
kol, kola dokunan.
muteadil
(a. s. mUteabbid'in
c.) : taabbudedenler, taplnanlar [Allah'a].
casma, kulluk edercesine
udvan'dan) :
muteaddid, muteaddide
(a. s. ibac;!et'den. c. :
rnuteabbidin) :, taabbUdeden,
nan, kulluk eden [Allah'a].
muteabbidin
(a. s.
muteaddi
1. taaddi eden, zulmeden; sale/Iran. 2. gr. *ge<;i;;Ii (fiil) : [du;;undurmek, a'nlatmak...
gibi]. 3.
muzo Turk mOziginin en az altl aSlrllk bir mOrekkep makaml. Zamanlmlza kalml;; bir numOnesi
yoktur.
(a. s.) : kaq;"lkJI terke-
den, blrakan. Le;;ker-i mutarik : mutareke eden,
silahl blrakan, ate;;i kesen asker.
904
muteaccil
( a. i. mutalaa'nln c.)
okuyan.
miitarik
taabbUs
aceleci, acele eden.
1. okumalar. 2. tet·kikler. 3. dU;;unceler.
L
I)'..
-.
;;a;;arak, ;;a;;km ;;a;;kln. (bkz
( a. i. tulO'dan. c. : mu-
uLJLkA
mutalaat,
(a. s.
",·L.:>t:":4
muteaccib-ane
(a. i.) : ikiz dogurma.
talaM) : 1. 6kurria. 2. tetkik. 3. du;;unce.
mutaliln)
,:-,~.4
cObeden, ;;a;;akalan, $a;;an (bki
ret yapma.
mutaemet
(a. f. zf.)
taabbus edenler, yUzUnU ek;;itenler.
tabi olanlar,' uyanlar.
(a. i.)
mUteabbisin):
~_~,=4 (a. s. mUteabbis'in c.):
muteabbisin
0:-! I.:...
mutabiin
(a. s. c.
ederek, yuzunU ek$iterek.
tabi olan, uyan.
mutali'
'-""~
taabbus eden, yUzUnU ek;;iten.
"j",L,.:4
birbirine denk' gelen.
f
muteaffif
....;.4..:"
iffetli, ;;erefli, namuslu.
(a. s.)
(pkz
: teadUI eden,
mOtekabil).
(a. s. c. : muteaffifin)
<\;LiA.=.
muteaffif.ane
~ilikle,
: iffetl i, ~erefl i, namuslu [kimseler].
tJ4..:
(a. s. ufOnet'den) : taaf-
A
fOn eden, bozulup fena kokan; kokmu~, ~UrUk.
J._r ":,4
muteahhid
(a. s. ve i. ahd'qen. e.
eden, bir i~i sozle, imza
mUteahhidin) : taahhUt
iile Uzerine alan.
muteahhir
(a. s. sher'den).
~j.t:A
J.A)l..::~
(a.,s. akab'dan)
1. taakubeden, birbiri ardmdan gelen [sira ile].
2. ardrndan gelen, arkasl slra beliren.
. muteaklben
(a. zf.) : sonra; ardl
...1,9'.....,.:..
(a. s. akd'den) : akit,
yapan iki ki~iden her biri.
muteakldeyn ~(_ J.iL.:... (a. s. c.) : allel ile satlel.
muteakk.d
(a. s. akd'den) :
dUgUmlenen,
muteakkll
,-,lk:...
taakkul eden, biraz
karl~lk, ~apra$lk
muteakkllin
alan.
(a. s. e. : muteakktlin)
dU~Unerek
(a. s. ulUvv'den)
mutealim
~ l..::....
yUkse.
mOtealli).
(a. s. alem'den va ilm'-
J-"::'"
muteam
(a. s.) : taalll eden~
yUkselen, yUksek alan. (bkz : mUtealj).
Jl~4
muteallik
(a. s. 'alaka'dan) :' 1.
..::..l~l..:.4
muteallikat
i1i$@ alan.
("ka"uzun,oku-
nur. a. i. mOteallik'in e.)
1. yakm kimseler;
akraba 2. gr. bir eUmlenin manaSlnl tamamIJyan,
a~lkllyan kelimeler.
yakl~lr
~.1..:...
taakkul edenler, anllyanlar.
muteallil
J._L.::..
(a. $.) ,: 'taallUl eden,
bahane ile herhangi bir i$in yapdmasrnl gecikti·
ren, ozUr ve bahane ile vakit ge~iren.
(a. s. ve i. ilm'den. e. :
muteallim
edel1, ilim, bilgi edinen,
(*a~renci).
~<>L:,Q
muteallimin
(a. s. ve i. ilm'den .
mUteallirn'in c.) . ilim ogrenenler, bilgi edinenler,
talebeler (*o~keneiler).
(a. f. zf. ilm'·
muteallim.ane
den) : taallUm ederek, bilgi edinerek, ogrenerek.
muteallin
0 L ..::.:o
(a. s.) : taallUn eden,
aleni, a~ikar, meydanda alan.
anllyan.
(a. f.'zf.)
kul edene, anllyana
JL..:...
mUteallimin) : taallUm
ogrenen; okuyan, talebe
Slra, arkasl Slra, arka arkaya.
, taakkudeden,
muteali
len, yUksek alan. (bkz
muteallikat-I fi'l : gr. fi'lin allesi.
mUteahhid).
J\-".:..,
muteakld
yUk-
(a. s.) : taahUt eden,
bir i~i uzerine alan. (bkz
muteak.b
1.
I
(a. i. c.) :' son
,zamanlarda, gelenler, yeti~enler.
muteahhirin·i ulama : alimlerin son zamanlarda yeti~enleri.
muteahid
(a. s. ulOvv'den) :
asdl, bagl,. 2. taallOk eclen, ilgili,
(bkz : aid, dair, merbOt).
teahhur eden, sonrlya kalan, geciken.
muteahhirin
1,.JL...:...
(a. s. ve i. ahd'den.
mUteahhid'in c.)
taahhUt edenler, bir i~i sozle,
imza ile Uzerine alanlar.
.anla~ma
miiteal
sek, yUee. (bkz : bOlend). 2. his. *dll!ne.yUstU, teerUbe ile elde edilen bilginin slnlrlarlnl Cl!ian. [alill :
m Oteali" dir].
den) : taalOm ~den, harkes~e bilinen.
J. ~,4
muteahhidin
taak-
(a. s. aks'den)
kUs eden, ma'kOs alan, tersine' donen.
(a. s. mOteaffif'in
muteaffin
~..::.~
muteaklcls
iffet-
namuslulukla.
muteaffifin
c.)
(a.f. zf.)
taak-
sOrette.
(a. s. mUteakkd'rn c.)
mutei!lIl)l
I./l..::...
(a. s. ama'dan)
taami
eden, gormemezlikten gelen, gormezlenen.
muteamiyane
4.t\.. L..::....
(a. zf.) ; g6rmemez-
I ikten gelerek.
905
muteammi
d
muteanz
a'ma
(a. s. ama'dan)
If·':'A
taaruzeden,
(a. s.)
birbirine zld, muhalif olan.
olan, kor olan.
...l-o.A:
muteammid
(a.
O
S.
amd'den.
C.
mutearif
:
mOteammidin) : taammUdeden, bilerek, tasarllyarak yapan.
Gay-i
muteammid
tasarlamadan
yapan.
J
taqmmOden, bilerek, tasarllyarak.
..:~ ...l.......:.
muteammidin
J"""':A
muteammik
derinle~en,
(a. s. umk'dan): taam·
derine giden.
od'den) : 1. birbi-
S.
~.;L..:A
(a. i. orf'den) : mant.~
mat. gerc;;ekligi apae;:tk, meydanda oldugundan isbatl
kabetmiyen soz, aksiyon.
mutearnk
(a. s. amd'den. mO·
teammid'in c.) : taammOden, bilerek, tasarlJyarak
yapanlar.
(a.
)L":A
rml tanlyan, tanl~an. 2. bilinellJ, bilinir. (bkz
ma'rOf, me~hOr).
mutearife
muteammid-ane "'·\...l....,....:.o (a. f. zf. amd'den)
muk eden,
)l..:...
(a. s.) ,. taarruk eden,
J..),,:o
terliyen.
if *,,..:.0
mutearrlZ
taarruz eden, saldtran,
kina, hudOduna gec;;en.
(a.
sata~an.
2.
S.
arz'dan) : 1.
ba~kaslntn
hak-
\
r......:...
muteammim
taammOm
(a.
etmi~, yayJlml~,
Ji L.:.A
muteamk
S.
~A
(a.' s.)
teanuk eden,
muteannid
. (a.
mutearribe
melez Arap, sonradan
(a. s.) :, taanni
i~i
zahmet c;;eken, zahmetli bir
eden,
Uzerine alan.
mutearrif
s~
mUteannidin) : taannUdeden, inadeden,
dedigin.
den donmiyen, direnen. (bkz : muannid).
arab'clan)
Arapla~an.
J ..)..:..
(a. s.)
arif olan, irfan
mutearris
V" .1":..
(a. s.)
tearrOs eden,
kansrna sevgisini bildiren.
(a. s. usr'dan)
muteannid-ane
~ey
sahibi [olan].
(a. s.inad'dan. c. :
...L:..:....
(a. s; ury ve uryet'·
lS..)":'"
den) : 1. taarri eden, soyunan, C;;lplak. 2. bir
den alakaslnl kesen ..
yaygm.
birbirinin boynuna sarJlan.
muteanni
mutearri
umOm'dan)
(a. f. zf. inad'·
eden,
gOc;;le~en.
teasOr
(bkz: mOteassir).
dan) : inatc;;J1lkla, direngenlikle.
(a.
..:~ ..w.;:.o (a. S. inad'dan. mO·
muteannidin
teannid'in c.) : taannOdedenler, inadedenler, de·
diginden donmiyenler, direneoler.
miiteannit
":"":'':'0
(a. s.) : taannOt eden,
yan"~
anyan, ~unun bunun yan"~lnI bulmak meraklnda olan.
muteannit-ane
<\1'~':A
(a. f. zf.) :
yanll~
anyana, yanll~ C;;lkarmlya c;;all~ana yakl~lr sOrette.
4J·L...:.....:.o
(a. f. zf.) : zahmetle,
slkmtl c;;ekerek.
mutearef
J j~
kesin bildigi, OnIO. (bkz :
906
(a. s. od'den)
me~hOr).
her-
asab'dan.
C.
:
mOteasstban, mOteasslb7n)
1. taassubeden, tarafdarllk eden. 2. kendi dininden ve rriilletinden
ba~kaslna kin Ve dO~manlJk besliyen; hie;: bir yeni.
ligi kabOI etmiven.
muteasslb-ane
",·L...a.':"
(a. zf.)
rnOteas-
slbe;:a.
muteassif
(a. s.) : teassOf
""';-"':.0
eden;
dogru yoldan sapan, yolsuzluk eden.
muteassir, muteassire
muteanniyane
S.
0>....." '-".:.0,
.r-": o (a. s.
usr'den) : teassur eden, gOc;;le~en, gOC;;, zor, c;;etin.
(bkz : mOteasir). UmOr-i muteassire : e;:etin i~ler ..
mutea~lr
. . .~L..:A
birbiriyle iyi gec;;inen.
(a. s.) : 'mua~eret eden,
mutebahhir
mutea$$lk
J":"':.o
(a. s.)
taa$:,.uk eden,
a$lk alan, delicesine seven.
.....,ibL~
muteatlf
(a. s. atf'dan) : 1. tea·
0
tuf eden, birbirini seven. 2. kendisine atfolunan,
baglanan.
J'L...:.
muteati
('"bl_..:..
muteazlm
(a. s.) : taazum eden,
gozde bUyUyen, goze bUyUk gorUnen. (bkz : mUtekabir, mUtekebbir).
(a. s.)
;.....:.0
muteazzlm
(a. s. azamet'den) :
bUyUklUk tasilyan.
. taazzum eden, ben/ik satan,
(bkz : mOtekebbir, azamet·furO$).
teat! eden, birbi.
muteazzlm·ane
rine veren, veri$en ..
""'Ie-_f...:.
(a. f. zf. azamet'-
den) : bUyUk/Uk tasllyarak, benlik satarak.
(a. s. atf'dan) : taat·
tuf eden, esirgeyen,
~efkateden,
muteazzi
bagl$llyan.
(a. s. uzv'dan)
or·
ganla$ml$, fro organise.
muteaUlf-ine
",,·Lih..:.o
(a. f. zf. atf'dan) :
,-,J.~ (a. s. c. : mUteazzibin) :
muteazzib
esirgiyerek, $efkat gostererek, bagl$IJyarak.
taazzObeden, evlenmiyen, bekar kalan.
muteattls
uk...:
muteivin
,jJl_..:o
0
(a. s.) : akslran.
(a. f. zf.) : ev-.
muteazzib·ane
rine yardlill eden,
muteavvlk
(a. s. avn'den) : birbi.
J .,_...:..
J;> .,..:.0
taavvuk eden,
(a. s. Ivaz'dan)
<:::. .,...:.4
(a. s.) : taavvUceden,
..) r='"
(a. s.) : taavvUdeden,
adet edinen, all$"ml~.
(a. s.)
istiaze eden,
sigman.
~_":o
(a. s. ayn'dan. c. : mU.
teayyinan·) : 1. taayyUn eden, belli, meydanda alan,
meydana ~Ikan. 2. karar
verilmi$. 3. e~raftan,
belli, i1eri gelen kimse.
muteayyinan
j
L:--=.
(a. s. ayn'dan):
1. taayyUn edenler, belli, meydanda olanlar. 2. ka.
rar verilmi$ler. 3. e$raftan, i1eri gelen kimseler.
~;.~.:.4
(a. s. aY$'dan)
taayyU$
eden', ya$lyan, yiyip j~en, ge~jnen.
miiteazld
(a. s.
mUte"lzzib'in·
.,J)":..
(a. s. azl'den) : taazzlH
eden, ma'zul alan, azledilmi~, i~inden ~Ikar"ml$.
muteazzir
)J...:.o.
(a. s. ozr'den): 1. taazzUr
eden, ozUrlU, ozOrU bulunan. 2. mUmkUn olmlyan,
gU~, zor.
jY.:.4
muteazziz
(a. s.)
:. taazzUzeden,
mutebadilJ",l."';'.:'o(a. s. bedel'den): 1. tebadOl
eden,
kar$i1lklJ.
birbirinin
..l.al..:. (a.s. adad'dan)
nan, birbirine kol veren, yardlm eden.
ge~en.
)~ l_~:.. (a. s. bUdOr'da'n)
mutebadir
2. geo.
teba-
mutebagglz
(a. s.)
bu?iz, kill
gosteren.
~l~:..
(a. s.)
tebaguz eden,
bugz, kin gUden.
mutebahhir
: kol kola tutu.
verine
dUr eden, birdenbire akla gelen.
miitebaglz
muteayyi$
J....:.o
lz.zet, kuvvet, kudret, klymet, yUcel ik kazanan.
muteavviz
muteayyin
yolda.
c.) : taazzObedenler, evlenmiyenler, bekarfar.
muteazzil
Ivaz,
egrile$en, egri. Nihil·i muteavvic :. egri ftdan.
muteavvid
0
muteazzibin
(a. s.)
bedel alan.
muteavvic
yakl~acak
yardlmla~an.
eg/enen, geciken, oyalanan.
muteavvlz
lenmiyene, bekar kalana
..)~~:..
(a. s. buhar'dan) : te-
bahhur eden, buharla~an, bugu haline gelen, dumanlanan, tUtsUlenen.
907
..):>c.~:A
mute'bahhir
(a. s. bahr'den. c. :
mUtebahhirin) : bi"gisi, deniz gibi geni~ ve engin
olan. (bkz : allame).
o\;f.f"'=~:.4 (a. f. zf.) : mOte-
mutebahhir-ane
bahhir, bil:isi deniz gibi geni~ ve engin
yolda.
olana
C~~...a~:. (a. s. mUtebasbls'm
mutebasbls!n
c.) : tal!lasbus eden leI", yaltaklananlar.
(a. s. basar'dan)
yakl~acak
mutehill.i
d'L-:-:.4
(a. s.)
ovOnen.
(bb
mubahi, mOtefM~ir).
, (a.
":'~..):>c.~:..
mutebahhirin
S.
mOtebah-
hir'in c.) : bilgileri, deniz gibi geni~ ve engin
olanlar.
mutebahhirin~i
ulema: alimlerin
en geni~,
bilgilileri.
~l.. JbL.:'4'
mutebahiyane
(a. f. zf.) : ovOne-
j\~:...
<\l'\';~':A (a. f. zf.) : kibirle
~~l-=... (a. S. bu'd'dan) : tebaOd-
JL~
(a.
S.
beka'dan)
Sl--:-:.o
(a. s. bOka'dan) :
tebll~
ki eden, aglar gibi, garUnen, yalandan a9llyan.
mutebill
Jl_-:-:o
miitebilih
.Jl_..:..
(a; s.) : ebleh gibi garOnen,
j)~
jj) L-:-:...
(a. s. mUtebariz'-
in. c,) : tebarOz edenler, meydana ~Ikanlar, belirenler.
mutebasbls
if~~·4 (a.
<\l·l_..aA.a.:.o (a. f. zf.)
basbus ederek, yaltaklanarak.
908
allci ile
",.:.:.~:... ~ -':'I'_l~:...
mutebiyin, miitebayirie
t
~:...
(a.' s.) : sOrmet ehli
iken bid'at ehli olan.
,-t~_.:..
(a.
s. bedel''CIen)
:
1. tebeddUI eden, deg;~en, ba~ka hale giren. (bkz:
mUtehavvil). 2. kararslz.
mutebehhic
ef'~"
(a. s.).:, ~en, keyifli.
mutebekkim
rC -:-:
A
(a. s. bekem'den)
dilsizlenen, soz seylerken
lal ).
tutulup kalan. (bkz
(a. f. zf.)
sez
seylerken tutulup kalarak, tutularak.
mutebelliel
..tl--:-=.4
(a. s.) : tebellUdeden,
mutebellil
JL-:-::.o
(a. s.)
: 1. tebellUl
eden, Islanan" nemlenen [~ey]. 2. altml Islatan.
( bkz : selis-Ul-bevl).
mutebeUir
)_~A
(a: s. billOr(dan) : 1.
tebellUr eden billurla~an. 2. kim. biIlOrla~ml~. 3.
mec. beliren, belirgin.
s. basbasa'dan. c.
mutebenn!
mDtebasbusin) ': tabasbus eden,yaltaklanan.
mutebasbls-ane
(a. i. c.)
aglr davranan, tenbel.
(a. s. bOruz'dan) : teba-
rUz eden" meydana ~Ikan, beliren, bariz, a~ikllr.
(bh: m!(jteberriz).
mutebariz!n
L..~ l;:...
mutebayian j
satici. (bkz : llkldeyn).
mutebekkim-ane<\l·~.c-:-=.4
(a. s.) : birini smayan.
eblehlik, bonlUk tavrl takman,.
mutebariz'
(a. s.)
olan.
baki
kalan, geri kalan, artan.
mutebak!
basi-
iler-iyi garerek.
.k._~:.4
mutebass.t
rilmi~
mutebeeldil
eden, uzakla~an, birbirinden uzak bulunan.
mutebaki
dU~Unerek,
mutebedeli'
sail ana sallana yOrUyene yakl~acak yolda.
mutebiUd
retle, iyice
(a .. s.) : kibirle, gu-
rurla, kendini begenmi~ olarak yOrUyen. '
mutebahtlr-ane
<\l·I-"....4~.. (a. f. zf.)
mutebasslr-ane
(a. s. beyn'clen) : zit, birbirine uy,mlyan, uyu~maz.
Ef'il-i mute~ayine : birbirine uymlyan, Zit i~ler.
rek. (bkz : mOtefahir-ane).
mutebahtlr
ta-
bassur eden, basiretl i, gozO a~lk, iyiee dU~Onen,
i1erisini goren.
ta-
~~.4
(a. s.) : birini oguledirien.
muteberk.' c.._9~-=A
pec;elenen, maskelenen.
(a. s.) : teberku' eden,
miitedvizin
1S~4
miHeberri
(a. S.)I: teberri. eden,
yUz c;:eviren, uzakJa$an.
;. .r-:."
.
miiteberri'
Ma~i
teberrUdeden,
(a. s.)
miiteca'id
mi.iteberrid : soguyan suo
muteberrik, miiteberrike ~.T::'" ,.:J..t:=-" (a. s. bereket'den)
ugurlu.
teberrUk
eden,
mUbarek
t(~_:... (a. zf.)
mi.iteberriken
say dan,
ugui'luluk.
).-',,;"'::"'"
teberrUr ~den,
(a. s.)
Allah'a derinden itaat eden.
miiteberriz
j~:'"
miiteca'id.iil·e~'ar
(a. s.) : teberruz eden,
(a. s.) : tebessOl eden,
klzgmlrk veya cesaretten dolay,yuzUnu ek$lten.
miitebessim
r:...
(a. s. bes~'den) : te-
<\>.~
(a. f. zf.)
mOte-
miitecanis' I,,)""i
(a. s.) : tebessOr eden,
sivilce c;;rkaran.
miitebe~bi;;
J.,J..:....:...
tebe~bO$
(a. s.)
eden,
J-=~"
(a. s. betl'den)
tebet-
'"){~ ..
(a. zf.) : Allah'a
.-'""-,,l~..
(a.
cesaret'den. c.:
S.
mutecasirin) : tecasOr eden, cOr'et gosteren, ...e
kalkl!;;an, yelteneh; kOstah.
miitecasir·ine <\>·I .....,J~..
miilecasirin
..:l'_"'....... ~.
miitecavib
miitecavil
(a.' f. zf.)
kUstah-
(a.
S.
mUtedigir'in c.):
...e kalkl$anlar,
(c. s.)
tecavUbeden,
JJl~,.
(a. s.)
cevelan eden,
,-I.J~A
tebevvOI eden,
( a. s.)
i$iyen. [yapma kelimelerdendir].
(a.
miitebeyyin
S.
beyan'dan)
tebeYJyun eden, meydana l,';,kan, anla$dan.
miitecidil ,-I~l:..~
(a. s. cedl'den) : mOca-
dele eden, sava$an, ugra$an.
(a. s. civ~r'dan) :
miitecavir
bir civarda olan, kom$u. Iaviyetan-I miitecavire.
tan : geo. *yonde$ *ac;:J1ar.
miitecaviz
yonelerek.
mUtebevvil
1. bir'
dola$an.
tOl eden, Allah'a yonelen.
miitebettilen
(a. s. cins'den)
cevap veren.
gOler yOz gosteren.
miitebettil
L:=:..
cinsten olan. (bkz : hem-cins). 2. fels. hir cinst€i1.
3. fiz. kim. ,*homogen, fr. homogene. 4. gr.
*e$sesli.
cOr'et edenler, cesaretlenenler;
yeltenenler; kOstahlar.
bessim olarak, gOIOmsiyerek, gOlerek.
mi.itebessir
(a. s. cenb'den) :ictin&- ,
c;:asma.
bessum eden, gOlOmsiyen, gOlen.
miitebessim.ane
tecs'Od
: sac;:larr klvlrcrk olan, krvlr-
miitecanib .....il_::>t::...
miitecasir
J~'"
(a. s. ca'd'dan)
clk sac;:lI.
meydana C;:lkan, beliren. (bkz : mutebariz).
miitebessil
..l_,,~...
eden, krvlrclk olan, k,vrrk.
beden, sakrnan, c;:ekinen, uzakla$an, kendini bir yana c;;eken, karl$mlyan. (bkz : muctenib).
la, ugurlu saydarak.
miiteberrir
<\>·)t:.tll:>.::. (a. f. zf.) : bilrne-
miiteciihil·ane
mezlikten gele;ek, bilmez gorOnerek.
~~...
miiteberrid
(a. s. c~hl'den) :
teberru'
(a. s.)
\.....
eden, bagl$llyan, bagl$ta bulunan.
soguyan.
JAll-~..
miitecahil
tecahOI eden, cahil gibi gorUnen, bilmemezlikten
gelen, bilmez gorOnen. (bkz : mOtenakir),
j J~.
(a.
S.
cevaz'<'lan. c. :
mOtecavizin) : 1. tecavuz eden, gec;:en, <l$an. 2.
sata$an, saldrran; sarkmtl Ilk eden. 3. fazla, c;:ok.
mutecavizane <\>'\j-,~. (a. f. zf.) : mOtecaviz olana ~ara$lr sOrette; tecavUz ederek, sarkmt'Ilkla.
miitecavizin ~;, ~ (a.
S.
mUteCaVi2;'in
c.)
tecavUz edenler, saldlranlar, sarkmtdlk edenl er .
909
miitecizib
miitecizib ~~l~:.4 (a. s.) : cezbederi, ~e.ken.
~.4
miitecebbir
tecebbUr eden,
2. kibirlenen.
(a. s. cebr'den) : 1.
zorbala~an,
cebir ve zor kullanan.
,\.;\~..,
miitecebbir-ane
(a. f. zf.)
zorba-
,)..\._~
(a. s. cedd'den. c. :
yenile~en.
mUteceddidin) : teceddUdeden, yenilenen,
<\J·\.)~A
miiteceddid-ane
·teceddid olana,
(a. f. zf.) : mu-
yenile~ene yakl~acak
J:.,:)~
miiteceddidin
sOrette.
(a. s. mUteceddid'-
in c.) : teceddUdedenl'er, yenilenenler,
miiteceffit -.A~
yenile~enler.
(a. s.) : teceffuf eden,
kuruyan, i~i bo~alan, kofla~an. [kabuklu meyve].
(bkz : mUtecevvif, mUteyebbis).
~
miitecehhiz:
hizath,
(a. s. cihaz'dan) : tee-
J',:,::A
(a. s. cela' ve celv'den) :
1. tecelli eden, gorunen, meydana
(bkz : rO~en).
miitecellid
tecelludeden,
gosteren.
-li.=;..:.4
(a.
celadet,
miitecellid·ane
s:
~Ikan.
2. parlak.
c. : mutecellidin):
kahramanhk,
'\>·I~.. (a. f. zf.)
yigitlik
celadet-
J:. ~...
.(a.
s. mutecellld'in
I
L~
(a. s. cem'den.
c. : mutecemmiin) : tecemmu' eden,
biriken, Ylgllan.
miitecemmid, miitecemmide
toplanan,
.:>~... , -, ...~
(a. s.) : donan, donmu~.
(bkz: muncemid).
Enhir-, miitecemmide : donmu$ nehirler.
miitecemmiin
~.. ~
c.) : tecemmU' edenler,
Ylgllanlar..
sUs-
0;!l~
(a. s. mOte-
cemmil'in c.) : tecemmul edenler, suslenenler, bezenenler; donananlar.
.s-~
miitecenni
va topllyan.
mUfteri ).
(a. s.) : 1. meysu~
2. iftiraeden,
~
miitecennib
atan. (bkz :
(a. s.) : ictinabeden,
saklOan, ka~lOan, ~ekinen. (bkz : mOctenib).
miitecennin
~-~
(a. s. cenn ve cunOn'olan, ~lldJrmJ$.
dan) : tecennOn eden, delirmi$
( bkz : mecnOn ).
miitecennin-ane cL·~ (a. f. zf.) : delirerek,
l;;J1dlrml~C;!'lslOa.
miitecerri'
(a. s.)
eden, yudumhyarak
tecerrO'
i~en.
.) ..,):::cl..
(a. s. cered'den) : 1.
tecerrOt eden, soyunan, ~Iplak olan. 2. evli olm.van. 3. tek ba~lOa kalan. 4. tas. dOnya i~Ierinden
vazge~ip Allah'a yonelen.
miitecessid
-'--~
(a.
S.
cesed'den) : te-.
cessOt eden,' ceset Milne gelen,vOcut peyda eden.
c.) : celadet gosterenler, kahramanlar,. yiQitler.
miitecemmi'
(a. f. zf.)
lenerek, bezenerek, donanarak.
miitecerrid
Ie, kahramanltkla, yigitlikle.
miitecellidin
miHecemmil-ane . cL·){...~4
delicesine,
donanml~.
mutecelli
tecemmUI eden, sUslenen, bezenen;
miitecemmilin
IJkla. (bkz : cebren).
miiteceddid
miitecemmil J~ (a ..s. cemal'den. c.: mutecemmilln)
donanan.
.( a. s. mutecemmi'in
toplananlar,
birikenler,
miitecessim
~ (a. s. cism'den) : te-
cessOm eden, cisimlenen, gozlegorOnen.
miitecessis
~
(a. s .. cess'den
mOtecessisin) : 1. tecessOs eden,
gizliyi gozetliyen. 2. meraklJ.
miitecessis-ane cL·~
$eyleri ogrenmiye
~ah$arak;
mutecessisin
C.
:
gizliyi arlyan,
(a. f. zf.)
gizli
merakla..
(a. s. mUteces-
sis'in' c.) : tecessOs edenler, gizliyi anyanlar, gizliyi gozetliyenler; merakhlar.
miitecev$in~.r':'y:r;=:..o
(a. s.).(bkz
mOtederri'),
miiteeddi
...j )-~...
mutecevvif
(a. s.) : tecevvUf
eden, i<;i bo;;alan, kof olan; koyuk olan. (bkz :
mUtehalll).
J~.Q
j
mutecevviz
(a. s.) : 1. caiz olml·
van ;;eyi caiz goren. 2. mecazll soz soyliyen.
J . .A-=:.o
jj.J~A
(a.s. mUtecevviz'·
in c.) : 1. dHz olmlvan wileri cSiz gorenler. 2.
mecazll soz soyliyenler.
Q
a. s. cUz'den) : 1. cUz cUz,
(
par<;a par<;a ayrilan. 2. jeol.· ufaJanml;;. Gayr-i mu·
tecezzi : ayr;J1amlyan, bolUnemiven.
",'1.1•..\.:.0
mutedebbir-ine
.(a. f. zf.) : ted·
birli olarak, i1erisini gorerek, ol<;UIO olarak.
mutedeffin
(a. 5.): defnedilen,
gomUlen.
d"...L:.o
mutedehhi
mutecezzi ($ y:":
(a. 5.), : tedbirli, i1eri-
(a. f. zf.) : '1.
calz olmlyan ;;evi c€liz gorUrcesine. 2. mecaz" soz
soyl iyerek.
mutecevvizin
mutedebbir
sini goren, ol<;UIO hareket eden.
"\.;\j~.o
mutecevviz-ane
miitedavil, mutedavile
(a. S. devlet'den) : tedavUlde bulunan, elden ele
gezen; ge<;en,
kullanrlan. N~kud.1 mutedavile
tedSvUlde bulunan, kullanrlan para!ar.
(a. 5.) : deha, UsWn
zekii ve anJaYI;; sahibi gibi harekette bulunan.
~..c.
mutedehhin
(a. s. dehn'den): te-
denhUn eden, bagJan~ln.
mutedafi' r-jl..c.
(a. s.) :1. tedafU' eden,
\"...
iti;;en, kakl;;an. 2.' dU;;mant defeden.
mutedifian
r~\..c.
(a. zf.)
mutedifiane
nazlanan.
",·l~l..c.
(a. f. zf.)
miitedelliyal1e
dU;;mant defedercesine.
miitedihik, mutedihike
,~la:.o,
j>1..c.
(a. s. dUhOI'den)
1. tedShUI eden, birbirine ge<;en, karl;;an. 2. gecikmilj, odenmemilj [maalj].
.
miitedair
}\..c.
(0. s. /devr'den)
dSir, ... .Ie i1gili; Sit, i<;in, dolay., Uzerine.
mutedirib ":")L.a:.o
(a. s. darb'dan) : teqS.
rUbeden, birbirine vuran, vuru;;an.
zSrib).
miitedirik
rik eden, bulup
(bkz : bahr).
miitedivi
!l) \..c.
(bkz : mUte-
(a. s. derk'den) : tedii·
hazlrllyan. Bahr·i miitftdarik :
($JI..c.·
(a.
S.
-tt·U..l....:.o
(a. f. zf.) : tedeUi
edene, nazlanana yara;;lr yolda, nazlamrcasrna.
c1:>ola:.o
(a. s.) : tedShUk eden, karljrl Iklt gUlUljen. I:tEAI.1
miitedihike : gUlUljen <;ocuklar [kar;;I"kll].
miitedihil
(a. 5.) : tedelli eden,
mutedelli
kakl;;arak. 2. dU;;maol defederek.
kakl;;lrcaslna;
miitedehhiyine . -\I'~..c. (a. f. zf.) : deha sahibine, UsWn zeka ve anlaYllj sahibi gibiharekette
bulunana yara;;lr yolda.
deva'dan) : te-
davi eden, kendi kendine i1S~ yapan ve baken.
mutedenni
J -L..:,4
(a. s.) : tedenni eden,
geril iyen, a;;agtllyan.
mutedennis u-i..c. (a. 5.)
tedennUs eden,
kir peydii eden, kirlenen.
miitederri'
t.)..c.
(a. 5.) : tederri'
eden, zlrhlanan, zirh given. (bkz :
miitederris
mUtecev~in).
(a.
5.).
(bkz
mUteallim).
mutedessir
J -L..:A
(a. 5.) : Iibasa bUrUn.
me, elbise giyme. (bkz : mUddessir, mUtezemmil).
mutedeyyin
dine bag". (bkz
lamlan.
~..I....:.o
(a. s. din'den) : 1.
din-dar). 2. bore; edilen, .bor~-
muteeddi
(a. 5.)
eda edici,
eden, o?iyen, odeyici.
911
~~ l:",
miiteeddib
(a. s. edeb'den. e. : mO-
teeddObeden, edeplenen, utan~ du-
teeddibin)
van, uta nan.
yakl!?aeak
terbiveli olana
utan~ duyarak.
.....;...:t::..
(a. f. zf.) : edepli,
~~ ,) t . . ,
miiteeddibin
miiteehhib
....AI
(a. s. mOteeddib'in
edeplenenler, utanc; duyan-
L:.4
(a. s.) : kendi kendini
L . J:..
. muteessir
Jl:..
(a. s. te'kid'den)
te'-
YOdeden,
4J·\Jl: .
kuvvetJenen~
kidedici, tekra'rlanan, saglamla!?an.
muteellif
~_.;JL:...
muteezzi
(a. s. U1fet'den)
(a. s. esr ve esaret'den):
~ t.:.
muteeyyid
£L:...
(a. zf.) : teessOf ede-
(a. f. zf.) : teesOrle,
OzOntO ile.
teehhLiI . etmi!?, evlenmi!?, evli.
miiteekkid
mOtees-
1. teessOre kapilan, hOzOnlO, kederli, OzOntOlO. 2.
birin'in aelsiyle aeJlanan. 3. psik. *duygulanml!?
[mOteessir olma : *l9tkilenme]'
muteessirane
(a. s. ehl'den)
(a. f. zf.)
rek, mOteessif olarak, OzOntO duyarak ..
veti!?tirmi!? [kimse].
. miiteehhil
tees-
sif olarak, eseflenerek, kaderlenerek.
surette,'. edeplenerek,
muteessifen
e.) : teeddObedenler,
lar, utananlar.
(a. ·s. esef'den)
4J'\i,...l:...
mutleessifine
4J·~~L:...
muteeddibane
muteessif
sOf eden, eseflenen,' kederlenen.
orfet
(a. s. te'yid'den)
teey-
,
-.>~t:...
(a. s. eza'dan)
eziyet
c;eken, slkllan, ineinen; OzgOn, OzUlrriO!?
peyda eden, all!?ml$, all!?km.
miiteellih
mutefahhls
oJ L:...
(a. s; c.: mOteellihin):
hus eden,
(a. s. fahs'dan)': tefah-
if""'A:...
i~yOzOnO
dikkatJe ara!?tlran.
Allah'm birligine inanan.
miiteellihin,
mutefahhir
~f"l:..
(a. s. e.)
Allah'a
..... .;,.i:...
(a. s. fahr'den) : te-
fahhOr eden, gu'rurlanan, ovOnen. (bkz mOtefahir).
tapmanlar, islam alimleri.
IUm 'eClen, elemlenen,
i~i
(a. s. elem'den) : teelslzllyan, ael duyan.
4J'[1 L:...
miiteellim.ane
(a. f. zf.) :
i~i
~l... L:.~
(a. s.emel'den)
teem-
",,'~'t:...
muteemmil-ane
v"L:...
muteemmir
J
(a. s.) : teemmOr eden:
L:..
miiteenniyane
912
4J·U't:...
tefahOr
satan. (bkz
(a. s. flkh'dan. c. :
L.1A:.4
(*bilgini);
flklh alimi
flklhla
(a. s. mOtefakklh'm
mutefakkid
i
-L~i:...
(a. s. fakd, flkdan ve
fukud'dan) : ara~tlnp saran. (bkz : mOdekkik).
(a. s. eny'den) : teen·
nieden, aeele etmiyen, aglr' dav'r;:.nan, temkinli,
sakmgan.
Ii olarak, sakmarak,
kurum
c.) : flklh alimleri (*bilginleri); flklhla ugra!?anlar.
amirlenen, amirlik eden.
muteenni
mutefakk.h
(a. f. zf.) : teem·
mOl edene,. derin dO!;'Onene yara!?lr surette.
(a. s. fahr'den)
eden,
ovOnen, kurulan,
mOtefahhir).
mOtefakklhin)
ugra!?an.
mOl eden, derin dO!?Onen, dalgm.
:
. tefahhOr ederek, ovOnerek, kurularak.
mutefihir .....;..U:...
SIZ-
IJvarak, ael duyarak.
miiteemmil
(a. f. zf.)
mutefahhir-ine
f L:.
muteellim
(a. f. zf.)
~ekinerek.
temkin-
mutefasslm
(a. s.) : 1. ir)fisam
eden, klnlan, OzOlen. 2. sOtten kesilen.
mutefathn
(,):r.i:...
(a. s. fatn'dan)
tun eden, derhal farkrna varano
tefat-
miiteferrig
miitefathr
..)k4:.•
infitar eden,
(a. s.)
(a. i. fikr'den).
iniitefekkire
(bkz : mufekkire).
yardan.
I
miitefavit, miitefavite ~-J l.i:A r. ~ J lA:.. (a. s.
fevt'den) : birbirinden farkll, c;e$itli alan, aralarmda fark bulunan. (bkz
mUtenevvi').
~~..)r:..4:,.
mutefekkirin
c.)
:
*dU~Unurler,
Jl.i:".
miitefellik
(a. s.) : faydalanan
miitefayid
(a.~.
J..a LA:A
J-aA:..
miitefazzll
(a. s. fazl'dan. c.
mU-
tefazzdin) : fazilet, meziyet ve bilgi yarl$lna C;lkan.
(bkz: mUtefazI1 1 ).
miitefazzll·ane
~. )1_'::.1:. (a. f. zf.) : fazilet,
meziyet ve' bilgi yarl$lna C;lkana yakl$lr sOrette.
~.::A:~
miitefazzllin
(a. s.
mUtefazzll'tn
,c.) : faz1'let ve meziyet yolunda yarl$ edenler.
t'::::eA:..
miitefecci'
(a. s.)
: aClklanan,
aClnan, dertIi alan.
(a. s. fecr'den)
tefeccUr eden, ac;IIan, gorunen.
(a. s.)
m iitefelsif
-...:..i:-J.i:..
( a.
(a. s.)
tefehhUm
eden, anllyan.
miitefe'il
(.)1i:.
mutefennin
(a. ,s. fal'den. c.: mUte-,
fe'iIIn) : 1. fal ac;an, fala bakan. 2. hayra yoran,
haYrin ba$langlcl, ugur sayan,
~'"':JlA:A
'miitefe'i1.ane
(a. f. zf.)
fal ac;ar-
cas Ina; hayra yorarak.
miitefe'i1in
~ILA:.
(a. s. mUtefe'iI'in c.) :
1. fal ac;anlar, fala bakanlar. 2. hayra yoranlar.
mutefekkik
gin
c.t(...i:"
(a. s. fekk'den) : dal.
";::'it:A
(a.s. fikr'den. c. : mu·
[adam].
miitefekkir
cL·l_.:..:...i:.•
mutefennin-ane
fen alimi.
(a. f. zf.) : mute-
fennin olana yara$lr yoJda.
0>:' ..)A:A
miitefer'in .
(a. s.) : 1. firavn·
la$an, firaun tavrl taktnan, firaun kesilen. 2. kibirli. (bkz : magrOr, mUteazzlm).
C..)it:A
(a. s. fer'den): 1. te-
ferru' eden, bir koktenayrdan; dal budak salan.
2. bir kokle i1gili alan.
..:.,lc ~:,4
(a. i., mUteferri'in c).
(bkz : teferruat).
[,..)4:,4
(a.
s.
ferc'den. c. :
mUteferridn) : teferrUceden,
gezinen, hava aimlya, gezmiye, eglenmiyegiden.
miiteferricin
~ ..)4.:A
(a. s. mUteferric'in
c.) : teferrucedenler,
gezinenler,
gezmiye, eglenmiye gidenler.
miiteferrid.
~
..)A:.•
hava almlya,
(a. s. ferd'den. c. ~
mUteferridin) : teferrUdeden, tek ve yalnlz alan,.
e$i emsali olmlyan.
(a. f. zf.) : tefer~Udederek, tek ve yalnlz kalarak.
tefekkirin) : tefekkUr eden, dU$unen, *du$UnUr,
dU$unce sahibi. Kuvve-i
miitefekkire: dU$unme
kuvveti.
miitefekkir·ane
~·\)::...i:A (a. f. zf.)
kur ederek, dU$unUp ta$tnarak.
F. 58
(a. s. fenn'den) : te.
fennUn eden, teknik bilgi sahibi,
miiteferric
,...11-.4:.4
e en ) .•
s. f,e Isef'd
filozofla$an; felsefe yapan.
miiteferriat
miitefehhim
: mOflis alan.
~...k..
miiteferri'
miitefeccir
: infilak eden,.
miitefellis
fazl'dan) : 11. fa-
zilet ve bilgi yarl$tna C;lkan. 2. fazla, artlk.
(a. s.)
patllyan, yartlan, ac;lIan.
[birbirinden].
miitefazll
(a. s. mUtefekkir'in
dU$Unce sahipleri.
tefek.
miiteferridin
w:'.3..)A:..
(a. s. mUteferrid'in
c.)
teferrUdedenler, tek ve yalnlz olanlar, e$i
emsali olmlyanlar.
miiteferrig
.
t.~
(a. s.) : feragat eden,
vaz gec;en.
913
miiteferrih
C ..)4.
miiteferrih
ferahlanan,
i~i
(a., s. ferah'dan)
miiteferrik
J ..)£:.o
(a. s. fark'dan)
tefer-
mii'tefik
eU ~A
bot,
*ayrl
a. i.) : 1. ufak tefek
(
masraflar ic;in aYrJlan para. Masarif-i muteferrika:
ufak tefek masraflar. 2. c;e~;jtli i$Ier goren. 3. paemirlerini gotOren
di$ah, sadrazam ve vezirlerin
kimse. 4. emniyet te$kilatmda, hlrslz, dilenci, mecnun, esrarke$ ve· benzeri gibi kimselerin ilgili maedilmek Ozere
barlndJrlldlklan
kamlara sevk
klslm.
\J'
P
mii'tefikat ":"~Aiy.
J-..)A:..
(a. s.)
I
(a. s: tefessOh'den) :
C--.i:.o
(a. s. fOshat'den) :
bol/a$an, geni$liyen.
...:.,.:..i;A
(a. s.)
c.,A:..
tefetlOt eden,
(a. s.) : 1. tefeV'iOh
eden, agzma alan, soyliyen. 2. dil
J~
uz,~tan.
miitegabiyane
miitegaddi
JA:.:..
.
ell'\; "A.:A
~ >Ai:..
, c.) : tefevvuk edenler,
olanlar.
OstOn
gelen,
. ~;:.' ..
(a. s.) : tegaffijl eden,
("ga" uzun okunur.
<t; )l~[;';:"
miitegafil-ane
miitegaJib
s. galebe'den)
tOn gelen.
gorOnen,
("ga" uzun okunur.
~l;.:...
~ >Ai:..
(a. s. mOtefevvik'in
OslOn
{"ga" uzun okur:lur. a.
-slra ile- birbirine galip olan, us-
J...".A
(a. s.) : tegalli eden,
galiye (misk va amberden meydana gelen gOzel
koku) sOrOnen.
miitegallib
(a. f. zf.) : OstOn
......1.;.:..
(a. s. galebe'den. c.
mOtegallibln) : zorba.
4l·L....li.:..
(a. f. zf.)
zarba-
casma.
gelenler, OslOn
miitegallibe
(a. s. c. : mOtefev-
vizin) : 1. tefevvuz eden, uhdesine, Ozerine alan.
2. gayrimenkul mal/arm tasarruf, sahip olma, kullanma 'hakkml satm alan.
914
(a. s.) : tagl'lddi eden,
a. s. gaflet'den)
te9afOl eden, gafil
gafil gibi davranan.
miitegallib-ane
miitefevvix
("ga" lJ;un .okunuoT'.
J~l.-:.:..
mutegafil
gelerek, OslOnlUkle.
miitefevvikin
4l'L l:.:..
~-L;':"
miitegaffil
miitegalli
(a. s. fevk'den. c. :
mOtefevvikin ). : tefevvuk eden,
VslOn.
miitefevvik-ane
("ga" uzun okunur. a.
: tegabOn eden, birbirini aldatan.
a. f. zf. gaflet'den) : gafil gibi davranarak.
ufak ufak parc;alanan.
miitefevvik
("ga" uzun okunur. a.
gaflette bulunan, bilmiyor gorUnen.
t-4:,o
mutefevvih
j. L.t.:"l
mutegabin
s. gabn'den)
teferrOz eden,
tefessOh etmi$, c;OrOmu$, bozulmu$, kokmu$.
mutefettit
J. L:.:..
miitegabi
s.) : kendini gabi gosteren, ahmak tavrl takman.
(a. s.) : teferrU$ eden,
ayrllan. (bkz : mOfrez).
miitefessih
LOt kavmi-.
gldalanan, glda alan. (bkz : mOtegazzi').
)..)4:...
mutefessih
(a. i. c.)
a. f. zf.) : gabi'cesine, ahmakc;asma.
mefrO$ olan, dO$enen.
miiteferriz
tersine donen,
nin darmadagm olan $ehirleri.
te-
(a. s. feraset'den)
ferrOs eden, anllyan, anlaYf$ll, sezi$li.
miiteferri!;
(a. s.)
donmO$.
~anakyapraklilar.
miiteferris
(a. s. mOtefevviz'in
c. ). ( bkz : mOtefevviz).
Tuk eden, dagJnlk, ayn aYrJ.
miiteferrik-ul-viireykat-I ke'siyye
miiteferrika
~ _.£:.o
miitefevvi2':in
ac;rfan.
4..1;.:..
(a. i.)
zorba taklml,
derebeyi
mutegallibin
c,) : zorbaJar.
~~1.;.:..
( a. s. mOtegal/ib'in
mutehabbis·ine
mutegallif
~
(a. s.) : gllaflanml!1,
killifll, kin ic;inde bulunan. (bkz : mUtegammid).
V--~
miitegamlz
mutegavvir
("ga" uzun okunur.
J:.V--1.:':4
.miitegamlzin
{"ga" uzun okunur.
(a. s. mUtegamiz'in) : goz ueu ile i!1aret edenler
fbirbirlerine].
miitegammid, miitegammlde
: kmll;
( a. s. gamd'den)
mUtegallif).
miitegammlde
,,~~
ortUlU.
J.JA:...
(a. s.)
Lt.:.•
(a. s.)
tegavvUr eden,
mutegayir
J.
mugayir, Zit
olan [birbirine].
mutegayyib, mutegayyibe
(a. s. gayb'den): tagawUbeden, gozden kay.
bolan, uzakla$an,
gorUnmez olan. E$has.1 mute-.
gayyibe : kaybolan, kaybolmu$ kirnseler.
, ...L.J.:A
(bkz
(a. s.gaym'den)
miitegayyim
tegayyUm eden, bulutlu [hava 1.
( a. i.) : zool. km
"..lo.i:"
kanadlliar.
miitegammidet·ijl.cenih
1.5.-:.:.
klnkanadll boeekler.
(a. s. glna'dan) : tegann?
eden, nagme eden, ,rllyan. (bkz : mOterennim).
C:::"':;':"
(a. s. qane'den) : tegan-
nUeeden, nazlanan, naz g9steren.
muteganniyioo 'lJ·L....:A:A
mutegayyir
~
(a.
S.'
gayr'den) : 1.
tagayyUr eden, degi$en, ba$kala$an. 2. bozulmu$,
bozuk.
mutegayyir·ine
<\I·I~:.4
(a. f. zf.)
mi$, bozulmu$r;asma.
miitegayyiz
12...;.:..
(a.
S.
gayz'dan) : tao
gayyUz eden, klzan, k,zm'$, k,zgm [kimse].
(a. f. zf.)
tegannl
ederek.
mutegarrib
eden, ugra$an. 2. bir $eyin rengine giren. (bkz :
mUtelevvin ).
derine dalan.
a. s. c. : mOtegamlzln) : goz ueu ile i$aret eden
[birbirine].
mutegannic
(a. s.) : 1. tegavvUI
(a. s.) : tegallUt eden,
mutegallit
galata, yanll!1a dO!1en, yandan.
muteganni
J y.=....
mutegavvil
mutegazzi
<.S..L;.:...
(a. s.) : tagazzl eden,
glza/anan, glda/anan. (bkz : mUtegaddl).
'7'';'~
(a. s. gurbet'den. c.
mOtegarribln) : gurbete ';;lkan.
mutegazzlb
..... .aA::...
(a. s.) : tegazzObeden,
gazabe gelen, hiddetlenen.
mutegarribin
~!..)A:A
(a. s. mUtegarrib'in) :
mutegazzil
c.) : gurbete ltlkanlar.
trilitegarrid, mutegarride
0),;)
p
, ,;)';':4
(a. s.) : tegarrUdeden, gUzel nagmeier c;eviren
[.;;ok zaman· kU!1 hakkmda soylenir]. BulbUl·i mutegarrid : gUzel oren bUlbUl. TuyOr-i mutegarride:
guiel oten kU!1lar.
mutegarri,
J..):':...
(a. s.) : igUrSr ed£m,
gururlanen, guvenilrniyeeek !1eye gUvenen.
miitegassil
J-:'="
mitegani
~~
(a. s.) : 1. gazel soyli.
miitehibb, mutehibbe
<\.t.t,.,:,. ~
gaz~l-sera).
":,,l,.,:,.
(a. s. hubb'dan) : birbirini clost. sayan. Duvel-i
mutehibbe : birbirlerini dost sayan devletler.
(a. s.) : iyi
mutehabbir
bile~,
kokten bilen.
(a. s.) : 1. gusl eden,
vrkanan. 2. gasl eden, Ylkayan.
J)A:A
yen, gazel okuyan. (bkz : gazel-han,
2. gazel yazan. (bkz : gazel-nUvls).
mutehabbis
~~
(a. s.) : kendini kay.
bed!::n, bir yere kapanan.
(a. s. ga$y'den) : 1-
tega$$1 eden, bUrUnen, ortUnen. 2. ga$yolan, kendinden qer;en.
mutehabbis·ine
<\;w:..:.:.. (a. f. zf.) : kendi-
ni hapsedene, bir yere kapanana yara$lr yolda.
915
miitehaccim
r=:"'~
, miitehaccim
mi~,
~:...
Ca. s. haeer'den)
J':"l-r:·
f'"Lr-:.
miitehifit
~eyin
.::jl;r:.4
(a. s. heft'den)
(a. f. zf.)
~eyin
hie-
bir
bir
Uzerine istekle saldlrrreasrna.
~F'>.:.1.4
miitehakklk
(a. f. zf.)
A
: 1. tahaffGf
Gzerine istekle saldlran.
(a. s. mUtehacim'-
in c.) : tehaeum edenler, birbirine hGeum edenler,
saldlranlar.
4,;l::--lr-:
(a. s.)
-......<lAo'l:. ..
eden, hafifliyen. 2.ayaga mest" c;izme gibi kon<;;llI
bir ~ey given.
(a. f. zf.) •
hueum edereesine, saldlrrreasrna.
miitehiciyine
miitehaffif
(a. s. Meum'dan. e. :
~.A!" lr=--
(a. s. mGtehafflz'lO
c.) : tahaffuz edenler, korunup sakrnanlar.
mGtehacimln) : tehaeGm eden, birbirine hGeum
eden, saldlran.
miitehicimin
miitehafflzin
birbi-
hicveden.
miitehicim-ine
(a. s. hlfz'dan. e. :
mGtehafflzln) : tahaffuz eden, korunup sakrnan.
(a. s. heev'den)
rini hicveden, birbirini yeren;
miitehicim
aldanmaml~
(8.S.)
.k ;,,,,,,1.
miitehafflz
ta-
haeeGr etmi~, ta~ haline gelmi!}, ta!}Ja~ml!}.
miitehici
.:....)Gl",
iken aldanmll1 gibi gorGnen.
haeimli, eGsseli.
miitehaccir
miitehidl'
haeimlen-
(a. s.)
(a.
S.
hakk'dan)
ta-
hakkuk eden, dogrulugu meydana <;Ikan.
, vedereesine.
miitehaddlr
(a. s.) : tahaddur
eden,
ye~i1lenen,
mUtehazzlr).
miitehaddi'
ye~i1
renk
baglJyan.
(bkz:
(a. s. hud'a'dan)
tao,
~..A"';'"
(a. s.)
miitehaddib
(a. s.)
tahaddUb
o))~
to
)...b-:'"
(a. s.) : tahaddUr eden, ortOnen, biiriinen; mec.
namuslu. Nisvin-. miitehaddire : orWIG, namuslu
kadrnlar.
j..A~
(a. s.) : yoku$ al1ag,
giden, hlzla al1agl dogru inen, yuvarJanan. (bkz :
mUnhadir).
miitehaddis, miitehaddise
...,A ..b.::.i..
to
~..b.::.l..
(a. s. hudus'dan) : tehaddUs eden, meydana gelen veya <;;Ikan, peyda olan. Vakayi'-i miitehaddise :
ortaya C;lkan v<;lk'alar.
miitehaddi:l;
J-t..A';"'1A (a. s.) ., tahaddU~ eden,
tlrma.lanan; Iztlrap c;eken.
916
tahakkud-
S. )
f" (''>.:,'t4
(a. s. hUkm'den. e. :
mUtehakkimln) : 1. tahakkUm eden, hakimlik ta.klnan. 2., zorba.
<\;~('''''\.
(a. f. zf.)
tahakkUmle; zorbalJkla.
miitehakkimin
~:,S::.\...
(a. s. mUtehakkim'-
in c.) : 1; tahakkUm edenler, hakimlik takrnanlar.
2. zorbalar.
eden, kanbur olan, kanburla~an.
miitehaddir, miitehaddire
(a.
eden, kin tutan. (bkz : kin-dar).
miitehakkim-ane
tahaddl eden,
<;eki~en.
miitehaddir
..1.1",,-\.
miitehakkim
t..b.,:...·
haddu' eden, bilerek aldanan:
miitehaddi
miit~hakkid
miitehalhal
c;alarr
J:>el'>!:.1.
ayrrlmll1 olan;
(a. s.) : ac;i1lp par-
kabarrk, kabartilmll1
miitehilif -J,IL"",,1.4 (a.
S.
olan~
half'den) : iki dGl1-
mandan ikisine de yemin veren.
miitehilif
--...Jl.:;.,.i. (a.
S.
hulf'den)
teha.
IUf eden, birbirine uymlyan.
miitehilif-iil-merkez : merkezi bir olmlY,an. De.
viir-i miitehilifet-iil·merikiz : merkezl verIer 01mlyan daireler.
miitehilik
":~Lr14 (a. s~ helak'dan) : te-
halUk eden, kendini tehlikeye
'Ie ile bir i$e ko~an.
dU~Ureeek
kadar ace-
muteharri
,\.;~!lf"1. (a. f. zf.) : bOyOk
mutehiUik·ane
mutehalli
J7t:.i.
(a. s. haly'den)
etmi~, sOslenmi~, donanml$
mutehalli
bo~alan, bo~
J';"'i.4
(a. s.) : kendini hi.
rmaddi,
tahalli
manevi].
mOtehami).
J .."",,10
mutehammik
(a. s. humk'dan)
ahmakla~an,
ahmak gibi davranan veya konu~an.
(bkz : mOtehamik).
(a. s.) : tahalli eden,
kalan. (bkz
.j..",.",io
mutehammil
mOteeevvif) .
..~L';"L
mutehallid
U'"""",1.
mutehammi
maye eden; korunan. (bkz
bir aeele ile, c;abuklukla.
(a. s.) : tahallUd-
eden, bir verde daimi olarak kalan. (bkz : ebedi,
halid, sermedi).
(a. s. haml'den. c. :
mutehammili'n)
tahammOI eden, dayanan; yUk
altmda bulunup ses ~Ikarmlyan [maddi, manevi].
41·){ ..".i..
mutehammil·ane
(a. f. zf;)
1.
tahammOlederek, dayanarak. 2. yOklenerek.
u1 ;"'1.4
mut'ehallif
(a. s.,) : tahallOt eden,
JL~1.4 (a. s. hulk'dan) : ahlak
mut·::!hallik
peyda eden, huy edinen, yeni bir huy kazanan.
(a. s.) : 1. tahallOI eden,
mutehallil
bozulan. 2. araya giren, araya sokulan.
Jl7t:.t.
mutehallil
(a. s. hall'den )
tahallOl eden, hallolmu~, erimi~, c;ozOlmO~.
)~
mutehallim
(a. s. hilm'den) : 1.
\
yumu~ak
le~en,
huylu imi~ gibi gorunen. 2. ·anat. memememe gibi yuvarlakla~an.
~;."t.
mutehallis
(a. s. huIOs'dan) : 1.
halas bulan, kurtulan. 2. mah'las alan,
ad taklnan.
mutehallit
karl~an, karl~I'k
mutehami
..b.L~t...
~~i.o (a. s. mOtehammil'in
mutehammilin
uygun gelmiyen, uymlyan.
(a. s.)
e.) : tahammOI edenler, dayananlar; yOk altmda
bulunup ses C;lkarmlyanlar.
mutehammir
........;..JA,
,( a. 5.): tahammOr
eden, mayalanan, ek~iyen, fro fermente.
mOtehammlz).
mutehanni
is-''''i.o
( a. s. )
(bkz' :
mOnhani olan,
egrilen.
mutehannin
~~_"",:i.
( a.
S. )
~ok gorecegi
gelen, ozliyen. (bkz: mutehassir >.
<\>.}=",.I.., '7}"""t.
muteharib, muteharibe
(a. s. harb'den) : harbeden, sava~an. Duvel·i mO·
teharibe: birbiriyle sava~ari devletler.
[ikinci]
tahallut eden,
muteharim
(" )lrio
(a.
S.
c. : mOtehari-
min) : teharOm eden, ihtiyar' gibi gorunen, yalandan ihtiyarlJk gosteren.
o·lan.
I.!l"",i.o (a. s.) : kendini himaye
muteharim·ane
<\>·L.)Lr-io
(a.f. zf.)
yalan-
dan ihtiyar gibi gorOnerek.
eden, sakman, korunan. (bkz : mOtehammi).
mutehamik
JA L"""i.o
(a. s. humk'dan)
kendini ahmak gosteren. (bkz
mutehlimik·ane
<\>·li.. bl..
mOtehammik).
Ca. f. zf.) : ahmak-
<t;l:A bJ.• (a. f. zf.) ~ kendini
himaye edercesine; saklrnairak, korunarak.
mutehamml:z
~ ..:>c.i..
(a.
S.
hIJmz'dan)
1:.ahammuz eden~ ek~iyen .. (:bkz : mOtehammir).
(a. s. muteharim'in
mutehari~ ";)L;."i.~ (a. s.)
hlrilda~lp
casma.
mutehamiyane
muteharimin ~ .• }-t"'iA
c.) : teharum edenler, ihtiyar gibi gorOnenler, ya·
landan ihtiyarltk gosterenler.
teharu~
eden,
dala~an.
mutehamk
J . . .;",t.
(a. 5.)
taharruk eden,
Ylrt"an~
muteharri
..>.. . ""1..
(a. 5.)
taharri' eden,
ara~tlran.
917
miiteharrik
.!.J .)""1,,
muteharrik
miitehassil'
(a. s.) : 1. hareket
2:
eden, k,mdd,yan, oynlyan.
feis., fix. hareketli,
muteharrim-ane
miiteharriyane
miiteha~i
(a. i.)
~;;L;"L..
hislene-
(a. s. hU$O'dan) : ha~-
mijteha~i \S~L:>eL
(a. s. ha~y'den) : teha~t
mGteha$~1).
eden, sakll1gan, c;ekingen. (bkz :
~'~j,••:J.o
(a. f. zf.)
taharrl edene, ara~tlrana yara$lr yolda.
miiteharriz
(a. i.)
miiteha~i'
ile
: sakrnan,
korunan.
"...:.l.;."j.
.....
(a. s. llu~O'dan) : hU$O'
e~ilel1.
muteha~ivane
ganllkla, c;ekingenlik/e;kac;rnlrcasma.
mutehaslm
(a. s. husOmet'den.
c. : mOtehaslmln) : 1.' birbirlerine haslm olan"
kar~dlklJ dG!;manllk eden. 2. kar!;dlklJ dava edenlerden her biri .
~.......,l;"i..
(a. s. mGteha-
slm'rn c.) : - birbirlerine haslm olanlar, kar$Jllkli
dU$manflk edenler; kar$llJkll dava edenler.
..I....,L••J"
(a. s.) : biri birine ha-
sededen, biri birini klskanan, c;ekemiyen.
J."a""i4
(a. s. husOI'den)
hasll olan, r:neydana gelen.
miitehassln, mutehasslna ~':..a-:t.. (, 0..a"J"
(a. s. hlsn'dan) : tahassun eden, kaleya, istihkamll bir yere kapanml~. Asakir.j miitehassma :
kaleye,
istihkamlJ
bir vere kapanml$ askerler,
erIeI'.
if..a;.J" (a. s. husOs'dan) : ill-
tisasl olan, bir i$in bir
*uzman.
.Pr:..i
4
$Obesini c;ok iyi bilen,
-(
a.
muteha~$i
\S_i';"'L
(a. s.)
: teha~1 eden,.
korkan, saygl ile karl$lk korkup c;ekinen. (bkz :
mGteha$l) .
c:--;.J....
mijteha~~i'
taha$$u' eden,
(a. s. hU$O'dan) :
(bkz : mGtevaz1).
alc;akgonGIIO.
.. . ......_"""-'.4
muteha~~ib
(a. s.
ha~eb'den)
:
odunla$an, odunla$ml$.
mijteha~~id,
muteha"ide
(a.. s. ha~d'den. c.:
mGteha~~idln): taha$$ud
eden, biriken, top/anan. Asakir-i muteha~~ide : biriken, toplanan asker [bir verde- J.
mijteha~~idin
1.1•..I~ .....1..
(a. s. mGteha$$id'in:
c.) :- tah~$Gdedenler, birikenler, tOplananlar.
muteha~,in
~~1...
(a. s.) : hG$Onet,
sertlik gosteren. (bkz : ha$ln).
miiteh!A"iyane
~. L~;"'L
(a. f. zf.)
mO-
teha$l;l'ye,· saVgl He karr~lk korkana yara~lr volda.
s. hasr'den) : ta-
hassGr eden, plht"a~ml$. Dem-i mutehassir : plhtlla~ml~ kan:
'f8
mutehassis-ane ~·L::o.:.\... (a. zf.)
yet gosteren, korkup c;ekinen.
.:..~~.).;".~...
muteharri,iyyet
mutehassir
his-
rek, duygulanarak.
irkiticil ik, fr .ir·ritabilite.
miitehassis
~·I ....",,- ....l.. (a. f. zf.) : hasret
~_..:>c.\'" (a.s. hiss'den)
mijtehassis
taharrG~ etmi~,
(a. s.)
tlrmalanan, tlrmlk viven.
miitehassd
miitehassir-ine
""'L..,1~' (a. f. zf.). (bkz
. muteharri,.J- .).;,,1.0
miitehasid
has-
lenen, c:Iuygulanan.
mGtehazzir-ane) .
. miitehaslmln
hasr'den)
$.
c;ekerek, ozliyerek.
(bkz
s.) .
muteharrim
mGtehazzir) .
(a.
ret c;eken, ozliyen. (bkz : mGtehannin).
i~ler.
muteharrik bi-x-zat (kendi i~ler) : otomobil, otomat. 3. a. gr. harekesiolan, harekel i [harf].
........",J...
miitehitlb
beden, soyle$en.
,-kl';"'i...
(a. s.) : birbirine hita.
I'nutehekkiitt•.ine
(a. s.) : birbirini
mutehatir
mutehattlr
(a. s. hutOr'dan) : tao
mutehattlr-J
hatlrllyan.
eyyam-I
ge~mi~
mazi
gunleri
S.
mutehatti
1. atlaYlp
(a. s.)
i~liyent
(a. s. mUtehayyiztino
rent
al~ak
C:.a.,;.,,:to
t
(a. s.) : huzO goste.
gonUIIOlUk eden. (bkz : mUtevazl').
, (a. f. zf.)
mutehazzl·ane
(a. s. hatm'den) :
al~akgonullUlUkle.
IUzumlu t qerekli.
......a~::.o
miitehazzlr
mutehavin
(a. s. hevntden) :
bir i~i muhimsemiyen, i~inde gev!?ek. ve kaYltslz
davranan. (bkz : mutekasil).
birbiriyle
)JL:>t:1A
tehavur eden t
(a. s.)
konu~an.
mutehavvif
...J ..,>c.l.G
(a. s.)
havfe dUljen t
korkak.
(a.s.)
",.~.J";"':i,G
(a. f. zf.)
kor-
mutehazzJr
...-4'>1::.:.0
(a. s.): huzurda bulu-
nan t hazlr [olan].
":'..1;",:.0
(a. s.)
(a. s. havl'den) :
1. tahavvul eden t degiljen t degiljmi~t deQi~ikt ka·
rarslz. 2. mat. *degi~ken.
mutehayyil
(a.
j-;';":':G
S.,
hayaltden)
ta-
hayyUl eden, hayale dalan t hayal kuran.
mutehayyil-ane ",'){-:.;,,:.
kurarak t hayale,
du~unceye
-d.-:";":A
mutehayyile
yal
kurma
muhayyile).
merkezi,
mutehayyir
(a. f. zf.)
(a. s.)
~"";A
mutehayvir.ane
lja~krncat
mutehayyirin
(a. s. hazer'den)
(bkz:
(a. s. hayret'den. c.
lja~mlljt
~a~lrmllj.
",.\~~ (a. f. zf.)
~~:>I:.:..
O
mutehazzir-ane
4J
\)..\""AG
(a. f. zf.)
saki-
narak t ~ekinerek.
(a.s. heca'dan)
miitehecci
miitehecc:id
~:.o
(a. s.) : teheccudeden,
miiteheddi
(.$~.o
(a. s. hedy ve hid.
yet'den ) : 1. ihtida eden t dogru yola giren t islam
dinini kabOI eden. 2. hediye gonderen.
miiteheddim
heddum eden,
munhedim).
miitehekkim
~~.o
inhidam
~...=.
(a. s. hedm'den) : teeden t
YlkJlan.
(bkz:
(a. s. tehekkUm'den) :
tehekkum eden t alav eden.
ljaljlrarak.
c.) : hayrette kalan/art
katli davranan t sakrnan t c;ekinen.
geee uyanlp namaz kJlan.
(a. i. hay€lI'den) : ha·
mutehayyirin) : hayrette kalan t
(bkz : mebhOt).
hUzUnlO,
kederli.
heceliyen.
hayal
dalarak.
fro imagination:
hizip hizip,
kume,kOme toplanan.
muteh321zir
,.J;_"",lG
mutehavvil
tahazzur eden,
renk bagllyan. (bkz: mutehaddlr).
mutehazzin
kakcasrna t korkarak.
ljaljkrn,
ye~illenent ye~i1
mutehazzib
mutehavvif-ane
C. :
yanJlan.
mutehattim
mutehavir
hayz'den.
c.). (bkz : mutehayyizln).
mutehazzl t
2. hata
(a.
j I~",:..
miitehayyixan
hattur eden, hatlrllyan.
ge~en.
:o\_""i.
miitehayyb:
mUtehayyizan t mUtehayyizln) : 1. tehayyOz eden,
yer tutan. 2. ltibarlJ t muhim t i1eri gelen [kimse].
tekzibeden, yalanlJyan.
(a. s. mUt'ehayyir'in
lja!?ml~lar, ~aljlrml~lar.
miitehekkim-ane
""~.("-r="
(a. f. zf.)
alay
edercesine.
919
mutehellil
"",U,..:...
mutehellil
tehellUl eden,
(a. s.)
~--:'r'"
mutehennic
~~:--
mutehezzicin
in
c.):
soyl iyenler.
sevin<;ten yuzu gulen.
tehezzuc
(a. s.) : tehennuce-
den, anslzm karnmda canlanlp klmddamlya ba!?llvan c;:ocuk.·
(a. s. hetk'den) : 1. te-
mutehettik cL:r:·o
hetWk eden, Ylrtdan. 2. utanmaz, edepsiz, Ylrtlk.
.;r:.•
j)r:'·'
mutehezziz
(a. S. mOtehezzic'-
edenler,
makamla
!?arkJ
ihtizaz eden,
(a. s.)
titreyen, zlnglrdlyan.
~~..t:'"
mutekabblz
(a. s. kabz'dan),: 1.
aSlk suratll. 2. toplanlp <;ekilen. 3. buru!?up kaslIan [adalel.
(a. s.) : tehevvud-
mutehevvid
(a. s. kabOI ve kubOI'-
miitekabbil
eden, Yahudi olan.
den) : kabOI eden, OstOne alan.
)~.o
'mutehevvir
(a. s. hevr'den)
hiddetlenen,
hevvur eden, birdenbire
cinli, ofkeli, klzgln.
4; I)-,y:'o
miitehevvir..ane
teo
osurugu
(a. zf.) : ani' ofke
He, hiddet ile saldlrarak [sonunu du!?unmeden].
'l..i-,r·
"
miitehevviren
klzglnllkla
rsonunu
miiteheyyi'
(a. zf.) : ofke ile,
o
du!?unmeden 1.
....~-r1.o
harekete,
......_..,J....
muteheyyib
•
gitmege
(a. s.).: teheyyub-
_I
eden, heybetli, korku ve saygl duygusunu veren.
C:""::t":...
muteheyyic
teheyyu~eden,
(a. s. heyecan'dan)
heyecana gelen, co!?an, co!?kun.
4J'l~,o (a. f. zf.) : heye-
miiteheyyic-ane
::r=,o
(a. s. c.
i" ...
muteheyyi-
m7n). (bkz : mutehayyir).
. muteheyyim-ane
4J·~r.i.:..o Ja. f. zf.). (bkz:
mutehayyir-ane).
muteheyyimin
yim'in c.). (bkz
mut'ehezzic
c7n)
:
(a. s. mutehaymutehayyir7n).
,.1:,.';y-:..
(a.· s. c. : mutehezzi-
tehezzuceden, makamla !?arkl soyliyen.
mutehezzic-ane
makamla !?arkl soylercesine.
920
("ka".
mutekabil-ul-kadem: bot. antipot.
"'){, Lot:..
("ka" uzun' okunur.
a. zf.) : 1. kar!?dlkll olarak. 2. mat. *kar!?lt olarak.
j\:~ l..t:...
mutekabiletan
("ka" uzun oku-
nur. a. i. c.) : birbirine mutekabil (*kar!?lt) alan
iki !?ey. laviyetan-I mutekabiletan : geo. birbirine
mutekabil (*kar!?lt) olan zaviyeler (*a<;dar) ..
mutekabiliyyet
nur. a. i.)
*kar!?ltlrk.
mutekabir
("ka" uzun oku-
: 1.
vaziyet. 2.
kar!?dlkll
J. [s:.:...
(a. s. kibr'den)
fels.
kendini
buyuk goren.
dna gelerek, co!?arak, co!?kunlukla.
muteheyyim
l..t:.
lar uzun okunur. a. s. kabl'den) : 1. tekabul
eden, biri, otekinin
kar!?lsmda olan. Muamele-i
mutekabile : (bkz : mukabele bi-I-misl). 2. mat.
*kar!?lt.
mutekabilen
(a. s.) : haZlrlanan,
hazlrlanml!?, hazlr.
hareket
muteheyyi'-i
hazlrlanml!?
mutekabil, miitekabile·u,.li:... , J~
(a. f. +f.)
mutekaddim, mutekaddime <\.• ..li:..
It
~..l4:.•
(a. s. kadm' vekudOm'den. C. : mtitekaddimi'n) :
1. tekaddOm eden, one ge<;en, ileri ge<;en, onde
bulunan, ba!?taki. 2. ge<;mi!1, eskimi!?, eski. Ezmine·i
mutekaddime : eski zamanlar, evvel zamanlar. 3.
takd7m olunan, sunulan.
mutekaddimin
in c.) : evelden
insanlar.
~... ..ll:...
gelip
mutekaddimin.i !?uara
mutekaddis
U'..l_,.i:.c.
(a.
S.
gec;enler,
mtitekaddim'eskiler, eski
eski !?airler.
(a.
S.
kuds'den)
kaddus eden, kutsal olan, <;ok temiz olan.
ta-
mutekaslm
t~U:,.
mutekadim
a. s.) :. tekadum eden,
mutekafi,
("ka" uzun okunur.
gec;mi~
bulunan.
"':91$:'-.:, ~ J~:'"
mutekafiyye
(a. s.) : birbirine kufUv, akran, denk olan, beraberle~en. Nisbet-i mutekafiyye : aynl olc;ude olan.
L:;9~:..
mutekafiyen
(a. zf.)
mutekihil
(a. s.)
v-LA:.•
mutekamir
mutekimilin ~.L.ts:::... (a. s. kemal'den. mU-
c...r.. .A::...
mutekaidin . ~f'_~':' Li:...
("ka" uzun okunur.
a. s. ve i. mutekaid'in c.)
liye ayrdml~13r, emekliler.
tekaut olanlar, emek-
"'; ~J \:(.:"0
(a. f. zf.)
kalib'in c.)
Slc;rayanlar.
: kopek
gibi
birbirinin
j )lA::'"
mutekarin
usWne
~.,r-A:...
mutekarrib
donen,
(a. s.)
takallubeden,
mutekarrib·ul·huIOI [olan]
kurb'dan.
S.
yakla~an,
girmesi
C.
:
yakln
yakla~an
ray].
~ ~jj;,.11
(a. S. mUtekarrib'in
c.) : takarrUbeden, yakla~an, yakm [oJanlar].
de~i~en.
mutekarrih
mutekallid ..\.LA::... (a. s. kdade'den. c.: mutekallidin) : 1. takalWdeden, boynuna takan. 2. taklnan, ku~anan. 3. uzerine alan [bir i~il
mutekallidin
~~ ..J.A:..a
(a. S. mutekallid'in
C. ~A:...
mutekallil
olan.
....\U:.•
mutekarrir
)..lA::.
karrur eden, kararla~an;
(bkz : mukarrer).
az,
S.
karh'tan) : kar-
a. S. klsm'dan.
eden, payla~an,
(a. s. karar'dan) : tayerJe~ip
.rlA::'" ("ka~'
mutekaslm
(a. s. kdlet'den)
(a.
hall, yarall, C;lbanll, cerahatli [yara, C;lban].
c.). (bkz : mutekallid).
azalml~
(a.
takarrubeden,
mutekarribin
mutekallib
("ka" uzun okunur. a.
s. karn'den) : 1. tekarun eden, yaklnla~ml~, yakla~ml~. 2. birbirine biti~mi~.
mUtekarribin)
[olan]'
0:l~\:(.:'" (a. s. kelb'den. mute-
("ka" uzun okunur.
a. S. kurb'dan) : 1. tekarUbeden, yakla~an, yakin, gittikc;e birbirine yakla~an. 2. ed. (bkz: bahr-i
mutekarib). 3. fix. ve mat. yaklnsak, gittikc;e birbirine yakla~arak uzanan [~uaJar, I~mlar, c;izgiler].
bir-
'birinin uzerine slC;rJyarak [kopek gibiJ,
mutekalibin
~ ) U:'"
mutekarib
(a. s. kelb'den. c. : mubirbirinin
takammUs
(a. s.)
eden, kamis, gomlek given.
c. : mutekaidin) :' tekaut olup
emekli.
mutekalib-al1e
zf.) : olgun-
lukla, olgunluk gostererek.
ayrdml~,
teka1ibin) : tekalUbeden, kopek gibi
uzerine slC;rJyan.
(a. f.
tekamil'in c.) : olgun kimseler.
("ka" uzun okunur. a.
,-;,'\:(.:.4
(a. s. kemal'den. c;:
mutekamil-ane 'IJ')L.\:(.:;'
mutekammis
mutekilib
("ka" uzun okunur.
J"'~.4
mutekamil
tenbel.
S. ve i. kuOd'dan
oturan, emekliye
ua1A::..
mutekamilin) : olgun. (bkz : mUtekemmil).
mutekafiyen mutenasib : fix. munasebeti olan
veya nisbet olunan~eyin c;ogalmasiyle bir ~eyin
azalmasl veya munasebeti bulunan ~eyin azalmasiyIe bir ~eyin l;oQalmasl.
..\;.lA::..
,
a. s.) : kumar arkada~I, birbiriyle kumar oYnlyan.
: birbirine
kufUv, akran, denk olarak.
mutekaid
4. ~U:'"
mutekallis, mutekallise
(a. s. kurOs'den), : tekallUs eden,gerilen, c;ekilip
toplanan, gerilmi~, gerilen. Adalat-I mutekallise:
tekallUs etmi~, gerilmi~ adaleler, *kaslar.
kuvvet bulan.
uzun okunur.
mUtekaslmin) : 1. t.ekasUm
bolu~en. 2. andla~an.
C.
:
911
mutekaslmin
~l.1::.o
mutekaslmin
("ka" uzun oku-
our. a. s. mOtekaslm'm c.) : bir
~eyi
aralarmda
bolU~Op payla~anlarve andla~mCillar.
~lA:.o
mutekaslr
mutekatil
a. s.) : [kar~"lkll olarak]
oldOren.
("ka" uzun okunur.
(a. s. katr, kutOr. ve kataran'dan) : katre katredokOlen; damllyan.
~.o
mutekattl'
,,;I.. ._Lt:.o
mutekaslr-ane
("ka" uzun oku-
0: p ll:..
("ka" uzun okunur.
a. s. mOtekaslr'm c.) : 1. ellerinden geldigi halde
i~ yapmlyanlar. 2. klsallk gosterenler.
mutekasif
Jts::io
mutekasil
j-ts:::.o
miitekattlr
miitekavvem
miitekasilin ~ls:':..lo
(a. s. kesl'den. mOte·
kas"j('in c.) .: tekasUl gosterenler, O~enenler, tenbeke davrananlar.
4.:1.... lC.io (a. i.) : dilencilik
mutekisiliyye
etmeksOretiyle eline ge~eni yiyerek can besremek
olduklarma
inanan bir
Ozere dOnyaya gelmi~
tarlkat.
mutekasir
J'6~
(a. s. kesret'den) : 1.
tekasOr eden, ~ogalan, ~ogalml~, ~ok.2. ed. aru;e:
ol~OsO.
mutekassi
~
(a. s.)
tekassl eden,
miitekavvi
(a. s. kuvvet'den) : kuv-
mutekavvil
(a. s. kavl'den.c. :
mUtekavvilln)
tekavvUI eden, kendiliginden -mecbur olmadan- yalan soy!iyen.
miitekavvil-ane
<\>·';}.,,4:.
tekavvil olana, mecbOr
yara$rr yolda.
(a. f. zf.) : mO-
olmadan yalan soyliyene
0;:1.JA:.o (a. s. kavl'den. mUte-
miitekavvilin
kavvil'in c.): tekavvUI edenler, kendiliQinden
.mecbur olmadan- yalan soyliyenler.
;
i .,,4:.0
mutekavvim
(a. s.) : 1. takavvOm
eden, egri iken, bozuk iken dOzelen, dogrulan.
Nihil.j mutekavvim : dogrulan dal. 2. gerekli IttIradr icabettiren. 3. te$kll .edilmi$, kurlJlmu~; mOesses; saglam. 4. iyi idare edilen.·
mutekavvis
V" JA~..
(a. s. kavs'den) : ka-
~~A:.o (a. s. ka$'dan) : 1. baI-
tll:··
("ka;' uzuo okunur.
egrilmi~,
bOkOlmO~.
(a. s.). (bkz
mUtegaddi ).
l....
a. s. kat'dan) : 1. tekatu' eden, birbirini kesen.
2. geo. kesi~en, birre~en. HaUeyn-i mutekatlEtyn :
kesi$en, birbirini kesen iki ~i2gi.
922
lS ~o
mutekavvit
gam soktUren [il&~]. 2. balgam ~Ikaran [hasta].
mutekatl'
toplanml$,
vislenen, yay $ekline giren; yay gibi egri;
dikkatle ara~tlran.
muteka"i'
(0. s.)
vet bulan, kuvvetlenen. Mariz-i miitekavvi : kuvvetlenen hasta.
mutekasil.Sne <\>·~~o(a. f. zf.): O~enge~
likle, tenbelce davranarak.
(a. s.) : takattur eden,
bi~i1mi~, kesilmi~.
(a; s. kesel'den. c. : mO-
tek§'silln) : tekasOI gosteren, O~enen, O~enge~, tenbelce davranan.
..... k.a: o
katre katre dokUlen, damlryan.
(a. s. kesafet'den)
tekasOf eden srkla~an,' koyula~an, yoQunla$an.
(a. s. kat'dan) : 1.
bir dOziye olmlyan, kesik. 2. cogr.; fels. kesiklik.
our. a. f. zf.) : mOtekaslr olana, i~ yapmlyana;
klsallk gosterene yakJ~lr sOrette.
mutekaslrin
katleden~
birbirini
mutekatlr
("ka" uzun okunur.
a.. s. kasr'dan. c. : mOtekaslrln) : 1. tekasOr eden,
elinden geldigi halde i~ yapmlYan. 2. klsallk gosteren. (bkz : mukasslr).
("ka" uzun okunur.
mutekayid
..\, 1:(:.
(a. s. c. : mOtekayi-
din) : tekayUdeden, birbirine hlle eden. (bkz :
hlle-baz).
mutekiyid.ane
dUzenbazllkla.
4J'\...\,
1>::..
(a. f. 'zf.) : hlle ile~
mutekemmilin
"':~..\,_ \>..:0
mutekayidin
c.) :
tekayUdedenle~,
mutekayyid
(a. s. mUtekayid'in
birbirine hlle edenler.
(a. s. kayd'dan.
-L...A.:.o
mUtekayyidln) : takayyUdeden,
dikkatli davranan.
mutekayyid-ane
kaYltlJ
4J·I..L..A::.o
c.:
(a.
S. C.
~C:.o
mutekehhilin
tekehhUI
bulunan,
(a. f. zf.)
J"'-C:,o
mutekehhil
:
(a.
edenler,
mUtekehhi·
~eken.
111"1) : tekehhUI eden, gozUne sUrme
mUtekeh.·
S •.
gozUne
sUrma-
kaYlt-
II bulunarak, dikkatli davranarak.
0'" .A.:A::.o
mutekayvidin
(a. s. kayd'dan.
mUtekayyid'in c.)
takayyUdedenler, kaYltl1 bulunanlar, dikkatli davrananlar.
4,,..,.• .4:.0
mutekayyih, mutekavyiha
10
L:':..i:.o
s~l..ti...
s. takaza'dan)
(I/kal/ uzun okunur. a.
tekazi eden,
bor~luyu
-odemesi
i~in- slkl~tlran.
~~C:.o
mutekebbir
(a. s. kibr'den. c. :
mUtekebbirfn) : tekebbUr eden, kibirlenen, kibirli,
kendini begenmi~. (bkz : mUstekbir, mUteazzlm).
mutekebbir-ane
(a. f. zf.) : kibir·
Iilikle, kendini begenmi~likle.
~~C:.o
mutekebbirin
(a. s. mUtekeb.
bir'in c.) : tekebbUr edenler, kendini begenmi~ler.
(b.kz: mUstekbirin).
)'.d:::o·
muttkeddir
(a. s. keder'den. c. :
mUtekeddirln) : 1. tekeddUr eden, kederlenen, kederli. 2. bulanan, bulanlk. Ma·i mutekeddir : bula·
nlk su.
mutekeddir-in8
(a. f. zf.)
1.
kederli bir halde. 2. bulanarak.
c.) : 1. tekeddUr edenler, kederlenenler, kederli·
ler. 2. bulananlar, bulanlk ~eyler.
II
mutekeffil
Ji.C:o
(a. s. kefalet'ten. c.
mUtekeffilln) : tekeffUI eden, kefil olan.
mutekeffil·ane
4l·){R.C:.4
uK_:.o
mutekellif
tekellifln)
tutan.
(a. f. zf.)
c.)
~LC:. (a.
tekeffUI edenler, kefil olanlar.
mUtekeffil'in
mUtekehhin'in
(a . .s. kUlfet'gen. c. : mU.
(a. f. zf.) : kUlfetli,
..:.~.aC:.o(a.
s. mUtekeli jf'in
c.) : tekellUf edenler, kUlfetli, zahmetli i~ tutanlar.
..JC:,.
mutekellim
(a.
S.
kelam'dan.
C.
:
I
mUtekellimin, mUtekellimOn) : 1. tekeliUm eden,
soyliyen, konu~an. (bkz : mUtelafflz). 2. gr. bi.
rind ~ahls. 3. nutuk soyliyen.
mutekellim ale-I-vakf : [eskiden] mUtevelii.
~4LC:
mutekellimin
i1imlerle
me~gul
le~mi~,
(a. i. c.) : islam!
0
olanlar, i1m-i kelilm alimleri.
I,)""'.LCA.o
(a.
S.
kils'den) :
kire~.
kire~lenmi~.
mutekemmil
tekemmUI
eden,
mUtekamil ).
tekemmUI ederek,
mutekemmilin
S.
S.
zahmetl i i~ tutanlara yakl~acak yolda.
fUl ederek, kefil olarak.
mutekeffilin
(a.
4l'l.ilC:.o
mutekellif-ane
~l .....c:.o
mUtekemmil'in c.)
~anlar, olgunlar.
(a. s. kemal'den)
olgunla~an,
mutekemmil-ane
tekef.
kil-
tekellUf eden, kUlfetli, zahmetli bir i~
mutekellis
j")..o:::.o (a. s. miHekeddir'in
mutekeddirin
(a. f. zf.)
c.) : kahinlik, falcdlk edenler,.
mutekellifin
4l'I~o
4l'l.:.y-C:.o
~rC:.o
mutekehhinin
(a. s. kayh'dan) : takayyuh eden, irinli, cerahatli.
Curuh-i mutekayyihiJ : irinli,' cerahatli yaralar
mutekazi
mutekehhin-ane
hincesine, falcdlkla.
olgun.
4l·)L...C:..
(bkz
(a. f. zf.)
olgunla~arak.
U:!l...C:.
(a.
S.
kemal'den.
: tekemmUI edenler, olgunla-
923
mutekemmin
mutekemmin
.:.,. ...
C:..
(a. s.) : 1. tekerrUh
,,';::":...
mutekerrih
mutelihhlz ):>1:.1.:...
(a. s. kemln'den) :
tekemmUn ec:Jen,. gizlenen;
pusuya giren, pusuya
yatml~ olan, pusuda. Le$ker·i miitekemmin : pusu·
ya yatml~ asker.
c\I·l~-,C:..
(a. f. zf.)
miitekerrir, mutekerrire
").J
C:.. ~.
).JC:...
. .",-C:...
(a. s.. kesr'den)
a<;r1an,
~~C:...
mutelahime
teke~~Uf
(a. s.)
<\;L.~ )\:...
oyunla
ugra~arak,
~;A:.
muteUihizin
eden,
):
.......~;}......: ...
van, oyun i1e
me~gul
mutela'ib
,-,,,1:...
(a. s.) : tekeyyUf eden,
eden, oynlyan, oyunla
bir keyfiyetle vaslflClndlran, keyfiyetlenen.
iJ"'~C:..
(a. s. c. : mUtekeyyi·
s7n) : tekeyyUs eden, zeki, akJlIr gorUnen, akJlldlk
tasllyan.
mutekeyyis.ine <\;l~C:..
·tasliyana
yakl~acak
miitekeyyisin
~~:..
(a.
S.
mUtekeyyis'in·
.1L41:..
(a.
fuz eden, bir sozO agzrndan
(bkz : mOtekellim).
miitelafi
J)L:..
S.
lafz'dan) : telM·
<;Ikaran,
soyliyen.·
(a. s.lefa'dan): tel aft
eden, kayblnl, zarannl kar~r1lyacek ba~ka bir _ ~ey
kazanan.
914
( a.
S.
la'b'dan) : oynl-
olan.
( a.
S.
me~gul
0~ )I.: ..
la'b'dan) : tela'ub
olan.
(a. s.)
telaun eden,
ugursuzla~an.
J ;}......;...
(a. s. lika'dan) : teo
lak7 eden, kavu~an, kavu~mu~, ula~ml~.
r;}. _:.
yolda.
c.) : tekeyyUs edenler, akrllrlrk tasllyanlar.
mutelaffta:
muteliin
lanetle~en,
muteliki
(a. f. zf.) : aklllrlik
(a. s. mOt(ilahiz'in
telahuz edenler, gozucu ile bakl~anlar ..
kevvUn eden, hasJlolan, mevcut bulan, var oIan.
mutekeyyis
sazla,
(a. s. c. : mUtelahi.
muteliib
....A:_C:...
(a. f. zf.)
oymyarak.
(a. s. kevn'den) : teo
mutekeyyif
olan bir yara.
zin): telahuz eden, gozuc-u ile bakl~anlardan herbiri.
a<;Jlml~.
J joe:...
(a. i.) :. deri ile
mutelih,yine
C.
mutekevvin
(a. s. IUhOk'dan) : teo
mutelihiz
(a. s. kesret'den)
kessUr eden, <;ogalan, artan,. <;ok.
muteke$!;if
J>)to
beraber epeyce de et kesilmi~
tekessir : klnlan bardak, kadeh.
;_C:...
lehv'den) : saz·
5.'
lahuk eden, birbirine mUlhak olan, birbiri ardln·
dan gelen, birbiri ardrndan yeti~ip birle~en, birbirine katJlan,· katl~an.
:
tekessUr eden, klrrlan; par<;alanan. Peymine·i mu.
(a.
la, oyunla ugra~an, oymyan. (bkz : mOtelehhl).
mutelihik
(a. s. kUrOr'dan) : 1. tekerrOr eden, tekrarlanan,
birden fazla
vuku' bulan,
birka«; kere
olan.
ifidit·1 mutekerrire: tekrarlanan ifadeler. 2. eel.
murabb~, muhammes, mOseddes gibi bendli manzOmelerin birinci bendi sonunda
mlsrarn tekrar
edilmi~ olanl.
mutekessir
J" ;}......;....
miitelihi
tiksi·
(a. 5.') : telahuz eden,
gozucu ile birbirine bakan.
nircesine; surat asarcasrna.
mutekessir
..6>0 ;L:..
mutelihlz
eden, kerih goren, tiksinen. 2. surat asan.
mutekerrih·ine
(a. s.) :telahhuz eden,
ek~i bir ~ey yiyenin yanlnda agzl sulanan.
mutelikim
(a. s.) : telakOm eden,
birbirine yumruk atan.
,-,41:..
miitelakklb
mOtelakklbin)
takman.
(a. s. lakab'dan.
telakkubeden,
mutelikklbin
~-:-i1:...
c.) : telakkubedenler,
nanlar.
lakab
(a.
S.
alan,
C. :
lakab
mOtelakklb'm
lakab alanlar, lakab takl'
miitelemmi'
(a. s.) : telakkum
mutelakklm
birbi-
lallm : dalgall deniz. Emvac'l miitelatlma
rine c;arpan dalgalar.
eden, lokma yutan.
~urdan
burdan durup
iltikat eden,
(a. s.)
lattuf eden, ince, nazik davranan.
dev~iren.
<t;lib.l:..
miitelathf.ane
J.J:..
miitelakki
(a. s.) : telakki eden,
miitelattlh
.....At:.o
(a. s. lakab'dan):
(, J)t:.. (a.
C-hl:..
dlyan, 1~lIdlyan [~im~ek gibi c;akarakJ.
~)t..,
miitelaslk, miitelaslka
(a. s. lusOk'dan) : telasuk eden, birbirine biti~en,
HutOt-a
miitelaslka: birle~mi~ hatlar,
c;izgiler.
biti~ik.
miitelaslk.iil·fekkeyn :
V""~l:..
lebbOs eden, giyinen,
~h:c1:.o
miiteleclic
ke'siyye:
bot.
biti~ik
*~anakyapraklilar.
i-..bl
miitela'sim
(a. s. c.: mOtela'si·
min) : tela'sOm eden, kemkOm eden,
cevap veren.
sa~masapan
ke~kum ederek, sa~mal,ya~ak.
~~
miitela'simin
c.) : kemkum edenler,
1:.-
(a. s.
(a. s.) : teleffOf eden,.
..;;...i1:.•
(a. s.)
san rip bUrOnen.
miiteleffit
Jl:.
(a. s. IUss'den)
\S~ :>1-=.. .
miitelehhif
(0. s.)
tela~
eden,
acele eden, aceleci.
miitela~iyiine
41·~)t..
(0. f. zf.)
tela~
lehv'den)
sazla,
S.
~f'1:.-
mOtelahi).
(a.
S"
teo
leheb'den)
u~J:,..
(a. s. lehef'den. c. :
mOtelehhifin) : telehhOf eden, hasret
zUnlU olan, yanlp yaklian.
miitelehhif.ane
<\l·lAr1:..
~eken,
hU.
(a. f. zf.) : has ret
c;ekerek, tasall, kaygill olarak, yanlp yakilarak.
ile, acele i1e.
miiteliitlf
iltifat
lehhUbeden, alevlenen, alev C;lkaran.
slzllk eden.
miitela~i
(a.
oyunla vakit gec;iren. (bkz
sa~mallyanlar.
~1:.
(a. zf.)
edercesine.
miitelehhi
mutela'sim'in
teleffUt eden,
iltifat eden.
miitelehhib
miiteiassis
(a. s.) : teleclUc:;
miiteleffit·ane
(a. f. zf.)
miitela'sim.ine
te-
-....i..il:.o
miiteleffif
miitelaslk.iil.viireykat·1
(a. s. libas'dan)
giyinmi~.
eden,dilini c;igneyerek, baslk baslk konu~an.
y-apl~lk ~eneliler.
_%001.
(a. s.) : telazzi eden,.
alev C;lkaran, alevlenen.
miitelebbi,s
J"" :>I:.
(a. s.) : telattuh eden,
Jzl:.•
miitelazzi
s.) : parll·
incelik-
b.ula~an, bula~lk olan [c;;amur, vag v.b.J.
lakaplanml~.
mutelal, miitelali J~:..
(a. f. zf.)
Ie, naziklikle.
kabOI eden, alan, ....nazariyle bakan.
miitelakkib
te-
(a. s. IOtf'dan)
miitelattlf
.kJ:l:.•
miitelakklt
uk )L:..
(a. s. IOtf'dan) : -IOtf
i1e muamele eden, muamelesi kibar ve nazik olan.
(bkz : mUftefit).
miitelatlm, miitelatlma
4....k:>l:.. ~ ~:>I:"-
(a. s.) : telatum eden, birbirine ~arpan, ~alkala.
nan, dalgalanan, ~Irplntlll; dalgall. Deryii·yi miite.
miitelehhifin
(a. s. mOtelehhif'·
in c.) : hasret c;ekenler, 'kederli, tasa" olanlar, ya·
nip yakilanlar.
miitelemmi'
telemmU' eden,
panldlyan kille;;.
....-1:..
i....
parlidlyan.
(a. s. _Iem'den)
Seyf·i
miitelemmi'
925
miitelemmis
~... b
miitelemmis
(a. s. c.: mU-
telemmizln) : telemmUz eden, talebelik etmek soretiyle ogrenen.
(a. f. zf.) : talebe.
tik etmek sOretiylei ogrenene
miitelemmizin ~ J....1:A
yakl~acak
yoJda.
(a. s. mUtelemmiz'in
c.) :telemmUz edenler, talebelik etmek sOretiyle
ogrenenler.
miitelessim
\5..)\:.-:.•
miitemadi
(a. s. c. : mUtelessi-
min) : teJessUm eden, yUzU
j"L:..
miitelevvin
pe~eli;
ya~makll.
t~..)~:.o
televvUn eden, renkli,
boyall. 2. renkten renge
giren, bir halde durmiyan, sebatslz, kararslz.
miitelevvin-ul-mizac : gelge~ [kimse].
(a. f. zf.)
miitelevvin-&ne
televvin olana, renkten
sOrette.
mutelevvis
renge girene
~;L:A
mO-
yakl~acak
(a. s. levs'den) : teiev-
vOs eden, kirli, pis, mundar. (bkz : mOtevessih).
miitelevvin
~1~
(a. s. leyyin'den) : te-
leyyOn eden, yumu~ak olan, yumU!ilYan.
miiteleyyis'
(a. s.) : arslan yO-
",'L:J;.. (a. f. zf.) '. arslan-
r:.. .;L:..
!iirane).
(a. s.) : telezzOceden,
~J.l-:..
(a. s. lezzet'den)
te-
lezzUz eden. lezzet bulan.; tad alan,ho!ilanan.
miitelezziz-Sne
(a. f. zf.)
tad
alarak,. hO!ilanarak.
mu'telif
u1.-;...
..6.';"'...1..
(a. s.)
devarnllllk,
temahhut
~ ...1.0
(a. s. c. : mUte.
mahhlzln) ~: inanarak can ve gonUlden t;all$an.
.•
~n~:
miitemalik
(a. s.) : nefsine ha'kim
olan, 'nefsine sozu ge~en.
v4 )\c-:.o
miitemarlZ
(a. s. maraz'dan. c. :
mUtemarizln) : temSruz eden, hasta gibi 9QrUnen,
yalandan hasta olan.
miitemarlz-ane
",·l.,::,)\c.:.o
(a. f. zf.)
yalan·
dan hastalanarak.
~.,::,)~:.<l
miitemarJzin
(a.
S.
mUtemanz'm
miitemasik
<,:.,L.....\c.:.o
(a. s.). (bkz
mUte-
J"\c-:A
miitemasil
(a.
S.
mesl'den)
: 1.
.temasUI eden, birbirine benziyen. 2. mat. homolog, fro homologue.
U'"'~-=..
(a. s.)
temas eden,
degen, dokunan.
miitemih;i
~~
kan. 2. sebeplenip
~Ikan.
mutema~~lt
(a. s.)
..k~...14 (a. s.)
1. seyre
~I-
tema$~ut eden,
s3<;ml, sakallm tanyan.
(a. s. Ulfet'den) : 1. ulfet
eden, all~an, a"~lk. 2. uygun,' denk. (bkz : muvSflk). [zlddl : muhtelif].
926
(a. i.)
eden, sUmkUren.
mii~emass
IUzOcetli, yapl~kan olan, yapl~kan.
mutelezziz
..:.:.~..)~:..
messik).
casma, arslan gibi. (bkz
mutelezzic
miitemadiyyet
c.) : temaruz edenler, hasta gibi gorUnenler, yalandan hasta olanJar.
rUyU!iIU, arslan yUrekli.
miiteleyyis-ane
(a. zf.) : temSdl
*sUrerlik.
miitemahhlz
(a. s. levn'den) : 1.
(a. s. temSdi'den) : 1.
ederek, arkasl kesilmiyerek, devamll, sUrekli olarak. (bkz : biIS-fSsila, biIS-inklta').
miitemahhlt
i-J.:..
ve hay.
temadl e'den, uzayan, sOren. 2. fasllaslz, araslz.
mutemadiyen
<\;IJ....b
miitelemmiz-&ne
~eref
( a. s.)
siyeti He,ovUnen.
..L ...l:..
miitelemmiz
...I.:",,~_:.o
miitemacid
(a. s. lems'den)
telemmUs eden, dokunan [el ile].
miitemattlr
.....b...l4
(a. s.) :. tamattur
eden, -serinlemek gibi bir maksatla- yagmura t,;lkan.
mutemerrid
J.~..
mutemayil
...;r"":"
mutemehhir
(a. s. meyl'den) : 1.
temayOI eden, meyillenen, istekli gorOnen, gonlO
yatml~. 2. tarafdar gorOnen, yonelen.
j_.Jt".. .:..
mutemehhirin
<L'yt~~..
mijtemayil.ane
(a. f. zf.) : tema~
~....:..
mutemekkin
(a. s.): 1. temayOz
eden, sivrilen, kendini gosteren. 2. (Tanzimat'tan
sonra) saniye rOtbesinin birinci smlfl [askerlikte:
miriliay (albay) kar~",glr
c.j~'"
mutemazih
(a. s.) : mizahlanan,
<\.4
L.:... .(a.
JI,-....:..
miitemelli
va rahat
(a. s. mOtemehhir·
(a.
mekanet'den)
S.
(a. s.)
uzunomlirlli
J4.:...
(a.
mellk'dan) : teo
S.
al~akfasma yalvaran.
melluk eden, yaltaklanan,
mOtemellik·ane
(a. s. meed'den)
miitemeccid
mOtemeh.
ya~lyan.
mutemellik
L) : ikiz dogma.
:
temekklin eden, mekanlanan, yerle~en, yerle~mi~
[birO yere], oturan.
'birbiriyle ~aka, latHe eden, ~akala~an.
mut'eme
C.
in c.) : mahirler, eliuzlar, uzelliler.
yOI ederek, tarafdareasma, gonlO yatml~ olarak.
'mutemayiz
(a.s.
hirin) : temehhlir eden, mahir olan, eli uz, uzelli.
. (a. f. zf.)
yaltaklanarak, al~aktrasrna yalvararak.
temeecOdeden, ululanan.
eden, meeOs,
mutemellik
~i.
mutemeccis
zerdli~t
olan.
C ~. . i.
mutemeddih
mOtemeddihin)
O\!Unen.
temeddOh
eden, kendini
oven,
mutemelmil
mutemeddin, mutemeddine <L'~ ....:...
j..\...:...
,
(a. S. medden'den) : t'emeddOn eden, medeni bir
!lalde bulunan, medeni. Akvam·J mutemeddine :
medeni kavimler.
($..\r.. .r...
mutemenna
mutemenni
(a. 5.) : psik. ta~krn.
(a.
emn'den) : em-
S.
J ....:... , L:.....:.. (a.
5.) : temenni olu-
-.s-.. . :. .
( a.
S. )
: temenri?
eden, ;stiyen, dileyen.
.ir
mu'temer
(a. f. zf.)
mehdilikle, mehdilik iddiasmda bulunarak.
(a.
S.
mutemerkiz
merkezlenmi~,
mehd'den)
temehhUdeden, yaYlllp do~enen, yay"ml~, serilmi~.
~:>=....M
millet'den)
S.
kongre, fro
( a. L)
congre.
mutemehdiyane
mutemehhil
(a.
nan, istenilen, istenen, dilenir olan [dilemekten].
(a. s. mehd"den)
kalkl~an.
mehdilik iddiasln8
J.. .l....:..
;,,;: ,j..
mu'temen
(a: s. mOtemed~
edinen, maim sahib;
niyetli,glivenilir, inaOlhr.
dih'in e.) : ovUnenler, kendini medhedenler.
miitemehdi
J-l.. .:..
mutemellil
('!. f. zf.)
0?-..\~
(a. s. melk ve mlilk'-
temellOI eden, bir mil/etten (dinden)olan.
kendini medhederek.
miitemeddihin
c..ll.. ..:...
den) : temellOk eden, mOlk
olan.
(a. s. medh'den. e. :
milt,emeddih.ane
&vOner~k,
temeecOs
(a. s.)
husOsun~
bir yere
mutemerrJk
( a. s. merkez'den)
toplanml~.
J.J.....:...
( a. s. )
temerruk
eden, idman eden, ah~mak lizere ~ah~an.
mutemerrid
(a. 5.) : 1. hl/e eden.2.
bir kimsenin hakkml ve istegini vermek
cia onu kOlfet ve zahmete sokan.
,J.J....:..
J.J""':'"
(a.
S.
mOtemerridin) : temerrOdeden,
eden, dikkafah.
. C.
:
meradet'den.
dikba~hlJk
927
mutemerrid-ine
",,\.)...)~
mutemerrid-ine
mevvic : dalgalr deniz. 2. kararslz, bir kararda
durmlyan, hercai tablatll. (bkz : zehhar).
(a. f. zf.)
dikba~lrllkla, dikkafalrlrkla.
mutemevvil
mutemerridin
0:.,:>...)",:"
(a. s.)
temerrUde-
(a. s.)
ogrenmek,
denler,dikkafalJllk edenler.
mutemerrin
...).,;",-.~
(a. s.) : maskara-
temevvUI
eden,
mutemeshir-ine <\.;\...)~...:.o (a. f. zf.)
sahibi;
<IJ')J ,,~.. (a. f. zf.)
mutemevvil-ine
U:!l ,~( a.
mutemevilin
mas-
t--:.. .:·
mutemeyyi'
karallkla.
mutemeshirin 0_.;';""-",;,.0 (a. s. mUtemeshir'in
c.) : maskarallk edenler, e!jlenenler.
zen-
s. mUtemevvil'in
miskinlik gosteren.
(a. s. mey'den) : teo.
o
fi-:..
(a. s. c. : mOtemeyyi-
zln)
1. temeyyUz eden, sec;i1en, sec;kin. 2. fels.
*sec;ik.
mutemeyyizin j \~-=..
(a. s.)
bulunanlar;
meyyU' eden, mayi haline gelen, slvlk olan, slvlkla~an; sulanlpakan.
mutemeyyiz
:_/..._ ...:.0 (a. s.) : miskinle~en,
mutemessel
mal
c.) : temevvUI edenler, mal sahibi
zenginler.
Ilk eden, eglenen.
mutemeski'n
(a .s. mal'den. c. :
gin, mal s€lhibi olana yakl~lr yolda..
alr~mak ic;in temrin, ekzersiz yapan.
inutemeshir
mOtemevvilln)
zengin.
J.J-....:...
(a. s. mUtemeyyiz'in
c).( bkz : mUtemeyyizin).
benzetilen.
mutemessih
L-~"
(a. s.) : 1. temes-
sUh eden, mesheden, bir ~eye el sUren, Slvazlryan.
2. bir ~eye sUrUnen.
mutemessih
i:-~
(a. s.)
temessUh
eden, c;irkin kllrga giren.
mutemessik
~-~..
1. temessUk eden, bir ~eyi slmslkl tutan. 2. bir
~eyi del iI ve ~ahid gosteren, dayanan [ona].
mutemessil
~
(a. s:misJ'den) : 1.
temessUI eden, bir ~eyin ~ekline giren. 2. cisimlenen, cisimlenip gorUnen. (bkz : mOtecessim). 3.
bir sozU mesel olarak soyliyen.
muteme~~lk
J~
. . :A
(a. s.)
me~~i
~i. ..:..
(a. s. mew'den)
te-
~! j...
emniyet eden,
( a. s. )
gUvenen.
. . .-....=..
mutemmem
( a. s. temam'dan) :
I
tamamlanml~, .eksigi
kalmaml~.
mutemmim, mutemmime
4...-0.:.....
~
(a. s. temam'dan) : l. itmam eden, tamamllyan,
bitiren. 2. gr. *tUmlec;, herhangi bir kelimenin
manaslnl tamamlryan. 3. fels. *tUmlec;. 4. geo.
*bUWnler, tamam, bUtUn haline getiren.
mutehici
d: L:..
(a. s.) : tenacl eden,
flsrlda~an.
eden, yUrOyen.
mutemetti'
,A-=:"":"
(a. s. mUtu'dan)
"-
temettu'eden, faydalanan, kar eden, kazanan.
mutemevvic
;:. , ...:..
(a. s. mevc'den) : 1.
temevvUceqen, dalgalanan, dalgall.
928
temezzuk
(a. s.)
eden, Ylrtrlan, paralanan.
eden, me~k alan, me~k eden.
muteme!?~i
(.a. s. mUtemeyyiz'in
J;"":'"
mutemezzik
mu'temin
(a. s. mesaket'den) :
0'_--,::"":..
mutemeyyizin
c.) : sec;i1en, sec;kin ki~i1er.
Bahr-i mute-
(a. zf.)
mut'eniciyine
tenacl
edene, flsrlda~ana yakl~lr yolda.
mutenadd
Urken.
(a.
s.)
birbirinden
mutenasslh
mutenidi
~~ L::.
(a. s. nid§'dan)
birine nida eden, birbirini
i~l::..
mutenadim
bir-
~aglran.
(a. s. nedem'den) :
tenadUm eden, nedimlik eden, ic;ki meclisinde 'arkada~llk eden.
j~L::.
mutenadir
bulunur. (bkz
muteniHi
az
( a. s. nedret'den)
(a. f. zf.)
naz
~..::.•
miitenil"imin
(a. s. mUtena'im'in
c.)
tena'Um edenler,
ic;inde bUyUyenler.
mihenikls
nazll ve varltk, bolluk
~ l::.•
(a. s. noksan'dan)
tenakus eden, gittikc;e azalan, eksilen.
nadir).
Jl...::..
( a. s. nefy'den)
birbi-
mutenaklz
~il.:.:. (a. s. nakz'dan)
1.' te-
nakuz eden, birbirine muhalif, ZIt olan. 2. ikinci
sozU birinci sozUne Zit olan, uymtyan. 3. manto
rine Zit olan.
mutenafir
<\.>'\:-..:: •
miitena'im-ine
ve naimic;inde bUyUyerek.
jL.:.:. (a.
S.
nefret'den) : tena-
fUr eden" birbirinden nefret eden, birbirinin yUzUnu gormek istemiyen.
*c;:eli~ik.
miitenikih
e.ll.:.:.,
nikahlanan,
(a. s.)
birbirine kart veya koca olan.
mutenafis
naka~a
1",,""; l...:: •
dala~t
eden, ag'tz
(a.
birbiriyle mU-
s.)
miitenikir
yapan.
..)Yl_::~. (a. s.)
bilmemezlikten
gelen, bilmez gorUnen. (bkz : mUtecahil).
(a. s. nagme'den) :
mutenagglm
~arkt
.jJ._:.
mutenahhi
(a. s.)
alarga duran,
bir tarafa c;:ekilen.
(a. s.)
balgam
(a. s. nihayet'den)
mutenahi
1. nihayet bulan, biten, sona eren. Gayr-i mutenihi,
Ni miitenihi : sonu olmlyan,uc;suz bucakslz, bitmez· tUkenmez. 2. mat. sonsuz.
~All::...
mutenahnih
(a. s.)
(a. s. c. : mUtenahni-
,....':';"'.(:..
~
hin) : tenahnuh eden, hlrlltl i1e ses
luyan [bogaztndan-].
~Ikaran,
so-
boyda,
tenakkul eden,
nakleden,
goc;en.( bkz :
J""'l.::..
hlrdtl ile ses C;lkararak, soluyarak.
miitenahnihin ~""i.>.:.,i:"
in c.) : hlrlltt ile
[bogazlndan-] .
ses
~_::..
dlmla!~an,
soluyanlar.
nesak'dan)
bir
(a. s. naslr'dan)
yar-
S.
birbirine yardlm eden.
"'....... l.::..
mutenisib, miitenisibe
w
........,l.::.
(a. s.nisbet'den) ; 1. miJn§sip, uygun, olan, her
baklmdan birbirine uygun, denk.
miitenisib-iil-a'xi : vOcut azasl birbirine uygun
olan. 2. mat. *orantlll, fro proportionnel. Ma'kOsen
miitenisib : mat. ters *orantllr, fro inversement
proportionnel. MebsGten mutenisib : mat. dogru
oranttll, fro directement proportionnel.
J....,l.::.
(a.
S.
nesl'den) : te(la-
sUI eden, dogup bUyUyen. (bkz : mUtevalid).
miitenisir
(a. s. mUtenahnih'-
C;lkaranlar,
(a.
benze~en.
miitenasil
(a. f. zf.)
miitenahnih-ine
JL::..
(a. s. nesr'den) : intisar
eden, saC;:llan.
mutenasslb
.......aA:..
(a. s.) : tanassubeden,
dikilen, dikilip duran [ayakta].
(a. s. ni'met'ten. c. :
\
mUtena'imin) : tena'Um eden,
nazlt bUyUyen.
F. 59
bir yere
(a. s.)
miitenaslr' ......."L.:.:..
c;:tkaran.
miitena'im
bir verden
mUnta,ktl ).
miitemlslk
mutenahhim
miitenahiz
JA:::.
miitenakkll
soyliyen.
varllk ic;inde ve
mijtenas~,h
7tO..a.\:" (a.
\.....
S.
nush'dan) : tenas-
suh eden, nas\hat kabOl eden, ogut dinleyip usianan.
919
miitenasslh-ane
miitenasslh-ane
<\>
·l~..al:"
Ie baklp
~..
miitenasslr
miitenasslsva-..ai:,..
miitenaliid
.L~l.:.:...
(a. s. )
tena~Ud
miitenatlh
e.k b
(a. s. )
tenatuh eden,
sUsU~en,
eden.
~ Jl;:...
nobetle~e.
(a. s. nevbet'den)
JJl_.:.:...
(a.
,5.
nevl'den. c.
nebe'den) : 1.
S.
~_~.t:.•
miitenebbic
hek. UfUrUI-
(a. 5.)
miitenebbih
(a. s. nUbh'deh)
:
mU-
C.
:
mUtenavim'in) : tenavUm ede-n, uyur gibi gerUnen,
yalandan uyuyan.
-IJ'l...j L:.:..
(a. f. zf.) : uyu r
!
gibi yaparak, uyur gibi gorUnerek.
~.. Jl.:.:...
(a. s.
j'-L.:.:::'
C.
tenebbUt
"'.l.....J..::,4
miiteneddim-ane
metle,
mUteneddi-
:
duyah,
pi~man
(a. f. zf.)
neda-
m'in) : teneddum eden, nedamet
olan.
pi~manllkla.
~..J.':':,4
miiteneddimin
(a. s. mUtenavim'i!1
(a. 5.)
eden, verden biten [ot gibiJ,
miiteneddim
(a. s. nevm'den.
miitenavim
..:......t:.
miitenebbit
<.:,:1 Jl.:.:... (a. s. mUtenavil'in c.) :
miitenaviinin
(a.
intibah eden, uyanan, u'yanlk; uslanan, akhnl batopIJyan.
tenavUI edenler, allp yiyenler.
miitenavim-ane
~;.;,...
miitenebbi
~Ina
tenavil'in) : tenavUI eden, allp yiyen.
miitenavilin
(a. 5.) : tenazzuf eden,
nUbUvvet iddiasmda bulunan, . peygamberlik tasllvan; yaianci peygamber. 2. h. i. Arap $airlerinden
Ebuttayyib Ahmed.
1.
2. manto alternative.
miitenavil
......,Ql:t.:.i..
mUs, ~i~irilmi~ [vUcut].
birbirini sUsen.
miitenavib
dikkat-
temizlenen, paklanan' [maddeten].
(a. 5.) : 1. delil ile
sabit olan. 2.' incelendiktensonra karar verilen.
(a. f. zf.)
d{j~Unerek.
miitenazzif
(a. s. nasr'dan) : tenas-
sur eden, Hlristiyanllgl kabul eden, Hlristiyan olan.
41'\)2..::..
miitenazzlr-ane
nas'i-
( a. ' f. zf.)
hat, ogUt dinleyerek.
(a.
mUtened~im'
S.
in c.) : nedamet duyanlar, pi$man olanlar.
c.) : uyur gibi gorunenler, yalandan uyuyanlar.
(a. s. nazar'dan) : 1,.
tenazur eden, birbirinin kar~lsmda bulunan, birbirinebakan. 2. mat.
*bakl~lk,
simetrik, fro
symetrique. 3. kim. bakl~lk. 4. sosy. kar$llJk.
miitenaz:lran
r);l.::..
(a. zf.) :
bakl~lk
ola-
rak, simetrik olarak, fro symetricauement.
miitenazi'
tjL:.:.o
(a.
S.
la~an
~:...
miiteneffil
muna-
huk. niza-
1. teneffUh
:
$i~en,
uru olan.
nMile namaz
(a. 5.)
kdan.
(a. s. nefret'den)
nef-
ret eden, igrenen, tiksinen.
miiteneffir-ane
~£:. jl.:.:.. (a. i. c.)
(a. 5.)
miiteneffir";'::'''
nez'den)
;?:aa, kavga Elden.
miitenaz:iayn
miiteneffih
eden, ovUnen. 2. $i~mi$, kabarml$,
3. i. armut ~eklinde ~i~ek kadehi.
"'·1....4:1..
(a. f. zf.)
nefret
edercesine, tiksinerek, igren~.
mUdde'i He mUddeaaleyh.
miiteneffis
miitenazzlm
rli..:.:··
{a. s.}
muntazam,
dUzgUn olan.
miitenazzlr
)2'::'.
(a. s.) : dU~Unerek
dikkatl.e bakan, dikkatle bakarak d{j~Unen.
,930
I.l"'u"
(a.
S.
nefes'ten) : 1.
";
teneffUs eden, nefes, soluk alan, soluyan. 2. yorgunluk alan, dinlenen.
miiteneffiz
..i..-A.:.l...
(a.
S.
C.
:
mUteneffi-
zan) : nUfuzlu, s6zU ge~en [kimseJ, {bkz : nMiz}.
miitenezzilen
\
j \..i.i.::..o
muteneffizan
(a. s. mOteneffiz'in
c.) : nOfuzlu, sozO gec;:en, hatlrll kimseler.
miitene!?!?lt
miitene~!1ib
miitenekk.d -l...4,:,:" (a. s.). (bkz :mOnekkld).
bir
.J:-;;..;.
miitenekkir
-lJ\,C:A (a.
f. zf.) : mOte.
nekkire, klyafet degi~ti~ip kendini tanltmlyana yasOrette.
kl~lr
'-/S::-...:.:..
miitenekkiren
degi~tirip
otarak, klyafet
'V"'C::.•
miitenekkis
(a. zf.) : mOtenekkir
kendini tanltmlyarak.
(a. s.) : tenekkOs
eden, ba~a~agl oIan, ters d~nen [kimse, canbaz].
j-....::..
miitenemmil
(a. 5.) : karlnca gibi
ne~at
(sevinc;:,
~eye
~.i:"
(a. 5.) :
tene~$Obeden,
(a. 5.) :
tene~~Ofeden,
ili$ip tutuJan.
suyu, rutObeti c;:eken, emen; kim. hidroskobik.
miitei1e~!?ir
. .--~~
(a. s.) : inti~ar eden,
dagdan, yaydan. (bkz : mUnte$ir).
miitenevvi', miitenevvia
<\.c -,::. •
t ).:.:..
(a. s. nev'den) : tenevvU' eden,
c;:e~it c;:e~it degi~ik.
(bkz:
Mesiil-i mutenevvia : degi~ik i~ler.
tenevvia : tUrlU tUrlU nebatlar (*bitkiler).
c;:e~itli,
C. -'~
miitenevvih
(a.
5.)
eden, feryadeden; agllyan.
(a. s. nevm'den)
miitenevvim
uyukllyan, uyuyan; rUya goren.
kayna~an.
miitenemmir .r'::··
(a. 5.) : 1. ·tenemmUr
eden, kaplanla~an, kaplan huylu o(an. 2. sert bir
dille korkutan.
miitenemmir·ane
kaplanla~arak.
(a. 5.)
(a. s. nekre'den) : teo
nekkUr eden, klyafet degi~tiren, tanlnmlyacak kill.
9a giren;· [takma bir adla 1 kendini tanltmak istemiyen.
miitenekkir-ane
..k.-:J.:..o
nefe) elde eden.
<\>.,.,r....::"O (a. f. zf.)
1,
2. sert bir dille korkutarak.
miitenevvir
)J':':..
nevvUr eden, nurlanan, parllyan.
miitenezzih
"
o,}\:..
(a. s. nesc'den) : 1.
tenessOceden, dokunan, BrOten. 2. kuma~, zar,
perde gibi tel tel orOlmU$, dokunmu~ $ey.
miitenessik
J~i:..
(a. s. nask'dan)
teo
nessuk eden, yeknasak, biteviye olan.
miitenessik
miitenessim
d_.l:" (a. i.)
"",__i.:..o
I
<\>·lJtl~.\:.4
miitenessim-ane
kulluk eden.
rUzgar kokusu
(a. f. zf.)
miitenessir
nessUr eden, sac;:i1an.
(a. s. nesr'den)
miitenezzihat
.:.>lJtlp:.. (a.
5.) :
1: tenezzUhe,
(a. s. mOtenezzih'in
c.) : gezintiye C;:lkantar. (bkz : mUtenezzihat 1 ).
miitenezzil
(a. s. nUzOI'den. c.
mUtenezzilin) : 1. tenezzUI eden, a$agl inen;
alc;:alan. 2, gonUI alc;:akllQI gosteren, alc;:ak gonUIIO,
(bkz : mOtevazl'),
nezzil olana, alc;:alana
teo
mOte-
gezintiye C;:lkanlar. (bkz : mUtenezzihin). 2. temize
C;lkanlar, aktananlar.
miitenezzil·ane
rUzgar kokllyarak, rOzgar kokusu alarak.
(a. f. zf.)
nezzihcesine.
miitenezzihin ~JtlP:..o
(a: s. nesim'den) :
tenessOm eden, rOz.gar kokllyan,
alan.
(a. s. c. : mUtenezzi-
hat) : 1. tenezzUh eden, gezintiye C;:lkan,
eglenen. 2. temize C;:lkan aklanan.
miitenezzih-ane
~_-i.:A
miitenessic
(a. s. nOr'dan)
miitenezzilen
<\>'':J p :,. (a. f. zf.)
yara~lr
mOte-
yolda.
(a. zf.)
ederek, alc;:alarak.
931
~~l ~,,:.
miitenezzilin
(a. s. mUtenezzil'in
miiterabb.s
~....~ J;;'.
miiterakk.b
(a. s •. rOkub'dan) :
terakkubeden, bekliyen, gozliyen, uman.
c.). (bkz :' mOtenezzil).
(a. s;) : tarabbus eden,
~ . .;;...
miiterakk.s
(a. s.) : bir dOziye
yukarl ~lklP a$agl inen,bir dOziye sall~nlp raks
ve hareket eden.
bekliyen.
I'"iiterabbi'
bagda$ ku-
(a. s.)
Jl-l .,.:. ...
L'
miiteradif, miit~radife 4.9.) U.·•
,
""';J \~.~...
J9\;..
(a. i.
(a. s.) : 1. refakat,
arkada$lIk eden, beraber bulunan. 2. karl$lk, karI$ml$, bir arada.
miiterafi'
mOrafaaya
(a. s.)
giden,. duru;;ma
muterafian
i~in
hakime giden.
JL..;\;..
mOrafaa,
duru;;ma istiyen' iki taraf.
>. ."'. (a. s.) :
miiterahhil, miiterahhile otl".. _:i".. ~ ...
terahhol eden, go~ eden,
bir verden
bir yere
Kavifil·i miiterahhile : go~ eden kafileler.
go~en.
(a. s. rahm'den)
miiterahhim
miiterakki, miiterakkiye
:
4...}.. ."'. •
J-~
(a. s.
raky'den)
: I, terakki
eden,
ilerileyen,
ileri,
ilerilemi$. Milel·i miiterakkiye : ileri milletler.
miiteras.f
...j"", \;~
(a. s.) : terasuf eden,
saf sOretinde birbirine yana$lp slkl$ml$ olan.
J-.... \J"'.
miiterasil
(a. s.) : terasOI eden,
mekt~pla$an.
haberle$en,
miiterass.d
(e. s. rasad'dan) : tao
..L...:1....; ,.
rassudeden. dikkatle gozeten, bekliyen, koillyan.
0'.. J.""'J;"
miiterass.din
(a. i. c.)
terakki
edene, ilerileyene yara$lr YOlda.
ridf'den)
1. teradOf eden, birbirine tabi
bagll olan; birinin 'ardl slra giden. 2. gr. yazdl$1
ayn, manasl bir olan [kelime], *e$anlamll, *anlamda~, fro synonyme. Elfiz·. miiteridife : *e$an$ir, g~zanfer,
haydar..
lamll kelimeler; [esed,
gibi]. (bkz : mOradif).
miiteraf.k
~'l..-:~. .;.. (a. f. zf.)
miiterakk.yane
rup oturmU$.
c.) : tarassudedenler,
yenler, koillyaniar.
miiterazi
(a. s. mOterassld'ln
dikkatle gozetenler, bekli.
s-,.;,I.....' \.
(a. s. rlza'dan) : kar·
sdlkll olarak birbirinden razl ve hO$nut olan.
miitercem
(~ ....; ;,., (a. s. ve i. terceme'den.
tercOme olunmu$,
<;evrilmi;;..
bir dilden
ba$ka
bir dile
merhamet eden, aClyan.
<l;La-.. .;;, •. (a. f. zf.)
miiterahhim·ine
miitercim (.".. ..'\.
mer~
hamet ederek, aClyarak.
miiterahhir
(a. s.)
dolup ta$an; dolup
~ekilen,
(a. s.) : terahi eden,
miitera'id
(a. s.): irtiadeden,
titreyen.
~\ . .;;,.
(a. s. rOkOb'dan)
ki·
r.emitgibi bir biri OstOne binmi$ olan.
miiterikim, .miiterakime
.s-\~;;.., (i.. .;;..
(a. s.) : terakOm eden, biriken, birikmi$, toplanin,~, y,gdrnl$. Evrak·. miiterikime: birikmi$ evrak.
Nuk~p•• miiteriklme : birikmi$ paralar.
932
ve i. terceme'den. c. :
mutercimin, ~ J;;'.
(a. s. ve i. mOtercim"in
r
aglr davranan, yava$ hareket edefl.
miiterakib
S.
c.) : tercOme edenler, bir dilden
~evirenler yazl ile].
ta~an.
d"1,;..
miiterahi
geri
deniz gibi
(a.
mOterdmin) : tercOme eden, bir dilden ba;;ka bir
dile \;£lviren[yazi ile].
miiterecci
ba~ka
bir dile
(a. s. reca'dan)
1.
Omideden, uman. 2. yalvaran.
miitereddi i.$J3-·
dan) : soysuzla$ml$.
l
miitereddid
JJ....: ;,.
(a. s. redy ve redeyan'·
(a. s. redd'den) : 1-
bir yere gidip gelen. 2. mec. tereddOdeden, karar
veremiyen, kararslz, ikircimli.
miitereddid·ane <\I·b".. ;. ;...
(a. f. zf.) : 1.
gelerek. 2. mec. tereddOdederek.
bir yere gidip
kararslzllkla.
miitesabblr
mijt~reddidin
I
.../ ,",,",,::..
(a. s. mutereddid'-
in c.) : 1. bir yere gidip gelenler. 2. tereddOdedenler, karar vliremiyenler, kararslzlar.
(-9.. .::'"
miitereffi'
reffu'eden,
yukarl
('.l. s. ref'den)
1. te-
yukselen. 2. ululuk
kalkan,
~steren.
<\t.. .~.
mutereffih
(<1. s. refh'c1en)
refah
<1.>\..9.. .::'.
miitereffih-ane
rahat
ve bolluk
":':r-;.. .::'.
miitereffihin
c.)
ya~lyana
yara~lr
(a. s. mutereffih'in
: refah bulanlar, rahat ve bolluk i<;inde ya~l.
yanlar.
(a. s. c. : mutereffi.
kin) : teraffuk
davranan.
eden! sukunetle,
<I.>·L.t~,~.
mutereffik.iine
yumu~aklikla
(a. f. zf.) : sukO-
net la, yurnu~akllkla' davranana yara~lr surette.
,--,~.a9-,:i..
miitereffikin
(a. s. rnutereffik'in
c.) : teraffuk edenler, sukunetle,
davrananlar.
muterehhib
(a. S. mUterem-
t ;....
miiterennih
(a. s.) : sarho~luktan
4.:l~·-,.:\..
miiterennih.iine
hb$luktan veya ba~ka bir
tarafa sallanarak yOrUyene
yUrOyerek.
iki' tarafa salla-
(a. f. zf.) : sar..
halinden' dolaYI iki
yaraw yolda, boyle
(a. s. renim'den. c.:
miiterennim
mUterennimin)
terennUm eden, gOzel sesle
va$ yava~ ~arkl soyliyen. (bkz : mOtegal'1nt).
(a. f. zf.)
miiterenriim·iine
~arkl
terennUm edene,
,arkl soyfiyerek.
miiterennimin
soyliyene yakl~lr sOrette,
~ .......; ..
(a. s. mOterennim'-
in c,) : terennOm edemler, gOzel sesle yava$ yava~
$arkl soyliyenler.
yumu~akllkla
miiteressib
«(1. s. c. : muterehhi-
...... 41...." .
miiteremrimin
rim'in c.) : teremrOm edenler, bir $ey soyliyecekmi$ gibi davrandlgl halde susanlar.
(a. f. zf.) : refah
i<;inde
(a. f. zf.)·: mO-
veya ba~ka bir halinden dolaYI
narak yUrUyen.
bulan, rahat ve bolluk i<;inde ya~lyan.
bulana,
yolda.
"'L.V"'",,,".
muteremrim-iine
teremrimcesine, bir ~ey soyliyecekmi~ gibi davrandl~1 halde susana yaklW yolda.
.........,.. .::..
('3. s.rUsOq'dan) : te-
ressi.ibeden, dibe c;:oken, durulan,
tortulanan.
{
bin) : terehhubeden, rahip.olan, rahip qibi ibadetIe rne$qul bulunan.
miiteressim (_.....;...
(a. S. resm'den) : teressOm
eden, resmeyliyen.
miiterehhib.ane
4.: l~tl . .:i..
( a. f. zf.)
rahip
miiterel;~if
qibi ibadetle rne$gul olarak.
.....
~4fItI ••.J'\4
(a. s.)
irti$af eden,
. emerek azar azar ic;en.
muterehhibin
. .;;''
..:.:.~AI
c.) : rahip gibi ibadetle
miiterekkib
~;;..
(a. s. rnUterehhib'in
rne~gul
olanlar.
a. s. rUkOb'dan) : terek-
kUbetrni$, bir $ey ba$ka bir ~eyle birle~mi$. (bkz:
mUte$ekkil) .
miiterekkin
~tS-:::'.
(a. s.) : 1. terekkOn
eden, erkandan olan. 2. ma'nen kuvvet bulan.
miiteremrim
(' V"'" "';...
(a. s. c. : muterem-
rimin) : teremrOm eden, bir !jey soyliyecekmi$
gibi davrandlgl halde susan.
miiterel;l;ih
e~';'·
(a. s. re~h'den) :
1. tere$$Uh eden, 'ter gibi Slzan, terliyen. 2. mec.
i$itilen. (bkz : mesmO').
(a. S. retb'den) : 1.
miiterettib
slralanml$. 2. €lit olan, ..... UstUne dU$en. 3.
beelen, gereken. 4. meydana gelen, dolaYI.
miiterevvih
C J}...
lea-
(a. s.) : terevvuh eden,
bir ~eyden rayiha, koku alan, kokulanan. (bkz :
mi.ite$emmim) .
miitesabblr
(a. s.)·
sabreden.
9)]
.
miitesabbi
~..al...
mu,tesabbi
miitesabbiyane
la~ara.k,
(a. s.)
sabile~en,
c;ocukla~an.
c;ocuk tavrJ takrnan,
,,;L.I...a.i.o
(a. f. zf.)
J! l-i-o
yarr~ta
pan, birbirini
bir kadma,
a~klndan,
gi;lc;rnege
c;all~an,
birbiriyle
(a. 5.) : tesabi eden"
sevgisinden bahseden.
(a. f.,zf.): a~-
"'·l.... l..ar...
mutesabiyane
kindall, sevgisinden bahsederek [bir kadma].
mUtesadifin)
mUte~adim ).
tesadUfeden,
~Jl...::J""
miitesadifin
c.)
rast gelen. (bkz
t.)L.~l~
el~
miitesafih
miitesiil
(a. s.) : tesagur eden,
tese'UI eden, dile-
J9G
(a. 5.) : 1. tesakul eden,
aglrla$an 2. sava~a girmiye te$~!k edilmi~
iken oyalanlp kalan.
miitesaklt
.k9LL:.
(a. s.) : birbiri ardrnca
miitesaklClb
""";':':Jl
(a. s.) : tesakkubeden,
deliklenen, delinen.
miit~akklf
....Al_.r...
(a. s.) : 1. tesakkuf
eden, bi!" Hlristiyan papazl,gl takrnan; papaz olano
2. tavanlanan, tavan olan.
miitesalib, miitesalibe
0;"'-l,.
(a. s.)
S.
safb'den) :c;apraz, hac;vari, fr., crucial.
tesahhun
miitesaliF
eden, Isman, klzan.
~ l-'11."
. (bkz :
(a. s.). (bkz : mUtesaid).
•.Jfl-L> (a. s.)
miitesakll
(a.
miitesahib
........a.L"
agan.
'U~enip
kUc;Uk gorUnen, kUc;Ulen.
mutesahhin
suOd'dan) : suOd~
nen, dilenci.
(a. 5.) : musafaha eden,
j; l..al...
S.
yukarr C;lkan, yUkselen.
(a. s. sadrne'den) :
ve dostluk ic;in elele veren.
miitesaglr
(a.
yUkselen,
dokUIUp dU$en. Katarat.! miitesak!ta : birbiri ar.
kasrndan dokUlen damlalar.
tesadUrn ed~n, birbirine c;arpan, birbiriyle c;arpl~an.
sel~m
C;lkan,
mutesa'id
(a. s. rnUtesadif'in
: tesadUf edenler, rastgelenler·.
mutesadim
.....::. Lat..
eden,' yukarr'
mUtesa'id) .
..jJ L,,:J...... (a. s. tesadUf'den. c.
mutesadif
(a. s.) : gue; olan,
miitesaid
(a. 5.) : rnus€lbaka va.
J.l..al...
tesaUbeden,
gUc;le~en.
yarr~an.
mutesabi
s.l
(a.
miitesa'ib
c;ocuk.
c;ocuk tavrr takinarak:
miitesablk
mutesaib
esniyen.
u.ll__L.
(a .. s.) : birbiriyle ba.
canak olan.
(a. s. c. : mUtesahl.
miitesiilih
bin) : tesahUbeden, sahip C;lkan, arka olano
t. L...ai... (a. s. sulh'den)
tes€lIOh
eden, sulh yapan.
-.:.:::-""" L",.I..
mutesahibin
(a. s. mUtesahib'in
miitesalih
c.) : tesahUbedenler, sahip C;lkanlar, arka olanlar.
'J-l..::.i...
\,.,.
(a. s.) : tesalOh eden,
saglr gibi gorUnen, saglrlrk gosteren.
JAlL.t..
miitesahil
tesahUI eden,
yumu~ak
miitesahil-ane
(a. s. c. : rnUtes€lhilin):
muarnelede bulunan.
"'·){All_l..-a
(a. f. zf.) : tes€lhUI
edene, yumu~ak muamelede hulunana yakl~lr
rette, boyle muamele ederek.
mijtesalihin~i l-aL..
c.)
934
yumu~ak
so-
muamelede bulunanlar.
mUtes€llih'in
Ilk gosterenler.
miitesalik
JJLi..
(a.s.): 1. tlrmamc"
tlrmanan. 2. Uc;ucu, uc;an. (bkz : tair, tayyar).
mutesahilin ~~kl_..\.,. (a. s. mUtesahil'in c.) :
tesahUI edenler,
(a. s.
: tesalUh edenler, saglr gibi gorUnenler, sa~lr.
miitesallik
ki
~eylere
~L1....
( a. s.)
: bot. etrafmda.
dol anarak yukarr dogru C;lkan, tlrmanan.
mUlese'."
4.:1-1..
mutesallika
(a. i.) : zool. ayaklarl
-<;engelli ku~lar [papagan, dudu .. gibi].
.kL_lo
miHesallit
<It·lh1-l...
tasallut
(a. s. mutesallit'in
l5 ",L_i.. (a. s. siva'dan)
(*e~it), e~
.......i~ L_Lo
e.)
mutesekkin
birbi·
(a. zf.) : birbirine
e~
'7"~-i4
..;.~:\.: ..
tesayUf eden
(a. s.): tesebbUb.
(a. s.) : sebat eden,
sefih, zevk ve eglenceye
muteseffil
mutesekkir
sarho~
(a. s.)
a~agl,
tesekkUr eden,
selli bulan,
Dian.
-.;.L1.
(a. s. sUlvan'dan) : teo
avunan, aelyl,
mutesellib
.....,,1__i...
kederi unutur gibi
(a. s.) : tesellUbeden,
kocaslnln olUmU dolaYlsiyle siyah giyip vas tutan.
mutesellih, inut~selliha (""L~l.. ~
c:i-i..
(a. s.
silahlanan.
(a. s. mUtesellih'in
teseffUh eden,
dU~kUn.
bayagl olan,
mutesellint ...t-~i. (a. s. selm'den)
1; tesel·
I
10m eden, teslim edileni alan. 2. i. vergi tahsildarl.
3. i. [eskiden mUlki te~kilatta] kaymakam.
bayagda~an.
<It·)t.i-.i...
(a. f. zf.)
: sefil,'
a$agl, bayagl olana yara~lr yolda, bayagila~lrcaslna.
~i... (a.
S.
mUteseffil'in e.):
teseffUI edenler, sefil, a~agl, bayagl olanlar,baya~da~anlar.
;t:-i...
olan.
muteselliyiine
muteseffilin
(a. s.) : 1.sUkOnet
c.) : silah ku~ananlar,.silahlananlar.
(a. s.)
(a. s. c. : mUteseffilin):
teseffUI eden, sefil,
muteseffil·ane
0 C _t...
'miHesellihin
<\A_t..
(a. s. mUtese'iI'in
secde eden,
(a. s.)
secdeye kapanan.
muteseffih
~'L_i...
c. : mUtesellihln) : silah
ku~anan,
CuyO~.i mutesellihci : silahll askerler.
sebat gosteren, dayanan.
muteseccid' ..\,,:,,_J.4
dilenci.
bulan, yatl'$an. 2. teskin edici, yatl$tlriel. (bkz :
mUsekkin ).
muteselli
(a. s.)
eden, sebebolan, bir $eyin olmaslna yol al;anJ
mutesebbit
: tesaUI eden,
: tesaUI edenler, dilenenler, dileneill'lr.
~eyler.
birbirine kdlnl;la vuran.
mutesebbib
(a. s.)
eesine, dilenerek.
de~erde.
mutesayif
geee
dilenen, dil,enci.
olan.
~J L_i.
mutesaviyen
(a. f. zf.)
"':'~..JolI--:\." (a. s. mUtesehhir'in
Jl-i.
mutese'il
mutese'i1in
(a. s.) : c;abucak.
mutesari·ul.fesad : c;abucak
bozulan
ret, balik, taze sebze ve meyvalar gibi].
rine mUsav!
slrna~an
(a. s.) mGsamaha eden,
t}_t...
mutesiivi
<\.t' \..Jf'-~ 1.
mule-
: geee uyumaylp sabahliyanlar.
goren.
mutesari'
A,.k..
mutese'i1-ane
C(__ i...
ho~
mutesehhirin
c.)
c.) : tas.allut edenler, musallat olanlar,
lar, pe~ini blrakmlyanla'r.
goz yuman,
(a. s. c. : mUtesehhi.
uyuyamlyarak, sabahllyarak.
(a. f. zf.)
~b1-1..
mutesamih
mutesehhir·iine
Slrna~an, pe~i
edercesine, musallat olarak.
mutesallitin
.,x-i....
(a. s. c. : mutesalli-
tin) : tasallut eden, musallat olan,
ni blrakmlyan.
mutesallit-ane
mutesehhir
rin)
geee uyuyamaYlp sabahllyan.
sehhir : uyuyamlyan a~lk.
<It'l..Li....
(a. f. zf.): teselli
bulmu~caslna, avunurcaSlna, avunarak.
muteselsil, muteselsile
<tl_J_i.... ;, 1...I-1-_t,.
(a. s. silsile'den) : teselsUl eden, zineir gibi biro
birine bagli olan, zincirleme,
zineirleme giden.
Cibiil.i muteselsile, slra da?jlar.
(a. zf.)
miiteselsilen
birbiri pe!?i
sira ile,
(a. s. $ebeh ve $ibh'.
mUsemma
den. c. : miite$abihat) : 1. te$abiih eden, birbi.
rine benziyen. 2. Kur'an-I Kerim'in mecazl mana,ya elveri$l i ayeti. (bkz : l')1uhkem ).
ma.
~_i.
miitesemmi
(a. s.)
olan, bir ad i1e adlanan.
tesemmiim eden, zehirlenen.
0"'-l.e
mutesemmin
tesemmun
(a. 5.)
<\~ __l.
(a. s.)
tesenniih eden,
<5.. ._ _'1••
(a. s.)
t,eserri eden,
miite$icir
mOte$abih'in
..J:--- 8. (a. s. c. : mUte$acirin)
",·\~l~l. (a. f. zL) : agac;la
miite$icir-ane
j_..J~ ~i..
miitel;icirin
c.) ,: te$acOr edenler,
vuranlar.
odallk edinen.
t . . . _i.·
miiteserri'
(a. s, sUr'at'den)
teo
serrU' eden, sur'at gosteren, ko!?an.
~-\--:t..
mutesettir
<5 -,_...;1..
(a. s. siva'dan)
tesevvi
,,-=..
(a. s.) : 1. sevap ka·
":-'
s.
miite$acir'in
sopa i1e birbirine
(a. 5.) : 1. avurt ~at·
1.J""'';'''~i..
mute$ahhls
(a. s. $ahs'dan) : 1.
te!?ahhus eden, $ahlslanan, gozle gorOnUr hale' ge·
len. 2. $ahsJnI tanlyan. 3. $ahsl farkedilmi$ olan.
miitel;a'ib
eden, dUzlenen, diiz ·olan.
miitesevvib
J~i..
miitel;addlk
(a.
aga~la,
latarak konu$an. 2. Istllahll kono$an.
(a. 5.) : tesettUr eden,
ortUnen, qizlenen.
mvtesevvi
i.
:iopa i1e birbirine vururcasJna.
kiiflenen, kUflU.
miiteserri
(a.
te$aciir eden, aga~la, sopa ile birbirine vuran.
eden, semen kazanan, semiren.
miitesennih
..:"tt,...l~.t..
miitel;ibihit
c.) : 1. birbirine benziyenler. 2. Kur'an-I Kerim'in
med\zl manaya elveri$1i ayetleri. (bkz: muhkemat).
(a. s. semm'den)
(4_i...
mutesemmim
.........~i..
(a. s. $a'b'dan) : 1. teo
$a'ubeden,
$Obelenen, dallanan,
2. ~atalll, dalll budakll.
kollara ayrllan.
zanan. 2. farzdan sonra nafile namaz kllan.
(a. s. $aar'dan)
miitesevvik .::J -,__to (a. 5.) : misvak kullanan.
muteseyyib
':-":\.:..
(a. s.) : teseyyubeden,
dul kklan kadln: (bkz : seyyibe).
miiteseyyib
-:-~-!..•
muteseyyib.ane
,,;t~t__i.··
davranan, aldlrl$
(a. f. zf.) : tesey-
davranana,
aldlrl$ etmiyene
yiibeden,
kaYltslz
yara!?lr
yolda,
kaYltsfz
davranarak,
aldlrl$
etmiyerek.
miiteseyyibin
~~:i..
(a. s. muteseyyib'in
c.) : teseyyUbedenler, kaYltslz davrananlar, aldlrl$
etmiyenler.
.
miiteseyyid
-,--_i..
(a. 5.) : seyyidlik tash·
yan, seyyid olmadl~1 halde
gosteren.
936
killl, kill ~ok olan.
miitel;iir
vPl~.\.•
(a.
S
$i'r'den
: c.:
mOte$airin) : $airlik tasllyan, tavuk pazarl $airi.
(a. s. c. : miiteseyyi·
bin) : teseyyiibeden, kaYltslz
etmiYen.
sa~II,
kendini seyyid qibi
mute~air.ane
",'\ vP~A.· (a. f. zf.) : $airlik
tashyana
yara$lr yolda, tavuk
yara$lrcasJna.
miite$airin
pazarl $airlerine
-.:~/~.• '(a. s. mUte$air'in c.)
$airlik tasllyanlar, tavuk pazarl $airleri.
miite$airiyyet .:...~~~l. (a. i.) : $airlik taslama, tavuk pazarl $airligi.
miite$iki
S l~:t.
(a. 5.) : hallerinden $i-
kayet edenlerden herbiri rbirbirine.].
miite$ikil
"",~l~i. (a. s. $ekl'den) : 1. bir
$ekilde clan, $ekli birbirine benziyenlerden herbiri.
2. ed. aruz bahirlerinden,
mefailun vezni.
mafiiliin
fililitiin
(a. s. ~iddet'den):.
~iddetlenen, hlzlanan. 2. katJla~ml~, sertle~mi~
alan. 3. i.~ini sert ve hiddetli tutan.
1.
mutes;irik ~).,.~t. (a. s.)
mti~arekette
bu-
lunan, birbiriyle ortak olan.
~
mute1a',,'
: 1. te~a'~u'
(a. s.)
mut~!;itim ("l~
mute!lleddik-ine'
te~atUm
(a., s.) :
eden,
~eddikcesine,
birbirine soven.
te~avtir
(a. s.)
eden,
a~f gibi
4,..~t.
mute!llebbih
(a.
S.
~ebeh
te~ebbtih
den. c. : mtite~ebbihln)
yen, andlran.
ve ~ibh'.
eden, benzi··
q,·lr-:-~. (a. f. zf.) : te~eb.
mute,ebbih-ine
buh edene, benziyene, andlrana yakl~lr yolda.
~t-:-~J·" (a. S. mi.ite~ebbih'in
miite,ebbihin
c.) : te~ebbtih edenler, benziyenler, andlranlar.
C1.. ~t.
mute,ebbik
(a. s.)
mute~ebbisin)
q,'~
miite,ebbisin
te~ebbuste
mute!llecci'
~eci',
yi!1it,
mutecessir) .
(a. f. zf.) : te~eb·
i~e giri~erek.
bus ederek, bir
~..
(a. S. mUte~ebbis'in
bulunanlar, bir
i~e giri~enler.
L=;:~L.
C. :
yiirekli
(a. S.
gibi
yara~lr
miites;ecciin
in c.) :
~eci',
mute!lleccir
kaba at.
mtite~ecciln):
gorunen.
4,;~i.
yurekli olana
c.
: te~ebbus eden, bir i~e giri~en.
miite,ebbis-ine
c.) :
~ebes'den.
(bkz:
(a. f. zf.)
yiQit,
(a. S. c.': miite~ecci~
yigit, ytirekli gibi goriinenler.
-,'7":"L.
mute.
(a. s. miite~eddik.
(a. s. ~ifa'dan) : 1.
bulan, iyile~en. 2. ocUnU alarak yiirem rahat
eden.
(a. s.):: i~tahlanan,
miite,ehhi
i~tah".
~i.
miitell\ehhid
(a. s.)
: namazm
ka'delerinde "ettehiyyatU" dUaS101 okuyan.
(" L.:.t.
miitell\e'im
ugursuz sayan, tizerine
sanan.
(a. s.) :
te~e'um
ugursuzluk geliyor gibi
(a. s.
~ikayette
bulunan,
'eden,
~ikayet~i,
~ekva'dan)
slzlanan. (bkz
mii~tekl).
miitell\ekkik
ct>:..:.'Lo
(a. s.)
~ek ve ~Op.
hede kalan, .~tipheden kurt·ulamlyan.
~~ (a.
miite,ekkil
~ekkOI
etmi~,
~ekillenmi~,
gelmi~, kurulmu~, olmu~,
miite,ekkir
te~ekkur
~ekl'den) : 1. teo
S.
~ekilleren.
2. meydana
olma.
~~
(a. s.
eden, iyilik nilen,
~ukr'den)
:
kar~1
nazik
(a. f. zf.) :
te~ek·
jyilige
davranan.
miite,ekkir-ine
q,·I..r~1..
ktirle, iyilikbilirlikle, iyili~e kar~1 nazik davranl~la.
yolda.
~~":''Lo
(a. f. zf.)
~-L:J.
: te~ebbuk
eden, ~ebeke ~eklinde bulunan, a~ gibi birbirine
gec;en.
(a. s.
~ifa
q,'\J4
~:.
mute,effi
mutas;ebbek ~-:-~t. (a. s. ~ebk'den)
c.: miite~eddi"
te~edduk edenler, soz ebeligi edenler.
in c.):
danl~an [birbirine].
birbirine gec;en.
S.
sozebelim edercesine.
miita,eddikin
miite~avir ) ' ~.•
(a.
kin) : te~edduk eden, soz ebelim eden.
eden, ~a'~aalan'an, parJld,yan. 2. gosteri~li.
sovu~en,
J..l..:.t.
muta!lleddik
(a. s.)
:
miitell\el,il
J~~\"
(a. s:) : te~el~iil eden,
$arll ~arll aklp ~a!1"yan.
aga~lanan
(a. s.)
te~emr;nOI
eden, ihrama biirunen.
937
miite,emmim
(~l,..
miite!jemmim
te~emmOm
(a. s.)
mute~eyyiin)
eden, kokllyan. (bkz : muterevvih).
t~
mute,eyyi'
(a. s. ve i.) : $la'dan c.:
(a. s. $emer'den)
te~emmOr
eden, i~e hazlrlanan, kollarrOi slvayan.
<J'"....~
mute!jemmis
~emmus
~_1~.i..A
mute!jennic
edEm, buru~an. 2. azan [yara]. 3. hek. buzulen,
daralan, kasrlan, spazm yapan [adale, sinir].
mute~ennif
u.:~i...
(a. s.) : te$ennOf eden,
kOpe takman.
r-~"
mute!jeyyih
mute!jerri-ane .
<\.;k .r1.L
~eriat
va
(a.
(a. f. zf.) :
~eriat
0r:i..o
(a. s.)
te$erruf eden,
$ereflenen, $eref duyan.
mute!jeUi
i. mute$ey-
yi'in c.)' : te$eyyU' edenler, $1i mezhebine. girmi$
olanlar, ~i1ler; ~i1lik taslJyanlar.
t-:-b.:...
mutetabbib ":,,,,:,6.:... (a.
(a. i.) : tatabbueden,
,..::..1:...\...
te$etWt eden,' dagJlan,
karJ$an,
ira-vi mute!jettite : dagJlan revler.
miitetibi', mutetabia
mute$evvikin)
hahi$·karL
peri$an olan.
(a. s. $evk'den. c. :
(a. f. zf.): te$ev-
mutetabi'-ul-vurOd
tuhur'den)
manevi].
S.
mute$evvik'in
c.) : te$evvuk edenler, ~ok istekliler.
(a.
te$evvu$ eden, karmakarJ$lk,
~Ikllmaz. UmOr-, mute!}evvi!}e
S.
te$evvu$'den)
anla$Jlmaz, i~inden
karmakarr$Jk i~ler.
~ (a. s.) : ~eytanllk eden,
$eytanca hareketlerde bulunan.
,:)J;yl
-Irk..
(a.
tetahhureden,
birbiri'
c. l::...
(a. b. s.)
Jl_::.
S.
taha'ret, ruhr va
temizlenen [maddi,
birbiri ardrnca'
(a. s.)
giden. (bkz : mUtetabi').
mutetayyib
~,,:.;....' (a.
J--~
s.
"-
(a. zf.)
vuk edene, ~ok istekli olana yara$Jr yolda.
mute!jevvikin
(a.
,,,,! l~:...
,
ardl arkaslkesilmiyen.
mutetali
<\>'\; ~ia
~ i::...
mutetabian
(a. s.) :
te$evvuk eden, ~ok istekli. (bkz:
mute!jevvik-ine
muta-
izifat-i mutetabis : arka arkaya sJralanan izafetler. (bkz : tetabu-i izafat). '
mutetahhir
J.".:.J.'"
ve i.). (bkz
ardrnca.
mute!jettit,mute!jettite ~
mute!jevvik
S.
teba'dan) : tetabu' eden, birbiri ardrnca· gelen,
peyderpev olan. (bkz : mOtets Ii, mOtevali).
(a.s.) : te$etti eden,
bir verde kl$lryan, ~I$J ge{:ir:en.
938
S.
~eyh
tabbib ).
i$leriyle ugra$ana ve bu yolda geni$ bilgisi olana
yakl$Jr yolda.
mute!jeytm
(a. s.) : te~eyyuh eden,
tavrr takman, sahte
mute!jeyyiin
mutetabb,'
mute~erri'
mute!jevvi!j
~eyh
gibi gorunen,
veya ihtiyar.
tabiatlenen ..
te$erru' eden, $eriat i$leriyle ugra~an. 2.
flklh i$lerinde geni$ bilgisi olan.
miite~errif
(a. s.) : te$eyyudeden,
~eyh
(a. s.): 1. te$ennO~
mezhebine girmi$
yOkselten, sa~lamla~tlran.
(a. s. ~ems'den) : te-
eden, gune~e ~Ikan, gune~lenen.
~H
: te$eyyu' eden,
tasllyan.
~1i, ~11Iik
olan,
gUzel
kokulu
,:-,:k.:...
~ey
mutetayyir
(a. s.)
tetayyOb eden,
sUrunen.
~...
(a. s. tayr'dan. c.:
mOtetayyirln) i: tetayyur
eden, ugursuz sayan;
Uzerine
ugursuzluk
geliyormu~
gibi bir hisse
kaprlan.
miitetayyir·ane
uzerine ugursuzluk'
pJlarak.
<\>·I~b.:...
geliyormu~
(a. zf. tayr'dan)
gibi bir hisse ka-
miitevarid
..J:...~:.
miitetayyirin
C-~~'~:4
miitetebbi'
[. .J::.
(a. s. tee'dan)
(. .,::.
miitevacid
(a. s: tae'dan)
1.
ta~
mOtevaid'in
S.
c.)
u~\..,:··
(a. s.) : birbirini vekil
-':--".,:.
(a. s.) : sahte, yapma
(a. s.)
.yOzle!;en, yOz
yOze gelen.
miitevacihen
l'll-:-- \.J:.
( a. zf.)
yOz yOze
@.,)\.,..:...
(a. s.) : birbirine sevgi
t.J I.,:.
(a. s.)
gosteren.
miitevadi'
tevadu' eden,
dO!;manllgl blrakarak barl!;an.
~~!.,:.
miitevaflk
(a. s. vefk'den):
mutevafir, miitevafire
vOfOr'dan) : tevafOr
0)) .,::..,
teva-
.)
I.,: • ( a. s.
eden, erogalan,
bollanan suo
bollanan.
(a; s. vOgul'den. c.
tevaggul eden, erok me~gul olan,
bir !;eyi~ i1erisine, derinligine'VarCln.
miitevaggllin
~::1':: .,:.
(a.
S.
mOtevaggll'rn
: tevaggul edenler, erok me!;gul olanlar, fazla
ugra!;anlar; bir !;eyin i1erisine, derinligine varanlar.
c.)
miitevahhid
(a. f. zf.) : mOte.
miitevakkld
(a. s.) : tevakkud.
eden, tutU!;UP yanan. Ate,-i miitevakkld : .tutu~;m,
yanan ate~.
~; ..,:...
(a.
vukOf'dan) : 1.
S.
tevakkuf eden, duran, bekliyen, eglenen. 2. bir
!;eye baqll Qlan, aneak onunla o/abilen. (bkz :
vabeste).
miitevakklr
) .,:...
(a. s. vakar'dan. c.:
miitevakklrin
:t,.).,:.
(a.
S.
mOtevakklr'rn
c.) : vakarlananlar, onurlananlar.
miitevakki
J..,:.•
(a. s. vikaye'den)
:
tevakki edEm, kendini gozeten, sakrnan, ~ekinen.
-l>. .J::'.
(a.
s.).
(bkz
miitevali
'-;;.:.. ):..
(a. s. vah!;'den) : teo
vahhu!; eden korkan, Orken, Orkek, yad,rg,yan.
miitevahhil}-ane 4>'~..,:.
JI.,:.•
(a.
hUl} ederek, korkarak, Orken, yadlrglyarak.
vera'dan) : tevari
mutevalid
..JI..,:..
(a. s.)
birbirinden
dogupOreyen. (bkz : mOtenasil).
miitevaliyen
l:' \.,::.
(a. zf.)
art arda,
Ost uste, bir duziye, arallk vermeden.
miitevari
L>.,;I,,:..
(a.
S.
vera'dan)
tevarf
eden,' gizlenen; gizfi, sakI,.
miitevarid, miitevaride
(a. f. zf.) : tevah.
S.
eden, birbiri ardlnca giden; art arda gelen, OstOste,
bir diiziye olan.
mOteferrid) .
miitevahhil}
4>·W.,,:.
~ogalan,
Ji.,:'"
miitevaggJl
S•. vak'dan)
mOtevakklrin) : vakarlanan, onurlanan.
fuk eden, birbirine uygun; uyan, uygun olan.
Ma·i·miitevafire
miitevakkl-ane
miitevakklf
kar!;da!;arak, kar!;1 kar!;lya.
miitevadd
(a.
vakki olana, Omid edene yak,!;aeClk sOrette.
4._:--1.,:.
miitevacih
c...-9..,:..
miitevakkl'
tevakku' eden, medet eyliyen, bekliyen, uman.
olarak veede geren.
u~ra!;an;
miitevakil
ta~
giymi!;, taerll. 2. bot. *taeryaprakll.
fazla
miitevaidin~..\.cI.J:'. (a.
birbirine soz
eden.
miitetevvic
mOteva~gdin)
(a. s. va'd, den. c. :
: vaidle!;en, sozle!;en,
vaidle!;enler, sozfe!;enler, birbirine soz verenfer.
9iydirilmi!;.
gel-erek;
mOtevaidin)
veren.
(a. s. tib'den) : teteb-
bu' eden, dikkatle ara!;tlran.
miitetevvec
~l..,:.•
miitevaid
(a. s. tayr'den) :
tetayyur edenler, uglirsuz sayanlar; Ozerine ugur.
suzluk geliyormu!; gibi bir hisse kapdanfar.
0).,) ) . , :••
~.,),).,:.
(a. s.
vurOd'da/1) : tevarUdeden, gelen. Mekatib·i mute.
varide : gelen mektuplar.
939
miiteviris
~ .; I,,:.•
(a. s. veraset'den)
:
1. tevarUs eden, bi"rinden bi~ine miras kal~n.
babadan ogula ge~en. [maddi', manevi].
2:
miitevaris
J~l ,,:..
miitevislk
tevasuk, birbi-
(a. s.)
rine gUvenmek sOretiyle anla$an.
<tl~\,,:.• , ,..J""I,,:..
miitevisll, miitevBs.la
(a. s. vasl'dan) : birb.irine vasil
olan, gelen;
birbirine blti$mi$. Hutut.., miitevasda : birbirine
biti$mi$ c;izgiler.
lS~\J:··
miitevasi
(a. s.) : birbirine tevee-
cUh eden, yonelen, birbirine tavsiye eden.
';i,,:..
miitevasib
mutevizi
~ j \,,:. (a. s. vezy'den): 1. bir-
birine muvazi (para/el)
fr. "parallele.
mutevazi..l..adla'
lelogramme.
geo.
2.
geo.
par,alel,
paralelkenar, fro paral.
miitevizi-s-sutuh : geo. paralelyUz, fro parallelepipede. 3. ed.· vezin ve kafiye baklmlndan birbirine uygun seci'ler. MeselS : sen 1 darUlfUnOnun!
bUWn fiinuniyle 9 miitefennin! olunclya kadar, ben 1
dartilcununun:2 bUWn ciinuniyle 8 mutecennin! olacaglm .. gibi.
mutevizin
j j ',,:..
(a.
S.
vezn'den) : tevS-
'ZUn eden, tartllarl bir olan, ikisinin agrrlJgI birbirine denk, uygun olan; denk.
(a. s.) : birbirinin Uze-
~jI.,:..
mutevaziyen
rine srC;r1yan.
(a .. zf.) : muvazi, pa·
ralel olarak.
J-""',,:..
miitevassll
olano
(a. s.) : 1. vasil olan,
~,,:..
miitevazzlh
kavu~an. 2. mUnasebet ve yaklntrk kuran.
(a.
vuzOh'dan)
S.
tevazzuh eden, a~Iklanan, a~Ikllk peyda eden.
( a.
miiteva$$ih
s. )
sUslenen,
miitevazzi
taklp takr$tlran.
(a. s.)
~ t~vazzu'
eden,
abdest alan.
~I,,:.. (a. i.) : L birbirine ben-
miiteviti
ziyen. 2. fels. *tekanlamlJ, fro univoque.
J \,,:..
miitevitir
tOr eden, aglzdan
soylenilen.
IJI,,:..
miitevatiren
1erek, a'glzdan
soylenerek.
aglza
miitevatlm
vattun
etmi~,
dola$an,
~b ,,:..
halk araslnda
(a.zf.): tevaWr edi-
dola~arak,
halk
araslnda
bir veri vatan
edinmi~,
c:"1,,:..
yurt tutmu$,
(a. s. vaz'dan. e. : mU-
tevazlin) : 1. tevazu eden, al~akgontillU, kibirsiz.
2. gosteri$siz.
<\.;1...:.:,1,,:.• (a. f. zf.): 1.'teva-
zO, al~akgonUIIUlUkle,
olarak.
mGtevizlin
tevazO edenler,
940
kibirsizlikle. 2. gosteri~siz
~':':'\J.:'" (a. s. mUtevazl'm c.)
al~akgonUlluler,
kibirsizler.
(a. f. zf.)
agrl du-
yarak; slklntl i1e.
miiteveccid
....
-L>- .:.
\
(a. s.) : veede gelen,
kendinden ge~ecek derecede dalglOlJk' gosteren;
tas. kendinden, ge~erek Allah sevgisine dalan.
~ ,,:,.
(a.
vech'den. e.
S.
mOteveccihin): 1. teveccUh eden, bir cihete, bir
tarafa donen, yonelen. 2. bi~ine kar$I sevgisi ve iy;
dO~Onceleri olan. 3. bir tarkfa gitmiye kalkan.
muteveccih..alle
<\.;1,*:"",,:..
(a. f. zf.) : teo
veccUh ederek, bir yana donerek, yonelerek. .
miiteveccihen
miitevizl..ine
1. veca'lanan,
(a. s.)
mutevecci..ane ~l.:"",,:..
miiteveccih
(a. s. vatan'dan) : ta..
yurt/anml~.
muteva:I:I'
c.-:-:-,,':..
agrl duyan. 2. slklntdl, dertli.
(a. s. vetr'den) : teva-
agrza
miitevecei'
~:"",,:..
(a. zf.) : 1. tevee-
cOh ederek, yonelerek. 2. gitmek Ozere, [bir yere
dogru]. 3. niyetlenerek.
miiteveccihin
c.) : teveccOh
yonelenler.
~':4:"" ,,:..
edenler,
(a.
S.
mOteveccih'in
bir yana
donenler,
mutevelSiden
.;).;)~:.
miiteveddid
habbet qosteren,
miiteveffa
etmi~
kendini
j ,,_:.•
etmi~,
(a. s. vefilt'dan)
.;~ J:.
olmu~
vefilt
( a. s. vefat'dan)
~ .>:.•
mutevehhim
(-14):..
.) )I J :..
J.) ,,:..
muteverrak
(a. s.) : tevelvul eden,
~amata
eden.
(a. s.) : teverruk eden,
yapraklanan, yaprakll, $ecer-i' muteverr.k : yapraklanml~, yaprakIJ agae;;.
ve-
t) ):..
muteverri'
[kadln, klz].
muteveff.k
miitevelvil
velvele, gurulHi, patlrd"
olan, olen, olmu~, ollL
muteveffat
fat
(a. s.) : c1ostluk, mlJsevdiren.
(a. s.)
muvaffak
olan.
ru' eden, dinin emrettigi
Ian. (bkz: perhiz-kar).
(a.
veradan) : tever-
S.
~eylere
muteverri-ine
mutevehhimin)
kuruntulu.
(a. s. vehm'den.
tevehhum
eden,
C.
:
vehimlenen,
(a. f. zf.) : mO-
teverri' olana, dinine slmslkl bagll kalana
sOrette.
muteverrid
mutevehhim-ane
<1.>'
\.A):..
(a. f. zf.)
vehim-
muteverrik
~~ J:'.
(a. s. vehm'den.
mutevehhim'in c.) : tevehhum edenler, vehimlenenler, kuruntulular.
mutevekkil
v
l5.>=..
S.
vekl'den) : tevek-
kUl eden, i~ini Aflah'a veya oluruna. blrakan, kadere boyun egin.
"".)tr"'..,.:..
mutevekkil-ine
(a. f. zf.) : tevekkUI
ile, kadere boyun egerek, i~i oluruna blrakarak.
")tr"'..,:..
mutevekkilen
olarak, kadere boyun
olarak.
(a. zf.) : mutevekil
egmi~, i~i
oluruna
blrakml~
y:. ..)ts'J:.. (a. b. ~f.) :
mutevekkilen ai-Allah -U! I
(a.
S.
ve . vely'den) :
1. birinin verine gec;en. 2. bir vakfln idaresi, kendisine verilmi~ olan kimse.
miitevellid
..JJ-:'
(a. s. viladet'den) : 1.
tevelludeden, dogan, dunyaya gelen. 2. meydana
gelmi~, dogmu~. 3. i1erigelmi~.
mutevellih
oJ-,":..
(a .. s.) : tevellUh eden,
hayran olal1, olmu~. ~a~an, ~a~ml~, akll ba~rndan
giderek sersem ve hayran olan.
mutevellih-ane
va hayranllkla.
<1.>'
[r'....:. (a.
f. zf.) : sersem
!I.)J:..
(a. s.) : teverrUk eden,
t )J:"
(a. i.' verem'den. c. :
'L.):..
muteverrimen
2.
I.
te~e;'rUm
(a..zf.) : teverrUm
ederek, verem olarak, ince hastaIJga tutularak.
i.J:..') .>=..
muteverrimin
(a. s. mutevertim'in
c.) : veremliler.
~)
muteverris
j:'.
(a. s.). (bkz
mUte-
varis ).
1 ) ,,:.
muteverrit
J J:"
(a. s.) : teverrUdeden,
mu.teverrimin) : 1. ~i~, kabanl<'.
etJni~, veremli, ince hastallKl1.
Allah'a tevekkul ederek, Allah'a slgrnarak.
mutevelli
J )J:"
namazda kaynaglnl sag ayagl uzerine koyup oturan
veya kaynaklarrn birini veya ikisinL yere koyan.
muteverrim
(a.
yara~lr
gul gibi klzaran.
Jenircesine.
mutevehhimin
slmslkl bagl' ka-
zor bir
i~e
(a. s.)
tevarrut eden,
rastllyan.
L . ..:...
mutevessi'
tevessu' eden,
(a.
S.
vUs'at'den)
geni~liyen,qeni~.
miitevessib
,,:""i .>=-.
(a. s.) : tevessubeden,
slC;nyan, atIJyan.
miitevessid
(a. s.) : tevessUd-
eden, yastlga dayanan.
mutevessiden
(a. zf.)
yastlga
dayanarak.
941
~..... .-~.
mutevessih
(a. s.). (bkz
mUte·
denni~).
~~A
miitevessik
dan) : bir
i~e
(a. s. sikat ve vUsOk'-
s,ms,k, sanlan.
mute~e~sik-ane
mutevessil
bir i~e
<\:·lAt.,:-. (a. f. zf.)
J.. . .".:..
(a. s. vesile'den) : 1.
inanan.· 2. sebep tutan.
')L,~
mutevessilen
(a. zf.) : 1. tevessUI
ederek, sarllarak; inanarak. 2. sebep tutarak. 3.
ba~ vurarak, giri~erek.
r
mutevessim
eden, bir
~A
tevessOm
(a. s.)
~eyi ~ozmiye ~all~an.
mutevettir, miitevettire
0;.J:..
, .i.".:.o
(a; s.
vetr ve vitret'den) : tevettUr eden, gerilen, gergin
olan. A'sab-, miitevettire : gergin sinirler.
J~"':"
muteveyyil
(a. S. veyl'den)
teveyyUI eden, vaveyla ~aglran, ~Igllk atan, feryad.
et1en.
miitevezza'
(a. s.)
mutevezll;j'
(a. s.) : tevzi' eden,
tevzi' olun-
~A~
muteyakkln
(a. S. yakin'den) : te-
yakkuneden, yakin, kat'i olarak bilen.
.liL.:..
eden~ uyanlk
a~lk alan.
muteyakk,z-ane
(a. S. yakaz'dan) : 1.
b,ulunan,
!
uyanml~,
tetikde.
<\J'lla.a..:...
(a. f. zf.) : teya k.
ile.
~
kuruyan, kuru alan. {bkz
muteyemmen
0'~
(a. s.) : teyebbOs eden,
mOteceffif) •
.(a.
S.
meymenetli, uflurlu, mObarek, kutlu.
,942
te-
(a. zf.)
teyern-
0'....f..
muteyemmin
(a. S. yUmn'den)
teyemmUn eden, meymenetli, uflurlu sayan.
c
~A
muteyessir
(a. S. yUsr'den)
j ......
mu-
yesser alan, kolayhkla meydana gelen; kolay yapllan, yapllmasJ kolay.
mutezadd, mutkadde o~l...al..
"
~L.::JA (a. s.
zldd'dal1) : birbirine Zit alan, birbirinin zldd· olan.
EfkaN mute~adde : birbirine Zit dti~tinceler.
~..
mutezahhir
(a. S. zahr'dan) :1.
karrsma, nik8hl
bozacak bir soz soyliyen.
biri tarafmdan yardlm edilen, tarafilsi alan.
mutezahif
.....Ji.,.. \;.. (a. S.
C. :
2.
mOtez8hifln) :
sava~ta birbirinin tizerine yUrUyOp ~atan.
'i
",·lA:.,.I;..
(a. f. zf.) : sava$.
ta birbirinin Uzerine yOrtiyup
~atana yara~lr yolda~
miitezahif·ane
r\;"
mutezahim
(a.
S.
zih8m'dan. c.:
kalaballktan slkl~~n, birbirinin Us~~\..:;.
miitezihimin
c.) : kalaballktan
t;lkanlar.
mutezihir
(a.
slkl~anlar,
~lJ:..:.•
mUtezahim'in
S.
birbirinin UstOne
tezahtir eden,
(a. s.)
qortinen, t;lkan.
kuzla, uyamk bulunarak, uyamkllkla, goz a~lkllgl
mUteyebbis
(a. f. zf.)
"'~....~:..
muteyemmimen
mUtez8himin)
tUne ~Ikan.
(bkz : mOvezzi').
muteyakklz
",'~~:.o
muteyemmim.ane
mUm ederek.
tevessUI eden, sardan;
3. ba~vuran, giri~en.
teyakkuz
2. gozO
(a. s.) teyemmUm
yemmUm edercesine.
SlmSlkl sarllarak.
da~ltan.
('l'....~:A
muteyemmim
eden. (bkz : teyemmUm).
yUmn'den)
....AJ:. ~,.
miitedif
(a.
S.
zl'f'dan): te-
zaUf eden, kat kat artan, iki vey8 daha
olan. [maddi, manevi].
miitezakklm
(ifi-
zakklmin) : tezakkum eden,
mutezakklm·ane
kum ederek,
(a.
A
S. C.
gti~IUkle
",tj;..
gU~lGkle yutarak.
~ok
:
katl
mUte-
yutan.
(a. f. zf.) : tezak-
miit'ib-
~~;... (a. s. mOtezakklm'.
miitezakk,min
In
c.) : tezakkum edenler,
gO~lUkle
(a.
miitezarib
yutanlar.
s.).
,..1.,1;...
(a. s.) : 1. tezavtil eden,
bir ~eyi bir ~eye yakla!jtlran. 2. bir !jey meydana
getirmiye ~all~an.
j~.iJ\;'"
miiteziivirin
: birbirini
muteze!liI·ane
(a. s. mOtezavir'in
ziyaret edenler,
J
miitezelzil
birbirini gidip
gorE3nler.
(a. s. ziyade'den)
ziyadele~en, ~ogalan,
miitezayif """":'L l..a.t..
artan.
(a. s.) : fels. fro conno-
al~aklJga
'~
j.ft-.•
zf.)
zelil,
al~akcasrna.
teo
(a. s. zelzele'den)
zelzOI eden, titriyen, Irgalanan,sarsllan,
oynlyan, zrnglrdlyan. Arz·, miitezelzil :
sarsdan' toprak. Bina.yi miitezelzil : sallanan bina.
Jofi..
miitezemmil
mutezayid
t.
(a.
olana yakl!jacak sOrette,
(a. s. c.: mOtezavirin):
birbirini ziyaret eden, birbirini gidip goren.
(a. s. zillet">den) : tezel.
lUI eden, kendini zelil gosteren, zillete,
katlanan.
al~ak
)JI;.•
miitezavir
tezayUdeden,
jJ..\:..
miitezellil
miitexavil
(a. s.) : tezelluk eden,.
kavan, sOr~en. Pay-I' miitezellik : kavan, stir~en
ayak.
(bkz
mutedarib ).
-c.)
Jo1;,.
miitezellik
(a. s.) : tezemmUl
eden, elbiseye, orttiye btirtinen. (bkz : mtiddessir,
mOtedessir, mUzzemmil).
~fi-..
miitezenbir
(a.s.): tezen'bUr eden,
kibirlenen, btiytiklenen,
kuru Ian; can slklCI bir,
tavi r takrnan. (bkz : mUtekebbir).
tatif.
J:~o
miitezayy,k
(a. s. )
tazayyuk
miitezebbid
~fi-.
miitezebzib
~1..\:..
(a. s.) : 1- tezebbUd·
(a. s.) : tezebzObeden,
kararslz. (bkz : mUtereddid).
alan,
dine
c:.J;_A
miitezevvic
son
derecede
~~ Jfi..
(a.
'in c.) : tezevvOcedenler, zevce
nenler, evliler, evlenmi$ler.
C.
:
S.
mUtezevvic'·
edinenler, evle-
ba!:j1J
.) !fi-.o
miitezev"id
<\i·I..vt>~~,.
,miitezehhid-ine
{a. s. zevc'den
mtitezevvicin) : tezevvUceden, zevee edinen, evlenen, evri, evlenmi~. (bkz ,: za't-Uz-zeve).
miitezevvicin
(a. s. c. : mUtezehhi-
miitezehhid
(a. $.) : ~ezenduk eden,
zmdlk alan, kafir alan.
eden, kopOklenen, kopUren. 2. kaymak baglJyan.
leben-i miitezebbid : kaymaklJ sUt.
din) : zahit
bulunan.
J~fiA
miitezendik
eden, darla!jan.
(a. f. zf.) : zahid
alana, dine son derecede ba?:j1J bulunana yara~lr
yale/a.
miitezehhidin ~ J.Jbfi.. (a. s. mUtezehhid'in c.) :
(a. s. zad'dan.
tezevvidin) : tezevvUdeden,
alan.
miitez8vvidin
j . .) Jfi A
yanlna
C. :
mU-
erzak, aZlk
(a. s. mtitezevvid'-
in e. ): tezevvUdedenler, yanrna erzak, aZlk aranlar.
zahit olanlar, dine son derece ba!:11J bulunanlar.
miitezehhir
2.
~i<;eklenen,
miitezekki
",..AI
;_0
c;ic;ekli. (bkz
(a. 5.) : 1. parllyan.
mtizehher).
S .)'\-'.
(a. 5.) : tezekk1
miitezekkir
J ..\:.0
(a. s.) : 1. tezekkUr
i~e
J J..\:.o (a.
s. zevk'den)
1.tadlnl
miitezeyyin
J:.fi-
A
(a. s. zinet'den)
zinet-
lenen, sUslenen, bezenen.
eden, temize C;lkan [kimse].
eden, hatlrlJyan. 2. bir
miitezevvik
tadan. 2. zevk ve safa eden.
dair
soyle~en.
miit'ib
'7""":"
(a. s. ta'b'dan)
it'abeden,
yorgunluk veren, yoran.
94]'.
mutimm
(a. s. temam'dan) : ta-
mutimm
mamllyan, tamamlaYlcl, tamamlamlya yanyan.
mutlif
(a. s. telef'd~n) : 1. telef
....;1:..
eden, olduren, yek eden.
telilikeli.
muttaki
j-=-.
(bkz : mUhlik). 2.
t--;:·o
(a. s.)
ittiba eden, tab,
(a. b. s.)
<l.ti':"
!?eyin bir WrlU olmasma aklJ yatan.
•
Ji:.
(a. s.
.menfaatleri
(a. zf.)
bir
rr=..
bahatli, suC;lu. (bkz
olan,
elbirligiyle,
(a. s. vehm'den)
ka-
mUttehim ).
(a. s.) : vesimli, klZgl1l
L....:~.
miittezih
(a. s.)
ittizah eden,
a<;lk, meydanda olan.
j
.,-=..
(a. i. metn'den. c.) : bir
yazlyl !?ekil ve noktalamu husOsiyetleriyle birlikte
meydana getiren kelimeler. $erh-j miitun : metinlerin !?erhi, a<;lklanmasl.
,
miivakil
fl.,..
yapamadlgl iii;
(a. s.)
..:..:....r:..
muttehid, muttehide
(0. i.) : suc;luluk,
.,~..
{,
..b.:lo
(a. s.
(a. zf.): ittihadede-
muttehiden
(a. s. vech'den) : 1.
(a. s.)
miiveffer
tevfir
edilmi~,
metli, kabahatli, suC;lu gorUlen, suc;lanan.
(a.
muvekkelUn-bih
S.
edilen
<L.
~..
vekftlet'den) : ve·
kimse
[biri
tara-
(a. b. s.) : mU.
·ekkil taraflndan, rnjjekkele (vekile) bildirilen !?ey.
muvekkil
miivelli
(a. s. vehm'den)
....~..
miivekkel
kil tayin edilen, vekil
flndan].
f.Y
(a. s. ve i. vekalet'den).
(bkz : mUekkil).
rek, birlikte; beraber olarak.
.....-y-:..
<l_~ ,..
tevcih edilmi!?, yUzU bir tarafa dondUrUlmU$. 2.
herkesin teveccUh ettigi, makbul, mUnasip, uy~un.
3. manto fro modales.
<;ogaltllml~.
vahdet'den) : ittihadetmiii, birleiimiii, birlik 01mu!?, birleiiik. (bkz : mUttefik). Memilik-i muttehide : birle~mi!? memleketler.
944
r-l.·
miivecceh
kabOI edilen;·
UsOI-j mutte-
suc;landlrdma. [yapma kelimelerdendir]. "
I
tevessU' eden,
ba!?kaslna yaptlran.
(a. s. ahz'dan) : ittihaz olunan,
kullandmakta, yUrUrlUkte· bulunan.
han : tutulan kaideler.
muttehim
a. s.) : ittika eden, da-
damga vurulmu!?; husOsi bir alameti veya ni~am
olan.
mutOn
muttehaz, muttehaza
muttehemiyyet
~
(a. s.)
muttesim
hep beraber, birlikte.
muttehem
5':":·.
miitteki
yanan, dayanml!?
soz birligi.
muttefikan l,;:.i:'.
(a. s.) : iyice bilen, bir
geni!?liyen.
vefk'den): 1. bagla~ml~, birle~mi~, anla~ml~. (bkz:
mUttehid). 2. fikirce beraber olan. (bkz : hem-fikr,
hem-rev). Duvel·i muttefika : baglaiiml!?, anlaiiml!?
devletler.
muttefik-ul-menfaa
birle·!?en.
":-t.t:"
miittekm
Uzerine ittifak edilmi!?, anla~dml~ olan.
muttefik-ul-kavl
(a. i.) : ittlka olunacak,
muttesi'
"':~ ,-4~:'0
muttefik, muttefika
~.
miittcka
olan, uyan. (bkz : muktedl).
muttefikun-aleyh
(a. ·s. ahz'den) : ittihftz
dayandacak alet; koltu~ degnegi; asa.
mutteki-yi zer-ke, : altln kakmalJ asa.
(a. s. vaky ve vikaye'den) :
1. ittika eden, sakJnan, ~ekinen. 2. Allah'dan korkan. (bkz : €Ibid, zahid).
muttebi'
. muttehiz:
eden, kabOI eden; sayan.
toh-
J.,,6
(a. i. velf'den) : 1. bir i}
takibi ic;in !ieriatc;e vazifelendirilen me'mu.r. 2. huk.
bir kazada vakl 'bazl muayyen davalan 0 kaza lift-
kiminin gormesinde mahzur veya mani bulundugu
sOrette yalnlz mezkOr davalarl istima ve fasletmek
Uzere tayin olunan hakim [yargIC;].
muvelled, muvellede
(a. s. viladet'den) : 1. tevlidedilmi$, dogmu$, dogurulmu$, dogma. 2. melez, kanl karl$lk 3. aslmda yok iken sonradan meydana gelmi$. Kelimat·'
muvellede: yapma kelimeler.
~1..Jr
muvelledat
(a. s. c.) : 1. dogmak-
la meydana gelmi$ canldar. 2. yapma kelimeler.
(a. s. viladet'ten) : 1.
muvellid
tevlideden, doguran. 2. dogurtan, dogurtucu, ebe.
kim. meydana gelen, meydana getiren.
ebe [kadm]'
~;. ).Jo
muvezziin
.. \ ..J.J,o
~bl---"
muyadat
1. mukafat. 2.
(a. L)
elden ele verme.
"".oJ l_:A
muy&veme
L yevm'den)
(a.
gUn·
IUgUne tutma, gundelik ile· muamele.
muyemmen
~.,....~
muyesser
....
(a. s.) :
:.G
(a. s. yUsr'den) :
(a. b. L) :
~A
muyessir
kim. oksijen, fr.oxygene.
(a. s. yUsr'den) : kola-
yml bulup yapan; kolayllkla meydana getire,n.
"lil
muvellid·iil-ma'
(a. s. ve L). (bkz
mUvezzi').
yl bulunup yapIlan; kolay gelen, kolayllkla olan.
~)
muvellid.ul.humuza
(a. s. vez'den. c. :
mOvezziin) : 1. tevzi' ve taksim eden, dagltan. 2.
i. postacl, posta, mektup, telgraf gibi $eyleri ev ev
dagltan kimse. 3. gazeteci, evlere gazete dagltan
kirnse.
(a. L viladet'den)
muvellide
hidrojen, fro
t).JA
muvezzi'
(a. b. L) : kim.
..J.J,0
muyul
hydroge,~e.
J .J-:"
(a. L meyl'in c.). (bkz:
meyl).
[).JA
muverrah
(a.
S.
irah'dan) : tarihli,
muyun
Uirihi atdml$.
muverrahan
l;..).J--
muverrih
C;.J A
(a. zf.) : tarihli .olarak.
muzab
(a. s. ve i. 7rah'dan.
c. : mUverrihin) : 1. tarih yazan, tarih~i. 2. "eb·
ced" hesabma gore manzOm olarak tarih dU$Uren
kimse [bir hadise hakkmda].
U:!>-)y~
muverrihin
t . . .J,G
L
.JA
(a.
d.)
tevsih edilmi$,
~IL
muzad
(a.
S.
(s. s.)
muza'fer
muzah
vesU' ve saat'·
runtucu, kuruntu eden.
F.60
zeveban'den) : iz&be
.)IV-
(a.
S.
ziyade'den)
~oQal.
tevsih eden,
(a. s. vesvese'den)
ku·
..JA;..V-
(a. s.)
safranlanml$,
clVoldugu
(a. i.). (bkz: mizah).
halde
" m izah"
$ekli
(a. s.) : ed. zihafh,
muzahaf
$iirde vezin zarOretinden, bir harfi dU$UrUlmu$,
okunmamJ$ veya memdut (uzun) iken klsa okun·
mU$ olan kelime.
muzahame
l.fr.J A
S.
san renge boyanml$.
kirleten.
muvesvis
(a.
edilmi$,
eritilmi$, erimi$. la'I·; muzab : $8rap.
(bkz : bade, hamr, sahba).
[asll . "mUzah"
yaygmd~r].
den) : tevsi' eden, geni$leten.
muvessih
yalan
(a. s. ve i. tarih'den. mU·
kirli, kirletilmi$.
muvessi'
(a. L meyn'in c.)
tdml$, artlnlml$.
verrih'in c.) : 1. tarih yazanlar,
tarih~iler. 2.
"ebced" hesabma gore manzOm olarak tarih dU$u,renler [bir hadise hakkmda].
muvessah
J .J-:'"
soylemeler; yalanlar.
<\..J"IV-
(a. i. z~hm'den) : 1.
zahmet, slkmtl verme. 2. kalaballk; iti$e kakl$8
hUcOm etme [bir yere]. (bkz : izdiham).
945
mudhe
c.,..lv-
muzilhe
(a. L). (bkz : mizah).
muzilheret ..:,,~ \l2..0
(a. L zahr'den.) : arka-
;(-",.\~
(a. s.)
f. zf.)
~Ikan,
muzd
1. zahmet, Sl-
(f. i.) : 1. Ocret, kar~Jllk.
2. kira. 3. mUkafat.
muzd·i dendan: di$
(a. s.) : 1. yalancl,'
..:"I./''',..i. o
muzdeham
t JV-
dihamll, kalaballklr.
(a. L mOzakere'nin
muzdehim.gah
laballk yer.
Muzdelife
o5\..i.·
muzakere
(a. i. zikr'den.
C.
:
mUzakerat) : 1. bir i$ hakkmda konu~ma, danJ~
ma. 2. talebenin dersini hazlrllyabilmek i~in ~all~
maSJ. 3. fels. *oyla~lm, fro deliberation.
~I\..i.o
mudl
( a. L) : 1. etek, kuyruk.
.v:)..i...
muzaraa
( a. i.) : zira' i1e satma.
[zira, 75 - 90 santimlik bir uzunluk ol~UsU].
muzaraa
ct;:.
)V-
(a. L) : 1. ekincilik Oze-
rine yapJlan i$ler. 2. flk. topraga, ~all~mlya ve
kazanca ortak olmak Uzere kurulan ~irket.
mudvece
lenme. 2.
~ift
muzavele
<l;- J\~
(a. i. zevc'den) : 1. ev-
.v J IV-
(a. i.) : 1. bir
~eyi, ba$-
ka bir $eye yakla$tlrma. 2. bir ~ey meydana getirmek i~in ~all~ma.
mudyaka
dayk'dan)
946
e,;, ~
(a. i. ztk, zayk ve .dtk,
slkmtl, darIJk, paraslzIJk; yd!duk.
iz-
(a. s. zahm'den)
iz-
,;) l~.4'" JV-
<\il JV-
(a. f. b. i.),: ka-
(a. h. L) : Kabe'de,
muzdevic
(..P).o (a. s.) : 1. izdivaceden,
evlenen. 2. bir kelimeye kafiye olan. (bkz : mukaffa ).
<\~ ),);'"
(a. i.) : bot. kavu~ur
suyosunlarr:
(f. b. i.)
muzd·ver
c;all$an.
muz:ebbak
(a. s.) :
Ucretle
ztbaklanmJ~,
'ostUne civa sUrUlmU~.
muzebzeb
.....,~ ..i..o
(a. s. zebzebe'den) : 1.
bir $eye karar veremiyen,
2. karmakarJ$lk.
olma.
(a. S. zahm'den)
"Arafat" i1e "Mina" arasmda bulunan kutsal bir
yer.
muz:devi'ce
2. ek, ilave. (bkz : zeyl ).
kadm ad,.
dihamll, kalaballk.
(a. S. mUzahref 2 nin
c.) : mUzakereler.
i.
yolda davranan.
0
c.) : sUprUntOler, pisJikler.
muzakerat
(a. S. ziyade'den) : 1.
(a. s.) : edilen yasagJ
muzdehim
..::..-19/-,V-
'
artml$, ~09almJ~. 2.
yard,m eden, koru-
sahte yaldlz, tel, pul, boya gibi $eylerle sUslU. 2.
(c.
mUzahrefat): sUprUntO, pislik.
muzahrefat
kirasl.
JIJV-
muzdad
ziyadele$mi~,
kabOI eden ve
0..l';'V"
muzahref
az, az nesne.
mizahgO
~Ll2." (a. s. zahr'dan) : 1. za·
hir olan, arka, tarafll
van. 2. i. erkek ad,.
(a. s.)
.(bkz : endek, kalil).
kmtl veren. 2. ayklrJ gelen.
mudhir
..:,,~V
muzcat
I."be. \~ (a.
{IV-
birbirinden
(a. L)
·0
(a. f. s.), (bkz:
olana yakl$lr sOrette.
muzilhim
.u.....II
ayrJlma.
mizah-gO ).
miizilh-gO·yilne
(a. i. ziyade'den)
artlrma.
muzayele
,lama, yard,m etme, koruma.
mudh·gO
mudyede
muzebzib
kafl~tlr-an,
.....,~ ..i...,
ikircimli; beceriksiz.
(a. S. zebzebe'den) : 1.
karrnakarr$Jk
eden.
.2. (.bkz
mOzebzeb 1 ).
'miiz:"ffet~J
.zift .surulmu$.
(-a. s.)
ziftH ,2:jft1enmi~,
....... ~J.,
muzehheb
tezhibolunmu~,
mUzerke~).
2:
(a. s. zeheb'den) : 1.
suyuna batlrJlml~.
altln
(bkz:
J.4V"'
muzemmil
J.:v--
muzenned
......,.A:lJ..4
(a. s. zeheb'den) : 1.
~~
muzehher
(a. s. zUhre'den) : 1.
muzekkS \(;-.,S~·(a. s. zekat'dan) : 1. tezkiye edilmi~~ pakranml~, aklanml~. 2. Allah'ln adl
andarak kesilmi~ hayvan. 3. zekat verilmi~.
..))..iA
muzekker
(a. s. ve i. zikr'den) : 1.
erkek, er. 2. a. gr. *eril, kelimeyi erkek goste'ren
[isim, zamir, slfat, fiil1muzekker-i semai : gr. erkeklere mahsus oldugu
kulaktan duyulan kelime.
(a. s. zekat'dan) : 1. tez-
muzekkl
kiye eden, temizliyen, akllyan. 2. ~ahitlerin vazikabOI edilebilecevetini inceliyerek ~ahitlerinin
qini ispat eden. 3. cenaze toreninde tezkiye' eden.
!Yluzekki·n-nufOs : 1) nefisleri arltan; 2) 1469
(874) da olen $eyh E~refoglu Abdullah'ln ogtJtleri
havi dini bir eseri.
(a. s. zikr'den) : 1. zikr
muzekkir;..iA
ettiren, hatlra getiren, andlran. 2. zikreden, ibadet
eden.
"--...
.,~J..4
muzekkire
i~
..J..,'~
muzennid
ate~
bir
(a. s.)
·c;akmak ile
c;akan.
J.fJ~
muzerke!;
(a. f. b. s.) : altln' sir-
mall, altln slrma He i~lenmi~. (bkz
Sec:c:ade·i muzerke!; : altln slrma
secdide.
muzerri'
He
tJ~
(a .. s. zer'den)
tSj~
(a. s. zaviye'den)
eken [makine].
muzevva
veli, kO$eli.
~JJ..4
muzevveb
(a. s.)
eritilmi~.
muzevvec: [.J~
edilmi~,
(a. s.:Zevc'den)
tezvic
<;iftle~tirilmi$.
muzevvek
Jj~
(a. 5.)
civa i1e yald,z.
lanml$.
)J~
muzevver
(a. s. zever'den) : tez·
vir olunmu$, uydurulmu$, dtJzme [soz, haber.. ].
muzevvib
(a. i. zikr'den)
(a. i.) :1. dar yer. 2.
tamahkar, elislkl.
tezhibeden, altln suyuna batlran, tezhipc;i. 2. yaldlza batlran, yaldlzcl.
c;ic;ekli; c;ic;eklenmi~, c;ic;ek ac;ml~. 2. i. kadm adl.
muzehher kOfi : i. g. s. bir yazl sitili.
tezemmtJl et-
mi~, bir ~eye ;ardml~, sargdanml~.
yaldlzlanml~.
muzehhib
(a. 5.)
~ J..i.4
(a. s. zeveban'dan) : tez·
vibeden, eriten.
ic;in tJsttJn makama yazdan resmi kaglt.
(a. 5.)
: ayagl
kaydl-
rdml$.
muzeIJef
uJ~
tUyler C;lkan. (bkz
kelimelerdendir J.
(a. 5.) : ytJzUnde yeni yeni
~abb-I
emred).
[yapma
JJ..iA
(a. s. zUII ve zillet'den) :
:
mtJzevvirln) : tezvlr eden, yalam tetleyip. pulhyan,
arabozucu. (bkz : mUfsid).
muzevvir.ane
<\;\)J)-4
(a. f. zf.)
tezvirci-
likle, arabozuculukla.
muzevvirin
muzellil
(II, s. zever'den. c.
muzevvir
JI~
muzellak
~)Jya (a. s. mUzevvir'in c.)
tezvirciler, arabozucular.
zelille~tiren, hakirle~tiren.
muzeyyel
(a.
mi.izemmele
i.)
soguk su
testisi.
muzemmem
\",..i..
a$agdlk, fena, ktJstah [adam].
(a. s.)
baya~I,
Jt.le
(a. s. zeyl'den) : 1. zeyli,
i1avesi, katdml~ nesnesi olan. 2. eklentisi olan.
3. cevabl altma yazdlp geri' gonderilen [tezkere].
. muzeyyelat
.,:,Yl~..i...
(a. i.
C.
>. •. katllml$
$i?yler, eklentiler.
947
~~..i.A
miizeyyelen
ka~ldln
(a. zf.)
yok eden, gideren.
muzil-ul·levn : kim. renk gideren.
al-
tina, ek kar~llIgl yazllarak.
(a. s.
miizeyyen
mUzeyyenat) : 1. zinetlendirilmi~, sUslenmi~, sUs10. 2. i. kadln adl.
.:."l.:.:,y
miizeyyenat
~inetlendirilmi~,
c.) :
$eyler.
~eyler,
gelmi~.
tezyin
iz'aceden,
-.
~f
(bkz
(a. s. mOznib'in c.)
'A
.)
izale eden,
tezmil edil-
sarrlml~.
muzzemmil
(a. s. zeval'den)
suc;lu.
(a. s.)
mi$, elbise ie;;ine
rahatslzllk veren, usandlran.
muzil
i~liyen,
muzzemmel
(a. s. za'c'dan)
(a. s.) : hek.
gOnah i~liyenler, sue;; i$liyenler.
(a. i. c. :. mezahir) :
e;;ie;;ekli yer, c;;ie;;ek bahe;;esi.
tt'.Y
~,4 f
(a. S. zeneb'den. c. : mOz-
sue;;
ej.",'
muznibin
.,v'".Y ,
miiz'ic
c.-i ..i,..
muznib
nibin) : gOnah,
gOnah-kar) .
eden, sOsliyen.
muzhere
'
uzerinden zaman - ge~mi$, eskimi$, sO regen [hastaIlk], fro chronique. lIIet-i miizmfne : sOregen hastallk.
ederek, alay ederek, eglenerek, eglenircesine. 2.
a$agl gorOrcesine.
(a. s. zinet'deh)
(a. s.) : mOzmin hale
mec. zaYlflaml$, halsiz dO~mO~.
muzmin, muzmine <I.:Af
(a. s.): 1. tezyif eden,
W:.y
(a. s. zelle'den) : 1. 'ayak
~"f
,muzmeil
sOslO
"'·~.YI (a. f. zf.) : 1. tezyif
miizeyyin
J.Y'
miizill,
kaydlrrci. 2. yanll$ yaptlran, yanll$ i$ gordOren.
kalp oldugunu gosteren. 2. eglenen.
muzeyyif.ane
(a. s.) : izlal eden, zelil kJlan.
(a. s. mOzeyyen'in
sOslenmi~
~Lf
muzeyyif
J.L..
muziJI
zinet'den. c. :
(a. s.) : tezmil eden,
jA),4
elbise ic;;ine saran. (bkz
mOtezzemmil).
N
ni-
(f. e.) : ba~a gelerek kelimeyi
V
-
menfile~tiren
bir edat : Ni·bedid : gozOkmiyen.
gorOnmiyen. Ni-pik : temiz "olmlyan, pis. Ni.puhte : pi~memi~, ham [adam]. [farse;;ada "na" ile
"bi''' edatlarr araslnda fark vardlr."Bi" kan, nefy
edatldll'. "Na" ise nefy fiilinin vukuunu bildirir.
"Bi" isimlerin ba~lna gelir; "na" fiilerden tOreme
kelimelerle slfatlarln ba~lna konur].
j\J V
na-agaz
("ga" uzun okunur. f. b.
s.) :, gee;;mi$in ba~langlc, olmlyan gUn.
L:~\ V
na-ilfna
(f. b. s.) : bilinmiyen,
yabanci. (bkz : bi-gane). [bazan nazlmda: Ifna~na"
~ekli'1de de kulJamllr 1
nab
2'.
ya~II
na'b
otmek.
948
~V
(a. L c.: enyab) : 1. aZI di$i.
deve.
........-l
nib
~V
(f. s.) ~ 1. hal is, saf, arr. 2. ka-
tlkslZ. 3. berrak. 4.i. oluk.
na-baHg
e:J4
mlyan, henOz bOlOga
nabazan
, karga veya horozgibi
(f. a. b. s.)
balig 01-
ermemi~.
Jl~'
damar vurmaSI,
(a. L)
nablz atmasl.
na-beca
yerinde degil,
na-berca ).
ni-bedid
Lf; V
(f. b. s.) : yersiz, yolsuz,
munasebetsiz,
-" -"
V
uygunsuz. (bkz :
(f. b.s.)
gorOnmez, belli.
siz, kaYlp.
ni.be-hengam
(a. L)
V
t.(""".&..
i~.
V
(f. b. s.)
simsiz, vakitsiz, zamanlndan once.
mev-
nabz-gtr
o...If:
na-behre
L"
(f. b. s.) : 1. ulu. (bkz:
azlm). 2. soysuz. (bkz : fOrOmaye). 3. karl~lk.
(bkz : mag~O~).
na-be..henear
..i ~,....
V
(f. b. s.) : usOlsUz,
o..\.>:.LA,
V
("ka" uzun,okunur.
oglu olmu~tur. Alimdir, mUzikte Seyyid Nuh mUstear adiyle bestelerivardlr; yazisl da pek gUzeldir.
nabiga
(a. s. c. : nevabig) : 1.
~anl, ~ohreti bUyUk adam. 2. sonradan ~air olano
~airi
3. bUyUk Arap
NablgatU-z-ZUbyanl.
yolsuz.
na-be-kaide
f. a. b. s.)
kaidesiz:
: kaideye uymlyan,
kurala ayklrl,
(f. a. b. s.) : 1.
nii-bekar
i~siz,
i~e yaramaz. 2. haylaz, yaramaz, haYlrsiz:
(f. a. b. s.) : mahal-
na-be-mahal
siz, yersiz, yolsuz, yerinde olmlyan.
l;.. J. V
na-berea
(f. b. s.) : yersiz, yolsuz.
S.
c. : na-blnayan)
j~l;~y
na-bina-yan
(bkz
(f. b. s. na-blna'nln
c. ) : a'malar, gozO gormezler,
k5rler. (bkz : adlrra, aZlrra).
anadan dogma
(f. b. i.)
na-binayi
korlUk,
~V
nabit
(a. s. nebat'dan)
biten, verden ~lklP bUyUyen. [mUen. :
\S--! V
(f.
J.)
yokluk. (bkz
<L:.ty (a.
nabite
i.) : bir kabilede yeni ~I-
kan kUc;Uk evlat.
adem).
na-be-sud
.) r-!
el dokunmaml~, yeni
elbise.
nablz
(f. b.
a'malik.
(bkz : na-beca).
na-besi
l~ V
na-bina
a'ma, gozU gormez, anadan dogma kor.
a'ma, darir, kOr).
~! V
V
~ey.
(f. b. s.) : el degmemi~,
nabiz
Came-i na-be-sud : yeni
muharib).
(a. s.) : nabazan eden, vuran.
.1 V
(a. i.) : sava~an, sava~<;I. (bkz :
.b._:
Nabt
(a. h. i.)
: Arap yarlmadasl-
nln kuzeyinde oturan Suryanilerden bir klslm.
nablza
'L.a~ V
(a. i. c. : nevablz) : anat.
Nabti
nablz damarl.
nabi
JY
(a. i.) : 1. haberci, ha1
ber veren. (bkz : muhbir). 2. i. erkek ad,.
nabi', nabia <\A! V,
L! V
(a. s. nebean'dan)
verden l;lklP fl~klran, kaynlyan, akan.
Nabi
Jz:-,'
(a. s.).: Nabt kavmine mensup,
onunla ilgili.
(a. h. i.) : bUyUk TUrk
$airidir; 1626 da Urfa'da dogmu~tur. DordUncU
Sultan Mehmed devrinde (1648 - 1687) istanbul'a
gelerek Musahib-i $ehriyari ,Mustafa Pa~a dairesine intisab ile onun divan katipligini yapml~ ve
bir ara Hicaz'a da gitmi~tir. Mustafa Pa~a olUnce
Haleb'e c;ekilerek uzun mUddet orada ya~aml~tlr;
Halep Vallsi BaltaCi Mehmet Pa~a He birlikte yeniden istanbul'a gelmi$tir (1710). istanbul'da hayatlnln son ydlarlnda ba~ muhasebecilik vazifesi
gormU~ ve 1712 de olmU~tUr. Ba~llca eserleri ~un
lardlr:
MUrettep Divan, Hayriyye, Hayr-abad,
Surnarr,e, Zeyl-i Siyer-i Veysi, Tuhfet-UI-Harameyn,
MUn~eat. Vadi sahibi
bUyUk bir ~airdir; $iirleri
daha c;ok hikemidir. EbU-I-Hayr ve Emin adli iki
na-bud
.)J'. V
.( f.
b. s.) : 1. yok olan, bu-
lunmlyan. (bkz : ma'dOm). 2. sonradan yok olan.
3. iflas etmi~, per,i~an olmu~. (bkz : muzmahil).
na-bud-mend
....L:A
.))'y
(f. b. s.)
: fakir,
yoksul.
nabz ~-:,. (a. i.): 1. biy. atar damar, vurur
damar. 2. mec. halet-i rOhiyye, psikoloji.
nabza <L..a:-,' (a. i.):
damann
bir
kere
atmasl.
nab:z.-a~na
t.:.:,\~:-'-
(a. f. b. s.) : nablzdan
anllyan, mizac; bilen.
nabz-gir
~(~.
(a. f. b. s.) : nabza, mi-
zaca gore davranmaSln1 bilen,
[birine-].
yaranmasInI bilen
949
n8bzi
nabzi
r'la-caiz
..sa;-·
(a. s.) : damarrn atrtlasiyle i1!=1ili.
;lL"
(f. a. b. s.)
: cMz deqil,
(a. i. na'ce'nin c.)
koyunJar. (bkz : niac ) .
4:>-....J
niac, na'cat)
~V (a. s. necat'dan) : 1. necat bu·
lan, kurtulan, selamete
nacO
.J:-- L·
nacOd
(a. i. c.
koyun.
naci
i.)
aVI UrkOtUp avcl ta-
naciz ..\_:--u· (a. L c. : nevaciz) : aZI di~L
vaprlmaz.
na'ce
...r:-- V (a.
naci~
rafma kovallyan adam.
kavu~an.
U : <;;am agac/. (bkz: na-cOv).
(f.
." .J:-- L'
(f. L)
bOyO k kadeh. (bkz
peymane).
na-cunban 0l~:--V (f. b. s.)
klmddanmaz,
duragan.
2. cehennemden
kurtulmu~, cennetlik. 3. i; erkek adl. [mOen..
naciye] .
Naci
~L"(a. h. \)
esnafmdan Ali aga admda
namuslu bir adamrn
oglu olup me~hurmuharrirlerden Ahmed Midhat
Efendi'nin damadldlr. Babasrnm elUmUnden sonra
Rumeli'ye gidip Varna medreselerinde saglam bir
tahsil germU~, Vine orada rO~tiye hocallgmda bu.
lunmu~, sonra istanbul'a
gelerek
"Terceman·1
hakikat" gazetesine intisabetmi~tir. Arapc;a, Fars~a va FranslzcaYI c;ok iyi bilen Naci 1893 de kirk
dert ya~lnda iken istanbul'da vefat etmi~tir. Man·
zum eserleri ~unlardlr : Ate~pare, $erare, FUrOzan,
Hamiyyet, ZatOnnitakayn, Ertugrul Gazi, Terkib-i
bend, Yadigar-I Nad, Takti' yahut Aruz nOmOnesi,
Mesnevi-i Muallim Nad. Nesir olarak yazdlklarl:
icaz-r Kur'an, Muamma-yi ilahi, Sanihat-UI-Arab,
Sanihat-I Acem, EmsaJ-i Ali, Hikm-Or-rufai, Nevadir·UI-ekabir, Saib'de soz, Hulasat-Ol-ahlas, Ubey.
diyye, MUtercim, Medrese hatlralarr, MecmOa-i
Muallim, Istdahat-r edebiyye, NumOne-i suhen,
Esaml, Osmanll ~airleri,
Muhammed ·Muzaffer
mecmOasl, Muhaberat, Mektuplanm. [LOgat-i Nad,
"fetva" kelimesine kadar kendi tarafmdan hazlr.
lanml~, alt tarafl, MOstec&bizade ismet Bey tara·
fmdan tamamlanml~t/r].
naci'
L:-- V
nacil
J-:;--V
.J-:-- V (f.
na-cuv
istanbul'da sara<;;
L) : e;am agaci. (bkz :
nacO ).
)1;- V
na-~ar
(f. b. s.) : 1. e;aresiz, ister is-
temez. 2... zorunda kalml~. (bkz : mecbur, muztar). 3. zavalli. (bkz : bl-e;are). C;ar-na-~ar : ister
istemez. (bkz : mutlaka).
(f. b. L) : <;;aresizlik.
~l;-e-V (f. b. s.) : yara~maz,
laYlk, uygun olmlyan.
na-~iz ~e- L' (f. b. s.) : hie; hOkmOnde olan,
degersiz, ehemmiyetsiz, c;ok kUc;Uk [~ey].
na-~izane
I'niyetsiz bir
<\.: \~e-
~ey
V
(f.
zf.) : pek kOe;Ok, ehem-
olarak.
na·~izi <S~-e-V (f. b. i.)
nae;izlik, deger-
sizlik,.ehemmiyetsizlik.
(a. s.) : hazml kolay yiyecek.
na-dan
(a. s.) : soyu sopu temiz olan
~.'II",V(f. b. s.) : 1. bilmez. (bkz
cahil). 2. nobran, kaba, terbiyesi kit. ,
[insan, hayvah].
nadani d·I.,,·V
nacinsV"".t;.-V (f. a. b. s.): 1. cinsi bozuk. 2.
(f.
b. L)
aynl dnsten olm/yan.
na-danist, na-daniste <t:-i I."V
. nacir
-I:-- V
(a. L)
agae;larda yaprak sap·
larmm dibindeki filiz.
nacis
950
u-:- V (a.
: 1. bilmezlik.
(bkz : cihalet). 2. nobranllk, kaballk.
,.::..-i bV
nadar, nadaret "::").ai , . . . .,al (a. L)
L)
onulmaz hastallk.
(f. b.
s.) : bilmez, cahil.
(bkz : zeheb, zer).
altm.
na·endam
na-da~t
..:;..~ \,:)V
(f. b. s.)
utanmaz, ha-
nadc
l:-~ (a. L) . (bkz : nazc) .
nadd
,:)V (a. i.) : r1zk, aZlk.
L.4,:) L"
j
na-dem-sax
-.::.. \),:)V (a. s. nadir'in e.)
nadirat
seyrek,
az, az bulunan $eyler. (bkz : nevadir).
vaslz. (bkz: hall-ul-izar).
nadire
(a. i. ve s.): 1. nadir olan
.:> ),:)V
$ey. 2. kadln adl.
Jb
nadire-dan
(f. b. s.)
ahenksiz,
uygunsuz.
na-deride.:>~))V (f. b. s.) : delinmemi$, de-
.:»)V ,(f.
b. s.)
alim, zarlf.
(bkz: hurde-dan).
nadire-gu
5
j
.:),:)
L. (f.
b. s.). (bkz
nadire-
-sene).
lik ac;dmaml$. (bkz : gayr-I meskub, na-sUfte).
nadh.
,c:-"':::i
C.,4.\.,'
nadlc
(a. s. c.: nevadlc) : klvama
0,:)V (a. s. nidS'dan) : 1. nida eden,
'-J,:)V
( a. L) : aglt yakan, aglt -agll-
van. (bkz : na'iha, nevvah ).
nadic
C,:)V
( a. s. ) : 1. iyi
pi~mi$
et. 2. 01-
gun meyva.
. na-dide
(a. .zf.) : nadir olarak, az
nadire.perdiiz ""'.y
~\..)J ... ..I,)V (f. b. s.)
ve inee soz soyl iyen.
~L.. .:»,:)V . (f. b.
nadire-senc
-senean) : gUzel flkralar anlatan,
. soyliyen,
zarif
[kimse].
(bkz
nUkte-dan) .
s.
e.: n§dire-
nUkteli
nadire-gO,
nadire.sendnj~ O))L"(f. b. s.): gUz,:}J,knUkteli
soz soyliyenler, 1;~2arif
ralar anlatanlar,
o~,:)V
(f. b. s.): 1. gorUlmemi~"
gorUlmedik. 2. pek seyrek bulunan, c;ok degerli.
3. i. kadrn adl.
nadim
r))V
nadiren
olarak, pek az bulunur, c;ok arallk".
hayklran, c;aglran. (bkz : mUnadi). 2. a. i. c. :
nevadi. meclis, encUmen, toplantl. (bkz : bezm).
3. i. erkek adl.
nadib
nadir i$ler,
san'atler yapan.
gelmi$, olgunla$ml$.
nadi
)l( .:>;,:)V (f. b. s.)
nadire-kar
(a. L). (bkz : nazh).
(",:)L"
(a. s. nedamet'den. c.nadi.
Jl.,:)L'
nadret
..:"
.ra.i
na-durust
(a. L). (bkz : nazret).
..:;...... ))V
(f. b. s.) : 1. dogru 01-
mlyan, egri. 2. saglam, gerc;ek olmlyan. 3. hakslz,
yan"$.
man) : nedamet duyan, pisman Dian.
nadiman
kimseler.
(a. s. na'dim'in c.)
ne-
damet duyanlar, pisman olanlar.
~.... ))V
na-durusti
(t. b. L)
dOgrui ger-
c;:ek olmama.
nadim-Sne
rak,
'l.:l.,:)L'
(a. f. zf.)
pi$man ola-
pi$manllkla.
na·ehl
L'
.jJtlI
(f. a. b. s. c.
na-ehlan)
ehil olmlyan, ehliyetsiz.
nadimiyyet
nadir ~~"':::j
naAd'Ir
,I'
;",u
":"'t,A)L'
(a. L) : pi$manhk.
(a. s.). (bkz : nazir).
(
At
a. s. ne d re t'd en. e. : naAd'Ira,
na·ehlan
jY{Jtl\
na-encam
,.t?"\
V
I
nevadir) : 1. seyrek, az, ender bulunur. En.nadi-
sonu olmlyan gUn.
ru ke-I-ma'dum : nadir olan, az bulunan. $ey, yok
gibidir. (bkz : mUtenadir). 2. i. erkek adl.
naA.endaAm
nadir-ul·vucOd : benzeri pek az bulunan [insan].
L'
(f. b. s. na-ehl'in c.)
ehil olmlyanlar,. ehliyetsizler.
,..1-\,'\ V
\
(f. b. s.)
gelecegin
(f. b. s.)
bic;:imsiz,
gaYrimuntazam.
951
ni·endill
~;.~-\;\
na-endis;
V (f.
b. s.) : uzun uzadlya
dG~Unmeye degmez, ae;:lk, mutlak, muhakkak, dG-
~Gnmiyen. Aklbet.na.endili· : sonu dG~Gnmiyen.
na·endi!;icle ,,~~-\"I
V (f.
b. s.) : dG~GnGI
~) <\~:V
nafe·riz
nafla . <L.. ~ V
naf
U'"
JL"
Ji L'
(f. L)
, (f.
L) :
kil ise, manastlr.
1. gobek. (bkz : sGrre).
2. mec. orta. (bkz : nah, vasat).
naf-i alem : Mekke-i MGkerreme.
naf·j lieb : gece yarlSl. (bkz : nlsf-GI-Ieyl).
naf·i zemin : Mekke-i MGkerreme.
cek paraS/, gee;:imfik. 2. birinin kanOnen gee;:indirmek mecbOriyetinde bulundugu kimselere mahkeme karariyfe baglanan ayllk.
nafaka-il iddet : huk. [eskiden] kadlll'm iddeti
ie;:inde lazlmgelen nafaka. [e;:GnkG koca bo~adlgl
karlSlnJ iddeti bitinciye kadar infakla mGkelleftir].
nafaka·i makziyye
huk. hakim tarafmdan tak_
dir olunan nafaka.
nafaka·i marziyye
huk. nafaka alacakllsl ile
nafaka bore;:fusunun r1zalariyle aralarmda kararla~
tlrd/klarl nafaka.
nafaka·j mefrOz,a : huk. kaza veya nza ile takdir ve tayin blunan nafaka.
nafaka·i memalik : huk. [eskiden] kole ve carive nafakalarl.
nafaka-i l'I1uaccele : huk.
nafaka.
i~lemeden
verilen
nafaka·i miistedane : huk. bore;: ile tedarik olunan nafaka. [veresiye mal almakla olabi/ecegi gibi
odGne;: para almakla da olur].
.,:,L.a..v·
nafakat
("ka'" uzun okunur. nafa-
U1'
nafata
( a. L) : hek. 1. e;:ocuklarda
e;:lkan c;:ie;:ek. 2. vGcutta e;:lkan sivilce, kabarclk.
<L9V
(f. L) : 1. misk ahOsu denilen
hayvanln gobeginden e;:lkarJlan bir e;:e~it misk, koku. 2. derisinden kGrk yapilan hayvan postlannln
karnl altmdaki deri klsml. 3. mec. gOzelin, sevgi/inin sa<;l.
na-fercam
bo~,
faydas/z
952
(,~)V (f. b. s.)
[~ey,
i$]'
(a. s.nefy'den)
gideren,
giderici, yok eden, yok edicL
nafi'
L-~V
(a. s. nefy'den) : 1. menfaat-
It, _faydall, karlJ. 2. i. Allah adfanndandlr. [Abd.
un·nafi': Hz. Muhammed'inkolesinin adl]. 3. h. i.
"Abd-On-nafi" admdan
bozularak erkek adl. 4.
Zemah$erl'nin "mutavvel" adll edebi eserini ~erhe
den, valiliklerde bulunmu$ Adanall alim.
nafic
e~V
(a. L c. : n'evafic)
kabur-
ga kemiklerinin sonu, ege.
nafice c~V (a. L)
mis
gobegL (bkz
nafe).
nafih
e-~V
(a. S. nefh'den):
nefh edici,
eden, OfUren, OfUrOcO, Ofleyici.
nafile <t.l J V (a. s. c. : nevafil) : 1. 10zumlu degi/ iken yapJlan i$. 2. farzlann
nan namaz. 3. faydaslz, i~e yaramaz,
nafir
_)L'
dl~lnda kJl,·
bo~
[~ey].
(a. s. nefret'den) : 1. nefret
eden. 2. korkan, Orken.
nafiz
..L~V
(a. s. nOfOz'dan) : 1. delen,
delipgee;:en. 2. ie;:eriye girem, i$leyen. 3. te'siryapan, sozO gee;:en. Hukm·i nafiz : te'sir edici hOkOm.
(bkz : mOteneHiz).
nafiz·UJ·emr : 1) emri gee;:en, sozG dinleni/en;
2) kendisine boyun e~jilen .
nafiz·UJ·kelim : sozO qe<;en.
ka'nln c. ) : nafakalar.
nafe
JV
<L,u,' (a. L c. : nafakat) : 1. yiye-
naEaka
1. baYlndlrllk i~lerL
(a. L)
2. kadln adl.
memi~.
nSevs
t. gobek dUo
(f. b. L)
$Oren. 2. koku sae;:an.
nafiz.UJ·kelimeteyn : "olsun", "olmasm" $ekfindeki sozO ve emri gee;:en [kimse]. 4. i. erkek adl.
nafiziyyet
nafOr, nafOre
klye. (bkz
na·gaAh
sonu <;:Ikmaz,
..:..~ ..i.~ V
(a. L) : nafizlik, sozU
gee;:erlik.
0J,,;V '. J"~V
(a. L)
fls-
fevvare).
olrV
f b. s.) : 1. va k itsiz. 2.
(.
d. anSIZIn, birdenbire.
(bkz: na-geh). Gah ii
na·gah : vakitli - vakitsiz.
nS·halef
nagilm
(..i' (a.
i. nagme'nin c.)
ahenkler,
ezgiler, guzel sesler.
I iyen, Wrku soyliyen. (bkz : nagme-han" nagme.
-perdaz, nagme-saz, nagme-zen).
nag me.perclaAz
W
(a. i. nagme'nin c.)
nagamat
ezgici, nag-
meier soyliyen.
(_i (a. f. b. s. c. : nagam-
-perveran) : 1. nagme seven, nagme besliyen. 2.
nagmeci, WrkU soyliyen ..'
j
A
f\'
(f. b. s. zf.). ( bkz: na"gah).
na-gehan, na-gehane, na-gehani
~arkl
kI
s.) : ~arkl soy.
(a. f. b. 5.)
<\'-0-;';
tUrkU
okuyan.
naijllle-zen
(a. f. b. 5.):
~arkl
soyfiyen, turku soyliyen. (bkz.·: nagme-han, nag-perdaz,' nagme-saz, nai::1me-zen).
nfl·gu~acle
jlr5V
L <\,.,:J (a. f. , b:
I.. .':"'. .
nagme-sera
jl).9..':, {-; (a. f.'b. s. na-
gam-perver'in c.) : 1. nagme sevenler. 2. nagmeciler, WrkU soyliyenler.
na-geh cL
:~ar
I iyen. (bkz : nagme-han, nagme-ke~, nagme-perdaz,
nag me-zen ).
nagme-saz'l heva
heves \Ie arzu
tUrkUferi
soyliyen.
soyl iyen,
nagalll-perveran
f• b
.s.)
soyliyen, Wrku soyliyen. (bkz : nagme-han,' nagnagme-saz, .nag me-zen ).
nagme-saz
)ts::':'i (a. f. b. s.)
nagalll-perver )JJ.,
d.) J.~ 4...;.i ( a •
me-ke~,
ahenkler, ezgiler, guzel sesler.
nagamat-, a~k : a~k nai:imeleri.
nagalll-kar
J
.::~l.:..5'L'
(f. b. 5.),
a~r1maml~,
kapall. (bkz : gayr-i meftOh).
(f. zL) : .anSIZIn, birdenbire. Kaza-yj na-gehani: anSIZIn gelen kaza.
nageh-zuhO"r )-';,"1:. <\,5L' (f. a. b. s.) : anSIZIn
olan, oluveren.
naglz
ba~JnI
~.cV
1. hayret eder gibi
(a. s.)
(f. 5.) : guzel, iyi, gaze ho~
(a. f. b. s.)
oten,
(_it.'
nah'
ho~ ~iir.
gUzel,
t V (f. 'i.)
nagamat) : ahenk,
ezgi, guzel ,ses.
nagme-j kabil
muzo Turk muzlglnln eski bir
murekkep makaml olup zamanlmlza kalml~ bir
numOnesi yoktur.
..)5 <\,-o-ii
gorunen. $j'r-jl nagz
nah
4_-<>-;'; (a. i. c.
nagllle-ger
5.) : 1.
.yenifmesi aCI olan [~ey]. (bkz : na-ho~-guvar).
nagz
salliyan. 2. saillyan.
nagllle
na~guvare o}J5V. JI}'~V (f. b.
m'idede zor hazmedilen [~ey J. 2. i~ilmesi,
nS-giivar,
: gobek. (bkz : riaf,sUrre)
(a. L)
kesme,
:
bogazlama.
(bkz : nahr, zebh).
nah
t
(f. L) : 1. tel. 2. ip. (bkz :ri~te).
':"'9L,i
nahafet
(a. i.)
: zaYlfllk, crllzllk,
arJkl,k.
Wrku soyliyen.
nagme-han JI'y~ <\,..,.;,i (a. f. b. s.)
liyen, WrkU soyliyen. (bkz :
'.perdaz, nagme-saz, nagme-zen).
nagme-hani 0' \,,;-
'I....;,j
~arkl soy-
nagme-ke~,
nahafet
':"'9li
nagme-
ol.J;..L·
na-hilh
(a. f. b. i.)
(a.
LJ : akslrma.
(t.
zf.)
:
iste'!1iyerek,
zoraki. Hilh-na-hilh : ister istemez. (bkz : tav'an
ve kerhan). (bkz : kerhan).
turku soyleyicilik. (bkz : hanende-g1).
na-hakk
nagllle·hiz ~;.. <\,.(,.;.,; (a. f. b. s.) : nagme kaldlran, ahenk uyandlran, tUrkU, ~arkl
nagme·ke~
...;.f <\,...;.,i
soyliyen.
(a. f. b. s.) : ~arkl soy-
2. b'ihOde,
0:>0 V
(f. a. b. 5.)
---Al;.V
(f. a. b. s. )soyuna c;ek-
1. hakslz.
bo~.
na-halef
miyen haYlrslz evlad.
953
ni-hand.
o..\,·\"';-V
na-hande
(f. b. s.)
okumaml~,
W"'l~'
nahhas
(a. L) : bakirci.
cahil. (bkz : ummi).
nahhat
J:.)6c'
naharir
(a. i. nihrlr'in c.)
bilgili,
(a. L) : kereste kesicisi,
dogramacl; marangoz;'. tahta, agae; oymacisr
tecrubeli, alim, fazJl, mahir kimseler.
1L~
nahhat
na-hast
..:. ....\;.V
nahaset
...:.-li
(a. s.) : kibirli, gururlu.
(f. b. s.) : kotUrum.
d'V
nahi
(a. i.) : 1. canbazllk. 2.
(a. s. nehy'den) : men'eden,
yasak eden, onliyen.
esircilik.
'nah.
.,:..... I.,,;-V (f. b. s.)
na-hast
istenilmemi~,
(a. Lc.
isteksiz; zf. istemeden.
nahib
nahb
,-".J:.' (a. i.): olUm, ece!.
nahb
J
~erefe i~i1en
nah~ir
(a.
i.) : 1.
~ekip ~Ikarma.
,,-::-,,:i
2.
nahib
(f. L)
1 avo (bkz
sayd).
2. yaban· ke~isi. 3. av yerL
nah~ir-gah olf' ~,;-i
(f. b. L)
avlak, av
veri. (bkz : mlsy.ed, mlsyede).
nah~ir-gir ~ -,::-;.i
nah~lr-van,
(f. b.i.)
avcl. (bkz:
(a.
S.
nehb'den) : yagma eden,
~apulcu.
~i
(a. s.) :
nahib
~
nahidat
u\ ..L~V
korkak~
(bkz :
(bkz: cebln).
(a. L) : avaz avaz aglama.
(a. s. nahide'nin c.). (bkz:
nevahid).
o ..\.~JbV
10
~V
(f. L): 1.
Venus (Zuhre) gez~eni, <;urpan. 2. yeni yetme
klz. (bkz: nah id, nah ide).
na-hemta
bV
(f. b. s.)
nihid, nahide o-\.~V
10
..I.AlV
(a. s. c.: neva-
hid) : 1. turune; memeli klz. 2. i. [birincisi] erkek, [ikincisi] kadln adl.
nah~ir-gir).
e~
V
nahid, nahide
C!VCI. (bkz
nahiv
sayyad).
nah~ir-vanJIJ~;c' (f. b. L)
yan,
......,AI
talanlJyan,
yagmacl, talancr,
yagma-ger) .
kadeh.
nuhat)
(syntax~) alimL
musavi olml-
nahif
u.:.i
(a. L) : genizden gelen ses.
ve denk olmlyan.
.....i•..i
nahif
na-hem-var ) \".Jt> V· (f. b. s.) : 1. duzol.
mlyan, ~ri.· 2. uygunsuz. 3. uymlyan.
(bkz:
gayr-i mutab,k).
arlk. (bkz
(a. s. nehafet'den) : zaYlf,
lagar, zebOn).
J-:'-
Nahifi
(a. h. L) : Sureyman Nahtfi
istanbul'da dogmu~tur. <;e~itli devlet hizrnetlerinde
bulunmu~ 1738 de istanbul'da olmu~tUr. Nahtfi
iyi bir gazer ~airi olmakla beraber, ona un kazandlran asJl eseri Mesnevi Tercumesi'dir. Mevlana'nm
6 ciltlik bu buyuk eserini 1712 de aynen ve manzum olarak tercumeye 'ba~laml~, 1730 da tamamlaml~tlr. Bundan ba~ka
bir divanr i1e bir kae;
eseri daha vardlr.
nahik
ani ran,
(a. s. L): 1 ~ hayvan allp
satan, canbaz. 2. esirci, esir satrcisr.
954'
J-AlV (a.
e~ek
nahika
s. nehak'dan) : merkep gibi
sesli.
(a. i. c.: nevahik) : du-
dakll hayvanlarln goz pmar!.
J~'
nahil
(a. i.) ; 1. hurma agacl. 2.
aga~'-arr,
(nahl'in c.) : hurma
nahil, nahile .ij... V
hurmalrk.
" J>L'
(a. s.) : ince, za-
Ylf, arrk.
J.-l:lV
nahil
(a. s.)
susuz, suyu olmlyan.
nahil
(a. i.)
.J~'
(a. i.)
nahir.)>- V
(a.i.)
~
J~'
(a. i.) : 1. hurma agaci. 2. gu-
mU!ii veya mumdan yaprlarak gelinlerin onUnde gotUrulmesi ve sonra gelin odasrna konulmasl, vak.'
tiyle adet olan sUs agaci.
huy, tablat.
a~aci.
1. ~uruytip ufalan-
(a. s. nahr'den) : bogazlan-
(a. i.)
nahir
(lTV
(a. i.)
burundan hlrlama.
1. ayrn birinci gunu.
2. aYln sonu, son !=jecesi.
o ..~,c.\
nahire
nahl
: kalburcu.
ml$, kesilmi!ii. (bkz : mezbuh). U!ftur-i' nahir :
bogazlanml$ deve.
nahire
arr, bal
nahl-i Meryem : Hz. Isa'nm dogumu slralafrnda Hz. Meryem'in dogum
sancJfarmdan Iztlrap/I
bir ha/de tutundugu,
altrnda
oturdugu hurma
ml!ii kemik. 2. hayvan klrrmrnda kemikleri k,rrp,
eritip c;ervi!ii yagl yapan kasap.
nahir
(a. i. c. ; nuhOI)
nahl-i ergvan :. me$hur bir ~e!iiit lale.
(bkz : beyaban).
nahile
J-~'
nahl
ansi. (bkz : ya'sOb, zunbOr).
( a. i.)
nahl-i matem, nahl-i tabut : eweIce
Iran'da,
olen pek ya!iilr kimselerin tabutu uzerine konulan
bir c;e!iiit sUslU ta~..
.
nahl-i tur : Hz. MOsa'nrn Eymen Vadisi'nde, uzerinde tecelli edeni lahi nur/arl gormU$ oldugu mukaddes aga~. (bkz : !iiecer-i tOr).
...L..:J~'
nahl-bend
(a. f.
b. i.) : 1.
budaYlp tanzim eden kimse. 2. balmumundan taklit sus agaci yapan kimse, balmumcu. (bkz : kalem-kar).
nahle
~.-:i
(a.
i.)
1. bir fidan.· 2.
bir tane hurma agaci.
ayrn ilk gunu veya
~.
nahle
(a. i.) : bir tek arr.
son gecesi.
nahliyye
nahis
~:>.L'
nahis
~~~.
( a. i.) : kltllk yll,.
(a. s.)
suz. 2. i. kltllk : Sal-i nahis
1. ugursuz, yumunkltlik ylli.
~'" .::...:i
nahit, nahita
.btiWe :
kataniyye
rakabiyye
zahriyye :
~_;s:.'
(a. i. c.: nevahi): 1. yan ta-
anat~ koftukaltl bolgesi.
: anat. bel bolgesi.
: anat. ense nahiyesl.
anat. arka nahiyesi.
sokumu
))3'
(a. f. b.i.). (bkz
nahl-
-istan).
nahme
4-~' (a. i.) : gogUsten ~Ikan ses.
4:o.:.:.~·
nahnaha
(a. i.)
: 1. oksurUk. 2.
hlrlltllr soluma.
na-hOli
J- y.V
(f. b. s.)
hO!iia gitmiyen,
begenilmiyen.
na-hOlii
(f. s.) : pusu. (bkz : kemin).
nahiz.gih ,) ~~;i (f. b. i.) : pusu veri. (bkz:
kemin-gah ).
(a. f. b. i.) : 1. hur-
(a. i.) : inilti.
nahiye-i
us'Osiwe
anat. kuyruk
nahiyesi. 5. (c.: nevahi) *bucak.
nahiz
bot. hurmalar,
malik, hurma fidanl,gl. 2. fidanllk, agac;lrk. (bkz:
nahl-zar). ,
raf, kenar, van. 2. civar, c;evre. 3. kuc;uk yer; bolge. 4. mulki taksimatta kazadan ku~uk, koyden
buyuk yurt par~asl.
nahiye-i
nihiye-i
nihiye-i
nahiye-i
(a. i.)
J l:-~'
nahl-sitin
nahl-zar
nahiye4-:",V
'Lj;c'
fro palmiers.
~ y.L'
(f.
b.
i.)
fenalrk,
igren~lik.
na-ho~nud
~~V
(f. b. s.) : hO!iinut 01-
mlyan, razl olmlyan.( bkz : gayr-i memnOn).
955
na-ho~-gijyiir
na-ho~-guvar
.,.G y:- V
)
<5,,) ~;'V
nahun-hare 0)).,,>.
ho~nut-
(f. b. i.)
./~.: (a. i.)
:
bo~azlama,
(a. i.) : 1. ugursuzluk, yG-
nahs
nahun-pal J~
kesme.
Yevm-un-nahr: kurban bayrammm ilk, zilhiceenin
onuneu gGnG. (bkz : nah, zebh).
u;.V (f.
hek. dola-
b. i.)
nahs-j asgar : astr. Merih (Mars) geze~eni.
nahs-j ekber : astr. ZGhal (SatUrn) gezegeni.
nahs-j felek : astr. Zuhal ve Merrih gezegenleri.
i
nahs
d
(a. i.)
: 1. yonmai yonulma,
oyma, ovu1ma, tahta, a?:ja<;; oymaeJllgl. 2. iki kelimeden tek kelime meydana getirme : "ElhamduIiIlahi, Bismillahi" verine "hemdele, besmele" gibi.
(bkz : menhOt).
na-huda
\..A:> V
(f. b. s.) : 1. Allahslz,
Allahtan korkmaz. 2. gemi kaptanl.
na-huda-yi Huda-na-liinas : Allah'l tanlmlyan gemid : [SGleyman Nazif'in kullandlgl cinaslr bir
tabfr]. (aslr :"nav-. huda : tekne sahibi" dir).
niihun
0;'V
(f. i.) : tlrnak. (bkz: zlfr).
nShun-. af-tab
ate~.
nahun-. hame
kalemin ueu, burnu.
hek. dol a-
(f. b. L)
nahun-pira \~ 0;'V (f. b. L). (bkz
na-
hun-tJra~).
J'IJ 0;'V
nahun-t.ra~
(f. b. L)
tlrnak
<;;aklsJ v,eya makasl. (bkz : nahun-glr).
"t..
nahv
(a. L) : 1. (e. : enha) van,
von,
taraf, eihet. 2. vol. 3. e. gibi, benzer. (bkz:
manend). 4. *sozdizimi, sintaks, fro syntaxe.
(a. L) : zaYlflama.
I...r"
(,);. V
mao (bkz : nahun-hare).
mGnsGzlGk. 2. s. u?:jursuz, bahtslz.
naht
(f. b. s.). (bkz
ma. (bkz: nahun-pal).
suzluk.
nahr
u>.V
/
nahun-bGr, nahun-bGra}.
mi zor, tatslz. (bkz : na-gGvar).
na-ho~nudi
nahun·gir
haz-
(f. b. s.)
nahve Q.Ji (a.
L)
: <;;orek
otu.
(bkz
habbe-i sevda).
w.J;i.
nahvet
(a. L)
: kibir, gurur, pG.
yuklenme, ululanma, kurulma, bobGrlenme. (bkz:
taazzum, tekebbur).
nahvet-i cundiyane : binieilik gururu.
nahvet-fijru~ d J) u"i
(a. f. b. s.) : bG-
yuklUk s'atan, bobGrlenen. (bkz : nahvet-p7~e).
nahvet-pi~e
4.~.. u .J;t..
(a. f. b. s.). (bkz:
nahvet-fGrO~).
nahvi
<.S yo?'
(a. s.) : *sozdizimi, sintaksla
ilgili, fro syntaxique.
nahun-aftab
"7l:~\ 0;'V (f.
j \~.~.
nahun-be·denclan
b. L) :
u;.V
ate~.
(f. b. s.):
kederden veya hayretten dolaYI parmagml
arasma. klstlrml~ olan.
.nahun·bur J. 0;'~'
di~leri
nahun-bura [v]
[<5]
tlrnak makasl, tlrnak <;;aklsl.
nahun-g7r).
nahune
2. tlrnak.
956
cL;;..V
V 0;'V
(f. b. i.) :
(bkz : nahun-bGr,
(f. i.) : 1. tanbur mlzrabl.
(a. s. ve i.) : gramerci-
nahz
yt:
(a. i.) : 1. bir ~eyle dGrtme.
2. biber gibi ~eyleri havanda dovme.
(f. b. i.) :' tlrnak makasl
veya <;;aklsl. (bkz : nahun-bGra, nahun-g7r).
j J'...J:!f,:.'
nahviyyOn
ler, gramer uzmanlarl.
nahz
Jai
(a. i.) : 1. Kemigin etini aYlk·
lama. 2.cerrahllkta ameliyatta
a<;;ma.
nai
naib
ku~larrn
I.!V
(a. s.) : karil haberei, ~om aglzll.
,,:-"~...J
otU~u.
kesileeek kemigi
(a. L) : karga ve <;;irkin sesli
naka'
...JV
naib
(a. s. ve i. nevb'den. e. : nUvab) :
1. vekii, birinin verine gec;en. 2. kadl vekili. 3.
kadl, ~er1at hUkUmlerine gore hUkUm veren hakim.
4. nobet bekliyen, nobetle gelen.
naib-i fail : gr. mec;hul (*eclilgen) fiil mevzOu
olan kelime. Mesela : kuddise sirruhu'da, kuddise :
me~hul fiil, sirruhu : naib-i fail.
arapc;acla naib-i
fail'in harekesi merfO (mazmuni) olur].
r
(a. i. naibe'nin e). (bkz:
mesaib ).
naibe
(a. i. c. : naibat, nevaib) :
1. naib'in mUennesi. 2. bela, kaza, musibet. 3. no-
(a. s.) : 1. taze, korpe, kilo
j.:_Al (a. i.) : 1. bollukta
naim
ya~aYI~. 2.
h. i. eennetin. bir klsml. Dar-un·naim : eennet 3.
erkek ad!.
~-:..j
Naima
~L:v
naibat
(V
naim
<;:lkslZ nebat (*bitki). 2. etli sebze. '3. yumu~ak,
kemiksiz [~ey]. .
(a. h. i.) : Haleb'de dogmu~.
tur, asd ad, Mustafa Naim'dir. Kendisini ti'lnltan;,
Ravzat-U1.Huseyn fi Hulasa-J Ahbar-il.Hafikayn dlr.
Hieri 1000 ydmdan 1070 yilma kadar olan vakalardan bahseder. Nalma'nrn ~airligi de vardlr. Faz.
la olmlyan ~iirlerinin <;ogu gUzel saydabilir. (c1,
1652-0.: 1715).
.
.
betle gelen. Humma-yi naibe : hek. nobetli sltma.
naibe-i leyal : Ay'dan veya yddlZlardan kinaye.
.,:,L,;:-v
naimat
(a. s. naime'nine.). (bkz:
naime).
.......i....i
naif
(e. s.)
: zaYlf. [zaif ile bir-
Jv
naiha
(a. i. c. : envah, nevh)
aglt yakan, aglt agllyan [kadm].
0:"i
naik
(a. s.) : 1. karga otU?U. 2.
(a.s.
neyl'den): 1. muradlna
eren, ermi~, eJe ge~iren. 2. i. erkek ad!.
Naill
J..JV
a. s.)
: 1. naz" bUyUtUl-
mU~ [kadm, klz]. 2. L zool. *yumu~ak<;alar, fro
mollusques.
~_;V
naimin
J_n'
.<
naime·i mucerrede : zool. kabuksuz naimeler.
naime·i sedefiyye : zoo I. kabuklu naimeler.
horoz sesi.
nail
cL...fV
. naime
likte kullandlr].
na·insaf
(a. h. i.) : Divan Edebiyatl
?airJerinden olup asd adl Salih'tir. Manastlr'da dogmu~tur. Mlslrllzengin bir aile yanmda
hoealJk i~in gittigi Mlslr'da 1876 da olmU~tUr.
(a. s. naim'in e:) : uyu-
yanlar, uykuda bulunanlar. (bkz ~. habidegan, huf.
tegan, niyam, nUvvam, nUvvem, nUyyem).
Jl.ai \ V (f. a. b. s.) I: insafslz.
[daha c;ok "bi-insaf" $ekli kullanlllr].
nair
naire
(a. s.) : hayklran, na're atan.
ojv
(a. i. e. :nevair) : 1.
ate~,
alev. 2. slcakllk. (bkz : hararet).
naiz
Naill-i Kadim
\.
t~ "'J~' IJ
,!C•"""
(a. h. L): de-
gerli TUrk ~airlerinden olup istanbul'ludur; ismi
Mustafa'dlr. $air Nef'i ile ~agda~
ya~aml~ ve
( 1077) de vefat etmi~tir. Sebk-i Hindi tarzrnda
~iirlerl yazml~tlr_
nailiyyet
ele
ge~irme
naim
..:..~v
(0. i.)
: murada erme,
[yapma kelimelerdendir].
Iv
.k.:.V
(a. s.) : kuvvetlendiren; kal-
dlran. (bkz : intiaz).
-nak
.;jV -
(f.
~.)
: isimlere takllarak.»lfat
meyclana getiren bir 'edat olup ".Ii, ·10" manasrnl
verir. [derd-nak : dertli, elem·nak : elemli.. gibi].
nak'
/,,_J:Ji
(a. i.) : 1. suda Islanma. 2 .
'-sleak suda ha~lama. 3. ila<; olarak <;Ikarilan suo
4. hayvanm yiyeeegmi soguk su ile lslatma. 5. toz.
(a. s. nevm'den. e.
naimin,
niyam, nUvvam, nUvvem, nUyyem.) : uyuyan, uykuda bulunan Dil-ber-i n~im : uyuyan gUzel. Tlfl-J
naim : uyuyan <;ocuk. (bkz : habide, hufte).
(bkz : gubqr).
naka' "LA,,' ("ka" uzun okunur. a. L)
temiz
olma, paklenme.
-957
naka
di~i
(a. L) :
naka
deve, maya.
J~ GV
("ka'" t,Jzun okunur. f. a.
b. s. c. : na-kabilan)
2. kabil iyetsiz, cahil.
1. olmlyacak, olamlyacak.
na-kabil
(f. a. b. s.)
nakdi
Jl}' V
(f. a. b. s.)
~.
nakale
(a. s. nakrl'in c.)
nakle-
(f. b. s.) : maksadma
l!'6 V
bahltslzllk,
mahrOmiyet.
ni-kimi-i dij,men : du~manJn
olmamasl, du~mamri mahrOmiyetL
muradma nail
.:"I:}>'
nakareo)l.;,·("ka" uzun okunur. f. L) : 1. davul, koso [naz!mda "hakkare" ~eklinde de Qe~er].
2. dOmbelek.
~~,.,.JV
niob'ryib
(f. a. b. s.) : dibi
bucagl bulunmlyao, dipsiz. Bahr-ina-ka'ryab
bucagl bullinmlyandeniz.
cI;...,
'6 V
dibi
~,4,'
1. delme. 2. delik
lagamcl,
nSkll
JiV
nik.l-i ahbSr
"nakrle"].
niklliyyet
(a. s.) : 1. paramn kalblnl
(a. s. nakl'den. c. : nakllSn) :
: haberler nakledicL
..::..:.\9L·
[mOen.
:
(a. L) : 1. ge~irme ·vas·
fl. 2. fiz. *iJetkenl ik, fr. conductibilite [yapma
kelimelerdendir].
yL'
(a. b. s.)
van. (bkz : mOnaflk, gammaz).
naklmet
~.
..L9L'
1. ta~lYan. 2. gec;iren. 3. t;eviren [bir dilden-].
4. i~ittigini anJatan. 5. fiz. *iletken, fro conduc:teur.
a~ICI.
(a. i. c. : nukud) : 1. ak~e,
maden para. 2. para olarak
bulunan servet. 3.
pe~in para.
nakd-i c:an: en klymetli ~ey.
nakd-i mevcGd: elde bulunan para.
nakd-i tevfir etmek : parayl bol bol harcamak.
958
nak,d
(f. b. i.) : nekeslik.
nakll-meclis. ~~
(a. f. b. L)
(f. zf.) : T. nekeslikle.
anlryan. 2. bir ~eyin iyisini kotOsunden aYlran.
3. i. dirhem, dinar.
a~ma.
nakb-zen
<t... L....)'v
2. insaniyetsizler·,
al~ak<;:asma.
nS-kesi
I
(a. L)
cimriler, pin tiler.
na-kesSne
(f. b. s.) : noksanslz,
eksiksiz.
nakb
jl....)V (f. b. s. na-kes'in c.) :
1. nekesler,
alc;aklar.
(a. L nakra'nm c.) : 1.
1.
insaniyetsiz,al~ak.
nekes, cimri, pinti. 2.
2.
mUz. bir mOzi·k par~asmda (gOfteli eserlerde) guf.
tenin tekrar· edilen klsml. 2. mec:. usan~ verecek
kadar slk slk tekrarlanan soz.
yapllmaml~,
(f. b. s. c. : na.kesan)
na.kesin
(f. b. L)
nS-kSste
c,) .
nS-kes
t'6V
nakarit
.r)V (f. b. s.)
na-kerde
(bkz : bed-baht, mahrOm).
ni-kimi
nakd
(f. i) : 1. hazlr ve pe·
olmaml~.
ha~erciler.
ni-kim
lagam
4-':" ..\,4,'
nakdine-i hayat: hayihrn klymetL
kafi de
gil, yetmez. (bkz :. gayr~1 kafi).
veya lagam
(a. s.) : nlllkde mensup, na·
~in para. 2. klymetli maL
ni-kifi
eri~ememi~.
1. para olarak,
elden.
<'s-L-A>'
nakdine
istidatslz,
kabiliyetsiz.
denier,
(a. zf.)
pe~in,
kitle ilgili, para baklmlndan ol,!o, paraca.
J -,,:,9 V
ni-kabul
nakden
para ile. 2.
.::..~.
niklr
(a. L). (bkz : nakmet).
(a. i.) :
ni~ana
isabet eden
ok.
nilk,s, nik'sa
4...:JL' ~ ~L'
(a. s.) : 1.
noksan, eksik; tam olmlyan. 2. kusOru olan, ku·
surlu. (bkz : kem}. 3. mat. *eksi [-] i~areti.
MahrOt-i nakls : kesik koni. 4. a. gr. yalnlz lamiil-fi'li "son ha-rfi" harf-i illet alan kelime : remy,
sehv.. gibi.
(a. s. nakls'Jn c.) : ek-
olanlar.
naklsat-iil-akl
kadmlar.
(akll
klsa
olanlar)
mec.
bazan,
(a. i.) : 1. hurma ~ekirde~ukur.
2. pek kU~ijk,
nakir u kltmir : taklmiyle, hepsi, igneden iplige,
kadar.
if~'
nakis
(a. s. noksan'dan)
eksik.
nakis
l.J"
)'V
( a. s. c.
nevakis)
daima one egen' [adam].
bozucu.
1. temiz, pak. 2. i.
(a. s.)
naki
naki'
nakia
L~
<L... A,,'
kandlflCI, kandlran.
(a. s.)
(a. i.) : ziyafet; damat i~in
,-,,:A;
(a. s. ve i. nakabet'den. c.: nu-
~eyhinin
nakib-j imaret : imaret
yardimcisi.
: Peygamber soyundan
olanlarm
gormek Uzere i~lerinden hUkOmet~e tayin
olunan me'mur.
nakib-iil-e~raf
kaymakaml:
vazHeli alan kimseler.
·L... ,.A,·
nakih
cL~A,,'
(a. L)
ta~ralarda
bu
i~le
1. insan ruhu. 2.
(a. s. nekahet'den) : hasta-
nakiiyye
(a. i.) : zool.
J-;;....
*ha~lam.
(a. s.)
: kurbaga, tavuk,
kedi gibi hayvanlarm boguk sesi.
.~tr l'
(a. f. b. s.
fa,
k~lnan, ~ekinen.
s.) : 1. n.tiktll .eden,
(bkz : muhteriz).
kar~l. .
adl,vaziyetine ve
nakiz-i muddea : manto antitez, kar~1 iddia.
nakiza
<\.a~'
(a.
S.
c. : nakaiz) : birbiri-
ne kar~l, Zit olan ~ey, i~.
alan iki
C~..a!:"'·
(a. b. 5.)
birbirine ZIt
~ey.
nakkab
nakb'den c.
I..JLk·
("ka" uzun okunur. a. s;
nakkaban) : delik a~ler, delici.
("ka"
uzun
okunur.
a. s. nakkab'm c.) : delik a~le"ar, delkifer.
nakkad
I dar, fr. infusoires.
riak1!.
nekais)
(a. s.
nakkaban
Ilktan yeni kalklp henUz zaYlf alan [kimseJ,
nakik
.; b et..::'~
J::~'
nakizeyn
nakib-U1-e~raf
hO~ ).
nakiz
(amirinin)
i~lerini
akil. (bkz
nakise-dar
Musemma bin-nakiz
uymlyan.
kaba) : 1. bir kavim veya kabilenin reisi veya
vekili. 2. bir tekkede, ~eyhin yardlmelsl - alan en
eski dervi~ veya dede.
nakibe
( a. L c.
surfu, eksigi alan.
hazlrlanan yemek [zifaf gecesinde].
nakib
et_...a:_a,·
nakise
lik, kusur; kabahat, ayrp.
erkek adl.
nen.- 2.
nefis, kendi; asll,
(bkz : na-temam).
(a. s. nakz'dan)
naklz
.;::....:k.
gmm
arkasrndaki beyaz
ehemmiyetsiz ~ey.
nakls-iil iyar : ayarl eksik, bozuk.
naklsat
(a. i.)
nakir
naklsat-U1-akl (akll klsa) : mec. kadm.
si~i
nakime
cevher.
,;) Lz,'
("ka" uz.un okunur. a. s.
nakd'den. c.
nakkadan): 1. nakd ed~n, paranlJ1
kalpml saglamlodan
aYlran. 2. bir ~eyin iyisini
koWsUnden aYlran. 3. tenkid~i. 4. imam, hatip;
kayyOm.
nakkad-I erz : imarette pi~irilen pil8vin pirineini
aylkllyan hademe.
nakkadan
jbLZ;
("ka" uzun okunur. a;
s. nakkad'm c.). (bkz : nakkad>.
do-
nakkaf
JLz,'
("ka'~ -uzun okunur. a. s.):
iyi niyet sahibi, t.emkinli kimse.
959
nakkal
Jl2J'
nakkal
("ka" uzun okunur. a. s.
nakl'den) : nakledici, hikayeci, masalcl.
nakkar
J
.L;,·
("ka" uzun okunur.a. i.) :
1. ~algl; mUzik. 2. ta!1 oyma
gagaliyan.
c
nakkare
J
sanatkarl. 3.
5;
taklml,
("ka" uzun okunur.
~algl
veri. (bkz :meh-
J-U;
("ka" uzun okunur. a. i.
nak~'dan)
: yaglr boya ile duvar nakl!1lan yapan
usta, sOsleme sanatkan.
nakka~••
ezel : Allah.
J~'
nakl
(a. i.) : 1. bir !1eyi ba~ka
nakl·i humayun :
nakl-i
~ahadet.
padi~ahm
(bkz : kitab-I hUkml).
..l:..1.a,.
(a. f. b. s.)
hikayeci,
masal, hikaye bagllyan, uyduran.
naklen
")L.A.'
(a. zf.)
J~'
(a. i.) : 1. resim. 2. duvar-
~ey.
ber-ab : devamslz, sOreksiz
ser-nUvi~t).
nak!?-. dil-firib : gonU! aidatici sOrel.
nak!?-. kadem,-. pay : ayak izi. 5. muz. beste ve
semal forme lar;nm
husOsl bir !;ekIine veri len
isim.
nak~•• peleng : 95. bir kuma!; ve ~ini motifL
..I.:..L~'
(a. f. b. L) : kuma!;Ja.
nn nakl~larml bagJa)'lp ipek tellerle tezgaha ha-"
zlrlryan kimse,. sUslemeli dokuma sanatkan. (bkz:
. nakka!;, ressam).
nak~.bendi
(.)~.
(a. f; b. i.) : 1. np'
kl!;bendi'lik, ressamlrk; suslemeli dokuma sanatl. 2.
$eyh Muhammed BahaUddln Nak~bend'in kurdugu
zOhde, mUrakabeye ve haft zikre dayanan tarlkatine
girmi!; kimse.
1. nakil yoIiyle.
cC~~'
nak!?-be5te
2. anlatma veya hikaye yoliyle.
nakli
1. noksan, eksiklik.
nak!?. cebin : aim yazlsl. (bkz :
nak,.bend
ta!1mmasl.
nakl-iid-dem : fizy. ken aktarma. 3. aynml ba~ka
bir ~ey Uzerine alma. 4. anlatma, soyleme [hikaye,
masaL.]. 5. tercUme etme.
nakl-bend
J.AJ·
ge~irme.
2. ta!1lma, aktarma,
bir yere gotUrme.
(a. i.)
lara, tavanJara yaprlan yaglr veya sulu boya resim,
sUsleme sanat!. 3. ipekle, slrma i1e i~leme. 4. mec.
hlle, renk.
nak~..
nakka~
ifAJ'
naks
nak!?
4,;1.;. );.
~algl
ku~un
("ka" uzun okunur. a.
i.) : ~ifteriara, dUmbelek.
a. f. b. i.)
ter-hane ).
(a. i.) : 1. vurma. 2.
2. eksiltme, azaltma.
,L~'
nakkar·hane
nakr
yem toplamasL 3. oyma, kazma, ta~ oyma, heykel
yapma, ta~ oymacrllgl. Fenn·j nakr : heykeltlra~Jlk7
fr. sculpture.
(a. s.) : 1 ~
ta~lma
i1e i1gili.
2. akla degil, nakle dayan'an, yanl, soyJenen [hakikat]. Mazi-i nakli gr. •mj~'1i ge~mi~ : sevmi~,
gitmi!1 .. gibi.
(a. f. b. i.) : muz.
iki haneIi beste ~ekIi olup nadir kullanrlml$tlr. Nakl!; bestelerde, bir gelenek olarak hemen da'ima
lenk-fahte usOIU kullanrlml!1tlr.
nak!?perdaz j
b J.,
~. (a. f. b. s. ve i.) : nakl!1
yapan, ressam.
.,:,LJ;,'
nakliyyat
1.
ta~lma i~leri.
nakliyye
(a. i. nakIiyye'nin
c.):
2. anlatJlanlardan ogrenilen ~eyler.
'LJAJ'
(a. i. c.: nakJiyyat) :
1. e~ya ta~lma i~i. 2. ta~lma parasl,
Masarif·i nakliyye
ta~lma paras!.
,nakm
ta~lmalJk.
(a. L) : intikam, OC alma,
eza vererek cezalandlrma.
nakmet
.:,.......QJ.
(a. i.)
eza vererek cezalandlrma.
960
nak~·perdazi
(.)~bJ ,::..'ft>.
..I
v'-'
(a. f. b. L)
ressamlrk.
nak~.se~ai ,J'~-
J-'ft>'
(a. b. i.)
muzo iki
haneli beste veya semai'.
nak~·t.ra%
j \,.,k~. (a. f. b. L)
sUslU
i$lemeler.
intikam, oc alma,
nakur
).,..§V
1. dUdUk. 2. boru.
("ku" uzun okunur. a. i.) :
na-mahremiyyet
nakU5
("ku" uzun okunur. a. i.
c. nevakis) : Hlristiyanlarda ib€ldet vaktini bildirmek uzere kilisede c;alman~an.
nakvet ..:,,~'
(a. i. ve i.) : blr !ieyin se~kini.
"--~.
(a. i.) : 1. bozma, c;6zme;
nakz
klrma. 2. bir sozle!imeyi yok sayma.
nakz-i sinn : c;GrGyGp klrtlan di!iin c;ukurunda
kalan k6k parc;asl.
nakz:en
(a.
zf.)
nakzederek,
na'leyn
m'leyn-t!ra" J'1~~~:l..i
(f. i.) : 1. kaml~ dGdGk. (bkz:
mizm€lr). 2. kaml~. 3. kaml!i kalemin ic;indeki
saz. 4. !ieker kaml!il. 5. s. inliyen" inleyici.
na'i
j j
nale-zen
inildiyen. (bkz
J-..i
( a. i.) : 1. ayakkabJ, papuC;.
2. nal. 3. oturacak yerlerin en
nalan
j;Jv
na'l-bur
(a. f. b. i.) : nalbant.
-L;....l..;
.:,'-1..i
(a. f. b. i.) : nalbur, nal,
t;ivi gibi !ieyler yapan kimse.
(f. i.) : inleme, inilti. (bk'z :
,feryad).
nale-i biilbul : bGlbGlGn feryadJ.
nale-kar
)1> <\.IV
j
niUe-sene
na'ii
nale-sene'
F. 61
nal
(a. s.)
bi~iminde
olan.
niUi,
JJV (f. i.) : inleyi~, inleme, inilti.
.,..I~IV .. )~~IV
nali$-kar, nlHi$-ker
(f. b.
s.) : inleyen, inildLye.n.
(f. b. s.) : inildiyen.
~1 . ."Ll..i (a. f. b. I.) : 1. agac;
na'I-llral;
ayakka"bI yapan sanatkar. 2. naimci.
nam
tV
(f. I.
C. :
naman) : 1. isim,
nam-, mUstQir : kendl admdan
alman ad.
nam-I !?erif :
na'ma
~erefli
~\c--P;
na-ma'dOd
(f. zf,) : inliyerek,
ba!ika eYretl
islm, mubarek ad.
(a. I.) : ihsan, bah~I~, nf-
kavu~turucu
..).,-loa.. ~.
~ey.
(f. a. b. s.)
saYllmaz,
na-mahdOd ..)J~
V (f. a. b. s.)
hudutsuz,
Stnlrslz.
~.J.-:.IV
(f. s.) : inleyen, inleyici.
~i.....Jv
(f.b.s.): inliyen, inil-
diyen. (bkz: nale-zen).
edicilik.
nale-
saYISIZ, c;ok.
fery&dederek.
nalende
inllyerek,
-send ).
(f. b. 5.) : inliyen. (bkz:
l:.'>.JV
(f. zf.)
.,)'j .JV(f.' b. i.). (bkz
met, insam refBha
nale:senc, nale-zen).
niite-kiinan
inliyen,
ad. 2. Gn, lakab. 3. adres. 4. verine, vekillik•.
(a. f. b. i.) : nalc;a.
nale
(f. b. s.)
jVj .JV
nale-zenan
na-laYlk
J t ':l1V (f. a. b. s.) : laYlkslz,
layl k de~lil. (bkz : na-reva, na-seza).
na'l-bend
.JV
nale-senc).
a~aglsl.
(f. 5.): inleyici, inliyen.
(a. f. b. s. ve i.) :
inildiyerek.
nale-zen'
J~'
1. bir c;ift
nallnC'l.
bozarak.
nal
(a. I. c.)
ayakkabl. 2. bir c;ift nalm.
(f. b. i.) : feryad-
na.mahrem
i"';:-. V (f. a. b. s.) : 1. mah-
rem olmlyan. 2. nikah dU~miyen. 3. yabanci erkek
taraflndan g6rUlmesi caiz olmakla kendisinden ka~J1an. 4•. yabanci. (bkz : bfgane).
na-mahremiyyet ..:..~.....;:- L' (f. a. b. I.) : namahremlik.
961
ni-mahsur
V (f.
)j4!t.
a. b. 5.)
sonu 01-
s'nJrlanmaml~.
m,yan, sonsuz,
J-,~£A
na-makbOI
V
(f. a. b. 5.) : makbOI
J-,A.A
V ("ku" uzun okunur.
f.a. b. 5.) : ma'kul olmlyan, akla uygun gelmiyen.
r-"I"A V
na-ma'ium
(f. a. b. 5.) :bilinmi-
yen, bilinmemi~. (bkz : mechOI).
jL. L'
naman
(f. L nam'm c.)
isimler,
adlar.
jb~L'
nam-cuyan
('f. b. s. nam-cO'nun c.)
) I..\AV
nam-dar
(f. b. s. c. : nam-da-
ran) : nam", UnlU. (bkz :
ber-dar, nam-ver).
me~hOr, mO~tehir,nam
I)..\AL'
(f. b. 5.) : nam-dar'rn
j
nam-diran
·c.) : namillar, unlOler. (bkz :
ran, nam-veran).
...jJfA
V
(f.a. b. s.)
ma'rOf
olmlyan, tanmmlyan, bilinmiyen.
na-marzi
..s::' / '
L'
(f. a. b. s.) : arzuya,
na-matbO t-,~k ..
L'
(f. a. b. 5.) : 1. tabia-
. ta uygun o/mlyan. 2. basJlmaml~ olan [yaz,].
nam-aver
)
J\ tV
(f. b. s. c. : nam-ave-
ran) : ad salm,~, unlU. (bkz :me~hOr, nam-berde,
nam·dar, nam-ver.).
jl;,1 r-V (f. b. s. nam-aver'in
nam-iveran
c.)- : ad salm,~ olanlar; UnlUler. (bkz : me~ahir,
nam-veran ).
namb
namb-.
jU'
~am
:
namb-gah
(f. L) : namaz. (bkz : salat).
ak~am
b. i.) : [!;;ok zaman]
B!;;,kta namaz kJlmak Uzere yap,lan' yer o/up klble
tarafmda mihrap yerin~ bir dikili ta~f bulunur,
OstO a!;;lk mescid.
namaz-guzar
;Illj Li (f.
b. 5.)
namaz/arfnJ
eda .eder olano
nam-ber-dar
)~J. rL' (f. b. 5.) : nam/" ad"
san". (bkz : me~hOr, nam-aver, narn-berde, namdar, nam-ver).
nam~berde
962
0\.-4
"~J.
tV
V
(f. i.)
1. mektup. 2. sey-
dair yazllm,~ mektup. 3. kitap,
give ve a~ka
mecmOa.
name-j hicran : ayrt"k mektubu.
name-i hUmayOn : [eskiden] p8di~ah tarafmdan
bir hOkOmdara gonderilen mektup.
name-i siyahlika
kara yUzlU, felaket haberli
mektup.
-name
o\AL' -
yaz,lm,~,
(f. 5.) : "yazdl,
kU~Ok
kitap" mana/arma ge/erek mUrekkep (*birkelimeler meydana
getirir: [emir-name,
kanOn-name, karar-name.. gibi].
le~ik)
name-aver
) J ' <tAL' (f. b. s.)
mektup go-
tOren. (bkz : name-ber).
name-ber
J. 0\.0 L'
(f. b. s.) : mektup go-
(f. b .. s.). (bkz
me~-
I' -'v-A-"
na-mefhOm
L' (f.
a. b. 5.) : manaSIZ,
anla~"maz.
na-me'mul
1.J-'A lA L' (f.
a. b. 5.)
umulma-
dlk, beklenmedik.
name-nOvis
hOr, nam-aver, nam-dar, nam-ver).
namdar"k,
tOren Kebuter-j name-ber: posta gUvercini. (bkz:
name-aver) .
namaz,.
.,If'jL",' (f.
nam-ave-
~ohret, OnlOIOk.
name
istege uygun olm;Yan.
me~ah'ir,
(f. b. L)
nam-dari
na-ma'r.Of
(f. b. s. c. : nam-
1. nam anyanlar, On artyanlar. 2. yiQitler.
olm,yan, kabOI olunmam,~, begenilmemi~.
na-ma'kul
[<.S J -,~V
nam-cu [V]
-cOyan) : 1. nam artyan, On arIYan. 2. yigit.
l,.)""!.; "-AlL'
(f. b.i.)
tar.
BabJali'de, divan me'murluklarmdan biri.
na-merbut
manas'z,
..b.Y. v" L'
(f. a. b. 5.) : rab,taSIZ,
sa~masapan.
na-merd
~v"
V
(f. b.' 5.) : 1. merd olm,-
yan, al!;;ak [kimse]. 2. korkak. (bkz : ceb!n).
na-muvif.k
q,'\~V'"
na-merd-ane
V
(f. zf.)
namert-
($~V'"
na-merdi
namiye
jl....)
name-res, name-resan
namiye.bar
4,...
L" ~
...r') 4....V
na·mizac
SIZ,
J' L)
4.-'>
V
na·mizaci
":-'Yv'
V ("gu"
uzun okunur. f.
na-murad
(f. a. b. s.) : gorUlmez.
J )-:--.0 V
(f. a. b. s.) : sebket-
memi~, qec;memi~.
na·mesmu' t."..-_·..
memi~.
2.
i~itilmiye
na.mestur
tUlmemi~.
V
(f. a. b. s.)
1.
i~itiJ-
degmez.
V
))=-...
(f. a. b. s.) : 1. or-
uryan). 2. aC;lk, meydanda. {bkz:
(bkz
(f. a. b. s.)
J':" IV-- L' (f. a. b.i.)
mizac;-
mizac;slz-
~\V'"
V
(f. b. s.) : 1. muradrna
eri~ememi~.
JV'" V
na·mesbuk
IV-- L'
Ilk, keyifsizlik, rahatslzllk, hastarlk.
a. b. 5.) : ragbet olunmlyan, begenilmiyen.
na·mer'i
[.
keyifsiz, rahatslz, hasta.
(f. b. i.) : name,
eri~tiricilik.
na-mergub
(a. f. b. s.) : 'hayat
verici.
(f. b. s.) : name eri~tiren, mektup ura~tlran.
mektup
(a. i.) : olma, verden bit.
V (f. b. i.) : 1. namertlik,
insaniyetsizlik, alc;akhk. 2. korkakllk.
name·resani
'l.._.. V
me kuvveti. Kuvve-i namlye : olma, verden bitme
kuweti.
likle,.)nsaniyetsizlikle, ah;akllkla.
2. i. muz. TUrk muziginin
murekkep makaml ohjp zamanlmiza
nUmOnesi yoktur.·
eski bir
bir
kalml~
(a. i. c. : nevamis) : 1.
namus
kanun, nizam. 2. ar, edep, haya, Irz. 3. temizlik,
dogruluk. 4. Allah'a yakrn olan
bOyuk melek.
[arapc;ada : "esrar sahibi"
manasrna da gelir;
ash: yunancadlr].
namus-i dilberi : dilberlik namusu, gOzellik ~e
ref ve haysiyeti.
namus-i ekber: Cebrail.
iVan ).
~.,.._...
na·mes'ud
V
(f. a. b. s.)
mes'ud
ve mObarek olmlyan, kutsuz.
V
j J )).0
na-mevzun
(f. a. b. s.) : 1.
vezinsiz, olc;OsOz. 2. ed. vezni boz~k [manzOme].
))-~.<I
na.meysur
la~tlr"maml~.
nam,k
2. elde
V
(f. a. b. s.) : 1. i~i koray-
edememi~,
J ... V
ele
gec;irememi~.
(a. i.) : 1. yazlel, katip
(bkz : nOv/sende). 2. erkek adl.
nami
~ohretlt,
d~'
(f. s. nam'dan)
dV
1. namll,
namus-kar
)
Is::,".<IV
(a. f. b. s.)
1. na-
muslu: 2. dogru. [adam].
c1J' I)
namus-karane
\s::"... ~
(a. f. zf.)
na-
muslufukla. (bkz : namOs-perverane).
) J J ...r' ."...li
namus·perver
y
(a. f. b. s.)
)
namus-perverane 4.;I)JJ ...r' "AI; (a. f•. zf.) : nay
(a. s. numuw'den) : yer-
V (f. b.
5.)
muhabbet-
J·4..x-" L' (f. b. i.)
betsizlik, vefaslzllk, sevgisizlik.
namus.perveri ($'JJ
J
y
I,J' ..;..... \;
(a. f. b. i.)
namusluluk.
na-mutasavver )_1. [; (f. a. b. s.)
hatlra
ve hayale gelmiyen.
siz, vefaslz, sevgisiz.
na-mihr-bani
(a. i.) : 1. yatanlarrn
muslulukla. (bkz: namOs-karane).
den biten, yeti~en, bOyUyen, artan. [mUen. : " na_
miye"]. (bkz : nabit).
na-mihr-ban j4..x-"
4.:-," ...V
namuslu.
UnlG. 2. i. erkek adl ..
nami
namusiyye
gorUlmemesi ic;in yatagrn etrafrna c;ekilen perde 2.
cibinlik.
muhab·
na-muvaf,k
J;\,,'" G
(f. a. b. s.) : muva-
flk, uygun olmlyan, uymaz.
963
na·mubarek
.:J..; ~ .• [;
na.mubarek
(f. a, b. s.)
ugursuz,
meymenetsiz.
";J..i.r-'. l;
na·muhezzeb
edilmemi~(
j':)lo li
na·mulayim
(f. a. b.
5.)
Islah
gormemi~.
terbiye
(f. a. b. s.)
1. uymaz,
nan-I cevin : arpa ekmegL
nan·, gulac ekmek kadaYlfl, gullac; baklavasl.
nan-, hU$k:
kuru ~kmek.
nan-,ke!1kin : bugdaydan ba~ka hubObatla va.
pllan ekmek.
nan.;, telh : aCI ekmek.
nan li nemek : tuz ve ekmek [hakkl].
nan li ni'met : iyilik, bagl~. (bkz : atlfet, ihsan).
uygunsuz. 2. sert, c;etin.
......... l.:.• ~ (f. a. b. s.) : uygun
na·munasib
olmlyan, munasebetsiz, yakl~lkslz, uygunsuz.
Ju:.l,_o
na-musiid
olmlyan, bir
i~i
l;
0"",A_.• b (f.
na'na"
[_:...1
a. b. s.) : 1. is-'
tihka.kt olmlyan. 2. istihkak olunmaml~, hakedil-
(f. a.' b. s.)
isti-
)L..:-.o rV
(f. a. b. i.) : tak.
..!' l.::... [;
(f. a. b. s.)
4.:-- r'" [;
(f. a. b. s.) : tev-
........~ 1;
).J.li
) J5C; li
nan·kor
son.
(f. a.
n.
s.)
muyes-
nan.pare .. )L:;-' b (f. b. L) : 1. ekmek par·
mek
(f. b. i.)
pi~irici.
nanO
na.pak
namll, adll, GnIG. (bkz : me~hOr, nam-aver, namberdar, nam-dar).
pis, murdar.
(bkz
J:li
(f. b. s. nam-ver'in c.) :
namlilar, adillar, GnlOler. (bkz :
ran, nam-daran).
, nam-xed
(f.
me~ahir, na~-ave
b. s.)
1. nf~anh,
(f. L) : ekmek. (bkz : hubuz).
964
ek-
ekmeke;i, ek-
(f. L) : ninni.
(f. b. s. c. : na-pakan)
J\(~l;
(f. b. s. napak'in c.) :
na.paki
S~[;
(f. b. L)
pislik, murdar·
Ilk. (bkz : hubs).
(f. b. s.) : sebatslz, ka-_
ra'rslz; sGreksiz.
na-perva
birinin
me'.
mundarl.ar.
na-paydar
sozIO, yavuklu. 2. *aday.
nan-, azil: : ekmek.
....nan·' axb:iyle perverde olmak
megiyle beslenmek.
pis~r,
i~,
habbaz).
.:J~l;
na-pakan
J I)r"'b
(f. b. s.) : gordugu
c;aSI, bir lokma e,kmek. 2. gec;ime yarlyan
murluk.
(f. b. s. c. : nam-vera'n) :
Jb
tar. olen Yeo
iyiligi unutan; tuz, ekmek hakkml bilmiyen.
nan.plix
ser 6lmlyan, elden gelmiyen.
nan
(f. b. L)
geda, nan-cO [y], nan-hah).
edilmemi~, yoneltilmemi~.
nam-veran
Jli
nan-hor ).J;" Jl; (f. b. s. ve L) : dilencL (bkz :
na·mlivecceh
nam·ver
geda, nan-hor) .
nic;erilerin c;ocuklarl.
suz, uc;suz bucakslz. Fed-yi na·mutenahi : sonsuz
.
gibi gorunen bo~luk.
na·mliyesser
(f. b. s. ve i.): "ek·
01,,;.. J[; (f. b. s.) : " ekmek iste-
. nan·hah
ma ad [k~ndini belli etmemek ie;in alman-],
na-mlitenahi
"f'li
yen": dilenci.
,datslz, kabiliyetsiz.
nam-mustear
( a. L) : nane.
[l>]
nan·har ),,;..
"\,,:-..4 l;
na.mustaidd
(a. L): nane. (bkz : na'na').
mek arlyan" : dilenci. (bkz
memi~.
dh
t L.:"j
nan-cO [v]
'(f. a. b, s.) : musait
gue; bir hale sokan.
na·mustahikk
na'na'
SIZ,
korkusuz,
c;ekinmez,
bi-perva). 2. sersem.
(f. b. s.) : 1. pervaaJdlrl~slz.
(bkz:
nirl
gec;i1memj~,
(f. b. s.) : begenilmez.
\..L." l;
na-peyda
<L:~) ;
na-refte
na-pesend, na-pesendide
(f. b. s.)
l.Sf·)l;
4.~)~
narenciyye
l;
4.:';::;.
(f. b. s.)
1.
pi~memi~,
.P l (f. i.). (bkz : narenc).
CA_;);
nareng
I
nar
(f. i.) : bot. nar.
};
(a. i.) : 1. ate~, od. 2. cehen-
olan. EI·intizaru
nem. Ehl-i nar : cehennemlik
min-en·nar : bekleme, ate~ten daha ~iddet
Iidir. ihrak-bi-n.nar : ate~le vakma. 3. yakici ~ey
[ate~ gibi]. Kiire-i nar : jeol. ate~ kUre.
nar-. bey:::a : kim. akkor.
,e~eddu
j. .l;
nar-bun
( f. b. i.) : nar agaci.
~
nardl
....l::--)
narer il
' - ••• ..1
( a. i.) : Hindistan cevizi.
L:>-.li
(f. L)
: Hindistan cevizi.
.(f. b. s.)
laYlk degil. (bkz :
(bkz : nargil).
na-c;espan ).
jl..));
ya~1
nardenk
(f. b. i.)
1. nar
J_l...,); (f. b. i.) : 1. hamlik.
na-resayi
"..I.~) (f. b. 5.) :'1. olmaml
na-reside
ham. 2. bUJOga ermemi~.
na-re~id
ml~,
~bkz
: na-balig) ..
..I.:-~); (f. a.b. 5.) : olgunla~ma•
kemale ermemi~.
I J)li
nareva
(f. b. 5.)
yakl~maz.
(bkz:
I
j j "..l..i
na're-zen
tane~
nargil
damlalan.
(a. f. b. 5.)
nare atan,
nar-din
d'..));
(f.i.)
nar, erik, klzilclk,
~~ ..)) l:
(f. i.) : Sot. sUnbUl-j
rOmi denilen bir c;ic;ek.
na're
. (f.
i.)
.u-(\; (f. i.)
nargile-ke~J)<\.L(li (f.
nargile
narh
(a. i.) : nara, yUksek
sesle baglrma.
na're·i hayyakAllah "Allah canlnl bagl~lasml"
tarzJndaki baglrma.
na're.j mestane : sarho~ gibi nara atma.
hindistan cevizi.
j\..~':\ "..l"i (a. f. b. s.) : nare
tJ
: nargile.
b. 5.) : nargile ic;;en.
(f. i.) : nark, c;;ar~lda, pazar·
da satilan ~eyJer ic;in resmi makamlarca g5sterilen
fiat. [kelimenin asll "nirh" dir].
narh'l meta·i derd u bela : dert. ve bela ma·
IInm narhl, degeri.
nari
na're-endaz
J-/:' b
(bkz : narc;iJ).
elma gibi meyvalardan C;lkanlan ek~imsi pekmez.
atan.
: 1. mUnasip,
h-am.
kuvvetli bagJran.
nar-dan
leri. 2. goz
(f. b. s.)
yeti~memi~,
2. uygunsuzluk. [asll : "na-resai"dir].
na-seza).
\..)};
(f. L) .. (bkz : narend).
L...,}
na-resa
uygun olmlyan. 2.
na.rast..::....,I); (f. b. s.) : dogru olmlyan, egri.
nards
~;)l;'
narengi
;G
(a. i.) : bot. turunc;gil-
Jer [portakal, mandalina, limon gibi ~eyler].
C;ig. 2. mec. tecrUbesiz, acemi.
nar
turuncu, turunc;
(f. s.)
renginde.
mez. 2. olamaz, olmaz.
na-puhte
: 1. turunc;. 2.
(f. i.)
portakal.
narend
(f. b. s.) : 1. kabOI et-
na-pezir
gidilmemi~,
kimsenin gec;;mediQi [yer].
narenc
: 1. bellisiz,
gorUnmiyen, gizli. 2. kaybolmu~. (bkz : na-bOd).
Peyda vii nil-!)eydil : belli belirsiz.
(L b. s.):
~}
(a. i.): 1. ate~e mensUPi
ate~le i1gili. 2. cehennemlik. (bkz : dOzehi). 3.
i.
cin, peri.
965
nir s
nar s
(f. i.) : ham meyva.
j l:_~) ~ (f. b. i.) : 1. nar gibi
nar.pistan
top. alan meme. 2. s. memesi nar gibi top alan
[klz veyakadln].
nas
(f. i.) : bot. karaaga~.
j "');
V""b
(f. b. L) : 1. uy-
na·saz·kari
Zltllk. 2. uygunsuz,
gunsuzluk;
narven
Cf. b. s.) : 1. uygun.
,;ls""j Ll;
na-sax·kar
gormiyen, muhalif. 2. mOnasebetsiz i~le ugra~ari.
3. i;;itilmemi;;, beklenmemi~.
mOnasebetsiz i;;
~orme.
(a. L ins'in c.) : insanlar, halk,
herkes. Ala mele~in·nas : herkesin' i~inde, herkesin
kaq;lslnda. Beyn.en·nas : halk araslnda. Hayr·un.
nas men yenfau.n.nas : insanlann haYlrlisr, halka
faydasl dokunanldlr.
...... ~
nasb
(a. i.) : 1. dikme, saplama.
nasb·, hlyam :c;adlrJan dikme.
nasb'l nigah : goz dikme. 2. bir me'murluga tayin .. 3. a.gr. ismin i'rabl, harfin usWn (e) okLinmasr.
nasb'l ayn [etmek] : gozu dikme [k].
na's, na'se <l_.;J ,'-.....i (a. i.) : uykusu gel me,
~yku bastlrma, Imlzganma. (bkz : sine).
na"saf
0L..al;
(f. a. b. s.) : saf olmlyan
nasere
halis olmlyan kan~lk.
'nasaf
nasafet
-.A...ai
(a. i.) :
JL-:::i
u~ak,
~ekll yaY9Indlr]. (bkz:
\~....., l;
(f. b. s.)
yakl;;maz. (bkz:
na-reva ).
..::...i....:::i
nasfet
(a. L) : insaf, haklrllk, dog.
ruluk. [asll: "nasafet" dir].
(a. L nasibe'nin c.)
dikili
ta~lar.
na'san
(f. b. s.) : 1. tart"ma-
(f. i.) : ayan bowk [para].
na·sexa·
hizmetc;i.
(a. L) : [bu ~ekli as" 01.
..::.-Q...ai
makla beraber; "nasfet"
nasfet) .
nasaib
na-sencide .. ..t:~.L ... l;
ml;;, olc;Ulmemi;;. 2. degerlenmemi;;. 3. iyi dU$OnUlmemi;;.
naslb
......"" l;
(a. s. nasb'dan) : 1. nasbe--
den, (bir yere) diken. 2. a. gr. harfi UsWn (e)akutan.
jL_..i
(a. s.)
uykusu
gelmi~,
naslf
uyku bastlrml;; [adam].
-.....i"" l;
(a. L) : geo. ac;r ortay, aC;IYI'
iki. e;;it parc;aya bolen *dogru, fro bissectrice.
nasara
(a. i. nasrani'nin c.)
naslh, naslha
Hlristiyanlar.
na·savab ,:-,\ J..a l;
(f. a. b. s.) : dogru olml'
van, yanll;;. hakslz. Cevab·/ na·savab: yanll;;, hakSIZ cevap.
I
nasayih
(a. L nasihat'rn c.)
oqi.itler.
nasayih-i pederane
"nasaih" dir 1.
na·sax
:
. na-saz;
966
l.-. l;
naslh:ul.ceyb
kalbi temiz [adam].
naslh-i emin
Hz. NOh.
naSlh-ane
4.:l_~l:
(a. f. zf.)
nasihat ede-·
babacasrna ogi.itler. [as":
naslr
(f. b. s.) : uymaz, uygun-
~j
nush'dan) :
rek, ogUt vererek.
suz. Tali'·i na·sax: uy~unsuz talih.
uygunsuzl uk.
<l:>t:...aU
,_..ali
(a.s.
.
I...
1. nasihat eden, ogUt veren. (bkz : pend-kar, vaiz).
2. [birincisil erkek, [ikincisi] kadln ad,.
(f. b. L)
uymazllk,
.r",li
(a. S. nasr'dan c. : naslrin):
1. yardlmcr, yardlm eden. (bkz : muin). Hayr.un..
naslr (yardlm edicinin en haYlrllsl) : Allah. 2. i.
erkek adr.
naslrin.
"'::.r""[:
cdar, yardlm edenler.
(a. s. naSlr'1n c.)
yarclim-
nass
nevasi)
~asihat-kar) K.X:>t::.~..ai (a. f. b. s.): ogut veren.
aim.
pi~anl).
(bkz: cebin,
nasihat-na-pezir J. ~ l; ":":>:'~--"=l
gosteri~i,
naslye-i hal : yuzun
tavlr, vaziyet.
(a. f. b. s.) : aim
susliyen.
5~ut
(a. f. b. s.) :
dinlemez.
ogut
nasihat-pezir J. -: ..:..:oo:.~":::l (a. f. b. s.)
dinler.
naslye-sa
L. 4.~"",~
(a. f. b. s.)
alnml yere
J_.... l;
nasik
(a.s. nesak'dan): tertib-
suren.
eden, duzenliyen.
surme.
det eden, dine bag". (bkz
d .... u (a.
nasik
a. s.)
nasi
nisyan edici, eden,
J_l;
nasi!
unutan, .unutucu.
(a. i) : 1. pay, hisse. 2.
abid, zahid).
kd dokucu iIa~.
(a. i.)
I.f'l~..... l;
na-sipas
.......~'""'l
nasib
5.) : Allah yolunda iba·
~ijkretmiyen.
(f. b. 5.)
nankor.
birinin elde edebildigi ~ey. 3. Allah'ln kismet etti-
qi
nasir
~ey.
nasib almak : [Bekta~ilikte] tarlkata girme toreni yapdmak.
)..l~~...::i (a. f. b. s.)
nasib-dar
hissedar.
(bkz: behre-mend).
nasib-da~
ta~,
4~~_""i
yollara ni~an i~in dikilen ta~.
nasic
~_.... l;
(a.
S.
(a.
S.
..:.."",~..::l
(a. i.
c.: nusaha) : nasihat,
C.
nasayih)
-
nasihat.ger
veren.
ogut.
ken-
almacak soz.
..... C~,.,~--"=i
(a. i. c. : nisal, nusOI) : tem~eylerin
ucundaki sivri demir.
(a. i.) : 1. yardlm. 2. UstUn-
IUk. (bkz
zafer). SOre-i nasr : Kur'an'm
sOresi.
nasr ullah : Allah'm' yardlml.
110.
n~sraniyyet
ogUt
(a. i.
C.
:
nasara) :
..::-~·\ . .~d
(a. i.) : HI ristiyanllk.
l£ . . ~ (a. s.) : Allah yardlml ile Us·
tOnlUk ve ulke almakla ilgili.
nass
(a. f. b. s.)
J\,_d
nasrani
Hlristiyan. [Hz. 'Isa'nm oturdugu"Naslra" koyUna
mensup demektir].
nasri
.
nasihat-amiz ~_ ... \ ":":>:.:--"=i (a. f. b. s.)
o~ut
,.,.t_...::i
ren, ok, kargl gibi
nasr-iid·din : 1) dine yardlml dokunan; 2) dili.
mizde "nasreddin" ~eklinde kullandan erkek adl.
(bkz : Iza, pend, va'z).
disinden
nasr'dan): nusret
nesh"den) : 1. nesh
veren.
nasihat
(a. s.
nasrun-min-Allahi ve fethiin
karib: "yardlm
Allah'dandlr, fetih de yaklndlr." manasma gelen
bir "ayet·i kerlme".
'
ve ibtal eden, battal eden. 2. istinsah eden, kopyaslnl C;lkaran.
nasih
...~_"'::'l
1. nesce-
(a. s. nesc'den)
den, dokuyan. 2. slrallyan, duzenliyen.
o~ut
nasir
eden, yardimci. (bkz : meded·kar, muin).
nasr
(a. i. C. :nasaib) : dikili
1. yayan,
(a. s. nesr'den)
2. nesir yazan.
nasi
";\..l-:-~..<:i'(a. f. b. s.): hissede
beraber, nasipde e~ olan. (bkz : hem-hisse).
nasibe
sa~an.
JAl;
~
(a. i.
C.
:
nusOs) : 1. sa·
rihlik, a~lkllk,
kat'ilik. 2. m€masmda
sarihlik,
kat'ilik bulunan Kur'an ayetinin delil olarak
gosterileni.
967
nass-I katt": manasl sar1h, a~lk ,olan Kur:an
ayetlerinden delil olarak gosterilen ayet.
(f. b. s.). (bkz : na-l}ikib, na'-~ikib).
(a. L) : * inak~i1lk, dog-
<\..---<:i
nassiyye
matizm, fro dOj:lmatisme.
<t,; l.S"'...:.U
na-.!jekibane
(f. zf.).
(bkz
na-l}ikib-ane) .
na-sOde
(f. b. s.): istirahat et-
na-~ekibani
memil}, dinlenmemil}.'
-(f. b. L). (bkz:
na-l}ikibani) .
C -,..ai
nasuh
(a. s. nush'dan) : 1. nasi-
na-~ekibi~"':'b
hat~l, ogOt~O.
2. hillis, temiz. Tevbe-i nasuh ': bozulmasl imkanslz tovbe. 3. i. erkek adl.
L> .J..::i
nasOhi
(a.
(a. s.) : 1. bozulmaz l}e-
kilde tovbe edici. 2. erkek adl. [mOen. : " nasOhiyye"].
Nasuhiyye-iHalvetiy,ye
<t:-",l;- ":"::--.J.a.i
na~i
) -'-' l;
(a. st.)
(a. L c.: nevasir) : basOr
-s:.b
na~id,na~ide
dolaYI,
(a. s. nel}i-
(f. b. s.) : sablrslz.
._S::"~l; (f. b. s.) : sablrslz. A!ilk-.
na-~ikib
na-1;ikib : sablrslz a'!;ilk. [!;iiirde " na-!;iikiba" l}eklinde de kullanlllr].
nasur-i dem'i: hek. kanll basOr.
: hek. basur.
nasOt ~ -,.-.IU
(a. L) : insanllk, mahlOklyet,
insanllk camiasl, insanllga ait l}eyler. Alem-i nasOt:
insanll k alemi. [lahOt'un zlddl].
.;-J-'U
nasOt!
"~l;,, ~l;
___..Gl;
nasOr-i bevli : hek. idraryollan dokularlnln
marazi olarak sertlel}mesL
~erci
gelen. 2. d. otUrO,
de'den) : 1. l}iir okuyan, ~iir soyliyen, ~iir yazan.
2. [birincisi] erkek, [ikincisi] kadln adl.
deligi, fro fistule.
nasOr-1
s.) : ~en, nel}eli [adam].
(a. s. ne9'et'den) : 1.nel}et
eden,
edici, i1eri
S€bebiyle.
Halvetiyye tarikatll}Obelerinden biri.
nasOr
(f. b. L). (bkz: na-$ikibi).
na-~ikibani
J'l-;-("~b (f.
b. L)
sablrslzl!k.
(f. b. L)
sablrslzllk.
(bkz : na-l}ekibi ) .
(a. s.) : dUnyaya, insanllga
na-~ikibi
mensup, dUnya i1e, insanllkla ilgili.
. ./ :':. l;
(bkz : na-l}ekibani).
j l:;,,-.J-' l; (a. L c.)
nasutiyan
insanlar.
\,f'l.:_z l;
nS-!iinas
na-sufte
<t:.i-.U
(f. b. s.) ':
delinmemil}.
Ourr-i na-sufte : delinmemi!;i inci (bkz : IO'IO-i
gayr-i meskub). mec. evlenmemi~ gOzel klz:
na'~
....,:..i
(a. L) : i~inde 010 bulunan
tabut, . cenaze, kefene sarillp tabuta konmu~ 010.
(bkz: cenaze, meyyit).
(f. b. s.) : hUzUniU/ gam II,
kederli, tasall.
na-~adi
l£",l~ l;
(f. b. L),: gamlillk.
ni-!;i'nide
mil},
soz.
968
na-seza).
,,-,-:l~l;
duyulmamll}.
na~ir
.r-~ l;
Kavl-i
(f. b. s.) : i!;iitilmenS-!;inide
:- i~itilmemi~
(a. s. ne~r'den) : 1. ne~re-
den, dagltan, sa~an, yayan,. a~an. 2. bir kitap nEWreden, *yaYlnllyan.
na!iir.i.il-harare: kim. :"Islveren.
(f. b. s.) : laYlk
olmlyan, laYlk degil. (bkz
(f. b. s.) : 1. bilmez.
(bkz : cahil). 2. tanlmaz olan. Hakk-na-~inas :
hak bilmez, hak tanlmlyan.
(a. i.) : anat. kolu
adale.
a~an
na-tUYan
na-~ita
~ey
L:..:.b
(f. b. i.)
sabahtanberi bir
na~ix
; __~l;
(a. s.): 1. da1ma kalkml!1,
kabarml!1, atan [damar]. 2. karlSma kar!11 ~ok
zalim olan [koca]. 3. heyecanla cO!1ma [kalb].
na~ize
(a. i.) : 1. du~unOp soyleme
<\,ib l;
natlka
hassasl, kuvveti. 2. dOzgOn, dokunakll soz soyleme.-
yememi!1 olma.
~j~ L
(a. s.) : itaatsizlikte direnen
natlka·i cem'iyyet : cemiyetin natlkaSI, soz soy·
leme kudreti.
natlka-perdaz j I,:) J. 4.'£1, li (a. f. b. s.)
[kadm].
natlka-pira I<~
na-~ijkijfte <l:<i...c..:. G (f. b. s.)
dokunakl~,
Zuhre-i na.~ijkijfte : a~J1maml~ ~i~ek.·
Chi
nat'
(a. i. c. :
nat'-I zemin : yer yOz{L (bkz : rO-yi zemln).
(a. i. c. : nuOt) : 1. bir ~eyi
..::,."J
medhederek anlatma,
vasJflandlrma. 2. ed. Hz.
/Muhammed'i ovmek Ozera yazJlan !1iirler.
(" l.c"
na-temam
G
sozunO,
..:..:.::1, l;
(a. i. nutk'dan) : natik.
(a. i. c. : natare, nuttar, nu·
tera) : 1. bag, bah~e bek~isi. 2. hamam natln,
hizmet~isi. [bizde ce'mi ~ekilleri kullanJlmaml~tlr].
0...1.:..:.1.1 li , J-IJ l;
na.tU·ali, na·tlra!iide
(f. b. s.) : yontulmaml~, tlra~ olmaml~,
gormemi~, ham kaba.
natls
(f. a. b. s.) : tamamlan-
I...!""b l;
( a. s. )
bilgili,
terbiye
fazlletli
[adam]. (bkz : dana).
maml!1, bitmemi~.
0"l.c" l;
na-temami
(a. f. b. s.)
Ilk, konu!1makllk, soz soylemeklik. [yapma kelime.
lerdendir] .
enta', "utO') : 1.
'Sofra bezi. 2. me~inden yap dan do~ek, fro Ilaue.
na't
<\.£6li
duzgun kelimel~rle susliyen.
natlklyyet
(f. b. s.) : Ylkanmaml~.
duz-
gOn ve dokunakll soz soyliyen.
(f. a. b. i.)
noksanllk,
natih
l::':ki
'nati~
IJ··
(a. i.): 1.
~ifteli
at. 2. mec.
90m .
-eksiklik.
.>5.:....i
na't-gO
nath
(a. f. b. s.) : na't soyliyen.
(a. i.)
: sOsme, boynuzla
"~i
(a. i.) : . kuvvet ve hareket.
JJ..lbi
"atrOn
(a. i.)
"
l. guheq;ile. 2.
boraks.
vurma.
na't·han
.) \y>-..::.....i
(a. f. b. s.) : 1. na't,
kaside okuyan. 2. cuma gunleri bazl selatin camileriyle tekkelerde gOzel sesle " na 't-i ~er1'f" okuvan adam.
nats
1...!""1:.;
nat~
~hi
l::'b l;
(a. s. c. : nevatlh) : 1. susen,
boynuziyle vuran
[hayvan]. 2. slkmtl,
(bkz : elem, mihnet).
natlk
J_b l;
(a. i.) : bunye ve yaradJlI~m
kuvvetli, !1iddeti.
[""J:.i
natOh
natlh
( a. i.) : nadas.
~ok susen, susegen
(a. s.)
[hayvan].
keder.
(a. s. nutk'dan) : 1. soyle-
yen, konu~an, laklrdl eden. (bkz : gOya, gOyende,
suhan-senc). Gayr·i natlk : konu~ma ve dO~Once.
<len mahrum. 2. idrak eden, d0!10nen. 3. bir ifadesi olan. 4. bir ~eyi gosteren. 5. beyan eden,
bildiren, bildirici. Hayvan'l natlk (konu!1an hay.
van) : insan. 6. erkek adl. [muen. " na tlka"].
(a .. s. nutk'dan)
natOk
guzel,
duzgun soz soyliyen.
),bli
natOr
(a. i.
C.
nevatir). (bkz:
natlr).
na.Uivan
siz. (bkz
"
•
"I.
01)'
li
(f. b. s.)
zaYlf, kuvvet·
: zebOn).
969
ni-tiivani
(f. b. i.)
na-tuvani
)y:.l:
naveran)
mOm.
naure
~eyler.
kOn olan, olabilir
(a. i. c. : nevair)
C) J.::.l;
naverd
bostan
(f. s. naver'in c.) : mOm-
j\)JU
naveran
(a. s.): 1. kam kesilmiyen
[damar]. 2. i. degirmen kanadl.
~)Jl;
(bkz : mOmkinat).
(f. i.) : sava~; dogO~. (bkz:
perha~,
ceng, harb, heyca, neberd,
dolabl.
1".1'"'-,\ li
ni-iimid
..\.... \
U (f. b. s.)
Omitsiz, Omi-
di klnlml~. (bkz: nev-mid).
naverd-hah
yen.
(bkz
olmlyan, dayanlkslt. 2. mOnasebetsiz.
olmama. 2. mOnasebetsizlik.
j\~.Jl;
(f. s.)
1. i<;i oyuk
~ey
2.
o\f.,U
levves. (bkz
kaml~tan
(f. s.)
pis, murdar, mO-
habis ).
l>l;
1. kaml~. 2. muz. ney"
(f. i.)
yapJlan dOdOk.
nay-i gulu : anat. bogaz. (bkz : hOlkum).·
nay-i ruyin, n~y-i ruyine : muz. eski sava~larda
<;alJnan tun<;tan yapJlml~ bir boru.
2. kO<;Ok gemi; kaYlk.
nav-dan
sava~ isti-
(f. b. s.)
nay-i enban : muzo gayda, tulumlu boru.
1. i<;i koyuk, oyuk
(f. i.)
nav
sava~
i. 0<; direkli gemL
nay
na-ustuvaril»I.,:-\~ (f.b. L) .1. saglam
cl-,>- ~ jJl;
l> ,l;
navice
(f. b. s.) : 1. saglam
(f. b.i.)
ceng-cO).
Omitklnkhgl. (bkz : kunOt, me'yOsiyvet, n evmidi).
na-ustuvar },:.....I ~
vega).
meydanl.
navi
(f. b. i.) : Omitsizlik,
na-ijmidi
c~ )Jli
naverd-gah
(f. i.) : kilise, manastlr; me-
cOsi ate~kedesi. (bkz : deyr, sOmnat). ["navOs"
~ekli de vardlr].
~ey.
(f. s. c.
kGn, kabil, olabilir.
naur
'naus
) JU
naver
zaYlfhk,
kuvvetsizlik.
(f. b. L)
oluk.
(bkz:
nay-i turki : muz. zurna.
mizab).
nav-dan-. hame
nave
( f. e.) . ( bkz
kalem oyugu.
(f. i.) : <;amur ve hamur
na'y
..f-l
(a. i.) : olOm haberi getirme..
teknesi.
(f. b. s.): 1. bulunmaz..
navek
(f. L) : ok. (bkz: nebl,
sehm, tir).
navek-i seheri : seher vaktinde edilen beddua
( ilen<;).
navek-endax
jl..,,'\ ~.Jl;
keman-ke~,
navek-endazi
l>j I..~'\
(f. b. s.)
ok ahcl,
tir-endaz).
.:.1., b
(f. b. i.)
(f. b. s.)
ney <;alan.
(f. b. L) : kO<;Ok ney.
na-yeste
'<\:_~l;
(f. b. 5.)
: laYlk olml-
na-~ayeste):
(f. L)
ok
ney <;alan. (bkz
nay-ban, nay-zen, ney-zen).
jlfj.. ~,l;
(f. b. s.) : 1.
-ok gibi olan kirpik. 2. kirpiQi ok gibi olan dilber.
910
jL.. . li
nay-ban, nay-zen, ney-zen).
yan. (bkz
.atlclhk.
navek-mujgan
Ka'r-. na-yab : dibi bulunmaz. 2. benzed olmaz.
(bkz : ender, nadir).
naY-ban
navek-i kalbi : i<;ten <;ekilen ah.
ok<;u. (bkz :
na- ).
nayiha
<\~.li
(a. i. c. : nayihat) : para
ile olUye agllyan kadln, sagucu. (bkz : nevvaha).
naze-J kabl-el-vakt
(f. s )
nayin
kaml~tan
nazar-bizi. ~j~..,hi (a. f. b. i.)
yapllma,
ne~e
sazdan.
..; -"N G ( f. b. s.) : ney gibi.
nay-velj
j jN G
nay-zen
c;alan. (bkz
j l;
naz
(f. b. s. ve L) : neyzen, ney
(f. i.) : 1. kendini begendirN
mek ic;in taklnllan. yapmaclk. (bkz: cilve, i~ve,
~Ive). 2. bir ~eyi begenmiyormu~ gibi gozUkme.
3. ~Imarlkllk. 4. yalvarma, rica.
na'z
("a. L). (bkz
ile bakl~.
i.A.9 J.
nazar ber kadem
nay-ban, nayi, ney-zen).
):..i
(a. b. i.) :
tas. nak~i tarikatlnda bulunan on iki tabirden biri
[digerleri : ho~derdem, sefer der vatan, halvet
der encUmen, yad kerd,
baz ke~t, nigah da~t~
yad-da~t, vukuf-. zamani,
vukuf-I adedi; vukuf-i.
kalbi'dir l.
.J=.i
nazar-endilx jI ..~;\
(a. f. b. s.) : !=IOZ atan,.
bakan.
~.J..,h;
nuar-firib
intiaz).
~uhlukl~,.
(a. f. b. s.)
go%.
aIda tan.
na-dd,
dogmaml~.
na-zade..,~Ij l; , ~ \)
(f. s.)
1.
nazar-J firib-i efkar : fikirlerin gozUnO .aldatici.
2. olmlyacak.
nazar-gah
nazi if
......JLki
(a. s. naz1f'in c.)
nazi'f,
..,1..(.. . 1.i
nezafetli, temiz, pak olanlar.
~l
J
nadir
,. ~
Jtl
nazari
0.
nazan
s.): 1. nazll. 2. i.
kadln ad,.
..:" )..=i ~
. . ..ai
(a. L) : 1.
altln. (bkz : zeheb, zer). 2. tazelik. (bkz : nadar).
naza~
.,.Ilti
(a. l. c. : enzar):
1. bakN
ma, goz atma. 2. dU~Unme. (bkz : mOlahaza). 3.
goz degme. (bkz : isabetNi ayn). 4. iltifat. 5. itiN
bar. 6. van bakl~. Atf-, nazar: bakma. ea-Yl naN
xar : dU~Unme. HusnNi nazar : iyi gozle gorme.
im'an-' nazar : baklp sUzme. NOr-i nazar : goz
nuru. Sarf-, naz·ar : ~oyle dursun. SarfN' nazar et.
mek : vazgec;mek.
nazar-, istihean : mUstehcen telakki etmebakl~l.
nazar-, istila-karane : istilacdara yara~an bakl~.
nazar-J ljeklc
ij
tedkik : ~Uphe ve tetkik bak'~I.
nazar-J takdir : k,ymet bic;me bak'I~I.
nazaran
r \.,
.,.11:2)
. ~,)ii
. (a.
s.)
: 1. nazar'a, bak.~a
ait, nazarla, bak,~la ilgili. 2. yalOlz. gorU~ halinde
bulunan, tatbik edilmemi~, teorik, fro theorlque.
..:,,~~
nazariyyat
(a. i. nazariyye'nin c.) :
ilmi gorO~ler, dU~UnU~ler.
nazariyyat-,
hikemiyye
nazari (teorik) fizik,
fr. theories physique.
nazariyye
~.J=.i
(a. i. c.
nisbetle,
nazariyyat) :
1. mat. ,teori, fr.theorie.
nazariyye-i kJyamet : biy. k,yamet teorisi •. 2.
ilmi gorU~, ilmi dU~UnU~.
nazar-ruba
~) .....1.i (a. f. b. s.) : goz c;eken.
naz-bilin ~~ jb
(f. b. i.) : yastlk. (bkz:.
naz-bali~ ).
naz-bali~ ~!~); (f. b. i.)
(a. zf.) : 1. gore,.. baklma
gore,
bakarak, baklllrsa. 2. nisbeten,
klyasl,yarak.
(a. f. b. i.). (bkz
zar-gah ).
nazlre),
nazar, nazaret
d,(".... J:z.l....
nazar-geh
(a. i. nazlre'nin c.). (bkz:
(a. f. b. L) : nazar edi..
len, bakllan veya bakllacak yer.
yastlk. (bkz:
naz-bafln ).
naze
rt'.ai
(a. i. ) : 1. pi~me, olma, k,vam.
bulma, olgunluk. 2. bOIOga erme.
nazar-bilz
I:.i
). ~. ..r
lukla, ne~e ile bakan.
(a. f. b. s.)
~uh.
naze-J kabl-el-vakt
erme.
: zamanlndan once bUIOga
971
niz-dar
./.)jli
nb-dar
me~hur bir
~e~it
(f. b. s.) : 1. nazll. 2.'i.
I
(f. i.)
ho~
naziklik,
incelik
me~hur
nazif
bir ~e~it lale.
nbik
(f. s.) : 1. cilvel i, oynak. 2.
~ok nazll, yeti~tirilmi~, llimarik. 3. narin, ince yap'-
II. 4. mahut. Tarik-I nbenin : Bekta$i
nazle
(a. i.) : su ~ekme. (bkz : nadh).
r,:_,,:;,l; (a. s.) : olgun, yetillmill, pi~.
~ jU (f. s.) : 1. ince. (bkz : narin
l
",;If);
nazik-ane
(f. zf.)
nezaketle, inca-
likle, kibarll~la.
J-\,
nizik-beden
.::JjU (f. a. b. s.)
bedeni,
vOcOdu nazik olan:
i
j j U (f. b. s.)
nazik dav-
ranlllll.
r-!:;U(a. s. c. :, nazlmin): 1. tanzim
eden, nizama koyan, dUzenliyen. 2. ed. nazlm M·
line koyan, manzOme yazan.
nblm·i menazlm·i umur·i eumhUr : halkm i~le
rini slraya koyan, dOzenliyen. 3. fiz. dOzenge!;r, fro
regulateur. 4. mat. normal. 5. i'. erkek adl. [mUen.
nazlme, kadm adl 'olarak da kullanlllr]'
"';~U
nazlm-ane
(q. f. zf.) : nazlm clana
yakl~'acak yolda.
nazlmin
(a. s. nezafet'den) : 1. temiz.
rakik). 2. terbiyeli, saygrll. 3. gOzel, zarif. [keli.
menin asll : "nazOk" dUr].
nizik-eda' '\.)
mill, klvama gel mill [et, meyva].
~azlm
....i..hi
tarikatl.
nazenin-i dil rubS·yi temeddun : medenilellme
nin gonul <;eken gOzeli.
nazh L~
~i (a. s.) : 1. yer-
(bkz : pa'k, pakize, tahir). 2. i. erkek adr. [mOen.:
"nazlfe"].
nazende-i tannb : alaycl, nazll gUzel.
0:;i jli
Co
(f. s.) : naz edici, nazll,
edall. (bkz : i~ve-baz, i~ve-kar).
nazen'in
0-l.:.:ai
nazid, nazide
ewasl.
o)-\"j~
na%.ende-al:
pi~mi~, yeti~mi~, ka-
(a. s.)
Ii yerinde, tertipJi. 2. yastlk, minder, $i1te gibi ev
nazUki" dir}.
nazende
~~.ai
malini bulmu~.
lale.
nbeki
[asll :
nazie
~,<J;'u (a. s. nazlm'm c.)
nilzik·endam i" I..~; I .::Jj U (f. b. s.) : nazik en-
damlr, gOzel vOcutlu. (bkz : nazik-ten).
nazik-guzin
J:;5 ~j l; (f.
b. s.) .:
~ok
nazik.
(bkz : nazik-ter).
nazik·hayalin J]/l~ .::JjU
(f. a. b. s.) :1.
Allah'm yarattlklarrnl dO$Unenler, arifler. 2. $airler.
nizik-hulk Jl;" .::Jj U ( f. a. b. s.) : tabiat.,
tanzim
yaradllrlll nazik olan.
, edenlerl nizama koyanlar, dOzenliyeriler.
naziki
(a. s. nazar, nezaret'den. c.:
nuzzar) : 1. na;?:ar eden, nezaret eden, bakan,
gozeten. 2. i_ (eskiden) vekil, bakan' [kabinede].
(bkz : vezir). 3. bir yUzO bii" tarafa olan.
nblN vakf : huk. [eskiden] mUtevelliye vakfa
ait i~lerde nezaret etmek ve bu i~lerde rev baklmmdan mOtevelllye merc. olmak Uzere nasbolunmU$ olan zat.
nazlra 0-,1;.1; (a. s.) : 1. nazlr'm mOennesi.
2. i. goz. (bkz :
~e~m,
dide).
nblra-hanJ1.J";' ,,),;,U'{a. f. b. s.): bakarak
taklldeden.
911
(f. i.)
SjU
naiikJ ike (bkz:
nezaket).
nizik-mizae ~
I;A ~ j l;
(f. a. b. s.)
natzik
tabiatl •.
na:tdk-ten
~/.::J); (f. b. s.)
nazik vUcut-
lu. (bkz : nazik-endam).
nazik-ter
J
~j U
(f. b. s.)
fazla nazik.
(f. b. s.)
daha nazik,
( bkz : nazik-gUzin) .
nbik-terin
en nazik.
~r,;.)jU
nizuk.ten
.:1j li
nbik·vucOd ,) y:" J
(f. a. b. s.) : vOcOdu
nazik ve latif olan.
J j li
nazi!
naz·perver.a ne
mihnet, dahiye). 2. inme. (bkz : nOzOI). 3. nezle.
..Jii
olan !jey. 2. XVIII. aSlrdaki bOyOk
biri.
terbiye
naz.perver' ~)JJyJ~l; (f. b. L)
olmu~,
naz ederlik,
nazlanma.
nazra
(a. i.) : 1. slra Slra,. dizi dizi
1M
i~inde bOyOmO~,
(f. b. s.) : naz
nazll.
oJ j G (a. i.) : 1. bela, slkrntl. (bkz :
nazim
nazla.
naz.perverd, naz.perverde ",))JJy.,/~l; " ,) J'JJv J~b
(a. s. nOzOI'den) : 1. yukan.
dan a~agl inen, inlcl. 2. bir yere konan, bir yer·
de konakllyan.
nazile
(f. zf.)
narak.
",):.i
(a. i.) : [bir tek] bakllj.
na~ra.gah ,,If't>.,..1.i
~iHrlerimizden
(a. f. b. i.) : bakllj)t:eri;
gozle bakllan yer; goz onO.
~.ai
nazir
(a.
s.): 1. taze. (bkz
nazir
Jl:f CI...;£i (a. f. zf.)
nazra.kiinan
6b-dar). 2. altm. (bkz : nazar, zeheb, zer).
seyrederek.
~
(a. s. nazar'dan) : benzer, elj.
(a. i.). (bkz
( bkz : kOfv, l}ebih, manend, mesil).
t>~:;1.i (a. i. c. : nazair) : 1. ornek,
nbilk
ed. bir ~airin manzum bir eserine
gazeline) baljka bir ljair tarafll~dan
aym vezin ve kafiyede olmak Ozere yapilan benzer.
3. kadm adl.
nbiiki
nazire
kar~lllk. 2.
(~ok zaman
nazire.gO
-"('t>~~i
(a. f. b. s.)
: nezaret).
(f. 5.). (bkz : nazik).
S jlj
(f. i.) : nAziklik, incelik.
~'l(j\; (f. zf.). (bkz : nazik-ane),.
nazuk.ane
J..\I. .:1 jU (f.
nazuk.beden
nazire
a. b. s.). (bkz :
nazik-beden ).
soyliyen.
nazi~
"bakarak,
~jl;
1,)1 .:1jlj
nazuk.eda
(f. i.). (bkz: naz).
(f. b. 5.). (bkz
nazik.
eda).
(a. i.) : 1. dizme, tertibetme,
nultl
t~rtip.
slray'a koyma. 2. Slra,
yeli soz.
3. ed. vezinli, kafi·
nazltl'l dhangir : cihanJ tutan naZlm, dOnyaya
yayllan l}Hr.
nazltl·' garre : parlak nazlm.
"nesren"].
manzum yazllar.
nax.perdar
zlm
(f. b. s.)
naz.perver
J1;. .:1 j li
S}
nizuk.mizac
ni%-perdaa:i ~ )
b J.. j b
)JJ
y
}
(f. b. i.) : naz ~ekme.
(f. b. s.) : naz eden.
(f. a. b. 5.). (bkz:
(f. -a. b. 5.). (bkz
nazik-hulk) •
birinin na.
~eken.
J}'li- .1jU
nazik-hayalan) .
nazulc'
)b.;: jU
G (f. b. s. ). .(bkz
nazulc.guzin jM ).,., .:J j G (f. b. s.). (bkz: na-
nbulc·hulk
(a. i. nazm'm c.):
.:1 j
zik-gOzin) •.
nazUIc.hayilin
(a.zf.) : manzum olarak,
nazmiyyat
i \...1,: I
nbuk·endam
n8zi k-endam ).
(f. i.). (bkz : naziki).
<:::..1).4 ~ jb
(f. a~ b. 5.). (bkz
n8zik-mizac) .
nibuk·ten . d
!.l jli
(f. b. s.).(l;>kz
nS-
zik·ten ).
973
nazuk-ter
J !ljb
niziik-ter
(f. b. s.). (bkz
na-
nebat
.:"l..:
(f. i.) : nobet ~ekeri.
nebat
.:"L·
(a. i. e. : nebatat) : topraktan
zik-ter) .
~~. .~J)G
nazuk-terin
(f. b. s.). (bkz: n3-
biten, ~Ikan her tOrlu ~ey, bitki.,
zi k-terin ).
niziik-viicud
J.J~ J ..:l j l; (f, a. b. s.). (bkz:
nazik-vucOd) .
<t; (f. e.) : degil', yok.
ne
neab ~l,.i (a, i.) : 1. karga yavrusu. 2. k~r
-ga veya horoz gibi otme.
lL..i (a.
neaim
ian. (bkz
ku~-
i. neame'nin, c.) : deve
neamat).
~JL..i
ne'al
neam ,{'
•.:A.L.i
(a. i. neame'nin e.)
deve ku~lan. (bkz
ct... l..i
(a. i.e.
neamat)
zool.
ne'ar )_..i (a. s.) : kafa tutan, ba~ kaldlran.
ser-ke~).
{bkz : as/,
"e'are
..........
1
(a. i.) : 3~ikar olma, mey.
.;...cL·
(a, i.) : 1. ~an, ~eref, onur.
nebihat ..:..AI:,,'
~an
ve
~eref
(a.
S.
neblle'nin e.)
yueeler,
;1:,,'
..::J~.
(a. i.) : 1 zekilik. 2. bu-
yuklUk, ululuk. 3. comertlik.
914
nebatiyyun
J .J:-- l;-,·
(a. i. e.) : botanik a'lim-
(*bilginleri)~
nebbac
r:... l;-,' (a. s.) : sesi sert olan.
nebba'h
L I:'
nebbSI
".JL·
(a. i.) :
ok~u, ok yapan va
J:-l;-,'
(a: s.)
mazar .soyucu, ke-
(a. s.) : havlaYlcl.
nebba~
nebe'
peygam).
~ L'
nebean
(a. i. c. :' enba) : haber. (bkz:
J IA:'"
nebe'-aver ,JJ
••
(a. i.)
TL
(a. i. neb/re'nin e.) : torunlar.
(bkz : esbat). [yapma kelimelerdendir].
nebalet
(a. s.) : 1. nebata (*bitkiye)
mens up, nebat (*bitki) i1e iJgili. 2. nebat( *bitki)dan yapdml~. 3. cogr. biktisel, fr.· vegetal.
pmar suyunun yer.
•
(a. f. b. s.) : haber geti.
ren. ( bkz : peyam-aver, peygam-aver).
yuksekler.
nabair"
J·l....·
bot. tohumlu *bitkiler,
den kaynamasl.
sahibi. 3. kadm ad,.
nebail ...,l~I_'
.
nebat!
*bitkiler, fro
fen soyueu.
~Ikma
dana
2.
s. i.) : fahi~e, orospu.
(a. i.). (bkz : nebean).
1.-..
nebagat
hucreli
satan adam.
L....i (a.
4) )
neb'
nabitat-. siifliyye ., bot. a~agl
plahtes inferieures.
Jeri
neaim).
bot. ~ok
nebatit-. miite~ebbise : bot. sarma~an, sarlllcl
*bitkiler, fro liane.
zool.
ku~u.
deve
nebatit-. kesir-iil-hiicerit
*bitkiler, fro metaphytes.
nebitat-. zit-iil-biizur
fro spermatophytes.
(a. i.) : nalbant.
hay; oyledir. La ve 'neam : evet ve haYlr; evet va
haYlr demeyip susma. 2. (c. : en'am) deve, ok.uz,
koyun gibi dort ayakll hayvan.
neame
(*bitki) Jar. 2. botanik, fr. botanique.
nebatit-l ibtidaiyye : bot_ bir huereli *bitkiler,
fro , protophytes.
(a. e.) : 1. evet, pek guzel, hay
,I
i
neamat
nebatat .:, l~l:,,' (a. i. nebat'm e.) : L nebat
(f. i.): harp, sava$. (bkz:
ceng, ddal, perha~).
neberd-azma
L. jT J.f}
(f. b. s.)
lara girmi~ ~Ikml$ teerObeli kimse.
~ok sava~.
need
<)~':u (f. i.) : saval?~I.· (bkz: ceng·
neberde
.,l).,).-:i
neberd-gah
neberd.pi~e 4~~y
sava~1
(f. b. i.) :
sava~
veri.
lS ~ (a. s.) : nebi'ye, peygambere
..s:'
(a.i. nebe'den. c. : enbiya) : 1.
haberci. 2. peygamber. [birinci ma'na, hemen hemen hi~ kullanllmaz].
nebih, nebihe
4r
:·.l:'
4.. .\1'
(
a. s.)
namlt,
l?ereff i. (bkz: necib ).
nebil, nebile
.0::,,',
J:~·(a. s.) : 1. yOksek
meziyet ve onur sahibi. 2. akllh, anfaYI~". 3.
bifgili ve fazifetli [kimse]. 4. i. [birincisi] erkek,
[ikincisi] kadrn adl.
nebir
,';-:"
(a. i.)
torun. [erkek]. (bkz:
nebire
o~-:,,' (a. i.)
torun [klz]. (bkz:
torun [klz]. (bkz:
hafide, nebire).
.,.!=-: l.;sC'
(a. i.)
hurma veya arpadan
yapllan bir ~e~it i~ki.
nebk, neblk, mbk ,-4;-' •
J;-, ~ J;-,'
(a. i.) :
bot. yaban kirazl.
(a. t. b. s.) : 1. soyru, soyu
necadet ..:.,.,)l~· (a. i.) : kahramanllk, yigitlik,
necaAh
["c' ( a.. .)
: 1. istegine
I.
T
1-'
ula~ma.
2.
kurturma. (bkz : felah, halas).
necaib I..;-J~~
(a. s. necibe'nin c.) : necip,
asil, ~erefli, temiz kimsefer veya $eyler.
necaib-ijl·Kur'an : Kur'an'm ihlas, En'am sOre.
leriyle Ayet-OI-KOrsi gibi ruhlara ufuk a~lc,
klslmfarl.
necaset ..:....... l~· (a. s.)
1. pislik, murdarllk.
2. ters, kazOrat.
~~~.
(a. L)
Habe~
imparatoru.
nun unvam.
~ li
(a. i.) : kurtulma, kurtulu$.
(bkz : halas, reha, selamet.).En-necatii fi·s·sldk:
selamet, kurtuful? dogruluktadlr.
~~~. (a. s.) : 1. necata, kurtulmlYa
necati
.L.-It·
soyluluk, soy te-
(a. i.)
efelik. (bkz: necdet).
necat
hafide, nebise).
nebise . cL_~;\I' (a. L)
II
,temiz. 2. "devletlO" kelimesiyle birlikte $ehzadeler ic;in kuHanJlan bir Onvan idi.
neca!ii
hafid ).
nebiz
..:...!
necabet
necabetIU
ait, onunla ilgili. Hadis·j nebevi : peygambere Sit
hadls. nebi
1. az $ey, bir parc;a. 2.
mizligi.
.,).;;.i (f. b. s.)
sanat edinmil? kimse.
nebevi
., ..i;..: (a. i.)
nebze
bir ~eyin artl!:Jl.
•cO, cidal-cO).
mens up, kurtulu$la i1gili. 2. i. XV. asrm me$hur
Osmanh $airi olup asll ad, Isa'dlr, 1508 de 01mO~tOr. Bir Divam vardlr. 3. i. erkek -adl.
neccad
.,)l~· (a. i.) : yorgancl, yatak, yor-
gan yastlk gibi $eyler yapan.
nebl
J-;-,'
(a. L) : 1. ok. (bkz
navek,
sehm, tir). 2. ok yapma.
neb~
....:.:" (a. i.) : 1. gomOIO
$eyi e$ip
verden ~Ikarma. 2. bir $eyi ba$ka bir $ey ire mey.
dana ~Ikarma.
nebt ..:..:,,' (a. L)
1. verden C;lkma, bitme.
2. ot. (bkz: giylah).
neccah
o~' (a. i. )
neccam
j.
..L :
(a. i.). (bkz: i1ka', i'lam).
nebz-i ahd : huk. [eskiden] muahedeyi feshetm'e.
astronomi Slimi, fro
astronome.
neccar
necca~
need
nebz
[,c' (a. s. )
yorganci.
) l-:c' (a. i.) : 1. dOlger. 2. marangoz.
Ali
(a. i,) : hayvan sOrUcOsO.
iJ'.
.J.!!-'
(a.
S.
c. : encad, nicad, nucOd) :
1. yOksek yer. 2. i. yiQitlik hali. 3.i. gamlJllk. 4. i.
yol.
975
Nec:d
...1.£.' (a. h. i.)
Nec:d
Arap yarlmadaslnm
orta bolgesi.
w-Af'
nec:det
(a. i. necd'de!1) : 1. kahramanllk,
yigit lik, efelik. (bkz : necadet). 2. erkek adl.
nede; ogula, sUialeye
(a. s.)
tOmsek yer, slrt, tepe.
......;.f·
(a. h. i.)
KOfe clvarlnda Hz.
Ali'nin 'turbesi olan yer,
necefe
4.Ai-
"t.-l~'
nec:liyye
bot. *bugdaygiller,
(a. i.)
Fr. graminees.
necef, necefe 4.A:f· ~ ....;.f-. (a. i.) :yOksek,
Necef
Jf'
nec:li
mensuJD, bunlarla i1gili.
r,;../
nec:m
(a. i. c. : encam, encOm, nU·
cOm) : 1. yddlZ. (bkz : ahter, kevkeb, sitare).
2. Kur'an. (bkz : FOrkan, HUda, Hitab, Kitab,
Mushaf, NOr, Zikr):
nec:m·i gisu.dar : astr. kuyruklu YlldlZ.
i,5"f.
nec:mi
(a. i.) : bUyUk askl kandil.
(a. s.) : 1. Ylldlzla i1gili 2. i.
erkek adl. [mUen. : "necmiyye"].
neces ...,....f· (a. i.) : pislik, murdarlJk. (bkz:
neem·Od.din
necaset).
necib ,-"..f'
(a. s. c. : encab, necaib, nUce-
.-','
(a. s.) : 1.
yrldlZI. 2. erkek adl olup dilimizde "necmettin't
yayglndlr. -
nec:~ .....:.f·
-A-:'f.
neda
(a. s.) :' 1. yOrekli [adam]. 2. i'.
~ir).
I.$J.; (a. L) : c:;iy; nem, rOtObet. (bkz:
~eb-nem ).
~
..J-:f·
nedaid ..\,
(a. s.) : 1. soylu, soyu sopu
temiz, ki~izade. Neel·j nec::iI : soyu temiz,
c:;ocuk. 2. i. erkek adl.
asil
,,::::-f'
(a. s.) : OstO
e~ler,
IJ,,'
(a. i. nedid ve nedide 'nin c.) :
.emsqller, akranlar.
nedalet ..:..1 \..\,' (a. i.)
neciliyye 4.}:f· (a. i..) : bot. (bkz: nediyye).
necire
(a. i.) :' tOmsek ve yuksek yer,
neeve
arslan. (bkz : esed, gazanfer, haydar, leys,
necil
(a. i.) : aVI yataglndan C:;lkarma.
necva I.$.J-f- (a. i.) : flSlltllJ, gizli soz.
[ nedb'in mUenne-
si]. (bkz : nedb). 2. kadm adl.
necid
(a. b. i.) : 1. dinin
~ekli
ba) : 1. soyLi sopu temiz, nesli pak olan kimse.
2. erkek adl.
necibe 4:,,::-
~r)\ rf.
1. kir, pislik.
2. <;al.
ma, a$lrma.
nedamet
ortUlU tahta
..::...41..\,· (a. i.)
pi$manlJk. (bkz:
nedamet-kari, nedem).
sofa.
neds
l.f"f· ( a. s.)
l.f":f-'
(a. s.) : 1. necasetli,
pis,
murdar, kirli. 2. onulmaz hastallk.
neciyy
ne.cJ
~f' (a. i.) :slrda!1. (bkz: hem-rez).
..J.. . ~.
(a. i. c. : encal) : 1.09UI, ev-
lat, c:;ocu k. (bkz: ferzend).
nec:l·i necib : soyu temiz c:;ocuk. 2. nesil, sUlale,
ku~ak.
9.76
(a. f. b. i.)
n~da.
met, pi$manlJk yeri.
na-pak).
necis
,,It:;.4I..\1·
nedamet.gah
pis, murdar. (bkz:
olan.
nedamet.karane
<\;I)s:::..el..\,· (a. f.
zf.)
pi$"
manlJkla.
nedamet.kari
15jts::':·41..\,· (a. f. b. L) : pi$manhk.
(bkz: nedamet).
-nedan ..; I..\,'
- ( f.
S. )
:
manalariyle kelimelere eklenir.
"bilmez, bilmiyen"
nefaset
nedaret .::.,;L.;:i (a. L) : tazelik,
parlaklrk.
(bkz : letafet, nezaret, taravet).
.::.,.,,1...\." (a.
nedilvet
i.)
: ya~llk,
nemlilik.
(bkz : rUtObet).
nedb
......,J..,.
(a.
L)
aglt aglama. (bkz:
nUdbe).
nedbe
<IJ
bulunan Mustafa Efendi'nin torunuclur. Mahmud
'Pa~a mahkemesinde hakimlik etmi$tir. Me$hur Damat ibrahim Pa~a'ntn kitapC;lsl ve nedlmi idi. 1730
da 61mU~ ve istanbul'da Karaca Ahmed mezarllglna g6mU·lmU~tUr. Dlvanl ile Saha'if-UI-ahbar t,ercUmesi olan "MUneccimba~1
tarihi" ba~llca eserlerinclenclir.
J..,' (a. i. c.: nedeb, nUdOb) : yara izL
nedime 0\.0.: J..,' (a. i.)
[asll: " nedebe," dirl.
neddilb ..... \J..,.
Nedim-i ~adim
(a. L)
010 aglaYlclsl. (bkz:
nevha-ger ).
neddilf ..j\J..,' ( a. L) : hallae;.
nedeb
.....,-l.
( a. L nedebe'nin c. ). (bkz:
nedem
(a, L) : pi~man olma, pi~man-
J...\,,'
(a. h. i.)
: asJl
...s..\,'
,(a.
s.). (bkz : nadl).
'. nedman Jl.~.. (a. i.) : 1. pi$ma'n alma, pi$-
"manlrk. (bkz: nedamet). 2. ~arap, kadeh arkada$I.
Ilk. (bkz : nedamet). Yevm-i nedem : klyamet gUnU.
nedf
f..\9 (.J..,'
3.i.
. etmi~tir].
nediyy
\ J..,'
arkada~l.
adl Mehmed'dir. istanbul'da dogmu~tur. Medrese
tahslli g6rdUkten sonra mUderris. olmu$ ve 1670
yiltnda istanbul'da olmu~Wr. TUrk~e, arap~a, fars·
~a ~iirleri vardlr. [$air Halil Nihad Boztepe, son..
raki Nedlm'in dlVantnl bastltlrken bu nedlm'in $iirlerinden bir klsmml
da dlvantn sonuna
ilave
nedbe).
nedebe "'. J..,' (a. L) : yara veri, ktrlk veri.
1. kadtn nedim. 2.
:
zengin veya itibarll bir kadlntn
kadm adl.
nedret
.::.,;..\,' (a. L) .: 1. azllk; seyreklik, az
bulunma. 2. erkek ve kadtn adl.
(a. L)
pamuk atma,
pamuk
nedve .. )"\" (a. L):
ditme.
g6rU$me;
konu$ma.
Dir-iin-nedve: Cahil iyet "zamantnda Mekke'deka.
nedfi
JJ..,'
(a. s.) :
nedfolunmu~,
didilmi$
bile i$lerini konu$mak ie;in yap"ml~ alan me$hur ey.
yUn topaql.
ilef'
nedib ":-,,L J..,'
nedibe
(a. L) : yara eseri kalan organ.
0(;: J..,' (a. i.) : fizy. yumurtantn en
mUhim, tohumu
te~kil
e~,
nef'ii zarar : kar ve zarar.
nefad ~Li; (a. i.) : bitme, Wkenme. Bi-nefid: tOkenmez.
emsal, akran. (bkz : hem-ta).
nedif -...J:L J..,' (a. L) : atllml~ pamuk; yUn.
nedim(J..,·
nefiis
,Jliv' (a. s. neflse'nin
.'-
c.)
nafis,
gOzel,' beqenilir $eyler.
(a. L c. : nedman, nUdema) : 1.
meclis arkada~I, sohbet arkada$l. (bkz : hem-bezm,
hem-soh bet ). 2. s. bUyUkleri, flkra ve hikayeleriyIe eglendiren. 3. s. gUzel hikaye anlatan, tatlr ko·
nu~an. 4. erkek adl.
I
(a. i.) : menfaat, fayda, kar, ~Ikar.
nef'·j hazine: devlet hazlnesinin e;lkarma.
eden klsml.
nedid, nedide .. ..\I• ...\,,' .. -\;. -\I' (a. i. t.: nedaid) :
L iv"
nefiis-perest
gUzel
~eyleri
..::..-,;_fl,Q:·
(a. f. b. s.)
nefis
seven.
ne.fiis-peresti
-.........
../... -
I.>
,...il";"·
(a. f. b. L) : gO-
zel $eyleri sevme, gUzelliklere olan dU$kUnlOk.
Nedim
(-.J..:
(a. h. L) : Osmanlr $airleri
arasrnda en ~ok deger kazananlardan biridir. Ad.
Ahmed'dir. Sultan ibrahim zamantnda kazasker
F. 62
nefiset..::..-L.;,,· (a. L) : 1. nefislik, nefis olma
hali. 2. klymetlilik.
977
nefiz
nefSz ~ LAi
'( a.L) : 1. ge~me, il?leyip oteye
ge~me.
2. sozO g~me. 3. huk. hukuki tasarruflar
Ozerine 0 tasarruf hOkmunOn terettObetmesi,
nefESta eL1, l..1; (a. i.)
nefh
(a. i.) : bitirme, bitirilme, to-
.J..-iv·
nefed
nefh
1er; esintiler.
nefehSt.iil-iins : tas. XV. amda Iran'ln bOyOk
mutasavvlf l?air ve mOtefekkirlerinden Molla (ami'·
mn evliya menakibine dair ~azd,gl fars~a eser ki
Bursal! Osman Lamii taraflndan tOrkc;;eye tereOme
edilmil?tir.
nefel '
J-A:
(a. i.) : 1. dOl?mandan alman
r
.
jv'
(a. Le.: enfar,neferat): 1. bir
adam, tek ki~L 2. er, asker. 3. insansaYlsl bildi~
ren sezler ic;;in kullamlJr.
neferat .:.> 1.)1' (a. i. nefer'in c.)
askerler,
erler,
neferiyye
~Ok
<\:• .)"v
(a. L)
bo.t. bir
c;;e~it
kO-
salklml! uzum.
nefes
\..o.-iv·
(a. i. e. : enfas) : 1. sol uk.
Dlk-j nefes : tlknefes, nefes darlJgl. 2. soluk alacak kadar ge~en zaman, an. 3; okuyup Dffeme, 4.
tid. bekta$itekkelerinde okunan, manzum soz.
.. n'lles-j ,vSpsin : son nefes.
neffS'
t
L1'
(a.;s. nef'den) : C;;lkari c;;ok olan
[kimse].
neffie: [. LA.' .(a; s.) : 1. kendini begenmi~,
(bkz : magrur, mOtekebbir). 2. l?il?kin.
neffSh
C l_iv'
(a. s.) : 1. haYlr!l kimse, ha-
ylr ve iyiliksahibi kimse. 2. kokusu
neffas
~ok.
~ LA.: (a. s.) : buyO yapan, bOyueu
[adam]. (bkz: raib, rukye.Mn, sahlr).
neffasat .:.>l~liv· (a. i. neffase'n'ln c.)
bOyO-
cO karllar.
neffase
<\:Al1'
(a. s. e.
cO karl. (bkz:, sahire).
978
(a. i.) : 1. gOzel kokunun yayJlmasl.
t-,v' (a.
L)
neffasat)
bOyO.
1. OfOrme. 2;, boru
ve saireyi OfIeme.
nefh-i sur : i!srafil'in 'klYamette c;;alaeagl boru-,
nun Oflenmesi, klyamet kopmasJ.
nefha
(a. L e. : nefehat) : 1. gOzel
'1-""",,1,'
koku. 2. bir esim yel, rOzgarm bir kere esmesi.
3. ufOrOk, nefes tifO'rme.
nefhat-ii1-fer' : israfil'in,
Uflemesi.
I
mal. (bkz : ganimet). 2. OWI.emrin mOsaa,desini .
almadan du~mana kar~1 c;;lkan saYlsl az bir eemaat.
nefer
r-,1,'
2. rOzgar esme.
ken me. ( bkz : infad ).
nefehSt .:.>l:>tiv· (a. i. nefha'nln c.) : ufOrme-
"yaglJ pac;;avra" de-
nilen bir harb Sileti.
nefhat·iiJ·ba's
mesL
nefha
sur'u
birinei
defa
israfil'in, sOr'u ikinci defa Ofle-
-\-';",1,'
(a. i.) : 1. OfOruk. 2. \ karm
~il?mesi, l?b;;kinlik.
[kelimenin:
~ekilleri de vardlr).
"nifha, nUfha"
nef'i l5'iv'
(a. s.)
Nef'i ...>~;
(a. h. i.) : Divan Edebiyatl'nln en
c;;lkar i1e ligili; faydaci.
yUksek kasidecisi ve en
muvaffakiyetli bir l?airi
olup asJl adl Omer'dir. Erzurumun Hasankale ka·
zaslnda dogmul?tur. Birinei Sultan Ahmed zaman Inda Kuyucu Murad Pa~a tarafmdan istanbul'a gonderildigi rivayet edilir. iyi bir tahsil- gormU~tUr.
Fars~aYI c;;ok iyi bilen $airistanbul'da dert padil?ahm zamanlna
yeti~mil? aS11 l?ohretl ve kudreti
d5rdUneO Murad zamanmda gerOlmu~tUr. Nefi'nin
me~hur tOrkc;;e dlvant, bir de farsc;;a
l?iirlerinden
meydana gelen bir divanc;;esi vardlr. Siham-g Kaza
adlndakl kitapta toplanml$ olan hicivler ic;;inde, c;;ok
~iddetlileri vardlr.
BaZI neslr yazllarl varsa' da
bunlar ehemmmiyetsizdir. DoQum tarihi belli degildir. 1634 Ylhnda ya~, elliye yakrn oldu~u halde
bir hicviyesinden dolay, IV: Murat devrinde Bayram
Pal?a tarafmdan bogdurtularak Sarayburnundan denize attlrrlml~tlr.
nefir
,.,,;_iv·
(a. i.) : 1. cemaat, topluluk.
nefir-i amm : eemaati toplama,
halkl ask.ere
sUrme. Yevm-j nefir : hacllarm Mina'dan Mekke.
ye denmeleri. 2. boynuzdan yapllan boru. 3. ~,.
glltl, bagrrtl. (bkz: figan, nale). 4. canlarma, mal·
larina, ~oluk ve ~oeuklarma, saldlrmak uzere dU$manrn gelmekte oldugunu belde hal kina bildirme.
nefi'ri <.S ~j:."
(a. i.) : nefir c;;alan kimse.
nefy.i mullc
nefir.i hass : muharebe i~in yalmz bir klsrm
efradln seferber hale gelmesi.
nefis
......../V
nefs.i levvamme (azap verici nefis) : kotOlUkten
sonra i~e huzursuzluk, rahatslzllk veren nefis.
nefs-i mutmaine : iyilikle kotOJiigu ay,rdeden,
temizlenerek ki!jiyi Allah'a yakla!jtlran kuvvet.
nefs·j mutekellim : gr. birinci !jahls.
nefs·j miitekellim vahde : gr. birinci
!jahls
mUiredi.
.
a. i. c. : enfUs, nUfOs). (bkz:
(
nefs ).
~.
.........
neEis, nefise
(a. s.) :
pek ho~, ~ok ho~a giden, en gUzel, ~ek begenilen.
Sanayi·i nefise : gUzel san'atlar.
nef'iyye
4........;.:
(a. i.) : fels. *faydac:rhk, fro
utilitarisme.
nefl
J-";':
vacib
(a. i.)
nefret
nefsa' .. l_..;.o· (a. i. c. : nefsavat, nevafis, ni·
olmlyan ibadet,
..:" .,.,...;.: (a. i.) : 1. UrkUp .ka~ma. 2.
nefret-bahl; .....;:..":t-.
dlrdlgl arzularla i1gili. 2. kin ve garezle i1gili.
nefsSniyyet ~·L.iv· (a. i.) : gizli du~man"k~
psik:. yenilik korkusu..
kin, garez.
..:".}>. (a. f. b. s.) : insana
nefret veren, verici.
. nefr!n
yeni dogurmu!j kadm.
nehani .13' L~.t (a. s.) : 1. canIJIJgm uyan-
(a. i.) : UrkUp ka~ma.
tiksinme, igrenme.
nefret-i teceddud
nefs! -..s-.iv' (a. s.) : 1. nefisten dogan !jeyle
i1gili. 2. ki!jiye, kendisine €lit, onunla i1gili.
nefs-perest ..:. .... ~:_.iv.
: 1. ilen~. (bkz:
(f. i.)
bed-dua ). 2. lanet okuma, sovUp sayma.
(a. f. b. s.) : nefsini se-
ven, nefsine dU$kun.
nefs.iil·emr v'" '1\
sovUp
sayan.
Io:.r....iv.
(a. b. i.) i$in hakikatl,
ash.
hefrin-kunan ..) l:_) ~..J.iv'(f. zf. s.)
i1enerek,
i1enen, lanet okuyan, sovup sayan.
nefs
log~sa,
fas, nufUs) :
fazla9an ibadet.
nefr..JAi
I
nefs..i miitekellim maa.l.gayr : gr. birinci $ahls
sigasmm tesniye (ikilik) vecemi (*~ogulu).
nefs.i natlka : insan ruhu, insanm' canlllar ara~
srndaki yerini belli eden cevher.
nefs-i rahmani : rahman'a, Tanrr'ya mensup nefs.
,:....iv.
(a. i.):
nefs l..l"".iv'
(a. i.
C. :
neft
tiikUrukle
(.;fleme.
nefs-ud-dem
hek. glrtlakta
kanamasiyle kan tOkurme.
neft
Ufleme,
sumuksel zarm
";,,.iv' (f. i.) : neft yagl.
.k.iv'
[arap~ada :
nefti
II
(a. i.). (bkz : neft
nift" $ekli
f~sihtir
..:;..iv'
)
J.
l$_.iv' (f. s.): nefti, neft yagl renginde
alan, koyu ye$i1 i1e kaflVe rengi arasmda bir renk,
siyaha yakm koyu ye$iJ.
enfus; nufOs) : 1. ruh,
can, hayat. 2. insanm yeme i!ime gibi biyolojik
ihtiya~larr. 3. kendi, ~ahls. Bi-n-nefs : bizzat. 4.
asll, maya, cevher. 5. bir !jeyin ta kendisi. 6. dolsuyu.
nefs-i emmare (~ok zorllyan nefis) : insam kBtiiliige sUrukliyen nefis.
nefs-i hayvani (canllilk
nefsi): canlrlardaki
hareket ve kuwetler. 7. i~, i<; taraf.
nefs-i Ankara: Ankara'nmi~i.
nefs-j kudsiyye : kudse mensup, i1ahi nefis.
nefs-i kull (butOn nefis) : lIar~-1
a'la" dan
kinaye.
nefur
))-A>'
(a. s.)
1. iirken, urkek. 2. her-
kese iyiligi alan kimse.
nefy
,i
(a. i.) : 1. surme, surgun etme.
nefy an·iJ-beled : !jehirden surme.
nefy-i alem
fels. fro acosmisme.
nefy-i ebed
bir daha donmemek uzere surme.
nefy.i mulk : bir maIm ba!jkasma €lit oldugunu
s6yleme. 2. gr. nefi (*olumsuzluk). Edat-I nely :
gr. nefi (*olumsuzluk) ecfatl.
979
nefz
neb ~;..;
(a. i.)
sa~ma,
yayma. (bkz:
<'
nehib
c;apulcu.
korku. '
ne~r ).
{
':-"~~
( a. s. nehb'den) : 1. yagmacl,
(bkz : gaslb, yagma-ger ). 2.
deh~et,
neguhide.)..t:Al>.; (f. b. s.) : kotu, ~irkin.
nehik j-:r~ ( a. i. ) : e~ek anirmaSl, anlrtl.
(f. b. S~) : < soylenmemi~.
ne-giifte
~~!
<nehabir
i~-f'"
nehim
l_....
(a. i. nuhbOr'un c.) : kum
(a. i.) : 1. arslan kukremesi
ve fil sesi. 2. s. a~ 90zlU{ doymaz. 3. Ylrtlcl.
tepeleri, kum Ylgmlarl.
jl_....
(a. i.) : e~ek anlrtlSI.
nehar
) Ll~'
(a. i. c. : enhur, nUhOr) : gun-
r) Lr~' (a.
gunduzOn, gunduz
vakti.
.s )L r ' Ca.
nehari
s.) : 1. gunduzle ilgili,
gunduzcu. 2. yatlslz [mektep, talebe].
nehb
"=",,r
(a. i. c. : nihab) : yagma,
~apul.
(bkz: garet).
nehc
c::.- r
(a. i.) : 1. dogru
nehc-iil-feridis (cennetlerin yo/u) : XIV. aSlrda
ya!?aml~ qagatay ~a'irlerinden Mahmut bin Ali tao
<rafmdan mensur olarak yazllml~tlr. XIV. asrm en
onemli eserlerinden sayllan bu eser 0 devrin nesrine ait en gUzel ve zen9in bir ornektir.
nehem
for; (a. i.) : 1. yemege ~iddetli arzu
&':l~' (f.
i. c.
nehengan)
%001.
timsah.
jlLl~'
nehengan
(f. i.
neheng'in c.)
timsahlar.
%001.
neher
1. nehir. 2.
geni~lik,
bol/uk;
nehhib
,:""Ll~' (a.. s. nehb'den)
f.JI-·
elf':
nehir yoliyle, ne-
(a. zf.)
nehreyn
~•..Jl~· (a. i. c.) : iki nehir. Mi-beyn·
en·nehreyn (iki nehir arasl) : Firat ve Dicle araSl,
Mezopotamya. (bkz: nehr).
nehri, nehriyye ~.Jl~·
nehs, neh$, neh~e
(,
.s .Jl~· (a.
s.) : nehire
~apulcu,
(a. i. nehc'den) : kllavuz,
4."::'I~· (, .....: "1; , .........l~
(a. i.): 1. yrlan sokmasl. 2. ondi!?iyle ISlrrr gibi
tutma.
(f. i.)
nohut.
(bkz
hummus ).
(f. s.) : nohOdi, nohut
renginde.
nehy
dogru vol gosterici. (bkz: mur~id).
980
nehren
hirden.
nehudi
yagmaci.
nehhic
-,1~' (a. i. enhar, enhUr, nUhOr) : ak~r.
su, ~ay; Irmak. Mi-beyn-en-nehreyn "Dicle ile FIrat arasmdaki yer" : Mezapotamya, Elcezire. (bkz:
nehreyn ).
nehr-i amm : flk. suyu umOma ait olan nehir
ki, bunda ~Uf'a cari o/maz.
nehr-i dur : uzak nehir.
nehr·i hiss : Elk. suyu, muayyen
kimselerin
arazisine taksim olup 0 arazinin sonuna varrnca
kaybolan akar suo
nehud
(a. i.)
(a. i.) < : yuksek himmet.
mensup, nehirle ilgili. idire-j nehriyye : nehirde
i~/iyen vapurlar idaresi.
duyma: 2. deve homurtusu.
n,eheng
(a. i.) : ~ocliklarrn ve hasta-
nehmet .::......l~·
yol. 2. yoli
usOI. Ber nehc-i ~er'i : ~eriat yolunda olarak.
anlrtlSI.
larrn yiyecege <kar~1 olan olari hlrsl, oburlugu.
nehr
zf.)
e~ek
(a. i.) :
""r~'
nehme
dOz. (bkz : rOz). Leyl ii nehar : gece - gunduz.
Mu'dil-iin-nehar: cogr. ekvator.
Nlsf-un-nehar:
co~r., astr. meridiyen.
neharen
jl~
nehk
nehak
-.sl~
(a. i.) : 1. yasak etme. 2. gr.
emir sigaslrirn (kipinin)' menfisi (*olumsuzu) :
[gelmesin!, yapmasrn! gibi]. Emr ii nehy
emretme ve yasak etme.
nem-i dide
~eriatrn
nehy an-i1-munker :
yaptlrmama.
yasakettiQi
~eyleri
nehz, nehzat .::,..l~",..' (, ~t~' (a. L) : davranma ,
kalkl~ma.
nehzat
.;.....:::",..
(a. L) : hareket, yola C;lkma.
,,:,,-:-Ci
nekbet
(a. i. C. : nekebat, nUkOb)
1. -talihsizlik,' bahtslzlJk. 2. dU~kUnlUk. 3. felaket,
musibet. DaN nekbet : mihnethane, musibete ug.
rryanm evi.
<\:'L;..~j
nekbet-hane
(a. f. b. L)
talih·
sizlik yuvasl; mec. (bu) DUnya.
,,')\,y
nejad
(f. L): 1. [asll : " nijad" dlr].
is-:- C;
nekbeti
(bkz : nijad). 2. erkek adl.
..:..!l_:; ("ka" uzun okunur.-a. i.):
nekabet
1. nakiblik, ululuk, bir toplulugun vaziyetine ne·
zaret eden bUyUk kimselerin hali, vasfl. 2. muay·
yen zUmrelerin ba~lari.
e~rafln
nekabet·i e$raf :
ba~1
ts::;
~l . . Cj
nekebat
(a. i.nekbet'in c.). (bkz:
nUkOb).
neked
(a. L) : donme,
v.azgec;me,
..I.e; (a. i.) : slkrntl, dert; bela.
~....(..i
nekes
(0. s.) :cimri, elislkl. [farsc;a:
" na +kes" den bozma].
cayma.
nekahet
';"'.4ILA.'
("ka" uzun okunur. a. i.
r:
~LA,'
nekais
("ka" uzun okunur. a. s.
nakisa'nrn c.) : noksanlar,
nevakls ).
ifiLi: (lIk~"
nekaiz
eksiklikler:
(bkz :
uzun okunur. nakiza'.
nm c.) : birbirine Zit olan, birbirini c;elen
Jts::;
~eyler.
(a. L) : azap, i~kence. (bkz:
V-~)U.:
("ka" uzun okunur. a. I.
nikrls'in c.) : nikrisler, fro gouttes. (bkz: nikris,
nikris).
nekave
.:>JL::
. .~Cj
Nekir
bilinmemi!1 !1ey ["ma'.
vel' 2).
(a. h. i.) : mezarda
olUlerl
nekkad
,,')ts::.i
(a.
S.
neked'den) : aClkh,
kederli.
,-,~i
nekl
~ey.
nekre
(a. i.): 1. eza cefa ve i!1kenceye
2. at gemi, yular. (bkz: licam).
':>.JC;
(a.
S.
ve L) : 1. gr. belirsiz isim:
[oda kapisl gibL Odanrn kaplsl olursa ma'rifedir].
2. tuhaf sozler, garip ve gUlUnc; hikayeler anlatan
[kimseJ, 3. garip ve gUlUnc; flkralar.
('"ka" uzun okunur. a. i.) : 1.
her ~eyin iyisi. 2. temizlik, pakllk. (bkz : nuka·
nekavet
5.)
sorguya c;ekecek o/an iki melekten
birinin adl.
[otekinin adl : "MUnkir" dirJ. (bkz : MUnkir3 );
yarryan
ukubet).
nekaris
~Cj (a.
nekir
ruf" un zlddl].
hastallktan sonraki zaYlflik.
nekal
(a. f. b. s.) : ta/ihsiz,
gormU~.
olma. -
nekabet-i ulema: ulemanrn ba~1 olma.
nekabet .:.!
",,');~Cj
nekbet-zede
fe/aket
(a. f. s.) : ugursuz; talihsii:.
nekre-gu
"S:.J..c:; (a.
f. b. s.) : gUlUnc; sozler
soy/iyen, tuhaf flkralar, hikayeler anlatan.
~ J l_2J' ("ka" uzun okunur. a. i.) :
pakllk, temizlik.
nekavet-i vicdin : vicdan temizligi,
nekayi' ,A-~ l:; ("ka" uzun okunur. a. s. na:~
kia'nrn c.) : ziyafetler.
nekb ......C; (a. L) : kedere, musibete ugrama.
neks
if..c:j
(a. i.): c;ok c;ekinme, kac;mma
[bir ~eyden-].
nekz
nem
~C;
(
(a: i.) :<;ok c;abalama, gayret etme.
(f. i.) : 1. hafiflslakllk,
az ya~"k.
(bkz: rutObet).
nem-i dide : goz ya~l. 2. havada, yeni yapllarda
ve duvarlardaki ya~IIk. 3. c;ig. (bkz : ~eb-nem). -
98~
oemS
j \ "&:.c'
nemek-dan
(f. b. i.)
1. tuzluk.
2. mee. sevgilinin dudagr.
j~\ d.c· (f. b.
nemek-ef!1an
5.)
1. tuz
serpen. 2. tat veren.
i \j--C; (f. a. b. 5.)
"tuz
nemek-harami LS'IJ"l:.C.c· (f. a. b. i.)
"tuz
nemek-haram
haini" : nankor.
. hainligi" : nankorliik.
J )b"C.c·
nemek-helal
(f. a. b. 5.)
tuz hak-
kr tanlyan, sadlk, baglr kimse.
~_G'
nemekin
nemat
(a. L c. : nimat) : 1. usOI,
yol, tarz.
nemat-I takrir
soyleme tarZI. 2. ortO; ihram;
yerinde,
[dudak].
lezzetli.
(f. 5.)
nemayi'!'
r:L~' (a. L nemime'nin c.). (bkz:
Nem~e
nemek~perver
(0. i.) : Avusturya, Avusturyalr.
4::oer
ya~. (bkz:
nemek-sar
(f. L) :
ke~e,
(f. b. 5.) : sadlk,
(f. s.) : ke~eden, kebeden
..J:...(,t
(f. b. i.)
tuzla. (bkz:
;'),.5:._;
1. tuzlu ~ey.
(f. b. s.)
2. i. pastlrma.
kebe.
nemek.~inas
I.J"l~C;
(f. b.
~.)
iyilik
bilen.
yapJlma.
0))
nemed-pare
..\.c'
(f.
b.
L)
ke~e
par~asr.
J-G'
(f. b. L)
nemek-xar ) \
tuzla. (bkz:
nemek-sar, memlaha).
nemed-pu!1
kebe given;
J-
,lJ
v
~
(f. b. s. ve i.) : ke~e veya
konulan ke~e.( bkz : bergiistvan}.
nemek
nemf
....Jar
dervi~.
nemed-xin ..J:.j~ (f. b. L) :' tegelti, at egeri
~..c'
(f. L) : 1. tuz.' (bkz :milh).
Bi-nemek : tuzsuz. 2. tat, lezzet. 3. hak, baglrlrk.
nemek-be-harihll
('\..;~ d;(f. a. b. 5.)
nemek-~e~·,-~.c'
(f. b. i.)
tatma, tadlna
(a. L) : kii~iik kurt. [bocek].
nemika <\_.a:~ (a. i.
C. :
nl\lmaik) :
1.
mek-
tup. (bkz: name). 2. kadln ad•.
nemim
rr:,--C (a".
i.)
1. fISllt •. 2. kogucu.
(bkz : nemmam).
nemime 4_ 4 : - '
culuk,
(bkz: nemek-haram ).
982
)_C.c
nemek-sud
..A_~
nemedin
bakma.
)J.;~s::...c'
nemek.:z'ar, memlaha).
nem-nak, ratlb).
altlna
3. tath
bagl' kimse.
nem-dar )..\•.-' (f. b. s.) : nemli,
nemed
1. tuzlu, tad.
(f. b. s.) : ,tuz ek~n.
ke~e.
nemaim ).
:
[gozya~r].
2. tuzlu
(a. i. C. : nemaim) : kogu-
~eki~tiricilik,' dedikoduculuk.
nemime-kar
miinaflk,
)'6 <\4.j
arabozan.
(bkz : glybet).
(f. b. s.)
kogucu,
(bkz: nemmal,
nemmam~
nergisiyYe
nemmas, zemmam).
cr:.:..:
neng
riemin
~~
(a. i.)
1. flslltl. 2. kogucu.
nemir
'::...
(a. 5.)
tatll suo (bkz: ab-I
~irin) .
(f. i.) : 1. aylp, utanma. Per-
de-i neng : utanma perdesi. (bkz : ar). 2. ~ohret,
un. Bi-neng : namussuz, utanmaz. Nim ii neng:
ad ve un.
ner
(f. s.) : er, erkek. Engu!;t~j nar:
J
ba~ parmak. $ir·i ner: erkek arslan [nerre ~kll
neml
J.c (a.
i.)
1.- kannca. (bkz : mOr).
2. ka~lndlnCI bir ot.
2. bir tek karmca. 3. hek. vucutta olan kanncalanma.
nemliyye
( a.
<\.;,}.,;.
i.. )
%001. ka(lncalar,
soz getirip gotOrme,
(a. i)
(
koguculuk etme.
nemmal
nerd
(f. i.) : tavla,
')J'
ta~l.
tavla
Miihre·i nerd
tahtasl.
(a.s,): kogucu, munaflk, ara
tavla oyunu.'
Tahta·j nerd : tavla
mer~fjven.
(f. b. i.)
(bkz: mls'ad).
)J j
nerd-biz
l.JlJ·
nergis. ,( bkz :
nergis).
nerd·ban ",0~JJ'
fro formicidees.
nemm
(a. i.)
...,....-:- J
nereis
, (a. i.): 1. (bkz: nemI 1 ).
nemle
de vardlr].
(f. b. s.) : tavla oyhlyan.
(f. i.) : tavla oynaYI-
nerd·bi%i
bozan. (bkz : nemmam, nemmas, zemmam).
nemmam
iL~' (a.
5.) : kogucu, ara bozan.
(bkz : nemmal,' nemmas, zemmam).
nemmas
\,l"'L.c·
ara bozan. (bkz :
zemmam).
(a. 5.) : kogucu, munaflk,
nemin 2 ,
nem·nak
nemmal,
nemmam,
(f. b. 5.) : nemli,
ya~.
ya~""k.
(bkz
nem·ke!;ide
S l::
(f. b. i.)
nemlilik,
rutObet).
"..l:~) (
(f. b. 5.)
nemli,
Islak.
nergis
...,....(J.
nemank)
yastlk.
'Nemrud
.JJJ
(a. h. i.) : Babil'in kuru·'
cusu denilen hukumdar (M. 6. 2640) olup Hz.
ibrahim'i ate~e attlrmlljtlr. [Babil Kulesi'nin bunun
zamanlnda yaplldlgl soylenir],
(f. i.) : hile, dalavere, dek.
(bkz : desise, hud'a). '
(f. i.) : l.*nergisgillerderi,
~i~ekleri
ayn veya bir kok~ap uzerinde ~emsiye
vaziyetinde bulunan ve beyaz, san nevileri de olan
bir 50s ~i~e9i, lat. narcissus. (bkz: nerds). 2.
mec. guzelin gozu.
nergis-i ~ehla : Ijehla goz, guze! ve baygm baklljlt
goz.
1-\-(,: (f.
nergis.dan j
b. i.) : nergis sakslsl.·
<l..'-.(J' (f. i.) : 1. nergis
nergise
(a. i. c.
nemreka
(f.,' i.) : 1. dalga.
OJ
nergis-i fettan : fettan goz, gonlU allak bullak
eden goz.
(bkz : nem-dar, ratlb).
nem·naki
nere
nere·i ab : su dalgasl. 2. erkek.
~eklinde,
fil ve baljka hayvanlarm kemiklerinden yaplhp tavanlara sus olarak asllan yapma ~ic;ek. 2. i~ine
nergis konulan ~i~e. 3. h. i. alStr. Ulker. (bkz:
SOreyya ).
nergisi
...sfJ •
(f. 5.): nergis Ijeklinde ke-
,silip yapdan bir c;eljit hamur ilji.
nergisiyye
4..~.
(f. a. i.)
*nergisgiller,
fro amaryUidacees.
983
nerim
JL~~' . (..../
nerim, neriman
(f. 5.): pehfi-
0l_~J
Neriman
(f. h. L) : 1. ROstem'in
dedesi olan Sam'm babasl. 2. kadm adl.
il.,.. .:J·
nerimani \..
(f. L) : nerimanfrk, kah-
kesilen
(L_;
nesaim
(a. i. nesim'in c.)
hafif
nesais
\,......il_i
(a. i. neslse'nin c.)
fis-
koslar, fesatfrk i~in edilen flslltllar.
yumu~ak.
(f. 5.) :
r"J
(bkz: latif,
mUlayim).
(a. i.) : tarz, ~ekil, OslOp,
nesak
yol. Yek-nesak : birteviye.
.•..;r ("J'
nerm-ahen
nerm-dil
~ak"
dLi(a. L neslke'niri c.)
ve fatif ruzgarlar.
ramanllk, yigitlik.
nerm
nesaik
kurban'lar.
van, yigit. (bkz : bahadlr).
gev~ek ~ey.
(f. b. 5.) :
\,..
nesak-. vahid :tek tarzda, tek ~ekilde.
(f.b. 5.) : "yuregi yumu-
r" J'
nerm-gu
}::.4J·(f.
nermi
dJ
b. 5.) :
yumu~akllk, gev~eklik.
(f. L)
~~'.J
nesc
yumu~aksozfu.
(f. 5.) : 1.
yumu~ak.
2. i.
kadm adl. '
(o.L) : yumu~akfrk.
~.J
nermiyyet
nerm-ligam :" l.() !' J' (f.b. 5.) : 1.
olmlyan at. 2. itaatli, sez dinler:.
munkad).
nerm nerm
'!" J
sert
(bkz: mutl,
(f. zf.)
(" J
ba~1
yava~
ya-
va;;. (bkz : Sheste aheste).
nerm-sax
j l....,
r"
J
(~. b. s.)
yava~,
yumu-
(a. f. b.s.) : tertib-
eden, duzenliyen; duzen ve,'en.
: merhametlL
nerm'in
jL.t.....;
nesak-sax
....I.)
e-i
(a. 'i. c., : ensae)
1. dokuma.
erme, dokunu~. 2. anat. *doku.
nesc-i adall : anat. *kas doku, fro tissu museulaire:
nesc-i asabi : anat. *sinir doku, fro tissu nerveux.
nesc-i axmi : ,anat. *kemik
doku, fro tissu
osseux.
nesc-i be~ere-i muhatiyye : anat. epitelyum, fro
epithelium.
anat~ *degi~mez
nesc-i daimi
permanent.
nesc-i demevi
sanguin.
anat.
kan
doku, fro tissu
doku, fro
tissu
nesc-i gudrufi
cartilagineux.
anat. kiklrdak doku,· fro tissu
nesc-i isfend'
spongieux.
anat. sOnger doku, fro tissu
$ak [adam].
(a. 5.)
nerrad
nerre-~ir
~~ ~ J
(f. b. L)
~ok
nesc-i kavi
anat. pek doku, fro collenchyme.
nesc-i kesif
anat. tlklZ doku, fro tinu compact.
guzel tavla
erkek arslan.
nesc-i muhati
muqueux.
anat. sumOk doku, fro tissu
(hkz : $ir-i ner).
L_i
nes'
(a. L) :
"e~hOr·ul-hurum"
un
ll1uayyen vaktini geciktirme.
nesa
L_i
(a. s.) : h~k. kal~a kemiQinden
ayaklann ucuna kadar uzanan sinii'. Arak-un-nesa :
hek. siyatik.
nesaic
kunmu$
984
~eyfer,
(a. i. nesice'nin c.)
dokumalar.
nesc-i muin
soutient.
anat. deste~ doku, fro tissu de
nesc-i rasafi
pavimenteux.
anat.. kaldlrJmsl doku, fro tissu
. nesc-i terhessiil
tissu d'assimilation.
do-
nesci
ilgilL
anat. *ozumleme dokusu, fro
l..!:~ (a. s.) : dokuma He, doku He
Nesimi
ot:__i (a. i.)
nes'e
neseb
veresiye alma.
nesi
(a. i. c. : ensab) : nesil, soy.
.......-1
neseb·bi·l-amud : huk. [esklden] a~a!:jl do!:jru
lnen neseptir ki, ~ocuklar ve torunlar ve bunlarm
~ocuklan araslndaki hlslmllk gibi.
neseb-bi-I-arz : huk. [eskiden] arzan o!an neseptlr ki, karde~ler ve o!:jullarr ve amcalar ve ol:iuli.
larl. araslnda olan hlslmllk.
neseb-bi-t-tul : huk. [eskiden] yukanya dogru
uzanan neseptir kl, babalar ve dedeler arasrnda
olan IttisaJ.
t__ i
(a. zf,) : soyca, soy bakl-
devrinde
e~hur-ulhurum.
(a. s.) : unutkan.
nesib ~~
(a. s. neseb'den) : 1. soylu,
soyu temiz [babadan-], soydan. (bkz : ali-neseb).
2. ed.· kasidenin ba$langlcmdaki tasvir klsml. (bkz:
te~bib ).
~.~.
nesie
nescolunmu$,
(a. s. nesc'den. c. : nusuc) :
dokunmu~.
nesiee "=:r:~ (a. s. c.: nesayic) : nescolunmU$, dokunmu$ $ey. [" nesl'c"in muenn~si]. (nesayic'in ash : "nesaic" dlr).
mlndan.
nesie ~ (a. i.) : veresiye ah~ verl~. (bkz:
~
nesebi
(a. s.) :
soya~ ku~aga
ait, onunla
pesadest).
ilgili.
nesif
nesem
(&,__1
(a. I.) : 1. soluma, soluk
allp verme. 2. ruzgarm haflf hafif esmesi. 3. nefes,
ruh.
nesevi, nes·eviyye~..,-i"..s)-.i (a. s.): nlsa'ya,
kadma mensup, kadmla ilgili, kadmllk.
neseviyye : kadmllk faziletleri.
neseviyyet J":"U-..i (0. L)
Fazail·j
kadmllk. [yapma
~-i
~-J
(a. I.)
iki
( a. i.)
ki~1
arasmda olan
sir.
nesik
mi~,
J:-i
(a. s.)
nizamh, dOzenlii bezen.
suslO.
nesike
<tC.....J
(a. i. c.
nesaik)
kesiJen
1. hafif
ruzgar.
kurban.
nesim
4'-.1
I-
(a. I. )
:
nesim-j galiye : gOzel kokulu
ruzgarl.
kelimelerdendir].
nesf
I.S~
nesi
nes.sb-i' viklf : vakfedenin ~ocuklarr ve torunlarl.
neseben
(a. s.) :cahiJiyet
I.S:=-i
muayyen vakti geciktirilmi$
bir
maddenin
bir binaYI temelinden
Ylkma.. (bkz: hedm).
nesg
t.-
l
(a. i. c. : nusOg)
bot.
aga~lara
su yurumesi.
r.esh
t--i
(a. i.) : 1. fesih ve lagvetme,
kaldlrma, hukumsuz blrakma. 2. Kur'an-, Kerim'in
sonda gelen bir ayetinin, once geJmi~ bir ayettekl
hukmu de9i~tirmesl, kaldlrmasl. 3. bir lieyin sOretinl, aynml ~lkarmO;' bir $eyl kopye etme. ('bkz:
istinsah). 4. hoca ImadOddin·i Yakut-i MUs'tasa·
ml'nin l'cadettiQi yazl usulO. (bkz : hatt-I nesh).
nesh hurdasl: g. s. bir yazl sitili.
neshi
~
(a. s.) : 1. nesih'e ait, nesihle
ilglli. 2. s. bir yazl sitili.
985
/
, nesir
, mayOllerinden) dolaYI, ~eriat ulemasmlO verdim
fetva Ozerine 1417 - 1418 Yllmda Halep'dederlsi
yOzOlerek oldOrOlmO~tOr, kabri adl ge~en ~ehirde
Kalealtl'ndadlr. Asrl adl Orner imadOddin'dir.
.,:;--~
nesir
yLi (a. i. neseb'den) : i1m-OI-en-
nessab
sab mOtehasslsl,
genealogiste.
silsilename
yapan
adam, fl".
nessabOn j y. Li (a. ,i. c.) : silsilename ya-
(a. L) : hayvan akslrmasl.
pan alimler, fl". genealogistes.
nesis I./"'~ (a. L) : 1. ~ok a~lIk. 2. insan In en SOn
Vap,sin,).
takati. 3. son nefes. (bkz : nefes-i
<\_~-i (a. L c. : nesais) : fesatllk i~in
nesise
~ak.
J_i
(a. L c. ": ensal) : 1. nesil, ku-
nesl-i vaklf : huk. vaklfm, ~ocuklarml ve torunlannt ifade eder. (bkz : zUrriyyet).
<\....
-i (a. i. c. : nesemat). (bkz
nesreden,
nesta'lik
J:l-=-i
(f. b. L):
talik
yazi.
nester, nesteren, nesterOri, nesterin
''''~
.(f. i.) : Agustos
gUIO, yaban gUIO.
I,,)"'L.:-i (a. L) : 1. yarlsl insan, tek
elli ve tek ayakh olup sl~nyarak yOrOyen efsanevi
bir hayvan. 2. goril, ~empanze, urangutan gibi bOyOk maymun cinslerinin adl.
'
nesr
(a. s. nesr'den)
.I
j . .,.'\ __i , j".,;;,_-i , j.;__i
nesem).
nesnas
.L~
nessar
[Iranillar, nisih i1e talik'den bozma olan bu yazlya "nesta'lik" demi~lerdir].
(bkz : batn). 2. soy, doldo~.
neslne
~ulha,
(a. i. nesc'den)
sac;an, dagltan.
, ~Bilen flslltl.
nesl
nessae
dbkumaci.
,r..J
(a. i. c. : ensOr, nOsOr, nisar):
, 1. akbaba [ku~]. 2. karta!. 3. NOh kavminin putI
larmdan biri.
)j
nesterin-xar
~~.,;;_i (f. b. L)
gUIIOk,
gOI bahc;esL
nestOri, nesturiyye <\.l.)"k...J " ($)"k...J (a. s. ve
i) : Suryani papazlarrndan Nastorius'un
mezhepte olan ve onlarla ilgili.
nesy
kurdugu
-s-i (a. i.) : 1. unutma. 2.s. unu-
tulmul/. (bkz : feramOl/, nisyan).
nesr-i tail'" veya nesr-ijt-tair : estr. batl yonOnde
g5rOlen parlak bir yrldlz. Kartal burcunun T ~ek
lindeki yaplsmda iki hattm birle~me yerinde bulunan bu burcun en parlak YlldlZI, (alpha Aquila).
fl". Altair.
nesr-i vak,' : astra GOney yohOnde gorOlen parlak bir Ylldiz.
nesr
;J
(a~ i.)
1. yayma,
$a~ma.
2.
ile, naZlmSIZ, vezinsiz.
~_..r--i
;L~
neliaid
, (a. i.
ne~ide'nin
c.) :1.
ne\iak
J":'i
neliistee
(a. i.) : burna c;ekme [su, v.b.].
~-,l':'';
naliat .kl_~
(a. i.) : niliasta.
(a. L) : ,sevinc;, ne~e, ~enlik.
(bkz: 'sOrOr).
(f. i.)
: 1. yaban gOlD,
Agustos gOlO. 2. mlSlf guli.i. 3. Van gOIi.i. 4. kadm adl. [nisrin ~ekli de vardlr].
'86
neliabet ..:..! l~ (a. L) : ok~uluk san'atl.
c;...i (a. i.) : 1. anat. geniz. 2. Ost
dudagm ustunde, burun deliklerinin ortaSlna dogru olan ~ukur. 3. astra bir Ylldlzm adl.
-"
nesren I;J (a. zf.) : nesir olarak, nesir
nesritt
(a. b. s.)
unutulmu~.
manzOmeler, ~iirler.. 2. atasozO derecesinde kulla-,
, nrlan me~hur beyitler veya mlsralar.
manzum olmlyan soz.
nesre
nesyen lnensiyyen
tamamiyle
nefat-aver
getiren.
)J\ 1l.:..i
(a. f. b. s.)
sevin~
ne~at·bah~ J~. 1~ (a. f. b. 5.)
ne~e bagl~lryan.
ne~at·efza \}\ 1L~ (a. f. b.
5.)
~
(a. f. b. 5.)
(a. i.) : batma. [igne ve diken
rOhun bedene girmesi. [dogrusu
"ne~ve" dir].
t·" .
J~ ~
ne$'e·nisar
.
(a. f. b. 5.) :·ne~'e
dagltan.
ne~'e-nisar·1
nef'et
tarab : ahenk ne$eleri dagltan.
Wl~ (a. I.) :1. meydana gelme,
lIerl gel me. 2.
~Ikma,
yeti$me.
ne$'et.i uhr& ': rOhun vucuttan ~lkl~l. 3. erkek
adl.
'7~ ~~, (a. f. b. s.)
ne~eli,
...;~
(a. i.) : 1. suyu ~ekip emme,
sogurma. (bkz : mass). 2. slzma.
toplulukta okunmrya deger]manzOme, $iir. 2. ata·
sozu derecesinde kullamlan
me$hur beyit veya
mlsra. 3. mUz. eski Arap muzigInde, usullu 01·
mak ~artiyle, irtlcalen veya hazlrlanarak soylenen
gufteli mtizik eseri.
0\Y .:>-'~ (a.
f. b. 5.)
ne$ide
okuyan.
ne$ide-hani
J"..,;'
.:>
(a. zf.)
ne$ir yoliyfe, gaze·
ne$ri ~.r~
(a. 5.) : ne$r'e mensup, na$ir lie
IIglli.
w~ . . ...ti
ne$riyyat
(a. i.): 1. *yaYIn, mat·
bOatm yazdlgt $eyler. 2. bi!sllrp
eserler, makaleler.
ne~riyy&t.1
na$$
da~jJ'tllan
yazllar,.
kazibe : yalandan, uydurma sozler.
.;.; . (a. i;) : 1. karJ$tlrma. 2. kayna.
ma. (bkz': galeyan).
ne$~&b ,,:-,l_~ (a. i.)
ok~u, ok atan.{ bkz:
tir-endaz) •
J L~i
(a. 5.) : 1. ~ok ne$f eden,
emen, soguran. 2. bir $eyi kendine
•.Jl_~
~eken.
(a. s.) : pi$meml$ yemege
saldlran.
(f. i.) : hekim bl~agl. [ash:
"ni$ter" dir].
ne$ide .:>~ (a. l. c. : ne~aid) : 1. [bir
okuyuculuk.
1.J'~i
teye vererek.
ne~ter ;-~
ne~id -l:-~i (a. i. ). ( bkz : ne~ide).
ne~ide.han
buruna ~ekme. (bkz
(a. i. c.: nu~Or) : 1. yayma,.
.
ne~ren
ne~~al
keyifl i.
ne$f
.J''''~
ne~$af
ne$'et·i OUi .: rOhun vucOda girmesi.
ne~'e.y&b
(a. i.).
dagltma, sa~ma,a~ma. 2. herkese duyurma. (bkz:
i$aa ). 3. gazeteye yazma, yazdlrma. 4. klyamette
buWn Insanlarm dirilmesl. Yeym.Un.ne$r : her~e
sin dirilecegi klyamet gunO.
(a. i.) : 1. yeniden meydana
gel me. 2. ne~e, keyif, sevin~. 3.az sarho~luk, ~a·
klrkeyif.
nef'e-i uhra. (bkz : ne$'et-i uhra).
01&
ne~r
sevin~
gibi ~eyler].
nef'e c~
J.!..i
istin$ak).
ne~at·efza).
uyandlran. (bkz
ne$k
sevin~
ne~at-engiz).
n~~at.engiZ ~tj \ 1~
ne~'e-i
sevin~li, ne$eli, $enlikli.
(bkz : mesrOr).
artlran. (bkz :
ne~b
ne~it .b:~ (a. 5.)
sevin~,
..l.:~i (a. f. b. i.) : ne~ide
ne$Or
).J~
den, dagl,tan,
(a. s. ne~r'den)
~ok ne$re.
sa~an.
ne-$ukUfte
<l:i..c~ (f. b. s.)
(bkz: na-$ukufte).
ne$y .J-~
(a. i.) : canlmm buy{jmesi, boy
atmasl; yeniden peyda olup hayata gel me. .
ne$V U noma : yeti$ip buyume, surup ~Ikma.
I
ne$yan jl J~' (a. 5.) : ~aklrkeyif, sarho$.
(bkz: bed-mest, sekran).
981
ne!jvat
'ter,
..:"I.J.-:..i
(a. i.' ne~vet'in e;)
keyif-
sevin~ler.
".J-~
(a. i.) : sevin~, hafif sar-
ho~Juk, keyif, ne~'e.
~ekli yaygmd,r].
[bizde yan"~ olarak "ne~'e"
ne!jve
ne!jve,.bah$
J-'t.., rJ (a. f. b. s.) : ne~'elendiren,
,keyif veren;
ne!jve.bah!ja I~~. "J~i (a. f. b. i.) : ne~'elen
dirici,keyif verici.
(a. s.) : hek. netha yoliyle
~':v·
netice
(1;1. i. e. netaie) : 1. *sonuc;,
son. (bkz : aklbet, nihayet).2. oz, *ozet. (bkz:
hulasa). 3. fels. *sonurgu,
fro consequence. 4.
yemi~.
netice·i hayat : omrOn neticesi; ya$amaktan hasll olan $ey.
netice-i istidlal : fels. *vargl, fro conclusion.
netice-i kelam : s02:0n k,sasl.
netice·bah!j '-:..~. A~;i>' (a. f. b. s.)
(a. f. b. s.) : ne~'eli,
ne!jve·dar
keyifli.
netke
veren, netieelendiren.
netice.pezir J. "':.. ~~..:i.. (a.f. b. s.)
. ne!jve.darane ",'1/) .,,~i (a. f.zf.) : ne$'elilikie,
keyiflilikle.
(f. b: i.)
ne~'e
yerl,
keyif veri.
ne~'en,
keYifli,
ne!jve-ruba
( a. i.)
(a. f. b. s.) : ne$'e ~ekiei,
ne!jvet ":".J~ (a. i.)
keyif, "sevin~ sarho$-
ne!jve-yab ":-'~ ".J~
(f. b. s.) : keyifli, ne~'eli.
~~ ~.J,.j
{l::.:
(a. n.)
1. "Allah'a
manlarda
tarz.
nev'
y
(f. s.) : 1. yeni. 2. yeni, son za-
~Ikml~.
tJ'
3. taze, korpe. Tarz·J nev :
(a. i.
C. :
enva') : 1.
~e~lt,
y~ni
tOriO.
nev'·i be!jer
insan soyu, insanlar.
(a. i.) : hayvanm -kendi kendi-
ne· dogurmasl.
netaic
kokma,
2. dos. 3. smlf. Beni·nev' : kendi nevinden, Slnlfmdan. (bkz : hem·cins).
(uk. (bkz: ne$ve).
Cl ::.:
fena kokma;
slgmmz". 2. Allah korusun.
nev
4)., ~
verici.
netac
Uij
c;UrUme.
neuzU.b·illih
(f. b.,s.) :
ne!jve-mend
netk~
Jenmi$,son bulmu$. '
netn
,,'
., l( ., y:..;
ne!jve-gah
ne~'e
r..> y.:v.
nethavi
olmu$, Slzmt, ile IIgili.
nevi [v]
(a. i. netke'nin c.)
netkeler,
(f. i.) : 1. ses i sada,
makam, ahenk, name. Murg·i hO$.nevi : gUzel
sesli ku~.
*sonuc;lar.
netayic'
r l_::.:
(a. i. netke'nin c.)
. [ash:
" netaic" dir]. (bkz : netaie)
netayic·i ef'al :i~lerin netkeleri.
netf ,~.
(a. i.) : kll yolma.
, neth
netha
(a. i.) : fizy. ter.
~.
(a. i.) : hek. vueuttaki kan
suyunun veya 1;>a~ka bir slvl!-lIn bulundugu yerden
d/~arJya Slzmas" fro exsudat.
988
nevi.yi biilbul : bUlbUl nagmesi. 2. refah. 3.
levazlm, kuvvet, zenginlik. 4. nasip, behre:
Bi·nevi : behresiz, mahrum. 5. miiz. TOrk muziginin 7 numarall basit makaml olup en eski rnakamlardan biridir. U$$ak dortlOsOne rast be~lisinin
ilavesinden meydana gelmi~tir. Seyri ~Iklcldlr (injcisine tihir denilir). Durak dOgah(I€i) ve gO~IO
dortlO ile be$linin birle$tikleri dordOneO derece
olan·neva (re) dire Donanrmma si koma bemolO
ve fa baklyye diyezi konulur (ilk arJza u~~ak dortIUsO, ikindsi rast be$Jisi i~in). Orta sekizlidekl sesleri pestden tize dogru olmak Ozere .~oyledir :
dOgah, segah, ~argah, neva, hOseyni, evic, gerdaniye ve muhayyer. Dizisinde niseb·i ~erife'den 8 tao
Nevai
ne bulunur; mulayimdir. Bazl eserlerde inicl-C;lklcl
olarak da kullanllmll1tlr; makamlar arasmda slra
itibariyle 22 nci gelmektedir.
'
nevafis \-,..9 I),' (a. i. nefsa'nrn c.) : logusalar.
nevager
neva-vi Husrevani : mel1hur Barbed'in Husrev-i
Perviz'ln meclisinde okudugu bir ~arkl.
neva-vi sunbUle : muzo Turk muziQinln eski murekkep
makamlarmdan olllP bir numOnesi kalmamll1tlr.
neva-vi u!p!jak : muzo Turk muziginin eski bir
murekkep makaml olup
zamanlmlza kalml~ bir
numOnesi yoktur.
neva-a!jiran
JI,~':"c.I)'·
J~T
)'. (f., b.
s.) : yeni
~enelmi~.
nev-abad kasri : IV. Murad tarafmdan Kandillide 1042 (1632 - 33) de yaptlrllan kaslr.
nevablz
~! I)"
(a. i. :
nevi-gerdaniyye
(f. i.) : hanende,
,,:::bfl)'·(f.
okuyu~u.
b. i.) muzo Turk
muziginin en az altl aSlrhk bir murekkep makaml
olup zamanlmlza kalml~ bir numOnesi yoktur.
neva-geve!pt ...:.Z y
~.
\y (f. b. i.) : muzo Turk
muziginin en az altl aSlrhk bir mOrekkep makaml
olup zamanlmlza kalmll1 bir numOnesi yoktur.
(f. b. i.) : muzo Turk
muziginin en az alt. aSlrhk birmurekkep makam.
olup zamanrmlza kalml~ bir numOnesi yoktur:
nev-abad
.)3'""\)'.
n~blza'nrn
c.)
nablz
nevahi
13"1)" (a. i. nahiye'nin c.) : 1. yanlar,
taraflar. 2. nahiyeler, bucaklar.
,'nevahi.i kaza : bir kaza'ya bagh olan
nevahi-i muhterlka : jeol. eski devirlerde s6nyanardaglarm etrafmda volkan eS,erlerigorUlen
yerler.
mu~
nevahi ,fl)"
(a. i. nehy'in c.) : yasal<
~eyler.
(a. ,S. nahid'in c.)
turun~
damarlarl.
nevabig ,,;-!
I),'
(a. s.): nabiga'nm c.) : 1.
'--
ulu, ~erefli kimseIer. 2. sonradan ~air olanlar.
nevabit- ...:.! Iy. (a. S. nabite'nin
c.): verden
. I)' (a. I. naciz'in c ..) : aZI dil1lenevaciz ...L.:;-rinin sonundaki a/til ustfG bulunan dil1ler.
nevad:
J \)'.
(f. i.)
,;) J \)'.
nevadlc
~ I)"
: 1. mahze!n. 2. zarar
(a. s. nadlc'm c.). (bkz:,
..:..>- If'
(f. i.)
ok~ama.
2. saz
ok~anml~.
2. saz
1.
nevahte ...:;.1),' (f.' s.)
1.
.. .'
nevai J I)'
(f. s.) : 1. makam, ahenk ve
nasip lie lIgili. 2. h. i. Ali$ir'in lakab•.
t£"I)" (a. I. nadl'nin c.)
meclis-
nevadi-i udeba : ediplerin toplantdan.
nevadir
nevaht
(a. I.): torun. (bkz : hafid).
ler, toplantllar.
olan,
dudcikh
r;;alml~.
nevazlc).
lJevadi
nevahik JAIl); (a. i: nahika'nrn c.)
c;alma.
hasar). 3. dil. (bkz : zeban).
nevade
-lJtl1)"
hayvanlann g6z prnarlan.
bitenler, verden c;lk,p buyuyenler.
ziyan. (bkz
nevihid
memeli klzlar.
),,\)'., (a. s. nadire'nin c.)
nadir
az bulunan ~eyler. (bkz : nadirat).
nevafic
~\)'. (a, I. nM'ic'in c.). (bkz; nafic).
nevafil
(a. I. nafile'nin c.) : farz ve
vacib'den mada yapllan ibadetler.
Nevai (Ali $ir-)
(_,~Z J>:.
) JI),'
(f. h. i.) :
ilk <;agatay lehc;esini kullanan buyuk Turk ~airi.
dire Herat'da dogmul1tLJr;
c;oeuklugunda Huseyin
Baykara ile sut karde~ olmu~ ve aynl mektepte
okumu~tur. Baykara, Herat hukumdarl olunea eski
mektep arkada~1 ve sut kardel1i Nevai'yi yanrna al.
ml~ evvela muhurdarhgrna,
sonra da nedimligine
tayin etmil1tir. Sultandan sonra devletin en yuksek
resmi ~ahsiyeti olarak ya~aml~ ve altrrill1 yal1mda'
iken Herat'da 6Imul1tUr. Bal1ltea eserleri ~unlardlr:'
Muhakemet-ul-IOgateyn,
Ferhad ve$irin, MecnOn
ve Leyl!, Mun~eat-I Turki, Mecalis-un-nefais. (d.
1441 - 6. : . 1501 ).
989
neviib
nevaib
~\y'
(a. i. naibe'nin c.) : musi-.
betler, kaz§lar, belalar.· (bkz : mesaib, naibat).
nevaib·i eyyam. : gOnlerin musibetleri.
nevair
;\;
(a. i. naire'nin c.)
ateliler,
elevler.
~,...~ \,' (a. i. namus'un c.)
nevamis
nunJar, lieriatler.
nevamis-i ilahiyye
n~vamis-j
ilahi· kanunJar.
tabiat : tabiat kanunlarl.
nevamis-j tab1iyye : tabU kanunlar.
nevair J~.e \y' . (a. i. naure'nin
c.)
bostan
dolaplan.
nev-amuz j
Jily' (a. i. nakJle'nih c.). (bkz
nevSkJl
nev'an
mmd~m,
nakil).
nevakls
(f. b. s.) : yeni
t.-:. y'
(a. zf.)
yeni yeni.
neva·nevruz jJ));
T';
(f. b. i.) : muzo '1;urk
balilarml
mOziginin en az altl aSlrllk bir mOrekkep makaml
olup zamanrmlza kalmlli bir eseri yoktur.
nevakis l,.)"""~\ y' (a. i. nakus'un c.) : ibadet
bir sOretle, bir dereceye kadar, bir baklma gore.
nevakis
~fl y' (a. s. nakis'in c.)
daima onOne egen adamlar.
zamanJannda kilisede
kis: ~an sesleri.
neva-kurdi
~alman ~anlar.
Tanin-i neva-
neval
<.S~f\;
J \y. (a.
(f. a. b. i.) : muzo III.
i.) : 1. talih, kismet. 2. bah-'
baglli. Derya-neval : bagllil
deniz
gibl ~ok
olan.
neva Ie
0\11.,;'
(a. i.) :
1.
~ 0\11;
(a. f. b. s.)
":.L.\;
).
nev-amed, nev-amede
990
yeni
gelmi~,
i.) : • muzo Turk
ne,,·ar&s '-'" J/' y. (f. a. b. S.
C.
nev-arO-
nev·arusan
J L J~ y.
(f. a. b. S.
nev-arOs'·
un c.) : yeni gelinler.
klsmetini
neva·saz
jl....
I)"~
(f. b. s.)
~alglcJ,
oku-
yucU. (bkz : hanende, muganni).
(f. b. I.) : muzo Turk
muziginln en az altl aSlrhk blr mOrekkep makaml
oJup zam8nrmlza kalmlli bir ornegi yoktur.
s.)
'y' (f. b.
mOziQinde bir murekkep makam. III. Selim taraflndan terkibedifini~ olan murekkep makamlardan
birldir. (l,S aSlrlrk veya bir ka~ sene daha eskidir)" Neva makamma pOselik belilisi veya tam
dizisi ilavesinden meydana gelmilitir : POselik ile
dUgah "Ia" perdesinde kallr: Gti~IUJer birinci derecede neva'nrn gO~lUsu neva "re",ikinci derecede
de pOselik'in gO~IUsO hOseyni (mi) perdeleridir:
Donanrmma neva gibi si koma bemolU ile "fa" baklyye diyezi' konulur. POselik i~innota i~inde "si"
bekar "fCl" bekar, yedende de "sol" bak]YYe diyezi
kullanrlrr. Bu makamrn
verine ikinci ~ekli olan
tahir-pUselik ~ok kullanllml~tlr.
vergl, baglli. (bkz:
alan, yiyecek toplryan.
neva-maye
neva.puselik" c.o<L...y
: bir tOrlU,
san) : yenl gelin.
nevaI 2 ). 2. nasib, talih, kismet. (bkz : neval l
3. yiyecek, i~ecek; bir tek porsiyon.
nevSIe-!iin
(a.zf.)
y
Selim tarafmdan terkibedilmili murekkep makamlardan biridir.. (~u haldel,S aSlrllk "eya birka~
sene daha eskidir). Neva makamma kurdi dortlUsO i1avesinden meydana gelmi~tir. KUrdi dortlUsO
ile -neva'nm da, durak perdesi olan- dOgah "Ia"
da kallr. GO~lUler, birinci derecede de neva'nm
. gO~lUsO olan neva, "re" ve ikinci derecede ~ar
gah "do" duro Neva gibi "si" kO~Ok mOcenneb
bemolU kullanrlrr.
~ili,
all~an,
cinsce. 2. biraz.
~\; (a. i: nakisa'nm c.) : noksan-
tar, eksikler. ikmSI-i nevakls : eksiklikleri tamamlama:
I
,AT Y
acemi.
,;>..1...
1; ~
yeni yetme.
J.AI y. (f.
b.
neva selmek
d . . L I';
(f. b. I.) : muz. Turk
muziginin en az altl aSlrllk bir murekkep makaml
olup zamantmlza blr numOnesl kalmaml~tlr.
nevaslb
":-",,,,\;
(a. i. naslb'dan)
: a. gr.
dahil olduklan isim veya' fiili mansup kllan harfler.
naYbet-zen
I.S-""I y'
nevasi
(a. L nasiye'nin
c.)
1-
almlar. 2. i1erigelenler, ulular.
nevasir ...~--,\,;
gonUI alan, IItifat eden.
(a. i. nasOr'un c.)
basur
defikleri, fro fistulss.
nevi-,ehniz
jl~ \y' (f. b. i.) : mOz. Turk
mUziQinin en az altl aSlrllk bir mOrekkep makaml
olup zamammlza bir nUmOnesi kalmaml~tlr.
..:"I J ;
neyat'
(a. i.
C. :
~ekirdek.
~J:,\)"
(a. I. n§tlh'm c.). (bkz:
natlh).
neyati
,J\'-
neyatir
~_b\;
(f. b. s.)
~slOp
ok~aYlcl/l
manalariyle kellmelere eklenir. [neyahten mastarandan]. Dil-neviz : gonOl ok~lyan. Ruh-neviz
okliaYlclllk.. gibi .
(f. s.) : okSlyan,
(a. s.
ok~aYlcl.
nazlc'm c.)
klvama
gelmi~ler, olgunla~ml$lar.
-neyazi lS j Iy' _ (f. I.) : nevaz
"ok~ama" lie
yapllan kelimeleri isimle$tirir : Bende-nevizi : bendeye,
koleye iltifat edicilik. Dil-neyizi : gonUI
o,k$aYlcll,k, gib!.
J j\y'
(a. I. nblle'nin ve nezle'nin
c.) : 1. hadiseler. 2. belalar. 3. nezleler.
neyazi,
alma, i1tifat.
J
j \,-
;It: y'
(f. b. i.) :. 1. ilkbahar.
is )r. y. (f. b. s.) : ilkbaharla
neY·bare o.~
y. (f. b. s.ve i.). (bkz: nev·bave).
J'
oJ~ y.
ney.bave
(f. i. ) : ok~ama, gonOl
(f. b. S. ve i.) : 1. turfanda,
yemi$. 2. yeni ye$iIIik. 3. hediye.
.y:
y
(f. zf. ) : yeniden yeniye,
tazeden t§zeye.
(f. i.) . : 1. turfanda
nevber Y.)'
-nev8z jl)" -(f. s.) : " oklilyan, \
neyazil
nev-bahar
iigili.
2. yeni uslOp ~Ikaran.
~ \y'
(f. b. i.) : t§ze !}arap.
nev·be-ney
1. yeni
neva-
: rebi, ewer bahar).
ney·baher-I omr : omrUn i1kbahan.
neY.ballar-1 v!Jslat : kavu$ma baharl. 2. mUzo
TUrk mU:zil;linin en' az altl aSlrllkbir murekkep
makaml olJpzamammlza bir numOnesi kalmaml$tlr.
de'n'in c.) : yeni gelm!!} olanlar.
~\,-
(f. b. s.). (bkz
(b~z
T
nevazlc
ok~lyarak,
~~~)'.
nay·bahiri
(a. I. natOr'un c.): 1. na-
~'jIy.
zf.) :
nev-bide
(a. i. nOti'nln c.) : gemlciler.
nev-Syende o~ y. (f. b. S. C. : nev-ayendegan)~ yen! gelmlli, ola~,,? _ .
nev-iyendegan \JU ~ I y (a. b. S. nev-ayen-
nevazende
~ jI.";
neyizi$..ger
tlrlar, hamam hizmetlilerl. ,2. bostan bek~lIerl.
ney-ayin
""I)~jlJ: (f.
zi~-gar).
nevey, neveyat) : 1-
hurma ~ekird~i. 2. ~~kirdek. 3. S. ~ekirdek ~ek
linde va
halinde olan
[~ey]. 4. bot. besler
nevitlh
nevazi,.girane
gonOl alarak, i1tifat ederek.
~Ikan
meyve ve ~i~ek. 2. memeleri yeni geli$en klz.
nevbet
.:-!)'
(f. i.) : resmi yerJerde muay·
yen vakitlerde ~allan davuJ, dUmbelek gibi $eyler,
bando mlzlka. (bkz : gOlbang).
neybet
~y
(a. i.
C. :
nUveb) :.1. slra;
slra i1egorOlen i$.
nevbet-i miirettep : mUzo birpiriyJe ilgisl oJan
dort par~adan olma gufteli bir muzik.
nevbet-i sultani : [eskiden] muayyen vakltlerde sarayla muhtelif yerlerde mlzlka ~allnmasl.
neybet·i telebbiis : giyilme SlraSI. 2. hastalJk
ate~1. 3. hek. vakit vakit ortaya ~Ikan aym cinsten
fizyolojik bozukluklarm heps!. .4. karakol, nokta
hizmeti.
I
neybet·hane
~alan
",·l~.'-
(a.f. b. i.) : nobet
mOsiki taklmmm veri. (bkz : mehter.hane).
nevbet·zen
J~y (a. f. b. s.) : nobet ~a
Ian, muayyen vaktin geldi1,1ini bildiren.
991
nevbeti
nevbeti '15! J'
mehter ba!;H [bando
(f. L)
zabiti].
nev-bunyan
m/~,
jl:-".J'·
(f. b. s.)
yeni yapll-
yerii yap/h.
~J..:.J.J'
nev-bijride
(f. b. s.)
yeni
kesilmi~,
koparllml~.
yeni
~t;.. J"
nev-dh
(f. b. L) : bir makama
g~mi~
veya me'mOriyete yeni
olan.
n.'\feet "::"7" J' (i.) : 1. er8tm yatak bandlralarlnl
bagladlklan ince ip. 2. (a. i. c. : nevc) : fl~tma.
j\ J':"";'
nev-civan
(f. b. s.)
: taze, gen~
de/ikanh. [ash: "nev-cOvan" dlr].
nev-civani
~'\>:""J'. (f. b. i.) : tazelik, gen~lik,
(f. a. b. L) ': mib:. Dede
nev-eser
Ef. taraffOdan' tahminen 1,5 aSlr once veya biraz
daha sonra terkibedilmi!J bir mOrekkep makamdlr. Dizisi bir sekizli i~inde ifade edilebilen basit
gerOnO!J1U bir terkibolan
nev-eser, nikriz be!Jlisine hicaz dortlUsOnOn
ilavesinden
mOrekkeptir.
Duragl rast (sol) ve gti!;IOsO -be!J1inin dortlU ile
birle!Jtigi be!Jinci derece olan- neva (re) dir. Dizisi inici-~lkICI olarak seyreder. Donanlmma "si"
va "mi" bakiyye bemolleri lie "fa" ve, "do" bakiyye diyezleri kOriur. "SJ" bemol i1e '''do'' diyez
nikriz be!Jlisi, "mi" bemol ile "fa" diyei de hicaz
dertlUsO i~indir (aynr donanrm !Jedaraban makammda da gorulOr ve esa'sen bu iki makam birbirine pek benzer). Orta sekizlideki sesleri, pestden
tize dogru olmak, Ozere !Joyledir : rast, dOg8h,
dik-kOrdi, nim-hicaz, neva, hisar evic ve gerdaniye.Bu dizide niseb-i ~erifeden 6 tane oldugu i~in,
gizli mOtenafir itibar edilir : Nev-eser pek ~bk
.kullanrlmamakla beraber, c;ok qOzel, hayal ve
"melancolie" tasvirlerine mOsait bir makamdlr.
nevey, neveyat
delikanlrllk. [asll : "nev-cOvani" dir].
..=.t~;(~; (a. L nevat'm c.) :
c;ekirdekler.
..::...1 JoJ J"
nev-devlet
(f. a. b. s. c. : nev-dev-
letan) : yeni gormO~,' sonradan gormO!J, sonradan
germe, btiytiklUgO ;;indirememi!J.
nevfel ..J~J'
(a. L)
1. deniz. (bkz: derya,
bahr). 2. i. erkek adl.
nev-devletln ..;,,\ l:J JoJ ,; (f~ a. b. s. nev-devlet'in
c.) : sonradan germeler,- bijyOklUgO sindirememi~
olanlar.
neve
41J'
nevh
(f. L) : torun. (bkz :hafld).
[J'
(a. L naiha'nm c.) : a~Ft yakan,
aglt aghyan kadmlar. (bkz: envah).
neved
oJJ'
(f. s.): doksan: 90. (bkz:
nevh [J'
tis'in, tis'On).
.
nev~edaloJj J'.
(f. a. b. L) : 1. yeni tarz,
yeni eda. 2. muz. notaci Haci Emin Ef. tarafmaan
tahminen altml!J sene evvel terkibedilmi!J bir mOrekkep makam olup Emin Ef. taraftndan bir pe~rev
ile saz semaisi ve "saz-I ahlm dinleyin.." gOfteli
bir !Jarkl bestelenmi$, ba!Jka bir bestekar tarafmdan kullanrlml!Jtlr.
nevend, nevende
41J.,;, ~ J",'J'
(f. L)
1.
hlzh giden at. 2. postacl, ath postaci.
-neverd
oJ)J' -
(f. s.) : "denen, dola!Jan,
gezen" manalariylekelimelere katrllr. Reh-neverd:
yolda gezen, dola!Jan.
, nevesan
J l.,a';
dama. (bkz: nevs).
992
(a. L)
hareket etme, k,m,l-
1.
(a. i.) :
olOye avaz avaz agla-
/ma. 2. gOvercinin nagme ile otmesi.
nevha L:>-J' (a. L C. : nevhat) : ,clOye sesle
aglama.
nevha-gah ' 41 1) 4,... y'
(a. f. b. L)
olOye
a~-
lanacak yer.
nEivha-geh
.0"4... J'
(a. f. b. i.). (bkz
nev-
ha-gah ).
nevha-ger
.../"'4:>- y.
(a. f. b. s. C.
nevha-
-geran) : 010 aQlaYlclsl.
nevha-geri
aglay/crl,gl.
~.f<b.;'
(a. f. b. L)
010
-nevrG!d
.::...-.1.;..J;
nay-hast
(f. b. s.)
gen~,
taze
hayvan.
.:..l,..j
nevhat
( a. i. nevha'nm c.)
olUye
yuksek sesle amamalar.
..b;.J;
nev-hatt
( f. a. b. s. )
sakal ba~1
)~y', (f.
b. s.)
IJ' ~"
nav-heves
nev-hevesib1'
(f. b. s. 'c. : nev-heve-
L.~ .,:
j
(f. b. s. nev-heves',in
c.) : 1. bir i~e yeni ve 'buyuk bir hevesle ba~lIyan
lar. 2. ~abuk hevesi ge~enler, maymun i~tahIJlar.
yeni
i~e ba~lamr~,
yeni ~rkml~.' 2. gen~, taze. Nihal-i nev-hiz : gen~,
taze fidan.
t.>i
bah~i~.
(bkz : atiyye).
2. navlun, gemi kirasJ; yolculann ver<;lig; vapur
parasl .
("y
(a. i.) :' 1. uyku. (bkz:, h8b~
nuas, sine). 2. ruya: En-nevm uhuvv-iil-mevt : uyku olUmun karde~idir. Bevn-en-nevm-ve-l-yakat8 :
uyku lie wanrklrk aras •.
nevm-i miisteeleb : fels. fro
nambulisme ).
provoque (som-
nevm-i smai : psik. hipnoz, sozle, bakr!ila tel kin
yap,larak meydana getiriJen bir ~e~it \ uyku, fro
hypnose.
~;." (f. b., s.) : 1. yeni yeti~mi~,
nav-hiz
I' (a. .I.) : 1.
,-y
~evm
san) : 1. bir i!ie yeni ve buyUk bir hevesle ba~
'ryan. 2. ~abuk hevesi ge~en; maymun i~tahll.
nevi
nevi
ba!ilam!~ [gen~].
~rkmJya
yeni
nev-kar
acemi.
nevmi, nevmiyye ~)'
~
l.! y (a. s.)
uykuya
mensup, uyku ile ilgili.
nevmid ~ y (f. 5.: "na-Umid-'den) : umitslz,
(f. i.) : yenilik.
Umidi kink. (bkz : kanOt, me'yOs).
,..f" (a. s. nev'den) :' nevi ile,
nev'i
~e~itle,
,..f" (a. h. i.) : 1533 de Malkara'da
Nev'i
Asil adl Yahya'drr; medrese tahsilinden
sonra muderrislik, kadrllk, kazaskerlik gibi vazifelerda bulunmu~, 1599 da olmu~tUr. Bir divanr,
edebi risaleleri ve bazl jlmi eserl~ri vardlr.
.)If.l ".
(f. a. b. s.) : yenidenmey-
nevmidi
""'.."
iyi, sevin~li
(f. i.)
haber,
mU;de. (bkz: be~aret).
W:,"
nevin
yeni ,olma. 2. i.
nav-inan
al~tJrllan
1. yepyeni, yeni ~ey,
(f- s.)
nev·nihal
nev'iyyat
..::...;?"
(a. i.)
fels. *ozgulluk,
.!J,,'
(f. i.)
(f. b. s.) : taze fidan, aga-
Jl:''':
(f. b. 5.), : 1•.
i~e
yenl
salik hakkmda kullanrllr, Mevlevi tabirlerindendir.
[bunlar bin bir gunden ibaret olan ~ile muddetlni
matbahta ( mutvakta) doldururlardr].
nevr)y
2.
I~ y. (f. b. s.) : yeni ~Jkma.
(a. i. c.
envar): 1. parlakhk.
aga~ ~i~egi.
nev-rih .,I)y· (f. b. i.) : 1. yeni yolcu, ilk'
olarak yoleuluga ~Ikan. 2. yeni yol.
tOrsellik, fro spGieifieite.
nevk
nev-niyaz
binege yeni
at, acemi, torlak at.
J l,-' y'
ba~lryan, Yfmi me~k alan [~ocuk]. 2. tas. muptedi
nev-peyda
(f. a. b. 5.)
(f. i.) : Omitsizlik. (bkz:
cm taze sUrgunu.
kadm adr.
j~":
(.).J.-:;A Y
kunOt).
dana getirl/mi~, ewelee yok iken sonradan yaprJil1l~.
navid
(f. zf.) : Umitsizcesine,
umitsizlikle. (bkz : me'yOsane).
dogmu~tur.
nav-iead
",7\,.l-:;A y.
nevmid·ane
cinsle, smrfla ilgili.
sivri uc.
-nevred ~)y -(f. s.) : "gezen, dola~an, yol
nevk-i kalem : kalemin s!vri ucu.
alan" man!larmda *birle~ik.sifat yapar. Reh-nevred : yol alan. Sahri-nevred : sahrafarda gezen,
nevk-i miijgiln : kirpiklerin ueu.
~ebe.
F.63
993
,
nevregan
jlJ)J;
(f. i.)
mukavva, ve deri
oymakta kullamlan bir mUcellit aleti.
nev-res
tJ') ;
(f. b. s.) : 1. yerii yeth,en,
veni biten. 2. i. kadm" bazen erkek adl.
nev-resid ..l:_)y (f. b. s.) : yeni
yeti~me(
yeti~mi~.
yeni
nev-reside
g.J..:-')Y
yeni yetiljmilj, yeni
t6ze.
(f. b. s.c. : nevreside-g8n):
olgunla~mlya
'nevr~slde-gan JIJ.J..:-')),'
baljlamllj,
(f. b.s.
gen~"
nev-reside'-
'nevrOz-i buzurg : muzo Turk mUzimnin en ax
altl aSlrhk bir mUrekkep makaml olup zamanimlza
kalmllj bir numOnesi yoktur.
nevruz-I hara : muzo TUrk mUziginin en az 3 - 4
aSlrllk bir mUrekkep makaml olup zamantmlza kalml$ numOnesi yoktur.
nevrOz-i hieb : muzo Turk mUzimnin en az altl
aSlrllk bir mtirekkep makaml olup zamanimliZCl bir
nOmOnesi kalm,amlljtlr.
nevrOz-i huseynl : muzo TUrk mUzimnin en az
altl aSlrhk bir mOrekkep makaml olup zamammlza
nUmOnesi kalmaml~tlr.
nevruz-i Irak : muzo TOrk mOziginin en az altl
aSlrhk bir mOrekkep makaml olup zam6ntmlza bir
,nOmOnesi kalmamlljtlr.
nin c.) : yeni yetiljmiljler, yeni olgunlaljmlya baljlaml~ olanlar, genl;ler,' tazeler.
nevruz-i Isfahan,: muzo Turk mtiziginin en az
altl aSlrhk bir mUrekkep makaml olup zamammlza
nOmOnesi kalmaml$tlr.
(f. a. b. i.) : 1. [yeni
nevruz-i rumi : muzo Turk mOziginin en az altl
aSlrhk bir mOrekkep makaml olup
zamammlza
kalml$ numOnesi yoktur.
nev-resm
r""))'
C;lkma] yakasl bUyUk, kolsuz, harmani gibi, klrmaII bir ~e~it kaput. 2. yeni moda.
nev-reste
"I.:..--))'
(f. b. s. c. : nev-reste-
g8:n) ": yeni bitmilj, yeni yetiljmi~, yeni meydana
gelmi~.
I~-
•
nev-restegan J~)), (f. b. s. nevreste'nin
c.) : yeni bitmiljler, yeni, yeti~mi~ler, yeni meydana gelmi$ olanlar.
bev-re~teglh'.1 mairif : bilgide yeni yeti~enler.
nev-ruz
jJ))'
(f. b. i.) : 1. yeni gUn. 2.
GUne~'in k~ burcunaqirdi~i gUn olup rOmi martm
'dokuzuha rastlar, i1kbahar ba$langlcl va Celalt
takvimine gore ytlba~ldlr. 3. muzo TUrk mUziginin
en eski mUrekkep makamli-mndan biridir. Urmiyeli
SafiyUddin'in kitabma yazml$ oldugu arapc;a gUfteli
bir remel beste bu makama misaldir. Son zamanlarda i. HakklBey, bu makamdan darbeyn va
hafif besteler ile aksak ve yUruk semailar, 2 de
$arkl bestelemi$tir.
nevrOz-i Aeem : min:. Turk muziginln en az altl
aSl,rhk bir ,murekkep makaml olup ,nUmOnesikalmaml$tlr.
n~vrOz-i Arab : muzo 3 - 4 aSlrltk birmtirekkep
makam olup zamammlza kalml$ numOnEki voktur•
.,nevrQz,oi asl : mUzo Turk mu~lnin en 8%' altl
aSlrftk bir mUrekkep makaml olup zamSmmlzakal.
mJ$riumOnesi yoktur.
nevrOz-ibeyiti : muzo Turk muziginin 'en az altl
aSlrhk bir murekkep makamj, olup t:amantmlza kalMI, bir numOnesi yoktur.
994
nevruz-i sultani : 1) Sultah CelalUddin Meliktakvimindeki nevrOz; 2) muzo TUrk mOziginin eski bir mOrekkep makaml olup zamanlmlza
kalml$ nOmOnesi yoktur.
~ah'm
nevrOz-i u$$,ik : muzo TOrk mOziginin en az altl
bir mUrekkep
makaml
oIup numOnesi
aSlrllk
kalmaml$tlr.
nevruzivve
~.J-')J'
(f. b. L) : nevruz gUnU
Ic;m hazlrlanan bir c;e$it macun, 0 gUn ic;in hazlrlanan kaside. [fas6hat kaidelerine ayklrldlr].
nevruz-ku~ekde-
.9j J)"
(f. b. i.)': muzo
TUrk mUziginin en az altl asirhk bir murekkep
mak,aml olup zamanlmlza nUmOnesi kalmaml$tlr.
nevruz-neva
I; jJ);
(f. b. i.) : mUzo
Turk mUziqinin en az altl aSlrl,k bir mOrekkep
makaml olup nUmOnesi zamSnlmlza kalmaml~tlr.
neyyireyn
nevrti:r:-saba
Turk muziginin en az 5 - 6 aSlrllk bir murekkep
makaml olup zamanlmlza numOnesi kalmaml~tlr.
nevrti:z_:zengule
.u ~ j
jJ);
nev-ruste <l:-....)J' (f. b. i.) ': yeni yetil?me.
~evs V' J'
(a. i.) : aS11J olan bir nesnenin,
oteye beriye sallanmasl, hareket etmesi, klmlldanma, hareket etme. (bkz.: nevesan ).
.uL....;
(f. b. 5.)
gen~;
taze;
ku~Uk.
yeni
(f. a. b. s.)
..;- J'
yeni yol-
~Ikan.
nev-:zuhurJJrl:. J"
ney J
bitmi~
~y' (f.
ml~ [~i~ekJ. Gonee-i
gonea.
nevt
: 1. yeni dal. 2.
geyik boynuzu.
nev-,iikiifte
.kJ" (a.
b. s.) : yeni
a~t1
nev-$ukiifte: yeni a~liml'
I. c. : envat, niyat)
asma
ney-~e
~. (t. i.) : ku~uk
J J' (a. l.) : gemici. (bkz: kel?ti-b8n,
nOrt).
l.PJ"
(a. zf.)
bir sOretle, bir
derece.
nevvib
.:>~.
J::,'
~I~hk
re
(a. I.): 1. merama eri,mei iste-
ney-pare
O)~ J' (f.
neyrene
t-t!
naiplik eden, vekil-
r
IJ" (a. s. nevh'den) : 1. a~llyan,
koparan. 2. OIOnUn qrkasmdan a~lamak uzepara lie tutulsn [adam].
heyreneat
.:"
par~asl.
(a. i. e. : neyreneat) : til·
If'-t!
(a. i. neyrenc'in c.):
tllslmlar.
jJ.;:,j
'neyru:z
(f. i.). (bkz : nav-rOz).
j4' (f•. b.
I.)
kaml~llk,
sazhk.
( bkz : maksebe, ney-zSr).
A'
(f. b. i.) : ,ekar kaml,l.
neytal ~ (a~ i.) : 1. musibet, bela., (bkz :
me~akkat).
neyY
neyyir
2.
k~a.
(a. 5.) : ~i~, pi,meml,! [et v. b.l.
J
-t!
(a. s. nOr'dan) : 1. nurlu, par-
lak. (bkz : ziya-d8r). 2. 1,lkll clsim; clslmlenmllj
nur. 3. Gune,. (bkz : Aft8b, HOr,id,Mihr, $ems).
neyYIr-1 asgar : uti". Ay.
neyyir-! a':zam : astr, Gune$.
nevvihlll .....l>oly· (a, s, nevh'den) : 1, aglJyan,
~1~lJk koparan [kadtn, klz]. 2. olOnun arkasmdan
(l~lamak uzere pera ile tutulan [kadm, Klz].
b. i.) : kaml'
slm. (blr.z : nireng).
lik eden.
MWih
(f. b. i.) : kaml~llk, saz-
Ilk. (bkz :' ,maksebe, nay-zar>.
dahiye,
~I J' (a. s.)
ney. /(bkz :
(a. i.) : istege ula~ma.
neyelin j)L.:
ney-,eker
nev-ummi
~Ikma.
naY-~El).
ney-si~Sn
[f:)lr yere-]. (bkz : ta'lik).
nevti
a. b. s.) : yeni
(f. i.). (bkz : nay).
I
yeni
(f.
gine ulal?ma. 2. s. ula~llan ,eYe
nev-sefer-i ntir-tal'at : parlak yuzlO yolcu.
t L.:.,,: (.f. b. i.)
(f. b. s.) : yeni tarz,
ney-i be:zm-i gam : gam meclisinin nevi.
neyl
nev-,Sh
J'
~el?it.
ney-istan
nev-sefer
culuga
~j
nev-:zemin
(f. b. i.):
multo Turk muziginin en az altl 'aslrhk bir munumOnesi
rekkep
makaml
olup zamammlza
kalm~mll?tlr.
nev-sale
.)\jJ" (f. b. s.) : h yeni dogmu~,
nev-:zad
yeni d~an. T.fl-. nev-:zid : yeni dogmu~ ~oeuk.· 2. !.
erkek adl.
neyyireyn.
~~
(a. I. c.)
"cisimlenmilj
Iki nur" : GUne$ lie Ay.
995
ney.zir
)~.J (f. b. L)
ney.zir
kaml~hk;
sazhk.
(bkz: ney-sitan).
ney·zen
Jj
iJ' (f. b. L). (bkz : nay-zen).
",·tifi
ney·zenane
kl~acak
( f. Lf.) : neyzene va·
yolda. Nigih-. neyzenane
neyzen gibi yan
bakl~.
(a. i.)
du~urme.
(bkz
ifsad).
JY
nezif
U!.Y
(a. s.) : kanamakla ilgilL
(a. s.) : fazla kan kaybmdan
bitkin hale gelen [kimse).
~Y
nezih
nez'
tY
bozma; halkl birbirine
(a. s.) : 1. temiz, pak. 2. i.
(a. L) : 1. bir ~eyi yerinden ko-
..;..!ILk;
nezafet
(a. i.) : temizlik, pakllk.
En·nezafetii nin-el-iman : temizlik imandan gelir.
nezahet .::.A1y (a. L) : 1. temizlik, pakhk. 2.
incelik. (bkz : rikkat). 3. kadrn adl.
riflik, incelik; 3. terbiye. (bkz : edeb). 4.
miyet. [ yapma kelimelerdendir].
eh~m
nezare ¢;l1.i (a. i.) : bakma, seyir.
..:"; La; (a. i. ) : tazelik, parlakhk.
(bkz : letafet, nedSret, taravet).
nezaret ...::,,;\.1:; (a. i. nazar'dan) : L bakma,
bakl~, etrafl germe, seyir. (bkz : manzara>. 2.
. gozetme, gozden ge~irme. 3. idare; reislik. 4. n3zlrhk, vekillik.
nezcf
~y
(f. zf.) : 1. van, kat. (bkz : ind).
2. gOre, nazarmda, fikrince.
nezdik d .
nezevan
nezf
j
.)i (f. s.)
I:.,y
JY
nezil J~Y
(a. 5.) : 1. [nezih'in mOen.]
: yakrn. (bkz: karib).
(a. L) : sl~rama, adama.
(a. i.) : 1. kuyunun suyunu ta-
bo~altma.
ned-i !iah : kuyuyu bci~altma. 2. hek. kan git·
me, kanarna, fro hemorragie.
nm·i rahm· :. hek. kadrnl,.mn ayba!jl hallerinde
fazla hayiz g5rmeleri.
(a. i.) : misafir, konuk.
J..l·
nezir
(a. i. nair'den. c. : nOzera, nO-
zOr) : 1. birini, do~ru yola sokmak i~in gozda~1
vererek korkutma. 2. Hz. Muhammed'in adlarm·
dandlr.
nezire t:lJ. j,; (a. i.)
.Jy
nezle
nezaket ..:..)Ij· (0. i.) : 1. naziklik. 2. za-
nezaret
<lr:Y
nezihe
temiz, pak. 2. i. kadm adl.
parma, sokme. 2. kaldlrma, yok etme. 3. can
~eki~me. HiUet-i nez' : can ~eki~me. (bkz : hal-i
ihtizar).
996
nedi
erkek adl.
• .1
nez'
mamen
nezf·iil-enf : hek. burun kana mas I ;
nezredilen !jey, .adak.
(a. L)
: ,hek. nezle, burun
akmasl.
nezl~i
miizmine : hek. yerle!jmi!j, kronik nezle.
nezle-i sadriyye hek. go~Ose" inen nezle, ~ogOs
nezlesi.
nezle·i sUfliyye
hek. belso~uklugu.
nezll
Jy
(a. s.): hek. nezleye 'ait, nezle
)1'
(a. i. c~: nOzOr) : adak, adama.
ile ilgilL
nezr
nezzam
("l..1ii
(a. s. nizam'dan) : nizam
veren, tertipliyen, dOzenliyen.
nezzaro
t:I)LJ:.i
(a. L) : 1. seyirci. 2. bir ~eye
bakma; (bkz : nezaret).
n1kmet .:;...;k'
nlsaf
(a. i.). (bkz : nakmet).
JL..:; (a. L) : bir !jeyi tam olarak
ikiye bolme.
nlsf ~
(a.!';. c. : ensM)
1. yarlm,
yarl. 2. i. g. s. bir yazl sitili.
nl5f·..·cenlh : tool. yarlmkanadlrlar.
n.sf., kutr : geo. Yi'lrJ <;ap, fro rayon.
nBsf·, kutr-l kaint : geo. 1. * i~yarJ~ap, fr.apot·
heme. 2. yanal yUkseklik, fro apotheme.
nigih., tedkile
nlsf'l kutr'l zahiri: geo. gorUnUm yan~apl,
fro diametre apparent.
nlsf'l kure : astr. K~renin yansl; yanmkUre;
cogr. yankUre, fro hemisphere.
nlsf-I miist'akim : geo. yanm dogru, fro demi
droite.
nlsi.iil.levl : geee yar,sl.
nlsf-iin-nehar
..:;..i...::.i
(0. i.)
yanmlJk. [yapma ke-
.w....:i (a. i.) : bir ~e~it k,sa ney.
~i
nlsf,vyet
(a. i.) : yanmhk, yan
nlsf,yye-zen
.») ~..ai (a. f.b. s.) : nlsflye
nlslf kure·i cenubi
""'.~ ~,.,)u...:::i
(a. b. i.)-:
Arz'rn hatt-' istivanrn (ekvator) gUneyinde kalan
yansl.
nlslf kure-i semavi·icenubi : astr. hatt·, istiva-i
semavi'nin gUneyinde kalan· sema yanm kUresi.
nlslf kiire.i semavi·i.imali: astr. hatt-I isti.
va-i semavinin kuzeyindel kalan sema yanm kUresi.
nlslf kure-i ,imiUi
J\c.z ~,.,) u.a; (a.
mt'
(a. i.)
anat. aglz tavamnrn
pUWr yerleri.
(a. i. na'ee'ninc.) : di~i koyunlar.
(bkz : na'cat).
niil
J l-i
(a. i. na'I'in c.) : 1. nallar. 2.
ayakkaplar,. Saff.. niil : 1) papu~luk, ayakkaplann brakrldlg, yer; 2) bir yerde oturulacak yer·
leHn en a~agls,.
niam
... \.A,'
- nida
(a. i.)
1. ~ag,rma, bag,rma,
seslenme. - 2. ses verme. 3. gr. ' *Unlem"
interjection.
nida'Vi hanumi : genizden gelen baglrtl.
nidd
nifi'
(a. i.
J.,'
CU'
nifSk
nifaki
C. :
fro
endacO : benzer, e~.
(a. i.): menfaat, ~Ikar, fayda.
Jw,'
(a. i.) : -munaflklJk,.qki 'luzlU·
~
(a. i. ni'met'in c.) : nimetler.
Veliyy-un.niam : IOtufta bulunan insan.
bozu~ukluk.
JLA,' (a. s.) : nifakla, iki
yuzlU.
nifar
)L~' (a. i.)
1. korkma, urkme. 2.
nefret gOsterme.
nifas ,-",LA,' (a. i.) : .Iogusahk hali. [Hariefi
mezhebinde 40, $afii mezhebinde, 60, diger mez·
heplercle 30' gOndur].
1.S~LA,·{a,
i.): logusallga ait, loQusa-
IIkl~ ilgHi. Hummi.i, nifasi : hele. albast., dogum.
dan sonra meydana gelebilen ve ekseriya tehlikeli
olan bir hastahk.
nifh; <L';';" (a. i.). (bkz : nefha 4';"~' )
nigah
(f. e.): nefy edat,. (bkz: bila >.
- ""'
W'
i. nebl'in c.) : oklar.
nidd ..)L~~ (a. i. ) : krill; bag,. Tavia·un·ni.
nifasi
b. 'i.) :
astr. Arz'rn, hatt-I istivanrn (ekvator) kuzeyinde kaIan yansl.
niie ~
havlamasi.
IOkle ilgili.
sanatk.ar. (bkz : ney-zen).
ni·
",fL...: ( c!.
nibaJ
luk, ara bozuklugu,
yanya bolme.
~alan
kopek
(bkz : manend, nazir).
limelerdendir].
nlsf,vve
c.~' (a. i.)
cad: uzun boylu adam.
astr., cogr. 1. gUnUn or-
tasl, ogle vakti.2. meridyen, fr.meridien.
nlsf·iin·nehar dairesi: astr.,cogr. meridyen
dairesi.
nlsf·un·nehar mustevisi : astr. meridyen *dUzlemi, fro plan meridien.
nlsfet
nibih
(bkz: av'ave, nubah).
"te;
(f.
i.): 1.
bak,~"
bakma.
Ahu.nigih : ahO bak,~", ceVlan bakl~h. ~tf.i nigih:
baklverme. (bkz : nazar, nigeh).
nigih" gazab : klzgrnllk bakl~l, afkeli bakl~.
nigih.. inti:hib : se~me, begenme bakl~'.
nigih.. i$ve : gOzel, sevin~1i ve har~ketli bakl~.
nigih., nax : naz bakl~l; ,
nigih., pur·fen : hilekar bakl~.
nigah-I tegafiil : tegafUi bakl$l, maksadl v~ h41i
anlamazllktan gelen bakl~.
.
nigih., tedkile: ara~tlrma bakl~l. 2. 90%.
(bkz: ayn, ~e~m).
991
njgah-ban
jl~obLG
njgah-ban
(f; b. s. ve i.) : 1.gCSzcU;
bekc;;i. (bkz : haris, nigeh-ban). 2.> kadln adl.
bekc;;ilik. (bkz
haraset).'
)...LdilCi
nigah.dar
Jlf::
,LG
.I
ate~1i
nigar-I nile : muzo TUrk mUziginin en az altl
aSlrltk bir mUrekkep
makamJ olup zamanlmlza
kalml~ nUmOnesi yoktur.
nigar-. nik-acem ~ muzo en az iki U~ aSlrllk
bir mUrekkep makam olup zamanlmlza kalml~ nUmOnesi yoktur.
)LG
me~hur
(f. h. i.) :
kadni
~air
lerimizdendir.
Osman Pa~a'nln
klzldlr. Avrupa
edebiyat In I iyice tetkiketmi~ ve Tanzimat'tan sonra yetj~en bUyUk ~ahsiyetlerin
bilhassa AbdUlhak
Hamid ve Recaizade Ekrem'in te'siri altmda kalm.~tlr. imzasm, daima (Nigar bint-i Osman) dive
atardl. Aks·i sada, Efsus, Niran adlr'lda eserleri
vardlr.(d. : ,1856 - O. : 1918).
nigar.~ek ~)lG (f.
b. i.) : muzo TUrk
mOziginin e1n' az Oe;; aSlrJlk bir mOrekkep makaml
olup zamanlmlza kalml~ nOmOnesi yoktur.
nigirek
=.J)~
njgarende
j)""")~;
(f.' i.): [eskiden] res-
sam. [insan resimleri yapardl].
nigir-hane
""\.;.)...G
(f. b. i.) : 1. resim va
heykellerle sOslenmi~ alan yer; resim ve heykel
sergisi. 2. puthane. 3. gOzelleri e;;ok alan yer.4.
resim yapanlarm e;;aIJ~tlklarl atolye. (bkz : nigar.isdin 1,2,8).
"8
niga~te ~lG
(f. ' i.) : resim yapma.
(f. s.) : 1.
resmolunmu~.
(bkz : musawer). 2. yazllml~. (bkz :muharrer,
mektubl, , merkum 1 ).
(f. i.) : bakl~, bakma. (bkz:
njgeh
nazar, nigah).
nigeh.i ~~m-i var : sevgiHnin (gozUnOn) bakl~l.
"'geh·i hayret: hayret bakl~l.
j~t'~
nigeh-ban
(f. b. s. va i.). (bkz:
nigah-ba-n) .
.;l-:-r"-'
~.
nigeh-bani
(bkz
I,;>
nigah-bani) .
n ·lgeh.daAr
~ \.~
~.
J
(f. b. s. ve i.). (bkz:
nigah-dar) .
<tG
(f. b. s.)
baklveren.
jJ..)~
(f. b. s.)
bakl~1
njgeh-endaz jl"",'\
(bkz: nigeran).
nigeh.furuz
goz
nurlandlrlcl olan.
nigaran
\..)G
j
(f. s.)
baklveren, baklcl,
bakan, baka kalan.
(f. i.) : muzo TOrk mOziginin
en az altl aSlrIJk bir mOrekkepmgkaml olup zamammlza nOmOnesi kalmaml~tlr.
l~.
..
I,)'"')~
nigari$
(f. i.) : 1. resim. 2. (resim
(f. b. i.) : 1. resim
ve heykellerle sOslenmi~ olan yer; resim ve heykel
e;;ok olan yer.
sergisi. 2. puthane. 3. gOzelleri
(bkz: nigar-hane 1,2,3). '4. Gaffari'nin me~hur
eseri.
komUr parc;;asl.
gibi gUzel) sevgili. 3. s. resmedilmi~, resmi· yapl'mJ~. Hatlr·nigar : hatlrda resmolunmu~ gibi yerle~en. 4. put. (bkz : sanem). 5. muzo TUrk mOziginin en az altl aSlrltk bir mUrekkep' makamldlr
(muradname). Bir zamanlar
unutulmu~ oldugu
III. Selim'in suz-i dil-ara ismiyle aynl terkipte fi'lkat
ba~ka adla bir makam yapmaslndan
anla~lIml~tJr.
6. kadm adl.
'
Nigar
l~.
'
nigar-istan jl::...,jUW
(f.b.s.vei.): 1. gozcU,
(f. i.) :
(f. s.)': 1. resimlerle, na-
sUslU. 2. i. resim gibi gOzel sevgili.
,
bek ~i. 2. saklaYlcl, koruyucu. (bkz : hafiZ,
hami).
niga(
kl~Jarla
i.). (bkz : nigarende).
~)...G
lligirin
(f. b. i. ) : gozcUlOk,
nigah-bani
'\
l»LG (f.
nigari
~
nigin
(f. i.) : 1. muhUr. (bkz
ha-
tem 1 ).2. yOzUk. (bkz : engO$ter) .
njgin.:clan
.\ ~.
'"'..l::>-.J
(f. b.) : yUzOk kutusu,
yOzOk mahfazasl.
"igin·say
l>~
(f. b. i.) : hakkak, mO-
hOr kaZICI.
nigu
,.,f:.;
hOb, nigO).
(f. s.)
gUzel, iyi. (bkz
hasen,'
."f:J (f. b. s.)
Q\y:..
nigu-hah
nihii
iyilik istiyen,
haYlr diliyen.
niguhende
Q...wt.\
<;eki$tirici,
(a. s.)
o;i-Wb .J(J
(f. s.)·
<;eki$tirilmi$,
yerilmi$. (bkz : mezmOm).
niguhi,
JA.,,(.J
(f. i.)
<;eki$tirme, yerme.
J~
nihilan j
(f•. s.) : 1. tersine
donmiJ$,
j."f:J
(f. b. s.)
talihsiz.
(f. b. s.):
ba$a$agl.
(bkz :
[$iirde. "nigO-sar" $eklinde de ger;:er].
~k
nig()n-ta,t
j}:
4,,'
(bkz :
-nih
4,,' -
(f. i.)
nihin
jl,--'
l:-llf'"
(f. 5.) j: 1. gizli, sakll. (bkz
nihani
J\:
(f. L) :.1. gizlilik, sakllllk. 2.
nihin-peykeran j
yagmalar,
(a. i. nehb'in c.)
nihan-su
lS,)lr'
(f. s.) : yaradlll$ta olan.
(bkz : cibilli, fltrl, hJlki, tablat, mizac).
nihM
Nihivend
J~'
biJyOk
.r-i lr'
(f. b. i.) : yUce alEim.
(a. s. nahif'in c.)
:
zaYJfl~r,
~'JLr'
Jf.
h. L)
Iran'ln bat,.
slnda bulunan me$hur bir $ehir.
Q~lr' (f. s.) : konmu$, konulmu$,
koymu$, komu$. Furu-nihide : a$agl
indirilmi$,
ayak
t;:lkarllml$. KacJem-nihide': ayak koymu$,
basml$.
cllJzlar.
b. i.)
(f. i.): 1. tabiat, h0Y, yaradl-
11$. Bed-nihad : asll koW, yaradlll$1 fena. 2.erkek adl.
nihid.
I*y 0lr' (f.
melekier.
r;:apullar. (okz : garat).
nihade
saklanlla.
s. gizli, sakll.
I
~l.r'
(f. b. i.)
cak yer; magara; mahzen; bod~um.
kelimeler yapar. Kadem-nih : ayak J koyan, ayak
basan. (bkz: kadem-nihade).
nihid
(f. b. i.) :' fidanllk.
A··l;C1'f".
..,
nihan-hane
(f. s.) : "koyan" manasiyle*birle$ik
nihib l.;-'lf"·
nihali, sa han alth§,.
nihale4 ).
mahcObl, mahfi, mestOr). 2. bulunm,yan; gorOnmiyen. 3. i. sir.
(f. i.) : 1. $ehir, belde. 2. ft niha-
den mastarmdan emr-i hazlr : "koy!"
(f•• i) : 1. yeni yeti$mi$ dOz·
Jl,.-'
nihal-istan j
(f. b. L) : 1. ta$tl,
legeni tersine donuk. 2. mec. gokyOzu.
asman, serna).
-nih
41l,.-·
nihale
nihali
j}:
taze, dEb:-
gUn fidan. (bkz.: nihal). 2. Avcl Icorkulugu. 3.
dO$eme, dO$enecek $ey.. 4. sahan altllgJ.
(bkz : bed-baht).
nigun-sar ) ....
':J~.: (f. i. nihalr'in c.)
gun fidanlar, sOrgOnler.
altOst olmu$. 2. ters, aksi, ugursuz. Ser-nigun :
ba$a$agl olmu$, alta OstUne gelmi$.
nigun-baht..;..~
(f. L c.: nihalan): 1. taze,
duzgOn fidan, sOrgOn. Nev-nihil : taze fidan. (bkz:
nihale1 ). 2. kadln adl.
nihil-i ~emen : gOlbah<;esinin fidam.
nihal.i ~'le : naz fidam.
nihi!-i serv-i ser-efriz : ba$J yUksek servi fl·
dam.
nihil-i zal'if : ince, gUzel dal.
(bkz : glybet2 , zemm).
nigun
(a. s.) : son ile ilgiJi, sonuncu.
Jl,.:
nihil
~
yerici.
nigGhide
J t,-..
nihavend
~'JLf'" (f. i.) : muz. TOrk mUzl.
ziginde bir makam. En eski makamlarqan olup
eskiclen nihavend-i kebir'den aYlrmak ir;:in nihavend-i rOmi dive de adlandlrllml$tlr. Fakat son blr'
aSlrdan beri pek"'bUyUk bir ragbetle kullanllml$tlr.
Nihavend, garb mOziQindeki sol minor'dUr. YAnt
pOselik makamlnln birperde peste gor;:GI'GlmU$
$eddidir. Rast pl;lrdesinde durur. G~lGsU -be$inci
derece olan- neva (re) dir. Donammma " s i" ve
"mi" i<;in iki kur;:Uk mUcenneb bemoliJ konulur;
yedeninin "fa" bakiyye diyezi,
nota ir;:inde i1~ve
;'
999
nll1lavl,mcJl·j eedid
edilir. <;,kICI-inici bir seyri vardlr. Orta sekizlidekl sesleri, pestden tize dogru olmak Gzare ~oyle
dir: rest, dugah, kurdi, ~argah, neva, nim-hisar,
evic, gerdaniye. Dizisinde niseb-i ~erifeden 7 taRe
olmaklamUlaYlm saYlllr. Elimizde, makamlar arasmda say. itibariyle 7 olarak nihavend'den eser
bulunmaktadlr.
nihivend·i eedid : muzo TOrk mOziginin· mOrekkep makamlarmdan olup zamanlmlza kalml~ bir:
nOmOnesi yoktur.
nihivend·i kebir : muzo TOrk mOziginin en az
dort aSlrllk bir murekkep makamldlr; pOselik'in
iki ~eddi olan nihavend' ile sultani-yegahiden mOrekkeptir ve bundan dolaYI nihavend-i kebir deni!ml~tlr. inici-~,kIC' olarak her iki makamda kar'~lk
gezlneh nihavend-i kebtr, nihavend ite rast (sol)
perdesinde kallr. GO~lOleri .birinci derseede nihavendin gO~lOs0 ve sultani-yegah'm duragl ohm re
(neva), iklnci derecede de sultani-yegah'ln gu~lOs0
olan dOgah (Ia) dlr. DonanlmlOa nihavend ·gibi si
v~ mi i~in iki tane kO~uk muc~nneb bemolO konuluI". Nihavend'in yeden fabakiyye diyezi gibi suitani-yegah'm "mi" bekar ve "db" bakiyye diyezi
de
("si" bemol
mO~terektir)
nota
i~inde
kullanrllr.
nihivend-i rum.
verilen bir ad.
muz:o
nihavend'e
vaktiyle
nihavend·i sagir
muz:o TOrk mOziqinin eski
bir. mOrekkep makaml olup zamanlml"za
kalm,~
nOmOnesi yoktur.
nihavendi
t>J.i'J~
(f. s..)
!
1. Nihavend
~ehrine ait, ora ile i1gili, orall. 2.! i. mOzikte bir
perde.
nihive, . nihiyet ..:..t ~ , ~ l,.: (a. i.
C. :
nihayat)
1. son,uc. (bkz : ak,bet). 2. son derece. Bi·nihi·
ye : nehayetsiz, sonsuz. ili.nihiye : son dereceye
kadar.
nihiyet.i az:m : anat. kemik ucu.
sermi : .ikinci kanOn (ocak)
ylrmi dordOncO gOnO olan ve karla beraber ~Ikan
blr firtma.
nihiyet.i~iddet.i
nihiyet.ul-emr : netke, i!?in
gayet-Ol-gaye) .
sonunda.
(bkz :
nlhayet.un.nih&ye : 8klbet, ensOnunda.
nihle
nihrir
(a; i.): mezhep, din !?Obesi.
J
..J~. (a. s. c. : naharfr) : bilgili,
tecrObeli, allm, fazll, mahlr kimse.
nihvar
;I.,;C.
(f. s.)
blrll, gururlu [adam].
1000
kendini
begenmi~, ki·
.)Iy
nijid
(f. i.): 1. soy; nesil, neseb.
Pik.nrjid ~ soylu, soydan. 2. tabiat,
Ali.nijid : yOksek tabiath.
cibilliyet.
iY
(f. I.): bazi kW
4'
(f. S. c.: nikan) : iyi, ho~, gOzel,
nijm
sab~hlarl
inen
koyu sis.
nik
begenilen." (bkz : hOb).
nik u bed : lVi, koto.
nikab
,,:",U·
("ka" uzun okunur. a. i.) : 1.
p~e,
yuzortOsO. (bkz : burka', lesme).
nikab·1 zulmini : karanllk p~e. 2. perde, ortO.
(bkz : hicilb).
nikib ":"'~ (f. I.)
ku~~u
eldiveni. (bkz:
nikaf).
nikabet
..:,."!LA,. ("ka" uzun okunur. a. L)
nakib'l ik. (bkz : nakib ).
nikibet ..:..! ~
(a. i.)
rUzgarm ters yon leI".
den esmesi.
nikif J~j (f. i.). (bkz : nikab).
nikih
C l>:J
(a. i.) : nikan, kanOni: evlen·
me toreni. [asll manasl : vat". dlr. (bkz: vatv)].
nikih·bi·l·kitibe : huk. ~ahitlerin mUnderecatlnl
i~itmeleri veya .maznOnuna muttali
bulunmalan
~artlvie gaip hakkmda mektl,lpla aktedilen n,ik8h.
nikiih·, dihili : sosy. i~erden e~enme, akrab8.
dan klz alma, fl". indogamie.
l'Iikih·1 hariei : sosy. dl~ardan evlenme, akrab8
haricinden evlenme, fro exogamie.
nikih·, hez:1 : huk. [eskiden] hakiki vey8 me·
cazi mana kasdolunmlYarak latHe sOretiyle yapllan
nik8ht'r ki ger~ekten yap,lan nikilh gibi sahihtir.
nikih·, fisid : ...huk. [eskiden] slhhat ~artlarlm
cami olmlyan nikah. [~ahitsiz vey8 bir ~ahitle vey8
. hUrmet (haramhk) sebeplerinden bi ri mevcut ikEm
akdedilen nikahlar gibi].
nikih.. fuzOli: huk eskiden] asif vey8 veli
veya vekil olmlyan kimsenin ba~kasl 'namma ak·
detti/:ii nikilh.
r
nikih·1 gayr·i lizlm : huk. [eskiden] sahih 01.
makla beraber feshi kabil olan nikilh.
nikih·. bitd : huk. [eskiden]. (bkz : nikah·,
fasid).
nikih·1 laZ:lm : hulc. [eskiden] feshi kabil 01.
mtyan nikah.
nik-nihSd
nikih-. mevkuf : huk. [eskiden] ba~kasJnm ica.
zetine ba~11 alan nikah.
nikih-. muallak : huk. [eskiden] ~arta ta'lik
edilen nikah.
nikih-. muvakkat : huk. [eskiden] muddet bil.
dirilerek akdedilen nikah olup eIliz d~i1dir.
nikih-. mut's : huk. [eskiden] mut'a veya teo
mettu gibi intifa ma'nasma alan bir laflZ i1e icra
edilen nikah. rbu nikah batddlr].
nikih-. nifiz : huk. [eskideil] slhhat ve ~artla.
rml tamamen cami olup icazete mevkuf olmlyan
nikah.
nikih-. rakik : huk. [eskiden] kale ve cariyenin nikahl. [nafiz olmasl, malikinin icazetine mevkuftur ].
nikih-. sahih : huk. [eskiden] Slhilet ~artlarJnI
cami alan nikah.
nikih-. tenezzuhi : huk.· [eskiden]
mevlanrn
cariyesini kendisine nikah etmesi. [buna : "nikah-I ihtiyari" de denir].
nik-ahter';;'\ ~:': (f. b. s.) : YlldlZI iyi, t§lihli,
Jts::'i
(f. s. nik'in c.)
~-:-~.
nik-bini
nik-endi~
i~leri
iyi
nikbinlik,
JLo_~'
nik-fil
(fob. s.) : iyilik du~U-
C1:,.
nen, herkesin iyili~ini
nik·hah ).
istiyen. (bkz : hayr.hSh,
(f. b. s.)
fah haYII'h
ugurlu, ugura ala met alan.
r~.,}-~,: (f. b. s.)
nik-ferdm
aklbeti, sonu
haYlrh alan, sonu iyi.
6:' (f.
b. s.). (bkz
havr.hSh,
nik·endi~ ).
..:.l.a~. (f. a. b. s.):
nik-haslet
Iyiler,
ho~·
p:.
nik·hu
("ka" uzun okunur. a. L)
5-::'
niki
ahlakl,
(f. b. s.)
IVi huylu,huyu
(a. L nukte'nin c.) : 1. herkesin
anhvamadlgl ince manalar [yazlda, resimde, sozde,
harekette-]. (bkz : anat). 2. ince man~lIl, zarif
ve ~akah sozler. (bkz : nuket).
1LAJ'
("ka"uzun okunur..
a.
nlkat-. muzdevice : ikizli noktalar.
(a. i.) : du!?manl klnp g~lrme,
.::.,.;..S::.:
~enilen.
nik-manzar
..)l:r.:..C: (f.
a. b. s.)
gorunU~{j,
gUzei alan.
nikmet
~jddetll
..;:......,4,'
(a. L c.
(f. b. s.)
nik-nim
zanml~,
naklm, naklmet) :
ceza.
iyi nam ka-
iyi adlt, iyi UnlU.
nik-nami
,",L:~'
(f. b. I.)
iyi nam, iyi
Un sahibi alma, haYlrla andma.
klll~tan ge~irme.
lihli. (bkz: nik·ahter).
giden,
L nok-
ta'nm c.) : noktalar. (bkz : nukat).
nikat-. cihit : koz. rUzgarlann
yonUnu gos·
termek I~in bazl harita ve pusulalarrn
uzerinde
bulunan reslm.
nikiyet ~~
~a
(f. i.) : iyilik; IVi alma.
Jb.l) 6:' (f. b. s.) : hareketl he-
nik-kirdir
nik-baht
(f. b. i.)
~t..\.·\
kin; inat.
nikat
*iyimser,
~{jzel.
)~"
nikit...':Jts::j
(f. b.s.)
1v i alan.
tar, iyi kimseler.
nikar
davranJ~/arJ,
*iyimserlik, fro optimlsme.
(a. i. nakmet, naklmet ve nlk.
Intikamlar, ocalmalar.
nikSn J~..:
(f. b. s.)
..
~~
nik-bin
nik-hih 0)\>,,;"
(f. i.) : ate~li komur par~asl.
~.
nikam
met'in c.)
.I.
iyi alan.
tarafrndan alan, iyi goren, fr. optimi'ste. [zlddl:
*kotOmser, fro pessimiste dir].
mutlv. (bkz : nik·baht).
nikil
:L.r".....:
nik-biz
i~leri
(f. b. s.) : baht, iyi, tao
nik-nihad.)ly..:..~,:(f. b. s.}
yaradlll~l,
ash,
mayaSJ iyi alan.
1001
nikris
nikris, nikris
V"'"~.JI'
r.
U"" ...J'k'
(a. i. c. :
nekarls) : hek. nikris, ayak parO"" 'annda, topuklarda ve mafsallarda meydana gelen agnlJ hastaIlk, fro goutte.
nikriz ) •.,;:;. (f. i.) : muzo TUrk mUziginin
en eski mUrekkep
makamlarrndandrr.
(eskiden
" nlrlZ" denilirdi). Dizisi bir sekizli i~inde gosterilebilen (yan! bir dortlU i1e bir be~li'denr yapdml~ olan) basit gorunU~1U mUrekkep makamlardandlr. Nikriz be~lisi i1e rast dortlUsUnden, ikinei
~ekli ise, gene nikriz be~lisi i1e pOselik dortlUsUnden mUte~ekkildir. (mevzOu bahs pOselik dortlUsU,
neva (re) perdesindedir' : neva, hUseynl,aeem Ve
gerdaniye). <;rklel-inici
olarak seyreder; umOmiyetle sona dogru inici bir karakter olarak nikriz
be~lisi i1e r.ast (sol) perdesinde karar eder. GU~
IUsU~be~li ile dortlUnUn birle~tikleri yer olan-neva
(re) perdesidir. Donanlmrna "si" bakiyye bemolU
ile "fa" ve "do" bakiyye diyezleri konulur (Hicaz
gibi); eger pOselik dortlUsu kullanllJyorsa "fa"
bekar yaplllr (humayun gibi). Dizisinde niseb-i
~er1fe'den 5 tane bulunmakla, gizli mUtenafir ltibar edilir." Orta sekizlideki sesleri,
pestden tlze
do~ru olmak Uzere
~oyledir: rast, dUgah, dik
kUrdl, nim hicaz, neva, hisar, evic (veya aeem)
ve gerdaniye. Kederli bir azamet, esrarlJ bir hUzUn
ta~lyan nikriz, orta dereeede kullan,lm'~tlr.
nikriz-i kebir : muzo TUrk mUziginin en .az alt,
aSlrl,k bir mUrekkep
makamr olup zamanrmlza'
bir nUmOnesi kalmaml~tlr.
'
nikriz-i segah : muzo mustear makamlnrn bir
adl.
ba~ka
niku-hiri is,;\(
nikz~'
Nil
J:'
Ntl-i ebyaz : NiI'in ba~l.
Nil·i ezrak : Habe$ NlIi.
Nil-i zenc : Sudan'da Cavala nehri.
nile
cij...: (f. i.) : c;ivit.
nilee:
~.
~ok
iyi,
ziyade
0....~s:;·(f.
b. s.) : c;ok iyi, hepsinden
(a. h. L e.) : "iki nil": Sey-
rLJ:'
nil-fam
(f. b. s.) :
~ivldi, ~ivit rengin·
de, laeivert.
n ".I.g!l.n
U
'U. ., J
nm \.. t~·
oeL..
(f. b. s.). (bkz
nll·fam ).
(f. s.) : c;ivldi, mavi.
nili-perde', nili hokka : gokyOzO.
I
nilO.~rg ~j..
nilOfer
(f. b. i.) : nilOfer. (bkz:
(f. i.) : bot-. nilOfer, lat.
J.).:':
(f. L)
bot. (bkz
nl-
lOfer).
f:'
(f. s.)
1.' yan, yanm, buc;uk.
(bkz: nlsf, nlme).
nim-bismil : yan boQazlanml$,
hayv.an.
usOlUne
gore
kesilmemi~
~: (f. s.): iyi, hO$. (bkz: tayyib).
niku-baht
J. -,~. (f.
b. s.)
nikO-kar ,; \( -,,~.: (f. b. s.) : iyi
ve dogru olan.
,1002
(a. i.) : c;ivit. (bkz: nlle).
~~.
Nileyn
nilOper
iyi olan.
nikG
L
hun ve Ceyhun nehirleri; Firat ve Dicle nehirleri.
nim
nik-terin
(a. h. i.) : Mlslr'dan ge~en, Akde-
nize dokOlen me$hur nehir.
niks V"'"sC: (a. s.)l.zaYlf [adam]. 2. ters
(f; b. s.)
(a. i. e.: enkaz) : bina yrkrn-
ul:--~ (f. i.) : c;ivit otu.
nymphea.
n1kter ...~-s:;.
(f. i.) : iyiJik, gOzellik.
nil
niIO-per).
begenilmi~.
.,s:;'
b. L) : nlkO-kar'lrk.
tlSl, bina bozuntusu.
nikriz-i sagir
muz. Turk muziginin en az altt
aSlrlJk bir mOrekkep makaml oJup zamanlm,za kalm,~ nOmOnesi yoktur.
dogan [~ocuk].
J ..
nikuyi
"s:;. (f.
bahtl
a~lk.
i~1 i, i~leri
iyi
nim-hilal : mec. gOzelin duda~l. 2. muzo TOrk
mUziginde birbirinden farklJ Oc; manada kullamIJr : 1) usul isimlerinin ba$lna gelirse 0 usOlUn
yansma mUsavi bir usOI te$kil eder : nlm-beref$an,
nlm-!;enber, nim-deviT, nlm-evsat, nlm-hafif, nlm-sakil, nim-sofyan, nlm-fahte ki, bu usuller berehan,
c;enber, evsat, hafif, sakil, sofyan, fahte usulleri-
nim-evsat
nin yansldlrlar; yalnlz nim-devir, devr-i kebir'in
yaml degildir. Ekseriya lenk-fahte denilen nim-fahte de, fahte'nin yansldlr; 2) perde isimlerinin ba~ma gelirse 0 perdenin bir 'koma pestindeki perdeyi
i~aret ecler : nim-hieaz, nim-hisar ve nim-zengOIe
iIe nim-$ehnaz.
nim kavi : usulde, kavi zaman i1e zaif zaman
arasmda orta kuvvette bulunan zaman.
nim beref~an
Jbl
J.
(-='
(f. b. I:)
muzo
Turk mOziginin buyuk usulJerindendir. 16 zamanll
ve 12. darbhdlr; beref$an'ln yansldlr; yani her
darbl, beref$andaki mukabilinin yanklymetindedir.
ve son "te ke te ke" burada sadece bir lite ke"
$eklinde bulunur 16 zamanll diger usuller$unlardlr : 13 darbll nim-hafif, 12 darbll fer', 8 darbll
~ifte-dUyek ki bu 16 zamanll usuller, en kU~Uk
buyUk usuldUrler. Bu u~ul ile pe$rev ve besteler
ol~UlmU$ .1,6/8 yUrUk nim-beref$an mertebesi de
kullanilml$tlr. Son aSlriarda kullanilmaml$, verine
tamamen beref$an kaim olmu$tur.' Bu usul slrasiyle sema'i, TUrk aksagl,
sofyan, ge sofyan'dan
mUrekkeptir. Darblan "!loyledir: dUm (2 zaman,
kavi), tek (1 zaman, zaif), dUm (2 zaman, kavi),
tek (1 zaman, zaif), dUm (2 zaman, kavi), dUm
(1 zaman, kavi), tek (1 zaman, zaif), dUm (1
zaman, nim kavi), dUm (1 zaman, zaif), tarek
(2 zaman, kavi), te (1 zaman, nim kavi), ke (1.
zaman, zaif).
nim-bismil
,.J--~:
(f. b. s.)
iyice bo-
nim-"ehreo.... ~ (-=:( f. b. L): nesnas da denilen korkunc; masal hayvanl [ash " nim-c;ihre" dir].
~~
f'
(f. b. L) : muzo TUrk
muziginin kU~Uk usullerindendir; 12 zaman ve 7
darblldlr; yani ~enber"(n yansl olup, onun yan
yanya sadele$tirilmi~ $eklidir. 12 zamanlt diger
usuller $unlardlr : ikiz aksak, firenk~in, devr-i remel. Bu usul i1e birka~ aSlr ewe I pe$rev ve besteler olc;OImU$tOr; bugUn elde bir nUmOnesi yoktur.
TurlO $ekillerde vaz edilmi$ 2 adet yUrUk semaiden
mUrekkeptir. Darblan $oyledir : dum (2 zaman,
kavi), te (1 zaman, nim kavi), ke (1 zaman, zaif),
dUm (2 zaman, kavi), tahek (4 zaman, kavi), te
(1 zaman, nim kavi), ke (1 zaman, zaif).
nim-devir
)J~
r'
(f. b. i.)
C\:.p
nim-duyek
r:
(f. b.d.) : muzo nim
sofyana verilmi$ bir addrr ki, nazariyet bakimlndan dogru degildir; c;OnkU
usul, . dOyek'in degiJ,
sofyan'm yarlsldlr.
nimaJ
".JG
)L.c
nimar
(a. L neml'io c.) ': kanncalar.
(a. L nimr'in c.) : kaplanlar.
(bkz : enmar, nUmOr).
1L,;'
nimat
(a. i. nemat'rn c.)
ihramlar.
(_I
ni'me
(a. e.): ne giJzel, ne .aUi.
["bi'se"nin zlddr].
ni'me-I-matlub'
tam ar~d'!:l,m,z.
ni'me-t-tesadiif
ne gUzel tesadUf.
ni'me-I-vesile : ne gUzel vesile.
nime
(f. i.') : van,
'Lt"
yartm, buc;uk.
(bkz : nJsf, nim) Du-nime ! ikiye bolUnmO$.
nime-i rux : gUn ortasl, yanm gUn.
gazlanmaml$, van kesilmi$ olan.
nim-~enber
beste, il€lhi gibi $ekiller olc;OlmO$tOr. Bir yUrUk
semaisi ile -iki muhtelif $ekilde konulmu$- 3 tane
sofyan'dan mOrekkeptir'.
Darblart $oyledir: dUm
(2 zamanll, kavi), tek (2 zamanll, nim' kavi), tek
(2 zamanlt, nim kavi), dOm (4 zamanJ I,' kavi), te
(1 zamanllJ kavi), ke (1 zamanll, zaif), te (1
zamanll, nim kavi), ke (1 zamanh, zaif).
: muzo TUrk
mtiziginin bUyUk usullerindendir. 18 zamanll ve 9
darbltdlr. Devr-i kebir'<!Eln farkl son dort kU~Uk
zamanlt darbdan evvelki Uc; uzun darbln, burada
bulunmamasldlr;, ba$ka bir farkl yoktur. 18 zamanI, olarak, bir de 3 darb-I TUrki vardlr ki, bu iki
usuJ birbirine c;ok benzer. Nim devir i1e pe$rev,
nime nime
4:' 4.:' (f. zf.)
: yanm yarlm,. par-
c;a p3rc;a.
nime-ruz
jJ) ",:'
(f. b. L) : gOn ortasl,
yanm gOn. [asll : "nime-i rOz"dur].
ni'met
...:,......,.l
(a. i. c. : niam) : 1. iyilil<,
IOtuf, ihsan, bah$i$. 2. aZlk, yiyecege, i~ecege dair
$eyler; ekmek. 3. saadet, mutluluk. Veliyy-i ni'met:
velinimet, nimet sahibi, besliyen, y~dirip i~iren.
ni'met-i ilahiyye : Allah'm bah$ettigi her tOrlU
nZlk. 4. kadm ve nadiren erkek adl.
ni'met-~inas vl~ ...:.......i '(a. f. b. s.) : iyilikbilir. (bkz : kadr·$inas).
nim-evsat .k..., J I
ri
(f. a. b. i.) : muzo Turk
mOziginin kU~i.ik usulJerindendir; 13 zaman It ve 6
darbltdlr. Evsat'm $U $ekiJde yansrdlr ki, evsat'·
daki ilk dort darb ile son Uc; darb arasmdakiyedi
1003
nim-germ
darp burada mevcut degildir. 13 zamanll olarak
bir de ~arkl devr-i reVanl usOIU vardlr. Eskiden
Wlhi, beste" pe~rev gibi ~ekillerde
kullanIlml~,
sonralan yerini evsata terketmi~tir; bi; usOlden
elde yalnrz birkac; numOne vardlr. Bir Turk aksagl
ile iki tane sofyan'danli1urekkeptir. Darblart ~oy.
ledir : te (1 zaman, kavi), ke (1 zaman, zaif, te
(1 zaman, nim-kavi),' (ka (2 zaman, kavi), dum
(4 zaman, kavi), dum (4 zaman, kavi).
'7'l y :"
y'~'.
nim-nigih
r' (f.
b. s.)
olUm dere-
w
v-...;
r
(f. b. L) : yan bakl~,
gozueiyle bakma. (bkz: nim-lahze1 ).
nimnime
(a. L) : 1. birbirine vakm
(t. b. s.) : pek sleak 01·
~.\ ....:.c
nimnimeteyn
mlyan, I1rk.
nim-hib
':'':',1/'"
<;izgiler. 2. tlrnakta alan beyazlJk.
ifr'
nim~germ
nim-murde
cesinde olan.
r' (f.
me
b. s. ): yan uykulu,
....:;.s
nim..puhte
mahmur. (bkz : nuas,·sine).
(a. L c.)
tlrnak, giy.
"i~aretL
r'
(E. b. s.)
yan pi~mi~,
yan <;ig [olan].
nim-hafif ~ ~. (t. a. b. L) : muzo TUrk
mUzjgjnin bUyUk usullerindendir. 16 zamanfl ve
13 darblJdlr. Hafif'in ~u ~ekilde yansld,r ki, ha·
fjfdeki 8 adet sofyan'dan ortada bulunan 4 tanesi
burada yoktur; yalmz ilk ve son iki~er sofyan mu.
hafazaedilm.i~tir. 16 zamanll diger usuller ~un
lardlr : 12 darbl! ni'm-berehan; 12 darblr fer' ve
8 darb" ~ifte duyel<. Eskiden pe~rev, beste, ilahi
gibj ~ekillerin olc;ulmesinde kullanrlan bu usulden
bugUn bir nUmOne kalmaml~tlr; fakat darb-I fetih
ve hay! usullerinin son klsmrnda nim·hafjf aynen mevcuttur. U~ muhtelif ~ekilde vazedilmi~ 4
tane sofyan'dan mUrekkeptir. Darblarl ~oyledir :
dUm (1 zaman, kavi), tek (1 zaman, zaif), tek
(2 zaman,'kavi), dum (1 zaman, kavi), tek (1 za·
man, zaif), tek(2 zaman, kavi), dum (1 zaman,
kaYi), tek (1 zaman, zaif), dUm (1 zaman, nimkavj), dUm (1 zaman, zaif), tek (2 zaman, kavi),
te (1 zaman, nim.kavi), he (1 zaman, zaif).
nim-hande
o.,G;..
r:'
g{jIU~,
nim·ku$te
yan
....:..:..)
r'
(f. b. s.) :
yarIkesifmi~,
oldUrulmti~.
nim-Iahza
.uJ.. (='
(f. a. b. L) : 1. yarlm
b,akl~,
gOzuciyle bakl~. (bkz :- ni'm-nigah). 2. c;ok kI!;a
zaman.
nim·manzur
),l2.:.. ty(f.
a. b. s.)
yan go·
rUlen, bulanlk ~orulen.
nim-mest
o~
nimre
..:..-~ (-.:. (f. b. s.)
sarho~<;a, bi-
~
•
karan"k. (bkz : ni'm-zulmet).
1004
(f. a. 1:>. s.)
yarI
(f. b. s.): yarI yeti~mi~, yarI
nim-ruh
tJ r'
(f. b. L) : kadrnlarrn ba~.
ortGsO dl~rnda kalan sac;larlnl alnrndan kulaklara
do~ru a<;lk blraktlklan klsrni.
j 'J
nim·rOz
r=
(f. b. L) : yan gOn, ogle.
(bkz : nime.l'uz).
l.",...c
(a. i.) : Fireun faresi.
J:A''' r:'
(f. a. b. L) : muzo Turk
mOzimnin buyuk usullerindendir. 24zamanll ve
16 darblldlr. Sakif usOlUnun yans, <;lkanlarak elde
edilmi~tir. 24 zamanll olarak, bir de J4 darpll
~enber· vardlr. Kar, beste, ilahi, pe~rev qibi eser.
ler ol~OlmO~tUr. TUriu ~ekillerde vazedilmi$ ol~n
sirasiyle sofyan" yUruk semai, sofyan, sofyan'dan
murekkeptir. Darblarr
~oyledir: dum (2 zaman,
kavi ), te (1 zaman, nim·kavi), ke (1 zaman, zaif),
,dum (2 zam!,!n, kavi), te ( l iaman, nim-kav?),
te (1 zaman, nim·kayi), ke (1 zaman, zaif), te
(1 zaman, nim-kavi), ke (1 zaman, zaif); dum (2
zaman, kavi), tek (2 zaman, nim.kavi),: tahek (4
zaman, kavi), te (1 zaman, kaYi), ke (1 zaman,
zaif), te (1 zaman, 'nim·kavi), ke (1 zaman, zaif).
nim.sofyan
I~
('1.l::!.4
r'
ni'm-res lJ')
raz sar~o~.
nim-muzlim
(a. i.) : di~i kaplan.
ham alan.
nim-sakil
gulUmseme. (bkz : tebessum).
(a. 'i. c.: enmar, nimar, nO.
mOr) : kaplan. (bkz : peleng).'
nims
(f. b. L) :' yanm
...l:
nimr
jl~.......; ~.
(f. a. bO. L) : muzo
Turk mOziQinin ku~uk usullerindendir. 2 zamanll
ve 2 darblrdlr. Nim sofyan, en ku~Uk usul olup,
aynl zamanda, 2 basit usulden biridir. Sofyan'm,
-n1sir
yamldlr. Tabii mertebesi 2/4 i1e ya;lIlr; 2/8 yUrUk nim sofyan sayrllr. Bu usul i1e oyun havalarr
ve nadiren de ~arkrlar ol<;UlmU~tUr. Darblarr ~oy
ledir : dUm (1 zamanll, kavi), tek (1 zamanll,
nim kavi).
4.:.i.-.5"
nim-sOfte
denmi~,
(f. b. s.) : yarrm olarak
soylenmi~.
nim-~eb ":-'~
j:-' (f. b. i.)
gece yaml. (bkz:'
nirel'£] ":"(j ~~ (f. i.) : 1. hile, dUzen. 2. afsun, buyu. 3. resim, taslak. (bkz: nirene).
J,G ~
nirengi
(f. i.) : jeoeJ. haritasJnI <;1-
karmak uzere bir sahaYI uc;genlere bolme
rengi ~ebekesi kurma.
i~i,
ni-
"irengi noktasl. jeod. nirengi ve muvazene hesaplariyle diger noktalarla olan mes€rfeleri ve rak,mr olc;Ulmu~ yer., [1, 2,3, 4 derece oltirlar].
nlsf-UI-Ieyl ).
nim-ten
~. (f. b.
nim-zeneir
e-'j r'
(f. b. i.) : muzo TUrk
mGziginin bUyGk usullerindendir.
60 zamanlJ' ve
36 darblJdlr. Zendr'in yarrsldn- : zencir'deki <;ifte
dGyek Verine burada
duyek, fahte verine lenkfahte, <;enber verine nim-<;enber, devr-j kebir yerine devr-i revan, berehan Verine nim beref~an
kaim olmu~tur. 60/8, yurGk nim zencir mertebesi
olur. 60 zamanlJ olarak bir de, 26 darblJ (devr-i
kebir
beref~an) ~eklindeki darbeyn usulO mevcuttur. Eskiden bu usOI i1e pe~rev, beste, i1ahi gibi
~ekiller ol<;ulmu~, sonradan yerini zencir'e terketmi~tir. Muzaffer'in bu usul, ile olan bir huseyni
pe~revi, bugun de elimizdedir ve nim zencir'in
yegane numOnesidir'. Darblarr ~oyledir : Dum (1
zaman, zaif), te (2 zaman, kavi), tek (1 zaif),
dum (2 zaif), tek (2, nim
kavi;duyek bitti),
dum (2, nim kavi), tek (3, kavi), dum (1, zaif),
tek (2, kavi), te (1, nim kavi), he (1, zaif; lenkfahte bitti), dum (2, kavi), te (1, nim kavi), ke
( 1, zaif), dUm (2, nim kavi), tek (4 kavi), te
(1, nim kavi), ke (1, zaif; nin;! "<;enber bitti),
dum (3, kavi), dUm (2, kavi), tek (2, nim kavi),
dum (3, kavi), tek (2 kavi), tek (2 nim kavi;
agar devr-i revan bitti), dUm (2, kavi), tek. Cl"
zaif), dum (2, kavi ),tek (1, zaif), dum (2, kavi),
dUm (1, kavi), tek (1, zaif), dum (1 nim kavi),
(1, zaif), tek (2, kavi), te (1, nim kavi), ke (1,
zaif; nim beref~an bitti).
+
nim·zulmet ...:.....1.1;,
r' (f.
a. b. s.)
o..Sj/)
nirizi
i.) : mintan.
yarr ka-
(f. L) : muzo lUrk mUzi!'jinin en
az altl aSlrllk bir mUrekkep makaml olup zamanlmlza kalml~ nUmOnesi yoktur.
nirO
J_:,"-l
(f. i.)
zor, kuvvet, gik. (bkz:
nirO·mend
..l.':.J~:,i
lOr ).
(f. b. s.)
zorlu, kuv-
vetli, guC;lU.
o..S-\:.
nirO-mend;
~_~
(f. b. L)
gU<;tolOk,
kuvvetlilik.
nisa
~l_; (a. -'i. mere'nin
c.)
kadlnlar.
(bkz : nisvan, zenan).
nisab '7"L....;::i(a. L) : 1. asrl, esas. 2. bir maIm zekatlnl vermek 'Uzere varllmasl gereken miktar. 3. serma'Ye, mal. 4. derece, istenilen had.
nisab-i ekseriyyet': *c;ogunluk derecesi. 5. hisSoil, nasib.
nisab'l ru~d : ru~t C;BQI.
nisab'l sirkat ": huk. [eskiden] bir dinar veya
halisg(jmu~ten On dirhem sikke. [klymetc;e bu
miktardan az olan bir mall <;almak hadd-j sirkati
icabetmez].
nisacet
(a.
i.)
dokumaclllk,
c;ulhallk.
(a. i. nasl'ln c.) : temrenler, ok,
ranlJk. (bkz : nim-muzlim).
kargl gibi ~eylerin uc;lanndaki sivri demirler.
ninan
,-)l.:~' (a. i. nOn'un c.) : ballklar. (bkz :
esmak, simak).
niran j \...~i
(a. i. nar ve nOr'un c.) : 1.ay"
dJnliklar, parrltllar,
1~lklar. 2. c,ehennem,
(bkz: dar-us-sair, dOzah>' '
nirene
(t..;i
nisfm
jl~'
(nisan bulutu)
(a. L c. : nirencat)
tamu.
nisar
}~.:
saC;l, dugunde
1. hi-
Ie, dUzen. 2. afsun, buyu. 3. resim, taslak. (bkz:
nireng ).
(i.): nisan ayl. Ebr·i nisin:
= mee.
(a. i.)
sa~lIan
bolluk, bereket, comertlik.
: 1. sac;ma, serpme 2.
para.
·nisar ):.: _ (a. s.) : "sa<;an, saC;lcl"
slna kelimeleri slfatlandlnr. Pertev-nisar :
c;an. Zer·nisar : altln sa<;an.. gibi.
mana1~lk
sa-
1005
nisar-sin
nisar-sin ~;:- },. (21. f. ,b. s.)
sac;i1an $ey-
leri topllyan.
nisyan
~ (a. L) : 1. baglillk, ilgi. (bkz:
n'i'sbet
rriensObiyyet, merbOtiyyet). 2. klyaslarl')a, olC;;U. 3.
mat., fels. *oran, fro rapport. 4. inat olsun dive
yapilan i$. 5. zf. inat olarak. (bkz: ragmen).
ri'isbet-i a'dad
kayese, olc;;U.
mat. adetler arasmda olan mu·
nisbet-i in~aiyye : manto dogru ve yalan ihtima,Iini dU$Unmiye ihtiyac;; olmlyan soz.
nisbet-i muzaafa : mat. herhonisiz
oran, fro
rapport anharmonique.
nisbet-i naklsa : manto a;kaslnln beklenmesi gerekli olan soz.
nisbet-i tamme-i
haberiyye:
beklenmesi gerekli olmlyan soz.
nisbeten
"'.oI\.......J.
manto arkaslnln
(a. zf.)
1. gore, yar;1mda.
\
-2. oncekine gore, bir cU:!receye kadar, $oyle boyle.
nisbi -~-i
(a. s. nisbet'den) : 1. nisbetle
olan, klyaslama ile olan,*goreli. (bkz; iz,Mi). 2.
birbirine gore, ontekine gore, fro proportionnel.
niseb ......-;
(a. i. nisbet'in c.)
niseb-i ~erife : 1) $erefl i nisbetler; 2) muz.
bir sekizlideki, tam sekizli (5 T, 2 B), tam be$li
(3 T, I B) ve tam dortlU (2 T, 1 B) saYlslnm yekOnuna TUrk mUziginde verilen bir ad ["!}U makarrilarm niseb-i !}er'ife'si 6 dlr Neya $U. makamda
niseb-i !}er'ifeden 6 tane vardlr." demek 0 makamm sekizlisindeki tam sekizli, tam be!}li ve tam
dortlU saylsmm yekOnu 6 dlr demektir].
..::.-~
(t e.) : yoktur, degildir.
nisti ~.
(f.' i.) : yokluk. (bkz : adem).
AI~m-i nisti : yokluk alemi. Hesti vu ni~ti : varllk
ve yokluk.
nisvan
j\".-i
(a. i. nisvan'ln c.)
kadmlar.
nisOn)
kildlnlar
(a. i. c.
1006
.,
.rJ tao
nisyan-. ebedi : ebedi unutma.
ni~
L).
(bkz
I
JJ:!'
nisvan).
(f. i.» : 1. i~ne [an, akrep -Qibi
boceklerde-]. 2. diken. 3. zehir, agl.
ni$a
l~
(f. i.) : ni!}asta.
nisabur "';J'.l~~· (f. i.) : muz.TUrk rnUziginin
en az bes aSlrllk bir mOrekkep makamldlr. Suitani-yegah m~kammm pest tarafma (pOselik, nim
hicaz ve neva) perdelerinden mUtesekkil bir (ni!}abur olc;UsU) ilavesinden mUrekkeptir (ki bu, bir
kUc;Uk Uc;lUdUr). Makam bu Uc;lU ile pOselik(si
naturel) perdesinde karar eder (ki bu perdede kaIan yegane klasik TUrk' mOziQi makamldlr). Donanlmlna 'gerek. sultani yegah'da, gerekse mevzuubahs
Uc;lUde bulunan do bakiyye diyezi konulur; sultani-yegah'ln si kUc;Uk mOcennep bemolU, Icabeden
yerlerde nota kinde ilave edilir (Dr. Suphi Ezgiye gore). Nisabur, a!}a~ldaki dizilerde kanslk olarak seyreder;
c;;argah be$lisi, pOselik sekizlisi,
kUrdi dOrt~UsU ve ussak dortlOsu. POselik (si) perdesinde kallr. GUc;;IUsU re (neva) perdesidir.
ni!;aburek
~ )J.~'
(f. b. L) : l.kUc;;Uk
nisabur. 2.ll1uz. TUrk muziginin tamamen Uc; aSlrIlk bir mUrekkep makamldlr. Rast makamlnm dUgah (Ia) perdesindeki $eddi ile, us!}ak makammm
pOselik "si" perdesindeki seddinden mUrekkeptir.·'
Rast dizisi i1e -dUgahta kallr. UmOmiyetle inici olarak seyreder. GUc;;lUleri birinci derecede -terkibindeki her iki makamm da guc;;lUsU olan- hOseyni (mi), ikinci derecede de - pOsel ik'de uS$ak'ln
duragl olan - pOsel ik (si) dir.. Dorianlmma fa kGC;Uk mUcenneb, do bakiyye ve sol bakiyye diyezleri
konulur; bu amalar, terkibindeki her iki dizide
de musterektir.
POsek'de ussak
makamr sudur
(tizden peste) : ti'z pOselik" muhayyer, nim-seh.
naz, mahur, hUseyni, neva, nim-hicaz ve pOseJik.
DUgah'da rast makaml da sudur (tizden peste) :
muhayyer,
nim !}ehnaz, mahur,
hUseyni, neva,
nim-hicaz, pOselik ve dUgah; NisabOrek, orta dere·
cede kullandmls makamlardandlfo
ni~adir,
nisadur
..~k;
.1.7
.~~
&
. .1
(a. i.)
ni!}adlr.
ni~an
(bkz : nisa, zenan).
ni5ve
j ~-l (a. i.) : unutma. (bkz : fera-
mO$).
:riisbetler.
niseb-i a'dad : huk. [eskiden] adetlerin nisbeti, adetler araSlnda mukayese. [iki adet' birbiriyle
mukayese edilince dort nisbet hasil olur : temasUl,
tedahUI, tevafuk, tebayUn].
nist
nisvi i$ J-l (a. s.) : nisa taHesine mensup.
jl~ (f. i.) : '1. nisan, iz, belirti.
(bkz : alamet). 2. i!}aret, fabrika isareti. 3. yara
izi. 4. amac;;, hedef, vurulmasl istenilen nokta. 5.
\
nivar
vurulaeak noktaya
silah, ~evirme.
i~areti. 7. bu i~areti takmak Uzere
8. hatlra ic;in dikilen ta~. 9. tu!:jra.
verilen madalya. 11. ferman.
niljian-. tir-i sitem : zulUm okunun
ni~ande
c-d~
6. yavukluluk
yaprlan toren.
10. talt,if i<;:in
ni~anl,
c~; l~
~{j~i
(f. b. i.) .. C;izqi <;:izme-
ye mahsus marangoz aleti.
ni!?an.ke!?
~ l~
4
)Jlv ~
ni!?a.pur
(f. b. i.) : marangoz ve dUj-
•
(f. i.)
muzo (bkz:
ni$abur).
ni!?det
(f. i.) : ni$asta, fro amidon.
"::"~i (a. i.) : 1. kaybolan $eyi ara-
~~.
(f. i.)
: kaval, c;oban dUdUgU.
(bkz : mizmar, nay-<;:e, ney, ney-c;e) ..
ni!?est
~
(f. L) : oturan. ["niliiesten"
mastarmdanl (bkz
ni!?este ~
J;;'_~i (f. i.) : ne$ter. [nl$ter'in mu-
ni!?ter
haffefil.
_:~J:/ (f. i.) : ne$ter, hekim blc;agl.
nita'
t
nitac
[.
mekln, muklm, ni$ln).
lb.;
(a. i. e. : nutO') : deri dO$ek.
l::..
(a. i.) : yavru do!:jurma, yav-
rulama.
J lhi
(a. i. nutfe 2 'nin e.)
lar, saf sular. (bkz
C lbi
nitah
duru SUO,
nutfe).
(a. L)
: tos vurma, boynuzla
(a. i.)
: 1. kU$ak, kemer, 2.
vurma.
ma. 2. ara$tlnp sorma. (bkz : eUst U eO). , .
ni!?e
(f. s.) : "oturan, oturmu$" ma-
(f. s.) : oturucu, oturan.
nitM
'ni!?aste 4.:.,..,l~
l{:.... ~
nasiyle kelimeleri slfatlandlrlr. Ku!?e-ni!?in : kO$8de oturan. Medres&oni!?in medresede oturim. Sa.
hil-ni!?in : sahilde, klYlda oturan. Tekye ni~in :
tekke $eyhi.
ni$ter
gerlerin rendeliyeeekieri
tahtalar.a iliiaret c;ekmek
Uzere kullandlklan bl<;:akslz alet.
I
c
(f. b. i.) : 1. ni$an tahtasl,
hedef veri. 2. silah namllsln,n
UsWndeki ni~an
almaeak klslm [arpaelk ve qez 1.
ni!?an-gir
-ni!?in ~~ -
(f. s.) : niliian, hedef ola-
(f. i.) : iz, alamet, belirti.
4(:.....~,
- geh
(f. b. i.) : yurt, durak; toplandaeak yer.
I
ni!;ane <lJ'L~;
(f. i.) : ofuraeak yer.
ni~imen-gah -
hedefi.
rak dikilmilii liiey.
ni!?an-gah
niljiimen
.
(f. i. e. : ni$este-gan) : otur·
nitak
J lb.i
pe$temal. 3. kU$ak veri. 4. bir c;e~it Arap elbisesi.
nitak·ul-cevza : Hz. EbObekir'in klzmln Unvanl.
(bkz : zat-Un-nitakayn). [Mekke'd~n Medine'ye hieret gunUnde Hz. EbObekir'in
klZI Esma'nm Hz.
Peygamberle birlikte go<;: edeeek olan babaslna yGk·
leri baglamak Uzere ikiye bolUp verdi~'i kU$ak ki,
kendisine eennette iki kU$ak verileeegi mGidelenmiliitirl.
nitakayn
~;lhi
(a. i.) : bir nitak'm ikiye
bolUnmU~
(f. b. s.) : diken batml$.
par<;:alarlndan herbiri. Zat·iin-nitakayn:
Hz. EbObekir'in klZI Esma'nm Gnvanl ki, Hz. Peygamber, EbObekir'le Mekke'den hicrete hazlrlanlrken baglamak Uzere kU$agml ikiye bolmesi Uzer.ine Hz. Peygamber taraflndan : "Allah sana yann
Cennette ikiku~ak vereeektir" denilmi$tir.
nitaset
(f. i.) : ini~. ini$ 8$591. [yoku-
(a. i.). (bkz : tababet).
nitas!\.\S"'lki (a. i.) : anlaYI$1I hekim, doktor.
$un zrodt]'
ni,ib Ii firaz : ini$ ve yoku$.
ni$ib-gah
..::,......lhi
c~~
nMir
(t. b. i.)
c;ukur yer.
}J::;:
(f. i.)
: yerle gok araSl, bO$-
luk. (bkz: feza).
1007
nlye
nlye.:>,.,;:' .( f. L) : a9lama, inleme, slzlanma. (bkz
bUka, nevha).
niyend
(f. i.) :. akJl, idrak,
J.,'-,:'
anlaYI$.
[bizde kullanJlmlyan bir manasl da : "Uzerlik tohumunun klrmlzlsl" d!r].
J-': (f. i.) : alemde meydana gelen
niver
haller, h§diseler.
L_'
niya
(f. i.
C.
.
niya'gan)
dede. (bkz:
cedd).
,..J_,..,'
niyab
'nivabe
4>.
(a. i. nab'ln c.). (bkz: nab>.
L:' (a.
nivazi
~ j l_:,' (f.
Niyazi
(5)-:,' (a. h: L) : XV. asnn divan
$airlerindendir. Bursa'da bulunmu$ ve Ahmed Pa$a'nln zamanmda ya!jaml$tlr. HayatJ hakkmda etrafII ' malOmat olmlyan bu $airin epeyce kasidesi bulundugunu arapc;a, farsc;a ve TUrkc;e Uzerine 'mUrettep divanl
varsa da sonradan
kaybolduQunu
L§tifJ yazmaktadlr.
niyaz-kar J
\sJ L:,' (f.
i.) : nobet.
niyaz-karane
vekillik. 2. kadl vekilli(.:ji, kadJilk.
jl.f"'\.:
(f. i. niya'nln c.)
dedeler.
niyah, niylihat .;....:.:.l:·,c.l~_; (a. i.) : aglt,olU
Uzerine, \ iyiliklerini saYlp dokerek, aglama.
i L:--'
a.
S.
nevm'den. naim'in c.) :
1. (bkz : naimin, nUvvem, nUvvem, nUyyem). 2.
uyuyanlar, uykuda olanlar. (bkz : h§bide-gan).
niyami L::--'
niyalft..ger
niyar
(f. b. i. c.: niyam-geran) :
./". t:L.·
<.;:.r"A
JL:'
(a. I. nar'ln c.) : ate$ler. (bkz:
.1L..:
(a. i. nevt'in c.) :,asmalat [bir
)-:,,' (f. i.) : 1. yalvarma, yakarma.
2. dua. 3. bazl tarikatlarda kUc;u~Un bUyUge kar$1
olan seJ'am, saygl ve duasl. 4. ihtiyac;, muhtac;IIk.
. 5. bekta$r edebiyatmda
rica va duay,
muhtevi
manzum veya mensur sozler. 6. muz. $eYh AbdUIbaki .Dede Ef. tarafcndan tertibedilmi$ mUrekkep
makamlardan biridir, 1,5 aSlrllk olacaktlr.
1008
~ ... j l::--'
niyaz-mendan j \..L:A j
(f. b. s. c. : niyaz-men-
l:,'
(f. b. s. niyaz-mend'-
niyaz-mendane <1,;1..1..':'0 j~'
(f. zf.) : 1. yalva-
rarak. 2. ihtiyac;la, muhta<;/Ikla, (bkz : niyaz-karane).
,,~~
(a. i. nar'ln c.)
ate$ler. (bkz:
niyar).
niyet
(f. b. L) : kin yaprclllk.
yere].
niyaz
(f. zf.) : 1. yalvara-
in c.) : 1. yalvarmalar. 2. ihtiyaci olanlar, muhtac;lar.
niyere
~L_'
niyere).
niyiit
niyaz-mend
(f. i.) : kin, kd 1<; klnJ; kJllf.
km yapan sanatkar.
niyam..gerl
.,,;\)s"- jL~'
rak. 2. muhtac;lrkla, muhtac; olarak. (bkz : niyaz-mendane 1,2) .
dan) : 1. yalvarari. 2. ihtiyacl' olan, muhta<;. (bkz:
niyaz-kar).
'
( bkz :' ecdad).
niyliin
b. s.) : 1. yalvaran. 2.
ihtiyaci alan. (bkz : niyaz-mend).
niyabet ..:..~L:--· (a. i.) : 1. naiblik, vekalet,
niyaglin
s. c: : niyaziyan) : 1. niyaz.
la ilgili; niyaz edici, yalvarlcl.2. i. erkek adl. 3.
sevgili. (bkz : mahbOb). 4.h. i. XVII J. asrrn vah~
det-i vUcOda kail alan, bu yUzden takibata maruz
kalan bUyUk TUrk mutasavvlfr, Niyazi-i Mlsri.
~
(a. i.). (bkz: niyyet) .
niyyat ..:.,l.:--·(a. i. niyyet'in c.)
niyyet
..:..~
(a. i. c.: niyyat)
niyetler.
1. niyet,
meram, kurma. 2. namazdan, oru<;tan once 'ba$lama duasml okuma. [namazln ve orucun $artlartndandl r]. 3. kU$larlnc;ektigi veya karamela !jekerlerinin sanll bulundugu kagltlardaki, fal Verine ge<;en, yazJlar.
nid'
t. I,j'
(a. i. nez'den) : c;eki$me, kavga,'
(bkz : mUnazaa ).Kat'-, niza' : kavgaYI yatr$tlrma.
niza-i ,'Sfzi : bO$una <;ene yarl$tlrma.
nizam
rUi
(a. i. c. : nizamat) : 1. dizi,
srra. 2. dUzen, usur, tertip yol; kaide. 3. zal1)a-
nokta-i maddiyye
/lIn leablanna gore konulan esaslar. 4. Hindistan'.
halindeki Ulkelerin
da mUstakil kO~Uk devletler
hi.ikUmdarlli:jl.
nidm-a cedid : "yeni kanun, yeni sistem asker":
III. Selim zamanmda kurulmu~ olan yeni askerlik.
nizam-ijd-din: 1) dinin nizaml, dUzeni; 2) dili·
mizde : "nizamettin" ~eklinde erkek ach olarak
kullanillr.
nizamat
(a. i. nizam'l~ c.)
..:..L.l1.i
nizam·
lar, dOzenler; kanun hOkUmleri.
nizamat-a lazime : qerekli nizamlar.
(a. zf.)
nizamen
dLhi
: nizilma, kanuna
( a. s.) : 1. usOIUne uygun,
tertipli, duzenli. 2. kanun ve nizama ait" onunla
ilgili. 3. Iran'ln en bUYO~ ~airlerinden olup Gence'·
lidir. 4. i. erkek adl.
nizamiyye
4._4
Ll:.i
devresi. 2. bu tiirlO
daire.
(a. i.) : 1. ilk askerlik
askerlik
i$leriyle
ui:jra$an
nizamiyye hazinesi : [eskiden] Harbiye Nezareti veznesi, hazinesi.
nizamiyye kapasa : kl$lalarda veya garnizonlarda,
mahsus bUyOk kapl,
umOmun girip ~Ikmasma
cOmle kapisi.
nizimiyye karakolu : nizamiye kaplslI~da nobet
tutan askeri karakol.
~4L:..lki (a. f. b. i.) : *tGzOk,
nizim-name
konulan
hareket
vekalet
nl$tay)
edilir 1-
nizam. ve usOIO i~ine alan ve ne yoJda
edileceQini bildiren resmi hi.JkumJer. [i1qili
veya dairece tesbit, Devlet $Orasmca (Datetkik, icra Vekilleri
Heyetince kabOI
nizam.name-i dihili : *ktU:Wk.
nizim-,ahi
...f~.6lh; (a. f. b. i.) : g.5. gO-
zel sanatlarda kullandan bir kaglt cinsi. [tezhip,
hat, minyatOr v. b.].
nizar
;Ii
(f. s. )
nizaret ..:..)\~. (a. i.)
~eylerden
nize
F. 64
zaYlf, artk, lagar.
korkutup, uygunsuz
vazge<;irmek ic;in soylenilen soz.
o~.,j
(f. i.)
harbe.
nixe-i gul.giini \:
: kargl, mlzrak;
me~hur
bir t;e$it lale.
) \~ .,~:;
nixe·dar
(f. b. s.) : kargdl, mlz-,
rakll; sungUIU.
I
nizek ,:,'~",_i
(f. i.) : 1. cariye. (bkz
keni··
zek). 2. kuc;Uk mlzrak, sungu.
I
j j ,)~.,j (f. b. i.)
nize-zen
1. mlzrak<;l. 2.
mlzrakla vuran.
uyarak, nizama, usOle qore, yolunca.
nizami
nixe-i rummani : me$hur bir c;e$it lale.
ni,~e-i sinan : me~hur bir c;e$it lale.
sUngU,
..:\l..:~: (a. i.) : 1. eksiklik, azalma'.
noksan
azllk. 2. s. eksik, kusurlu. (bkz : nakIS). 3. yok.
luk. (bkz : flkdan).
nok5an-1 arx : flk. bir yerin ekilmeden onceki
clegeriyle ekildikten sonraki de?]eri arasilldaki u~ret fark,.
. .
fahi~ : fak. bir \,>eyin dartte bir deqeri
veya daha <;ok olan klsml.
noksan-a semen :huk. reskiden 1 biqaraz bilirki~inin ihbariyle malOm olan semen noksanl.
I
noksan-I yesir : flk. bir $eyin c10rtte bir degerini
bulmlyan noksam.
noksan-a
olt;Us~nde
J L...::':': (a. s.) : eksiklikle ilgili.
nok5ani
noksaniyyet
ryapma
..::..~·l...::;'"
(0.
i.)
: eksklik.
kel imelerdendir 1.
nokta
4...h.:.:
(a. i.
C.
:
nikat, nukat)
1. nokta. 2. benek, leke. 3. mat. hi~ bir bJut
(boyut) u olmlyan i~areL 4. yer. 5. mevzu. *konu.
6. tek nobet~i, tek polis l11e'muru bulunan kUl;\;k
kulube, qozcU.
I
noktacl : eskiden 1 imarethanelerde, medreselercle inzibat i$lerine bakan me'mur.
nokta-; avril : anat. korbaqlrsak noktasr, lat.
punctum ccecum.
nokta-i bini, : qozbebe?]i.
nokta-; feyx : feyiz ve bereket noktasl.
nokta-i harm : c~r. qUznoktasl.
nokta-; in'itaf : mat. bUkum noktasl.
nokta-;. irtifi : mermi mahrekinin en yuksek
noktasl.
nokta-i galeyan
suyun buhara <;evrildiqi hara·
ret derecesi.
nokta-j hendese geo. kendisinde u~ buut( "bo.
yut) dan hic;biri tasavvur olunmlyan ~ey.
nokta-i incimad : fix. *damltlk SU'lun clondu~u
hararet c1erecesi.
nckta-i maddiyye : fix. madcle nokti1sl.
r
1009
nokta.i mevhume
nokta·j mevhume : gorUnU$te hissedilmeyip farzedilen nokta.
nokta·j nazar : gorU$.
nok~a-j rebii : cogr. bahar noktasl.
nokta·j sukut
merminin dU$tUgU nokta.
nokta-i tatbik
fjz. uygulama noktasl.
nOkta-j temas
geo. de~me noktasi.
kurulmasl
nokta-j zemin : jeod. Uzerine Met
mUmkUn olmlyan herhanqi
bir nirengi noktaslnl
kullandabilecek bir hale getirmek i~in yerde tesis
edilen ve bu nlrengiye rasat ve ol~Ulerle baglanan
,nokta.
nokta-j zerrin : GUne$.
~..:,b;,' (a. i. c.) : iki nokta ( : )
noktateyn
(a.
0,.,.,.)
Jy
U :
e$ek sinegi.
(a. i. nahi'nin
c.)
nahiv
.1~. (a.
i.) : hll;klrma.
eL~;C' (a. i.) ,: 1. her$eyin iyisi, se~·
nuhbe
kini. 2. se~kin, se~i1mi$. (bkz : guzide, mUntahab).
l'iuhbe-j amal : emellerin en sonu, ideal. 3.
meclis (iC;ki) arkada$I;Slkl flkl arkada$. 4. Sun·
bUlzade Vehbi'nin JOgata ait manzum eseri.
If'y
nuhi
(a. s.): 1. NOh'a ait, NOh iJe
ilgill. 2. pek eski.
nuhre
o..l;i
(a. i.)
kemik dokusunun
~Uru-
..:..-~. (a. i.)
nuhuset
ugursuzluk. (bkz:
$eamet).
(f. i.) : yankl, fro accoustique.
nuhust ..:..-;C' (f. s.)
ilk, birinei. (bkz
evvel, nuhust7n, vahid).
(bkz: sada).
<\;..LA,;
nufaha
..=.tl:i
mesL
nuas U"'L...i (bkz : nUas).
nuf
nuhat
astr. kar$IIIkll iki
noktateyn-i
mUtekabileyn
yddlzln bulundugu noktaJar.
nuara
nuhat
(syntaxe) alimleri.
(a. L)
su Uzerindeki ka-
nuhustin
~
(f. s.)
ilk, birinei. (bkz:
evvel, nuhust, vahid).
barelk.
nuhust-zad, nuhust.zade o~ ,~;i
oL~~ (f. L) : l;1~dtl.
nufe
(.
nuger,., J'
(f. i.) : kul, kole. ,( bkz
abd,
bendegl, ~akeri).
nugeri i.S
nuk
fy'
(f. i.)
ku II uk koleli k. (bkz :
bendegl, ~akeri).
Nuh
CY
Peygamber,
Kur'an'daki kronolojik siraya gore yirmibe$ peygamberin ba$tan u~uneusu. Sefine-i Nuh (NOh'un
gemisi) : Hz. NOh'un TOfan'dan korunmak uzere
buWn canldardan birer~ift aldlgl gemi; mec. her
~e$jt insanln bir araya geJdigi toplantl veri.
n"hi'
t. ~
(a. L) : anat. mundar ilik.
nuha-i ~evki : anat. omurilik, fro moelle epiniere_
nuhame
<\Al~'
ta. i.) : baJgam.
~l,.·
(f. i.): 1. ku~ gagasl. 2. gaga
gibi ueu sivri olan !jeY. 3. okun ueu, ,temren.
nukaa
(a. h. i.) : NOh
, ~ Ift-i
(f. b. s.) : evvel dogan, ilk dogmu$ olan.
<\£:,U' ("ka" uzun okunur. a. L)
i~inde ila~ Islatllan suo
nukab
~
(a. L nukbe'nin c.). (bkz:
nukbe).
nukaba ' L-:-iJ' (a. s. i. nak7b'in c.)
Jer. (bkz : nakib).
nukat
.kjj';
nak7b.
(a. i. nokta'nm c.) : noktalar.
(bkz: nikat). Bi-nukat : "ebeed" hesablnda noktaSIZ harf. (bkz : muhmeJ).
nuhasU"'li (a. L) : 1. baklr. 2. baklr para.
nuhasi
II, baklrdan.
1010
s",ls::'
nukilVe .:lJLz,' ("ka" uzun okunur. a. i.)
(a. s.) : baklrla -ifgili, baklr-
1. her$eyin iyisi. 2. temizlik,
nakave).
pakllk.
(bkz
Husayr;
<\.1'
nukbe
(a. i. c. : nukab) : 1. renk. (bkz :
levn). 2. pas. (bkz : jeng, jengar). 3.
4. Ylrtlk, astar Ylrtlgl. 5. yol.
...l.Z;
nukl
pa~aslz
don.
(a. i.) : meze, ~erez.
(a. i.) : 1. kUIc;.e halinde
nukre
gUm(j~.
nukre·j ham : i~lenmemi~, ham
2. ense ~ukuru.
nukre·i kafa : ense ~ukuru.
nukud ~~.
gUmU~ kUl~esi.
("ku" uzun okunur. a. i. nak-
d'in e.) : nakitler, paralar. F.kdan·. nukud : para
yoklugu, para darltgl.
nukud•• mevkufe : huk. vakfolunan paralar.
nukul J~' ("ku" uzun okunur. a. i. nakl'in
'nOr·;
kimse.
nur·;
nur·i
nur·j
ayn, _.j s.,m, .....,.j dide: pek sevgili
[~n ~ok evlat i~in kullanlllrJ.
cenan : melihur bir' ~e~itlale.
Uahi : i1lihi nOr, Allah;a Sit nur.
iman : iman aydmll~h.
nOr·; mUbin, - · i nuhustin : Hz.
rOhaniyeti.
mirUn ali nOr (nur Ustti nur) : daha iyi, daha
ala.
nOr·Us·sembiti ve-I·arz : Cen&b. Hak. 2. Kur'an-.
Kerim. (bkz : Furkan, Hitab, Htida, Kitab, Mus~
haf, Necm, Zikr).
I
nOrani ...;·I)y· (a. s.) : 1. nurlu, l!ilkll. (bkz:
mtinevver, rOlien). 2. saygl uyandlranbir ytiz.
nakl~lar,
c.) :
':';·I;y·
nuriniyyet
nOr.bah,
~ ;JI' (a. f. b. s.)
NOr.bah,iyye
nOI
J;
(f.
L):
ku~,
gagas•.
(bkz:
minkar).
$akaYlk.un.nu'man :' bot. gelincik. 2. ha. i. (btiytik "n" i1e) imam-I A'zam'm adl. 3. erkek ad •.
<\:-..:.~
(a. f. h. i.) : tas.
;)1'
Kibreviyye tarikatl !iObelerinden biri : [kurucusu :
Nurbah!i-Un-Neccar'a' nispetle bu
Muhammed'tin
adl alml!itlr].
nOr.ef,in
nu'min j~ (a. i.) : 1. kan. (bkz: dem).
nur veren,
etrafl aydmlatan.
resimler.
nukz ~. (a. i. c. : enkaz) : bina YlklntlSI.
(0. i.) : 1. nurluluk, par·
lakllk. 2. parlak, nurlu olanm hali.
c.) : nakiller, hikayeler, rivayetler.
nuku~ ~.,AI' ("ku" uzun okunur.a. i. nakli'ln
Muhammed~in
jL:..i ))1'
(a. f. b. s.)
nur
sa~an,
etrafl aydmlatan.
nOr.fe,an
j ~ ;JI'
(a. f. b. s. ). (bkz ,: nOr·
.ehan).
numruka ~-"
(a. L c. : nemarik) : kti~tik
yastlk.
nun
j
(a. h.): 1. OsmanII alfabesinin
yirmi sekjzinci harfi olup "ebeed" hesabmda elli
saYISlnm kar~llIgldlr. 2. arabi tarihlerde ramazana
iliarettir. 3. fars~ada, fiillerde nefy (*olumsuz)
edatldlr : [hudane-kerde:
Allah gostermesin ..
gibi]. 4. (i. C. : envan, ninan) ballk. (bkz: semek). ZUn·nOn : Hz; YOnus. 5. Kur'an-I Kerim'in
68. sOresinin kalemden balika ad•. 6. aYni sOrenin
balimdaki mUte~abih harf ki, mtirekkep hokkasl
dive tefsir edilir.
nOr
))1
(a. i. envar, niran): 1.aydlnhk, pa-
rlltl, parlakllk. Cebel·j nOr, Cebel.Un·nur (Nur dadagl. ZUn.nureyn : iki
nur sahibi, [Hz. Peygamberin iki klZlnJ alml!i 01·
masl dolaYlsiyle]
Hz. Osman. Suret·Un·nOr:
Kur'an'da bir sOre.
9') :. Mekke'deki Harra
NOriyye
":,;JI
(a. h. i.) : Rufai
tarikatl
!iObelerinden biri. [kurucusu : NOreddin Habibullah-i Hadisi'dir].
nOr sa~'CI, nOr
'sac;an.
nOr.tal'at ..::,.Jb))I (a. b. s.) : nur ytizlti.
"usahi
L,.,...,aj (a. s. nasih'in c.) : ogtit va-
renler.
nusar...\....~ (a. s. nasir'in c.)
yardlmcllar.
(bkz : avene, ensar, nussar).
Nusayri
1.S~..ai
(a. s. ve i.) : Nusayr'emen-
sup, yezidiligin bir kolu olan, Nusayr'm mezhe.
binden olan.
1011
r:..::i ' (a. L) : naslhat verme, oglit. (bkz :
nush
PElnd,va'z).
nusret
yard/mi. 3.
nussah
..=.t.)"'..:tl
(a. L) : 1. yardlm. 2. Al/ah'ln
ba~an,
UstUnIUk.4. erkek ad!.
c.. L..::i
edenJer, ogut verenler. (bkz : vu'az).
nussar jL..:::i (a. s. naSlr'ln c.) : yard/medar.
(bkz : avene, ensar, nusara).
nusul ..J.J-..ai
(a. i. nasl'ln c.)
temrenler,
nusus ~ ,,-ai (a. L nass'ln c.)
naslart' fro
dogmes. (bkz: nass.).
i,
(f. i.) : 1. tatl,; bal. 2. ic;ki, i~ret.
ij nu, : zevk ve safa, eUnbU~.
-nu$
J-" -
, ke/imelere
r" nO~lden"
~ y'
(f. L) :
),)l~,'
i~en .. gibi
nU$-i~nu$
.J-" l.:.,.
(f. L) :
(a. i.) : 1. soz, lak/n;"; konu~ma.
J1.i
nutk
nutk-i iftitihi : a<;l~ nutku.
muteazzir
olmak
ne
soyliyeeeQin;
nutu'
t
",-hi (a. i. nat'ln
c.) : 1. sofra bez-
leri. 2. me~inden yapllan do~ek/er, fro nattes.
nutuf
u1.i
(a. L nutfe'lJin c.)
fizy. dol-
,su/an, atmlklar, spermalar,fr. spermes.
nuumet
ni~adlr.
..::.....
"..J
.:" -,oJ
nuut
(a. i.) :
yumu~aklJk.
(a; i. nat'ln c.) : 1. medhederek
anlatdan ~ey/er, vaslflandlrmCl/ar. 2. ed. Hz. Muhammed'i ovmek lizere yazdan ~iirler. [Hz. All ic;in
yazrlan ~iirlere de "na't" dendigi olur J.
(f. zf.)
(bkz
gemicL (bkz:
2. nutuk, soylev, bir kalabal/!;ia kar~1 soylenilen
soz. 3. soyleyi~, soyleme kuvvet' ve hassasl. 4. ed.
eski dervi~leree bliylik bilinen kimselerin manzum
sozleri.
i~ene ebedl hayat
nU$-diru J;I.J.c...:"" (f. b. i.) : 1. tiryak. 2.
~arap;
(a. i. c.: nevatl)
)
i<;e i<;e, tekrar tekrar i~erek.
panzehir. 3.
mey).
nuti J~'I!
nutku
sagllyan efsanevi su, bengisu. (bkz ~ ab-/ eavidanl,
ab-I hayat, ab-I hlzlr, abo, zinde9 an i'... ).
nU$idur
(a. i. e. : nutuf) : 1. fizy.
dol suyu, atmlk, sperma, fro sperme. (bkz : menl).
2. (c. : nitaf) duru, saf su;
(f. s.) .: "ic;en,. iC;ici" manalariyle
<t>.
Iran'da 53-1
~a~lrmak.
tak,"r. Bide-nu$ : ~arap
mastarrndan].
nu,ibe
h. L)
(f.
nevt!).
mlzragln ueundaki sivri demir/er.
nu, . ;y
-t-ibi
nutfa
/Iaslhat
(a. s. nasih'in c.)
Nu,irevanjIJ....""~;
den 579 yllina kada'r hUkUmdar"k etmi~ Ve dogrulugiyle ~ohret bu/mu~ o/an Sasanl ~ahl ki "adi/"
Jakabiyle anllir.
bade, hamr,
sahba,
nuuz
.
1y i
(a. i.). (bkz: intiaz). fro erection.
)
nvuz-i mij'lim : hek. fro priapisme.
nuOziyyet
..:..~,.,.;
(a. i.) : intiaz olma,
fro erectilite. (bkz : intiaz).
j.<;kii<;en,i~ki du~kUnU.
Ii""
.
nU$ende-gin ju .;.:",:."
(f. i. nO~ende'nin c.) :
j~ki
i~enler,
hamr,
ic;ki
~arib-UI-Ieyl
dU~kunlerL
(bkz: mUdmin-i
ve-n-nehar).
nuvin
nuzera
j~;
r
(f. i.} :
(f. s.) : tat/"
akranlar.
(a. L naZlr'ln ,c.). (bkz: di'de-
lezzetli.
muame
nU$ine -t.:~":',
1012
(a. i. nazlr'ln c.) : e~ler,
\)iti
nU$·hand ~ ..;,. (f. b. s.) : tatl/ 9lili.i~lli.
nU$in .~_:" Y
padi~ah ogll); ~ehzade.
(f. i.) : tat" ~arap.
",.L..i
, slndaki mihver, eksen.
(a. i.) : c;ark ve c;/knk orta-
nuhuft
~l...i (a. i.).
nuami
guney ruzgan.
nufus
-.r. U
(a. i.)
uyuklama, pinekleme,
lS",U
(a. s.)
1. uyuklama ile ilgili.
nuas
fmIZ!tlanma.
nuisi
(a. L nefs'in c.): 1.
ruhlar, canlar.
nufus-i kudsiyye
nufus-i zekiyye
kimseler.
(bkz:
metrekareye dU$en
: kutsal melekler.
: annml$ rubiaI'. 2. insanlar,
e$has). Kesafet-j nufus : her
nufOs adedi, nufOs saYlsl.
2. fels. fro hypnagogique.
nubih
C l;""
~. (a. i. nebi'nin c.) : peygamber-
nubea
IeI'. (bkz : enbiya).
nubuvvet
(a. i.)
:
nebllik, peygamrisalet, peygam-
",4-.J;'·
(a. f. b. i.) : pey-
nubuvvet-penah
L~~'
kubbe, -
nuha ..s1~·
i.) : bot. aynk otu.
nuhbe
nuhbur
(a. i. necm'in c.) : yrldlzlar.
nuhul
,-r~'
nuhur ).J~.
i1gili. 2. yrldlzla ugra$al'l, fro astrologue. (bkz :
elh-i. nucOm).
(a. i.)
olUye aQlama, aglt.
,
(bkz : nedb).
nudema
nuhur ).J-r
kum
(a. i: nahl'in 'c.)
1. arrlar,
: zenabir>. 2. ~ok
zaYlfllk,
I
(ao:' L nahr'in c.) : kurbanlar.
(a. i. nahr'in c.) : akarsular,
\
nuhur )-,-r' (f. L) : goz. (bkz : ayn, ba.
L...\,.
(a.
I
nedim'in c.)
nedimler.
sal', <;e$m).
nuhuz
~J"\"
(a. L nedebe'nin c.)
nufesa~
nuhuft
(a. L): lohusa. (bkz
nefsa) .
nufha <\.;,jv. (a .. i.). (bkz : nefha
).Jj' (a. i.)
d,.,;",A.,'
~ _",,~. {a. i.) : hareket etn:e.
nedbe-
leI', yara izleri.
nufur
(a. L c. :nehabir)
~aylar, Irmaklar. (bkz : enhar, enhur),'
(bkz : nedim).
nudub
(a. L): akrl, mOdrlke:
) .J-,,;,~.
d .J~. (a. s.) : astr. 1. yrldlzlarla
<\1..1,:
: akrl, us
tepe, kum yrgrnl.
bal arrlan. (bkz
ankllk, lagarllk.
nudbe
(a. L nuhye'nin c.)
"-:-r'
(bkz : kevakib). Ehl-i
nucum: fro astrologue.
ilm-i nucum : fro astrologie.
nucumi
tak .: dokuz gok.
nuhik J~~' (a. L) : €$ek anrrtlSl. (bkz
(a. s. nedb'in c.) : soyu sopu
d,._~' (a.
nucum r" .J-f-'
(f. s.) : dokuz.
-t>'
nahik).
temiz, nesli pak olan kimseler; rical-i gaybln bir
zumresi. (bkz : encab, necaib).
nucme
nuh
(bkz : hired, hO$). Ulu-n-nuhi : akrlll kimseler;
akd sah!plerL
(bkz : nebi >.
niicebi
2. sozu ge<;me, sozu dinlenme.
nuhfelek, -
.;:.; .J";"
berlik, Tann haberciligi. (bkz
bed ).
~amber.
(a. i.) : 1. ic;e gec;me, i$leme.
nufuz :, .J-J»'
(a. i.) : havlama. (bkz: nibah).
).
: 1. urkup ka<;ma, da-
grlma. 2. hacrlann Mina'dan Mekke'Ye dogru suratle yola ~Ikmalan.
I
..::Ar'
(f. s.) : 1. gizp, sakl,. [nO-
huften mastarrndan].
(bazl IOgatlerde "n'ihtjft"
$eklinde de ge~er. 2. muzo Turk muziginin en eski
murekkep makamlarmdandlr (Muradname'de ve
ondan eski kitaplarda mevcut). NOhOft, yegah murekkep makamma "mi" perdesine. huseyni-a~iran'
nakledilmi$ bir u$$ak dortlOsU (tizden peste : dOgah, rast, Irak ve hOseyni-a$lran). ilavesinden mOrekkeptir. Bu clortlU iJe huseyni-a$iran (mi) perdesinde durur. Gu~lUleri -yegahda oldugu gibi- bi-·
ri~ci derecede neva (re) ve ikinci derecede de dU-
1013
nuhufte
gah (Ia) perdeleridir. UmOmiyetle inici olarak seyreder. Donanlmma yegah gibi "si" koma b~molO ile
"fa" bakiyye diyezi konulur. ikinci arlza olan "fa"
diyez, hOseynl-a~lran'daki
u~~ak dortlOsOnde de
mevcuttur.. Yegah'm terkibindeki neva Ozerine go~OrOlmO~ rast i~in, nota i~inde "si" bekar ve "do"
bakiyye diyezi kullamhr.
nuhiift-i kadim : muzo TOrk mOziQinin eski
mOrekkep makamlarmdan
biri olup zamanlmlza
bir nOmOnesi kalrriaml~tlr.
<L.:Q,.:
nuhufte
(f.s.) : gizli, sakh. (bkz :
mahfi). [bazl IOgatlerde : "nihOfte" ~eklinde de
gel;er],
f.:Ar·
nu hufte-gi
nuhum . I~
(f. i.) : gizlilik, sakhhk.
nukteodintl,.il,)
<l:..C;
nukte-dar
,;IJ~
nUkte-gu;~
(a. f. b. s.) : nOkteli.
(a. f. b. s.) : nOkteli
niikte-guyi 1J•.,}<l:..,(j (a. f. b. i.)
nOkteli
soz soyleme. (bkz : nOkte.perdazi).
nukte-perdiz
jlJJ <l:...G
v
(a. f. b.
S. C. :
nOk-
te-perdazan) : nOkteli soz bulup soyJiyen. (bkz:
nOkte·gO).
nukte-perdizin Jlj b.;;, e.G (a. f. b. S. nOkte-
(f. s.) : dokuzuncu. (bkz:
<L:r'
nOktedan-
soz soyliyen.
perdaz'm c.) : nOkteli soz soyliyenler.
tasi' ).
nuhye
(a. f. b. i.)
Ilk, nOktecilik.
niikte-perdizi ($ j
(a. i. c.: nOha) : akll. (bkz:
b.;;, .c:...G (a.
f. b. I.): nOk-
teli soz bulup soyleme. (bkz : niikte·gOyi).
hired). Eshib-. nuhye : akll sahipleri.
nukte-senc
nukas I,)"~j (a. i.). (bkz: nOks).
<4-~
niikbe
bu~day
(a. i. c.:
nOkeb):
YI~llml$
harman.
herkesin anllyamlyaca~1 ince, zarif, mAnah sozler.
(bkz : nikat).
~
nukhet
(a. i.) : koku.
(bkz:
bO [y], fayiha, gaJiye, nefha). ["nekhet" $ekJi de
vardlr].
nuks
~
(a. t.)
hastahgm geri donmesi,
tepre~mesi.
nukte
~
C.
:
riikat, nOket) : 1.
~.• Toe...G.
(a. f. b. s.)
nOkte
karl$tlran.
nukte-bin
nijkte-sencin~l~~
nukt..,inis I,)"l.:..:.
-~inasan
>.
c. : nOkte-
(a·f. b. S. nOkte-senc'-
<\:..G (a. f.
b.
S. C. :
ni,i"kte-
(bkz : nOkte-dan).
nukte-,inillin~lil.:.:.~j (a.
f. b. s.nOkte-$i-
nas'm c.) : nOkte anhyanlar.
nukte-,inasi fS"l:.:.
e.G
(f. b. i.) : nOkte anla-
Ylclhk. (bkz : nOkte-dani).
nOkteyi anlamakta mahir olan.
nukub
~! <l:...c; (a. f. b. s.) : nOkteyi,
JI,)~(a. f. b. s.) : nOkte bilen,
zarif, ince rkimse]. (bkz: .nOkte-~inas).
~ "...c; (a. i. nekbet'in c.) : talihsiz-
likler; dlj~kOnlOkler, felaketler, musibetler; yoldal')
sapmalar.
nukul
inceligi gOren, anhyan, anlaYI~h, kavraYI~h.
nukte-din
S.
bukte-ver )J .c:..C: (a. f. b. 5.): nOkte bilen,
(a. i.
herkesin anhyamadlgl ince mana, fro esprit.\ [yazlda, sozde, resimde, harekette]. 2. ince manah,
zarif ve ~akah soz.
nukte-imi:
f. b.
in c.) ; nOkte tartanlar, nOkteyi degerlendirenler.
~; (a. i. nOkte'nin c.) : nOkteler,
nuket
t::..t... <l:..G (a.
-sencan) : nOkte tartlcl, nOkteyi degerlendiren..
J ".ci
(a. i.)
vazge~me,
ka~mma,
geri donme, cayma.
-numa
Li _ . (f.
s.) : "gosteren, bildiren"
manalariyle kelimelere katlhr. Reh-niimi : yol gosteren. RO-numS yOz gosteren .. gibi. ["nOmOden"
mastarlndan].
nufibe
niimi\'a~ j~l_i
(f. b. s.)
runen; meydanda. (bkz : a~kar,
,.,Li ~k'
niimayan.ter
peyda, zahir).
bitme,
.1-"
geli~me.
(a. i.) : bUyume,
yeti~rne,
(bkz : ne$V, nema).
~l-i(a. L) : bugdaydan
nusafe
(f. b. s.) : en !;ok
ayrdan
samano
gorunen.
niimayende
c~ Le' (f. b.
J.~li (f.
i.) : 1.
gosteri~; gosteri;
(bkz : nUsha). Tekmil-i nusah etmek : medresede
$art. olan bUtUn dersleri
okuyup
takibedilmesi
bitirmek.
gorUnU~.
2. yalandan gosteri~, goz. koyma.
numayi,-i lib (su gosteri~i) : serap, dglm.
numayi,-gih
cl(~L:-'
t....i (a. i. nusha'nm c.) : nUshalar.
nusah
gosterici,
s.)
gorunucU.
niimayi,
numuyy
gorunucu, go.
nusal
Jl....i (a. i.) : hayvandan
dokUlen
Wyler.
(f. b. L) : gosteri
nusale .Jl....i (a. i.) : tiftik.
veri.
nusare ,,)l~.: (a. i.) : 1. sa~mtl, sa~llan $ey.
nu-
2. .yemek dokUntUsU.
mayi$-gah ).
numayl,-kir ;Is:::.t Le'
-niimud .).1£ - (f. s.) : "gosteren, gorunen,
benziyen"
manalariyl~
kelimeleri. slfatlandlrlr.
<;ihre-niimud : surat . gosteren. Kerem-numOd
kerem gosteren. Zafer-niimOd : zafer gosteren.
.) b j
numO-dar
niimOde
c.).1£
nusha
c\.;......i (a. i. c. : nusah) : 1. yazltl,
yazdml~$ey,
(f. s.) : gosterilmi$, godin-
yazdi bir $eyden ~Ikardan sOret. 2.
gazete ve dergilerde saYI. 3. muska. (bkz : nU~re).
mU$, gozUkmU$.
nushateyn
-numOn j.1£ - (f. s.) : "gosteren" manasiyle
kelimelere katlitr. Reh-niimOn : yol gosteren, kdavuz. Zafer-numOn : zafer gosteren.
(f. i.) : ornek. (bkz:
niimOne.
(a. i.): bot. *besisuyu, fro seve.
nusg-i kebir : bot. i1kbaharda devran eden besisuYu.
bot. yaz sonuna dogru devran
niisg-i sagir
eden besisuYu.
niisg-i said
bot. kokten ba~laYlp yapraklara
kadar ~Ikan be5isuyu.
(f. s.) : 1. gorUnen,
gorunucU. 2. i. ornek. (bkz : nUmCme).
Ci
nusg
(f. b s.) : gosteri$li.
nusk
~ Ca. L) : iki nUsha.
c.t....i (a. L) : Allah'a yolunca ibadet
etme, [Kur'an'daki $ekli " nUsUk" dur].
nusO' t.1-i (a. i.) : di~ etleri slynlarak di$-·
lerin slntmasl.
nUmOdar2 ).
niisOI
numOne-i imtis&1 : misal getirilecek ornek.
numuna-hane
-iJ'\D. ~ J" (f. b. L)
nlimOr ;.J-"
niisOr J.1-J
1. orneklik
$eylerin konuldugu yer. 2. mUze. (bkz: methaf).
nusuk
(a. i. nimr'in c.) : kaplanlar.
r::..':'J£
(a. L)
%001.
ak-
(a. L). (bkz : nUsk).
(a. i. nU~abe'nin c.) : temrenli
oklar.
zec, nUmOne).
numiir
c.t-i
nu,Sb ~l~
ornek. (bkz: enmO-
(a,. i. nesr'in c.) : 1.
babalar [ku$]. 2. zool. kartaliar.
(bkz: enmar, nimar).
numuzec
J.1......i (a. L) : toy dokme..
temrenli
..f
(a. L nimr'in c.)
kaplanlar.
ok.
1015
nii,are c)l~ (a. s.)
len
tala~,
bic;i1en aj:jac;tan dokU-
'yonga.
niivid
(a. L) : c;ekirdekc;ik.
~.J'
(f. L) : 1. mOjde, mu~tu. (bkz:
niivid-i canan : sevgilinin
mUjdesL 2. haYlrh
haber. 3. erkek adl. [mUen. : "nUvlde"].
adam.
nii,-har )I.".;".._~j (f. b. L)
gevi$. (bkz :
.niivis v-!..Y ...,(f. s.) ': "yazan, yazlc/" mana-
ictirar).
(a. L)
muska, efsun, bOyO.
(bkz : nUsha 3 ).
.. ~
nO,u,'
(a. L). (bkz : ne~v).
nii,uk J~ (a. i.) : 1. buruna c;ekme. 2.
buruna c;ekilen toz, i1ac;, enfiye.
) ,-~
nO,ur
(a. L ne~r'in c.) : 1. ne~ret-
.l,~
nii,ut
(a. i.) : tohumun uc goster-
vermesi. (bkz :
nii,uz
j.,~i
inta~).
(a. L) : kadmm, kocasmdan
nefret edip kac;masl.
nii,iivv
~
(a. L)
lariyle kelimelere eklenir. Dur·niivis (uz~k yazan):
• telgraf [bir ara "-graphe"
sonekini kar~llamak
Uzere kullanlml~~a
da tutmaml~tlr]. Vak'a-niivis
(vak'alan, hadiseleri yazan)': resmi tarihc;L
(f. i.)
niivisende
fels. fr. developpe-,
nalarma gelerek *birle$ik kelimeler yapar. Ser-niivi,t : aim yazlsl .. gibi.
niivi$t, niivil;te
.. ~ / (a. L) : kemik C;lkmtlsl; yum-
ru. (bkz: nU'tOvv ).
niitO-i azm : biy. kemik C;lkmtlsl, fro apophyse.
niitu-i gurabi : biy. kargaburun C;lkmtlsl, fro
coracoide.
. niitu-i ,evki : biy.· *dikensi C;lkmtl, fro apophyse
epineuse.
I
.
niitiivv
niivah
r
(a. L). (bkz: nUtO').
C \;
(a. L) : aj:jlt aglama. (bkz
.::,.;..)'
( f. L)
c;algl c;alma. ["ne-'
c.)'
(a. L) : bot.. c;ekirdek [hUcre].
niive-i miivellide : bot. doller c;ekirdek.
niiveb
nevbet).
1016
..:,....:.)'
(f. s.) : 1. ya-
.=.t~~.Y'
nii"i,tecat
(f. s.
nuvi~te'nin ·c.) :
mektuplar, yazllml$ nesneler. [galat olmakla be.
raber kullanJlml$tlr].
(a. s. ve Lnevb'den. naib'in c.) :
(bkz: naib). Mekteb·i niivvab : naip yeti$tiren
mektep (*okul). (bkz : mekteb-i kuzat).
r- I.,,;
niivvam
(a. s. nevm'den. naim'in c) :
(bkz : huftegan, habidegan, naimin, niyam, nUvvem, nUyyem).
niivvem
(".Y,
(a. s. nevm'&m.,naim'in c.) :
(bkz : naimin, niy8m, nUvvam, nuyyem).
(a. i. n€sb'ln c.) : aZl di~leri.
niiyub ':"',Y.:'.
':"'.Y
(a. i. nevbet'in
r-:'
niiyyem
(a. s. nevm'den. naim'in c.) :
(bkz : naimin, niyam, nUvvam, nUvvem).
vaht" ~ekli de vardlr].
niive
10
(ble.: : enyab).
nevha).
niivaht
<t:..:.)'
Zlll, yazJlml$. Ser-niivi$t : aim yazlsl. (bkz : ka·
der). 2. i. mektub. [ce~i olan niivi$tedt : yanlt$
,bir te~kildir].
niivvab ",:-,1)"
ment.
nlitu'
: yaZICl, katip.
(bkz: namlk).
.niiviit..:,....:.j> -(f. s.) : "yazl II, yazllml$" ma-
meier, dagltmalar, yaymalar. 2. oldO!<ten
sonra
dirilmelcr. Yevm-j nii,ur : klyamet, mah~er gUnU.
ba~
":"~)'
yapI$kan \ be~aret).
(a. L)
nii,be
mesi,
niivt:yt
c.). (bkz:
niizera
I)~; (a., i'. ;nezir'in c.) : dogru yola
getirmek uzere gozdagr vermeler, korkutmalar.
niizhe
"l-Alj' (a. L) : miiz. [e$ki] kanuna
benzer bir saz.
J
otaga
nuzhet
..::.,.Jt.
Y
1. ne~er ei:jlencer egle-
(a. L)
nuzl
necek yerleri gidip gezme. 2. tazelik; sevinc:;; ferahllk. (bkz : teferrUc). 3. erkek ve kadm adl.
nuzhet-efza1jl ..::.,.Jt.j'(a. f. b. s.)
nuzul
ei:jlenceli r
Ij.:;.,.J6j'
(.a. f. b. s.). (bkz:
nUzhet-efza ).
niizhet-gah, nuzhet-geh
~.).(..;.A)Y (a.
~:Jt<Y ., ,,~A) Y
nuzul-i huccac : hacdarm Mekke-i Mukerreme
civannda (Mi'na) denilen yere inmeleri.
nuzul-i sefine : geminin denize
nuzur
nuzhet-pezir
.J.. J.~ Y
L) : 1. a~agl inme. 2. ko-
ini~i.
f. b. L).(bkz : nUz-
het-gah ).
ne~e bulmu~
J J';: (a.
nuzul an-i1-veziif : huk. [eskiden] mUtevelli r
nazlr r cabi', gibi cihat sahiplerinin uhdelerindeki
. hizmetlerden! -ba?kalarma verilmek Uzere. istifa etmeleri. [bu' sOretle cihetin
kendisine verilmesi
matlubolan kimseye "menzOI-un-leh" denirl
(a. f. b. L) : gezinti veri. (bkz: teferrU'c-gah).
nuzhet-gede
(a. i. c. : enzal) : 1. kanak veri.
naga inme, kanaklama. 3. hek. nuzul inme.
gonUI ac:;an. (bki : nUzhet-feza).
nuxhet-feza
J,;:
2. misafir Il;m hazlrlanan yemek.
nuzul emini : tar. konakC:;1 ba~l.
/JJ.,'
(a. i. nezrrin c.)
adaklar,
adamalar.
(a. f. b. s.)
nuzur
alan.
;j.,.
(a. i. nezi'r'in). (bkz : nuzerH_
o
o t' J I
(a. ha.) : Osmanlr alfabesinde elif
ve aym harflerinin kalm zamme (otre) lilerinin
sesini kar~dar.
Ocak J~.,\ (t. L): [kelime tUrkc:;e almakla
beraber asmanllca kef imelerle birle~tirilerek terkipler meydana getirilmi~tir : ocag-. mihman-nevaz:
misafir aglrlryan acak
(hanedan). Seramedin-.
ocig: acagm i1eri 9,elenlerL. gibi].
okka
49 J I
Okyinus
Jj) (t. L) :' [kelime tUrkc:;e almak-
kanakladl~l
.,15Jj;1
(t. f. b. L)
yer. (bkz: muasker).
: ardunun
,,"=,'~,J~ (a. s. c. :
jL:'~ (a. s. osmani'nin c.) :
.0smanlJlarr Osman Ogullan.
otig
la beraber asmanllca kelimelerle
birle~tirilerek
terkipler ve *birle~ik kelimeler meydana getirilmi~
tir: Ordu-yi humayun p8di~ah
ardusu.
Ordu-gih : ardunun kanakladlgl yer.. gibi].
ordu-gah
Osmani, Osmaniyye
osminiyan
IJ'-,,'~,I (a. h. L) : 1. (bkz:
(a. h. L) : Hz. Muhammed'in
Osmaniyan) : Osmanll Devleti'ne mElnSUp, OsmanIdar'a Sit, Osman Ogullari'yle ilgili. Devlet-I, Osma.
niyye : Osmanh Devleti. Kaviid-i Osmaniyye : Osmanllca gramer.
(a. i.). (bkz : Oklyye).
Bahr-i muhi't). 2. Osean, fro Ocean.
ordu
Osman J~
d8madli Uc:;Uncu halite. [Hz. Muhammed'in : Ruklyye ve Zeyneb admda iki klzlyle evlendlgi ic:;in
"Osman-, Zi-n-nOreyn" 18kabiyle andlr].
tYJ I (t.
L) : [c:;ok eskiden dil im ize
taharcadan ge'c:;tigi ileri surUlen bu kelime turkc:;e
kabOI edilegelmi~ ve osmanhca kelimelerle birle~ti
rilerek terkipler . yapdm'~tlr : otago. hijmayO~:
paqi~ah c:;adln .. gbii].
otlg-geran
Jl j 5 tYJI (t.. f.
b. i. c.)
otag,
c:;adlr yapanlar.
otiga
~~-JI
(f. i.)
sorguc:;.
1017
o t.'
orf·i hiss : huk. [eskiden] bir meslek mOntesiplerine yahut bir kavme veya bir belde ahalisine mahsus olan orfler.
1 (a. ha.) : Osmanll alfabesinde elif
ve ayln harflerlnin hafif zamme (otre) Iilerinin
sesini kfr~"ar.
.J..r
Omer
orf·i kavli : huk. [eskiden] bir cemaatin bir
lafzl bir manada kullanmalandlr ki, 0 la'fzl i~iten
kimsenin akllna ba~ka mana
gelmez. Mesela :
["sobaYI veya, lambaYI yakl" denilmesinde oldu~u
gibi].
(a. h. i.) : 1. ikinci halite Hz.
Orner. [hakllYI hakslzdan aYlrdederek, adaleti tam
verine getirmekte kazandl~1 i~ih FirOk kelimesiyle
adlandlnlml~tlr]. (bkz : ibn·tiI-hattab). 2. erkek
'adl.
J'../
'Omereyn
orf·i tiri : huk. [eskiden] orf ve adete hamlolunacak $eyin vukuu zamanlnda ve ondan once
bulunmaYlp sonradan hadis olan orf.
(a. h. i.) : "iki Orner-
Ier" ; '1. birinci hallfe Hz. EbObekir ile ikinci halife Hz. Orner. 2. ikinci halife Orner ile Orner bin
AbdOlaziz.
omr
adetle i1gili, -icabettiQi iaman- sivil idare verine askeri idare. idire-i orfiyye. slkl *yonetim.
hayat.
omr·i
omr·i
omr·i
omr·i
omr·i
omr·1
omr·i
chid : ebedi hayat.
guzeite : ge\;mi$ omOr.
hadn : hOzOnlO timOr.
me'yOs : yeisli ornOr.
piir.,itib : aceJe ge~en omOr.
sefil : sefaletli omOr.
tlllvil : uzun, ornOr.
[arap~ada do~rlJsu "umOr" dOr].
orf
...;t/'
(a. zf.) : adet Ozere.
orfi, orfiyye ":i~'Jv' (a. s. ve i.): orfle,.
(a. i.) : omOr, ya~ama, ya$aYI~,
/
Ut/'
orfen
orfiyyit
..:Jl:tt/'
(a. i. c.) : adete, gelen~e
bagll olan ~evler.
~
o,r
(a. i. c. : a'$ar)
o~Or,
onda
bir, ondahk, onda biri allnan vergi [esasl, $eriattan allnml$tlr].
oxr
(a. i.) : 1. adet, hOkOm; gelenek.
)Jc.
(a. i. c. : a'zar) : 1. bir kusur
veya su~un hO$ gorOlmesini gerektiren sebep. (bkz:
ma'zeret). 2. sU~Lin ba~I~lanmasl. 3. engel. 4. kusur, eksiklik.
2. sarlklilarin giydikleri bir ~e$it kavuk [Tanzimat'·
tan once] (arap~adaki okunu$ $ekli "urf" dur).,
orf·i imm : huk. [eskiden] vazll
mliteayyen
(taayyOn etmi~) olmaYlp
beldelerinin hepsinde
veyahut ekserisinde cari olanorf.
ozr·hih
01,.,.»...L:. (a. f. b. s.)
ozOr diliyen,
ozOr' bild~rerek af istiyen.
p
pi
~
(f. ha.) : "pe" harfinin bir adl.
pi.yi firisi : farsca pe, Fa... pe'si.
pi·yi museUese : "pe" harfinin bir adl. [O~
noktah olmaslndan kinaye olarak].
1018
pi
~
[fars~ada]
(f. i.) 1. ayak. (bkz
pay). 2.
takat, mukavemet; iz.
pi.bend ~ ~ (t. b. i.) : 1. ayak ba!:jl, pay·
~.
vant. 2. k6$tek.
Ikal ).
m8ni, engel. (bkz : pay-bend,
~.J. ~ (f. b. s.) : aya~1 yerde;
pi.her.d
yerinde duran. (bkz : daim, kaim, sabit).
pi.her.cl.yi hareket : hareket etmek uzere bu·
lunan. (bkz : amade, muheyya).
pi.be-rikib
,,:",\S".;: ~ (f. b. s.) : aya~1 uzengide,
hareket etmek uzere bulunan. (bkz : azim, pa·be.
.rikab, pa.der-rikab).
pi.ber.rik'b ~~.J.~ (f. b. s.) : aya~1 uzengide,
hareket etmek Uzere bulurian. (bkz: azim, pa-be-ri.
kab, pa-der-rikab).
'
4:-! ~ (f. b. /s.)
pi.beste
aya~1 ba!:jll, ha!:&"
. pi.bOs iJ'JI. ~ (f. b. s.)
1. ayak open, ayak
. pi.bOsi I$'JI. ~(f. b. i.) : ayak opme (klik).
pi-burehn. ~.;: ~ (f. b. 5.) : yahn ayak.
~~ ~ (f. b. I.) : 1. don, ~alvar,
2. pijama.
pi~in
J~~
sa~Iel, sa~an. (bkz:
(f. s.)
(f. i.) : pa~avra, kirli bez.
4.-;-~ (f. i.) : 1.ku!Wuk ayak. (bkz:
pay.!We). 2. pa~a, pantoJon, ~alvar gibl ~eylerin
dizden a~a~1 olan klsml. 3. koyun, ke~i, sl~lr aya·
gl. 4. koyun, ke!Wi slglr ayagmdan yaJ>Ilan yemek.
pi~ek
cle-~ (f. i.) : tezek, mayls.
pi~eng 4~
(f. I.) : kO!WOk peneere, de-
lik, baea. (bkz : menfez)..
pi.~ile ~~ (f. b.
yup yol a!Wmak uzere
ayakkabl.
giyiJen kalburumsu bir
~e~it
pi~.nime
pid
Jb~
pidiv
O.)~
pide
.)~
ayakda~lar.
(bkz: hem...
(f. i.) : koeakarl. (bkz·~
~~~ (f. b.
(f. i.) : 1. hergele, e~ek ve
Jr' .,;.)~ (f.
pi.der.gil
da" mee. 1.
pay.der·gil ).
aya~1
(bkz:
s.) : "aya~I ha-
temelsiz. (bkz: pay-der-hav8).
J l.u:.
pi·der.ikel
).)~
("ka" uzun okunul'.
kostekli, ayagl bal:ih, hareketsiz.
pi·der·rikib ":"'~ .,;.)~ (f. a. b. 5.). (bkz:
p8·be-rikab, pa·ber-rikab).
<f. zf.): ayak
pi.der.pi
aya~a,.
yanyana.
pi...
.. I
iJ'.)~
pidgin.
2. kapi
(f. b. 5.) : mOk8f8t.
olitr.)y~
i~inde
( f. I. ) : 1.yuksek dam.
olan yuksek peneere ve kapl.
OU.)~
kOmdar. (bkz
(f. b. i.) : padi~ah, hO-
melik).
",·lA~.)~ (f.
pid.,ihine
zf.)
sOrette.
I.). (bkz : lakab) ..
pid.Jihi
sakhyan.
slkmtida.
I.,.. ).)~ (f. b;
~Oruk,
~amur
b. s.) : "ayal:h
davranamaz. 2.
pi.cler.havi
yakl~aeak
(f. s.) : 1. hlfzeden,
51-
( bkz : hayI2). 2. yayla. 3. !Woban
pid·,ih
I.) : selbOr, karda yOrO·
aya~a
(bkz : hem'
pi.di,t ~b~ (f. b. i.). (bkz : pa.de~).
f. a. b. 5.) :
pi~ivre O)J~~
ayakda~.
pidi,in Jl~b~ (f. i. pada~'m c.) : 1. mu·
kafatlar. 2. arkada~lar,
-rahan, rufeka).
vada" : mee.
pa~an).
pi.~e
pidi,Jtb~ (f. i. e. : pada~8n) : 1. mO·
kafat. (bkz : ecr, ivaz). 2.
-rah, reftk).
glr surusu.
sopasl.
opueu. 2. ayak opme toreni.
·pi.elm.
('b~ (f. b. i.) : tuzak, ku~ tuza~I
pi.dim
(ayaktan tutan).
parav, parO, parOb).
ketsiz. (bkz : pay·beste).
~ak~lr.
(bkz: haflz).2. koruyan, bekliyen. (bkz : mu·
haflz). 3. buyuk, ulu.
J~.)~ (f. b. i.)
padi~aha Sit,
padi~ah ile IIgill.
1019
(f. b. L). (bkz:
pad-~ah).
(f. L) : panzehir. (bkz:
pidzehr
~j~~ (f.b.
pik.bazi
JL.I..0'~ (f.
pik·daman
pajir ).
pa.fersud
mi~, a~lnml~
" .J-.•
i.)
"temiz oyna·
a~.klJk.
Ylcll,k" : sadlk
b.
5.).
(bkz :
pak·damen ).
A
(f. b. 5.) : ayai;h incin·
pak.dimani
pay~fersOd ).
olan. (bkz
L).
(bkz
pak·dameni).
~.:..e.~
pagand
o.J..:..C.~
pagande,
2.
atllm.~
(f. L). (bkz : pagande).
(f. i.) : 1. atllml~ pamuk.
pak~dainen
pamuktan yapma yumak.
pak·dameni
(f. L) : taban, kiri$ direl:1i.
pagar
mizlik i '
~arpma;
pah
(f. L) : derinin tlra~lndan ~Ikan
parl;a.
.:.-\.;.~
pi·hast
kalml~, ~ignenmi~
pijir
(f. L) : inilti, inleme.
:
o~~
(f. b. 5.) : 1. temiz, leke-
yaradl-
~.J)~
pa.kub
~engi. (bkz:
(f. b. i.j
pay-kOb).
~V
~j\(~
(f. i.)
pik-biz
pak-bidne
(f. L).: 1. vede': at. 2. sUzge~.
aSllml~.
pilide
tahsildar.
0.;)
)'.~
(f. s.) : aylp aflyan,' kotU
soyl iyen. ( bkz : ayb·cO).
(f. i.)
tahsildarlrk. (bkz:
\
(f. b. s.
C. :,
pak.bazan) :
2. bir
J\j~~
~e~it
pilin
(f. b. s. pak-baz'rn c.) :
,&:
cC.:A ')t~
pilSheng
·'t~miz oynaYlcllar" : mec. sadakatli a~lklar.
yakl$lr sOretto.
(f. b. s.) : temiz aslllJ.
pilad, pilideo" \'~ , ,,')t~(f.i.) : yedekat.
"temiz oynaylcl, oynlyan" : mec. sadakatli a$lk.
,pik.bazan
')t~
pili
J\(~ (f. s. pak'rn c.) : 1. temizler,
;\(~,
"Ij ~~
pik.zad
(f. s.): 1. temiz, arlk, pak.
cabi).
1020
~arap.
(f. i.) : 1. ustura. 2. temizlik,
~ak.me,reb ~....~A ~~ (f. a. 'b. s.)
temiz, lvi olan.
anklar. 2. mec. veliler, ermi%\ler, evliya.
pikiri
1. yakut. 2.
Ir~.,gidi~atl
3. s. as.II,
pikSr
(f. i.)
siz. 2. halis, saf. 3. i. kadrn ad•.
(bkz : tahir). Ab•• lIik : temiz suo 2. saf, Mlis;
hilesiz.3. kutsal, mubarek.
pikin
"etegi te-
..L:.J~
S~
paki
panzehir. (bkz:
padzehrj.
,pak
~\...I)~ (f. b. i.)
namusluluk.
pakize/
(f. b. 5.) : ayak altlnda
(f. L)
"etegi te-
anllk.
olan. (bkz : pay·mal).
tj~
pajeh
5.)
(bkz : bade, sahba, mey).
suva dalma.
t~
:
pakend
("gu" I.lzun okunur. f. L) :
dalga
0..41 \..0'~ (f. b;
miz" : namuslu. (bkz: afif).
~f. i.)
1. dizgin, yular,
bUyUk kement.
.;>')t ~
pilin.dOz
(f. i.) : palan, semer; eger.
jJ-~;)'~
(f. b. i.) : palanc., se--
mer dikici, semerci.
""Ijl!",~ (f. zf) : pak·baz olana
pelan.duzi
kaba
sara~lrk.
~y,~')t~ (f. b.
i.)
palancllrk.l
parMiz
palani
(f. L)
cYPl\elus alpinus. (bkz : palvane).
pilar
(f. L)
r;atl diregL
palas·pare
(f. L). (bkz: pelas).
,) .I....... )t~
J
-:
(f.
.,
b. s.). (bkz:
pelas-pare) .
.
J--'........ ':J6
palis·pu~
':
las-pO~).
kalml~,
(f. b. s.) .. (bkz: pe·
(f. b. s.) : ayak altmda
(bki::
pay-mal,
plS-zede.
ayaklan
altmda
pay-
(f. b. L). (bkz
pa.mib:d
-muzd).
'-.>)l~ (f. i.)
(bkz: palil 1,2).
1. yedek at. 2. suz·
piliy
ij~
pildiim
~..;J~
paleng
(f. i.). (bkz: pillaheng).
(f. i.): 1. postal. 2. c;ank.
paleng·i fersude : eski r;ank.
palhe~g cC~~
J~
(hintr;e - f. i.) : leng. Budda di-
nindeki mukaddes kitaplarln
Hindu dilL
j)~~
pilide
yazllml~
oldu!:ju orta
(f. s.) : 1. suzi.JImu~, duruJ-
tarlndanl.
""Is::J~
pilOde
j).)}~
pil",
ku~uk
(f. s.) : 1. saf hale ge·
""\Y~
J-~~
pi,pu$
(f•.b. s: L) : "ayak' or-
ten" : pabu~, ayakkabl. (bk~: na'leyn 1 ).
)~
(T. i.) : 1.
par.sal ). 2. para. 3.
piriv J I)~
ge~en YII, blldlr. (bkz:
sepilenmi~
deri.
(f. L) : kocakarl. (bkz
acO-
ze, fertOte, padav).
ufak,
ku~uk ~ey,
par~a.
j.p)~
par.duz
pire
5.) : kan~lk. (bkz
mag·
( f, L) : dag klrJanglcl,
lat. cypselus alpinus. (bkz : pa1vaye).
j.)
(f. b. L)
eskici, yamaci.
J
(f. L) : paldum.
(f. i.) : 1. parc;a, DO·pire: iki
j))
parr;a. 2. saYI; bolUk. 3. para.
.pare j))~
~u~).
pilvane
a!:jlr saban.
pardiirri
kapl.
2. i'. paluze, pelte.
J-}~ (f.
~e~it
(f. i.) : enik kapl, buyuk
(f. L) : fizy. si!:jil.
tirilmi~, suzulmu~.
j))~~ (f. L): iki ~ift okuz ko~ulan
pipure
bir
(f. L) : ini~li yoku~lu yer.
(bkz: pare-dOz, pine.dOz).
han kapllannm ortasmdaki
}~
jJ
, (f. L)
mu~. 2. buyumu~, ziyade olmu~. ["paliden" mas-
palikane
(f. b. sd. : onbe~.
pipex
pir
(f. L). (bkz : pillaheng).
2. tevel·
>.
(f. i.): paldum, hayvanln,
c~~
(f. b. s.) : 1.. ayak bas-
ml~. ayak koymu~;vasll olmu~, gelmi~.
IUdetmi~, d~mu~. (bkz : kadem-nihade
pinzde
semerinin i1eri kaymamasl
i~in arka ayaklarmm
kaba etleri uzerinden g~irilen kaYI~.
pileheng
j).) lr'~
pi.nihide
suzges;, ·heivaci suzgeci.
palu
~i!:jnenmi~.
pily-zede).
pa.mil.i adu : du~manlarln
r;ignenmi$.
palavan, piliven
pili
JL.~
pi·mil
J':J~
palas
ge~.
~ \j~ (f. L) : da!:j klrlanglcl, lit.
pilviye
semerci.
-
(f. L) : "parc;;a;' manasiyle *birJe.
!'iik kelirneler yapar. Meh·pare : ay par~asl; gtizeJ.
$eml\'pi~. : gune$ par~asl; guzel. Yek·pire : oil
par~a, tek par~a, blok.. qibL
pare-dux
jJ') j))~ (f. b. s. i.)
eskici, ya-
maci. ( bkz : par·dOz, pine.dOz).
102t·,·
pire-dOzi
oJ
~jJ~
pir.ciOzi
(f. b. i.)
eskieilik
mesleQi.
.\(".b
.Jy
pire-kir
~iveli olan,
(f. b. s.)
.J
(f. i.)
1. ayak teri, Oeret.
")~ ")~ (f. if.) : par~a par~a.
pare pire
pargi~r)~
(f. i.) : 1. orospuluk. 2.
banyo ve mutfak sularmm
parin, parine -e.:.)~
ge~en
(,
"'.)~
(f. s.) : ge~en
,par-yiv
pirzede
YII olan, blldlrki.
.1.)~
(f. i.) : direk, dayak, destek.
pars
V"')~
(f.
pars,
fro
pis
(f. h. i.)
L.)~
parsa
Iran, Fars iklimi,
(f. s.) : 1. sofu, dine ba~1J
[kimse]. (bkz : abid, zahid). 2. iffetli, nAmuslu,
temiz, d~ru [kimsel.
JL..)
parsai
Jb~
(f. b. i.). (bkz
",)j)~
(f. i.): bot. 1. kasOl. 2.
par-yab).
V"'~ (f. i.) : 1. gecenin sekizde biri.
)L~
(f. i.) : 1. sofuluk, dine
(f. i.)
tepme, tekme. (bkz:
pas-dar).
pis-bin
V"')~
Aeemistan.
J~~
(f. b. i.) : gece bek~isi.
(bkz : pb.dar, hAris).
pis-bini felek, gezeQeni.
pasbini
-I
J~~
tiriim : astr. Zuhal (SatOrn)
(t i.) :
1. bek~i1ik. (bkz:
hlraset). 2.miiz. TOrk mijzi~inin eski ve nOmOnesi zamammlza kalmaml~
mOrekkep makamla·
rmdandlr.
2. iffetlilik, namusluluk.
pasdir
J L.)'~
par-sill
(f. b. i.) :
ge~en
yll, bll-
pis-diri
"-)~
parse
(f. i.): 1. parsa. 2. dilenderyOze, su'8fs,tese'OI ).
cilik. (bkz
~; ~
par-seng
denkle~tirmek
parsi
i~in
~.,)~
kefesine konulan $ey.
JJ
(f. i.)
kocakarl .(bkz
acO-
. ze, fertO te, parOb ).
parub ":'J)~' (t L) : koeakarl. (bkz: padav,
parav parO,parOb).
y
1022
j
~)\.l.,.,~ (f. b. i.)
bek~i1ik, goz.
hlraset).
Cl_~
(f. b. s.)
aya~ma ha·
fif, i$ine sarllml$.
pisek
(f.s.): 1. f~risi, fars~a. 2.
iran Olkesine ait, iran i1e i1gili; iran'da konu~u
Ian dil.
parO'
cOlOk. (bkz
pi.sebiik
(f. i.) : persenk, ter8zi-
)I"""",~ (f. i.) : gece bekc;isi. (bkz :
pas-ban, pas·vAn).
dlr. (bkz: par).
'yi
(f. U : c;ay ve Irmak suyu
far-yab 1 ).
gogOslO~O.
pi-sir
i.): zool.
panthere.
Pars
i$e
2. bekleme, gOzetleme. 3. gam, keder, gonOl OzOntOsO, i~ slkmtlsl.
pirir
ba~hlJk.
":'~)~
piryab
c;ocuk
birikti~i ~u'kur.
haYlrSI~,
(f. b. i.). (bkz : par-yab).
i1e sulanan ekin. (bkz
'.2. parsa.
seneki,
(f. i.) : 1. yonga. 2. s. lati-
~)~
par-yi
~en, ~uh.
pi-rene
"'J)~
pirOle
feci, $akaci. (bkz : mizah-gO). 3. s.
yaramaz [kimse] .
cL~
(f. i.)
esneme, esneyi$.
(bkz: hamyaze).
~~
(f. b. i.). (bkz: par-Seng).
pi.sitade ,,~l:-.~
(f. b. s.) : ayakta duran.
pi-seng'
(bkz: kaim >.
pas·par
pa·sar ).
(f. b. i.)
tekme. (bkz:
ply-dirt
(f. i.) : cevap, kar$lltk.
· I
~~
pisuh
pasuh-giizar
) f t..-'~(f. b. s.)
: cevap veren.
(bkz : miidb).
cevSbl din-
Iiyen.
pbvin
(f. b. i.) : yaya, piyade.
jl-",",,~
(f. i.) : gece bek~isi. (bkz:
pas-ban, pSs-dar).
-pa!J
~~ -
(f. s.) : "serpen, sa~an, da~l
tan" manalariyJe *birle$ik kelimeler yapar : E,ic.
-pi,
gozya$1 sa~an. HOn-pi, : kan serpen. Ilyi.
-pi, : '$Ik sa~an.
.
pa,a
L:.~ (t. i.): general. [kelime tiirk~e
olmakla berSber yabanci kelimelerle birlikte ve terkip halinde kullanJltr olmu$tur].
pi,i-yi-bi-karine
pi,sn
.)L:,~
e$i oJmlyan pa$a.
~~
pa~an).
pa,..-vit ~IJL:.~
(0. i. pa$a'nrn c.)
pa~a-
Jar. [yapma kelimelerdendir].
(f. s.) :
pi,eng, pi,enge
.~~
/0'
sa~'CI, sa~an.
&:..:.~
(f. i.)
kurumu$ Uziim hevengi.
pa,ib
~~~
(f. i.)
(f. i.) : 1. ayak. (bkz : kadem,
dibi.
piy-i dir : dara§acrnrn dibi.
piy-i semend : at
piy-j tarab :
aya~,.
$enli~in, e~lencenin-ayagl.
":-'~~
pa-yab
(f. b. i.): 1. kuvvet, t8kat.
2. havuzun dibi 3. prnarm aya~,. 4. su birikintisi.
5. kuyu basama~,. 6. son, nih8yet. Bi-pi-yab :
dip5iz, derin.
.)~~
(f. i.) : 1. son, nihayet.
(bkz: 8klbEtt, gayet). 2. uc, kenar. 3. till. sofinin
ula$aca~1 birlik 8lemi. Bt-piySn : sonsuz.
u~ ~~
pay-bif
(f. b.i.) : ~ulha. (bkz:
cGllah ).
""". ~~
pay-bend
(f. b.' i.)
l
1. ayakpa!:i"
payvant. 2. kostek. (bkz : ,kal). 3. mani, engel.
(bkz : pa-bend ).
(f. s.)
Sa~"ml$,
serpilmi$,
(f. i.)
ok~e, topuk. (bkz:
~ ~~ (f. b. s.)
ayagl ba!:ih,
hareketsiz. (bkz : pa-peste).
pay-bOs
b~
a~a~
merdiven, basamak.
da~"ml$.
pa,na
.
piy-i hum-i mey : $arap kiipUnun aya~I,· dibi.
3. esas, kaide.
.
pAy-beste
o~~
i.) : tencere.
pay-bend-i dam.geh-j hayit-. nlm u' neng : nam
ve $an kaydmrn tuza§mm esiri.
(bkz: payeS ).
pi,ide
It
piy-i hum : kGp dibi.
payin
(f. s.) : sa~'CI, sa~an. (bkz:
"
pa, riel). 2.kok, dip.
piy-i draht :
)l-",",,~
pi-siivir
,ct.L-b (f.
~-~ (f. i.) : harman yabasl.
pitini
pay
pasuh-!Jinev ~ i:-'~ (f. b. s.)
.v...~
pitile, pitlle
pay-~e
lJ'JI.
~~ (f. b. s.). (bkz : pa-bOs).
~ ~~
(f~~. i.). (bkz : pa-~e).
akab 1 ).
pay-dim
pa,ne
tC.~~
pi,nin
~.\~~
(f. i.) : tahta ve a§a~
pi, pi, ~~ ~~
(f. s.) : 1. da§lnJk~ 2. xf.
par~alarl.
par~a par~a,
ufak ufak.
tl-"J (f.
b. i.). (bkz : pad8m).
(f. i.). (bkz : pa$inS).
ply-dar
)~~
,(f. b. s.) : iyice yerJe$-
mi$, sa~lam, devamlt, sUrekli. (bkz : daim, baki,
bedi, kaim, muhkem, sabit, sermedi).
pay-dari
~)~~ (f. b. i.) : devamhhk, sU-
·reklilik. (bkz : devam, temSdi).
t013
.,ay-der-gil
J.(.J <.S~ (f. b. s.) : "ayagl c;a-
pay-der-gil
murda" : 1. mec.davranamaz. 2, s.kmt.da. (bkz:
pa~der-gil ).
b. s.) : "ayagl
J~)~<.S~
("ka" uzun oku-
nur. f. b. s.) : ayagl kostekli.
piye
pave-dar
)b":.~
(f. b. s.) : payeli, rOtbeli,
(f. i.) : 1. a~agl, a~agl taraf.
-1.~
piyiz
(f. i.): 1. sonbahar, guz.
(bkz: harif) _ 2. kohne, eski, y.pranml~. (bkz:
fersOde). BehaN piyiz : k6hne bahar; sonbahar,
QUz.
pay-kGb '-:',,) i5~ (f. b. s.)
(f. i.) : 1. rOthe, derece. 2. ilmi-
venin, sarlkltlarrn bir rutbesi. Ba-piye-i .... : .,
rutbe i1e 3. basamak, merdiven basamagl. (bkz:
pa~ib ).
(f. b. i.)
(bkz : taht, zir). 2. merdivenin ilk basamagl.
havada" : mec. c;OrOk, temelsiz. (bkz : pa-der-hav6 ).
pay-der-ikal
~~~
payin
pay-der-hava . 1~).Jt.S~ (f.
~.~
pay-itaht
ba~kent.
"ayak vuran" :
mec. rakseden; koc;ek.
".J~~
pay-mal
kalml~,
c;ignenl\li~.
(f. b. s.) : ayak altmda
(bkz:
pa-mal, pa-zede, pay-
-zede).
itibarfi.
<.S)b~~
paye-dari
piy-muzd
(f. b. i.)
payedarllk,
bah~i~.
rutbelilik, itibarllltk.
} j l <.S~
piy-efzar
(f. b. i.)
ayakkabl.
(f. b. i.)
ayak teri,
-
pay-suver
)J-' <.S~( f. b. s.). (bkz
pa-sO-
var).
( bkz : paY-z6r).
piy-endiJ: jl"\'·I<.S~ Cf. b. s.) : 1. ayak atan,
ayak atml~. 2. i. buyuk kimselerin gec;ecegi yerlere serilen hall ve benzeri s:ribi ~eyler. 3. duvar 'Ie
mobleleri kaplamak ic;in kullanrlan bir c;e~it kumal?
cJ
payende
.,..
(f. s. c.: payendegan):
1. duran, surekli. (bkz : daim!). 2. i. payanda,
destek, dayak., (bkz : rab.ta).
piyendeg&n
jL(..c.:.~
(f. s. payende'nin c:) :
ote~i
dunyada b6ki kalacak olan
ya lnsanlarl.
~(..c.:.~
payende-gi
(f.
~eylel:',
obur dun-
'
i.)
sureklilik;
(bkz: beka, devam).
~ J-') i5~,
piy-fersOd
incinmi~,
a~mml~.
pay-gSh
rUtbe.
(bkz
pay-geh
pay-hane
(bkz
..:i~k
pazie
(f. b. s.)
ayagl
mertebe). 2. pabuc;luk.
..£6
•OT,
4J'l;c_.6
(f. b.i.). (bkz: pay-gah).
(f. b. i.) :
~yakyolu.
(bkz : hala 2 , kenif, mem~a, ~Osterah2) ..
101.4
dere~e,
(f. i.)
1. ebe kadrn. (bkz:
kabile). 2. sOtnine, dadl. (bkz : dave).
pa-fersOd).
(f. b. i.) : 1.
(Ij~
pi-zede
kalml~,
.,~j~
c;ignenmi~.
(f. b. s.) : ayak altll'1da
(bkz: pa-mal, pay-mal).
pa-zede-i huyGI : atla~1n ayaklarr altmda ezilmi~,
mahvolmu~.
pazen
vad, pazeng).
Jj~ (f. s.)
pei:evenk. (bkz
kav-
pehn.gir
~.)
Pizend
pedidir ) I"":, ~ (f. s.). (bkz : bedidar).
(f. h. I.) : MecOsilerin din
kltabl olan Zendavesta'ya ZerdU~t tarafmdan pehlevi' dllinde yazdan tefslr.
pezevenk. (bkz:
(f. s.)
pizeng
pehin ~
(f. I.) : gecenln blr klsml.
pizin
/.
pe ";'
(f. ha) : Acem ve TUrk alfabesinin
harfi olup "ebced" hesabmda lib" gibi iki
s'aYlsmtn kar~dl~ld,r. [Arap alfabeslnde
yoktur,
ibl'ani'de, Habe~~e'de vard,r].
eLf.
(f. I.): 1. bot. sarma~,k. 2. (c.:
pe~egan) insan veyS hayvan yavrusu.
~Ian.
Mug-~e: meyha'neci
~Iragl,
3. ~ocuk,
meyhane
~ /(f. I.) : 1. ~ehir. (bkz : ber·
pehley
de). 2. s. kahraman,. yigit. 3. (bkz : Pehlevi).
J I)r:,
pehleyi"
~i,
pe~e-gin
JL'cf.
(f. I.
pe~e2'nin
pehleyan.ine
insan
UstO
ba~1
pis,
I~ren!t
pehIO)~
pede
(f. i.) : 1. kayak a~acl. 2.
,,~
~akmak.
pedender
babalik, Uvey
peder
)~
(f. L) : baba. (bkz
eb).
peder-i iile : aile babasl.
""I)~
peder.ine
~)-\
(f. zf.)
babaya yakl~a-
(f. L)
pederlik, babalrk.
U.
b. i.) : sosy. *ataer-
kil, ailede babanrn kaYltslz ~artslz hakimiyeti
esasma dayanan ya~ama tarzl, fro pllltriarcat•.
pedid
~~
a~kar,
(f. L) : vUcudun iki yanmdan
pehn
01:
ni~.
pehni
(f. s.) : 1. enli, yassl, gao
vasi'). 2. enlilik,
~ (f.
s.)
geni~Iik.
genl~,
(bkz:
enli, yaygm.
pehnine
4>'~
(f. i.)
1'. biro nevi' may·
pehni.ver
J
,Jl.:......
,
y
(f. b. s.)
l.solmu$,
soluk. 2. (bkz: 'pehna).
peder.,ihi ~~)~
"j)~
(f. s.) : iran'da isfahan
mun. 2. beyaz pide.
(bkz : UbUvvet ).
pederze
(f. L): pehlivanhk, gU-
(bkz: vasi').
cak yolda, babacasma.
pederi
I.h:
biri, van. (bkz : cenb). Leuet·i pehlO : van lez·
zeti, yanyana bulunma lezzetl.
(bkz
vUs'at).
baba.
(f.· zf.) , :
ile havalisirideki bolge halk, ve bu bolgenin dill.
adam.
F. 65
~,.
~.A--y
Pehlevi
J~ (f. s.)
VI.A:
re~me; yi~itlik.
veya hayvan yavrularr.
pe~el
4>·
la, pehlivancasrna, Yi~it'lk'e, yi~it~esine.
pehlevini
c.)
(f. it) : pehlivan,
yiglt.
mi~osu.
(bkz :
(f. i.) : mezar sandukalartnrn
van ta~larma verilen bir ad.
U~UncU
kav,
(f. i.) : veda, vedala~ma.
(f. s.) : ~ok enli.
.u-r:,
pehle'
'
(f. L) : payanda, destek.
pizir
hlsse, pay, nasip,
(f. I.)
.)J)~y
pedrud
kavvSd, pazen).
~e
<l4 J..
pedme
kIsmet.
(f. I.)
(f. s.)
ayan, hUveyda, zahir).
geniljillk,enli·
Ilk. (bkz : vOs'at).
pehni.yi
IoJL'
.""r.. '
(f. L). (bkz : pehna-veri).,
pehn-gir
~f'"
'(f. b. s.) : 1. tahtanlO
bohc;a, ~Ikm.
gorUnUr, aC;lk, bellI.
~ J ,Jl.:......
'v (f. i.)
pehni·veri
..
,y
enini almak' ic;in dol:jramacllarm kullandlklan bir
alet. 2. bir nevi c;lkrJk~1 aletl.
1025
be?'jenme bildi~ir bir
pelengane
(f. zf.)
: pars 'gibi,
parsl;;asma.
1. hisse, pay. 2.
par<;;a, Ylrtlk, yama.
pejm
r':;~
(f. I.): duman, sis.
nadim). 2. hOzOnlO, kederli, solgun.
pejmiirde
.:>~v".),
(f. b. s.) : 1. eski pOskU,
Jb..",~v"':;~ (f.
pejmiirde·hal
a. b. s.) : ustO
(f. a. b..
s.) : killql klyafetipis alan. (bkz :
<t:_J,
4
pejOhende
Q...l.:A)Jj~
(f. s.)
: merakll, gizli
pelOs
..r)~
':>...\~J..J~
(f.
s.) : c;ok akdll; bilgi·
Iii olgun.
..r\)~ (f. i.) : yaltaklanma. (bkz:
temelluk).
Q...\:I J~~
(f. s.)
",l5\:'.,
pena.gih
solmu$, bozulmu$,
kan$ml$, da?'jdl)1I$.
«.rl.:~
pena·geh
penah
pejOtide
pejvinj.Jj~
j)
(f. s.)
L.:~ (f. L) : slgll1ma, slgmaeak yer.
pis, kirli, c;irkin.
koruyueusu, dayanagl manalariyle birle$ik kelime.
ler yapar. Adalet.penah : adaletin
slgmdlgl ye·r.
(f. s.) : fesatC;l. (bkz: mufsid).
:..r~~
(f. i.) : 1. eski kilim, kec;e.
penah.biirde
.:»
l;-~~
(f. b. s.)
palaspare,
eski pusku, Ylrtlk plrtlk [giyeeek].
pelas~pO~ .;. -':-'~~ (f. b. s.) : eski abaya,
panter, fro Jeopard.
1026
(f. i. c.·
pelengan)
Qj/·.:>l.:~ (f. b. ·s.). (bkz
pena~ende.:l...\.:A)l.:~ (f. s.)
sIgman, slgmlel.
(pkz : multed).
penah.gah
p~leng c~.:~~·
(f. b. s) : slgmml$.
penah-averde) .
l;;ula bUrunen, fakir.
(f. i.) : terazi kefesi.
.:l~)/1.:Il.:~
(bkz :. mUlted).
2. aba, c;ul.
4.
(f. b. i.). (bkz : pena-gah).
(bkz : melaz, melee).
penah·averde
pele
slgmaeak yer;
Cihan.penah : dunyanm koruyueusu olan .. gibi. '
pelade .:I..:l~~
pelas·pare
(f. b. i.)
.penah .:Il.:~ _ (f: i.) : [bir $eyin]·· slgmagl,
(bkz : pel1d).
pelas
(f. s.) : h7leei.
slgmak. (bkz : melee').
$eyleri anyan. (bkz : muteeessis).
pejOhide
(f. L) : 1. (bkz : pele). 2. de-
pel me ",-... 1~ (f. i.): yazl ta!:ltasl.
peimUrde~hal).
{f. i.) : soru$turma, ara$tlrma.
(f. L) : 1. fitil, lamba, kana
reee. 3. merdiven basamagl. (bkz : pa$7b, paye 3 ).
pelvas
QJ~~'
pejOh
(f. s.) : 1. pis, mundar. (bkz:
dil fitili. 2. yaralarda kullanJlan fitil.
pelle
ba$1 pis bir halde alan. (bkz : peiJ!lurde-klyafet).
(f. s.) :
pejv7n). 2. al~ak, rezil [kimse] . .
petite
Ylrtlk. 2. daglmk. 3. suflu, perl$an.
~~:1., ~ ~~1~
parsa ait, parsla i1gili.
pelid..w.
jL..:;~ (f. s.) : 1. pi$man. (bkz
pejman
pelengin, pelengine
%001.
~L(A)l:~
(f.
b.
i.).
slgmaeak
yer. (bkz : melee').
%001.
penahi
ifl:~
(f. 5.) :slgmma. Zeman·.
vezaret penahilerinde...: vezirlik zamanlarmda.
.:l~4
penihide
iltica etmi~.
(f. $.)
~,,( f. i.) : g. s.
penel
iL.:~ (f. s.) : gizli orWIG.
penim
pencil;
ll
<L:.i. (f. L) : 1. pamuk.
penbe
I"..~y
(f. i.) : 1. uienme, uzenil1.
2. incinme.
y
penbe-der-gO, (kula~1 pamuk tlkall) : 1M anlamaz, soz dinlemez, cahil.: 2. s. a~lk klrlri.zl. 3. I.
kadJn adl.
)\ J, " ..• 1
(f. b. ..)
: 1. pamuk
tarlasl. 2. alt. pamukla burumcuk,
burumcuk dokunmu~ gomleklik bez.
usW buWn
penbe-:zir
y
penc-kO,e C j )~"'y (f. b. s.)
~.:~
(f. b. i.) : halla~~
penc~pa [V] [oj ~ C"'"
(f. s.) : 1. be~. (bkz : hamse).
\
penc-erkin : (lslamJn be~ ~artl) : tevhit, namaz, oruc;, hac, zekat: 2. 1. s. su~lemede be~
petal'den murekkep sitilize bir ~ic;ek motifi.
pendh
pendhe
ul~y
cOL. .,~~
penc-siJe
(f. s.) : elli [say,],
iki [zar oyununda].
~.:~
(f. s.) : papaslarm elll
ya~Jnda.
(f. i.) : 1. pen~e, Ylrtlcl hay-
vanlann on ayaklarmJn parmaklariyle
tlrnaklarl.
2. mec. zorlu el. 3. me~bur bir ~e~it lale.
pence-i il-i aba : Hz. Muhammed, Hz. All, Hz.
Fatlme, Hz.. Hasan ve Huseyin isimlerinin el pen·
C;esi ~eklinde yazllan levhalara verilen bir 'ad.
(f. b. s.)
r:"'1..
penclim
be!j ya~Jnda.
be!j (lie)
(f. s.) : be!jinci. (bkz :
ham is, pencOmin). Sipihr-i
gok..
pencOm:
be~inci
kat
~~1.. (f. s.)' : be!jinci. (bkz:
ham is, pencOm).
(f. b~ s.1
be!j (lie)
yek d_ J ~1y (f. b. s.)
'be!j (ile)
penc 0 se
oWt J
C:::-"'y
Uc; [zar oYununda].
penc
u'
bir [zar oyunundaJ.
pence-i girye : bot. salklm sogut.
pence-i Meryem : bot
meryem.
(f. b. s.) : "be~ gUnIUk:':
J~ J ~..1y (f. b. s.)
penc Ii dO
pencOmin
pence
libel} ayak-
~~y' (f. L) : "be~inci gun":
penc,enbih
g.
(f. b. s.) : elli
c:::-1..
<\Il..... c:::-1y
per!jenbe.
gOnlUk -bir yere kapanlp- ibadetlerL
pencih-siJe
(f. b. i.)
II" : yengec;.
pek az, sUreksiz.
penc-berg (be~ yaprak) : g. s. tezhipte (suslemede) kullanJlan be~ petalli bir ~i~ek motifi.
.
be~ ko~eli.
(bkz : muhammes).
penc-rO:ze ., jJ)
j j ,,~.i,y
penbe-:zen
penc
flldi~i oyma ve
kakmalarda gortilen *be~gen motif.
.s'~Jnml~.
meryemeli,
buhuru-
pentyah
(f. s.)
elli saYlsl. (bkz:
hamsin, hamsOn, mer).
pencere
".,.)~~
(f. L)
pencere.
(bkz :
pen~e <L~1..
revzen ).
( f. i.) . (bkz : pence).
pentye-i ihen-destane : demir el gibi pen<;e.
pence-zen
j j ~.:~
(f. b. s.) : 1. penc;esiy-
Ie vuran, penc;e atan. 2. el uzatan; saldlran. 3.
imza atan, i~aretliyen.
penc-gane
<\>·l5::'::o.:.:,
(f. b. s.) :
ret, be~li. Nemiz-, penc-gine :
(bkz : evkat-. hamse).
be~
be~ten
iba-
vakit namaz.
pentye-i igtisib : gasp penc;esi.
pen~e-i
kahr,
kahir penC;esi, mahveden el.
pen~-gah .J~
....
(f. b. s.) : muz. TUrk
.mUziginin en eski 'murekkep makamlarmdand.r.
ASlrlarca once ra9hetle kullanlllrken, sonra itibar-
1027
pens·gah
be~lisi
dan dO~mO~tOr. Makam, rast ve beyati dizileri ile
pen~gah be~lisinden
ibarettir. Peh~gah be~lisi ile
rast'ln da duragl olan, sol (rast) perdesinde ka·
Irr. GU~IOler, birinci derecede rast ve beyad'nin
gO~lOleri olan re (neva), ikinci derecede de beyatl'nin duragl olan la (dOgah) dlr. Makam inici~lklCI .olarak seyreder.
Donammrna rast dizisinin
si koma bemolO ile fa baklyye diyezi konulur. Beyati i~in "fa bekar", pen~gah be~lisi i~in de "si
bekar" ile lido bakiyye .diyezi" kullamlrr (mevzuubahis be~lide fa sesi ge~mez).
pens·gah be~lisi : muz. rast dortlUsUnOn dU.
gah (Ia) perdesindeki ~eddinin ba~lna bir ses ilavesi ile yapllml~ olan ve pen~gah makamrnln terki·
binde bulunup dortlOsU kullamlmaml~tlr.
pen~·gah·1 asl : muz. TUrk
mUziginln en eski
makamlarlndandlr. Pen~gah be~lisinin sadece bir
ge~ki mahiyetinde bulunup rast ile karar veren
pen~gah nevidir.
pen~.gah.1 zaid
muz. TUrk mOziginin en eski
mUrekkep makamlarlndandlr.
PEm~gah be~lisi ile
karar veren ve bu be~linin kuvvetli rolO bulunan
penc;:gah nevidir.
pend
(f. i.)
....L-;.,
nasihat, ogOt. (bkz:
perikende-gu .!"c.x.flJ., ,(f. b. s.) :
van, sa~ma
derler].
perandih
)'(' ~
(f. b. s. c. pend-karan):
<tAV ~
(f. b. i.) : ogOt kitabl.
Pend·name-i Attar : FeridUddin
zum kitabl.
jJ~
pendOz
~
•
T
penir
Attar'ln man-
(f. i.) : c;:uvaldlz.
(f. i.) : peynir. Nin ij penir :
peynir ekmek.
pepe
"" ""
t
(f. i.)
I..~; I J.,
sahtiyan, sepilen-
).,,"rJ.,
per.iver
(f. b. s.)
kanad
a~ICI,
keskih u~ucu. (bkz : per-gO~a).
",,~IJjlJ., (f. i.) : kalemtlra~, bl-
per-azvane
~ak, krll~
gibi l;eylerin saplariyle agzlnl birle~ti
rip pekitmek i~in pirin~, gUmO~ veya altrndan yapJlan bilezik.
per~em
~.1T
(f. i.) : 1. kakUl. 2. tepede
blrakJlan sa~. 3. yele. 4. mlzrak, bayrak gibi ~ey
Jerin ba~larrna konulan pOskOIOmsO ~eyler. (bkz:
ca'd, ferhal, zOlf).
per~il1l
~J.,
perd
,,)..;;.
( f; i. ) : klvnk, kat, bOklOm.
perdS
bJ.,
(f. zf.) : yarrn. (bkz·:
(f. i.) :
..::.>-1",J., (f.
perdiht
i.)
per~in.
fe~da).
1. cila, parlaklrk,
parlama. 2. perdah.
nasihat eden, ogOt veren.
pend.name
[Iranlrlar "peragende-gO"
mil; der1.
Iza, nush, va'z).
pend.kir
sa~mall
konul;an.
perdihte
~b.1... (f. s.) : 1. tertip{enmi!},
dOzenlenmil;. 2. ciJalanml~,
mOcella) •.
·perdiz j bJ., -
parlatrlml~.
(bkz:
(f; s.) : "tertipliyen, dUzen.
liyen, dUzeltici",. manalariyle *birlel;ik kelimeler va·
par. Galat·perdaz : yanlr~ soyliyen. Nukte-perdiz:
nOkteli, kinayeli soz soyliyen. Suhen·perdiz : gO·
zel sOZ soyliyen. (bkz : fasih, bellg).
(f. e.) : alay makamrnda kul-
lanllan bir begenme edatl.
perde
c,,)J.,
(f. i.): 1. kapl, pencere gibl
yerlere asllan ortU.
per
J.,
(f. i.) : 1. kanad. (bkz : bal,
cenah ). 2. yelek, ku~ kanadlnrn' bUyOk Wyler1.
(bkz : ri~). $eb.per : gece u~an; yarasa. (bkz:
huffa~, l;eb-pere). '
perah~
Jt:'" J.,
perikende
(f. i.) : sagn.
c~lJ.,
(f. s.) : 1. daglmk, dar-
madagan; dagltma. 2.azar azar (yapllan, satllan)
[zlddl : "toptan"]. [Iranlrlar "peragende" derler].
1028
perde.i nllgOn : gokyOzO. 2. iki veri birbirinden
aylran !jey, gergi, (bkz : hail, hicab, mani'). 3.
muzo bir mOzik par~aslm meydana getiren seslerden herbir1. 4. bir sahne eserinin bUyuk klslmlannln herbiri. 5. ekran. 6. hek. aksu. 7. hakikatl
gormeyi
engelliyen
l;ey. 8. mec:. namus. Ehl·i
perde: namuslu.
perde.ber.dar ),,).1. c,,).1... (f. b. 5.) : perdea~l·
CI, perde kaldrrrci.
perendvir
perde-ber-endib: j I~'\ J.
;:,j
J., (f. b~ s.) : perdeyi
kaldlnp atan, utanmaYI blrakan, hayaslz. (bkz:
'bi-edeb, bi-haya).
yqkl~acak
perde-~inas I,)"'b ;:'~J..
sOrette.
perde-~irun j J",,~! ;:,"J., (f. b. s.) : utanmaz,
bJ~
<l/'
;:,,,J.,
(f. b. s.) : ~arkrcl,
okuyucu. (bkz : hanende).
a~lk sa~lk konu~an.
perde-birunane
(f. b. L) : 1. ku~uk
(bkz : perde-sera 3 ). 2, saz ~alan, ~algicl.
(bkz : sazende). 3. ~arklcl, ~arkl s6yliyen. (bkz:
hanende).
perde-ber-endazane <l;ljl~'1 J. ;:,"J., (f. zf.)
hayaslzcaslna, utanmlyana
~\..r'" ;:'~J.,
perde-seray
~adlr.
(f. zf. ve s.) :
pere
(f. L) : kenar,
;:'J..
u~.
pere-i bini
burun ucu.
per;-i de,t : 1. ovamn kenan. 2. ufuk.
pere-i kuh : da~ etegi.
utanmazcasma; a!:;lk sa~lk [s6z].
peren
perde-dar
)1" o"J.,
(f. b. s.) : tar. perde.
ci, buyuk bir kimsenin
kaplsmda bekleyip i~eri
gireceklere kapi perdesini a~makla vazlfe/i kimse.
(bkz: hacib).
perde~dar-i felek : astr. Ay. (bkz : Kamer):
perde-dar-! harem : tar. haremin perdecisi, haremi yabancllardan sakllvan.
perde-dari ~Jb Q"J.,
perde-der
J";:'~J
(f. b. s.)
y
perde yrrtan,
hayaslz. (bkz : hali-U1-lzar).
perdegi
ortGnmu~,
5"J
i.S
(f. i. c. perdegiyan)
y
iyi
namuslu kadrn.
jL'''J
-
(f. s. perdegi'nin c.):
y
perend
~'J.,
perend-aver
)J
y
(f. b. s.)
perdeli, per-
perende
;:,~'J., .
(f. b. s.)
perde
y
perde-ni,in ~~
Q"J.. (f~
1. u~ucu,
u~an.
f. b. s. ve L) : perende,
(f. L)
:J..~'Jy
kU~Uk tepe, bU-
perendO,
v.b. (bkz: pernOn):
(f. i.). (bkz : perendOn).
j J~'J..
perendO~,
perde ar-
(f. L) : ipek kuma~;
ku~ak
J~'J.,
perendun
dlnda oturan, temiz, namuslu.
perde-pu, ..;Jl.. ;:,~ J
(
y
!J~'J.,
ipek elbise, mendil,
(bkz :
b. s.)
kes-
yUk YiQIn.
~ekici,
ortGcU; engel.
(f. i.)
~ok
tig-i bUrran).
takla atan oyuncu, canbaz;
perendO
/Q"J
J(, J y (f. b. i.) :
perende-baz j ~ Q.i,J
de i1e 6rtGW [ yer ].
perde-ke~
I
(bkz : tair, tayyar). 2. av ku~u. 3. perrende, ~ark
gibi d6nerek atllan takla [nazlmda : '"perrende"
~'eklinde kullamlabilir], 4. sema halinde Mevlevi
dervi~i.·
.
perendin
)'6;:,,, J
(f. L) : 1. ipektendo]sun-
kin kille;, hanc;er, pala. (bkz
kapall, namuslu kadrnlar.
perde-kar
astr. Ulker yrldlzl.
i.)
niu~, duz, nakl~slz kuma~, atlas. 2. kllrn!:; veya
han~er cevheri.
perendek
perdegiyin
(f.
(bkz : Pervin, SUreyya).
(f. b. L) : perdedarllk.
(b.kz : hicabet 1 ) •
jJv
(f. i.) : evvelki gece.
perendvar).
..; J~'J..
(f. i.)
evvelki
gece.
( bkz : perendOn, perendvSr).
y
(f. b. s.)
6rWcu,
perendO,ine
orten.
perde-leri I"",",,,, ;:,,, J.. (f. b. s.) : 1. saz c;alan,
~alglcl. 2. ~arkl s6yliyen, ~arkicl. 3. i. ku~uk ~a
-dlr. (bkz : perde-serayt).
ceki
~ J~'Jy (f. b. s.)
dUn ge-.
~ey.
perendvir
(bkz : perendOn,
;I J
~'J..
(f. L)
evvelki gece.
perendO~).
1029
pereng
(f.
pereng
U :
peresti,-kiri ,~)~~i_.1v ( f.b. i.) : peresti$-
suyu iyi verilmi~
karlIk, tapinlrCClSma
'
meftOniyyet).
-perest ..:,.......1 - (f. s. c. : perestan) : "tapan,
v
.tapman, tapareasllla seven" manalariyle *birle~ik
kelimeler yapillr. Ate,-perest : ate$e tapan, Hod-perest : kendini begEmen. ikbal-perest : dalkavuk.
Menfaat-perest : menfaatine dO!}kOn.
j l:-,
perestan
I
dO~kOnIOk.
(bkz :
pergil
pergar).
perglile'
.Jlf".1v
(f. i.) : 1. parc;a. 2, kaba
iplikten yapllan bir c;e~it dokuma:
.1
(f. i.) : 1. tavus. gibi
v
pergale·pi,
,
gOzel tOylO bir kU$. 2. ocak, finn. 3. (f. s. perest'in c.) tapanlar, tapmanlar, taparcasma sevenier.
perestar
sevme,
(f. i. c. : perestaran):
):_- J
v
1. hizmet~i, bes'leme. 2. kul. (bkz : bende). 3. s.
dalkavuk. 4. tapan, tapici. (bkz : peresti!}.kar).
perestar-, hayal : !}air, ozan.
sa~an"
J'~
.J15.1v
(f. b. s.)
: "parc;a
: yuvarlak tahta kesmiye mahsus' testere.
perglile pergile
.J~(f.
.Jlr'.1..
zf.) : parc;a
parc;a.
(f. i.)
pergim
dol yatai:ll. (bkz:'
rahm).
perestaran ~d)l:-_.J:. (f. i. perestar'm c.) : 1.
(f. i.)
hizmet~i1er,
beslemeler. 2, kullar, koleler. (bkz:
bendegan). 3. s. dalkavuklar. 4. tapanlar, taplcdar.
perestar-ine
0.\.0'\
.l:_ v
.I
.Iv
(f. zf.) : hizmetc;iye,
pergaze oj\.c.1v
kU$ kanadmln vOcOda
kula yakl!}acak !}ekilde.
~ ;',l:_.1v
perestari
hizmet~Hik.
(f. i.): 1. perestarllk,
2. kulluk. 3. dalkavukluk.4, taplcllik.
pereste d..:_-'.I
(f. i.) : 1. Tann, Calap. (bkz :
v
Hah, ma'but). 2. s. tapdml!},
gorOlmO!}.
tap,lma~a
o.J.:"::"'..J, (f. s.). (bkz
perestende
pergem
gezen
peresti!}-
pergende
v
sevgili, seviJen.
per-gut.
(f. i.)
taplnJS;
0)£_(.1..
!}iddetli
~f.
s.). (bkz:
bo~ta
perak~nde).
4J',,;. .1.
("gu" uzun okunur. f.' s.) :
c;irkin, yakl!}lkslz.
(bkz : ml!lhbOb ).
....:..L J v
olan k,sml.
pergul J,,;..1v ("gu" uzun okunur. f. i.) :
1. bulgur. 2, bulgur piiavi. 3. un helvas!.
pergune
~ .J.:L_.I (f. s.)
perestide
yapl~lk
r(.1v (f. s.) : i!}siz gOc;sOz,
laYlk
.kar).
peresti,
radam].
~Jlga" uzun okunur. f. i.) :
l~
(f. b. s.) : 1. kanad aC;ICl,
(bkz : tair). 2. keskin u~ucu. ·(bkz : per·aver).
per-gu,i-yi ,ftib : aeele gitmek ic;in kanat a~an.
sevgi, gonOI akl!}l.
peresti,-kar
.ts:='~i..... .1v
.I
(f. b. s. peresti!}-
karan) : 1. tapan, tapman, tal~llmrcasma seven. 2.
c;ok seven, saygl besliyen. (bkz : perestar'!).
peresti,.karin j\)ts::~t..".I.. (f. b. s. peresti~
kar'ln c.) : tapmanlar, tapmlrcasma sevenler.
peresti,kir-ine4J'I..its::~L.Iv
caSlna, tapmlrcasma.
1030
perh'
t.J:..
(f. i.) : 1. hisse. 2. deQersiz mal.
3. evb~rk. (bkz : hanman) .
harb, sava~; kavga.
(bkz : ceng, eidal, erdeb, nez').
perhi,-, dil-h'ri, : c;ok aClkll sava!}.
perhi,-cu [v] [~],~\.;..1. (f. b. s.)
(f: zf.) : tapar-
gael.
kav-
periz
, ) \>';"~l;..;:,
perha~-hah
(f. b. s.) : kavga
(bkz: perha~-cO, perha~-hor).
istiyen, kavgaci
(f. b. s.). (bkz:
perha~-har
r.S..Jy (f. b. s.): efsuncu, buyU"
jl~"..Jy
peri·hin
1. peri padi-·
(f. b. i.)
$ahl. 2. kadrn C\dl.
perha~-hah ).
,,)~:>';:' (f. s.)
perhide
perhix
jl»
peri.hin
cU, perileri davet eden.
~~..Jy
: i~aret olunmu~.
(f. i.) : 1. pehri~. 2. dince
.l(~~~J
"
oJ
(f. b. s.)
mahrem
y
perir
olan ~eylerden,ka~rnan, sofu. (bkz : zahid >.
perhix-karane c1J·I)(~.;:, (f. zf.) : sofucasrna.
(f., b. s.)
peri yUzlU,
peri suratll, c;ok j:JUzel.
peri·ruh ~.)
yasak edilen ~eylerden tamamiyle uzak kafma.
perhix-kar
.,)S r.SJ.,
peri-peyker
r.S..J"
(f. b. s.) : peri y?nakh.
..J"..Jy (f. zf.) : evvelki gUn, oteki gUn.
peri-ru
r.SJy (f. b. s.)
.1)
peri yOzfu,
guzel. (bkz : peri-ruhsar).
(bkz : zahidane).
'perhix-kari
perhude
r.S)~~~..Jy (f. b. i.) : sofuluk.
,,)~.JIb..Jy
(f. i.)
1. sac;ma, sac;-
masapan soz. (bkz : hezeyan). 2. ate~ten' sararml$ e$ya.
pergelle c;izilmi$
perhun
daire, halka, c;enber.
.
(f. i.) : cinferin c;ok guzel ve
peri
allmll olarak farzedilen di$~lerine verilen bir ad.
peri-~ihre
r.SJ., (f. b.
peri-ruhsar}->'..;
5.)
peri
II, c;ok gUzel. (bkz : peri-rO).
peri~in
j l~..Jy
(f. s.) : 1.
da~rnlk, karl-
~Ik, dagJnlk sac. Gisuv-i-peri~an : dagmlk sac. Ka-
kiil·i peri~in, Ziilf-i peri~in :karl~lk, da~rnlk
Hib-I peri,an : karl~lk rU'ya, sevgilisiniri·aC;lk saC;lk
y.atmasl. 2. bozuk, dUzensiz. 3.· kederli, kaygllr.
peri,an.hal
ri$an olan,
kasavetli.
j~tJ.,
Jl:..
(f. a. b. 5.): hali pe-
acrnacak halde
bulunan,
gam",
r.S..Jy (f. b. s.) : peri yuzlu,
,,)~
guzel yUzlU.
peri-dar
)~..Jy (f. b. s.)
perili, kendini
cin tutmu$ [kimse].
,,)..I.:,..Jy
(f. s.)
,soluk solmu$. 2. i. kadrn ad!.
peride
,~.
pe~ide-rengCAJ .)
1.
uc;r.nu~;
mec.
.
peri-duht':;";'~ r.S..J~ (f. b. s.) : iran mitolo-
[r.S J
wI r.S..Jy
(f. b. s.)
peri-dar ).
(f. a.b. 5.) : dU$Un-
j~Uy (f.
'""~~ r.S..Jy
b. s.)dU$kUn.
(f. a. b. s:) : peri klya-
fetli, periye benziyen.
peri-var
}"
peri-ve, ..,;, J
r.S..Jy (f. b. s.) :. peri gibi.
r.S..Jy (L b.s.)
peri gibi, c;ok
gUzel.
efsuncu, buyucu.
peri.girifte
peri,an-ruxgar ..;l5JJ..i
peri.,ekl
jisinde Fa~fOr-l <;in'in klzr ve San bin Neriman'rn
sevgilisi olup me$hur Zal, bundan hasrl olmu~tur.
peri-efsa [y]
pe~i,an.hitlr ~\.;.. jl~J.,
celi, dalgrn.
,,)..1.:,.;:, (f. b. s.): rengi Uc;mU$,
solmu$, soluk.
da~rnlkllk. 2. bozgunluk, dUzensizlik. 3. yoksulluk.
4. tar. suba~r, $ehir kadlsmrn kethUdasl qibi a$ai::h
derecedeki me'murlarrn giydikleri ba$lIk.
4.:~ .•l;:r.S..Jy
(f. b. s.).
(bkz
perix
(f. i) : l.ba~lrma, haykrrma.
(bkz: feryad). 2. su kenarlnda yeti$en ye$il saz,ot.
1031
peri-zid
t..S.I..
..)\j
peri-zad
(f. b. L): 1. peri ~ocugu,
peri !;oeugu olaeak kadar gUzel, ~ok gUze!. 2.
kadan adJ.
perize
oJ:....:
ate~te pi~irilen
(f. L)
1. klrmJZI
altan. 2.
ekmek.
permer V"".Iv (f. L) : umma, bekleme. (bkz:
intizar) .
Jr.J.,
permun
~rniYin e,)L.:.I
•
-
1~lk
(f. i.): ipekten
pertev.nisir )
[t..S].,;- e,)l:--'.J.,
Li Y.J.,
tev-endaz, pertev-ef~ari,
pertev-riz) .
dokunmu~,
pertev-riz
3:.)
(f. b. s.) :
pernu
(f. L). (bkz : pernOn).
v
pernun e,)Y.J., (f. i.) : ine,e ve ~Ik dokunmu~,
perran
perre
(f. i.). (bkz: per, tair, tayyar).
.J.,
pervine-gan e,)
(f. i.). (bkz : par-seng).
2. geriden ko~arak hlz ahp at lima. 3. uza!:ja
ok. 4. uza!:ia dU~en ~ey.
JL".J.,
pertev-pa~,
(f. i.) : sivilce, ku~Uk ~Iban.
L) : 1. korku. (bkz : havf).
cli·IJ.J.,
pervine
Io.;-'L-.J.. (f. i.) : 1. atJlma, Sl\;rama.
pertiv
pertev-fe~an,
Y.J., (f. b. s.) : pertavslz.
I".J., (f.
pervi
C. )
pertab
pertev-nisar,
(f. i.) : 1. (c. pervane-
gan) . geeeJeri 1~I§rn etrlHmda donen kU<;Uk
kelebek. 2. flrlldak. 3. ~ark. 4. haberd, kllavuz.
( f. i.). (bkz : pere).
perseng &':"".J.,
(f. b. s.). (bkz : perpertev-fe~an,
2. ~ekingenlik. (bkz : ihtiraz). 3. IIgi, bag. (bkz:
alaka). Bi-pervi: korkusuz. Bili-perd: korkmadan; ~ekinmeden.
e,)\.Iv (f. s.) : u<;an, u~ueu.
0"':
J-J.J.,
pertev-pa~,
(bkz : bisre).
nakl~lI zarif ipek kuma~. (bkz : perendin).
perr
(f. b. s.). (bkz : per-
y".Iv (f. b. s.) : (bkz : per-
pertev-suz j.J-'
peru,
Y.I
pertev-pa~,
pertev-fe~an,
tev-endai, pertev-ef~an,
pertev-njsar) .
gUzel, nazik huvlu.
(f. b. s.). (bkz: per-
pertev-nisar,
pert~v-pi, J:-~ y".J.,
bir nevi' i~lemeli kuma~, nakl~h atlas.
perniyan-hu [y]
e,)L.:.t Y-J,.
pertev-fe,in
tev-endaz, pertev-ef~an,
pertev-riz) .
inee, dUz ta~.
v
verme.
tev-endaz, pertev-ehan,
pertev-riz) .
(f. L) : bezek, sUs.
pernih· i::::>::'.Iv (f. L)
t..Sj I..~...\ y".I.. (f. b. L) : I~Jk sa~
pertev-endizi
ma,
du~en
:
lG I>.J.,
(f.. b. I.pervane1.'in
geee k~lebekJeri.
pervinek
~·IJ.J.. (f. i.) : 1. karakulak de-
nilen hayvan. 2. ask. oncU. (bkz :
pervane-var ;l.J cli·I"...:
{f. i.>. (bkz: pertab).
pi~-dar).
(f. b. s.) : pervane
gibi.
pertev
Y.J., ,(f. i.) : 1. 1~lk, parlakhk, yapervar
Jim,. (bkz : revnak, ziya). 2. erkek adJ.
pertev-i mihr :
Gune~ 1~lgl,
e,) L:.; I Y.J.,
pertev-ef,in.
~an, 1~lk sa~an.
pertev-nisar,
(bkz :
pertev-pa~,
pertev-endib:
ran, ziya veren,
10]2
: ziya sa-
(f. s.) : besili, beslenmi~.
pervare
(f. s.). {bkz : pervar,
pervarl).
pertev~endOz, pertev-fe~an.
pertev-riz).
jl~'1 Y~
1~lk
parlakllgl.
(f. b. s.)
)IJ.J.,
Gav-. pervir: besili okuz. (bkz : pervare, pervari).
{f. b. s.) : nurlandl-
veren. (bkz : munir, ziya-dar).
pervari t..S)IJ.J., (f. s.). (bkz : pervar, pervar;>.
parvis
V-1J.J.,
(f. i.) : el i1e dokunma, el
ile yoklama. (bkz : lems').
penax
(f. i.) : 1. uc;ma, uc;u~. (bkz:
jI J",,:
tayeran). 2. sac;ak [dam ve elbisede]. 3. hUcre.
4. ayna. 5. dolap. 6. aynall ince uzun tahta.
-penu
j!J.J.. - (f. 5.) : "uc;an, uc;ucu" mana-
lariyle *birle~ik kelimeler yapar. Bili-penb (yUksekten uc;an) : atlp tutan. Biilend-pervix : iddiacr,
inatc;r.. gibi.
pervixEl oj IJ.J.. (f. i.) : 1. klr,' gezinti ic;inI
hazlrlanan- yemek. 2. gece e~lentisi I~r~l. 3. altln
ve gUmU~ yapraklarm krrmtlsr. (bkz : rize-isimin, rize-i zer).
}:)J,J.
perviu-ger
gUmU~
yapra~1
(f. b. 5.)
.,trjIJ.J
(f. b. i.) : uc;acak, uc;u-
lacak yer, tayyare meydanr, *uc;ak alanl.
(f. b. i.). (bkz
per-
vaz-gah).
l>j1J~
(f. i.): [eskiden] Divan-I
hOmayOn ve Defter-i hakani kalemlerine devam va
hizmet etmeden ve hacegandan olmadan yolunu
bularak bu kalemlerden birinde ketebeden oldu~una dair kaYltlarma ~erh verilen kimse.
)J~ -
~rverin J I)J'-:
yeti~tirenler,
pe~...d ,J)J~
pervercle
(f.
S.
, perveri,-yifte
mU~,
terbiye
ol::- )J,-: (f.
edilmi~,
b. s.) : bUyutUI.
baklmh, terbiyeli.
perve:
jJ'-:
(f. U : pervaz.
pervin
.J:,J'-:
(f. I.) :,1. astr. Ulker Ylrdlzl.
(f. i.). (bkz : perver).
O~)J'-:
(f. 5.) : 1. beslenmi~,
edilip yeti~tirilmi~, bUyUtUlmU~. 2. f. i.
yapJlan bir r;e~it tatll.
perverd-gir
)
perverende
yeti~tirici.
(bkz : SUrewa). 2. kadrn adl.
J:.JJ..
tr;)J.1"
o';"·)J'-:
(f. b. 5.) : "besleyici,
Allah.
(f. s.): 1. terbiye
2. besleyici, bUyUtOeU.
(f. 5.): 1. UstOn. (bkz: gao
lib, muzaffer). 2. elek. 3. sUzgec;. 4. bahk. ,(bkz :
mahi). 5. guzellik. 6. h. i. Iran hUkUmdari Husrev'in Jakab•. 7. dive.
pervix·i felek: GUne$.
JJ:,J'-:
pervixen
(f. i.)
elek,
kalbur.
(bkz : glrb81).
pes
~
(f, i.) : 1. ardi arka, geri. Pi, ii
pes : arka ve on. 2. :If.oyle ise; imdi.
pes·i divir : duvarln arkasi.
pes-i percle : perde arkasl.
~s ii pi, : arka ve on.
pesiclest ..:,......)L~
( f. b. i.)
veresiye a"~
(bkz : nesie).
perver'in e.) :besli-
koruyanlar, terbiye edenler.
terbiye edici, rlzrklandrrter"
edici,
1. besleyeti~tirilen.
veri~.
~Irasrndan
::zUm
perveri,-yab .";-I,~ )J~ (f. b. 5.)
nen. 2. terbiye goren, terbiye edilEin,
(f. s. c. : perveran) : "besli-
yen, besleyici, bUyUten, yeti~tiren, yeti~tirici, koruyan, terbiye eden" manalariyle *birle~ik kellmeler yapar. Dehi-perver : deha o~reten, dahi' yeti~
tiren.Figan-perver : figana, aelya sebebolan. Fu.
leara-perver : fukara besliyen, gozeten. Hllmiyyet.
·perver : hayal lie yeti~tirilmi~. MllIarif.perv.r
ma8rifi koruyan, i1erlemesin~ c;ah~an.. gibi.
t~rbiye
(f. i.) : 1. besleyi~, bes·
!eme; beslenme. 2. terbiye etm,e, yeti~tirme. 3.
lIerileme. (bkz : terakki). 4. kadrn adl.
pervix
~jIJ~
pervib:-geh
venier,
J--)J'-:
perveri,
altm ve
;''''
·perver
besleyicilik, bUyU-
(f. i.)
Yapan.
pervax-gih
pervi:a:i
l»J.J..
perveri
tUcUIUk; terbiye.
pesivend
,';"·J4
.pe~nd "".:...;.. -
( f. i. )
kafiY~.
(f. s.) : "be~i~men, ~nmi,$"
manasiyle *birle~ik kelimeler yapar. Avim.pesend :
herkes tarafmdan b~enilen. Hod-~serid·:·· kendini
be~enmi~, kendini ~enen. MO,kU.pesend : gue
be~enir.. gibi.
pesend
..t:..-l.,
(f. i.)
:1.
be~enme,
sec;me.
2. bir c;e~it i!,jne i~i. 3. g. s. esmerle~mi~ altln, mat
altln. 4. g. s. mushaflarla yazmalarm ilk sahifala.
riyle sOre vey~ bahis ba~larmda boya ·i1e perd8h
olunarak altlnla karr~lk yaprlml~ olan $ekiller.
1033
p8send-ine
pesend-ine
pest-sadi \~..."..::..-t <f. b. i.) : hafif ses.
be~enecek
(f. zf.)
yolda.
..::..i:k ..::..-~ <f.
pest-tinet
o...l:--t (f. s.). (bkz : pesendfde).
pesende
o~"..L:.-!,
pesendide
~-!,
(f. s.)
pes-mina
ml$, geride
baklyye).
o)~'~~
~t (f. L) : stalaktit ~eklindeki sUtun
pet
ba$llklartnda en altta bulunan motif par~a fro queu.
(f. L) : sivrisinek. (ekseri"pe$~e"
$eklilide kullanJflr).
(f. b. s.): 1. sinek avll-
(f. b. s.) : 1. geri kalartml$.
(bkz:
i~siz, g(j~sUz, bo~
van. 2. mec.
pe,e-hine
.;";" o)J.,'~
(f. b. s.) : artlk
yiyen.
I.,)""'t
pes-perde o.JJ
y
(f. b. s.) : perde arkasI,
(f. b. s.)
"arkadan
gelen" : u$ak.
c.{,:~~
(f. b. s.). (bkz:, p'i$-aheng).
<f. h. J.)
Pe,eng
: Efrasyab'm
pe,imin jl.:-:-~' (f. s.)
~
(f. s.)
(bkz:
J Ic-~t (f. L') : pi$manlrk. (bkz:
pe,imini
. ,
......-.
pest-baht
(.f. b. s.)
bahtslz,
nedamet). Ruz-i pe,imini : mah$er gUnG. (bkz:
yevm-i ha$r, ye~m-i klya~et).
klsmetsiz.
(f. s.). (bkz: pi$'in).
J\,.C~A-!,
pestenkirini
(f. s.) :
sa~masapan
SOZ.
pest-fltret":"..)at ~ (f. a. b. s.)
yaradrll~1
(bkz : pest-t'inet).
l.5-~
pest-pave
(f.h. L ):tar. Keykubad'rn
oglu.
..:"l~
pe,init.
(0. L c.)
pe~in
verilen
paralar.
(f. i.) : al~aklrk, adilik.
~~..::..-1, (f. b. s. c. : pest-paye-
gan) : pespaye,payesi, derecesi a$a9l, baya~1 olan.
pest-piY.n
~t
Pe,in
U~UncU,
pesti'
pi~man.
nadim).
fif sesle soylenen.
al~ak.
(f. b. L) : cibinlik.
babasl.
J) ~
pes-rev
pest
41'\';' Ct
gezenin bO$ kalfasl.
( bkz : pe$$e-bend ) .
peJeng
gizli [i$1.
(f. b. L) : arta kalma,
fr. surviance.
ya
bulunan. 2. artlk,
pes-mincle-hor
o)J..,'j~'
sonraki, en son.
Sadi~vi pesin : en son seda.
a. b. s.) : yaradJfI$1
ad.. , (bkz : pest-fltret).
pest-Zinde
(f. s.) :1. begenilmi$,
se~i1mi$. (bkz : mergub, mUntehab). Ni-pesendide : b~enilmemi$. (bkz : gayrt makbOI). 2. i.
muz. TUrk mUzi~inin bir mUrekkep makamldlr.
III. Selim taraftndan terkfbedilmi$tir. A$agl yukart bir bUl;uk aSlrllktlr.
pesin
al~ak,
j~~I;L~
(f.
b.
s. pest-paye 2 :
nin c.) : pespayeler, payesi, derecesi a$a~l, bayal'jl
olanlar. (bkz : evba$an, hazere).
~~.:.~ (f. L) : 1. pul,
ak~e, manglr. 2. baltk pulu. 3. pesrir;; oyunu.
j~ . . . .
pe,leng, pe,eng C)l...4 ..
j<""".I".
~~
(f. s.):
1. geri kalm'I$, geri kalan. 2. tereke.
pe,m
"'~
I
•
(f. i.) : 1. yUn, yapaQI. (bkz.:
sOf). 2. keten helvasl.
pest-perde '
sesle.
1034
O).J J y ~
(f. if.) : al~ak, hafif
pe,m-i devit : [eskiden] mUrekkep hokkaslna
konulan lif.
peygam.berine
(f. L) : ufak yapagl.
pe,min, pe,mine
~~t ~ ~.....:.~
(f. L)
1.
yunden, yapagldan yaptlma. 2. sof elbise;sofulann giydigi sade, sussu.z elbise.
J;;'"'';~.
pe,rev
(f. b. L) : 1. mUll:. Turk
muziginin en maruf saz eseri forme'dur. Klasik
fasrlda bu eserin veri -egar ba~ taksimi yapdml!}sailk oncedir. Pe~rev, umOmiyetl~ 4 hane, nadir!!n.
3,5 ~ok nadiren 2 hane olur. Her hane " m Ulazime"
denilen klslmla son bulur ve bu klsfm aynl nagmelerden yapllml~tlr va degi~mez. • [aslr : "pi~
rev" dir]. 2. gure~ten once pehliv.anlarm ellerini
birbirine ve dizlerine ~arparak ve biraz sl~rryarak
yaptlklarl oyun. 3. tar. binyUzcUler, yani yalnlz
binyUz gezlik menzil atl~larrna kattlan kemanke~
Jerin kullandtgl bir c;e!}it ok.
....... ~~
pene
( f. L) : sivrisinek. (bkz.
pe!1e).
"sinek
p."e-gir
[kimse].
i!}siz
gu~suz
..I.':" ~
(f. b. L)
cibinlik;
pa~e-hane).
<t:;"A.:.t
pe,.t,htlll
peft.mil
(f. b. L). (bkz : pi~-tahta).
J\c-:~t (f. b. L) : [asll : "pU$t-mal"-
(bkz :
(f. b. s. ve i;)
haber
getiren, peygamber. (bkz : nebi', resOf).
J .....y
L (f.. f:f.) : 1. birbiri ardrn-
pey·i.pey
ca. 2. azar azar. (bkz : pay-der-pey, pey-ender.pey,
tedricen ).
(f. L) : 1. meY,danda, a~lkta.
1..1._:::
peydi
a$~kar,
Ni·peydi : gOrunmez,· bufunmaz. (bkz :
zahir). 2. hazlr, mevcut.
pey.de".pey
Slra,
yava~
~)J.:::
(f. zf.) : birbirinin ardl
yava$. (bkz : pey.a-pey, pey-ender-pey).
I
peyem
(f. L). (bkz ': peyam).
ro-
I _.,
.l'-~
••y
peyem-ber
(f. b.
s. ve L). (bkz : peyam';
peter
""-t
petgir
~:;.C~
pey
J.
(f. L) : dUz maden levha.
(f. L): ktl elek.
(f.L): 1. (bkz: pa, pay). 2.
ak~esL
altnan bilgL (bkz·
peyim·iver :;J\
(f. L) : haber, ba$kasmdan,
nebe', peygam).
i~.
(f. b. s. c. : peyam-ave-
ran) : haber getiren. (bkz : peygam-aver, nebe'aver ).
peyim·iverin j I)J\ ('
l:: (f. b. s. peyam.aver'.
in c.) : haber getirenfer. (bkz : peyam·averdegan).
peyim-iverde
(f. b. s.) : haber ·ula$tl-
pey-ender.pey J,. ;"",'\ ~
".))J\
r"l::
yam·ayerdegan) : haber getiren.
·aver, nebe'·aver, peyam-ber).
peygam
'haber. (bkz
iz, i!}aret. 3. ard, arka. (bkz : akab). 4. pey, pey
r"L::-,.,
...r-,-~,.
pey.m~r.s
ran, haber getiren,
haberci. (bkz : peyam·ber,
peyem-ber, peyam-aVer, peygam-Aver ) .
(f. zf.) : arka arka-
val ardtSlra, durmadan; azar azar. (bkz: pey-a-pey,
pey.dar-pey ).
pu~t-ma( ).
dir]. (bkz
peyim
peyim-ber .l'4l..
"".
(f. b. s.
habar getirenler.
·ber).
"."e.bend
(bkz :
avllyan"
jlG;J\ t~,.
peyim·&v.rdegin
peyam-averde'nin c.)
peyllm-averan h
("L.:..:,. (" ga "
uzun okunur. f. L) :
peyam).
peygam
t=',.
(a..
L)
haber. (bkz:
nebe', peygam).
peygam..aver )J\
r"l:.:.. (" ga"
uzun okunur.
f. b. s.) : haber getiren. (bkz : peyam-aver).
.
peyglllm.ber.J'A'l:....
-..
(" ga" uzunokunur. f.
b. L c. : peygam-beran) : peygamber, Allah tara·
flndan haber getiren, Allah'ln emirlerini insanlara
haber veren. (bkz : resOI).
peygam.betin
j\;:-..A-:,.
(f. L peygam.ber'in·
c.) : peygamberler.
(f. b. s. c. : pe·
(bkz : peyam-
peygam.berine
gamberlere
yakl~lr
(a. f. zf.)
pey-
surette.
103$
peygam-beri
~...-l:." ..
.
peygam-beri
("ga" uzun okunur.
f, b. L) : 1. peygamberlik. 2.' s. peygamberle iigilL (bkz : nObOvvet,risalet).
b. s.)
peygam
-peyma
(haber) getirici.
)l~
peygir
(f. L) : sava~,kavga. (bkz:
ceng,cidal, perh8$).
O)U-::..
,peygare
h . ' (f.
L)
yUz, surat.
(bkz
;len.peyker : kadm ~ehreli.
peym
)JLl-=-.. (f.
peygam-gijur
peyker
~ehre).
\
1:..
(f. i.) : haber.' (bkz : peyam).
4.. -
(f. s.) : "ol~~n, ol~UcO" mana-
lariyle *birle~ik kelimeler yapar. Bid.peyma.: 1)
rOzgari ol~en, pek ~abuk giden; 2) serseri, ba~lbo!j.
Bide-peymi (!jarap o'~en) : 'sarho!j, bekri.. gibi.
...
Jl.c-
peyman
("ga" uzun okunur. f. i.) :
(f. L) : yemin, and. (bkz:
ahd).
iftira.
.
peygem-ber
(f. b. L)
.J'o-....A-."
..
barda!;jl. (bkz: nacOd).
(bkz :nebi, resOI).
peygom-beri
~ymane <\;l:.- (f. i.) : buyOk kadeh; !jarap
peygamber.
~.J;'-~
(f. b. i.)
peygamber-
peymine-i muhabbet : a!jk kadehi.
"'..rA::
'peygule
("9U" uzun okunur; f. i.) :
.. k
peymane· e,in
bucak. (bkz : zaviye).
peygule-i niayin : unutulma
J:.f.J
ko~esL
*..
~.J.i-::"
"
ne-ke~'
ko~ede
oturan,
nur., f., 'b. s.) ',': dUnya ile ilgisini kesip bir ko~e
ye ~ekilen. (bkz : peygule-guzin).
.~ "'.i-::--.. ("gu" uzun oku-
peygule-ni,i.ni
nur. f. b. L) :
oturuculuk.
("gu" uzun oktmur. f. i.) :
and, .~art. (bkz : ahd, peyman).
peyk'
(bkz:
c.L-
(f. s.) : 1. haber vemektup ge-
L:-.. v 4.t'le-.....
fi
peyman.,iken
peymin.,ikeni ......
.;,..~
pey-rev
J)
kadeh
(f. b. 5.)
ka-
J~
(f. b. 5.)
and'"l
...
J('"
(f. b. i.)
yemin-
(f. 5.) :
ol~UcU,
(f. 5.) :
OI~Olmil!}.
tartlCI.
J.. (f. b. s.) : arkas. slra giden;
izinden giden, uyan.
pey-revi ~J)
J .. (f. b. L)
birinin izinden
gitme, birine uyma.
(f. i.) : tahtasedir, kuru ka-
nape. [ash: "pay-kah" tlr].
1036
(f. b. s.)
bozarhk.
o.J,J-f,
peYke~....
~arap
bozan.
peymOde
ucundaki sivri' demir.
",.~
..:.-G. ",'le-...
peymine-,ikest
savk-i ecel
AzraiJ. 2. i. astr. *uydu, fro satellite. 3. mec. her hareketinde birine bam. bulunan. 4. i_ Yeni~eri te~kilatmda athlarm yamba~m
da ,·lto~arak giden kimse.
peyk-i fel.k : astr. Ay.
temren, ba!jak, okun
s.":
dehi k.r.k.
peymay
JI:;::"-::. (f. i.)
(f. b.
klran, sofu.
tirip gotOren.
peykin
(f. b. s. peyma-
bade-nO~).
4S
ko~ede.
J~
peygun
i~en.
,-
~
i~ki i~enler.
in c.) :
, ~ymane-,iken 0 G
("gu" uzun oku-
..
,,,14~
..... L;.)
peymine-peymi
("guf'uzun okunur.
f. b. s.) :ko~eye ~ekilmi~, bir
(bkz : peygule-ni~in).
peygule-ni,in
<\;(:.- (f. b. s. c.: peymane-
-ke~an): i~ki i~en.
ko~e,
,peygule-giizin
f
peymane-ke,
lik. (bkz : nObOvvet, risalet).
pey-siper
~
kalnil~, t;ignenmi~.
J.. (f. b. s.)
ayak altmda
·~
>:::
peyOg
(f. s.)
(f. L c.·: peyOgan) : gelin.
(bkz : arOs).
.j t5.J:",.
peyOgan
(f. L peyOg'un c.)
J.:.J:",.
peyvend
-peyvest .::..-'>::-',.
.J:::
1. ulal;>mll;>, bitil;>ik. (bkz : muttasll). 2. xf. daima.
(bkz: hemll;>e).
pih
peyveste-gan jlC:...,~ (f. s. peyveste'nin c.).
f..:"".J:::
(f. L)
pijuh
ma. (bkz
(f.b.s.vei.): "yag
I
"J~
(f. s.)
soru$turma, ara$t.r-
pejOh).
J-:,.
par~alarJ.
(f. i.).: zool. fiL
(f. s.) : kabOI eden. Ni.pezi-
it:;. c.>I YM ~
J).J. ~
J-..;: ~
jL..L
. -,.
pi1-bin
(f. b. i.) : filci, file bakanl'
fil besJiyen. (bkz: feyySI).
(f. b. s.) : hitam
.0-::
pile
(f. L) : karl;>,lama, kar~l-
Ki!m.pile
(f. s.) : kabOI
edilmi~, ka-
(f. i.)
ipekkozasl, ipek_
ipekboceg;.
e-L
pileste
istikbal).
peziri,
(f. L) : goz c;;apag••
pi!' J-~ (f. i.) : 1. okc;;e, topuk. 2. c;;ad'f
bulan, sona eren. (bkz : hitam-pezlr).
pezire
ic;;yagl. (bkz : $ahm).
etegi tutturmada kullamlan kOC;;Uk agac;;
3. ~elik c;;omak oyunu.
ra : kabOI etmiyen. (bkz : pezlr).
laYIl;>. (bkz
(f. L)
<L....
pil
I..;: ~
s.krntl;
(f. L) : telS$,
pih-suz j~,.
ulal;>ma, bitil;>me,
-pezir YM~
(f. s.) : "kabOI eden, edici,
alan; kabOI edebilir" manalariyle arap~a ve fars!;a
kelimelere eklenerek *birlel;>ik kelimeler yapar. Hitam-pezir : hitam bulan, sona eren. $ifi-pezir :
~Ha bulan. Terbiye.pezir : terbiye edebilir.. gibi.
peziray·hitam
(f. b. i.) : zool. yenge~.
toprakkandil.
.
pezira
~~,.
pi~tib
pih
( bkz : peyveste ).
(f.): klvrlm, buklUm.
$a$ktnhk.
(f. s. c.: peyveste-gan) :
4.:""
~,.
pi~.pi
(f. s.) : "ulal;>ma, kavul;>-
ma" manalariyle *birlel;>ik kelimeler yapar. Dest-i
kerem-peyvest : keremle
dolu olan el, c;omert
elL. gibi.
peyvestegi
(f. b. s.) : sa~1 k.v-
(f. L): 1. ulal;>ma, varma.
pi~i!i
biti~iklik.
.,~,.
rJlm'$. Hime-i pi~ide-muy : 1) ucuna kll dola}ml$ kalem; 2) mec. acizlik, beceriksizlik.
2. bag, ilgL
peyveste
c.>r
pi~ide-muy
ge-
linler. (bkz : arOsan).
(f. L) : fildi$i,
pile-ver
)J.o::
pile-veri
.c.»J -d:,.
pil-ten
~l
pilviye
<t:.'A:
(f. b. i.) : c;;erc;;i.
bOI edil;>.
pi~
pi~
pi~
rt'~y
(f. L) : 1. buklUm, k,vrlm, dolal;>'k.
ender PIl; : pek dolal;>lk, karmakarll;>lk.
u tab : Iztlrap, s,ktnt" end'l;>e, tela$,
~al;>M
kmllk.
pi~.a.pi~
rt'~tl~,.
(f. zf.)
pek dola$.k,
karma karl$lk, klvrlm klvrlm.
pi~an
j~,. (f. s.) : buklUm buklUm, klv-
rim klvrlm olan.
J:.,
(f. b. i.) : c;;erc;;ilik.
(f. b. s.) : fit vikutlu, fit
gibi.
(f. i.) : zool. klrlanQ1~. ·(bkz:
pi ristO, piristOk).
pil-zOr
)Jj
J:.,
(f; b.s.)
fit kuvvetinde,
fit gibi zorlu.
1017
plndir
plndir, pindire ~)
I.e: ' )\~
(f. i.) : 1.
sanma, sam~. (bkz : zann). 2. boburlenme. [asll:
manasl "pl~, veledizina" dlr].
J."..\..~
pirimOn
plndiri l.»I~
(f. i.) : boblirlenme, (bkz:
(f. i.) : yama.
jj,)~..
pine-dOx
( f. zf. ) : ya$hlara
~ ... I~
pirist.
yakl$1Y
(f. s.)
tertlpJenmi$; du-
zenlenmi!;, donatllml!;, suslU.
J~
plngin
(f. i.)
L.SC:-I~t
pir.steei
fincan, tas. (bkz:
fineSn ).
~tr:;..
pingin'i;e
(f. i.)
fincanelk, ku-
(t. i.) : intizam, duzen.
":.I~ (f. i.): 1. sus. (bkz: zinet).
piriye
2. kadm adl.
fincan.
piriye-bah" piriye-bah,. l~ ":.I~,'-~
j
,Inhin
lyJ... (f.
s.) : gizl I. (bkz
haft,
~
yar. (bkz :
pir-I mugan
iyice.
meyhaneci.
4. zf. adamskll",
~ent,;.
. ~I ...~
pirayi,
,,~I~ (f. s.) : donatlcl, sUsie-
pirehen
.~...~~
(f. i.)
gomlek. (bkz:
pire-xen
Jjo~
(f. b. i.)
kocakarl. (bkz:
acOze, fertOt, fertOte, pir-zen).
(f. i.)
gomlek. (bkz:
piri
pirihen-i mesmOm (zehirli gomlek)
leceklere giydiriJen gomlek.
(f. i.)
<S~t
(f. i.) : ihtiyar"k; (bkz : $ey-
hOhet). Hlrs-I pirt : ihtiyar"~1n verdigi bir hlrs.
pirahen-i ismet : n8mus perdesi.
,~.. \~t
(f. I.) : 1. tertip, duzen.
kamis, pidihen ).
kamis, pirehen).
pirirritin
(f. b. s.). (bkz: pirS-
(bkz : intizam, niz8m). 2. sus. (bkz : zinet).
-pira I~-t (f. s.) : "donatlcl, slisleyici, du.
(bkz : piramOn).
L... ":. \~
j
piriye-sax
yiCi. ( bkz : pir8yende).
zenleyici" m8nSIariyle *birle$ik kelimeler yapar.
Beligat.pir. : bel8gate SUs veren, susli.i soz soyIiyen. Nezar-pir.: bakl$1 susliyen, bakl$a sus
veren.. glbi.
~ I~
'donatlcl, sus-
ve-bah!;).
pirayi,d.
pir ii berni : ihtiyar ve
( f. s.)
leyiei. (bkz : ptrSyi$de).
sal~hOrde>.
pir.1 fini : pek ya$11 ve zaYlf adam. 2. I. bir
tarikatm ilk kurucusu. Hexret·1 - pir Mevlini. 3.
her meslek ve sanatm kurueusu,oneusli. ptrlmlx
ustid,mlx...
pirihen
Q..c:.I~
piriyende
(f. s. c. : pirSn) : 1. ya$ll, Ihtl-
":.\~t
(f. b. s.) : sus veren, susleviei.
mahfl, mestOr, muhtefi, rnlistetir).
1038
lhtiyarlar.
sOrette.
(f. b. i.) : ya~acillk,
eskicilik.
pir
(f. s. ptr'in c.)
pir·ine <l:·\...~t
(f. b. s.) : eskiei, ayak-
pine-dOzi l.>jJ,)~..
(f. i.) : etraf, yan, t,;~vre.
ya$ldar, uJu erenler; ermi$ler.
kabt tamir eden, yamael. (bkz : par·dOz, pare-dOz).
~uk
JI~-t
pirin
~..
(f. b. s.) : etr8fm-
(bkz : piramen).
pindar, pind8re2 ).
pine
.}f~..\..~t
pirimen-gerd
da, c;evresinde dola$an.
pirinc
idam edi-
etraf, van, c;evre.
{J..
(f. i.) : bot. pirinc;. (bkz:
erz).
piriltO, piristuk
.!l;:-.J
,
J..
;:.-
y
kl rl angl~ [ku!;]. ( bkz : pilvaye).
(f. i.):
.
pirist~-be~e ~. .,::-J..
klrlangl~
(f. b. L)
yavrusu.
pi,ani-dir
i~ini
(f. L) : kl~langlC;. (bkz:
d:......J..
piristiik
pi ristO, piristOk).
jJ,:"~
piruz
(f. s.) : kutlu, haYlrlJ, ugur-
., j J ..~~
lS jJ~:"~ (f. i.) : bahtlJllk, ugurluluk.
(f. b. L) : kocakarr. (bkz:
pi're-zen ).
~y
pis
~~y
pi,e
(f. s.): 1. alaca [renk]. 2. i..
saksagan.
j
l:__~ ,
(f.
i. )
:
meme.
(f. b. s.) : onden giden,
<f.
L c. : pi~e-g8n) : 1. san'at,
~.. -
(f.'s.) : l/alJ$ml~,huy edin~
mi~"
manalarrna gelerek *birle~ik kelimeler meydana getirir. Fesi~-pi.- : fenallk ' pe~inde
olan.
HaGenit-pi.- : iyi $eyleri 8det etmi$ olan .. gibi.
(f. L) : hek., vUcutta yer yer
~y
pistan
pi,e-gih
c.): 1.
tablatlar,
4,( ~
(f. b. L). (bkz :>
<l:_~
(f. b.
(f. L) : flstlk.
pi,e-geri
piste-i handan : agzr aC;lk flstrk.
veri, ;fabrika.
jLC."::'i:t" (f. L pI$e'nin
pi,e-geh
(bkz:
i~
(f. b. L) :
meslekler; i~ler. 2. huylsr;
pi,e-gin
san'atlar,
adetler.
.,l(~..
sedy).
pistan-. milder : ana memesL
piste
ilerisini go-
(f. b. s.)
y
meslek. (bkz : hirfet). 2. i~. (bkz : amel). 3.
huy, tabiat, adet, all~kanlJk.
beyaz veya krrmlzlmtrak siyah lekele'r blrakan bir
hastallk. (bkz : baras).
pise
yUzsUzlOkle
one dU~en,on taraf. emniyete alan, tutan,. oncU
[asker]. (bkz : pi~-.fiheng, mukaddimet-UI-cey~).
-pi,e
j j~~
pir-zen
J-i:t
)-L":"~y
pi,-dir
(f. L) : firOze, mavi rEmk-
Ii ve degerli bir sUs ta~r.
piruzi
U:!!
pit-bin
(f. b. s.) : kocaml~, ya~11.
lu. RGz-i piruz : ugurlu gUn. (bkz: firOz).
pirOze
(f. b. s.)
ren, ihtiyatlr, basiretlL
JL....,~~~
pir-sal
)b J'l.:.~y
beceren.
($..)( ~y
i.)
:
pi~e-gah).
sanatk8r,
(f. b. L) : sanatkarllk.
(bkz: phe-veri).
pister
fi~
(f. L) : yatak, do~ek; (bkz:
pi.--kir
bister ).
i
AN
l...,"'*:••y
pi,
(f. L)
on, ileri, on taraf.
(bkz : huzOr) .
pi,-i na~ar : goz onU.
pi,adest ..:..,.....~l~
ile all~
para.
veri~.
T
Pic-Sheng
)~ ~y (f. b. L) :1. sapatkar,
oyuncu. (bkz : pe~e-kar ). 2. orta oyununda ka'
vuklu ite konu~arak oyunu ac;;an oyuncu.
( f. b. L) : 1.
i~c;iye
2.
c;alr~tlktan
&.:...b\ ,-'.y
.:'"
onde giden. (bkz :,
pe~in
para
sonra verilen
u'G
pi,ani
J·L':"~y
.y
i~~L
(f. b. L) : sanat ehli,
(bkz : sanat-kar) .
pi,e-veri
i~c;ilik.
lS)-,,,~~
(f. b. L)
sanatkarllk,
pi'~e-geri).
(bkz
(f .b. s. ) : one
..
d"u~en,
pi~-dar).
pi,Sn
)J'~":":Yy
pi,e-ver
(f. s.) : en ileri, en on.
(f. L) : ,alrn. (bkz: cebhe,
cebin, nasiye). Fersude-pi,ani : alnrnrn
damarr
yUzsUz: (bkz : hali-UI-izar). Gu,ide-pi,ini: alnl aC;;lk.
.,L(-..:..:y..
p,,-gih
(f. b. L) : on. (bkz: kud-
dam, huzOr).
pi,-geh
pi'~-gah,
4 . (f.
b. L)
on. (bkz: huzOr,
kuddam ).
c;atlaml~,
pi,-gir
~~~..
(f. b. i.)
pe~kir,
havlu.
1039
. pi,-hin
. J~., (f. b. L) : sofraba~l.
pi,-hin
",t;"..~.~y
pi,-hine
(f. b. L) : 1. balkon
2. bir yere gidilece~i zaman onden gonderiten ~a
dlr ve e~ya.
pi,-hayme ( ... ~ J...~.. (f. b. L) : padi~ah veya
vezirlerin divan
pive
OJ::
piyide
o"l.:--..
satran~
.ul-
piyile
....,;S'.u l:: (f.
~ .ul:.,
piyile-ke,i
once. (bkz
veriten.
(f; zf. ve s.): 1. pe~in, onden,
akdem,
.i~kiye
(f. i. c. : pi~iniyan) : ewel
J~ (f. L c.)
w
.,
adamlan. (bkz : mOtekaddimin).
pi,-kadem ('~~., (f. a. b. L) : tekkelerde
€iyin i~in onayak olan ve lieyhin muavini saYllan
dervili.
pi..ket
arma~an.,
A..
(f. b. L:
pelike~, .hediye,
(bkz : hec!iyye, hibe, tuhfe).
"J-- ~y
pi,-muzd
akc,;esi.
.\
(f. b. i.) : pey, pey
.. '"
J'J;.JL...
)IC--_.,
(f. b. L): imam.
pi,-nihid
"lr'
(f.b. i.) : 1.
~.,
2.
l::
.J L
(f. b. L). (bkz: pi-
(f. L) : 1. s~an. (bkz : basal).
ve sirkeli fasulye ha~lamasl.
piyiz•• kOhi : bot. dag s~am.
..:,.....J'y
pOst
(f. L) : 1. WylU hayvan de-
risL 2. mee. makam, mevki, sandalye.
~...,
. pOstin
J:.
(f. i.) : kOrk. (bkz: fervs).
pOstin-i biz-gOne : 1) ters kUrk; 2) mOnasebetsizlik.
pOstin-dOz jJ" ~i....J'y (f. b. s.)
kUrk diken.
pOstin-pO, f J' ~l..,J' (f. b. s.)
kUrk given.
y,
oturan, post'a gec,;en. 2. tekke ~eyhi.
(f. b. s.) : 1. onden gi-
pO [v]
(f. b.) : ~ekmece, kOc,;uk
1..0\).:;......J' (f. b. s.)
.. 'lit'
...
tabak. (bkz:
debba~).
den. 2. i. muzo (bkz : pe~revl). 3. bkz: pe~rev2).
pi,·tahta
(f. b. s.)
zeytinya~h
pOst·piri
J.r!.~..
liarap ic,;i-
p&st-ni,in ~ ..:..-J'y (f. b. s.) : 1. post'cia
temel~
2. usul, kanun.
pi,-rev
IS ~ J'
piyile-nO,i
..
pi,-nemiz
(f. b. L)
ya le-kelii).
piyiz j
ewel zaman
b. s.)
(bkz : mey-har).
zaman adaml. (bkz : mOtekaddim).
pi,iniyin
~arap
dUlikOhlOk.
piyile-nO,
~~..
pi,ini
cilik,
mukaddem). 2. s. onden
(f. s.). (bkz: piliin).
: kadeh,
(bkz : mey-har, piyale-nuli).
tefewuk).
~.,
(f. i.)
barda~l.
piyile-ke$
pi,in
(f. L) : 1. yaya. 2. paytak,
talilanndan biri. 3. ask. bir slnlf.
~adln.
pi,i 1.5~., (f. L): ilerileme, OsWnlOk. (bkz:
(f. i.) : gUve.
[lS]-':,
(f.i.):1.aralitlrma,arama.
2. kOlima. (bkz : $itab).
sandlk.
pO~
pi,va
\J-~y
(f. i. c. : pi$..vayan) : reis,
balikan. (bkz : mukteda).
pi,viyin
Jer, ba~kanlari
1040
J~I..,..:.~., (f. L pilivan'ln c.)
reis-
[.-':, (f. L) : 1. bOli, faydaslz ~ey, hi~.
2. ~irkin, kaba. Va'de-i pO~ : bo~, faydaslz ~eyler
v€idetme. 3. i~i bo~, kavlak. (bkz : cefif).
pO~.magx
beyinsiz.
,;:...
['J:
(f. b. s.) :
~
bo~
kafall,
~ >'.
pud
(f. i.) : argq~, dokumada enli-
lemesine atllan atkl. Tar u pud : an!? i1e
",_:,;c.
puMe
arga~.
(f. s. c. : puhtegan) : pi!?mi!?,
pi~kin;
olgun, gUn gormU!? adam. Na-puhte : 1)
pi~memi!?, ~ig; 2) tecrUbesiz, toy [kimse]. Nan-.
puhte : gUzel pi~mi!? ekmek.
jl(-=;Cy
puhtegan
(f. s. puhte'nin c.)
pi!?-
mi?, olgun ki!?i1er.
J.:.":t:,
puhte-gi
puhti
~-~
ce.:.j.-~~
pujine
pul
J -'~
pi!?kinlik olgunluk.
(f. s.)
plhtl.
(f. L) : kantar.
(f. L) : para. (bkz : nakd).
" ':J -'~
pulad
(f. i.)
(f. L) : pol at, c;el ik. (bkz:
fOlad).
pulad-. zer-ef,an : g. s. oyularak ic;ine altm teller kakmak sOretiyle yapllan ~elik i!?lerL
pulad-bazu Jj4 ~':J-,~ (f. b. s.) : "~elik pa-
':'5)
~ ':J -'~
(f. b. s. L : sert damar-
11,1 dayanlklJ at.
pulad~$Eme
~.....)':J -'~
(f. b.) : iyi dovU!?en,
gUzel silah atan.
pur
)J~
puselik
J \...i-'~
(f. i. pOr/un c.): ogullar.
ferzend~n,
..l:.A )-'~
c.l\-\.." -'~
pUseran).
(f. b. s.) : evlat sahibi.
,(f. t. b. i.): muzo TUrk
mOziginin 2 numaralJ basit makaml ve garb mOiigindeki "mineur"On mukabili. En eski makamlardandlr. POselik be!?lisi i1e hicaz dortlOsUnden ibarettir. Duragl dOgah (Ia), gO~I(jsO be~inci derece
olan hOseyni (mi) dir. Dizisi c;lklcldlr; inici !?ekli
!?ehnaz-pOselik adml alJr. Orta sekizlisindeki sesF. 66
puselik-gerdaniYye4:-·I~.)5cUc\..,,-,~ (f.
t. b. i.) :
muzo TOrkinUziQin:n enaz altl aSlrhk bir mOrek-.
kalmi? nOmOnesi
kep makaml olup zamanlmlia
yoktur.
: muzo
TOrk mUziginin en az altl aSlrllk bir mOrekkep
makaml olup zamanlmlza kalml? nOmOnesi yoktur.
puselik-'maye ~L. CU4.... -'~ (f. t. b. L): muzo
(f. L c. : pOran) : ogul. (bkz:
(bkz : ebna, evlad,
pur-mend
TOrk mOziginin en eski makamlanndandlr. A~i
ran-pOselik de denilen bu makama, a~iran'da u~~ak
i1e pOselik makamlanndan mOrekkeptir.
POselik
be!?lisi veya sekizlisi i1e dOgah (Ia) da kalJr. GOc;IUleri birinci derecede .a~iran'dau~~ak duragl olall
hOseyni-a!?iran (mi), ikinci 'derecede de la ve mi'-)
nin muhtelifsekizlileridir. POselik'in gOC;IOsO mi;.
a~iran'da u~~akmki !a'dlr. Donanlrnma a~iran'da
u?~ak ic;in fa ba·kiyye diyezi konulur. POselik ic;in
nota ic;inde fa bekar ile sol baklyye diyezi kullanllJr. Makam inici olarak ,seyreder.
TUrk mUziginin en az altl aSlrllk bir mOrekkep
makaml olup zamanlmlza kalml?, nOmOnesi yoktur.
veled, ibn, ferzend, pOser).
pur-j a'rabi : Hz. Muhiddin-i Arabi.
.
pur-j Azer : Hz. ibrahim.
pur-i duht : hem!?irezade; yegen.
pur-j Hac:er : Hz. ismail.
pur-j Meryern : Hz. Isa.
puran
puselik-a!?iran j\~c ~-\.."-'~ (f. b. L) : muz.
puselik-geve~t ~..,rc.U4...r -'~ (f. t. b. L)
zulu" : kuvvetli; pehlivan.
pulid.reg
leri pestden tize dogru ?oyledir : di:i~h, pOselik~
c;argah, neva, hOseyni-acem, nim-zengOle ve muhayyer. Dizisi mOlayim ve 9 niseb-i ~erjfelidir. 00nanlml, ~argah gibi, bo?tur; yedeninin diyezi, nota
ic;inde kullanllir. Makamm tUrlU ~edleri TUrk mOziginde c;ok kullanllml~tlr. Nihavend (sol mineur-),
Sultani yegah (re-mineur), ruhnevaz (mi-mineur),
c;argah'da pOselik (do mineur). POselik, orta derecede kullanllml~ makamlardandlr. ,
p.Oselik-selmek
d ...L cU'-\"" -'~
(f. t. b. i.) :
muz. TOrk mOiiginin en az altl aSlrlJk bir mUrekkep makaml olup zamanJmlza kalml~ nOmOnesi
yoktur.
puselik-~ehna:z; jt~ ~c\.."-'~ (f. t. b. L) muz.
TOrk mOziginin enaz altl aSlrllk bir mOrekkep
makaml olup zanianlmlza kalml~ nOmOnesi yoktur.
puside
o)~-'~
(f. 5.) : 1. c;UrOmO!?, c;OrOk.
Meyve-j puside : c;urOk yemi? Ustuhan-. puside:
c;OrUmO~ kemik. (bkz : azm-i remim). 2. paslac;UrOmU!?
nip c;OrUmO!? Tig-i puside : paslanlp
kllle;.
-PU$
J-- -'~
~
(f. s.) : "orten; given, giyin.
mi?" manalanna geJerek *birle?ik keJimeler yapar.
Pa-pu!? (ayagl orten) : papuc;. Ser-pu$ (ba~1 orten) : serpu?.. gibL
1041
po~
n.
1. orW, orWnecek ~ey;
i.)
pu~e
4.-:'-:'.J~
ortO; perde, (bkz:
(f. L)
pO~l ).
piif.kerde
.,~:J" ~(f. Ia.s.)
sondUrUlmU~.
JJ (f.
i.) : koprU. {bkz
cisr.kantara}
piil
.:...I.~.J~ (f. s.) : 1. orWlmU~. (bkz :
fUlfUl ).
pun~utk
mestOr). 2. ortO. Raz,pu!fide : sir gizliyen.
pU!fide·i Beyt~i Muazzam : Kabe orWsU.
purpu~ide.ce~m
{:..~ "...\:~.J~
(f. b.s.) : habersiz,
'dikkatsiz. (bkz : gafil).
pU!fideni J ~ .J~
(f. L) : karabiber. (bkz:
piilpul
hata : aylp orten.
pUiide
v
orWcU, orten.
(f. s.)
;pu~ende.i
(f. i.) : biT ~eyi s6ndUrmek
.....it
puF
ic;in dudakl,a:r.bUizuterek c;lkClirt:r:an nefes; pUf.
elbise. 2. zlrh.
1. ortO. 2. give·
(f. L)
CI:..i.. (f.
L)
: serl;e. (bkz: usfOr)
(f. ~.') : 1. dolu. (bkz : mem~
-.1.,
10, leb·a,.lep). 2. ~k fazla. 3. sahip, malik. [bu kelime ile *birle~ik kelimeler yaplllr]. Pur·dil : yUrekli, cesu,.. Piir-suz : l;ok yanik; c;ok yaklcl ..
gibi.
cek, 6rtGnecek $ey.
JL:r.1., (f. a. b. s.)
pilr"amal
emellerle,
isteklerledolu.
(f., L) : orW, ortecek
pute
<\J~J~
pOya
tahtasl.
~ .J~
j~.J~
puye
(f. s.): ko~an. [en c;ok in·
~ucu.
segirtme,
(f. L)
kO,~ma.
segirtici, ko.
s.)
( bkz : p9yende).
"~~.J~
puyende
seQirtici, ko~ucu.
(bkz: pOye·ger).
puzen
mU~
glndan
.) j.J~
edilmi~,
sUrUI.
"'~j.J~
l;ok
L)
puzi!f-pezir
J. ~~
maymun. (bkz:
( f. L) : maze ret, ozUr.
J-jJ~
(f. b. s.)
1. yUkiU. 2•
(f. b. s.) : korkmu~.
(f. b. s.)
mazeret,
olan.
~:-.1..
buru~uk
ve
(f. b. s.) :. c;ok bUkUrkarl~lk.
J,) J..
(f. b. S.
C.
pUr·dilan) :
yUrekli, cesur.
j ";J", .1.,
(f. s. pUr-dil'in c.):
yUrekliler, cesurlat.
J",.J;,
yUreklilik. (bkz: :
(f. b. L)
cesaret ).
~ J')
.J;, (f. b. s.)
c;ok tOten, l;ok
dumanh.
pur.fer
~~, , / J4Jy
ozUr, kabOI eden, affeyliyen.
1042
mU~,
pur-dud
(f.
klrd).
puzi!f
korkmu~
pur.dili
nadas
(f. L)
tarla.
puzine
1":' J.,
pur.dUlln
(f. s.)
r
c;ok olan.
pur.bim
piir-dil
f ~<\J_J'.. ' (f. b.
1. c;ok ,.Uz-
pur-bim·i bi~vefll,Yi ahbllb : dostlartn vefaslzll.
~itab),
puy~er
.~
.,,;. ""'or
pur-~in
"'_.J~
(f. b. s.)
kibirli.
Uzerindeyemi~i
san hakktnda]'
(bkz :
i
pur-bar
[en c;ok at
ko~an.
(f. s.) :
hakktnda]' (bkz : seri-Us-seyr ) .
puyan
piir-bid
garli.
( f. L) : 1. ic;inde maden eri·
ni~an
tilen tava. 2.
~ey.
..)9.1
(f. b.
y
S. )
l;ok parlak,
aydmllk.
pur-fusOn J.J-9 J
bUyU He dolu.
y
(f. b. s.)
l;ok sihirli,
~ J.,
piir-gazab
(f. a. b. s.)
klzgrn,
jJ.,
purz
(f. i.)
kuma~
havi.
hlrslr.
(f. b! L) : Uvey ogul.
.f.J
pur-gu
~ok
(f. b. s. )
y
soyliyEm,
bol konu~an, <;al<;ene.
pur-gubar
J
.l.i. J
•
~ok
(f. a. b. s.)
y
tozlu,
toz i<;inde.
~JL..> J
pur-hayal
•
(f. a. b. s.) : hayal i1e
y
pur-hayal-i umid : hulYalJ ve umitli.
J I,;> J.,
pur-hazan
(f. b. s.)': sonbahara,
sararml~.
solup
•
•
(f. a. b. s.)
y
heye-
can dolu.
Jy.. J.,
pur-kine
ct:...l
• J.,
(f. b. s. ) : kan
i~inde.
(f. b. s. ) : dU~manlJk ve
pur-pave , 4J~'J
.y
y
(f. b. L) : zool. klrkayak.
JL,Jd...,J
puna, pursan
rucu. (bkz : sail!).
Yl
'\Il...,J
pyr-sale
y
(f. s.) : soran, so-
..::....:.~
(f. L) : arka, slrt. (bkz: zahr).
pu~t-i pa : taban.
PU!?t-! paxen : 1 )ayagiyle nimetini tepen; 2)
bozularak, sll1grn olarak kac;:an.
reti duvarda" : mec. ~a!ijJrmr~. (bkz : mOtehayyid.
ya~1
dolgun.
I
J-'J
piirsi!;
y
j,J-'J
(f. b. s.)
y
1.
~ok
yanrk.
(f. L) : arka, slrt. (bkz:'
pu,tiban
Jl~~ (f. L) : 1. dayanak, des-
tek, payanda. (bkz : pU~tivan). 2. s. yardlmcI.
(bkz: muin, nasir, zahir). .
JI.n~
(f.
U : 1. dayak,destek,
payanda. (bkz : pU~tibiin) : 2. s. yardlmci. (bkz:
mOln, nasir, zahir).
!?ey" :
..J~~
(f. b. L) : " arka orten
pe~temal.
pU$t-vare
~ ~
,,},.,~
(f. b. i.)
ayak t~banr.
(f. 'b. L) : bir arkallk
yUk, bir hamal yUkO.
(a. ha.)
RebWlevvel ayina .i~aret-
tiro r sesini verir.
",I,,;
~aYlrllk, c;:imenJik.
"':\7-
pU$ter
pu,t-pii
2. fazla yaklci.
I,,;
bag :
pu,t-mal
(f. i.) : sua'J edi~, soru~.
hatlr : hatlr sorma.
pur-suz
pu,te-i
pU$l!ivan
y
(f. b. s.)
ya~II.
ra'
(f. i. pOser'in c.) : 09ul-
zahr).
gazap doJu.
ra
J I.. . . . . .~
puseriln
pu!?te ~ (f. L) : ylgrn, tepe. (bkz: tOde).
pur-hun
pursl~-i
(f. i. c. : puseran) : ogul,
ferzend, ibn, pOri veled) .
pu!?t-ber-divar jl~~J. ~ (f. b.i s.) : "hay-
Jb.:..AlJ
pur-heyecan
./.•~
lar, erkek <;ocuklar. (bkz': ebna, evliid, ferzendan,
pOran ).
PU!?t
dolu, hUlyall.
ugramr~,
puser
erkek <;ocuk. (bkz
(a. ha.) : lin" harfinin bir ad,.
ra-I muhmele : ,[noktalJ " ze" den aYlrmak ic;in]
lin" harfine verilen bir ad.
ra'ad
~b)
(a. L) : 1. zool.
uyu~turan
ba-
IIgl, torpil ballg., lat. gym notus
eleetricus, rala
torpedo. 2. s. geveze, ~al<;ene [adam].
ra'ade o)~b) (a. L) : torpil. (bkz : ra'diyye).
rab' L~)
(a. i.) : avlulu ev.
1043
rabb
rabb
"":")
ev sahibi.
rabb-iil-mil
sermaye, mal sahibi.
huk.
rabb-iis-selem
"":")
~l)
(a. h. i.) : Allah. Yi-Rabb:
2. i. saatteki salisenin altml~ta biri. 3. i. [TanzImat'tan sonra] koiagasl derecesinde olan sivil me'murlukta bir rOtbe. [elkabl
"fOtOvvetIO" dOr].
4. i. kadm adl.
(a. i.): sutbaba; Uveybaba.
rabbini, rabbiniyye
,\:"'~)'
J4)
rabian
(a. s. rabbani'nin c.).
rabbiniyyin
rabbaniyyOn) .
j~'~) (a. s. rabbanl'nin c.):
kendilerini olanca gU<;leriyle Rabbe, Allah'a vermi~
olanlar, vesenl (putla i1gili) akideye salik olmlyanlar.
(a. i. c.)
t'abbit
kadmlarm
kocalarl.
rabbit-iil-hidl : guveyiler.
rabbe
"".1)
(a. i.) : uveyana.
Rabbi
..J.)
(a.
n. i.)
: Rabbim. Va-Rabbi! :
Rabb-ijl-erbib ~~)}l1 "":")
.k~ \)
(a. b. h. i) : Allah.
(a. s. rabt'dan) : 1. rapteden,
bagllyan, biti$tiren. 2. nefsini dunyadan menedip
ahirete baglaml~ olan. (bkz : mUrabit, zahid).·
. riblta <l_~ \)
(a. i. rabt'dan) : 1. iki ~eyi
birbirine bagltyan ~ey, bag.
2. munasebet, i1gi.
(bkz: alaka). 3. bagIJlik, mensObolma. (bkz:
mensObiyyet). 4. Slra, tertip, usOI, dUzen.
riblta-bend x.. <l~ \)
dici, baglaYlcl.
1044
l~ \)
(a. zf.) : dordOncO olarak.
ribih, ribiha ~.I),
t
l)
(a. f. b. 5.) : rapte-
(a. s. rihb'den) :
karl I, . kazanl;;li, faydah, all~veri~te kazanan, Tidret-j .rabiha : kazanc;h ah~veri~.
rabit
k:--.)
(a. s.) : baglanml~, bagll. (bkz:
merbut).
(a. i.) : eski yazma kitaplarrabita ~.)
da sahife numarasl verine kaim olmak Ozere soldaki sahifenin, sagdaki
sahifenin. altma yazllan
ilk kelltnesi. (bkz : rakib, payende).
rabt
k~)
(a. i.) : 1. baglama, baglanma,
ili~tirme. 2 •. ed. cOmleleri IOzumlu harf ve edatlarla birbirine baghyarak yoliyle slralama. Edat-I
rabt (baglamaedatl) : gr. *baglac;, fro conjonction. 4. tamamiyle bir ~eye baglanma. Zabt-ij-rabt :
memleketin dOzen ve gOveni, ask. disiplin.
rabt-. kalb : goniJI baglama.
rabti, rabtiyye "':~)' Jz!) (a. s.) : ba~ra va
baglamlya ait, bunlarla
i1gili.
*ulac;, bag-fiil, fro gerondif.
Ey Rabbim! (bkz: Rabb).
rablt
Ribiat-ijl-Adeviyye
islamm ilk devirlerinde yeti!?mi!? me~hur kadm veli'.
(a. s.
rab'dan. c. : rabbaniyyOn)
: 1.' Rab'la
ilgili.
(bkz : ilaht). 2. kendini olanca gikiyle Rabb'e,
veren. A$iY-1 Rabbini (Allah'm yemegi) : kuddas ayinnide ~arapla ekmek yeme ve bu sirada
okunan i1ahi'. (bkz : kuddas).
rabbiniyyun
dordOncO. (bkz:
(a. s.)
rabia <L,,! I) (a. s.) : 1. rabi'in mOennesi.
sahib.Us-selem ).
(bkz
Allahlm! (bkz : rabbi) rYa-Reb ~eklinde de kullanlltr].
ribb
C!I)
c;iharUm, c;arOm).
rabi'-j a$4!r : ondordOncO.
rabb-ijd-dar
Rabb
rabi'
(a. i.) : efendl, sahib.
I
rabtiyye
<Lhs
. .)
Siga-i rabtiyye :
(a. i.): raptiye, pOnez:
ba!:jllyacak !jey.·
rae
(.\)
(f. i.) : mlde.
rad', racia "'..::- I)
,
L'':' '" \)
(a.s. rOchan'dan) :
1. ged donen. 2. mOnasebeti, ilgisi olan. (bkz :
aid, clair). 3. gr. bir ~ahlstan kinaye olan zamir.
raci
d':"1)
(a. s. reca'dan) : 1. rica eden,
yalvaran. (bkz : niyazmend>' 2. Omitl i. (bkz : Om
mid-var). 3. i. erkek adl.
rag
.....4:=-1)
raeif
(a. s.) : titretici [lsltma].
<\;4:=- I)
rikife
(a. L) : sOr'un klyamette bu-
tOn canldan oldOrecek olanilk Ofleni~i.
~ IJ
raeih
L de-
racih·; mereOh : Me. bOrhan ve deJillerin tercih, OstOnlOk esaslari.
J:=- \)
(a. s.)
sur'un ikincisi. 2. kadm adl.
1. yaya. (bkz
Plya-
"'~IJ
raci/en
(e. zf.)
raeiyane ",.~:,", I)
"'!)
rad
(a. f. zf.)
. radd
(f. s.) : 1. comert,
(0. i.)
torpil. [yapma
elia~lk.
(a. i. rafz'dan) : bir $1'i
flrkasl. [Hz. Al1"nin ~ocuklanna$erlat ve tar;hi
hakikat dl~1 muhabbet gosterip tarafd§r olmakla
aynltr ].
I
(bkz:
J -,:...:::91)
riflzlyyun
(a. s. i. rMlzl'nin c.)
raflzl'ler.
.s49I)
raflzi
(a. s.) : reddeden, geri dondO-
",I)
~eviren,
<t;...\,(:.)
4..atl)
raflza
yalvanrcasma,
sahl). 2. fazl'letli, erdemli, OstOn, degeriL
ren, geri
(a. f. ) : razl olsun!
raflz ~\j (a. s.) : blrakan, sallveren.
gok gOrlemesi ve ~im~ek.
ra'd u berk
\.S';' J
(a. s.) : gOrOIWIO, gOrliyEln.
yaya olarak, yOrG-
( a. L) : gok gOriemesi.
J
radiye
ra'diyye
ma~iyen).
..\.>;. ,
...J:...\,(:.)
kel imelerdendir]. (bkz : ra'ade).
yalvanr yollu.
ra'd
ra'din
radiyallahu anh : Allah ondan. razl olsun. [aslm.
da "razl oldu" manasmdadlr].
de).'2. mac. bilgisiz.
yerek. (bkz :
(a. i.): 1. ~Iyamette OfiirOlecek
radife .u",I)
(a. s. rOchan'dan) :
gerinden ewel, OstOn, once. '( bkz : filik, mu'teber,
mOreccah). 2. ilk. bOrhan ve delil/erin terc'lhinde,
delili once ve makbul olan taraf.
raci/
~!)'i.S';'I.) (a. s.) : 1. ma gos-
radi, ridivye
teren, kabul eden, boyun egen. 2. [birincisi] er·
kek, [ikincisi] kadm 'ad. (bkz : razl, raziyye).
(a,. s. ve i. c. : rMlziyyOn) :
raflza flrkasmdan olan, Hz. EbObekir ile Omer'in
hal1'feligini kabul etmiyen, ol1lara dil uzatan.
geri blrakan.
rad.us·saUim : ba~kasmm verdigi selaml alan.
( a. i.) : 1. Sl r. mertebe, derece,
radde .,'" 1J
kerte. 2. ~izgi. (bkz : hatt). 3. a~agl yukan tahmin edilen miktar veya zaman. +arap~ada : "fayda, menfaat ve araba oku" manaJarma da gelir].
rafi' ~I) (a. s. ref'den) : 1. kaldlran, yOk.
selten. 2. i. Allah adlarmdandlr. 3. anat. i. goz
kapagl gibi bazl uzuvlan yukan kaldlrmlya yarryan
[adale, sinir 1 4.;. erkek ad..
(a. i.) : 1. her ~e~it ayakllk
.wI)
rifia
ve destek. 2. kadm adl.
ra'de .,..\,(:.)
(a. i.). (bkz :
ra'd·endiz
j \~'I ..\,(:.)
ra'~e).
.ul)
rafih
(a. f. b. s.) : gOrleyici,
rafihen
e-~.)
az verilen
(a. i.) : 1. az bir ~ey verme;
~ey.
2. mee. cihada katrlan kadmlara,
kolelere, zimml'lere ganlmet maltndan
verilen bir miktar mal.
~ocuklara,
radi'
c:.~.)
1. sOt emen
~ocuk.
rab
2. sOt karde~.
ruzaa'):
~I)
~)
(a. zf). (bkz : mOreffehen).
(a. i.) : 1. blrakma. 2. rMI-
zmk. (bkz : rafiz1').
rag
(a. i. reda'dan. c.
refah ve rahat ile ya·
$Iyan. (bkz: refih).
gok gOrOltOsO gibi ses veren._
radh
(a. s.)
~imenlik,
t.\)
(f. i.) : 1. dag etegi,2. ~aYlr"k,
baglrk, bah~elik. Bag
(bkz: seyral1-gah).
u
rag: gOzel.
1045
ragabat
..:=.t~~) (a. L ragbet'in c.)
ragabat
istek-
Ie kar!;lilamalar.
rahat
.:..~.c) . (a. L c. : ragabat) :
1. is-
. tekle kar!;lilama. 2,. istek, arzu. 3. iyi kabOI edilme.
ragbet.r umumiyye : herkes tarafrndan istenme,
begenilme.
"'-.s....c. •
ragbeten
•
(a. zf.) : ragbet ederek,
.I
istekle, dileyerek.
,:",,~I..:
ragli)
(a. s. ragbet'den) : 1. istek-
Ii, ,Istiyen, ragbet eden. (bkz : arzO-mend>' 2. i.
erkek adl [mUen. : "ra~lba" kadm
adl olarak
kullanllir ].
47:~)
ragibe'
(a. L c. : ragaib) : 1. ragbet
olunan, ragbetle istenilen !;ley. 2. bol hediye.
ragif
--A-f-":
ragm
1')
I( a. i.) : yufka, pide.
(a. L) : aksine yapma, inadlna,
zlddrna davranma; korlUk ve nisbet. Ala ragm.jI.
-Oldy : dU~manrn inadrna, dU~maril mUteessir etmek Uzere.
V)
ragmen
(a. zf.) : 1. ragmolarak, ina-
drna, zlddrna. 2. -dim halde, ise de, amma, vine de.
ragmen ala enfihi : tahkir maksadiyle, birinin
burnunu klrmak i~in.
ragmiyyat
..:=.tl,j-)
(a. i. c.)
inadma, ak·
sine, zlddrna yapJlan i!;ller.
rah
rlk). 2.
rah·,
rah·,
rah·,
rah.,
01)
(f. L) : 1. vol. (bkz
slrat, ta-
tutulan yol, mesle.k, usul.
ClI$k : a~k yolu.
vatan : vatan volu.
hakk : hak yolu, Allah yolu.
rSst, - . , savab : dogru yol.
. 'I
L)
riih
(f. i.)
:
L I)
(a.L): ~arap.(bkz: bade, hamr,
(a. L) : deQirmen. (bkz
asyab ). Feres·ijr-raha : degi rmen beygi rio
1046
.; (a.
.:..> I)
j.) : bUyUk merhamet.
(a. i.) : 1. UzUntUsUz, tasa-
SIZ, kedersiz bir halde bulunma. 2. gonlU rahat.
(bkz : mUsterih) .
rahat-. dil : gonUI rahatl.
rahat-, hulku'm: latilokum.
rahat-efza
l,jl .:.>\...:
(a.f.b.s.): 1. rahat
artlran. 2. i. muzo TUrk mUziQinin bir mUrekkep
makaml olup, Hicaz-a$lran da denilen bu makaml
pek kuvvetli. bir tahmin ile ismet Aga terklbetmi!;ltir; a!;lagl yukan bir aSlrllktlr. Makam hUmayun veya hicaz yahut en ~ok uzzal makaml ile a!;llran'da U!;l!;lak'dan mUrekkeptir. inici olarak ikind
makam ile a!;llran (mi) perdesinde kallr.' GUc;lUleri birinci derecede dUgah (Ia) ki birinci makamm
duragl ve ikincisinin de gUc;lUsUdUr; ikinci derecede neva (re) dir. Donanrmrna uzzal ve"ya hicaz'm
,sl bakiyye-bemolU ile fa ve do bakiyye diyezleri
(hUmayun'da fa bakar) konulur. A!;llran'da u!;l!;lak
ic;in "si" ve "do" bekar yap,l,r. (fa bakiyye diyezi
mU~terektir) .
~ ..::..;..1)
rahat.ni$in
(a. f. b. s.) : rahat
oturan, rahat eden.
rahat-iii ervah
(I J ) ')II ~... I) (a. b. i.) : 1.
ruhlarln rahatl. 2. muzo TUrk mUzigindeki mUrekkep makamlardan biridir. En eski terkiplerden 01makla beraber son aSlrlarda az kullanJlml~tlr; hi~az veya hUmayun yahut daha c;ok uzzal makaml
i1e Irak'dan veya Irak dizisinin
bir parc;aslndan
(mesela pest dortlUsUnden) rhUrekkeptir. inici
olarak Irak makamiyle Irak perdesinde kallr. GUC;IUleri birinci derecede dUgah (Ia) (hicaz'm durag,
ve Irak'm gUc;lOsU) ikinci derecede de neva'dlr. Do. nmlmma hicaz· ve uzzal'in "si" bakiyye bemalU ile
"fa" ve "do" bakiyye diyezleri (HUmayun'da fa be.
kar'd,r) konulur., Irak ic;in "si" bekar ve kama
bemolU ile de bekar kullanJllr. 3. XVI. aSlr bilginlerinden Burdurlu Mahmut RaOfl bin a'mavaiz
Murad'rn, islam ahlakindan ve dlnin adab ve erkanmdan bahseden mensOr kitabl .
riih-ber
mey,sahba).
raha
..:=.tY
1. kaygl, keder. 2.
zan, sanma.
riih
(a. i. c. : rlh81) : semel'; palan.
1. refah, ~eni!;llik,
(a. L)
kolayllk. 2. ~ec;im kolayllgl.
ragbet
J>...:
rahamut
.J.i:..
'.I
ragad
rahal
.J'ibl.
•
..I
(f. b. s. ve L>. (bkz: dem,
rehber) .
rah-dan
.;I..L«II)
(f. b. o s.) : yol bilen.
rah-diir
)..tAlI)
(f. b. 5.) : dar gec;itlerde
oturan gUmrUkc;U, kolcu.
4:>-1)
rahe
(a. L) : el ayasl, avu<;: i<;:i. (bkz:
Keff).
rahet-jjl-kadem: anat. ayak ayasl.
rahi
1. rahat
yOrOyO~IU
mtn,
rahimOn)
esirgiYen.
JlI)
t)
ge!1i~,
(a. s.)'
",;-,,::>",)
rahim-Allal1!
comert. (bkz : sahi).
(a. L c.
rahiban, reheban, ruh·
Jl~JtlIJ (a. i. rahib'in c.) : evlen-
rahimun
:
Manastlrda ya~lyan
(a. L) : rklzil renkli] duru ve
temiz ~arap. (bkz
sahba ).
rahil
J:>-I J
bade
habOk, hamr, l1ley,
(a. s. rihlet'den)
1. go<;:en,
go<;: eden. 2. olen.
rahil
J:=-- J
van
(a. L) : go<;:me go<;:. Kus-i rahil :
(a. i. c,
J j ct6- \...i
revahil)
1. yUk de·
(a. f. b
s.)
yUk hay·
vanrnl sOren.
esirgiyenler. (bkz :
(a. s.)'
mallnJ rehine ko-
:
1. ehven, ucuz. 2.
elbise. 3. anSIZln olUm. Mevt-i rahis:
ans,lzJn alUm. (bkz : mevt·i mUfacat). [mOen. :
"rahise" dir].
4:JtlI )
ansI. (bkz
(a. L c. : erham) : anat. 1.
dolyatagl. 2. hlslmlrk, akrabalrk [ana taraflndan].
Slla-i rahim : gurbetten memleketine donUp akra·
baslna kavu~ma. Z,i.rahim : hlslmllk, akraballk.
( a. i. c.
revahi)
bal
nahl ).
~I)
(0. s.) : yolluk. Masarif-i
rahiyye : yol har<;lrgl, yolluk.
rahl
{' J
(a. s. rahim'in c.) : meraCIYlp
(J"~;'J (a. s.)
rahis
rahiyye
rahim
(bkz:
yumu~ak
vesi. 2. yUk hayvanl.
rahile-zen
(a. s. rahim'in c.) : mer-
rahin-i musteir : flk. ba~kaslndan eQretialdlgl
mall rehin eden adam.
rahiye
eU:>-l)
: anaL dolyatagrna
ipotek eden.
1) go<;: davulu; 2) alUm.
rahile
r \)
~.t>\)
rahin
J::>-)
J
hametliler, aClyanlar,
rahimln, ruhama).
kadrn rahip.
rahik
(a. s.)
hametliler, aClyanlar, aCIYlp esirgiyenler.
rahimOn) : Va erham-er-rahimin : ey
lerin en merhametlisi olan [Allah!].
reheban, ruhban).
4~.t>\) (a. L)
J
~ I)
rahimin
ban) : evlenmez papaz.
miyen papazlar. (bkz
(a. f. i.) : rahmet eylesin. .
mensup, bununla ilgili.
eligeni~,
rahib-jjr-rahe :
rahibe
(a. f.zf.)' : merhametH
: Allah merhamet eylesin!
?
rahimi
rahiban
aCIYlp
bol. (bkz:
vasi' ).
",;-"Jtll)
aClyan,
yola ait, yolla
(f. s., rah'dan)
rahime
rahib
merhametli,
olana mensup, onunla i1gili; aClyarak.
i1Qili.
rahib
(a. s. rahm'den. c. : rahi-
<\;~J
rahim-ane
[binek]. 2. rahat, sakin.
rahi
~,.. )
4....::;.)
ra-:-I) ,
rahim
rahet-U1-yed: anat. el ayasl.
(a. s,)
rahim, rahime
hafif 'sesli, latif sozlU klz.
J>-)
(a. i. c. : rihal)
: 1. semer;
pal an. $edd-i rahl : yola <;:Ikma, yolcu olma. 2.
yagmurluk ve saire gibi yol levazlml,
rahle
ct6-)
(a. i.) : Uzerinde kitap okumak,
yazl yazmak i<;:in yapilml~ kU<;:Ok ve dar masa.
rahim
(a. s. rahmet'den. c. : ru·
hama 1 : merhametli, esirgiyen, koruyan, aClyan,
ahirette mU'min kullanna keremiyle muamelede
bulunan Cenab-I Hak [Allah adlanndandlr].
rahle-i tedris : ders gorme masasl.
rahm
(')
(a. i.) : aClma, esirgeme, koru-
mao [dogrusu : "ruhm" ve "ruhum" dur].
1047
Rahman
\R,ahman
.•~) , j ~,
\..i
(a. i.) : d(:jnyada her
J
Rahmani
J'I~J
(a. s.) : Allah'a mensup,
J .J::"'La--)
(a.' L c.) : tas. evliya
tabakalarmdan birini te~kll edenler.
rahmet
1.7~ )
(a .. s.) : 1. rahmete mensup,
rahmetle ilgili. 2. i. erkek adl.
c...l:.A:II)
(f. b. L)
yol tarife-
tlk ve bozuk yer. 2. zarar, ziyan, bozukluk.
rahne-dar
J'~
"'.:;..)
(f. b. s.) : 1. gedigi,
Ylkigl olan. 2. eksigi, bozugu olan
humayun:
rahti
\c..:AII)
(f. b. s.)
yol gosteren,
kllavuz.
reh-rev).
rah~
(f. s.) : 1.
gosteri~li,
yuruk ve
guzel [at].
rah~-i bahar : baharm devi'lmll ve bulutlu rDzgan.
rah,-i gayret : atel/Ii gayretlenme.
~'ah~-i hUr~id : gu'~e~in aydlnllgl.
rahli-i ·~aba-reftar : c;ok hlzll giden at. 2. i. Zal
oglu Rustem'in atl.
rah!fa, rah!fan j~;"), ~;..) (f. s.) : parlak.
(bkz : taban, ziya-dar). Necm-i rahlian : parlak
ylldlz.
rah!iende
i>~;")
( f. s.) : pan Idlyan, pa-
,nldaYICl. (bkz : rahl/a, rahl/an, taban).
1041
mucevherli
eyer
J"'){:;"J
(f. t. m.) : ata raht
(f. b. L) : at ga~iyesinin
raht-van-, ewel, raht-van-i hiss : tar. padi~ahtn
mucevherli eyer taklmlanna bakanlann ba~l.
raht-van-, sani : ta,·. padi$ahln mucevherli eyer
taklmlna bakanlardan ikinc'i derecedeki me'mur:'
.,,»
puk. (bkz
(a. s.) : rahavetli, gev~ek, sol-
rihv).
)~I)
rah-var
(f. b. L) : yoleu. (bkz:
rah-rev
padi~ahln
(a. s.) : cinsi, fro sexuel.
JI.,,;:;.)
raht-van
rahv
rah-numa
JzA))
raht-Iamak
3. zarara ugra-
ml~.
,
raht-,
taklml.
e~yas.l.
(eger orW', ha!?a) slrmall kaytant.
(f. i.) : 1. gedik, yank, Ylr-
<\.:»
raht-J all'us : gelin
ve taklm takmak.
si, yollan gosteren kaqlt, harita.
rahne
raht ..::..;..) (f.i. arapYi c. : runOt) : 1. at
(a. L) : 1. aClma, esirge-
..::...A'")
rahmet-i Hijdi : Allah'm ihsanl.
rahmet-uliahi aleyh : Allah'm rahmeti -onun-uzerine olsun! 2. Hz. Muhammed. 3. Kur'an-I
Kerlm. 4. yagmur. (bkz : baran, gays, matar).
rah-name
~) (a. L). (bkz : reht).
raht
taklml. 2. yol levazlml. 3.. d~eme ve f!N taklml.
4. kapi ve pencere kanatlarmlO mente!?e taklllli.
me, koruma, yarllgama. (bkz : merhamet).
r,ahmi
~;..,) (f. L) : ed:.. at i~in yazJlan
rah!fiyye
kaslde ve mersiye.
Allah'dan gelen ve haYlrll olan. [zlddl :' l/eytani].
rahmaniyyun
parlaYI$.
,
canllya, mu'min, kMir aYlrdetmeksizin her'kese
merhamet eden Allah [Allah adlarmdandlr].
(f. b. L) : 1. atln ran-
van, e~kin sarsmadan yuruyu~u. 2. rahvani
sarsmadan yuruyen at, rahvan at.
rahyin
(a. L) : anat. ka'burgantn,
biti~mesi.
omuz kemigi i1e
rahye
e~kin,
"::>)
rah-zen
(a. L) : dUz' meydan.
jjAll) (f.b. s.ve i.) : yolvuran{ke-
sen) e~klya. (bkz : kutta-I tar1k).
rah-zeni
J'ytl)
(f. i.) : yol kesicilik, hay-
dutluk.
rai, raiye
<\:c I)
'l..f\)
(a. s. ra'y'den): 1.
c;oban, slglrtmac;. 2. ed~ *c;obansl, c;oban ve klr hayatlnl anlatan [$iir]' E~'ar-, raiye : c;obansl $iirler,
fro poesies pastorales.
rakian
'\;1), JI)
rai, raiyye
(a. s.) :
1. rU'yeteden,
gorUeU, goren; 2. "r" harfine mensup, "r" ile iIgili. Kaside-i' raiyye : "r" kafiyeli kaside.
wl~) (a. i. rakabe'nin c.) : 1.
rakabat
ense kokleri, boyunlar. 2. kullar, koleler, driyeler.
4:-9).
rakabe
raib
(a. s.)
,:-"cl)
buyucU, goz baglaYlcl.
(bkz : neHas, sahir)
raib
(a. s.) :
korkmu~.
(bkz:
rakabi <..?J)
mer'Ob).
bir~eyin
rakadan
halihazlrdaki
degeri,
rakam
raid
(a. s. ra'd'den)
gurliyen,
(a. i.
revaid)
C
gOrliyen
bulut.
·f11.1
I
4AJ),
Ul)
(a. s.)< : 1. re'fetli,
merhametli. 2. [birincisi] erkek, [ikincisil kadln
adl.
"\
4A.t)
Co
(a. s. revk'den) : 1.
, .....q) \;
sade, sM, hal is. Lebon-i rilik : saf sOt. 2. i. [birineisi] erkek, [ikincisil kadln adl.
rai~
\-,:.il;
(a. s.
ri~'den) : huk. ru~vet
alanla rO~vet veren araslnda aracllik eden [adam]
[mOen. : "rai~e" dir].
raiyane
<\>'l:c \)
c;obanca.
(a. i.): 1. sUrO,
otlatllan hayvan sOrUsU. 2. bir hUkUmdar idaresj
altlnda bulunan ve vergi veren halk.
raiyyet-perver
)JJy":":C)
(a. f. b. s.) : teba-
Slna, hal kina iyi bakan [hUkUmdar].
raiyyet-perverane
raiyyetperver olana
<\>·I)J.J;.":"-:?;
yakl~acak
jJ
rakam-ke~
J.G)
(a. f. b. s.)
rakam
o>,)J~)
rakam-:.r.ede
yazrlrm~,
(a. f. b. s.)
soylenen, yazllan.
J.!
.
. ../J
rakam-zen
yazlcl;
(a. f. b. L)
yazan,
kaYlt ve i~aret edem.
rakd
(a. L) : uyumak Ozere bulun-
..l_9)
ma, henUz dalar gibi olma. (bkz : nuas, sine).
c..l9)
(a. L) : uyku.
,,;-,,91)
(a. s.): 1. gozeten, bekli-
yen. 2. i. erkek ad,.
raklm
l~ I) (~. s. rakm'dan) : 1. yazan, <;izen.
raklm-. huruf, raklm·iil·huruf (eserin\ muharriri,
muellifi). [eskiden bir ~ey yazanlar, tevazO yoliyle
c;ok defa kendilerinden boyle bahsederlerdi]. 2. i.
kot, bir yerin denizden olan yuksekligi, fro cote. 3.
i. erkek adl.
(a. f. zf.) :
(a. s. rukO'dn J
yolda.
~!.\J~~i\) (a.s.): klzgln,ofkelL
(a. i.)
.( a. s.): rakama, saylya
atan; yazan c;izen.
yama vurma.
:
namazda
rOkO eden, ellerini dizlerine daYlyarak egilen.
rakian
rak'
(a. L c. : erkam, rukum) :,. yazi
ait, bununla ilgili.
raklb
raiyye, raiyyet ..:..:t:.) , 4:~ )
raiz, rayiz
(~)
yazma. 2. yazl ile i~aret. 3. mat. sayllan gostermek
i~in -kullanrlan i~&retlerden her biri.
rakde
(a. f. s.)
~ocuklann oynaYlp Sl~ra-
sibyan
rakami
o~l)
raik, raika
JI..l9)(a. L) : oynaylp Slc;rama.
rakadan·1
malan.
gUrUldiyen.
raif, raife
flk. boyuna ait, bo-
(a. s. i.): revac;ta olan, sU-
rUmU olan, sUrUm de~eri.
raic-i mal : malin pahasl, degeri.
raic-i vakt :
paha!11.
(a. s.)
yunla ilgili.
L.f-\
E)
raic
raide
(a. L c. : rakabat, rikab, rik-
ban) : 1. ense kokU, boyun. (bkz : unk). 2. kul,
kale, cariye. Fekk·i rakcme : kul azadetmek. 3. bir
malin sahipligi.
W-I)
(a. zf.) : rLikO halinde, iki
bUklUm olarak.
1049
rakiane
rakiane
(a. f. zf.) : rUkO eder
bUklUm olarak.
rakib ~) (a. i.). (bkz : payende,rabita).
JI)
rakib
(a. s. rUkOb'dan. c. : rUkban) :
1. binici, binen, binmi~. (bkz : sUvar). 2. bir
nakil vasltasrna bintni~ olan.
rakib ",:",-!.) (a. s. ve i.
rekabet'den. c. : rak'·
ban, rukaba) : 1. her hangi bir i~te birbirinden
UstOn olmlya ~a"~anlardan her biri. 2. bek~i. (bkz:
haris). 3. Allah adlarrndan olup: "gorUp gozeten" demektir.
~L~.)
rakiban
~.) I)
rakiben
(a. f. s. ve i. rak,b'in c.) :
bek~iler.
1. rak'pler. 2.
(bkz
rukaba).
(a. zf.)
binmi$
oJarak,
binerek.
c.l5""1 y . ..s"'\)
rakid, rakide
(a.s. rUkOd'dan) :
hareketsiz, durgun. Ma·i rakid : durgun suo
yah., rakide : durgun suJar.
<U-:!.) , J-:!)
rakik, rakika
(a.
$.
Mi·
rikkat'den.
c. : rikak) : 1. incEf. Em'a·yi rakika : ince baglr,,;
saklar. 2. kole veya cariye. 3. yufka yUrekJi.
rakik·ijl·kalb : kalbi yufka, c;ok merhametli.
rakik u nizar : ince ve zaYlf.
(--9)
rakim
ralcime
<1.....
(a. i.) : yazl yazacak levha.
(a. s.)· : yazllml~ ~ey, mektup.
:9)
,kaglt. Hamil·j rakime : yazlyl getiren. (bkz : hamil-i varaka).
, rakk
J)
(a. i. c. : rukuk)
Uzerine ·yazl
yazdan tabaklanml$ ince deri.
rakka'
~li)
("ka" uzun okunur.· a
L):
raks
raks'dan)
("ka" uzun okunur. a. s.
1. oynlyan, danseden,
ko~ek.
2. fiz.
jl..ai\
raks.aksag.
if9.)
yapllan raks,
(a. t.
q. i.)
: muzo
TUrk mUziginin kU~O!< usOllerindendir; 9 zaman"
ve 4 darb" olup c;ok gUzel ve klvrakbir husOsiyete
maliktir; eskiden bu usul i1e raks havalarr bestelendigi, isminden anla$I"yorsa da, boyle bir eseI"'.
zamanlmlza kalml~ degildir. 9 zaman" diger usul-'
ler ~unlardlr: hepsi 6 darb" ol~mak Uzere aksak,
evfer ve oynak. Raks-aksagl ile birkac; ~arkl ve
oyun havasrndan
ba~ka bir ~ey ol~U1ememi~tir.
Darblarr ~oyledir : dUm. (2 zan'lanh, kavi), tek.
(3 zamanll, kavi), dUm, (2 zama.n", kavi), tek (2'
zaman". zaylf). Bir TUrk aksaQI i1e bir sofyan'dan
mUrekkeptir (yani aksak bir evfer'in tersi oluyor).
raksan
JL....J)
(a. i.): 1. rakseden, oym-
van, danseden. 2. muz. TUrk mUziginin kUc;Uk usul.
lerindendir. 15 zaman" ve 10 darb"dlr. Bazl tOrkUlerde gorUlmU~tOr. 15 zaman" olarak bir de
9 darb" Bekta~i raksam vardlr. Usul semai, aksak sema, ve nim-sofyan'dan mUrekkeptir. Darblarr ~oyledir. DUm (1 zaman", kavi), tek (1 zaman", nim kavi), tek (1 zamanh, zaYlf), dUm (2
zamanll, kavi), te (1 zamanll, zaYlf) ka (2 zamanh, nim kavi), (2 zaman", kavi), tek (2 zamanll kavi), te (1 zaman", zaYIf), ka (2 zamanh,
kavi) ~
raks·kunan
J l.:..) 4.-..,.9)
(a. f. b. s.) : raksede-
rek, raksede ede; oynlya oynlya.
rak!i
(a. i.) : nak~etme, renkh be-
;;J)
yalarla boyama, sUsleme. (bkz : naK~).
rakta' c.Lh;) (a. i.) : 1. ed. her k~limesi.
nin bir harfi noktall, oteki noktaslz' olarak soyle.
nen soz., 2. S. alaca" hayvan manasma ge,len "er.
kat" m mUennesi.
ram
~li)
(a. i.) : hora teprne, sl~rryarak
raks·, ~ukerrer : tekrar tekrar
done done oynama.
bUyUk ve mahir bUyUcU.
rakkas
~)
oynama, dans etme~ Da.ur.~aks : hek. vUcOdun
bir verine musallat olan ve orayl da'im, harekette
bulunduran asab, bir hasta"k.
,I)
(f. s.) : itaat eden, boyun egen,
kendini ba~kasJnm emirlerine blrakan. (bkz : fer.
man-ber, mut" mUnkad).
~sarka~.
rakkase
i. raks'dan)
d.anseuse.
1050
<l.,..:,~)
r·amak
("ka" uzun okunur. a. s. va
: dans eden
[kadrn], ~engi, fro
1.3-4)
(a. i.)
:. 1. hayat kalmtrs"
ancak nefes alacak kadar vUcutta kalan hayat. 2.
pek aZ$ey. Sedd·i ramak : olmiyecek kadar ~eyle'
gec;inme.
rasldin
ramas
(a. i.) : hek. goz e;;apagf.
if'·).
0L.aA)
ramadn
(a. i.): 1. kamer takvi-
minin dokuzuncusu, Ue;; aylarm sonuncusu, orue;;
ayl. 2. erkek adl. [c;;ok defa bu ayda doQmu~ olanlara verilir].
(a. i.) : ed. eski !jair-
lerin ramazanlarda padi~aha ve sair devlet ricaline sunduklarl, ba~langlC;; klsmml ramazan mevzuuna tahsis ettikleri kaside.
Ramazaniyye-i halvetiyye : tas. Halveti tarikati'nin Uc;uncu ~Obesini te~kiJ
eden "Ahmediyye-i
Halvetiyye"nin kollanndan birinin adldlr. [kurucusu: ~eyh Ramazanuddin-i Mahfi efendidir. d.':
949 (1542 - 43) _ o. : 1025 (1616)].
d\)
rami
(f. s.) : c;ok itaatlr
yun egici. (bkz
muti', munkad).
d l)
(a. s. remy'den)
rami
vebq-
atlcl~
[ok, mermi v.b... ].
el)
ramih
saplryan. Semak-i ramih : 'astr. slglrtmac;; taklm
Ylldlzmm ba~ ylldlzl.
rami~-ger f~ I)
rasaf
nm,
~)
ramt
..b,. J (a. i.) : aYlplama. (bkz: ta'n).
(f. s. ve i.). (bkz: rami!j"ger).
.,:j L:,)
rasafi
( a.
(a.
~ .;
.:.J L~)
"""L:,)
rasis-, ebyaz
rasas-, esved
rasas-I miidb :
(bkz;c
i. )
saglamllk
daya-
s.) : hek. kaldlnm ta\U
hucrelerin nesic;; ,( doku)
(a. i.) : saglamllk, daya-
(a. i.) : 1.
kur~un. 2. kalay~
beyaz kalay.
kur~unlu
kalay.
eritilmi~
kalay.
(f. i.) : anat. oyluk. (bkz:
rasasi
fahz).
ginde olan.
J I) -
(f. s.)
l.:.c J
(a. s.) : 1. guzel; latif,
ho~
2. i. kaiayci. (bkz : rassas).
r'
(f. s.) :
(a. i.) : kaldlnm do~eme, do-
rasf
~enme,
kaldlnmlanma.
risld ..l.".;P\';
gO-
runen. 2. i. kadm 'adl [erkek adl olarak da kul-'Ta'rirlml~tir
Ca-rapc;;ada "er'an" kelimesinin muennesi olup : "ahmak, sUnepe kadrn manasrnadlr).
0 \)
(a. 5.) : 1. kun;u.n ren-
l..S4l-".;p.;
: "suren, surucu, huk-
meden" mlinalariyle *birle!jik kelimeler yapar.
Esb-ran : at suren, at kO!jturan. Hiikiim-ran
hukum surucu, suren. Kim-ran : safa suren.
ranin
rasafat).
nlkllllk. (bkz : rasanet).
ras8s
ra'na
(a. i. c.'
rasaf) .
nrklrllk. (bkz: metanet, rasMet).
~\)
(a. s.):
do~eme.
(f. ,b. i.)
sazendel ik,
astr.
~.; (a. i.) : 1. kaldlrlr;n. 2. kaldl-
(f. b. s. ve i.) : c;;algici.
ramilii
-ran
":.~) "<.S~)
r·asadi, rasadiyye
c;;algfcllrk.
ran
'(a. f. b. i.)
rasada mensup, rasatla ilgili.
rasanet
<.Sfi.. l.;
,,;l;. ~)
gibi dizilmi~ olan uzvi
hali.
(bkz : mutrib, sazende).
rami~-geri
rasad-hane
*gozlemevi.
rasafet
(a. s.) : sungu batlran, mlzrak
(a. f. b. i.) : 1. gozet-
me, bekleme veri. 2. astr. *gozlemevi.
rasafe
atan,
(a. i.) : 1.' gozetm,e, bekleme,.
o~,).".;P';
rasad-gah
4:-"La... J
ramadniyye
~J
rasad
pusu tutma. 2. astr., jeod. gozleme, 'ole;;me (rasad
aleti ile).
~alvar; pa'1tolon; don.
(a. s. rasad'dan. c.: rasfdan):.
1. gozeten, dikkatle
gozleyici.
ras,dan
bakan,
gozliyen. 2.
astr~
jl~l.; (a. s. rasld'rn c.) : 1. go_
zetenler, dikkatle bakanlar; gozliyenler. 2.
*gozleyiciler.
astr~
1051
rid
rasi
-.5- 1)
(a. 5.) : 1. klmJldamlyan, oy-
namlyan, sabit. 2. lenger atml!? olan, demir tizerinde bulunan gemi.
rasia
~)
(a. Lc. : rasai')
1. kabara.
2. kabara gibi yer yer konulan stis.
rasib, rasibe 4.:-1),~I) (a. 5.) : dibe. ~oken, tortula~an. Ecsam-. rasibe
tula!?an cisimler.
rasif
u~)
diba ~oken, tor-
(a. 5.) : 1. saglam, dayanlkll.
(bkz : rasin). 2. i. denizin ytiztine ~Ikml$ kayalar.
3. i. ta!? temel, nhtlm.
nhtlm, su i~inde
(a. L)
rasife
yapllan sed.
raslh
(:_1)
(a. s. rtisOh'dan. c. : rasihin,
rasihOn) : 1. saglam, temeli kuvvetlL 2. bilgisi
(din bilgisi) ~ok geni!? olan. 3. i. erkek adl.
~~\) (a.
rasihin
rasih'in c.) : 1. saij·
S.
la!TI, temeli kuwetli ol$nlar. 2. bilgisi (din bilgisi)
<;ok geni$ olanlar.
rasihun J>~I.1
(a. s. rasih'in c.). (bkz:
rasihin).
rasim
r
(a.
resm'den)
S.
1. resim
2. i. erkek adl.
~)
(a.
rasanet'den)
S.
saQlam,
(i;l. i.
C.
revasi)
btiyOk
rast-gerdaniyye
benekli ve noktall
(a.
S.
rasad'dan)
rasatta
rasasi 2 ).
1052
<\-:bf'..::.._I)
(f. b. i.) : muzo
.
~~ ..::..-1) (f. b. L) : muzo
~I)
(f. b.
S.
C.
:
rast-gOyan):
dogru seyliyen. (bkz : sadlk-OI-kavl, sadlk-til-kelam).
rast-guyan
J~~\)
(f. b. s. rast-gO'nun
c.) : dogru seyliyenler.
bulunan. (bkz: rasld).
rassas
(f. b. s.) : heneyin dog-
Turk muziginin en az altl aSlrllk bir mtirekkep
makaml olup numOnesi kalmaml!?tlr.
rast-gu
r
yapma, fro mar-queter.
,)L,..,)
U:!! ..::...... 1)
Ttirk mtiziQinin en az altl aSlrllk bir mtirekkep
makaml olup zamanlmlza kalml$ numunesi yoktur.
Jag.
c:...a.1
(f. s. rast 3 0n c.) : dOQru
rusunu ge~en.
rast-geve,t
(a. L
rassad
Jl:..,.I)
~
dayanl kll. (bkz : rasif1).
rassa'
(f. 5.) : 1. dogru. (bkz: mtis-
olanlar, haklliar.
rast-bin
(a. L) : 1. adet, eskiden
4......,1)
kalma adet. 2. [Tanzimat'tan once] merasim, toren. (bkz.: ihtifal).
rasin
..:;......tl)
rastan
l)
yapan,'~izgi ~izen.
rasime
rastl
takim). Reh-i rast : dogru yol. 2. sag. Cap ij rast:
sai:i ve sol. 3. C. rastan: hakll, dogru, ger~ek. 4.
uygunluk. (bkz : muvaffakiyyet. 5. i. mib:. TOrk
mtiziginin en eski m.akamlarrndandlr. 4 numarall
basit makam olan rast, rast be~lisi ile rast dertltistinden mtite~ekkildir. Duragl rast (sol) ve gti~
ltisti. -be!?1i ile dortltinOn birle$mi!? oldugu be!?inci
derece_ neva (re) dir. Makam ~lklcldlr.MOIayim
olup dizisinde
niseb-i $erife'den 8 tane vardlr.
Donanlmlna si koma bemolO ile fa bakiyye diyezi
konulur. Orta sekizlisindeki sesleri pestten tize
dogru olmak Ozere !?eyledir : rast, dtigah, segah,
~argah, neva, htiseyni, evic ve gerdaniyye. Rast en
~ok kullandml$ makamlardandlr; en eski devirlerden zamanlmlza kadar' bu ehemmiyetini ve ragbetini muhafaza etmi$tir.
rast-. cedid : muz. tahminen III. Selim tarafrndan terkibedilmi!? ve az kullanllml~ bir mtirekkep
makam.Yegah'ta hicaz ile rast'dan ibarettir. Rast
i1e rast (sol) perdesinde kalrr ve onun gibi si'
koma bemolti ve fa bakiyye diyezi ile donanlr. Yegah'da hicazln i$aretleri nota i~inde gesterilir (mi
bakiyye bemolti; diger iki anza mU$terektir). Gti~
!tiler birinci d~recede neva (re)
(ilk makamrn
duragl ve rast'ln gOc;lOsO), ikinci derecede evic'dir
(rast aynl zamanda ilk makamln gtic;!tistidtir). Bu
~ekilde, yalnlz mi perdesini degi$tirerek
gec;ki
yapdml~ demek oluyor ve ge~ki, makaml rast'dan
aylrlyor.
(a. i.)
kaiayci. (bkz:
rast-guyi
sezJO!tik.
J.; ..::..-1)
(f. b. i.) : dogru
ratbe
rasti
(bkz :
~\..i
(f. L) : dogruluk,
ger~eklik.
istikam~t).
rast-kar )
rast-kurdi
~ .;
ra'lie
\('-=.... \)
( f. b. s.) : dogru adam.
. :,. . . \)
l5~.J
ra'lie-i·dest: el titremesi. (bkz : hUzal).
ra'~e-iver ';JT~~.; (a.
(f. a. b. L) : muz. ke-
mani Serkis efendinin terkibettigi bir murekkep makamdlr (a~agl yukan yanm aSlrhk). Rast'a kUrdi
dortlUsU ilavesinden ibarettir. Bu dortlU· i1e dUgal'i (113) perdesinde kahr. Gu~lU. birinci derecede
rast'm duragl olan rast (sol), ikinci derecede de
gu~lUsU olan neva (re) dir. Donammma' rast'm
(si) koma bemolU ile (fa) bakiyye diyezi konulur;kurdi dortlUsU i~in (si) bekan mUteakip
(si) kU~uk rnucenneb bemolU kullanllir. [kemani
Serkis'in pe~revi makama nUmOnedir].
rast-mahur .;ytllo ..:..... \) (f. b. L) : muzo rast
ile mahOr'dan mUrekkeptir. MahOr i1e rast (sol)
da kahr. GU~lUsu -iki makamm da gU~lOsu olanneva (re) dir (rast, aym zamanda rast'm duragldlr). Donanlmma mahOr'un . ku~Uk mucenneb
diyezi (fa i~in) konulur, rast i~in nota i~inde (si)
koma bemolu i1e, (fa) bekar ve (fa) bakiyye diyezi kullanlhr.
ra'~e-dar ).) ~ )
..::......\)
f. b. s.) : titretict
(a. f. b. s.) : titriyen,
ra'~e-nak).
urken. (bkz :
!lV ~)
ra'!?e-nak
ra'~
(a' i f. b. s.). (bkz
~e-dar).
)J ~ j. (a. f. b. s.)
ra'!;e-ver
:, titreticl.
(a. s. ru~vet'den) : rU~vet
veren.
~I) (a. s.
ra!?id
ru~d'den.
C.
ra~idin/.
:
ra~idOn)
: 1. akllh. 2. do!:jru yola giden, hak yo~
lunu kabOI etmi~ olano (bkz: re~id).3. i. erkek:
adl.
j"~\)
raliidin
rast-maye <\;. L.
titreme, titreyi~
(a. L)
[korku veya sOQuktan] .urk l11 e.
(a. S. ra~id'in c.):'
(f. b. L) : muzo Tu rk
1. akllillar. 2., dogru yolu bulanlali, hak yolunu,
mUziginde bir murekkep makamdlr. En az be~
altl aSlrhk
olmahdlr. Rast-maye,
u~~ak, segah
(yani maye) i1e rast'dan ibaretti r. Rast ile rast
(sol) perdesinde kahr. Donammma rast gibi (si)
koma bemolO ile (fa) bakiyye diyezi konulur; mavenin i~aretleri nota i~inde kullanlhr.
kabOI etmi~ olanlar. Hulefi-i ra,idin : Hz.· Ebu~
bekir, Hz. Omer, Osman, Hz. Ali. (bkz :~ihar-dost,
~ihar-I yar-i gUzin ).
rast-nevruz )J)Y
":"""'\.; (f. b. L) : muzo Turk
muziQinin en az altl aSlrhk bir murekkep makaml olup, numOnesi yoktur.
rast-selmek d~L
muziginin en
makamldlr.
az
..:......1)
altl
bir
murekkep
ya~,
muziginin en az alt. aSlrhk bir murekkep makamJ
olup zamanlmlza kalml~ numOnes'j voktur.
rasuht
..:..:::.:....\)
(f. L): rastlk. (bkz: hi-
dab, hizab).
rasuht ~,.,.....,\.;
Jl~)
(f. L) ..(bkz : rasuht).
(a. L) : titrerne,
titreyi~.
(bkz:
"
(a. i. ratb'dan)
..:.i lkJ.
(a. L)
rutObet..
nem.
ratanet
arap~adan
ba~ka
bir dille konu~ma.
ratb
rast-,ehnaz jl~ ..:,......1) (f.b. L) : muz.Turk
(a. S. ru~d'den):
..:..! U:')
ratabet
(f. b. L} :, muzo Turk
aSlrhk
JJ..l.~I)
ra,idun
ra~idin ).
~)
(a. s.) : 1. taze,
ye~i1,
yali.
[yemi~]. Meyve-i ratb : ya~t sulu yemj~. 2. mula-.
vim,
yumu~ak.
ratb-ul-lisan
yumtJ~ak
sozIO.
ratb u vabis
kurudan ya~tan, munasebetli mOnasebetsiz soz. 3. yanh~ dogru agza geleni s6yleme.
ratbe
muennesi
sevgilL
~b)
(a. L
r
•
ritilb) : 1. ratb'm
2. bot. yonca otu. 3.
S.
gen~,
guzel
1053
ratlb
ratib
~I.,; (a. s.) : rvtObetli, Islak, nem-
1i, ya~. [kelirrienin arap~adaki a~h : "ratib" dir].
(a. s.) : bir
~eyin
yarlgrnl,
blti~tiren.
Ylrtlgml kavu$turup
ratib
":,,,,:1)
(a. s.). (bkz : ratb).
ratib
'-:-il) (a. s.) :1. tertibeden, slraya
<.SJI)
ravi
maa~;
(a. i. c. : revatib)
1.
v3zife; ta'yin. 2. i. kadrn adl.
ratibe-har .,;l"';-'~"l) (a.f. b. s.)
maa$ ve
.- ta'yin sahibi, vaztfeli.
ratin
0
(bkz: ratinc).
yerler. (bkz : riyat).
~J";
ravza
(a. I.
~aYlrl, ~imeni
ravzat, riyaz) :
C.
bah~e.
bol olan yer,
. ravza-i mutahhara : Hz. Muhammed'in kabri.
~~~"I)
(a. i. c.)
re~ine
nevindenolan $eyler, *birle$ikler.
riiiyin, ratiyine c\.;l:"I) (, 0l:"I.,; (f. i.) : ~am
re~ine.
(okz : ratiyanec >.
. ratiyanee
~ine.
aga~hk,
ravza-i Rldvan : Cennet. (bkz : Adn, Firdevs).
nevi, fro gluc:iacees.
ritineciyyat
saklzl,
(a. i.) : bah~eler,
rel;ine.
ratinec:ivye 4~~"1) (a. i.) : zamkll, saklzll
aga~lar
s. rivayet'den. c. : raviyan,
(a. f. s. ravi'ni~ c.) : riva-
~J)
ran
agacl,
Ct"~"I.,; (a. i.)
ratinec
bot. karabug-
yet edenler, soyliyenler, hikaye anlatanlar.
raviyan-I ahbir
haberleri rivayet edenler.
~imenlik
l;am saklzl, re~ine.
(a. i.)
1)
(a.
0b l)
raviyan
,,-:-"\)
(a. i.)
ruvat) : rivayet eden, soyliyen, hikaye eden,
anlatan.
ravi-i hadis : hadis rivayet eden.
ravi-i klssa : hikaye anlatan; bir hadiseyi hikaye eden.· (bkz : kassas ).
koyan. 2. !. erkek adl.
ratibe
~~·JI.,;
ravendiyye
daygiller, fro polygonacees.
(bkz
{
l~ I.,;
(f.
i.)
r~vzat ~L.::,J";
~am
sakrzl, re-
ratiyan, ratiyane).
Jk)
ratl
(a. i.) ~ 1. bir litre kadar·
olan bir mayi (SlVI) ol~egi. 2. bOyOk kadeh. (bkz :
piyale).
;lltl'l giran : bUyOk, aglr ve dolu kadeh ..
~;.,;
ravzat.ijl.envar : islam dOnyasrnrn bOyOk bitginlerinden olan iznikli Ahmet Hayali'nin
ahlak
ve tasavvuftan bahseden manzum eseri. [1449
(H. 853) yrlrnda yazllml$ ve Fatih Sultan Mehmed'e sunulmu~tur].
ler, suyu ve
ray
~imeni
(a. i. ravza'nrn c.)
lSI.,; (a. i.) : 1. rev, fikir, *oy. [na-
zlmda "ra" ~eklinde kullamllr]' Hod-ra, Hod.ray:
bildiginden ~a~mlyan. 2. Raca, Hint hOkOmdarr. 3.
(rayet'in c.) : sancak, bayrak. (bkz: rayet).
ra'y
if)
( a. i.) : 1. otlama. 2. otlatma,
(a. s. re'fet'den) : 1. pek esir·
gotme. 3. teslim olma.
geyen, ~ok ~erhamet eden. 2. Allah'rn adlarrndan
biri. .3. [AbdOrraOf'dan
klsaltma olarak] erkek
ad,.
bayraklar. (b~ : ray).
rauf
Raufiyye
",~j)
(a. h. i.) : tas. Halveti
tarikatinin O~Oncij ~Obesini te$kil eden "Ahmediyye-i Halvetiyye" nin kollarrndan
"Rama~aniyye-i
Halvetiyye"nin
ayrl bir kolu.[kurucusu ~eyh
Seyyid Ahmet Rif§i'ye nispetle bu adl alml~tlr].
ravend
~'J\)
(f. i.) : bot. kokleri ve sap-
larr ila~ olarak kullanllan karabugdaygillerden bir
nebat. ( *bitki), lat. rheum.
1054
bah~e-
bol bahl;eler.
riyat
rivet
~~l. ( a. i. rayet'in c. ) '. siilncaklar,
" .J
..:.~I)
bayrak.
rayet·i istili :
raygan
(a. I.
i~ttla
0l(~I)
C.
:
rayat)
bayragl.
(f. s.) : 1. bedava, paraslz.
2. pek t;ok, pek bol.
rayie
tJ.,;
sancak,
(a. s.). (bkz
raic).
rebiiyye
4:lC I •
rayiha
-
ha" dlr, c.
(a. L)
J
koku. [as"
"rai-
~)
razz
rayiha-dar )~"'~.I)
~I) (a. f. b. s.) : koku
).-1'
rayiha-nisar
(a. f. b. s.) : kokulu.
~ I.,;
(a. s.) : rO~vet verenle rO~-
~~\)
rayiz
raz
~ .,;
raz
j\;
(f. L) : Sir, gizlenilen ~ey. iflia-yi
sir saklama.
raz-, deriin :. ic;teki gizli ~ey, sir.
raz-, nihSn : gizli tutulan sir.
b'T j I;
raz-dan
JI,)jl;
razze
<\.::.\;
~ Ie)
(a. i. raiyye, raiyyet'in c.) :
reb'L~)
(a. i. c.: riba', rObO', erbu',
erba') : 1. eVe [bah~esiyle birlikte]. 2. barmllan
yer. 3. ar8zl.
"'.~;" t.:'~) (a. i.) : muz.' bir
rebab, rebabe
c;e~it
kemanc;e.
(f. b. s.) : bir SlrrJ bilen.
: slrrl bilen
(bkz : rOb8b).
J.~)
rebabi
(f. b. s.)
(a. s. razz'dan): ezici,' ezen.
-tokmak gibi- ezici alet.
1. bir hOkOmdar idaresi altmda bulunan ve vergi
veren halk. 2. bOWn halk. 3. Hlristiyan
tehaa.
(bkz : zlmmi).
( a. i.). (bkz : razz) .
raz-alina
~\.,;(a. s.) : kesmez alet.
reaya
(a. L) : seyis. l(bkz: sayis).
vaz: sir soyleme, Slrrl yayma. Ke!if-i raz : gizli
bir ~eyin farkma varma. Ketm-i raz: sir vermeme,
I
razz
Alet-i razze
vet alan araslnda vaslta olan kimse.
(a. L) : 1. hek. berelenme,
bere [organda]. 2. bir ~eyi dokOp bulgur gibi
ufaltma.
sac;an.
rayil;
IJ'~]I) (f. b. s.) : sir gizl'iyen.
raz-pU!i
revaih gelir].
.( a.
i.) :miiz. rebab c;alan
adam.
[dost].
rebaze
~\)
(a. s. ve
J j I)
(a. ~" r1Zk'dan) : r1Zlk veren.
raz,a
U : emzikli,
c;ocuklu
(a. s.)
zeki, anlaYI$h,
zarif [kimse].
kadm.
razlk
Razlk-i hakiki : Allah. (bkz: RezzakJ.
raz,ki
JJl.)
(a. i.) : razaki OzOmO.
rebi'
(a. i.) : bahar. Ebii-r-rebi':
t:=';)
c;avu~ ku~u.
(bkz : hOdhOd). Nokta-i rebi': ROmi
martm 9 uncu gOnu GOne$'in burc;lar Ozerinde bulundugu nokta.
'
rebi-i eYVel: i1kbahar.
Razi ~j1)
(a. s.) : 1. "Rey" $ehrine men-
sup, bu ~ehirle i1gili alan. 2. Iran'ln "Rey" ~eh
rinden olan. 3. raza (slrra) mensup.
razi, raziyye ~\)"IS';'I;
(a.
S.
rlza'dan) : 1.
rlza gosteren. kabOI eden, b~yun egen. (bkz :
kail). 2. [birincisi] erkek, [ikincisi] kadln ad•.
(bkz: radi, radiyye).
rebi-i sini : sonbahar. (bkz : rebi-Ol-ahlr).
rebib
~.) Ca.
rebibe o(~.; (a. i.) : 1. Ovey klz. 2. dadl.
(bkz : daye).
rebii
rad' c:~) (a. i. c. : ruzaa). (bkz \: radi).
raziyane
(f. L) : bot. rezene, ,at.
foenieulum dulce.
raziyanec
t'~j
lat. foeniculum dulce.
\,;
(a. i.)
bot. rezene,
i.) : Ovey o1:jul. (bkz: rebOb).
J-:'.) (a. s.)
1. bahara ait, baharla
i1gili. 2. i. erkek adl.
rebiiyye
"':"::".)
(a. i.) : 1. kl~ sonlarmda '
yapllan ekim. 2. bot. c;uhac;ic;egigiller. 3 •. ed. eskiden ~airlerin, bahar mevsiminin girmesi vesilesiyle
bUyUklere
sunduklan
kaside.
(bkz
bahariyye) .
10SS
rebi~iil·ahlr
-';......;~Ij l:-::'.)
(a. b. i.) : "sonba.
hal"" : arabi aylarrn dorduneusu. (bkz : rebl-i
sani).
J-' '::1\
rebi·iil·evvel
l:::'.)
J.,.)
rebObi
(bkz : zelzele). AmOdi recfe : jeol. a!;agldan
yukanya vuran *deprem. Ufki recfe : jeol. yandan
gelen *deprem.
(a. s. rab'dan) : Allah'a
iiit, Allah ile i1gili. ilm.i rebObi : ilham tarlkiyle
verilen ilim, bilgi.
rebOn
ree'
(;3. I:)
c:::-)
(a. i. e; reeeat)
oldOkten
(a. L) : 1. Omit, umma.
J~)
~:'")
(.")
(a. s. recm'den) : 1. ta!;lanml!;.
(a. i. e.:
rOeum): 1. ta!;a
/
reerece
Miinkati'.ur.reca : Omldi kesilmi$. 2. yalvarma.
(bkz : niy§z). 3. istek, drlek. (bkz : arzu).
reeai
redm
(a. s.) : Gok yOrOyen.
tutma, ta!;lama. 2. blrine atllan ta!;. 3. flk. sue;luyu beline Kadar top raga gomOp tq~hYlilrak idam
etme. 4. lanetleme, sogme. 5. zan Ozerlne konu!;ma.
sonra dOnyaya geli$.
reea'
J::--)
reem
(a. i.) : geri dondOrme. (bkz:
4,,:,", )
redl
2. liinetlenmi!;, mel'un [!;eytan hakkrndaJ.
: pey akc;esi.
irea ).
ree'a
cIA:--) (a. i. e. : reeefat) : jeol. deprem.
recfe
Ovey baba.
vez'ninde
r~cf u:,") (a. i.). (bkz : reeefan).
(a. b. I.) : "ilk·
(a. i.) : 1. uvey ogul. 2.'
(a. i.) : 1. Oreuze. (bkz : bah-
r-i reeez). 2. kaslde tarzrnda ve reeez
yazrlan !;iir.
bahar" : arabi aylarrn uc;uneusu.
rebOb
J:'")
reeez
"':-- -'::- )
(a. i.) : titreme, sarsrlma,
sallanma.
4\-:--),~:;
rees, reese
(a. i.) : 1. !;iddetli
ses. 2. !;iddetl i gok gOrOltUsO.
(a. s.): 1. ricaya mensup;
•.:..J,::-:;
reeOlet
(a.
i.). (bkz : reeu J iyyet ) •
riciiel. 2. i. erkek ad•.
reeOliyyet ..:.~ -':'" )
reee
2)
(a. i.)
sallaYlp sarsma, salla·
nIp sarsrlma.
reeeSt
.,:;l.::-)
(a. i. ree'a'nrn e.)
.. .,
0.....:0- \
jl~:,")
reeeban
i~
o/dOk-
(a. s.) : 1. heybetli~ goste-
reeeb·iil·ferd : reeep ayl. 3. i. erkek ad •.
(a. i. e.) : reeep ile !;aban
aylan.
reeiil·i hassa, reciil·j kSmil : bir klslm manevi
kuvvet siihipleri. hakkrnda kullanllan bir tabir.
reeiil·iiI·ankebOt :
%001.
orOineek ayagl.
~
. -' :;
reeiiliyyet
(a. i.) : erkek olma,.
erkeklik.
rea'
t..»)
(a. i.) : reddetme, geri verme.
red'·j eeyb :' mee. ic;;:inden. slkrntlYI atma.
j
L4.;-:;
(a. i.) : 1. $iddetle sarsll-
redS'
~I.):;
ma, sallanma. 2.$iddetle gOrO/deme. 3. hek. bir
organrn sarsrlmasl.
(bkz : men').
reeefan·i dima!j : dimagrn sarsllmasrndan meydana gelen hastahk.
redS'
1056·
(a. i. e. : rica/) : 1. ergin,
gelir.
ri!;li, azametli. 2. i. arabi aylarrn yedlncisi ve kutsal sayllan Oe; aylarrn birin¢i;>i.
reeefan
J:"";
yeti~mi~ erkek, insan. 2. ehil, beeerikli, elinden
ten sonra dOnyaya geli!;ler.
reeeb
reciil
(a. i.). (bkz: reeO I iyyet ).
reza').
t. La:;
(a. i.) : onleme, yasak etme_
(a. i.)
sOt emme. (bkz:
re'fit-lii .
..::...:.l.;.,)
(a. L)
..:..fl"'J
(a. L) : 1. kotUlOk,fenalJk,
rediat
sOt emme. (bkz:
rezaat ).
redaet
bayagdlk.
redaet-i ahlik : ahlak bayagdlgl,
hek. hastaltk ve yara azgrnllgl.
radii
dL.,Q)
radine
kotOlOgO. 2.
(a. s.) : sOt emmekle ilgili.
(a. L) : tentelerin kenarla-
nnda a.c;:dan ufak deliklerin Ylrtdmamasl ic;:in
deliklere ge~irilen maden halka. )
0
(a. i.) : 1. f,Jeri dondiirme, don-
redd",)
dOrOlme, geri c;:evirme, c;:evirUme; kapul etmeme;
kabul edilmeme. 2.· tanlmama,
inkar etme. 3.
huk. c;:OrOtme, cerhetme, iptal etme.
radd·i 'cevib : cevab verme, karl~lIlk verme.
redd·i fltlk : kaslk C;:lklglnl verine koyma.
redd-i hikim : huk. hakimi istememe, kabul et·
meme, reddetme.
redd·i kelim :' soze ltiraz etme, kan~dlk verme.
redd.i selam : verilen selaml alma, selflma kar~1
selam verme.
radd·i mati a' :' ed. matlarn bir mlsrarnl gazelin
sonunda tekrarlama.
redd·i mlsra : ed. gazel maktarndakilerden ba~
ka bir mlSral maktada tekrarlama.
redd·OI·acx al. es·sadr : ad~ bir flkra veya misrarn sonunda zikrolunan ikinci kelimeyi, flkranlJi
veya mrsrarn. evvelinde soyleme san'atl. Mesela :
"ey vOcud-j karnilin eSrar-1 hikmet
(masdarl.)*
(masdan) zatin
olan e~ya slfatrn
(mazharl ) *
(mazharl) her hikmetin...." gibi.
..;:,,)J
reddat
(a. L) : 1. gOzellikler arasrn·
da goze batan c;:irklnllk. 2. bir kerre
reddiyye
<L:,,)j
reddedi~.
(a. L) : 1. bir fikri reddet-
n,ek ic;:in yazllan yazl. 2. sehimler
mecmuunun
mahrec;:ten eksik C;:lkmasl haiL
reddiyye-j temessok : taahhOtlerini verine getiren hazlne sarraflarrndan kefalet senetleri ~eri ve·
rWrken alrnan h.i.1r.;.
rede
tugla veya
(a. L)
ta~
slra; bir duvarrn
C-
(,,$,))
(a. s.)
fena; bayagl. 2. hek. azgm, vahim.
F.67
redif ~,)..i (a. s.) : 1. hayvanda birinin arkaslna binen. 2. arkadan gelen, birinin ardmdan
giden. 3. terhls edilerek ihtiyata gec;:irilen kur'a
askerlerine veri len bir ad. 4. ed. her beytin sonun·
dakafiyeden sohratekrarlanan kelime. Mesela
"Merhaba ey can-I canan merhaba* merhaba
'derde derman merhaba" beytindeki sonda
kelimeleri rediftir. (bkz : reviyy).
redig 't-!.~) (a; 5.) : 1. yere vurulmu~.2.
ahmak, nadan.
1. kotO,
(.a; L c. : rOdOm) :
redmrJ.;
pencere vedelik gibi 'Ii$ylerl guze(ce
kama. 2. bir'!ieyin onUne sed yaprna. 3.
Hedm·i redrn:Ylkrria, ac;:ma.R~d.i redm
bend etme.
ref'
'e:--t,;)
(a. i.) : 1. kalkflidlrlna,
me~ 2. yukarl kaldlrma. 3. lagvetme,
hOkOmsOz brrakma.i 4. arapc;:a bir kelimenin
nu otreli okuma.
.
ref·i cidil, - -j nizi' : c;:eki~miye, kavgaya son
verme.
c;:OrOk
etlerini
ref'·j zeviid : hele. yaranln
yoketme.
..:J.\;)
refagat
( a. L) : bolluk
i~inde
gec;:inme.
refiglyet
~~)
(a, L) . (bkz : refagat).
refah, refihet, refihiyet ~~) "
..:;..AIt;) , ol!) -
(a. i.): bolluk, rahatlrk, bollukta ge~inili.
~
refaid
.
~ Ie)
(a. i. rifade'nin. c:) : hele.
kompresler, yara Ozerine konulan bezbaskJlar.
~ refikat
..::J~J (a. L) : 1. refiklik, arkada~lrk,
yolda~lIk.
Hasb-er.refika.: arkada~ltk, yo1dalihk
( bkz : hem-raM). 2. mliz. e~lik.
refirif
J)t)
hasebiyle.
(a. L refref'in c.). (bkz:
refref).
re'fet
Slrasl.
redi, redie .q,)) ,
redi-iit·tnbia : hek. 1. tabiatl a~agl, bayagl, acl.1
tabiatll. 2 . .frengi, seretan f,Jibi sonu vahim olan
hastaltklar slnlf•.
...:,; ;) (a. L) : 1. merhamet etme [k],
aClma [k], esirgeme [kl.
re'fet.Hi : serdarlara,
kumandanlara
resmi Unvan. 2. erkek adl.
mahsus
1057
re'fet·meab
~~i.
.
.,/
(a. i.) : kU!1un, kanatlannl
(a. f. b. s.)
ziyade
oynatmasl, a<;lp yaymasl.
r~fs
me. 2. kadrnlara soz atma." [refs : K~r'an'da zevc'l
mUnasebetten kinaye olarak ge~er].
siyle merhametlilik.
...J.;
reff
(a. L) : raf.
.jy)
refhan
~ ,),
reflji
(a. L refah'dan)
i!rinde ya1;lyan. (bkz
refi'
varllk
mUtemevvil).
(a. s. rif'at'den)
reft
rrntl
refi'·ijd·derecat : derecesi, ltibart yUksek olan.
(bkz : al.-~an, bplend).
refi'·ijl·kadr : ~anJ, degeri yUce olan. (bkz
al'l-kadr). 2. i. erkek adJ. [mUen. : "reHa"].
I:...-:!.;
refig
(a. s.): rahatve bolluk i!rinde
(a. L) : bir ~eyi ufaklama, kl-
..:..9.;
halin~
getirme. (bkz : fett).
reft ' ~,)
(f. L) : 1. gitme, gidi$. Amed
4._-:!.;
(a. s.)
refah ve rahat ile
reket; sal marak edall yurUyU$.
rUfeka): 1.
Ni·refte :
refik.j rah : yol
arkada1;l. 2. ortak.
(bkz :
3. yardak, yamak.
(bkz: muavin). 4.
koca. (bkz : zevc). 5. s. uslu, izanIJ. 6. i. erkek
adl.
'
ref'iyyet
(a. L) : 1. kadln e!1. (bkz:
2. kadrn ark~da1;.
~.;
3. kadrn adl.
refiz ~-!,) (a. s. rafz'dan)
b,rak"ml!1~ at".
ml$. (bkz : metrCk).
...J,j.;
(t. s.)
(a. i. c. : refarif) : ,1.ince,
yumu!1ak kuma1;. 2. kenar sat;agl. 3. di.i1;ek; do~e.
me~ minder, yastlk. 4. kU!1U ~ok olan ~;menlik. 5.
dallart salklm salk1m olan aga~.
I
get;mi1;
gidilmemi1;.
(f. zf.)
gitgide, gide
'
u- ,)
reftivYe
gitmi1;,
(a. L) : [eskiden] mem-
leketten <;Ikardan e~yadan alrnan vergi.
(f. L): 1. $aka, latHe.
2. gUnah,
su~,
(f. i.) : damar. (bkz
reg
(0. i.). (bkz: ref').
ref'ivvet hakkl : huk. bir gayrimenkulUn maliki\
\reya zilyedi 'bulunan, kimse'nin bu vaziyeti bir ba1;'
kasl tarafrndan herhangi bir sebeple ihlal edildigi
takdirde eski hale iadesi i!rin malikin idar. yolla
tecavUzUn ref';ni istemesi
hakkl. (2311' No. lu
kanun ve 25 KanOnuevvel 1933 tarihli Nz.].
refref
gitmemi~,
gide, czar azar.
~er'lk).
haHle,zevce).
,)
refte relte .0) "l::~)
yolda~.
refik.i a'li: Cenab-I Hak.
~.;
o
refte
refik J~9) (a. L rlfk'dan. c.
refika
ij
(f. L) : gidi!1, yUruyu1;, ha-
adam~
refih
1058
(a. L) : zir. 1., <;apa; kU<;Uk kaz-
reft: gelip gitme. 2. tar. Yeni<;eri ocagiyle sonra"3rt askerlik dairelerinde efrat it;in tu.tulan kUnye
defterlerinde "ayrlld/" yerinde kullarilian bir kelime. ["reft" veya "reft'l"~eklinde kullanllirdl.].
ya1;iyan. (bkz: rafih).
arkada~,
JJ)
ma. 2. bir' nevi nehir kaplumbagasl .[Flrat ve Dicle'de bulunur]. 3. bUyUk kulakllk, kulag/ bUyUk
orma.
1. yUksek,
YUce. (bkz : all, bUlend).
get;inen
':"9,) (a. i.) :1. edep dl!11 soz soyle-
via').
Bed-reg : damarslz,' huysuz.
reg·i can : anat. can daman, 1;ah daman. (bkz:
'1;iryan'J sUbat'l).
regad
~.;
regaib
(a. i.) : varllk, geni1;lik.
~~.;
("ga" uzun okunur. a. i.
rag'lbe'nin c.) : 1. ragbet olunan, ragbetle isteni.
Len !1eyler. 2. bol hediyeler. Leyle.i regaib : Hz.
Amine'nin Hz. Muhammed'e §ebe kald/gl, kamer
aylanndan receb'i~ ilk cuma gecesidir ki ka~dildir.
regaibiyye
L
r:
~/\i;)
("ga" uzun okunur. a.
regaip gecesi munasebetiyle yazllan manzOme.
,'I
reh-ber
;-~
j
reg-zen
'T. s. ve L)
(f.
: kan allcl,
hacamatcl, operator. (bkz : fessad).
reh
tarlk).
reh-i
reh-i
reh-i
reh-i
reh-i
(f. L) : yol. (bkz : sebiP, slrat,
Q)
["rah"m hafifletilmi~i].
a~k : a~k yolu.
beka : bakllik yolu.
cennet : cenne! yolu. '
mihr-i tal'at : gUzellik gune~inin yolu.
seng-sar : ta,~lIk yol.
reha'
(a. L) : 1. boll uk, geni~lik. 2.
j:.l;.)
rekkeptir. Dizisi inici'~lkICI olarak seyreder. Rast
ile rast (sol) perdesinde kallr. GU~IUler birinci de.
recede her iki makamrn da gUC;lUsU bulunan neva
(re), ikinci derecede de beyati'nin duragl olan
dUgah (Ia) dlr. Rast'm (si) koma bemolU ile (fa)
bakiyye diyezi anzalarrnl
alarak donanlr. Beyatl
i~in fa bekar yaprllr. [kelimenin ash : "ruhavi"
dir].
rehivi-gerdiiniyye
varllk i~incre bulunma. '3. l:Iev~eklik, solpUklUk.
reha
~)
(f. i.) : 1. kurtulma, kurtulu~.
(bkz : halas). 2. erkek adl.
I
<l;:'b
f
l.S JlJb)
(f. b. L j :
muz:o TUrk mUziginin zamammlza nUmOnesi kalmaml~ en az altl aSlrhk bir mUrekkep
makamldlr.
[asll: 'Jruhavi-gerdaniyye" dirJ;
rehSvi~gcwe,t ~-,5 0 J ~)
(f.. b. L ) : muzo
TUrk mUzi~inin en az altl aSlrllk, zamammlza nUmOnesikalmaml!? bir mUrekkep makamldlr. [ash:
ru havl-geve~t"d ir ] .
II
rehibin, rehibine
b~n'm
<C.: ~) ,..:.~! ~ )' (a. i. ruh-
c.) : rahipler, papazlar.
[Jl y.l
rehi [bulmak]
lAb)
(f. t. m.)
,,:L.<.$JlJb)
rehavi-maye
(f. b. L): muzo TUrk
mUziginin en az altl aSlrhk bi"r mUrekkep makaml olup' zamanlmlza kalml!?
nUmOnesi yoktur.
[ash: "rUhavl-maye" di r ].
kurtulma[k].
rehi-fe~in jl~
lJb)
.
J' lJb)
rehiin
kurtarlcl.
(a. L rehlne'nin c.) : reh!-
neier, bir !ieye garanti olarak elde tutulanlar.
rehak
(a. L) : su~, gUnah.
JAb)
reha~kar )\(~)
(f. b. s. c. reha-k8ran) :
j
rehi-kiran
\}(lJb)
(.f. b. s.
reha~kar'm
c.): kurtarlcrlar. (bkz : halas-karan).
rehamet
..:,..\.;..)
(a. L) : sesin, sozUn ince,
ve tath olmasl.
rehaset
rehivi-selmek
7LL
OJlJb) (f;b. L) : muzo
TUrk mUziginin en az altl aSlrhk bir mUrekkep
mClkaml olup zamanlmlza kalml~ nUmOnesi yoktur.
[ash :"rUhavl-maye" dir].
..:,....:,\.;.)
(a. L)
1. tazelik, yumu-
TUrk mUziginin en az altl asrrllk bir mUrekkep
makaml olup zamanlmlza kalml~ nUmOnesi yoktur.
[asll : "rUhavi-~ehnaz" dlr].
":"'~ lAb)
reha-yab
rehi-yifte ,,:~~
~ehayi
yolcunun
getirdigi hediye. (bkz: tuhfe).
.::,.. J\.;.)
L) : mUz.
(f. b. s.) : kurtulan, kur-
(f. b. s.) : kurtulmu~.
lJb)
I
(f. b. s.)
reh-iverde
b.
tulucu; yolcu olan.
!;iakllk. 2. ucuzluk.
rehavet
(f. b. L) : muz:;
TUrk mUziginin en az altl
asrrllk bir mUrekkep
makaml olup zamanlmlza kalml~ nUmOnesi yoktur.'
[ash : rUhavi-neyrOz" dur].
rehavi-~ehnaz j lr~1 0 J lAb) (f.
kurtancl.
yava~
j J )y. OJ lAb)
rehavi-nevrOz
(f. b. s.)
\..: l>tl )
rehb ~) (a. i.). (bkz : reheb).
(a. L) :1. gev~eklik, sol-
pUklUk. 2. tenbellik, dikkatsizlik, ihmalkarhk.
(f. L) ': kurtulma. (bkz:.
necat, halas).
rehbaniyyet
~'l~Ab~
(a. L) : rahipJik,
ke~i~.
lik. (bkz : ruhbaniyyet).
rehavi
OJl.b) (f. L) : muzo TUrk mUzigin-
de bir mUrekkep makam olup en eski terkiplerdendir. Makam, beyatl ve rast dizilerinden mU-
I
rah-ber
krl avuz. (bkz
~)
(f. b. S. ve L) : yol gosterici,
delll ).
1059
nth·bers
c.S~.J))
reh-berri
(a. i.)
kllavuzluk. (bkz:
hicfayet, nuda).
rehbet
(a. L c.
,:,-:-il)
renbat)
~)
korku. (bkz
(a. L)
navf,
(a. L ranib'in c.). (bkz'
reheban
ruhb5n).
(a. zf.)
rehbeten
korka korka,
. ~Kingenlikre~
..:.141> )
( a. L)
$i$me, $i$kinlik.
rehmet
d)
( a. L)
ranmet, yagmur.
rehn
~)
(a. L c. : rinan, rOnOn, runn,
~)
rehn-f musteir : flk. birinin mallnl odunc;
kendisinin izniyle rehinetme.
.reh~neverd
(a. i.)
~)
1. toz. (bkz: gubar).
l~-:J> ..i
reh-niima
J-,~)
(f.
b. s.). (bkz
reh-numa ).
(a. L renbet'in c.): korku-
rElh-niimuni J
far, ~kjnger1Hklerr, YllglOllklar.
~)
(f. b. s.) : vol gosteren.
delil, ran-ber, rah-numa).
reh-niimun
(a. i.) : bastlrarak ezme.
":"~\lI..i
rehebit
~IIp
(f. b. L) : "yol tlJtan,
.J)J:J»
kdavuz. (bkz
rehd
para kar~l-
yola C;lkan" : yolcu. (bkz : ibn-us-sebil, ren-rev).
2. s. fitne.
rehf
rehlet
runun)
tutu, odOnc; . allnan e$ya,
IIglnda gosterilen $ey, ipotek.
hires, ters).
ref1c
( a. L) . (bkz : renlet).
<\.U)
korku,
c;ekingenfik., YllglOhk..
reheb
rehle
(a. i.) : bilemek, keskinletmek.
~r ;I~) <f.
~7.~ )
reh·peyma
b. -i.) : gec;it, gec;ecek
yot.
kdavuzluk.
(f. b. s.) : vol olc;en.
reh-pevmayl J.~;~)
j./l')
reh-rev
reh-gii%iN k-alb : kalb gec;idi; gonul yolu ..
<f. b. L)
.J~A\..i
(bkz : hidayet, nuda).
(f. b. L) : yol~uluk.
(f. s.) : yola !;liden, yolcu.
(bkz : ibn-us-sebil, rah-rev, reh-neverd, reh.revan).
reh-giizer y.LG; (f. b. i.). (bkz: ren-guzar).
J IJ./l' ..i
reh·revan
.,...l~)
rehide
kac;ml~
(f. s.) : dert ve Slklntldan
oran.
rehin, rehine ~) (, ~.iI)
(a, s. rehain) :
renin edilmi~; bir~eye garanti olarak tutulmu~.
reMe
J.iI)
yeti~ip yakra~ma.
~a~
(a. i.) : 1. yO rOme. 2. arkadan
3. kotU
~eylere
dO~kunf(jk.
4.
kaRma.
rehket
kuwetsizl jk~
r.S J~ )
reh-revi
rehs
(f. b. i.) : yolculuk.
~)
(a. i.) : bir $eyi ayakla c;;igni-
~.iI)
(a. L c.
yerek ezme.
reht
erhat): 1. cemaat,
kalaballk. 2. kabile.
~)
(a. L) : zaYlfllk, gOcsuzlUk,
/
(a. L) : hek. 1. dogumdan
Once gelen sari biB" suo 2. dogumda, c;ocugun iC;inde
yilzdi.igu mayi, amniyus mayiL ·GI,i.j rehl : amniyus zan, dogumda ~ocuk iie iC;inde yuzdugu mayiin
11; mallfazasl.
1060
(f. b. s.) : yolcu r yola
giden: (bkz: reh-rev).
reh-var
) I~ )
reh-yab
(f; b. L). (bkz : rah-var).
,,:,l~) (f.. b. s.) : yolunu bula-
bilen; girebilen.
reh-zen
J yo J
(f. b. L)
(bkz: kutta-i tarik, rahzen).
yol
.kesen.
(f. b. i.) : haydutluk,
lI'eh-zeni
(a. i. rek'at'm,c.) : rekatlar.
d~
rekik
........ ~;
rail;
ba$, ba$kan. (bkz:
(a. s.)
re's ).
reis-i kabile
kablle reisi.
reis-i vukelili (vekil lerin ba$l) : ba$veki! (*ba$bakan ).
reis-Ui kuuilib : eskiden Osmanll Hariciye vekillerinin Onvanl'.
...:.! ~)
. rekabet
("ka" uzun okunur. a. i.) :
1. gozleme, gozetleme. 2. reklbolma hali, birbirini
.;ekememe. 3. klskanma. 4. benzerleriyle yarr$a
';Ikma, fro concurrence.
. il.9.,;
~
rekaik
raklk, raklka'nln c.)
("ka" uzun okunur. a. s.
ince nazik olan $eyler.
...:.)IS'"';
rekiiket
(a. i.) : 1.
~ev$eklik,
zaYlfllk: dermanslzllk. 2. ed. sozOn kusurlu, baglantlslz olmasl. ["selaset"in zlddl]. 3. kekemelik,
pepemelik, tlltukluk.
..:;..i IS'"';
rekanet
i.)
(a.
gururluluk.
rekik-ii9-lisan : dili tutuk.
U:!-G
rekin
(a. s,) : 1. Q,ururlu. aglrba$lI.
2. yOksek. (bkz: ali,bOlend). 3. i erkek ad,.
~G
rekiz
1. gizli, go-
(a. ,s. rekz'den)
mOW [define]' 2. sa~/am, adamaklJlI .
rekm
fj
reks
\-.....(,
(a. i.)
Ylgma, biriktirme.
(a.L)
geri dondOrme,
~e-
virme. (bkz : rood).'
"'.-,G, ",:-,-,G
rekub, rekube
(a. L)
binek hayvam. (bkz : matiyye).
~-,9)
rekud
("ku"
UZUil
okunur. a.s.)
uyumU$. (bkz : h~bld€).
reb
(a. L) : yeresaplama, dikme,
kurma.
(a. i. c. : rekeat) : namaz..
da bill' klyam (ayakta durma), bill' rOkO (ayakta
iken egilme) ve iki sOcOd (yere kapanma) dan ibaret hareket. [ash : beli egip yOzOstU kapanmak'till'; "rOk'at" okunu$u da vardlr].
rek'at-i saniye : ikinci, rek'at.
rek'at-i (lia : birinci rek'at.
(a. 'i. c.) : iki rek'at.
rek'atevn
J~~.,;
rekaYlk
.....• J....
J
aSlrll~
nrmlza
kalml$
(a. i. rakib'in c.): 1. sOvari
bill' mOrekkep makaml olup zamanOmOnesi yoktur.
rekb.. j nevruz : muz. TOrk mOziginin en az altl
zamanlmlza
aSlrllk bill' mOrekkep' makaml olup
kalml$ nOmOnesi yoktur.
rekd
ve sessiz olma.
rekz-i alem : bayragl bill' yere dikme.
rekz
~G
(a. L) : 1. tepme, tepinme.
rekz-i arz : toprak Ozerinde tepinme.
vanl yOrGtmek, kO$turmak ic;in tepme.
rem
(f. l.)
1"')
("ka" uzun okunur.a. s.
taklml, atillar alayl. 2. muz. TOrk mOzigini,9 en
az altl
rekz-i hiyam : c;adlr kurma ..
2. hay'
1. Orkme. 2. titreme.
'(bkz : ra'$e). ,3. sOrG.
raklk, raklka'nln c.). (bkz : rekaik).
rekb
( a. s. reka ket'den) : kekeme,
pepeme, tutuk; kusurlu.
(a. i.)
klmlldamama, durgun
remad
remadet
~L.)
( a. i.) : kOI.
..:,,~1.4)
( a. L): insan veya hay-
van klnml.
re~adi, remad'ivve ~ ",L.)
"
\.S",L..,; (a. s.) : 1.•
kOle mensup, kO/ ile i1gilL 2. kOI renginde olan,
gri.
reman
rema
(f.L)
sOrO.
(a. s.) : Orken, Orkek. (bkz:
remende). Esb-i rama: Orkek at.
1061
/
remed
remed
.... 4)
(a. L) : goz agrlsl, goz agrl-
masl. (bkz : sad).
remed-t miitekayyih
remz-a~ni l.:..:.\ V")
hek. irinli goz nezlesL
(a. i.). (bkz: bahr-i remel >.
.)04)
remel
veya arahklarln verine, onlan' anl'atmak (izere kullanllan i$aretler.
remel-i kasir
muz. vaktiyle Turk mtiziginde
kullan"ml~ bir usul
olup zamantmlza ntimOnesi
kalmaml~tlr.
remel-i .tavil : muz. vaktiyle TGrk mtiziginde kulbir usul olup, zamantrrllza kalml~ nGmOnesi yoktur.
(a. f. 'b. s.). (bkz
remzi, rem:z:iyye ~V") ';'sV") (a. s.) : 1. remmensup, remiz i1e i1gili. 2. i., Ebirincisi] ei-kek,
[ikincisi] kadm adl.
Ze
lanllml~
remende
( f.
o.:.L:04)
s.)
tirkGcG, Grkek.
(bkz : reman).
(a: L, c.: ermas) : sal.
remes
c
Grkek. 2.
o~...J:.)
titremi~.
,,-L..~)
remide
remim, remime
(f. b. s.) : 1.
Cpkz:
Grkmti~,
mUrl:'ei~)._
(f. s.): GrkmG~, korkmu~
<\4:.4) G
j:4J (a. ,s.) :
~tirG
mG~, ~GrGk [en ~ok kemiQin, bilhassa olmU$ in-
san' kemiginin sifatldlr]. Azm-i remim : r,;UrUmU~
kemik. l:z;im-I remime : ~Urtimti~ kemikler. (bkz:
rUfat) .
J-o)
reml
remmah
r)
(a. i.)
onarma.
C L.)
(a. s.')
mlzrak~I, stingticU.
JL.)
remmal
gizli kapakll anlat"an $eyleri, Ve i$aretleri bilen.
2. bir maksat anlatan resim $ekil ve saire. (bkz:
muamma).
.;..i V)
renanet
a~an,
(a. 'i.)
inleme,
sesle
,rene
t')
(f. i,) : 1. agrr,
«(
renc~ber
2. zahmet r
b. L) : renr;per, Irgatl'
+
[rene: slkrntr
ber : ~eken =
me$akkatli, aglr i$lerde bulunan].
renee
<\~.)
rencide
o..t.:f.·)
renci..L-i
mlg
Slklntl ~ekenl'
(f. L). (bkz
L5
rencOr).
(f. s.) : incinmi$, klr"ml$r
~~'.
.'';
(f
• 'I.)
:
1.
incinmi~,
hatlrl
klr,lml$ olma,
gUceniklik. 2. kederlilik,
dertlilik. (bkz : azUrdegi, rencOri).
rencide-hitlr
(a. s.) : remil doken, fal
SIZ'.
eziyet, slklntl. Bi-renc : s,krntlsrz, kolayca.
renc-i sefer : sefer zahmeti; yoreuluk me$akkatl.
3. hl$lm( ofke, gazab.
(a. i. c. : rimal,'c. c. : eramil) :
1. kum. (bkz : rig). 2. bir tak'm nokta ve ~iz
gilerle kaYIPt~n haber verme doJandlrlclIIgl, remil.
remm
(a. f. b, s.): 1.
inleme.
~
rem-gerde
~
remz-$inas) .
.).bl ~~.)
(f. a. b. s.)
ha-
tlrl klrtlml$, gGcenmi$. (bkz : azUrde-hatlr).
kaYlptan haber vermek iddiaslnda bulunarak dolandl~lclllk eden adam]'
r
remmb
jL.)
(a. s. remz'den)
i~aretlerle
rencOr
konu$an.
rems
eziyet veri$; azar; keder.
~)
(a. L q. : rumOs) : sin, mezar,
rahatslz,
hasta, dertli. DiI-i rencOr :
hasta gonGI. (bkz : azGrde).
kabir. (bkzj: ~Orl, medfen, merkad).
rencOri
remy
13) (a. i.) : atma, tUfek atma. (bkz :
endaht).
remz
V")
(a. L rUmOz, rUmOzat). 1. i~aret,
i$aretle anlatma. (bkz
lma). 2. gizli ve kapaIJ
bir surette soyleme. 3. muzo mGzikte perdelerin
1062
(f. s.) : s,kmt.h,
)"i)
~).J;f.')
rahatslzllk, dertlilik,
azGrdegi).
rende
rendide
oJ..,·) -
~ ....... J..,')
(f.
i.)
incinmi~;
incinmi~.
incinmi$ olma,
hastahk. (bkz : rencidegi,.
(f. i.) : rende.'
(f. is.) : rendelenmi$.
reng
C
C -; J
re's·i sene-i hi~riyye (hieri senenin ba~1)
Muharrem.
re's-i sene-i maliyye (mali. senenin ba~l)
Mart.
re's-i sene-i miladiyye (miladi senenin ba~l) :
1 veya 14 ocak.
re's-i sene-i rOmiyye (rOmi senenin ba~f; garph
Efrend takvimini kabOI etmemi~ 'olan $ark Hfristiyanlan i~in) : 1. ocak. rbugUnkU TUrk takvlmi~e gor.e' ~ 4 ocak]. (TUrklerde re's-i sene-i rOmiyye
rUn'll sene ba~langlcl" : 1 mart idi).
re's·U1-hikmeti mahafet-ullah .veya mahabbet-ul.
lah: hikmetin (dU~Uncenin) ba~f, Allah korku~
sudur veya sevgisidir.
(f. L): 1. renk. (bkz : levn>.
2. muzo turlu sazlann ses benzerligi; mesela:
nefesli sazlardan flut i1e trombon ayn ayn reng
arzederler. Ney i1e girift yakm rengde sese maliktirler. Soprano, alto v. b. klarnetler, aynl rengin
nUanslandlr. 3. hlle, oyun. 4. fsOret, ~ekil.
reng-i dil ,: muzo Turk mUziginde bir makam.
Muaslr mUzisyenlerden mUhendis Halis bey tarafmdan nev-eser makammm bir derece pesti olan
acem-a~lran (fa) perdesindeki
~eddine verilmi~
isimdir. GU~IU, be~inci derece olan ~argah (do)
dlr. Donanlmma "si" ve "mi:' koma, "Ia" ve "re"
bakiyye b~molleri konulur. Iniei-~lkICI olarak seyreder. Dizisi gizli 'mOtenafir'dir( niseb-i ~erife saYISI : 6>' Orta sekizlisindeki sesleri, pestten tlze
dogru olmak Uzere ~oyledir : acem-a~lran, rast,
zengOle, ,segah, ~argah, hieaz, dik-hisar ve acem.
~~;)
reng·ami%
=
-res
,~.
~
CJ.W) lA.;),
(f. b. s.)
reng-aver )J - I
tUrlU
f"'"
CA.;)
(f. b. s.) : hlleci, dalave·
reci. (bkz: hadda',· hayyal ).
rengin
(f.. s.)
renkli; boyalr. (bkZ
3.' sUslU.
eri~en. MOjde-resa, : mUide
mUlewen). 2. gUzel, latif,
~_i)
(a. L)
1. hayklrma, baglr-
ma. 2. inilti, inleme.
rennan
J V)
inleyip
duran;
tannan ).
re's
Na·resa :
yeti~mez,
. (a.
s.) : ~ok ses ~Ikaran,
(bkz: tanin-endaz,
(a. L) : 1.
ba~,
kafa. (bkz:
ser). Ale-r-re's : ba~UstUne.
Bi-re'sihi:
kendi
Maskat-i re's : bir kimsenin dogdugu yer,
vatan. 2. ba~, ba~kan.
.'
ba~ma.
re's-i cumhOr : cumhurreisi, cumhur ba~kanf.
3. ba~, ba~langl~. 4. eogr. burun. 5. u~, tepe.
6. koyun, ke~I gibi canh hayvan. 7. anat. ba~. 8.
geo. tepe. 9. bot. nebatlarm ( *bitkilerin) kokten
en uzak olan noktasl.
re's-i kar : i~ ba~l, devleti idare mevki.
re's·i sene-i efrenciyye (efrend senenin ba~l) :
1 ocak. [bugUnkU TUrk
takvtmine gore de 1
ocak].
.
yeti~en, yeti~tiren,
yeti~tiren,
mUideci.
elvermez.
IN.. . ; '( a.
resail
i. risale'nin ·c.) : 1. mek-
tuplar. 2. kU~Uk kitaplar. 3. mecmOalar, dergiler.
2. deveyi
..:..Jl.....)
e~kin
(f. s. -res'in c.) : "eri~en
Jl.....) -
-resan
(a. i.) : 1. (bkz: risalet).
yUrUtme. 3. sa!;1 salJverme.
ler, yeti~enler, ula~anlar" manalariyle birle$ik keIimeler yapar : $eref.resan : ~erefe ula~ar'llat .. gibi.
resane
~mlryan.
ya-
I
resalet
: 1. renkl i, parlak
ho~.
renin
(f. s.) :
-resa
: ~e~it
t;e~it,
renkli. (bkz: gOna-gOn; mUlevven).
reng·a-reng-i aheng: ahengin. bin bir
renklerL
"eri~en,
par : Dest-res : el yeti~tirici, alii, iste!:jine ula~an.
Feryad-res : feryade yeti~en. Nev,-res : yeni yeti~_
me.. gibL
(f. b. s.) : renk renk,
to rlU ren kl i. (bkz: mU lewen ) .
reng·a-reng
(f. s. c. : -resan) :
lJ") -
ti~en, ulal;an" manalariyle *birle~ik kelimeler'ya-
i~tiyak,
q,'l__ ;
(f. L) : 1. hasret. (bkz:
tahassUr). 2. teessUf. (bkz : telehhUf).
resane-har },;. q,'l_) (f. b. s.) : hasret c;ekici.
(f. s.)
resanende
: getiricl,
ula~tlnci.
resaset
Ylpranml~
(a.
i.)
eskilik, kohnelik,
olma.
resatik
J:",-LJ
(a. i. rustak'm c.)
kay-
ler. [fars~adan arap~aya qe~mi~tir].
resaye
resayi'
(a. L): agltlama.
I"-Jl...., •
I.... -
J
(a. L resla'nm c.)
kaba-
ralar, kabara gibi bir yere konulan sUsler.
1063
resed
resed
resm-i gii,id, -
(f. i.) : laYlk. (bkz: cedlr,
-L....,)
- iftitih : ac;II!$ toreni.
resm-i kadim : eski usuJ.
resen
(f. i.): ip, urgani halat. (bkz:
Ct.-I)
resm-i salam : selam res!lll, askeri protokola
gore yap/Ian toren. 9. S. resmi :. Min-gayr·i resm :
resmi olarak, *ozel olarak. 10. Yergi.
resm-i giimriik : gumruk Yergisi.
habl).
re'sen
L.J)
kendi ba~ma,'
mustakill ).
(a. zf.) :kendi
kendine,
danJ~madan.
kimseye
resmen ..\c.-....;
(bkz
re'sen mukabil zavlyegeo. ters ae;l, fro angle
oppose par Ie sommet.
j4 :..:-)
resen-baz
(f. b. s.)
"iple oym·
0""") (f. b. s.)
halat
~-"J
(a. i. c. : resaVn : kabara,
kabaragibi bir Vere konulan sus.
resid
""::-)
(f. fi.) : 1.
yeti~ti, eri~ti.
2.
resmiyyat
i. alrnan bir pa,ranln iadesiyle kaydmm sillnmesi,
hesabrn hOkumsuzlUi:june, dair edilen 1~8ret [residen mastanndan).
o..l~)
reside
(f. s. c. : residegan) :
eri~-
mi", yeti~mi~, olgunla~ml~. Na~reside : eri~memi~,
pi~memi~, korpe. Nev-reside : 1) yeni yeti~mi~;
2) 'gene;.
reside-j hitam : hitama
-resil
J:....)
ermi~, bitmi~.
(a. i. c. : rusul, rusela) : el~i.
Cbkz: resOI).
resis, resise
hek. hasta Ilk
4_~)' '-.... ~)
yesis, resise ~..) ,
Ylpranml~,
resiyy
~erde
(a. i.).
ba~langlcl.
(,$"""')
~}.JA
,
'. oJ
(a. s.)
eskimi~,
(a. s.) : 1. hay/rda Yeya
direk.
(a. i.) : 1. yazma, c;izme; de-
sen, pentUr. 2. eser iz, ni~an, alamet. 3. sOret.
4. tertip" plan, taslak. 5. resim, foto~raf resmi.
6. tarz, usWp. 7. adet, usul; taYlr, daYram~. 8.
alay,toren. (bkz: merasim).
resm-i gel;it : gec;it tesmi.
1064
res-
..:):.......,)
(a. i. c.) : resmi olan,
husOsi olmlyan i$ler.
resmiyyet
..:..:-"'....)
(a. i.) : resmllik.
...
ress
If)
(a. i.) : 1. iC;i
ta~laorulmO$
kuyu. 2. SemOd kavminin peygamberleri Hanzale
bin Safyan'l ic;ine attlklan kuyu. Beni ress,' Eshab-iir-ress : SemOd kaYmi.
\L-)
ressam
(a. i. resm'den)
'lapan, resim c;izen san'atkar;
illustrator.
(f. s. c.
reste
restegin j
tulmu~
/srar eden, direnen. 2. c;at/YI ayakta tutan
resm ,(-')
C. :
artist;
: resim
desinat6r;
restegan)
kur-
tulmu~.
kohne~
eski,
(a. s.
miyyat) : 1. deYlet tarafmdan yeya deYlet adtna
olan 2. alayla, merasimle olan. 3. resme, yazlya,
~izgiye ait. 4. ~ok ciddi, e;ok sert. 5. teklifli. Gayr-i
resmi: resmi olmlyan. Nim-resmi: yarl resml, bir
dereceye kadar resmiyeti olan. Suret-i resmiyYe~e:
resml olarak. Ha-i resmiyye : kelimenin sonunda
olup fetha (GstOn), YI saglamla$tlran he [bende
kelimesindeki he qibi].
atml~,
bag".
resia
~ ...... .;,~ .... )
resmi, resmiyye
yan" : ip canbazl.
resen-bend ..\.:..
(a.zf.) : 1. resml olarak, dey-
let adma, deYlet tarafrndan. 2. adet yerini bulsun
dive; nezaket leabl oiarak, g6runu~te. 3. bile bile,
isteye isteye. 4; kat'i olarak, anla$JldlQma gore.
If::..;,)
(f. s. reste'nin c.) ': kur~
olanlar.
}.t:....)
rest-gar
(f. b. s. )
, kurtulucu,
L»((:"") (f. b. i.)
kurtulma.
kurtulan
rest-gari
(bkz : halas, necat ).
resul
.J ,--')
(a. i. c. : rusUl, rusela, er-
sUI) : 1. elc;i. 2. peygamber; yalayac;. (bkz; mursel, rflsil, nebl).
retiim
Resul·j Ekrem :. Hz. Muhammed.
Resul·ullah : Hz. Muhammed. 3. huk. tasarrufta
hakkl olmakslztn birinin sozOnO oldugo gibi bir
ba~kastna bildiren kimse.
,....Ill \ Vi)
re's·ijl·mal
(a. b. i.)
ana para.
(a. f. b. 5.)
4
4..--:
resye-i adaliyye
resye·i
re,ha.yab "-'~ 4."""':')
re,id
( a. i.) : hek. romatizma.
)
hek. adale romatizmasl.
m~fsaliyye
: hek. mafsal romatizmasl.
resye·i cenbiyye : hek. satllcan, zatOlcenb.
yolu bulup 0 yola girme, hak yolunda yOrOme. 2.
Sultan Re~ad adtna basllan alttn. 3. erkek a<;ll.
y1.~ l.:.)
re~$8
(a. i.) : <;isenti~
,Co l.:.) .. I."..;'l;)
serpinti, toz gibi ince yagmur.
J-~
re!Jalpe·pa,
Co l~)
(a. f. b. s.) : serpinti
re~ha'nm
c.)
S.
slzmtllarl):
re!Jehatij ayn·il·hayat : Iran'tn bOyOk mutasavvlf
Molla HOseyin Ka~jfr'nin evliya mena·
klbine ait eserinin ad,.
~airlerinden
(i.) .' Yenic;eri
mevacibinin
).;1 d':') (f.
1-\,'\ d.:.) (f. b.
A
./
(a.
i.)
suyu emerek ic;me,
me. ( bkz
re,ha
e-;)
rek.engiz~.ci I d':')
Slzma, SIZtntl, terle-
Slzmtl, dam la, fro transsudat.
re~ehat):
hek. '
(f.
b.
5.).
Cbkz:
~C;.)
(f. s.)
nasetc;i, klskanc;.
cI.:..)
(f. b. s.)
glpta sac;an,
glpta ettiren•
v
J
(a.!.) : 1. serpme, pOskOrtme.
2. serpinti yagmur, c;isenti.
tere~~Oh ).
(a. i. c.:
l':)lpta et-
(bkz : .hasid, hasOd).
re"
(a. i.)
5.)
re,k-aver) .
suyun, emilerek ic;i1mesi.
re,h
hasede.dO,O-
tirici, imrendirici.
rel1k.saz jL
•
I"..A- ,
b. 5.)
ren, klskanmaYI uyandu·an.
Oc;OncO 0<; ayhgl.
re,f
(f. i.) : 1. klskanma, hased
re,k-j slem : herkesi klskandiracak kadl:lr· OstOn
durumda olan.
re,kin
0-)!
Ca. 5.) : boyu uzun ve bic;imli
klskaOllml~.
re!Jk.endaz j
relpehat., kalem (kalem damlalan I
kalemdendokOlen fikir mahsulO.
(a. 5.) : 1. rel1id olanla
(a. i.) : ter.(bkz :arak).
~)
re,k
gOnO. 2.
slztntllar, damlalar.
re!Jen
<t:.~)
re!Jik J:-':')
re,k.aver
-(a.i.
1. dogru
olan [adam]. ( bkz : bOlend-kadd, serv-endam j.
sa<;ICI.
reliehat
rO~d'den):
(a. s.
e~';)
re,ih
davranma va kll'!1lldanl$taki ho~luk ve incelik.
re.S"
slzmtl
i1gili. 2. i. ni~asta ve ~ekerle yapllan bir'c;el1it
tatll.
(a. s.) : ~eyhler. [tahsr-
..::.JL;) (a. i.) : 1. bel inceJigi. 2.
..\......:..)
rel1idiyye
sen c;elebiler] hakktnda kullanllan resmr lakab.
re!Jakat
(a. f. b. s.)
yol tutan. 2. iyi hareket eden, akllh. 3. erl':)in.
(bkz: akll, balig). 4. i. erkek adl. [mOrl1id "dog.
ru yolu gosteren" manasma Allah sifatlarmdandir J.
(mO!'ll1
"rel1rde" kadmadldlr).
(a. i.) : 1. manevi' dogru
re!Jadetli.i
( a. f. b. s.) : damla do.
bulmu~.
(a. i.) : aglt aglama.
resye
3:.) ~.)
relpha·riz
ken, dokOcO.
fr. capital. (bkz : sermaye) .
resy
damla
sac;an, saC;ICI.
retsim
(L')
(a. i. retrme'nin c.) : bir
hatlrlamak Ozere parmaga baglanan iplikler.
(bkz : ritam).
~eyi
1065
ret~1
J~..;
ho~,
(a. s.)
muntazam;
'96nUI ~eken.
(a. L c. : retaim) : bir ~ey.i
4._{)
retime
revah
revahi
hatlrlamak Uzere parmaga baglanan iplik.
c:. \J)
(a. i.) : 1. bir ~eyi e/de
etmeden dogan ne~e.·2. gOne~ battlktan sQnra gece
olunclya kadar qe~en zaman.
d" \J)
(a. L rahiye'nir'l c.)
bal
arrlan.
J-\..;
retk
(a. L).: Ylrtlgl ve yangl
yapl~
J>\J)
revihil
tlnp tamir etme.
(a. i. rahi/e'nin c.)
1.
yUk develeri. 2. yUk hayvan/an.
retk ij fetk : iyi idare etme.
retka'
r~vaid ~IJ"; (a. L raide'nin c.)
(Jlka" uzun okunur. a. i.) :
s-U")
Ureme organmda cimaga mani olacak sOrette biti~iklik olan [kadml
'retm
()
retme
revak.ijl-ayn :
(a. i.). (bkz: retime>.
retve oy)
JI J ;
revak
(a. L) : adlm. (bkz : hatve).
revak.ijl-Ieyl
(f., s.) : " giden, yUrUyen" mana-
Ian ile *birle~ik kelirneler yapar. Aheste-rev : aglr
giden. Pi~-rev : 6nden giden.
(bkz: pi~-dar).
'Tiz-rev : ~abuk giden.. gibL Kalem-rev : bir kimsenin s6zUnUn veya bir hUkUmdarm emrinin ge~
tiQi yer.
4.c"..i' CJ)
rev', rev'a
(&, i.): 1-
2. kemeraltl;
l
sundurma;
ka~.
gecenin 6ncesi.
revak,yyul1
-rev J) -
(a. i. ~ .. : ervika) : 1. UstO
6rtUIU, 6nO a~lk yer.
sa~ak altl; .;ardak.
(a. L) : bot. katlrtlrnagl.
gUrliyen,
bLilutlar.
..),,:9 IJ;
(a. i. c.) : eski Yu--
nan feylesoflanndan bir flrkarim adl, fl'. Sto'iciens.
[Zenon admdabir feylesofun, kaprlanndan birinin
revakl altmda ders vermesinden kinaye olarak takrlan bir ad].
JI,,)
revaki
(a. s. c.: revaklyyOn) :1.
revaka ait, revakla' ilgili. 2. i. Zenon yolunda olan
feylesof.
korku. (bkz: havf, hiras). 2. halecan.
revakid
reva
I
(f. s.) : yakl~lr, uygun, yerinde.
I J)
(bkz : ahra, cedir, ecder, hariyy, laYlk,
~ayan,
~ayeste).
durgun olan
(a: s. rakid'in c.)
duran,
~eyler.
revakiyye
~I,,)
(a. L) : fels. Zenon fe/-
sefesinin adl. fl'. portique, stoi'cisme.
~ I,,)
revib,t
(a. L rablta'nm c.) : 1.
ba9lar. 2. mUnasebetler, i1giler. 3. baghhklar. 4.
tertipler, slralar, usuller, dOzenler.
revae
e;:I J )
(a. i.) :
1;
sUrOm, gec;erlik.
2. klymet, deQer~ Bi-I'evie : sOrOmsOz, Itibarslz.
re~ac.dar )..L:-- 1,,)
(a. f. b. s.) :
(reva~h,
uygun
bulmu~.
revaf,z
~;\J) .(a. L raflza'nrn c.) : $ia
mezhebinin ifrata
1066
ka~an
j \ J)
(f. s.) : 1. yUrUyen, giden,
akan, su gibi aklp giden [s6z]. Ab., revan :akar
suo (bkz : ma-i cari). Taht-, revan :. tahtaravan.
(bkz : mahfe). 2. i. ruh, can; nefs-i natlka.
revan·, pak : temiz ruh. 3. i. mu%:. vaktiyle TUrk
mUziginde kullanrllp" zamanrmlza nUmOnesi intika/
'etmemi~ usullerden biri.
revan-bah$, ·revan-bah$a l~~
sOrUmiO. Itibarh [man.
revi.da~te
revan
koluna mensup kimseler.
(f. b. s.) : canlandlncl, can
..) \J)' I.,,;';C. ..) \ J j
bagl~laYlcl.
revane
",;\,,)
(f. s. )
giden, yUrUyen.
revani
13'\.9;
( f. s. )
1- revaerh, ragbet-
Ii, degerli. 2. o. revani tathsl. (bkz : revgani ).
revnak·numa-
J- J,} J\J)
revani-ftlru~
revasi
..s.-tl J.;
~-' \J)
(a.
L
rUsOb'un
vazifeler. 2.
revayih
kular. (bkz
. ";-,,iI J )
c.)
(a. L ratibe'nin c.)
(a. i. rayiha'nll1 c.) : ko-
jjlJ)
,revk
(a. vef. revzen'in c.) : pen-
J [)~'J)
JJ)
(a. i. c. : ervak)
~ J)
revgan-I gul : gUI vagi.
revgan-I hu~ : susam vaql.
revgan-I sade : sag vag.
revgan-I zeyt : zeytin yagl. 2. rugan, parlak deri.
3. UstU vag gibi kayan parlak ~ey. 4. hafif hafif
esen rUzgarm verdigi serinlik.
revgan-dan J\-L:i J )
(a. f. b. L)
vag kan-
dili. (bkz : kandi'I).
(f. L) : revani tatllsl.
~>- J) ,
C ~)
(a. L) : 1. rahat,
gonUI raharlJgl.
revh-i ruh : can rahatl. 2. rahmet.
revh-ullah : Allah'm rahmetL
revh u reyhan : rahat i1e nZlk. 3. hafif esen
rUzgann ve~digi tatlJlJk,. canlllJk.
J'[,.'J)
(a. s.) : gonUle ferahllk
veren,gonUI ac;an, gUzel gorUnU~/U, havadar [yer].
revhaniyyet
,,:,,~'b. J)
gonUI aC;lcJllk, gUzel
(a. i.) : revhani'Jik,
gorUnu~lU/Uk.
(' J)
revnak
(2;
i.) : 1. meram, maksat. 2.
43; .>.;
tazelik, sUs.
revnak-I bahir
revnak'l cemal
1. vag.
(f. L)
1. perde.
genc;lik ba~langlcl.
kelimede sUkOndan aYlrdedilemiyecek
gizli ve belirsizolan hareke.
'
(f. i. revende'nin c.) :
gidenler, vUrUvenler.
revh, revha
revm
(f. s.): 1. gidici, giden.\ 2.
si- J)
(a. i. c. : reviyyat) : bir
(bkz : hicab, sUtre). 2. ev onU. 3. s. saf, hal is.
4. bqynuz.
revk.u~·!;ebab
revgan
kelimelere
her tarafml iyice dU~UnUp ta~mma. Bila~re-,
viyyet : dU~Unmeksizin.
~:.JJ)
revende-gan
: ed. kafiye olan
I~m
c;ok yUrUyen. Ayende vu revende: gelen giden.
revhani
":"~J';
reviyyet
1.
cereler.
revgani
(a. i.)
reviyy.i mufid : ed. slfat ve fiil ,halinde kelimelere dayanan revi'.
fevayih). [aslJ : "revaih" dir].
revende ~J';J)
gec;i~, olu~.
kelimenin son harfi.
reviyy-i mutlak: ed. is1m halinde'
dayanan revi'.
maa~lar.
revbin
oJ;
reviyy
(a. i. rasiye'nin c.) : bUyUk
tortular.
.revasib-i remliyye : kum tortulan.
revatib
(f. i.) : 1. gidi~, yUrUyU~. 2.
..r'J)
tarz, UsiOp. 3. tutum, vol. 4.
daglar.
revasib
revi~
(f. b. i.) : revani
sptan, revanicL
revnak-bah!;
parlaklJk,
de recede
.guzellik,.
baharm gUzelliQi, tazeligi,
vUzUn gUzelligi, parlaklJgl.
,-;";"'~'J.)
(a. f. b. s.) : 1. par~
laklJk, guzelli~, tazelik veren. 2. i. me~hur bir c;;elale.
~it
revnak-dar
;I...1,A,'J.)
~evnak.efza . \j\\
(a. f. b. s.) : parlak~
Ji J)
(a. f. b. s.) : bir ~eyin
gOzelligini, zenginliqini artlran.
revnak-efza.yi mevkl·i i'tibar
zenginliQini artlran.
revnak-numa
\c--,:,A,'J)
itibar mevkiinin
(a.f. b. L) : T.
parlaklJk, tazelik, gOzellik gaster-en. 2. muz. TOrk
Tahminen bil'
mUziginde bir murekkep makam.
aSlr evvel tertibedilmi~ Ve pek az kullanJlml~tlr,.
mUstear i1e Irak makamlanndan mOrekkeptir. Irak
ile Irak perdesinde kalJr. GUc;IOsU birinci derecede
segah (mOstear'm gOc;lOsU), ikinci derecede de dUo
gah (Ia) (Irak'm gOC;;/UsU) perdeleridir. Donammma mUstear. gibi "si" ve "mi" koma bemolleri
ile "fa" Ve "do'" bakiyye diyezleri konulur (mUs~
tear'm "Ia" bakiyye diyezi, Irak'm "mi" ve "do"
bekan nota ic;inde kuliamlJr). Bu makamm terkibi
hUzzam-1 cedit ve .rO-yi Jrak makamlarmda oldugu
tarzdadlr.
1067 '
revse
1: tezek,
(a. i.) :
revse
maYIS, fl~-
revxen j jJ) (f. L a. c. : revazin)
pence-
indiri1mi~
pencere.
(~. L)
",'j J )
revxene
'''~)
reyn
: pencere. (bkz:
rev'
reyya
(a. L) : gOzel koku. (bkz:
reyya-yi karanfil : karanfiHn gOzel kokusu.
c:U
re'y
(a. L) : nema, galle.
(a. i. c. : ara)
(.$i)
goru!?
j~•• j .
kendi goziyle gorerek. 2. fikir, dO-
!$Once. 3. oy, fl". vote.
re'y-i amm : umOmun reyi, *genel oy.
re'y-i hod: kendi reyi.
re'y-i salim : dogru fikir, doqru dO!?Once.
reyahin . ~=--~)
(a. L reyhan'm c.) : bot.
rex
j)
~arap.
L~)
j
~~ i
reyb
( a.
L). (bkz : reyean).
(a. L) : ~Ophe. (bkz: gOman,
Bila-reyb : sOphesiz.
ij
gijman : ~Ophe ve zan.
(a.
S.
reza'
tl
(a. L)
redat
rezai
.:.:.)
( a. L) : sOt emme. (bkz:
~l.:.:.,
J
Jl,:.,)
(a. L) : sOt emme.
(a. s.) : sOt emmekle i1gili.
redil I.J;:-\~) (a. i: rezile'nin c.) : utanllacak
..:.,.J1.,;)
rezan
Jlj)
(a. L)
:
gen~lik
L rezillik, alc;ak-
(a. 5.) : ,1. aglr;
vakarll, temkinli [kimse]. 2. i. kadm adl.
1. her ~eyin eweli,
kinlilik, aglrllk,
«;aql. 2. artma, bere-
aglrba~h,
(a. L) : vakarllltk, tem-
aglrba~ltllk.
~\j)
~ebab
kIZI):
alc;akr;:a i~ler, aylp hareketler. Umm-ijr-redil (utandacak, alc;ak~a i~lerin anasl)
bilgisizlik.
tazelik zaman!.
reyean-I
bag kUtGgO.
agacmm
rezaat >.
rezanet..:..i\j)
J~)
: asma,
rex (UzUm
reybl'nin c.) : fels.
l?Upheciler.
reyean
: suva
(bkz : bade, hamr, ,s'ahba ~erab).
rezalet
reybi ~_) (a. s.) :.fels. ~upheci, f.-, sceptique.
j~_)
c. : riva)
S.
Ilk 2. utandacak hal, utanc; verici ~ey. 3. arslzllk.
4. maskaraltk.
reyb.ijl-menun, : dUnya hadiselerL
reybiyyun
(f. i.)
Duhter~i
Duht-i veya
feslegenler. .
rey'an
(a~
1. gorme,
I
re'y-el-ayn
reyb
(a.L): 1. kir pas. (bkz:
galiye).
revzen ).
~ekk ).
za'feran).
vesah>. 2. gonU! slkmtlsl, i«; UzUntOsU [i~lenen bir
gUnahtan, dolaYI].
reo (bkz : deric;e).
revxen-i mahlu :
("ka" uzun bkunur~ a.
reyhukan .Jllf",·.
.j
L) : bot. safran. (bkz
kl. 2.pislik. (bkz : neces, rics 2 ).
(a. i. rezie'nin c.)
belalar,
musibetler, felaketler.
ketlenme.
rez-ban
reyhan
jU.)
(a. L c.
reyahin): 1.
bot. feslegen. 2. kadm adl.
reyhane
",'U_)
( a.
rezie
L)
1. bir demet
feslegen. 2. r1zlk, ge~inecek ~ey.
reyhani -J'l~_)
1. feslegen gibi
ince nakl~lt. 2. i. (bkz : hatt-I reyhani).
1068
bagel; bag bek-
.
......-..J' J
...~
(a. L
rezaya)
C.
bela,
musibet, felaket.
rezil
(a. s.)
(f. b. L)
c;isL (bkz: bag-ban).
J.~.,;)
(a. s.
C.
:'
rUzela) : 1. alc;ak,
bayagl, soysuz, hayasiz, utanmaz. (bkz: fUrOmaye
pesp&ye). ,2. maskara.
rld·dide
rezile
(a. i. c.
rezail): ketO,
fena huy.
rlhlet ..::..1,..) (a. L). (bkz: rihlet>.
i'lhvet ~.J»
~j)
rezin
(a. s.): 1. vakarlr, temkinli,
aglr, agll-ba$11. 2. mac. saglam. Re'y-i rl&lI:in : saglam fikir.
rezm
(f. L) . kav~a, sava$, cenk. (bkz:
t"))
rile'.
rezm-geh
~ j)
(f. b. i.). (bkz: rezm-gah).
..>j)
rezmi
(f. b. i.) : sava$ meydanl.
(f. s.) : sava$a mensOp, sa-
va$la i1gili.
rezm-yuz )J'H (" j)
(f. b. s.)
kavgacl, sa-
va$<;I. (bkz: ceng·cQ, muharib).
tl'i)
J)
rlkk
(a. i.) : flk. kulluk, esirlik,
kolelik. Kayd-Irlkk :. kolelik kaydl, bagl. 2.
kale.
rlkk'l nakls : kendisine bi.- nevi azatllk
mevzuuo/an kale, cariye.
rlkk-I viIiI'
kale, cariye.
mahlOklarm rlzkml veren Allah. 2. i. [AbdUrrezzak'dan klsaltarak] erkek ad,.
rlkk u fltk
rezzik-. ilem : dOnyanin rrzk.n1 veren Allah.
("ka'; uZl/ri oku'hur. a.
ruk'a'nm c.) : 1. Ozerine yaz. yazllan kaglt ve
deri par<;alarr. 2. k,sa mektuplar. 3. yamalar.
dilekc;eler.
Jlj) (a. s. rrzk'dan) : l.bOtOn
rezxik
selpOk alma.
U. (bkz : hatt-I rrk'a).
(a.
<L.J)
rlka'
..&'
",LG j)
d : gev$ek,
rlk'a divini : g. s. bir yaz. sitili.
rik'a klrma :g. 5. bir yazi sitili.
cidSI, perha$).
rezm-gih
(a.
(bkz : rahavet).
azadedilmesi
mevzObahs
i$lerin dOzenlenmesi.
.::-!)
rlkklvyet
(a. i.) : flk. /k~lIuk,
lelik. (bkz : memIOkiyyet).
rezze
"j) (a.
: 1. reze, kaplYI a<;lp ka-
i.)
pamlya yarryan ve ba.$ parmakla
tilen kapi demiri. 2. ufak <;en~el.
basllarak i$le-
Osman!1
alfabesinin on
(a. ha.)
n)
ma'
ikinci harfi olup, "ebced" hesabmda ikiy'Oz saYlslnm kar$IIIQldlr. Arabi
aylarmda da RebiDlShire
i$Srettir; "re" harfinin kar$IIIgldlr.
Lfl.:.,)
r.dii
rldven
(a. s.). (bkz
J\.J'::')
(a.
i.)
1. razl olma,
(a. h. i.)
t L ..::.)
(a. i.). (bkz : reza).
(a. i.) : 1.' hO$nutluk, mem-
SoL..:::,)
nunluk. Rlzaen-li·llih : Allah'l hO$nut etmek ic;in.·
2. razl olma, pekiy deme. 3. istek, kendi ist~~i.
rlzi-i tarafeyn : iki tarafm isteQi.
i'lzaat
rldvan-Allahtialeyh, rldvan-Allahu teila
rS;';1 olsun! 2. erkek ad,.
J \.J,4)
rlza'
(a. i.) ... (bkz : rcltl).
rlzi-i Bari : Allah'm iste?ii.
redaO.
hO$nut/uk. (bkz: ma).
R.dvin
rid ...l k)
Allah
Cennet'in kapl-
.:JL.:.:,)
rld-cu
(a. i.). (bkz : rezaat).
.J~ l.:.,)
(a. f. b. s.) : razl etmeyi gave
edinen, Allah'm rrzasml arryan.
rlzi-cOyine
CISI olan bUyOk melek.
<\;~.J:'" l.:.,)
( a. f. zf.)
: razl etma-
ye <;al'$lrCaslna.
nfk
J9)
(a. i.)
tatll"k.
rlza-cuyi ..JH~ L:.:,,;
(a. f. b. i.)
razl etma-
ye <;all$ma.
rlfkl
~)
(a. s.) : 1. yumu$akllga, ya-
va$IIga, tat""ga mensup, onunla ilgili. 2. i. erkek adl. [mOen. : "rrfk,yye"].
m:i·dide
.::,) b
l.::.)
(a. f.
b. s.)
raz. 01-
mU$. (bkz : marzi).
1069
.1~;
ribit
rlzam (' ~) (a. i.) ; bUyUk kava par~asl.
rlzam-I seyyare,- -I dalle : jeol. bazi geni!1'
oval ann ortasmda bulunan 100 ve 150 bin kantar
aglrllgmdaki muazzam ta!1lar.
rl:zk Jj)
(a. i. c. : erzak) ,: 1. aZlk, yiye-
cek i~ecek' !1ey.2. Allah'm herkese bah!1ettiQi nimet.
rlzk-I maksum : Allah'm aYlrdli:h· kismet.
rlzk-I mukadder : Allah'm takdir edip aYlrdlgl
nlmet.
"1%Van
j \.".,,:,,)
.
ria' .. ~)
(a. i.). (bkz: ndvan).
...:,......~)
:rieset
(a. i.).
(bk: riyaset).
~ Ie)
'2. sayma;
aglrlama ..
ribat-I beyn-el-mafsal : anat. *eklem bagl, fro
ligament interarticulaire.
ribat-I muamk : anat. aSlcr bag, fro ligament
suspenseur.
ribit-I miidevver: anat. y,uvarlak bag, fro
Ligament·rond.
.::.14)
ribatet
(a. i.) : 1. kalbi saglam
olma. 2. kalb kuweti. 3. sablr, tahammGI.
J.o 4)
J.)
ribbi
(a. i.) : hancl, odaci .
(a. i. c. : ribbiyyOn)
bUyUk
kalaballk.
(a. i. rie'nin c.) : akcigerler.
Tieyet
rib8tat): 1. bag,
ip. 2. saglam yapl. 3. konak han; tekke. 4. anat.
(c.: erbita, rubut) : sinirler;
ribit-I ariz : anat. enli bag, fro ligament large.
ribiti
(a. L). (bkz ; riya).
(a. i. c.
(a. i.) : 1: gGtme, j:Jozetme.
saygl.{ bkz : hUrmet,
i'tibar). 3.
j 1::'.)
ribbiyyun
(a. i. ribbi'nin c.)
bu-
yuk kalaballklar.
ribet
..::..~.)
(a. i. c.
riyeb)
$upheye
dU!?me, $Uphelilik.
riayeten
(a. zf.) : sayarak, saygl
t·)
ribh
gostererek.
)ts:::.:,b)
riiyet-ker
kazan~,
saygl gos-
(a. f. zf.)
ribka
teren, sayan.
(a. i. c.
ribah)
tic. kar,
faiz.
0 •.J
keme~d,
( a. i. )
kemend
bagl, i1mekli ip.
41'\)1)::::... b) (a. f. zf.) : saygl
riiyet-kirane
gostere~ek,
riba
I
sayarak.
I'~)
(a. i.) : 1. bir !1ey artma, ~o-
(a. i. reb'in c.) : 1. evler [bah-
~esiyle birlikte].2. banmlan yerler. 3. araziler.
ribic
da
ku~Gk
ribih
[
b
(a. i.) : kanadlannm ortasm-
kapisl olan bOyGk kapl.
C~)' (a. i. ribih'in c;.)
tic. karlar,
)-,;.b
(a. f. b. s.)
tefeci, fa-
hi!? faizle para i$leten.
ribi-hor
(bkz
).".>4)
: riba·har).
1070
~)
: reca).
(a. i.) : flk. bir veya iki defa
ricaI
J~)
(a. i. recUl'un c.) : 1. erkek-
Jer. 2. (racil'in c.) : yayan, yaya oJanlar. 3. belli
mevki sahibi kimseler.
ridl-i ayn-iit-tahakkiim
.
klslm evliya.
ve-z-zevaid: 'tas.
ridl-i devlet : devlet ricali,
lenleri.
devletin
bir
i1eri ge-
ridl-i dudmSn-1 bekti!;iyan : tar. Yenit;eri acagmm yuksek rutbeli subaylan.
kazan~lar;
riba-har
ric'a
~) (a. i.). (bkz
bo!?ayan erkegin tekrar karlSma donmesi.
galma. 2. tefecilikle alman fahi$ faiz.
riba' t~)
rica
(a. f. b. s.)
faizci.
ridl-i gayb, - -iil-gayb : her devirde olan
fakat goriilmiyen ve Allah'm emirlerine gore insan Ian idareye ~all$an mGbarek kimseler.
ridl-i ilahiyye : tas. manevi kudret ve kuwet
sahibi olan evliy6..
rih
rical-ullah : tas. manevi kudret ve kuvvet sahibi
olan evliya.
rical-ul-feth : las. bir hSlm
manevi
kudret
sahipleri.
rical-ul·mennan : las. evliyanm bir klsml.
,·ical·iit-taht-el-esfel
ias. evliy§nm bir klsml.
ric'at
(a. i.)
1. geri don me. 2.
gerileme, c;ekilme; geri kac;ma. Hatt-, ric'at : geri
c;ekilme hattl, yolu.
ric'at-, iIIet : hek. hastahgm geri donmesi. (bkz:
nOks).
ric'at-i kahkarivye : ask. intizamslzlJk ve ba~a.
nslzllkla geri donJ;Yle..
~,))
riddet
(a. L) : islam dlninden don-
. irtidad L
me. (bkz
ridf
(a. L c. : erdaf): 1. arka. 2.
...J,))
rediften once gelen "elif, he, ye" harfleri.
jl;,))
ridfan
(a. L) : gece ve gOndOz.
(bkz : leyl 0 nehar, rOz u
~eb).
j\.
rie
(a. L c. : riat) : akciger. intifih-.
<\I)
rie: hek. SiII-ijr-rie : verem. 'Ha,itet-iir-rie : bot.
civan perc;emi, cigerotu. Zat-ur-rie : akciger zan
i1tihabl,fr. pneumonie.
j\.
-ric'at-i kevakib : astr. yJldlzlarm mihverinc;len
geri donmesi.
I.f~)
ric~i
(a. s.) : geri donmeye ait,
onunla ilgili. Talak-, ric'i : tekrar kansma don·
mesi mOmkOn ve eaiz olacak ~ekilde erkegin karJSlnl bo~amasl;
fels. fl'. retospfotif (-regard);
recurrence.
ricl
J:--)
(a. L c.
ercal, ercOl)
ayak.
(bkz: kadem).
ricl-ijJ-cebbar : astr. ekebbar (orion) burcu.
nun ikinci dereceden parlak yJldlzl olup dortgenin
sag alt ko~esinde bulunur, (Rigel), lat. Beta Orion.
~.)
(a. i. c. : ereas) : 1. dlnin yasak
ettigi ~ey, gOnah. 2. pislik,
neces, revse 2 ).
ricl:
j~)
murdarllk.
(bkz:
(a. i. c. : ercaz) : 1. azap. 2.
(f.. L) : rec;el. (bkz: ric;ar).
(f. L)
rec;el.
(bkz: ric;al,
risar) .
rida'
j\.
b.)
(a. i.) : 1. belden yukan or·
omuzlarma
rida-yi memat : olUm ortOsO.
~ b.)
(a. 5.) : akcigere
ait, akcigerle i1gili. Sekte.i rieviyye : hek. akciger
nezlesi.
11-
(a. L) : zool. akcigerliler.
rieviyye <t:.J'.)
rifade
D.)
~)
(a. Lc. : refa,id) : hek. yara-
rifaiyye' ~~~)
(a: h~ i.) : sofiyenin bOyOk.
lerinden Ahmed·Or·Rifai
tar~fmdan kurulan" bir
tarikat. [Ahmed~Or-Rifai'. d. : 512· ( 1118 - 19).o. : 578 (1182 - 83) ].
I
rif'at
(a. i.) : 1. yOkseklik, yOce-
.::,.,.;)
"rif'atIU
."L:..9)
(a. t. s.) : askerl ikte bin~
ba~llarla
mOlkiyede Oc;uncO rOtbe sahiplerinin Onvam [eskiden]'
(a. i. c. : erfad, rufOd) : bah~i~.
rig
eft)
(f. i.) : 1. toz. (bkz : gubar).
2. nh, yazl kurutmlya yanyan ince kum. 3. kum.
(bkz : reml).
tOlen orW. 2. hlrka. 3. dervi~lerin
att/klan post.
ridayi
11-
j\.
. rievi, rieviyye <t:.J') , c.SJ'.)
,rifd
rlsar) .
rier ar J~.)
[saglJ ve soHu]
lik, bOyOk ve bOyOk rOtbe. 2. erkek ad/.
puta tapma. 3. pislik [ maddi, manevi].
rieral
(a. i. c.)
iki akciger..
larm Ozerine konulan bez baskl, koll1pres."
ricl-iil-bahr : coQr. korfez.
rics
~:;,)
rieteyn
(a. L) : miiz. TOrk mOziQi-
nin birkac; aSlrhk bir mOrekkep makaml olup zamanlmlza kalml~ nOmOnesi yoktur.
rig-i beyaban-. gamm : gam c;olUnOn kumu.
rig-i revan : akar kum.
rig-dan
rih
C.)
j\~)
(a. i.
(f. b. L) : rlh hokkasl.
C.
:
ery8h, riy8h) : 1. yel,
,rOzgar. (bkz : bad). 2. romatizma, yel,.agn.
rih-i cenubi : coQr. "gOney rOzgan" :Iodos.
1071
rih·i timali
:'!
co!ir. "kuzey ruzgarl": poyraz.
JI.....
(a. i. rahl'in
J
(a. i.) : eyer, at semeri.
go~,
1.
(a. i.)
go~me.
rakabatL
2.
olme. (bkz : vefat).
rihte ~_)
incelik. 2. merhamet, aClma.
rikkat·i kalb : gonul yufkahgl.
dokOlmO~, aklt."ml~.
Jl::--":~-)
rihtecivin'
(f. b. c.) : tar. top
rikkat-imiz ,fi... T .;:.j)
doken sanatkarlar.
(a. f. b. s.)
kalbe
hOzOn verecek olan.
J LL~ j
rihte-gan
( f. b. i. c.) : tar.
rikkat.iver";JT ..::.ij
top doken stmatkarlar.
f
(a. i.) : 1. rakiklik, yufkaltk,
rikkat .;:.jJ
(f. s.)
(a. i. rakabe~nin c.). (bkz:
l:-i)
j
rikbin
rihlet ..:,..1»
(a. i.) : yer altmda tabii ola·
rak bulunan madenler ve defineler.
rahene, rehn ).
rihte-ger
,;t()
rikiz
rihin J~) (a. i. rehn'in c.): (bkz: mO·
(a. f. b. s.)
merha-
met, aClma uyandJran.
,,:~)
(f. b. i. c.
rihte-geran):
rikkat-efzi
dokmeci.
\,j\ ..: J)
(a. f. b. s.): rikkat
artlran, merhamet uyandlran.
rihte-geran
J I..I~":~';
rihtlm
-
demektir), rih+tlm
mektir.
rinv
(f.,i.): r1htlm. (rih
=
[aslrnda]
rikkat-fezi
= kum)
kumsal
de-
,
rahavetli,
gev~ek,
sol-
(a. i.)
l
rik-ul·habib : muzo TOrk mOziginin birka~
aSlrllk mOrekkep makaml olup, zamanlmlza kalml~
nOmOnesi yoktur.
("ka" uzun okunur. a. i. ra·
kabe'nin c.) : Doyun, ense kokG. (bkz : rakabat).
rikib ",:-,t()
(a. i. c. : rOkOb) : 1.0zengi.
2. bOyOk bir kimsenin kat., onO.3. muz. vakt!yIe TOrk mOziginde kullanJlml~ usullerden biri
olup zamammlza kalml~ nOmOnesi yoktur.
(a. f. b. s.)
merhamet ,eden, incelik gosteren.
fizy. salya, aglz suyu.
Ale-r-rik : ac;; karnma.
\""It; ,
(a. f. b. s.). (bkz
rikkat·yib ",:-,L:=i)
(a. s.)
J
(a. f. b. s.) : aC11<'
riKkat-efza) .
pOk. (bkz : rahv):
.'
..:,..i)
II; dokunuklu.
~'
r-:-..,;
tY.)
':"(j I
rikkat.engiz
(f. b. i. rihte-ger'in
c.) : dokmeciler.
1072
(a. i.): sadrazam, vezir-
ler ve bazl devlet ricali tarafrndan muayyen za·
manlarda padi~aha verilen hediyeler.
rihile ~\....)
rikab
":.~;
rikibiyye
deve
c.)
palanlarl.
rik
(a. f. b. s.) : uzengi tu_
tan' [hOkOmdarin ata binerken uzengisini tutan].
rih·i tayyir : romatizma, yel.
rihil
) \~.t()
rikib-dir
rim
i) (a. i.). (bkz : rimm).
rim
(-)
(f. i.) : 1. irin. 2. Roma'nrn bi,.
adl.
rim-i ihen :, demir boku.
rim-i asel : bal mumu.
rimih
CL.)
(a. i. rumh'un c.)
mlzrak- '
lar, sGngGler, kargltar.
rimah.ul·cin
rimahat
san'atl.
hek. taun.
.:.> l.)
(a. i.)
mlzral<:~fllk
....1\.4j
rimal
~un,
(a. I. reml'ill
rimayet
..::..J.. L. J \
gUile gibi
~eyleri
4-.c.;
rime
: kumlar.
C.)
( a. i.) : atlcJllk, ok, kur..
soyleme,
r.
ri~
..:.JL:.c.
oJ
rim..nak
~ f.
b. s.) : 1. irinli. 2.
( f. zf. )
J
rindek
ris
q. i.) ':
~U
ofke. (bkz: gayz, gazab).
..::..~ L".;
(a.
(a. I. ri~vet'in c.)
4.:..l.:..) ,..; l.:...;
~~)
)~)'
ri,det
ri~e
C~!.),
(f. b. s.) : sakalll .
(f. s.)
1. sat;ak, pUskU!. 2.
(f. b. s.)
ri$e..gir
.JL,)
ri~hand
(a. ,I. c,, : resail) : 1. mek-
kok,
tutmu~,
yazJlml~
kUc;:Uk kitap.
..l:·~t)
..:,.1 L;
blYlk altmdan
I
_6
U~\
-J
(f. b. i.)
cerrah.
(f. b. i.)
klvrrclk
sa~
ve
sakal.
,:",-c....:IL)
(a. b. i.)
j)
ri~te
1. elc;:ilik
~)
(f. i.) : 1. iplik, tire. Ser-
-ri~te
eden. 2. Hz. Muhammet.
risalet..penah
ri~-tab
(a. i.) : 1. elc;:i1ik, sefaret.
pey~amberlik.
risalet..meab
(f. b. i.)
gUlme, alay.
risale..i name: tar. (bkz : lale-name).
4:J L)
(a. f. b. i.)
(a. i.)
rec;:el. (bkz
Muhammet.
F. 68
(f. b. i.) : ket;i sakall ~ibi'
kokle~mi!;l.
tup. (bkz : n§me). 2. klsa
risar
(a. i.) ': di:5kun-
(a. i.) : dUrUstlUk, dogru-
3. mecmua, dergi.
2.
rU!;lvetler.
bot. ince, sac;:akll kok.
i.).
ai:jlama.
risalet
yaralr.:
luk, temizlik.
(f. i.) : rintlik, kalenderlik.
risa', risayet
risile
j.
ri$-dar
l.SJ..,')
S.
siv'riolan sakal.
(f. s.) : rintlii:ji taklideden,
sahte rint, sahte kalender.
rindi
: 1. yara. 2.
rU~a:l.
ri$..bu%
rind oIana ya-
kl!i'lr yolda.
.!.\J..,')
(f. b. s.) ~
W, serpinti.
ler, dUnya i~lerini ho~gorenler.
rindan.., Huda : hak erenler.
rindane
(f. i.)
...,,::'!.)
ri~a~, ri~a$e
kalender-
(f. s. rind'in c.)
o\.;\J..,' •
(f. i.)
yUregi yaralr. (bkz: mecruh-UI-fuad). 3.
(bkz: lihye). 4. tOy, kll. 5. anat. telek.
(bkz:
ya i!i'lerini ho!i' goren kimse, aldlrJ!i'SIZ.
JIJ..,·)
j~ ..)~--t)
ri~a l~,;
(f. s. c. : rindan) : kalender, dUn-
J..,';
rindSn
Dil-ri~:
sakal
pis, murdar.
rind
J~-t)' ..)~ ....)
Hip oynryan" : canbaz.
rUfat).
kemik. (bkz
a~ltlama .
risman..baz
t;UrUmU!i'
(a. i.)
(';
aglt yakma, aglt
ip; halat. (bkz : habl). Asman u risman : akdll
sozU ile sat;ma soz.
(f. i.) : t;apak.
~ .•)
(a. i.)
risman, risman
atmada mahir olma.
rime..i IOel;m : goz c;:apai:jl.
rimm, rimme
..:,.~ L")
risayet
Hz.
: ip ucu, tutamak. 2. ilgi, bag. (bkz : alaka).
3. g. s. sanatkarane yapJlmlS bir yazryr veya ya..
pJlml~ bir minyaWru c;evreliyen tezh'lbin it; klsm,na Slnlr olarak tek, ,c;ift, e~it veyafarkll kallnllklarda c;:ekilen c;:izgi. [fiili : ri~te c;:ekmekJ.
,ri~te..i
can : can ipli!:Jj, can baQI.
1073
rl~te-fiirO, J'J)"':":')
(f. b. s.)
iplik¢i,
~ ".:.)
(a. i. c.
)1.";cM,,.:.)
ri,Yet-hir
)~M".:.)
rO~vet
(a. f. b. s.) :
rO~vet
ri~vet-har).
yiyen. (bkz :
I"~M)
ritim
(a. f. b. s.)
rO~vet-har).
ri,Yet-hor
(a. i, retime'nin c.) : bir
~eyi hatlrlamak Ozere parma~a baglanan iplikler.
(bkz : retaim).
t
ritie
riyah-. muntazama : e~r. aftl ay bir cihetten,
altl ay aksi cihetten esen rUzgarlar, mevsim rOzgarlarl.
. ~ k~ar:/ .J\}
1/1
r.ya~)
1. haram, memnO
(a .. i.)
cl"'i)IS':'~J (a. f. zf.) : ikiyUzlU-
riyi-karane
..:...... ~) (a. i.)
riyiset-penah
~ukur.
ritle-i sagir : anat. mldenin barsaklara a~lIdlgl
yerde ve sa~ tarafta olan kU~ok ~okOntu ..
(a. s.) :
riy
hO~L
hud'a).
riyi
dyiki
(a. s. reyyan'm c.)
JI J )
JI J )
.(a. s. c.: rivaklyyOn). (bkz:
d'~)
(a. i. rayza'nln c.)
bah~eler,
yerler.
":",4~)
(a. i.) : nefsi klrma, dUn-
riyazet-i bedeniyye : cimnastik.
riyazi" riyiziyye <l:':':'b'~~) (a. s.): 1. he-
~~\J) (a. i. rivayet'in c.)
.:..!oIJ)
riYiyet·kerde
riva-
(a. i. c. : rivayat) : 1. *soy-
o."f~I,,) (a. f. b. s.) : rivayet
.b
sapia, matematikfe. ilgili. UlOm-i riyiziyye : riyazi
ilimler, matematik. 2. i. g. 5;. bir yazl sitili.
riyiziyyat
~~~)
(a. i. c.) : matema-
tik bilgisi.
riyaziyyat-I aliye : yUksek matematik.
(a. i.): hesap ilmi,' ma-
riyiziyye.
tematik bilgisi.
edilen, soylenilen.
(a. i.) : ozO, sozU bir olmama,
iki yUzlUlOk. (bkz : salOsl >.
1074
(a. f. b: i.) : 1.
ya lezzetlerinden ve rahatlndan saklnma, perhizle,
kanaatle ya~ama.
(a. L). (bkz : revak).
lenti, bir haber, soz veya hadisenin hikayesi. 2.
hikaye edilen bir haber, soz veya hadise.
riyi'
riyaz
aga~lrk, ~imenlik
riyizet
. yetler, *soylentiler.
riviyet
...::.-~)
reise, 'ba~kana ait, onunla i1gili. 2. reis, ba~kan
olmaklrk.
suva
revaki).
riyiyit
riyaset-penihi '" l=-:
bulunan, ba~kan olan,
riyiz-. Cennet, riyaz-I R.dyan :' Cennet bah~eleri.
I,,)
kanml~lar.
rivik
ol~ ..:.....,~J (a. f. b. s.) : reis-
lik, ba~kanlrk makammda
ba~kanlrk eden.
latif, gUzel.
(f. i.) :. dek, dOzen, hile. (bkz:
J'M)
reislik, ba~lrk, b'3~
olma, ba~kanllk.
olan ~ey. 2. ~Ikmaz yol.
ritie-i kebir : anat. midenin bogaz borulariyle
birle~tigi yerde ve sol tarafta
bulunan bOyOk
(a. f. b. s.) : ikiyOzlO.
IUkle..
riyaset
M
)
(a. i. rih'in c.) : 1. rOzgar-
riYih-. gayr-i muntazama : cc9'. istikametleri
ekseriy~ de9i~ik olan ve ne zarhan tekrar esecekJeri belli olmlyan rUzgarlar.
rO~vet.
yiy.en. (bkz :
c.~)
lar. Miirsil-iir-riyih (rOzgarlar g5nderen) : Allah.
2. yeller, agrllar, romatizmalar.
iplik satan. (bkz : habbal).
rl,Yet
riyih
riyiziyyOn
~),,:.:.:,~)
(a. i. riyazi'nin c.)
matematik Slimieri (*bilginleri).
rubih
':-"~)
riyeb
(a. i. ribet'in c.)
$Upheye dU$-
meier, $Uphelilikler.
riz
))
(a. L). (bkz: rizz).
-riz .1.) -
(f. s.) : "doken, akltan,
sa~an"
manalariyle *bile$ik kelimeler yapar. E,k-riz : gozya$1 doken. Hun-riz : kan doken. $eref.riz: $eref
sa~an.
rizam
(a. s.) : serke$ adam veya
at.
rizan
rize
I
,.) 1..1.)
(f. s.)
dokUlen, akan.
",.J:.)
(f. ,L)
klrlntl, dokUntU, sa-
par~a.
t;rntl, ufak
rize-i ihen : hararete gosterilen demirin vuzunde meydana gelip, so~uduktan sonra ~eki~le vuruldu~u zaman kolaylJkla aYrilabilen
kU~Uk kU~Uk
par~alar.
pek kU~Uk elmas par~alarl.
rize-i' elmas
rize-i simin
lardan kinaye.
ruaf .
....;6)
(a. i.)
hek. burun kanamasr.
1) gUmU$ dokUntUsU; 2) yrldlz-
,6)
ruim
rize-i zer : altln k,rlntlsl. (bkz
rize-~in
ru-yi hiciz : muzo TUrk mUziginin yeni mOrekkep makamlarlndan bir!o
rO-yi hOb : gUzel yUx.
rO-yi Irik : muzo TUrk mUz@nin
en az altl
aSlrlJk bir mUrekkep makamldlr. Segah'a Irakmakamlndaki bir dortlUnUn' (Irak'da segah dortlUsUnUn) i1avesinden mUrekkeptir. Bu dortlU i1~ Irak
perdesinde kallr. GU~IUler birinci derecede -segah'ln
dura~1 olan- segah, ikinci derecede- rrak'in gU~IU
sU olan- dUgah, U~UncO derecede
de -segah'ln
gU~IUsU olan -nevadlr-.
UmOmiyetle ~Ikici ol.arak
seyreder. Donanlmlna rrak'in (si)
koma bemolU
i1e (fa) bakwyedivezi vazrllr, segah'ln (mi) koma
bemoIU (Ia) bakiyye diyezi nota i~erisinde kullanlhr !(donanlmindaki arlzalar, segah'da da vardlr).
Bu terkip hUzzam-r cedid'e pek
benzemektedir.
rO-y; lile-reng : lale renkli, klrmlzl, slhhatli VUx.
ru-yi nigir : 1) sevgili!1in VUzU; 2) penbe taneli bir cins' UzUm; 3) bir ~e$it zanbak.
rO-yi zemin : YeryUzU, DUnya.
rO-yi zerd : sari, solqun VUx.
rO-yi zerd-i sefalet : sefaletin sari yiizU.
rO~yi zi,t : ~irkin VUz.
~e-
1>..1.)
(f. b. s.)
pervaze).
kafa )
dokUntU; k,-
(a. i.) : hek. sakagr (man-
hastalJ~l.
ruat
.:..6)
ru'b
~,)
(a. L ral'nin c.) :
~obanlar.
rlntl topIJyan.
rize-har
)-,> I>..J:.)
(f. b. 5.) : dokUntU; kl-
(a. i.) : L korku. (bkz: havf,.
rehb ) .2. fels. fr. cataplexie.
rlntl yiyen. (bkz : rize-her, lukata-har).
rOb
rize-hor
)-'> ",..1.)
(f. b. s.) : dokUntU, kl-
~ J)
(f. L) : 1. sUpUrme. 2. sUpUrge.
Reft Ii rOb (silip 'sUpUrme) : mec. gezip tozma.
rrntl yiyen. (bkz : rize-har).
rub'tU
rize
par~a
I>..J:.) I>..J:.)
rize
(f. zf.)
~fak
ufak;
par~a.
...rj.)
rizi,
(f. L): dokUIU$, akl$.
(a. L) : gizli ses.
rizz
(f.
s.) : "biten, plan" rnanala-
rlna gelerek *bile$ik
kendiliQinden .. gibi.
kelimeler. yapar. Hod-d}:
-ru
J) -
rO [V]
[<$]
J)
(f. L) : yUx,
~ehre.
rO-yi a,irin : muz. TUrk mUziginin en az be$,
altl aSlrlJk mUrekkep makaml
olup zamanlmlza
kalml$ nUmOnesi yoktur.
rO-yi derya : denizin yUzU.
(a. s. c. : erba', rubO') : dartte
bir, ~eyrek, bir $eyin dart krslmdan bir krsml.
rub'·1 ceyb : astr. islam §Ieminin kullandl~r,
TUrkler taraflndan Icadedilen ve aski bir 'astronomi aleti olan rubu' tahtaslnln bir ~e$it 10!=laritmik
abak veya trigonometrik hesap cetveli mahiyetin.
deki bir yUzU.
rub'·i diire : dairenin dartte biri.
rub'·i meskOn : dUnyanln kara olan dortte bir
k,sm,.
.
rub'·i mu5cantara : astr. islam aleminin kullanTUrkler taraflndan icadedilen ve eski bir el
astronomi aleti olan rubu' tahtaslnln UstUne semanrn irtisaml ~izilmi$ bulunan bir yUzU.
dl~l,
rObih, rObel1 ~J)
,
Q~J) (f. i.) : 1. tilki.
2. mec. hilekar, kurnaz.
1075
rubb
'7)
rubb
(a. L): meyva suyu.
j~)
rubban
(a; L)
: kaptan.
(bkz
ke~ti-ban, na-huda).
rObeh-ane
( a. i. rifd'in c. ) :
110\6)
ruga'
(" ga "
bah~i~ler.
uzun okunur. a. L) :
ses, sada.
'"7)
rubbe
~l')
rufud
(ha. cerr) : i::iy/esi var kL ..
<\;Lr".J..i
(f. zf.)
:
tilkicesine,
~~:i:. J) ~ ~i:. J) (f. L):
ruganin, ruga nine
"kadl lokmasl" denilen
pogae;a
bir hamur i~i, gi::izleme;
kurnazca. '
iJr: J )
rubehi
(f. L) : tilkilik; kurnazlrk.
ru-gerdan
JI~..)f'J)
(f. b. s.)
yuz e;eviren,
VUz di::ipdUren.
~IJ.J)
rO-be-rah
(f. b. s.)
: yuzO yola
J'I~_f'J)
ru-gerdani
dogru; gitmiye hazlr.
(f. b. L) : VUZ c;eviri.
cilik, yUz di::indurucUlUk.
rO-be-ru
JJ.J)
(f. b. s.) : yuzyuze.
ruh
(a. L) : 1. ~eyrek altln"
4.:"!)
rub'iyve
[eskiden] kullanrlan bir altln liranln di::irtte biri.
2. bot. i::ikuz!=li::izu.
tY,)
rubO'
(a. s. rub'un
c.)
di::irtte
birler.
J.Y.) (a. s.) : 1. sahib'e, efendiye
rubObi
mensup. 2. Allah'a mensup.
ilahiyyat ).
~J),
rOd
ilm-j rububi. (bkz:
(f. L) : L Irmak, ~ay. (bkz:
nehr). 2. kemenc;e. 3. 's~z kiri~i, saz teli.
lllL~J
rudaa
karde~ler
~ )J\ .:> J)
~ J..i
)
(f. b. L) : 1. buyUk Ir·
mak. 2; Irmak kenan.
rOde
ruh·ullah : Hz. Isa.
Cebrail. 6. miiz.
rGh-Ul.emin, - ii'-kudOs
Turk muziginde en' az be~ altl-aslrlrk bir mUrek.
kep makam a/up zamanrmlza
kalml;; numOnesi
/ voktur:
ruh
'c ) (f.
ruh-i yar·i dil-sitan : gi::inUl alan sev!=lilinin yanagt.
2. anka ku~u. 3. bu ku~un adlna verilen satranc;
ta~lanndan bid.
ruh.ii,-~atrancr (~atranc ta~l) : itibarl" saygrll.
4. dizgin. 5. tae;. (bkz : efser, iklll). 6. taraf,
yi::in. (bkz : canib). 7. haslrotu.
ruham ("t;..) (a. i.) : mermer.
(f. L c.
rOde-gan)
anat.
ruham-I ham: i$lenmemi$ mermer.
baglrsak.
ruhama
~! j)~ J) (f. b. s.) : hayvamn ba-
rude-bin
i. ) : 1. yanak, yuz, ~ehre.
(bkz : hadd, izar, ruhsar, ruhsare).
(f. b. i.) : nehir sulun-
nm etraftan alarak getirdiQi agac;, dal gibi ;;eyler.
rud-bar
(a. i. c. : ervah) : 1. can,
ruh-i dil-dar : sevgilininyanagl;
(a. i. radJ'nin c.) : 1. sUt
2. sut emen ~ocuklar.
rOd-averd
[ .J)
'nefes. 2. canlr"k, his, duygu. 3. en muhim nokta,
i::iz. Merkez-j ruM hayvani : kalb. Merkez-j "Oh.i
nefsini : dimag. Merkez:·i ruh.j tabii : kan. kim.
esans. 5. ispirto gibi ue;ucu gaz.
"l.a--)
(a. i. rahim'in c.)
rahim
olan/ar. (bkz : rahimin, rahimOn).
glrsaglna bakarak gOya gayiptan haber veren fab.
ruhami
rOde-ga" jlf'.:>J)
(f. 1. rOde'nin c.) : anat.
dt;..)
(a. s.)
: 1. mermere ait,
mermerle ilgili. 2. mermerden yaprlml$.
baglrsaklar.
rOd-sax
sazende ).
1076
:1-..:.\,.
J""
J
.
ruhani
(f. b. i.)
c;alglcl. (bkz :
J'b. J )
(a. s. rOh'dan) : 1.
rOha
ait, ruh ile ilgili. 2. gi::iz/e gorulemiyen, cismi 01mlyan. 3. mezhep i$lerine ait, ahiretle ilgili alan.
ruka'
Medis·i ruhani : Hlristiyanlann, rnezheplerine ait
i~lerin tetkikiyle vazifeli bulunan hey'etleri. Reis·i·
ruhani : papas, piskopos. 4. i. ruhtan meydana
gelmi? olan melek.
j
n)haniyan
ruhtan meydana
l:'b.
(a. i. rOhanl'nin c.)
J)
gelmi~
olan melekler.
huhaniyyat ..::."l;:",·b.J.)
(a. i. rOhanl'nin c.)
(bkz: rOhaniyan, rOhaniyyOn).
",:,,~'b..J)
ruhaniyyet
(a. L) : 1. rOhanllik,
ruhtan ibaret olanln haiL 2. olmU~ bir kimsenin
devam etmekte olan .rOhunun kudretL
ruhaniyyun J.,;:",'l:"J.)
(a. i. rOhanl'nin c.) :
(bkz : rOhaniyan, rOhaniyyat).
ruhas
(a. L ruhsat'ln c.)
U""'>-.;
izinler,
mUsaadeler.
~~)
ruhb
(a. L). (bkz : reheb, rehb).
Jl~41)
ruhban
(a. L rahib'in c.) i: evlen-
miyen papazlar. (bkz : rah iban, reheban).
ruhbaniyyet
...:..~'l.-;b)
yet" ~ekli dogrudur]. (bkz
(a. i.) :. r"rehbaniyrehb&niyyet).
ruh-efza 1)1 CJ.; (a. f. b. s.): 1. rOha tao'
ruh avla-
.fJ)
(a. s.)
rOha ait, ruhla
i1~i1i,
ruhca.
Ruhi
ruh~perver
(a. h. L) : XVI. amda yeti·
~en
vadl sahibi bOyOk
Ba!:jdadl.
ruh.sar, ruhsare
Osmanll
~airi
ROhi-i
..::."l:""J)
(a. L)
4-;.>..9)
J
.l-» • J
.l_:::-.
.
(f •i)
. 1•
••
J
ruhsat
...:.....:::.:::-)
(a. L c.
ruhas, ruhsat) :
izin, mUsaade.
ruhsat'l nezzare
de etme.
bakma izni, bakmlya mUsaa·
ruhsat·1 niyaz : yalvarma izni.
izinler,
mUsaadeler.
ruhsatiyye
(a. i.)
4_L...:::.;'.)
izin kagldl
[ticaret veya sanat ic;in wirilen-l.
ruhsat·name 'l4l.::(..::!.;...) ( a.
b. i.)
izin
ruhsat.yab ....,H...:.;'.; (a. f.b. s.): izin alma.
Q~ J-';'.)
ne sUren, yUzUnU
(f. s.) : vanagll1l, yUz(j·
sUrm(j~.
ruh.sudegi .../"~ J-;"'.)
Sf.
b. i.)
II
ruh-sOde"-
sUrmU~I(jk.
psikoJojl, *rofr.
ruk'a
bilim, fro psychologie.
ruhiyye
Q
yanak. (bkz : ru.h 1 , hadd, izar). 2. ~YOz,<;ehre.
(bkz : ruh 2 ). Hatt·1 ruhsar : yUzde sakaldan once
<;Ikan ayva Wyleri.
lik, VUz
ruhiyyat
(a .. f. b. s.) : ruh
besliyen, rOha kuwet ve ferahhk veren. '
ruh·sude
0' J.)
CJj
)J.Jy
kagldl.
YICI; ruh eglendirici.
ruhi
(a. f. b.i.) : 1. ruh
2. muzo TOrk mUziginde bir makam. Dr.
Suphi Ezgi taraflndan, pOselik'in a~iran (mi) perdesindeki ~eddine verilmi? isimdir. GO«;IO - be~inci
derece olan -si (pOselik) perdesidir. Donanlmlna
(fa) i~in bir kU«;Uk mUcennep diyezi konulur (yani mi " mineur" Un aynldll·). Yedenine"re" diyezi,
nota i~inde kullanrhr. Sesleri, pestden tize dogru
~oyledir: hUseyni-a~iran, mahur, rast, dOgah, c;argah, neva" nim hisar' (veya hisar) ve hOseyni.
Niseb-i ~erife'den 9 adedIne maliktir (mOlayim),
UmOmiyetle <;lklCI olurak sevreder.
ruhsat ..::."L...::::::-.) (a. L ruhsat'ln c.)
zelik veren, cana can katan. 2. muzo TOrk mOzigin_
de en az iki amllk bir mUrekkep makam olup
zamanlmlza kalml~ nUmOnesi yoktur.
ruh·firib ,,;-,1,) c...9.) (a. f. b. s.)
j\J" CJ.;
ruh·nevib:
ok~lyan.
(a.·L) : 1. fels. *tinselcilik,
fro spritualisme. 2. hek. dibi iltihapll ve yassl
bir taklm kabarclklar ile meydana ~elen bir nevI
cilt hastallgl.
·L.J)
(a. L c. : ruka', nka') :1.
Uzerine vazl Vazrlan kaglt, deri par~asl. 2. klsa
mektup. (bkz : ~ukka). 3. yama. 4. dilekc;e.
ruka'
"'-~)
(a. i. ruk'a'nln c.): (bkz:
~
nka') .
1071
rukaba'
rukaba'
.. L~,; 1 (a. s. raklb'in c.) : 1. ra-
klpler; rical-i gayb'den bir zUmre. 2. i.
( bkz : raklban ).
rukad
nevm).
J)
(a. i. irtikab'dan)
("ku"
UZ\Jn
: hllk.·
okunur. a. i.):
uyula. ( bkz : nevm, rukad).
rukum
i Ji.; ("ku" uzun okunur. a. i. ra-
lerin okuduklan !?ey, afsun. (bkz : nefs).
rukye·hin j
Iy. 4..:!)
(' J,;
(a. f. b. s.) : afsuncu,
rO-numiyi
JLc' J )
(f. b. i.) : yOz goste-
ricilik, meydana c;,kma.
rO-niimOn
j~JJ
(f. b. s.)
yUz gosterici,
.fYyJ) (f.b.s.vei.): 1. yUz ortUsO.
rO-pO,
rusg
C::""")
(a. i.) : anat. bilek.
Ca .. ) : 1. Romah. 2. Arap iJin·
""IL. J,;
(f. b. s.)· : .yOz sOren, yOz
JL. J)
(f. b. i.) : yOz sOrOcOlUk.
,9
rusg-iil-yed : anat. el bile!:li.
~l:-'J)
rO-siyah
den ba!?ka ilden olan kimse. 3. Anadolu. 4. Osman_
h. Molla-yi ROm : Mevlana CelalUddln-i ROmi
rO-mil
teren, meydana ~Ikan. 2. i. yUz gorUmlU~U.
rusg·iil-kadem : anat. ayak bileQi.
OfUrOkc;U. (bkz : neffas, neffase, sihr-baz).
rOm
(f. b. s.) : 1. yUz gos-
2. yOz ortUcO, yOz orten.
(a. i.) : bOyOcO ve OfUrOkc;O-
4--:!)
'l.cJ)
meydariaC;Jkan. (bkz : rO-nUma).
kam'ln c.) : rakamlar.
rukye
"::"'\jjA) (a. i. rumOz'un c.) : ru-
muzlar, i!?aretler.
rO-niimi
[eskiden] "ben senden once olUrsem senin olsun,
sen benden once olUrsen benim olsun" diyerek bir
!?eyi hibe etme.'
"
rukud-'';)
rumOz-i istiklal : istiklal remizleri.
rumOz-i milliyyet,: milliyyet remizleri, i!?aretferi.
rumOzat
("ka" uzun okunur. a. L):
uyuma, uyku. (bkz
rukbi
bek~i1er.
(f. b. s.)
kara yUzlU,
yOzU .kara, ay,b, olan.
rO·siyeh
d.:-J)
(f.b. s.). (bkz
rO-siyah,
f
siyeh-rO ).
rOspi
-.r'J,; (f. i.)
rOsta
l.:-. J ,;
orospu. (bkz: fahi!?e).
sOrOcU.
rOmali
rOmi ,JJ)
(a. s.) : 1. (bkz : rOm Z ) 2. i.
rum Olkesinden; AFladolulu. 3. i. g. s. sUslemede
(tezhip) sitilize edilmi!? yapraklan andJran va umOiki parc;aclktan, bazan tek
miyetle zld klynmh
par~adan ibaret olan motiflerle bir' gobege bagh
olarak spiral klvnmlan haJinde yapllan sOsleme
nev'i ve sOslemedeki motiflerden her, biri.
Rumiyye' ":AJ)
(a. h. i.) : tas. AbdOlka-
dir-i Geylani tarafrndan kurulan "Kadiri" tarlkatl
!?Obelerinden biri. [kurucusu ~eyh ismail ROmi'ye
nispe'tJe "ismaiJiyye" de dendir].
rumus
4f r
)
(a. L rems'in c.)
mezarlar, kabirler. (bkz
rumuz
j,A)
(a. I. remz'in c.)
i!?aretler; manaSI gizli olan sozler.
1018
sinJer, .
kubOr).
(f. i.) : ,koy. (bkz: dih,
karye, rustak).
rust·a·hiz
~;.. l:...,J)
(f. i.) : ktyamet gOnU.
(bkz: rOst-a-hiz, rOst-e-hlz, yevm-i klyamet).
J.l:....J),Jl:....J)
rustii, rustayi
(f. i.) : koy-
10. (bkz : rUstai, rOstayi).
rustik
JL:.....
..I
( a. I. c .
resatlk)
koy.
(bkz : dih, karye, rOsta) .
rustaki
Jl:----)
( a. s. )
0::" J)
(f. s.) : 1. aydin, parlak.
koylU.
(bkz:
dihkan ).
ru,en
2. belli, meydanda. (bkz : ayan, a!?kar, mO!?al!?a'l,
zahir). 3. i. erkek ach.
remizler,
rUzgir
~J)
ruyin
(f. s.)
1. tunc;tan. 2. i.
tun.;.
J~ 0':' J) (f. b. s. c. : rO~en-dilan):
rU$en-dii
gonlU
aydtnllk,
~en-zamir) .
hakikatleri
bilen.
(bkz: rO-
rU$en-diian j~~ 0':'J) (f. b. s. rO~en-djl'in
c.) : gonlO aydmllk olanlar, hakikatleri bilenler.
.~\j; ~J;
rU$en-fuid
n. a. b. s.)
: aydm
yUrekli.
.;:rt:..;..:. J)
rU$en-gir
(f. b. s. ve L) parlatlcl,
4.5':''')
(f. i.) : 1. aydmllk, aC;lkllk
2. belli olma. 3. bir tarikatm ad! 4. Halvetiye'nin
RO~eni kolunun kurucusu olan AYdtnll Omer dede.
rOy-ver ')-'.J)
"'.,;..:. J)
(a. h. i.) : tas. Halve-
tiyye tarikati ~Obelerinden biri. [kurucusu $eyh
Dede Omer RO~eni'ye nispetle bu adl alml~tlr].
ru,en'-zamir.;:""":':' ~J; (f. a. b. s.). (bkz:
rO~en-dil ).
tunc; vOcut·
' ( f. s.)
: tunc;tan.
jJ; (f. L c. : rOzan) : 1. gOn. (bkz:
rux
vevm ). 2. gOndOz. (bkz : nehar).
ruz-i C4'za, _ . j ha,r, - . hisib Kly&met gUnO.
(bkz: mah~er ).
rux ij ,eb : gece ve gUndUz. ( bkz : Leyl 0
nehar) .
ruzaa'
(a.Lrazi'in c.): 1. sut
2. sut emen c;ocuklar.
j \ jJ)
ruzan
(f. L rOz'un c.)
gUnler;
gUnduzler. (bkz : eyyam).
ruzane
RU$eniyye
(f. b. s.)
lu, gUC;1U kuvvetli.
karde~ler.
ciiacl, cila veren.
rU$eni
~ ~U)
ruyin-It!n
konu~an.
soyl iyen, fasih
(f. L)
",'ljJl)
gUndeJik. (bkz:
rOzine, yevm iyye ).
J~jJ;
rOz-bin
'(f. b. i.) : kapici.
ruz-be-ruz jJ..J. jJ) (f. zf.) : gunden qtine.
(bkz : yevmen-fe-yevmen).
ruze
.oj J )
(f. i. )
oruc;. (bkz :savm,
slyam).
lS"A:.:. J;
ru-,inasi
(f. b., L)
a~inallk,
),) .,jJ) (f. b. s.)
ruze-dar
tanlrllk.
~;
rutab
rutObet
oruc;lu. (bkz:
saim).
(a. i.) : hurma,olgun hurma.
ruz-efruz j J,.); \ j J) (f. zf.)':. (bkz: rOz-be-rOz).
-=-!Jb;
(a. i.) : ya$llk, nem. (bkz:
(f. b. s.) : 1. uzun
ruz-efzun
bell ).
omOrlU. 2. omUr uzatan.
ruOnet
":"1 .J>:';
(a. i.) : 1.. bonlUk, sOne-
pelik. 2. insana aglr gelecek hallerde bulunma.
ruze-gii,a l,:5.ojJ)
(f. b. s.)
oruc;ac;an,
oruc; bozan, iftar eden.
ruvilt
~\J)
(a. s. ravi'nin c.) : rivayet
€denler, ' hikaye
edenler. (bkz : peyam-averan,
peyam-averdegan, raviyan).
rOy
ruyi
'I..SJ)
~ J)
(bkz : nabit).
(f. i.) : tunc;.
(f. s.) : verden
ruze·hir
)y;.
ru·zerd
biten, bitici.
ojJ) (f. b. s.)
oruc; viyen,
oruc;suz.
~;j J)
(f. b. s.)
lS]J)'
(f. i. r. (bj<z
san yUzlU,
sararml$.
ruzgar
)
rtizgar).
1079
rOzi
rOzi
~jJj
(f. s.) : 1. gunduze ait, gun-
duzle ilgili. 2. i. r1Zlk, aZlk; nasip, kismet.
rOzi-dih ,,~~jJ)(f. b. i.). (bkz: rOzi-resan).
).,,;. \S j J)
rOzi-hir
(f. b. s.) : rJzlk, aZlk
yiyiei; mahlOk, can".
<\~j J)
rOzine
(f. i.): gundelik. (bkz:
rOzane, yevmiyye).
rOzine.dir)~ ~j
ruzi·resan
J) (f.
01.-,,) ~ jJ)
b. s. ve i.) : §undelikc;i.
(f. b. s.) : r1Zlk
ula~
tlran, Allah.
ruz·merre
(f. s.)
i:lV- jJ)
her qunku,
rubii·mucerred
gr. mastarJnI meydana qetiren
dart harfden hepsi de as Ii olan kelimeler: [dahrec .. gibi].
rubii·yi musarra' : gr. uc;uncu mlsral da kafiye.
Ii ola'n rubai.
rubii·l.vucOh : geo. dart yuzli.:i [$ekil].
rubii.z-zeviyi : geo. dart ka$eli $ekil.
.:.,~~)
miye defteri", gunli.ik hadiselerin yazildlgl defter.
rOz·nime
<\...
V jJ)
(f. b. i.) : 1. yevmiye
defteri. 2. takvim. 3. gunli.ik hadiselerin yazildlql
kaglt, qazete. 4. *qiindem.
ruznime·i havadis : vaktiyle' C;arc;iI adrnda bir
ingiliz'in
turkc;e olarak
Istanbul'da
C;lkardlgl
gazetenin ismi.
~) -
·rubi
(f. 5.)
:
"kapan,
kaplcl"
manalariyle *birle$ik kelimeler yapar. Ahen-rubi :
demir kaplcr, mlknatls. DiI·rubi : ganul kapan ..
qibi.
~~)
(a. i.) : muzo (bkz: rebab).
rubib·. sikeste (klrJk rubap, saz) : $air Tevfik Fikret'i~ manzum $iir kitabl.
rubib·nime <\ .. l-=-:~)
(a. f. b. i.)
Sultan
Vefed'in tasavvufl fikirlerini ifade etmek i~in yazdlgl eser.
(a. s. c. : rubaiyyat) : 1. dart'e
mensup, dartle ilqili. 2. i. ed. aynl esasta 24
$ekilli vezinle
yazilan dart mlsrahk $iir. 3. i.
mastarJ dart harfli fijI.
zool. dart kanath ha$erat.
bot. dart yaprakll
r<;ic;ek,
(a. I.) : on di~fer ile aZI
di$leri arasrnda ve ikisi altta bulunan dart di$.
l ....
rubbemi
CJI..i
rubO
(a. zf,f : ba'zan, bazl kere.
,..I
rubObiyyet
(a. i. reb'in c.). (bkz : riba).
'::'-~.JI..i
(a. i. rabb'den)
1.
efendilik. 2. tanrJllk, ulOhiyyet.
i:I~JI.)
rubOde
(f. s.)
kapilml$, kapdan.
(bkz :
mubtela ). Dil.rubude
(bkz: meftOn).
ruchin
ganlu
kapdmr$.
(a. i.) : usWnli.ik, usWn
olma. (bkz
efdaliyyet, faikiyyet). Esbib•• ruc.
han : usWnlOge sebebolan $eyler. [asl;: recehin
olup : terazinin bir kefesi aglr basmak manasrnadlr.].
ruchiniyyet ..:..~·l"",:,",)
(0. i.)
usWn olmak-
Ilk. (bkz : faiklyyet).
rucO'
t..,,~)
(a. i.) : 1. dan me, geri danme.
2. cayma, sazunden danme, sazu;,u geri alma.
rucO·i bahr : cogr. denizin c;ekilmesi.
r--'':'"'.)
(a. i. recm'in c.) : 1. ta$lama-
lar, ta$a tutmalar. ~. akan yildlzlar.
rubii·l·buzOr : bot. dart <;ekirdekli meyve.
rubi·jJ·cenih
Hayyam'rn ruballeri.
<\:c.~)
rubiiyye
rucOm
rubii·l·adli : geo. dart kenarh $ekil.
rubii·l·esibi'
(a. i. rubal"nin c.)
ruh'aller'.
rubiiyyit-. Hayyim
ruz·nim~e <\~... V jJ) (·f. b. L) : "vukuat-I yev-
1080
rubii·t·terkib : azot, oksilen, hidroien, karbondan olma.
rubiiyyit
her gUnluk. (bkz : yevmi).
rubib
rubii.l.ezhir : bot•. dart c;ic;ekli nebat (*bitki).
rubii·mezid·un.fih : gr. mastarm, meydana getiren dart harften uc;:u as Ii olup biri veya ikisi sonradan kat,darak
meydana
getirilen
kelimeler :
["tedahrec.." gibi].
aga~].
rucum
t)
(bkz : $ihab).
(a. i.) : akan yrldlz, meteor.
riimmiin
(a. L). (bkz : ricz >.
y.)
rucz
rudum
rukn
c.)
sedler,
(a. i. reis'in c.)
reisler,
j.p) (a. L redm'in
bendler.
"L..... J)
rusea'
riikn·iil·bey' : flk.
..;:,~.)
rufat
~ey.Azm·i
1.·I\..l9)
rufedan
"U;..i
rufeka'
reflk'in
(a. L) : <;UrUmU~, unufak 01-
rufiit :
c.):
<;UrUmU~
kemik.
(a. L) : rafadan yumurta.
("ka" uzun okunur. a. L
arkada~lar.
(bkz:
hem-rahan,
pada~an ).
(a. b. i.) : ,erkek adl
olarak biz de "rOkneddin" ~ek'inde kullanrlan bu
kelime : "din in en saglam olanl, dinin temel diregi" demektir.
,\:-:-G'
Riikniyye
(a. h. i.) : tas. Kibre-
viyye tarikatl ~Obelerinden birL [Firdevsiyye de
den iI ir. Kurucusu RUkneddin~U1-Firdevsl'yen ispetle
bu adl alml~tlr].
ruku' CJ)) (a. L) : 1. one dogru eQilme.
...:...~)
ruft
(f. i.) : sUpUrme.
ruft u rub (sUpUrOp tem izleme) : mec_ gezip
tozma.
~)
rufu
(f. i.)
diki~i
bellisiz yama;
2. namazda dizlere tutunarak vUcudun belden yukarlSl yere mUvazi gelecek ~ekilde egilme ~areketi.
rukub "-;'Jf) (a. L) : 1" binme. 2. bir vasltaya binme.
r'iikud~JG
.argU.
rufu-gari
(f. b. L) : orUcUIUk.
f
rufu-ger
J;)
L> J ~ J
ruhavi
(f. b. i.)
(f. L)
orDcU,
or~UcU.
: 1. ruha (Urfa)
halklndan olan. 2. kurulunca kendi kendine c;:alan
sandlkll
bir <;algl. [mUzikte . "rehavi" ~eklinde
Kullan"ml~tlr1
rakidlik, rakid olma,
(a. L)
rUkOdet) .
durulma, durgunluk. (bk:z:
riikud-i heva :, dur~un ,hava.
rukudet
luk. (bkz
rukun
";:'~JG
(a. L)
durulma, durgun-
rUkOd) . [yapma kelimelerdendir ].
JJG'
( a. L)
can ve gonUlden
I
meyil.
ruhn
0.41) (a. L rehn'in c.). (bkz : rUhOn).
riikunet
ruhun
JJfl:»
(a. i. rehn'in c.) : rehinler.
...:...i JG
riimh
rukban JL:.G (a. s. rakib'in c.) : binenler,
aglrba~IJllk,
gurur-
(a. i. rikab'ln c.) : Uzengiler.
rukub
~tAl) (a. i. rahn'in c.). (bkz: rUhOn).
ruhun
(a. L) :
lui uk. (bkz : rekanet, vakar).
(bkz: reh n ) .
.binmi~ler,
~eyin
satl~ ~artl.
riikn.iid.din~~..J10G
ba~kanlar.
mu~
(a. i. c.: erkan) : 1. bir
0(,
en saglam tarafl,
temel dfregi. 2. kolon,' direk.
(bkz : sUtOn); 3. nUfuzlu, ehemmiyetli, kuvvetli
kimse.
ml~rak,
C)
(a. i.
C. :
rimah): 1.' kargl,
sUngO. 2. mec. flkarallk, yoksulluk .
biniciler. (bkz : fOrsan).
rukbe
4-:-G
rumhi
(a. L c. : rUkeb,
rukebat):
anat. diz, dizkapa?:jl.
rukeb
':-"G
(a.
i. rUkbe'nin c.)
anat. diz-
ler, dizkapakJarr. (bkz: rUkebat).
riikebat
wL(;
(a. i. rUkbe'nin c.) : anat.
<lizler, dizkapaklarr. (bkz : rUkeb).
~)
(a. s.) : 1. karglya, mlzraga,
sUngUye ,mensup, bunlarla i1gili. 2. i. yapraglnln
ucu sivri olan nebat (*bitki).
.rumis
.::..,...)
(a. s.)
: ipi .<;UrUk [kimse],
sozUne gUvenilmiyen [adam 1.
rumman
jL.)
(a. L): bot. nar. (bkz:
enar).
1081
rummani
J'L.)
rumma"i
renginde olan
olan at.
(a. s.) : 1. nar c;i<;egi
2. klr He doru arasmda bir donu
,,-:-:L..J
rummaniyye
.. y{.....)
ruseli
(a. i.) : *narqiller.
(a. i. resOl'On c.) : peygam-
berler. (bkz : rOsO I ).
J....)
rusul
klyamet
Ruz:·i • rest·i·hiz:
klyamet).
gunO.
(bki:: yevm-i
J • l:.....J ,Jl:....)
rustii, rustayi
(f. s.):
1. koy ile ilgili. 2. i. koylO. (bkz: rustai, rustayl). 3. eel. pastoral nevi.
·ruste ~....) -
(f. s.) : "bitmi~, ~Ikml~, yeti~;.
mi~"
manalariyle *birle~ik kelimeler yapar. Nev-ruste : yeni yeti$mi$ [nebat (*bitki)].
~~.i-,)
rust-e-hiz:
(f. i.). (bkz : rest-a-hiz).
J-')
(f. h. i.) : 1. Iran'm Onlu
1. yigitlik. (bkz: fU-
(f. i.)
tUvvet). 2. OstOnlOk. (bkz : muvaffaklyyet).
kuvvet. (bkz : niru).
rusub
'7' J ....)
3.
(a. i. c. : rOsObat) : tortu,
<;okUntO. (bkz : (:Wrdl).
rusub-ul-hamr : $arap tortusu
.:."b""'")
rusubit
(a. i. rOsOb'un c.) : tortu-
Jar, <;okUntUler.
t J ....)
(a. .)
.::...-j--.J"""')
(0. i.): 1. saglamllk.
(bkz : metanet). 2. maharet;
incelik.
rusum
i J""'")
IT)eleke, hazakat;
gum-
rUsOm'a ait, rU-
(a. s.)
J"""')
J.. . )
(a. i. resO.I'On c.) : peygam-
berler. (bkz : rUsela). Hatem-ur-rusul (peygambe,rlerin en son geleni, son peygamber) : Hz. Muhammed.
[~] \ J""'")
rusvi [ y]
(f. s.)
: rezil, Hi-
barslz, haysiyetsiz. (bkz :' hazOl).
rusviy-i ilem : en bayagl, ~ak a$agJllk adam.
~IJ"")
rusviyi
(f. i.)
rezillik, haysiyet-
sizlik, itibarslzllk. (bkz : hiz.).
ru~a
L.:.)
(a. i.
ri~vet'in c.)
rU$vetler.
( bkz .: ri$a).
ru~d
~)
gitme,. dogru
sahibi' alma.
Hadd-i ru~d
ligini $er'an
(a. i.) : 1. dogru yolu bulup
yolda gitme. 2. dogru dO$Onme, akll
3. balig alma, bulOga erme, erginlik.
: erginlik ~agl. isbit-i ru~d : erginve resmen isbat ettirme.
.
ru~di, ru~diyye.
<t:...t~)' ~~,,;
(a. s.) : 1.
rU$d'e, erginlige ait, erginlikle ilgili. 2. \ i. ortaokul. [eskiden iptidai ile i'dadi arasmda -O<;u ilk,
u~O arta. olmak Ozere~ altl slnlfl,k bir mektep
idi]. 3. i. birinCisi erkek' adl.
ru~eym
\-~)
(a. i.) : biy. ogulcuk, fro
ru~vet .:." J~ ),
(a. i.). (bkz : ri$vet).
(a. i. c. : rUteb) : 1. Slra r
derece, basamak.
rutbe-iakl
aklln derecesi. 2. me'murluk mevkii, derecesi.
rutbe-~inis IJ"l.:~~·) (a. f. b. s.)
rOtbe ta-
nir, derece bilir.
(a. i. resm'in c.) : 1.. ver-
giler, gUmrUk vergileri. 2. usO'I, merasim.
1082
d
: 1. muhkem, saglam
olma. 2. bir ilmin de'rinligine, inceligine varma. 3.
maharet,' meleke.
rusuhiyyet
(a. i. rusOm'un c.)
embryon. 2. bot. embriyon.
rusubi J.J"""') (a. s.) ~ jeol. *tortusal.
rusOh
.:."L. J """,)
I
r)
pehlivanl ve sava~<;ISI. 2. erkek ad!.
rusti
rusOmit
ruk idaresi.
rusumi
~t:....) (f. i.) : klyamet, mah~er.
rust·a.hiz:
Rustem
rusum.j sitte : "ipek, tuWn, ballk aVI, tuz, iC;ki ve pul" dan alman vergiler.
. sum, vergi ile ilgili.
(a. i. resOl'un c.). (bkz
rusl
rusela, rOsOl).
rusum-i IUtf u kerein : lutuf ve kerem adetler'i;
iyilik ve ihsan usulleri.
rutbet
":"~')
(a. i.). (~kz
rU~be ).
sa'det-mend
(a. t. s.) : Hlristiyan,
"':~")' ~).
rutbiyye
...;.
ruteb
•
(a. i. rutbe'nin c.) : rutbeler,
..I
~",,)(a. i. )
ruveyha
dereceler.
ruvaklvvOn ).
1.
ho~,
inee, na-
1. ineelik, zariflik.
2. fels. fro elegance..
ruteb-i askeriyye : askerl ik rutbeleri.
ruteb·i mulkiyye
beier, dereeeler.
(a. i.)
ruzeli
ruus U"" j) (a. i. re's'in c.) : 1. ba~lar. 2;
(bkz :
sadrazam'm verebileee§i ki.i~uk rutbeler i~in veri·
len resm, yazl. 3. ilmiye, sanklr ulema dereeelerinden biri.
JI J )
(a. i.). (bkz
(a. i.). : 1. gOrme, bakma,
ru'yet-i muhisebe : huk. vasiye ait
kim (yargl~) tarafmdan gortilmesi.
zehirli ve iri bir
orumee~i.
ruvik
..::.~j)
ru'yet
gorulme. Cihlz-. rii'yet : hek. gOrme dMzl. 2.
idare etme, ~evirme, yonetme. 3. ara~tlrma..
sivil memurlara mansus rut.
ruteyli
du~.
(a. i.):
riiteb-i i1miyye : sankillar slnJfmda bulunanlarm
rutbeleri.
eins klr
s. c.
riiveyde
"~"J..i ( a. s. )
:z;ik. 2. kadm adl.
(a. s.) :
rutbeye mens up, derece, rutbe ile ilgili.
.
(a.
(bkz : revaki).
rOhan, reislere ve patriklere veri len unvan.
rutb"
JI J )
ruviki
s. ~ ~j
evba~an,
ruzgir
(a. s. rezll'in
~esabm
c.)
hi-
reziller.
hazele).
)lfJJ) (f. i.'>: 1.zaman,devir. (bkz:
hengam, vakt).' 2. dunya. (bkz : alem). 3. yeL
(bkz : bad, rih).
reva,k) .
riizgir-l kiilli : koz. (bkz : nikat-I dhit).
s
sa'
s. ~A
(a. ha.) : "se" harfinin
si-i musellese :
-si
L. _
u~
arap~a
(f. s.) : benzetme
edatl olan
nm hafifletilmi~i Anber-si : anber
Gayr-si : gaylr gibi.
[~] L. -
gibi.
t L.,.,
bir hubObat
(a. i. e. : esva) : bin dirhemlik
ol~eQi.
saa ""'--'
(a. i.).(bkz : sia).
saide, saidet
~,)l.....
saidet-bah, ..r~ ~,)L.....
" o",l.....
4,; l;t",) l....,
(a. i.) : mut-'
( a. f. b. i.) : bUyuk
bir zatm evi.
saidetlu
j;,) \......,
(a. t. s.) : askerlikte
mira lay (albay) He birinei ferik (korgeneral), sivilde vezir ile mirulUmeralrk rutbeleri arasmdaki
kimselerin resmi unvam.
saidet-meab
Bib-. saidet (Bab-us-saade) : istanlui uk.
bul'da, Topkapi Saraymda karaagalarm bekledigi
kapl. Asr-. saidet, Vakt-i saidet, Zemin-. seidet:
(a. f. b. s.) : saaOOt
verici.
sBidet-hine
(f. s.) :"suren, surueu"
manalariyle *birle~ik kelimeler yapar. Cebhe-si:
yuz suren. Cebin-si [v] : aim suren .. gibi.
si'
Hz. Muhammet zamarll.
saidet-i uzmi : fels. *usmut, fro beatitude.
noktall "se" harfi.
"a~a"
-sa [V]
adl.
(a. f. b. s.) : saadet
sahibi.
saidet-mend
•
I
~",'--'
(a. f. b. s.)
mutlu.
(bkz: bahtiyar, mes'Od).
1083
saadet-mendi
saadet-mendi
yarlik, mutluluk.
(a. f. b. i.): 1.
saidet-name
iran" HUseyin V~lJz'm Kerbela fikiasml hikaye eden
"Ravzat-U~-~Uheda" adlJ eserinin ~evirmesidir. c;eviren 1505 (H. 911) de istanbul'da olen Ba"kesirli Mehmed ~uhiddin Cam'i'dir. 2. XVI. asrm
~air ve bilginlerinden Pirizrenli $em''i'nin III. Murad'm yakmlarlndan Zeyrek A\:ia adma Fer'idUdd'in-i
Attar'm Pendnamesi
Uzerine yaptlgl
muhtasar
~erhdir.
saalib
...J l,j
,saalik
.t.Ul...,..,
(a. i. sa'leb'in c.): tilkiler.
(a. i. su'IO,k'Un c.) : 1. di-
lenciler; dervi~ler; ~alenderler. 2. serseriler.
saat
..:...::.l.:"
(a. i. c. :saat) : 1. saat. 2. va-
kit, zaman. 3. muayyen vakit. 4. k,yamet. Esrat'l
saat : k,yamet
alametJeri. E~ref.i' saat : u6urlu
zaman.
saat-i hakik'i : astr. GUnes'ten irtifa almmak sOretiyle bulunan saat ki, bu, ol~UnUn yapJld,gl ma-'
hallin hakikl saatidir.
saat-i muhtar : uqurlu vakit,
saat-i nucumi : astr. bir yJld,zm i'tidal-i rebli
noktasmdan
veya
mahallin
nlsf-On-nehar'lndan
(meridiyen) arka arkaya iki qe~i~i arasmdaki Zomanm 24 de biri : (cideral time).
saat-i vasati : astr. hak'ik'i GOnes'e tab'i olmamak Ozere muntazam hareket ettig; tasavvur olunan mevhum bir gone~in, mahallin nlsf-un-nehar'·
mdan (meridiyen 1 arka arkaya iki defa qel;i~i
arasmdaki zamanm 24 de biri. (mean time).
saatzaviyesi : astr. her hangi bir yJld,zm sa at
zaviyesi, 0 ydd,zm mOrOr-i ulva'dan n1sf-On-nehar
(meridiyen) dairesine kadar hareketi slrasmda
meydana qelen. al;mm saat cinsinden
ifadesicj;~.
(1 saat 15 derecedir). (bkz : mOrOr-i ulya).
(a
ve maruf makamJanndandlr. TOrk mOziginin en
orijinal ve karaster!stik makamlanndan biri olan
saba, yOrekler par~alaYlcl, gpnOller yak,cr bir hOzun, elem, zOhd ve pi~manlJk duygusunu gayet' net
olarak bildirir. Ragbetle kullandml~ bir makamdll".
c;argah'da zengOle (ki bu makam
~ekv-efza'nm
terk'ibinde de mevcuttur) i1e saba
dortlOsOnden
mOrekkeptir. Bu dortlO ile dOgah (Ia) perdesinde
kallr. ZengOle'nin duragr ~ar~ah perdesi, saba'da
~ok mOhim bir roW olan gO~WdOr. c;argah'da zengOle'nin gO~lOs0 olan rast (sol) perdesi r:libi ikinci bir gOc;lOnOn, fazla k,ymeti yoktlJr. Donammma
"si" koma bemolO ile "re" bakiyye bemolO konulur. c;argah'da zenqOle'nin "Ia" bakiyye bemolO;
nota i~inde kullanJlJr.
sabi·a~iran j\~c.l."",
saba.beriber y. 'y. l-:-,.;t
rOzgari gibi hafif ve latif.
~ l-:-"",
sabibet
sabah
c.l -:-"",
4.:-""""
,,:-,,":"
(a. s. suObet'den c. :
saba
l . ."",
(a. L) : 1. gOn dogusundan
esen hafif ve latif r'bzgar. Esb.j -:>abi.reftar: rOzgar gibi u~an, at. 2. mUzo TOrk mOziginin en eski
1084
(a. f. b. s.):
saba
(a. i.) : a~lklJk, sevgi.
(a. i.) : sabah. Ale-s-sabah :
sabihat
..:..>l~w::o (a. i.)
1. gOzellik, latif-
lik, yOz gOzelligi.
sabahat-i sima : yOz gOzelligi. 2. kadm adr.
.sabih.gah
sa'b, sa'be
mij~.
sabahleyin erkenden.
sabilh-I mah;;er,: klyamet sabahl.
i. saat'in c.) : saatler.
slab) : 1. qO<;, z~rr ~etin. Umur'l sa'be : zor, ~e
tin isleI'. (bkz : as'ir).
sa'b-UI.fehm, sa'b-U1·meal : anla~llmasl qO<; olan.
sa'b.ul-husul : meydana gelmesi gOe; olan.
sa'b-U1·murur : r:lec;ilmesi gOe; olan. [en c;ok yal~m daglar, hakkmda kullanJlJr]. 2. kuvvetli, zorlu.
(a. f. b. L) :
elde yalnlz nOmQnelik fahte usOIOnde "Ia" bir pesrevle "Ia" bir saz sema1si bulunan mOrekkep makam. Saba ile a~1ran'da ussak'dan ibarettir. UmOmiyetle in:ci olarak seyrettikten sonra, ikinci dizi
ile aslran (mi) perdesinde kallr. GOc;IOleri birinci
derecede saba'nrn gOc;IOsO
c;argah' (do), ikinci
derecede de as'iran'da u$sak'm gO<;IOsO ve saba'rim
duragl dOgah (Ia) perdeleridir. DonanJmma saba
gibi "s" koma bemolU ile "re" baklyye bemolO
konulur. Saba'nm "Ia" bakiyye bemolu, a~iran'da
u~~ak'm iki bekar ile' "fa" bakiyye diyezi nota i~e.
risinde kullanJlrr.
ol(.>l~
(a. f. b. L): sabah vakti.,
( bkz : bam-dad).
sabih-ul.hayr
c.l-:-"",
J:i \
(a. b. i.) : bazl
atlarmalnmda bulunan beyaz leke. [bu beyazlJk,
alnmdan
burnunun OstOne kadar
uzarsa buna
"ak,tma" derler 1saba.puseiik
c.ll<L..tJ' Lw::o
y
•
(a. f. b. i.) : muzo
TUrk mOziginde bir murekkep .makamdlr. Tahm1nen bir bu~uk aSlr evvel vey~ biraz daha yakm
bir zamanda Dede 'Ef. taraflndan terk1bedilmi~tir.
Makam, saba'nln son una pOselik beslisi veya tam
sabih
dizisi ilavesinden ibarettir. POselik ile dugah (Ia)
perdesinde kallr. GDC;lUler birinci derecede saba'nm
guC;lusu C;argah (do), ikinci derecede de pOselik'in
guC;lUsu huseynl (mi) perdeleridir.
UmOmiyetle
C;lklcl olarakseyreder. Donanlmma saba'nm "si"
koma ve "re" bakiyye bemolleri konulur. Saba'nln "Ia" bakiyye bemolu ile pOselik'in iki bekan
ve "sol" bakiyye diyezi nota ic;inde kullandlr.
$aba~reftar ):;) l~"", (a. f. b. 5.) : ruzgar
gibi hafif ve c;abuk giden [en c;ok at hakkmda
kullantllr ].
sabaret
.:"):-""
mUziginin .~n az iki aSlrhk bir mUrekkep makaml
olup zamanlmlza kalml~ numOnesi yoktur.
\
sablk, sablka <\~ L.
<\All--,
sabd<a
geC;mi~
~ey,
(a. L c.: sablkat, sevablk) :
gec;mi~
hal ve vak'a.· 2. geC;mi~te
sue:;.
sibil<a·i mukerrere : birclen fazla sue:; i~leme.
sablka-i .' mukerrere eshabmdan : birkac; kerre
mahkOm ve suc;lu olmu~ kimse.
i~lenmi~
sablkan
(a. L sabiyye'nin c.): kGc;uk klzlar, klz c;ocuklan.
saba-zemzeme (veya saba kurdi)
t..>~.,;) l~
"d,'''V'' j l~"",
(a. b. L) : muzo TUrk mO-
ziginde bir mOrekkep makamdlr : saba ile kOrdl
dortlUsUnden mUrekkeptir. Bu dortlU ile dUgah "Ia"
perdesinde kaJlr. GUc;IO'ler birinci derecede saba'nm
gOC;lUsU olan C;argah (do), ikinci derecede de neva
(re) perdeleridir. Donanlmma saba gibi "si" koma
ve "re" bakiyye bemolleri konulur. Saba'nln "Ia"
baklyye bemorU, kUrdl dortlUsUnUn iki bekan ile
"si" kUC;Ok mUcennep bemolU, nota. ic;inde kullandlr.
sabb
......."'"
(a. L) : dokme, dokUlme; bo-
bo~altllma.
tL~"",
sabbig
(a. s. ve i.) : 1. boyayan;
boyaci. 2. deri altmdaki boyah madde.
sabbir
}-:--
(a. L)
)L~"" (a.
(a. zf.) : ewelee, bundan
once.
siblkin
~.l--, (a. s. sablk'm c.)
gec;mi$ler, once
gelmi~
: sablklar"
olanlar. (bkz: sabikun ) ..
sablkin-i islam : en once islam olan .klrk zat ..
(bkz : sablkun~i ElVvelUn).
sibi'
"'J:L...:>
(a. L ve s.)·: ytldlzlara. tapan,
lardansebea'h.
$&bi
~-...a>
(a. i. c. : asbiye, slbyan, slbvan,.
sabye, sibye, subye): 1. henUz memeden kesil.
memi~ erkek c;ocuk. 2. Uc;ya~lnJ tamamlamlyan er·
kek e:;ocuk.
sabi-i muabbir : huk. [eskidenJ
. soyledigini bilen ~ocuk.
sibi', sabia
d\A!l....,"
L! L...
soyliyen va
(a. s.) : yedinci.
(bkz: heftUm). Bib'l sibi' : yedinci bab.
bot. 1. atlas c;ie:;egi
sabi'-aser : on yedinci.
( kaktUs). 2. frenk inciri.
sabbar
(a. s. sebk'den) :
gec;mi~.
..:,)1-:""" (a. L) : sabllik, c;ocukluk.
sabavet
~altma
" J! L.
~eyler
Sene-i siblka : gec;en ytl.
2. $imdikinden blr ewel me'mOriyette bulunmu$
olan. 3. Herde bulunan, zamanca, rUtbece onde bu·Iunan.
siblk.ul.bevan, siblk·uz-zlkr : zikri geC;mi~, yu.
kanda soylenilmi~.
1.
(a. b. L) : muz. TUrk
.
'-.
1. gec;ici, geC;en,
(a. L). (bkz : kefalet).
sabi-u~~ak J~~ l:-..a
(a. L) : 1. boyama, boyanma.
i<- ... ...:>
sabg
2. bazl nebat kokJerine· ispirto, eter gibi
kan~tlnlarak yaptlan ilac;.
sabian
5.) : c;ok sablrll, sabn e:;ok
l,,! l_....,
(d. zf.)
yedinci olarak,.
yedinci olmak Uzere.
olan. (bkz : sabOr).
sabbariyye
~) l:"""
sibig, sabiga
(a. L)
bot.atlase:;i-
d.A! l_." '-..
;"'ll_
(a. 5.) : tam,
uzun, tafsllath.
c:;egigiller, fro cactees.
Sabbe 4>.
L
sabih, IlIbiha <b.:~~"':::'''C:-:~ (a. s. subh'dan) :
(a. h. L) : iss. bid'at ve delalet
ehli arasmdaki "$la"
~Obelerinden
biri.
1. gUzel, latif, ~irin. 2. i. [birincisiJ erkek, [ikin.
cisi] kadln adl.
f085.
sibih _
sibih
t.: L.....
(a. s. sibahat'den)
yuzen,
siblha
~L.... (a. i. c. : s8bihat)
qemi.
~ It; l.....
(a. i. sabi'in c.) : Ylldlza
sibltn
tapanlar.
sibikun e,) ~.l.....
("ku" uzun okunur.. a. s.
sablk'm c.) : ge~mi!;ler, one gelip g~mi!; olanlar.
(blsz: s8bl kin) .
siblkun-I ewelOn : ilk defa MOslOman olanlar.
[40 ki!;dir ki ilki erkeklerden Hz. EbObekir; kadmlardan Hz. Hadiee ~ocuklardan Hz. Ali; sonuncusu Hz. Omer'dir].
siblr
J. L..:.
~~..
di!;lni slkan. (bkz :
(a. s. s8bir'in c.): sablryoksullugun
(a.
s.
Iztlraplarma
sebat, sObOt'dan) : 1.
hareketsiz, klmlldamlyan, /yerinde' duran. 2. ispat
edilmi!;, anla!;llml!;. 3. l. erkek adl.
.
Sibit
..:.~ ~..
(a. h. i.) : me!;hur TUrk
liairlerindendir Bosna'da OZi~e kasabasmda dog.
nlu!;tor; aS11 adl Alaeddin'dir; Sair Nabi ile mua·
~Irdlr. Siirlerinde tabir ve atasozu kullanmlya ~ok
merak salml!;tlr. istanbul'da t!!hsil gorerek Bosna,
Konya, Diyarbekir mevlevlyetlerine eri~tikten sonra
. (H. 1124) de olmu~ttir. Dili tutuk oldugundan
dogru durUst konu!;amadlgl i~in mOnasebet dO!;.
tOk~e : "ben konu~amlyorum, bereket versin kalamim biraz konu~uyor, 0 da konu!;mazsa ~atlardlm"
derr:ni~. MOrettep
diva", vardll' ve vazmadl r.
Bilhassa' "Derename~' adh eserinde Argoya da yar
vermi~tir.
sibitit
~l:.. L" ,
(a. s. sabite'nin c.) : say-
"..::... L" (a. s. e. : s8bitat, sev8bit) : 1.
seyyar (gezegen) olmlyan ve yerinde durur gibi
gorOnen yJldlz [seyyare'nin zlddl]. 2, kadm adl.
1086
(a. i.) : 1. sa'blr.
sabr-I EyyGb: Hz. EyyOb'un -dillere destan olan-sabrI. 2. bot•. Sokatra adasmda ~.kan, sari sablr
da denilen ve ozO hekimlikte kullanllan bir nebat
(*bitki ).
s.bOh
LJ':""" (a. i.) : 1. sabahleyin sagJlan
i~ilen
sOt. 2. sabah vakti
bozen i~ki.
!;arap. 3. mahmurluk'
4.!'".J~.(a. s.)
sabOhi
sabah ickisiv1e
i1gili.
sibOn
e,) y.lol"i'
(a. i.) : sabun.
,,-;:'y. L..:. , J y. L..:.
(a.. s.) .
1. sabuncu, sabun yapan ve satan. 2. sabunlu, sabun karl$lk. 3. sabun. t;;e!;idinden.
sibCiniyye
"!y. L..:.
(a. i.) : ni$asta helvaSI-
nm bir t;;e$idi.
sabOl'
)J':"""
(a. s. ,sabr'dan) : t;;ok sablr-
h. (bkz : sabbar). [Allah adlarmdandlr].
sabur-ina 4I'1),,~, (a. f. zf.) : sablrll olana yakl$acak yolda, sablrla.
sabye
":~-"
(a. i. sabi'ninc.) : kOt;;Uk
erkek ~o~uklarl, oglanclklar. (bkz : slbyan) [kalimenin : "slbye, subye" $ekilleride vardlr]. (bkz:
slbyan ).
sic
(,L.....
(a. i.) : Hindistan'dan qelen,
kerestesi makbul ve sert bir
yar ( gezegen ) olmlyan, yerinde durur glbi gorunen Ylldlzlar. [seyyaratm zldd.].
dbite
.r:--
sabr-i cemil : Allah'dan gelen bir aelya dayanma.
sibOni, sibOniwe
W:J~ L..:.
hlar. Fukari-i sibirin
katiananfakirler.
dblt
kO~Uk
(a. s. sabr'dan) : sabreden,
dayanan, acelesfz bekliyen,
sabOr).
sibirin
(a. i. e. : sabaya) :
~ocugu.
sabr
(a. i. se biha'nm c.) : 1.
gemi,ler. 2. Ylld,zlar. 3. imanhlarm ruhlar•.
"-:~
sablyye
klZ, k,z
(bkz: ke!;tI, sefine).
siblhit
(""u..:.! L" (a. b. s.) : 1. ayagma
siblt-kaclem
saglam. 2. yerinde vey8 sozOnde duran.
yOzOcO. Han-, siblh: yOzer havuz.
sici'
L~L.,
,a~a~.
(a. s.) : 1.sed'li, kafiyeli
soz soyliyen. 2. (bkz : mukaddem).
.icid
.b.
L:..
(a. s. seede'den e. : sUcced) :
1. secde eden, alnml yere koyan.' 2. i. erkek adt.
[mOen. : "saCide" dirJ.
.aded
l.J"
sad
(a. ha.) : Osmanll alfabesinin
on yedinci harfi olup, "ebced" hesabmda doksan
saYlsmm kar$i1lgldlr; "s" sesini verir.
slid·, miihmele : "sad" harfinin bir adl. [nok.
taslzllgrndan dolayJ].
(f. s.)
yUz [saYI]. (bkz:
mie).
'""'--'. (a.L) : 1. kutluluk. 2. u~ur.
sa'd
3. s. kutlu; uqurlu.
sa'd·, asgar : astr. VenUs (ZUhre, Nahid) gezegenL
.
sa'd·, ekber : astr. JUpiter (MUljteri) gezegeni.
sa'd·iid·din : dilimizde "sadettin" $ekIinde erkek
adl olarak kullamlan bu keIime : dinin mUbarekligi, dini ugurlu, kutlu ktlan demektir.
sa'd·ullah : 1) Allah'm kutlu. talihli klldlgl "ma·
nasl~adlr"; 2) erkek adl.
.
(0. L): 1. ses. (bkz: savt
sadi·yi
m~rekkeb
~\..lA-.. (a. i. c.). (bkz: sa'deyn).
sadiret
.:...) \...L,.;:,
sadaka., ~""'--' (a. L c. : sadakat). 1. sa·
sadaka·j mahbOse
huk. [eskiden] (bkz : sa.
daka-i mevkufe).
sadaka·j mevkufe
huk. [eskiden] vakfl in$a
i~in kullamlan sarih sozlerdendir. "Vakfettim, hapseyledim" gibi " sadaka-I mevkufe klldlm" da'denilebilir ve bu sozle .de vi'lklf inlja edilmilj olur.
sadaka-j muharreme : [eskiden] (bkz : sadaka-i
mevkufe).
sadaka·j muhbese : huk. [eskiden] ( bkz: sa~
daka-i mevkufeL
sadakat
miiebbede
..::.,,\9...L,.;:,
huk. [eskidenJ
(bkz:
("ka" uzun okunur. a.
L saC/aka'nrn c.) : sadakalar.
(a. i. sadr'dan) : 1. baljta
bulunma, oneget;me. 2. sadrAzamlak, sadr8zamm
ilji ve makaml. 3. Rumeli ve Anadolu kazaskerlil;ji.
sadiret han·, hiimiyunu : tar.sadrazamm d~ilj
mesi munasebetiyle padiljah tarafmdan t;lkarllan
ferman.
,)4-)1..1.'"
sadiret-penih
(a. f. b. s.) : sadr8-
zam bulunan [kimse].
sadiret-p.nihi ~4-;l-,-", (a. f. b. s.> : sadrAs~drazamla
..::."bL
ilgHi.
r.
(a.
seyyid'in c.) : 1. sey-
yitler, ulular. 2. Hz. Hasan neslinden gelmek ltizere
Hz. Muhammed'in soyundan olanlar. [Hz. Huseyin neslinden gelenlere de "$uref8" derler].
sidit·, kabile : kabi'lenin ileri gelenleri.
: sesin bir t;ok defalar tekrarl.
daka. 2. zekat.
sadaka·j f,tr : fitre, ljeker bayrammda aynen
1667 gram
bugday, bugday
unu; 3334 gram
arpa,arpa unu, kuru uzum, hurma veya rayTce
gore bunlarm bedelleri uzerinden yoksulli;lra verilen sadaka.
sadaka·i
vaklf).
(a. f. b. s.) : sada-
sa'din
sidit
8vaz). 2. a. yankl.
sads-vi basit : sesin bir defa tekrarr.
)~I...L,.;:,
sadikat-kir
.)L-, (a. L) : goz agrlsl, gOZ hastalrgl.
(bkz : remed).
(a. i. sldk'dan) : dostluk, ve-
katli, hakikatli, s8dlk, doQru..
zama ait,
sid
.:J I...L,.;:,
sadikat
fil" II k, it;ten baglrllk; dogruluk, yurek dogrulugu.
sad·bir
(f. z. f.) : yuz kere.
sad.berg
.!Jy .-,-", (f. b. s. ve i.) : yuzyapraklt,
katmerli. Giil-j sad.berg : yuz yaprakla samlan, katmerli, makbul bir gul t;eljidi.
sidd
.)L,
(a.
s.
sedd'den) : 1. kaplyan,
orten, engel olan. 2. hek. aksu denilen gozperdesi.
(a. i. seyyid'in c.) : seyyidler.
side
~.)L...
(f. s.) : 1. duz, basit, yalm,
gosteriljsiz. 2. sUssuz. 3. karlljlkslz, katklslz. 4.
derin dU$unemiyen, bon, saf [adam]. 5. n. yalmz,
ancak.
sidec
[..)L,
(a. i.) : "sade"nin arapt;a-
la$tlrllmlljl.
saded
.)~
(a. i.) : '., yakmlrk, civar.
2. fikir, niyet, kasid; te$ebbus. 3. konu$ulan madde, asll mevzu. Hirjc-u-saded : mevzO dlljl. Sadede gelmek : mevzOa donmek, mevzO' dl$1 sozleri bir yana blrakrnak.
1087
sade-dil
sade-dil ,).)
0).)
L.
sad-hezir,;l J~ ~ (f. b. s.) : yUz bin.
(a. f.b. s. c. : sade-dilan):
1. temiz yOrekli.2. saf, bon. (bkz : sade:levh).
J.)l_...
sid.k
J '}.)
sade-dilan
0).)
L.
(a.f. b.s; sade-dil'in
c.) : temiz yOrekliler, saflar, bonier.
sade-dilane
0).)L.
"';'}.)
(f. zf.)
: saflrkla,
bonlOkle. Hissiyyat-. sade-dilane : ed. saf, laObali
sozlerle dolu olan ibare.
J.)
side-dill
0).)L.
(a. f. b. i.)
safllk,
sadlk-iil-va'd
kek adl.
J....L,.:,
sadef
(a. i. c.
esdaf)
sedef, inci
sedef-~e
"~..l,.:,
sadlk'ln c.) : 1. dogru kimseler. 2. sadakatli, i,~
ten baglrllg, olan kimseler.
saddcan-. a,k : a~kta sad,k olanlar.
(a. f. b. i.) : kOc;Ok sedef.
(f. i.) : sadelik, dOzlOk,
siidegi
sad.kane
ifade sadeligi.
sade9i-i Jibas
giyim sadeliQi.
C;lkan. $eref-sadJr : ~erefle C;:lkan [padi~ah emril
Kelimat-I sid.re : C;lkan kelimeler.
sa'di
)ls"'c.)l.. . .
sade-kir
(a. f. b. i.)
kuyumcu
taslakC;lsl.
side·ieyh
C"l c.)L.
(a. b. s.)
saf, bon.
ugura
aSlrllk
kalml~
bUyOk
sade-diI 2 ).""
":'~..l.~
(a. i. sadme'nin c.) : 1.
ba~a
c;atmalar. 2. anSIZIn
gelen belalar. 3. kim. patlamalar.
sid.ru
J)
o).)L
(a. f. b.s. c. : sade-rOyan):
~lkmaml~
qenc;ler.
\
,,:,.)L......
denilen perde
sa'deyn
gelmi~
J:. ..l... _"""
I
sad-gune
·c;e~itli.
1088
4J·f..l.""
(a. i.)
J~..l......
: yUz tUrlU,
hek. seretan denilen yara--
(a. s.
sadin
C. :
asdika, su'deka,
sud-·
j.)L....
(a. i. c. : sedene)
kaplcl;
Kabe-i MOkerreme kapicisi.
(a. i. c.) : astr. "iki ugur-
(f. b. s.)
hek. irin, yaradan
sadik-. kadim : esk dost. 2. dogru sozio [adam].
(bkz : rast-gO).
perdedar;
lular" : VenUs (ZOhre) ile JOpiter (MO~teri) gezegenleri. Klrin-. sa/deyn : VenUs ile JOpiter'in
aym durumda olmasl ki, kutluluk i~areti saYllrr.
(a. s,). (bkz : sade).
kan) : 1. dogru, gere;:ek dost.
(a. i.) :'hek. Ozerine aksu
goz.
[.)l......
sadid
sadik
siide.ruyan j~-,)o).)L. (a.f. b. s. sade-rO'nun
(a.' s.) : muzo 1. saadete,.
akan sari suo
sadid-i seretani
dan akan irin.
yOzO tOysOz, gene;: delikanll.
c.) : sakall, blYlgl
($...I.a-......
mensup. 2. i. TOrk mOziginin en az altl
bir mUrekkep makamlolup zamanrmlza
nUmOnesi yoktur. 3. i. erkek adl. 4. Iran'ln
mutasav'(lf ve mOtefekkir ~6iri ($eyh Sa'di).
sadie
toku~malar,
sademat
sidet
("ka" uzun okunur. a.
sad.r, siid.re o))..')l..... ~ ...;..')1..... (a. s. sudOr'dan) :
sidegi-i .ifide
~arpmalar,
",;\;.)l_
zf.) : sadlk olana yara~lr yolda.
sOssOzlOk.
(bkz:
va'dinde, sozUnde duran. 3. i. er-
j~..')l."" ("ka" uzun okunur. a. s.
sid.kan
bonlOk.
kabugu.
(a. s. sldk'dan. c. : asdika) :
1. dogru, ger~ek. (bkz : sahih>. 2. sadakati, ic;:ten
bagllllgi olan.( bkz : vefa-kar).
sid.k-iil-kavl : dogru sozIO. (bkz : rast-gO,' sa~
dlk-UI-kelam.).
sid.k-iil.kelim : dogru soyliyen. Jbkz : rast-gO"
sadlk-UI-kavl ).
(a. s.) : hayrette kalan,
~an.
(bkz
hair, hayran,mUtehayyir, velhan).
sadis
V',)L.....
(a. s.)
~a~
: altmci. (bkz:
~e~Um). Daire-i siidise : altinci daire [Beyoglu Be-
lediye Dairesi].
sadis-a$er: onaltlncl, onaltl.
sSdisen
(a. zf.). : altmci olarak,
altmci olmak uzere, altinci derecede.
sa'divye
sadN1i~in ~
)..l.,a
(a. f. b. 5.)
ba$ se_
dirde, Ost ba$ta oturan [toplantlda-].
(o. i.) : bot. papirUsgil-
JL...l.,a . (f.
sad-sal
b. L) : yOzYII,
ler, fr. cyperacees.
saf
,Sa'diyye
sadme
(a. i. c. : sademat) : 1.
4,6..L....a
~arpma, toku$ma, ~atma. 2. anSIZIn ba$a gelen
bela. 3. kim. patlama.
sadme-i ink.lab : inkllap sadmesi, hayattaki deQi$ikl ik darbesi
sadm~i mun'akise : fix.
bir .te'sirden
onun zlddlna aksi taraftan l;:lkan te'sir.
sad-pa
~..l..a
sonra
(f. b. 5.): yOz ayakll [olanJ.
C)~..l..a
sad-pare
(f. b. 5.) : yOz pare;a;
parc;;a parc;;a olmu$. (bkz : rize rize).
sadr)..l..a
(a. i. c. : sudOr) : 1.
go~Os.
sadre ~ifa vermek : gonOl ferahlatmak.
I
sadr-. ali : vezirlerin, vekiHerin ba$f, sadrazam.
sadr-. Anatolu : Anadolu kazaskeri.
mevkiinde
Q
If)..l..a
(a. f. b. i.)
en mOhim
sadri, sadriyye <t:)""""'~\S)..l..a (a. 5.) : go~.use
ait, gogusle ligili. EmrSz-. sadriyye : gogOs hastaIrklarl.
<t:)~
Safa
L.i..a
: gOl$en
safasl;
gUl
4. erkek' adl.
(a. h. i.) : Mekke civarlnda bit
yer olup hacllar, burasl i1e Merve denilen yer araslnda Hz. Hacer'in qidi$ geli$ hareketini remzederek dort defa gidip. Oe; defa gelirler.
J-~.
safa-bah$
Li...:.
(a. f. b. s.) : safa veren,
eglendiren, rahatlandlran.
-'~ 1A....., (a. f. b. s. c.
safa-cOyan) :
rahat, egl"lnce arlyan.
safa-cuyin j~~lA"" (a. f. b. s. safa-cO'nun
halar. 2. Mehmet Akif'in
[7 kitaptan ibarettir].
safaih
?Co l •
L
I..<I..,a
me$hur
eserinin ad.
(a. i. safiha'nrn c.)
dOz,
(a. f.b. 5.) : safah,
safa-perver
safa veren, ic;; ac;;an.
~""
(a. s.). (bkz : saff-ara).
~~ lA.....,
(a. f. b. s.) : safalanml$,
saf-ara \)\
(a. i.) c;;ocugun anaya
nispetinde kullanllan bir kelime. [babaya nispetin.
de sulbi, sulbiyye denildigigibi].
F. 69
gijl~en
yassl $eyler; madeni levhalar.
yer; tamorta yer.
sadriyye
safa-yi batm : ie; safllg,; rOhun
safa-yi
eCjlencesi.
safahat ..:...~ (a. i. safha'nrn c.) : 1. saf-
(a. i. c.) : "iki sadlr" :
Rumeli .ve Anadolu kazaskerligi.
sadr-gah
(a. i.) : 1. safllk, berrakltk.
c.) : rahat, eglence arlyanlar.
sadr-, Rum : Rumeli kazaskeri.
W:,)-L....,
CoLA""
safa'
(bkz : safvet). 2. gonOI $enli~i, kedersizlik, eglence. Ehl-i safa : safa adal'l'lJ, keyif adaml. 3. muzo
Turk mOziginin en az iki aSlrllk bir m(jrel<kE!O
kanil olup zamanlmlza kalml$
safa-cu
sadr-. a'zam : "sadrazam" : [saltanat devrinde]
ba$vekil.
sadreyn
(a. s. safa, sarvet'den):
Jl..a
1. temiz, halis, katklslz, karl$lk olmlyan. 2. bon,
kolay aldatllabilen, kurnazllga akh ermiyen. [mOen. : "safiyye"]
safa-yi hil.kat : yaraddl$1n zevki.
(bkz : ber, sine). 2. yOrek.3. her$eyin onO, ba$I,
ilerisi, en yukarl, en ba$. 4. oturulacak en jyi yer.
5. ba$, ba$kan. (bkz : reis). 6. kazasker. 7. sadrazam sozOnOn klsaltJlml$l.
. sadr-, cahan : dUnyanm en itibath
bulunan:
Jl...., ,.
saf, sifi
Cevabi tarafmdan kurulmu$ olan tarikat.
(a. L). (bkz: saff).
.....A.,.,
(a. h. i.) : tas. Sa'duddin-i
safi-yab
safa bulmu$.
1089
u...:t
),-4,,#
(a. s.}.(bkz: saff-beste).
(a. f. b. s.). (bkz : saff-
saff-. niill : ayakkab"arm dlzildil:jj Slra, papu~
luk; meclisln. en aliagl yerl.
saff-. sipah :. asker saft, dlzisl.
-der ).
saf·derari ~I), ~...:t (a. s~). (bkz saff-d~ra~).
l.S)..l.i,.;,
saf·der.
dO,~man saflarrnr yaran ylQit. (bkz : saff-zen).
(a. f. b. s. c. : saf-de- .
saff·der·i yegane : blricik, e!jsiz kahraman.
rOnan) :. bOn, kalbitemiz, i~i saf, kolayaldatlla·
bilen.
j
sif.derunin
V-, )..l..L,.,
.(a; f. b. s. c. : sSf·
4I'VJ)~L,.,
c.) : dU!jman saffarml ylrtan y;gitler.
, saf.dil ' iJ.u~·
(a. f. b. s~)
kolay alda.tl.
saff·dert
dO!jman
1Igill.
lan,saf, bon. (bkz : saf-derOn).
yUrek saf-
b5nlUkle. (bkz : saf·dertinane).
2.
(a. I. c : esfar). (bkz
safer
($ ~
(a. s. c. : safeviyyan) : Saft
admdaki. kimsenin soyundan olan; Fars hUkUmdarl
~ah ismaWin soyo.
Safevjyyin
j~~
(a. s. safevt'nin c.):
safeviler.
~~
(a. h. i.): tas. Safiyud.
din~i' Erdebili tarafmdan kurulmu~ olan tarikatm
adl.
[kurucusuna
den iii r].
~
nispetle: "Erdebiliyye" de
(a. I. c. : sufOf)
camide cemaatin- SlraSI.
saff·j dli,menan : dU!jmanlarm safl. 2. blr
raya dlzilmi~ asker.
(a. i.c.) : 1. iki slra.
kar!jlla!jllan iki taraf.
saff.. harb : ask. : sava!j hattrnl meydana ge.
tiren asker dlzlsl.
J~ ~
(a. f. b. s.) : dO!jman
~.~
saff-,iken
(a. f. b. s. c. : saff-
-!jlkenan>. (bkz: saff-!jlkaf).
ssff.,ikeninj l:.G.
~
(a. f. b. s. saff-
c.) : dU!jman saflarrnl Ylrtan yiQitler.
s.aff.zen
j ~
(a. f. b. s.) : dU$man saf-
larrnl vuran, yaran yigit. (bkz : saff-der).
fetine,
su~
nfhs·
51-
(a. zf.) : slra Slra, dlzi
saflarml yaran, bozan '[yil:jit].
safh
1. dlzi, slra;
bununla
dlzl.
~lken'ln
Safeviyye
saf-der'e
( a. i. ) . ( bkz : safvet) .
~
saff·,ikif
Sam.
kimseye" ait,
safE saff ~ -4,'l4
sefer).
1090
~ava~ta
Ylrtan
..:,.4.,.:,
s,sHeyn
(a. i.) : hek. ke!'
.0;......
(a.. f. b. 5.)
($).J...i.,..:,
saflarrnl
saffet
4J'~ ..l..l...:t (a. f. zf.)
sif,:diline
4J'I)~ (a. f. zf.) : yiQitceslne.
saff·derine
(a. f. zf.) : bon-
IOkle, safllkla. (bkZ : saf-dilane).
jl)~(a. f. b. s. saff-der'ln
safE·deran
.·derOn'un c.) : bonier, kalbi temiz, i~1 saf olanlar.
sif.der~nane
)....u...:, (a. f. b.. s. c. : sarff·deran):
saff·der
(a. s.). (bkz : saff-dert).
~-')~~
saf.derOn
saff
safbailfa.
ml!j, slra slra dizilmi$.
•derane).
sa'f.
(a. f. b. s.) : SlraYl, asker
safE·beste ~ -4,...:t(a. f. b. s.)
~;I), ~(a. zf.). (bkz saff-
saf-derane
"~"iyle,·
1) -, ~
saff-ara
saflarml susliyen.
e~
(a. I.):
bagl!jlama. (bkz
~
t
yuz ~evirme. 2. afafv) ..
(a. i. c. : safahat) : 1. bir
!jeyln dOz' yOzO. 2. blr cismln gorOnen taraflarr.
3. yazllml~ veya yazllabilir sahife. 4. ince, ya'sSI
ve genl!j cisim, levha; yufka. 5. birhadisede birbiri ardrnca gorUlen halJerin her biri.
sagar., gerdan
r::-},.;;
safih
dOz olan
(a. i.) : 1. gokyOzO.2. yassl,
~ey.
safiha
<\~
(a. i. c.
safaih)
1. dOz,
yassl yOz. 2. madeni levha.
safil
al~ak
adam. Taraf•• safll :
s~iI
Jt~A
a~agl
taraf.
(a. s.) : <;okelek, tortu. (bkz:
rOsOb, dOrdi).
<.>-,1,.;..:, (a.
Jl..a.A.,.:,
saf·saf
(a. i.)
dip, alt, bir sevin
I
Slafln
~L
(a. i.) : a~aglllk, al<;akl!,k.
~9L"", (a. i. c. : safinat) : !:ins at,
saflnat
(a. 1. safin'in c.) : cins,
soy atlar.
elnrn hazim
cevheri.
gO~lOg0ne kar~1
saflr, saflre ~.,}L",}L (a. s. sefer'den c. :
safir, safire
~~,..,,, ~4...,
(a. i.) : 1. Isllk.
2. ince, gOzel ses. 3. leng. IslIglms. [ses,]. HurOf·,
safire : ISllk harfleri /Ii, s/l gibi. fro slfflant. 4.
gok yakut.
safirl, safirlyye
4l"~..L,..,,,
<.>..~a.,."
(a. s.) : IslI-
~Imsl [soluk]. Ha1"ahir·i safiriyye : hek. ciger hastalarrnda, nefes allrken duyulan IslI~lmsl hlrlltllar.
J-"'"
(a. s.) : temiz, pak, saf, arl.
saflyy.iid.din (dini temiz, dinl pak)
adl.
: erkek
saflyy·ijf.kalb : kalbi temiz.
d,..;l..aJi"", (a. i.)
o:tk.-,i...,
satrcr He mO~terinin tokala~arak hayrml ger demt1leri. 2. yapllan satls.
safk"·i vahide : bir pazarllk sonunda karar ve·
rildi diye satlci ile allcrnm el slkl~masl.
b. s.) : saf-
saf.,ikaf J~....A...., {s. f. b. s.). (bkz :saff-sikaf).
,saf'J;iken
0G. ~
(a.f.b.s.). (bkz:saff.,
.~iken) .
saf'J;ikenin
jl:..G. ~
(a.f.b.s.). (bkz:
saff~~ikenan).
safvet
WJ~"'"
(a. i.) : 1. safllk, h8lislik,
temizlik, pakhk, arrhk. 2. erkek ad •.
safvet·i vicdin : vicdan safltgl.
safvet·ullah : Hz. Muhammed'.
<, a. i.) : 1. safllk. 2. benHik.
(a. i.) : 1. bir sa,tls slr8smda
'( a.f.
sata kabilinden soz soyliyen [adam].
sagair
~
(a. L) : 1. gorunuste d(!)!j-
safsata.perdiz ]1,:)--':. ~i,..,
s~f.%en
safka
bot. sogUtgiller,
ru gibi gorundOgO. halde ger~ekte yanh~ olan klyas,
*taslm. 2. fels. *bilgicilik, fl'. sophisme.
safiyy.ullah : Hz. Adem.
..::..:tl.,..,
kuJlanilan te'sirli bir
fl'. salicinees.
safsata
sOffar) : yola ~Ikmlya hazlr, yolcu. Asakir·i sifire :
sefere hazlr askerler.
siflyyet
bot. sogOt agacl.'
~~4..., (a. i.) : hek. segut aga-
safsafin
safsafiyye
soy at.
saEiyy
(a. i.)
, saf.saf ~ -...4"", (a. zf.). (bkz : saff-saff >..
aSaglsl, altl, alt tarafl.
safiliyyet
s.) : 1. hek. safraya,
ode mens up, od lie ilgili. 2. safra'ya ait. 3. atik,
hlr~rn, zaYlf ve esmer olanlarrn yaradlll~ma verilen
bir, slfat [eski hekimlikte].
lat. saltx. (bkz': bid).
.u,.L.....
safile
(a. i.) : hek. 1. ed. 2. [eski.
1.)4...,
safravi
(a. s.) : a~agl, al~ak. Merd·l safil:
yL
s~fra
Jerin] /lahlat~1 erbaa" dedikleri ~eylerdenbiri olup
esaSl, oddeki yesilimsi san mayi (SIVI) dir. 3. s.
sari. 4. safra.
j
y...:, (a.
;l:..,..,
i.). (bkz :' saff-zen ) .
(/lga" uzun okunur. a. s.
sagire'nin c.) : kO<;Ok gOnahlar.
sagar
j:L
(f. i.) : kadeh, i~ki bardagl.
(bkz : nScud, piyale).
sagar·. gerdin: donen kadeh [elden ele-].
·1091
sigar-,
ke~ide
sahiif-i .ikbil : bahtiyarhk sahifelerL
sagar-! ke~ide·: c;ekilmi$, ic;i1mi$ kadeh.
sagar-, sahbi : ~arap _kadehi.
"'~c..""
sagir
ufak. ( bkz: hurd) : 2. bUlOga ermemi$, erginlik
c;agtna gelmemi$ c;ocuk.
sagir-i gayr-i mumeyyi:z: : alima, satlma akh ermiyen, all$veri$te aldanan r;ocuk.
sagir-i mumeyyix : allma satlma akh eren, all$veri$te aldanmlyan c;ocuk.
sagir ii kebir : kuc;uk ve _buyuk.
sagir-us-sinn : ya$1 ~UC;Ok. (bkz: hurd-sal).
~agire
""'~;'.,4
(a. s. c. : sagair) : 1. kU-
l;:uk. 2. [oldurme, zina, hlrslzhk c;e$idinden olmlvan] kUl;:uk gUnah.
sugur)
Stnlr, dU$-
comert-,
eliac;rk. (bkz : sahi)
saham (,;".,4
sahanam
(a. L) : gune$de yanma [biri].
jL:~....
(a. s.). (bkz : sahnan,
suhnan ).
";;"i~....
sah,inet
(a. L)
slCakllk, klzgtnlrk.
(bkz : suhOnet).
--'~
sahar
(a. L sahre'nin c.). (bkz
suhOr ).
~)L~ (a. L sahra'nln c.)
sahiri
(a. i. c
(a. f. b. s.)
sahi·kir
(a. s. c. :sigar)' : 1. kuc;Uk,
sah-
ralar, klrlar; c;oller. (bkz : sahari).
man agzl olan yer.
sah
c.L
(a. i. saha'ntn c.). (bkz: sahat).
(a. L). (bkz : sahh).
sah
saha'
SoL,;",....
sahari l>..,1;'.,4
(a. s.-) : comertlik, elaC;lkllgr.
(bkz : sahavet, semahat).
siha
i\....
L
saharit ":;\..,1~
sahari ~) L:¢' (a. L sahra'nm c.) : sahra-
(a. i. c. : sah, sahat): meydan,
lar, kl rlar; c;oller. (bkz : sahara; sahravat).
(a. L sahib'in c.) : 1. sahipler,
sahip C;lkanlar, tutanlar. (bkz : eshab). 2. (bkz:
sahabif.
~ l~
sahabet-kir
)lS::::....l~ (a.f.b.s.)
sahip
J:L~ (a. L) : Hz. Muhammed'i gor.
sahavet·karane
sahb
(a. L) : 1. zayrfllk; boo
......::-~
sahba
(a. L sahife'nin c.)
feler, yapraklar. (bkz : suhuf).
1092
sahi.
L
<\.t·\;IS'::";"Jl,;..--,
(a. f. zf.) : co-
comertc;esine.
'-~
(a. s. sahib'in c.)
sahipler,
.....;...,4 (a. L) : gUrultO, patlrdl etme.
(bkz : tevelvul).
zukluk. 2. hafiflik, akrlslZllk.
sahiif
(a.f.b.s.): comert,
yakln dostlar. (bkz : eshab).
sahb
.:jl;.....
;lS::;"Jl;.,....
eliaC;lk. (bkz : cevad, sahi
me~tlikle,
mU$ ve Kendilerinin sohbetlerinde bulunmu$ olan
mu'min kimse. [muen.
"sahabiyye" dir 1
sahafet
(-a. L) : 1. comertlik, el-
etme.
C;lkan, koruyan.
sahibi
.,:; Jl~....
sahavet
aC;lkllQI. (bkz : saha, semahat). 2. kadtn adl.
sahivet-kar
(a. L) : 1. sahip r;lkma.
2. koruma, arka olma, yardlm
(a. L saha'nrn c.) : al;:rk yer-
ler, meydanlar, avlular, alanlar.
siha-! "uhlir: 90rUnme meydanr.
sahibet
.,:;I..-l....
sahat
saha-j m,knat,siyye : fix. magnetik alan.
<\.t.l¢"
kava ile i1gili; kava
(a. s.)
cinsinden.
avlu, alan.
sahibe
(a. s. sahre'nin c.) j (bkz:
suhOr ).
I~t""" (a. L)
$arap. (bkz : bade,
hamr, mey). [asll manasr : "ashab" ismi tafdilinill
muennesi olup, "al, klzll" manastna gellr].
sahh
c.--
yanlJ~slzdlr"
i!?aret.
J L.¢"
sahhaf
49L""'.... (a.
sahib·kemal
i.) : sevici kadm. (bkz :
sahib·nazar
(a. 5.) : cemert, elia~lk. (bkz:
feta 2 , saha-kar).
.,J>l---
(a. s. sehv'den) : hata i~liyen,
sahib ~> l.....
(a. s. ve i. sahb'den. c. : eshab):
sahi
)2.:-:-"'" l.....
geru~u, du~uncesi
sahib·i arz : devlet; devleti temsil eden zat.
sahib·i hane : ev sah ibi. (bkz : sahib-UI-beyt).
i~ler yapml~
olan kimse
tecrubesi(
kuvvetli olan.
)'>f'L:. ,:-""",l~
(a. b. 5.) : ayak.,
lanan, ba~ kaldlran, ba~a !=le~en.
(a. s. sahafet'den) : 1. zaYlf,
sahif -......A:;"""
hafif. 2. gev~ek, bo~. 3.' seyrek dokunmu~ bez.
sahife
<Lci.....¢"
(a. i.
C.
:
sahaif, suhuf) :
sayfa.
sahife·i haliyye : bo~ sahife.
sahib·i imtiyaz : imtiyaz sahibi.
sahib·i maide : "sofra sahibi" : huk. [eskiden]
evinde yemek pi~irip ehil ve Iyaline yediren kimse. [sahib-i maide olmak i~in, nafakasl Uzerine
vacip olmlyanlan beslemek ~art degildir].
sahib·i menzil : eskiden ok atl~larmda birinci.
lik alarak, oku dU~UrdUgU yere kendi adma kitabe
diktiren atlCl
sahib.ijl·beyt : ev sah ibi. (bkz: sahib-i hane).
sahib·ijl·mekaslm : huk. [eskiden] ganimet malIanni mucahitler arasmda tayin ve tevzia me'mur
olan kimse.
sahib·ijs·selem : selemde para veren mu~teri.
(a. i. sahibe'nin c.) : sa-
sahibih
(a. b. 5.)
sahib·vucud .3.>::," J ':-""'" l..... (a.b. 5.) : mevki sa.,
sahib·zuhOr
1. sahip. (bkz ; malik). 2. bir vasfl olan. (bkz:
haiz). 3. koruyan. (bkz : hami). 4. bir i~ yapml~ olan. (bkz : mDellif, musannif).
hUkUmdar. 2.
hibi, varllgl saydlr, sozU gec;er [kimse].
yanilan.
sahib·i hayrat : haYlrlJ
[cami gibi, ~e~me gibi].
(a. f. b. i.) : 1. her
ba~an,
UsWnlUk kazanan
nie~hur bir t;e~it lale.
.k;. L.., (a. s.) : klrgm, dargm.
.j:....
":d.JA.:->-l.....
sahib·klran
zaman
sahi
(a. f. b. s.) : ayak-
sahibi, olgun [kimse].
sahika 2 ).
sahlt
':-""'" l.....
lanarak idareyi ele g~irmi~ [kimse]; ayaklanml~,
asl.
(eski)
(a. i. sahf'den)
I<itap allp satan kimse, kitapt;l.
sahhaka
sahib·huruc ~ J.J~
(a. fi. slhhat'den) : "dogrudur,
manasma resmi yazdara konulan bir
hibeler, ka<1m sahipler.
sahih, sahiha <\''''':.¢'' , e~( a.
S.
sihhat'den.
c. : si~ah) : 1. gerc;ek, dogru. 2. halis, kusursuz,
aylpslz. Efkar·l. sahiha : gerc;ek
fikirler. 3. ed.
lafzi ve manevi nakiselerden ari UsiOp. 4. a. gr.
kelimenin ana harfleri (hurOf-1 asliye). 1) hemze
(ba~ta "elif", orta veya sonda
hamze) dent
2,) tazlf (iki ayni harf
yanyana geldigi zaman
yalnlz biri yazdlp Uzeri ~eddelenmek)
den;
3) harf-iillet (degi~meYi kabOI eden "ve", "ye"
i1e bunlardan kalbolunan "elif") den salim bulunursa kelime sahihtir. Mesela : ~erk, ~akir "~ukr",
ma'kul "akl", efdal "fazl", mezahib "mezheb" ..
gibi.
sahihan
(a. zf.)
ger~ekten.
(bkz:
cidden, hakikaten).
sahibe
"'-:-... L.....
(a. i. c. : sahibat):
1.
sahik
sahib'in muennesi.
sahibe.i cemal
guzelligi olan kadm.
sahibet·ijl.beyt : ev sahibesi, kadln ev sahibi. 2.
kadln adl.
sahib.flra!; .....~\j~ ... l.....
du~mu~,
hasta.
(a. f. b. 5.)
J:"'--'
.< a. s.) : 1. uzak. (bkz : baid).
2. ~ok kan~lk anla~dmaz soz.
yataga
sahik
sahika
J"",L
(a. s.) : ezip dogen.
<\."i,.l....
(a. s.) : 1. sahik'in mU-
ennesi. 2. i. sevici kadln.
1093
sahil
$Ghil
sahil
JAl L,..,
(a. s.) : ki~neyici, ki~neyen.
J:r""
(a. s.) : at ki~nemesi. (bkz:
~ihe).
sihil
J>l.-
(a. i. c.
sevahil)
'deniz,
J:,.. . :>. l....
sihirin
cOler
bOyOleyiciler
sahir.pi~e
sahil·reside
c.A:....):...
L.
(a. f. b. s.) : klYI~
sahl
sahin, sahine (;~;,..... ,~;""" (a. s~ suhOnet'den) : slcak, klzgm, Ismml!;j. Miyiit·. sahine':
cak sular.
tA.:..:;t.4,~"
(a. f. b. s.) : 1. sihir-
--
(a.
J"-' (a.
sahk
bOyOk
yall kasrl.
sahin, sahine
'y
ezme, klrma,
sOrtme.
~I.r-l~ l.... (a. f. b. i.)
bOyO.
S.
sahir'in c.)
bOyO-
cOler, bOyOleyiciler. (bkz : sahirin).
ula~ml$.
sahil.~eray
c..v .>1....
JJr L
sShirOn
ya
(a. s .. sahir'in c.)
baz huylu; sihirbazllgl i!;j edinmi$ olan. 2. gOzelli.
g;yre Insanr bOyOliyen dilber.
nehir, gol kenarJ, yall, klYr.
sahU·hane ",:l;,.l.... L. (a ..f. b. i.) : yall evi.
l
(bkz : sahirOn).
51-
y
1. kalln. 2. sik. 3. katl, pek. Abi·i sahin : kalln
aba.
dogGp
yumu!;jatma. 2.
ses boguklugu, ses
(a. i.)
k,slkllgl.
. '-'1""....
sahleb
(a. i.) : salep, lit. orchh••
j.'>t:.--'
sahlebi
(a. s. sihan'den) :
i. ) : 1. dogme, dogG Ime,
klrJlma,
(a. i.) : salep~i, salep .
satan.
sahlebiyye
<t.J""....
(a. i.)
bot. salepgiller,
fl'. orcbidacees.
sihir
.i'''L....
(a. s. sihr'den. c. : sahirin,
sahirOn, sehere)
1; bOyOcO (bkz : efsOn-ger,
fOsOn-kar, sihr-baz). 2. bOyOleyici te'sir yapan
gOzel.
sillhil'
~L....
(a. s. seher'den) : 1. gece
. uyumlyan, uykusuz. 2. erkek adl. [mOen. sahire].
sahir
".,>L....
(a. s.) : maskarallk eden.
(bkz: mashara).
sahir.ane ""'\,,.,.... L. (a. f. zf.)
bOyOlercesine;
bOyOleyici l;libi.
sahirat
.,:,I".,....l....
sahire
sShire
c~L
gabri
. c".,.... L.
0;"";"
sahn
/
(a. i.
C.
:
suhOn, slhan) : 1.
avlu. 2. evin ortaslndaki a~lkllk. 3. oyuk, bo~luk,
bO!;j .yer. 4. orta, meydan, arallk; cami ve medre-·
selerde umOmun toplanmaslna mahsus OsW kubbeIi, orWIG yer. 5. bOyOk kase.' 6. sahan. 7. si:lhne.
8. zil.
sahn-i dureng
DOnya [gece ve gOnduz olmasl
itibariyle].
sahn-i . ~emen
bah~enin ortasl, meydanr.
sahn-i giil~en : gOI bahc;esinin ortasl.
(a. s. sahire'nin c.)
bOyO-
(a. i.) : 1. yer yOzO.
yer
yOzO. 2.
(a. s. c.
~(s1.
(bkz
sahirat, sev6-
sahn-i seman [ibtida-yi haric ve ibtida-yi dahil
klslmlarlndan . sonra gelen] (sekiz medrese meydanr). Fatih medresesi, Fatih camiinin iki tarafmdaki
kargir ye' kur~unlu sekiz medrese ilmiye (sankll.
larm) medrese tedrisatlnda bir derece.
sahn
sahnan
hir) : bOyOcO kadln.
suhnan ).
sihiret.iin-nisa : 1) kadlnlarln sihirbazl; 2) kadlnlartn erkekleri kendine enziyade baQl,yanr.
sahneyn).
1094
(a. i.) :. slcakllk; hararet.
sahn-i lile-xar : lale bahc;esinin ortasl.
cO kadlnlar. (bkz :sevahir).
sahire-i
beyaban).
sahn
w.""-'
(a. i.) : klrma. (bkz : kesr).
Jl:.~
sahnan . J~
(a. s.). (bkz : sahanah,
(a. i. c.)
c;ifte zil. (bkz:
~
sahne
~ano. [ash : ta~llk tepelerdeki IdOzlUk" demektir].
~
sahneyn
sahr
.)~
silhtegi
(a. i. c. : suhOr) : kava.
.)"""~
(a. i. sahre'nin
c.). (bkz
2.
.;IS<l:>L
kalp~an.
i.)
sahtelik, kalplrk;
(a. i. c. : sahara, saharl', sah·
.
J \.)~ (a. i.) : sahraya, klra, pvaya
sahrai
sahri-neverd
,'))J; \ /
(a. f. b. s.) :
~olde,
sahra-ni,in ~ 1...#
(a. f. b. s.)
oturan. (bkz : bedevi).
..:.>IJI/
.sahrivat
~oller.(bkz
: sahari).
hOr, saharat): 1. kava. 2'. jeol. kOlte.
sahre-i indifiiyye : jeol.pOskOrme kOlte.
sahre-i miiltesika : jeol. yapl~lk kOlte.
sahre-i mii,taile : jeol. yanar kOlte.
sahret-ullah
.UJ I .;../>c~
(a. b. i.) : l3eyt-i Mu-
kaddes (Beyt.UI·Makdis) de Benl'isr6j1 peygamber.
lerinin ibadet ettikleri me~hur kava ki Hz. Peygamber Ml'rac gecesinde semaya buradan urOc etmi~tir.
sahrmc
t'~
(a. 'i.}:
sarnl~.
sahrmc-. peke : anat. peke sarniCI.
sahric
.
~r ..:..-:.r.- (f.
saht.gir
t.A·~
(a. i.). (bkz: sahnnc).
~ah~an.
b. s.) : bir
~eyi
slkrca
tutan .
i.S;""'"
(f. i.)
1. katlhk, ·sertlik. 2.
. gO~li.ik, slkmtl.
l:1;"""
(f. i.) : 1. sepilenerek boyan-
ml~ ve cilalanml~ deri. 2. s. bu deriden yapllml!;.
[aslmda " sahtyan" dlr].
J'tl;""'" (f. s.)
sahtiyan (deri)
yapan veya satan.
saht!-Ilgam
~.);.,.~ (a. i. c. : sahr, sahar, su-
sahre It]
(f. b. i.) : sahtekarllk,
.) II J ...:;. L
sahte-vekar
sahtiyani
(a. i. sahra'nm c.) : .ova-
l.»'6...:;.L
tavlrlar takman, kendini satmlya
sahtiyan j
dola~an.
1. sahteci.
h1lekarllk.
sahti
ait.
(f. b. s.)
(bkz : hlle·kar) .
sahte-kiri
. sahra .. I.)s:f
lar, klrlar;
J-:;.L (f.
sahte-kir
ravat) : klr, ova, ~ol. (bkz : badiye, de~t, feyfa).
sahra-yi adem : yokluk ~01U; olUm.
sahra.yi kebir :, gOneyde <;at golO hizasmdan
doguya dogru ve kuzeyde Cezayir, Tunus, Libya
altm8 kadar uzanan Afrika'nm en bUyOk ~01U.
~olde
(f. s;)
. yalan, dOzme:
suhOr ).
k!rda
<t.:>l__
yapmaclk; yalandan; taklit 2. ka,lp; kan!;lk.
(a. i. c.) : ~ifte zil. (bkz:
sahnan) .
sahr
sihte
(a. i. c..: sahanat) : sahne,
~~I..;:..;."...,
(f. b. s.) : ba$1 sert,
gem almaz [at].
saht-rO J) ~ (f. b. 5.)
1. pek yOzlU.
2. dargm, suratl' aSlk.·
sahOr ).J"'-'
sahur
(a. i.) : sahur, temcit \/emegi.
)ytlL
(a. L)
uykusuzluk. 2. ay aglh. (bkz
sihur ).J~ L,;.,
l.gece uyanlkhgl,
hale).
(a. i.) : DOnya'nm Ay'a dO-
~en, husOfu (Ay'm tutulmaslnl) meydana getiren
golgesi.
sahuri ($)-'::>0,....
(a. i.) : 1. sahur davulcusu.
2. sahurdaki Clavul gOrOltUsO.
saht
..;:..;.,....,
(f. s.) : 1. katl, sert, ~etin,
pek. 2. kuvvetli, gUC;IU, sa.gla~. 3. gO~, zor.
saht-bazO Jj~";:";""'" (f. b. 5.) : koJu kuvvetli.
saht-dil
J-t:;""'" (f. b. 5.) :katl yOrekli..
/sahv
.J~
(a. i.) : 1. ayllma,
aYlkllk.
kendine gelme. 2. hastanln iyile~mesi. 3. tas. sekr
(kendinden gec;me) halinin zlddl
olup bihudluk
(kendinden gec;me) halinden sonra his alemine'
tekrar don me.
1095
sahve
sahvEi
sai.
(a. i.) : a~lkllk, uyanJkllk.
iii:'#'
(a. s. sa'y'den. c. : saOn) : 1. ~all.
loft...
~an. 2. hlzll ytirtiyen. 3. haberci; haber l:)oti.iren;
koguculuk eden.
sai·bi·i·lesed : ortalli:k birbirine katan fesat~l.
saib ~jl..." (a. s.) : bir yerle, bir ~eyle ili~igi
olmlyan.
siib
(a. s. sevab'dan) : 1. yanll~slz,
Jk.
(a. i.) : yagmur getiren bora~
siib·ijl.bahr : denizin med
klYIYI baslp doldurdugu suo
~l....
ve' cezr'den
(a. i.)
sonra
ba!;1 bo!; blrakllml!;
'..s:"k.
(a. i. c.
saibiyyOn)
ytldlz-
saika et4~ I"",
(a. i. c. : savaik) : Ylldlrrm.
Siper.i saika
paratonnerre.
ytldlrrmsavar,
"L....
saika
(a. s.)
<\'A;
siibiyyun
j ".....:k. (a. i. saibl'nin c.)
...,/\
yll-
dlZlara tapanlar.
Jfl"",
sail
..l:--
(a. s.) : 1. mutlu, ugurlu. {bkz:
said. ~L"",
(a. s. suOd'dan)
yukarr C;I-
kan,. ytikselen, kalkan, kalkicl.
..l._
(a. s. suOd'dan)
yL....
sail
(a. s. sual'den) : 1. sual eden,
soran. 2. f. dilenci. (bkz : deryOze-ger, geda>. 3.
(seyelan'dan) aklcl, akan.
..:..::1~1....
1. y·tiksek.
(a. i. c. : sevaid) : kolun dir-
sekle bilek arasrndaki klsml. (bkz : mirfak).
bembeyaz kol.
said·i simin
gOmO~
saidan
JI..l~L.
"I
(l"'"
(a. S., savm'den. c. : saimln,
saimOn, suvvam)
1. oruc; tutan, oruc;lu. 2. i.
erkek adl. [mtien.· : "saime" kadrn adldlrJ.
ba!;lbo~
.J'L....
(a. i. c. : sevaim) : c;aylra
olarak sallverilen hayvan.
tanlar. (bkz
J J:t......
sliitn&n
sair
sair
kol ve bacak.
~......
1096
oruc;
(a. i.) : 1. ate!;, alevl i ate!;. 2 .
Azab~1
J '" (...,
0
J
sair : Cehennem azabl.
(a. s. seyr'den) : 1. seyreden.
"I....
siir·fi·l·menam
(a. s.): kolay yutulan
(a. s.) :1. "sair" in mtien.
rl.:.t I J;l....
'-
zer, fr. somnambuJe.
(a. i. c. : saka) : ask. ardC;l.
rayiz).
sais
Jil....
c.)
nesi. 2. seyr ve hareket eden.
[yiyecek ve ic;ecek].
siik
(a. s. saim'in
harekette olan, ytirtiyen. (bkz : cail). 2. bir !;ey·
den kalan ba!;ka !;ey. 3. gec;en, dola!;an. 4. diger,
ba!;ka. gayri.
saire
cil..... ,A-~ L.
oruc; tu-.
saimOn, suvvam, suvvem).
[her lkisi birden].
. saig, saiga
•
~.c k. (a. s. saim'in c.)
saimin
gibi kol.
(a. i. c.)
aklcd Ik, akan ~ey
(o. i.)
lerin hali. 2. dilencilik.
Tamu, Cehennem.
siid·i billur
saldlrcl,
saldlran. {bkz : mtitecavizj.
tutanlar. (bkz : saimln, suvvam, suvvem).
2. yukarl .C;lkan'.
..l.d....
(a. f. b. s.) : ytldlrrm
(a. s. savlet'den)
\10
said
fro
sevkeden, sOrtikliyen,
/).,) j '\k 1.,0'
saika·zede
saime
ferhunde, mes'Od, mubarek) ... 2. ahiretini hazlrlaml~ [kimse]. 3. i. erkek ad..
said
paratoner,
c;arpml~.
saim
lara tapan.
said
(a. ~. sevk'den) :
1. sevkeden, gottiren. 2. sOren, sOrticO
sailiyyet
hiilyvan.
saibi
Jfl.....
goti.iren hal; sebep.
dogru, yanll~I'lk yapmlyan. 2. maksada, hedefe uy, gun. 3. hedefe. dogruula~an. Sehm·i siib : hedefe u1a!;an ok. 4. i.'erkek adl.
saibe
<lk"L.. (,
saik, saika
~L
(a. b. s.) : uyurge-
(a. i. siyaset'den). (bkz: sayis,
saki~
..::.il.,.;;
sait
~Ikartan. 2.
saiyan
d,..:1
.uL .
nebat
sakati
sakativyun
(a. i. c.). (bkz: sakaleyn).
(a. i. c.): insan ve cin.
4.~Il.a.a ("ka" uzun okunur. a. h.
i. slklab'ln c.) : islavlar.
sakam
(-'-'
(a. i.
C.
eskam)
hastallk,
iIIet.(bkz : sakam, maraz).
sakam
i li_.....
eskam)
hastallk, iIIet.
sakamet
.:,...ol..L
c.
~akimlik,
i. ) :
("ka" uzun okunur. a. i.
).J";::"l..J
0.J:.k,.t.., (a.
S.
sakati'nin c.)
(a.i. c.): *ikizkenar.
sakayn-j ~ibhj munharif : gee. *ikizkenar *y~
muk, fr. trapeze isocele.
sakb
("ka" uzun okunur. a.
(a. i.) : 1. Mlslr'da bu-
lunan kum kertenkelesi. 2. sahangur denilen bir
tGlbent; sargl; bir ~e~it ince tOl.
....;i.>.. (a. i.
C.
:
sukub) : 1. del me,
delinme. 2. bir taraftan oteki tarafa kadar a~lk
olan delik. (bkz : sukb).
sakb-, mute~ari : 'hEiIe. vucOdun tOrlu organlarlnl
delmiye mahsus alet.
sakf
~atl,
sukuf)
tavan,
u..L
( a. i.
.....;~..
(a. s. sakb'dan) : 1. delen,
C.
dam.
sak,b
delik a~an, blr taraftan obur tarafa delip gec;en.
2. parlak 1~lkh. Necm-i sak,b : parlak YlldlZ. 3.
i. erkek adl:
sak,t
.k; L....
(a. s. sukut'dan) : 1. du~en,
du~ucu, du~mu~.
2. hukum ve itibardan du~mu~,
hukumsuz. 3. du~uk, vakitsiz rahimden du~en c;ocuk. [muen. : "saklta"],
sak,ye
bozukluk, noksanllk, sakatllk; yan-
11~lIk.
sakankur
(a. s.) : 1. kotO, fena mal
sakayn
Resul-us-sakaleyn, Seyyid-us-sakaleyn
[ins ve
dnnin
Peygamberi
olmasl
hasebiyle]
: Hz.
Muhammed.
sakalibe
~A-t
~ok yanli~ yapan muharrirler, ~airler.
(a. i. sevk'den. saik'in c.):
~~..
sakaleyn
yerler, eksikler, yanll~lar
(sozde, konu~-
mada). 2. eti yenen hayvanhmn pa~a, ci~er, i~
kenbe, ba~ gibi uzuvlarJ.
(a. i.) : hek. baYllma, bay-
0 )LAt
(a. s.) : 1. bir ~eyin du~uk
satan. 2. yarill~JarJ c;ok ola~ [muharrir,~air].
ask.' ard~"ar, ordunun gerisinde bulunan askerler.
sikat-ul-cey!; : ard~J1ar, ordunun gerisinde bululunan askerler.
sakalan
..bi,.....
ve i~e yaramaz klsml. 2. fena ve faydaslz ~ey. 3.
yanll~. 4. bir tarafl hasta veya eksik olan. (bkz
alii). 5. bozuk, yanll~.
sakatat .::"Lb.L..... (a i. sakta'nln c.) : 1.
11n1lk. (bkz : ga~y).
sa'ka-i hafife : hafif bayglnlJk.
sa'ka-i liedide : ~iddetli bayglnllk.
salca
mekanl
~uk
(a. i.). (bkz: sakk).
4.'::~
sa'ka
1.
(a. b. s.)
..JAo'• ..Ji,.....
ceherinem olan, cehenneme giden.
sakat
(a. i. c. : sikan, sOk):
anat. baldlr, incik. 2. bot. sap.
sak-, cezri : bot. koksap.
sak-, multes,~ : bot. yapl~lk sap.
sak-I mutehafit ': bot. sarJlgansap.
sak-, zahif : bot. surungen sap.
sak-ul-esved : bot. baldlrlkara denilen
(*bitki) ..3. geo. kenat'.
sak
(a. i.) : cehennem, tamu. (bkz:
sakar-makarr
(a. f. s. siH'nin c.):
JL.....
.,.,;......
dOzah ).
1. ~ali~anlar. 2. haberciler, haber gotOrenler. (bkz:
saOn ).
sak
sakar
(a. s. savt'dan): 1. sesli; ses
gr. sesli [harf], fro voye!le.
4..,.;L
(a. saky'den.
C. :
saklyat) :
1. i~ki dagltan kadln. 2. (c. : sevaki) su dOlabl,.t
su arkl.
saki
jale,
L:A.~
(a. i.)
~eb-nem).
, 1097
saki
Jl....
(a, s. saky'dan. c. : sukat):
1. su veren. su dagltan. 2. kadeh, i~ki sunan. 3.
(sak'dan) baldlra veya baldlr kemigine ait, onunla
ilgili.
. . "":-')\....
~fl
sakib, sakibe
(a. 5.) : do-
kUlen, dokUcU. Dem'-i sakib : dokUlen gozyal1/.
Miyah-, sakibe :. doktilen sular.
J:A'''
sakil
(a; s. siklet'den c. : sikal, su-
kala) : 1. aglr. (bkz : giran). 2. s/krntJlI, can 51kan. 3. ~rkin. 4. gr. aglr ve kaltn okunan [hece].
sakil-i remel : muzo TUrk mUziginde
kullamlm'l1 bir bUyUk usuJ.
vaktiyle
sakil.ur-rGh :rOhu aglr.l kam aglr, insana
kln.~1 vereR. [kimse]. (bkz : giran-c8n).
\
.
~;r' ~
sakil-ul-hezec
51-
(a. b. L) :
muzo TUrk mUzigihde. vaktiyle kullamlmll1 bir bUyUk usul.
j":.t...
saldm
(a.
S.
sakamet'den) : 1. has-
ta, hastaltkIJ. (bkz : mariz). 2. yanlll1. 3. rivayeti
dogru, saglam olmlyan [hadis].
sakin, sikine 4.:...)l""0)L (a. s. sUkOn'dan):
1. hareketsiz olan, oynamlyan. 2. uslu, kendi. ha-.
Iinde olan, yaval1. 3. (c. : saki nan ) oturan (bir
verde). (bkz : mukim). a. gr. hareke ile okunmlyan [harf]. Huruf-i sakil1G! : sakin harfler, hgrekesiz harfler..
saki-name
4AL'Jl.....
(a. f. b. L) : ed. saki
ve l1arabl .overek, sakiden l1arap istemiye dair divan l1airlerinin yazmll1 olduklan manzOme.
Jl:S"L,..
sakinan
(a. f.
S.
sakirisUn c.) :
sakinler, oturanlar [bir· yerde-].
sakinane
(~. f. zf.) ; sessizce; sa-
4.;l.:..)L....
kin olana yaral1lr yolda.
sak,t, sakite 4.:,.)L...,.;..)l....
(a.s~ ~UkOt'dan) :
susan, ses ~lkarmlYan. (bkz .: hamOs).
sakit-ane
~/karmlyarak.
sakk
4.;l::.)l.....
(a. f. zf.) : sessizce, ses
(bkz : samit-ane)
Cl-:""
(a. i.
C.
:
sikak sukOk) : 1.
huk. l1er'i mahkemeden veri len 'ila";l' berat, kadl
1098
hUcceti ve bu gibi yazr!ardaki tabirler, *deyimler.
2. huk. ves'ikalar.
(lIka" uzun okunur. a. i.
sakka
saky'dan)\ : su dagltan; saka.
.!J~..,:p
sakkak
(a.
S.
sakk'den): i'lam,
berat, hUccet yazmada mahareti olan, l1eriat mahkemesi katibi.
J..t.a
sakf
torpU i1e eijeleme;
(a. L)
cilalama.
sakmuniya l:-'J'J...,
mUshil gibi kullamlan
cadlr].
..,;..a
sakr
(a. L) : hek. bir gozotu,
bir madde. [aslt yunan-
(a. i. c.
slkar, sukur)
zool..
tepeli dogan.
sakta
ctk..t...
(a. i.
C.
sakatat)
sozdeki
yanltl1ltk, bozukluk.
J_....
saky
(a. L)
sulama,. su
i~irme.
(bkz : irva; iska).
saky-i ma' : su· 9ag1tma.
Ll,.:,
sal'
(a. i.) : bal1 tepesinin dazlakIJgl,
kJlSIZllgl.
sal
Jl__
(f. L) : yr!. (bkz
am, sene).
sal-i hal : i~inde bulunulan yll.
saUl'
~.Jk, (a. L) : 1. cuma namazrna ve
bazl yerlerde cenazeye ~aglrmak i~;n minarelerde
okunan salavat. 2. meydan okuma, "kendine gUvenen varsa ~/ksrn!" dive baglrma. 3. bir mahalle
~ocuklarrnrn, bal1ka bir mahalle ~ocuklariyle tal1
kavgalarrna ~Ikmalan. ["es-sala" l1eklinde de kullamltr ].
salabet
~)4..,:p
(a. i. sulb'den) : 1. peklik,
katlllk, saglamllk. 2. manev'i kuvvet, dayanma.
(bkz : sebat).
salibet-i diniyye : din saglamltgl. 3. bir madeni
bal1ka bir madene sUrterek <;izmek i<;in sarfolunan
kuvvete karl11 c;izilen madenin gosterdigi mukavemet.
salah
c.~
(a. i.) : 1. dUzeIme, iyilel1me,
iYilik. 2. rahatltk, banl1. 3. dine alan baglr!lk.
salah-, hal : hal in, durumun qUzelmesi.
salih'-,iid-din : salahadd7n ~eklinde yaygm olan
bu kelime "dine bag/I" manaslna gelen bir erkek
adldlr.
sali-han
.r)L,
j \
(a. f. b. s.) : 1. mi-
narede salat veren, cuma veya cenaze namazlna
davet i~in salavat okuyan mOezzin. 2. meydan okuvan, "kendine gOvenen varsa ~Iksln!" dive baglran.
SaUihiyye-i Halvetiyye
<t;-);.~)t..;, (a. h. L):
tas. Halvetiyye tarikatl ~Obelerinden birL [kurucusu, Ballkesirli Abdullah Salahaddi\1 efendiye nispetIe bu adl alml~tlr].
salihiyyet
..::,.....=..)t..;, (0. L) : 1. yetki, bir i~e
karJ~mlya
veya vazlfe icabl bir i~ yapmlya, bir
harekette pulunmlya
hakll olma. 2. bir davaya
bakabilme. Adem-i
salahiyyet
salahiyetsizlik
( *yetkisizlik).
~armlha
germe.
salben,
(a. zf.)
,asarak, asmak
sOretiyle [idaml
Q.A...tIl....
sal-dide
slUe
.JL....
ihtiyar, ya~!I;
(f. b. s.)
(f. s.)
1. senellk, yillJk.
Sad-sale: yOz senelik. 2. (bkz : sakal.
(a. cO) : " sa ll a ll ahO aleyhi
(a. L c. : saalib)
: tilki.
Da-iis-sa'ieb : hele. sa~, sakal, kJl dokOlmesi,fr.,
alopecie. ineb-us.sa'ieb : iWzOrnO.
~ekli.
) ')IL.., (f. L) :
--J,.i
sa'ieb
ve sellem" cOmlesinin kayna~tlrlllPI
silir
~ (a. L) : 1. asma, daragacma ~ek",
salb
me. 2.
(0. b. s.) : salahiyet-
Ii (*yetkil i ) . (bkz : vazlfe·dar).
~
(a. i. salat 2 nin c.) : Hz.
salavat
Muhammed'e edilen dualar.
tecrObelL (bkz : sal-hOrde).
salihiyyet-dir ) I~)t..;,
sal'am
salit-. iimmiyye : mii%~ salat'm bir nev'ine TOrtt
mO~iginde verilen ad. Bazl dini ayinlerde muayyen dini gOnlerde
Hz. Muhammed'e ait e~yanm
merasim i1e ziyaretinde okunur. Cami mOsikisine
ait ~ekillerdendir. [bugOn elimizde bu/unan "salaH
Ommiyye", Itr7'nin olup segah makammda semai
usulOndedir ve TOrk dini mOziginin en beJig
~aheserlerinden biridir].
ba~, kumandan, ba~
bug, en bOyOk amir. Kafile,-silir : kafilenin ba~J.
salha
lrJ L....
(f. i.
sal'in c.)
yJliar.
(bkz : a'vam, senevat, sinin).
silir-I tiife : taifenin bOyOj:jO.
salat 4.,L,a .. ~)l"., ,':"){.,a (a. i. c.
salavat):
1. namaz.
saUit-1 a~a : ak~am namazl.
saUU-j fecr : sabah namazl.
salat-I hamse (be~ vakit namaz) : sabah, ogle,
ikindi, ak~am ve .yatsl namaz/arJ.
salat-I havf : muharebeden ewe I kJlman iki rekat namaz.
saliit-I id : bayram namazl.
salit~i istiska : yagmur duasma ~,kJldlgl zaman
kd man namaz.
saUlt-I i~rak
gOne~ ~,kt,ktan
sonra kJlman
namaz.
saUit'l sefer
yola ~lkJldlgl zaman kilman iki
rekat namaz.
'salat'l vi,tr : vats,
namazmrn son iki rekatlik
sOnnetinden sonra (Hanefllerce vacip, diger mez·
heplerce sOnnet) olarak kJlman O~ rekat!lk namaz.
2. Hz. Muhammed'e : aleyhisselatl vesselim, salavatullahi aleyh, sallallahu ahwhi ve sellem duala·
rmdan birini okuma.
sal-hurde
~ok ya~lJ.
Q~)"il.... (f. b. s.)
pek ihtiyar,.
(bkz : sal-dide).
~~ (a. i. c. : sll§b) : ha~. (bkz:
salib
~ellpa). Ehl-i salib : hac;/Jlar, fro croisades. ilka-iis.
·salib fi-I·mi : ha~, suva atma.
salib-i ahmer : k,z.ihac;.
salib·i cenubi (cenup ha~,)
Cenup (gOney)
kutup ydd,z" Beta Croix Austral; ing. : southern
Cross.
sa lib
.....Jl....
(a,
$.
selb'den) : 1. kap,p go-
Wren, alan,
al,p yok eden. 2.
inkar eden. [mOen. : " sa libe"].
salibe
4-:-1l....
salibi
menfile~tiren.
(a. i.) : fels. negatif.
.
~-:1 .,a
(a. s.) : 1. sallbe, ha~a
mens up, putla i1gili; 2. sallb, hac;
3. H,ristiyan. 4. hac;ldardan olan.
salibiyye
3.
~~
~eklinde
oIan.
(a. i.) : bot. turpgiller_
109~
salibiyyun
j.J~ (a. L c.) : Hlristiyanlar.
sal,biyyultl
salif
.....All.....
(a. s. selef'den)
: gec;en,
gec;mi!?
salife
4\All.....
(a. s. selef'den) : 1. [salif'in
salil-iil-beyan Jl~\.....AIL. (a. b. s.) : beyaOi
salif-iiz-zikr
J'.l\\ ....;.IL.
(a. b. s.) : zikri ge-
c;en, bildirilen. (bkz: mezkOr).
tL..:,
~L.:, ,
(a. s. salah'den. c. :
salihOn, swleha) : 1. yarar, elveri~Ii, iyi, uygun,
2. salahiyeti (yetkisi) ve hakkl olan. 3.
dinin emrettigi !?eylere uygun harekette bulunan.
A'mal-i saliha : dince makbul olan i~ler. 4. i.
[birincisi] erkek, [ikincisi] kadm ~dl.
yakl~lr ..
..::.,,\1L.:,
J ."l.l..a
(a.
S.
salih'in c.) : salihler,
e.uL.....
(a.
S.
sUIOk'den.
C.
:
salik8n,
salikin) : 1. bir yola giren, bir yolda giden. (bkz:
mUnselik). 2. bir tarikata girmi~ bulunan. (bkz:
murid).
salikan
J ~I L.
(a. f. s. salik'in c.) : salik-
ler, bir tarikata baglanml~, bir ~eyhe
lar. (bkz : salikin).
salikan-. ar!; : bUyuk melekler. ."
salikin
W:CIL.
uymu~
fL.....
(a. s.) : uc;UncU. $ahs-i salis:
(a. S.
salise'nin c.)
<\~L"
salise
(a, S. c. : salisat, sevalis) :
1. uc;uncu ["salis" in mOnnesi]. 2. i. saniyenin
altml!?ta biri. 3. i. binba~lIlk derecesinde mUlki
bir rUtbe olup elkabl : "rif'atlU" dUro 4. i. kadm
adl.
salisen
(a. zf..) : Uc;UncU olarak.
(a. S. salik'in c.)
(a.s. silm'den.
oWL...., (f..
saliyye
t.) : ed. yeni Villn kutlan-
maSlnl ve tarihini ele alarak muharremde yazilip
sunulan medhiye. [yapma kelimelerdendir].
'!lalla
J-
(a. n.). (bkz : sal'am).
sallallah~ teili : Allah onun !?amm yUceltsin!
sal-name
c\..4l:lL.
(f. b. L) : Yllhk. [muay-
C. :
salsal ~Jl..J...,
salikler,
salimin):
ylla C;lkarilan
dergi,
(a. i.) : jeo!. 1. kumla karl-
!?Ik ince c;amur. 2. IUleci c;amuru.
salsa Ii
Jl..a.L.a
(a.s.): salsal'la i1gili, IUleci
c;amuru halinde olan.
saltanat
1. ,sag; saglam, 2.· eksiksiz, sakatl, noksanl olml-
1100
~~'"
saliseler.
olan-
bir tarikata veya bir meslege baglanml!? olanlar.
(bkz: salikan).
salim
sag
bir i~le i1gili kar!?lllkh iki" tarafm dl!?mda kalan bir
Uc;UncO !?ahls.
'
yen mevzOlara dair Ylldan
kitap].
gunahkar olmlyanlar. (bkz: suleha).
silik
(a. S. salim'in c.)
(a. i. saliha'nm c.) : 1.
!?eriatln emrettigi, ahlak va insaniyetc;e begenilen
i!?ler. 2. haYlr ve hasenat sahibi MUslUman kadmlar.
silihit-, nisvin : diildar, iffetli, temiz MUslUman
kadlnlar.
silihit-, iimme'i:: Allah'ln emirlerine uyarak
haYlrh i~lerde bulunan islam kadmlarl.
salih"n
U:!l L-.
salimi"
ve saglam olanlar.
salisat
e~ (a. s. c. : suleha). (bkz: salih).
salih, saliha
(a. zf.) : 1. sa!:!, saglam,
slhhatte olarak. 2. emniyetle, guvenle.
salis
gec;mi!?, bildirilmi!?
salihit
tlL.
selimen
mUen.] gec;en, gec;mi!? 2. anat. kulak memesinden
koprikOk kemigininc;ukuruna kadar olan klslm.
salih
van. 3. korkusuz, emin. (b~ : mutmain, mUsterih, 4. a. gr. ic;inde iIIet harflerinden biri (elif,
yay, ye) bulunmlyan kelime.
~hl....
(a. i.) : 1. sultanhk;" padi.
!?ahllk, htikOmdarhk. 2. bolluk ve zengir\lik, !?ata_
fatll hayat. (bkz : darat, debdebe, tantana).
saltanat-J seniyye : Osmanl.. imparatorlugunun
bir adl.
salus
~jL.....
(f. s.) : riyakar, ikiyuzlU.
(bkz : mUn3flk, zerrak). Merd-i salus : riyakar
adam.
. samimiyyet
salus
..:,YL"' (a.
i.) : fels. fro trivium.
d'~
samgi
(a. s.)
zamk halinde veya
zamk gibi olan.
IUlUk. (bkz
(a. i.) : Hz. Muhammed'e
salvele
okunan : "besmele, hamdele" ile birlikte "vesselaW vesselamU ala seyyidina Muhammedin ve ala
alihi ve sahbihi ecmain" $eklindeki dua.
<\o'~Il....
salvin, salvine
, jl.;J l....
(f. L):
yllda bir alman vergi; Tanzimat'tan once bir k,s.m
me'murlarla mOstahdemlere ydllk olarak verilen
vazi'fe (Ucret) .
sim
t l ....
~a~l. (bkz :
2. ate~, od.
Sam
adyende, alaim-i serna, kavs-i kuzah).
3. s~rsemlik hastallgl.
tL....
(f. h. L): Hz. NOh'un oglu
Simi
l,fL....
sami
I..!l"""
saman renginde,
aC;lk san.
(f. b. s.)
rahatl, hu-
zOru bozan.
samed..lo."",
(a. 5.) : 1. pek yUksek, ulu,
samedani, samediniyye
",:'\..lo."'" ,
J \~
(a. s.) : Allah'a ve O'nun ezelf kuvvet ve kudretine mensup, Allah ile ilgili alan. Avn-i samedani :
Allah'm yardll;nr. Eltif-Isamediniyye:
ilahi
IOtuflar.
samediniyyet
..:..~·\.t•."",
( a. L)
samg
it-..."'"
~
«.... L.....
(a. s.) : 1. sami'in mUenne-
sL 2.kulaktaki i~itme kuvveti,
Kuyve-i samia : i$itme kuvveti.
tL....
biy.
*h;idim.,
(a.s. semahat'den)
1. cO-
mert, elia~lk. (bkz: sahi>, 2. i. erkek ad•.
~.. L....
(a. s. sami'in c.): 1. i~i-
tenler. 2. dinliyenler, dinleyiciler.
samim, samime
~,~_
-,
I·
(a. L) : 1.
.
i~,
oz, asll; merkez, gobek Tinsan hakkmda]' 2. i.
[birincisi] erkek, [ikincisi] kadm ad,. An samim-il-kalb : can ve gonUlden.
samim·iil·kalb : kalbin, gonUlUn i~L
<\i'~~ (a. f. zf.) : samimi ola-
samimane
samimi
gonUlden. 2.,
u-:,........ (a. s.) : 1.
i~li dl~",
samimiyyet
sumOg)
(a. L) : 1. beyaz,rkm Asur-
samedani-
(a. L) : saglrllk.
( a. L c.
(a. h. L) : XVIII. aSirda
rak, ic;ten, gonUlden gelerek.
lik, Tannlrk. (bkz : ulOhiyyet).
r-
sertlik;
ca, ibranca, Habe$~e gibi dilleri konu~an· ~e~itli
kavimlerinin topland,g. kol. 2. s. bu koldan olan.
sam~in
daim. 2. (h. L) : kimseye ve hi~ bir ~eye muhta~
olm.yan Allah. 3. i. (AbdOssamed'den) erkek ad•.
samem
I..!L....
Sami
samih
siman-sux j.J-J L..L.
katd,k,
me~hurdur.
samia
l.J.~ (t. a. s.)
(a. L):
I..!L....
Sami
(a. h. L) : Samani devletinin
kurucusu.
samanj
(a. s.) : Sam soyundan alan.
kurull!k.
(f. i.) : 1. servet, zengin-
JL..L.... ·
(a. s. sem'den. c. : samiin,
ya$aml~ Osman II ~airlerinden biri oh.lp Arpa Emini
lik. 2. rah'at; din~lik. 3. dOzen. (bkz : asayi~).
Bi-ser ii siman : peri'$an hal.
Samail
t-"L....
simi'
samiOn.) : 1. i~iten. 2. dinliyen, dinleyici. Uxn-j
simi' :. i~iten, dinliyen kulak.
Zade dive
jl..L....
(a. s. sUmUvv'den) : 1. yUk-
sek, yUce. (bkz : ali). [sadrazamla i1gili alan va
a makamdan ~Ikan i~ler i~in kullamllrd'l Enlir-name-i 'simi : sadaret makammdan C;lkan yUksek
emir kag,d,. 2. i. erkek adl. [mUen. : "sa~iye"
dir 1.
(f, L) : 1. elemmsagma, gok ku-
ki semitik kavimler bunun neslindendir.
simin
I..!L....
simi
riya ).
zamk.
senli benli,
i~li
candan,
senli benli.
~~
d.~I,
i~ten,
(a. L)
samimilik,
olma hali.
1101
simin
0 ... L
simin
simin
o.. b"
(a. s.) : yagll, semiz.
(a. s.) : sekizinci. (bkz: he~·
10m). Cild.i samin : sekizinci
cild.,
[mOen.:
. "s~mine"].
(a. zf.)
siminen
samO
sekiiinei alarak,
.,...- (a. L)
~L"
hamO~i,
susma. (bkz
iyi alma, afiyet bulma.
2.
-sin JL.., - (f. ,s.) : "benzer, andlnr" ma-
(a.s.): meyvall, meyva tutDiraht-i simii': ,meyvah
Simiri <Sv"L-. (a. h. i.) : yaptlQI hir buzaQlya, Hz. MOsa TOr-i Sina'da Allahla kanu$urken,
halkl taptlrmlya kalkl$an herif. (bkz: icl-i samiri).
(a. S" samt'dan) : 1. sesi
~Ikm,yan,
susan. (bkz : sakit) .'2. sessiz, ses ~I
karmaz, saglr. 3. canslz [mal]. 4. ~r. sessiz harf,
Ir. consorine.
samit U lerdn : susmU$ ve titrek.
-b\':"'L, (a. f. zf.) : sessizee, ses
samit-ane
~Ikarmakslzm.
(a. L). (bkz : samiin).
(a. L) : k~tlllk, sertlik, kuru,
~,)l:- (a. L smdid'in c.)
sanadid
ba~.
kanlar; ileri gelenler.
sanedid~i Arab : Cahiliyet devri Araplarmln bU·
yOkleri, ba$larl.
sanadid·i IBekti,iyan : ask. tar. aeak agalarl.
J!.,)l:-
sanidik
(a. i. sundOk'un c.) ': san·
dlklar.
c!l.:.-,
(a. i. Ilania'nrn c.)
dOzme,
tertipli i$ler, hileler, tuzaklar.
san'at
J~
~l.:-.-, (a. i. c.) : TOrk~e "san·
cak" kelimesinin arap!;a eemi $ekli.
sanai'
(bkz : sakit·ane).
j,-L
simiOn
(a. s. samt'dan) : 1. az ka·
surat asarak susan.
nalarma gelerek *birle~ik ~elimeler yapar. Yek·san:
bir gibi; bir dOziye.·
.'
sanaclk
samit,.:,.AL.:,
.::.>.,...-
sU$mu~;
(a. i.) : geee taplantllarl.
mive~dar).
mU$. (bkz :
agac;.
samut
nu~an.
samir
saml
(a. i.)
(bkz : ifakat)
sekizinci dereeede.
simiII'
.::...~
samt
sOkOt).
~
(a. i. c. : san'at)
sanat, us·
tallk; hOner, marifet.
1uk, diklik. (bkz :sumOI).
san'at
c.~
samlih
(a. L)
1. kulak deligL
.:"L...:.,.,
zehirliyen, .ag,II.
Nebitat~1
~
sammS
cl..L , ("L
(a. s.) : 1. saglr ve dilsiz.
[esamm'm mOennesi]. 2. sesi ~Ikmlyan 3. katl
ve sam kava. 4. anat. mideye yakm baglrsaklar.
samme
",.. L(a. s. e. : sevvam) : (Yllan,
akrep gibi) zehirli [hayvan].
samsam
('l..a~ (a. L) : keskin kdl~.(bkz:
seyf-i bUrran ).
samsime
",... l..a~
(a. L) : Amr'm kihei.
[ZUlfekar'dan sanra gel~n me~hur kl"~].
1101
san'at-ger
..J~~
san'at.kar
)~ (a. f. b. i.) : 1. sanat~l,
(a.' s. sem'den) :
simme : zehirli atfar.
sanatlar,
ustallklar, hOnerler, marifetler.
2. kulak paSI, kulak kiri.
~mm, samme
(a. L san'at'rn c.)
(a. f. b. s.) :
sanat~l.
usta. 2. artist.
san'iIli.learine
4,;\)5:::::.:""
(a. f. zf.)
sanat·
karea, bir sanatkara yakl$aeak yalda.·
sillnayi'
L'J.:";.,,
(a, i. srnaat'in c.) : san'atler,
zanaatlar. (bkz : srnaat). [aslr : "sinai'" dir].
saneyi'.i lifziyye : ed. cinas ve saire gibi $8kil hOnerlerL
sanayi'·i ma'neviyye:
mana $ekilleri.
te$bih
veistiare
gibi
sanavi'.j nefise : guzel san'atlar, fro beaux·arts.
sal"
sanayi' Ii hiref : sanatlar ve 'nzka, gec;inmiye yarlyan i~Ier.
sancak J~
(t. i.) : ask. alay bayragl.
[kelime Turkc;e olmakla beraber sancak-, !;erif
gibi terkip halinde kullan"ml~ ve Osmanllcada
"sana'Clk" ~eklinde cemilendirilmi~tir].
ssncak-dar )l~~ (t. f. b. s.)
ta~lYan.
sancak
(bkz : alem-dar).
(a. i.) :
ve guzer' kokulu
J~, J"".:...:.
sandel, sandeJi
(a. s,) :
1. sandal agaci ile ilgili. 2. i.. sandal agacmdan yapJlml~ sandalye, iskemle. 3; i. Avrupa hukiimdarlarmrn oturduklan hukOmet kOrsusii~
sanduk J-,~
.uJ-L:.,.:,'
(a. i.) : mermerden veya
~J~
(a. f. b. i.)
uzn-i
sanduk-k~.. )ls:JJ.J':"':'(a. f. b. i.}
r-'
veznedar.
1. put.
(a. I. c. : esnam)
(bkz : but, cibt, c;elipa, sal1b). 2. guzer kimse.
s~nem-i mahlika : Ay yuzlO guzer.
sanem-hane
taprnak. (bkz
ol;l;""...:......
(a. f. b. i.)
puthane,
but-hane).
.l.r':"':'
sanevber
( a. i.)
sanevberi (,$J.~ (a.s.)
: 1. c;am flStlgl
":.1..,,:.0
(a. i.)
bot. koza-
sanf'
J'~"
(a. s. seny'den)
ikinci. (bkz:
(a. s. su~'dan): 1. yapan, i~-
L i L"",
sani'-i hakiki,' - - i lem-yezel : Allah.
sani'-i hakim
Allah.
hikmet sahibi
olan
yaratlcl;
58ni-i kainit
fels. epitken, demiurgos (Halk
ic;in c;all~an) fl'. demiurge.
sani-ijs-sem~vati
,ve-I-arz : goklElri· ve Veri '. yara-
tan Allah.
Ca. i. c. :sanai',
saniat
saniat):
(a. s.) : ikinci. Keyfiyyat-,
saneviyye: fels. fl'. qualites secondaires.
..:,,~
(a. i. san;a'nll; c.). (bkz:
sanai').
{L.,
Ca.
s~ sunOh'dan}:
zihin ve fikirde hasrl olup
S;lkan, fikre dogan.
$eref-sanih (padi!jahln ir'adesi hakkrnda kullamIIr) : ~ereffe c;rkan. Efksr-. saniha: dogan fikirler.
lsaniha
du~unmeden
<tiL
(a. i. c. : sanihat): c;ok
fikre dogan, i3kla gelen
saniha-ara
I)T ~·L..,
~ey.
(a. f. b. s.)
sOnOh
eden, akla, hatlra gelen.
sanihit
..:,..l~·L (a. i. saniha'mn c.) : s;ok
fikre dogan, akla gelen ~eyler.
sanihat-,Seyriini : Seyran;'nin is;inden gelen duygulan ifade eden ~jjrleri.
"..... ~..
(a. i. c. : saniyat, sevanl):
1. s. satl;'nin mOennesi. 2. dakikamn altml~ta biri. 3. yarbayllk derecesinde mulk; bir rLitbe olup
elkabl : "izzetlO" dOr. 4. kadln adl.
saniyen
laklllar, fl'. coniferes.
(,$)'\..
(bkz:
sani a!jer : on ikinci.
saniye
kozalak !?eklinde,
koni bic;iminde.
sanevi
sani
du~Onmeden
agaci. 2. c;am flStlQI kozalagl. 3. sevgilinin boyu
bosu
sa~evberiyye
i~.
duvum). Cild-i sani : ikinci cilt.
sanih, sanihadl..,.;,
kuc;uk
sandlk.
sanem
gorOlen
duzme,uydurma i~, tuzak, ,hlle.
c;uhadan yapllml~ mezar ustii.
sanduka-i tabl : anat. orta kulak. (bkz
mutavasslt) .
sanduk-~e
(?J. i.)
(a. i. c. : sanadlk) : sandlk.
[asll: "sundOk" dur].
sanduka
~
liyen, yaplCI. 2. yaradan, san'at eseri olarak meydana getiren. 3: (h. i.) Allah.
J-L:.,.:, , ~
sand, sandal
Hi-ndistan'dan getirilir kuvvetli
sert bir agac;.
sani'
amel).
l... .·L..
(a. zf.) : ikinci derecede,
ikinci olarak
sar'
(a. i.) : hek. '(bkz : sar'a).
1103
-sir
,; l.......
-sir
_
(f. s.) : "yer"
bHdirerek
~~~meleri
*birle~ik
kelimeler yapar. ~e,m...ir
. ~ok olan yer. KGh-sir : da~"k yer.
)~..
nr
(a. i.) : oe~ intikam. Ahz-i sir:
ocalma. [ash: "se'r" dir].
Ll::- ~
sar'a
..a~anlar,
hastah~l.
I)L
siri
sarfiyyOn
(a. i.) : hek. tutank, tutarak,
baYlltlel, a~lz kopUrtOeU ve ~lrplndlnCI bir sinir
(f. s.) : halis, katklslz. Anber-i
(a. i.)
a~lkhk,
a~l~a, a~lk
olarak.
~c.,
saraih
\,...
....
a~lkc;a, a~lkdan
"
(a. s. sarl'h 4
0n
":"A \p
sarislIr p I p
c.) : halls
sir-bin
(a. i. sarsar'ln c.) : ~iddetli
~I ..........
j~;l.....
(f. I.). (bkz
(f. b. i.)
seray).
deveci, deve
sir·~e ~)L (f. b. I.) : ser~e [ku~]. (bkz:
C.
:
surOh)
kO$k.
sar'i
(a. s.)
i1gili.
sari
~)L. (f.
sari'
C:~.r'"
s.,
(a. s.)
sar'a hastahgl ile
sOrOeD, suren.
[yere Ylktlml~] sar'ah
kimse.
<t:.; \.. . ~ ~,;L...
(a. s. sirayet'den):
bula~an, bula~lcl, fro contagieux. Emriz-.sariye:
hek. bula~,cl hastahklar, fro mala~ies contagieus.s.
(a. s. sqrf'dan) : 1. sarfeden,
harelyan. 2. degi$tiren.
'",; L..:.
sarile
(a. i. c.
savarif)
d~gi~ik.
sarih
C- ra
(a. I. sarahat'den) : 1. aC;lk,
meydanda. 2. bellI. (bkz : a~kar, hOveyda). 3.
(c. : sUreha) saf,halis [Irk]. 4. (c. : saraih)
halisArapkanl [at]. (mOen. : "sariha").
sarihan
r..~J""
(a. zf.) :
a~lkea, a~lk,
mey-
danda olarak.
usfOr).
sarf ...Jp (a. I.) : 1. (c. : sarfiyat) hareama, masraf etme, gider. 2. para bozma. 3. c;evir.
me, dondOrme.
sarf-. mehiret : maharet sarfetme.
sarf-. n8zar : vazge~me. 4. vazgec;me. 5. degi~
me. 6. (c. : surOf) gramer, *dilbilgisi.
sarf-i zihn : akll sarfetme.
sarf ij nahv : gr. *dilbilgisi; fro grammaire.
"'p
(a. I.) : 1. astr. menazil-i
kamerden biri. (bkz: menazil-i kamer). 2. boncuk.
sarfi, sarfiyye
(a. s.) :
1. harcama ile, giderle ilgili. 2. gramerle, *dilbilgisi ile ilgili.
1t04
(a. i.
Iik, degi$me.
sOrOcUsO. (bkz : sOtOr-ban, O~tOr-ban).
sarfe
C.r~
sarh
sarif ...J,;l,
(a. i.) : yi~itlik.
gUrUltOlU rOzgarlar.
saray
(a. I. c.) : gramerle ug.
(bkz : kah, kasr ka$ane ).
sari, sariye
Arapkahl [atlar]. (bkz : sarl'h 4 ).
sarimet
j.r!p
ibarede
aC;lkllk.
sarahaten *-.oL:>- \.r'" (a. zf.)
(a. i. sarf 1,2'nin c.) : 1.
gramerciler. (bkz : liahviyyOn).
siri : hl'lesiz, katklslz anber.
'sarihat ..:..> \....- "
.:"l.:9.. .-"
sarfiyit
hareamalar, masraf etmeler,giderler. 2. biy. vOeut~a sarf edilen, vOeudun ~lkarttl~1 ~eyler, salgllar•
(bkz: ifrazat).
sirik
J)--
(a. s. sirkat'den) : 1. ~alan,
hlrslzhk eden. 2. i. hlrslz, ugru.
lass ).
~arjm, saritne
ole,;l...:t,
(bkz: dOzd,
(",;L,." (C!. s.) : keskin,. \
kesici .. (bkz : bOrran). Seyf-j sarim : keskin
SuyOf-. sarime : keskin klllc;lar.
sarir
J.... -.
klll~.
(a. i.) : clzlrtl, glcl.rtl. [ka-
lem, kapi gibi ~eylerde).
sarir·j hame : kalem ClzlrtlSI.
sarir-iil-bib : kapi glclrtlsl.
sarr, sarre o,;l....,
,)L...
(a.
sevindirici, sevin~li: PElyam•• sarr :
AsaN sarre : sevindirici eserler.
S.
sDrOr'dan) :
sevin~li
haber.
JI.. .""~
sarraf
(a. s. c.
sarrafan)
dl~tan.
den,
sarrafan
(a. i. sarraf'ln
sarrafiyye ~l. . """" (a. i.) ; 1. sarrafllk hakkl.
2. iistten,
(a. zf.) : .1. dl~ yUz-
derinle~tirmeden,
""kL • ",_kL
sat.'; sat.a
c.)
sarraflar.
l:.. . la...,..,.
sath iyyen
1. sar-
feden. 2. i. sarraf.
sudan.
(a. s. sutO'dan):
'--
yiikselip meydana I$lkan,
yUkselen,
yUkseldik!;e
yUkselen. Alem·i sit.' : yUkselen bayr'ak.Envir-l
salla : yiikselen 1~lklar.
.
2. sarrafllga ait, sarrafllkl·a ilgili.
sat.h
e-bL...
(a. s. ) : yer yuzunu
a~an
\,
....""., .,,,,,~
sarsar
\ a. i. c. : saraslr)
~iddetli,
Allah.
giiriiltLilii riizgar.
satir
#:'a-....
sa'ter
(a. i.) : bot. zater, kekik.
sa'ter-i berri : bot. kekik
serpyllum.
i.S;...-
sa'teri
otu,
lat. thymus
satl
satr
(a. i. satvet'in c.)
satvefler.
satur
e.h-
S.
setr'den) : orten,
Jk.....
(a. i.) : 1. tas, kova.
'Iegen. 3. at' sulama kogasl.
keyifli kimse. 3. kekik otu ite ilgili.
sath
(a.
patan. Lihif·. sat.r' kabuk, zar, deri.
satir.iil.uyub : aYIplan (gUnahlarl) orten Allah.
[settar-iil-uyOb, daha yaygmdlr],
(a. i.) : 1. soytarl: 2. ~en,
satevat
JL
~....
I
(a, i. c; : sutOr) : yazl
I
(a. i. c. : sevatir) :
)Y'l-
(a. i. c. ; sutOh) : 1. ev daml.
(bkz : bam). 2. bir ~eyin dl~ tarafl, dl~· yUzii. 3.
Gstten goriinen klslm. 4. 980. *yUzey.
sath-. an : cogr. YerYUzii. (bkz ; rOy-i zemin).
sath-i canibi : geo. *yanal yUzey, fro surface
latera Ie.
sath-. dahili
kamerin, altlndan goriinen yiizii.
sath-. derya
denizin yUzii.
satvet':" Job....
(a. i. c. : satevat)
1. bid.
nin Uzerine ~iddetle
zorluluk.
sll$rama. 2. ezici
kuvvet;
satvet·medar
,)-\.M':",h....
(a. b, 5.)
satvet
sebebi, satvet vesilesi.
sath-. mail: cofir.*aklan.dayyamacl.fr.
versant'.
siun
J.>&.t....
(a. 5: sai'nin c.). (bkz: sal).
sath-. mail-i hevesat
hi, heves uc;urumu.
sBur
)Y L
(a. i.) : ocak; fJrln. (bkz:
tennur) .
geo. yUzU kabarclk, ~Iklntlh
sath-. muhaddeb
olan satlh.
sath-. muka"ar
ed. heveslerin· egik sat-
g8O. Uzeri ~okuntUlU olan dsim.
sath·. miinhani : 980. egri *yUzey, fro surface
courbe.
sath~.
mvstevi : 980. *dUzlem, fro plan.
sathen
sathi
l.bJ"k.--.
(a. zf.) ;
dl~tan, dl~
(a. 5.) : 1. dl~yiizeyle ilgili.
sathiyyat
F. 70
(a. i. c.) ; sathi, adi
1y.....
(a. i.)
enfiye gibi buruna
toz i1ac;lar.
savab
":,,,I.J"'"
(a. i.) : 1. do!:jruluk, dUrust~
!Uk; dogru hareket, dogru
ce. 2. 5; dogru, dUrust.
savab·dide .. ~,.,\,.IJ""
yUzden.
2. mat. *yUzeysel, fr. superficiel. Mesaha·i sat.hiyye : yiiz *oII$UmU. 3. :rf. UstUnkorU.
~eyler.
saut
~ekilen
davranl~,
dogru
du~un.
(a. f. b. 5.)': do~ru,
g6riilmU~; be!:jenilmi~.,
hakh
savab-endi$ .....:J..,.,\,.\ ":,,,I.J"'" (a. s.)
g'6rU~U
dU~uncesi,
dogru olan.
savab-niima
~\
• .J"'"
(a. f. b. 5.) ; dog-
ruyu gosteren; dogruya benzer.
1105
J>:.Ij..::,
,savaik
yd-
(a. L sajka'nln c.)
de, *ozel ib€idet yerinde, taprnakta oturan.
drnmlar.
J..\ '
I.:....J,..:I
savalic
I
{a. i. savecan'ln
c.}
c;ev-
"""01-"""
savami'
(a. i. savmaa'nrn c.)
'-
ibadet yerleri, tekkeler, *ozel taprnaklar. (bkz
biya').
i J.\."""'"
savarlm
I
(a. L sarrm'm c.)
kes-
kin kJlrc;lar.
~,\""""
J
( a. i. sarife'nin c. )
J
degi~iklikler,
degi~meJer.
":'>\.J""'"
sa'vat
ku~larl.
savb
(a. L) : taraf, cihet, yon.
{a.i:·c.
.;).1""""
sa'vat, sra}
kuy-
~}> ~J l"Q {a.
h. i.} :
(a. i.)
saldlrr~, atrll~. (bkz:
savlet ).
(a. i. c.
savlecan
sav€ilic) :
.:..I~
..:.>l:"~
( a. L) : ·~iddetli
hucum, .
kalem
krllcrn
ve
kalemin
saldlrl~r.
savm
i~
( a. i. c. : sryam) : oruc;.
$ehr-i savm : oruc; ayr, ramazan.
savm-I DivGd : bir gUn oruc; tutup, bir gun
iftar etnie.
savmaa
4".-"""
(a. i. c. : savami') : 1.
ib€idet veri, tekke, *ozel taprnak., 2. Nes€ira r€ihiplerinin halktan inklta" ve inzivasr ic;in te'sis edilmi~ olan hucre.
: sese
(a. L c.)
leng. *sesbi-
kuyumcu. (bkz:
sayyag).
sa'y
J'....
(a. L c. : mesal) : 1. c;alr~, c;a;
balama, gayret, emek. 2. gec;inmek ic;in. i~ i~leme. 1
3. ko~ma, yurume [hac'da "safa" ile "Merve"
araslnda]:
sa'y-i belig : emek harcaYlp geregi gibi c;alr!?ma.
sa'y.i miri : devlet adrna alrnan ewa i1e mOta·
hitlerin taahhut bedellerinden indirilen krslmlar.
(a. i. saykal'rn c.) : 1.
cilacrlar. 12. cila €iletleri.
sayd ~
ij
J.J,..:I (a. s.)
limi, fonetik, Fr. phonetique.
sayakJle
c;evgiln, cirit oynandan egri sopa.
sevf
<t;:"..J""" '
ait, sesle ilgili; ses C;lkaran harf. HurGf·i savtiYY8 :
sesli hadler.
savtiyyat
Halvetiyye tarikatr ~Obelerinden, Durdiriyye-i Halvetiyye kollanndan biri. [kurucusu $eyh Seyyid Ah.
med ~n Muhammed.UI·Malikiy-yus-S€ivi'ye nispetle
bu adl almr~trr].
saviet
(a. i. c. : esv€it, siyat) : kamC;l,
savvag
Savive·i Halvetivye
J.J-""
.1.J....
savti, savtiyye
sra).
'-;'.J-,..:I
savt-I taklidi : yansrma, fro onomatopee.
kuyr,uk
(a. i. sa've'nin c.)
(bkz
ruk saillyan [ku~].
11«)6
savt-i bUlend : yiiksek ses.
krrbac;. (bkz : taziy€ine).
savb·1 ali : yuksek taraf.
saldrrma.
savlet·i
(a. i. c. : es'{at) : ses, sad€i.
savt
savarif·i dehr : diinya degi~iklikleri.
savl
savt
Meleke.i savt fiz. suda ses C;lkarmak hassasl bulunan bir alet.
savt-i hazin : huzunlU ses.
savarif
sa've
.j.J,..:I (a. i.) : koruma. (bkz : muha-
savn
faza, siyanet, vik€iye).
ganlar, cirit oynandan egri sopalar.
scillryan
savmaa.nil;in ~j clao..J""" (a. f. b. s.): tekke·
(a. L) ,,1. avo (bkz: !?ikar).
2. avlama, avlanma.
sayd·i mahi : balrk aVI.
sayarif
~) I::""
(a.
S.
sayrefi'nin c.): 1.
i!?ini bilir, kurnaz kimseler. 2. i. sarraflar.
saydelani 13' 'J ~,..:I
{a.' i. }
1. eczacl; ispen-
c;iyar. Fenn·i savdelani : eczacdlk ilim ve fenni,
ispenc;iyari. 2. 5. eczacJllkla i1gili.
saydele
.J-\~
(a. i.) : eczacrl rk.
Sayyadiyye
i)lr~.......,
sayd-gah
~ikar-istan).
veri. (bkz :
..Jf ~::""
savd-ger
sayyad) .
save
<t,L~
saye-j bican : canslz golge.
saye-j feyz-i hamiy~et : hamiyet feyzinin sayesi.
j
l:: l_.....
(a. i. c. : i,yah) : baglrma,
o~::-'" l__
sayide
I
hayklrJ~l.
(f. s.) : 1. sOrOlmO~; ezil.
mi~. 2.eskimi~, Ylpranml~.
savis
,-... ~.l.....
(a.li. siyaset'den) : seyis, at
u;;agl. [aslJ : "sa is" dir]. (bkz : rayiz).
sayis~hane
saye-i lutf u kerem : iyilik ve ihsan golgesi.,
saye-i medid : uzun golge.
(a. i.) : yazllk, yazlik ev.
n,ara atma.
sayha-i umid : Omit
(f. i.) : 1. golge. (bkz: zdl).
2. koruma, sahip C;lkma. (bkz : himaye, siyanet).
3. yardlm. (bkz : muavenet).
saVe-ban
~""""-'~"'"
savha
avcl. (bkz:
(a. f. b. i.)
<Wi_~
sayfiyye
(a. f. b. i.) : avlak, av
<t,·l;"_I.l.....
(a. f. b.i.) : OzerinEl
yOk kpnulup yolcunun da bindigi hayvan.
(f. b. i.): 1. sayvan,
saykal
(a. i. c. : sayakile) : -1. cilaci.
saye-t]ah). 2. bOyOk c;adlr. 3. s. \ 2. cila aleti.
hafiz, hami).
saykal-kar )ts::'l.~ (a. f. b. i.)
yaldlzcr.
save-dar /~~ l.....
(f. b. s.) : 1. golgeli,
(bkz : saykal·zen, tila-kar).
golgesi olan, golge eden. 2. koruyan, sahip C;lkan.
saykal.kari
)\5:..1.:::."", (a. f. b. i.)
(bkz : hami).
yalgolgelik. (bkz
koruyan. (bkz
.s
j 1...\,'\ ~ \.....
saye-endiz
(f. b. s.)
golge
dlzcllJk. (bkz : saykal-zeni, tila.karl).
salan, mec. koruyuculuk eden.
, siye-gih
~;....r 4:. L
saye-hah
J.,,> <t:,l.....
.).J~
saykal.zen
(f. b. s.) : 1. golge
eden, golge salan. 2. koruyan.{ bkz : saye-darl,'2).
(f. b. s.) : himaye, koru·
ma istiyen.
J
(bkz
savkal·zeni
":,l"
(f. b~ s.) : 1. golgede
saye-ni,in-i eman : emniyet
oturan.
golgesi
saye-perver )J.,,: ~l ..... (f. b. s.)
ren, golge veren;
saye-zar
altmda
,j)3.:'t4
koruyan.
)j "".l.....
(f. b. s.)
(f. b. i.)
yaldrzcllik.
J.~
.
..J~~....,
(a. s. c.:
sayarif, sayatife) : 1. i!iini bilir, kurnaz. 2. i. sarraf.
,,:; ; ! ...~ ""
sayruret
(a. i.) : alma, edilme,
kllinma, bir halden ba~ka bir hale degi!ime.
sayvan
golgelendi·
yaldlzcl.
: saykal-kari, tda-karl).
I
saye-ni~in ~~.
Ca. f. b. i.)
(bkz : saykal-kar, tlla-kar).
sayref, sayrefi
oturan. 2. bir ~eyin golgesine sigman, korunan.
(bkz : mahml).
cilall,
(a. f. b. s.)'
cilalanmr;;. (bkz : musaykal). '
geli yer. {bkz' : saye-ban 1 >.'
siye-guster
D~)i..::"'"
,s-aykal.zede
golgelik, gol-
j \ J:""
(a. i.) : 1. kl rma, pervaz
klvrJm.
sayvan-. uzn : kulak kepc;esi, fro pavilion de'
I'oreille. 2. bot. ljemsiye.
golgelik. (bkz:
sayyad
mazalle).
~ l:"", (a. i.) : avcl. (bkz: sayd-ger).
sayyad-. bi-insaf : insafslz avcl.
sayf
(a. i. c. : esyaf, suyOf): yaz
Sayyadiyye
[mevsim].
sayfi
(a. s.) : yaza air, yazla ilgili.
'\I .'ll-'t4
(
a. h. i.) : tas. Rifa iy-
ye tarikatl kollarmdan biri.
[Ahmed izzettin-Os-Sayyad tarafmdan kurulmulj ve bu sebeple adrna
1107
sayyig
nis~et edilmi~tir. (d.
508 ,(1114) - O.
620
( 1223)].
( a.
sayyag
slyagat'den)
ku-
yumcu. (bkz : savvag).
(f. i.) : 1. mib:. ~algl. 2. silah.
sb
3. at taklml. 4. srra, duzen. 5. kuvvet, kudret. 6.
ogrenme. 7. ustallk 8. hl'le. 9. e~, benzer. 10.
'menfaat.
-saz
j L _
(f. s.) : "yapan, uyduran, duo
zen" manalannagelerek *birle~ik kelimeler yapar.
~are-saz : c;are bulan. Hatlr-saz : hatlr, gonul yaplcl.Na-sax : ;nUnasebetsiz, uygunsuz.
'~~L
sbec
(a. s. c. : sevazic)
sade.
(f. i. c. : sazende-g~n):
<)"\"jL
1. c;algici. (bkz : mutrib). 2. s. yaplcl, duzenleyici.
saxende-gin j
c.)
l5..\,·jl....
(f. b. i. sazende'nin
: 1. c;alglcrlar. 2. s. yaplcrlar, dUzenleyiciler.
sazi
58 ~
'(a.ha.)
">jL
~inci harfi olup "ebced" hesabrnda be~yuz
kar~r1lgldlr; s sesini verir.
se «L....
(f. L) : yaplcrllk, duzenleyicilik.
(f. b. s.) : 1. uygun. (bkz :
muvaflk) .2. muzo i. saz ~alan sanatkar. (bkz :
sazende). 3. muzo TUrk mUziginde bir mUnikkep
makamdlr. En az altl aSlrllktlr. Fakat son aSlrlarda az kullanrlmf~tlr. Segah, u~~ak dortlUsu ve rast'dan mUrekkeptir. Son makam ile rast (sol) pers.inde durur GUc;IUler, birinci der-ecede -her u~
-dizinin de gUc;lusU olan- neva (re), ikinci derecede -segah'rn duragl' olan- segah, U~Uncu derecede
de -u~~ak dortlusUnun duragl olan- dUgah (I
dlr.
Yalnlz her Uc; dizinin mu~terek anzasl olan "si"
koma bemolU i1e donanJr. Segah ic;in "mi" koma
bemolu, "fa" ve "Ia" bakiyye diyezleri; rast ic;in
"fa" bakiyyediyezi nota ic;erisinde kullan.J1lr.
a)
sea
O~.
(bkz :
sel~s,
selaij
(a. L) : fels. gUe, iktidar, fr_
seabib
~ l..~
seabib
~.l......
saz-kari ~ )I$jl..... (f. b. L) : uygunluk. (bkz :
sillz-semaisi s~;.\.:-....
jl....
seabin
TUrk mUziginin maruf saz eseri "forme"udur. Vaktiyle semallere beste semaisi buna mukabil aksak
semai, yuruk semai gibi semal' usulleriyle yazrlan
pe~reve de "saz semal'si" denilirdL Bu forme pek
eskidir. En eski bir nUmOne olarak Sult::tn Veled'in
7' aSlrllk bir saz semal'si elimi~dedir. Saz semal'si
klasik asnn son eseridir. (bazan ondan sonra bir
oyun havasl da c;alrnabilir; fakat bu klasik fasrlda
(a. i. su'bOb'un c.) : saf
~!L..i
(a. i.
su'ba~'rn
c.) : bu-
yUk ydanlar, ejderhalar.
J/L
4
(a. i. sU'IOI'On c.)
1. me:-
meier. 2. vUclJtta meydana gelen sigiller.
(a. s. )~\: yedi [saYI]. (bkz:
heft ).
seb'a
(a. s.) : yedi [saYI]. (bkz:
4.S<ooo_....
heft ).
seb'a·i iklim : iklimlerin yedisi, yedi diyar.
seb'a-i seyyire ( yedi qezegen) : iUtarid (MerkUr), ZUhre
(VenUs), Mirrih
(Mars), MU~teri
(JOpiter), ZUhal (SatUrn), NeptUn, 'PlUton.
Seba
L_....
(a. h. L) : Hz. SUleyman'rn
zevcesi Belkis'in Yemen'de hUkmU altrnda bulundurdugu mamur olan' ~ehrL
se-ba-du
(f. a. b. i.) : muzo
(a. L) : salya.
su akan yerler.
muvafakat) .
1108
(f. s.): 1.
saylsrnrn
se). 2. tavla zannrn Uzerindeki ue;: nokta. Penc
se: be~ (ile) Ue;: [Zar oyununda].
sea iii
siz-kar
Osmanll alfabesinin be-
capacite.
(bkz : basH).
sazende
yaprlmaz). Vaktiyle saz semal'leri
aksak semalS!
gibi sengin semal' (veya bir mertebe yUrUgU olan
yUrOk sema!) curcuna (aksak semainin bu mertebe
yUrUgU) usulleri ile. de ol<;ulmU~se de, artrk yalnlz
10/8 aksak semai kuJlanrimaktadlr. Saz semal'leri
umOmiyetle 4 hane olur. 3 hanefiler nadirdir. 5
haneliler ise pek azdlr.
J~~
4.....
Ue;: (i1e) iki
(f. b. s.)
J
[zar oyununda].
sebahat
..;.."..l-:-, ,( a.
i.)
[asll : "sibahat"_
dir]. (bkz : sibahat).
se-bahr
.,,)i:-.
4.....
(f. a. b. L) : mib:. Turk
mUzlgrnrn en at altl aSlrllk bir mUrekkep makame
olup zama'nlmlza kalml~ nOmOnesi yoktur.
dl......
sebilik
(a. i. sebi'ke'nin e.)
eritilip
kallba dokulmO~ madenler, kOI~eler.
0~-"'"
sebak
sebbabe
1. ders.
(a. i. e. : esbak)
2. ondOI.
j
sebak-ilmux
,AI 0:-....
(a. i.)
sebbah
\",.;.\ ..l£......
(a. f. b. i.)
ders
sebbahe
(a. f. b. i.)
mektep,
sebbak
medrese.
":'\ -,.;,,~..,
sebak-han
(a. f. b
i.)
~a~a
(a. s. sibahat'den) : 1. suda
sabih ). 2. i. yOzge<;.
l....,
(a. i.)
: yuzUeU
J\-:--'
(a. i.) : yOqrUkat.
.:.Jl.. _.....
(a. 5.)
eritici, eritipka.
I,ba doken.
.:"l_......
(a. i.) : yerinde durl')1a, kl-
sebbi
mddamama, sozOnden, kararlndan vazge~mel1')e.
Bi-sebat: sebatslz. Bi-sebati : sebatslzllk.
sebat-. kadem : ayak direme; dayanma.
sebat-! pay-i erbilb-. metanet : meta net sahip.
lerinin ayak diremesi.
esir olan.
i
JL:--"
(a. f. b. s. e. : sebat-ka-
ran) : sebat eden, sozunde, kararlnda duran. (bkz:
mukdim).
sebat-ka~an .J \)ts::-~.. (a. f. b. s. sebat-kar"ln
e.) : sebat edenler, sozOnde, karannda duranlar.
sebat-karane
(a. f. zf.)
: sebat
ederek, sozOnde durarak; ydmadan, yarulmada.l.
c.S )Is:'~l:--"
~L~.....
esir
dO~enler.
kullanlllr ].
(a. f. i.) : sebatkarllk.
(a. i. sebi'nin e.) : sava~ta
[ekseriya
sebbure "')J:-....
kadlnlar
-...;L---,
yaz(tahtasl; yazbaz
Sebe'
t....:..-..
(a. h. L). (bkz
sebeb
,-~..,
(a. i. e. : esbab)
Seba).
sebeb-i hayat : 1) ana ve baba. 2)
ya$amaSlna sebebalan kimse.
sebeb-i sakil \: iki harekeli harften ibaret alan
["hareket", "azamet..." gibi).
sebeb-i
,terk~i
sebeb-i vucud
(a. i) : sovme, sovOp sayma.
ra'n).
1. sebep.
sebeb-i hafif : ed. iki harften, harekeli bir
harfle sakin bir harfden ibaret alan ["ben, ten,
sen .." gibi].
hakklnda
O~ (ile) iki [zar oyununda].
..........
(a. 1.)
esir
Bila-sebeb : sebepsiz, hi~ yoktan. Li-sebebin : bir
sebepden, bir maksattan dalaYI.
bahane. 3.
alaka, ilgi. 4. vaslta. 5. alet. 6.
harfile sakin bir harfden veya iki
de~ meydana ~elen par<;a.
sebayiidii (sebaidii) '~Jc.S~""'" (f. b. 5.)
dO~nam, ~etm,
(a. s. seby'den )
(a. L) : 1. sebatldlk, so·
sebat-kar ) !$::=.~l:--"
sebat-kari
~_.....
tahtasl.
zOnde, kararlnda durma. 2. erkek adl.
sebbab
<I....
sebbak
ders
akuyan.
sebb
(a. f. b. 5.) :
slnlfl.
o:>~~.....
sebak-gah
(bkz :
,:,\_.....
yOzen, yOzOeO. (bkz
sebak-da~
sebaya
(a. i.) : $ehadet parmagl.
I)~' -t: l~....
sebbabe-gexa
muallim
arkada~l.
sebati
L_.....
rak parmaglnl ISlran. (bk~ : engO$t ber-dehan).
{ *oqretmen).
sebat
<\>
ba$parmagln yanlndaki parmak
can : ean verme sebebi.
:
varllk sebebi.
sebebi, sebebivye
beple
<I..... '..., I.S~-""
(a. s.)
se-
i1~ili.
sebebiyyet
..:..:':~~_.....
(0. L) : sebebalma,
ieabettirme. [yapma kelimelerdendir 1.
(a. s. sebb'den) : <;ak kU·
fOr eden. (bkz : kOfr-baz, ~atim, ~ettam).
sebed
oJ..........
(a. i.) : ·sepet.
'1109
sebel
sebel
J:.--'
(a. i.) : hek. gaze inen perde,
dumanll, bulanlk gorme hastalJi:jl. (bkz: sa~d).
<V':' --'
sebele
sebk J~""
(a. i.) : blYlk. (bkz : !jarib).
sebk
(a. f. b. s.) : sebel has~
!J l::J",-,
sebel-nik
talJgma tutulmu!j, qozU perdel i.
cr
se-berg
J . <\-' , (f. b. i.) : g. s. tezhipte
'kullanl,lan sitilize Uc; petal" bir c;ic;ek motifi. [asll :
"si-berg"].
sebh
(a.
c:::-~
(a. i.) : 1. ileri gec;me, ileri/eme,
evvelce geC;me, vaki alma. 2. kO!juda kazanan hayvan.
yuzme [sudi',l]. (bkz:
i.)
(a. i.) : 1. bir ~eyi eritme,
d_....
kallba dokme. 2. ed.' ibarenin tarz ve tertlbi.
sebk-i mef.sul
ed. ayn ayrl, kesik kesik yazma tarzl.
ed. cumlelerr bagllyarak birle~.
sebk-j mevsul
tirme tarzl.
sebk-i murekkeb : ed.hem klsa,hem uzun/cum.
leli ifade tarzl.
sebkat
( a. L) : gec;me, ilerleme.
...:....:• ...,....J
sibahat).
sebli'
<l.l ""'~-'
sebhale
( a. n.) : "sUbhan·Allah"
..)L-,
(a. s.) : 1. uzun kirpikli [g6z]
)
Ayn-i sebli: uzun kirpikli goz. '2. kadm adl.
demek.
seblet
sebi
(a. L c. : sebaya) :
sava~ta
,..:.1;....
(a. i.). (bkz : sebele).
sebr
esir dU!jen kimse.
(a. i.) : fels.
fro
residus
( methode' des- ) •
seb'i
I..!";""!'
(a. i.)
hek.yedi gunde bir
sebiha
(a. i.)
g'ecelik, gecelik
\
elbisesi
sebike
~~'';'"",
(a. i. c. : sebaik)
eritil'e.
sebil J:~-'
(a. i. c. : sUbUI, sUbOI) : 1.
'l;G'.,l:.~.... (a. f. b. L) : sebil, hay.
rat olarak gelip gec;enlerin su ic;mesine
yer.
~--'
(a. s. l'yetmi!j
mahsus
seb'iyye
inanan klsml.
1110
..:...:~
sayls/.
:
yi'lzma, kaydetme, def-
~-'
(a. i.) : cumartesi.
). Eshab-us-sebt
-sebt : cumartesi gUnU.
j f::~
tlebtiyvun
sayan bir
mezhep,
(f. i.) : 1. testi. 2, ~arap kabl.
.......
sebu-Vi tehi :
(bkz :
Yevm-us-
(a. i. c.) : Hlristiyanflkta
"cumartesi gUnUnu" kutsal
cumartesiciler.
sebu
MOsevller.
bo~
sebu'
testi.
(a. i. C.
siba' )
Ylrtlcl
sebu~e
'te- Y:-'
( f. i.)
1. kUC;Uk kap. 2.
kUC;Uk testi.
(a. s.). (bkz : sabit).
4....._-'
i.)
hayvj3n, canavar.
(bkz : seb'On, heftad).
sebit
(a
yek-~enbih
yol, bUyUk cadde. 2. sebil, su dagltJ~an yer. 3.
hayrat olarak, paraslz dagltrlan suo Ebni-Vi 5ebil :
yolcular, yola gidenler. Fi-sebil-illah : Allah
yoyolcu. Tahliye-i
lunda, hayrat olarak. ibn-us-sebU
sebil: kaplp sallverme.
sebil-hane
..:.v
tere gec;irme.
sebt-i defter : deftere gec;irme.
sebt
sebike-i! zehebiyye : altln ,kUlc;esi.
(a. h. L) : Rifaiyye ta-
rlkatl koflarrndan biri. [kurucusu : $eyh SUleymar
Sebsebl'dir].
sebt
rek kallba d6kulmu~ !jey, kUlc;e
seb'in
4~,I_ .L."
,sebsebiyye
gelen sltma.
(a. L) : $la'n1o 7 imama
sebuh.
sebui
LJ";.....
..3":-'
canavarla ilgi/i.
(a. s. sibh'den) : yUzgec;.
(a. s.) : Ylrtlclya mensup,
I
~~-
sebuiyyet
seb'un
sebuk-sar
(a. i.) : Ylrtlclltk.
(a. s.) : yetmi~ : 70. (bkz:
j ..P :-'
(f. s.) : 1. hafif, yegni. 2.
~Unceli.
<;abuk. 3. aglrlrgl, aglrba~lllrgl olmlyan.
)':'~-
l_~
.;0-5:;'.-
sebuk-ser
sebiik
sebiik-bar
)
(f. ·b. s.)
beyinsiz,
akrlslz. (bkz : sebUk-magz).
heftad, seb'in).
e~yasl
I
2.
a~agrllk,
1. hafif dO-
seflh.
~--
seby
(f. b. s.)
(a. i.)
harbde esir olma,
(f. s.)
: ye~i1,. ye~i1 renkli.
alrnma.
(f. b. s.) : yUkU hafif,
5ebz
az olan.
~.~.
(bkz : ahdar). Berg-j 5ebz : 1) ye~il yaprak; 2)
sathi , gonOI almak Uzere veri len ufaclk hediye Hatt-.
sebiik-endil;
..\.,·I. ~L_ (f. b. s.)
sebz : delikanlJlarda sakal va blYlktan once ~Ikan
dU~Unen, derin dU~Unemiyen.
ince tOy.
sebz-i hi5ar : muz. TUrk mUziginin en az iki
~abuk kalsebiik-hiz ..J';.>- cL.. (f. b. s.)
aSlrllk bir mUrekkep makaml olup zamanlmtza
kan, hareket eden.
kalml~ nUmunesi yoktur. ..
\
'sebz-i the : muz. TUrk mOziginin birkac; aSlrlrk
(f. i.) : hafiflik, yegnilik.
sebiiki
bir mUrekkep makaml olup
zamanlmlzakalml~
nOmOnesi yoktur:.
sebuk-inan jl~,:,~_
(f. a. b. s.) : c;abuk
sebz~ .:~.....
(f. i. c. : sebze-vat)
1. ye~i1~
Ji.
ko~an.
sebuk-magz
;:.....s;:;.....
( f.
lik, <;imen. 2. yemegi yaprlan ye~i1I,ik.
beyinsiz,
b. s.)
.,:,IJ~""
sebze-vat
akrlslz. (bkz : sebUk-sar).
(f.
sebuk-magzane
zf.)
akrlslzca.
;zerzevat. [fars~a olan bu kelimeyi Arap kaidesine
gore cemllendirmek yanlt~ bir te~kil olmakla be,
raber kullanllrr olmu~tur].
;lj i>~-'
sebze-zar
sebuk-maye
<\;. \c-.(",:,-,
(f. b. s.)
degersiz.
sebz-ender-sebz ~ ..... )..\,'\ ~-'
[I;.J:.;.. .
sebuk-mizac
(f.a. b.' s.) : hafif
miza<;lr, hoppa [adam]'
($ ~~....
sebuk-pay
olan. (bkz
(f. b. s.)
ayagma
bad-pa).
jIJ~-'
sebuk-pervaz
(f. b. s.) : <;abuk
uc;ucu.
sebuk-rev
den
J
..J(--
(f. b. s.)
sebz-ender-sebz-j hisar : muz. TOrk mUziginin
en az iki aSlrllk bir mUrekkep makaml olup zama~
nlmlza ~alml~ nUmOnesi yoktur.
sebz-e~der-sebz-i kadim .: muz. T9rk mUziginin
en az U<; aSlrltk bir mUrekkep makaml olupzamanlmlza kalml~ nUmOnesi yoktur.
sebz-fam
sebzi
hafif fi-
ki:li, dU~Uncesiz. (bkz : sebOk-magz).
c.. J..J.e;-
t
l9 fi-'
(f. b. s.)
ye~i1 renkli.
( bkz : sebz-reng).
(f. b. s.)
,sebuk-re'y
(f. b.\ i.) : 1.
ye~illik i~inde ye.~iIlik. 2. muz. TUrk mUziginin
en az ik~ aSlrlrk bir mUrekkep makaml olup nUmunesi kalmaml~tlr.
. .
c;abuk gi-
(bkz : c;abUk-pa).
sebuk-ruh
(f. b. i.): 1. ye~i1lik,
c;aYlrllk, ~imenlik. 2. sebze tarlasl, bostan.
itibarslz.
~abuk
(f. a. i. sebze'nin c.)
(f. s.) : 1.
ye~i1le'
ilgili, ye-
2. muzo TUrk mUziginin birkac; as/rllk bir
mOrekkep makaml olup zamanlmlza kalml~ nUmOnesi yoktur. .
(f. a. b. s.) : 1. hafif
ruhlu, ic;i tez. 2. ho~sohbet, zarif, ~en ola,!; mec.
laObali.
($.r,--
~illi.
sebzin
ye~il.
(bkz
j"~-
(f. s.)
ye~i1' renkli, rengi
ahdar) .
-.~
1111~
(t. b. s.) : ye$il orWlu,
sebz.pu!;
ye$i1 elbiseli.
r .
sEibz.renqc i j ~-' (f. b. s.)
ye$i1 renkli.
(bkz : sebz-fam) .
sec~
t-'!"--
(a. i. c. : esca'): 1. nesirde
yapllan kafiye.2. ibarenin kafiyeli
olan curnle
sonlanndan her biri 3. kumru, 9uvercin 9ibi kU$lann oW$O.
I
sec'·i murassa' : ed. her iki fasllanm kelimeleri
saylca ve her bir kelime, kar$Jllgl olan kelime He
vezin ve had adedi itibariyle
uygun dU$mesi:
Zubde.j1 vak,fan.,2 rumuz.,3 dekay,k·l * ve umde·j1
sakinan.,2 kunuz·,3 hakay,k..4 !=Iibi.
sec'.i mutarref : ed. hi~ bir $arta manl olmakslzm yalnlz fasJlalarl kafiyeli olan seci' : andelib·j
ho!;.efraz, nagamatiyle samia·nevazd,r.. gibi.
sec'.i muvazi : ed. saylca musavi olmlyan, mutekabil kelimeleri kamilen kafiyeli olmlyan, yalnlz
vezin ve kafiyelerde birle$en seci' : hamd·i na
ma'dud ve sena·yi na·mahdOd.. gibi.
secahat ..::.> ~
secavend
naya uygun dogru okumak
i~in konulan i$aret.
[Mesel§ : "kaf: durm'lYI", "sad": !=Ie~meye ruhsat,"', "cim : durma veya ge~menin caiz oldugunu",
"mim: muhakkak surette durmaYI" gosterir; kememleketi olan
lime, bu i$aretleri koyan zatm
"Secavend" $ehrinden allnml$tlr].
__
~ l~
secaya
s~ciyyeler,
(a. i. seciyye'nin
c.)
seccade
(a. i.) :
",)l,;=-,
~a!:lllyan .
,,~
secede
(a. f. b.s.)
"sec-
cadede oturan" : $eyh; imam.
seccan (\.)l-~hapishane me'muru.
1112
(a. i. sicn'den)
(a. s. sacid"n c.)
secde
secencel, secencele 4"l:::",.t~,J~~
(a.
L) :
ayna. (bkz: mir'at).
e,;=-,
sech
(a. L) : 1. hek. bir $eyin de-
risini, kabugunu soyup slYlrma. 2. tlrmalama.
(a. i.) : cibre, posa. (bkz:
secir
aslre) ..
secir·i ineb
uzum posasl.
-L_
seciyye
tablat, karakter
(a. i. c. : secaya)
huy,
(bkz : me$reb).
l~
( a. i. c. : sical)
1".1.
i~i
su dolu
loSJ"A
( a. i. c.
sedaya ).
(bkz
sidy, sedy).
(a. i. secde'den c.: seca-
d,)l:::,,_'
(a. f. b. L). (bkz
edenler. (bkz" : succad, succed, sucud).
secl
cid) : 1. seccade, uzerinde namaz kJllnan ku~uk
kilim, kU~uk hall. 2. yazmalarda
g6rulen belli
ba$II bir motifin adl.
seccade-ni!;in ~
.J":~...,
secde-geh
kava.
(a. L) : akma [suo].
se~cac
(a. f. b. i.) : ibadet
secde-gah) .
seda
.
"tr:~.....
secde-gah
huyla'r, tablatler, karakterler.
secc
(a. if c. : secqat) : namazda
edilecek, namaz kJlmacak yer. (bkz : mescid).
(a. L) : yumu$ak huyluluk.
(f. L) : Kur'an-I ma-
"..I.~-
, secde
alml, el ayalannl, ,dizleri ve ayak parmaklarml
yere dayamaktan ibaret ibadet vaziyeti.
secde gulu : g. s. bir ~e$it susleme olan halkarda gor-Olen gOl motifinin bir nev'L
secde·i sehv : namazda yapJlan bir yanll$ i~in
secde etme.
secde·i ,ukran
buyuk bir sevince kar$IIlk yapllan secde.
secde·i tilavet
Kur'an-m 14 yerindeki secde
ayetlerini okuyunca, okuyan ve i$iten i~in yapllmasl
lazlmgelen secde.
sedab
,-,I...\.-
sedacet ; ..:...:-- \..1.-
(a. L) : bot. sedefotu.
( a. i.) : sadel ik.
seCiacet-i kelam : s6z sadel igi.
sedad
,)\..1._- (a. i.) ; 1. dogruluk, hataslz-
Ilk; dogru ve hakll $ey: 2. erkek adl.
!=Iardiyan,
seda·nuvis
fon ~Iagl; teyp.
v~; \..1.,.,
(f. b. L)
gramo.
.fl-t-...,
sedail
(a. i. sed71'in c.)
asktlar;
perdeler, zarlar, orWler.
sediya
: memeler. ZiH·us-sedayi :
fro mammiferes.
sedd
(a.
i.) : 1.
%001.
memeliler,
sedn
J..\.."
(a. i.) : 1. puthane. 2. tapmak.
sedn
J"\'''
(a. i.) : vOcut' azalarlnm anor-
kapama, tlkama;
i~enin
~ \..\-'
seddiid
I..S"\'''
sedy
.u:..-,
sefah
sedefotu-
giller, fr. rutacees.
oU...\.,.::J
sedefe
JlA.--
1. bir tek sedef
kabugu. 2. anat. kulak kepc;esL
sedefe·i utniyye : hek. kulak sayvanl,fr. pavil.
Ion de I'oreille.
j,.L,
sedefi
(a. s.)
sedefe mensup,
iI~i IL
4.; ..\.."
(a. i. sadin'in c.) : kaplcl-
tar, perdedarlar, ~abe-i MOkerreme kaplctlan.
sedg
(a. i.) : 1. ba!? varma. 2.
..::.JI,i....,
sefiiret
(a. i.) : 1. sefillik{
2. yoksulluk.
.:")i...
(a. i. c. : sefarat)
el~ilik. [asll : "sifaret" dir 1-
sefaret·hane
~; ~~ l.i_ ( a. f.
ba~
(a. i. sefercel'in c.)
ayvalar.
dogru,
sedad ).
sedil
,{l.i_-,
(a. i. c
sedail )
1. sepet, sele. 2.
(a. i. sOftece'ninc.)
I,...
tic.
polic;eler.
(a. i.) : akllSlzllk.
sefeh
perde, zar, ortU.
sefele
.ui_-
(a, s. safil'in c.) : a~agl kim-
seier, alc;aklar.
etli, vOcutlu, toplu,
sedin
(a. j.)
balJk ve agac; pulu
sefitic
(a; s. sedad'dan)
b. i.)
konagl, elc;i1ik.
sefat
yangl.
..\, ..\_-,
gemi·
(a. i: sefine'nin c.)
sefaric
sedene
hak. (bkz
sefalet
dO~kOnIOk, a~agtllk.
(a. i.)
(a. i.) : 1. zevk ve
ceye -a~ln derecede- dO!?kOnlOk 2. akilslzllk. 3.
har vurup harman savurma.
ler. (bkz: sOWn).
sefain·i harbiyye : harb gemileri.
(a. L). (bkz : sl1dabL
(a. L) : bot.
(a. i. L (bkz : sefahat).
sefiihat. ..::.All.<i-,
(a. L) : 1. !?i$e tlpasl. 2.
meme,
(a. i. sail'in c.) :. dilenciler.
li_-,
0)
sefain
sedebiyye
(a. i. c. : sedaya)
emcik. (bkz : pistan).
sedy.i kesir·UI.leben : <;ok sOtIO meme.
see Ie
: demir duvar, demir perde.
bab : kapi ortme.
hail : araya giren, engel olan set.
nutk : susma.
rahne : gedigi kapama, tlkama.
ramak : olmiyecek kadar yiyip ic;me.
tampon.
sedid
(a. i.) :dik fl~klran suo
. mal ~ekilde geli~mesi.·
kapanma, tlkanma, engel olma. 2. mania, perde.
(bkz : haciz, hail) 3. set, tUmsek. 4 .. baraj, bOget.
5. nhtlm.
sedefle
r-L....
(a. i. seda, sedy, sidy'in
c.)
sedd·i
sedd·i
sedd·i
sedd·i
sedd-i
sedd·i
sedm
sefen
':,ri»"
(a. i.) : naslr..
cOssel i [kimse] .
sedir
J• .J._....
(0. i.) : 1. odanm ba~ tao
raflna konulan do~enmi~ kerevet. 2. karyola.
sefer
....,~.
far-min ikincisi [ytl~a~1
riyle-].
(a. i. c. : esfar) : arabi ayMuharrem olmak
Wba-
1113
..i-~
sefer
(a. i. c. : esfar): 1. yolcu..
seAle
luk. 2. sava~a gitme. 3. ~ava~. 4,. askerin sava~
halinde veya sava!?a hazlr bulunmasl hali.' 5. defa,
kerre, kez.
sefer-ber J ..il.-
'
(a. f. b. i.) : silVa~a g6n-
sefinet-ii~-~uara
nan
derilmi!? veya gqnderHmek Uzere bulunan [asker];
sava~a hazlrlanml~ devlet.
sefercel J:--,.).ci-:.o
~.;-.
'-S...:.i..-.
t Li-....,
seffah
(a. s.): 1.
!llA-,.,
sefsefe
halindeki
seg
ebyaz). Bahr-i-sefid
sakal.
Akdeniz. Ri~-i sefid : ak
sefih
<l..<i
segall
eglenceye
akJlslz.
( a. i.): akllk, beyazllk.
.
( a. s. c. : sUfeha) : zevk ve
_.-f
dU~kUn,
parasml
pulunu
israf eden
!
sefil, sefile
-U-:,A"""
J:,Q-
(a. s. sef§let'den.
c.
sefllan, sUfela) : 1. sefalet c;eken, yoksul. 2.
alc;ak. 3. uslu tablath. [kelimenin' dogrusu "safil;'
dir ].
softlan
sUfela) .
1114
j){:.ci-:.o
(a. s. sef/in c.). (bkz
("ga" uzun okunur. a. L) :
J.lf"......,
( f.
i. )
zool. kunduz.
[seg-iabi'den] .
sefida, sefidac ~I-l:.ci-" ,I-l...ci-:.o (f. i.) : ,UstUbec.
c.S-l-:,#.-J
(f. i.) : k6pek, it. (bkz: kelb).
~ l:._
seg-abi
sefid ii siyah : ak/a kara.
sefidi
cf".-f
(a. i. c. : sefatic) : polic;e.
ac;llk. (bkz: cO').
: 1. kan
(f. s.) : ak. (bkz : beyza,
(a. i.) : un, ni!?asta gibi toz
eleme.
<b-..:A-t
segabet
-l~.o_"",
sUfera):
(a. i.). (bkz : kazOrat).
<\4-.';_
~eyleri
seftece
ilac;.
d6kUcU. (bkz : hOn-rlz), 2. (bkz : seffah 1 ).
sefid
ul.il.t
(bkz: civan-merd).
(a. s.sefk'den)
(a. i. sefaret'den. c.
~- (a. i.) : d6kme, akltma.
sefl
(a. s.) : 1. hat/p, gUzel s6z
s6yliyen. 2. c6mert, eliaC;lk.
3. 1<an d6kUcU, qaddar.
seffak
,:4_"'"
sefk-i dima' : kan d6kme, kan d6kUcUlUk.
(a. i.c. : sUfOf) : 1. iiaci toz
"--'l-t
~airlerinden topla-
: ed. divan
sefir-i kebir : bUyUk elc;i.
!ieferle, yolculukla ilgili ola.n. 2. sava!? i1e ilgili. 3.
!?er'an en az 18 saatlik yer,e Qitmek Uzere yola
C;lkan kimse,. yolcu. ['ihazerl" nin' zlddl].
ha/in~ getirme. 2. toz haline getirilmi!?
sefain, sUWn):
mecmOaSL
sefk
,seferi, seferiyye
(a. i. c.
elc;:i.
eden, yol giden.
seff
~iir
sefir
(a. i. c. : sefaric) : ayva.
J:.J,.).0...., (a. f. b. s.): yolculuk
sefer-giizin
~_.G-,
sefine
gemi, vapur. (bkz: ke~t1).
sefine-i NOh : 1) NOh'un gemisi; 2) astr. semanm gUney yarlm kUresinde bulunan bir burcun adl.
sefer in'aml : ask. tar. harb dolaYlsiyle Yenic;eri
ocagl asker ve subaylarma verilen bah!?i~.
mec. orospu. (bkz:
(0. s.)
fahi~e, zaniye).
<)
(L~
(f. i.) : miiz. TUrk muzigi-
nin en eski makarnlarlndandlr. Kuvvetli bir zuhd
ve
aC;lk bir hUzUn bildirir. En eski devirlerden
beri r<igbetle kullanJlrnl~tlr.Segah be~lisi ilehicaz
d6rtiUsUnden mUrekkeptir.
(!?u halde, dizisi bir
sekizli dahilinCle ifade edi/ebilen mUrekkep makamlardan ohnu!? oluyor>.
Donanlmma "si" ve
"rni" koma bemolleri i1e "fa" bakiyye' diyezi konulur, hicaz d6rtiUsOnUn "Ia" bakiyye diyezi, nota
ic;erisinde kullanlhr.' Makam dizisi niseb-i !?erifeden 5 tanesini ic;ine aldlgmdan,
gizli mUtenafir
sayil Ir. Duragl
segah; gUC;IUsU -bc;UncU
derecesi
olan- neva (re) perdeleridlr.
UmOmiyet/e C;lk,CI
o/arak seyreder. Orta sekiz/isindeki sesleri -pestden tizedogru o/mak Uzere- !?6yledir : segah, c;ar. gah, neva, dik hisar, evic, ge\daniye, sunbUle ve
tiz segah.
segah-acem
~~~lf"_
(f. a. b. i.) : muzo
Turk r:nUziginih en az aftl aSlrhk bir murekkep
makaml olup zamanlmlza kalml!? nUmOnesi yoktur.
,I
sehl·ul.me'haz
'" l.
segih.maye
JL
(f. b. i.) : muz. ma·
ye makamlnln, segah ile segah perdesin~e kalan
nev'ine -dUgah perdesinde kalandan tefrik maksadiyle- bazan veri len bir ad!.
segih
m~hayyer ~::-s:
J.r'....
(f. a. b. L) :
muz. TUrk mUziginin birkac; aSI'rlJk bir mOrekkep
makaml olup zamanlmlza kalml!; numOnesi yoktur.
jl':'r.....
seg·bin
(f. L) : 1. seymen, yeni-
c;eri ocagrna bagll bir slnlf asker. 2. Osmanll saraylannda av kopeklerine bakan kimse.
seg.bin.. cedid : tar. eski sekban te~kilatmrn
lagvrndan sonra kurulan yeni sekban teljikilatl.
seg-can
j~c.(-,
(f. b. s.) : it canll
seg·peete
"l~
(f. b. i.) :
cL
ko~ek
J"".....
seher
(a. L c.: eshar): 1. tan veri
a~lrmadan biraz 6nceki vakit. Ale-s·seher : sabah
erkenden. 2. kadrn adl.
seher
(a. L) :' hek. uykusuzluk,
gece uyuyamama hastallgl. iUet·i seher : uykusuzluk hastallgl.
'::J~"'"
sehere
(a. s. sahir'in
c.). (bkz:
sahir ).
seher.giih, -
~,
~
,,) J:>c"'"' .~b
·geh
.,.J>--"'
yavrusu,
f. b. i.) : seher vakti, sabahm erken saati.
(f. i.) : sagn, hayvanm beli
sabahlan erken kalkan. 2. s!3bahleyin esen.
J
( a.
seher·hiz ~~;.-,:00._", (a. f. b. s.) : 1. erkenci,
it enigi.
segri
haya" kelimesi, Cemiyyet-i T,bblYye-i OS'}1aniyye
tarafrndan kabOI edilmi~ ise de yanll~tlr]. IItihiib••
sehiiyii hek. beyin' zan iltihabl, menenjit. Ne:z:f.-i
sehiiyi hek. beyin zarr kanamasl.
loS-':.-
ile kuyrugu arasrndaki dol.gunca
.. l::>r:._
sehii'
yer~
seheri, seheriyye 4.;../''''-'')~ S -,""-"' (a. s.): sabah
(a. i. c. : eshiye)
anat.
ve ljiafaklailgil i. ibidet·i seheriyye : seher vakti
ibadeti. Murg.i seheri : bUlbUl.
beyin zarro
sehib ",;-,l~.....
(a.
i.) : 1. bulut. (bkz : ebr,
gays2, mig). 2. karanllk. 3; bulut
b6cekler.
sehiib·. matir : yagmur bulutu.
gibi
uc;u~an
sehhiika
<\9[_"",_",
)L;"'_",
sehhiir
(a. s.) : sevici kadrn.
(a. s. sihr'den) : 1. (pek)
bUyUcU. (bkz : sahir, sihr-baz), 2. buyugibi bir
kuvvetle c;eken, buyOleyicL
sehiib·. rahmet : rahmet bulutu.
sehib.iilud ,:))-1\ ",;-,l::>=.-' (a. f. b: s.)
bulutlu.
(bkz : ebr-aIOd).
o\ll>t:....
sehibe
se'hiibi J.[.,,;....
i1gili.
sehhiire .::) L>.:.-... (a. s.) : 1. sehhar'rn muennesi. 2. i. bUyuleyici,' c;ok guze) manasrna kadin
adl.
(a. i.) : tek bulut.
(a. s.) : bulutumsu, bulutla
sehi
...sr-"'
sehi-kamet
..
sehiii ..J
l>.:.....
sehiib
..... ) l:>::....
(a. s.)
beyin zanna Sit! onunla
.:.jL~
sehim
~[""'-'
("ka" uzun okunur.
(to..
(a. s. ) : hisse sahibi.
sehl
Jr-"'
( a. L)
: ' 1. kolay. (bkz:
asan ). 2. sade.
(a. i.) : 1. kalrnllk. (bkz:
sihan). 2. slklJk. 3. k~td,k, peklik. '
sehiiyii
..:...@ lo!.r"'
(a. i. sahabe'nin c. : bulutlar.
sehiiib·i meftur· : durgun, aglr bulutlar.
sehiinet
1. dUz"dogru. 2. fidan
f. a. b. s.) : duz, dOzgun boy.
ilgili.
Co
(f. L)
gibi [boy].
(a. i. seha'nrn c.) : beyin
zarlan. ["seha"nrn asd cemi : "eshiye" olup lise-
sehl·j mumteni : ed. kolay ve sade g6rOndugO
ha,lde, bulunup s6ylenmesi ve taklidi zor olan soz~
sehl·u'-me'haz : .kolay olarak allnacak ve elde
edilecek ljiey.
1115
sehlen
"''\I....
/!f"""
sehlen
(a. zf.) : kolayllkla, kolay
olarak. Ehlen ve selilen ; safa geldiniz, hO$ geldiniz.
...~~
sehl-tet
(f. b. s.) : c;ok kolciy, en
kolay.
sehm
rr-'"
(a i. c. : 'siham) : 1. ok. (bkz:
tir). 2. yay. 3.( c; : esham) aksiyon, hisse bedeli.
4. klslm, hisse, pay. 5. or. egrilik paYI [tomruk.
larden
(f. i.)
sehm
korku, deh$et. (bkz:
blm).
.~
,
sehm-gin ~"'r"" (f. b. s.) : korkunc;; korku-
~L:~r-'"
sehm-nak
jlA--'"
sehran
(f. b. s.)
korkunc;,
sehm-gln ).
(a. s,)
geceleri uyanlk
}-4_",
(f. b. i.)
miiz. telli sazlar.
>r-'"
fJ-r'"
sehviyyat
(a. i. c. : sehviyyat) : 1.
olanlar, oturanlar.
sekene-j karye ; kay sakinleri, koyde oturanlar.
sekerat
sarho~luklar.
'::"~"" 4.~'"
(a. L c. :
sekain) : 1. karar; rahat, sakinlik, dinlenme. 2.
gonUI rahatllgl. 3. israil ogullarma ihsan olunan
bir mOcize. [abutla gezdirilir, kendilerine gUven,
du~manlartna korku verirmi$].
~~-'"
;.....
sekr
sekran
sarho!?
( a. L) : b'c;akC;:l, c;:akici.
( a. i.) :
sarho~luk.
(bkz :
jl.)C.... (a. s. sekr'den. c. : sukara) :
(bkz : bed-mest, mest, ser·ho~, ser-mest).
sekr-aver
)
.;r .)C",
(f. b. s.) :
sarho~luk
veren, sarho~ eden, ba$ dondUren. (bkz : muskir).
sekre
t'>J
C ", ,
(a. i.) : 1. sarho$luk. 2.
(bkz : hayret). 3. !?iddet.
eskam) : hastallk,
i1let.
(a. s. ,sekran'ln c.). (bkz:
sukara ).
(a.
..::...c",
sekt
(a. L) : sehv'in c.) :
(a. L c.
L»~
(a. i. c.) :
sekerat-iil-mevt : can c;eki~irken gelen baygln.
Ilk, dalgmhk. (bkz : ihtizar) .
!?a~ma.
yanll$lar.
sekara
(a. s. sakin'in c.) : sakin
(a. zf.) : yanll$llkla, yanllarak.
....::,,~ J-r-'"
sekam
cL:..C....
. sekene
bed·mes ti ) .
yanll$. (bkz : hata). 2. yanllma. (bkz : gafle\).
sehv-j kalem ; yanll$llkla yazrna.
sehv-j miirettjb ; mUrettip yanll$l.
sehv-j sarih ; pekaC;:lk yanJI$.
sehv-j tertib ; tertip, dizme yanll!?l.
sehven
(a. L sekne'nin c.) :
sekkik
dan Uc;: telli bir saz.
sehv.
L sekebe'nin c.):
durma [Iar], duru!? [iar]. Harekat ii sekenat (klmddamalar ve duru~lar) : davranl~, [kelime dilimizde mUfret gibi kullanlllr].
duran.
sehtar
(a.
sekenat
sekine, sekinet
lu. (bKZ : sehm-nak)
korkulu. (bkz
...::"L...C..."
sekebat
1. ba$taki kepekler. 2. takkeler.
i.)
suyu aokme; su
(a.
i.)
1. sesini soluk alma.
dan durdurma. 2. ed. !?iirde bir harekenin dU$mesinden m'eydana gelen ahenk klrlkllgl.
sekt-j melih : ed. hafif ahenk klnkllgl : limef'.
OIU mefafWn faOlUn" veznini " mef'OlUn failUn
faOlOn" haline koyma.
,sekte
4.:_G
(a. i.) : 1. durma; durgun-
luk. 2. kesilme. 3. bozukluk, zarar. 4. kanln bir
denbire durmasl. 5. (bkz : ·sekt).
sekte-i
dimaglYY~
: hek. beyin inmesi.
sekte.i kalb : kalb sektesi, kalbin durmasi.
sek,te-j reeviyye : hek. akcigere kan hucOmu.
1116
~.ekte-dir ) IJ ~:...cN
ugraml~,
dUzeni
bpzulmu~,
(a. f. b. s.) : 1. sekteYe
zarara
ugraml~.
2. ahengi,
bozulmu~:
sel
selbet
J:.-t
LN
( a. i. seleat sila') : hek. 1-
hlvarclk. 2. ur. 3.
ba~ta
olan yank.
selasil
J-.,){.....
(a. i. silsile'nin: c.)
<\£~ )\-.,
(a. i. selt;Ok'un e.) :
selc:;uklular. Selatin-. selacika : selt;uklu sultanlan.
......Q:>.)\•.,
selihif
(a. i. sulhafat, sulahfat'm
Jf)l_N
(a. s.): ot,uz.
selasOn ).
0;!_.. . )l....
selasin
fasilesinden
(a. L' selika'nm ,e.)
selika-
lar, qLizel sovleme ve yazma istidatlan.
j )'4)\_~
selilim
(a.i. sLillem'in e.):
(a: s.) : otuz, .< bkz :
selasin ).
selatir.
merdivenler.
( a. i.)
yapraklan pek kUeUk bir agaC:;C;lk.
selasun
e.) : zool. kaplumbagalar.
selaik
: 1.
selasil-j mii,gin : sevgilinin saC:;l.
selisin
son.
selicika
ed. [sozLin] aklcl'
zincirler.2. zineirleme giden !;leyler. 3. slradaglar.
(a. i.) : anat. cenin torbasl,
seli'
(a. i.)
..:;.....,)t.....
olma hali, aklcllik.
( a. i.).(b~. ; sey!).
<\..
sel'a
selase-j gassale : !;larabl Uc:;leme, Uc:;Uneu bardagr
i<;:me.
0:!-k)\-.,
( a.
sultan'ln
sultanlar.
selatin-name
selim
(')L..,
(a. i.) : 1. ban!;l, rahatllk.
2. sonu IVI ve haYlril t;lkma. 3. fani, gelip gec:;ici
olmama, zevalsizlik. [Allah adlarmdan biri]. 4. a!;li.
nallk, bildik. 5.
selam. Dar-us-selam:
Cennet.
Medinet-us-selam : Bagdat Aleyh-js-selam: onun
Lizerine selamet olsun.
'
(a. i.) :
1. salimlik, eminlik, korku ve endi!;leden uzak 01·
ma. 2. selamete C:;lkma, kurtulma. 3. iyi netice.
4. kurtulma. (bkz : halas,' necat, reha). 5. ed.
cLimlet"!in duzgun ve dogru olmasl.
Selamiyye
<I....... ){_
(a. h. i.) : tas. Celvetiy·
~)ll
selise
dt.<t.
( a. s. )
selase-a~er
selben
ederek, qidererek. 2. inkar yoliyle.
selbi
seleem
( a. s. ) : Lit;. $uhOr-i selise :
seleuki
seleat
on Li<;:.
. zorla
alma. 2., kaldlrma, giderme. (bkz : ibtal, izale).
3. menfile!;ltirme, olumsuzla!;ltlrma. 4. inkar etme.
,5. fels. fr.negation.
selee
\
Li<;: aylar.
(a. i.) : 1. kapma
j-.,
(a. s.) :. menfilikle (*olum·
(a. i. e.
Lit;. (bkz: se ).
4
){:
.....L
sUIOe)
kar. (bkz:
(a. cLi.) :
"selamet Uzerine olsun!" manaslna bir selamlama
sozLi.
selis
selb
suzlukla) i1gili.
Ve tarikatl ~Obesinden biri.
rkurueusu: Selami
Ali efendidir 1103 (1691) de olmU!;ltUr].
selimun-aleykiim
Edirne Haskoy'Unde Adni Mahmud Pa!;la medresesi
muderrisi Sanea Kemal'in 1489 (H. 895) Yllmda
kaleme aldlgl 3600 beyitlik manzum Osmanll tari·
hidir. [bir adl da IJTevarih-i AI-i Osman" dlr].
~1..,
(a. i.) :
r~L
J-,~.,
..:...L..L.,
%001.
istiridve.
(a. i.) : bot. !;lalgam.
(a. s.) : selc:;uklu.
(a. i. sel'a'nlnc.) : hek.
hlyarclklar; urlar.
111
seleb
~L...
(a. i. c. : e~lab) : 1. bi-
rinden kaplllp alman ~ey. 2. soyularak birinden
alrnan ~ey. 3. sava~ aleti.
selef uL... (a. i. c. : eslM, s~IIM) : 1. bir
yerde, bir i~te, bir vazifede. ba~ka birinden once
bulunmu~ ol~n kimse.· ["halef" in zlddl]. 2. esl<i
adam. (bkz : cedd >.
Selefiyye......a....
(a. h. L) : sahabe ite
Tabi'in mezhebinde bulunan
fukaha muhaddisin.
[bunun verine Eser'iyye de kullamllr; Selefiyyenin
yolu Kur'an yoludurl
selem
~-~
selem
I-~
(a. i.) :
di~
(a. i.) :
gedigi.
pe~in
para i1e ve-
t:-L",
(a. i.) : 1. yUzJTIe, soyma, de-
risini ~Ikarma. 2. her arabi aymrn son gUnU. [ilk
gUnUne "gurre" denilir].
<\;l;.,..;"L",
selh-hane
~-}-1'"
selimi
(a. f.
b. i.)
salhane.
(a. i.) : tar. bir ~e~it ba~.
Ilk. "fYavuz Sultan Selim'e nispetle bu adl almlStil"; 65 santim boyunda, yukansl agzmdan geni~~e,
tepesi yank
degil dUzdUr
ve Uzerine
ttilbent
sanllr].
'
<\.<>....L...
selimivye
( a.
i.) : eski ve zarif
kuma~lardan birinin adl. [UskUdar'da Selimiye'de
dokundugu i~in III. Selim'e, nispet edildigi kaYlt_,
lardan anla~r1ml~tlr].
(a. s.) : L kolay, yumu~ak.
I,,)""L...
sells
2. bagll, boyun egmi~.
,
sells-iil-bevl : hek. 1) sidigin daimi akmtlsl;
2) sidigini tutamlyan [a,dam].
~~~L...
selis
resiye mal alma.'
selh
selim-iil-kalb : temiz yUrekli adam.
(a. s. selaset'den) : 1. dUz-
gUn, ak,cl [ibare, anlatl!il 2. miiz; TUrk (Anadolu)
halk. ~iiri ve mUzi~inin XIX. aSlr ba1jlarrnda meydana ~Iktlgl. anla!illan bir ~eklidir.' Aruz'un "fei_
latUn - feilatUn - feilatUn - fejlUn"
vezni ile
yazillr; "forme" olarak g~zel, bazan murabba,
muhammes ve mUseddes kullanlllr. $ehirli a1jlklar
tara~mdan seyrek olarak yazrlml~tlr.
(bkz: mezbaha).
selib
~''''
ml~, giderilmi~.
(a. s.) : 1. soyulmu~, alm-
4..k...l...
selita
seliha
selika
(a. s.) : 1. agzl bozuk. 2. i.
2. akh ba~mdan alrnml~. 3. tra~
'Oh,mmu~.
zulmu~ ~ey.
.k..l...
selit
zeyfin yagl.
(a. s.)
1.
soyulmu~,
be-
dJ....,
J-""
sell
2. kabuk
. (a. i. c.
selaik)
qUzel
(a. i.) : 1. i~ine zeytinyagl
konulan salafa. 2. s. selit1'in mUennesi.
(a. i.): 1. SIYlrma, slyrrlma.
2. ~Ikarma, ~Ikanlma; c;;ekme, ~ekilme.
sell-i seyf : klllC;; c;;ekme.
soyleme ve yazma ;stidadl.
, 'seliki, selikiyye
w.L, 'J:l-r
selikaya mensup, bununla i1gili. Letifet-i selikiyye:
selika gUzelligi.
selil
J:l.,
(a. i.) : 1. yeni dogmu~ er-
kek ~ocugu. 2. netice. (bkz : semere).
selil-I mayylt :. 010 dogmu~ ~ocl!k.
selile
(a. i.) : yeni dogmu~ klz
~ocugu.
selim
(a. s. selamet'den) : 1. sag-
lam, kusursuz. dogru. (bkz : sahih). Akl-. lelim:
*sagduyu. Zevk-i selim: gUzer tabiat, gUzel zevk
sahibi. 2. I. erkek ad..
1118
(a. i.)
buz ve kar satan
adam.
sellah
(a. i. selh'den)
kasaplJk
hayvan kesen, yUzen. '
..::,,~t. .
sellat
(a.
I.
selle'nin c.)
seleler,
sepetler.
selle
selle
(.1...
,(. )(~
sellae
(a. s.) :
(a. i.) ': koyun, kec;;i sUrUsU.
<\L_...
(a. i. c. : s~lIat, silar) : sele,
sepet.
selle-bif
~~
d"L...
(a. f. b. i.) : sele, se-
pet, kUfe, zenbil oren k"I~mse, sepetr·l.
"
I
sema-yi liciverdi
(a. f.
"selamete er-
i.)
dirsin!" Inanasryla dualarda gec;er
selm (}-..., (a. i.). (bkz : silm>.
selman!
~\..L...
(a. i.) : niyaz kabOI eden
caiz degildir. Yaprlan yardrm "niyaz"
kabOI edilir].
selmek
adl altrnda
(a: i.) : gedik, r~hne.
4-..J,.
d ..L,
(f. i.) : muz. TUrk mUzi-
~inde
rnr~,
en eski bir mUrekkep makamdlr. Az kullanrlson asrrlarda hie; rag bet
edilmemiljken, R.
Fers?n 1948 de -makamu1 mahiyetini H. Saadettin
Arel'den bilvaslta ogrenerek- bir saz semaisi yaz_.
mrljtlr; elimizde baljka bir nUmOnesi yoktur. Selmek, hUseyni gee;kili bir rast makamdlr. Rast He
rast (sol) perdesinde kallr. GUe;lUleri birinci derecede rast,n gUe;lUsU -neva (re), ikinci derecede- huseyninin duragl- dugah (Ia), ue;unc'u derecede de
.-huseyninin gue;lusu- huseyni
(mi) perdeleridir.
Donanlmrna rast ve hOseyninin mUljterek anzalan
olan. "si" koma bemolii ile "fa" bakiyye diy~zi
kl!>nulur. Esasen her iki dizinin ortak seslerinden
istifade edilerek terkibedilmiljtir. HUseyni, rastm
her yerinde gee;ki ol'arak kullanrlabilmekle beraber
selmek'in
gerdaniye
makammm 'tersi oldugu
gorOlUyor.
selmek-i kebir : muz. Turk muziginin en az alt,
~slrllk bi!" murekkep makaml olup zamammlza kal.
mr~ numOnesi yoktur.
selmek-i sagir : muz. TUrk muziginin en az
altl aSlrlJk bir murekkep makaml olup zamanlmlza
kalmllj nUmOnesi yoktur.
selmek-buzurk
,.!J )j. d ...l...,
(f. b. i.) : muz.
Turk muziQinin en az altl aSlrl,k bir mOrekkep
makamr olup zamanlmlza kalmllj numOnesi yoktur.
selmek-hi~az jl~ d ... C.. (f. a. b. i.) : muz:.
Turk muziginin en az altlaslrlJk bir murekkep ma·
kaml olup zaman/mlza kalml~ numOnesi yoktur.
selmek-hiiseyni
~~> d ...L.,
(f. a.
b. i.) :
muz.. Turk muziginin en az altl aSlrlJk bir murekkep makamr olup zamanlmlza
kalml~ numOnesi
yoktur.
..:l.. l""(f.
b. i.)
muz:.
a. b. i.) : muz.
TUrk mUziginin en az altl aSlrllk bir mUrekkep
makamr olup zamanlmrza kalmr~ nUmOnesi yoktur.
(f. b. i.) : muz:.
Turk muziginin en az altl aSlrlJk
bir mUrekkep
makaml olup zamanlmlza kalmllj numOnesi yoktur.
selmek-rast
..::...-"";
d ..l",.
(f. b. i.) : muz:.
Turk muziginin en az altl aSlrllk biro murekkep
makaml olup zamanlmlza kalml~ numOnesi yoktur.
selmek..rehavi ~JlAl)
Cl...l",
(f. b.i.) : muz.
Turk mUziginin
en az altl' aSlrllk bir murekkep
makaml olup ~amammlza kalml~ numOn~si yok.
tur. [aslJ: "selmek-ruhavi"dir J.
selmek-zengGle
.J ~ j d.J.... (f.
b. i.) : muz:o
Turk muziginin en az alt. aSlrllk bir 1110rekkep
makamr olup zaman/mlza kalmllj numOnesi yoktur.
selsal
(a. i.)
hafif suo
)
~'"
seillebil
(a. i.) : 1. tatlJ ve hafif
suo 2.Cennette bir ~e~meriin adl. 3. (bkz: sebll).
4. g. s. suyunun aktlglyer kademeli alan bir ~e
~it e;eljme, fro fontaine a cascades.
selGkiyye
selOI
"1"L...
(a. i.) :
kapta~
kamaraSI.
J"L",
(a. s.) : olU 'olarak d09mu~
~"L",
(a. i.) : 1. bal. (bkz: asel).
c;ocuk.
selvi
2. israil~ullarmm Tih' sahrasmda bulundugu mud·
dete;e "menn" ile Allah'm ihsan I olan (brldlrclna
benzer) bir ku~.
selvet
sem'
.:J.."L...
.
".....-'"
i.....
(a. i.)
(a. i.)
gonUI rahatl.
i~iti~.
1. iljitme,
dinleme, . kulak: verme. 3. (c. : esma')
(bkz: gO~, Ozn).
sem-i mulenetn : psik. renkli
tion colore..
semi'
lIelmek-.rik j\?
d....L"'(f.
selmek-kO~ek d~.,,) d...l",
dervi~. [Selman-r Farisi'ye nispetle bu adl alml~t,r;
bekta~ilikle mevlevilikte sadaka kabulU, dilencilik
.selme
selmek-.sfahin ~~\
Turk muziQinin en az altl aSlrlJk bir mOrekkep
makaml olup :zramanlmlza kalml~ numOnesi yoktur
yuzu. (bkz
,.",-_",
2.
kulak.
i~itme, fro lIIudl·
(a.i. c.: semavat): gok.
asman ) .
semi-vi liclverdi
(acivert renkte gokyOzU.
'1119
sema'
sema'
(a. i.) : 1.
i~itme, duy~
ma. 2. mevlevi ayinlerinde tarikat mensuplarmm
cezbe haliyle ayakta danmesi, ·zikretmesi. (bkz:
mukabele).
sema·i rah : tas. yolda yapllan serna. [mevlevi
tabirlerindendir] .
..::...:-~..
semacet
(a. i.) : 1. e;irkinlik, fena
gorunu~.
2. saz e;irkinligi :
semacet·i
ibtidi'
sozun
ba~langlclndaki
e;irkinlik.
semicet·ut·tahallus
ed. kaside ba~langlcl demek olan "nesib" veya "te~bib" He girizgShln e;irkin olmasl
semaen
__..
r~~
sema·hane
(a. zf.) :
i~iterek.
'!J·l;..~~.. (a. f. b. i.) I: mevlevi
tekkesinin sema edilen geni~ divanhanesi.
..:..=--L-..
semahat
ae;lkllgl;
iyilikseverlik.
ve' kadtn ad!.
semahl1lt·lii
sOslO ve hatta bazan bir taklm mlsralardan ibaret
olabilir; bunun ic;in "nakl~"
denilmi~ olacaktlr.
Nakl~ semai, semaiden (yani 4 hanelisinden) daha
c;ok kullanllml~tlr. Semainin yegane denilecek ba~_
ka hie;bir "forme" da" bulunmlyan husOsiyeti, sadece semar usulleri (aksak semai, yuruk semal ve
bunlann mertebeleri) ile ale;ulebilmesidir.
(a. i.)
1. comertlik, el-
(bkz
saha ). 2. erkek
,l::,",~..
seman
(a. t. b. s.) : eski.
den din alimleri arasmda kazaskerlik payesinde
bulunanlaramahsus resmi Jakab
J-~-'"
(a. s.) : 1. sema'a mensup,
hie; bir kaideye baglJ kalmadan, i~itilerek ogrenilen. 2. muzo TOrk (Anadolu) halk ~iirinde(yani
klasik ~iirin te'siri a"l~mda olmlyanveya- pel< az olan
aS11 halk ~iirinde) bi" "forme"
un adldlr. Saz
~airi tarafmdan
bestelenir ve semii adl altlnda
okunu·r $ekil itibariyle aynen ko~magibidir; ondan farkl hecenin 4+4=8 vezni ile yazllmaslndandlr. Mevzuu itibariyle de ko~madan farklJdlr;
semaide adeta bir taklm tekerlemeler vardlr;fa"kat bunlar oldukc;a bir mana arzederler, manide
.oldugu ~ibi manaslz degildirler.
"
semai (muzik "forme" u)
C.J') JildjJA )J-\t-..
(a. L) : muzo TOrk mOziginin maruf "composition
forme'u". Ladini ve gufteli eserlere mabsus bir ~ek
Ii.dir. ("saz semaisi" "forme" unun dl~tnda kallr).
Gufte, 4 mlsra ile birtaklm "terennum" denilen
laflzlardan "ibaret olur. Her mlsral muteakip gelen
terennum, haneleri
karakterize eder ve ~a·rkmm
"nakarat"l, pe~revin "mulazime"si rolOnde bulunur. Eger iki illlsra arka arkaya okunup da sonra
ter-ennum qelirse, semaiye "nakl~ semai" denilir.
Bu ~ekilde eserin sadece 2 hane olacagl tabiidir.
Su halde, 2 haneli semaiye "nakl~ semai" denilir.
iki haneli eserde ise mUlazime dart defa degil,
fakat sadece iki defa tekrar ediJdigi ic;in, uzun,
1110
muzo
i.)
jw..
(a. s.) : sekiz. (bkz:
he~t,
semaniye). Sahn-i seman : eski medreselerdeki tah_
sil sonunda elde edilen ders-i am'dan evvelki i1mi
rOtbe.
~eman.a,ere
semai
(,-IJ~\) d~·" (a~
semai (usul)
TUrk f'0uzigindeki iki basit usulden biri Ve nim
sofyandan sonra en kuc;ugO. BOWn diger usuller,
bu ikisinin rnuhtelif ~ekillerde terkibihden ibarettir Semc~li usotu 3 zamanll ve 3 barbhdlr. DC1rblan
~ayledir: dum (1 zamanh,
kavi), tek (1, nim
kay!) .ve tek (1, ·~aYIf). $arklda ve ba$ka yerle~
de kullanllml~ bir usuldOr (saz semailerinde son
hane, muhtelif fantazi eserler, Itri'nin salat-I ummiyyesi v.s.). Bu usul ile alc;ulmu~ hie; bir yuruk
veya sengin serna, yoktur; onun ie;in bazl noktalar
da -diger birkac; usul gjbi basit olduklan halde6/8veya 6/4 usullerinin ikiye b61unerek yazllmasl
cehalet eseridir; bu ~ekilde, esas usOlOn husOsiyet
ve mahiyetindeki mana bozuJmu~ olur.
: on sekiz.
.
t~_
( a. zf. )
sem'en ve taaten
ba~usWne.
sem'an
1. i~iterek. 2.
dinliyerek.
seman
2;
gOne~
J~..
( f. L) : 1. (bkz : asman).
aymm yirmi yedinci gunu. 3. blldlrcln.
<t>'\c.:....
(f. L) : 1. tavan. 2.
semi net
..::J~..
(a. i.) : semizlik, besililik.
semanin
~L.c"
semine
blldlrcln.
(.a. s.)
: seksen. (bkz:
semanOn).
semaniye
(a. s.)
sekiz. (bkz:
seman).
Semaniyye-i Halvetiyye ~);. ~:\._..
(a. b.
h.
i.): tas.
Halvetiyye
tarikatl
~Obelerin
den eekriyye-i Halvetiyye kollanndan biri. [kurucusu $eyh Muhammed bin AbdUlkerim-OI-Mederi-us
-Semani'Ve nispetle. bu adl
alml~tlr. (d. : 1132
(1719) _ 6. : 1189 (775)].
J)"l~4
semanun
he~tad,
(a. s.)
seksen. (bkz:
(a. f. b. i.)
semi-pire
gok
parc;asi.
(a. i.)
semir
meyva. (bkz:
-L.:.......
semend
(a. s. simsar'm c.)
ko-
misyoncular, tellallar.
semavat .;:..I.J"_'';:'; \j~" (a.
sema'nln c.)
gokler.
semavi, semaviyye ~j~-"'l.Sjlc-.,(a. s.) : 1.
semaviyyat .:;b~....
(a. i. c.J : semavi olan
gokcisimleri.
j/~
sema'·zen
(a. f. b. s.) : sema ya-
Cl........
semele
ballk. (bkz
i.
C.
:esmak, simak) :
-
(a. i.
<t.'\.,.......
(bkz : semek).
esmak, simak) :
C.
Li:.........
i
1.5,;.....
semeni
( a.
(f. b. i.)
i.)
l-i........
semen·sa
do~iyen.
yasemin
tereyag,.
(a. f. b.s.) : 1. yasemin
2. yaseminimsi.
..;-~
(a. i.
C.
esmar, simar) :
:
1. meyva, yemi~. 2. mahsul, verim. 3. netice.
Bi·semer: meyvaslz;
neticesiz. $ecer.j bi.semer,
Diraht'l bi·semer : meyvaslz agaC;. iletitif'l semer:
netice elde etmek
bot. ardlc.
semer·i ar'ar
semer-j bakli
mahi).
semeke
semen
(!.
se-
(f. i.) : 1. zool. kur.
renkli.
semer
pan, torenle donen [mevlevi]. Ser·sema'-zen
mazenlerin donu~lerine nezaret eden z·at.
2.
bagagillerin kuyruklu taklmmdan bir hayvan lit.
salamandra maculosa. 2. at8$te ya~ar bir masal
hayvanr. [kelimenin "sam+ender" in muhaffefi
oldugu IOgatlerde yazlhdlr].
semen·tim
semaya mensup, semaileilgili.2.Allah.dan olan.
(bkz : ilahi), Allah'in i~i. KUtlib·j semavjyye:
Tevrat, Zebur, incil, Kur'an.
(f. L) : 1. kula at
..i~""
semender
".r~~-"
semasire
yasemin
c;evik ve guzel at.
semend·i him. : kalemi, c;evik ve guzel bir ata
benzetme.
semere).
~eyler,
(f. b. s.)
semen·bu
·,kokulu.
semanin).
bot. baklamsl meyva.
semer·j fakir : bot.
achene.
kap~lk
meyva. fro akene,
semer.j jnebi : bot. uzOmsu meyva.
~........
(a. s.) : semizlik,
ya~llhk.
[ash: "semn" ve "simen" oldu~u halde bu ~ekli.
yaygmdl r ], ( bkz : semn ).
semer·i mucevvez : bot.
':;\.,.I~A(a.
semerat
bu~daysl
rneyva.'
i. semere'nin c.) :1.
yemi~ler,meyvalar.
semen
0.-.1
semen: yasemin
semen
( f. i.) : yasem in. Berg.j
yapra~l.
(a. i.
C.
:
esman) : baha,
klymet, d~er, tutar.
semen·j hal : hule. pe~in olan semen, klymet.
semen·j misl : bilirki~i tarafmdan hakiki klYmetini tayin etme.
s~men.j miisemma : iki tarafm iste~iyle de~er
lendirilen klymet.
semen·j riyic gec;er deger, surumu olanklymet.
semen.ber
~..........
(f. b. i.) : gogsu ya-
semin gibi beyaz olan, yasemin goguslO [sevgili].
F. 71
2. faydalar, verimlel". 3. ne·
ticeler. 4. devlete ait mOlk ve akarlarla toprakla.
rmdan ve mukataalardan alman irat, gelir.
b.f
semere
(a. i.
C.
:
semerat)
1.
meyva, yemi~. 2. fayda, verim. 3. netice.
semere-j fuid (gonOl' meyvas,) : evlat.
semere·dar
}.)"'_/
(a. f. b. s.)
1.
yemi~
veren. 2. verimli, kai'h. (bkz : mive-dar,
musmir).
semi'
C:........
(a.
S.
sem'den) : 1.
i~iten,
i~itme
kuvveti olan. 2. Allah adlarrndandlr.
semi·lid·dui (duaYI i~iten) : Allah.
1121
semie
se~ie
et-....
. -,
<tL-:.~"
semile
~ey.
~irklt.),.
( a. s. )
( a. i.)
1.'
semn
artml~,
artlk
2. dere i~inde kalan su artlgl.
: semin
....
~,.
( a. s c. : siman)
sern iz,
(a.
b.)
1, tereyagl/ '. 2.
semizlik, yaglrllk.
sempati [fro olan bu
kelime: (sempati·i
kebir : bUyUk sempatik, fro grand sympathique)
~eklinde vanlr~ bir terkip olarak hekimlik diline
girmi~tir].
~i~man, besli, yagll.
semra
I..J-
(a. s.) : 1. esmer. 2. i. ka.
0\
semin, semine ~,' ~ (a. s.) : 1. pahalr,
klymetli inci. 2; i. [ikin.
'
klyrtletli. Diirr-i semin
cisi].kadm adl.
s~mir
~
vall. (bkz;
semir
meyva veren, mey·
(a. s.)
zat-UI-esmar) .
~40""
(a. i.) :
arkada~.
(bkz :
hsm-dem, musahib, ref7k). [arap~ada : "gece vakti birlikte sohbet eden" manasrnadlt 1
r..s-
semiyy
olan. (bkz
(a., i.) : ada~, adlarl bir
N
hem-n8m).
( a.
semm
e.
simam, sUmOm) :
zehir,. agl.
SElmm.i katl : oldUrUeU te'siri olan zehir.
sl~anotu.
semm·iil·far :
drn adl. ["esmer';in mUennesil
semm.iis·semek : bot. balrkotu denilen nohut
bUyUklUgUnde iehirli bir nebat, *bitki.
semmak
.!J\:-;..,
(a. i.) : balrk~l.
se."man
j\:--
(a. i.) : hal is, sUzme Vag
semt ..:;........, (a. i.
C.
sem·iir-re's : astr.
ba~ueu.
zehirli.
semGh. (.J4o"""
semGm
10
(a. s.)
(f"....
ze·
(a.
s.
semahat'den)
~ok
e6mert. NasGh·j semGh : ~ok ogUt veren.
(bkz : zehr-nak).
semmi, semmiyye <\..-
fro zenith.
semt-iir-re'si : aslr. *ba~ucul, fro zenithal.
,
(a. f. b. s.)
) \..\..-
1. taraf,
semt-iir-re's dairesi : astr; her hangi bir verin .'
semt·Or-re's noktasl ile Arz'rn merkezini i~in~ alan
dOzlemlerden her hangi birinin sema kUresi ile ara
kesiti.
yapan veya satan [kimse].
semm.dar
sumOt)
:
cihet, yon. 2. astr. a~lkllk.
semt a~lsl : jeod. rasat hattJr:lfn kuzey-gUney is·
tikametiyle yaptlgf a~l. [dogu ve bat! olmak Uzere iki tUrlUdUr].
semt·i kadem ': astr. ayakueu.
semt rasadl : top., jeod. her hangi bir yerde
Uzerinde rasataleti bulunan belli bir nokta. ife
koordinatlarr bilinen ikinei
bir noktanrn hak'lk'l
kuzey istikametiyle te~kll ettii]i a~IYI, yan'l semt
a~lsrnl bulmak i~in kutup ylldlzma veya ba~ka- Yll.
dlzlara, yahut GUne~'e yapllan rasatlara dayanan
hesap ameliyesi.
semt·iin·nazir : astr. bir ~akull hat her iki tarafa dogru sonsuz olarak uzatrlJrsa, bu mevhum
hattrn sema kUresini biri ufkun altrnda, digeri UstUnde iki noktadan keser -rasldm bulundugu yere
gore. alttaki noktanln ad! flmt-On naz'lr'dir.
r
(a. i.) : 1. sam yeli, sleak
.J"'-'
rUzgar. 2. zehirli
~ey.
hirH, zehirle IIgili.
( a.
sena'
semmGr
(a. i. e.
).J-N
semarl)'Ir)
zool.
(a. i.)
zool.
ovO~.
samur.
sena'
sem~Griyye
~) .J.......
susamurugiller, fro musttUides.
semm.iis.semekiyye
semmUssemek (ballkotu)'
oldugu slnlf.
1'122 -
~..J \
r-
denilen'
N
(a. b. i.) :
nebatm
bagll
e.
esniye)
ovme,
(bkz: m.edh).
~l..:.-,
(a. i.) : 1. meyva ve yaprak~
larrnrn karr~masmdan meydana gelen baklagillerden
,i~ sUrdOrUdi bir ot.
sena-i Hindi : Hindistan1dan gelen sena.
sena·i kazib : yabani sinameki.
sena·i mekki : sinameki. [sUrgUn vermesi i~in
kullanrllr].
sena-i
parlltlsl.
MIl~ri
: MIslr'dan gelen sena. 2. l;liml;lek
sena-veri \S)Jl.;.,A (a. f. b. s.) ,: birini med.
hedene, avene ait, onunla i1gili.
(a. i. sOnbOk'On c.) : at,
senibik
(a. i. sOnbOle'nin c.)
bot.
·sene
bal;laklar. (bkz : sunbOlat).
.Jf"l.-:....
sena-gu
(a. f. b. s.) : medheden ,
oven. (bkz : sena-han, sena-kar, sena-ver).
<\.I'~;l;.;'
sena-guyane
(a. f. zf.) : overce·
~~.Jf"l_'"
seneide
(a. f. b. i.')
medhet-
me, ovme, avUcOlOk.
sena-han j \,,;. l:.;'
aven, n;Jedheden.
sena-ver).
sena-gO,
sendani
sena-kar,
mecOs.
(a. i.)
sendel
~l_::
(a. i.)
mek i~in' yazdan manzume. (bkz
Jls"'l;.,"
senS-kar
heden. (bkz
ed.,b irini av-
(a. f. b. s.) : oven, med~
sena·karane . <\.1.\ )Is"'l.:....
(a. f. zf.) : avene,
medhedene yakll;lacak yelda, avercesine.
\S~Is"'l.:..", (a. f. b. L) : senakarflk,
avUcOIUk.
senam
l"l:....
(a. i. c.
esnam): deve hor-
gOcO. Sure·i senam·iil-Kur'an
Kur'an'ln ilk sOresi;
Fatiha.
senam-iin-naka : devenin hargOcu.
senan
(a. s.) : arse benziyen,
JL:....
(a. s.) : ll;llkl" parlak (bkz:
rOl;len, ziya-dar).
senanir ~
l:.....
sena-ver
)JL;.,A
(a. i. sinnevr'in c.) : kediler.
(a, f. b. s.) : medheden,
oven. (bkz : 5en&-gO, sena-han, sen§-kar >.
sena-verane
ovene €lit, onunla ilgiJi.
(a. f. zf.) : birini
J..t:,....,
(f. i.) : 1. sandal. 2. bot.,
sandal agaci.
senderus '-"'J)..t:,....,
medhiyye).
sena-gO, sena-han, sena-ver).
sana·kari
~'I..\:....
(bkz :
veseni) .
A'
c-l:~ '(f. s.) : 1.tartlla, ol~OIq,
. orsU andlran. Azm·i sendan' : anat. kula!;iln i~inde
bulunan ve arse benziyen bir kemik.
So, ....
senalyye
(f. s.) : "tartan, af~en, de-
yerinde [soz]. Suhan-i sencide : ol~lilU, tartllt soz.
2. i. g. s~ tezhipte (5li5lemede )bir klvnma ba!;ih
yaprak motifinin klvnmm mukabil tarafma konuIan ikinci motifin adr.
(a. f. b. s.) : / [birini]
(bkz
~~
senai
~.i..... -
gerlendiren" manalarma gelerek *birlel;lik kelime·
ler yapar. Niikte-senc : nOkteyi yerinde kullanan;
nOkteden anhyan.' Suhan-senc : sayledigisazUn manaSlnl hakkiyle bilen, sozlin mahiyetlni takdir
edebilen.
sine. (bkz : sena-karane).
sena-guyi
(a. i. seniyye'nin c.): an
di~ler, onlerdeki .dart di,l;l [fer].
J L...
senabi'l
~l.;.,A
senaya
katlr gibi tek tlrnakll hayvanlarm tlrnaklarr.
(f. a.)
sandalos, kehli.
nevinden, kupal agacmdan ~Ikan bir zamk.
bar
\
sene
0\:_
(Q. i. c. : senevat, sinin):
yll. (bkz : am, sal). Re's·i:sene : yllbal;ll.
sene·i avam : kesirsiz yll. [365 veya 366 gOn].
sene-i efrenciyye (efrenci' takvim ine gore sene).
(bkz : re's-i sene-i efrenciyye).
sene-i' hicriyve : Hz. Muhammed'in Mekke'den
Medine'ye hicreti, bal;llangl~ sayJlan sene. [Muhar-.
rem ay" buna ba$langl~ sayllmll;ltlr J.
sene·i kameriyye (kamer Yilt) : on iki kamer
ay,ndan i!Jaret zaman olup 'Muharremin blrinde
bal;llar, Zilhicce He biter ve 354 veya 355 gOn
sOrer.
sene-i kebise : astr. artlk yil. [dort yllda bir
gelen 366 gOnlUk ylI].
sene·i malivve (mali yll) : 1 Marttan itibaren
ba!;ilamasl maliyece kabOI edilen yil.
sene·i miladivve : Hz. Isa'nm
dogum tarihi,
bal;llangl~ olarak kabul edilen yll. (bkz': re's-i
sene-i miladiyye).
sene·i rumivve (rOmi takvimine gore sene) :
(bkz : re's-i sene-i rOmiyye >.
sene·i ~emsiyye /: 22
Marttan, mUteakip 21
Marta kadar sOren yll. <Iranillar'm milli takvimi).
1123
sene-be-s~ne
<\~ <L:.-t
sene-he-sene
seneye, yddan yila, ytllar
~.:_..
sened
(a. zf.) : seneden
ge~tik~e.
seng-dil-ane
o\I.~~.:......
(f. zf.) : katl yUrekli-
lere yakl~acak yolda, kat! yUrekli/ikle.
(a. i. c. : senedat)
1. da-
j\..\,~1
seng-endaz
c.r.:.....
atan, donunaklr soz soyJiyen, dokunduran.
sened-i adi : adi' senet/ tasdik edilmemi~ senet.
sened-i bahri : den. bir qeminin kime ait oldugunu gosteren senet.
2. istihkam.
sened-i resmi' :resml senet, res men tasdlk edi!.
senet.
(a. L c.)
iki sene, iki
yrl.
~I.r-""
senevat
(a. L sene'nin c.)
sene-
ler, yrllar. (bkz : sinin).
q, J':""" :. ~ )':--
senevi', seneviyye
~~(:-'
(a. s.) :
seneye mensup, sene iJe ilgili, bir yrlilk.
dat-. seneviyye : ydllk qelir.
Vari-
sengin devr-i hindi
(a. i. sunarden) : biri hayr,
oteki l;ier ic;in olan ikf yaratrclnln bu/unduguna
inanan mecOsl taifesinden olan kimse.
seneviyye
seng
sengin
~,~:.... (f. i.)
: 1. ta~. (bkz: hacer).
seng-i as-yab : degirmen
ta~1.
ta~i.
seng-i felahan : saban
seng-i' hara : mermer ta~r, pek sert tal;i.
seng-i ibret : tar. Topkapi $araYI'nrn ikinci kapiS' olan orta kaprnrn onUndeki dikili ta~. [idam
edilenlerin ba~lan bunun Uzerine konulup te$hir
. edildigi i~in bu ad, alml~tlr. Tanzimat'tan sonra
kaldlnlml$tlr ].
seng-i kabi'r : mezar
ta~,.
mehenk
(f. b. L)
tOr/U
WrlU ta$lrk.
seng-dil
1124
(f. b. s.)
ta~
yUrekli.
LS~Jb )J,) ~~r...:-,
(f. a.
J\i.- 0:.(...:......
(f. a. b. L) :
(usulU)
(J.J"""I) J\c...... ~.:......
f. a. b. L) : muzo yUrUk semai' usOlUnUn bir aglr
mertebesine (6/4) verilEln isimdir; bir mertebe
daha agrrna "aglr sengin semar' (6/2) denilir.
Bu usuller, ayn, zamanda kendileri ile ols;U/mU$
bulunan semai' "forme"undaki eserleri de i~aret
ederler; onun i<;in sengin semai verine "aglr semai' veya "semai" denilemez ve bu husustaki kaide
bozulmu~ olur. (~UnkU "aglr semar', semai' forme'unun muayyen bir ~e$itinin umOml ismi oldugu
gibi "semai" de bamba~k~ bir usMUn ismidir).
jl~.:......
(f. b. L) :
ta~lrk, ta~1
c;ok olan yer. (bkz : seng-/ah 1 , seng-zar).
ta~l.
seng-i sebuk (hafif ta$) : kUfegi ta~,. 2., tartl,
ol<;U; agrrlrk.
seng-a-seng
~emai
seng-istan
seng-i meJamet : birini krnarken sozle atrlan ta~.
seng-i mihek
ya-
muzo agrr semallerden
6/4~sOIU ile olc;UlmU~
olanlara -aksaksem~I'erden tefri'k maksadiyle- verilen isim;' 6/2 usOIU ile ol<;UlmU~se, "agir sengin semai" denilir.
mecOsi' taifesL
~
ta~tan, ta~tan
b. L): muzo ba~ka usullerin muayyen mertebelerine "aglr" denilirken, "sengin" ismi bazl
teknik mecbOriyetler dolaYlsiyle de yalnlz "yUrUk
semai" usOlUnUn aglr mertebesine mahsus iken i.
Hakkl Beyin bastlrml~ oldugu binlerce notada 7/4
aglr devr-i hindi' usOIUnUn bu isim altrnda oldugu
gorUIUr (salahiyet sahibi olmlyan ve mevzOda biJgiJeri tam bulunmlYcmlar,
i~te boyle bil'4~ ismin
TUrki'si verine Farisisini ikame etmekle bile yandml~ olurlar).
sengin semai'
LSj-;"
senevi
(f. s.) :
prlml~. DiI-i sengin : ta~tan yUrek, kat, kalb.
mi~
~~:.i._......
(f., i.) : 1. bUyUk oklu kirpL
sengin
sened-i h'akani : tapu senedL
sened-i musbit : ispat edici senet
seneteyn
senger
ta~
(f.b. s.)
yanda cak ~ey. 2. *-belgit.
3. tap\J. 4_ kuvvetli delil olabilecek soz.
seng-Jah
t~.:......
(f. b., L) :
1.
ta~lrk, ta~1
c;ok olan yer. (bkz : seng-istan seng-zar), 2. Af$arlr Nadir $ah'rn katibi olan Mirza Mehmed Mehdl Han'ln -ba~llca Ali $ir' Nevai'nin eserlerine dayanarak- <;agatay TUrk~esi'nin /Ogat ve gramerini
veren eseri.
seng-pare
(f.b. i.)
ta~
par~as,.
ser-amed
)_f:.:....
seng-sir
(f. b. i.) :
..;\"',;.J::.:....
seng-tra,
ta~.1
(f. b. i.) :
bol yer.
ta~
yontucu
-sera
\ ..."""'.,..
(sanatkar) .
sera
\S:.I.;..L
seng-tra,i
(f. b.i.)
ta$ yont-
macllik.
seng-xir };(...:...,
(f. b. L)
ta$lJk,
ta~1J
:
serabi
her yam YOceliklerJ~ dolu
'1.-.1
senaya)
(a. L c.
andeki
dart di$.
~4..-.
se-pa
(f. L)
..L..._",
j.~ I"'...'" (a. i. sirbal'in c. >.
sepid
-I.A-",
( f. s. ) : beyaz, ak
(bkz:
j ~\",...",
sepide-dem
( a. f. b. L)
1. se-
rap garOnen ver, 2. bu dOnya .
"'~ \"'..."'.. . (f. b. L)
kO~Ok
sarayclk, kO!',;Gk
konak; evcegiz.
.\.-\
ser-agaz
)'1;
("ga" uzun okunur. f. b.
r'"
L ): yeniden, ba$tan ba~Jama.
beyza, ebyaz, sefid) .
"-':~'"
gam·
lekler. (bkz : akmise).
saray,
( f. L) : sepet.
(a. 5.) : 1. serapla ilgili.
2., serap gibi.
sera-~e
seped
(a.L): 1. IIglm, fro mirage.
1.3. 1",--..",
serab-istan
•.c..
u~ ayaklJ. (bkz
seh-pa ).
sepide
(a. i.) : toprak. (bkz : arz.
"7\ ......_'"
serabil
4
seniyye
serah
(a. s.) : yOk-
sek, vOce. irade-i seniyye : vOce buyruk.
seniyy-iil-cevanib
olan.
l..SJ
2. mec. oteki dOnya. 3. kadln adl.
"'_t.... ~ 1.9....
seniyy, seniyye
JI~arkl sayliyen" ma-
tUrab). Evn-es- Siireyya ve-s~sera : aralanndp yerle
gok kadar fark vardlr. Fevk-as-sera : yer yOzO,
toprak OstU. Baht-es-sera : yer altl, mezar.
yer.
(bkz :. seng-istan, seng-16h).
(f. 5.) :
nasiyJe *birle~ik kelimeler meydan getirir. Na~
me-sera : tUrkO, $arkl sayliyen .. gibi.
Cl "'...'"
serah
( f. L) : tan vaktL
( bkz : tatllk).
1"'' :> o-':~'"
( f. b. L)
sabah
aydrnllgl.
,~
,....
&-:.~ I "'...'"
ser.aheng
(f. b. i.)
c;alglcllarm
ba$I, orkestra $efi.
sepidi
ser
~~'"
"'--..'"
(f. L) : beyazllk, akllk.
(f. l.) : 1. ba$, kafa, kelle.
(bkz : re's>' 2. ba$, ba$kan. (bkz : reis). 3. tepe,
doruk. (bkz : zirve). 4. u~, kenar. 5. nlhayet,
son.
ser-i' dar
daragacrnrn ba$I, OstU.
ser-i el;car :
a!:la~larrn
ba$l.
ser-i kuy : sevgilinin bulundugu yer.
ser-i mu [V] : 1) kllucu; 2) pek az $ey.
ser- - ",""'" (f. s.) : Jlba$, ba$kan" manalariyle ba$a gelerek *birle$ik kelimeler yapar.
Ser-katib : ba$katip. Ser-muharrir : ba$muharrir,
*ba$yazar.. gibi.
serahin
~ \",""'"
1",_",
(f. i. >. (bkz
seray).
kurt.'
;'1../
seraid
(a. L)
seride'nin c.)
tiritler.
l\-
serair
J
I",.....",
(a. i. serire'nin c.)
gizli
~eyler.
serair-hane <l>.l;.)"'...'" (a. f. b. L) : slrlar evi.
serair·hane-i tabiat : tabiat sfrJarmrn toplandfQI
yer.
seramac
[.L.I......'"
ser-amed -IAT ",""'"
sera
(a. L sirhan'm c.)
Jar [Ylrt'lcl hayvan].
(f. L) : boyunduruk.
(f. b. s. c. : ser-amedan):
ba$ta bulunan, i1eri gelen (bkz : srndid).
1115
ser-amedan
(f.-b. s.
ser-amedin
,ser-am,ed'in c.): ba~ta bulunanlar, ileri gelenler.
~\.r'
ser-a-pa
(f. zf.) : ba~tan ayaga ka-
dar, ba~tan ba~a, bUtOn, hep. (bkz : ser-ta-pa,
ser-ta-ser ).
seri-perde
j).)
~ \.J"""
(f. b. i.) : 1.
s~ray
per-
seray-i cedid, seray-i ceclid-i amire:
saraytnln Fatih devrindeki adl
seray-, humeyun : 'padi$ah sarayl.
seray-i
saray,.
;lr ;I..r"' (a.
serar, sirar
It
i. c. : esirre) :
c.»\..r'" (a. i. sUriyye'nin c.)
serari
.;.....\..l"'"'
~alvar
seray-dar ;I~.I?
serayende
( f.
zf.) : 1. ba~tan ba$a,
serb
: eskiden kullandan bir C;e$it
<\........ 1.;......
ser-as~er
s~)
(i.
~(..,,-\..r""
:
s~rsem.
( f. b:) J :
.-'
;;::...c.;..... (f. a.
ser-askeri
~ljT.J""'-
b~
c.>~ .;......
J~J \.r'
( a. i.
4..;'/
(a. i. c. : sUrOb)
1. ic;yagl, bal;;eki~tirme,
~~,.....
(f. b. i.)
ba$ yastlg,.
ser·baz
).;.....'
(f. b. s. ~. : ser·bazan):
I
A
1. cesur, yigit. 2. Iran'da bir slnlf asker.
i.) : 1. asker
seravi'lat)
Jlj~.r"" (f. b. s.)
ser-bizan
c.».J"'"'
ser-bizi
serbazlar.
(.f. b. i.)
: cesurluk,
yigitlik.
~ .,,"'''''
ser-be.ceyb
(f. b. s.)
: dO$un{
ceden, utanmaktan veya" kederden ba~lnl g09s0nUn Uzerine sarkltml$ olan.
ser-beha
1.
l-r:
f'''''
(f. b. i.)
ba$ pahas,;
diyet, harac;;
$alvar. 2. don.
seravilat ':"~J \.J""" (a. i.sirval'in c. olan. se.
ravi'I'in c.) :1. ~alva'rJar. 2. donlar.
c.>1.;.....
1. serbest,
yag. 2. azarlama;
0
ser-balin
serse~ Iik.
(f. a. b. s.) : ser
c
(f. b. s.)
(bkz : ba lin-i ser'den).
askerlikle i1gili,
milli mUdafaa
vekilligine ait
[Tanz'imat'dan sonra]. Bab-i ser-askeri (serasker
kaplsl) : serasker
dairesi,
Harbiye
Nezareti.
[Bayezlt yangln kulesihin dibinaeki -$imdiki Universite binasl- idi]. ,
sefay
$ark,
hUr, ba$l bO$. 2. rahat, dertsiz.
ve ordu kumandanl. 2. harbiye nazlrJ (milli mUdafaa vekili) [Tanzimat'tan sonra 1-
seravil
(f. b. s.)
ser-izid
serisime <\4~"'\..r'" (f. s.). (bkz : serasime).
serasime-gi
(f. b. i.) : ayvaz; bUyUk
yerlerde vemek ve sofra i~lerine bakan kimse.
[bunlar ekseriya Vanll Ermeni veya. KUrd u~agln
dan olurdu].
glrsaklan saran
begenmeme. ,
serasime
(a. i. seriyye'nin c.): dU~-
soyliyen.
,bUsbUtUn. 2. altm veya gUmU$ telle dokunmu$ bir
c;e$it klymetli kuma$.
ser-a-ser
$alvar.
muhabbet slrlannm
mahabbet
~I.J"""
seraya
dlri-
yeler, odallklar.
ser-a-ser
s~ralr-i
man Uzerine gonderilen kUc;Uk sUvari rnUfrezeleri.
desi, harem dairesinin onUne l;;ekllen bUyUk perde. 2. ota!:), padi!}ah l;;adtrl.
aym son gecesi.
Topkapi
ser-bend
veya baglanan
ser-berg
(f. i.) : 1. sa ray. 2. bUyUk
konak. (bkz : kah, kasr). 3. hUkOmet konagl.
(f. b. L)
~ey
5.1.f'''''
(f. b. i.) : usO Ie gore
tezhipte (sUslemede) motiflerin C;lkmasma yanyan
yaprak ~ekilli ilk motif, ana motif.
seray-i asafi : tar. sadrazam dairesi.
seray-i atik-i amire : tar. Sultan Fatih Mehmed
tarafmdan Bayezit'te yaptlrdan saraym adl.
1116
ser-be-ser
tan
ba~a,
.;--!..r""
bUsbUtOn
(f. zf.) : ba~ba$a; ba~-
serdj-j, .tablil
ser-best
{f. b: s.} : 1. ba~1 bo~;
":"-!..i"'"
kaYltslz. 2. ister:ligi gibi hareket eden. 3. slkdmlvan. 4. engelsiz.
<\;l=-! ......: (f. zf.) : serbest<;e.
ser-bestine
askerterin maa~ ve saire gibi i~lerinebakan kimse
[Tanz'lmat'tan once]. 3. Plr [~eyh]; ba~.
ser-~e,me-j can.
can pJnan.
ser'fj:e,megin
(f. b. L'>
serc;e~meler.
ser-beste "l:-! . .,"""
1.
(f. b. s.)
ba~1
bagll.
2. orWIU, !=lizli, kapaJI.
ser-besti
~ ...",,",,
(f. b. L): serbestlik.
..:..:A-!...........
ser-bestiyyet
(f. b. L) : serbest-
lik. {bkz : ser-bestl}.
serbest-nazm .
rlii
ser-be-sueud ~-'~~ ..........
( f, a. b. s.)
secde
edici, ba~lnl yere degdirici.
~~!. j . ..i"'"
ser-be-zemin
ba~1 yere
(f. b. i.)
in c.) :
ba~1
..\.:~..........
{f. b. S.
C.
:
ser-bUlen-
j\~
(f. b. s. ser-bUlend'-
yUksek oIanIar; yUceIer.
ser-bulen~i ~-L:~..i"'" (f. b. L) : ba~1 yUk-
(a. L c.
sUrOc)
eyer, at ta-
klml. {bkz : bergUstvan}.
sere-j feres : at eyeri.
sere-j tereki : anat. ense kemiginin UstUndeki
c;ukur.
ser-eumle
.u~ .r'""
(f. a. zf. >'
:
bUWn, heps'.
(bkz: bi-l-cUmIe).
ser-eumle-j ilem : alemin hepsi, herke's.
ser-tj:e~me
gan) : 1.
<\~e-
c;e~me ba~I,
......'""
pi~irici.
: 1. soguk.{bkz:
~r (a. L) : [sozU] dUzgUn ve mUna-
sebetli soyleme.
~.J'
s'erd
(a. L) : dograma, dogranma.
,,;-,b..i"'" (f. L) : 1. slcak memIeket-
serdib
lerde . ~ok slcak gUnIerde banndan derin yer aftl
odasl, 2. tar. padi~ah saraylarmln sag ve sol taraflannda bir yahut birer oda bulunan U~ '. k9~e
sofa.
<\i.b..i"'" (f. L). (bkz: serdab).
l)~b. . . .,""
ser-dide
)\~.J"'''''
sf!r·dir
1. asker
(f. b. s.) : ba~ vermi~,
olan.
(f. b. i. c. : ser-daran):
ba~l,
kumandan, *komutan.
.
ser-dir-I ekrem : ba~kumandan, *'ba~komutan;
ser·dir-, galib : galip kumandan, *komutan.
ser-dar-I ulema : tar. zamanln en ya~1I ve bi!'gili alimi 2. padi~ah hocalan.
ser·diran
(f, b. L c. : ser-c;e~me
plnar, su
ba~l.
2. yardimci
j
1.;I.)p""
(f. b. i. ser-dar'Jn c.) :
*ba~komutanlar.
kumandanlar,
[P'""
(f. s.)
ba~
ba~bug.
P'""
seklik; yUceIik.
sere
~r
ba~ gostermi~
dan} : 1. ba~1 yUksek; yUce. 2. muz. TUrk mUziginin birka~ aSlrllk bir mUrekkep makaml olup
zamammlza kalml~ nUmOnesi yoktur.
ser-bulendin
serd
(f. b. L) :
barid}. Ab-, serd : soguk suo 2. sert, ba~'ln, ~ir·
~jn. 3. sert; kaba, hoYrat.
serdibe
olan. (bkz : ser-zem'ln).
ser-bulend
l.5:,:".r'""
serd
..:..-!P'"" {f. a. b. L} : ed.
beyitlerin tertlbi ya muntazam veya gayri munta"
zam olan, muntazam tertipli beyitler; mUtenazlr
bir ~ekilde slralanan, gayri, muntazam tertipdeki
beyitler ise WrlU 61~UJerde olan ve ~ok defa kafiyesi de bulunmlyan ~iir ~ekli ki son 30 - 40 yd
i~inde moda olmu~tur, fro vers libres.
,egiJmi~
ser-~ini
($ )~....",,",,
ser·dari
(f.. b. i.)
serdarllk,
ba~kumandanllk.
ser-defter
ba~lnda yazdi
...~~.r'"
(f. a. b. L) : defterin
olan, en ba~ta
bulunan, en .ilert
gec;en.
serdi
~.)...........
( f. i.)
hoyratllk 2. sog,ukluk. (bkz
1. sertlik, ,kaballk,
bUrOdet),'
serdi-i heva : havanln sertliqL
serdi·j tabiat : huy, tab'lat sertl igL
.
1127
·.r.dOz
j,~..,.....
ser·dOz
ser.firizi. ~j1.)
(f. b. i;) : kenarmda altm
veya gOmO~ tellerle i~lenmi~ motifler bulunan bez
kaplamalr mukavva cilt.
J)
serfurO
J"'"
(f. b. i.) : serflrazlrk.
(f. i.) : ba~egme, soz din-
P'"
leme. (bkz : inkly8d, itaat).
ser·furO·burde o~J.J)J"" (f. b. s.)
egmi~.
dO~ijnceye
2.
datm" .
•er.gerdin JI."....( - (f. b. s.)
~a~km.
nen, sersem,
J'\~ f..,.....
ser.gerdini
•er·efraz jl,)1 ..,....... (f. b. s.) : ba~ml yukarl
Irk,
kaldlran, yOkselten, benzerlerinden OslOn olan.
.u..,__
..
(' J
sereka
serem
di~in
kokun-
rlf'\ "...., (f.b.
ser·encim
ba~ma. gelen.
j I.~.\
ser-endiiz
L)
1'. bir
i~in
(f; b. s. c. : ser-enda-
p"
ser·endizin LJlj 1..\,'\ "....,
c.) : fedakarlar,
korkusuzlar.
(f. b. s. ser-endaz'm
serdeng~tiler,
pervaslzlar,
ser·engu,t
~j I.r
J u:,..,""" (a. L) : 1. yenge~, ~a~anoz.
seretin·medAr. : Yenge~ *donencesi (burcu).
J~J""'"
ba~l
(~. L) : dagllma, yayllma.
(bkz : siraYet).
I.. . t ..,""'" (f. b. s.). (bkz : ser·efraz).
ser-ge~te'nin
(f. b. s.
~a~kmlar.
donenler; sersemler;
ser-geftegi ~:..:.rJ "" (1. b. i.) :
serge~telik,
~a~kmlrk.
sergin
~)"'.r"
ser·qirin j
fl~kJ.
(f. L) : gObre,
If
(f. b. s.) :
J""
"ba~l
aglr":
~ok sarho~.
J\...(.....
(f. b. L) :
.:;,..:.,J.(.....
ser·giizeft
birinin
seretin·. bahri : zool. deniz yengeci. 2. hek.
yenirce. 3. astr. GOnefin (22) haziranda girdigi
Yenge~ burcu ki "cevz&" burcu i1e "esed" bur·
cunun arasmdad'r.
1118
1. kafasl klz-
(bkz : mest).
(f. b. s.). (bkz· : ser-
ba~mdan
ge~en ~ey.
gelip
(f.
ser-haGld
~ok sarho~luk.
(f. b L) : serOven,
", (f. b. L) : parmak ucu.
[as": sel"-i engO~t].
ser·firiz j
(f. b. s.)
jl~~.....
ser'gGftegin
(f. b. L) : pervaslzlrk,
~ekinmezlik.
sereyan
peri~iiln.
(f. b. L) :. sergerdan.
ne~eli.
4;.:...(.....
ser..gefte
ser.giririi
ser·endizi ~ ),,\,'\.r'
•ereta"
rf..,-
klzgm. 2. sarho,;
c.) :
3. vak'a.
zan) : 1. ~ekinmez, korkusuz, fedakar, pervaslz.
. 2. muzo vaktiyle TOrk mOziQjncle kl.Jllamlml~ bir
usuJ olup zamammlza kalrnl~ nOmOnesi yoktur.
fedakar"k,
2.
do.
-gerdan 1 ).
den kJrllmasl.
sonu. 2.
ml~,
ba~l
donme, sersemlik.
ser·germ
(a. s. sarik'in c.) : hlrslzlar.
(a. L) : a!:Jlzdaki
ba~1
ser"ge~te).
(bkz:
1.
a.
(bkz : maceral.
b. L c. : ser_
-haddat) : serhat, hudut, sm.r.
ser-hadd·dir
Jb "":'>'J""
(f. a. b. L)
s,mr
muhaflzl.
ser-haddit
.::.,I~..,.....
(f. a. b. L ser-hadd'in
c.) : serhatler, hudutlar smlrlar.
serhaddi
~..\> J""
(a. b. i.)
klsa, seraser
kap" samur kOrk.
serhin
j~.r'"
(a. L)
kurt, canavar.
ser-kehhil
(a. i.) : sivti
~"".;""'"
serhas
u~lu
nebat
lar hakkmdaki sirkatler.
(*bitki ).
serhas-. miizekker : bot. egreltiotu, fro fougere
mile.
~ ..;"""
serhasiYY8
(a. i.) :
~ot.
egrelti-
otugifler.
serhasiyye-i kebire : bot. klral otu, lit. peucedanum ostruthium.
J:>..;'""'1
ser-hayl
(f. a. b. i.) : 1'. kervan
ve kafile ba~l. (bkz
(bkz : smdid).
cr:..:A/""
serheng
(f. L c. : serhengan)
:
~,)lS::::A.I.;......
serhengin
(f.
serheng'in c.):
~avu~lar; 'kavaslar; yasak~"ar.
";.J>..;. . '"
ser-ho$
bed-mest,
mest~
,sekr8n).
ser-ha,ine
~arho~~asma.
sarho~. (bkz:
(f. b. 5.)
«b'l~ .J> j'.""
( f.
zf.)
sarho~ijia,
(bkz : mest-ane).
seri', serie\
<\At/"'"
r::L ......
(a.s.sUr'at'den.
c. : slra') : 1. ~abuk, h.zll. 2. ed. aruzda M1engi
h,zl,ca bir vezin olup blzde kullan"m.~ ~ekli ~~
dur : " mUfteilUn mUfteilUn failUn".
seri-iil-hareke, - -iis-sevr : hlzllgiden.
seri-iil-infiil, - -iit-teessiir : ~abuk gUcenen.
.seri-ii1-inti'kal : ~abuk anl,yan, pek zeki.
seri-iiz-zevil : ~abuk. kaybolan, sUreksiz.
serian
hemen,
L t ,"""
~ar~ahuk.
~abuk,.
(bkz : aceleten).
serid
lIerika
(a. zf.) : sUr'atle,
(a .. i.) : tirit denilen yemek.
.sj..;.....,
(a. i.) : ,"a+rnml~, ~almml~ ~ey.
(bkz : mesrOk).
lIerikat
..:J.;......
~ ","""
serir
i.). (bkz : ser-kOy).
(a. i. c. : esirre sUrUr): 1.
taht. (bkz : erike>. 2. yatacak yer.
serir-i' mecruhin : yarah hasta yatagl.
serir ii efser : taht ve ta~.
1)'1 J....;""'"
serir-iri
sUsliyen" :
sar-ban). 2. ba~, ba~kan.,
1. ~avu~; kavas;' yasak~l. 2. miiz. TUrk mUzigi,nde
bir ka~ as,rl,k bir mUrekkep makam olup ~ma
n1mlza kalml~ nUmOnesl yoktur:
i.S .,).1"''"' (f.
serikOv
padi~ah.
serire
~ey,
cJ..r'"
(a. f. b. 5.)
: "tahtl
serir-ni~in).
(bkz
(a. i. c. :
sir; gizli fikir ve hal.
ser~lir)
1. gizli
2. yatak.
serire-din JI.)cJ...;""" (f. b.
5.)
;
il;teki
SirrJ
bilen.
i.SJ...;......
seriri
yatlrarak hastaya
(a. 5.)
bakma, klinik, fro clinique.
'~~J.."'''''''
seririvyit
(a .• i. serire'nin c.):
1. yataklar. 2. klinikler, hekim y~ti~eceklerin hasta ba~mda ders gordUkleri h~sta ko~u~lan; ha6ta
bakllan yerler, klinikler.
seririyyit-. dihiliyye : hek. i~. hastallklan klinigi.
hek. dl~ h""~tohkl~rl
seririyyit-. hiriciYve
klinigi.
serir-ni,in ~ .J.p
oturan" :
padi~ah.
seri..ul-hezec
(a. f. b. 5.)
"tahtta
(bkz : serir-ar8).
c:::.;,J\ tL,..'"
(a. b. i.): miiz. TUrk
mUziQinin vaktiyle kuflamlml~
usullerinden bid
olup zamammlza kalml~ nOmOnesi yoktur.
seriyye
<t:/,.,",
Uzerine gon?erilen
ser-kir
(a. i. c. : seraya) :
kU~Ok
)'6..;.. .'"
dO~man
sOvari mOfrezesi.
(f. b. i.) : i~ba~f, mudur;
k8hya.
ser-karin
0:)..;...... (f. a. b.
i.)
ba~ mabe-
yinci. (bkz : ser-kurena >.
(a. L) : ~almml~ nesne.
serikat-. muhtelif. : huk. gerek bir kimseye ve
gerek ba~ka ba~ka kimselere ait olup muhtelif hlrzlarda bulunan maflar hakkmdaki ~irketler.
serikat-. miittehide : huk. ba~ka ba~ka kimselere
ait oldu/:iu halde bir mahall! hlrzda bulunan mal-
ser-kitlb
':-"il(,.... ~
(f. a. b. i.) : ba~ k8tip,
m8beyn k8tiplerinin ba~l, hOkUmdarlarm
tipleri ITanzimat'tan sonra],
ser-k.hhil
JL('/""
ba~k8
(f. a. b. L) : p8di!;ahm
bali gozhekimi.
1129
ser-kerde
rJ".)"':.r'"
ser-kerde
ba~J, bir taklmln ba~I, ba~. [fena manada].
.;;;.Jf'"
ser.ke,
kaldlran;
inat~l;
itaatsizlikle,
(f. b. i.)
serke~lik, inat_
~llIk, itaatsizlik, dikba~hhk.
~ ;'J''''
ser-kub
ba~a
ba~a
kakan. 2.
beko, ebe-
Jj;.........:
bed-mest,
ser-ho~,
vuraeak
1.
ba~a
vuran,
1.1J.J.9 f'"
(f. a. b. i.) : tas.
Mevlevi ayinlerini idare eden kimse, orkestra
~.} J''''
~efi.
(f. a. b. i.) : ba~ ma-
beyinci. (bkz: ser-karin).
loS.,)f '"
ser-kuy
(f. b. i.) : mahalle, sokak
.r""
(a. f.
ba~Jlk
b. i.)
[yazlda].
serm
sermi
(a. i.) : birinin
L..........
di~lerini
klrma.
(f. i.) ~ kl~r soguk. (bkz:
~ita ).
sermi-clide o..A.. "lo.r'"
(f. b.s.): ~ok U$UmU$,
donmu$. Mir-a sermi.dide (kl$ ge~irmi$ Yllan):
mec•.eski' kurt, teerUbeli kurnaz adam.
~r..maye
~14J""
(f. b. i.) : 1. anamal.
2. anapara. 3. bilgi, ustahk. 4. genelev kadlnl.
Miitedlivil sermiye (doner sermaye) : bir tiearet
i$ini ~evirmek ve ya~atmak i~tn bUt~ede aynlan
sermaye.
sermiye-dar )I"~L.. . . , , (f. b. s.)
sermayesi
clan. (bkz : mal-dar).
sermed
.A.e......'"
s~)
(bkz:
sekran).
sarho~luk.
J? . .""'' '
(f. a. b. i.) : ba~-
*ba~yazar.
..\l~
ser-mGcellid
sea·-m.iineccim
. .""'" (f. a. b. i.): 1. ba$mU-
r~ J""
(f.
a. b. i.) : mUnee-
vaktiyle sarayJarda Ylldlza bakarak hUkum ~Ikaran vazifeli kimse.
ba~"gl.
(AV J''''
(f. b. i.)
olmu$, ters
bahtslz.
Ai
f'"
donmU~.
1. mektup
ba~l.
2. bir taifenin
(f. b. s.) : 1. ba$a$agJ
(bkz : ma'kOs). 2. talihsit,
ser-niivi~t ~ y ?
(f. b. s.) : 1;
ba~a
ya-
zdani .al In yazlst. (bkz : mukadderat). 2. yazl ba$_
Ilgl. ( bkz : ser-nartle, Unvan).
..
serpa!;
• ,~~h• .r"
. (f. .)
I.
: 1.
~oma
k
"
; gurz.
2. [eskiden} sava~ta giyilen demir ba$"k.
ser-penah o~,r"
(f. b. i.). (bkz: bUhtan).
ser-pen~e
(f. b. i.) : gU~1U kuvvetli
~.~.. .r"
kimse.
ser-pen~egV.........
,e.(;.':;" :r
o'
(t. b. i.)
serpen~elik,
kuvvetlilik.
: 1. daimi,sUrekli.
(bkz : eavid, eavidan, daim, ebedi). 2. i. erkek
adl.
1130
sarho~.
eellit. 2. saray mUcellitierinin ba$l.
gU~lUlUk,
(f.
durak
(f. b.. i.) :
ser-nigun j
j'..J
(f. b. s.)
ser-mesti
ser-name
4»
i.)
c:jmba~l;
ba~l.
ser-Ievha
b
~ey.
ser-muharrir
ser-kureni'
a.
ser-mest-i gurur : gurur sarho~u.
(f. b. s.)
muharrir,
ser-kudumO
(f.
veri.
se!:'-mest '::"'-".r'"
CS:J....r'"
ser-ke!;i
1. daimilik,
ser-m~nzil
( f. zf.)
dikba~JJlJkJa.
inatla,
( f. i.)
daimlik, sUrerlik,
sUreklilik. (bkz
diyyet ). 2. fels.eternite.
itaat~iz.
4,; l...:5"".r'"
ser-ke,ine.
dikba~lIr ba~-
(f. b. s.)
..:..~ .J............
Sermediyyet
ser-kerde-i ejkava : ~ete reisi.
(f. s.). (bkz: sermed).
t,S.A.e,r'"
sermedi
(f. b. i.) : bir gUrOhun
ser-P'i4
'iEY, ba~"k.
J-y"f'"
(f. b. i.)
ba~a
giyilen
C~..i"'"
ser-pu,e
ba~ortUsG.
(f. b. i.)
ser-pu~ene
(bkz :
-t':;'-':,..........
ba~rtGs(j.
(f. b. i.)
,,\-1""
geni~lik
serra' ve darra :
c:..IJ-
serrae
ra~hane, . sai'a~larm
se'r-ri,te
(a. i.)
tan a~agl,
ser-ta-ser ).
sa-
~ar~l.
(f. b. L) : sersem; insana
(a.
sJ. (bkz
(f. b. i.)
evin GstUnde bu-
oda, daire.
ba~tah
(f. zf.) : ba$tan ayaga, bal:-
ba$a. (bkz : ser-a·pa, ser-a-ser,
dinin muavini ve Konya Mevlevihanesinin$eyhiye-.
rindeki kldemli dedenin Gnva'nt. [Mevievi tabirle-:
rindendir 1.
ser-ta-ser ........ ~....J"""
herze~gO ) .
(f. zf.) : ba~tan ba$a, hep,.
bUtUn. (bkz :. ser-a-pa, ser-ta.pa) .
.'
sersemllk veren bir hastahk.
sersar
tac. olail,.
ser-tarik J~>..J""" (f. a. b. i.) : tar. ~elebiefen~
(a. f. b. i.)
(f. b. i.): ipucu, tutamak.
l" L...i"'"
a~lk
ser-ta~pa ~ ~~...",,,,
sara~.
bulundugu
<t:..:,)..i"'"
ser-sim
Jlk.1''''
ser-fak
kQlayhk.
ve darhk .(s.klntl ).
4.;l~I.........
serrae-hane
geni~lik,
tao i.) :
ba~
(f. b. s.)
sevilen, say.Jan'.
lunan etrafl
ser-pO~e).
serra'
c:.. ~~..i"'"
ser-tae
~ok
(bkz : burka').
-ta-ser) .
ser·liz ~i..J""" (f. b. s.) : ucu, ba~tarafl sivri
~ p ....J"""
serseri
bl':lride
ba~H
(f. s.) : 1. serseriJ otede
bO$ gezen. 2. bO$, beyhOde soz.
olan; keskin. Tig-i ser-tiz : keskil1k"I~. (bkz ;
seyf-i bU rran ).
seri) JJ'''' (f. i.)
( f. zf.) : serserice.
2.
ser-~ar )~...........
(f. s.) : '1. agzlnii kadar do-
lu, ta$kln. (bkz : Jeb-a-Ieb). 2. slnJra
giden.
seNari
~) l~
........
tl'~an,
i1eri
(f. L)
doluluk,
(f. b. s.)
ba~1
ta~-
klnllk.
ser·"ikeste
<l:-.G.........
kInk;
ucu klrttml$ alan.
ser·tib ";-'~~....",..
(f. h. s.
):
inat~l.
(·bkz
anOd).
sertab '7~~p..
(f. i.) : cildin tamamlaYlclsl
olarak yapllan ve kitabln Ust klSmlnl orten mik-·
lab'ln a~lkta duran Gst klsml.
ser-tabbil
J 4kJ''''
(
f. a.
b,
L)
tar. ba$ da-
vuJcu.
ser-ti-be-pa ~. ~~.J"'"
(f. b. ~.) :. ba~tan aya-
ga, ba~tan ba~a. (bkz : ser-a-pa, ser-a-ser, ser-ta-pa, ser-ta-ser).
~arap
ser
1. boynuz. (bkz
karn).
kadehL
ij
pa [V] '-.S~J.r- (f. L): tas. der$ivin tari-
kat ve mevlevihane i1e bagln. kesme. [Mev-levi tabirlerindendir].
serv
J.J""
(f. i.).
1. servi, selvi. 2. mee.
sevgilinin boyu bosu.
serv-i azid : ~ok uzayan dGz bir selvi.
serv-i semin :naz ve eda i1e salina sahna yOrUyen. sevgili.
serv-j hlraman : 1) nazh sallanan selvi; 2) mee~.
( bkz ,: serv-i. ~eman ).
serv~i naz : dalJan yana sarkan selvi; mee. UZUIl
bovlu sevgili.
serv-j revan : yUruyen selvi; ~ec. uzun boylll"
sevgili.
serv-i sehi : dogru bGyGmu$ iki daldan ibaret
selvi. [guzelJerin boyu buna benzetilir].
serv-i ser-efraz : ba~1 yOksek .. selvi; ba$ ~ekell
selvi.
serv.. simin (gUmu~ selvi)
aYI$lglnln denizde
yaptlQI 1~lk yol.
serva
IJ.J"'"
(f. i.)
soz; ma~al.
113t
ser-vakt
ser~vakt
van
bo~
...:...9J ./",,'"
(f. L) : kimse buhmmlgorU~Ulec:ek
oda, daire; yalnlz
serv~ndim
(' I ~'I JJ....'"
(f. b. s.)
servi
seta
L
(f" i.)
;l:-...,
setair
(f" L c. : serveran). 1. ba~,
muzo Ue telli saz; tan-
bur. [ash: " se h-ta" dlr].
re~tk).
)J.r'"
Cf. a.
b. L) : tar. c;e$nJgirba$I·.
boylu, boyu uzun ve bi~imli olan [kimse]. (bkz :
server
~\;.. 0:!iIJ~ 1''''
ser-zevvikin-i hissa
yer.
!
(a. L sitare'lJin 0.)
ortU-
nGlecek, perdelenecek $eyler.
ha~kan, reis, ulu.
server-i enbiyi, - -i kiinit (Peygamberlerin
ba~I, kainatm en bi.iyU~U) .: Hz. Muhammed" 2.
erke.k adl.
serverin~r)J./"'"
ba~kanlar,
reisler;
s~rveri
(f" i. server'in c;) : ba~Iar,
se-tare ,,)" ol,..,
~~...,
setir
(a. s.. setr'den)
ortUlmG$,
kapah. (bkz : mestOr).
ulutar.
1.
l.S )JpN (f. L)
ba~llk, ba~kanhk.
(bkz: riyaset >.2. utuluk.
.setire,,~
(a. 5.)
1. setir'in mUennesi.
2. i. ortG.
J-
setr
(a. L) : 1. zenginlik; varlrk.
servet .::.,.,J /
(f. b. l.) : muz_ Gc; telli saz.
2. dOzen, uyum.
(a. i.) : ortme, kapama, gizleme.
setr-i avret
aYlp yerlerini kapama.
setr"i husn
gOzelliQi ortGp gizleme.
(bkz : qrna). ilm-i servet : iktisat, fro economie.
servet-i akl : akll zenqinligi, akdhhk..
servet-i ilmiyye -:. ilim
erkek veya kadm adJ.
bilgililik. 2.
zenginligi,
JL:.... Jf ",
servistin
(f. b. L)
servilik, sel-
l.SJ-
setri
ilikli,
~uhadan
settar
)
(a. i.) : dUz yakall, onU tek
yapllml$ elbise.
l:__
(a. s. setr'den)
vilik.
1. orten;
Allah.
servine "iJ.r'" (f. a. L) : bot. servigiller.
nrv-kadd .JiJ..l""" 'ff. a. b. s.) : servi bbylu.
ser;.zagari
l.S?jJ......
(f. b. i.) : tar. Yenic;eri
eemaat ortalarmdan atml$ dordGncO ortanm kumandanl.
ser-zede
(10.;)
j..l""" (f. b. s.)
ba~
gostermi$, uc
vermi$, .~Ikml$.
ser-zemin
~ j J......
koyarak. ,( bkz
(f. zf.)
ba$rnl yere
(f. b. L)
. ba~a kak-
ma, takaza.
ser-zeni,-kir
kakan, sitem eden,
seva'
(f. b. s.)
r,nUldifatlandtrllan hareket. 2. haYlrh hareket, haYlr
i$leme.
mi$ $eyler,
J! '.".....
ge~mi$
(a. L sablka'nm c.) : ge~
hailer;
...:...! Ii
ge~mi$te
i$lenmi$
su~lar .
(a. i. sabite'ninc.) : sey-
yar (*-gezegen) olmlYan ve yerinde durur gthi gorOnen gok cisimleri, yddlzlar.
sevad
1t32
(a. i.) : 1. Allah tarafmdan
~Ikl$an.
ser-z,t:g$rin JI})j.r'" (f.rb. i.) : tar. kuvumcu ba$l.
~I,'"
sevab
sevibit
;~;j..l"""
(a. L) : beraber olma, bera-
J.'.J"""
berlik, denk, *e$it. (bkz : mOsavi).
seviblk
ser-be-zemin )"
ser-zeni,
settar-m-uyub : aYlplart (gUnahlarr) orten, ba~
Ql$hyah Allah; mec. aYlplarl orten eski pUskU elbise. 2. i. [abdUssettar'dan klsaltma olarak] erkek
adr.
,)I.J-- (a. L) : 1. karalJk, siyahllk,
karartl. 2. yazl, karalama. Teksir.i sevid : 00$
yere yazl yazma. 3. uzaktan karartl ha'linde go-
Hvda.geri
rulen kalaballk. 4. bir ~ehrin ~evresindeki karar·
tl halinde gorunen bag, bah~e ve bostanlar. 5. s.
kara, siyah.
sevad·. a'zam : ".ulu·$ehir" : Mekke·i Miikerl'eme.
sevad·. batn : anat. karaciger.
sevad-. Muslimin : islam cemaati.
sevad-U1·ayn : hek. gozbebegi.
sevad-ul.kalb : yUregin ortaslnda -var sayllan·
kara benek.
sevad·ijl·vech fi·d.dareyn : las. bilkiilliye fena
fi-llahdan ibarettir. Bir ~ekildeki sahibinin aslen
ve kat en, zahiren ve batmen, dOnya va ahireten
vOcudu yoktur. Bu mertebe fakr-i hakiki mabrY-II
olup adem-i asl1'ye rOcO'
ne~esidir. Bunun i~in
4:'o\AJ..§...J..t..i.III'"NI~1
•7"'sevad·han
sevalif
(a. i. samme'nin c.): ze-
hirli hayvanlar.
J Ii
sevani
saniyefer. 2. ikinci
dogan ~eyler.
seval.'
yl",....,
al~aklar.
(a. s. safWin c.)
yuksek olan
(a. i. sahil'in c.) : yalllar,
klyrlar.
sevahil·i bahr·i siyiih : Karadeniz klyllarr.
...J>-\~
kadrnla~. (bkz
sevahir
buyiicO
sevai
sevald
Jl,_.. .
~I."....
sevaim
..
c.)
:
1.
c;ay'lra ba~j/ bo~ olarak sallverilen hayvanlar; otlak
hayvanl. 2; uzerine zekat terettiibeden koyun,
ke~i, Slglr', deve gibi ~ift tlrnakll hayvanlar.
sevak.b
~IJ'A
(a. i. sak,be'nin c.) : par-
lak ylldlzlar.
seviik.t
.6.91.".....
basit
sevaki
jl."....
satlrlar'
c.)
(a. s. sazec'in c.)
sade"
~eyler.
sevda'
sevab, s'iyab): 1.
(a. i. c.
.. I ~ .J-""
came).
(a. s. c. : sOd) :
1. c;ok
sevda
I~.,,_....
a~lrr ,sevgiden dogan
(f. i.) : 1. a~k, sevgi. 2~
bir ~e~it hastallk. 3. istek,.
heves, arzu.
sevda·ul.kalb : )'Urekte olan siyah nokta. (bkz:'
sUveyda·UI-kalb) .
(a. i. saklta'nln c.) : du·
(f. b. s.) : sevda·
sevda-feza
: fatiha sOresinde bul unmfyan
artlran'sevda.ger
(a. i. sak,ye'nin c.)
yeler, su yerleri. (bkz : sukat).
seviikin
belli ve,
kara, c;ok siyah. ["esved" in miiennesi]. 2. i. eskilerin insan mizacmda kabOI ettikleri dort hllttan,
biri. 3. (bkz : sevad-UI-kalb).
~Ukler, dU~mU~ler.
sevak.t·. fatiha
harfler.
(.~\."....,
. be:z. 2. elbise. (bkz
(a . . , said'in c.) : dirsek.
I'" \.,,_.... (a. i. saime'nin
(a. i. satl'rn c.)
~.bl.".... (a. i. satOr'un
sevb
ten bi/ege kadar olan klslmlar. (bkz :. meraflk 1 ).
A'h'
sanl
a nm c. ) : .I~e:
[bl~akr
sahirat).
(i.): ipek [kuma~].
(a. .I.
(bkz : saniyM).
~eyler.
sevazic
(a. s. sahire'nin c.) :
der~c~: ~eyler.
t l",....,
sevatir
J>- \",....,
(a;- i. saniye'nin c'.) : 1..
~'I
(..."....
[insan ve yer hakkrnda]'
sevahil
(a. s. salise'nin c.). (bkz:
sevamm
yabilen, soktOrebiJen.
sevafil
~Jii
sevalis
sal isM ).
A'h
sevam
yazl oku-
(a. i. salif, salife'nin c.)
gec;mi~ler/ ge~mi~insanlar.
demi~lerdir.
j \.,,;. ~ I",...., (f. b. s.)
uJl."....
(a. s. sakin'in c.) : 1.
sakin olanlar, oturanlar. 2. atmlyan damarlar.
a~lk.
fb",. . ,
(f. b. s.).: sevdall,
(bkz : meftOn, sevda-zede).
sevda-geri.
I..S f\~."....
(f. b. i.)
sevdallfJk,
a9'lkhk.
1133
nvdla·kir
.) \()~ J-'
sevdi ·kir
(f. b. s.) : sevdell.
(' r
sevm
(a. i.) : satlilk bir !ieye paha
bi~me.
(f. b. s.) : 1. tao
sevda-perest ..:.-....: bJ-'
mahkar. 2. pek dij$~un, tutkon.
sevdavi ~Jb,J-'
merakll, ku-
(f. b. s.)
runtulu.
sevr)i
5evdi-zede 0':> j
bY""
(f. b. s.)
sevdall, a!;?lk.
(bkz : meftOn, sevda.ger).
seveban
nm
~~y"
(a. i.)
sagalma, hasfta·
~I.)y"
(a. i.)
tozun, dumanm
iyTle~mesi.
severan
kalkmasl, tozup kalkma.
'Sevgend
sevik
sevm·i nllzar : ·bir mall gorup gostermek Ozere
allp senet verme.
sevm-i ,ira : bir maim degeri tayin edilerek
satm alma yolu.
.i!""'.- (f. j;)
and, yemin, kasem.
..l:..)./
JtJ-'
(a. i.)
: bot. kavut, kay·
sevret
~ ),J-'r;,.:,)J-
sevsen,
1. dUz, dogru.
(a. s.)
(a. L) 1. ofke, klzgmllk.
2. tezlik. 3. hOcOm;- wvU!i. 4. hUkOmdarm ~id.
deti, kudreti.
rulmu!i un.
sevivy
(a. L c.: esvar, sivere, siran,
sire, siyere, siyar, siyare) : 1. okuz, bo~a.( bkz :
gav, gave). 2. astra boga burcu, . semanm kuzey
yanm kUresinde bulunan bir bur~. [Dubb-i Ekber'in "alpha" yJldlZlnl Ayyuk'a
birle~tird'ikten
sonra hemen ona yakm bir mesMe ile mailen gidilecek olursa klrmlzl renkli bir Ylldlza tesedOf
olunur ki, bu ~'''dlz sevr burcunun en parlak YII.
dlZI alan "Ayn·Us- sevr" veya "E·d·deberan" dlr],
lat.: Taurus; fro Taureau. [arap~ada : "reis" rna·
nasmda da kullanlllr.]
~ J-'
'. i.)
bot. susam. (bkz:
susen ).
2. beraber, biro
":"........
(a. s.) : 1. mUsavilik, be·
raberlik. 2. dUzlUk, dogruluk. Hem seviyye: bir
dUzlOkte, bir yUkseklikte.
seviyye-i ma' : su seviyesi, sularm yUzundeki
dUzlUk.
seviyye-i zihniyye : psik. zihin seviyesL
i.)
bot. sO-
(f. b. s.)
(se yek)
(a.
sevsenivye
seviyye
sengiller, fro iridacees.
se vijyek
~ J <l-r
U~ (ile) bir [zar oyununda].
(a. s. vei.) : esvap satan,
sevvab
elbiseci.
Lt,J-'
seviyyen
~.
(a. zf.) : 1. bir dOziye.
mUsavl olarak, hep bir olmak Uzere.
seviyyet ~,J-' Co.:...tJ-'
(0. i.)
: mUsiMlik,
seyahat
*e!iitlik, denklik.
sevk
(a. i.) : 1. onOne katlp sUr·
me, ileri sUrme. 2. (sebebolup) bir neticeye bag.
lama. 3. yollama, gonderme. (bkz : irsal).
sevk-. tab" : psik.
*i~gUdU,
fro instinct.
(a. i.)
asker gonder.
me i!ii ve dairesi.
(a. i. samme'nin c.)
(yr-
..:..> l:-
(a. i.)
yolculuk, gezi.
~~I J,J-'
seyahat-name clA l.:.t...l:- (a. f. b. L) : [asll:
"siyahat- name" dir]. (bkz : siyahat-name).
seyehan
(a.
b. i.) : asker1 bir-
~~
(a. i.) : 1. seyahat, gezi.
2. golgenin gUne!ile beraber donmesi.
seyehSn
liklerin hazlr bulunmasl gereken yerleri kararla!i·
tlnp bu birlikleri oralara sevketme i!ii ve bu i!;?i
ara!itlran ilim, strateji, fro strategie.
1134
('I.,.....
[asll "siyehat" oldugu halde bu !iekli yaygmdlr].
J,J-'
sevk-ijl-ceYli
sevvam
Ian, akrep gibi) zehirli hayvanlar.
J l;,.~
(a.
i. ) : batma
[ vapur
v.b.]'
seyelan
cereyan ).
J~
(a. L) :
1: akma.
(bkz:'
seyyar
seyeUln., dem : hek. kan akma,
fro hemorragie.
sevelan., ebyaz : hek. (bkz : seyelan-I menl).
sevelan., leben : sUWn, c;:oklugundan dolaYl, me·
meden kendi kendine akmasl.
savelan-, meni : hek. meni"nin durmadan akma·
51, menl akmtlsl.
seyelan-, uzn : hek. mUzmin kulak iltihabmda·
ki cerahatli akmtl: 2. fiz. *ak" fro flux. 3. cogr.
sel/enme, trw ruissellement.
(a. i. c. : esyaf,
seyf
sUyOf):
k,"c;:. (bkz: tig).
seyf~ud·din : 1) dinin kdlCl, dinin askeri; 2)
seyfeddin !?eklinde kullandan erkek ad,.
seyf.u]lah : 1) Allah'm k,I,CI yani askeri; ·2) ert
. kek ad,.
sevfi, seyfiyye 4..Ji......, 'J~I
&
J~
Sevhan
J:- \(a.
seyl
(bkz:
tema~a).
.--::
.,lG I~...,
(a. f. b. L)
seyir veri,
eglence yeri, gezme yeri.
~I L ~
seyr maallah
(a. b. L)
: tas.
salikin her mertebede Allah ile olanseyri. [seyr
U sUlOk'Un dort mertebesinden ~UncU mertebesi
hakkrnda kullanl"r].
seyr u sulOk
~,.,LJ~
(a. b. L) :
ta~. tarikat~
te takibolunan usOf. [dart mertebesi vardlr:
Seyr-illallah; seyr-fillah; seyr-maallah; seyr-anill~h].
seyr u sefer J.Q...., J~"'"
(a .. b. L) : gidi~ ge-
lilii, trafik.
. .:.L......,.
seyyaf......
(a. h. L) : 1. UrdUn'Un
otesinde, Hz. MOsa'nm
m~zarl bulundugu !?ehir.
2. At/ana ovaSlnl yararak Iskenderun
karfezime
dakUlen nehir. 3. erkek vekadm ad,.
detle gelen
.
sevran.gah
(a. L c.: suyOk ve esyah) :
1. akar suo (bkz : ma-i carl). 2. c;:izgili elbise.
J\~..., (a. L) : 1. gezinme. (bkz:
seyran
teferrUc). 2. baklp seyretme.
[asll : "seyeran" dlr].
(a. s.) : 1. kl-
"c;:la ilgili, askerlige ait. 2. kdlC;: !?eklinde. 3. i.
asker zUmresi.
sevh
sevr·i sefain (gemilerin. YUrUmes'i) : Akay idaresi iken liiimdi Denizbank olan mUessese. 7. muz.
TUrk
muziginde
makamlarm
karakteristik
yUrUyU!?U.
(a. s. ve i. seyf'den) : ~. klflC;:
yapan, kd'C;:C;:I. 2. kdlc;:lr. 3. cellat.
C l~
seyyah
(a. s. ve i. siyahat'den c.
seyyahOn, seyyahin) : yolcu; gezid, fro touriste.
L c. : sUyOI) : 1. sel. 2. !?id·
seyyahin
~ey.
~
l:-
(a. L seyyah'ln c.) : sey-
yahlar, turistler.
seyJ-i bela : bela selL
J ."....l:-
seyyahOn
seyl-i
siri~g·i
dide : gazyaliil selL
yahlar. (bkz
seyl.ul.arim : Seba ~ehrjni batlran me!?hur sel
Meti.
"")l...,,....,)L..,
seylab, seylabe
(f. i.)
seyyalat
seylabe-i hOn : kan selL
~~
~-...,
(a. f.
b. s.):
seyelan'dan).: 1.
..:. ~l:.....;..,
*akl~kan, fro
(a. i. *seyyale'nin c.)
ta!?krn,
seyyale
(a. L) : 1. yurume, y.(jruyu!?;
gitme, hareket. 2. yolculuk. 3. gezme, gezinme.
(bkz : teferruc). 4. eglenmek uzere bakma. (bkz :
temaliia ). 5. uzaktan baklp karl!?mama. 6. gezilecek, gorUlecek ~ey.
.
sevr.fi·l.menam
lisme.
sey-
seyyaleler.
co!?kun [su].
seyr
(a. s.
ak,cl, akan. (bk.: mayi'). 2. fiz.
fluide.
sel, sel suyu.
seyl.hiz
Jl.........
seyyal
(a. L seyyah'rn c.)
seyyahin).
*uyurgezerlik, fro somnambu.
~ey;
mayi,
(a. i.)
SIV';
ak,nt,.
seyyale.i berkiyye
seyyar
su gibi akan
)~
elektrik aklml, cereyanl.
(a. s. seyr'den) : .1. gezi-
ci; gezen, dola~an. 2. yerli olmay,p, istenilen tao
rafa ta~mabilen, fro portatif. 3. astr. bir yerde
durmaylp dola!?an, yer degi!?tiren gok cismi.
113$
seyyarit
':"'I)~....
astr. *gezeqenler.
seyyirit-I gayr.j mer'iyye : gozle goriilemiyen
ve ancak biiy-uk rasat dUrbiinleri ile goriilebilen
seyyareler.
seyyare
o)~....
(a. i. c. : seyyarat): 1.
astr. Giine~'in etrafmda dola~an *gezegen. 2. keryan, kafile. [modern arap~ada "otomobil"dir].
bed).
(bkz : ~espiln, laYlk,~ayan, ~ayeste),
sed·yj·sine : gogiise yakl~an, gogiiste ta$lmlya
laYlk olan.
sed.yi takriz : ogmeye laYlk.
sed-Vi tezlil : al~ak gorulmiye, tahkir edilmiye
laYlk olan.
sezib ,-,I..t-..
(a. i. seyyie'nin c.) : 1.
seyyib, seyyibe (,,;'::" ~ ,-:,,~..
(a. i. c. : seyyi-
bat) : duJ kadln. [seyyibe, 'i'anJI~ olmakJa beraber kullanrllr olmu~tur].
kalml~
otugiller.
seyyibun
( a. i. seyyib'in c. )
duJ
j .J-~>:!"
( a. i. seyyib'in c. )
~~_....
bey; aga; i1eri gelen, ba~, ba~kan. 2~ Hz. Muhammed'in torunu
Hz. Hasan'ln soyundan olan
kimse.
seyyid.i nev'·i be!jer : insanJarln efendisi, ulusu:
Hz. Muhammed. 3. bizde "sey:it" ~eklinde erkek
adl olarak kullanJllr.
efendisi.
seyyid.iis.sakalevn (iki cihanrn efendisi)
Muhammed.
jl-L:....
(a. i. c.)
o-l·-..
(a. i.)
slii
l......,
ku~Jan.
'Ian
Slab
~etin
[muhterem] kadln.
(a. s.) : 1. seyyide
(a. i. c. : sew-iat): 1.
\ fenaJlk, kotUlUk. 2. su~, giinah. (bkz : hatia). 3.
koWluk kar~dlgl ~ekilen slklntl.
1136
miinasiplik~
(f. b. i.):
~ayesteg7).
(a. s. sa'b'ln c.)
gii~, zor~
slbag
t L -:""
(a. i. c.
esbiga)
1.
boya~
yaradrll~.
'C:."':.,,:J
slbg, slbga (:..:-""
(a. i.) : 1. i~ine
kuma$ ve saire batlrrlan boya. 2. 'HlristiyanJarln
vaftizi. 3. din, mezhep.
slbgat-ullah : Allah'ln yaratici kuvveti, islam'ln
yaratrll$1. 4. ispirto ve lokman ruhu i~inde e'ritiJmi~ boya maddeleri, fro teinture.
..k_....
(a. i. c.:
esbat)
torun.
(bkz : neb7re, hafid).
mensup, seyyid'ie i1gili. 2. n. "eY benim efendim!"
hitilbl.
(~_....
seza, ~ayan,
[~eyJer].
slbt
sevyie
(f. b. s.. ) : miinasip, UY-
sa'vat).
Hz.
Hz. Hasan ve
Hafvetiyye
(a. i. sa-'ve'nin c.) : kuyruk salll--
(bkz
,-,L..""
(bkz : banO, sitt).
seyyidi
;' J \;"'\,.'"
s~za-vari ($)JI;:.-
2.
Huseyh.
seyyide
(a. i.) : tas.
uygunluk, yarawlik. (bkz : liyakat,
di~
seyyidan
..
gun, yara~lr. (bkz : ~espan, JaYlk,
$ayeste ).
( a. i. c. : sada t ) : 1. efen-
seyyid.iil.enam : bUtUn halkl!1
(a. i.) : bot. sedef-
,tar7katinin Giil$eniyye ~Obesi kolJanndan biri.
[kurucusu, Morev7 Hasan $eza7 bin Aliy-yiir-Rami''Ie nispetle bu adl aJml~tlr].
duJ
kadlnlar. (bkz : seyyibat).
seyyid
(a. i.). (bkz : sedab).
(: I;.......,
sezaiyye
seza·var
..:...L~"
kadmJar. (bkz : seyyibOn ).
kalml~
(f. i,) : bot. su teresi.
sezabiyye
..:... l~
fenallklar, kotUlUkJer. 2. su~lar, gunahlar. 3. kolUge kar~r1lk ~ekilen slklntriar.
seyyibat
,:,",1.. ,;......",
sedb
....
seyyiat
(f. 5.) : miinasip, uygun, ya·
ra~lr.
(a. 5.) : fena, koH';' (bkz:
seyyi'
I;.....",:
sed
(a. i. seyyare'nin· c.):
jU:.-;....
slbteyn
~~-..
(a. i. c.). (bkz: slbteyn).
(a. i. c.) : iki torun.
Slbteyn·i Miikerremeyn : Hz. Muhammed'in iki
torunu : Hz. Hasan ile HOseyn.
Slbvan jlY:-"'"
(a. i. sabl'nin c.). (bkz:
sibyan) :
sibye
(a. i. sabi'nin c.). (bkz:
4.-L...,.:>
sabye, slbyan, subye).
j~~""
sibyan
(a. i. sabi'nin c.) : ~ocuklar.
JI..L,.:1
Sidak
(a. i.) : nikah akc;esi, kahn.
(bkz : kabin, mehr).
J~~
Siddik
(a. s; sldk'dan. c. : siddikun) :
1. pek dogru, soztinUn eri [kimse]. 2. islam alemin in ilk hallfesi ve Hz. Muhammed'in vefall dostlarmdan Hz. EbObekr'in
lakab.. [Hz.- EbObekir,
ya~II erkeklerden ilk MUsliiman olan ve A$ere-i MObe~~ere'den birincisidir
(571 - 634)}. 3. i. erkek
ad!. [mUen. : " slddika" dilimizde " sldlka" $eklinde kadl'n ad. oJarak kullanlllr]'
Sldd'ika
4.A,. ~
(a. h. i.) : "dosdogru ka-
din" : 1. Hz. Ai$e. 2. Hz. Meryem. 3. kadln adl.
Sldk
J-L"",
(a. i.) : 1. dogruluk, gen;ek-
lik. (bkz : hakikat). 2. ie;, yUrek temizfjgi. (bkz:
halisiyyet, muhalasat).
sldk'l derOn : yUrek temizligi.
sldk u kizb : dogruluk ve yalan.
sldk u sebat : dogruluk ve sebat.
Sifahan
Sifak
jlr-4.,.:, (f. h. i.) : Isfahan $ehri.
jLi..."
sifat
Slfat'l k,yasiyye : gr. bir kaideye (*kurala)
bagll ve uygun olarak meydana gelen slfa,tlar.
slfal·, mubheme : gr. *belgisiz ( mUbhem )
slfatlar·.
Slfat·, semaiyye : gr. bir kaideye (*kurala) bag" olmaYlp i1;>itilmekle ogreniJen -sifatiar.
Slfat·, selbiyye : tas. manasmda ~elb
olan slfatlar: kldem, beka, vahdaniwet,
fetOn IiIhavildis, klyam . !:;Iinefsihi. (bkz
zatiyye).
slfat·,subOtlyye. : tas. Allah'm sifatiarr
iJim, semi', basar, irade, kudret, kelam, tekvin.
Sif/it·, tavsifiyye : gr. *niteleme
adjectifs qualificatlfs.
(a. i.): 1. kene. 2. s. sarro
(a. i. vasf'dan. c. : slfM) :
1. hal, keyfiyet, sOret, $ekil, varJlk. (bkz : vasf).
slfatlarr,
slfat'l ta'yiniyye : gr. belirtme slfatlarr, fro
jectifs determinatifs.
slfat terkibi : gr. slfat taklml.
..glfat-! zatiyye : tas. (bkz : 5lfat-1 selbiyye).
Slffin
~
(a. h. i.) : Firat havalisin-
de, RI.kka yakll1l11d~ bir yer olup Hz. Ali ile
viye arasrnda ge<;en sava$tan dolayl Un ka:zanml!stlr
(a. i. c. slfakat) : hek. ada-
leleri (*kasJarr) orten ve koruyan ince zarlar.
)L4.,.:,
Sifat-. adediyye : gr. saYI slfatlarr
slfat·, cemaliyye : tas. IOtuf ve merhamet i1e
ilgiJ i vaslflar.
s,fat·r i1ahiyye: .tas. kendisini ve zlddJn' Ce l
nab-I Hakk'a nispet caiz olan vas.flar. [rrza, rah·
met, slhhat, gazap.. gibi].
srfat·, istifhamiyye : gr. soru slfatlarr.
SlfaN i~ariyye : gr. i$aret slfatlar•.
(a. i. c. : asfar)
$.Ifrr, hi<;.
slfr·iil.yed : eli bO$; mahrum.
srhaf
JV
(a.i. sahfe'nin c.)
dUz kablar.
(a. i.). (bkz : s.hhat), H,fz·,s-
s,hha
slfat'l arlza : ticaret, kar, aylp ve ilel gibi, mev-'
sOfa sonradan ariz o.lan· halet.
~,hha : sagllk koru';1a bilqisi.
slfat'l asliyye : Allah'Jn vUcut slfat!. 2. ni~an,·
alamet. (bkz: $iar). 3. yUz ve kd Ik. (bkz: kisve, kisvet). 4. bir $ahls veya $eyin haiL 5. Jakab,
tinvan. 6. gr. slfat, bir 1;>ahsJn veya 1;>eyin hal ve
1;>anml, renkveya saYISlnJ, derecesini gosteren kelime, fro adjectif. 7. gr. [terkiplerde]
*belirten.
(bkz: mevsOf).
.
ruluk, qerc;eklik. 2. saglamJlk, sagllk. 3. ed. sozUn
yanll1;> ve eksik oimamasi. (bkz : hakikat).
slhhat
sifat
..:"Li"",
slfatlar, vaslflar.
F. 72
(a. i. vasf'dan, slfat'Jn c.) :
.d
slhhat-name
hastalanan
manzOme.
birinin
Slhhi
/'
(a. i.) : 1. sahihlik, ,dog.
4..0~
iyile$mesi
(a. f. b. i.) : ed.
dolaYlsiyJe yazdan
(a. s.) : 1. slhhatle, sag-
IJkla i1gili, slhhate, sagllga yarar. 2. hekimlige ait.
1137
slhhiyye
-w::?
slhhiyye
(a. L) : 1. hekimlik i!1-
i~leriyle
leriyle, saghk
ugra~an
daire. 2. saghk
t\c-.a
slmah
gu~,
1. kulak.. (bkz :
(a. i.)
Uzn). 2. kulak deligi.
i~leri.
j ~
slhhiyyun
sfmah., bevli
(a. i.) : [eskiden]
kimlerin, sagllk i!?ferine c;ok ehemmiyet veren klsml, fl". hygienistes.
(a. i'. c. : eshar,
...It''''''
51hr
; anat.
kadibin
ucundaki delik.
he-
suhara):
1. klz allp klz vermekle akrabadan olan kimse.
2. evlenmekle meydana gelen yakrnllk.
slmah'l can : can kulagl.
slmam
~i~e
(a. i.)
tlpasl. (bk;1::
slmad).
s.mame
(a. i.)
4A\c-'l4
kan damarh3rlnda
tlkanlkllk yapan kan Plhtlsl.
slhri
l>...Jt'-4
(a. s.) :' evlenmelerden mey-
slhriyyet ~...lt"""
(,a. i.)
Jl.i..a
~4
kulak kiri.
dizilmi~ ~ey.
dizi,
s.mt-I lii'Iii' : inci dizisi.
("ka" uzun
okunur. a. i.
slmti
Je.-.
( a. i. c. : eskal ). (bkz : slklet).
del.:....-
smaat
51lelab
'-'~
(a. h. i. c.
silelel
.....~4
'(a. L)
(a. i.) : ed. Uc;i.incU, dckdUncu
mlsralan kafiyeli olup digerferi bir kafiyede olmlyan ~iir,
sakr'm c.) : zool. tepeli doganlar.
silel
'(a. i.)
evlenmek yoliyle
olan akraballk.
silear
Cyt-
slmlih
dana qelen [akrabahk].
sakalibe)
(a. i. smaat'ln
atler, zanaatl.er. (bkz
c.)
san'.
san€lyi').
islav.
(a. i. c. : Slnaat, san€lyi')
smaat..:..cL:...::.
: 1. aglrhk, ~'Uk.
san'at, zanaat, ustallk, mc:haret.
2. slkmtl.
~Iklet.i izafiyye
fiz. cisimlerin bir santimetre
kOpUnUn aglrl191, yogunluk (kesafet).
sikt
smiH, smaivye
.kl...
(a. i.) : hek. dQ!?Uk, oW
dU~en
c;ocuk.
slkt·ijz·zend : 1) c;akmaktan C;lkan' klvilclm; 2)
EbU-I-AI€l-ii Maarri'nin me~hur !]iir mecmOasL
siia
ctl.o
(a. i. vasl'dan. c. : sll€lt) : 1.
memleketine qitme, akrabasma ula!?ma.
stla'l rahm : ana, baba ve akrabaslnl ziyaret vazi'fesini yapma. [bunu terke : "kat'l rahm" denir].
2. bah!?i!?, hediye. 3. gr. rablt sigasl,
*bag-fiil,
ulac;, fl". gel"ondif.
Sllat":"~
(a. i. sila'nm c.): 1. sllalar. 2.
armaganlar, bah!?i~ler.
511e
,-,L:...a
smab
.u.--,,'.
(a. i.) -: harda!.
~L:...::. 'l.!L:...::. (a. s.) : 1. sa-
na,tle ilgili.2. tabiatten olmlyan,
Ezhar-I smaiyye : yapma c;ic;ekler.'
smaat-. seb'a
<t.......,
insan
..:"ld.:...:, ( a.b.
i)
yaplsl.
:' fels.
arts fiberaux.
smaiyyat
..:"t~L:...::.
(a. i. sln€li'nin c.) : 1.
sanatle ilgili olan ~eyler. 2. insan yaplsl ~eyler.
smar
sl,ndid
JL:..o
...\,..t:.,.,.,
(a. i.'): bot. C;lnar.
(a. i. c. : san€ldid)
ba!]kan, ileri gelen.
(a. L) : bir ~aire, yazdlgi med-
smf
....;.:..,.,
(a. i. c.
esnaf, sunOf) : $lnlf.
~"IQ
(a. L) : dal, budak, bir k6kten
hive kar~lIlgl olarak verilen para.
(a. i.) : ~i~e tlpasl, tlkaCI.
(bkz : slmam),
1138
sJnV
c;atallanan dallar. EI'veledii ali-smvi ebih : erkek
evl€ld babanm budagl Uzerinde, onun h€llindedir.
siaye-i
mat
.11..T""
(a. i.) : 1. yol. (bkz : rah,
slyag-I muhtelife : mazl', muzari, emir v.b. gibi
tUrlU sl'galar.
tarl'k) .
sirat-I mustakim : 1) do!'jru yol; 2) vaktiyle
istanbul'da c,;lkan (1909) ve Mehmet Akif'in yazllarlnl yayan bir dergi. 2. sirat koprUsU, UstOnden
gec,;ip Cenryete gitmek Uzere Cehennem'in Uzerine
kurulacak olan c;ok dar ve gUt; gec,;i1ir koprU.
slyagat
slyah
malar,
..:..i-l.Cl:.a
(a. i.) : kuyumculuk.
(a. i. sayha'nm c.) : bagir-
hayklrl~;;(ar.
slyah-I matem : matem hayklrl;;lari.
sirf
...j..,..,,~
(a. s. ve zf.) : 1. sade, yalnlz, an-
<:ak. 2. tamamiyle, busbutUn, ba$tan a$agl kadar.
(bkz : kamilen).
sirr
tutu Ian, kimseye soylenmiyen
;;ey. ·iflja-yi slrr:
;;eyi herkese soyleme. (bkz :raz). 2. Allah'in
akd ermiyenhikmeti.
Slrr-I kad : kat SlrrJ, yaraddl;;m gizli sebebi.
slrr-1 istiva ; tas. siyah bir ;;erit adl olan istiva,
yUksek bir alamet saydlrC:Jl. Cenab-I Mevlana'dan
kalml;; olup iki yollu olan kUlah-1 seyfi veya kihei
tac,; yollarma takdan ;;erif. [Mevlevi tabirlerindendir, bu taci ancak
cezbe-i Rahman ilt! istivanm
slrrma vaklf olan mumtaz zatlar giyebilirdi].
Slrr-1 rubObiyyet : tas. rUbObiyyetin
merbOb
Uzerindeki ni;;anl. [tasavvufl eserlerde : Slrr-I rUbObiyyet, bir slrdlr ki eger zahir olsa; mUtevakklf-Un-aleyh oldugu ;;eyin butlanl sebebiyle' bahl olur].
slrr-I teceJliyyat: tas. "kalbe tecelll-i evvel'in
inki;;afiyle meydana gelen ve cem'-i esma beyninde
ehadiyyet-i cem'iyyeyi izhar eden $uhOd ve' zuhOr.
slrr-us- slrr :tas. kmal ve cem'-i ehadiyyette!
hakaikln tafsllat-I kamilesine ve hakaYlkm mU;;temil oldugu kaffe-i mUtaallikata hakikatleri vec,;hile
ilim gibi hakkm abidden
teferrudUne bais olan
$ey.
~\)..,,,,,,,,
(a. t. b. s.) : 1. slrlarl
bir olal'l, birbirinin SlrrJnl bilen. 2. sir sakllyan.
slrri, slrriyye ~.r""
I.S..,""'" (a. s.) : 1. sir ile,
gizlilikle ilgili.2. L [birincisi] erkek adl.
slrran
'po"
(a. zf.)
: gizlice, gizli ola-
rak. (bkz : hafiyyen).
slrran tezkiye : [eski huk.] kadl'nmi mestOre
denile~ varaka (yazlll kaglt) i1e bir ;;ahidin adil
olup olmadlglnm mensOboldugu verden tahkik etmesi.
Slyag
lar, :*kipler.
.:J~ ,J~ (a.
(a. ,i.) :
(a. i. c.: esrar): 1. gizli
~izli
slrr-da$
slyal, slyalet
(a. i. siga'nm c.) : gr. siga-
L) : hamle et-
me, saldlrma, Uzerine atdma. (bkz : ,savlet).
or~c,;.
Hal-i slyam :
oruc,; hali. $ehr-i slyam : oruc,; aY'I, ramazan.
slyanet
mao (bkz
..::..i~
(a. i.)
: koruma, korun-
hlfz, himaye, muhafaza).
slyas, siyasi t5"~
r.
U"~ (a: i. slysa' ntn
c.) : 1. kaleler. 2. ko;;kler. 3. slQmacak yerler.
slysa
4...::7""
(a. i. c. : slyas, slyasl) : 1-
kale. 2. kO$k. 3. s,g,'nacak yer.
si IS" (f. s.,> :otuz.
SI vii dii : otuz iki. [HurOfilere gore eski alfabeyi te;;kl'I eden 32 harfin
hUviyet].
sia
ifade ettigi insanf
(a. i.. vUs'at'den)
geni;;lik,
bolluk.
sia-i hal: geni;;lik.. rahatllk, bolluk.
sla-1 magrib : astr. GUne;;'in ufuk Ozerjnde battlgl nokta ile hakikl' batt' noktast arasmdaki' uzakhk.
sia-i maljrlk : astr. GUne$'in ufuk uzerinde doQdugu nokta ile hakikl' dogunoktasl
arasuJdaki
uzakllk.
siaye
4ll..-., ,(a. i.) : huk. [eskiden] mu-
katebin kitabet bedelini
c,;all$masl.
te'diye edebilmesi
ic,;in
siaye-i milk : huk. [eskiden] kazanci mevlaslnln milki sayJlan memlOkUn 'c,;aIJ~masl. [mUdebber
gibi ki bununkisbi. mevlaslna aittir. Hatta mevlaslnln vefatmdan sonra borcu ic,;in klymeti nispetinde ·<;a"~nilya mecbur olur J.
siaye.i zaman : huk. [eskiden] kazancl mevlasmln milki say,dmlyan ve yalnlz
kendi borcunu
odemek ic,;in c,;aIJ$an memlOkun sayidir. [mUkatep
qibi ki bu, mevlaslna kar~1 yalnlz zamin oldugu
bedel-i kitabeti, te'diye ic,;in <;aIJ~lr].
1139
siiyet·
..:...~l,"--,
siiyet
c;eki~tirIctlik,
dedikodu. (bkz : glybet).
~
sib.
(a. i.) : koguculuk, adam
(f. L) : elma. (bkz : SIV, tuWih).
sevgilinin
sib-i :renahdan :
c;enesi.
t.~
sibi'
elmayr
and/ran
(a. i. sebu'un c.) : y/rtrcr
yanrnda bir
sag
si dret-ul-munteha: ar!?rn
mahlOk
ge~emez.
ki' otesine
hi~ bir
[sidret-ul.munteha" yi, be~eri ilmin son haddi ola.
rak izah edenfer vardlr; otesi Allah'm zat
alemidir ].
aga~tlr
sidre-ni~inan j l.:.~
o..Jl-:-
sibihat
..:..:..l:- (a.
sovme, kufUr etme.
(a. i.)
.)L4-
sifid
i.)
suda yuzme [Jl sa _
bahat" ~ekli daha yayglndlr].
sibik
JL-:-
sibile
'u
sidI
(a. i. sebk'den) : 1. bir
ge~mi!?i.
~e·
sivak u sibak).
(a. i. seel'in c.) : i<;:i su ile
(a.
I.
kaydedildigi' kuWkler. 2. me'murlarrn
gosteren
dosya1[:1 r. 3. g. s. bir yaz/
(a.. i. c. : sucOn)
hapishane,
.)1..1.-.
(a. i.) : L !?i!?e tlpas/. (bkz:
slmad). 2. delik, yank' kapatacak !1ey. 3. hek. tlka~,
tampon.
sidirat
..:..I)..t....
(a. i. sidre'nin c.). (bkz:
sidrat) .
sidr
(a. i.) : marangozluk. (bkz:
durOgerl) .
sifari~
sifle
...r-)li...
<\.Li-,
(f. L). (bkz : sipari~).
(a. s.) : alc;aK, adi; terbiyesiz.
t'6 cUi.,.,
sifle-kam
i~ine
sifle.perver
(a. f. b. s.) : adilerin,
yarlyan.
4i....
)JJ.,
(f. b. s.)
: alc;ak,
sifr
.,;......
(a.
j.
c. : esfar) : 1. yazdi !1ey;
kitap, cliz; mektup. 2. tevratrn be!?
her biri.
siga
~._""
kitabrndan
(a. L c. : slyag) : gr. *kip,
fiilin c;ekiminden meydana gelen Wrlli $ekilferden
her biri.
;...L...o
(a. i. sidre'nin c.)
Arabistan
kirazlarr. (bkz: sidrat).
sidrat
c;omlek gibi
adi kin/seleri tutan, koruyan ve kullanan.
cezaevi. (bkz : mahbes, zindan).
sidid
..::J li..,
sifanet
bayagJlarm
0~
(f. i.) : 1. testi ve
~ Li-. (f. i.) : c;anak
!iifalin
c. : sicillat) : 1. res-
sicillit ..:...~' (a. i. sicifl'in c.) : 1. resmi
sicn
JI..i-,
.,JLi..., ,
~iftle!?me
havv,,!nlann
c;amurdan yapma !1ey. KOze-i sifiilin : toprak testi.
ml veslka/arrn kaydedildigi kuWk. 2. me'murlarln
durumu i~in tutu Ian dosya.
sicHl·i ahval : me'murlarrn hal tercumelerinin
resmi i~lerle' ilgili bulunan husus/an.
vesikalann
durumunu
sitHi.
sifal, sifile
(a. i.): hayvanlarrn ~iftl~-
sifad:
~eyler;
dolu o/an kovalar. (bkz : sucO/).
sic ill
mesi. Mevsim·i
zamanr.
saksl parc;alarl. 2. ~anak, c;omfek. 3. flStlk, ceviz,
badem kabugu. 4. orak.
2. ba1r, baglant/.
sivak. (bkz
J~....
sidret-ul:.
da, sedy).
sibib
yin ust tarafl,
(a. i. c.)
(a. i. c. : sE'daya). (bkz: se-
sidy
hayvarilar, canavarlar.
c»..t....
-munteha hudOdunda duran melekler.
.::.:.1)..1....
tan kirazlarl. (bkz
(a. i. sidre'nin c.)
siga·i ihbariyye : gr. bildirme *kipi, Fr. inclicatif
siga-i in;;aiyye : gr'. dilek *kipleri, Fr. subjonctif.
Arabis·
sidr).
slga-i i1tizamiyye : gr. istek *kipi, Fr. optatif.'
-subjonctif.
siga.i rabtiyye : gr. ulac;, bag-fiil, Fr. gerondif.
sidra
c> )..1.....
Arabistan kirazr.
1140
(a. i. c. : sidr, sidrat) : bot.
siga.i ;;artiyye : gr. $art sigasl (*kipi). ["gelir.
se soyJerim .." gibi].
sigal
...IlL...
'i.) :
(f.
,.
1. fikir, dU$unce. 2.
kuruntu. (bkz : endi:?e). Bed-sigiH : f~na fikirli.
..;.H(_...
,sigali!j
("ga" uzun okunur. a. s.
sigar
va:? ku<;:UklugU, <;:ocukluk. (bkz:
t:-::-..
sih
sika
1. guven,
su<;: ku<;:uklugU.
sigar-j sinn
sabavet ).
(f. L)
sikSk ~~
1. demir :?i:?
(a. i. sehm'in c.) : 1. oklar,
siham-. mefruza : h'\Jk. [eskiden] takdir ve tayin olunan sehimler.
~eylerin
(,/l
...?"'....
sikat
0ti:--,
.::."L;;.,"
("ka"
sikaye
et;,lL....
sikayet
s.) :
bUyU yapan,
bUyucu. (bkz : neHas, neffase, sahir).
slhr·bazane 4J·lj~..f"""" (a. f. zf.) : buyi.kUlUk-
sikek~""
tlk, buyuculUk.
(a. i. sikke'nin c.) : sikkeler.
01.l"":...C""
nin k~r1~tlnlmastndan
(f. h. L). (bkz : isken.
sikengi.ibi~
sihirbaz-
4=-'C..,
(f. i.). (bkz
siken
cubln ).'
sikke
(a. f. b. i.)
(a. i.) : bal ile sirke.
I
meydana gelen bir l1erbet.
der).
le, buyucu gibi, fettanllkla.
l»~
("ka f , uzun okunur. a. i.) :
"'.
bUyU gibi
toplanmasf
1. birine i<;:ecek su verme. 2. Ka'be sakallgl, Mek.
ke'de hacdara zemzem dagltma i:?i.
sikendibin
(a. f. b. s.)
(a. f. b.
uzun okunur. a. i. s!-
("ka" uzun okunur. a. i.)
":"'1.Lt...
Sikender
sihr·bSzI
("ka" uzun okunur. a. i.
saklar.
te'sirli olan, bUy8Ie'lici.
jL"",....
beratlar.
("ka" uzun okunur. sakil'il'i
1. su ie;ecek kab. 2. i<;:ilEicek suyun
i<;:in yaptlan yer, bUget.
II
sihr-baz
hUccetler, l'lamlar,
~IS::'.... (f. L) : du~unU~, kuru~.
sikan
sak'in c. )
(a. i.) : 1. bUyU; goroagctllk,
~~ .. T ...?"'-'
kimse.
ka'nm c. ) : inanllir kimseler.
buyUculuk. (bkz : efsOn). 2. buyU kadar te'siri
olan ?ey, fettanllk. 3. :?iir ve guzel
soz soyleme
gibi insanl meftOn eden hUner, sanat.
sihr-i helal (helal olan buyUculUk) : ed. her iki
tarafa bagianmasl mUmkun olan bir ara cUmle veya kelimeyi muhtevi mlsra veya beytin rOha ho?
g(;!lr'nesi haiL [Mesela, Nedfm'in : "gizlice arasam
agzm lebin emsem sorsal11* hie; bir <;:are' bilir mi dil-i
'bimare aceb N
beytindeki
sorsam "kelimesi sihr-j helal'dir].
sihr-amiz
inantllr, gUvenilir
(a. i. sakk'in c.) : :?er'i mah-
JL;;.,'"
sikSli~
(a. L) : kalmllk, i<;:i bo:? olan
kalmllgl. (bkz : sehanet).
sihr
2.
c.) : 1. aglr ~eyler. 2. aglrcanll kimseler.
siham-, kaza (mukadderat oklan): :?air NefTnin me:?hu, hiciv mecmOasl. 2. sehimler, hisseler.
sihan
(a. L vUsOk'dan. c. : sikat) :
2. kesikal
(,Lr ....
<\,j,"
emniyet.
kemelerden verilen
(bkz : sukOk).
bap :?i?i.
siham
buyucU.
klrba, sakalann i<;:ine su koyduklan koseleden ya'pdml:? kab.
cusse ku<;:uklugu.
sigar-i curm
b. s.)
(a. i.) : ku<;:uklUk, ufakllk.
..J;"""
sigar-i drm
ve buy\ukler.
( a. f.
("ka" uzun okunur. a. i.) :
sika'
ku~ukier
l>..T"'-' (a. s. )
(bkz : sihr-baz).
: ku<;:ukler.
sigar u kibar :
<t:...J""=-'''
l.......?"'-'
sihr-saz j
(f. i.) : du:?unu$, kuru:?
sigar
sagir'in c.)
sihri, sihrivve
bUyu ,ile ilgili.
'.6:-,
(a. i. c.: sikek): 1. para
uzerine vurulandamga. 2. maeJeni para, akc;e. 3.
dUz sokak, dUz yol. 4. mevlevi kufahl'.
t 141
sikke-i halise
sikke-i hilise : halis altm veya gUmi.i$ ak~e.
sikke·i hasene : para.
sikke-i ~erife : Mevlevi tarikatl
mensuplarmm
ba~larma giydikleri kUlah.
sikket-i.iJ·hadid : demiryolu.
4,;l;.~..., (a. f. b.
sikke·hane
i.)
~/.. ~ . (a. f. b. ~.) : madenl
sikke-ken
hakkeden, kazan;
sikke:pu~ J-J',.~""
ba~lJgl
para
ressaml.
(a. f. b. i.) : sikke de·
given.
W)~.tC...
sikke-suret
(a. b. i.) : para gibi
sikke'$inas
V"'~ ~...,
(a. f. b. s.) : nUmis-
mat, meskOkat uzmam.
sikke tekbiri
silif
....;L....
( a. L)
bacanak.
silih
L..L
c.>",~.f'-.- ~
(a. b. i.) : ,tas.
sikk~-zen j j ~
(a. f. b. s.) : madeni
para basan.
~....
sikkin
cL ....
(a. i.) :
bl~ak.
4..L...,
(f. L) : ~ille, !jamar, tokat.
)~:>:.\....
silih'$er
(a. f. b
s.). (bkz
silah-$er).
':-'j
~
(f. b. s.) : tokat vuran.
silk
JL....
silk
c.lL..., (a. L)
(a. i.)
bot. pancar.
1. ipl ik. 2. slra~ dizi.
3. yol; meslek, tutulan yo!.
silk-i asker. : askerlik mes/egi.
silk-i leali : inci dizisi.
"",L...,
(a. L) : 1. erime. (bkz
ze-
veba,n). 2. hek. verem.
silm
c:::)L...,
silih-endiz
(a. f. b. s.) : silahlan
Jb,'1 r)L
4,;l;":>o)L
(a. f. b. s.) : 1cabm-
(a. f. b. i.) : sHah/a-
rm saklandlgl yer, askeri depo.
)"~~....
(a. f. b. i.)
silahll
adam~ silah eri, sava$~I.
,-t){.....,
(a. i.) : ban$, barr$lkJlk. (bkz:
asayi$, sulh).
da karaya ~Ikanlan tOfekli deniz eri.
silah-hane
~
(a. i. c. : esliha) : silah.
.muhafaza eden me'mur.
\ 1142
.,;.;> J:...,
yiyen. (bkz : sill-har).
silsile
sepetler.
(a. f. b .. ~.). (bkz: si-
silih-dar
1. ticaret mall. 2.
(a. i.)
silih-dir )-b-)L
silal
$amar yiyen,
sill·ur·rie : verem, akciger veremi.
vUcutta olan ur. 3. sUWk.
silah-~er
(f. b. s.)
sill-i hanazir•. (bkz : da-UI-hanazir).
urlar.
sHih
J:-'"
lah.dar).
sill
(a. i. c. : seleat): hek. nlyar-
( a. L). (bkz : sHah ).
tokat yiyen. (bkz : sill-her).
sili-zen
tarikata yeni girenlerin ba~i1na sikke giydirilirken
yapilan dua. [Mevlevi tabirlerindendir].
sil'a
$!3rnar, tokat.
sili-her
kendini parlak g6sterme, yUzUnU g6zUnU boyama.
clklar;
( f. i.)
sili-har ),,;-
paranmkallbml
sUa'
J:-""
para ba·
silan yer.
nilen
sili
(a. i. seJle'nin c.)
seleler,
ctl..J...,
(a. i. c. : selasH) : 1. zin-
cir, zincirleme olan $ey. 2. art arda gelen $ey_
lerin meydana getirdigi slra; 3. soysop, ocak. 4 •
babadan 'oguJa s/ra i1e yazdarak meydana gelen.
kU$ak, soy defteri. 5. jeoJ. siradag. 6. mat. seri,
dizi, fro serie.
silsile-i ale-I·vila : mat. dizi, fro progr:ession.
,$ilsile-i cibil : cogr. siradag
silsile·i meratib : bOyUkten kO~Uge veya kOc;:Ukten bOyUge dogru [rUtbe slrasma gOre]; S05Y.
*koram, hiyerar$i, fro hierarchie.
silsilet-uz-zeheb : tas. "Oniki imam'. tasdik etmek, candan sevmek" yerinde kullamJan bir tabir.
. silsile-name
4..oL" ed-1-.
(a. f. b. L) : me$hur
bir kimsenin silsilesini gosteren cetve!.
silta
sim
41.L....
I-' _.....
(f. i.) : 1. gOmO~. (bkz : fld.
da). 2. gOmO~ para. 3. s. gOmO!iten, slrmadan.
4. s. gOmO~ taklidi slrma veya maden tel.
sum ij zer : gOmU~ ve altln.
(f. L): 1. yUz, c;ehre, beniz.
sima
(bkz : vech). 2. kimse. $e~er·i sima : bot. aylanduz, lat. ai'lanthus glandulosa.
sima'
c;alglll
...
t~_
(a.,i. )
toren.
sim-ab ";-'~
simak
(f. L) : elva. (bkz : zibak).
,~~_....
(a. i.) : 1. bir
~eyi
.< a.
simat-ut-taam : sofraya dizilmi$ yemekler.
.:.,,~
i"~-""
-simat 1~
j\c-.....
J
.l;"
lar, yemi~ler.
simar-. bakJiyye
*bitkiler.
(a. i. sime'nin c.) : damga.
sim-ber ~~
(f, b. s. c.
g09su gOmO$ gibi olan_
sim-beran JI~
sim-beran):
(f. b. s. sim-ber'in c.) :
gogsO gumu$ gibi olanlar.
si'me
(a. i. c. : simat) : damga,
<\...._..
i$aret, iz; fels. fr: scheme:
simen
(a. i.) : semen, semizlik.
si~.endud:,)J...~:1 ~
(f. b. s.)
gUmU!i kap-
Il, gOmO$ yaldlzll.
i. c.)
astr. simak-I
\
(q. i.): sime'ye men.
~.J4"'"
simevivve
sup, fro schematique.
(a. i. ser:nm'in c.)
zehir·
Jb..........
simhak
(a.
i.)
anat. kemikleri •
orten inee deri veya zar.
( a. s. semin'in c.)
semiz(f. s.) : gUmU!iten, gUmU$
simin
ler, besliler, yagillar.
simar
-
far, i~aretler, izler., Fazail-simat : alametl,eri fa·
ziletten ibaret olan.
ler, agllar. (bkz : sOmOm).
siman
(a. L) : ni~an, alamet; dam·
ga, iz.
a'zel ile simak-i ramih.
simam
(a. i.): 1. sofra, yemek ma-
sasl. (bkz : maide). 2. sofraya gelmi$ yemekler.
3. ziyafet.
yUkseltip
kaldlracak alet; vaslta, sebep.
simak-i a'zel : astr. semanm l kuzey yanm kO·
resinde buJunan sUnbUle. burcunun en parlak yddlZl, fro l'Epi. [.alphta Virgo].
simak-i rami'h : astr. semanm kuzey yarlm kOresinde bulunan el"Avva burcunun en parlak YII·
dlZl, Arcturus. [alpha Bootes]. 2. (a. i. semek'in
c.) : bahklar. (bkz : esmak).
simakan J~~-,
1,,-,
simat
(a. L) : !iilte.
gibi, gOm4~e benzer. Piyale-i simin,: gUmu!i kadeh•
( a. L semer'in e. ) : meyva-
simin-ber
bot.
bakla,
fasulya
gibi
simar-. cerabiyye : bot. kuru tohumlu *bitkiler.
s.mar-. harnubiyye : bot, kec;iboynuzu ve ben_,
zeri gibi c;ok ~ekirdekli *bitkiler.
simer-. hayvanivve : bot. tek huereli ve yuvar·
lak bir c;izgi Ozerinde ac;lIan meyvalar.
simar-. muc:ennaha : bot. ekseriya bir tohumlu ve kanat bic;iminde olan meyvalar.
simar-. multesika : bot. bir kOtle ic;inde birc;ok kendine klvnlml~ yapraklann
birle$mesiyle'
meydana gelen meyvalar.
simar-' nevaivve : c;ok r;ekirdekli meyvalar.
simar-. t~ffahiyye : elma cinsinden meyvalar.
J. ~"":"'" (f. b. s.) : gumU$ vo-
cutlu, vOcudu gumO$ gibi oIan.
c),,9~..... (f. a. b. 5.) : Ay.
simin-fevvare
(bkz: Kamer, Mah).
simin-ten
gOmO~
gibi
sim·ten ).
,j
~~
(f. b. s.) : gOmO$ tenli,
parJak ve beyaz
simiya
L......-..
sim-ke~
..;.f' I"
(a. i.)
vUcutlu. (bkz :
eski, batl! kimy!
ilmi.
iC'-"'
(f. b. i. c. :
sim-ke~an)
:
haddeden gOmO~ tel ~eken sanatkar.
1143
JLt)~
sim-keliS'n
sincerf ~~
(f. b. i. sim-ke$'in c.)
gUmU$ tel c;ekenler, slrma i$leyidier.
...,:.Jr-
<\;l;.
(f. b. i.)
)L........
J~..\':"'"
sindiySn
(a. i. c.
semasire)
(f. i.)
ors. ["sendan'
$eklincle arapc;ala$tlrllml$tfr].
slrma tel i$lenilen yer.
simsar
JI..L:,...,
sir~din
\
sim~ke$-hane
(f~ L) : sulUgen boya.
(a. L) : bot. pelit agaci.
simsine
sar, "tellal , .komisyoncu.
(a. L c. : sinevat) : uyuklama,
4..:.-1
uyku bastlrma, Imlzganma. (bkz : na's, na'se).
simsariyye
":,)-
(a. i.)
simsann, all<L:~_
sine
erdan veya satlcldan aldlgl para.
: 1. gogOs. 2. yOrek
(f. L)
(kalb).
(a. i.) : susam. (bkz
simsim
sOsen) .
sim-ten
(f. b. s.)
gumu$ tenli.
sine-i pur h,rs
hlrs dolu g690s, yurek.
sine-i pur-kine
kin He dolu yUrek.
sine-i sif : temiz gOg05.
(bkz : simin-ten).
t..J"'''::'"''
simurg
sine-i billur : c;ok beyaz gogOs;
(f. i.)
anka kU$u, masal
sine-i simin : gOmU$ gibi beyaz olan gogOs.
sine-i ter : taze gOgU5.
kU$u.
(a. ha.) : 1. Osman" alfabesi-
sin...r
nin on be$inci harfi olup "ebced" hesabmda altrril$ s,pYlsmmkar$r1f!:jldlr; 5 sesini verir.
sin-i miihmele-: "sin" harHnin bir adl. [nokta~
slzilgmdan dolaYI]. 2. "sual" kelimesinin klsaltrl·
ml$ $ekli.
I
(a. i.). (bkz: sinn >.
sin
,j-
Sin
~(a. h. L) : <:;in.
SinS
Jl.:.....
(a. L c.
esinne)
1. mlz-
rak, sungu. 2. erkek adl.
Sinanivye
4...:L:.....
Halvetiyye'nin kollarmdan biri. [kurucusu
Ibrahim bin Abdurrahman-Ol-Halveti'nin
mahlasl
o.lan "Umml Sinan" a nispetle bu adl almf$tlr].
olf".c~-,
(f. L) : sincap, teyin,
J.l~
1144
(f. b. L) : gogUs.,
(f. b. 5.) : g090s ac;an.
sine-sux j"...... ~
sinevat
.:.1.,.:.....
(f. b, s.) : yurek yakan.
(a. L sine'nin c.) : uyukla.
malar, Imlzganmalar.
Jj~
(f. b. s.)
go~us doyen,
gogsunU doverek yas tutan.
sinh
t:-i.,;.,
(a. L
c.
esnah, sUnOh)
di~
yuvasl, di$ c;;ukuru.
sini
J-
sini
""-
(f. s.) : sincap renginde
olan, kahve rengi He kur$Oni arasrnda bir' renk.
g09sU, yO-
sine-saf~l, ~ (f. a. b. s.) : sarilip ku-
c;okelez.
sincibi
( f. b. s. )
cakla$~I$.
sine-zen
(a. h. i.) : tas. Ahme-
~iyye-i
sincib
~le-~
sine-~ak
regi yaral,. (bkz : mecrOh-ul-kelb).
sine-gij~i l~r~
(a. ,h. i.) : Arap Yarlmada-
g090$
sutyen.
sine-gah
51'rim MISlr He birle$tiQj yerde bir mOselles (*U<;;gen) te$kll eden yarrmada.
[1srailogullarr Hz.
MOsa- ile kIrk sene yol bulamaYlp burada dola$ml$lar ve Hz. MOsa buradaki TOr-i Sina'da Allah'ln
hitabma nail olmu$tur 1.
sinSn
bagf
(t. b. i.)
..\;..~
sine-bend
Sini
:.L .....
~
( f. L). (bkz : sini) .
t
,if.
f.) : sini, bUyUk tepsi.
(a. h. i.) : <;inli.
sipas.guz.ir
)~
Sinimmar
(a. h. i.) ': Nu'man
ibn-i MUnzir'in Havernak adiyle yapt,rd,gl ko~kUn
mi'man. [ko~k bittikten sonra bir benzerini daha
yap>masln dive saraYln dammdan atdarak oldUrUImu~tUr
J.
sinin
(a. i. sene'nin c:)
yillar.
sinin-i salife : Qec;en villar.
Sinin ~:~...;,
(a. hi.) : Sina dagl. (bkz
TOr-i Sing).
~,.-I
(a. i'-c.: esinne, esnan, esiinn) :
1. di~. (bkz : dendan ). 2. ya~, omrUn derecesi.
. Cezr·ijs·sinn : di$ kokleri. Hadaset.i sinn (ya$ tazeligi) : qenc;lik. infidr-, sinn : aglzdi3 ilk di$lerin
c;lkl$l. Lebb·ijs·sinn : hek. di$in hassas olan klsml.
. Tahdid·i sinn : vas haddi. rac·us.sinn : hek. di~in,
etden dl~arr C;lkml~ k,sm,. Unk.ijs~sinn : di$in ko.
kii ile, etten dl$an ~lkan k,sml arasmdaki ver.
sinn·i buhran. (bkz : sinn-i ve's).
sinn·j cevani : onbe$ ya$l!ldan otuz va$lna ka·
dar ge~en omUr.
sinn·i kiihOlet : ot~z va;; He elli ya$ arasmdaki
zaman.
sinn·i lahime : zool. *etobur di;;i.
sinn·i nabi : kopek di$i.
sinn·i sabavet : dogdugu zamandan erglnlik c;agina kadar gec;en on be;; vd"k zaman.
sinn·i samit
gr.
*di;;sel,
di;;
sessizj, fro
dentale.
sinn·i ~ebab
Vedi ya~lndan onbe$ veya, yirmi
ya$lna kadar olan zaman.
sinn-i seyhOhet : elli ya$tndan sonraki zaman.
sinn-i temyiz : a\/lrdetme va$1.
sinn·i tufOliyyet' :siit di$lerinin dU$me,sivle on·
larln Verine sabit di$lerin C;lkmlya ba$lad,ql za·
man.
insanlarda hayatln vedinci .senesidir J.
t
sinn-i vukuf: duraklama va;;l,
sinnen
(a. zf.) : ya;;c;a, ya$ bakl'
(f. b. i.)
: en bGyUk
ser-asker ) .
d'l;_.-I
sipahi
(f. i. c'\: sipahiyan) :
timar sahibi iOverl ~skeri. [eski Osman" ordusunda bir s;nlf suvari olup, 6$rGnG aldlklar'( ara·!
ziye kar;;dlk, SBva;;B kendi yeti$tirdikleri hayvan.
lariyle katdlrlar,
fakat
cephanevi
hGkOmetten
allrlardJ]. '
JLAlL....,
..
sipahiyan
(f. i. sipahi'nin c.)
':'
sipa.
hiler, tim'ar sahibi sGvari askerleri.
sipahiyane <\,'[:.4\[;-,
(f. zf.) : sipahice, 51·
pahiye vakl$lr surette .
sipah·salar )
':Il-..4lI;-,
(f. b. i.)
askerlerin
en bUyUgU. (bkz : sipah-dar, ser-asker).
·sipar
(f. s.) : "fee/a eden, veren"
manalanna gelerek *birle$ik kelimeler
Can·sipar : canml fee/a eden .. qibi.
si~pare ;: > ) ~ ..s-
(f. b. i.)
bir cuzU. 2, mecmOa,
demektir ].
sipari~
kUc;Uk
1,..::');->
vapar:
1.. Kur'an'lI; her
kitap.
[30
cUz
(f. i. c, : sipari$at) :' 1.
Ismarlama, IsmarlaYI$. 2. bir $eyin vapdmaslnl ISmarlama. 3. birinin, ba$ka yerde bulunan akraba"
slndan birine kendi ayllgmdan
aYlrtlpverdirdigi
para.
sipari~at .:"l~);-,
(f. i.
sipari;;'in c.)
sipari;;ler.
me. Hamd
\,,/"l;_
ij
sipas
(f. i.) : $i.ikretme, dua etA,IIah'a ;;Ukur
(f. b. s.)
sipas.dar
hamdederi,
$Ukreden.
mlndan.
).f--.-I
(a. i. c.: senanir)
kedi.
(bkz : giirbe, hirre, kltt).
sinnevr·i cebeli : daq kedisi.
sinni
(f. i. c. : sipahan) : 1. asker.
-:
sipah.dar
sipas
/
smn-i ye's : kadmlarln adetten, kesildii.'ji va'$.
[en c;ok 45 - 50 ya;; araslnda olur].
sinnevr
;::>L--..
asker. (bkz
(bkz: a'vam,. salha, senevat).
sinn
sipah
(bkz : ceY$, le~ker, sipeh). 2. ordu. (bkz: cGnd)
1,;>:"""
(a. s.) : di;;e €lit, di$le ilQili.
sipas.dari
,
I
~;I ..L.,.,';...... (f. b. i.)
;;Ukreder·
Iik, ;;Ukretme. (bkz : sipas-qUzarT),
sipas·guzar
)£!;-'
(f. b. ,s.)
~Ukreden,
Allah'a dua eden.
1145
sipas.giizari
Li) L
sipas.guzari
\;.. . , (f.
$Dkre-
b. i.)
derlik, $ukretme. (bkz : sipas·dari).
sip,eh
L): 1. !'lsker.
(f.
<1.__ .....
(bkz
ceY$, le$ker, sipah). 2. ordu. (bkz : cund).
sipeh.i bela
bela askeri; bela ordusu.
..I-:r-;-'
sIP::fh.bud
(f. b. i.) : ba$bug, ba$-
kumandan. ["sipeh-bed" $ekli de var]
JI-lr;-'
sipeh.dar,
(f. b. i.). (bkz
si-
pah-dar ).
ve muahhar eserler ikinci nev'e dahildir. Her iki
c;e$it de dugah (Ia) perdesinde kallr (i1ki hisar,
ikincisi kOc;ek i1e). Gbc;lO, birinci derecede her ikisindede hOseyni (mi) perdesidir, ikinci derecede
gDc;lu, eski sipihr'de neva, digerinde ise c;arg@h'dlr. Donanlma hisar'rn "501" ve "re" bakiyye di·
yezleri konulur; hisarda mevcut hOseynl ic;in, bu
iki perde bekar yapdarak "si" koma bemolO ile
"fa" bakiyye diyezi kullandlr. $ehnaz ve diger
sipihr'deki kOc;ek i<;;in icabeden i$aretler, nota ic;erisinde kullanrllr. (ikinci bir donanlm ac;dabilir).
Mamafih, makaml terkibeden dizilerin bazan tamaml degil, bir parc;aSl kullanrllr.
~~ ...
sipihr-huseyni
-S\..y:.....
sipeh.dari
(f. b. i.)
seraskerl ik,
*ba$komutanllk.
sipeh·ke~ ~~;.....
ba$~umandan
(f. b s.)
,"er guder" :
..; ")J,l_r-;-'
(f. b. i.).
(bkz
sipihr-u~~ak
Jl.:.c ")Y':-' (f.
~)}I~....
.. ~~:;-'
sipiirde
sipah-salar) .
sipeh-salari
(f. b. i.) : muz.
a. b. L) : mih:.
TOrk muziginin birkac; aSlrl,k bir murekkep mao
kaml olup Zamanln1IZa kalml$ nOmOnesi yoktur.
(*na$komutan ).
sipeh'salar
,.)r-;....
Turk muziginin birkac; aSlrllk bir murekkep ma-'
kaml olup ZamanlmlZa kalml$ numOnesi yoktur.
(f. i.) : muz. Turk muzi·
ginde diapazon'Lm lii'slnl huseyni (mi) olarak alan
ahenk ki, "ahteri'~ de denilir.
(f. b. i.). (bkz
sipeh-darf).
(f. 5.) : 1. tok, doymus. Dil-sir:
sipene
genlli tok, kanml$. 2. sarmlsak.
(bkz ': fOm).
sir u piyaz: sarm:sak ve soi'lan.
otel. 2.
Dunya.
~~
mi~afir.
(f.
i.)
:
1. misafirhane,
3. (bu) DOnya. Seray-i sipene:
si'r
sipend
..\.J.-,
(
f. i.)
uzerlik tohumu
[ti.itsu .olarak kullanJllr].
siper
(f. i.)
siper-i
: 1. arkasln,a sakls-
yrld,rrmsavar,
~ems, ~ems·i. siper
sipergam
lit.
oc~mum
sipihr
paratoner,
fro
$apka kenan.
basilicum.
r
( f. b: s. )
, sirae
(f. i.)
1. suva kanml$.
(a. i. c. : suruc)
sirae-. rah-. hidayet : dogru yolun 1$lgl;
Muhammed.
1. (bkz:
asman,
Hz.
sirae-ud-din : 1) dIn in , kandili; 2) [Siraceddin
$eklinde kullanrlan 1 erkek adl.
.
".>1 -'"""'
(a. L) : hek. slraca. (bkz:
da-ul-hanazir) .
sirad
sema). 2. talih. 3. muz. Turk muziginde bir mu·
rekkep . makam olup en az altl aSlrlrktlr; az kulI'amlml$tlr. iki c;e$idi vardlr. Birinci nevi $ehnaz
i1e hisardan mOrekkeptir. ikinci nev'j ise hisar
ile kOc;ekten mute$ekkildir. Birinci <;;e$ite "eski
sipihr" diyebiliriz;
c;unkO esk:den kli"anrlmr$trr
1146
,,:",I~. . .
kandil, mum.
siraee
bot. feslegen,
,.)f';.....
sir-ab
( a. i. c. : es'ar) : nark.
2. taze, kerpe. Gul·i sir-ab : taze gOI.
n'lIacak $ey. 2. koruyucu engel. 3. gizlenilip sava$dacak yer veya $ey. 4. s. kuytu, koruniJlabilen
[yer J. 5. $apka kenan, enu.
siper-i saika
paratonnerre.
,.)-...,
ayakkab,cl bizi.
(bkz: bIZ),
siran
j\~.....
(a. i. sOr'un c.)
kaleler,
hisarlar.
sirayet
..:..~ I..........
yayrlma; dagdma.
(a. i.)
gec;me, bula$ma;
sitayj~.name
sirayet-fi-I-cinaye : huk. i-\>Ienen bir cinayeJ ne·
tkesinde <;Ikan ~ecce (ba-\> yangl) veya, cerahatin
dairesini genisletmesi veya vefata mUedd'i olmasl.
sirbal
,J~ pw
:
c.ci . ,. . .,
(a. i.)
sisai, sisaiyye
(f. b. s.) : 1. U<; renk U<;
sireng
(f. i.) : 1. anka denilen
hayali ku~. 2 •. muzo TUrk mUziginin en az iki U<;
aSlrllk mUrekkep makaml olup zamanlmlza kalml-\>
nUmOnesi yoktur.
(a. L c. : siver) : 1. bir
kimsenin i<;i, h,ali, tavrl, qidi~i, ahlakl. 2. hal ter.
cUmesi, fl'. biographie.
siret-i hasene : !-)Uzel,
iyi
ahlak.
(a
i. c. : serah'in)
kurt [Ylrtici hayvan]. (bkz : gUrg, zi'b).
d"
""..,""" (f.
siri~k
L)
-
huy.
(bkz
siri~t-i
"
hilkat,
(f.
yaradrll~,
L)
tabiat,
tab'iat) .
4:z..,...." (f. s. )
iL:......
sitam
: yugrulmu~;
(a. L)
g(jmU~le
(f. L) : altmlil,
i-\ilemeli at bal;ill?'ll.
.)l:..., -
(f. e.) : yer adl yapmlya
yartyan ek.· (bkz : -istan). GUI~sitan : gUI veri,
gUI bah<;esi, gUIIOk. Seng·sitan : ta~II yer, tal;illk;
(bkz : seng.lah ).
jL:...... -'-
kart~.
hlrstzllk, <;alma,
(f.s.): "alan, a/lcl" mana-
lariyle *birle~ik kelimeler yapar : Cari·sitan : can
alan. Dil-sitan : gonUI alan .
sitare
vtldlz.
~9.J-..w
(bkz
(f. L) : alma, all~. Dad
.)l:...,
sitad
ortUnUlecek,
tlrrlml~.
sirkat
~ohret.
siUid : all~, allm satlm. (bkz : ahz'U i'ta).
.:»l:....
sitare
hOb : gUzel tablat, ah/ak.
siri~te
(a. L) : 1. Un, iyi
zikr·i tem"). 2. l;atlrdl, patlrdl.
sit-i safa : ne~'e sesi.
·sitan·
....... ...., ...._tIJ
(a. s.), : slsaya
: gozya-\>I. (bkz
dem', el;ik).
siri~t
<l;t~,JL. . ~
I
":":.,<:1
.sitan
.)b...1"'"
sirhan
hek. omurga ke.
ait. Basala-i sisaiyye : hek. sogan i1ik.
sit
.;:;~
~alvar.
seravil)
miklerinin dizildigi yel
renkli. 2. XV., XVI. aSlrlardan, XVIII. asra kadar
kulfanrlanbir <;e-\>it ipekli kuma-\>.
siret
(a. i c
~erval).
sisa
(a. L c.: serab"): gomlek.
(bkz : ,kam'is, p'irahen).
si-reng
....\1"..,.....,
sirval
(bkz
(a. L serr'den. c.
setair):
pe~delenecek ~ey.
.::>
)L:...,
(f. i. c. : sitaregan)
astr.
( bkz ': ahter, kevkeb, necm).
sitare·j
rah~an
: parlak ytldlz.
r;.allnma.
sirke
~...."
(f. L) : sirke
sirke-i dih-siUe (on Yllflk sirke) : kin, dU-\imanllk.
sirke-furO~ J-J.J~"""
(f. b. s.) : 1. sirke
satan,sirkeci. 2. mec. ek-\iimi-\i yUzlO [kimse].
sirke-furO~1 ~;;J-'~~"""
(f. b. i.) : sirke satl-
clllk, sirkecilik.
sirkencubin
~J?
(a. L) : ba/sile sirke.
nin kan~tlnlmasmdan meydana gelen b'ir ~erbet.
sirkengubin
kencUb'in ).
(f. i.). (bkz : sir-
sitaregan
vildlzlar.
jL(;t:......
(f. i. sitare'nin c.)
astr.
(bkz : kevakib, nUcOm).
sitare.~inas I-l""l.:z
.:>):...,
b. L). (bkz
(f.
mUneccim).
'siUiyi~
~~ l:-....
(f..
: 1. ovme, ovU~.
L)
(bkz : medh,- sem§). 2. s. ,oven.
sitayi~-kar )~~L:..... (f. b. s.)
_oven. (bkz :
medheden,
sena.~an ) .
sitayi~.name
ct. t:..:.:, L:.....
'
(f. b.
L)
medhiyye.
1141
siteb!'
kalin,
(f. s.)
sitebr
yogun;
(f. b
sitize-cO
s.)
kavga
aravan, kavgaci.
kaba.
r-.-I
sitem
(f
i.) : 1. zulUm, hakslz,
.;oJjT I';'.-1 " J}T~
,
sitem-aIOd, sitem-alOde
b. s.) : sitemle bula~ml~; sitemle kan~lk, s:temli.
karl~tlran,
~,.T
r--
(f. b. s.) :
i~ine
zulUm
hain; hakslz, insafslz.
degan) : hakslzhk
gormU~,
zulm"
jlr'-\, ~...:-'
sitem.didegan
ugraml~.
(f. b. s sitem-di-
de'nin c.) : hablzllk gormU~ olanlar,zulme u~ra
m,~ kimseler.
.d
)~":.-I
sitem·gar
(f. b. s.)
: zulmeden,
hakslzllk eden; zalim. (bkz : sitem-ger, sitem-kar).
...r(:-'
sitem.ger
(f. b. s. c. : sitem-ge•
'ran) : zulmeden, hakslzllk eden;
sitem-gar, sitem-kar).
sitr
c.) : zulmedenler
sitem·geri
zalim.
(bkz:
estar,
( a. i. c.
J--'
sutOr)
1'.
sitt
...:.....,
(bkz : ba·
(a. i.) : 1. hanlm
sitte
(a. s.) : 1. altl[saYI]. (bkz:
4.:_-,
$e$), 2. i. alttllk. Cihat·. sitte : dogu ($ark), batl
(garp), kuzey (simal),
gUney (cenup), ba$ucu
(yukan ), ayakucu (a$a91), Rusum-i sitte : Osmanll idaresindeki DUyOn-, UmOmiye'ye blrakdml$
olan altl ver9i .
sitte-i sevr : GUnes'in sevr (bo~a) burcunda bulundugu nisan aYlnda flrttnalariyle meshur olan
altl gun. 3. i1miye rUtbesi.
sitti ,
:3--'
"benim hanlmlm!"
(a. n.)
manastna bir nida.
~.:"::i....
(a.,s.):
altml~.
(f. b, s. sitem-ger'in
(f.
b.
c.:......
~i.:..,
(a. zf.)
altmls sene
(pek uzun zamandan kinaye). (bkz
i1a-nihaye) .
sittin-sene
hakslzlik edenler.
1$./:....:--
: kavgacl;
perde. 2. ortU.
sittin
jlf:-,
sitem-.geran
(f. b. s.)
sitiz·qer
nO, seyyide). 2. s. altl [saYI]. (bkz : sitte, ~e~).
(f. b. s. c.: sitem-di-
.:> ~ ~....:-'
sitem·dide
.I
inat<;l.
11k. 2. eziyet. 3. <;lkl~ma.
sitem-amiz
.l)"",fi:-,
(f. b. s.) : kavgaci.
_
sitize·kar
(f. i.). (bkz: sitad).
sited
zulUm, ezi-
i.)
sittOn
yet, zorbal,k.
J ,,:---
(a.
s.)
: altml$.
(bkz:
sittin ).
sitem.ka~
;ts:"..;:.....,
(f. b. s. c.
sitem-
(f. i.)
siv
karan) : zulUm ve hakslzllk eden.
elma
(bkz
sib,
tU,Hah ).
sitem-karan
In
jl.~..,,:-,
,
.I
(f. b. s. sitem·kar'siva
c.) : zulum ve hakslzllk edenler.
·1.,,"'"
(a. i.): ba$ka, gayrL Ma-sivi :
(bkz : ma-siva).
(f. b. s.) :zulUm.c;e.
sitem-ke$
ken, zulme ugnyan
sitem··reside
(zulme)
':>~:"';"J":""
(f. b. s.)
siteme
u~raml~.
sitiz, sitize
<;eki~me. (bkz
<;ok kavqaci. ,
1148
sitem-dide) .
(bkz
tarak veya eriterek sul'uyu da koyula$tlrarak istenilen klvama getiren k1myevi bir madde.
sivar
".J":-'
",fi:.....
(f. i.) : kavga,
(a. i.) : kuruyu, yumu$a-
siva,g
;I ,-
(a. i. c.: esavir, esavire,
suOr, esvire) : bilezik. (bkz : berencen, ber.encin,
ebrencen, yare).
cidal, gavga, perhas). Pur·sitiz :
sivar.. zerrin
altln bilezik
siyaset.gah
Sivasiyye-j Halvetiyye
<l:Mj;. ~:.... \r
( a. h. i.):
tas. Halvetiyye tari'katl !}Obelerinden Semsiyye-i
Halvetiyye'nin kollanndan birinin ad,. [kurucusu
Seyh AbdUlehad-Un-NOri-i Sivasl'ye nispetle bu adl
alml~tlr ].
siyab
~L'
siyabi
siyah-pu~
lar
(a. i. sevb'in c.) : giyecekler.
~ L:~
(a. L) : hamamda ~lkarJlan
siySh
ol.......
s.): 1. kara. (bkz :
(f.
giymi~
esved). Bah,,-i siyah
Karaden iz. Baht-. siyah :
ketO talih. Zijlf-i siyiih : kara sac;. 2. (i. c. : siyahan) : zend.
siyah-reng
(f. i. siySh 2 'nin
c.)
zendler.siyahat
.,:...:..l:-....
(a. L). (bkz : seyahatL
(a. f. b.' i.) : 1. bir
seyyahrn .(turist) gezip gerdUgU yerlere ait yazdlgl
kitap, 2. Evliya C;elebi'nin on ciltlik UnlU eseri.
siyah-baht 4 ~
cl:-,
(f. b. s.) : kara baht_
talihsiz. (bkz : siyah-rOz).
siY~h-~erde
"l:....
Q.)..r:-
karayaglz olan. (bkz :
(f.
I{, s.)
esmer,
siyeh-~erge).
siyah-diIJ"
cl......
(f. b. s,) ): fena yUrekli.
siyah-fam i'~
cl:-,
(f. b. so) : siyah renldi.
,
,M
siyah-gu~ J--'~ l~....
(f. b. i.) :
%001.
~ l:....
siyahla ilgili. 2
siyah-kar
(f. s.) : 1. siyaha mensup,
i. siyahllk. 3. i. zencl'.
;1S:A!.l:--
(f. b. s.): gUnahll,
sur;Iu.
siyah-kede
Jv"""l:-,
(f. b. s.)
(bkz : siyeh-kede).
(f. b. s.)
kara
(f. b. s.) : kara yUzIO,
siyah-ruz jJ)
cl:--
(f. b. s.) :. talihi karat
bahtslz. (bkz : s iyah-baht).
sivak
JL:....
(a. i. sevk'den)
ifade ~ekli.
sivak u sibak : sozun geli~i,
sonrasrna olan) uygunlugu.
sazUn ge-
Ii~i,
..:.9L....
sazUn (encesinin
(a. i.) :1. binek hay-
vanrnl arkasrndan ·sUrme. 2. (bkz: hatt-l siyakat).
bahsedilen
birka~' ismi, •bir mUnasebetle birbirine baglamaktan ibaret bir san'at.
sivakat vav, : mec. kanbur.
siVas6t ..:...... ~
(a. i.) :1. seyislik, at ida-
re etme, at i~leriyle ugra~ma. 2. memleket
si. 3. huk. eeza; idam cezasl. 4. politika. 5.
matllk. Erbab-, siyas6t : siyaset adamlan,
matlar. Meydan-, sivaset : idam eezasmrn
edildi~i meydan.
'
idarediplodiplotatbik
siyaset-i amme : huk. bUtUn.bir eemiyetin safah
ve intizaml ir;in iltizam olunan bir klslm hUkUmler.
siyaset-i hassa: huk. baZI cUrUm i~liyenler
hakkJnda, velev katil sOretiyfe olsun, vuku bulacak zeeir ve te'dip. [nehb ve garet gibi, fisk va
fUeur g,ibi memnO fiillere mUkerreren cUret edenlerinkahr ve tenkil edilmesi bu kabildendir].
siyaset-i ~er'iyye : huk. [eskiden] be~eriyetin
salah ve intizaml ir;in islamiyetin kabOI ve· iltizam .
ettigi hOkUmler.
sivaseten
kapkara ver,
'"~ .... L....
(a. zf.)
siyaset bakl-
mJndan; diplomatllk~a.
siyaset-gah
c..tGl:-,
1. kara-
kara-
kulak denilen hayvan.
siyahi
cf:;; "'l......
siyakat-ijl-a'clad : ed. bir flkrada
siyahat-name 4-0 L:::..l:-,
I"
(f. b. s.)
yUzU kara; aylb, olan. (bkz : r'O-siyah, siyeh-rOJ.
siyakat
JlA!.l:-,
siyahal1
J:- J-;/, l:-,
2. yaslr, matemli.
sivah-ru
(a. i.): 1. seyyidlik, efendi-
..::".)L....
siyadet
("ka" uzun okunur.
renkli.
elbiseleri muhafaza eden kimse, esvap~l.
Uk, beglik,sahiplik. 2. Hz. Hasan vasltasiyle Hz.
Muhammed'in soyundan olma hali. (bkz: ~erMet).
siyadet-U; : Hz. Muhammed'e intisab ~erefinde
bulunan zat.
l1~All......
siyah-Iika
f. b. s.) : kara yuzlO.
cl(:....l:....
(~.
f. b. i;) : siyaset
baklmmdan aldUrOlmesi gereken kimselerin aldjj·
rUldUgU yer.
1149
siyasi
(a. s.) : 1 siyaset i'cabl
siyasi
olano 2. dip~0mat<;a olan, politik 3. siyaset adam!.
(a. i.)
siyasivyat
siyaset
: pblitika,
siver
i~leri.
J ~l:-
siVasiyyun
(a. i. c.)
diplomat-
(a: i. savt'm c.)
kamC;llar,
lar, politikacJlar.
.1L_
siyat
klrbac;lar.
siyeh
(f. s. >. (bkz : siyah).
<\......I
..:..~~
siyeh-baht
(f. b. s.) : kara talihli.
c"~t'~
siyeh-r,;erde
\c.;:--,
sivemma
~
siyer-i darir : Erzurumlu
Mustafa Dar1r bin
YOsuf'un 1388 (H. 790) ydmda Mlslr hukumdarl
Berkok namma EbO-I-Hasen-il-Bekri i1e Abdulmelik
bin Hi~am'ln. siver kitaplanndan birbirinf tamamlar ~ekilde sec;erek dilimize c;evirdigi 5 ciltlik men·
sur siyer-i nebevi'dir.
J L:-
siyyan
(f. b" s.). (bkz: si-
denk (*e~it). (bkz
bizde kullanJlmaz].
(f. b. s.)
mOsavl
koW yO.
sofyan
i4r:....
l(f. b. s.>. (bkz
siyah.
-fam, siyeh-reng).
.siyeh-kar
.; Is:"'~
yapan, gOnaha giren
(f. b. s.) : kotU
(bkz
.,..l.~_
siveh-kede
i~ier
faslk, siyah-kar).
(f. b. s:): kapkara
yer. (bkz : siyah-kede).
siyeh~mest ":"~:-'
(f. b. s.)
J-Y'.t'-'
-
kotU,kara
(f. b. s.)
L;:P
~j~ (f. b. s.). (bkz
J..Jt"'7'
sl-
(f. b. s.)
yuzO kara
.olan, rezll. (bkz . rO-siyeh >.
siyeh·ruz ]JX:;""
( bkz : siyah-rOz) .
(f. i.) : 1.
I ran
Azerbey.
(f.1b. s.)
~~
(a. i.) : goru$up konu$ma;
arkadalillik. Adab·1
sohbet
konu$manm
yordaml.
sohbet-i yaran : dostlar 50hbeti.
su'
siyah-reng).
siyeh-ru
l:9-"""
yolu
karalar giyin-
':
yeh~fam,
j
canmda kOc;uk bir ~ehrin adl. 2. muz. Turk ~uzi~
ginde bir kOc;uk usul; mOrekkep usullerin enku·
C;OgO olup, 2 tane nim sofyandan mOrekkeptir. 4
zamanll ve 3 darbhdlr. Darblan ~oyledir: dum
(2 zamanll, kavi), tee 1, nim kavi), ke (1, zaYlf).
Tabil mertebesi
4/4 olup, 4/2 aglr sofyan ile
4/8 yurOk sofyan nadir kullamlml$tlr. Garb mUzi.
gindeki sofyan olmaYlp, 4 darbll· (kavi, zaYlf, kavi, zaYlf) bir usOidOr. Sofyan ile ilahiler, lilarkJlar,
pe$revler, oyun havslarJ, tev~ihler hatta besteler
v.b. olc;ulmu$tUr.
sohbet
(f. b.s.)
mi~; ~;atemli. (bkz : siyah-pO~).
siyeh~reng
birbirine denk,
sofyan-I kule : tar'. saray kaplcllannm bir klsml.
··ne~eli.
siyeh.pu,
"siyy"
fazla sarho~.
.( bkz : bed-mest, sekran).
siyeh-ne"e.c~
(a. zf.)
birbirine
[mOfredi
C*e$it) olarak.
rekli.
siyeh:filim
(a. i. siyy'in c.)
mOsavi).
\.J L....
siyyanen
J..l.r:-'
(a. i. 'siret'in c.) : 1. ahl~k
ve yuksek vaslflar. 2. mevzuu Hz. Muhammed'in
hayatl olan kitap. 3. (bkz : hadis). EhI.i siyer:
Hz. Muhammed'in hayatlnl yazan kimse.
yah-c;erde) .
siyeh-dil
(a. zf.) : "Ia-siyemm§'
vela siyemma" $ekilleriyle : "hele, husOsiyle, bahusus, her ~eyden once" manalanna gelir.
bahtl kara.
~ .J....
(a.
i.),
:1. kotOlOk, fenahk. 2.
koW, fena.
su·i ahlak : ahlcik kotUlugO, kotU ahlak.
su·i hal : halkotGlUQu, fena, kotU hal.
su-i hareket ; fena davranl$
su-i idare : kotU i idare.
su-i hum : hazlm lDozuklugu .
su·i isti'mal : kotuY(l kullanma.
su-i i'tiyid : all$lklik fenahi:lI.
su·i kasd : cana klyrnlya hazlrlanma.
I
'
sul=lg
su-il-iCmye :, hek. umOmi halsizlige vol ac:;an, ishal (sUr~Un) ve benzerleri qibi hastallk.
su-i muamele : fena muamele.
su-i niyyet : koW, bozuk niyet.
su-i telakki : kotUye c:;ekme.
su-i te~ekkijl : vUcut yaplslnln ketO kurulu$u.
r
[c.S 1 .J -""'
(f. i.)
taraf, cihet, van.
kar mevcut olmaYlp fakat e$yanln 'sOreti He vuzOh
buldugu :c:;in heyOla denilen (heba) gUne$in 1$191nda gorUlen ince toz.
Jlj...,
(a. i. c ..~ es'ile, sualat) : 1.
subre
subu'
Jl~-,
(a. i.)
~ oksuruk
(bkz:
sUrfe) .
sabah vakti
(a. f. b. i.) : sabah vak-
""';-::0
(a. i.) : YIQIn, birikirlti.
(a.- 5.). (bkz : sub').
su'bOb
'7J":"'""'
(a. i. c
: seabib) : saf' su
akan yer.
sual-i diki : bo~maca eksUrUgU.
sual-i kelbi : durup durup ,.gelen $iddetl i eksUrUk.
-=..t)'\~-, (a. i. sual'in
sualat
c.)
: sualler.
subye
ye, slbye, slbyan).
(f. i.) : fayda, kar,
L";--'
sub'
(a. r.) : yedide bir: 1 /7.
JL,,;';
su'ban
(a. i. c. : saabin) : 1.bU-
yPk yllan, ejderha. (bkz : bUrsan). Ha$eb-i sU'ba~:
bot. baklagillerden bir *bitki. Luf-i su'ban: bot.
yllanotu. 2. astr.. semanln kuzey yarrm kUresinde
bulunan Tinnin bvrcunun ~evirdigi bUyUkkavsin
ortaslnda ve KUc:;UkaYI dortgeninin tam kar$lslnda
bulunan en parlak ylldlz. (Alpha Draco).
wl . . . . .
subat
(a. i. sabl"nin c.). (bkz: sab-
4..\-.""
(bkz : es'iJe).
ku
(a. f. zf.)
O~"''':'''''
subh-gah
sorma, sorulma, sorU$turma, soru. 2. (c. es'ile)
sorulan $ey. 3. dilenme, dilencilik.
sual
r"-.I.~
subh-dem
ti. (bkj1:: subh-dem).
(bkz: canib).
suiH
(a: i.) : tas. binefsihi a$'j.
(bkz: ale.s-sabah).
su-i zann : fella, ketU sanl$.
su y]
.1
~
subha
Bi-sOd
yarar.
faydaslz, karslz. C;i-sud : ne fayd~, neye
sud
,) Y'"
suda'
(a. s. ve i. sevda'nln c.) : sevdalar.
t.\....l.,.Q
(a. 5.) : 1. ba$ agml.
(f. b. i.)
(a. s. sabih'in c.) : yUzen-
ler, yUzUcUler [suda-].
L."";~
(f. b. i.) : tica~et.
sOde
0,) J-
(f. s.) : 1. sUrmU$, sUrUlmU$.
Ruh-sude : yUzunU sUrmU$. 2. ezilmi$, dovUlmU$. I'
(f. zf.) :.taraf taraf, her
sudeka' J\olg..t.,a
tarafa, her yana, her tarafta, her yanda.
subh
tUccar,
(a. i.) : 1. uyku, hafif uy-
CL";. . .
su-be-sO .J~.J"'"
2.
rahatslz etme, rahatslz/lk.
2. soguk sltma de~ilen uzun uyku, koma.
subbah
kazanc:;.
(a. i. c.
esbah)
sabah,
sadik'in c.)
sudkan) ..
: dogru,
("ka" uzun okunur. a. s.
hakiki
dostlar
(bkz:
sabah vakti. Salat-I subh : sabah namazl.
sOde-ru
subh-i behar
J,;.::,)J..... (f. b. s.) : surUlmu$ yUz.
me$hur bir c:;e$it ·Iale.
(a. i.): fels. tesadUf, fro
sudfe
subh-i kSzib
fecirden once, gec:;ici olarak, tan
yerinin agarmasl.
subh-i sadlk :. tan yerinin agarmasl.
subh
ij,
mesa : sabah ve ak$am.
hasard.
sudg
t -L...a
(a. i. esdag)': 1. $akak. 2.
$akaklardan sarkan sac:;.
1151
5udgi
sudgi
(a. s.) : ~akaga ait, $akakla
J-J..-
Hgili. Azm·, sudgi : ~akak kemigi.
sud-mend
o~unur.
("ka" uzun
..)GJ...,..:;,
.sudkan
hakiki
sadik'Jn c.) : dogru,
sudeka ).
~ ~.-""'"
dostlar.,
(f. b. s.) : faydall, karll,
.iJJ..."a
sudur
1. go.
(a. i, sadr'Jn c.)
suhan
0,;,,;......
vuku' zuhOr).
...J~
(a, i. c. : esvaf) : 1. sof,
ok gezi.
(a. i. sofa'nm c.) : sofalar.
....Ai..:>
~
sufe,yha
sufeyha-i azmiyye
'Iamelle osseuse.
(a. i.) : levhaclk.
suhan). ["stihun" ~ekli de vardlr].
'suhan
..) lAl J-'
sofa.
sufef)
tasavvuf ehli. 2. sofu. (bkz : mutasavvlf).
(a. s. ve i. sOfi'nin c.) :
1. tasavvuf ehli olanlar. 2. sofular.
.,;.....
1...Jt""'"
suhara
.::..>~
( a. s. ) : 1. slcak gUn.
2. slcak, klzgln. Asar" suhnan : fiz. UtU ve soba
gibi <;:ok k.lzdlrllml~ bir madeni satlh Uzerine serpilen mayiin derhal ufak kUre !;eklinde bir takrm
klslmlara ayrJlarak herbirinin daner bir harekette bulunmasl hal ve keyfiyeti, 'fro phenomenes de
,caJefaction.
(a. i.)
1. sardlk,' sari
biriyle alay etl11e;
maskaralrk.
)'6 .::..J;"......
(u. f. b. s.)
maska-
rallk eden, maskara.,
~ .J......
(f. s.)
: 1.yanml~, tutU!;-
mu!;, yanik. (bkz
mahruk).' Dil·suhte : gonlU
yanmr!;, kederli. 2. i. (c. : sOhje-gan) softa, medrese talebesi.
s,Ohte gan
(a. i.-) : baklr, pirinc;, tunc;.
(a. i.)
.::../:>r:.......
jlr:;.. J-'
(f. i. sOhte'nin c.)
sof-
talar, medrese talebeleri.
suhtevan
sufret
suhan,se-
( a. i. slhr'm c. ) . (bkz
.j l:;".. . .
suhnan
sOhte
(a. s. ve i.).: tasavvufc;ular.
j ,,:9".....
'sufiyyun
(f. b. s. c.
..)~Ij-J.;"""" (f. b. s. suhan-se-
suhan·serayan
suhre-kar
(a; i. ve s. c. : sOfiyyOn): 1.
sufiyye'0J-.....
I.-......i.;."......
suhan.sera
suhre
C;emen.j suffe: <;:imenlik, <;imenli yer.
sufi
( f. i.) : torpU.
omUr torpUsU.
anat. kemik levhaclgl, fro
(a. i. c.
suffe
(f. i.). (bkz : kavl, kelam,
slhr) .
(f. i.) : 1. igne deligi. 2.
)l9".. . .
sufar
(a. i.) : akciger veremi.
ra'nJn c.) : ahenk!i soz soyliyenler.
yUn, yapagl. 2. yUn dokuma.
sufr
JL-......
(f. s,) : acdl, kederli.
rayan) : alienkli soz soyliyen.
.iJJ."a (a. i.) : sadlr olma, mey·
dana <;:Ikma, alma. (bkz
sufef
suhaf
sOha,,.. rOh
gUsler; 2. sadrazamlar. 3. kazaskerler.
suf
,;I}~~......
a. s.
(bkz:
kazanc;;h.
sudur
sugvar
jl.,,:;....;....
(f. i. sOhte'nin c.)
softalar, kaba sofular.
renk. 2. beniz soluklugu.
5uhub
sufUf
...J~
(a. i. saWin c.)
'-"'....
(a. i. sehabe'nin c.) : bulut-
srralar,
lar. (bkz : sehaib).
diziler.
suhuf
sugra
iS~
(a. s.) : 1. daha (pek, en,
t;:ok) kUC;Uk ["asgar"m mUennesi]. 2.
kUC;Uk *6nerme, fro mineure.
1152
i. manto
~
(a. i. sah\fe'nin c.) : sahi-
feler, yapraklar. (bkz : sahaif). [Allah'ln dart kitaptan ba~ka Cebrail vasltasiyle bazr peygamberlere yolladrgl
emirler ki yUz tanedir:1 0 Hz.
Adem'e; 50 Hz. Sit'e; 30 Hz. idris'e; 10 Hz. ibdlhim'e].
(f. i.). (bkz : suhan).
suhul1 J~
(a. i. sahne'nin c.) : sahneler.
(bkz : sahanat).
suhOr
(a. i. sahr ve sahre [f] 'nin
).J':1c.".:J
13"...,
suk
(a. i. sak'm c.). (bkz: slkan).
13"...,
(a. i. c. : esvak) : ~ar~r, pa-
zar, allm satlm veri
suk-I suttani : mezat veri.
suk-I Ukiz : islamdan once, Arap Yanm.adasmda bulunan ve Arap ~airlerinin toplamp ~jjr yarl~i1
'yaptlklan Nahle ile nif arasmda kurulan me~
hur bir panaylrm adJ.
("ka" uzun okunur. a. s.) :
suka
~ar~1
mensObu, esnaf.
sukab
..
~
(a. i. sukbe'nin c. )
delik-
ler. (bkz : sukabat, sukub).
sukabit
~L.z,"
saky'den)
sukata
~lL..
["sukubat"
~ekli
( "ka" uzun okunur. a. s.
sakiler. (bkz : sevaki) .
4Lt...
klnntr, dokUntu;
J,,-.
suki
(a. s.)
("ka" uzun okunur. a. i.) :
artlk.
kmntr,
de Ii k-
(a. i. sukbe'nin c.)
_A.'
ler. ('bkz : sukab, sukabat'L
,,:,,~.. ,
sukub
("ku" uzun okunur.a. i.
1. del meier,
tarafa kadar
sakb'm ve sukb'un c.)
2. biT taraftan
oteki
delikler.
sukuf
a~lk
olan
("ku" uzun okunur. a.
damlar., tavanlar, ~atrrar.
sakf'ln c.)
sukuf.i biiyut : evlerin darYllan.
sukuf-i miinakk~ : nakl$II, sUslO' tavanlar.
sukuk
mahkemesinden verilen ilamlar, beratJar,
ve' bunlarda ge~en *terimler, tClbirler,
sukur
("ku"
).JA.,a
uzun okunur. a. i.
sukut-I hakk
si, kaybolmasl.
(/ku" uzun okunur. a. i.) :
. hakkm sukutu, hakkm
~.JL,..,
sukutiyye
dO~me-
("ku" uzun okunur.
para~Ut.
("ka" uzun okunur.
sulahfit
(bkz :
kaplumbaga.
artlk topllyan.
.kJL-
sukut
1. dU$me, a~agl inme.· 2. sarkma. 3. bOyOk
vazifeden ayrdma. '4. ~ocugun eksik vey8 010 olarak dogmas!.
.
a. i.) :
(bkz: rize).
~ 41L..
...
sukub
sakr'mc.'). (bkz : slkar)
( a. i. sukbe'nin c. ) : de·
likler. (bkz : sukab, sukub) .
de vardlr ].
sukat
(a. i. c.': sukub, sukab, su-
ilgili. 2. ~ar~III, pazarll.
c.) : bUyUk ta$lar; kayalar; maden kUtleleri.
suhOr.i biirkioiyye, - .iindifiiyye : jeol. va/kanik ta~lar, kaya/ar.
sOk
~~..
sukbe
kabat) : delik.
sukbe-i flkariyye : biy. aniit. omur deligi, fro
trou vertebral.
sulb
~14,.L.
,-1..:,
( a. i. c.
selahif) :
(a .. i. c. : aslab) : 1. omurga
kemigi, bel kemigi. 2. doldo~. (bkz : zOrriyyet).
3. dol. 4. (s. salabet'den) sert, katr. 5. S. fiz.
katl. 6.5. ta~ gibi.
sukaybe
........:AJ..
(a. i. ~ : deljk~ik.
sukaybe.j kiilliyye : bot. kaplclk, fro micropyle.
sukb
snkb ).
F. 73
(a. i c.
: sukub). (bkz :
sulbi
~
(a. s.)
birinin
sulbOnden
gelme, kendi evl8dr, omu.
sulbiyye
~
(a. i.)
birinin sulbOnden
gelme.
1153
sulbiyyet
sulbiyy~t
..::...~~
lik. 2. cisimlerin
gibi olma.
sulh
Qali. 3. duygusuzl~k, ta~
katl
.. ~
sulehii
salih, iyi,
kimseler.
(0. i.) : 1. katlilk, sert~
yarar,
(a. s. salih ve salih'in c.) :
gUnah i~lemiyen
sel§hiyetli,
L~
(a. i.) : 1. barJ~, barJ~ma,
barJ~lkllk.
(bkz : musalaha, mUsalemet). 2. rahatlJk. (bkz : asayi~). 3. uyu~ma, uz'a~ma.
sulh·amiz
~.:r ~
barJ~tlrJcl,
(a. f. ,b. s.) :
ara bulucu.
(a. zf.)
sulhen
sulh,
barJ~
yoliy-,
Ie, uzla$arak.
sulhi, sulhiyye ~'d"1.,.,,(a. s.) : 1. sulha,
,barl~a ait, barl~la ilgili. 2. i. [b,irincisi]
[ikincisi] kadm' adl.
4..."J~
sulhiyye
,rJ~lkllga ge~i1mesi
sulh-name
rJ~
erkek,
.
(a. i.) : ed.
sava~tan
b,a.
mUnasebetiyle yazlian ~iir.
o\..
l:.:..l..:,
(a. f. b. i.) : sulh, baa
sultan
4k.L
(d. i.)
: baskl, fro autorite.
J l.6.l.., ,( a.
s. c. : selMin) : 1. paw
di~ah,
hUkUmdar. 2. hUkUmdar
ailesinden
olan
[anne, klz karde~, klz ~ocuk qibi] kadmlardan her
biri. Harllm sultan : sultan klZI.
sultani, sultaniyye
~lk.L,
, J'l.6.l..,
(a. s. se·
latet'den) : sultana, hUkOmdara ait, sultanla, hOw
kO~darla iJgili. Mekatib-i sultaniyye : Iiseler. Mek·
teb·i sultani : Galatasaray lisesi.
sultani,
J'UJ...,
(a. i.) : Mlslr,
Trablus,
Tunus" ve Cezayir darphanelerinde baslian Osmanll
altmlarJ hakkmda oralarca alem olmu~ bir tabir.
sultani cedid : muzo TUrk mOziginde bir mUr:ek·
kepmakamdlr. lIdi Cemil Ef. tarafmdan terk1be.
dilerek bir pe~rev ile bir saz semilisi bestelenmi~·
tiro ~edaraban ile ferahnOma makamlarmm karl~lk
olarak kullandmasmdan
ibarettir. ~ederaban iie
yegah (re) perdesinde kallr (bu perde, ferahnO·
ma'nm daduragldlr). GO~lUler, birinci derecede
.~edaraban QOC;IUsU olan· dOgah (Ia), ikinci dere·
<:ede de -ferahnUmanm gU~IOsO olan. rast (sol)
1154
sultani.huzzaml" ~JAl
J'l6.L (a. b.
i.) : muzo
TUrk mUziginde bir mOrekkep makam olup zama·
nlmlza kalml~ nOmOnesi ypktur. [galiba bir aSlr
Kadar veya az daha once terkibediJip hemen
unutulmu~tur].
sultiini-Irak
JI.;"
Jl1z.L
(a. b. i.)
muzo
Turk muziginde bir mUrekkep makamdlr. Tahminen O~ aSlrllk olup az kullandml~tir (elimizde 17
Kadar eser vardlr). Isfahan ile Irak makammdan
bir dizinin (mesela· makamm pest dortlOsO olan
Irak'da segah' dortlOsOnden) birle~mesinden murekkeptir. Mevzuubahis dortlO ile Irak perdesinde kalJr. GO~IO birinci derecede Isfahamn dura~1
ve Ira'kln qUC;lUsO olan. dOgah (Ia), ikinci derecede de -Isfahanm gO~lUsU olan· neva (re) perde·
leridir. Donanlmma Irak qibi "si" koma bemolO
ile "fa" baklyye diyezi konulur. Isfahan i~in nota
i~erisinde "si" bekar, "fa" bekar, "do" bakiyye
diyez'i gibi de?ji~iklikler yapdlr, bOylece, bu ma·
kamm, beste·lsfahandan pek az farklJ oldui,1u an·
la~dm!~ olur.
sultani·neva
kagldl.
sulta
duro $ederabanm "si" ve "mi"
bakiyye bemo/Jeri ile "fa" ve "do" bakiyye diyezleri donanlmrna
konur. FerahnOma i~in nota i~erisinde bu dort
arJza bekar yapdarak "si" ve "mi" kU~Uk mO·
cenneb bemolleri 'kullanllJr.
.
\; JlkL
(a. f. b. i.)
:
muz. TOrk mOzii,1inde bir mOrekkep
makamdlr.
NOmOne olarak yaln,z elimizde ,Kantemiroglu'nun
bir aksak semaisi vardlr. Sultani neva i1e bir rast
be~lisinden mute~ekkildir.
Bu rast be~lisi ~lklCI
bir ~ekilde icra edilerek,
tiz duragl olan neva
(re) perdesinde karar
verilir. Gu~IO, makamm
terkibindeki her iki dizinin de duragl olan dOgah
(Ia) perdesidir. Donanlmma neva gibi "si' koma
bemolU i1e. "fa" bakiyye diyezi konulur (~i ilk
anza rast be~1 isinde de mU~terek olup i ikinci .arlza
bulunmaz).
sultani-segah
"L(.,. J'lhL
(a. f. b.i.) :
muzo TUrk mOziginde bir mOrekkep
makamdlr.
Galiba bir am once
terkibedilmi~tir (Arap muziginde de kullanrllr). Segah ve mOstear i1e ~eda·
raban makamlarlnm birle!imesinden
dogmu/1tlJr.
$edaraban ile yegah (re) perdesinde kailr (ki bu
.perde, diger iki makamm da qu~lUsUdur). GU~liJler
birinci derecede -ilk, iki makamln
durai,11 olan·
segah ikinci derecede de -~edarabanln giJ~lUsO olan
dOgah (Ia) dlr. Donafllmma segah "si" ve"mi"
koma bemolleri ·i1e "fa" bakiyye diyezi konulur.
Segah'm "Ia" bakiyye' diyezi, mustear'm "dO"i baa
kiyye diyezi, nota i~erisinde kullanlllr. $edaraban
i~in donanlm
degi~tirilerek, "si" bekar,
"mi"
bekar, "si" ve "mi" bakiyyebemolleri, "do" ba·
sure.
kiyye diyezi ilave edilir ("fa" bakiyye diy.ezi mu~
terektir). Umumiyetle iniei olarak seyreder.
t?
sultani·yegah ~lA..~
.
-J1hL
(a. f. b. i.) : muzo
Turk muziginde bir makall'ldlr. Dede ef. tarafmdan -II. Sultan Mahmud'a ithafen- tesmiye edilmi~
tir (ki 4 pan;allk fasll, padi~ah vasfmda medhiyedir) [~u halde tahminen 130 seneli!<tir], Sui.
tani-vegah, pOselik makammm re (yegah) perdesindeki ~eddidir (re mineur). GuC;lusO -be1;inei de·
rece olan- dOgah (Ia) perdesidir. UmOmiyetle inici
olarak seyreder. Donanlmlna "si" ic;in bir kuc;uk
mucenneb bemoli.i konulur; yeden'in "do" bakiyye
diyezi, nota ic;erisinde kullantllr. Dizisinde niseb-i
~erifeden -pOselikte oldugu Ozere- 9 tanesi mevc}Jttur (hepsi) ve ~u halde "mulayim'" dir. Orta
sekizlisindeki sesleri -tizden peste
olmak uzere$ayledir : neva, nim hicaz,
kurdi, dugah, rast,
acem-a$iran, hOseyni-a~lran ve y~gah. Makam, ragbetle kullandml1;tlr (elimizde 149 kadar eser vardlr). Gayet gOzel bir ciiziye
malik olup, h~yal
clolu "Iyrique" ve ~uh a~k oarc;alarl
ic;in tercih
edilebilir. Bir zamanlar, makamm ismi "milll-yeaah '(?!)" dive degi~tirilerek, zamanm "tragi-comique" timsallerinden biri varatllmlstlr.
Sultan
Veled
( Mehmed
BehilUddin· )
(-J:. j\~lr...l~) j -' j lhL...
(a. b. h. i.) : me$hur
Mevlana CelalOddln·i ROmi'nin ogludur.
1226
vdmda doqan Sultan Vel ed, babasmln mevlevi tarikatini bir kaide ve sistem altma alml$tlr. Dlvanlndan baska ibtidaname, illtihanamfl, Reb5bname
admda UC; manzum ve Maarif adm.da cia bir mensOr eseri varrl·r. Sultan
Veled, on lic;Oncu asrrn
ikinei YClrrstnda' Anadolu Oguz lehc;esi edebi'(attnda
mOhim bir varllk olarak kendini tanltml$tlr. $iirleri daha ziyade
clidaktiktir. (d. : 1226 - o. :
1312 ).
su'lOk
.:1.,L.""
(a. I. c.
saalik): 1. fakir.
,2. serseri. 3. dilenci.
sum
{a i.)
sarmlsak. '( bkz
fOm,
slr 2 ) .
summ
nin adl. [MahmOd-i Gaznevi'nin fethi
ylktldlgl rivayet edilir].
slralarmda
(a. I. samg'm c.) : zamklar.
J J"''''''
sumul
(a. i.) : sertlik, kuruluk, ka-
tdtl<. diklik.
sumul-i meyyiti
masl.
alunOn dimdik olmasl,' katd·
wJ.... ..:>
sumut
(a. i.)
1. susma. (bkz:
sukut). 2. somurtma.
c:.:"'' ' '
SUfi'
(bki: eser
r.
1.
(a. i)
yapl~, yapma,
2. te'sir, kudret.
sun'·j bedj': qOzel eser.
sun'·j be~er: irlsan i$i, insanln elinde alan $ey.
sun'-ullah : 1) Allah'm kudreti, te'siri; 2)' erkek adl.
sun'i·
~:...:>
(a. s.) : yapma, takma. (bkz:
ma'mOI, masnO').
sunuf
...Jy.".,
(a. I. smf'1n c.) : srnlflar.
/
sunuf·i aliye : yuksek slnJflar.
sur
).J_....
(a. I. e. : esvar, slrari)
$ehrin
etra'fma c;ekilen yuksek cluvar, kale, hisar: OahU-j
sur : $ehir ic;i. Haric-i sOr : ~ehir dl$1.
sur-I sultani : Topkapi sarayml karadan c;eviren ve Bizans surlartna bit,i$en sur.
- sur
(f. i.) : 1. dUgOn. (bkz : ve-
).J--'
lime). 2. ziyafet. 3. $enlik.
sur·i humayun : tar. padi$ahlarrn erkek c;ocuklarrnrn sunnetleri,
klzlarmtn cia evlendirilmeleri
munasebetiyle yaptlan dOgUn.
sur
).J-~
(a. i.) : 1. boynuzdan yaprlml$
buyuk boru.
(bkz: nakur). 2. Klyamette
israfllin ufliyecegi boru.
("""
Hz.
(a. s. asamm'tn c.) : saqlrlar.
su'r
summfll~i
(a. i.) : ebrOli, gavet
)..9_-'
(a. l. c.
es'ar)
artlk [yiye-
cek, ic;ecek hak.].
sert, parlnk ve degerli bir ta$.
summan
j~
(a. i. asamm'ln c.). (bkz.:
summ).
surah
t I.,;)....
(f. i.)
delik, gedik. (bkz:
rahne, sukbe).
sum nat
(f. i.)
puthane, kilise.
(a. h. i.)
: Hindistan'da
surahi
J""I f i
(a. i.) : surahi, suo
$i~esi.
(bkz : devr, naus).
Sumnat
wl':'
A
Gueerat cliyarmda
J-'
bulunan me$hur bir puthane-
sure
~ ))--'
(a. I. c. : suver): Kur'an'ln
ayrrlcllgl 114 bolUmUnden her biri.
1155
sure·i fittr
sure-i., fitlr : Kur'an'm otuz be~inci sOresi.
sure-i Fiirkan : Kur'a~'m yirmi be~inci sOresi.
sure-i
hucerit": Kur'an'm
kirk
dokuzuncu
sOresi... v. b. [sOre, asllnda ibranca olup : 1)
duvarda, dizilmi~ bir ta~ tabakasl; 2) yazl satin;
3) yazilml~ nesne manalarma qelirl.
JI".r"
suredin
hek. dil altmda
(a. i.)
U)y.a
(a. i. c. : suver) : 1. bic;:im,'
gorunu~, klllk. 2. t~rz, yol, gidi~. 3. c;are.
suud : yukselme tarzl.
suret-i tesviye : halc;:aresi. 4. yazl veya resim
kopyasl. 5. resim. 6. surat, aksilik, yuz ek~iligi. 7.
mat. pay, fl'. numerateur.
gorunu~te.
(a. zf.)
(bkz:
zahiren ).
~.;J,,4
sOret.bend
(a. f. b. s;)
tasfir
I'apan; resimci.
f . ;)y.a
sOret"ger
.•
ve sOretini gosteren, meydana gelen. (bkz : sO·
ret-yab, sOret-pezir).
sOret.·pe·rest .:;.......-J':.)J"'" (a. f. b. 5.)
sOrete
(a. f. b. s.) : hasil
suret-pezir .;: ~ ':";y.a
C;:lkan.
(bkz
sOri
c.».r--'
1156
sOret-numa,
(a. f. b. s;) : ~ekil ve
lS)J'14
(f. s.)
(bkz: sOret-numa,
dugune €lit, dugunle
lSL'.. .""'"
surnay
(f. i.)
muzo zurna. (bkz:
(f. b. i.) : zurnaci.
c.r"
surre
(a. i. c. : surer) : 1. para
kesesi, para ¢Iklnr. 2. Hac zamanlannda padi~ah
tarafmdan. Mekke veMedineye her yil gonderilen
para ve saire.
surre emini : bu parayl gondermekle vazifelen·
dirilen kimse.
surre-i humiyOn : tar. Hac munasebetiyle harameyn'e gonderilen para ve hediyelet.
(a. i. sarf6 nm c.) : gramer·
IeI', dilbilgisi kitaplan.
(a. i. sarh'ln c.)
IeI', yuksek binalar. (bkz : kusOr).
50s
c..r.4-'
(a. i.) : 1. tabiat, huy. (bkz:
tinet). 2. miyan koHL
surfe ).
(f. i.)
susen
: bot. susam, lil.
-t:) r '
susmar
)c--' J-'
(f. i.) : keler, kertenkele.
(bkZ: yerbO').
sulu'
t.Jk....,
(a. i.) : 1. yukselme, yuka-
n C;:lkma. (bkz : s!!Od). 2. belli
[kaku, taz v.bool.
(a. 5.) : 1. gorunurde olan,
hakiki ve ic;:ten olmlyan. (bkz
teri~ten ibaret olan, gosteri~llk.
sOriyye'
(f. b. i.) : zoo I. zurafa.
sesamum. (bkz : sevsen, simsim).
~I:·;.r::'
sOret bulan, meydima gelen.
sOret-pezir) .
sOri
ziyafet, ~enlik
gibi ~eyleri tasvir
manzum, mensur yazl.
sus ....'""J- (f. i.) : 1. guve. 2. ,kurtc;:uk. (bkz:
tapan, sOrete ehemmiyet veren.
sOret·yab
ed. dugun,
ic;:in yazdan
suruh
(a. f. b. s.) : ~ekil
lJ:.-;J"""
olan,
meydana
sOret-yab) .
(f. b. i.)
sur·name d.AV)J-'
surOf
(a. f. b. s. ve i.) : sOret,
resim yapan, ressam.
sOret-niimi
(f. b. i.) : zurnaci.
surna·zen
suret~i
~.),.,.,
~L)r'
sur·nai
sOr-na).
suret·i hil : halin nasll oldu!:ju.
suret-i husul : meydana geli~ yolu.
sOreta
[~] V;.J-' (f. b. i.) : zurna.
Jo •
surna-pii
bulunan iki siyah kan daman.
suret
sur·na [y] .
z€lhiri). 2. gos-
(f. i.). (bkz
sOr-name ).
sut6h
olma, yayilma
(a. i. sath'rn c.)
geo.
*yuzeyler, fl'. surfaces.
sulOh·1 yesariyye : geo. ac;:r1mlyan sat,hlar, *yu.
zeyler.
suz-i dil-lira
));z..-I
sutur
satlrlar,
(a. i. satr'tn c.)
(f. i.) : fiz. usturlab.
suturlab
"':"~'-"''''
~.JtO.:-'
1. mUbarek
(a. i. sa'd'm c.)
~Ikma,
yukselme. 2. erkek adl.
suur
( a. i. sivar'm c. )
..iJr
bilezikler.
suzen-dan j I ,,\,'j.,?.-I
suzende
(f. b. i.)
ignelik,
ii:!-
Q"\"j.J.-I
(f. s.)
yakan; yakici.
(bkz : sOzan).
su~en-ger
~j.J-'
(f. b. s. )
igneci,
J j.J.-I
suzeni
(f,
S. )
: 1. igne He ii-
gili. 2. I. Ince Igne i~i, bir ~e~it ince nakl$, kasnak i~i (nakl~) .
suzi
( a. i) : enfiye.
.1.J".-I
suut
su-
igne ,apan.
(a. i.) : 1. yukarl
,;)y.._,.,Q
~e~m-j
(a. i.) : gUc;lUk, zorluk.
sayilan yddlzlar. 2. erkek adl.
suud
igne.
nedanlJk.
suubet-i telaffuz : psik. dil tutuklugu, anartri,
fr. anarthrie.
suud
(f: L)
zen : igne g5zU, igne deligi.
yazl dizileri. (bkz : estar).
suubet
jj,,-,
suzen
I.Sj.J-'
(f. s.)": 1. yanma, tutu$ma
ile i1gili. 2. i. erkek ad••
suva'
tl.J"""
(a. i.) : Cahiliyet devrinde
suz-j
HUzeyl kabllesinin taptlgl put.
(a. L sOret'in c.) : sOretler.
suve'"
suver-i ,alem : alemin
sOretleri;
mevcOdatm
gorunU~leri; dUnya manzaralarl ve halleri.
jl.J""
suvvam
(Cl. s. saim'in c.)
oru~
tutanlar. (bkz : saimln, saimOn, suvvem).
i.J""
suvvem
(a. s. saim'in c.)
oru~
tutanlar. (bkz : saimln, saimOn, suvvam).
suy
I.S.J-'
: taraf, ' cihet, yon.
(f. i.)
( bkz : canib);
suyuf
...J.J~
( a. L sayhn c. )
yaz mev-
simleri.
j,J-.-I
suz
(f. i.)
yanma,
tutu~ma; ate~,
sicakilk.
su;a;-j ciger : cigerin yanmasl; clger yanlkllgl.
suz u giidaz : yanlp yakdma.
suz
u
tab-I girye : aOiamanln
-suz
j.J-' -
ate~i
ve harareti.
(f. s.) : "yakan, yaklcl" mana-
Janna gelerek *birh~~ik kelimeler meydana !=Ietirir :
Dil-suz : gonul yakan, yakici. Vicdan-suz : vicdan yakan.,
suzan
j
Ij,,"""
d.
s.) : 1. yakan, yaklcl. 2.
vanan, yanlcl, 3. L kadm adl.
dil
J~ j.J-' ,
(f. 'b. i.
r:
muz. TUrk
mUziginde bir $ed makamdlr. Tahminen AbdUlhalim AQa'nln ihtiral ve 180 seneliktir.<;ok kudretIe ve bariz olarak his teblig eden sOz-j dil'de a$k
Iztlrabl, mazi hasreti gibi duygular sezilir. Ragbetle kullanllml~tlr (elimizde 178 kadar eser vardlr ki, makamlar arasmda 19. olur). ZengUle'.
nin hUseyni-a~'iran (mi) perdesindeki
$eddidi'r.
GU~IUsU -be~inci derecede olan- pOselik (si) dir.
UmOmiyetle inici' olarak seyreder. Niseb-i $er1'fe'.
den -ZengUle gibi- 7 tanesine sahip olmakla "mOlayim" dir.
suz-j dil-ara
(f. b. L):
muz. TUrk mUziginde bir mUrekkep
makamdlr.
III. Selim tarafmdan
terkibedilmi$tir ($U halde,
tahminen 160 senefik). Az kullandml$tlr (elimiz'de 30 kadar eser vardlr). Murad-namederde bif~
dirildigine gore en az aftl aSlrllk buiunmasl Iiizlmgelen nigar makammln terkibi, sOz-i dilara ile
aynldlr; sonradan
nigar makammln
tamamiyle
unutulmu$olduQu III. Selim'in sOz-i dilara'Ylterkibinden anla~J1maktadlr. Gene AbdUlkadir Meragi'n1n Cami'-Ol-elhan'mda "~argah-mahOr"\ makaml
ge~mektedir ki, bu da aynl' terkipte bulunsa ge·
rektir. ·SOz-i dilara, ~argah i1e $eddi olan mahur'.
dan mUrekkeptir. Mahur i1e rast perdesin'de (sol)
kallr (ki bu aynl zamanda ~§rgah'm gU~IUsUdur).
GU~IUsU birinci derecede '-~argahln duragl olan~argah
do), ikinci derece~e de -mahOr'un gU~
HisU olan- neva (re) dir. Inici-~Ikici kart~lk bir
~ekilde seyr~der. DonanlmlOa mahOrun "fa" kU<;Uk
'mUcenneb diyezi am:asl. konulu'r ve ~argah icin
bu perde, nota i<;erisinde bekar yapilir. Bazi bestekarlar sOz-i dilara'da hUseyni' ge<;kisi yapmagl
t
1157
$uzi~
adet edinmi~lerse
mevcut degildir.
de, bu, makamrn
(f.
';'jJ-'
suzis
terklbinde
L) : 1.' yanma, yak·
ma. 2. te'slr etme, dokunma. 3. yUrek yanmasl,
bUyOk acr.
suzi!i.inihan: gizli yanma; i~in i~in yanma.
j\~f
subha·ke~ ,-~::oo,.:L-'(a.
~eken.
(f. b. s.) : 1. yakan, ya-
kiCI. 2. dokunaklt.
(bkz:
mOessir). 3. muzo
TOrk mOziginin 13' numarah (sonuncu) basit makayegane yeni
olanl
mrdtr.
Basit makamlardan
olup, biitiin digerleri pek eskidir. SOz-nak, tah·
minen 1780 senelerinde AbdOlhalim Aga,' Ahmet
Ag8, Mehmet Aga"dan biri tarafrndan 'icadedil·
mi~tir. a zamandan beri, en ziyade ragbet edilen
makamlardan biridir (sOznak ve zengiile'li sOznak'den elimizde 462 kadar eser Var .ki makamlar
arasrnda 8. gelmektedir). Netolarak i~li bir hOzOn telkin eder.
SOznak, rast be~lisi He hicaz
dortlUsOnden
yapJlml~trr.
Rast be~lisi ile rast
(sol) perdesinde durur. GO~lOs0, be~li ile dort10nOn birle~tigi beljinci derecede alan neva (re)
dir. inici - ~lklCI k~r1~tk bir ~~kilde seyreder. Donanrmrna "si" kama bemolO, "mi" bakiyye. bemaIO ve "fa"'bakiyye diyezi
konulur (i1ki rast
be~lisi ve son ikiside hicaz dortltisii i~in). Ni~
seb-i ~erife'den
dizisinde
7 tane
bulunmakla
"m Olayim" sayllir. a,.ta sekizlisindeki sesleri
-pestden ti~e dogru olmak Ozere~ ~oyledir: rast,
dOgah, segah, ~argah, neva, evic ve gerdaniye. Bu
aS11 sOznak'd,r. Bir de durak ustO olarak dOgah
perdesi yerinezengUle
kullanan sOznak vardlr
ki, buna "zenguleli sOznak" derler ve zengtile makamtnrn rast (sol) perdesindeki ~eddi (hicazkar)
gibidir. Hicazkardi3n farkr, daima deQiI, fakat aneak karara dogru karakteristik olarak zengule perdesini bir nevi Ost-yeden olmak Ozere kullanmasldrr.
subal
Lf~
(a. s.)·
(bkz
~L....
CJ~
(a. i.): 1. hek. dalgmllk,
(a. h i.): Allah. (bkz:
Rabb).
subha
(a. L) : 1. ~ekilen tesbih.·
2. tesbih tanesi.
siibha-i zSkir : :z:ikredenin tespihi.
sj,ibha·dar
1158
subhan
subhane
(a. i.)
jl;>c~....
(a. h. i.) : Allah.
cL'[::oo,..l.-1
(a. n.). (bkz : sObhan-
-Allah ).
subhan.AJl.ah
.tu\ j l~
(a. i. n.)
: 1.
"Allah'l her tOrlU arazlardan, kusur, aytp ve eksikliklerden tenzlh ederim" manasrnadlr. 2. ~a~-·
ma anlatmak i~in kullanJllr.
sj,ibhani,
sUbhaniyye~'~""'J'~ (a.
s.)
Allah'a ait, Allah ile ilgili. (bkz : rabbanl).
subha-,umar )~ A~-
(a. f. b. s.)
tes-
pih ~eken. (bkz : sObha-keli).
subul
JJ~--'
( a. i. sebll'in c.) .. (bkz:
sObOl ).
subur
)J';'
( a. L)
azap, srklntr; mah-
volma.
siibut
~.)-;:
(a. i.) : 'sabit alma, ger-
~ekle~me, meydana ~lkma. ["bulmak" fiili ile kullanilrr ].
)~ <b..:L-' (a. f. b. s.)
(a. i. sebt'in. c.)
eumarte-
(a. i. sebll l in c.): ~ebiller,
subul
yollar, ca.ddeler. (bkz: sebll). Hidi·.s-.subul : haYlr
ve ~er' gosteren; Hz. Muhammed.
~ l~
(a.
S.
sacid'in c.)
,secde-
.edenler. (bkz.: secede, sUeced, sOeOd).
siicced
tespihli.
..:"J~
siler, cum'artesi gOnleri.
succad
oI.::>o:..L....
4.l::oo,.:l---'
demek.
subut
hastanrn dalmasr, kama, fro lethargie. 2. uyku, hafif uyku.
SUbbuh
f. b. s.) : tesbih
sObha-~Umar).
yedi harfli, yedizli;
yedil} [kelime v.bj.
subat
~..J(~
(a. f. b. s.) : tespih :devr eden, edici.
subhal'e
!JVjJ-'
suz-nak
<\~-'
subha·gerd, subha'!lerdan
-bt:......
(a. s, ~acid'in c.)
secde
edenler, seede edip yere kapananlar. (bkz : secede, sUccad, sUcOd).
sufun
sucud
,) Y';-'
suffar
( a. s. sac id' inc. ) : secde
edenler, secde edip yere kapananlar. (bkz : sece·
de, sUcdld, sUcced).
,) ~
sueud
(a. i.) : secde etme, na·
..J >~.-J
(a. i. s\'lcf'in c.).
perdeler,
J Y;-'
(a. i. secl'in c.).
i~i su ile
.l~
dUrdi, rUsOb).
sufl·i ~erab :
~arap
JA-
sufla
j.>~
(a. i. sicn'in c.)
hapisha-
neier, ceza evleri, zindanlar.
-s",\.J.-,
sudasi
(a. s.)
1. altlll.2. altlllk.
sudasi·l·adla : altl. kenarll.
sudasi·l·buzur : altl tohumlu nebat (*bitki).
sudasi~l·vueuh : gee. altl yUzlO.
sudasi.l.vureykat
bot. altl yaprakll ~i~ek.
sufli, sufliyye
a~agld!'l
L
,,-1-..-.
(a. i. c. : sUded) : 1. kapl.
(bkz : bab). 2. e~ik. (bkz : astan, atebe, vasid).
3.biy. vUcuttaki tutkunluk.
devlet·meab
suded'
lar;
.)-1-.....
: devletlinin,
padi~ahm
J-JuA
sufli
(a. s.) :1. tortuya,
~Lu....
sufliyyat
i~ler,
r.
(a. i. c.).: tas. dUnya
hususlar,
~eyler.
sufliyyat., maddiyye : maddi baya~hhklar, a~a·
gtllklar.
~
Utarit (MerkUr) ile
sufliyyet
(a. i. c.) : "iki sUflU":
VenUs (tUhre) gezegenleri.
.:..:1i-.
(a. i.) : sUflUlUk,
al~ak-
Ilk, bayagJllk.
suds
(a. 's.)
sudus
W""..\.-J
" ..",P.....
sufre
altlda bir: 1/6.
(a. i.) : sofra. (bkz
han,
maide).
sufre·i ziyafet : ziyafet sofrasl.
(bkz : sUdUs).
(a. s.)
altlda bir: 1/6.
(bkz: sUds).
et:.L....
sufte
(f. s.) : delinmi~, delikli.
(bkz : mesk~b). Durr·i sufte : delinmi~ inci.
~\,J"..,..,
(a. s. said'in c.)
1. kut·
lu, ugurlu kimseler. 2. i. kadln adr.
sufeha
(a.
tUye €lit. 2. \ i. ~lkartl. (bkz : gaita
sufliyye :gaitantn' baglrsaklarda
meydana gelen s,tma, ate~, nobet.
(a. i. sUdde'nin c.) : kapl-
e~ikler.
sueda',
JA--
(bkz: tahtani).
Hidemat·.
~eyler_ 3.
klyafetsiz. 4. i. astr. Utarit (MerkUr )i1e.,
(lUhre) gezegenleri.
sufliyyeyn
sudde·i
kapisi.
<t~,
qulunim.
ile i1gili bayagl
sudde
(a. s. safil'den) : daha (en,
~ak, bayagl.
(bkz: deni)o
~op~UlOk, sUprUntUcUlOk gibi
dolu olan kovalar. (bkz : sical).
sueun
tortusu.
pek, ~ok) al~ak, a~agl olano ["esfel"in mUenne·
sidir].
ortUler.
sueul
(a. s. safir'in c.) : yolcular.
(a. i.) : c;okUntU. tortu. (bkz:
sufi
mazda alnl, el ayalarml, dizleri ve ayak parmakIanni yere getirerek alman vaziyet.
sueuf
J
l,...4-.
(a. s. sefih'in c.) : sefihler.
sufela'
~~....
(a. i. sefil'in c.). : sefiller.
sufera
~\..,)~_.-.
(a. i. sefir'in c.) : el~i1er.
Reis-us-sufera : bir memlekette bulunan sefirlerin kldemlisi.
sufera-yi ecnebiyye
yabanci devlet elc;ileri.
,,~
sufteee
(a. i.
C.
sefatic) : tic.
poli~e.
sUfte-gul?
~
f
~
(f. b. s.)
1. kulagl
delin,mi~. 2. mee. kulagl .delik. (bkz : arif, vak,f).
siifuf
J.,.t...
(a. i. seWin c.). (bkz :
seff).
sufun
~
(a. i. sefine'nin
c.)
gemi-
ler. [en c;ok harp gemileri]. (bkz : sefain).
1159
siigur
,)~("gu" uzun okunur. sagr'·
siigur
10
c.)
Siiha
L,.......
(a. i.) : 1. astr. BOyOkaYI
ytldlz kOmesinden en kO~Ok ytldlz. [eskiden l gozlerin. gorO~ dereeesi bu ytldlzla teerObe olunurmu~]. 2. erkek ad!.
siihan
~~
(f. L)
SOZI
laklrdl. (bkz:
(f. b. 5.)
siihan-ara
gOzel
dOzgOn soz soyleyicilik.
soz top-
(f. b. s.)
Ilyan, soz getirip gotUren l dedikodueu.
0 \~,:>c..-I
(f. b. s.)
J'\~;",.....
(f. b. L) :sozbilirlik,
. siihan-fehm r~ 0;""" (f. a. b. 5.)
'.~
soz soyliyen.
.
(f. b. 5.)
I
gOzel
jl.,:)Jy~;""""
s.)
dOz-
(f. b. L)
dOz·
(f. b.
gOn, gUzel, soi s6yliyen.
sUhan·perdazi
<.S j b J '.J~
y
gOnl gOzel soz soyleyicilik.
siihan.pira
soz
\~0:.e....,
( f. b. s. )
sUslO
. (f. b. s. )'
gUzel
soyljy~n.
siihan·ran
01.;\::.......
soyHyen.
siihan·rani
leyieilik.
1160
J·I.;\.;.,......
(f. b. L) : hesaplr,
soz bj·
(f. b. s.)
(f. b. s.)
. dUzgOn
(f. b.i,)
dUzgUn
konu~an.
konu~ma.
J:r--'
(a. L) : 1. semanrn gOney
yanm kUresinde bulunan seflne·i NOh bureundaki parlak ve bOyLik bir ytldlZIO adl, fro canopU$.·
Yemen'den daha' iyi gorUndOgU jc;in buna "sUheyl·j
yemani" de derler. 2. erkek ad!.
$am : Ash-.
$Uea' ) .
~Uca'
burcu·
Siiheyl-i Mahlef : astr. "Sefine-i NOh" ile "SO·
heyl·j Rakka$" arasrna eekilen' hat Uzerinde bulunan ve "sUheyl·i
Huzzar"dan
sonraya kalan
'flldrz:.
I
siihan·perdiz
sU-
(f. b. 5.) : soz soyliyen;
,I~':'~
J
s.
siiheyl.j Huuar : astr. Sefine·j NOh iJe "sU·
heyl,·i rakka$" araSlna· c;ekilen hat Uzerinde bulunan ve "Seflne-i NOh"a yakm olan yddlz.
soz soyleyici.
siihan-giizar \
b.
sozOn
degerinj takdlr eden.
0';"""
(f.
konu~ma.
siiheyl-i ferd veya
nun bir YlldlZ!. (bkz
gOzel soz soyleyieilik.
f
Jl~ 0';"""
siihan·senci r,3:i...... .:,.•.,;",...,
o/c;UIU
siiheyl
sozbilen l
gOzel soz soyliyen.
siihan-gu
siihan-sencan
siihan·veri
siihan·~in ~e- 0~
sU-
Jir l sozOn k,ymetini takdfr eden.
gOzel,
(f. b. L)
(f. b. s. e.
han-sene'in c.) : hesaplt, olc;U/(j konu~anlar.
siihan.ver
~1.;T0~
siihan-dani
0';"""
1
dOzgOn soz soyliyen.
siihan.dan
~j.....
siihan·~inas U""l~ 0';"""
kavJ I kelam l lafz).
siihan-arayi
siihan-senc
han-sendn) :'hesapll, 01c;010 konu~an.
: sInJrlar l 'dO~man agzl olan yerler.
(f. b. L)
gOzel soy-
Siiheyl.j Rakkal; : astr. "Sefjne·~ NOh f ' ile "SU·
heyl-j Mahlef"den gec;en hat Uzerinde "SOheyl-i
Mahlef"den sonra gelen yIldiZ.
Siiheyl-j Yemani : astr. "Seflne-i NOh" ile "Re·
eOI·i Yesar-i Cevza" araslna c;ekiJen hat Ozerinde
"Seflne·j Nuh"dan sonra gelen ytldlz.[Suheyl d~
dug\.} zaman Yemen'de
<;Ikan akik ta$l, rengini
ondan al,rml$].
5iiheyl (; Nev·bahar : XIV. aSlr Anadolu tUrkc;e·
sinin $iir dj/indeki ilk guzel orneklerini veren. Ferhenkname-i Sa'di mUtercimi Hoca Mes'ud GUI~ehrj
tarafmdan farsc;adan
tUrk~eye tercUme edilmi~,
<;in Hi.jkUmd3.,.mm
klZI
Nevbahar'a
a~lk olan
Yemen hUkUmdarmm oglu SOheyl'in C;in'e seyahatini ve bir c;ok maeera/arml
anJatan manzum
bir hikaye kitabldlr.
siiheyla
huylu kadm. 2. kadln-adl.
(a. L)
1.
yumu~aclk
sulasi·l·ezhir
o~
siihre
(a. i.) : y~lancl, fecir.
": ~ )J..rr-'
siihreverdiyye
las.
(a. h. i.) :
~eyh Omer ~ahabettin Suhreverdi taraflndan kuruIan tarikat.
..:...1.Jr-'
siihOlet
(a. i.) : 1. kolayllk. 2.'
ya.va~ll,k,
kolayllk Vas.ltasJ.' 3.
mele. 4. s. elveri~li,
kullanl~11.
siihOlet.bah;; ,J-';"'~J",,~
siikOn
..::,.....~
siihOmct
usVI; nazik mua5. paraca kolaylik.
suhOnet
slcakllk, klzgln.
(a. i.)
katdlk, peklik.
.. D'"
(a. s. sakil'in c.) : aglr-
(a. s. sekran'Jn
c., :'
siikut
: ~ehir sakinleri) ~ehirde otu-
siikker
;c....
~~....
ve yer
'a. i.) : ~eker. Tebevviil-i
(a. s.) : 1. susmaYI se-
(a.
siHile
do~,
~
i.)
soy sop, dol
ocak.
sulile·i tihire
lesi.
Hz. Mu.hamr;ned'in temiz sUla-
(a. s. ve U : 1.
%001. ~ekerimsi
sula-
miyat) ,:hek. e1 ve par:mak kemiqi.
~eker(e
sulimiyit
i(·
sulasa'
mermer.
(a. L) : oturulacak
(a. i. sOlami'nin c.):
.. l~'"
10
.I.t){,'"
(a. i.) : sail
(a. s. selase'den)
yer,
konak. Kabil·i svlenS : oturmlya elverj~1i yer. Te.
timme-i sUkni : oturmak u.zere verilen
luzOmu
kadar arsalar.
~L.){....
hek. el ve parmak kemikleri.
gili. 2. sekerden yapdan tatll.
siikni
~arap.
(bkz : bade, ham r, sahba).
siikker·i miikerrer : nobet ~ekeri.
siilckeri ~ermer
: susma, soz soy·
siilim, siilSmi <.5){.... , i"'){..., (a. i. c.
siilcker·1. inGtb : glikoz veya levuloz.
<.S";:::
(a. i.)
siilSf, siilife .u)L, , J)L, (a. i.)
siikker : ~eker i~eme.
s~kkeri
s.) : su-
ven, az konu~an. 2. i. erkekadl.
sukkan·, hane : hane sakinleri, evde ~turanlar.
sulelein., semivat ii zemin : goklerin
yuzunUn sakinleri.
b.
duran; dur:ulan; dillen.
siikut·i istifhim : sorQu sessizligi.
ranlar.
sukkin-, belde
ranJar.
(a. f. b. s.)
(a. f.
sulcuti
(a. s. sakin'in c.) : otu-
c:lin.
lememe. (bkz : samt).
sarho~lar'. (bkz : mestan).
jlS::-
(a. f. b. i.)
)J.J:?-:"G
durgunJa~an,
kOnet bulan,
sozu sohbeti c;ekilmiyen
siikiri
: 1. durgunluk;
rahatlandlrJcl, dinlendlrici.
siikOnet.yab
far; ~irkinler; kabalar;
kimseler.
siikkin
o~'"G
siikOnet.perver
.£; .J-:i'
(0. i.)
lenm~ veri; mec. mezar: "
(bkz : sehanet).
siikala'
.:..i .>~....
sukOnet
siikunet.gah
(a. i.)
(a. i.) : 1. 'durma, klmd-
dinginlik, dinme, azalma. 2. rahat.
Ilk. (bkz : hararet).
siihOnet
j~....
siikOn ii hab : durgunluk ve uyku.
karabet) .
.:..i .J;""'"
delikfer.
sukun.i dem : sogukkanllllk.
siikun-i mu'tidi : her zamanki sessizlik.
(a. f. b. s.) : ko-
(a. i.) : hlslmllk, ak·
c~}
'damama. 2. hareketsizlik,
durgunluk. 3. dinme,
kesilme. 4. a. gr. hareketsizlik: [azm kelimesinc1eki z harfinin' hali 'gibi].
la,,'IIk veren, kolay kullatlllan, pratik.
raballk. (bkz
("ku" uzun okunur. a. i.
1..;-'iA''''
siikub
sakb'Jn, sukb'un
UlY
1.
u~IU,
~eyden
meydana gelen.
sulisi.l·ezhir : bot. bir sapta lilY c;i~egi bulunan
*-bitki.
1161
sulisl..••
sulisi mezi.diin fih : a. gr. zaid harf almlS O~IO
, kelime.
sulisi miicerred : a. gr. O~ harfl·i asli kelime
-1<01(0.
siilisi·r.re's : Oc; kafall
ash Oc; harfolan [fiil].
(hayvan). 2. a. gr.
j-:::
SU,leyman Celebi
j~
J'\c-:L
(a. L) : 1. kemer to-
kasl ve' saire yapmakta kullandan klymetli bir
ta!1. 2. sOleyman'a ait, sOleymanla i1gili. 3. i. g. s.
gUzel sanatlarda kullanil'dn bi-r kagrt cinsi : [tezhip, hat, minyatUr v. b.J,
siileyme
<\.......L
(a. i.) : hek. el ve ayak
parmaklannm ikinci kemigi, fro phalange.
siileyme-i sagire : anat. parmak Ue;:uncU kemigi,
Ir. phalangette.
sulhafa
lA,J....
(a. i.) : kaplumbaga.
sblhafi.i azb : zool. tatll su kaplumba~asr.
sUlhafi.j bahriyye : zool. deniz kaplumbagasl.
sUlhafa.i berriyye : zool. kara' kaplumbagasr.
lIuthlllfa·i mezraglyye : zool. nehir, gol ve batakhklarm Kenarrnda ya~ryan,
kara kaplumbagasrna
ber;;:;er bir cins kaplumbaga.,
(a. I.) : 1. e;:ok para. 2.
insan toplulugu, kaJabahk. U.yuferriku beyne-s.sijl~
Ie ve·s selle : koyun sUrUsU i1e insan kalabah!:imi
farketmez; e;:ok ap~QI.
sullem
.(a. h. L)
Bursa'da d09mu~tur. Babasinrn adr Ahmet Pa~a'
dlr. Once Sultan YJldlrrm Bayezit'rn, sonra Emir
'Si.iIeymanrn yakrnlarrndan olmu~tur. Peygamberimiz hakkrnda yazdlgr
Mevlidi i1e pek e;:ok islam
~airine nasibolmJyan bir ~ohret kazanml~, mevzOunu yOksek bir samirniyet ve heyecanla ifade etm~a c;ah~ml~tlr. E~erini A~lk Pa~anm "Garibnanama"si He KadJ' Darir'in "Siyer-i Nebe:VI tercOmesi"nden i1ham alarak 1409 senesinde tamamlaml~trr. Hz. Muhammed'e kar!11 ,c;amimi bagllhgrnl,
derin tahassUsferiyJe. ve islam Ommetinin dini heyecanlariyle .mezcederek
nakle muvaffak oldugu
ie;:in bu manzum eser, bu sahada yaz"ml~ bOtOn
eserler arasmda en c;:ok saygl ve klymet kazanml~
tlr. (d. : ? - o. 1421).
siileymani
4'
sulle
(a. i. c. : seJalim) : 1.
(-"""
mi'rac 1 ,
merdiven. (bkz :
mirkat) : 2. hek. kula?;1rn' ie;:indeki merdiven !1eklinde olan bO!1luk.
c\_.....l."
si.ilme
(a. i.) : gedik, e;:atlak. (bkz:
sahre ).
siilOc
(.)~
siilOk
( a'. i. sele'in c.)
!J)__
karlar.
('a. L silk'den)
1. bi .. 'lo-
la ~irme, bir yol tutma.2. husOsi bir srorfa, bir
gruba kattlma. 3. biro tarikata intisabetme.
sO'IOI
JJI}"
(a. i.) : 1. meme
ba~l.
2.
vucutta meydana gelen si!:iil.
siilUs
~1"
(a. L) : 1. U~te biro 2. (bkz::
hatt-r sUlOs).
sulus celisi :g:
bir yazl sitiJi.
S.
sulus grossi : g. s. bir yazl ·sitiJi. [hattat Rakrm'm icadldlr].
sulusin
j~"
(a. s.) : Oe;:te iki, Ue;: krslm-
da iki klslm. (bkz
sOlUseyn).
sulusey,n~"
U~te iki, U~
(a. S. c.)
krsrmda iki klslm. (bkz: sOlOsan).
suliisi
tSJ.,"
(a. s.) : 1. sUlUsle, O!;te bi,..
ile'ilgili. 2. i. bir yazl sitili.
sulvan, siilvane
4,;\,1""", j\)"""
.( a. i..)
yUrege ferahltk veren ruh; iC; a!;rCI iJac;.
,£ulhafat
.::.>lD.:L
(a. i. c.
selahif)
zool.
sum
kaplumbaga. (bkz : sOlhafa)
I"'''''''
dort ayakll hayvan-
(f. i.)
larm tr rnagl.
sulhafiyye
iba~lar,
4...4=>cL
(a. i.)
zool. kaplumsum'a
.fr. chelQniens.
"-..."""
(a. L)
gorsOnler, i!$itsinle,..
diVe yapllan gostermecilik. (bkz : riyal,
sulla'
Jo)L,
(a. i.) : nebatlarrn (*bit-
ki) kabuklarr
Ozerinde
Kopan dikenler.
siil!if "J)l..,'
buJunan
(a. i.., selef'in c.)
once gelip gelfmi!1ler. (bkz : esIM).
1162
ve kolayl,kla
( a. i.)': 1.' meyva e;:aga-
sumeyre
!asl. 2. bot. kendi Uzerine
selefler,
siimmak
J\(.-t
klvrtlml~
yaprak.
(a. L) : somak, kebaba r
hamura konulan ek$ice ve klrmlzl taneler.
(
summe
(a. zf.) .. sanra. (bkz
sunbul·j muzekker : bot. tlrtlhmsl, fro chaton.
sunbul·i rumi : bot. hind sunbulU, nardin yagl.
ba'de-,
hu, pes).
(a. b. s. ve zf.) :
tedarikt€ln sanra, i~ alduktan sanra dU~Uni.ilmU~,
sanradan
uydurma. [asll
"sUmme-t-tedaruk':'
dUr ].
,umpare
(a. L)
zlmpara. (bkz.
sUnbade).
sumre, sumret
~..J---"
c..J---'
(a. i.
esmer·
lik, karayaglzllk.
(f. b. L)
suntra~,
nalbantlaran tlrnak kesme aleti.
~ .Y-'
sumuhat
mertlik. (bkz
(a. L)
ela~lklll:iI,
co-
semanat).
i"""""
siimum
ba$aklar.
. sunbule-i,kadim :muz., Tvrk
bir mUrekkep makamdlr. .
(a. L) : sekizde bJr : 1/8.
("sUmn" de denilir).
siimiivy
lik. (bkz
nr~lr ].
rif'at, ulUvv). [maddi, manevi kulla-
"L:.,.,..
~
sunal
( a.
S. )
: 1. ikili, ikilik, iki
klslmdan alma. 2. gr. asl. harfi iki alan [kelimeJ,
S. fels. *iklncil, fro secondaire.
sunai-yiil.mesken : bot. iki evcikli, fro dio'I'que.
sunaiyye
~IL,.;.,." (a. L) : f e Is. f r. dua I'Isme.
(bkz : isneyniyyet).
sunbade
c.)~
(f i.)
zlmpara. (bkz,:
J~"'"
siinbuli
.0:-""" . (a., f.
L) :
(f. s.)
: 1. sUnbUle
mensup, sUnbUlle ilgili. 2. yagmursuz kapalr hava.
3. Halvetiyye tarikatrnm SUnbul Sinan Efendi boIUmtine mensup. 4,. i. g. S. bir yazl sitilL
~j;. tL.L;.,
Siinbiiliyye-i Halvetiyyc
(f. a.
L) : tas.
Halvetiyye ' tarikatr
h.
$Obelerin den "Cemaliyye-j Halvetiyye" nin' kallanndan brri.
[SunbUI Sinan adiyle me~nur Sinaneddin-i BarlavT
tarafrndan kuruldugu i~i.n bu adl alml~tlr ].
siindus
~ekli
rak
. V"'o.l:......
(a. i.) : parlak renkli, !ii-
gUmu~
altm veya
dakunmu~
ipek
sundtisi
.s-..l:.,..,
pdml.~
sumpare) .
i~lemeli, nakl~h
telle
kuma~.
ala-
'
( a. s. )
sUndusten ya-
~eY'.
sunen
VL--t
( a. L sUnnet'in c. )
sUn-
netler.
sunbadec
sunbuk
e~ek
sunbiil
gUzelferin
mUziginde esk;
muzo TUrk mDziginde bir murekkep makam alup
zamanlmlza kafml~ nUmOnesi
yaktur; e~ az iki
aSlrllktlr.
( a. L) : ytikseklik, yuce-
.J...- .....
~;J lr-'
sunbule-n,jhavend
(a. i. semm'in c.) : zenir-
(a. L simat'rn c.) : 1. saf-
0~
(a. i,.senabil, sOnbU-
sunbule
lat) : 1. ba$ak. 2. astr ba$ak bur.cu,
semanm
kuzey yanm kUresinde bufunan yedi parlak VI/dlzdan mute$ekkil bir dortgen ve iki kuyruklu bi ...
bur~, lat. virgo; fro vierge.
[GPne~ agustast.a bp
burca girer]. 3. muzo muhayyer· sunbUle makamlnan XIX. amdan ewel kullanilanismi [mamafin,
bu iki makam arasrnda enemmiyetsiz bir farkm
bulund'ul:iu anla~"lyar]. SUnbUle en eski makam- \
lardandlr.
ralar, yemek masa/arr. 2. safraya gelmi~ yemekler.
,siimiin
(a. i. sunbUle'nin c.) :
sunbUlat
I
ler, agdar. (bkz : simam).
nak, at,
ta~e, taravetli sunbUf.
sunbul·i sir·ab
~ JI..dl ;-
summe·t·tedarik
sa~l.
~ .) l~
d....t.....
(a. i.). (bkz: sunbade).
(a. L c. : senabik) :tay-
gibi tek tlrnakll hayvanlann tlrnagl.
J~
(f. L)
: 1. sunbuf. 2.
sunen-i seniyye
kutsal i~ler.
siinnet.::.J-..,
Hz. Muhammed'in
(a. L c.
i~lediklerf:
sUnen): 1. iyi
ahlak, iyi tabiat. 2. Hz. Muhammed'in sozleri, i$Jeri ve tasvibleri [misvak kullanma, cemaatle namaz klIma v.boO gibi). (bkz : nadis) Ehl·i sunnet::
1163
/
sunnet·i· gayr.i muekkede
.$ia'mn haricindeki
olan ~ogunluk.
islam mezheplerine
mensup
sunnet·i qavr·i
miiekkede: Hz. Peygamberin
~ok defa eda edip bazan terk ettikleri sUnnet rna.
mazda uzun okuma, ikindi ve vatsl namazlarmm
ilk, sUnnetteri !;Iibi..]
sunnet~i
muekkede : Hz. Peyqamberin
hemen
hemen daima eda ettikleri (sabah, ogle, ak$am
namazlarrndaki) sUnnetler. 3. 1;0cUgu sUn net etme.
(bkz : hitan).
'0-
,~....
sunuhi
(a. i. c. :
sUnOh~lt)
: L ak-
(a. i. sUnOh'un c.) : akJa,
j~e dog~n
,,=--
li"
l1un ve kalaY' kanl1lml.
~...,/III"'"
(a. i. c.
$evler.
(a. s.) : 1. ic;e dogma haline
J.f--....
(a. i. sene'nin c.) : villar.
(f s.) : (bkz : -sipar).
t>
,I......
Jo:
(f. b. i.) : 1. Kur'an'm her
bir cUzU. 2. mecmOa, kUI;Uk kitap. [asll : "si-pa.re
30 cUz" dUr].
=
supurde
t>..)~
(f. s.) : 1. Ismarlanml$,
sipari$ olunmu$: 2. verilmi$, blraktlml$.
surad.k
J..)I.........
(a. i. c. : sUrad,kat)
1. bUyUk padi$ah c;adln. 2. sarav perdesi. (bkz:
sera-perde) .
suradika t
<:.tb\~...'"
: saf
surer
(a. i. sUrre'nin c.)
gobekler.
~
Siireyya
..J
.
anat.
(a. h. i.) : 1. Ulker yll.
dlz,. [semanm kuzev yanm ktiresinde Sevr burcu.
nun en parlak Vlld/ZI olan Eddeberan'm iJerisinde
ve Feres-i a'zam istikametinde gorUnen gUzel bir
Vdd,z; kUmesi (Pleiades) l (bkz : Pervin·'. Ikd-Sij.
i'eyyB. Bsir. Ulker [gerdanllga benzetHmesinden do.
lay, ·bu ad verilmi$tirl 2. erkek ve kadm adl.
surfo
<\! ~....,
(a. i) : biy. kurtc;uk.
surfc
(f. i.) : oksUrUk.
(bkz
siirh
C
.1"'"
(f. s.)
: 1. klrmlzl, klZll.
(bkz : ahmer). 2. k,rmizi mUrekkep. 3. bab ve·
ya fasd ba~llklari k,rm/zl mUrekkepre yazllml~
olan yazma kitap.
surh-ab
-C",""'"
~I
(f. b.
i.)
k/rmlZI su
[kan ve l1arap].
sUrh·abi
surhi
zllllk.(bkz
IJ. \.;...........
(f. b. i.)
klrm/ZI ordek.
d"-",""'"
(f. i.)
klrmlzllrk, kl'
humret}.
siirhi·j hicab : utanc;tan dogan
klrmrzdlk.
("ka" uzun okunur
-6. i. sUrad,k'm c.) : .1. sa ray perdeleri,. harem
daireJerinin onUne c;ekilen bUyUk perdeler. 2. otag1ar, padi$~h c;adlrJarl.
(f. b.s. ve i.): klzllba$.
(bkz : rMlzi).
suriyye
iz, eser, i$aret.
1164
s. sarih'in c.)
sual ).
{bkz. : sinin).
supare
sUreb, sUrUb)
(a.
mensup,hatlra gelmekle i1gili. 2. erkek ad I.'
sunun
kurl1un; kalav; kur-
(a. i. c. : sunOhat) :'1. sag.
.:"l::...".:....
.siinuhat
(f. i.)
":-'.........
sureha'
la, habra gel me, i~e dogma. 2. C;lkma, zuhOr et·
me, vaki olma. $eref·sunuh : $erefle akla gelen.
hatlra gelen,
sikb
hlZ/.
Irklar.
t.,,:.C';-
sur'at·j mumkine : mUmkUn olan c;abukluk.
s.ur'at·i sey' : gidil1
(a. s.) : sUnnet
lam ve emin olma. 2. adamaktlll bilme. 3. (sinh'in
c.) : di$ yuvalan, di$ I;ukurlarr.
,unuh
I
sur'at·i intikal : c;abuk anlama, c;abuk kavrama.
1. sUrU. 2. gUrOh, cemaat.
ehlinden olan kimse. [aksi : $ii]'
siinuh
( a; i.) : I;abukl uk, hlz.
surbe
siinnet-ulJah : Allah'm koVdugu ni:z;am.
5unni, sunniyye
. sur~at
sur'at·i infial : c;ok c;abuk gUeenen, danian.
4;,~""'"
(a. i. e. : serari)
odalLk. (bkzkenizek, memIOke).
carive,
sUrm
~m
(a. L)
('J-'
alt klsml. Nezf·i surm
anat. kalm baglrsabasur.
(f. i.) : sUrme. (bkz: kOhl).
sijrme-~Ob
':"" ~
4,... r"'
(f. b. s.) : goze sUr-
me c;ekmek ic;in kullan"an mil.
surme-dan
kab"
j
b <\.4
(f. b. i.)
sUrme
(f. b. s.)
surme
J-'
sUrme hokkasl.
'JS"<\.4 f""
surme-ke~
c;ekmi~;
c;oeugun
(a. i.)
kesilmi~
surrak
ana,t. ye!1i
(f. i.) : 1. (c.
firi$'te). 2. Cebrail.
j ~ J..t"'"
suru$an
dogmu~
Jlf""
(a. ·s. sarik'in c.)
. hrrslz-
(a. i. surre'nin c.). (bkz:
~;J"'"
(a. i. e.
sUrer, surrat):
1. gobek (bkz : nM).
siirre-i batma : yumurtanrn S~rtSI, iC; gobek,fr.
chalaze. [tam ortasmda bulunmasrndan kina~'e].'
surre-i rie :anat. akeiger gobegi; fro hile pulmonaire. 2. S. erkegin ho~landlgl [kadrn].
surri
c,J.r'"
surue
(.
'-;'JJ
surur
J'~?
suryani
sust
(f s.) : gev~ek, sofpuk, mec.
..:..-
tenbel.
( f. i.)
susti
anell gevsek olan,
(a. i. sere'in c.): eyerler,
surud-i hezar: bUlbUl nagmesi.
surOd·j husrevani : muz. iran sasani mUzimnde
halk tUrku/erine veri/en isimlerden biri. [klsaea:
husrevani de deniJir].
surur
JJ.;-'
(a. i.) : sevinc;. Dar.us.surOr :
sevinc; evi, sevinc;l i yer.
Sururi
suta'
rlhi
~
(f. b. s.)
sozU,
olmlyan.
(a. i.) : nezle.,· (bkz:
zukam
(a. i.) : perde, orta.
sutre-i beyza
sutre.j hadra
beyaz perde.
ye~il
perde.
(f. s.)
sutudc
ovUfmu~;
ovOl-
meye deger.
sutude-slfat
slfatl, vasfl
.:" Li,Q o~ j:-
ovulmU~,
(a. h. i.) : XVIII. asrln
ikind yarrsmcfu yaSamlS alan bu $airin asil adl
Osman'dlr. Adanalrdlr. Siirde once "Huzni" sonra
gevsekl ik, solpUk.
l:.. . : .,. -. . .
sagl~~
sutra
(f. i.) : sarkl; tUrku.
(a. s,ve i.) : eski Suriye
(Sam) halklndan, onlartn e~ki dinlerinden olanlar.
(a. i. serb'in c.) : 1 ic;yag-
at taklmlart.
.JJp'"
ISlklar,
(a. i. serlr'in c.)
)J-'
IUk, . tenbellik.
2. azarfamalar, c;eki$tirmefer, be!;jenmeJer.
f...J].. "'.
c.) :
yataeak yeder. 2. tahtlar.
sust-peymanj
surud
me-
(f. i.),. (bkz: surOs).
(a i. sirik'in
f""
(a s.) : gobe!;je ait, gobekJe
ilgiJi.
surue
(f. i. ~urOs'un c.)
kandiller, mumlar.
sUrer).
surub
surO$an):
gobegi.
surrat
lart
J-Jr'"
lekler. (bki:': firistegan).
lar. (bkz : dUzdan).
surre
siirO~
mel.ek. (bkz
sUrme c;eken, surme c;ekiei.
surr
da"SUrOri" mahlaslnl kullanml~t,r. Birc;ok ~iir
ler yazml$ ve bunlardan' bir divan tertibetmistir.
Siirferinin c;~u hiciv ve mizaha
aittir. Zamam
~airlerinden SUnbUlzade Vehbl ile $eyh' Galibi de
hicvetmi~tir. SUrOri'nin as" ~ohret ve muvaffakiyeti '!·ebeed" hesabiyle tertibettigi manzum ta.
rihlerindedir.
Tarihle.rjnden bir klsml sonr-adan
"SurOr.l MeemOasl" adiyle ne~redilmi$tir. (d.:?0.:)1813>.
sutude-ljim
(f. a. b. s.)
iyi vas,flr.
f!' .:t~.;:-
Cf.
b. s.) : ahlak, ovUI-
mu~, iyi ahlakl,
1165
sutOh
o,.,=-
sutOh
1. kederli, slklntd,.
(f. 5.)
2. yorqun. 3. beceriksiz.
(f. L) : 1. direk. 2. gazete,
sutun
kitap veya dergi gibi ~eylerde sahifenin, yukardan
a~agJ dogru bolUnmU~oldugu klslmlardan herbiri,
!kolon.
gelerek *birle~ik kelimeler m~ydana getirir : Esb-suvar ': ata binen, ata binici. Ester-suvar : katlra
binen .. gibi.
sUvari
(.).;1."....
(f. i.) : 1. atJl. 2. atl, asker.
3. gemi kaptanl.
suver
(a i sOre'nin c.) : sOreler~
)-'---'
sutur .;.,:- (f. i.) : binek ve yUk hay van,.
suveyda
sutOr
(a. i. sitr'in c.) :. 1. per-
.;.,,:-
.deler. 2. artOler.
(f. b.
sutur-bin
i.)
seyis,
'hayvana bakan.
j
sutOr·dan \
b).,:-
(f. b. i.) : ahlr.
yontulmu~.
suture
suturg
0;""
5;.-
(f. 5.) : btiytik, iri. (bkz:
muazzam).
J.;.-..
suOI
~uvar
(a. i.)
)\-"*'"
(f. s. C.: sUvaran) : 1.
~!l..~
( a. i. ~~'ban'ln c. )
~a'ban-
1ar.
(a. i. seyf'in c.) : kdmt;lar.
(bkz : esyM)
Bak,yyet.us-suyuf: kdlt;tan
kalanlar, sava~tan almeden kurt'ulabilenler.
suyuf: kllle;: ehli, askerler.
C..t:;-'
y.W
(a. i.
~aire2nin
c.) : hek.
suyOI
"J.,,:....
liaba!i
..;~U
~ab
,-,L~
~a'b
( f. L) :
~~
sin-nan).
!iabb
~ap.
(a.'i. c. :
~uOb)
: 1. ce-
maat, taife; kab7le. 2. Klzdgeflizden <;Ikarilan dal·
II budakll ta~lar.
~a'ban
jl~
(a. i. c. : ~aabin)
: 1.
.arabi aylarlrpn sekizincisi,' ramazandan once ge'Ien ay, 2. erkek adl
$a'biniyye-i Halvetiyye
~."l;- ~~ ~~
b. h. i.) : tas. Halvetiyye Tarikatl asli
.den biri. [kurucusu : $a'ban-l Veli'dir].
1166·
(a.
~Obelerin
(a. i.seyh'in c.) :. 1. akar
(a. i. seyl'in c.) : seller.
(f. L) : takdir etme, begen(bkz : hO~a>.
~iba~-han. JI,,;. ";~l:'
alkl~"yan, Merin
.arpaclklar, fro orge1ets.
arta
EhI·i
sular. 2. <;izgili elbi~eler. (bkz·: esyah).
m~, "Merin!" deme.
~aayir
(a. L) : bot. sap<;lk.
suvum j.J-' (f. s.) : u<;uncu. (bkz :salis).
suyOh
etbeni.
.ata binnii~, binici. 2. "binen, binici" mana/anna
~aibin
J~,,-
suyuf ~ -'".::""
(f. L) : ustura.
1. kalbin or-
:
taslnda bulundugu sandan kara benek. 2. kalbdeki
gizli gunah. 3. bot.' *besidoku, fro endosperme. 4 .
bot. besiorU, fro albumen.
suveydi.ul·kalb : yUrekte
olan siyah nokta.
(bkz : esved-til-,kalb, habbet-UI-kalb, sevCla-ul-kalb).
suveyk
(f. s.) : tlra~ edilmi~,
siitijrde
(a. L)
I.A..-"*,,,
diyen.
~',-~
(f. b. s.)
(bkz :
begenip
aferin-han, tall·
(a.s.vei.~ebab'dan.c.:
~ubban)
: gen<;, delikanll; VigiL $eyh u !iibb :.
ihtiyar ve gen<;.
!iabb., emred : henuz sakall, .blYlgl . e;:lkmaml~
olan gene;:.
!ia'beze
o~
kabazllk. (bkz :
!ia'beze-biz
kabaz.
~ab·hine
rdan yer.
(a. i.) : el e;:abuklugu, hok.
~u'bede) .
j ~ o~
"".~ G
( a. f. b. S. ve i.) : hok-
(f. b. i.) : ~ap t;lka·
,)L;
(f. s.)
: sevin~li
..L.:,
(bkz
memnOn, mesrOr). DiI.~ad : gonlU sevin~li.
~ad·ab
lo-IT,)[.:,
(f. b. s.) : suva
kanml~,
sulu; taze. (bkz : reyyan).
J.T ,)[.:,
(f, b. i.)
suva
kanml~-
Ilk, sulu olma; tazelik.
~adkimseler,
~afak.alud
,)}T ~
b. s.)
~afak
(a. f. b. s.)
~afak
(a. f
;;afak·gun
(f., s,) : 1. s'evin<;li, keyifli.
3. i. erkek adl,
~adi ($,)L; (f. i.): 1. memnun/uk, sevin<;lilik,
gonUI ferahhgl. (bkz : mesrOriyyet). 2. erkek ad!.
Murde-i ~adi : <;ok sevin~ten gelen olUm. [mUe'n.:
"~adiye"].
~afi'
L;L;
(a. i.) : 1. mahkeme hade-
mesi; muba~ir. 2. tar. vaktjyle sultan
sarayma
odun goWren yeni~eri; odun anbarr me'muru. 3.
nagme ile ~iir okuyan. 4. ilimden,
edebiyattan
hissesi olan. 5. tar. torba o(jlanl,
Aeemi Oeagl
neferi.
~efaat'den) : ~efaat
(a. s.
eden, kabahatli kimsenin afvl i~in ara~'a .girip yal.
varano (bkz :' ~efl').
;;afi.i ruz·j caza
(eeza . gUnUnun' ~efaat~isi)
Hz. Muhammed.
!jafj.i yevm·i arasat [a~asat (meydan) gUnunUn
~efaat~isi] : Hz. Muhammed,
~afi, ~'afiye
($,)L.:,
(a.i.) : 1. gurubdan sonraki
renk/i,. klzll.
~ad-hab ":",,I y :",)(':' (f. b. s.) : uykusu tatll.
~,adi
, J.li':'
~ok, a~1rI
(f. b. s.)
su verilmi~.
~adan JI,)L..:.
2.
~afak
alaea karanhk. 2. Gune~ do~madan oneeki a/aea·
Ilk.
renginde, ~afak gibi,
~ad.ab.ter ~ T,) l.:,
sulanml~,
. (a. fi.) : istedi: in'l;aa.llah
Allah istedi ise; Allah isterse.
~l.:"
jL.:,
Ca.
s, ~ifa'dan) :
1. ~ifa veren, verici,
hastaYf iyi eden. Edviye·i
~afiye : ~ifall ilac;:lar. 2. kifayet eden, yeter gorUnen. (bkz
mukni'). Cevab., ~afi : yetergorulen
eevap.
$afii
~tU
(a. h. i.) : imam-I $Mii mez·
hebirtden olan kimse.
$afii~L~, (a. h. i.) : sUnnet ehlinin salik bulunduklan dort mezhepten
birinin imaml
olan zat [Gazzeli olup asd adl idris'dir], (Hicri:
d.: 150-0.: 204).
liafiiyy.OI.mezhep
kimse.
mahzOz, memnOn, mesrOr).
sevin~.
mahzOziyyet, mesrOriyyet).
vincini gosterme.
~ad-merg
mu,
~ok
c5v" ,) l.:,
(bkz:
izhar., !jad-mani:
se- \
!jagil
olU-
!jagirdi
.!JL',)[.:,
(f. b. s.)
gonlU memnun.
~ok
,) -,(L~
~,)..)rl.;,
C. L:.
J IJ),) [.:,
(f. i.)
:
cami avlularrnda, bulunan, etrMI
/u duvarla ~evrili su haznesi.
~adfrvan,
~ok
en
mus/uk-
me~gul
eden,
(a. s.) : 1.
(f. i.e.: ~a'girdan). (bkz:'
(f.
i.)
~akirtlik,
~Irakllk.
(bkz: mesrOr).
~adurvan
olan
~akird).
sevinmeden dcgan olUm.
~ad·nak
YU
mezhebinden
edici. 2. me~gul olmaYI gerektiren. 3. i~gal eden;
tutan. 4. bir' mUlkte oturan.
!jagird
sevin~
(f. b. i.)
$afii
(f. i.)
1. dal, bud~k. (bkz:
gusn ).
!jah., gOI : !=lui dalf. 2. geyik ve benzeri
hayvanlarm dalll boynuzu. (bkz : karn).
gibi
1167
~ah-. ihO
$ah~beyt
~ah-. ahO : ceylan boynuzu.3. par~a.
ljoah ljoah : par~a par~a. 4. kadeh. 5. parmak uslarlndan koltuga' kadar irisan eli. 6. su arkl. 7.
ega kemigi. 8. alth. 9. elbise tirizi.
j)L~
ljoah
: 1. padi.
(f. i. c. : $ahan)
~ah.
(bkz : husrev, pad-$ah, $eh, $ehen-$ah). 2.
Iran veya Efgan hOkOmda'r1. 3. $atranc; ta$larimn
en mOhimi.
~ah-. geda.nihad : fakir miza~II $ah, kibirli 01mlyan hOkOmdar.
ljoah-. Kerbela (Kerbela $ahl) : Hz. HOse,;:'in.
~ah·1 Kevneyn : "iki Diinyamo $ah/": Hz. Mu·
hammed.
ljoah-. Levlak : Hz. Muhammed.
~ah.,
~. j)l~
$iirin ,en gUzeJ
beyit.
<\,'\..latll.~
$an.dane
tanesi
(f. a. b. L)
: ed. bir
beyti; 'qazelde matla'dan sonraki
(f. b. i.)
1. iri inci
2. kenevir tohumu.
~ah·dar
)-b-~
(f. b. s.) : 1. dalll, bu·
daklt [aga~]. 2. dalll boynuzu olan [hayvan].
J )~ I..:. 0. b. L) .: $a rap. (bkz:
$ah·darO
bade, sahpa).
~ahen'$ah
ol.=..tA) L.:.
(f.
b. i.) : en bUyUk
padi$'ah, $ah, padi$ahlar padi$ahl, $ahlar $ahl.
merdin, ljoah-. velayet : Hz. Ali.
ljoahen'$ahi ~l..:.l4lG
$ah-, Risalet : Hz. Muhammed.
ljoah-, $ir-c;eng : arslan pen~e1i padi$ah,
(f. b. L)
: ulu padi.
$ahllk, vOce hUkOmdarlrk.
$ah., zii·J.fekar : Hz. Ali.
(f. i.) : boyunduruk.
$aha
$ahen'$eh
~ L~
(f. b. i.). (bkz
$a.
hen-$ah, $ehen-$eh).
"-',)~....
ljoahadet
(a. i.) : 1. $ahitlik, $a-
hitlik etme, *tanlkltk. 2. bir $eyin
dogruluguna
inanma. 3. delalet, alamet, i$aret. 4. "e$hedU en
la ilahe il lalla!) ... " cOmlesini soyleme. 5. $ehitJik,
$ehit olma. 6. gozle gorOlen ,;;eyler,
varIrkJar,
diinya. Alem.i $ahadel : DUnya, cihan. Alim-iil.gayb
ve-~.~ahade (gorOlen ve borOlmiyen $eyleri biJen) :
Allah.
~ahadet.name
<\.ol.:..·,) l~
..:..-e6.....=;
$ahall
JlJtlL
(a. i.)
yagldlk, semizlik,
(f. i. $ah'm c.)
<\,'lA:Il__t
ljoshane
JI-:- t\U
: $ahlar.
(f. zf.) : 1. hOkumdara
ait, hUkUmdarla ilgili. 2. hiikiimdara
$ekitde olan, ~ok miikemmel.
$ah~bal
(f. b. i.)
yak/$acak
kU$ kanadmm
en uzun tOyO. (bkz : $eh-bal).
oL~
(f. a. b. L) : 1. OstOn
if:>-L:;
(a
i. $ahs'dan) : 1. belir·
~~
(f. s.) : 1. $aha, hUkUmdara
. mens up, $ah ile ilgili. 2. i. $ahllk, hUkUmdarllk.
3. i. yumurtall, ni$astall bir helva 4. i. mermer.
$ahl de denilen ince ve rria.kbul bir patiska. S. i.
eski toplarm bir ~e$idi. 6. i. eskiden gUmu$ten,
sonralan baklrla nikelden yapJlan ve klran'/n
(bkz : klran) yirmide biri degerinde olan bir
I ran paras!.
$ahid
...L4:lU
(a.
S.
ve i.
$ehadet'den~ c. :
$evahid) : 1. $ahit (*tanrk). 2.senet verine ge~e·
cek $ekilde buyuk bir eserden veya kimseden all·
nan ornek.
ljoahid.i i»dil : dogru sozIO $ahit.
(f. b. i.) : 1. bir cins
$ah·baz
ljoah,s
$ahi
$i$manllk, $i$man olma
./1
ten. 2. 61~mek i~in dikilen, bir bu~uk metre kadar uzuhlugunda bulunan "gac kazlklar.
(a. f. b. i.) : 1.
diplom'a, 2: vesika, *belge.
!joahamet'
ljoah.eser
eser', fro chef·d'oeuvres. 2. UstOn de1:!erde. (bkz :
$ah-kar). 3. ed. bir $airin, bir muharririn en. gUo
zel eserL
ve beyaz dogan. 2. s. yigit, $anll, gosteri$li
[adam].
l.rI
$ahid
oUlL~
mahbObe>. 2. gUzel
(f. s.) : 1. sevgili. (bkz
(bkz: dil-b~r).
ljoahid.i bizi»r : orta ma" gOzeJ [kadln].
$ah-bender
$eh-bender ) .
1168
)..l:-:-JtIl..:.
(f. b
i.).
(bkz
ljoahid-i devran : OnlO gUze!.
$ahid.j :zibi» : yakl$lklr gOze!.
~ahide
(a. i.) : m~zara dikine di-
¢.J.AI'l..:.
kilen ve Uzerinde yazi ve Qi<;ek bulunan mermerden ba$ ve ayak ta$1.
• $ahs
~ahid-zor )Jj..l.4Il.;,
yaianci
(a, f, b, 5.)
cf~L~
$ah-reg
(f. b. i.) : $ah damar, bU-
yUk damar. (bkz : $iryan-I ebher).
(a. i. c. : $ihas, $uhus, e$-
if;"';
. has) .: 1. ki$i, kimse. 2. gr. $ah,s.'
$ahit.
~ahik
J.4Il..:.
(a. s.) :'yUksek, yUce [dag,
bina, yapl,.].
~ahika <lA4Il.,.:;
(a. i. c, : $evahik)
dag
(a. 5.) : yagh, semiz, ~i$man.
~A:lL;.
!}ahin
(f.
j;
arap~a c. : $evahin):
zool. dogan [ku$], Iiit. falco peregrinus.
~ah-kar .;1>ZA:lL:.
r~
~ahme
dalllk, aga<;:llk,
~ahsen
l..a;"":'
(a. zf.)
:
1. $ahls Itlba-
riyle, $ahlsca, cisimce. 2. kendi' [kendim,
kendiniz: .. ]. 3. yalnlz uzaktan gorerek.
ke~din,
$ahsi, $ahsiyye ":-a~~ ,~;.._:. (a. s.): $ahsa,
( a. i. c. : $uhum) : 1. i<;-
2. kim. katlyag,
(a. i.) : [bir par<;a] i<;yagl.
$ahmet.ijl-uzn : kulaK memesi.
'~ah-merdan JIJ/b
wl.....a;"'_:'
$ahsiyyat
(a. i. c.)
: 1. ki$inin
kendine, $ahsma ait sozler. 2. birinin $ahSllla ait
mUnasebetsiz sozler.
: mineral y·ag.
<l....~
(f. b. 5.)
ki$iye, kendine ait, $ahlsla, kendi ile, ki$i ile i1gili.
Ef'al-i $ahsiyye : $ahsi i$ler. Zamir-i $ahsi : $ahls
zamfri : ben, sen, 0.. gibi.·
yagl, etler araslnda bulunan vag
don yagl.
~ahm'l ma'deni
)L.>l..:.
koruluk.
: ba$ eser, en
(f. ·b.· i:)
gUzel eser. (bkz : $ah-eser)
$ahm
$ahs-I salis (U<;UncU $abls) : davada her iki tarafl da futmIYan.
,ah-sar
tepesi, dag dorugu. (bkz : zirve).
~ahim;:~
$ahs-I ma'nevi : kendisine bir $ahls muamelesi
yapdan banka, $irket v. b. !=libi ortaklJklar.
$ahsiyyet .:..:..a~:'
(a, i.) : 1. ki$i1ik, ki$i
husOsiyeti (*6zelligi). 2. ki$i, kimse, yUksek ki$i.
(f. b. 5,)
$ahmer·
dan, a$agl y~karl Qlkan bUyUk demir tokmak.
$ahsiyyet-i hukmiyye : sosy. *tUzel ki$ilik.
$ah-suvar
(f. b. i.) : 1. hUkUmdarlann biyografisini manzum olarak anlatan eser.
2. h. i. Tus'lu Firdevsnn UnlU manzum destanl.
)y-A:IL:.
(f. b. 5.)
: ata iyi bi-
nen, (bkz : $eh-sUvar).
$ah~tere
¢j\A:lL:.
(f. b. i.)
: $ahtere, lat.
fumaria anotolica. (arap<;:asl "$ahterec" dir).
~ahne
~:.
(a. i.) : 1. inzibat me'muru,
emniyet me'muru. [ash : "$ihne" dir J. 2. harmanlara nezaret eden kimse.
.
·
~a h -nl$in
kak taraflna
nan k,sm,
,·~·i4ll
.....
. ...--~.
olan
(f. b. i.) : odanm
<;Ikmtlsl,
dl$anya
dogru
50-
uza-
$ah-tericiyye
"':f"j\A:ll..:.
~ahOr .;'y:..L:'
tandJrl .. (bkz
:
(f.. i.)
..-:
oL:.
(f. b. i.). (bkz : $ah-bal).
~ah-rah o\~l.;, (f. b. i.) : 1. bUyUk,i$lek
yol, ana yol, cadcle. 2. $a$lnlmaSI mumkUn olmlvan dogru' ve a<;Jk yol.
F. 74
ekmek f,nnl, ekmek
tennOr).
$8h-var
$ah-per
(a. i.) : bot. $ah-
teregiller, fro fumariacees.
(f.
b. 5.) : 1. $aha,
hUkUmdara yakl$acak surette. 2. i. iri ve iyi cins
inci.
$ah-zade
o.)\J.4Il..:.
(f. b, i.)
$ah oglu, hU.
kUmdar, padi$ah oglu, prens.
1169
.
...., , ,
"
I,
{a. i. l1evb'den. c.
~evaib) :
1. leke, kusur; noksan, nakisa. {bkz
kotU . eser, iz.
ayb). 2.
!?iUbe
...... '--'"
!?aika
dl..~,
(a. s.)
("ka" uzun okunur.
a. f. zf;)
isteklice, !?evkli o/arak.
~_~L~
$ai'ke
(a. i. !?evk'den)
(a. i.)
bot.
arpa; (bkz
cev).
{a. i.
:
~air,
~i'r'den.
e.
~airan,
ozan
(a. i.
~i'r'den).
(bkz
!?uara) .
!?air.ane
4J'\~1.;.
(a. f. zf.) : 1. !?airee,
~aire yak,!?aeak yolda. 2. s. mevzuu !?iir sayilabi·
leeek kadar ho!?, latif olan ~ey.
!?aire
j)~L~
(a. i. c. : ~airat, :?evair)
kadm l1air.
(a. i.) : 1. arpa tanesi, bir
Jill_~
("ka'; uzun okunur. a. i.
~akika'nJn. c.) : l1akay,k, $akaik.un.nu'man : bot.
gelineik. [~akj'ka : arapt;ada' "yank, t;atlak l1ey;
yanm bal1 agnsl" manalanna 'gelir]. .
$akaik·i nu'maniyye : ed.XVI. aSlralimlerinden
Tal1koprOIO Zade' Ahmed $emsettin Efendinin arapt;a olarak yazm,~ oldugu mel1hur biyografya eseri.
dir. [Meedi, Efendi
tarafmdan tereOme edilmi$"
tiro Bu esere yazdm'l1 olan zeyiller arasmda Ataj".
nin, $eyhi'nin va U$$akj' Zadeninkiler mel1hurdur J.
$akaYlklyye
.s..j, ~
l1akaYlklan, fro actinaires.
1,110.
~
SIZ, fena hareketli,
kesen
pek keskin
(a. s. l1ekavet'den) : 1. baht·
hay/az, habis. 2. havdut, yo/
(a. s.) : 1. ikiye bolOn·
mOl1 bir l1eyin her part;asl. 2. i. anabababir olan
erkek karde!?
(W~
$akika
$akiklyye
(a. s. e. : $akaik) : 1. va.
w..C
(a. i.)
: bot. dOgOnt;i.
¥l.;
$akile
(a. i.) : bot. deniz
(a. i. e. : $evakii) : 1.
yol, tarik, mezhep, meslek. 2. y·aradd'$. (bkz
tlynet).
$akir
-,'l.;
(a. s. $Ukr'den) : 1. l10kre-
den, gordOgO iyilige kar$1 dua eden. (bkz : mO.
te~ekkir). 2. i. erkek ad,.
$akird
tek arpa. 2. (a. i. e. : :?aayir) hek. arpaelk, fro
, orgelet.
$akaik
aletleri ve silahlan
<;egigiller, fro renonculacees.
j\~~~
!?airan
$ikayet·
nk, t;atlak, ortaslndan
Iyardm,!? $ey. 2. i. ana
baba bir olan klz karde$' 3. yanm ba$a/:irlS'.
Hubz·i $air : arpa ekmegi.
~uara)
saki'·s·silah
ola~ kimse
$akik
dikenliler fami/yasl.
!?air
(a. s. $ikayet'den j
eden. (bkz : mO$teki).
$aki
dikenli.
$aik·ane
~ikayet
["~Iklrrak" $ekli
(a. s.) : 1. !?evkh,
hevesli, i~tekli. (bkz : arzO-mend). 2. i. [birincisi] erkek, [ikindsi] kadln adl.
~aik d~
S~
$aki
C;i,
Jil.;
(a. i.) : ye$il, klrm,zl ve
beyaz refhklerle sOslO bir kU$.
de kullandlr].
!?iiibe-i !?emsiyye : astr. GOne!?'in Ozerinde bulu,.
nan s:yah lekeler. 3~ !?Ophe. (bkz : gOman).
~aik,
JI..JA..:
$aklrrak
.3
-"l.;
(f. i. e. : $akirdan) : 1.
talebe (*ogrenci). 2. t;lrak,' yamak. 3. stajye'r [as.
II:
"l1agird'
oldugu
halde
"l1akird"
l1ek1i
yayglndlr ].
$akirdan
j
b-"L~
(f. i.
~akird'in
c.)
:?akirtler. [asll: "l1agirdan" dlr].
~akirdan'l ehl·i hiref : tar. sarayda ehl-i hiref
deni/en sanatkarlami yanlnda t;,rak o/arak t;alll1an
kimseJer.
(a. i. e'-: $Okuk) : 1. varma,
yanlma, c;at/ama; Ylrtma, para/ama; klrma. 2. va·
nk, c;atlak.
$akk'l ~efe
,aglz at;ma, konu~ma.
$akk.1 si/viyus : biy., si/viyOs yang•.
farab•• nab
,akk, ,akka' .uL~
,JL:.
(a. s. me~akkat'
den) : zahmetli, eziyetli. Hidemat-. $akka : zah. metli ve kaba i!?ler : [toprak kazmak, ta$ ta$lmak
gibi.J.
JI-,C
(a
( o. s.) : 1. $amh. 2. $am
J}l~
*~ekiil,
i.) : g8O.
("ku" uzun okunur
fro fil
JL~
,al
,am'i1, ,amile
JL~
:~al taklidi kuma~.
i L~
,am
('L~
,am·. mugber
(a. i. ~ame'nin c.) : benler
2. fbi.
(a. i.) : 1. $an, $ohret, un. 2.
,an-I insaf : insafrn $anr, insafa yakl$an $ey.
c\;L-~
,ane
ak!?am.
(f. i.)
pan,
(a. (. !?ame'nin c.)
ctAl_~
tarak~l.
sa~larJ
$am).
(blsz :
(bkz : burka', lesme >.
I
(a i. c,
$am, $amat)
ben
[vucuttaki-J. (bkz : hal).
,-;..r<\.L~(f.
(f. b.
S.
ve i.) : tarak va·
_ o~j <\>'L~
(f. b. 5.)
tarakla
taranml$.
,ane-zen
(f. i.) : [kadrn] ba!?ortiisu.
tarak. (bkz : mU$t,>.
(bkz : me$$at).
,ane-zede
ben-
(f. i.)
jL.. <\>'L~
,ana·saz
dargrn, gamll ak!?am.
ter [vucuttaki~], (bkz'
,ime.ge,
~OmOI'·
$amat)
~L.L~
,ame <\,.L~
S.
hal, keyfiyet.' Azim.ii,·,an : $anr, $ohreti; keyfiyeti
buyOk olan. 3. gosteri$, ~allm. 4. adet, tabiat, huy.
(bkz : i'pyad ) .
,am u seher: ak!?am sabah.
,ame
(a.
~evr~liyen.
(a. s. $emm'den) : koku
j l_~
,an
ilgili. 2. i. ~alrn ince ve' zarif bir ~e!?idi.
,am
jAl..:.
. alan, koku aile.; kokllyan. [mOen. : "$amme"].
Kuvve·i ,amme : 'koku alma kuvvet (ve hassasl.
(f. s.) : 1. ~ala mensup, !?alla
[vucuttaki],( bkz
iU
,amm
["~al.i haki" den bozma oldugu soylenir].
,ali
ed.l~"
den): 1. i~ine alan, kapllyan,
rincisi] erkek adl.
$akul ile ilgili. 2. geo.
(f. i.)
(a. i.) : hek. beyinde,
kemikte ve vOeudun b~$ka yerlerinde tabii olar'ak
gorOlen ~Ikrnttlar.
(f. i.) : ~al.
S,),L~
,alaki
~U
,amiha
a.
J,.,9L~ ("ku" uzun okunur. a. s:)
,akull
e. : ~eva.
2:
a piomb.
mat. 1. $akule mensup,
*du$ey, fro vertcial.
S.
mih) : 1. yuksek. (bkz : ali, mu~tefi' >. Cibal-i
"amiha: yuksek daglar.
kibirli, azametli.
den bulbul gibi oter bir kU$.
,akul
Dimi$ki}.
,amih, ,amiha ,<\~ L:. ,tL~ .< a.
san asma nevin·
i.)
ak$am vakti.
$~m-gah).
$ehri ile ilgili. (bkz
,akk-. asa : degnegi yarmak; -mec. topluluktan
ayrdmak.
,akrak
(,f. b. i.)
,am.geh
(bkz :
j j 4J'L~
me~$ata
(f. b. s.) : 1. ba$tarlyan.
gu~lOkleri,
). 2. mac.
zorluklarl
~ozen.
,a'r
.,;A-'"
(a, i. c.
e~'ar,
!?iar, !?uOr) :
kll. (bkz
mOy).
,a'r-. $arib : blylk kill
b. s.)
(f. i.) : $ehir.'(bkz : belde).
alan.
!1ame-gii,a
L~.rctAL~
(f. b. s.)
ba$orWsii-
flU a~an kadrn.
,am-gah
(bkz :
olCL:.
~am-geh).
(f. b. i.)
ak$am vakti.
,arab
~\.?
(a. i,
C.
:
e!?ribe) : 1. i~i1e
eek $ey. 2. $arap. (bkz : bade, hamr, mey, sah·
pal.
,arab.1 bi-ga$ : hilesiz ve katklslZ !?arap.
$a~ab-I nab : katklslz $arap.
1171
~arab'l nuM
~arab'l nuhi : bin senelik eski ,$arap.
~arabet-ur-raiyye
~I)\ ~\? (a.
fr. capiHarite.
b. i.)
~ark
bot. c;obanpuskulOgiller', fro aquifoliacees.
~arab-hane 4,;l~ Ip
(a. f. b. i.) : 1. $arap-
evi, $arap yapllan veya satllan' yer. 2. buyuk $arap
flC;ISI. '
~arab-har
)\;t.\ ......:.
(a. i.) : fiz. *kllcalllk,
~a'riyyet
~arab-I rummani : nar· rengindeki sarap.
!?arap
(a.f. b. s.)
J?
(a. i.) : 1. Dogu. 2. Avrupa
kulWrunOn 'dl$Jnda kalan Musluman ulkeleri. $ark
ve garb (Dogu ile Batl) : buWn dunya.
!i~rk'l cenubi : cogr.
$arki" $ekli yaygrndlr].
1. $arapC;I. 2.
(a. i.)
S.
doqu.
[ucenOb-l
sark~1 simali: cogr. kuzey doqu. [u$imal-i $arki"
$ek'!i yay~rndr r].
~arkan t;p
, ic;en.
quney
frndan;
(a. zf.)
gun dogusu tara-
$arkrnda, dogusunda.
k'lrmlzl $arap ren,ginde oIan.
~arlk, ~arlka
4!.i ~ ,
J)';
(a., s. $ark-
da~) : dogan, parlryan, pariaYlcl; parlak. Necm-i
~arik: parllyan vrldlz. Nucum-i ~arika :' parllyan,
parlak yrldlzlar.
~arlka
4! )L_:.
(a. i.
C. :
$evarlk) : ay-
e)L.:.
(a, s. $er'den) : 1. $eriat
koyan, kanun koyan. (bkz : vazl-U1-kanOn) : Allah.
2. Hz. Muhammed.
\
~a'ri, ~a'riyye
<t:,"""';,
i..S.,.r:.'
(a. s.)
: 1.
kda mensup, kd ile iIqili. 2. fiz. kdcaL Cumle-i
!j>i'l'riyye : hek. klrmizi ve siy,ah 'kan damarlan arasrnda bulunan sac; gibi ince damarlar. Ev'iye.i
$a'riyye : *klLcal damarlar.
~.iL';
~ariD
(a, s. $urb'den)
1. ic;en,
it;ici.
~arib.ijl.leben
: sut it;en,
~arib·ul.leyli ve-n·nehar : gece gunduz ic;en, ic;ki
dU$kunu. 2. (i. c. : $evarib) blyrk.
~arid
~)L_:. (a, i.) :tutunmu!?, begenil-
mi$ ve yaydml$ !?iirler; $iir' tarzrndaki ata sozleri.
~arih
L)L_:'
(a. s. ve i. $erh'den. c. : $ur-
rah) : bir kitab; $erh eden, bir kitaba' *aC;lkiama
yazan, kimse. Hz. $arih : Mesnevi'nin $arihi ismail ResOhi Dede. Kavl-i !j.arih
mant.' tarif.
!j>a'riyye
makarna.
kinaye].
111"2
["$a'r
(0. i.)
kit
gibi
~arklyyun
(a. i. c.)
:
$arkJdar,
"dogulular.
drnlrk, 1$lk. (bkz : nOr, ziya).
~ari'
dogudili, tarihi V0 edebiYlltlariyle
ugra$an ilim
kollarrna toplu olarak veri len bir ad. 2. muzo dart,
be$, altl ve daha c;ok mlsrall $iirJerden terennum
guftesi yapllan ezgilere verilen bir ad.
$ehriye, c;orbalrk
ince
olmasrndan
4..}p, Jp
~arki, !j>arklyye
(a. s.) : 1-
$arkla, dogu He ilgili. 2. $ark, dogu
ulkel~riyle
ilgili. Cenub·i ~arki : cogr. quney dogu. $iinal.i
~ar:ki : cogr. kuzey dogu. Elsine·i $arklyye : (ya$ayan) $ark dilleri: [Turk, Arap, Fars, Ordu, <;;in,
Hin, Kore, Tibet, Japon ve saire, gibi Asya'da kullanllan diller].
~art
I
..
-'"'r
(a. i.
c.
$urOt)
1. $art. 2.
vaziyet, hal. 3. yemin.
Sart'l arz (arz $artl) : jeod. herhangi bir yuksek dereceli nirengi $ebekesinde eweIce hesaplanml$ birdl1'a (baz) dayanpn bir nirengi $ebekesi
kuruldugu takdirdeolc;ulerden hareketle buWn $ebekeyi dola$lp tekrar baza doi1Uldugunde bazl Slnoktalarda tahassUl edecek arz farklnl
nrrllyan
gidermek ic;in muvazene hesabl srraslllda kurulan
husOsl muadele (denklem) ve bu muadelenin gosterdigi $art.
sart·J batll : huk. [eskiden] vaklfrn 'fayda ve
ma'slahattan ari ve vakflll
gayesine muhalif olan
arzusu. [hain mOtevellinin azlolunmamasl, mevkuf
akarrn $U miktardan fazlaya kiralanmamasl gibi].
l;art'l biiz (baz !?artl) : jeod., 'astr.' herhangi bir
nirengi ~ebekesinde birden
fazla baz bulundugu
takdirde,birinci bazdan mevcut olc;Ulere dayanarak ikirici bazlll usWne kadar buWn uc;genler doJa$darak varJldlglllda 61c;O hatalanndan do1'lan intibakslZllgl gidermek i<;in kuru Ian husOsi muadele
(denklem) ve bu muadelenin gosterdigi $art.
~art-I cal% : huk. [eskiden] akd-i bey'in muktezasmdan olan, yahvt akdin muktezasml te'yideden, yahut mutearef, yanf od ve adet-i
beldede
car\' ve !?art-I hlyar gibi me!?rO OIan !?arttlr ki bu
!?artla beyi' sahih ve mOteberdir.
~art-I dll' l dill' !?artl) : jeod., as~r.
herhangi
bir . n\'rengi !?ebekestnde, !?ebekenin bir dll'lr'ldan
kalklp bOWn
Oc;;genleri doJa!?tlktan sonra aym
dill' uzerine kulak yapmakslzrn, yani dll'l srnlrllvan noktalar devirden sonra OsWste gelecek !?ekilde dogru hesapllyabilmek Gzere muvazenede tatbik edilen muadele (denklem) ve bu muadelenin
gosterdigi !?art.
!?art-I lagv : huk. [eskiden] a.kd-i bey'in muktezasmdan olmaYlp ve muh.tezay-i akdi teyid dahi
etmeyip, mGtearef olmlyan ve akdi yapan taraflardan birine veya ma'kud-On-aleyhe faydasl bulunmlyan!?arttlr' ki bu !?artla beyi' sahih, lakin !?art
lagvolur. [ba!?kasrna
satmamak, yahut mer'aya
sallvermek !?artiyle bir hayvanl. satmak gibi].
!?art-I mufsid : huk. [beyide] akd-i bey'in muktezasrndan olmaYlp veakdin muktezasrnl teyid dahi etmeyip, mOtearef ve me!?rO olmlYan ve fakat
akitlerden birini faydalJ, olan !?arttlr ki bu !?art
mUfsit ve bu !?artla bey.i' .fasittir. [araslra binmek.
!?artiyle bir atl satmak gibi].
~art-I muteahhir
: huk. vakfiyedeki
mut'earlz
!?artlardan sonraki !?art.
~art-I mutearlz : huk. [vaklfta] vaklfrn vakfiyesinde yekdigerine muanz ve muhalif zikrolunan
~artlara Itlak olunur ki, hepsini imal mUmkun 01mazsa
sonrakl
!?art evvelki
!?artrn
hOkmUnU
nesheder.
!?art-. mutekaddim : huk. [vaklftaJ vakfiyedeki
mUteanz !?artlardan ilk ~art olup buna : $art-I evvel de denir.
!?art-I nasih : huk. vakfiyede mutearlz !?artlardan sonuncusu.
~art-I sani': huk vakfiyede mUteanz iki !?arttan· ikinci !?art olup onceki !?artrn hOkmUnO kaldlr~
ml!? sayllir.
at If
liart-I sari'h : huk. [vdklfta] yekdigerine
sOretiylekullanllan tabirleri muttasll olarak takfbedip onlara vuzuh veren kaYIt. ["c;;ocuguma ve
~ocugumun c;;ocuguna ve neslime vakfeyledim" dive
say-dan me~rOt-un-leh'leri takibenzikrolunan "erkek" lafzl gibi, ki bUWn sayllanlar ic;;in mOteber
bir kaylt addolunur].
~art-I semt (semt !?art,) : jeod., astr. eyveice
hesap!anml!?, brnaenaleyh iki ucu arasrndaki tul ve
semti belli bir dd'a (baz) dayanan herhangi bir
n7rengi !?ebekesinde olc;;ulerden
hareket sOretiy,le
bOWn Oc;;genler dola~lIdlktan sonra baza varlldlgrnda tahassGI edecek semt farklnl gidermek Gzere muvazene hesaplarl yaplhrken kurulan husOs\'
muadele (denklem) ve bu muadelenin gosterdigi
I
~art.
~art-I takyidi : huk. [eskidenJ akdi takyideden
~arttlr
ki "uzere" ve"!?artiyle" gibi laflzlarla ifade olunur.
~art-I tOI (tul $artl) : jeod. herhangi biryOksek dereceli nirengi $ebekesinde evveice hesaplanml!? bir dll'a (baz) dayanan· bir nirengi $ebekesi
kuruldugu takdirde olc;;OIerden
hareketle bOWn
donOldOgOride bazl
$ebekeyi dola~lp' tekr.ar baza
slnlrllyan noktalarda
tahassul edecek tul farkml
gidermek ic;;in muvazene hesabl. slra.slnda kurulan
husOsi muadele (denklem) ve bu muadelenin gosterdigi ~art.
~art-I vaklf ': vakfedenin, vakfl yapanln kO$tugu
!?art.
~art-I :io erbaat-ji-adla (dortgen $artl) :' jeOd.
herhangi bir n7rengi !?ebekesinde iC;; ac;;lIan toplaml dor'tyUz grat olmasl
gereken dortgenin olc;;U
hatalarlndan dogan grat I farklnl
gidermek Ozere
muvazene hesabl Sirasinda kurulan husOsi muade-'
Ie (denklem) ve bu muadelenin gosterdigi $art.
~arteyn
~k. ....:.
(a. j,'
F.) : koz. hamel
burcundaki iki ylldlzl,n ad•.
~arti', ,artiyye
ot:k.. . ..:. , J- r
(a~ s.) : $art ile
i1gili, !?art gibi olan;$artl,•. Siga-j ,artiyye : $art
s\'gaSI (*kipi) [lIg~lirse soylerim': gibi].
~artiyyot .:..)" ~
(a. i.)
!?arthlJk, '$ar.ta
bagll olmaklJk. fro conditionnalite,
~art-name
'lA l;b ~
( a. f. b. i.) : veri ne g~
tirilmesi gerekli olan $artlarrn yaztldlQI resmi k§glt. (bkz : mukavele-nam.e).
liast
.:.....a.....
(f. L) : 1.
(bkz~estl,
2).2.
s. altml!?: 60.
(a. i.) : 1. par.lakhk,
parlama. 2.
gosteri~,
~a'~aa-CJar
yaldlz.
)" ~ ....~
(a. f. b s.)
~a)aah,
. gosteri!?li, parlak.
~a'!iaa-pa!i
J-~ ~z
. (a.
f. b. s.)
partl-
tl sac;;an, pardtdl.
~at
.:.;~
~athiyyat
(a. L) : koyun. (bkz : gan~m).
.:,;L.....h..:.
(a. i. c.) : 1. alayll,
eglenceli hikayeler. (bkz
hezliyyat). 2. ed. dudakliilrda bir tebe~sUm uyandlrmak maksadiyle soylenen manzOme.
[Dertli'nin
: girdab-, mihnette
1173
$athiyyat., sofiyane
kapandln ~kaldln * vermedin bir yandan ses kara
baht,m * anladlm gafilsin, uykuya daldrn * deli
poyraz gibi es kara bahtlm•• v.s.].
$athiyyat". sofiyane : ed. ,. bazi meczuplarrn soz·
Jerini taklit sOretiyle yaz,lm,~, zahirde sa~ma gorOlen, fakat ~erhve tahl1li halinde man1dar oldugu anla~"an manzOmeler hakkrnda kullanrlan bir
deyim. [Kaygusuz Abdal'rn ~athiwat', dindarlar
n~zarrnda kOfriyyattan sa}"IJrdl].
dL~
~ok
manzum sozler.
(a. i.) : zool. uzun-
bacakillar, fro echassiers.
(a. s. ~etaret'den.
,at.r,j,U
G.
:
~ut-
tar) : 1. ne~'eli, keyifli, ~en. 2. i. bOyOk bir kim. senin at, yanrnda gitmekle vaz1feli aga.
(a. s. c. :
~evat1)
k'yl, ke-
nar.
$itim (oW
~etm'den
( a. s.
)
sovOp sa-
yan, kOfur eden.
,atranc
t·):z...:
ok..:.
(a. i.) : 1.
satran~
\
J~tL~
,aVgan
uy-
(f. s.) : 1.lay,k,
yakl~lr,
'I~
J L1I..tL~ (f. i.) : 1. ~ayeganlak,
ucyzluk, ~okJuk, bolluk. (bkz : vefret). 2. lay,kIlk, mOtlasiplik, yakl~lrllk, uygunluk.
ljiayi'
ttL..:.
(a. s. ~OyO'dan): 1. duyu/mu~,
~U
,avia
{a. i.} : Beyt-i $er1f ziyaretinde
(a.L c. : ~€iyiat) : ~€iyi' 01-
mu~, yayJlml~ haber, yaygrn olan *soylenti.His~e-i,
ljiayia : hissedarlarrn, ayrrlmam'$, bolMnmemi~ maldaki hisseleri.
(a. i. c. :.'$utOt) : bOyuk nehir.
. .1-,_~
yara~lrl,k,
mOnasip, yara~lr. (bkz : l;espan, laYlk, seza). 2.
ucuz, bol, ~ok. (bkz : mebzOI, vasi'). Genc-i faygan : Husrev Perviz'in hazinesi. Vasl ii faygan :
ed. kafiyelerde revi harfinden sonra tekrarlanan
zamir veya edat. [mesE:la : "abade, feryade" kafiyelerinde a lar; "i~aretimiz, be~aretimiz" kafi;.
yelerinde "mizler" vasl 0 ~aygandlr].
oyunu.
$aU-iil·Arab : c~r. Dicle ve Firat nehirlerinin
Korna'da birle~mesinden meydana ge/en buyuk nee
hir;
$avt
(f. L)
Cenab-I Hakk'-
herkesc;e bilinmi~. 2. taksim olunmaml~ mO~terek
hisse.
(bkz : sad-reng). 2. fildi~i ayna ve kakmalarda
oyulan sat,hla, kak,lan pan;amn zigzaklJ olarak kareler te~kil etmesi sOretiyle meydana gelen motif.
,aU
.~':-J..l":'
,ayestegi
,aygani
,ati' r.~U
: yak'~lr, yar~'lr;'
fayeste-i tevfik·j Cenib•• muteal
rn yardlmlna lay,k olan.
(a. i.) : ahiret ahvalini
alayll bir dille anlatan daha
,itliyye
(f; s.)
qunluk. (bkz : Iiyakat).
<l.:o.:,!a..;
$athiyye
ct:-t~
!jiayeste
uygun. (bkz : ahra, cedlr, ~espan, /aYlk, mustahik, seza, ~a'Yan).
two L.:.
$ayian
(a. zf.) :
~ayi
olarak.
,avian tasarruf : huk. [eskiden] bir miri araI ziyi birc;ok kimsenin mO~tereken tasarrufu.
,ayiat
..:..L.,.I~ (a. i. ~ayia'ntrl c.) : $§yialar~
I
Hacer~i
Esved'den ba~lay,p· ~art' uzere dolanarak
vine Hacer-i Esvl'lc!'e gelmekOzere yapJlan tavaf.
. ,ayan
J~U
(f. s.):
ger. (bkz : ahra,
~espan,
$ayan.. hayret :
ret edilecek.
.~a~maya
,ayan•• sena
en) laYlk. (bkz
,iyed
1174
/ay,k, mOnasib).
.deger,
~a~,/acak,
hay-
~ L.:.
(f. b. s.) :daha (pek,
e/yak).
(f. e.)
~er;
o/aki, olabilir
(a. h. i.): tas. Eb·OI-Ha-
san TakiyOddin-i Ali bin Abdullah-O~-$azel1 tarafrndan kurulmu~ olan tarikat. [Ali bin Eb-ul Hasan.ri~'$azel1~ hicri 593 (MiJadi 1196 - 1197) Yllmda
Afrika'da Septe civa'rmdaki gamare nahiyesikoylerinclen .bj~inde do~mu~tur].
~zivve
ogmege /ay,k' olan
-.~~
fi_
ki, olur ki:
yakl~,ri yara~lr, de-
4.:'.;l..:.
,beliyye
.a....l:.:.
(a. L c. : .~ezaya) : 1. yay,
kavis. 2. anat. incik kemigi. 3.. aga~ kl')'mlgl gibi
bir ~eyden kopmu~ parc;a. 4. hek. incik denilen
baldlr kemiginin yanrndaki ince OZlJh kemik. 5. k,rllan kemikten meydana gelen parc;alar.
~azz, ,azze
kaide (* kLiraJ)
o~~,.;L:. (a.
dl~11
S. C. :'
~OzOz) :
kaideye (* kurala) uymlyan.
Kelimat·, ~bze : kaide (kural) dl$1 clan keJimeler.
(bkz : mUstesna).
;1.-_:,
~eair
~aire'nin
(a. i.
c.) : adetler;
torenler. [mUfredi "$aire : alamet, i$aret" manasrnadlr ].
~eamat ..:..L,
t:.
ugur-
(a. i. $eamet'in c.)
(f. s.) : geeeyeait, geee ile
.::.lG 1-:-:'
$eban.gah
(f. b. i.)
l. geeele-
yin, gece v'i:kti. 2. geeeleneeek yer.
~ L..:..
~eban.geh
( f . b. i.). (bkz
-gah).
suzluklar.
~eamet
..:../L:.
(a. i. c.
$eamat)
ugur-
j.U·~
$eban'ruz
(f. b. s.)
"gece gun-
duz" : 24 saatlik zaman.
lsuzluk.
~eb~..
(f. i. c. : $eban) :
gec~.
(bkz :
leyl, ~ev). Ruz ii ~eb : gunduz ve gece.
~eb.j arus : gelin qeeesi; Mevlana'nrn 61dugu
gece.
. $eb·j cl$k : a$k gecesi.
$eb.j gamm : gam geees;,
~eb-j
I
~eb.i
tarik
ydrn en uzun gecesi. [22 Aralrk].
u ruz
l'ebaat
gece gUnduz.
..:..c L..:.
tokluk, tamamltk,
(a. i.)
1-11.. _":'
gen~lik, tazelik, ei-
(a. i.)
van/lk.
..:..! 1-:-:.
$eb~h
e-:-:'
C.
e$bah) : ceset; eus-
:
"::".A:l1-:-Z
( a.
i. )
benzeme, benze-
$eb·buv <.S~:.
~eb-!rirag
t \..)~:'
.1. ~
~b-diz
.J.tL..:. (a. .,. $ebAk"
, e nrn e. ) . (bkz :
'-\l
'to_'='
$eban
(f. b. L)
geee parllyan )
.(f.
b. s.) : "gece renkli" :
C
me~hur
(f. b. s.)
atmm
geeeyi
ay~
(a. i.) : benzer, benzeyi~.
(a. i. e. : I;ibak) : 1. avel;
baltk agl. 2. ag gibi yapllm'$, gerilmi$ hat ve yol·
larrn meemOu. 3. s. kafes l;ekJinde olan.· 4. Iskara.
S. anat. ag I;eklinde olan nesi~ler (*dokular). 6.
kotU niyetlerle gizli .kurulan topluluk.•
(a. i.)
jl..-:-:.
(a.
a?) ve kafes gibi
c· . .
",;--
$iba') :
sir). Batn-I $eb'an
tok ka-
jl,:,,_~ (f. i. $eb'in c.)
la$an kol,
~\
.....:..
~..)~..:..
bek~i.
$eb-gir
geceler.
: '1. $ebekeye men-
(f. b. s.) : geee ku-
\iU, yarasa.
$eb·gerd
$ib'den.
C.
S.
(a. s.)
sup, $ebeke ile i1gilL 2. anat. agsr, aglmsl .
$eb-engiz
J~
tok, doymu$. (bkz
nn, karn/ tok.
bot. ~ebbo)\, lat.
drn/atan.
oru/me.
~eb'an
(f. b. i.)
1. karayaglz at. 2. Husrev Pervlz'in
ad,.
$ebeki
$ebeke ).
$ebaket
(a. i.) : $ap.
~ebeke
(a. i.
yi$. (bkz : mU$abehet) .•
"ebaA,'k
ku~u.
(f. b. i,)': ishak
(0. i.). (bkz : $ebab).
se, eisim, $ah/s.
.,
~
~ebeh
$ebabet
$ebahet
~ebb
$eb-efruz jJ)L~
dolgunl'uk. (bkz : $iba').
$ebab
)./1 ~
yakut.
karanltk qeee.
~~b.i velda
~eb·i\viz
[ayagrndan asllarak ba$ ·a$agl sarkar ve oter].
matthiola incana.
hicran : hicran geeesi, ayrrllkla ge~irilen
gece.
$eb
~ebane 4.t.~
i1gili, geeelik, gece vakti olan.
(f. b. i.) : 1. geee do-
2. Ay. (bkz : Kamer, Mah).
~_..:.
(f. b. s.) : 1. gece uyuml-'
van. 2. geee giden kervan. 3. sabah vakti. 4. sabah
kU$u.
1175
lieb.giri
~eb·giri I.S~
geee uyuyama·
(f. b. L)
ma, uykusuzl uk, fr. agrypnie.
~eb.gOn
~-~
j
(f.b. s.)
seb-zinde-dar-I sohbet
sohbetle sabahllyan.
!jec
"geee renkli" :
!jecaat
kara. (bkz: ?eb·reng).
j \.J~~
~eb.han
(f. b
s.)
geee c)ten bir
~~.:.
(f. b. s.)
geeeleri
u~'anlp
~ecdit
(f. b. i.)
geee baskl·
<\..J.~
~ecce
(f. s. ~ibh'den) : benziyen, ben·
~ebihOn j j.';"'~ (f. i.) : geee baskml. (bkz :
$eb.hOn) .
~ebike ~-~
(f. i.) : 1. (bkz :
2. batl taraflarrnda
orUlmUs bir ba~lfk.
j l~.:.
. !jeb·istan
SI.
Araplarrn giydikleri
~ebeke).
haslrdan
(f. b. i.) : 1. yatak oda·
2. geee ibadetine mahsus oda. 3. harem dai·
resi.
~eb-kiilah
o~~
~eb·nem ~
(f. b. i.)
(f. b. i.) : <;iy. (bkz : n'edil).
o~ ,
!jeb-pere
geeelik kUlah.
(f.b. L): zool. yarasa.
~eb-reng .~G)
(f. b. s.)
"geee rengin·
(f. b. s.)
geee giden, gece
yolculugu eden.
ul:A..~ (f. b. i.) :' ate~bceegi.
..l~ ~~
!jeb-ta-be-seher
-.....-..
(f. a. zf.) :
geceden sabaha kadar.,
~eb-zinde-dar
)J oJ.,·j
,;-":'
(f. b. s.) ; 1.
geeeleri i$le rne~gul olan., 2. geee uyumaYlp ibildet
eden. 3. ,gece bek<;isi.
1176
(a. i. $eq:e'nin c.)
ba$ta ve
ba~a
~~
(a. i. e. : \ieecat, .\iicae) ; flk.
ve yUze vurarak meydana getirileh yara
~ecce-i
amme : hek. beynin en Ustteki zarmm
Ylrtdmasl.
~ecce-i
bazla : hek. derisi kesilen yara.
~ecee-i
damia :flk. kan <;Iktlgl halde eerahat yeo
rinde birikip akmlyan yara.
~ecce-i
damiyye : flk. kanl akan yara.
!jecce-i harJsa : flk. derisi Ylrtddlgl halde kan
<;Ikmlyan yara.
$eeee-i muvazzaha
gorUnen yara .
flk. kemigi meydana '<;lkIP
. ~ecee-i miinakkale: flk. kemik klrdmakla
ber yerinden oynarrll~olan yara.
bera~
;lecee-i miitelahime : flk.deri ile etin de kesil·
mi\i oldugu yara.
;lecce.i simhak : flk. kemik Uzerindeki zar gibi
inee derive kadar I/Irtdlp fakat 0 deri Ylrtdmaml$
olan yara.
I
~eeen 0~
(a. i. c. : e\ican, sUeOn) : dal,
~ecer
(a.i. e. : e$car)
aga<;. (bkz:
dlraht ).
de olan" : siyah.
!jeb-tab
.,:.,6.:..:,
budak, kol. Zu-~eeen : dalll, budakll.
(bkz: huffil~).
!jeb-rev J~
(a. L) : geminin denizi yararak
yUzde meydana getirilen varalar.
nl. (bkz : $ebihOn).
zeyici. (bkz : manend, mUmasil, m(j~abih, mizir).
(a. L) ; yiQitllk, yUreklilik.
'101 almasl.
kalkan ve i\i goren.
!jeb.hun
ba~ varma.
~~
~~
$ecc
!jebhiz
$epzindedarl;
(bkz : besillet, hamaset).
cins bUlbUl.
~cbih
~ (a. L)
sohbetin
~ecer.i
ketira
bot. geven.
~ecer.i
laden
bot. lilden agaci
~ecer-i
lisan-I usfOr : boL di\ibudak agac!.
$eC:er.j ml!jml$ : bot.. kaYlsl a~ael.
~ecer-i rumman.: bot,. nar agac!.
$ecer-j suleyman : bot. katran agaci .
~ecer-i temr : bot. hurma ~gacl.
~eeer-i tin : bot. incir agae!.
$ecer-j tuffah ; bot., elma agae!.
~eeer-i tOr. (bkz : nahl-i ·tOr>.
$ecer·i.il.beflut : bot. me$e a~acl.
ljefifet
~ecer.ul
bunduk : bot. flndlk agacl.
~ecer.ul-hubz
~edd
: bot. ekmek agacl.
(a. i.)
-I.-':'
1. slkl baglama, slkl
baglanma, slkma.
~ecer~UI-hur : bot. kavak.
~edd-i
nitak·J himmet
slkl ba~lama.
~ecer-U1.levz
'ma,
~ecer.ul.levz
~edd-i rihal : hayvanlli semerini baglama, hay·
vana semer vurma [volculuk maksadiylel
: bot. badem agaci.
~ecer.i.il.hur-i beyza : bot. akkavak.
: bot. badem ai'jaci.
~ecer.i.in.neb' : bot. kay In agacl,
~ecer·us·stnar
~ecerat
: bot. c;mar ai'jacl.
"::"\..r.=-~
(a. i. ~ecere'nin c.)
cereler.
~ecerc
0
J::e-~
(a. i. c.
~ecerat)
1. kU-
c;Uk agac;, bir tek agac;
~ecere·i hayat : biy. hayat agaci. 2. soy agacl,
bir, ailenin soyunu sopunu gosteren cetvel. (bkz :
silsile·name) .
~eceri lS..r.=-~
(a. 5.) : ~ecerle i1gili, ~ece·
l.
re, agaca ait. Hatt·, ~eceri. (bkz : hatt
~eceriyye : agaC; dallariyle c;izilen hadler.
~ecer-istan
(a. f. b. i.)
manllk, agac;Jlk yer. (bkz :
~eci, ~ecia
c.
HurOf·j
me~cere).
4.. ::r.c-~' L:~-:'
~ica', ~Ucea,
or-
c. )
lar.
(a. s. $ecaat'den.
$UC'an) : cesur, yUrekli, yigit.
~
-" I..L.~ (a: s. ~iddet'den; ~edlde'nin
zahmetli, me~akkatli, eziyetli haller, s,klntl-
!
~edaraban (~edd-i araban)
j~v'
2. tasvir. 3. muzo bir diziyi, bulundugu verden
ba$ka bir perde uzerine nakletmek. Tabii aralrklar1nayni kalmasf elzenidir. Ayni arallklan te'min
etme~ ic;in, bazl perdelere muhtelif degi$ti.rme i$aretleri koymak icabeder. Mesela dugah (Ia) perdesinde bulunan hUseyni be$lisinin yegane arrzasl
"si" koma bemolU'dOr; bu be$livi hOsevnia$iran
(mi) perdesine nakledecek olursak, si bekarla$lr.
$edd.j araban. (bkz: $edaraban).
$eddad ,)I~
(a. i.) : Yemen'de Ad kav·,
minin hOkumdarl. [bUyUk binalarla ve bu arada
Cennete benzetmek arzusiyle vaptlrdlgl "irem bagl" ile Un alml$tlr. Bu bagdaki kO$ke girm~k nasibolmadan~Tanri gazablna ugrlyarak hepsi yer ile
bir olmu$tu,r].
~eddadi lS~\~ (a. s.)
c;ok
~(jyOk
ve sag·
lam [vapl].
(a. i.) : klsa, kUC;Uk agac;.
~edaid
i~e
~eddad-ane
<L'b \~~
(a f. zL) :' Seddad'rnki
r
qibi, 0 yolda vapJlml$. en c;ok, bUyUk, saglam va·
pilar hakkrnda kullanillrl
!?edde .,~-.:,
(a. i. ') : gr. Arapc;a::Ja ve Fars·
c;a'da iki defa okunmasl
ica~eden
rine konulan $u(" ) i$aret
(a. s. $iddet'·
-L:,
(a. b. i. )
muzo TUrk mUziginde bir $ed
makam olup en az be~ aSlrlJktlr'. ifade kUdretini haiz, .tahassUr, tahattur gibi
hissiyatln
tasvirine pek mUsaait bir niakamdlr. Oldukc;;a rag·
bet:1e kullanJlml$tlr (elimizde 177 kadar eser vardlr ki, makamlar araslnda 20, gelmektedir). Sedaraban, zengule makammm vegah (re) perdesindeki
~eddidir. GuC;;lUsu -be$inci derece olan- dugah (Ia)
perdesidir. Donanlmma "si" ve "mi" bakiyye bemolleri iii:! "fa" ve "do" bakiyye diyezleri konu·
lur. Umumiyetle inki olarak sevreder. Niseb~i $erife adedi ·zenguledeki gibi- 7 olmakla, mulayimdir.
Orta sekizlisindeki sesleri -tizden peste dogru 01mak uzere· $oyledir : neva, nim hicaz, dik kurdl,
dOgah, rast, Irak, kaba hisar ve yegah. Bu makamm bir sekizli tizine (yan! neva perdesinde kala·
nina) araban denilmi~tir.
bir harfin uze,·,
'cerr; burran .. qibi.
den.- c. : $idad) : $iddetli, sert, katl; slkl Zaruret·j
~edide : ~iddetli, slkl ihtiyac;;.
~edide
0-" ~
~edaid
(a. i. c.
)
bela,
musibet, buyuk slklntl.
~ef'"....;~ (a.s.)
c;ift '[tek'in ziddll (Kur'.
"-
an tabirlerindendir).
~efaat _ ..:,.J:.Li~
'\
(a. i.)
gec;i1mesi· veva dileginin
,edilen araClilk.
!?efilfet
: birinin suc;undan
verine
geti'rilmesi i~in
i.)
~effaf" k, ~effaf
(0.
alma, saydamllk.
1177
,efakat
(a. i. c. : e!?fak) :
~efkat,
aClyarak ve esirgiyerek sevme.
,efakat-, ,n',an-, humayuni : ikinci Sultan Hamld'in kadllilara'verilmek Uzere <;Ikarttlgl ni~an.
,efakat-, ubuvvet : baballk ~efkati.
)~.;..::..Ai.:.
,efakat-nisar
~efkat
sa<;an,
~efe
~efkat
dagltan.
(a.__ J. c. :
<\:_~
(a. f.b. s.)
~efevat·,
~ifah)
: 1.
dudak. (bkz : leb). Bint-uNefe (dudagrn k,ZI):
sez, laklrdl. $akk-. ,efe : agl2: a<;mak, laklrdl etmek. 2. kenar. Huruf-j ,efe (dudak harfleri) ': b,
p, f, m, v harfleri.
,efet·i.il.erneb : tav~an dudagl <;lenilen ve yukardan a~aglya kadar Ylrt,k olan dudak.
,efef
I
..
.
to--<lJl...,
(a. i.)
:
yaradJlI~1
ketO olan
J:A~
$efik
,eft-aIO ..ll~
$egab
~
$ega"
...Jl.A..:,
~~
(a. i. c.): ikidudak. (bkz:
(b,kz :. b~se>.
(a. s.) : fitne uyandlran.
("ga" uzun okunur. a. i.)
hek. kalb zan. iltihab-. $egaf : kalb zan i1tihab,.
,egaf., dilhili-i kalb
anat. i<; yUrek zan.
,agaf.• harici·i bib
anat.
;;egaf
1".,jlA...,
dl~
yUrek zarro
(a. i.) : delicesine sevme.
(a. f.b. s.)
$egaf.dar
j~
,egafi
(a. i. c.) : iki dudak. (bkz:
(f b. i.) : 1. "semiz erik" :
$eftali. 2.mec. epUcUk.
kimse.
j l:L~
(a. s. ~efakat'den) : 1. $efkatli,
merhametli, aCly,cl, esir'geyici. 2. i. erkek adl.
[mUen. "$eflka" kadm adl olarak kullanlllr].
delirtici.
,("ga" uzun okunur. a. s.) :
kaJb zanna ait, bununla i1gili.
~efeteyn ).
$efeteyn
\
~egal,
~\~
(a. i. ~efe'.nin c.)
1. duo
J~
,egaI
daklar. 2. kenarlar.
~~ 4.l..S:";'~,
,efevi, ,efeviyye
~-,L~'
$efeviyye
(a. s.) :
.
,
h
A
,~a
lr-~ (.f
(a, s.) ': saydam, i~inde~,
bakl~rn ve 1~lgrn ge<;mesine mani olmlyan cisim:
Nim $effaf
yan ~effaf, yan saydam.
(a-: s. ~efaat'den. c. :. ~U-
fea)' : ~efaat eden, bir· su<;un bagl~lanmasl
aracrllk eden. (bkz ; $afi').
,efi-i miizhibin, - -j rOz-j ceza (k,yamet gUnU
. gUnahlJlannrn $efaat<;isi) ; Hz. Muhammed. '
1.178
padi~ah!
$ehamet
..::..olr":'
(a. i.) : 1. zeka ve akrl·
Jdlkla beraber olan cesaret, yigitlik. 2. Iran ~ahl'
nm bir Unvanl.
$ehamet.1ii : Iran ~ahmln Jakabl
~A\ ~'
(f. b. s.)
balla ka·
r1!?lk; bar gibi tatl,.
,ehba'
.. l~
(a. s.) : 1. klr, I ak<;11 [at
donlarrndan olup "e~heb'in" mUennes,idir]. 2. Haleb $ehri. Haleb·u$'$ehba
[uzaktan kfr~r1 g~rO
nen] Haleb.
,eh.bal
Jl-:-t":'
en, uzun WyO. (bkz :
(a. s.)
n.) : ey!?ah!, ey
..:.,,~ lr-::' (a. i.). (bkz : ~ahadet).
i~in
,efi-j car : f,k. biti~ikkom~u evrnrn satrlmasmdan qolay" aynr paraile bu evi satm alma ha.kkl
UstiinlQgUne malik olan kimse.
~effaf).
~egal).
$ehadet
,ehd·amiz
(bkz :.
(f. i.) : <;akaJ. (bkz:
I
(a. i.) : bot. baillbaba-
giller.
c:.~
va').
(f. i.). (bkz : $ah).
diJdaga mensup, dudakla ilgili. Huruf-j $efevjyye
(dudak harfleri) : b, p, f, m, v.
$efi'
("ga" uzun okunur. f. i.)
<;akal. (bkz
$efetan) .
,efevat
(•.Jl~
$egal
(f.. b. i.)
$ah~baJ).
\
ku~ kanadrnrn
~eh·bender )~' (f.b. i.)
?ehbenderlik, konsolosluk, konsoloshane.
~eh.beyt
~
(a. i.) : hle;:kink, keskin e;:lg-
(f. a. b. i.). (bkz
C
(a. s. ~eh-
vet'den) : i~tahlandlran, isteklendiren; Et',ma.j,e.
.hiyye : i;;tah' uyandrran yemek/er.
(f. b. i.)
~eh-bender·hane
4~~" ~
$ehiyy, $ehiyye
konsolos.
?ah-
Ilk.
·beyt).
~ehd\~
(a. i. c.
?ihad)
1. bal. (bkz:
\
.
(f. b.
~ehla'
(a. f.
$ehd.ab, $ehd.abe
~eh.dane 41'\...ly-":'
,,){y-:.
(a" i.) : 1. ela, goz, koyu
(a. b. i. >. (bkz : I ;;ah-da.
(f. b. s.)
,eh.levend
{\...ly--~
(a. b. i.). (bkz
;;ah·da-
,eh.name
,ehd·han
0\.;. ~
~ehd.kam
("\S"'~'
magmda kalml;;.
(a. b. i.) : ba1 sofrasJ.
(a. f. b. 5.) : tadl da-
$ehnaz
$ehen·,ah, ,ehen-$eh ~ ,,~~ (f. b. L).
(bkz : ;;ahen-;;ah).
~ehid
(a. i. ~ehvet'in c.) : ~eh·
dO~kOnlOkleri,
~
a;;ln istekler. (bkz :
(a. s. ve L ~ehadet'den. c. : ~Ohe.
da). 1. din veya yOksek bir OIkO ugrunda olen
kimse; sava;;ta olen.
$ehid.j hancer·j mujgan : hanc;:ere benziyen kir.
piklerin ;;ehidi.
$ehid.j ,Kerbela (Ke~b~Ja.;;ehidi):
med'in torunu Hz. HOseyin.
J~
$ehik
Hz.
Muham·"
(a. L) : 1. nefesi ic;:eri alir·
ken seslenme; hle;:krnk. 2. soluk alma.
tenhliyi : yalnlzlrk nefesi.
~ehim
'~
(a. s. ~ehamet:den) : .~eha-
metli, akilli ve kurnaz yl?jit. [mUen. :~ellJme"].
$8hir ~
(a. s. ~ohret'den) : nam/I, On-
Iii. (bkz : me;;hOr, nam-dar).
cl<o~
(f. b. L)
: Osman"
tarihine ait muharebelerin evvela manzum, sonra
manzum ve mensur olara,k kan;;lk yazl/ml;;1 (bkz :
;;ah-name).
\
!iehevat ..:;"l~
boylu
boslu, ;;en, gUzel gane;:.
ne1 ,2, ;;eh.dane),.
vetler, nefls
;;ehvat ).
ustOn eser,.
mavi goz. 2. s. ela qozlu [kadrn]. 3. tatll ;;a;;l.
["e;;hel" in muennesi]. Ayn·, ,ehla, C;e,m·i $ehlii :
ela goz veya tatll ~a;;1 bakan qoz .
•nel, 2).
,eh·danec:
S,)
fr. chef d'oeuvres. (bkz : ~ah-eser).
b. i.) : bal ;;erbetL
~ehik·i
)~
$eh.kar
aseJ). 2. gOme~ balr.
o
jl;,..--=.
(f. L) : muzo Turk mOziQinin
en eski murekkep makamlanndandrr. <;ok quzel ve
karakteristik bir makam olup, hicazkano daha yumu~agr ve nazllsl, masal edaslOa ~ok mOsait bir
nev'idir. Eskiden pek e;:ok kuliandml;;tJr; son za·
manlarda orta derecede kuJlandml;;tlr. (elimizde
148 kadar pare;:a var ki, makamlar araslnda '26.
ge/mektedir). ~ehnaz, uzza/ veya hieaz veva hOmayOn makamma, huseyni a;;iran (mi) perdesine
qoe;:urulmu;; bir humayOn ilavesinden murekkeptir.
Uzzal veya hieaz vey§ humayOn ile dOgah (Ia) perdesinde kallr. (bu perde, husevni a;;iran'da hOma·
yOn'un da gOe;:lusudur). Guc;luler, birinci derece·
de·huma·..·un ile hieaz'rn quelOleri ola!1- neva (re),
ikinci •derecede de -uzzal'in gOe;:IOsO ve hOseyni
a;;iran'da hOmayunun
duragl alan· hOseyni( mi}
perde/eridir. Kan?rk . 've fakat daha <;okinici' bir
seyri vardlr (ve muhayyer perdesini cok kullarllr).
Donanlmrna "si" baklyye bemolU, "fa" kama didiyezleri' konulur.
yezi, "do" ve "sol" bakiyye
(ikinci ve dordUncu arlZalan hOseyni a;;iranda humayOn ie;:indir; diger ikisi de hUmayunun arlZalandlr). Eger uzza/ veya hicaz ku'lIanJlml;;sa "fa" bakiyye diyezi ("fa" bekardan sonra) ve "sol" bekar
yap",r.
$ehnaz-buzurk
.!J ).!.
j
Y
(f. b. L) ;
muz. TUrk mOziginin en az altl aSlrllk bir mOrekkep makaml olup ZamanlmlZa kalml? nOmOnesi
yoktur.
1179
,ehnaz.hiveran
$ehnaz·haveran
jl':'r
j\)J\.;..
(f. b. i.):
muz. TUrk mUziginde bir
murekkep makamdlr.
TahrrHnen bir, bir bu~uk aSlr veya daha ewel terkibedilmi~tir. Dellal zade'nin ilahisi, Musullu haflz Osman' Ef. nin ilahisi makama misaldir. Sehnaz
i1e Irak makamlanndan ffiikekkeptir. I.rak i1~ Irak
perdesinde kallr.
$ehnaz·hicax
)
·l.s::
•
~ I·
..
(f. b. i.) :
..I~
muz. Turk mUziginin en az altl aSIr.!lk bir mUrekkalml~ nUmOnesi
kep makaml olup ZamanlmlZa
yoktur.
:~E!hnaz.huseyni ~~ jl.:'t"~
(f. b. i.) : muzo
TUrk mUzil:jinin en az altl aSlrllk bir mUrekkep mak:aml olup zamanlmlza kalml~ ,nUmOnesi yoktur.
~ehnaz-Irak
(f. a. b. i.)
muzo TUrk mUziginin en az altl aSlrllk bir mUrekkep makaml olup zamanlmlza kalml~ nUmOnesi
yoktur.
'l' ..
0. b. i.) :
) -r··
muzo TUrk mUziginin en az altl aSlrllk bir mUrek·
kep makaml olup zamammlza ka~mls numOnesi
yoktur.
$ehnaz.kOerek
.<1
(""
~.Y
perdesi, ~ok mUhimdir. inici olarak seyreder. Donanlmrna ~ehnaz'rn. "si" bakiyye bemolU, "fa"· koma diyezi, "sol" ve "do" bakiyye diyezleri konulur
(gene ~ehnaz i~in eger kabederse "fa" bekar ve
"fa" bakiye diyezi, "sol" bekar kullamlrr). POseHk
be~lisi i~in "si" bekar, "do" bekar yaprllr).
·1· ..
...:.-.. \ ) )'"'1"....
$ehnaz-rast
Turk mUziginin en az altl a$lrlrk bir mUrekkep
makaml olup ZamaOlmlZa' kalrnl~ numOnesi yoktur.
~Jl;l))
$ehnaz-rehavi
(f. b. i.)
c.l!4.->J..
):y...:.
(f. a. b. i.) :
muzo TUrk mUziginin en az altl aSlrilk bir murekkalml~ numOnesi
kep makaml olup zamanlmlza
yoktur.
$ehnaz.z~ngule
(f. b. L) :
muzo TUrk mUziginin en az altl aSlrlrk bir mOrek·
kalml$ nOmOnesi
kep makaml olup zamanlmlza
yoktur.
(f.
~~\f-"':'
$eh·ni$in
~
$eh·per .
b, i.)
pencere
~ah-ni~jn).
(f. b. i.) : kus kanadlOtn
~ah-bal,
en uzun tUyU. (bkz
~ehr
(f. b. i,) :
mUz.' TUrk mUziginde en az altl aSlrllk bir maka·
mldlr, (elimizde 64 kadar eser vardlr). Makamln
2 ~e~idi vardlr; birinei ~e'~idi basit, ikincisi mUrekkeptir Basit olanl 2' numarall basit makamlmlz
pOselik'iri inici ~eklinden ibarettir. POselik'de oldugu Uzere, pOselik be~lisi ile hieaz dortlUsUnden iba_
rettir. GU~IUsU- be~li ile dortlUnUn birle~tigi be~inei
dereee bulunan -hUseyni (mi) perdesidir. iniei bir
~ekilde seyr~erek dUgah
(Ia) perdesinde kallr.
Muhayyer perde$.i ~ok muhimdir:.
Donanlml -Ia.
mineur gibi -be~' olup yedeninin sol bakiyye diyezi
nota i~erisinde kullanJlir. Niseb-i serife'den 9 una
(hepsine) malik olmakla dizisi mUlayimdir. Orta
sekizlisindeki sesleri -tizden peste,dogru olmak Ozere-~oyledir : muhayyer nim ~ehn§z,. aeem, hUseyni;neva, ~argah, pO-sallk ve dUgah -ikinci (mUrekkep) ~ekli ise, ~ehnaz ile pOselik be~lisinden
ibarettir. Bu 'be~1i ile dUgah (Ia) perdesin.de durur. GU~IUler birinei dereeede' -~ehnaz'Jn birinci
gu~IUsU olan -neva(re),ikinci dereeede de -~eh
nazln ikinci gu~IUsU ve pOselik be~lisinin en tiz
sesi olan -hUse~\n'i
(mi) perdeleridir Muhayyer
1180
(f. b. L) :
: muzo
TUrk mUziginin en az alt-! aSI.rllk biro mUrekkep ma·
kaml olup zamanlmlza kalml~ nUmOnesi yoktur.
liehnaz.puselik
Jl:."....:.
muz. TUrk mUziginin en az altl amlrk bir mUrekkep makaml olup ZamanlmlZa kalml~ nUmOne·
si yoktur. [aslr : "~ehriaz-ruhavi" dir].
C;:lkmasl, balkon. (bkz
sehnaz·neva
(f. b i.) : muz.
~
sah-per).
(a. i. e. : e$hUr, ;;;uhOr) : 1.
yeni avo (bkz : hilal). 2. ay, 'otuz gUnli.ik"'-:a~an.
~ehr·i ramazan : ,ramazan ayl.
~ehr ~
(f. i.) : ~ehir, bUyUk belde, bU.
yUk kent, iI.
$ehr-emaneti belediye.
$ehr-emini : belediye ,reisi.
(f. b.i.), (bkz: ~ah-~ah).
;;eh·r,ah., terakki : terakki'nin, ilerilemenin buyUk yoliJ.
(f. b. 5.)
;;ehi-·ara
liyen,
~ehre
~ehr,
sOs-
sU,s veren.
$ehr-a$ub
(f. b. s.)
~ehri
fesada veren.
;;ehr.ayin
~enlik.
.
~lr ...rr-'
.w
(f. b; i.)
donanma,
felc~r-gijftar
(
c..rr':'
~eh-reg
( f. b. i.). (bkz : $ah-reg).
~ehr-engiz ~ \..)~
(f. b. s.) : "$ehir ka-
r1$tlran" : ed. bir yerin tabil ve sosyal ozelliklerinden bahseden bir nazlm tUrU [~ogunlukla bu ~e
$it eserler, sosyal hayat baklmrndan bJr tak1m dedikodulara sebebiyet verecek mahiyette idi; XVI.
aSlf $airlerimizden Fakiri'nin $ehrengizi gaze <;arpar].
.
$eh.var;l~
vergisi.
~..)~ (f. s:) : 1. $ehirli : 2. istanbul-
!jehri
~ok
(f. b. s.).(bkz : $ah-var).
"::"I~
$ehvat
dU$kUn olan
(a. L $ehvet'in c.) : $eh-
vetler, nefis dl.i$kUnIUkleri, a$lrJ istekler. (bkz
$ehevat ).
..::"~
$ehvet
rI
(kazan~)
( a. s. ) : 1. $ehvete men-
sup, $ehvetle i1gilL 2. $envete
[kimse].
$ehri, $ehriyye <t:.Jt~'~..)~ (a. s.) : ayhk,
aya mensup, ayla i1gili.
!jehriyye-i dekakin : temettU'
c.J·I~
!jehvani
(a. L c. : ~hvat)
istek. 2. nefis. 3. * cinsel istek.
tP.
.
!jehvet-engiz
~)..J I ~~
(a. f. b. s.) :
$ehv'et/ istek, i$tiha uyandlran.
lu, istanbulda dogup bUyUme. '3. mec. ince, kibar.
~ehvet·perest
~ehr-i naz jL"~
(f. b. i.) : muzo TUrk
mUzjQinin en az iki aSlrhk bir mOrekkep makaml
?Iup zamanlmlza kalml$ nUmOnesi yoktur.
Jl:.....~
$ehr-istin
(f. b. i.) : bUyUk
$e-
hir.
JL~
.$ ehr.yar
bUyUk
~ay,
nehir.
(f. b. i. c. : $ehr-yaran) :
padi$ah, hUkUmdar.
$eh-zade
o~ \ J~ ( f. b. i.
(f. b. i. $ehr-yar'ln
Jt~\Jr':'
",'1 )~~
(f. zf.)
$eh-~ade'-
$eka'
~l.i':'
("ka" uzun okunur. a. L) : 1.
~)~~
~
~akltk.
Its::..:.
(a. i. $ekime'nin c.)
$eki-
hUkUm-
(f. b. s.) : 1. hUkUm-
dara, padi$aha mahsus, hUkUmdarla, padi$ahla iigili. 2. $ehriyarllk, hUkUmdarllk, padi$ahltk.
)
(f. b .. i.
meier.
dara, padi$aha yakl$acak sOrette.
~eh·suvar
$eh-zadegan):
nin c.) : $ehzadeler, padi$ah, hUkumdar ogullarl,
prensler .
!j2kaim
c.) : hUkUmdarlar, padi$ahlar.
$ehr-yari
C. :
bedbahtllk, bahtlkarallk, kutsuzluk. 2. rezillik, al(bkz : denaet).
$ehr·yaran
$ehr-yarane
(a. f. b. s.)
hUkUmdar oglu, prens. (bkz : $ah-zade).
!jeh-zac!egan
$eh-rud ~J~ (f. b. L)
':;"""'..J.."::" ~
$ehvetine, nefsine <;ok dU$kUn [kimse].
(f. b. s.). (bkz : $ah-
!;ekavet
"::"Jl..L':'
("ku" uzunokunu.r. a.
L) : 1. betbahtllk, bahtlkarallk, kutsuzluk. 2. e$klyallk, haydutluk.
..)C.:.
!jeker
(f.. i.) $eker (nazlmda :
"$ekker" $ekli de kullandlr). $ir ij $ekker (sUtIe $eker) : senli benli halde olan; uYQun. (bkz
mOnis, muvaflk).
-suvar).
('""'.. (f. b. s.) : dostluk ' ara-' •• ""1 ..T'-'
$eker-ab
$eh.suvar-j mulk-i saadet
IU binicisi.
eeh·tane
..
!jeh-tere
!jehtiye
<t;l~
- ..
oJ.t-;.
~
saadet Ulkesinin Un-
A
(f. b
• .)
I. • (bkz : $aAh •d ane ) .
(f. b. i.). (bkz : $ah-tere).
(i.): brik nevinden iki di-
rekli begJik (devlete ait) Qemi.
sma giren sogukluk, klrgln"k [$ekerle su gibi uyu$amazllk.l (bkz : $eker-reng 2 ).
$eker-bar
j~..)G
(f. b. s.) : $eker yagdl-
ran, etrafa $eker sa<;arcasma tatll. Hande:-i $eker·bar : tatll gUIU$.
$eker-gijftar
):.t.'..)G
(f. b. s.)
sazU
$eker gibi tat" alan.
1181
..
•,\ .,P. ,(""
.,..0.,
J\...:.
!;eker..giizar
te~ek·
(f. b. s.)
c.S.) \f
:;eker.giizari
~ekkur
..)G
(f. b. i.)
te-
etme, iyilikbill1)e.
ft
,eker~hib "71r
~ekibende"..c......G
(f. b. i.)
~eicer.hand, $ekel'.hande o.,w;..
: otururken
c.Sft
p. , ~ ft
tat" tat" gulO~(L [zlddl :
(f. b... s.) : sevgilinin
"zehr-hand"l
~ekere €lit, ~e.kerfe
(f. s.)
UgHi.
4.~
$ekime
,ekk
~eker
(f. b. i.)
,eker.istan
tarlasl.
..\:.i;;::;:'
,eker.kand
(f. b. i.)
r
ft
(f. b. s.)
0
)~.
ft
I
d..:.
(f. b. i.) : 1.
kerli ve tatl/ olan bir kaYlsl nev';, 2. bir
41•..f..:.
~eklen ">ts:::.:,
~ok ~e·
t;e~it
na·
c;:alar beyaz [renk], 2. aralarl ac;:/k, .bozu~uk,· bezuk, pek yolunda olmlyan [ahbap"k]. (bkz : ~e
kercab ).
(f. b. s.) : 1.
~eker
yetler, slzllttlar. (bkz
,-;",,f.:.
,ekib
(a.
j.
~ekve'nin
e.)
.:"L.Is::":.
~ika·
,ekm
tehammil, sab/r, sabOr; ~ek1.bende). [as" : "~iki~
ba" dlr].
,ekibai
"~ik1ba1"
1182
Jl~~
dir].
~\
(f. i.)
.sablrllhk. [ash:
mensup, $ekille
leng.
~ekil
bil·
1. sertlik. 2. Que. 3.
a. i.)
$ekur
.
.»G
(a. s. ve i.)
1. Allah'II'! 99
~ukreden.
,ek~a. c.S ~,I"G ~(a.
i.)
~ikayet,
SIZtlt.,
~ekve).
hOljnutsuzluk (bkz :
(a. b. i.)
~ikayet-
(a. f. b. s.)
~ikayet'
Ji ,.s,.,5:.:.
c;:i, $ikayet uyandlran.
ad •.
(f. s.) : sab/rll. (bkz : mO-
(a. i.)
r.G (
$ekva.eser
(b.): 1. sablr, tahammUl
~ekle
kuvvet
admdan biri .. 2. c;:ok
~ika).
(bkz. sabr). Na~ekib: sablrSlz. 2. erkek
[asll : "~ik1b" dir].
,ekibi,~:G
~ak ••
gisi, fr.morphologie.
I
.:,,\ >G
~ekerli.
(a. zf.) : $ekilce, $ekil
(a. s.)
sa·
c;:ari, pek tatli. 2. sevinc;:ten gelen gozya~1.
~ekevat
(f. s.) : tatll,
ilgili.
!;.ekliyyat
,eker.rE!ng & i ) ';:::. (f. b. s.) : 1. sarlYa
.):)..)G
(a. i. e. : ~i.ikOk) : ~uphe, zan,
mlndan.
kl~.
,eker'riz
: 1. da·
,ekl ~ (a. L e. : e~kal) : 1. ~ekil, bi-
duda~1
: 1.
$eker gibi tatll. 2. tat" dudak", tat II sozIO.
,eker.pare
~ekaim)
c;:im,kl Ilk (bkz : hey'et, sOret). 2. resim, piIan,
taslak. 3. tUrlu, eins, nevi, c;:e~it. 4., c;:ehre, beniz.
5. ed. bir manzOmenin mlsralarl say/sma ve kafiyeleri s/rasma gore ald.ql bic;:im.
keri.
,eker.leb -:--'
(a. i. e. :
tereddut. (bkz : guman, reyb, ~Obhe, zann, zu'm).
Bila.,ek, Bi·,ek : ~i.iphesiz. Yevm,u$'$ekk.: hilalin gorulmemesi sebebiyl.e ~aban'm otuzuneugOnO
mO, yoksa ramazanm birinci gOnu mu oldugunda
tereddut hasll olan gun.
'$ekkerin
ka.ml~1
(b~z : ~eki~
yanma. (bkz : mukavemet). 2. gem.' (bkz : Iieam )'. Kaviyy.ii,.,ekime, $edid-u~-$ekime : c;:ok mu·
kavemeti dayanmasl olan.
gelen tathuyku. (bkz : nuas, sinne).
,ekeri
(f. s.).
ba). [asll : "~ikibende" dir].
kur .eden, iyilik bi.len.
,ekve
~ bkz
:
0">::':'
(a. i. e.
~ekva).
,ekve.kar
.)~0,.,.G
eden. (bkz : ljakl).
ljekve-riz:
j.)
sac;:an, slzlltl yayan.
0"G
(a. f. b s.·)
. Jemmlme
jl."k o~
!1ekve-tlraz
~ikayet
(f. b. s.)
(a. i. !jimal'jn c.) : huylar,
~email
tabiatler,ah/aklar.
donatan.
~email-i ~erife
( a. i.
~elcem'in
c. )
~al·
VI
l::/';J)(~
( a. i.
~ela/e'nin
c. )
bO·
kular. (bkz : revayih).
( a.
c.
~elacjm )
~al.
hurma'veya uzum budaklarr, salklh1/arr. 2. dal:]
peleri.
rlarl.
gamlar.
~elalat
~emaim ;~
yuk «;ag/lyanlar.
~emarih
~~
~elcem
gam.
~elel
Hz. Muhammed'in mObarek tao
r)(~
~elacim
J~
(a. i.) : 1. (bkz :,~ell). 2.
biy. vucuttaki renkli leke/er. 3. iskorbut. 4. hek.
sarr benek, gozde. al:]tabakanm en hassas noktasl.
~Iel.i asfer : biy. sari benek.
,elel.j inta~iyye : bot. «;imlenme benegi.
t...,;~
c.)
ko-
(a. i. !jimrah'm c.)
: 1.
..:..i~
~ematet
,emate,.
~amata,
~emime'njn
(a. i.
(,~
lo
t~
(a. L)
qiiriiltii, patlrd,.
(a. f.b., i.)
!1em'dan
~am·
dan.
J8lel·i sem'j : anat. i!jitme benegL
~eleng ~
(f. L) : oyuncunun, soytarl-
larm slC;ramalarl, perende atmalarl ve Clyaklarl kl~
Ianni dove dove kO!jarak idman yapmalarl.
tL~ (f. L) : !ja/gem.
,elgam
~emelat
J'....:.
~em'i
~ell J-~ (a. L) : c;olakllk, e/in, ko/un el:]ri
olu!ju.
Ca. i. c.
!jelalat)
biiyuk
~agllyan.
,elvir
) l"l~
(f.
L) : !jalvar.
~elvar.bend ~;!,l~
. ;'lli.'..
~
$elyak
(f. b. i.) : u«;kur.
(a. h. i.) : astr. Lyra blJf-
cu, lit. : Lyrae; fro laLyre. [Herkiil burcunun
yanmdadl'r ].
(a.i, ~emle'nin c.): Arap-
(a. s.) : ,1. !jem'a, 1~IQa men·
sup. 2. i. !jair; HafiZ Divanr'",n !ja'rihL 3. erkek aell.
~emim
,ellaIe .J)(~
~)(....:.
larln . ba~ ortOlerj; krldan. '1'apdml~ ortiiler; sarlklar.
(._....:.
(a. s.) : giizel kokan, giizef
kokulu; giizel koku.
~emim-i
cibal : dal:]larm kok,usu
~emim·i
kakiil : kahkiilOn kokusu.
!Jemime
kokufu
~ey.
!Jeml
4.........:.
(a. i.
C.
:
!jemaim)
giizel
(bkz : nefha, rayiha).
J""":' (a. I.):
1. ortme, biiriime; kay·
rama, i«;ine alma. 2. topluluk, jnsan yrl:]ml.
~m'
c...~
(a. i. c.
~umO')
1. balmu-
mu. 2. mum.
,em'·i asel : bal mumu.
!1em'·i kafur : kafurdan yapdan bevaz mum.
~enf. i kiilbe·i ahzan : hOziinler kufObesinin mumu; mec. Hz. Yusuf.
,em! i meclis·ira : meclisi siisliyen, medise zevk
veren mum; mec. topluJul:]a ne'!je veren 'giizel.
tem~ i !Jeb-istan : gece mumu, gece kandili.
(a. .i.) : mumlu fitil, muma
batlrllml~
fiti/.
~emle
cI.l~( a. i, c. : ~emelat): Arapla-
rln ba!j ortUsU; kddan yapdml!j ortii; sarlk.
,emm . r~
koku alma. Hiss·j
(a. i.)
~emm
: koklama,
koklanma,
koku duyma hassasl.
~mmamat ~L.~ (a. i. !jemmame'nin c.)
!jamamalar.
,emmame 4..",-..:.. (a. i.
C. :
!jemmamat) : !ja-
mama, yenmiyen kokulu bir cins kavun.
1183
j
~mmas
tlra~11
V"'~
(a. L)
: 1. ba~mln tepesi
olan .bir papas Slnlfl. 2.kilise kandilcisi.
If-
~emmi
(a. s.)
koklamlya ait, kok-
lama· ile i1gili.
~ms...r""':"
(a. i. c.': ~umOs) ,: 1. GOne~.
(bkz ; Aftab, Hor~id, Mihr). Grub-i $ems : GO.ne~in batmasl. TulO-i $ems : GUne~in dogmasl. Ke-$-
$ems-i Munir : parlak Gune$. 2. muzo Turk mOziginin birkac;: aSlr"k bir mUrekkep makamJ olup
zamanlmlza kalm,~ numOnesi yoktur.
$ems-abad
. $emse
(f. b. i.) : 1. GU.,e~ten
~ \,1'
(a
f. b. s.)·
gun-
tyer].
~~
J:..J\...r~
$ems:i.id-din
(a. b. i.) : 1. di-
nin GUne~i. 2. erkek adl. [yanh~ olarak "~emset
tin" ~ekli yaygtndlr J.
$ems·ijl·mekatib (rriekteplerin GUne~i) : istanbul'da, Ortakoyde bulunan bir mektep (* okul).
-$ems : Gune~ gibi. $ems u Kamer : Gune~le Ay.
IUk GUne~lik
...r"';'
korunmak Uzere ba~a giyilen en c;:ok beyaz bezden'"
yapilan ba~llk. 2. ~apka siperi.
~ey.
ma 2. pek az
parc;:asl. 2. mec. e;:ok parlak.
$ems-siper ~:-'
. (a. i.) : 1. bir kere kokla-
1.
(a. f. b. i.)
$ems-pare
GUne~
~~
(f. i.) : ktlle;:. (bkz : seyf,
tig).
Hindistan'da c;:elikten
$emtir-iHindi
makbul bir ktlle;:.
yap,lan
!?em$ir-i tab·dar : parlak 'kllle;:.
(a. i.): 1. GUne~ ~eklinde'
yaptlan i~leme resim. 2. yazma kitaplarln ba~tna
yaptlan sUs; cildin orta
klsmlnda
bulunan beyzi
$em!?ir.i zulm : zulOm ktllC;l .
sUsleme.
dL.. ~"..ul~.(>.":'
$emseddin Sami
(
$em$ir.ger
(a; h.
i.) : 1850 yJlmda Rumelide "Fra~eri" kasabasrnda dogmu~tur. Babaslnln adl Halid'dir. Merhum bUyUk bir dil alimi idi. Arapc;:a, Farse;:a, Franslzca,
Rumca ve biraz da italyanca bilirdi. ilk eseri
"Muhtas~r Tarih-i Fransa" ad" bir tercUmedir. 1872
~.de "Taa~~uk-I Tal'at ve Fltnat" ad" bUyUk hikayesini yazdI.
sonra
"Gave", '''Besa''
piyeslerini,
"Hafta". vel/Aile" mecmOalartnJ ne~retti. Onun en
bUyUk hizmeti,. altl ciltlik !'KamOs-ul-a'lam'I"; "KamOs-1 TUrkl'si, Franslzca'dan TUrke;:e'ye, TUPke;:e'den
Franslzca'ya olan kamuslarr iledir.· (d. : 1850 -
..:.........\,. ~~
$em$ir·be-dest
(f. b. s.)
elinde ktlle;: tutan.
-geran):
~~~ ....:.
..J
(f.~ b. i. c.
~em~ir-
kl"e;:~I.
~em$ir-geran j\f~~..":'(f.
1. k,II<;<;t1ar.
i.
~em~ir-ger'in
c.)
2. tar. saraym klllc;:~tlar,.
~em~ir-zen
(f. b. s;)
vuran, kill!; <;eken.
!iC3'n j
L~
(a. i.
G.
:
~ian,
$UOn) : 1. is.
(bkz : fi'l, kar). 2. yeni i~, yeni e;:lkan hal, hadise.
O. : 1904).
$emseli : g. s. ortasmda beyzi (oval) bir gobek bulunan· hall.
$emsi
ne~le
i..S..........
(a. s.)
1,
GUne~e
!}en
ait, ,GU$enaat
ilgili. 2. i. erkek adl.
0'-::'
(f. 'i.) : 1. naz ve eda. 2. goze ve
gonUle ho!?' gerUnen hal. 3. S. ferah"., sevinc;:li. 4.
kendir. 5. S. baytnd,r. (bkz : ma'mOr):
..:..d:..:.
(a. i.)
: kotUlUk, fenaltk.
(bkz : habaset).
$emsiyyc
GUne~le' ilgili.
<\..-~
(a. i.) : 1. ~emsiye. 2.
HurOf-1 $emsiyye :
Manzume-i$emsiyye : astr. GUne~
(MerkUr), ZUhre (VenUs), Arz,
MU~teri (jupter), Zuhal (SatUrn),
PIOton].
1184
(bkz :
sistemi.
Merih
UranUs,
hurOf).
[Utarid
(Mars),
NeptUn,
~enar } ...:..:.
$:navi'
L~ L:...:.
(a. i.) : buyUk utanc, ay,p.
(a. L senia'nm c.) : ketU
ler,' aYlp j~ler, yakl~lkslz hareketler. [asll
nai'" dir].
i~
: "~e_
$enblh
$eraih .{I·r-:'
(f. i.) : 1. gUn. 2. cumarte,
<lJ;
~r.;._~
$Elng
,erak
(f. i.) : 1. haydut, e!;k,ya.
.:" .;.:~ .'
0"';:":"
( a.
i.) :
(f. i.) ': zincifre denilen
boya.
JL~
~en.i'
(a. s.) : fels. ~erc;ek, fro reel:'
,I'l.-.\..:.
(a.
~"
S.
~enaat'den) : fena, ketO,
aYlp, 4Jtanllacak. Fi'I·J ~eni'. (bkz : zina).
"~enia"].
~enia
<l~
(a. i. c.
~enayi;)
i.)
fels. gerc;ek,
(a. L c
,erare.figen
ikbal
ve
azamet
(a. i.) : Allah'!n emri, ayet, ha,
~ i..-:'
~eraret
(anot) ve
degmesinden
(f. b. s.)
kJ'
.:")IA
--=-
.,:jl..
(a. L),: 1. ~erefli olma, ~e
I
J\ .....:.
(a. L ~erlfe'nin c.) : mut·
(a. 1.)
titizlik, huysuzluk;
gec;imsizlik.
~erisi{ .....;a:-'I . . . .:.
kaburga
(a. i. ~ersOf'un c.):: anat.
kemik!erinin on· ·taraf u~larll1daki klklr-
da~lar.
~Glrat
ni~an,
'.1.r:'. (a. L c
iz, i$aret. 2. bir
:
~eyIn
e~rat)
: ~ 1. alamet,
en bayaglsl, en
a~a
91SI •
Muham·
$flrafet.1 Mekke·i Miikerreme : Mek~e ~erifligi.
(a. i.)
me, fenallk,. kotUliik.
(a.' i.). (bkz : $erafet).
reflilik. 2. ki~izadelik, soydanllk. 3. Hz.
med soyundan gel me. (bkz : siyadet).
F. \75
birbirine
~t~ /I)) 1..-.:'
,eraset
dis, icmii-i Ummet ve· klyas-/ fukaha esaslan Uzerine kuruJmu~ olan din kaideleri. (bkz : ~eriat).
Hakim.ii~~,er' : $er'iye' mahkemesi reisi, kadl.
,er'.j ,erif :. islam $eriatl.
,eraif
)~...:. (a. L): k/vdc/m..
v/lclm sac;an.
(a. i.) : adet; usO!.
tular, kutlular.
o).r:'
menfi (katot) elektrigin
meydana gelen klvllclm.
,en,ene·j azamet ve Jkbal
adetL -
,erafet
~eriatc;a,
(a. L c. : ~erer) : k,vJlclm·.
.
~erar, ,erare
kotUli..ik.
,er&fe
(a. zf.) :
~~rare-i elektrikiyye : fiz. mOsbet
(a, i, c.
~ennar
t ..-."',
LJ:..r .:'
,.r'an
ketO i~,
kan~tlrma.
~er'
(a. i.) : 1. !;eriklik, or.tak.
Ilk. 2. arkada~llk, (bkz': refa'kat).
gerc;eklik, fr. realiM.
utan~;
~arita'nln c.) :
mOnce,' ~eriata uygun olarak.
(a.
;'.r~
(a. i.. $art ve
•.::5·\.....:.
,eraket
rmU:en.:
aylp i~, yakl~~kslz i$.
,enn
..bJ\..~
nm C. olmakla berab~r
ancak man~ka bOyUk bir- fark olmac!lgmdan biide
"$art" m c. olarak da kullanlllr].
,erait·i Istibdal : huk. [eskiden] istibdal tasar·
~ufunu in~a i~in aranan' kaYlt ve ~artlardlr ki vaklf
akann intifa edilerriez bir hale gelmesi, tamiri ic;in
gallenin
bl!lunmama~/, hakimin izni, U1U1emr'in
emri, bedel allnacak -milk akann mahal ve mev·
kiinin vaktf akarm mahal. ve mevkiinden, ~eref va
ragbet~e a~agl olmamasl hallerinden ibarettir.
~erait·i 'mevkiiyye : cogr. *konu~, bir yerin c;evresi ic;indeki duru$u.
ketO huyluluk.
$e'ni
c.) : et di•.
~artiar. [asllnda "$ari tq "
(bkz : ~aki). 2. s. ne~eJi, klvrak.
~engare, ,englllret
~eriha'nln
(a. i.
Iimleri; vikutt\'ln ~opmlyarak aynlml~ olan et parc;alan.
si. : c;.hir.~bJh
<;ar~anba. Dij·~J:»jh : 'pazartesi. Penc.~enbih : per~enbe. Se.~Embih : sail. Yek_
·,enbJh : pazar.
$erayi'
c...- L I.....:.
(a. i.
~eriat'1I1 c.) : ~eri-
atlar, ~eriat hU~Umleri [asl/ : "~erai'" dirJ.
$erayin
~L \.....:. (a.
~iryan/ll1
c.) :anat.
* atardamarlar, fr. arteres.
1185
, ~erayin·i harkafiyye
!;erayin.i harkafiyye : anat. harkafa denilen uy-'
lieref-efzii}\
luk kemiginin ic;inden ve dr$lndan gec;en krrmlZl
veya siyah kan damarlarr.
. artlran, artrrrcr.
!;erayin-i kilyevi : anat. babreklere kari dagltan
darnatlar.
!;erayin-i masarlk,yye : anat. bagl rsaklara
dagltan damarlar.
kan
~erayin.i subatiyye : anaL $ahdamarlarr, boynun
iki taraflnda kalbden kafaya C;lkan 'iki kalln atarda_
mar.'
!;erazim
i"~\J~
(a. i. $irzime'nin c.)
ku-
c;uk, az olan topluluklar.
$erbet
~p~
(a. i. $urb'den)
1. $erbet,
e:>~ (a. i.) : anat. kll;, dUbUr, anus.
[Arapc;a'da : "ferc" manaslna da gelir].
,!;eref
....J';-:'
(a. i.) : 1. [ma'nen] bUyUklUk,
L
yUkseklik, ululuk. 2. avu!1mEL (bkz : iftihar
3.
OstUnlUk. (bkz : mUmtaziyyet). 4. erkek ad!.
!?eref-i arlzi, _ . j idfi : mevki ve rOtbeden gelen
bOyUklUk.
lieref-i hamidi : muz. sermOezzin Tevfik Beyin
terkibederek II. AbdOlhamid'e ithat ettigi makam ki,
ismi sonralarr Dr. Suphi Ez~i tarafrndan "$eref-nUma" olarakdegi$tfrilmi$tir.' (bkz : $eref-nUma).
!;eref-i zati : kendi, i:5z vasiflarrndan ve faziletle.
rinden dogan bUyukluk.
lieref.ijd,.din : 1) dinin $erefi; 2) dilimizde "$erafettin" $eklinde erkek adl olarak kullanrllr.
!;eref-ul insan : XVI. aSlr bilginlerinden Bursall
Lamii c;eleoi'nin Kanuni
Sultan Suleyman adlna
kaleme aldlgl eserdir. finsanlarln yaraddi$ta hayyanlardan her sOretle U~tbn olduklarlnl belirtmek
ic;in yazrlmr,$tlr].
!;'eref-ul-mekan bi.limekan: mekanrn $erefi me·
kin (oturan) i1e dir.
I ..
(a f. b. 5.)
(a. f. b.. 5.)
0 "".,.;-:.
$eref
$eref di-
leyen; onur sagllyan.
$erefiyye
":~J"'_:'( a. i.) : bir yerin imariy-
Ie civarda bulunan mUlklerin artan 'klymeti 'gazanUnde tvtularak bunlarln sahiplerinden belediyece
allnan vergi veya bu emlakln ~raslndan sokagaterk
olunan yer.
'
$eref.numa
ic;ilecek tatlr $ey. 2. "bardakla, mUshil olarak ic;i1en
ilac;. 3. bazl maddelerin suda eritilmi$i [suda eritilmi$ c;imento, suda eritilmi$ gubre. gibi].
!;erc
lieref·hah
....J J":-
~:9.r~
(a. f. b. i.) : muzo
TUrk mUziginde bir mUrekkep makamdlr. Asrl adl
"$eref-i Fiamidi" olup Dr. Suphi Ezgi tarafrndan
sonradan bu' ad verilmi$tir. Ser mUezzin Tevfik Bey
taraflndan
AbdOlhal11id'in
$erefine terkibedilmi$tiJ:.; tahminen 60 senelik k~dardlr. Hicaz ve a$iran'Cla beyati i1eyegah'da rast makamlarrndan mOrekkeptir. Son makam ile yegah perdesinde durur
(bu perde, hicazln da gOc;lUsUdUr). GOc;lUleri, birind derecede_ hicazln duragl ve iki makamrri da
gUC;IUsU olan- dUgah (Ia), ikinci derecede de- yer:Jah'ln sekizlisi bulunan-neva (re) perdeleridir.
Donanlmrna hicazln "si"bakiyye bemolU, He, "fa"
ve "do" bakiyye diyezleri konulur. A$iranda beyati
ic;in "si" bekar ve "do" bekar (fa diyez mU$terektir), yegahda rast ic;in de "si" bekar (diger iki
arrza mU$terek-tir) nota ic;erisinde kulJamlrr. inici
C;lkrClkarr$lk bir $ekilde seyreder.
II:
$eref-pezir
.1• ..\:,
....J .r,':.
(a. f. b. s. )
$eref
( a. f. b. s. )
$eref
ve itibar bulan.
$eref.resan
jL).r:'
eri$tirici, $eref eri$tiren, ula$trran.
~eref-riz" i)J~
$eref-sadlr
;~l..a~r
c;rkan [padi$ah emri].
kullanrllr).
$~ref-sanih
(a. f. b.s.) : $eref veren.
(a. b. s.) : $erefle
("olan" yardimci fiili ill;!
~·w~
LJ
'(a. f. b. s.) : $erefle
hatlrlanan [padi$ah emri]. ("olan" yardimci fiili
ile kullanrllr).
(a. f. b. s.)
diren.
$eref veren, $ereflen-
,
$eref-sudur
;",..\..a9.r':.
(a. b.
S.
>.
(bkz:
$e-
ref·sadlr). ["eden" y;rdrmci fiili ile kullanllir].
(a. i. c. : $Uref, ~brefat, $urUfat) : 1. yuksek bir yerin C;lklntrsl. 2. minarede
ezan okunan yer. (bkz : $Urfe).
1136
, $eref-sunuh
[.Y--9J"':'
(a. f. b.s.).
(bkz:
$eref-sanih). ["eden" yardimci fiili ile kullcinlllr].
.) ;I..,:~.r~
,eref-tevariid
(a. b. s. >. (bkz:
~eref-var;d). ["eden" yard,mel fiil'ile kullandlr],
.)) \ -'~ ,.r~
ljeref-varid
(a. b. s.). ~erefle
gelen. ["olan" yard,mc, fiili ile kulland,r].
!peref-vasll J""'I.".9.;....:.(a. b. s.) : ~erefle gelen.
.) J )-'§1'':,
!jeref-vurOd
(a. b. s.). (bkz:
~eref-varid') ["eden" yardimci fiili ile' kullanl"r].
ljeref-vusul
~4~
~eref
(a. f. b. s.)
bulan,
kazanan.
!jeref-zahir~l1:.9? ,(a. b. s.) : ~erefle t;1kan.. ["oIan" yardimci fiili ile kullamlrr].
ljeref-zuhur :).J~? Ca. b. s.). (bkz : ~e-,
ref~zahir). [ueden" yard,mcl fiili' i1e kullanrl,r].
11k,
0).;"'"
(a. i.) :
~iddetli
hlrs, tamahkar-
.--:;
ljerengcG..,..: (f. L)': zehir.(bkz: semm).
ljeriat-I i~lamiyye, - -I muhammediyye, mediyye : Islam ~eri'atl:
ljeriat-I museviyye : Hz. MOsa'nrn
).r~
(a. i. ~erike ve ~erere'nin c.) k,-
(a. L c
~erer)
(bkz
(a. f. b. s.)
k,v,lcim sa ~an.
sal;;an.
C.r
(a.
i. c. : ~UrOh) : 1. a~ma,
cb-.r~
(a. L) : dilim, kesilmi~, dilin-
mi~ ~ey,
pare;a.
ljerha ,erha : dilim' dilim, pare;a part;a.
ljerhan
j
(a. s.). (bkz: ~erhan).
(a. i. C:'~: ~eraih) : 1. et diayrdm,~
kopmlyarak'
olan et
(a. s. ve i. c. : $Ureka) : 1. or-
tak. 2. ders, mektep" medrese,
arkada~l.
ljerik-i cOrm : huk. sue; ortagl.
ayrma.' 2. at;lklama,' * at;lmlama [bir ibareyi veya
eseri-]' 3. bir kitabln ibaresini kelime kelime at;lp
jzah ederek yazdan kitap. 4. ac;lk anlatma. (bkz:
jzah, tafsll).
ljerha
timL 2. vUcuttan
pare;asl. '
!jerik
(a. f. b. s.) : klvdclm
ljerh
o)?
!jeriha "'~•.;"":'
j~; )?
(a. s. ~eref'den. c. : e~raf):
~e-
rare ).
!jerer-fe,an
~eriatl.
1. ~erefli, mubarek, kutsal. 2. soylu, temiz. 3. (a .
s. c. : ~Orefa) Hz. HUseyin vasrtasiyle H. Muham-'
med soyundan olan.. 4. i. erkek ve kadln ad,. [mU'
en. "~erjfe"].
!perih
~).;"'''
-I Ah-
!jeriat-. sabie : Hz. ibrahim'in ~eriat'.
vllclm~ar.
ljerere
(a. L c. : ~erai') : 1. dogru
yol. 2. Allah'ln emri. 3. ayet, hadis ve icma-I ummet esaslarlna dayanandin kaideleri. (bkz
~er').
re!jiat-I garra : islam dini.
!jeriat-I iseviyye : Hz.' Isa'nln ~eriatC
!jerif .. ~,....:.
a~g6zIUIUk.
!jerer
!jer'i : ~eriata uygun hUkUm. Mahkeme-i !jer'iyye:
~er'i mahkeme, ~eriat hOkOmlerine goredavalara
bakan mahkeme.
ljer'iyye vekaleti : 27 MaYls i 336 tarih ve ,3 No.
BUyUk Millet Meclisi icra Vekillerine dair kanunla
te~kjl olunan vekalet. [3 Mart 1340 tarih ve 429
Nolu $er'iye ve Evkaf ve" Erkan-' Harbiye-i UmOmiya Vekaletlerinin ilgasrna dair olan kanunla i1ga
edilmi~ ve verine ayni kanunla "Diy§net i~leri ReisJigi" makaml tesis olunmu~tur].
!jeriat ..:....L,.~
!jeref-yab
ljereh
(a. s.) :
(a., b. s.). (bkz:
:;;eref-vasl I).
~eref
!jer'i, ljer'lyye
~erjataait, ~eriatla ilgili; ~eriata uygun. Hiik.:n·i
lA.;-:,
g6zlU. (bkz : har7s).
~erir
~er'den
c.
e~irra, e~·
rar) : k6tO, k6tUlUk i~liyen, haytrlSz [adam], fe·
. sate;l; . [as" : "~irrir' dir].
Jz~"....:.,..b.i,,,....:.
(a. i. c. ,: ~e-
rait) : ~erit. MenkUljat-1 !jeritiyye
olan mimari sUsler.
~~rit ~eklinde
!jerit, !jeriti
ljerita
(a. L) : c;ok tamahkSr" ae;-
(a. s.
Ah~~...~ (a. i. c. :~erajt) : husOsi ~art,
mukaveleyi, s6zle~meyi meydana getiren maddelerden her biri.
1187
~'iyY't
.:J~.r:'
(a. L c.) : ~er'i i~lere,
islami ~eriata uygun ve bununla ilgUi olan husus·Iar.
,erOm i' J ......;:,
Jl,.. . .;:,
...rYlI
~'iY'~t
~riata uygun
(a. L)
.a;r-
.-rxe
i ,r:'
(f. i.) : utanm&'. 1f.....M
(f,
term-gin,
~rm-s~r).
....m......
oJr~" . . .
.J
Cf.
(bkz :. ~erm-sari).
U;:":r"'
,.rm-gin
utanga~.
(f. b.· s.)
(bkz:
$erm-sar).
.:tJl.:." r~
,erm-riSk
(f. b, s.) : utanga~, mah-
cup. (bkz': ~ermende, ~erm-gin, ~erm-sBI').
;l~". . . ~
..rm-sir
utan!.'la~.
(f. b. s.) ':
.-,
m~hcupluk,
(a. i. c. : ~urOr) :' 1. kotOlUk,
fEmalik; kotii i~. [ziddl : "hayr" dlr]. 2. kavg.,
gurU/tO. (bk;z: : nizS').
,err iif.sid :.koti:.ilUk ve bozukluk..
.-rr ........-:.
¥If ii
be,
(~e)~e!;)
,., ij dij($e~!du)
nunda].
6 (ile) 5. [zar oyununda].
: 6 (ile) 2.[zar oyununds].
,err-ijn.riis : insarilann en zararllsl, en ketOsii.
: 6 (ile) 3. [zar oyununda].
,., ii yok (~e$iyek) : 6 (i1e) 1. [zar oyunun'da].
Jet·uis
/J' Jv"" ~
..( La. b. i.) : S1l1tr.
"alt,
gelin" : [Utarid (Ar-z.tilek), ZOhre (Venus). Arz,
'Merih (Mill'S), Mii~teri (Jupiter), 'Zuhal (Saturn)].
(bkz :~e$-banO).
,e,.binu
i~ ~
(f. b. i.) : astr. "alt.
hanlm" : [Utarid (Arzltilek),' Zuhre (Vimiis), Arz,
Merih (Mars), Mii~teri (Jupiter), Zuhal (SatUrn)].
(bkz : !;e$-arOs).
(a. s.) : k6tOIOge ait,kotOliikle
,ilgili.
,
~, ii ,se (~e$ise)
(a. s. ve i. c. : e!;rar) :' 1. fena, fe-
nalli< eden adam, 'ketO adam. (bkz : f§sid, fasik,
muzlr). 2. daha. (pek, en) ketO.
,erri t>.. ...;:,
alt. [s~YI1(b.kz :
,et·kalem (altl kalem) : islami yaZ:I~~n Turklefee kullandan sitHlerin~ eS3ste!;kil eden 6 sitilin
mii!;terek ismi. [,e$kalem : 1) muhakkak; 2) reyhani; 3) sulOs; 4) tevkli; 5) nesih; 6) rJk~a].
(bkz :
(bk:z: : mahcObiyvet).
~
(f. s.)
ter; ij ~ihir ($~cihiilr) : 6 (ile) 4. [ zaroyu~
~m-sAri ,-,)L"r~ (f. b. L)
,err
J-.:'
sitt).Dii..., 1) 6 (i1e) 6, iki zarm 6 saYll, iki yuzunun yanyana. gelmesi; 2) iriCK:. giizel bir tesadiif,
r·astgele..,
,e,-cihet : a.ltl cihet, alt' yon;
mah'cOb, miistahyi).
utanga~llk.
k.udurmUf, kuduruk•
rinD ge~irdikleri yuksUk. (bkz :zih-gir). 2. bahk
oltasl.
ut,anga~ltk.
L}
s.)
(f. i.) : 1. ok~ularrn parmakla-
,tit ..:.-..:.'
.a..c.~ . . . .:, (f. s.). (bkz
,alvaI'. (bkz
(bkz : akur).
,utanmaz. (bkz '. hicab, mahcObiyyet).
....men.
(a. f. i.)
Isirvel ).
olma.
....m
(a; s.).: ferci tie ,erci bir-
le!;ip arasl kaybolmu~ [ked,"]:
,.,-berg '(altl yaprak)
5.1.
J-.~ U.
b. i.) :
g~
,enuf
kaburga
dak
'-.J,....,.. . .;:,
~sufi, ~rsufiyye
~ersOfa.
·(a. i. t.
~era~if): an.t.
keniiklerinin on taraf u~larlndaki klklr-
d,-!Y"'......;:, ~ j J ......r
(a. s.) :
ait, $ersufla i1QiIL
(a. L) : ed. atasozU verine
ge~en
gUldGrUcu ve manzum sOz.
1188
S. fildi$i oyma vekakmalarda goriilen ucu sivri
6 :petalli ~i~ek motifi.
,e,-gih
o~
(f. b. i.): mu:r:. Turk
miiziginin birka~ aSlrlJk bir miirekkep
makaml
olup zamanlm,za kalml$ numOnesi yoktur. .
. hine
'
,e,~
.A··l-=-·~ .~.
."
~
.' Cf.
b. i.) : 1.
. .
~i~ane,
namlJsrnda 6 y'VI hulunan tUfekveva top.
2. g. s. tezhlpte kullanrlan 6 petalli bir ~i~ek motifi.
!}e,hine-nokta : g. s. tezhipte (sOslemede) kul-\
lanllan bir sOsleme motifi.
,~pi
1......:.-.::.
(f. L): gece. (bkz : leyl, ,eb).
~vagil J';'\,,~
(f. b. s.) : altl ayakh.
(a. i. ~agile:nin c.) : me;;-.
gOliyetler, u{jra,malar.
!}~·per
~
(f. b. i.) : 1. altl kanat. 2.
L:..:.~
!}Gf·ti
lI~·tir
(f. b. L) ':1. alt. telli. 2.
lar,
, ...tiri , l.S )~~
(f. b. i.) : muz.
~e~tar
(f. s.)
altlnc,. (bkz
~}h..::.
c.) :
(a. i.): 1. nelie, ~enHk,
2. bazl Arap halay,klara veriten birad.
,[ArClP~a'daki asll manasl
"hilekarllk", "$aklahanllk" dlr].
,
(a. s.)
sovijJmO~, ,kOfredilmi, '
~ahinler,
:L:
I
,.vair ~l-,-:.
oC:-l.::. • .::..:'i..::.
•
(a.' i. ~aire'nin '-c.) : kadu,
...~\~
(a. L
~8kile'nin c.)
: yoller,
.-vimih
t1t-"::'
.-"ami!
:
Joel ~
'Jj~ I;:'
,evirlk
t.,;'' ' ' ::'
~eviri'
(a. i. e,tat, ,Utut) : ayrl, <!agl-
s. ;;etit~in c.) : 1. de§i,ik,
~e~itli,
tUrlU [~eyler]. Mevldd.1 ...11 : ~,itll
maddeler... UIGm'l ...etti : c;e,itli i1imler. 2. gazete..
ferin siyasi mesel61erden bahsetmiyen husOsi k,sml.
I"l:....::.
(a. s. ~tlmile'nin c.)
i~in.
(a. i. $arika'n1n c.)
ay·
dmllklar.
(a. i. $arf'in c.) : $ari'ler.'
~.virib ~)\ J':,
(a.' L $arib'in c.) : blYlklar.
lIlevirid .))."..::.
(a. i.~aride·nin c.) : d~".
n1k olma.
ml$, dagJnlk
,eviti
~eyler.
J-Ir
(a. ,i. ~ati'nin c.)
kly,l.r,
kenarlar.
(a.s. ,etm'den) : ~ kijror
sebbab, ,atim).
yUksek tepeler.
alanlar,. kaplJyanllar, c;evr~liyenler.
(a. i. c. : ,Otum) : sovme,sO-
(i3.
(a. s. $amiha'mn c.)
Y'O~·.sek ~eyler,
(a. s. c.:
vOp sayma. (bkz : dU,nam,sebb). s.bb Ii JGtm:
sovUp sayma.
!}Gtm·i ptiz : edepsizce sovme..
,ettim
~te~
me2:hepler; meslekler; yaradJlI$lar..
.yuksekler,
'$etta) :ayfl, daglnlk; c;e,itli'; tOrl'O. E,ya.y; ...tte
dagJnlk e~yalar.
eden. (bkz
( a. i. ,aile'nin c.)
(a. i.) : sovO" sOvr;ne, sOvUp
!}Gtit, ,etite
,etta ~~.
Fars~a : ~ahin'in'
(a. i.
~airlel'.
!JOVikii
..:....::.
L.. .:
doganlir.
Je-I, r..
lJeViU
tarikle~,
,etime <l..
,ett
1. Ie,
c.)
alevleri.
[kimse].
f'' ' '::'
~aibe'nin
(a.'i. ~ahika'nm c.
~I~'
ljIlIlv'thin
I
sevJn~.
"etm
JAI-,~
,evihik
sadis).
altinci ay.
'~tim r~
(a. i,
yijkseklflr, tepeler; dagtepeleri, dag' doroklan.
r"::'
!}Gtaret
~ayi'in c.) : ,ayi eilan·
bulunanlar.
'.1Vilb'7'il~,
san'atkar.
Mih·i ,e,iim
yay"ml~
(a. i.
keler, kusurlar, aYlplar; noksanlar:. ,2./ eserler, izler. 3. ~uph~ler.
unutturmu~tur.
!}G,iim
c!'-'_..::.
,.vii'
muz. Eskiden TUrk mUziginde ve umOmiyetle
islam mUziginde kullanllan bir mlzrapll saz olup
U~ aSlrdanberi TUrk mUziginde tanbur bu ~alglYI
~alan
,ahit-
ler (* tanlklar).
(f. b. i.) : 6 telli tanbur.
)~
-lA1.-'-..::. (a. i. ~ahid'in c.)
,e,,'hid
eski harp aletlerinden 6 dilimli topuz.
,.vizi
Jol~ (a. i. c.)
da~arJn dik taraf"
laq.
1189
";1.J~
~evazz:
mUstes~alar; kaid.e
~evher
.r,J:"
(a. L
dl~1
~azze'nin
c. )
~azlar,
olanlar.
( f. i.) : koca. (bkz
bulunmaz va dogrudan dogruya
kUrdl dortlUsU
acem a$iran i1e acem a~lran perdesinde kallr.
.:J r-
~evk
(a.
,evk-illud
diken. (bkz:
L c.
~evk
(a. i. c. :e~vak) : ~iddetli
J,J-:"
~rzu; keyif, ne~e, sevin~. [TUrkce'de : "1~lk" ma-
nasmadlr] .
~evk-i cedid :muz:. araban kUrdl
bir adl.
makammm
. ,evk-, dil : 1) gonUI ~evki, gOI)OI nei}'esi, sevinci;
min. TUrk muziginde bir mUrekkep makam
olup en az Qir bu~uk
aSlrltktlr (belki Abdullah
Aga tarafmdan terklbedilmi~tir). ~evk-I dil,' rast
; i1e sOznak makamlarlndan mUrekkep olup, her iki
seslerinden istif€ide edilmi$tir.
dizinin mU~terek
SOznak i1e rast (sol) perdesinde kaltr (ki bu perde, aym zamanda rast'm da duragldlr). Her iki
makamm da gU~IUsU olan neva '( re), ~evk-I dil'de
,de gU~IUdUr. Donanlmma, r~st gibi "si" koma bemoIU ile "fa" bakiyye diyezi konulur ve sOzn€ik'rn
','mi" bakiyye qamolU, nota i~erisinde ,bunlara il€ive edilir(ldlbmda zengUle'li sOznak'm "Ia" bakiyye
bemoIU de boyle kullanlltr).
2)
~evk-i
hiisn :gUzelligin
~evki, ne~'esL
~evk-i suride : perl~an nefe, iki yakasl bir araya gelmiyen sevin~~
~evk-i
',evk
teheyyuc
u tarlllb
psik. cO$ku.
":"'>
J J.J-:"
'(a. b. L) :1.
ne~'e, sevin~ ve co~kunluk. 2. muzo TUrk muziginde bir mUrekkep makamdlr. III. Selim tarafrndan
te~klbedi{mi~tir (elimizde 48 kadar eser vardlr).
$evk u ta rab, saba ve acem a~lran i1e hUseynl a~l
randa (mi) kUrdl dortlUsUnden mUrekkeptir. inici
~lklC;1 olarak karl~lk bir ~ekilde
seyreder. KUrdl
dortlUsU i1e. hUseyni a~lranda kaltr. Bazan acem-a~lran kuJlanlimaz, ki, bu ~ekilde makam, a~lran
perdesinde kalan bir saba zemzeme manzarasl arzeder. GU~IUler, ,birinci cierecede-saba ile acema$lran gU~IUleri olan-~argah (do), ikinci derecedesaba'om duragl ve kUrdl dortlUsUnUn tiz sesi olan
-dUgah (Ia), U~UncU derecede de- acem a~lranrn
dUrl3g1 olan -acema$lran (fa) perdeleridir. Donam_
mma saba gibi "si" koma bemoIU i1e "re." bakiyye
bemolU konulur. Sabanm tiz "Ia" bakiyye bemoli.i,
acem a$lranm "si" bekar ve "si" kU~Uk mUcenneb
bemolO' ile "re" bekarl, kUrdl dortlUsUnUn "si" ve
"re" _bekarlarl, nota i~erisinde. icabettik!;e kullanlItr.. Makamm birde'ikinci !;e~idi vardlr ki, bunda
11·90
ke'yifli,
lor
.!l.,.:.,
(a. i. c.
: bot. deve dikenL
zevc).
har).
£,.:.,
~evk, ·~evke
e~vak)
ne~eJi,
,evk-ilver
~yT J.,:..
I
(a. f .. b. s.)
sevin.:;li.
);i J.,:..
(a. f. b. s.)
getiren, ne~'e veren.
,evk-aver-i derun : gonule ne~e veren. 2. i. muz:o
TUrk mUziginde bir mUrekkep makam olup, Arif
Mehmet Aga tarafmdan terkrbedilmi~tir. Cargahda
rast ve nihavend ile acem-a~lran
makamlarmdan
mUrekkeptir. ~u haJiyle tarz-I cedlt makamma.c;:ok
yaklhdlr. Acem a~iranile acema~lran (fa) perdesinde durur. GU~IUleri birinci derecede !;argahda
rastm duragl ve acem a~lranm gU!;IUsU olan-~argah
(do), ikinci derecede -nihavendin duragl ve !;argahda rastm gUC;IUsU olan ·rast (sol), U!;UncU derecede de -nihavendin gU~I(jsU olan neva (re) perde,
leridir. Donanlmma acem·a~li"an'm "si"kUc;Uk mU.
cenneb bemoIU ~onulur. Nihavend ic;in ·"mi" kUc;Uk
mUcenneb bemolU i1ave edilir (keza "fa" bakiye
diyezi); c;argahdarast i~in ise "si" bekar ve "si'~
koma bemolU i1e "mi" koma bemoIU kullamllr
,evk.bah~ ~~ J.J:" (a. f. b. s.) : 1. ~evk
vere,;: 2. me~hur bir c;e~it late.
(a. f. b. s.) : 1. ~evk.;.
lendiren, ne~e arttlran. 2. i. muz:o Turk mUziginde
bir mUrekkep makam olup, kuvvetli bir tahmin ile
III. Selim tarafmqan terklbolunmu~tur ~ tahmlnen
bir bu~uk asirlrk). Biraz kasvetli, Iyrique ve i~Ji.
blr makamdlr. Oldukc;a ragbetle kullanllml~tlr (elimizde 159 kadar eser vardlr ki, makamlar arasmda 24.. cU geliyor) .~evk-efza, acem a$lran, ~ar·
gah'da' zengUle ve acem a~lran~da nikriz be~lisinden
mUrekkeptir inici ~,krci karJ~jk bir ~ekilde seyre-'
der. Nikriz be~lisL. ile acem a~lran (fa) perdesinde
kallr (ki acem a~lran'm da duragldlr). GU!;IUleri,
birinci derecede -~argahc.la zeng'Ule'nin gU~lOsU olan
-gerdaniye (sol), ikinci derecede de -acem a~lran'm
gU!;lOsU ve ~argahda zengUlenin duragl olan -~ar
gah (do) perdeleridir. Donanlrnrna' Acem a~lrahln
kU!;Uk mUcenneb bemoIU ('si i~in) konulur; !;ar"
gii'hda zen'gUle i.:;in "si" bekar ve "si" koma. bemo10, "mj!' koma bemolU, "Ia" ve "re" bakiyye. be\., molleri i1e acem a~iranda nikriz be~lisi i.:;in de "si,r
"bekar ve "si" koma bemolU, "Ia" bakiyye beme10, nota i~erisinde kullanllir. Bazl ~evkefza eserle·
rin, mevzuubahis nikriz
be~lisini kullanmakslzm
acem a~lran makaml i1e karar verdigi de gorUIUr
~eyh Galib
~evk.engiz ~~;\ JJ~(a.
fle~e,
sevin<;, arzu koparan,' yaratan. 2. i. muzo
Turk muziginin en az iki aSlrllk
bir miirekkep
makaml olup zamanlmlza kalml~ numOnesi yoktur.
<1,; .J-~
.$evne
f. b. 5.): 1. keyf,
$evval (..1'1....:_..:
(f. i.) : bot. baldlran otu
~evkeran-I mai : bot. su rezene
veya kuc;uk baldlran.
r,ey
[raziyane] si
~.s:~
(a. i.) : 1. buyuklUk, hey-
bet rpadi~ahlar i<;in kullandlrdl]. (bkz : azamet:
eelal ). 2. erkek adl.
~evket-IU M~
(~. t.
b. 5.) :
~evketli,
~evket-meab ,-:.,t'':'')J~
~evket~penah
( a. f. b. s.). (bkz :
i. c. : e~ya) :~ey, nesne.
(a. i. ~eytan'lI1 e.) : ~eytan-
lar.
\ieyb
,-"-"'"
sac; sakal agarmasl, ko-
(a. i.)
~al11a, iht iyarll k.
$eybiyye
azamet ve heybet sahibi [padi~ahll1 vasfJdlr].
(a.
~kl:_~
seyill!n
..:.G~
(a. i.) : arabi aylann onun-
eusu alup, ilk u<; gunu $eker bayramldlr.
~evkeran j I-,~~
~avket
(a. i.) : anbar. [Mlslr'da kul-
,Iandlr].
<4.:-:-~_":
likenler! fro lie-
(a. i.)
henees.
).
~ l:.~:_G~
!?evket-penah
ketin €lit oldugu,
~evketin
(a. f. b. s.) :
~ev-
bulundugu yer,' paObjah.,
J.
$eydai
J l-\:-~
(f. i.)
sevgiden ileri gelen:
divanelik, ~u$klllld~.
(a. 'b. i.) :
!?evket.ul.yahOd
bot. * tekt;eneklilerden
* salepgillere mensup, t;it;:eklerinin zarifligiyle 'me~hur bir * bitki.
'~evkmize
!.. ••• .:. ;C3 J-~ (0. dey.) : tar.tiren-
dazlann musabakaya ba~lamadan onee ,<Clziyet alarak .seyireilerden buyuk rutbede bulunanlara donup atl$ l11usaadesi istel11ek it;in kullandlgl tabir.
[bu. tabirin eevabl : "kuvvet ola!" dlr].
~evki
i1gili. 2. i
(t!. s.)
: 1.
~evkle,
ne~e
ile
(a. s.) : dikene €lit, dikenle ii-
gili. A'sab-I ~evldyye : anat. flkralann' van deliklerinden gec;erek vueOda yaydan sinirler. iltihab-I
muhh·; sevkl'-i hadd : hek. muzmin omurilik ilti
habl. iltih~b'l sehaya·yi dimagi·i ~evki : hek. menenjit.. Mihver-j dimagi.-i ~evki : anat. dimag, dimagee, basala-i sisaiye ve nuha-i s'evkinin hepsi.
NutO·i !?evki : anat. omuriliqi' te$kll eden flkralann van ve on klslrillanndaki dikenimsi <;Ikllltdar.
!?evk·istiln
t-:~
jl:S.J~
(a., f. b. 5.) : diken-
me~ayih, $uyOh) bi~ tekke veyazaviyede reislik
eden ve muritleri bulunan kimse. 3. kablle ve a~l'
ret reisi. [Arabistan'da 1.
!?eyh.i fani : hu'k. kltale, ihbale, saflann i1tikasl
esnaslllda sayhaya kadir 'olm,yan ihtiyar kimse ki
katli eaiz degildir. Velevki akd ve ~uOru kamil 01sun.
$eyh-i needi : mee.$eytan, iblis.
$eyh-lil.ekber : lv\uhyidd1'n-i Arabi.
(a. i.)
: astr. 1. menazil-i
kamerden birinin adl. (bkz : menazil-i kamer).
akrep kuyruqunun yukarlak klsml.
2:
kutsal
va-
$eyh.lil-isHlm : ~eyhislam.
$eyhiln
jl-::.:~..:
(a. h. i. e.) : flk. Hanefiy-
ye fukahasll1ea imam-, EbO HanHe ile imam-lEbO
YOsuf.
$eyhayn
L:~":
.( a. i. e.) : "iki
~eyh" :
I.'yk. siver kitaplannda : Hz. EbO
Bekr ile Hz.
Omer'e; Islam hukuKunda ise : Hz. imam-I A'zam
ile Hz. imam-I YOsuf'averill11i~ clan unvan.
$eyh Galib
lik.
~evlet
(a. i. ~eyhOhet'den. e. : e~yah,
'1. ya~11 adam, ihtiyar. 2. (e.'
~eyh.jjl-hilrel1J : Herem-i' ~erWe €lit
zHeyi ifaya me'mur alan heyetin reisi.
erkek adl.
~evki S)~
$eyh
me~ayih, ~uyOh)
,:-.)bt-:. ~
(a. h.i.) : 1757 de is-
tanbul'da
do~du·.
D1vanrnl
1780 de tertibetti,
1782 de Husn u a~k'i yazdi. Konya'ya seyahati vardlr. Kut;ukten mevlevTlige girmi~tir. 1785 de dervi~
• olarak Yenikapi
Iv\evlevihanesine girdi. 1790 da
<.
1191
~eyhi
,$eyhi oJdu. 1798 de istanDivan', ile H"tjsn U A~k'mdan
Galata MevlevThanesi
bul'da 51dU. Eserleri
ibarettir.
~~
$eyh,
~airin asil adl .. Sinan'dlr. -Divanmdan ba~ka "HUs~v
va :?Tr7i--;<', "Harname" admda ve mesnevi tarzmda
.iki eseri vardlr. 1422 ydmda kutahya'da·olmU~tUr,
Divanl; Turk Oil Kurumu tarafmdan'1942 cie bas-
t,rdml~tlr.
Seyhi
. (a.
.jtt-~
$eyhi.jt~_~
(a. h. i.) : Sivas'til
(a. L) : ~eyhlik, ya~--'
Idlk, ihtiyarllk.
4::-- ~
~eyyad .)l:~
af~kl,
(a. s.)
l?ey'iyyet . ...:..~~
* nesncll, fro ob·
(a, i.)
fels.
* nesnellik,
fro objectivite.
~eypur
bot. *di$o~
murai ). 3. helak
.:..Iy.l':'
'E!zeriit
~eylerin
kokusu.
(a. L $ezre'nin c.) : 1. i~-
lenmedenmadenin i~inden toplandan altm par<;alan. 2. sus olarak kullanllan inei ve altln tanel.er"i.
~ezr )'.L~
(a. ,. e. : ~UzOr) :1.. i~lenme
den madenin. ic;inden C;lkanlan altm. 2. sUsolarak
kullantlan inei ve altm.
~ezre
i:t.,;...l..:,
(a, i. c.: ~ezerat, ~OzOr): 1.
i~lenmemi~ ham altm.2.
sOs ic;in astian inci ve
. altm.
$Ihne
(a. s.) : inzibat me'muru,
erhniyet me'muru. (bkz : muhtesib, ~ahne).
J"":'
: Hz. All.
. (a. L) : leke, aylp, klJsur.
))-:;:-~
her purc;asl. 2. bir i~in iki cihetinden her biri. Iki
$Ikkayn
~
~In, ~u,n
...;
(a. i. f.): bir i$iniki ei-
hetL
(a. ha.) : Osmanlt alfa'bes,inin
on altmel harfi olup, "ebeed" hesabmda Oc;yuz saYlsmm k'ar$lltQldlr; "$" sesinl verir.
(t. L) : muzo ~asanl ve
Arap rnUziklerinde kullandml$ basit bir nefesli saz.
j~
(a. L) : 1. ikiye bolOnmO$ ~eyin
~Iktan. bi'rini tercih!.•• : y.a onu, 'f,a.bunu yapma,
: enfUsll.
~evn . ~-~
~ey-
~eyd'den.) : 1. Sivael .
(a. L
(a. L) : koku.lu
: $Ikk
.
raksi
(a. i.)
2. riyakar, yUze gUlen. (9kz
eden (kendini-).
~Ih.nltt·un.necef
jectif.
ait,.
(a. L). (bkz :
!i-E!yhuhiyyeit
~e~hOhet)
~eytana
dogmu~tur.
Asd ad~·Abdulhamld'dir. Halvetiye tarikatmdandlr.
Divanmdan ba~ka yirmiden fazla eseri vardlr. ilm"
-tarihl bilgisi ve ~airligi ile tanmml~ bir ~ahsiyet
idi. 1639 ydlnda 5Imu~tUr, Divan I basdm'~t,r.
.:;.;.. .J';"'~t.
(a.~.)
tugiller, fro plumbaginees.'
h. i.) : $eyhl, tarihl bi!-
gisi, ha'i tercumeleri uzerindeki tetkiklerive ara~.
. tlrmalan ile tanmml~tlr. $eyi'il'yi en <;ok tanltan
eseri Nev'lzade Atal'nin "~akayik-i Nu'maniyye ZeyIi" ne zeyi! oVarak yazd'QI "Vekayi-ul-fuzala" admdaki tezkiresidir. $eyhT, bu eserinde (Hicrl : 10441143) arasmda yeti~mi~ alim, ~air ve ·devlet adamlannm hal tercUmelerini yazmaktadlr. (d. : 166',7·5.
1732).
~eyhuhet
~eytaraciyye.
(a. h. L) : Germeyanll olan
I
J·lk.~
,eytani
t~-nla itg-il'i, ~eynma-' yak'~lr.
(a. L e. : ~eyatln) : ~ey-
$ial
t~
$ia "-_":'
(a. L $ua'm e.). (bkz
(a.
e~ya, $iya')
~uaat).
1. tarafltlar;
.yardlmeJlar. 2. Hz. Ali taraflrsi.
tan.
~eytanet
naz!lk,
(a.
L)
~eytanlJk,
kur-
lpeytanet-karane
~eytanllkla,
t192'
$ilib
'7l..~
(~. L ~!j'b'in
c.)
dar yollar, dag ,
yollan, patikalar, ke<;iyollart~
hllekarl~k.
41·\.~~
oJ
•
hlle vefesatla.
(a. f. zf.) :
$iib
~uabat ).
(a. i. $u'be'nin c.). (bkz :
~ian Jl;.:.
(a. i. ~e'n'in c.): (bkz : ~uOn).
!jiar
~uOr
(a. L$a'r'ln c.)
killar. (bk.z :
).
-!jiar
)~ _ (a ..5.) : "iyi, u5ti..inlUk veren
i$aret, adet" manalarrna gelerek *birle~ik kelimeler
meydana getirir. Merhamet-,iar : (hep) merhametIi. $ohret'!jiar : ~ohretli, UnlU, $ahret kazanml$.
Zafer'$iilr : (daima) :l'afer kazal'lmli, u5tUn gelmi$.
$iar' )\...;.::.,
(a. i..~. : $aayir) : 1. alamet, il;a-'
nunda * birikmi~ ahlarrn. ml vebali kalrrll~tlr" beytindeki "birikmi$ ahlarrn vebali" ~ibh-i husn-i talil
dir ].
$ibh·i insiniyye : ~ool. (bki : $ibh-i be$er).
~ibh.i isfenei : sungerimsi, fro $pongoide..
~ibh.i kaleyi : kim. alkaloit, fro alealoido.
,ibh.i ma'd~n : madenimsi, fro m.stalloido.
\
$ibh.i mij'nharif : g~. yamuk, fro trapeze.
~ibh·i neeliyye : bet. bugdaYlmsllar, fro gramini.
deas.
~i~h.i zllr : fiz. yartgalge, fro penombre.
(a. i.) :, arslan yavrusu.
ret, iz. '2. aYlricl i$aret,. aylrdedici adet.
~ib
~
!pi'la ",;-,'::"
~iyolu,
(a. i. c : $i8b)':
1.
dar yol, ke-
C:-::"
,iea'
t.~-::.,
(a. s.
~eet'inc.) : cesurlar, :yj.
gitler, yurekliler, (bkz :. $ucea).
(a. i.) : doyma, tokluk. (bkz
side
c::.L~..:.
,id
-I."';"::"
(a. i. $ecce'nin c.). (bkz-
$ec-
cat ).
~il::ia').
(a.
$iba'
i.)
doyma, tokluk. (bkz
$lb').
tL:-::..
$ibi'
(a. s. $~'an'rn c.)
to~lar,
ka rl') I dOyffiU$lar.
',$ibik
!l~ (a.
i. $ebeke'",in c.)
. amar, tu-
-zaklar, kafesler.
~ibh
(a. i.) : 1.' karl~. 2.; astr. gakte-
ki bir derecelik kavis, yay.
dag yolu: 2. oymak [kab11,e].
$ib'
~ibr ~~
(f. i.) : ini$; a~~1 do?:Jru egiklik.
(bkz : ni$ib).
.
,idid ,31-1.~
(a. i. C.: elib6h.): 1. benzeme,
,ibh.i be'l!r. 2IOCIlI. i.nsammsrlar, urangutan, !Jam·
panze, goril gibi klsmen insana benziyen maymun1ar, fro anth~~w. (bkz :!;ibh-i insaniyye).
~ibh.i be,e"e : anat. ost c1eriMsi, fr~ ~idermoi.
<Ie.'
,
~ibh.i billuri : billurum.u,fr. eristlilloide.
,ibh.i cell:ire: eoit'. yar,madlll,' ff'. preeqJ' lie.
,ibh.i cezri : bot. kOkumsu, Fr. rhiKOido.
,ibh.i cUd : lIInlllt. cildimsi, fro der...ido.
~ibh·i husn·i tilil : oct. bir hadisenin vukuuna
181rane olmakla beraber kat'i olmlyan bir sebep
gostermek. [."nT~in hamid~sin ey t;arh; sayle boy·
(a. s. $edid'in c.r: sertler~ ka·
tllar. Seb'ijn ,idid
Hz. YOsuf zamanrnda Mlslr'da
yedi kurak yli.
ge~irilen
,iddet
benzeyi$. 2. bi!' $eyin bemeri.3. benziyen $ey.
,ibh akd : sozle$me benzeri, fro qUlIIsi.eontrat.
,ibh·i amd,: huk. katli me/irO olmlyan bir insanl
.alat-I carihadan saytlmlyan bir ~ey ile kasden al<furme. [buna : "$ibh-ul-hata" de denir].·
(f. i.) : Gune$, plJr, aydrnllk.
k&t.llk.2.
,iddet.i.
,iddet.i
,iddet.i
deti.
.:"..\~
(a. i. c. :
fazlaltk.
hayiss ':
,.hvet :
tazyik :
~ided)
: 1. sertlik,
3. 5lklllk.
psik. duyum keskinli~i.
ihtiras $}ddeti.
zorlamanrn, s.k'/it.!'manrn $id.
,id.d ,3-\::"
(a. i. ~iddet'in c.) : ~iddetJer.
,ifi' ... ~
{a. i. c.
kurtulm., iyi olma,
hane.
!l'e~alma.
e$fiye): hastallkt<:n
Dlr·ij,.,ifi : hasta·
,ifi.i, aei! : [hastallktatl] ~abuk kurtulma.
,ifi.i SlIdr : OC alml$ alma, g6nlU ferahlama.
,ifi.loah, ~~
l4..:.
(a. f. b. s.) : $ifa verici,
,veren, iyilik veren,' iy,i1e$tiren.
,ifII,
.,~ (a. i. $efe'llin c.)
dudaklar.
(bkz: : $efevat).
119]
,ifi-hine
<\l·l;.li.:,
~ifa-hine
(a. f. b. L)
$ihe "'r~
1. hasta-
at ki~nemesL (bkz
(f. L)
sa-
hi! ).
hane. (bkz : dar-U!;-!;ifa).
"ifi-hane-i - mestGran : kadln hastahiinesL 2. timarhane.
~ii
J:z
(a. s: ve i.): ~ia mezhebinde olan,
Hz. A/ i taraf/isi.
(a. zf.) : a~lzdan, sozle.
~ifihen
~iiyyet
(bki: ~if.ahi).
ifU;.z
'ifahi
tao s.)
~ika
aglzdan, sozIO. (.bkz:
(a. i. $ekve'nin c.) : $ikayetler,
S1Zdtdar. (bkz : $ekevat>.
1?ifahen) .
,ifahiyyat ~1..AI;z
(a. L c.)
-$ikaf J~- (f., s.) : "Ylrtan, yaran" mana-
!;ifahi olan,
aglzdan alman, sozIO ifadeler.
(a.' f. b. s.)
$i.
sma gelerek *birle!;ik kelimeler yapar. Saf-,ikif :
saf yaran, saf yanci. Mu-,ikif : kit yaran; kill kirk
yaran .. l:)ibi.
~ikaf
fa kabul etmez, tedavi edilemez, onulmaz.
~ifa.pezir y. ~ Ii.:,
(a. f. b. s.) :. iyile~ebi-
$ifi.resiin
Jls:::.
divar : duvar c;atla~l, yangl.
~ikaF-1
jl...,)A~
(a. f. b. 's.)
~jfa ula~-
j LlAz , (a. f. b. s.)
iyi eden.
came : elbise Ylrtlgl. 2. g. s. boya ile
yaldlzm birliktc kullandmasl sOretiyle yapJlan sus.
lemeler.
tlran, iyi eden.
~ifa.saz
$ikafe
(a. f. b. L) :
~ifabulma.
["olmak" yardimci fiiliyle beraber kullaOlllr 1
4ti.z
(f. s.) : kaC;lk, dLj~kun, ,tutkun.
(bkz : meftun, !;eyda).
J",
~ifte-dil
<\:;~
(f. L)
mlzrap, l;;all:)Il;. (bkz :
~ikafe.%en
J j "'6~~
(f. b. i.)
c;algici (bk:
sazende ).
~ikak
uyu~mazlJk,
Jl.L~
("ka" uzun okunur: a. i.) :
anla~mazlJk,
bozu!;ma. (bkz : ihtilM,
muhalefet) .
(f. ·b. s.)
)
(f. L)
kaC;lk"k,
~ikal ,.J1S:::'.~
gonul ver-
mi!;, tutkun:
~iftegi ·l,.Sr:A...~
~~~
taziyane, zahme).
(bkz : !;ifa.bah!;, !;ifa-resan).
~ifa.yab ~~~
(f. L) : 1. YClnk, Ylrtlk, c;at-
lak.
~ikif'l
lir, gec;ebilir, onulur.
~jfte
':":rt:":' (a. L) : !;ii1ik~ ,
du~kunlUk,
tutkunluk. (bkz : meftOniyyet).
(a. i.)
: 1. devenin ayagmm
baglandlgl ip, bukagl, Kostek; el ve ayak zinciri.
2. devenin pal~nJnl baglJyan ip. 3. uC; ayagl sekili
(bcyaz) at.
,ikil-gih : atm aya~lna bukaQI takpan yer.
~jhab ,,:-,l{~~( a. i. c. : ~ihban, !;uhub) : 1.
,iki~ )Is::~ (f. i.): 1. av.. (bkz: sayd>.-2•
. klvdflm. 2. akan yddlZ. 3. erkek adl. [Arapc;a'da:
"cesur, yUrekli kimse" manasmadl.r].
avlama. 3.avlanan hayvan. 4. ganlmet, du!;mandan
ele, gec;irilen mal.
~ihab'l saklb : delip gec;en klvdclm.
sikar·i sOrct :
~ihab-ijd-din : dinin k,vl!c,ml. [dilimiide erkek
adl ~Iarak "!;ehabettin" ~eklinde kullanl!lr].
$ihas
U"'L;...z·
(a. L !;ahs'ln c.). (bkz: e!;has).
$ihban
iJL,t;''':'
(a. i.
,~ihab'm ~.).
1ikar.gah
~orunu$e
o:ll~t;:::.~
av olma.
(f. b. L) : avlak, av veri,.
aVI c;ok olan yer. (bkz :' ~ikar-istan).
$ikari
: 1. klvl!-
clm/ar. 2. akan yddlZlar. (bkz : ~uhub ).'
1194
J
c.S),ts::.~ (f. s.) : 1. ava mens up, avla
i1gil1. 2.i. [~ahini dogan gibi] av kU$u. 3. i. padi~ahlnav hizmet~isL 4. i. me$hur .Turk tarihc;isi.
~imr
Cf. b. L) : avlak,
av veri,
. aVI ~ok olan
yer.
(bkz: sayd-gah,
~ikar-9ah ).
~ikavat
.:.,,~~~
~ikayet'in' c.)
(a. i.
~ika-
4:~
![likeste
(':>kz : meksOr). 2. yenilmi~. (bkz : 'maglOb, mUnhezim). le!fker·i $ikeste : bozulmu~
asker 3.
ta'lIk'i andlr'lr bir yazl ~eklL
~ikeste
baste : kInk dokUk, $oyle boyle.
~ikeste-i ~ikeste.tali'
yetler, slzlanmalar.
..:..!.~:.
(a. i. c. :
~ikayat) : S1Zlan-
~ikayet-r.lame
<lAL.::i. K.:. (a. f. b. i.) : 1. ~ika-
yet mektubLJ, ~ikayet yazlsl. 2. FuzOl'i'nin
gonderdigi me~hur ~ikayet yazlsl.
ni~ancl
\
$ikem·derd
(f. i.)
dU~kUn,
.:l).:l ~~
$1
(f. b. s.) : karnl.na,
~ok
(a.
yiyen,
pisbogaz.
J-=-s:::.
u.
L)
U.
b. s.) : ayagl kln~.
L1lk ot.:.-G
(f. a. b. s.) : tali-
1 .. _ .....-.
este-pa ~ -~
A
$ikeste~tali'
j~j ,,:_G
kann ag-
nSI.
-.~~
";;""".Jy
seven, bogazlna dU~kUn, obur.
ver).
~
$ikem.pcrver , )J..Jy
(f. b. s.) : bogazlnl
(bkz : ~ikem-per
n.
b.s.). (bkz
,jC.::.
(f. i.)
bUklUm, k,vnm. (bkz:
$ikence).
·,iken.
k,v,rc,k sac;.
~tr::.-:.,
(f. s.) : "klran, k,ncl" mana-
fanna gelerek *birle$ik kelimeler meydana getirir.
BiH-$iken : put klran. Di/..!fiken : gonUI k,ran, gonil k,nci. Hatlr-!fiken : hatlr·klran. Peyman-$iken:
yemininde durm·lyan.
$iken.c
~iken
~ U.
![likib
~G
(f. i.). (bkz :
![likiba.,!fikiberide
~ikufte-ru
~ekib)
.,~:C:" 1-:-::(':.
(f. s.) : sa-
.c:·.(f.
b. s.) :yUzU a<;lk.
(a. i.) : 1. sol, sol tar.af. (bkz :
yesar). 2. cogr, kuzey. Esltab-ii~-$imal : amel def;terleri sol taraflartndan veri len cehennemlik in.sanlar.
![l·imal.·j garbi : cogr. ku~ey batl.
. $imal.i !farl(i : cogr: kuzey dogu ..
/
![limalen
bUklUm, k,vnm. (bkz: .
$imali
).
'J) 4:.ci.
J\c--:.
fan olarak,.
i.).
(f. b. L) : pel-
teklik.
![limal
$iken-i kakiil
s.) : peltek.
blrll. (bkz: sablr).
~ikem-perest).
!fiken
(f~ b.
J'~j ot.:.-("~
$ikeste·zebani
!fikem·perest
klnkllk. (bkz:
hi kl~,k, talihsiz.
![likeste.zeban
b. i.)
gonlU ki-
inkisar) .
'k
i~kembe.
.,..I.~ r-G
!fikem-bende
(f. b. s.) : kink kanad-
nk, kedel'li, mahzun.
![likestegi
(f. i.) : karin. (bkz : batn).
migdesine
baglr,
(bkz : ekOI).
ot.:.-c:'
J.:l,,=-r~· (f. b. s.)
$ikeste-dil
pa~aya
~ikembe ~~ ..C:.
d~
![likeste.bal
: ta I ihsiz divane.
II, kanadl kInk; kederli.
ma, yanlkma, yaklnma.
~ikerrl r G
U.s.): 1. kink, kirllml~.
"'':1\c--:'
~imal,
J"'-:.
(a. zf.) : soldan, sol tJraf-
kuzey taraflndan.
(a. 5.) :
~imale
ait,
~imal
ile r
kuzeyle ilgili. Kutb·i $imali :. kuzey kutbu.
$ikenc-i gisO : sac; bUklUmU.
$ikence
«~.:..-G
(f. i.) :
i~kence.
$ikest
..::.._G
(f. s.) : 1. k,rllm'$, kink. 2. i.
klrma, klrllma. 3. i. yenilm~. (bkz : maglubiyyet).
$ime
,
;'
<lo..~
_
(a. i. c
:
~iyem)
: huy, tabiat.
(bkz : haslet).
$imr
..l<>':'
(a. h. i.)
: Kerbela hadisesincl~
Hz: HUseyn'in ba~lnl kesen mel'On.
1195
tl.1~~
$imrSh
(a. L c.: !!emarl.b.) : 1. hur-,
. salklml. 2. dag tapesi.
rna veya Uzum budagl,
(bkz :, tell).
$imrahiyye "i-\.1"~ (a. L) : Hz. Ali'ye muha'le'fet eden harid zUmresinih bir kolu.
,i'r
(a. i. c.: eli'ar) :1. anlama.
,.l''':'
(bkz: fehrn, idra~). 2. ed. $iir, edeb'i: degeri olan
nazlmh ve' ,kaJiyell soz. Abim•• ,i'r :ed. misra,
bayt, gazel, kaside, rubai, murabba, 'k,t'a, mesne"l
medhiye, hicviye, fabri~'e, mUnacat, tevhld, tel'll"
gibi- $i'rin beyan yolfarl.
,ir
(f. i.) : 1. arslan. (bkz : dlrgam.
esed, gazanfer, haydar, leys).
$im$ir ~~
dir l
(f. L) : killC;. rash : "$em$lr"
$ir·i jiyen : ~lzgln, .kUkremi$ arslan.
,ir·i ner : erkek arslan. (bkz
nei-ree$ir).
$ir-i Yezdan : Hz. Ali.
(bkz : seyf, $em$lr, tig).
:,$im$ir...i !turrSn : keskin kille.
f
jim,ir-ger
~~
v
$ir-i Huda (Allah'ln arslanl) : Hz. Ali.
,ir u hOr,id : 'iran devletinin en buyUk ni$anl.
2. sUt. (bkz : $Ire 1).
(f. b. L)
(bkz : $em¥1Jr-ger).
,ir-i milder : ana sUW.
~im$ir~:zen j j ~~
(f. b. s.)
kill<;la vu(a. i.) : sat)n alma, satm allO-
ran, kill~ <;eken. (bkz,: $em$ir-zen >.
~in'8'h
o>b
(f. L): sudayUzme. (bkz : $i-
.bahet').. t"~ina'( $ekli/de vardlr l
)G !'(f.
"il'lar
i.) : yUzme rsuda-l.(bkz :
sebh').
f
,ira'
C..\... . . :
(a. i.)
yelken, gemi yelkeni.
(bkz : bad-ban).
-,inas
V"L:...:. - (f.
s.)
: "anllyan, tan Iyan,
gelerek * birle~ik kelimeler meydana getirir. Hit.r-$inis :hatlr sayan, hatlr klrmlvan, hatlr bilen. Tirih-$inh : tarin bilen, tarihten
an'llyan.. j:'Jibi.
biten'"
mao ["etmek" yardlmcl fiili ile kullan",r]. Bey'u
~iri : allm satlm. Sevm-i ~ira : flk. bir maim sat,CI tarafmdan fiatlandlrlhp muhayyer olarak sattlmast.
m~nalarma
,inasi
l5"L:..:,
(f. s.) ; 1. tanlmlya mensup,
2.
tanlmakla ilgili, tanlYlcl.
tinlU$air ve gazetecisi.
$inaver )J l.:..~,
.( f
Tanzimat devrill"'izin
en
s.) :sudl.l yUzen, yUzgeg.
4,,·I . .~
,ir-ane
(f. zf.)
arslancaslna, arsla-
n,l!l yara$'r'yolda. (bkz : esed-ane, gazanfer-ane, haydar-ane). H~mICll-i ,ir-ine : arslanca saldlrl$.
t>;JL:..:,
(f. 'b. i.) : [suda] yUz-
,geg,lik, yUzUcOIUk. (bkz
. $inev.
!;i're.v,.,imi, ,i'ria.yi ,imi : astr. KUc;Uk Kopek,
KelbUlasgar, burcunda
parlak YlldlZ, (Procyon);
lit. alpha Canis Minoris.
(bkz : sabih".
,iniveri
(a. L) : astr. iki Ylldlzln ad,.
llli'ri-iil-yemeni, ,i'ra.yi yemeni : astra semaoln
guney yarlm kUresinde bulunan KelbUlekber (BUVUk Kopek) burcunun ve' bUtOn sem'anln gorUnen
en padak vlldlZl, Siri!Js; lat. alplM. Cani.s Majoris.
~
(f.
S\)
sibih,et, $inah).
:
i$iten, dinliyen. DUN}i-
(f. i.) : i~itme. (bkz
(a. b. j;)
anat.
damak etegi, fl". voile du palais.
nev (~zagl i!!iten~: telefol,.
$in~d...u~
,iri-ul-hanftkd.:.J-J·t l .......~
sem'; is-
,iriz
) . .:1':. (f. i.) : muzo TUrk mOziginde as-,
ki bir mUrekkep makam olup zamanlmlza kalml~
l)umOnesi yoktur. [halenAzerl muzimnde, de ,bu
isimle bir makam vardlr].
tima').
,irize
$inide
o~
(f.s.): i$itilmi$, duvulmu~.
Ni-$inide : i$itilmemi$, duvulmaml$. Nev-$,Inide:
,veni i$itilmi'$. i[1fas;?Ini : u$enide" dir].
1196
olO
]1.. .:1':.
(f. i.)
1. kitep ciltlerininiki
ucundabulunan ve yapraklan muntazam tutan, ibri~imden orUlmU$ ince ~e,.it. 2 .. pehlivan kispetinin
pa~asl. 3. mec.esas, dUzen, nizam.
,irize.bend ~ ~jl,~..:.
(f. b. s.)
1. !?iraze
bagllyan. 2. duzen veren, duzenliyen.
't~ ),::..:.
,iriillr:-si.,bi)l@
( f. a. b.' i.) : muz.
Turk muziginde birkae; aSlrllk bir murekkep makam
alup zamanlllliza kalrnl!? numOnesi yaktur.
,irb "-;J,-'''.
(a. i.)
:ISU
hissesi" suya ait,hak;
mi$ 11 tane sofyandan murekkeptir, darblan '$cyle-dir : dum (4 zamanll, kavi) : te (1, nim kavi), ke
( 1 , zaYlf ),te (1, nim kavi), k~ (1, zaYlf); dum
(2, kay!), t.,k (2, nin kavi); tek (4,kavi), te (2"
nim kavi),ke (2, z'ayrf); te (2, nim kavi), ke (2,
zaYlf); dum (2, kavi), te (1, nim kavi), .ke (1,' za.
ylf); dUm (2, kavi)"dum (2, nim kavi), tek (4,
kavi); te (2, kavi), te (2, nim kavi); te (2, kavi)"
ke (2, nim kavi');
ekin ve hayvan sulama nobeti.
$irin
,irb-i hiss : huk. [eskiefen] muayyen kimseler'e
mahsus alan akar sudan su alma hakkl.
~irin
~t,~":' (f. h. i.) : Ferhad (Husrev) ile,
hikayesinin kadm kahramanl..
,irin-cemi1
(f. b. s.) : arslan cenkli,
arslan gibi sava,an.
,irdin
,irin-eda
Jb,~
(f. i.) : ~irden, gevi, getiren
hayvanlann ikind midesi, Qevi$ baglrsa!:jl.
J~ ~~
U: a.' b. s.)
sevim'"
Ii ,yuzlO.
,irini
biw:,..;:-,::"
c$.,~..:.
(f. b. s.)\: latif edall.
(f. L) : 1. t~tl",k.
2; sevimlilik,.
canayaklrilrk, ·sempatL
(f. b. s.) : zin- ,
,irin-kim
eire vurulmu$ arslan.
,,-l.),~.::. (f. b.
,ir-dil
sur. (bkz
('LC~~
(f. b. s.)
tatl.lIgl da.-
maglnda kalm'$,' tad, damagmda kalm'$.
s.)
arslan yurekli, ce-
,irin.kir,
$ir-merd).
)IS:"~~ ,
(f. b. s.) : tatll, hO$
muamel'e eden;
o~
,are
ra; (bKZ
(f. L) : 1. sUt. (bkz :$ir 2 ). 2.$1-
,irin-zebin
usare ).
.)~j W'....~
(f. b. s.) : tatll dllli,.
dilftatll.
,ire-i engur : uzUm suyu; !?arap.
,irk
i.. . A~
,i'ren
(a. zf.) : !?iir alarak, $iir yaliyle.
~(~ -
,ir-gir
(f. b. s.) : 1. arslaOi tutacak
derecede kuvvetli ve cesur alan. 2. e;aklrkeyif, 'Ian
sarho$.
,ir.hir
)J> ,~":'
(f. b. s.) : 1. sut ie;en, he-
nuz memede alan. (bkz : 'sabi>' 2. tar. acemilige
all,nmlyan veya saYlsl be$ten ' eksik alan esirlerden
bir klsml.
(a.. i.) : mU$riklik,. AlIah'a $~rik,
:!.l J":'
ortak kO$ma, Allah'dan ba$ka bir Allah bulundulluna ·inanma.
. ,irket ..:,.,(...~
(a. i.) ': ortakllk.
,irket.i 'a'mil : fdc. ~all$ma"\1
serma'l(e ,olarak.
'kabOI eden $irket.
,ir~.t-i ayn : flk. muayyen ve mevcut olan maldaki ortakllk.
,i~ket-i ~fIlvn
buk. [e$kiden]a~ac",kta i$tirak.
,irket-i emval : huk. (eskiden] $eriklerin ortaya
,i'ri
1.>,.,"'::'
(a. s.)
$i're mensup, !?iirle iI-
gili.
,irin J'.'~
(f. s.) : 1. tatll. 2. seviml i, cana
'lakin, sempatik. 3. muz. TUrk muziginde bir buyUk
usul alup !?eyh AbdUlbaki Dede tarafmdan terkibedilmi!?tir. Herhalde zamaOinda bu usulile hie; almazsa bestekan taraflndan birkae; eser yazllml!?sil
da zamanlmlza bir tek numOnesi ,intikal etmi!? degildir. 44 zamanlr ve 22 dar-bll alup pes rev ve beste
~ibi !?ekillere mahsustur. Muhtelif !?ekillerde vaz edU-
sermaye olmak Uzere birer miktar mal koyarak bir··
Iikte, yahut aYrl ayrl, yahut mutlaka ahz u ita etmek ve has" alacak ribhi aralarmda
payla$mak.
Uzere kurduklan $irket.
,irket~i 'ibihe :-flk.·' kimsenin ma~I' almlyan $eylere (su gibi) sahip e;lkmak salahiyetinde ammenin
.ortak almas •.
,irket-i ihtiyiSri~ : mute$ariklerin fiilleri ile hasll alan i$tirak. [i$tira ve ittihap ve kabOI-i vasiyet ite halt-I emval sOretlerinde hasJl clan i$tirak
gibi].
,
1191
i
~irket-i
inan
~irket-i inan : huk./ {eskiden] ~erikler arasmda
tam mUsavat (e~itlik) ~ai-t edilmeksizin akdolunan
~irket.
~irket.i milk: huk. [eskideri] esbab·j temellUkten
olani~tira ve ittihap ve kabOI·i
vasiyet ve tecavUz.
yahut halt· ve ihtilat-I emval ile
yani' mallan kabil·i temyi'z ve ,tefri'k olmlyacak sO·
rette karl~tlrmak, yahut~ malla'n 0 sOrette yekdtgeri~
ne karl~tlrmakla bir ~eyin birden fazla kimseler ara.
. smda mU~terek olmasl. Mesela : [bir kimse bir mao
lml ikiki~iye hibe veya vasiyet edip de cnlar da teo
sellUm ve kabOI etseler, mal, bir iki ki~i arasmda
'mU~terek olur].
~ibi bir sebeple,
~irket.i mudarebe : flk. bir taraftan sermaye, digel' taraftan emek, olmak Uzere kurulan ~irk~t.
~irket·i mufavlilza :'.flk. ortakllk sermayesi olabile.
cak maHan va sermaye mTktan ve nisseleri mUsavi
olarak hir iki "eya, daha c;ok kimselerin kurduklan
~irket.
viicuh : flk. kredi i1e mal allp satmak
Uzere kurulan ~irket.
~ir-Jnerd
-cesur. (bkz :
~V' ...~ ;( f. b. s.)
arslan yUrekli,
~
~
.. y
-
.:" .r-~
$I$e ct~~~
( f. i.)
l?i~e,
slrc;:a. (bkz
ka·
$ita
b
( a. i.') : kl~. (bkz
zemistan ).
Mevsim-i ~ita : kll? mevsimi.
~itib
,,:-,l:..:.
~jtiban
( f. i.)
aeele, sUr'at, c;:abukluk.
(f. i.) :
j 4l:-~
acele eden, c;a-
buk olan, ko~an, seQirten. [llolmak" yardll';'cl fiili
ile kullanlhr]. (bkz :. ~Uteh~lik).
"'ita~'~l
(a. s. ) :
. :l:~
\,,;>
~itaiyye
~":-l:~
k I~a ai,
'1 '1'I.
t k' 1$ Ialgi
A'
(a. s.) : 1. kll?llk. 2. i. gi·
rizgah klsml kl~dan bahseden veya kl~ tasviriyle ba~.
"yan kaside.
J• .r':. (a. s. c. : el?irra, e~rar) : [~6k]
j~..r':.
(a. i. c. :
~erayin)
: anat.
(a. s.)
'~ivaz 1\ ~
(a. i.).: 1. dumanSIZ
ate~.
2. suo
sama. (bkz = at~, ~lIvaz).
(f. i.) : 1. naz, eda.
dil·ber: gUzelin na~l, edasl. 2. leng. soYle.
yi~, yerli veyfi yabancl konu$ina tarzlndaki tetaffuz
husOsiyetlerinin blraktlgl umOmi intibalar, fl'. accent.
~ive.i reftar : yiiriiyii~ tarzl, yiirUyii~teki eda.
~ive.bi:J; j~ o.,-:f
(f. b. s.) : $Iveli l cilveli.
- (bkz :i~ve·baz)·.
'* atardamar.
~iryin-I
adudi a",1I. bazO da bulunan damar.
~irvan-, ebher : anat. temiz, klrinlzl kanl yUrekten vUcOda da,gltan atardamar;
.
.
.
~iryiin-I ikllli : anat. kalbi 'besHyen va klrmizi ka·
"i nakl ve sevk eden damar.
~irvin-I ku'beri : lanat. bilek daman.
~iryan'l rievi : ianat.. akcigerlerin ic;:ine dagrlan va
'klrmlzl kanl dagltan damar.
~iryan-I siibiti : anat. ~ahdamar [boyntm iki yantnda olan].
~irvan-I ~eze,n
":.,,:-~ " <.S,,:-~
1. k,~~ ait, kl~la ilgili. 2. i. kl~ sebzesi.
~ive-i
"$erlr, l?er i~liyen. (bkz : ~eri'r). I"$irrir" ~ekli aS11
oldugu halde bizde "serir" olarak kullantllr].
~ive-bazi<.Sj~o.,,,,,:,
(f. b.).)
, .
~ive~bazlJk, ~i·
velilik, cilvelilik.
.
~Iv~·ger
~.
(f. b.s.). (bkz : ~ive·kar>.
J''' J:-
~ivegi f.,:~
(f. b. s.). (bkz: l?ive·kar).
~ive-kar )\S"oJ:~ (f. b. s.) : 1. ~iveli, i~ve!i,
dlveli. (bkz : ganna.c, i~ve·baz>. 2. i. kadln ismi.
: anat. soluk borusu.
~iryan'l taht-et-terkova : anat. ,koprudik altl da.
1198
kUc;:Uk,
rOre ).
(a. i.) : 1. ~erirlik, k5tOIU~. 2.
(o.s.')gec;:imsiz, h,rc;:I'~, huys,u~, 'kavgacl.
~iryan
~erazim)
(a. i. c.
~itevi, ~iteviyye
(f. b. i.) : "ar'slan eli"
hek. en c;ok erisede ve slrtta!;lkan, ~abuk geni~liyen
ve tehlikeli bir halde olabilen, ~cigu istafilokok mik.
robund~n ileri gelen bir kan C;:lbani.
man.
~irzime <\A.;....""~
~ir.dil).
~i ...·penc;e
~irrir
anat. mideye, giden damarlann
az olan topluluk.
T
~irket-i
~irret
~iryan-I ziiliki
hepsi.
~iven
j~~
(f. i.) : matem, vas; inleme,
. slzlanma. (bkz : nevha).
~iven-gih, ~iven-geh
I~tn,
(f. b. i.) : matem, vas veri, matem evi.
~ive-nijmi ~.,:) >::.
(f. b s.): 1. naz gos·
teren. 2. i. muzo Turk muziginde bir mUrekkep ma·
kam olup, U~ aSlrl,k kadardlr. Saba ile ferahfeza'dan
murekkeptir (fer:ahfeza, acem a~iran ile sultani' yeo
gah'dan ibaret olup, sonradan Ahmet Aga tarafrndan.
- belki ~ivenUma'dan i1ham alrnarak .terti'bedilmi~tir;
s,ultani yegah ise, bundan da sonra mUstakil veisim.
ii makam olarak ·Dede Efendi tqrafrndan ·kulland·
mlya ba~lanml~tlr). Ferahfeza (yani' sultani ye~ah)
ile yegah (re) perdesinde kaltr. GUc;;IUler; birinci de.
recede ·saba'nm duragl ve sultani y~ah'rn gO~lUsO~
olan ·dUgah (Ia), ikinci de recede de .saba He acem
a~iran'tn gU~luleri olan ·~argah (do) perdeleridir.
(O~OncU derecede, acem a~iran'tn duragl acem a~i
ran da gosterilebilir). Donanlmtna saba i1e "si" koma bemolO ile "re" bakiy~~bemoIO konulur ve saba'·
ntn tiz "Ia" bakiyye bem610, ferahfezanrn "si" bekar, "re" bekar, "si" kUc;Ok mOcenneb bemolU(ve
sultani yegah'rn "do" bakiyye di-y'ezi) icabettik<;e
nota ic;erisinde kullan:1lr.
GOne$'ten veya ba$kabir 1$lk kaynaglndan
uzanan 'tel tel J$lklar. Hayt·u,-,ua' : GOne$'in' iplik
iplik olan 1$lklari. 2: vektor, fro vecteur.
~uait ~bl.._:. (a. i. $ua'lIi c.) : $ualar, I$tnlar.
$uaat.' $emsiyye : fiz. GOne~ I$tnlan.
"74
liuab
(a. I. ~ia'ntn cd : $ialar.
/".-:.-
I.....
~iyem
M
.
(a. i. $ime'nin c.)
JIt'-....
1M
'huylar, tao
biatlar.
(a. i. l;u'be'nin c.) : l;Obeler,
budaklar~
~uai
(a. s.) : $ua'a rnensup,
l;U~
ile,
I$tnla, vektorle i1gil,i.
$uaiyye
~l..:.
zool.* I~tnldar, fro
(a. i.)
radiolair.es.
J~
(a. i. ~u'lb'nin c.)
alevler,
ate~
alevleri.
I.......:.
$uara
1. ~airler,
(a. L l;ai're'in c.)
ozanlar. (bkz : l;airan).
c 1"r-
~ohre
(a. s.) : ~ohretli, UnlO, ~oh-
reti aglZlarda dola~an.
~ohre-i ~ehr
: bOWn
~ehrin
~""'f'~
~ohret
~ohret-i
~ohret-i
~uara.yi dhiliyye : islam dininden' evvel Hicaz'da
gorUnen Arap $airleri. 2. Kur'an'da 26 nCI 'sOre.
$uban
dilinde gezen.
(a. 1.):1. Un, ad yapma.
~uban-I
ifik
her tarafc:;a
kizibe : yaianci
~ohret.gir ~~~
Un
~ohreti va·
salml~.
~ohret-'liiar
OnIO. (bkz :
~u [y]
~ohret.
J
(f. i.) : c:;oban. (bkz :
Jb:.
$U'be 4.:-~
me~hur.
(a. f. b. s.)
Jl~:.
l;Oba~).
vadi-i eymen : Hz. MOsa.
$ubin
2. ad, san.
ydml~,
~l.~
$uabat
bolOkler, klslmlar, taklmlar; dallar,
$ual
~iya'
(a. i. l;u'be'nin r:.). (bkz : $ua~
bat).
(f. i.) :- c:;oban. (bRz : '$uban).
(a. i. c. : $iab, $uab, $uabat) :
1. $Obe, bolUk, )klslm, taklm, bolOnW. 2. dal, bu·'
dak.
$u'bede
c..l~
(f. i.): elc:;abuklugu, hokka·
bazlik.[Arapc;a'da : "$a'beze" dirl.
k~i~
(a. b. s.)
~ohretli,
me~hOr).
r<.S ) >:.
(f. i.)
Ylkama. $us t u ~u
~u'bede-baz j~ c~
$u'bede·bazane
(f. b. i.) : hokkabaz.
<\.>'\j 4.:. J~"':'
( f. zf.) : el c:;a-
buklugu ile, hokkabazcastna.
Ylkama, temizleme.
'liU, 'liUV <.S y:., ~ J~ (,f. s.) : "Ylkly;an, temizli.
yen" manalanna ge1erek *birle~ik kelimeler yapar.
Came-~uy : <;ama$l.r Ylklyan. Murde-~uv : 010 Ylka.
VICI. (bkz: gassal).
~ugl
(a. i. c. :
e~gal,
$ugul) : 1; i$,
ugra$acak, mel;gul ~Iacak $ey; dert, gaile. 2. muz.
TOrkler tarafmdan bestelenmi$ Arapc;a gOfteli ilahi'.
lere verilmi$ bir ad, i1ahlden ba$ka bir dlni eserin gGftesi Arapc;a ise,
bu isim verilemez. Eski
1199
Arap muziQinde fu9J, bamba,ka
bir, manadadll".
Buna k,yasen hangi Turk bestekSnntn i111hi $eklinin
Arap~a 'gOftelerini tefriki~in bu ismi verdigini bilmiyoruz. Pek ~ok fugl elimizde mevcuttur. Mesela
ZekSi Dede 36$uql bestelemi$tir.
, ("gu"
'J~
,ugul
uzun okOnur. a. i.'$ugl'~
un c.) : i,ler, u~ra$acak, me$Qul
dertler, gaileler.
t.",:,
,0,",
,U'lel'lllrve'r )J.!,.
(a. f. b. s.)
..;.y,,~....:.
,u'le-pu,
all::vlen-
(a. f. b. s.)
alevie or-
WIG, alev' ic;inde kalml$.
jsiJ'=•..
1 ..
CA_J
,~
,u'le-rlllng
olacak $eyler;
~
(a. f. b. s.)
alev
renklL .
(f. s.) : 1. hareketlerinde serbest.
2. ne~eli, ~en va oynak Ikad.n]' 3. aC;lk sac;.k, hayas.z [kadmJ;
,uh.j cefa-eu : ceHlkar guze!.
J:.).a....:.
fu'le.riz:
(a. f. b. s.)
alev sac;an~
1~r1dlyan.
~u'te-\ler
;j ctW:.
(a. f..b. s.) : 1$lkll, ay-
dmllk. (bkz : $u'le-bar $u'le-d6r, $u'le-zen).
,uM d- ~
(f. i.) : $uhluk, oynaklJk. (bkz
Jj
,u'le-zen
delal ).
t~
,uh.me~r~ ~..r1"
me~repli,
",t...:.
dirici, '$,kl,and.ran.
~ Ca. f. b.~~,). (bkz: $u'le-bar:~
$u'le.dar, $u'le-ver).
(f. a.. b. s.) : aC;lk
i
,um
fen· ve nefeli.
~
(f. s,),
$bm, ugursuz. (bkz
menhOs, me$'Om).
,uhum
don
t""':"
(a. i. $ahm'm c.)
ic;yaglar;
ya~lari.
,uhus 4.J'Iy;"~
e~-
(a. i. $ahs'm c.). (bkz
,un I f
(a. ha.).(bkz: $In).
,vr;y.,
(f. s.) :
~amata,
has).
,ukka
-<U..:.
kaglt parc;asJ. 2. kOC;Ok. tezkere, yaz•.
,ukuk J~
,ura
(a: L) : 1. parc;a; kuma~ veya
\
("ku" uzun okunur. a. i. $akk'm
c.) : yarlklar, c;atlaklar.
(a. L c.
$ual)
alev, ate$
alevr.
'fu'le-j bi-ziyi-yi hiizn-i kame,
Ay'ln hOznOnOn
,1$.ksIZ partltlsl.
.
fu'le-j cihin-suz : cihan.yakan alev.
fU'Ie-i ~m,ir-i tib-dar : parlak k.f,cln alevi, parddamasl. .
'
o
,,,'Ie.-bar j~~
,irib,
~~
·teren, ~Ievli.
"loa
(f. s.) : klrli, act.
":";::;)r
(f. b. s.)
talihsiz, baht·
SIZ. (bkz : bed-baht, bed-tali', bi-baht).
(a. f. b. s.): alev alan,
tutu$an.
!!iu'le-numa
_,ur-baht
(a. f. b. s.) : alevli, alev-
lenmj$. (bkz : $u'le-bar, $u'le-ver, $u'le-zen).
fu'le-gir
$gri~ -t..I;J':' ~I)':"':'
su (bkz : Odic) mec. gozya$!. .
(a',f. b.s.) : I~Jkll. (bkz:
,u'le-dar ),H.l~
($)y., (a. i.) : 1. kbnu$mak ic;in toplan. -
rna. 2. konu$ma Veri.
,~ri-yi .devlet (devlet $Orasl) : *danr$tay, idare
.davalarma bakmak, hOkOmetc;e bazlrlanan kanun tasarrJarr ve imtiyaz mukaveleleri. Ozerine dO$Oncesini,
bildirmek gibi v6zifeleri alan ve uyeleri Buyuk Millet MeClisince-s~i1en yijksek kurul.
furi-yi saltanat : tar. Sevr mu~hedesinin imzasmdan once, istanbul'da bizzat Sultan'm r1yaseti a'ltmda padi$ahll~tn bOyuk me'muflarlndan ibaret fevkalade meclis.
o
$u'le-dar,$u'le-ver;- $u'le-zen).
1. ~uzlu. 2. kekremsi. 3.
gtirtiltU.
,ure Q)y., (f. i. ve. s.): c;orals, verimsiz toprak.
,Or-efge~ 0 U1 )".:.
(f. b. s.)
karga$allk
C;'-
karan, karma karl$lk ~den.
li "'~
(a. f. b. s.)
alev gos-
$Or-engiz
rOltO yapan.
~~I )J':'
(f. b. s.)
$amata, g(}..
)j O)}'::-
,ure-zar
(bkz :
~Or
(f. b. i.)
<;orakllk yer.
- istan).
,ur-~ah olr...i~
karga~allk veri,
(f. b. i.)
,uGb
'-;Jr
,j;':"
$uun
kavga veri.
(a. i. $a'b'm c.) : 1. cemaat-
ler, taifeler; kabileler. 2. Klzlldeniz'den
dalll budakli ta$lar.
<;lkarJlan
(a. i. $e'n'in c.) : i$ler, yeni
<;lkan i$ler, hadiseler (*olaylar), vak'alar.
,uri ($ ).J'::- (f. i.) : muzo TUrk mUziginde eski
bir mUrekkep makam ve eskiden kullanilml$ perde
isimlerinden birisi. Kantemir oglundaki "Ia" bir saz
semaisi makamamisaldir. Halen Azeri miiziginde de
bu isimde bir makam vardlr.
o~").J~
,uride
~an.
(f. s.) : 1. karl~lk, peri·
2. a$lk, tutkun. (bkz : meftOn, $eyda).
~uun-, hariciyye : dl$ *olaYlar.
..:...V~
$uunat
(a. i.
~uO'n'un
c.)
hadi-
seier, olaylar:
liuur
).J~. (a. i.) : anlama, anlaYI$, hisset-
me, duyma. Bi-$uur : $IJUrsuz.
~ o~"...i~ (f. b. s.) : bahtslz,
,uride-baht
$uun-' dihiliyye : iC; *olaylar..•
talihsiz.
(a. i. $a'r'm c.)
liuur J.J":"
killar. (bkz ':
$iar ).
f~"...ir
,uridegi'
(f. i.)
1. karl$lkllk. 2.
tutkunluk, dii$kiinlUk.
Jb.o~).J~
licJride-hal
11J-:"
liuvaz
(a. L) : 1. dumanslz ate$. 2.
susama. (bkz : at$, $ivaz).
(f. a. b. s.)
hali
(f. a b. s.)
akll
($J~
$uveyy
(a. s.) : Yava$.
peri$an alan.
~Oride-hatlr
..,kl:.. oJ.......iJ"'.""
dagmlk, fikri peri$an [kinise].
$u.r-istan 0l:...,)~ (f. b. i.) : c;;orak, verimsiz
yer. (bkz : $Ore-zar).
~ ...i.J:"
liuri,
;;uri,-gah
(f. i.) : karl~lk"k, karga$allk.
<)lG.;~
(f. b. i.) :
kav~a,
ka-
rJ$lkllk veri.
(a. s. va i.) : $arihler, $erhciler,
$erh edenler.
$urta
4..,.:.
(a. i.) : 1. Bnde gidip dii$man.
'-;'J..." :' (a. L): 1.~urup,c;;okkaynatl
larak koyula$tlrllmJ$ $erbet. 2. sulu ve $ekerli ilac;;.
,urOt
.kJ~
(a. i. c.). (bkz: $erait).
$urOt-, istic:ar : kiralama $artlarJ.
,urOt-, saUlt: namazm $artlarr.
i
,utut .k~ (a. i. $attm' c.) : bUyuk nehirler.
F.76
(f.L)
koca. (bkz
$evher,
o..\;'"~
,Oyide
(a. s.) : ~'Ikanml$. (bkz:
magsOI, merhOz).
,ubban
,j ~
(a. i. $abb'm c.) : genc;;ler, de-
likanlJlar, yigitler.
$ubban-, vatan : vatan genc;;leri, vatan yiQitlerl.
~
(a. L
$ubhe'nin c.) :
$upheler, kU$kular.
!;ubhe
la sava$an asker; c;;arhaci askeri. Sahib-i liurta: inzibat me'muru. 2. [yelkene] uygun riizgar.
$urOb
t>J:"
$ubeh
Cl......;.
liurrah
$(lv
zevc).
~Uphe,
clr::"
(a. L c. : $ub~h, $ubUhat)
kU$ku. (bkz : reyb, $ekk, zann).
$ubhe-i akd : huk. [eskiden 1 sOreten mevcut
alan birakdi nikahtan hasJl alan $Uphedir ki buna
$Uphe-i nikah da denir va bununla had sAklt dlr.
,Ubhe-i ibiha : huk. [eskiden] bir ~eyin aimmasl
mubah olmasl hakkmdaki $uphe.
'
...i b<lt~
,abhe-dar
(a. f. b. s.) : $Uphe-
ye kapilan, i$killi.
,abahat
f
"I
A
'-''''-t':....
•
(a. L $ubhe'nin c.). (bkz:
$Ubeh ).
1101
~udi'rL~~
(a. i.): 1. $ecaat'li, cesur, yigit.
'- .
2. astr. Asian ve Yengec; arasmda yddlz kOmesi, fro
hydre. (bkz: e$-$Uca).
~uc'al1 jl.::;:~
(a. s. $ec7'in c.). (bkz : $ica',
yel evvel (cUmad-el-Ola), cemaziyel ahir(cOmad-el.
-ahire), r0ceb, $a'ban, ramazan, $evval, zil'ka'de, zilhicce].
!}uhOr-i selise (0<; aylar)
zan.
$Oce~) .
!}uhub
(a. s. $ec7'in c.)
cesurlar,
yOrekliler, yigitler. (bkz : $ica').
~uceyr
...::::=~
~ukr ..JC~
(a. i.) : gorOlen iyilige kar$1 gos-
terilen memnunluk, minnettarllk (bkz : te$ekkOr).
!judln j.J~
(a. i. $ecen'in c.) : dallar, bu-
daklar. (bkz : agsan). ZO'-ljucOn : dall'l budakll; ka_
rJ$lk.
!}ukran
j \)~:~,
(f. fi. i.) : qitti, qec;ti; qitme, gi"
(a. i.) : 1. te$ekkOr etrrie,
iyilik bilme. 2. kadln adl.
!jukrane
-\~
(bkz : $ihban).
$ikayet edenler.
(a: i.) : bot. agaC;C;lk, c;ali.
(bkz : nihal).
~ud
(a. i. $ihab'm c.) : 1. klvlklm·
~'J1dlzlar.
~ukQt •.::.,(s::~ (a. L $aki'nin c.) : $ikayetciler,
(a. i.) : bot. (bkz : $Uceyre).
o ...:::::=~
!}uceyre
'::-'i'"~
lar. 2. akan
receb, $a'ban, rama-
41·\..J.G.
(a. i.) : $Okran alameti, iyi-
lik bi.lme ni$anesL
dis. [daima "amed" kelimesiyle birlikte kullandlr]'
A~ed ~udi Amed u ljud : qeldi qitti; qelip qitme.
ljuf'a
(a. i.) : f1k. bir mOlk, kac;a
c6i:;;
satin almml$sa, 0 I11UIk,e 0 para i1e sahibolma.
Hakk-, $uf'a : satillk bir mala ortak veya kom$u
olanln, aynl para ile satin almak Uzere ba$kalarma
tercih olunmasl hakkl, fro droit de preemption.
ljufea' ~L:tA.~
(a. s. $efi'in c.) : $efaat eden-
Jer, ediciler, bir, suc;un bagl$lanmasl
edenler.
ljufre
O..Ji.~
c;ak. (bkz
yerler.
ljuheda'
(a. i. c. : e$far)
ic;in aracillk
.3:../1~
!}ukr-iviz
(a. L $ehid'in c.)
$ehit-
ler.
ba$larma qivdikleri taclara
"risale"de denilir].
-' Jr-~
(a. i.) : 1. ($ah id'in c.) : $a_
hitler, tanlklar. 2. s. l11addi, mer'i. 3. vOcut bulma,
var olma, qorUnme. Alem.i ~uhOd : gorUlen alem
[bu dUnya l 4. gorme. (bkz : mU$ahede).
!juhOdi
l£~Jr~
(a. s.) : $UhOd i1e i1gili.
Mizi-i $uhOdi. (bkz : mazi).
$uhOr, ).Jr:';
(a. i. $ehr'in c.) : aylar.
$uhOr-i kameriyye : kamer aylan, arabi aylar
[muharrem, safer, rebiUlevvel, reb70lahir. cernazi-
1202
sanlan parc;a. [buna :
ljukr-guzar J uf..Jc:' (a. f. b. s.) : te$ekkOr
eden, iyilik bilen, iyilik bllir. (bkz : mOte$ekkir).
(a. f. b. L) : iyi-
Irk brlme.
$ukOfe
(f. L) : 1. c;ic;ek. 2. g.
S.
sUslemede slrf c;ic;ek motiflerine dayanan bir tart";
aql. 3. kadm adl. [asll : "$ikOfe" dir].
ljukOfe-zar
~9hOd
$Okran-
(a. f. b. i.) : tas. sofiyenin
~ukr~guzaril£)f..JG
1. yassl bl-
sikkin). 2. killC; agzl. 3. kirpik biten
~ \ -\r~
(0. i.)
Ilk.
J
'\~~JG
J
(f. b. L)
c;ic;ek
ululuk. (bkz
aza·
veri, c;ic;ek bahc;esL
$ukOh oJG
(f. L)
met, cel aI, mehabet).
!}ukOk
~.JC~
( a. L $ekk'inc. )
$ekler,
$Upheler, zanier'.
-ljukufte
<L:i.G_
(f. s.) : "a<;J1ml$" mana-
sma gelerek *birle$ik kelimeler yapar. Nev-!}ukiifte:
. yeni ac;J1ml$,. gibL
~ijmar
(f. L) : 1. hesap, sayl. Bi'!ju,
)\c.-':'
(f. 5.) : sayan, saylel, eden,
·,umar )\c.-':' -
ediei" manalanna gelerek *birle~ik kelimeler vapar.
Hatve·,umar : adlm saYlel. Lokma.,umar : herkesin lakmasInI sayan.. gibL $ukr.guzar : ~UkUr ve
dua edici.
CI~ }c·_':'
,umarende
CJ./':'
,urO'
(a.L)
,urOh C.9J":'
(a. L serh'in c.) : $erhler, 'izah.
lar, at;lklamalar.
(a. L ~err'in c.) : $erler, ketO.
,urOr ) .9]"':.
IUkler, fenallklar; kavgafar, gUrUltOler.
hesabeden,
(f. 5.)
baslama. (bkz
ba~eret ).
mar : hesapslz, saYlslz. (bkz : la.yuaQ).
(a. L
~art'In
c.) :
~artlar.
sayan, saYlel.
t J4.':'
(,umu'
(a. L ~em'in c.)
1. bal.
':"~J~
;;urufat
(bkz :
(a. i.
~erefe, ~Urfe'nin
c.).
~Urefat).
mumlarl. 2. mumlar.
,ust
nen], kaplama. (bkz : ihata). 2. ait alma, delalet
etme; mana Ian araslnda bir manasl daha olma 3.
fels. * kaplam, fro extension.
iJ' .,,4':'
,umOs
, (a. L
~ems'in
~ems·
c.)
ler, gUtle$ler.
!iumurde
y"ml~.
(bkz
J.>f
;;u'rb
";J.J~
;;uste
!iU,
(f. L) : bit. (bkz : kaml).
.
(f. L) : karaciger. (bkz : kebed).
t"P.
~\ ";J.J~
(a. b. L)
,utO~.i
galiza :, kaba kUfUrler.
~uturbSn
,~~;;
bot.
)~ ...:i.:.
,utiir.bar
~e·
~Urefat).
,utur.dil
J,) ;..:.
serefeler. (bkz :
,ureka
,utur.gav
J
(bkz : ~erefe).
!iutur gurbe
(a. i. ~erefe, ~Urfe'nin c.) :
bir deve yli.
(f. b. 5.)
deve huylu"
(~..:.
(f. b. L) : zU rafa.
4J..f.;.;
(f. b. L) : deve ile ke.
di, iyi ile keW; mUnasebetsiz, kan$lk; iyili fenalf.
~UrUfat).
(a. i. serlk'in c.)
!iutur.har )\.;. }._.:.
serlkler,
(f. b. L) : bot. deve di.
kenL
artaklar.
!]urfe 4;.J~
(f. b. L)
kinci. '[asll : "UstOr.dil" dir].
(a. s. serif3 Un c.) : Hz. HU.
seyn. vasltasiyle Hz. Muhammed sayundan olanfar.
.:,,~?
(f. b. i.), : deveci, deve
kU kadar olanaglrllk.
J.J~ (a. i. ~erefe, ~Urfe'nin c.)
,urefat
klifUrler,
t;abanl. (bkz : cemmal).
hekimlikte kullan"an kurt dekUc:U bir ila~.
J.~.r:'
(a. i. ~etm'in c.)
(f. i.) : deve. (bkz : cemel).
akar sudaki ic;me hakkl.
,urb.i mudam : devamll ic;me.
,urefa'
~
,utOm
(a. L) : i~me, i~ilme.
~urb.ul.habe$
Ylkanml~. NS·,uste :
(f. 5.)
sevmeler, sevUp saymalar.
~urb.i hass : flk. saY"1 k:mselere mahsus alan
,uref
4.:-.:.
~arap i~me.
!jurb.i hamr :
refeler. (bkz
(f. i.) : Ylkama.
Ylkanmaml~.
ma'dOd).
,upu,
~
!iust u !iO : Ylkama.
(f. 5.) : hesabedilmi$, sa·
1:1')..)""':'
(f. L) : akciger. (bkz: rie).
,US '-""'....
(a. L) : 1. i~ine alma [ma'.
J"'4_':'
,umul
(a. i. c.
~Uref, ~Urefat, ~UrUfat).
ljutur.leb
,....J.. ~
<t.
b. 5.)
deve dud\3kll,
dudagl 'deveninki gibi sarklk.
1203
t.v'" ;..:.,
ljutur-murg
(f. b. i.)
ljuyO-j tari : hak. akdin ba$langlclrida mevcutolmaYlp sonradan ariZ olan $UyO. [tamaml hibe olunan maim $ayi hissesine bir mUstehlik !;Ikarak zaptetmesiyle hasil olan $UyO gibi].
zoo I. deve
kU$u.
$utur-pa
~ .J\-~
1. deve ay·akll.
(f. b. s.)
2. i. bot. kekik otu.
~ijtur-pe~e
(f. b. L)
deva
yavrusu.
~uOn
t .J:-~
ljuyOh
).9...i.~
!iuzOr
j .,,:-~ (a. L $e'n'in c.)
1. $eyr
(a. i. $ezre'nin c.) : 1. ma-
denin i~inden toplanan altm par~alarl. 2. sus olarak
kullanilan inci, altln gibi $eyler. Elj-ljuzur-uz-zehebiyye : Molla Salih'in XVI. aSirda yazdl!:]1 tabirler 10gati olup klsmen Osmanllca, klsmen de MISlr kip~ak~asiyle yazilml$tlr.
i$ler; yeni
i$ler; hadiseler.
(a. i. $UOn'un c.)
(a. L $eyh'in c.)
ler. (bkz : me$ayih). 2. ya~lIlar.
ha-
diseler, * olaylar.
ljuzQr-uz-zeheb : altln klrlntlsJ.
(a. L) : [herkes~e] duyulma,
~J~
ljOzOz
yayilma, bilinme; dagllma.
(a. s. $azz'm c.) : kaide (* ku-
ral) dl$1 olanJar, kaideye (* kurala) uymlyanlar.
$uyO-. asli : huk. akit yaprldlQI slrada mevcut
olan $uyO. [bir ma/dan $ayi bir klsmlnm hibesindeki
$uyO gibi].
ljuzOzen
r~J..L.:.
(a, zf.) : $az olarak.
T
w (a. h.) : Osmanll alfabesinin d6rdUncU
harfi olup "ebced" hesabmda d6rtyUz saYlsmm
kar$dlgldlr; "te" harfini kar$lIar.
ta
b~
(f. i.) :' kat, bUklUm.
DO-tS: iki
kat, iki bUklUm. Yek-ti : bir kat, tek, birinci.
(bkz : bi-hem-ta, bi- nazir).
ts ~~ (f. e.) : kadar, dek, degin. (bkz
ila ).
ts-be-ebed : ebediyen.
ta-be-key : ne vakte kadar.
ta-be-sabah
sabaha kadar.
tii-be-seher : sabaha kadar.
ts ~" (a. ha.) : Osmanllca "te" ve litl" harf\ lerinin Arap~a'daki adl. ["te" ince, "tl" kalln t
fonemiyla soylenir I{aside-i tiiyye : ed. kafiyeleri t
ile nihayetlenen kaside.
J
ti-i fevkanivve; ta-i musennat : iki noktal. te
(bkz : ta-i tavil).
ta-i gird :' yuvarlak t .
ta-i meftOha : UstUn (e) okunan teo
ta-j lavil : uzun teo
ta'
1.
(a. f. h. a.) : "tl" harfinin bir ad•.
ta-i muhmele : noktaslz tl ["ZI" dan aYlrmak
i~in bu ad 'verllmi$tir].
·1204
taab
(a. i.) : 1. yorgunluk. 2. Sl-
..... Al
kmtl, zahmet, me$akkat, eziyet. 2. hek. sinirlerin
zaYlfllgl dolaYlsiyle
adalelerde ve ba$ka yerJerda
duyulan $iddetli sanci. istihkar-r taab : yorgunlugu
hi~e sayma, ~all$kanllk.
(a. f. b. s.)
taab-iVell'
gunluk veren.
taabbu% .~-.l-
(a. i.)
abaza c;ekme. (bkz:
istimna-bi-I-yed) •
taabbud
(a. i. abd'den c. : taab-
..J..-';
bUdat) : ibadet etme, kulluk etme; tapma, tapmmao
taabbiidit
(a. i. taabbOd'On c.)
ibadetler; tapmalar, tapmmalar.
taabbus
~,~
(a. i.) : hak. saYlkJama
veya havadaki bir $eyi tutmlya c;all$lrgibi ellerini
salllyarak hareket ettirme.
taabbus
~
ek$itme, surat asma.
(a. i. c.
taabbUsat)
yUz
...:.>Lu.i
taabbusilt
yOz
ek~itmeler,
taaccub
ma
(a. i. taabbOs'On e.) :
taahhOt kagdl, bir ~eyi yapmayl
bildiren resmi' ka9lt.
surat asmalar.
(a. i. aeele'den e.
taacculilt ..::")t~,,i
(a. i. taaecOI'On e.) : aee-
0~
(a. i. aen'den) : mikun
c$u
taaddi
taakkulat
Ca. i. adO'dane. : taaddi-
(a. i. taaddi"nin e.) :
taaddiyilt
taaddi'ler.
~-L..i
~ogalma,
olma,
taaddud·j ezvac :
(a. i. add'den)
birden
uA"i
(a. i. iHet'den)
iHetli 01-
ma, ahlakdl$1 $eylerden kac;mma.
taaffun
fGnat) :
t;lkarma.
~k..i
~OrOyOp
(a. i. ufOnet'den. c. : taaf.
kokma,
taaffUn·i nefes
Je~kokma,
kotO koku
nefesin kokmasi.
taaffunat
(a. i. t<laHUn'Un
c.) : fena, pis kokular. (bkz
taahhud
tefessUhat).
(a. i. ahd'den. c. : taah-
hUdat) : 1. UstOne, Uzerine alma, yapdmasl ic;:in
soz verme. 2. bir i~in yapdmasl ic;in resmi' olarak
sozle$me. 3. postaya verilen bir ~eyin verine ula~
maSH)1 saglama.
taahhudat
UstGne alman
...:.>l..ly-..i
i~ler.
(a. i. taakkul'On e.) :
taalluk
(a. i. alak'dan. e. : taal·
Jukat) : 1. asdl olma, asdma. 2. ili$igi, i1gisi 01ma. 3. sevme. 4.' ~it .olma. 5. tas. dOnya
.:,.l.aW-
("ka" uzun okunur. a.
i. taalluk'un e.) : hlslmlar, akrabit (bkz : mO-
(a. i. ·illet'den. c. : taallO.
taallul
kocaldlk.
taaddijd-j zevdit : birka~ kadlnla evlenip nikahl
altlnCia birka~ kadm bulundurma.
taaffUf
...:.>)tk.!"
teallikat ).
saYlsl artma.
~ok
(a. i. akl'dan. e. : taak·
1. akll erdirmeler, zihin yorarak anlamalar. 2. hatlrlamaJar, hatlra getirmeler.
taallukat
taaddud
J.ti
kulat) : 1. akll erdirme, zihin yorarak anlama. 2.
hatlrlama, hatlra getirme.
hamur haline gel me.
vat) : 1. ge~me, oteye ge~me, saldlrma. (bkz :
tecavOz). 2. zulmetme; adaletsizlik. 3. orf,adet
ve kanunlarln Slnlrml a$ma. 4. gr. fiilin ge~er halde olmasl.
~ok
taakkud'l mafsal : hek. bir mafsalm, hastallk
dolaYlsiyle, az hareket etmesi veya bOsbOtGn hareketsiz kalmasl.
taakkul
.le etmeler; acelecilikler.
hamurla~ma,
hale gel me.
taaeeO-
lat) : aeele etme; aeeleeilik.
taaccun.
anla~lImaz
gUmlenme; baglanma;
J~
gibi olma,
(a. i. ukde'den)' : dO-
taakkud
(bkz : tahayyOr).
taaccul
OstOne aldlglnl
~a~akal.
(a. i. aeeb'den)
~
(a. f. b. i.) :
taahhud·nilme
(a. i. taahhUd'On c.)
lat) : vesi'le ve bahane arama, yalandan bahanelerle bir i~ten kac;mma.
taallulat
...:.>)t,W'
(a. i. taallOI'tin e:)
aglr
davranma.
taalliim
rLAi
(a. i. ilm'den) : ogren me,
ogrenilme, okuyarak, ders alarak ogrenme, elde et·
me.
(a. i.)
taalliin
aleni',
a~ikar,
mey-
danda olma.
(a. i. c. : et'ime) : yemek,
taam
a~. Btl'd-et·taam : yemekten sonra. Kabl·et·taam :
yemekten once.
taamiyye
<\_4l__ b
(a. i.) : 1. yemeklik,
yemek paras!. 2. tekkelere baglanan yemeklik.
taammi'
(.5"tIJ
(a. i. ama'dan) : kor olma,
gormez hale gelme.
1205
taammuk
taammuk
J~AI
(a. L umk'dan. c.
taam·
mukat) : derinle~me.
..:"l~fl
'taarruziit
1.
sata~malar,
(a. L taarruz'un c.) :
takllmalar, i1i~meler. 2. dti~mana sal·
dlrmalar.
..:"Lt,.AI
taammukat
("ka" uzun okunur. a.
..J..~
taammiid
(a. L amd'den) : bir j~i
..:,,\~~
i ~",l
(a. zf.) :
bilere~
ve
taammiiden ciirm : huk. bilerek ve istiyerek
su~
i~leme.
<\.I. J. . . . .i,
taammiidi, taammiidiyye
(a. s.) : taammUd ile, kasid
(bkz : kasdi).
rc.Al
taammiim
j ~k
(a. s. t(n'dan) :
(a. L). (bkz : tearrUf).
(a. L) : koeanrn, kansrna scvgi
(a. L asab'dan) : 1. bi·
taassub
rine tarafdarllk etme. 2. kendi dinini ~ok UstUn
tutarak ba~ka dinden olanlara dU~man olma, fro
fa·natisme.
(a. f. b. s.)
taassub-kar
taassup gosteren. (bkz : mOteasslb).
,\.;\)~.a.",i
taassub·karane
(a. i. umOm'dan) : 1.
<\.It.k,
ta'an, ta'ane
taarrus V' j"''i
gostermesi.
~..\.....i
ve niyetle olan.
umOmi olma, umOmile~me. 2. (imame'den) sank
sarma. 3. (amm'diln) amea olma.
~ok
'J..,)...1
ta,arriif
istiyerek, evvelden tasarlaYlp kurarak [su~ i~leme].
(bkz : amden, kasden).
arapla$ma, arap
kdrgrna girme.
bilerek ve istiyerek yapdan i~ler.
taammiiden
(a. L)
taarrub
(a. L taammtid'tin c.)
s.) :
taarruzia ilgili; taarruz. yoliyle. Hareket-i taarruziyye : saldlrma hareketL
bilerek ve istiyerek yapma. (bkz : amd, kasd).
taammiidat
<\:-4 fl , 1..S::,..ri (a.
taarruzi, taarruziyye
i. taammuk'une.) : derinle~meler.
(a. f. zf.)
taassup gosterireesine.
~)S:::-:-.a...i
taassub·kari
assubkarhk.
taassiif
soven, ~ok yeren, ~ok zemmeden, ~eki~tiren.
U-...l
( a.
e.
(a.
f. b. L)
ta-
taassUfat). (bkz:
i'tisaf).
taanniid
..J....:...i
nUdat) : inadetme,
temerrUd).
(a. L inad'dan. e. : taan·
direnme,
ayak direme. (bkz :
taassufat
..:" lJi-o.l
(a. i. taassuf'un c.) :
dogru yoldan sapmalar; yolsuzluklar, hakslzIJklar.
taassur
taannudit
(a. L taannUd'Un
me,
gu~
(a. i. usr'dan) :
gU~le$'
olma. (bkz : teasUr).
c.) : inatetmeler, direnmeler, ayak diremeler.
(a. L I$k'dan)
taa$$uk
taannuf
~
(a. L unf'dan) : tekdir et.
me, azarlama, danlma.
taannut
1J~1n1
taat
..:..~
(a. L)
herkesin van·
arama.
taarruk
taarrus
..:::.c lk
J.A
V' ..,)'ll
(a. L arak'dan) : terle'\le.
(a.
i. e. : taarrusat) : ko.
d..,)Al
(a. i.
C.
:.
taarruzat)
( a.
i.)
0
K::.::.lk
(a~
f. b. L)
ibadet
veri. (bkz : ibadet-gah).
taattuf
(a. L atf'dan. e. : taattu-
fat) : 1. esirgeme. 2. aelma, merhamet etme, $efkat gosterme. 3. verme.
taattufat
..::..l.ib'i
IOtuflar, ihsanlar, bagl$lar.
1206
Allah'ln emirlerini ye-
rine getirme, ibadet.
taat-gah
eanrn, kansrna, kar~1 sevgisini gostermesi.
taarruz
olma.
(a. i. taattuf'un c.)
I
taazzi ).
lemez alma.
..)6.:>i
taattur
( a. i. Itr'dan)
ayalan-
( a. i. avk'dan)
ma, gecikme.
d
taavvuz
(a. i. ivaz'dan) : bedel
.J,j
alma, bir ~eye kar$dlk alma; bir $ey
rak almma.
kar~dlgl
0121-
[. -'Ai
taavvuc
me. (bkz : i'vicac) :
taavvud
(a. i. adet'den)
..):".. ,,1
adet
j'tiyad).
(a. i. iyaz'dan)
"eOzUbil-
lah" deme, Allah'a sl~mma. (bkz : istiaze).
taayyun
(a. i. ayn'den. c. :. taay-
yUnat) : 1. meydana <;Ikma, a$ikar alma; belli alma; belirme. 2. ayan slrasma girme, itibarIanma,
belli ba$11 adam alma,
.,:.. L ..i
taayyunat
(a. i. taayyun'un c.) :
meydana <;Ikmalar, belli almalar;
belli ba$11 adam alma.
taayyu~
YS$ama,
(a. f. b. L)
ya-
$ama veri, ge<;inme yerL
evlenmeyip bekar
)_t_"l
(a. i.). (bkz : i'tizal).
(a. i. ozr'c1en) : 1. ozUr bil-
j.i"l
gU<; olma;
(a. i.) : 1. aziz kdma; aziz
sayma. 2. tenezzUI etmeme. 3. c;ekinme.
tab ,:-,L~
(f. i.) : 1. gUe, kuvvet, takat
Bi·
.tab : takatsiz, gUcsUz; yarqun. 2. 1$lk, parlar<:llk.
(bkz : nOr, ziya). 3. hararet.
tab·, Hur~id : GUne!?'in
harareti. 4. tazelik.
(bkz: taravet). 5.klvnm, bUklUm.
tab.. gisu : yandan sarkan sac;m klvnml, bUkIUmU.
tab.• zulf : perc;emin klvnm'r. (bkz : ta). 6. Slkmtl, eziyet. 7. ofke.
·tab ,:-,L~
_
(f. s.) .: "parllyan, parlatan, ey-
dmlatan" manalarma qelerek *birle!?ik kelimeler
meydana qetirir. Alem·tab : alemi, dUnyaYI aydinlatan Cihan·tiib : cihanl aydmlatan .. gibi. [tabisten ~astarmdan].
L~b
(a. i.)
: 1. tabiat, huy, yara-
ddl~.
2. mUhUr, damqa basma. 3. kitap basma.
Bi-t·tabi' : tabiialarak, tabiatiyle.
tab'·. yaran : c1astlarin tClbiCltl, YClracldl~l.
tab'a
<t,.,.,b
bir kere basdma.
(a. i.)
tab'a-i Olii : birinci baskl.
(a. L)
gozunde buyume,
buyuk gorunme.
..:..! ~b
tabaibet
(a.
i.) : 1. hekimlik, c1ak-
tori uk. 2. tlb i1mi.
taazzi
(a. L)
uzuv, peyda etme,
~ekillenme.
r
(a. i. azm'den e. : taaz-
mikle~me.
(a. i. taazzum'un e.)
1. kibirlenmeler. 2. kemikle$meler.
.,:..>.l;.b
tabahat
~irme
\:.. AI~
zumat) : 1. bUyUklUk satma, kibirlenme. 2. ke-
taazzumat
taazzur
tab'
intia$, mai$ot).
{l; l",i
"J)Ai
adam slras.ma
(a. L aY$'den)
ge<;inme. (bkz
taazzum
(a. i.)
dirme. (bkz : i'tizar. 2. gUc;lei~me,
mUmkUn almama.
(a. i.) : egri alma, egril-
edinme, edinilme. (bkz
taazzul
taazzuz
taavvuz-. tams : hek. ;kadmlarm adet gormesi.
taavvuz
':-' ),,1
kalma.
0-,,,1
taavvuk
taazzub
gUzel ka-
kular sUrUnme.
taazum
(0. i. uzv'c1an). (bkz :
taazzuv'
i$siz kalma, i$-
(a. i.)
taattul
( a.
i.)
a~<;dlk,
yemek pi-
san'atl.
tabak
J-:-b
(a. i. c. : etbilk, tlbiik)
1. tao
bak [kap]. 2. ince kat.
tabak-U1-arz : yer yuzu.
tabak..
4.,E...
b
(a, i. c.
tabakat)
1. kat,
* katman, tabaka.
1207
tabaka.i karniyye
tabaka·i karniyye : anat. 1) saydam tabaka; 2)
korun tabakasl [deride].
tabaka·i kuzahiyye : anat. iris.
tabaka·i mantariyye : bot. mantar tabakasl.
tabaka·i mel1imiyye : anat. damar tabaka.
tabaka·i palisadiyye : bot. palisat tabakasl.
tabaka·i sulbe : biy. sert tabaka.
tabaka·i ,ebekiyye : biy. agtabaka, fro retine.
2. topluluk, sJnlf. 3. bir veya iki. yaprakllk kaglt.
4. sigara paketi.
,.:,Lt..b
tabakat
("ka" uzun okunur. a. i.
·tabaka'ntn .e.) : tabakalar.
tabakat·ul·arz : ieoloji, fro geologie.
tabakat·ul·fukaha : faklhlerin sJnlf ve derecelerine dair biyografileri.
tabakat,u!l.!?Uara : ~airlerin sJnlfl, ~airlerin biyografisi.
tabak-~e ~4.:-b
<\l'li l~
tabak·hane
i..",b
tab'an
(a. f. b. i.) : kO<;Ok tabak.
(t. f..b. i.) : sepi veri.
(a. zf.) : tabil olarak, kendi-
(iQinden, yaradlll$tan.
~\~L-
taban
taban : parlak ay. Neem-i taban : parlak yJldlZ.
Veeh·i taban : parlak yuz.. 2. i. erkek adl.
tabanec
'l r
4.~:-i.:J
tab'aniyye
(f. i.) : avu<; i<;i, el ayasl.
cL~"l.... b
(a. i.): naWralizm, fro
tabayi·i ,ahali·i alem : dOnya halkJnrn tabiatlarl.
tabayi.i zi.rOh : insanlarJn yarad"l~rarl.
taban.ke!?
. tabasbus
(a. i. tabh'dan. e. : tabba.
hin) : aSC;I. (bkz: a~-pez).
~l:b ( a. i. tabbah'Jn e. )
tabbahin
~h-
<;J1ar.
(..JL-:-b
tabbfil
( a. i.)
c~ I...~, L-
tab-dade
davulcu.
(f. b. s.) : yandJrllml$, par-
latllmls.
)-\,Y
tab·dar
(f. b. s.) : 1. parlak
I~Ikl I.
Didar·, tab·dar : parlak yOz. 2. klvrlmll, bOklOm1iJ. GisO.yi tab·dar : bOkOlmO~, bOkOIO sac;.
(.~)-\,. L-
tab-dar,
L-
(f. b. i.) :. parlakllk.
(f. b. s.) : 1. ISlk veren. 2. i.
iplik bOkOcu.
-! L-
ta·be
(f. zf.)
: "-e kadar' manasJna
ta.be.key : ne zamana kadar, niceye dek.
ta·be· klyamet : klyamete kadar.
ta.be.mahser.: mahsere kadar.
~.G1-:"1,,,
(t.f. b. s.)
taban
tabe
~- .. (a ..i. basbasa'dan. e. : ta-
tabasbuS·1 keib.ane, -·1 kelbi : kopekqesine yaltaklanma.
tabasbusat
-! l1.
(a. cu. tayyib'den) : "iyi ve teo
miz olsun!" manasJnadlr.
tabe serah : "topra!:jl, kabri iyi ve temiz olsun!"
manasma olen ic;in edilen dua.
basbusat) : yaltaklanma, al<;ak<;a yalvarma.
uLa:...a:---. (a.
i. tabasbus'un e.)
(a. i. basar'dan)
dikkatle baklp esasJnI kavrama.
tabe
<\lL-
(f. i.) : tava.
tabe·i zer (altm tava) : mee. Gunes.
tabel, tabil
J~ L-, J~ L- (a. i. e. : tevabil) :
yemeklere konu·lan bahar.
yaltaklanmalar, alc;akc;a yalvarmalur..
·1208
tl:- b
tabbah
ta·be-sabah : sabaha kadar.
tepen, yaya yOruyen.
gorO~,
(a. i. tabiat'Jn' e.) : tabiat.
gelerek kelimenin ba~Jna getirilir.
naturalisme.
sini
L~L:-b
tabayi'
karsr durmak gOcOnde
ler.
tab·dih c-\,
(f. s.) : 1. ISlkll, parlak. Mah.i
(f. b. s.) : gOe yetiren,
tab·aver·i mukavemet
olan.
tabaka·i miivellide : bot. *bOyOtken doku, fro
cambium.
tabaka-i muveJlide-i feJliniyye : bot. mantardoguran, fro phellogfme.
).;1 ~L-
tab.aver
dayanan.
ileri-
tabende
c..L:.,L-
(bkz : tab-nak) :
(f. s.)
parllyan, 1~lk veren.
tabiOn
)..i.~
tabende-izar
o..l:_,y
(f. b. s.)
t:~1:,
tabh
2.
ila~
(a. i.)
1. pi~irme/ pi~irilme.
kaynatma.
tab-hane
tab~ hane 4.I·1;""'~1:, (a. f. b. i.) : matbaa.
4.I·l~~ (a. f. b.
'i.) : mutvak;
J=-~ (a. s.)
10-
pi~irmekle/ pi~irilmek-
c._!LM
tabi'
~~k (a. L)
tabiiyye
tabiiyyet
~ LM
tabii ilim·
1. tabiat bilgisi. 2.
(a. i.) : tabi'lik, tabi olma;
bir devletin tebasmdan bulunma.
1:abiiyyet·j asliyye : birinin/dogum tarihinden
itibaren haiz oldugu tabiiyyet.
(a. s. teb'den. c. : tabiin, tabiOn,
tebea, tevabi') : 1. birinin arkasl sira giden, ona .
uyan. 2. boyun egen/ bag" kalan; birinin emri' altmda bulunan. 3. 8. gr. kendinden evvelki kelimeye gore hareke alan [kelime].
tabi cumle : gr. bagmlr ctimle/ van ctimle,fr.
proposition
subordonnee. 4. i. Hz. Muhammed'i
gormti~ oIanlan (eshab,) gortip kendisinden hadis
dinlemi~ olan.
L! 11
(a. s. tab/dan) : 1. tab/eden, ki-
tap basan; kitap bastlran. 2. i. matbaacl; editor.
tabiat
..:.-:-:-1:,
huy/ adet/ rtlizac;. Husn-i tabiat : zevk
gtizelligi. 2. kainat. Kc:inOn-i tabiat : tabiat kanunu, .
kainatm dtizenini devam ettiren kantJn. 3. btiytik
aptes etme kolay"gl veya zorlugu.
tabib
,:-,~I:,
(a. i. t,bb'dan. c. : etibba/
tabiban) : hekim/ doktor. Ser-tabib :
tabiban J(~b
ba~hekim.
(a. i. tab7b'in c.) : hekimler,
doktorlar.
tabih
tabil
J! LM
(a. s. tabh'dan) ,: 1.
(bkz : a~pez). 2. hek.
Humma-yi tibih : ate~li sitma.
ate~
pi~iren, a~·
yapan,
ate~li.
4.~ l.b (a. i.) : ogre slcagl.
~I:,
(a. J. c.) : tabiiyyeci-
(a. i. c. : tevabil) :' nane, bi-
ber, tarc;m, karanfil gibi ~eyler. [yemeklere konulan- ].
. ta'bir
~-:-,.j
(a. i. ubOr'dan. c. : ta'birat) :
1. if€ide, anlatma. 2. bir manasl olan sOz. 3. * devim. 4. *terim. 5. rti'ya yorma. Husn-i ta-bir:
terbiye ve edep dairesinde anlatma. SO·i ta'bir
edep ve terbiye dl~' kullanrlan sozle anlatma.
(a. i. ta'bir'in c.) : ta-
ta'birat
birler, * terimler;
(a. f. b. i.) : ru'ya
ta'bir-name
tab-istan
J l:....! V
(f. b. i.) : yaz. (bkz:
J-l:_.! ~"
(f. b. s.) : yaza men·
sayf).
sup, yazla ilgili, yaz"k [ekin] (bkz : say·H).
tabi~
~~"
tabiat leabl olan. 3. olagan.
[zldd, : "sun'i"].
(f. i.)
:
parlaYI~,
panldaYI~.
(bkz : revnak).
tabi~-geh
(a. s.)
* deyimler.
kitabl, ru'yalarm yorumlann, yapan kitap.
tab-istani
[.11:,
~,.
tabiha
J ~~
tabiiyyOn
ler, tabiatl Allah addeden ztimre, fro naturalistes.
(a. i. c. : tabai') : 1. tabiat/
yaradJlI~/
tabii
(a. i. c.)
tabiiyyat
ler.
tabiiyyet-i .meksObe : daha sonra, degi~t!rilerek
girilen tabiiyyet.
Ie ilgili.
tabi'
tabi'in c.) : Hz. Mu-·
S.
nattiralizm/ fro naturalisme.
kanta.
tabhi
(a.
hammed'i gormti~ olanlan gortip kendilerinden' haM
dis dinlemi~ olanlar. Tebe-i tSbiin : tabiinden bi.
rinden, yani ikinci derecede olarak hadis' nakletmi$
olan.
4.;L~ L" (f. b. i.) : 1. ocak veya
soba ile ISltJlan k,~llk yer; c;ic;ek sobasl. 2. nekahethane. (bkz : dar-{jNifa).
tabh-hane
tabiin ~! L"
par-
lak yanakll.
'<""'''.\"
4>....:J
\J
(f. b. i.) : panltl veri.
1. tabiatle ilgili. 2.
[mtien. : tabiiyye]
tabiOn
(a. s. tabi'in c.). (bkz :
tabi7n ).
1209
ta'biye
c\~ ....i
ta'biye
(a. L) i: [Clskeri] yerli yeri-
ne koyup hazlrlama; terti'betme.
ta'biyet-Ol-cen : ask. stratejL
tabl
J-:-k
(a. L) : 1. davu!' 2. anat. ku-
lak zan.
~L.U~
••
tabl-baz
(a. f. b. L)
J
davulcu.
(bkz : tabl-zen).
table-kar
)ls'"ed~k
(t. f. b. L) : 1. tabla ta-
~i1yan;
ba!?mda tabla ile ufak tefek satan gezici esnaf. 2. yemek yenirken i!? goren hizmet~i.
tabl-hane
<t>"l;J.b
(a. f. b. L) : bOyOk da-
vul.
tabli
J-:-b
(a. s.) : 1. davula ait, davulla
Tac•.OI.ArOs : 1) gelin tacI, gelin ba!?hgl; 2)
1790 yllmda olen SeyyidMOrteza ez-Zebi'di"nin
KamOs-OI.Muhi't . Ozerine yaptlgl arap<;a $erhtir.
[1306 Yllmda, Mlslr'da, Matbaa-i Hayriyye'de bO'10k klt'ada (4973) sahife olarak 10 cilt halinde
basllml!? alan bu eserin tam adl : Tac~OI-ArOs min
Cevahir-i1-Kamus" dur].
TSc.OI.Edeb : Amasyall Ali Alaeddin bin HOseyn'in 1453 (H. 857) yllrnda te'lifettigi ahlak ve adabdan bahseden bir eseridir.
tac 0 serir : tac va taht.
tac.us-sinn : anat. di~ tacI, fro couronne.
Tac-ut.Tevarih : Seyhislam Haca Saadettin Efendi'nin :2 ciltlik' me$hur OsmanlJ tarihi [I. Sellm'in
nedi'mi Hasan Can'mogludur]. (d. : ? O. : 10081599).
t.k.bah!; J-.~ t:..LhOkOmdar yapan. (bkz
-.:..~.
tac-bevt
b. L) : davulcu.
(f. b. s.)
parlak, I!?lkll.
(a.
(bkz : tabl-baz).
.!.lb L"
(f. b.L)
kuvvet ol<;er,
kuvvet tecrObe aleti.
tabtaba.. <\...k~b
..:>I)..t:,",L"
tac-daran
ta~.darane
(a. f. b. s. ve i. tac-dar'm
<\1'1) ..t:--L-
( a.
L)
1. tlplrtl. 2. su
tac·dari
(a. f. zf.) : hOkOmdar.
<.S;I..t:,",L" (a. ·f. b. L)
hOkOmdar-
Ilk, padi!?ahllk.
u,y
(a. i. c. : tevabi't) : 1. 010
tac-gah
o~:'"'~·
merkezi.
tabOt.OI-.ahd, tabOt-Os.sekine : Hz. MOsa-ya gelen i1ahi' emirlerin i~ine konulduqu mukaddes san·
dlk. 3. i~ine yumurta istif edilen uzun sandlk.
hay rete dO!?Orme.
e:Y
(a. L c. : etvac, ti'can) : 1. hOe
kimdarlarm ha!?lanna 9iydiklericevahirli ba!?lJk.
(bkz : di'hi'm, efser, ikli'l) : 2. gelinlerin ba!?larma
koyduklarl cevahirli sOs ba!?lJk. 3. [eskiden] bazl
tari'kat ehli !?eyhlerin giydigi ba!?lIk, terek. 4. sorgu~, tarak, ku!?larin ba!?larindaki uzunca tOy. 5. eskiden kuma!?larda, ~n <;ok sultanlarm giydigi elbiselerde gorOlenbir motif !?ekli. 6. bot. <;i<;eklerin
*<;anakyapraklarmdan s6nraki renkli klslm.
tac-. edhem : ed. istigna'nm, timsali.
tac-. ser : ba!? tacl, en <;ok sevilen, e;ok i'tibar
edilen [!?ey Veya kimse].
'
1210
ve L c. : tac-
-daran) : .ta<;lI, tae;, giyen, padi$ah, $ehen$ah, hOkOmdar.
ta!?man sandlk. 2. israilo~ullan i~inHz. MOsaya
gelen mukaddes emirlerin konuldugu sandlk.
tac
S.
ca, hOkOrndara yakl$acak yolda.
~aglltlsl.
tabOt
(a. f. b.
c.) :' tae;lIlar, tae; giyenler; padi$ahlar, !?ehin!?ahlar,
hOkOmdarlar.
(bkz : mOnevver, ziya-dar).
tab-nOma
(f. b. i.) : ed. bir kasi'de-
)\..t:--L-
tac-dar
f.
. :> J-:-b
tab.nak
tae; veren,
nin sonlarmda 'nazlmmm mahlas·1 bulunan beyit.
ilgili. 2. kulak zanna ait.
tabl-zen
t:..L-
(f. b. s.)
tac-ver).
ta'cib
ticik
~L::,",L-
(a. f. b. i.)
hOkOmet
(a. i. ucb'dan)
$a!?dlrma,
(f. i.) : Iran'a yakm kom$u
olan tal kabi'lesinin
acemce telaffuziyle
bOtOn
{'.raplarl ifade eden etnik terim olmu!?tur; sonra,
Islamiyeti kabOI eden Fars ve TOrk'lere ~e mO!?rik
TOrk'ler ve Parslar tarafmdan "tadk" denilmi!?tir.
TOrk'ler MOslOman olduktan sonra da Farse;a konu!?an .kavimlere "tadk',' demi!?lerdir. BugOn Orta
Asya'da Farse;a konu!?an Buhara, Semerkand ehallsine TOrkler "tadk" derler.
ta'cH
J:-:-....i
(a. i. acele'den. c. : ta'dlat) :
acele ettirme, e;abukla!?tlrma.
ta'ciJat
uyt~i
(a. L ta'dl'inc.)
Ie ettirmeler, e;abukla$tlrmalar.
ace-
tafdih
(a. i.)
ta'cim
noktalama, nok·
talatma.
~..l
ta'cin
..):--L~
tacir
(a. i. acn'c;len) : yugurma, ha·
(a. i. ticaret'den c, : tUccar)
ugra~an.
Tacir-hane
~acirlerinin
4,;\.;. ..):--L~
(a.f. b. i.) : sahtiyan
"Ionca" lannm bulundugu Mercan'daki .
yer.
.J.::~"\
ta'ciz
(a. i. acz'den. c. :ta'cizat) :
rahatslz etme, canlnl slkma, slkmtl verme, tedirgin
etme.
ta'ciz-i mukateJ) : huk. [eskiden] kitabet bede·
lini edadan aciz oldugunu mUkatebin iddia ve itiraf etmesi.
..:.,,\~~;
ta'cizat
(a.
ta'ciz'in c.)
rahat-
SIZ etmeler, tedirginlikler.
tac-ser .r"
l:Y
(f. b. i.) : mec. ba~taci, muh·
terem, aziz, degerli klymetli kimse.
).J:-- L~
tac-ver
(f. b. i.) : padi~ah, hUkUm-
",l1.
tadaccu'
(a. s.)
agl [~ey].
L~.d
( a. L)
tadaccur
ta'dad
:
U~enme,
gev·
..)~.,a\
(a. i. ducret'den)
i~ slkrl-
tazaccur).
(a. i.) : 1. sayma; sayJ. 2.
",IJ._"i
birer birer soyleme, saylp dokme; saYlm.
ta'dad ve terkim : sayrlan okuma ve yazma;
mat. sayrlama, Fr. numeration.
tada'du'
L.a~..ai
(a. i.) : 1. alc;ak gonUI·
IUlUk gosterme. 2. hor olma. 3. viran olma. 4. ak·
Ilnl kaybetme [hasta].
V" J...s2i
...::~..ai
(a. i. adl'den. c.
'ta'dllat):
ta'dil mabeyn-es-satreyn : bir metin
araSlna,'
manaYI degi~tiren, tamamlryan veya izah eden bal?ka kelime ve cUmleler sokulmasl, Fr. : interpolation.
I
(a. L ta'dll'in c.)
1. dogrultmalar, dogrulamalar 2. deQil?iklikler.
ta'diye.
(a. i.) :
ge~irme,
.tecavUz
ettirme. 2_ gr. bir fiiIi; mUteaddi (= *ge~i$li)'
hale koyma. [bakmak'tan : baktlrmak, kOl?mak'.
tan : ko~turmak .." gibL]. Edat-. ~aidiye : lazlm
(= * gec;i~siz) bir fiilin mUteaddi (= * gec;i~li)
krllnmasl ic;in eklenen edat.
'
tad iii
dalalete dU$iJrme,
tadris U""i.J...a.i
tafaddul
(a. i.) : 1. tecrUbe gormU$
(a. i.) : di~ kama~masJ.
(a. i.) : yUrek daraltma, can
J-a.iu~
(a. L fadl'dan)
UstOn-
(bkz: tafazzul).
..:.,,1..),11.
tafarat
(a. i. tafra'nm c.)
yede (sanklrlar slnlflnda)
'Iar.
tafattun
<.:}:~.iu~
ilmiy-
rUtbeler, derece alma-
(a. i. fatanet'den)
lama, akrl erdirme. (bkz
hUm).
tafattur
: an·
idrak, taakkul, tefeh-
(a. i.)
yardma, ac;dma
ayrdma. (bkz : infitar).
tafazzul
tadarrus
J,t J...i
ta'dil
1. dogrultma, dogrulama. 2. degil?iklik.
ta'dil-i zeman : astr. gayri muntazam hareket
eden ~ems-i hakiki i1e muntazam
hareket ettigi
farzolunan Il?ems.i mevhum arasll1da meydana gelen fark.
10k taslama
masl; slkmtl. (bkz
tadcir
hazlr~
olma. 2. dil? kama~tlrma.
tadris-i a'sab : sinirlere tazy'ik yaparak IztIrap
verme.
l?ek davranma.
slkma.
1. hazlrlanma,
dogru yoldan C;lkarma, azd,rma, ayartma.
dar. (bkz : tac-dar).
tad
(a. i.)
Ian rima. 2. sayma.
mur yapma, hamur haline getirme, getirilme.
ticaretle
~ ....6,l.
ta'did
J,.a.iu~
(a. i. fazl'dan)
UstUnlUk
taslama. (bkz : tafaddul).
tafdih
e.-~.a.iu~
(a. i.)
rezil Htme
(bkz .
tafzih ).
1211
tafdil
tafdil
J~~
(a. i. fadl'dan. c. : tafdilat) :
1. birini otekilerinden 9sWn· tutma. 2. gr.' * enOstOnlUk, fro superlatif. Ism-i tafdil : mukayese ve
OsWnlUk gosteren slfat. [Arap~a'da "ef'al" vezninde :"ekber, ahmer.." gibi; dilimizde "daha,en,
pek, cok" edatlariyle : "daha 90zel, en gOzel,pek
gOzel, ~ok gOzel.:" qibi, eski TOrk~e'de : "-rek,
rak" ekleriyle : "kO~Orek, ufarak.." qibi; Fars~a'
da : "-ter, -terin" edatlariyle : "buzurk-ter, bu·
zOrk-terin .." gibi.. edatlarla yapllJr].
~~~
tafziJ,at
ler,
tafdil-
* enusWnlUkler.
tafra
o,.,A1
(a. i.) : 1. yukanya
Sl~rama,
atlama. 2. yukandan atlp tutma. 3. (c. : tafarat)
ilmiyyecle (sanklJlarcla) rutbe, derece alma.
jI-~;\
tafr:a-endiz
op
tafziz
~~..4.4i
tafra-furO~ ).
J-J} o.",Ak
(a·. f. b. s.)
~.J._~
tagaddi
t\,'L~,J.",~
o.;k
(a. f. zf.)
yukandan atlp tutarak.
~)l..aA>~
~
tagalliib
(a. zf.) : uzun uzadlya.
(a. i. tagallub'un c.)
(a. i.) : anla$J1maz soz.
1.9-~
(a. i. glna'dan. c. : t,aganni-
yat) : 1. zenginle$me. 2. muhtac olmama; yetinme. 3. makamla okuma.
~L.:.:.i
(a. i. taQanni'nin c.)
taganniler.
tagayyiib
'-;"'-}\
(a. i. gayb'den)
kaybol-
tagayyumat
matbaa, ba·
slmevi.
~'v:..;.i
(a. i. tagayyum'un c.) :
bulutlanmalar.
~.-:.r
tagayyiir
(a. i. gayr'den) : 1. degi$-
me, ba$kala$ma (bkz : tebeddOl). 2. rengi degi$'
me. 3. bozulma, kokma
tagayyiirat
(f. i.) : tafta, duz ve donuk
olan bir ~e$it ipekli kuma$.
w\~
(a. i. taQayyur'un c.) :
1. degi$r:neler, ba~kala$malar. (bkz : tebeddUlat).
2. renk degi~meler. 3. bozulmalar, kokmalar.
tagayyiizat
~ l12...;;
(a. i. tagayyuz'un c.) :
hiddetlenmeler, klzmalar.
~_kAt
dirtme, anlatma. (bkz
1212
~lJ:.i
ma, gozden uzakla$ma, gorunmeme.
tafsilen
tafzih
(a. i. galebe'den. c. : tagal-
zorballklar. (bkz : tahakkumat).
(bkz : mufassalan).
tafteL:.9L~
(a. i. tagaddi'nin c.)
IObat) : zorbahk, zorla hOkOm surme. (bkz : tahakkum ).
(a. i. tafsil'in c.) : etraf-
II olarak bildirmeler, uzun uzadlya anlatmalar,
a<;lklamalar.
tafsilat·J malayiini
bO$ uzatmalar.
tafsilat·J me~ruha
izah edilmi$ tafsilat
etme.
~~..\Ai
beslenmeler,gldalanmalar. (bkz : tagazziyyat).
taganniyat
J:..aA>"
(a. i. fasl'dan., c. : tafsilat):
i
etrafiyle, etraflJ olarak bildirme, uzun uzadlya anlatma, a~lklama.
taftin
(a. i. glda'dan. c. : tagac!.
diyyat) : gldalanma, beslenme. (bkz : tagazzi).
taganni
tafra·furu~ane
gumu$leme, gumu$'
'i,uka-
ndan atlp tutan.
tafsilat
i.)
tagamgum
tafra-furu~
tafsil
( a.
lenme; gOmu$ kapla';la.
tagalliibiit
(a. f. b. s.). (bkz:
rezil
etmeler.
tagaddiyyat
~~~ (a. i. tafdil'in c.)
tafdilat
(a. i. tafzih'in c.)
(a. i. fatanet"den)
akrl er.
tefhim).
(a. i. c. : tafzihat)
tagazzi
~ ..L:.i
(a. i. glza'dan. c. : tagazziy·
yat) : beslenme, gldalarima. (bkz : tagaddi).
rezil
tagazziyyat
~~..t;.i
(a. i. tagazzi'nin c.)
beslenmeler, 9ldalanmalar. (bkz : tagaddiyyat).
tagbir.;:-~
(a. i. gul:.ar'dan. c. : tatlbi·
rat) : 1. toza bulama, bulanma. 2. mugber etme,
gOcendirme.
(a.
tagbirat
toza bulamalar,
gOcendirmeler.
tagblr'in c.) : 1.
bulanmalar. 2. mugber
besleme,
ma, gldalandlrJlma,
.
a. I.) : 1. kaynatma. 2. pa.
halanma. (bkz : i91'\ l.
tagliz 12J.i ( a. i. l, t'd ')
"
.. ":e en.
yapma, kaba soyleme.
etmeler,
(a. i. glda'dan) : gldalandlr·
('
"~
..l.......:.i
tagmid
4J ..L:.i
tagdiye
l.
tagliye <L.!'j
kaba Ve galiz
(a. i.)
(bkz:
taglif) .
tagmis ~....:.i
beslenme. (bkz :
(a. i.) : batlrma,
ia~e).
J-~ (a. i. gaflet'den. c.
tagfil
\
gafil avlama, avlanma.
~ YL...Aai
tagfilat
(a. i. tagfll'in c.)
gafil
avlamalar, avlanmalar.
4-i!.b
taglye
J Lb
tagrib
(a. s.) : 1. aptal, kibirli ve
(a. i. gllaf'dan)
taglif.i suyOf (kJlI«;:larJ
yapma.
J:1;.i
kmma kay·
kmma kayma)
sulh
tagllkat):
taglik.i ebvab : kapdarm kilitlenmesi. 3.
muglak, kapall soz soyleme. (bkz : ibham >.
taglitat
yanll~lIgml
lar.
.kJ:.i
ed.
kilitlemeler; kapall
(a.,. i. galat'dan. c. : taglitat):
«;:1 karma. 2. yamltma; yamltdma.
~ lk.J.:.j
ra~)
J...;.i'
bar«;:larm odenmesi.
(a. i. gurOr'dan.
tagri.
(a. i. tagrlr'in c.)
mO~-
teriyi aldatmalar.
(a. i.gars'dan)
yere dikme,
dikilme.
(a. i. gl~'dan. c. : tag~l~at) :
1. karJ~tlrma, safllgml giderme. 2. degerli bir ~eyi
degersiz bir ~eyle karJ~tlrma.
tag~i,at
~~
(a. i.
tag~I~'in c.) : 1.
karJ~tlrmalar, safl,g,nl gidermeler. 2. degerli ~ey.
leri degersiz ~eylerle karJ~tlrmalar.
tag~iye
~
(a. i. gl~a'dan) : 1. ortme,
ortOlme, bOrOnme. 2. (gay~'den) : kendinden geM
.;irme, gec;irilme.
.
(a. i. tagllt'in c.) : 1.
«;:Ikarmalar. 2. yamltmalar, yanJltJlma.
C.
: mO~teriyi aldatma.
tag~i~ ~
("ka" uzun akunur. a.
i taglik'in c.) : kapamalar;'
sozler soyleme.
taglit
tagrir
tagris l..J""t.;Ai
(a. i. galak'dan c.
~lili
tagrim.i duyun
tagrirat ' ~I .;:,.}Jr
1. kapama, kapandma. 2.kilitleme.
yanll~"glnJ
(a. i.) :odenme, odenilme;
(a. i. galebe'den) : ed. bir
mao (bkz : tagmld).
1.
(-.;AI"
tagrim
odetme.
uJ:.i
taglikat
~".;:.i (a. i. >. (bkz : tegarrOd);
tagrid
az-
jJj~ik ve i1giden dolaYI bir kelimeyi,ba~ka bir manaYI da i«;:ine alacak ~ekilde kullanma : baba ile
anneye "ebeveyn" denilmesi gibi.
taglik
(a. i. gurbet'den) : 1. birini
tagrik J~.;Ai (a. i. gark'dan) : suda bagma,
(a. s. c. : tagun, tugat)
~
taglif
':-"t.;.i'
gurbete gonderme, gonderilme. 2. memleketten «;:1karma, uzakla~tlf~dma. 3. kavma.
gin, isyan eden.
taglib
(a. i. glna'dan) : birini
etme.
inat«;:1 [adam]' 2. i. yddlrJm.
tagi
4...:.i
tagniye
tagflliit) :
tagtiye
(bkz :
.
4...J:,,;;
(a. i.)
ortme,ortOlme.
tag~i~e).
1213
j.Ji.lk
, lagun
(" ga "
tahaddur
okunur. a. i. ta-
UZU'
· eler. (bkz : tugat) ~
gi'nin c.) : aZI I I, azgln k 1rY"
~ ,i. 1t (",,..' uzun okunur. a. s. ve i. e. :
tagut 0...).T
.ll:'
,.,
't) .• ' kaylptan haber veren, bOyOtava81, tavagl .. 'Jslamdan once Mekke'deki Lat va
cu. 2. ~eytan.
Uzza. putlar-
tahaddub
A
•
•
A
t<'
aZ
.ye.
ba~tan
(a. i.)
";.J7.l
C;lkarma,
bozma. (bkz : tahvil,
tebdll ).
tagYira~ U\,~
.l2.....;.j
ba~ka·
(a. i. tagyir'in e.)
la~tlrmalar; degi~tirmeler;
tagyiz
bozmalar.
(a. i. gay\Z'den)
hiddetlen-
..k~~
(a. i.) : 1. fiz. tazyik etme,
<L..L:.i
inme. (bkz : inhidar). 2. yukarrdan
aklp gitme.
rflme, din ugrtinda
(a. i.)
ta~la~malar,
(a. s'>: psik. sezgili, fro
<L.,"J.~~
,. ,
tahaddusiyye
hacim-
J-.\;l
tahadduli
ezhan
OzOntO duyma.
ul..,r.c£
(a. i. tahaceOr'On e.)
(a. i.) : 1. tlrmalanma.
: zihinlerin tlrmalanmasl. 2.
UL$;C" (a.
i.) :'
aldanml~
gibi go·
runme.
tahaf
(a. i. haeer'den e. : tahae·
(a, i.) : psik. sezgici-
lik, fro intuitionisme.
JL~b (a". i.)
haflf ve ~effaf (say·
dam) bulut.
cUrat) : ta~la~ma, ta~ olma, ta~ gibi katl!a~ma.
tahaccurat
(0. i. hads ve hudOs'·
fro intuitif.
irile~me.
.f>;:.?M
tahaccur
~J.t.M
tahaddus
tahadu'
(a. i. haem'den)
a~agl
dan) : 1. psik. sezgi, fro intuition. 2. yok iken pevda olma, ortay.a C;lkma, meydana t;;lkma.
sava~tlrma.
r~M
lenme, bOyOme,
gaza ettirme, etti-
yoku~
tahaddur·i miyah : sularrn aklp gitmesi.
tahaddu~-i
";.y.l
tahacdim
(a. i. hadr'den) : 1.
a~agl
(a. i. glza'dan). (bkz : tag·
dive ).
tagziye
j~M
tahaddusi
fazla Ozerine tazy'ik (basmc;) yapma. 2. hek. c;ok
slkl baglama.
tagziye
(a. i. hader'den) : 1. or-
tOnmek [kadm]. (bkz : tesettOrL 2. hek. uyu~·
ma uvu~turulma.
dirme, klzdlrma.
tagzit
)J.~"
tahaddur
(a. i. gayr'den. e. : tagyirat) :
degi~tirme;
ba~ka1a~tlrma;
dcgru C;lkmtl peyda etme.
tahaddur
"na. (bkz : igva).
..~.fi
(a. i. hadeb'den) : kanbur-
I...JJ.?
la~ma, dl~arrya
f
tagyir
. (a. i. hldr'dan). (bkz :
taha;zur ).
tahaffuz
.1i~M
(a. i. hlfz'dan)
kendini
muhafaza etme, saklnma, korunma.
ta$ kesilmeler.
tahaddi
<.S~M
(a. i. c.
(a. f. b. i.)
tahaffuz-hane
tahaddiyat)
karantina veri.
meydan okuma.
tahaddiyat
u~~"
L.A.~M
(a. i. hudO', huzO'dan) :
aldanma.
1214
t~M
tahaffuz.kar
)lS:1.~M
(a. f. b. s.)
kendi-
ni muhafaza eden, korunan, sakman.
(bkz : tahazzu').
tahaddu'
korunma ile
ilgili.
meydan okumalar.
tahaddu'
(a. s.)
tahaffuzi
(a. i. tahadd'i'nin e.)
(a. i. hud'a'dan)
bilerek
tahaffuz.karane
kendini korumak ic;in.
(a. f. zf.)
tahammul.gi.idib
......;.;.~"
tahaffuf
(a. i. hiffefden) : 1. ha·
fifleme, hafiflenme. 2. ayaga mest,
konc;lu bir $ey giyme.
..\A~
tahakkud
(a. i.)
<;izme gibi
kin tutma, kin
J:i?
tahakk~m ~:t." (a. i. hLikm'den c. : tahak·
klimat) : 1. hakimlik taklnma. 2. zorballk etme.
tahakkumat
':"\c..G£
(a. i. tahakkum'un c.)
1. hakimlik faklnmalar. 2. zorballklar.
tahalhul
J;'J;<:" (a.
i. halhal'den) : 1. aya-
ga hal hal (bilezik) takma.2. hava cereyanl olma·
Sl. 3. bir cismin, hacminin kabanp $i~mesi.
tahalli
J?"
(a. i. halavet ve hulvan'dan.
c. : tahalliyat) : kendi kendini donatma, suslen.
I
me.
tahalli
J;C"
(a. i. hala'dan)
1. bO$alma,
uU~"
(a. i. tahal/i'nin c.)
do·
(a. i. hulk'dan) : ahlaklan.
..b1i
tahallus
va1~"
tahammi
mahmiyet'den)
2. perhiz etme.
tahammus
(a. i.)
(a. i.)
~~M
if4~M (a.
1. ter ve su Slzma,
tahallub·i rievi : hek. kopegin dilini <;Ikararak
solumasl. 2. sUt peyda etme, sUtlenme.
-l.L~" (a. i. huld'den) : bir verde
daimi olarak kalma.
tahalluf
......;.1~"
~.Jst.M (a.
i. hazm'dan. c.
ta-
ek~imeler,
oksitlenmeler.
M
..\_.Jst. \ (a.' i.)
: ate$in sonmiye yuz
J,.. .:t.
(a. i. haml'den. c. : taham-
mUlat) : 1. yuklenme, bir yuku UstOne alma. 2.
dayanma, katlanma. 3. kald":ma.
tahammulit
':"'Yl4~M
(a. i. tahammul'Un
c.) : tahammUller, dayanmalar.
tahammUl·fersa
L JJi1..,.:t."
(a.
f. b. 5.)
tahammUfU ylpratan.
(a. i. hilaf'dan) : 1. geri.
de kalma, arkada blrakJlma. 2. uygun gelmeme.
tahallul
bUzulme, bUzUfUp
i.)
hammuzat) : ek~ime, oksitlenme.
(bkz : tere$$uh).
tahallud
(a. i. hamy, Ioimayet ve,
1. kendini himaye etme, korunma.
buru$ma.
tahammul
......be"
(a. i. huIOs'dan) : 1. ha-
tutmtlsl.
olma [e~ya·].
tahallub
tao
las olma, I<urtulma. 2. ed. $iirde mahlas kullanma.
Husn·i tahallus : mahlasln yalnlz Iafz In I degil, ma·
naSln1 da muradetme. [mesela Baki'nin : "Minnet
HUdaya, devlet·i dUnya fena bulur * Baki kal,r sahHe-i alemdeadlmlz" bevtindeki baki kelimesinin
kullandl~1 gibi].
tahammud
ma, bir tabiat, huy edinme.
tahallut
i. tahalfUl'un c.)
tahammuzit .:., L.a~M (a. i. tahammuz'un c.)
natmalar, sUslenmeler [kendi kendini-].
tahalluk
uYl1~" Ca.
tahalli.ilit
ayrdmalar. 2.
hallUller.
tahammuz
bO$ kalma. 2. tenhaya <;ekilme, yalmz kalma.
tahalliyat
tahallulit uYlbe" '( a. i. tahalfUl'un c.) : 1.
(a. i. hakk'dan) : haki·
kat olarak meydana C;lkma, gerc;ekligi anla$dma.
tahal·
(a. i. hafl'den. c.
hallolmalClr, cUzLileri birbirinden
kim. aYrJ$malar.
gLitme. (bkz : tehasiid).
tahakkuk
Jl~~
tahallul
lulat) : 1. hallolma, cUzuleri birbirinden aYrJlma.
2. kim. aYrJ$ma.
J1~" (a. i. halel'den. c. : tahal-
fUlat) : 1. halel bulma, bozulma. 2.
kele$me. 3. araya girme.
ek~ime,
tahammUl.ged
(a. f.b. s.)
da-
yandmaz.
sir·
tahammul.gudaz
jl~l~·
(a. f. b. s.) :
,tahammUIU eriten, yok eden. (bkz : tahammul.
·sOz).
1215
tahammiil.suz
tahammiil~sOz jr-!....:t.-
(a. f. b. s.) : tao
hammUIU mahveden, yakan. (bkz : tahammiH-gUdaz).
.
j..;t--
taharriiz
:.i
tahammiir
~ G...,);c"
taharrii,at
.,)....
(a. L hamr'den. c. : tao
~I.,)....;c- (a. i. tahammUr'Un c.) :
J-~-
tahassul
tahanni
~-
(a. i.) : degirmencilik.
~-
~-
tahassus
(a. L) : Hanef7 mezhebine
taharriyyat
( a.
hary'den. c. : tahar-
~~~"
tahassiir.i dem : hek. kanm plhtllasmasl.
(a. i. hasret'den. c. : tahas·
~I~"
tahassiirat
(a. i. tahassur'On c.)
tahassUrler.
, tahassiis
~~"
(a. i. hiss'den
c. :
tahassi.i·
sat) : hislenme, duygulanma,
[Arap<;a'daki aS11
(a. L) : 1.' Ylrtllma. 2. ' manasl : iyi bir haber duyup emin olma I dlr].
taharruk
yarllma.
tahassiisat
:J.?-"
(a. i. hareket'den) : 1. hare-
ket etme, klmddama, oynama.
taharriik·i a'sab : hek. sinirleri oynatan bir hastallk, fro nervomotilite. 2. a. gr. harekelenme, hareke alma, bir hareke lie okunma .[harf-].
Ilaharriikiyyet
.:-!'.r"
(a. i.): 1. fiz.
hareketlilik. klmlldama haJi. 2. fels. fro motilite.
(a. i. haram'dan) : ha-
taharriim
ka~lnma;
sakmma,
I.J" ~"
[ltaharrUs" maddi')'atta;
~~kinme.
Ca. L). (bkz : taharruz).
"taharrOz"
J'.,):.i
trrmalanma, orselenme.
(a. L c.
wL.~"
(a. i. tahassOsrUn c.)
duygulanmalar.
(a. i. ha!iiyet'den)
Urper·
me.
(a. i. hU$O'dan) : alcqk·
gonUII(jJUk gosterme.
taha"iid
oA-:. .£
(a. i. c. : taha$!iiOdat):
birikme, Ylgdma, toplanma [asker hakkmda].
ma'neviy~tta
kullamllr].
1216
..r~-
sUrat) : 1. hasret ~ekme. 2. c;ok istenilen 've ele
. ge<;irilemiyeri !?eye uzUlme.
(a. i. taharr7'nin c.)
aramalar, .ara!iitlrmalar, ara!iitlrllmalar; aratmalar.
taharrii,
husO-
(a. L) : hek. plhtda!iima
tahassiir,
lS ~"
riyyat) : arama, ara!iitlrma, ara!iitlrllma; aratma.
(bkz : tefahhus, teft7!ii >".
taharri·j hakikat : hakikatin aranmaSI, dogruyu
arama.
taharriis
(a. i. husOs'dan)
tahassiir
nezafet ). 2. tem izlenme.
ramdan
1. kale
[kan-].
taharet ~)rb(a. i.) : 1. temizlik. (bkz:
taharriik
(a. i. hlsn'dan)
s7 ve mahsus 01 ma. (bkz : ihtisas).
girme; Hanefl mezhebinden olma.
taharri
has"
ve hisara kapanma, istihkama ~ekilme.
(a. L hany'den) : egilmek,
egrilmek.
tahannijf
sakmma.
(a. L husOI'den)
0....t::t.-
tahassun
.::.i l:oek
~ekinme,
olma, net7ce olarak !;Ikma.
mayalanmalar, ek!iiimeler.
tahanet
(a. i.)
(bkz : ihtiraz).
hammUrat) : mayalanma, ek!iiime. (bkz : ih~imar).
tahammiirat
(a. i. taharru,'Un c.):
tlrmalanmalar, orselenmeler.
taharrU!iiat)
tahaniidat
.::"I~"
(a. i. taha$$Ud'On c.)
birikmeler, YlgJlmalar, toplanmalar [asker hakkm·.
da].
tahassiin
~~"
(a. i. hU$Onet'den)
le$me, katlla$ma [maddi ve manevi].
sert·
tahatti
Jz't:."
(a. i. hatve'den c. : tanat·
tiat) : 1. bir ~eyi atlaYlp get;me, brr ~ey atlanlp
ge<;ilme; Slnlrl a$ma. 2. saldlrl$.
tahattiat
..:"l=~"
cavUzler, saldlrllilar.
tahattiat•• a'da :
(a, i. tahatti"nin c.)
dU~manlarln
teo
~...~"
tahayyiiz
. (a. i. hayz'den) : 1. yer
tutma, yer alma. 2. ehemmiyet kazanma. 3. fiz.
her hangi bir cismin be~lukta yer almasl.
tahayyuz-i ecsam
cisimlerin be~lukta yer al·
masi.
tahazzu'
saldln~lan.
(a. i. huzO', hudO'da'n) :
al<;akgonUIIUIUk gosterme. (bkz : tahaddu').
tahattur
(Q. i. c. : tahatturat)
hatlrlama, . natlra getirme, getirilme; unutulduktan
sanra hatlrlanan ~ev.
tahattur-I miibhem : fels. fro reminiscence.
tahaz%ur..Ja.~"
le~me,
j:.~"
tahazzur'
tahatturat .,:,1..Jk,;d:-
(a. i. tahattur'un c.)
(a. i. hlzr Ve hldr'dan) :
ye~i1.
ye$i1 renk baglama.
(a. i. ham'dan)
elma, hazlr bulunma.
tahatturlar.
r--t.-
tahattijm
lazlm
(a. i. hatm'den)
alma, IUzumlu elma.
r-;t.-
tahattiim
(a. i. hatem'den) : 1. ha·
tem, yUzUk takmma. 2. tas. ariflerin
Allah'Jn koydugu i~aret.
tahavvuf
tahazzub
~;~.
(a. i. hizb'den) : hiziplen.
me, toplanma, birikme. (bkz : tecemmu').
gonUllerine
tahazzun
(a. i. hUzn'den)
.~"
tahazziir
..J ~-
(a, i. havf'den)
J"t,.s:."
(a. i. hal'den. c. : tahav·
karkuya
hO.
zUnlenme, kederlenme.
(• a.
.J
hazer'den)
sakmma,'
karunma, <;:ekinme ..
dU$n1e.
tahavviH
vUlat) : de~i~me, donme, bir halden bir $ekilden,
ba$ka bir hale, ~ekle girme.
.,:, ':l-,~"
tahavvulit
de~i~me
rler J.
(a. i. tahavvUl'Un c.) :
J~"
(a. i. hayal'den. c. : tahay-
yUIM) : hayale getirme, hayalde canlandlrma, can·
landlrllma, hayale dalma.
.,:, ;C;c"
tahci I
tahcil
(a. s.)
tahayyUlie i1gili,
..~"
(a. i. hayret'den c. : tao
hayyUrat) : hayran elma, hay rete dU$me, $a$akal.
rna, $a~lrma. (bkz : taaccUb).
tahayyiirit
hayran olmalar,
$a$lrmalar.
f. 77
(a. i.)
"habbeza" (ne gUo
~" . ./,-,
J-
{a. i. hade'den) : 1. gerde~
tahcilit
J:~;t."
(a. i. hael'den. c. : tahcilat)
.,:,)t:o:.;l
(a. i. tahcil'in c.)
utan·
dlrmalar.
tahayyUI sOretiyle.
tahayyiir
.L~"
tahcil·i arus : gelini, gerdege koyma.
utandlrma.
J:;C-
haber
ge koyma. 2. atlann ayaglnda beyaz sigil bulunmasl.
(a. i. tahayyUfUn c.) :
tahavviili
i. haber'den)
zel) deme[k].
tahayyUller, hayale getirmeler, hayalde canlandlr·
malar, havale dalmalar.
tahayyiilit
(a.
tahbiz
deQi~ikl ik [Ier].
tahavviilit-I kiilliyye :' bUyUk degi~iklikler.
tahayyUl
tahbir
verme. (bkz : ihbarat).
.,:,\ ..~~-
tahcir
~"
(a. i. hacer'den) : 1'. bir yere
ta~ koyma, Ylgma. 2. vet. hayvanl daglaYlp ni~an
lama. 3. flk. kimsenin girmemesi i<;:in arazinin" et·
raflna ta~tan «it yapma.
(a. i. tahayyUr'Un c.) :
hayrete dU$meler,
$a$akalmalar,
tahdib
(a. i. hidab'dan). (bkz :
tahzi'b).
1217
"7'~ .J.i{
tahdib
burla~tlrma,
(a. i. hadeb'den) : kam-
kamburla~tl;'''ma,
kubbelendirme,
kubbel~mdirilme.
(a. i. hadd'den c. : tahdi.
dat) : hudut tayin etme, slnlr c;izmei slnlrlama.
,( bkz : tahtit).
tahdid-i sinn: va!? haddi,te,kaiitliik, emeklilik.
..;:,\~ ,.J.~"
tahdidat
J~,.J.~'"
goziinii
dirme, ortiilendirilme, ortOlii bulundurma.
tahdis
.:..~ J.:t.'"
(a. i. hudus'dan. c. : tah·
disat) : 1. soyleme, anlatma, rivayet etme. 2. ~ii·
kiir, te~ekkUr ile bildirme. 3. Hz. Peygamber'in so.
ziinii tekrarlama.
[asJl manasl : "goriilen iy·iligi
herkese soylemE!"];
(a. i. tahdis'in c.) : 1.
scylemeler, anlatmalar, rivayet etmeler. 2. te~ek·
kurle bildirmeler. 3. Hz. Muhammed'in soziinu tek·
rarlamalar.
tahdi~
di~at)
h
l
1,.)'""'"
-J.":t.'"
(a. i.. hade~'den
c. : tah"f
: tJrmalama, tlrmakla incitme; kurr.alama.
tahdi~-i
ezhan : zihinleri kurcalama.
(a. i. tahdr!?'in c.)
I
tJrll1alamalar; kurcalamafar.
(a. i. hiffet'den)
1. hafif·
letilme. 2. yiikUnii azaltma.
tahfif-i kadr-i ~er' : !?erratln de~erinin hafifletif.
mesi, dii~urulmesi. 3. kolayla~tlrma.
..;:,Li....i":t.'"
tahfifat
tahille
(a.i. tahfif'in G.) : ha'·
fifletmeler, hafifletilmeler; yukiinu azaltmalar; ko·
layla~tlrmalar:
.J;A$."
c;ukur kazma.
1218
ycminden kurtulmak
yemin kef.areti.
(a. i. hufre'den .. c.
0"",k
(a. i.) : 1. ogiitUlmii~ tahJl.
tahflrat):
karl~tlrJlarak
(a. i.
C.
:
helvasl yapl-
tavahin) : hek.
ogutUcu di!?, azr di$i, Fr. molaire.
111'
v- U::l
(
a. s. taharet'den)
: 1. te-
pak). 2. abdest ve gus Iii bozan ~ey..
miz. (bkz
lerden biri bulurimlyan. 3. i. erkek adl. 4. i. muzo
Turk miiziginde en eski makamlardan biri olup
eskiden c;ok kullan"mr~tlr; son zamanlarda az kul2lanllml!? bu'lunuyor. (Bugun elimizde 54 kadar
parc;a vardrr.) Tahir, nevanln inici $eklini te!?krl et·
tigi cihetle girift bir makamdlr. Neva gibi u~$a.k
dortliisune rast be~lisinin i1avesinden yaprlmr$tlr.
U~~ak dortfusii He dUgah "Ia-" perdesinde kahr.
Gu'~1ii -dortlii i1e be$linin birle$tigi mii$terek ses
olan -dordiincii derece neva "re" perdesidir. Dona·
nJmlna "si" koma bemolii ile "fa" bakiyye diyezi
konulur (ilki u!?~ilk d6rtliisii, ikincisi de rast be$.
lisi ic;indir). Dizisinde niseb-i $erHeden 8 tane bulunmakla mulayimdir. Ekseriya Hz duragl olan muhayyer "Ia" perdesindenba$laYIP inici olarak sayseder. Orta sekizlisindeki sesleri·tizdenpeste dog·
ru olmak iizere- ~oyledir : muhayyer, gerdaniye,
evic;, hUseynl, neva, c;argah, segah, dOgah.
tahir-i kebir : muzo Tiirk. muzig'inin en az iki
aSlrllk bir murekkep makamr olup zamanrm1za kalml~ nOmOnesi yoktur.
tahir-i sagir : muzo Turk miizig;nin en az iki
makaml orup· zamanJmlza'
aSlrllk bir' murekkep
kalml~ numOnesi yoktur.
tiihir-ijs,slrr : tas. Cenab-I Hak'dan bir lahze
qafil olmlyan kimse.
tahir·ijs-slrr ve-I-alaniyye : tas. i<;i dl~r temiz
kirhse; hem hakkln, hem de halkln haklarrna tamamiyle riayetkar olan kimse.
tahir·ijz·ziihir : tas. dl~1 temiz; Cenab-I Hakk'rn
maasiden Ikorudugu kimse.
tahiri'
tahfir
(a. i.)
<\.l~'"
2. dan unu. 3. !?ekerle
Ian '6gutUlmii~ susam.
tahir
(a. i.). (bkz : tahzir).
tahdisat .:., l~ -J.~"
bayat su, bekliyerek
tahine
(a. i. hader'den) : ortOlen-
~~~
(a. 5.)
1<;111 veri len kefaret.
tahin
aYlrmadan dikkatli dikkatli bakma.
tahdir
JJt>lb
bozulmu!? suo
tah iIIet-i.il-kasem
(a. i. hadeka'dan)
tahdir
(a. s. ve i. tah'n'den) : o1:jiiten,
(a. i. tahdid'in c.) : 51-
mrlama[lar], klslritl[lar]. .
tahdik
Jl....b
degirmenci.
tahll
~ J.£.'"
tahdid
tahhan,
($vA'lb
(a. i.)
g.
S.
guzel sanat-
larda kullandan bir kaglt cinsi. [tezhip, kat, minyatOr v. b.].
tahlifit
tihir-puselik C\lc\.w~ ~lb (a. f: b. i.) : muzo
TOrk mOziginde bir mOrekkep makamdlr. Tahmi'nen iki aSlr evvel terki'bedilmi~, saf ve rebi'i' bir
makamdlr. Olduk~a ragbet edilmi~tir. (BugOn elimizde 110 kadar par~a vardlr.) Isminden de anla~dacagl Ozere -tahir'e
bir pOselik be~lisi veya
tam dizisi i1avesinden terekkup eder. Bu dizi ile
dugah "Ia" perdesinde kalJr. GO~liiler birinci de.
recede- Tahir'in gO~lOs0 olan- neva "re", ikind
perdede de- pOselik'in gO~lOsu olan_ huseyni "mi"
perdeleridir. Donanlmlna Tahir'in "si" koma be·
molO ile "fa" bakiyye diyezi konulur; pOselik i~in
si bekar, "501" bakiyye diyezi kullanJllr. inici ola.
rak seyreder. III. Selim'in terkibetmi$ oldugu neva pOselik makaml, tahir-pOselik'in . ~,kICI $eklidir
ve aralarlnda ba~kaca bir' fark yoktur.
tahkim-i hal : huk. [eskiden] hal-i hazln haki, istishap kabi'lindendir.
kem kdmak dem~ktir
[bir degirmenin kira miiddeti bittikten sonra muste'dr mOddet-i idlre esnasmda suyun inkltamdan
dolaYI 0 mOddetin Ocretten
tenzi'lini talebederek
mOcir ile' aralannda ihtilaf vaki olur. Beyyine dahl
olmadlgl ve ihtilaflarl inklta keyfiyetinde oldugu
takdirde hal-i hazlr tahki'm olunur. Yani hakem
klhnJr. Eger vakt-i dava ve husOmette su aklyorsa,
sez yemin i1e beraber mOste'cirin olur].
tahkimat
(a. i. hayy'den) : "Allah
amurler versin!" demeler; selamlar, haYlrdualar.
2,. namazln
ka'delerinde okunan
"etteh iyy§tO" ,
duasl.
M
tahiyve
4..:t.
(a. i. hayy'den. c. tahiyyat.) :
1. "Allah emOr versin!" deme. 2. selam verme,
haYlr dua etme. 3. mOlk, malikiyyet.
tahiyyet-ul-mescid : sabah,eyle ikindi namazlarmdan evvel mescide girince henuz namaz vakti
girmemi~se oturmadan sevap niyetiyJe kllman iki
'rek'at namaz.
tahkik
J#M
t~~M
(a. zf.) :
ger~ekten.
(bkz:
tahkikat
"M~M
ta hk 'Ir~·
("ka" uzun okunur. a.
tahkikat-. ibtidiiyye : huk. ilk soru$turma.
r.,C:t.
(a: i. hOkm'den. c. : tahki'.
~T .Ji~M
tahkir~imiz
karetle
kan~lk.
tahkirit
(a. f. b. s.)
ha-
(bkz: muhakkir-ane).
.::.,,\~M
(a. i. tahkir'inc.)
karet etmeler, hor germeler,
tahkiye
ku~Ok
ha"
germeler.
(0. i.) : hikaye etme, an-
latma.
tahli'
1£
c::.~
(a. i. hal'den),: sekup
~,-
karma; koparma.
.::." 1....1 l
(a. i.)
hll'at giydirilmi$-
ler.
tahlid
(a. i. huld,'den) : daimi
olarak oturtma, oturtulma.
M
tahkim
(a. i. c. : tahkirat) :, 1. ha-
k.lret etme. 2. hor germe, ku~uk germe.
tahliat
.::."l.t..i:l
I
me'vcut bir ihtilafln halli i~in taraflarm yapt,klan
yaz", mukavele.
hakikaten, sahi'hen).
i. tahkik'in c.) : ara~tlrmalar,' soru~turmalar.
(a. f. b. i.I): fik.
M
(a. i. hakk'dan. c. : tah-
kikat) : 1. dogru olup olmadlgm, ara~tlrma. 2.
dogru olup olmadlgml meydana ~Ikarma.
tahkikan
<\Al:......Gc.M
takkim-name
'::"'U
(a. i. tahki'm'in c.) :
ask. bir yeri du~manm hiicOmuna kar$l sa~lamla~.
tlrma veya dO~man saldlrmaslna kaqil sa9lamla$tlnlml$ yer.
.
M
tahiyyit
.::.,,~C~M
tahlif
~1i"
(a. i. halef'den)
birini keno,
mat ): 1. hakem tayin etme [bir dava i~in-]. 2.
saglamla~tlrma, berkitme.
di verine blrakma.
tahkim-bi-I-mekan : huk. [eskiden] bazl hadi.
seier hakklnda vukO buldugu mekanln medar-, hO·
kOm addedilmesi. [bu, hukuk-I~er'iyece bir as"·
dlr ].
yemin ettirme, yemin verme, andi~me, i~irilme.
Resm-i tahlif : andic;me mf:rasiml (*terenl).
tahlif-i ~uhud : huk. $ahidlere, yemin ettirme
[bidligini oldugu gibi seyliyecegine dair- J.
tahkim-i delalet-i1-hal : huk. [eskiden] bazl hususlarda halin hakem ittihaz edilmesi. [bu hukuk-I
islamiyece mOteber bir asddlr].
ettirmeler., andic;irmeler, ic;irilmeler.
M
tahlif
tahlifat
uJ:t.
.::.,,1~~M
(a. i. halfden. c. :tahlifat) :
(a. i. tahlif'in c.)
yemin
1219
I
tahlik
~~~
tahlik
( a. i.)
0 ..
tlra\i etme,
tlra~
JJ;,c"
tahtil
( a. i. hall'den)
ek~itme,
sirkete~tirme.
1. murekkep bir cismi tetkik etmek ic;;in esas unsurlara aylrma, * c;;ozumleme. 2. kim. analiz
tahtil-i elelctriki : fix. elektrol iz.
tahlit-i
haemi: kim.
*hamYlsal
analiz, fro
analvse volumetrique.
tahlil-i hurda-bini : mikroskopla tahli!.
tahlil-i kemmi : kim. * nicel analiz, fro analyse
q'"antitative.
tahlil-i keyfi : kim. * nitel analiz, fro analyse
qualitliltive.
tanlil-i ruM : psik. psikanaliz.
tahlil-i
unsuri kim.
* elemanter
analiz, fro
analyse elementaire.
tahlil-i vexni : kim. *tartd ana liz, Fr. analyse
gravimetrique, analyse ponderale.
•.:":)US:~
,tahlilat
(a. i. tahlil'in c.)
tah-
liller,' analizler.
r-1S:~
.J.~,,>?~
midat)
me.
hamdetme, elhamdUlillah deme,
tahmidat
..:.,,1...L.~·
~Ukret-
(a. i. tahmid'in c.)
hamdetmeler, \iUkretmeler.
tahmik
(a. i. humk'dan. c. : _tah-
mikat) : "ahmak" deme, "ahm2k" oldugunu soy~
leme.
tahmikat
..:."Li:... ?"
("ka" uzun okunur. ,a.
i. tahmik'i~ c.) : "ahmak" demeler, "ahmak" 01dugunu soylemeler.
tahmil
,-l:~?~
(a. i. haml'den. c. : t'ahmilat) ;
1. yUkleme, yUkletme, yUkletilme. 2. bir i~i, birinin Uzerine blrakma.
tahmil-i minnet : birini minnet altmda blrakma.
tahmil-i zahmet : zor bir i~i birine yUkletme.
(a. i. tahmll'in c.) : yUk-
lemeler, yUkletmeler, yUkletilmeler.
kinle~tirme. (bkz : teskin).
if::~~
blrakma. 2.
(a. i. hamd'den. c. : tah·
tahmilat ..:." y{:"?~
(a. i.)
bo~
tahliye-; sebil : bir suC;;luyu salJverme
tahmid
(a. i. hall'den: c. : tahillat)
tahlis
(a. L hala', halvet, ve halv'-
den) : 1- bo~altma, bo~altJlma,
serbest blrakma, sallverme.
edilme.
tahlim
.u~~
tahliye
(a. i.halas'dan)
kurtarma,
tahmim
(.- ...?"
(a. i.) : hUmma vermek.
(bkz : hUmma).
kurtardma.
tahlis·i giriban : yakaYJ kurtarma, kurtulma.
(a. i. hamn'den. c.
tahmin
tah-
minat) : a\iagl yukan bir fikir soy:leme.
(a.
Vesait-i tahlisiyve
i.)
: cankurtaran.
tahminat
cankurtaran vasltalan.
..:."l:....;t"
(a. i. tahmin'in c.)
tahminler. (bkz : hadsiyyat).
tahlit
.1.J.;{
(a. i. halt'dan. c. : tahlitat)
1. kan~tlrma, karl~tlrdma. 2. bir \ieyin, halisligini
giderecek ~ekilde, i<;:ine ba~ka ~eyler kan~tlrma. 3.
, bozma.
tahlit~t
..:."lk..L;t;:~
(a. i. tahlit'in c.)
: 1.
kan\itlrmalar, kan~tlrdmalar. 2. bir ~eyin, halis·
ligini giderecek ~ekilde,
i<;ine ba\ika ~eyler kan~tlrmalar.3. bozmalar.
tahliye
4.J.s::"
(a. i. haly'den) : 1. sUsie·
me, donatma, bezeme, donatJlma. 2. kim. bir mad·
de ic;;ine, hassaslnl veya kokusunu deQi~tirmek ic;in,
$eker, baharat ve benzeri gibi ~eyler katma.
tahminen
(a. zf.)
(bkz : takriben).
tahmini, tahminiyye 4.-i......~~
..s::"'~'
(a. 5.) ;
tahmine ait, tahminle ilgili, a~agl yukan hesaplanan. Klymet-i ,tahminiyye
a~agl yukan hesaplanan degeri [bir ~eYin-l.
tahmir
~,::...;l
(a. i. hamr'den. c. : tahml-
rat) : 1. yugurma, yugurulma. 2. mayalandlrdma.
tahmir
~:~~
(a. i. himar'dan. c. : tahm'i-
rat) : e~ek deme [birine-].
cat) : 1. ~Ikarttna. 2. diploma verme. 3. Hz. Peygamber'in sozUnU ilk rivayet edeni ortaya ~Ikarma..
€\>ek demeler.
(a. i. tahm'ir'in c.) :
tahmirat
1. yugurmalar,
lar.
yugurulmalar. 2.
tahrif
mayalandlnlma-
misat) : 1. bir \>eyi be\> kat veya be\> ko\>eli yapma. 2. ed. bir \>i'rin. her beytinin UstUne U~er mlsra katarak her beyti be\ier mlsraa ~Ikarma. (bkz:
te\>t'ir). Mutarref tahmis. ed. tahmis edilen gazelin
her beytinin birinci ve ikinci
mlsra'ian arasma
ue;er mlsra ilave etmek sOretiyle vUcOda qetirilen
nazlm.
(a. i.)
dogU'lmU\> kahve
boz-
(a. i.) : 1. Ylrtma, Ylrtrlma.
. (a. i. tahm'is'in c.) : tah-
(a. f. b. i.)
1. ~6k
(a. i. hark'den)
"j!.jJ:.-
tahrik
yakma, yaktlma. 2. susatma, susatdma.
tahrik
kat)
Cl:..,.)~-
(a. i. hareket'den. c. : tahri'-
: 1. klmtldatma; klmrldatllma, oynatma.
tahrik-i SGvdil : sevda uyandlrma, i~letme. 2.
azdlrma. 3. yola e;lka.rma.
4.
uyandlrma. 5. a. gr. m.eczum (cezimli) bir harfj hareke ile okuma : "ilm" kelimesini I "ilim" okuma ..
gibi.
kl~klrtma,
kah-
venin kavrulup dogUlerek sattldlgl yer.
(a. i.) : ogUtme, ogUtUlme.
, (a. i. hanek'den) : bogma.
{bkz : ihmak).
(a. i.) : 1. olUyU, bozulma-
mas I ic;in muayy~n formUl dahilinde ilac;lama. 2.
[bir cismi] dayahlkl,glnl artlrmak ic;in i1ac;lama,
ir. impregner. [asil manasl : olUnun kefenini buhurla tUtsUleme" dir].
,
kl\> klrtici.
.,:,IS:"!.~-
(a. i. tahrik'in c.) : kl$-
klrtma. [mufret (*tekil) gibi kullanrllr].
'f.:~-
tahrim
(a. i. 'htrman'dan. c. : tahri'-
mat) : haram klima, kllmma.
tahrimat
tahnit-i meyyit : olUnUn i1a~lanmasl.
(a. f. b. s.)
tahrik·ami%
tahrikat
.k....:.:t.-
(a. i. tahrWin c.)
2. yarma, yardma.
misler.
tahnit
J~);;-'
(a. i.) : 1. ate\>te klz-
tahmisat .,:, l~ ...;:{
J~
.,:,lA:,.,.):t.-
tahrifat
-sattlan yer. (bkz : tahmis 2 ).
tahn
(a. i. harf'den. c. : tahrifat) :
malar, degi\>tirmeler, kalem oynatmalar.
dlnp kavurma. 2. kahve kavrulan yer; kahve kaY"
fulup satdan yer.
~ ...:t.-
u~.,.)~-
tahrif
1. harflerinin yerini degi\>tirme, bozma, kalem oynatma, degi\>tirme. 2. bir ibarenin .manaslnl degi~
tirme.
tahrik
,-~ ...:t.-
tahmis
tahnik
(a. i.) : gene; bir adama bu-
nakiJk isnadetme.
(a. i. hums'dan. c. : tah-
tahmis
(a. i. hurOc'dan. c. : tahri'-
tahric
(a. i. tahm'ir'in c.)
tahmirat
,,:,U_.):J:.-
Ca. i. tahrim'in c.
r
ha-
ram -krlmalar, kdmmalar.
tahniyye
<L..::>.:.k
(a. i.): 1. tahn'a ait,
tahrime
tahlnla i1gili. 2. i. ogUtme Ucreti.
tahrib ......,J,..,.);:'-
(a. i. harab'dan. c.
tahr'i-
bat) : harabetme, edilme, YlklP bozl11S.
tahribat
.,:,L., .,.);:.-
(a. i. tahr'ib'in c.)
harabetmeler, Ylk,P bozmalar.
tahrib·kar
) ts:--~
._..r
(a. f. b. s.)
~.,.):J:.-
(a. i.) :, namaza
ba~larken
"AllahU Ekber" sozUyle iki elinin ba\i parmaklarJnJ
kulak memelerine dogru kaldlrarak tekbir alma.
tahrimi, tahrimivve
4..f.~. ,
I.l."rt--
(a. s.)
harama ait, haramla ilgili. Kerilhet-i "tahrimiyye
harama yakln olan kerahet [at eti yemek gibi].
tahrir
J..~-
(a. i.) : 1. yazma, yazrlma.
1211
'tahrir-i nufOs
t~hrir-i nufus :nUfus saYlml., 2. ed. kompozisyon. 3. kitapyazma. 4. kaydetme.' 5. hUr etme,
azadetme.
tahrir-i rakabe : kole azadetme.
tahrirli : g. s. kontur c;izgileri belirtilmi~ sUsleme motifi.
.:,.,1.,;;,,.rC-
tahrirat
tahrirat-' varide : gelen mektuplar, tezkereler.
tahrirat-. umumiyye : eski idare hukukunda
"tamim
genelge" manaslnadlr.
=
tahriren
r.,;;,~"
(a. zf.) : yazl ile, yazmak
sOretiyle.
4J,..,;;,..;t-"'c.S.,;;,..;t-"
tahriri, tahririyye
(a. s.) :
yazl i1e, yazl' i1e i1gi/i. imtihin.. tahriri: yazlll
yoklama. HeY'et-i tahririyye mudiri : (gazetelerde)
yazi i~leri mUdUrU.
if~~"
tahris
(a. i. hlrs'dan. e.
tahrisat):
hlrslandfrma, hlrsJandlnlma.
.:,.,~..;t-"
tahrisit
(a. i. tahris'in c.)
J->..?"
tahri,
(a. i. e. ,:
tahri~at)
: tlrma-
lama, tlrmalanma. 2. yaklp ka~lndlrma, azd'rma.
.:,.,L~,.!;c"
tahri,at
(a. i.
tahri~'in c.) : 1.
tlr-
malamalar, tlrmalanmalar. 2. 'yaklp ka~mdlrmalarr
azdfrmalar.
tahrix
Ua~.;t-"
(a. i. hlrz'dan. e. : tahrizat) :'
kl~klrtma, kl~klrt"ma. (bkz : tergib, te~vik
.:..l.A~,.!~"
tahriz:it
>.
(a. i. tahriz'in c.) :
kl~
(a. i. husOI'den) : 1. has"
etme, edilme, ele gec;me,' gec;iri/me. 2. vergi veya
frat toplama. 3. ilim ogrenme.
tahsilit
.:,.,)4:~"
(a. i. tahsil'in c.)
halktan
vergi ve rUsum l allm';, para allml.
tahsil-dar
;
1...J:.a?"
(a. f. b. i. e. : tah-
sil-daran) : halktan vergi ve varidatl tahsil eden
me'mur.
1221
(a. i.) : tahsildarllk
topladlklan paradan
(a. i. hUsn'den. e. : tahsi-
l.r:~"
tahsin
(a. i. hlsn'dan) :
saglamla~tlrma. (bkz:
':"'jL:~~"
tahsinat'
k~le
gibi
tahkim, takviye, te~yid).
(a., i. tahsin'in c.) : 1.
begenmeler, alkl~lamalar,. 2. gUzelle~tirmeler, gUzel
kllmalar.
tahsin-han
Jly:..~_~" (a. f. b. s.) : bege.
nip alkl~Jlyan, Merin diyen. (bkz : Merin-han, ~a
ba~-han ).
tahsin-hani
JI y:..~~"
(a. f. b. i.)
begenilmi~.
al.
Merin diyiciJik.
tahsin.kerde
(a'. f. b. s.) :
makbOI, mergub) ~
(bkz
tahsin.name
..... V ~~", (a. f. b. i.) : fakdir-
name, begeni kagldl.
tahsir
.-~~"
(a. i.) : hasret blrakma,
blrakdma, hasret etme, edilme.
tahsir .-~__ ;t."
(a. i. hasar'dan)
zarara ug-
ratma.
tahsis
J:-.a~"
(a. f. b. i. tahsi't-
nat) : 1. gUzel bulup takdir etme, begenip alkl~
lama. 2. gUzelle~tirme, gUz~1 klima.
tahsin-i lab : IMzl, sozU gUzelle$tirme. 3. erkek adl.
klrtmalar.
tahsil
~~"
tahsin
kl~laYlelhk,
hlrslandlrmalar, hlrslandlnlmaJar.
<\..L::~"
tahsiliyye
hakkl, tahsildarllk yUzdesi,
tahsildarlara veri/en hisse.
(a. i. tahrir'in c.) : bir
daireee yazllan resmi mektup [Iar]. [kelime, mUf.
ret gibi kullanlllr].
JI)~-
tahsil-daran
dar'ln c.) : tahsildarlar.
if~~"
(a. i. husOs'dan. e. : tah·
sisat) : 1. bir ~eyi birine veya' bir yere mahsus
klima, aYlrma. Be-tahsis. (bkz : bi-I-hassa) ',' Bi.t.
-tahsis : mahsus, ayrlea, ay,rarak. 2. ayllk] baglama. .
r
tahsisat
..::"l..a~...,J.:."
(0. i. tahsis'in. c.) : 1. sOsy.
* odenek. 2. bir daire veya bir kimse ic;in ayrllml~
para.
tahsisat·, mesture : *' ortUlU odenek, devletin,
mali formalitelere 'tabi tutmakslzln gizli siyasi i$ler ic;in bUtc;ede tahsis ettim para.
tahtit-j arazi
(a. zf.)
tahsisen
tahtani,
tahsis sOre-
tah~aniyve 4:'l:?" .. ~.il:~"
(a. s.) :
1. altta clan, alttaki. Daire-i tahtaniyye : alt, alt-
tiyle; hele, en <;ok.
taki daire. 2. noktasl altta clan [had].
(a. i. c. :
tah~idat)
: Ylg-
ma, biriktirme, toplama. [en <;ok asker hakkmda
kullandlr ].
tah~idat ..:.. \..\.~~"
(f. s.) : yagmalanml~,' talan·
.
lanml~.
tah~id'in c.) : Ylg-
(a. i.
/C":...-:t.-: a.
tah!}im
I"
tahte
tahte·l·arz
~_..:...~ (a. i. ha~y'den)
tah!}iye 4.::_":"~
J) ~I ..:..~"(a. b.
(a. b. i.) : den.
"denizin altl" : denizaltl gemisi.
(a. i. ha~yet'den)
..\.l~·1 ..;..~M
tahte-I·cild
Urpert-
(a. b. i.)
biy. de·
rialtl.
me, Urpertilme.
..;..:j:."
liJ.\
tahte-I·h,fz
(f. i.) : 1. hUkUmdarlarrn otur-
dugu bUyUk koltuk. 2. hUkUmdarlik makarl1l.
altrnda. (bkz,
..;..;"L"
...r~
tahte-pu~
(f. i.) : yagma, <;apul, soygun,
..;..~M
( a. zf.)
muhafaza
mahfOzen ).
A
taht
i.) : cogr. yeralt:.
....""'~I\ ~M
tahte·l·bahr
: ha~iye yaz_
rna, yazilma. (bkz : der-kenar).
taht
(a. zf.) : alt, altta, altmda.
i.) : gazaplandlrma, efkelen-
dirme.
tah~jye
(f. i.) : tahta.
tahte
malar, biriktirmeler, toplamalar [asker hakkrnda].
.pH
4.:-
( f. b. i.)
tara<;a,
tahtabo~.
talan. (bkz : garet, tarac, tarat).
M
M
taht
..;..-:t.
(a. i.) : 1. alt,
a~agl.
tah-te-s-sera
(bki:
zir): r"fevk" rn zlddll.
~,;~'I ";":5-
( a. b. i.)
toprak
altl.
tahte'~'$u.Or
taht-, be!}erevi anal. Ustderi altl.
J~l\ ,,:,,:5-.
M
)
(
a. b. i.)
$uur
altl, alt$uur, fro subconscience.
taht-, edimme-i dahiliyye
taht-, esaret
taht-, faslla
taht·, medar
-que.
taht'l
picaL
medari
taht'l mumas
anat. ic; deri altl.
bot. *altfamilya.
~~A j \ ..;..:I:..
M
tahte-z-zemin
esaret altr.
toprak altl. (bkz
cogr. * astropika, fro subtropi* astropikal, fro subtro·
geo. * teget altl, fro s-t'",s-tan·
~ente.
taht-I miHezat
manto * aJtkar~lt, fro subcontra.
ire.
taht'l nbun : anat. *normalaltl, fro sous·nor·
male.
taht'l revan : dert ki~i ve ekseriya iki katlr tarafmdan ta~rnan nakil vasltasl.
taht'l sJn,f : bot. altslnlf.
: alt ~Obe. 2. S. elde.
taht., muzakere : konu~ulmakta olan.
tah~., ~Obe
taht·, rahe : avucun i<;inde, ku<;uk parmagrn altmdaki <;Ikrntl.
.
a. b. i.)
b. i.)
taht.gah
1. taht reri.
'dar-us-sa!tana ).
2.
cogr.
(
taht-es-sera
saltanat
yer, idare merkezi.
. taht.geh
tahtle
.o::_:~M
saltanat tahtrnln bulundugu
(f. b. i. >. (bkz : taht-gah)'.
(a. i. hata'dan)
C;lkarma.
....-_:;2 (a. i. hatm'den)
1mUhUrlerne. (bkz : temhir).
tahtim
bas~a,
tahtit
(a. i. hatt'dan)
1. <;iz-
me, <;izilme, <;(zgi ile belli etme. 2. <;izgi.
tahtit·j arazi : topografya.
121.3
(f. b
ll·
.,) >'>- ::t
IJ
•
4J y"'l:<' •
tilllun, tihune
[sa~,
<\)'>:>l~ (a. i.) : 1. su degirmeni.
(bkz : asyab), 2. en bGyGk
tallur
)Jr-
k
<iZI
di~i."
....;!.j~- (a. i. havf'den. e.
tahvifat
tahvlfat):
(a. i. tahvif'in c.)
boyama
,
tahzil
(a. i.)
al~altma,
baya-
.:..~,;:t.
(a. i. hGzn'den) : 1. keder-
lendirme, tasalandlrma. 2. hazin hazin Kur'an okuma
dG~Grme.
.,:,l~J~-
kutmalar; korkuya
sakal-].
hizab'dan)
( a.
"-".....a.;>-
tahzin
korkutma, korkuya
taklm ta-
glla~tlrma.
miz; temizleyici.
tahvif
i. hizb'den)
tahzib-i Iihye : sakal boyama.
,
( a. s. : taharet'den) : c;ok te-
• "L'"
tahzib
Ca. i. e. :
tavahin) : su degirmeni. (bkz : asyab).
tihUne
(a.
kim toplama.
oturan" : hGkGmdar, padi~ah.
•
':-!)~-
tahzib
"tahtta
s.)
tahzin
~;~-
( a. i.) : hazinede saklama.
tahzir
.1_ J.~-
( a. i. hazer'den
kor-
dG~Grmeler.
c. : tahzi-
rat) : 1. sakrndlrma, sakrndlrllma. 2. menetme.
(a. zf.) : korkutarak .
. tahvifen
(a. i.)
J-~-
tahvil
(a. i. havl'den) : 1.
I
degi~
tirme, de1;ii~tirilme, c;:evirme,
d6ndGrme. 2. (c.:
tahvilat) : bor~ senedi; aksiyon.
ila~
ye~illendirme, ye~il
hazlrlama. 3.
~~bi
tahzir
: 1. hazlrlama. 2.
renk verme.
(a. i.) : men'etme, 6nleme,
6nlenilme. (bkz : men'>.
tah"ilat
bor~
..::..,)l!.J.:t~
(a.
tahvil
2
nin c.)
senetleri; aksiyonlar.
.:..~;?-
tah'lin
( a. i. e.
tahvinat)
biri-
sine hain deme, denilme.
..::.., 1.1_ J.~-
tahzirat
kmdlrmalar,
tahziz
~~:t.-
teklendirme. (bkz
( a. i. havt'dan)
duvar
tai
(a. i. tahzir'in c.)
sa-
sakmdlrdmalar.
( a. i.) : ra1;ibet ettirme, is-
tahrik, te$vik).
J~-
(a. s.) : t harfine mensup, t ite
ilgiti. Masdar-. tai
son<Jnda t bulunan masdar :
sahS"et, sefahet.. qibi.
tahyib
mahTii
rum, kederli klima, kdmma.
I../lk
'
(a. hi.)
: Tayy kabilesinden,
<1113n, Tayy kabilesine ait, onunla i1giti.
J:::;?
tahyil
(a. i. hayal'den. e.
tahtiib
ylli3t) : akla, fikre getirme, getirilme.
tahyilat
..::..,~:i
(a. i. tahyil'in c.)
akla,
~V
(a. s. tevbe'den)
: 1. t6vbe
eden. (bkz : tevbe-k§r).2. i. erkek adl. 3. XVIII.
astrda, Lale Devri'nde $air/erinreisi saydan $air.
f1kre ~etirmeler, getiritmeler.
taif
tahyir
(a. i. hayr'den. e. : tahyi-
rat) : birini, iki $e\' arasrndan birini se~mek durumunda blrakma, istedigini se~meyi teklif etme.
tahzi'
~.JJ:2-
hek. ameliyat, operasyon yapma.
1224
(a. s. tavaf'dan) : 1. tavaf eden,
etraftnt dola$an, d6nen. 2. Arabistan'da Mekke yaktnmda bir $ehir.
tSife
(a. i.) : 1. kesme, varma. 2.
uilk
~LJ,
taklm, gGru'h, ftrka.
mi i$~isi.
(a. i.e. : tavaif) : 1. balUk,
2.
kavim, kabile. 3. tayfa, ge-
yLk
tail
(a. i.) : fayda, yarar. Bi·tiil :
faydaslz, bO$una. La·tail : menfaatsiz, beyhOde, bo$una.
~l\
tair
J
~
(a.
S.
tayeran'dan) : 1.
u~u-
eu, u<;an. 2. j. kU$. (bkz : mUrg). Nesr·ut·tair
astr. nesir burcu, kartal taklmyildlzl.
tair·i hayiU : muhayyile kuvveti.
Tair-i kudus : Cebrail aleyhisselam.
tajr·i pur.ne;;'e : ne$eli kU$.,
tak
JLk
(a. i. e. : takat, etvak, tikan) :
1. bina kemeri. 2. yarlm daire $eklinde kapi ve
peneere UstU. 3. kubbe, kUnbet. Nuh·tak : dokuz
kat gok.
tak·j ebrii
ka$.
ka$
kemeri,
kemer
(a, i. kldem'den) : 1.
takaddum
taife-i bagiyye : isyan eden gUruh.
bi~imindeki
tak·j firiize, - .j hadra, - .j lacjverdi, kemli, _.j niliifer, - ·jtarlm : j:lok.
(bkz
sema).
~j
tak-I zafer :' tarihi bir hadiseyi, zaferianmak
veya gelecek olan bUyUk bir kimseyi kar$lIamak
i<;in kurulan kernerl i yap!.
once gel me, once davranma. 2. i1eri ge<;me, ileride
bulunma. 3. protokola gore one ge<;me, daha yukarl oturma. H~kk.1 takaddiim : onde . bulunma
hakkl. Fazl-I takaddum : onde bulunma meziyeti.
takaddum·j ahd: hlJk. [eskiden] bir hatlisenin
vukuundan itibaren bir' mUddetin mUrOr etmesi
ki bu, bazl hususlarda davanln ruyetine, $ahadetin
istima~ma bir mani te$kil eder, buna "takaddUm-i
zaman" da denir. [meseJa : sirkatten, gayri me$rO mukarenetten dolaYI had ierasl husOsunda takadUm-i zaman; $ahadetin kabOIUne manidir. Bu
mOddetin miktan hakklnda muhtelif sozler vardlr.
Bunun en a$agl haddi altl ay veya bir ay, veya Oc;
gOndOr. Bir kavle gore bunun takdir ve tayini 'veliyyOlemre muhavveldir].
takaddus
(a. i.)
takalljjb
...)..a.,-
~~-
(f. i.)
asma, UzUm kUtUgiL
(a. i.)
1. kubbeli, mahfe. 2.
(bkz : kerm.)
taka
...;lb
takallubat
~lJ:'-
takallU~
(a. i. takallUb'Un e.)
degi!jmeler.( bkz : tahavvUI€lt, tebeddOlat )'.
-\.L.;v-
(a. i. kald'den.) : 1. tak-
ma, taklnma, taklndma, gerdanhk gibi boyna ge·
<;irme, ge<;irilme. 2. (kt/I<;) kU$anma, kU!jant/ma.
3. bir i$i UstUne a,lma.
takalliid.j kaza : huk. hakimliQj kabOI.
pencere.
taka
kalb'den. e.•':
( a.
bat) : 1. donme, bir yandan bir yana <;evrilme.
degi!jme, ba$ka kallba girme. (bkz : tahavvur~
beddOI ).
takatliid
tak
mObarek, kut-
lu kt/ma.
(a. i. kdl.et:.cIen) : az olma,
<l9lk
takabbuz
azalma.
(a. i.). (bkz : tab, takat).
~~i-
takallus
(a. i. kabz'dan e. : takab-
buzat) : 1. bUzUlme, klsllma; toplanrp c;ekilme. 2.
kablz, peklik olma.
ifl:'-
(a. i. kulOs'dan
e.) : 1. bUzUlmeler, klsllmalar;
meier. 2. kablz, peklik olmalar.
takabbul
J:A'-
takammus
(a. i. kabOI'den)
1. ka-
takaddes
sun!" rnanaslna.
U'" ..\:.-
(a. cU.)
"m~kaddes
01·
takal-
(a. i. takallUsUn e.) :
kasdmalar.
toplanlp c;ekil-
bOI etme, alma. 2. benimseme. 3. UstUne alma.
(bkz : taahhUd). 4.' opUlme.
:
IUsat) : 1. kast/ma, bir $eyin toplanlp bUzOlmesi.
2. hek. bir organln ~ekilip toplanmasl.
takaUUsat
(a'. i. takabbuz'un
takabbuzat
'C.
if~A!-
( a. i. kamis'den)
j:lom·
lek giyme.
takammUl
J<>-i-
( a.
kaml'den)
bitlen-
me, bitli olma.
takannun
~-
( a. i.)
kanunla!jma; de-
gi$mez, kat'i olarak belirme.
1125
takariz
takariz /~ulAl"
("ka" uzun okunur. a. i.
takriz'in c.). (bkz : takrizat).
takarruh
C ..)A,"
(a. L karh'dan) : 1. kar-
derinle~ip
halanma, yara
alma.
,-:"..J'"'
takarriib-
takattur
(a. i. katr, kutOr ve kata-
ran'dan) : damlama, damla damla akma.
bOyOme. 2. yara
~Iban
takatur
'..lbli"
..I'ZJ"
taka'ur
(a. L kurb'dan) : 1. yak-
("ke" uzun okunur. a. L/
katre'den) : (bkz: tekatur).
(a. i. ka'r'dan)
muka'ar
~ukurla~ma.
alma,
la~ma yana~ma.
2. vakti yakln alma.
takarrub.ile.I.~rz: : jeol. yere yonelme, fro geotropisme.
i' ..)7:.>"
takarrum
(a. i.) : tatll tatll yeme.
(a. i. karar'dan): 1. karar
takarriir )..)i"
takavim
takavvi
: takas,
ode~me, hesapla~ma,
mahsup-
takayyu'
(a. i.) : bir ~eyin asllnl esa-
ara~tlrma.
(bkz
istiksa) .
takasur
. ._ li"
("ka" uzun okunur. a. i.
kasr'dan)
dirig).
.J:'i.>-
(a. i.)
kusar gibi olup
-l.-A>-
(a. i. kayd'dan. e. : ta-
takayyudiit
.::."I-l~;:t
(a. i. ta'kayyud'un c.)
takayyUdler, dikkatler.
(a. i.
.).:.J.J"
kl~r'dan)
: kabuk-
lanma, kabuk tutma.
'::"'!i9Lk
("ka" uzun akunur. a. L
takat
takat·i visal
tiikat·fersa
kavu~ma
takati; bulunma kudreti.
l......)a:;lk
,IA::ilb
.
(a. f. b. s.)
0G ..:...ilk
~k.A'-
e.-:-:-i .-
(a. i. kubh'dan. e
kubbeleme, kubbe
takbi-
takbihat
..:.A.:>l::~,:,A1"
(a i. takbih'in c.)
c;ir-
kin gormeler, aYfplamalar.
takb.1
..:k:-:V-
(a. i.)
opme. (bkz : tel-
(a. f. b. i.) : 1. kU<;Uk tak,
takati,
zafer taklnln iki yanlndaki kUc;Uk kemerler. 2. kuc;Uk pen cere.
(a
f. 'b. s.)
ta-
kati tUketen.
takattub
(a. i.)
sim).
~
2. ka$larln c;atilmasl.
~~Q.,"
hat): c;irkin gorme.. beqenmeme.
(a. f. b. s.) : takat
gUeU eriten, yakan mahveden.
takat-;;iken
takbih
(a. i.) : gue, kuvvet.
gotOrmez, dayanllmaz;
takat-gudaz
takbib
gibi yapma.
tak'in c.) : 1. taklar. (bkz : tikan)' : 2. (a. i.
takat'in c.) : takat\er, qucler.
1226
takavvUlat)
kayyUdat) : 1. baglanma, bagll olma. 2. ~all~ma,
c;abalama, ugra~ma, UstOne dO~me. 3. dikkatJi davranma. Adem·j takayyud : kaYltslzllk, Uzerine i~
edinmeme.
esirgeme, eJinde iken yapmama. (bkz:
takanur
takat
Co
takayyud
st:t.:k"
takassi
(a. i. e.
kusamama.
la~ma, saYI~ma.
slnr
(a. i. kuvvet'den) : kuvvet-
takavvul
(a. i.) : kim. kalaylanma.
i.
(bkz : tekavvOI).
("ka" uzun okunur. a. i.
kass'dan)
("ka" uzun okunur. a
lenme.
bulma, kararla~ma; karar klima. 2. yerle~me.
takasdur
(oj L2t
takvim'in c.) : takvimler.
(a. i.)
1. hek.
buru~ma.
me.
tak·dane
""i..0'''L"
(f. b. i.) : OzUm c;ekirdegi.
takdih
::."~-
(a. i.) : beqenmeme, zemmet-
ta'kim
("...\A.>M
takdim
(a. i. kldem'den. c. : tak-
dimat) : 1. one ge~irme, ge~iriline, one alma, ile'riye sUrme, sUrUlme. 2. bUyUk bir kimsenin huzOruna bir ~ey gotUrme, verme. 3. sunma, kU~Uk
bUyUge bir ~ey verme. 4. birini, bir ba$kaslna tanltma.
takdim-Ul-ehemm-a/e-J·muhimm : pek mUhim olamUhiin olandan Ustun tutma.
takdim Ii te'hir : gr. metatez, bir ibaredeki sozlerin yerlerini degi~tirerek dUzeltme, fl'. meta these.
nI
(a
4..,.';;'''
takdimc
i. c. : tekadim) : 1.
takdim. 2. kendinden UstUn kimseye sun ulan armagan.
M
..::.,l.c..t2J
iakdimat
(a. i.
takdim~in
(a. i. kafa'dan)
4..A;:;
kafiye-
takhir ~_~M (a.
j
kahr'dan. c.
takhirat):
kahretme.
..::.,\,~~M
takhirat
(a. i. takhir'in c.)
kah-
(a. i.) : 1. sakmma,
~ekin-
retmeler.
4.• .Q;
taklyye
me. (bkz
ihtiraz). 2. birinin
mezhebi gizlemesi.
mensOboldugu
(a. i.) : takke.
c.)
tiklyye·duz
~eyler.
bUyUge sunulan
takfiye
leme, kafiyelenme; kafiye bulma.
(a. f. b. s.)
diken, takkeci.
Y_ ~;-
takdir
(a. i. kader'den. c. : takdi-
rat)
1. ·begenme, deger bi~me, deger verme; verilme. 2. [degerini, ehemmiyetini, IUzOmunu] anlama. 3. ezelde Allah'ln olmaslnl istedigi $eyler.
(bkz : kader) . AJi.kil-et.takdireyn : her iki surette. [-de hali son takr olarak kullanddlgl zaman:
vakit, vaziyet, $art" anlatlr : 0 takdirde =' 0 halde; geldigi takdirde = gelirse.. gibi].
takdirat
..::., \.;:. ,.GM
(a. i. takdir'in c. : takdir-
IeI'.
taki
J.i
(a. s.) : 1. gUnahtan, haramdan
ka~man, dinine bag It [kimsel (bkz : mUttaki', za-
hid). 2. h. i. iki imamdan biri.
ta'kib
(a. i. akab'dan.
C.
:
ta'ki-
bat) : 1. arkaslna dU$me, arkasmdan gitme veya
gel me. 2. ~ovalama. 3. gUtme..
ta'kibat'
..::.,l....k.i
(0. i. ta'kib'inc.)
* ko-
VU$turma.
r.J..~:'M
_
takdiren
(a .
f)
z.
takdir ederek,
degerini anllyarak.
<'sJ....t2JM
takdiri
(a. s.) : 1. takdire men-
sup, takdir ile ilgili, kaderden olan. 2. gr. gorUnUrde olmaYlp, itibari olan, oyle denilen.
(a. f. b .i.)
nilen bir
i~e kar~1
takdis I..!""~~;j;
bege-
verilen yazdi kaglt.
takdisat ..::.,L~~z;
ta.key
(a. i. takdis'in c.)
~Ukretmeler,
S~-
kilit!enme.
takibsOretiyle,
tak-
ululamalar.
(f. zf.) : ne vakte kadar.
(a. i.. kufl'den) : kilitleme,
(a. i. akd'den. c~ : ta'ki'dat) :
1. dUgUmleme,. dUgUmlenme.2.., ed. ibareyi veya
cUmleyi anla~dmaz $ekilde dUzenleme.
ta'kid·j Jifzi : ed. sozUn anla~dmaz haJde ifade edifmesi.
ta'.kid.i ma'nevi : ed. mananln anlatdmaz halde
ifade edilmesi.
ta'kidit
..::., \..\..1.~
(a. i. ta'kid'in c.) : ta'·
dUgUmlenmeler;
kid' IeI', dUgUmlemeler,
zor anla~"lr cUmleler yapmalar.
takie
~ ...Z;
verme.
takiet·ur·ruhban
ettirici olan bir ot.
ta'kim
takfil
(a. zf.)
la'kid
(a. i. c. : tiilkdisat) : 1. mu-
kaddesle$tirme, kutsalla$tlrma, kutsal bilme, kutsal tutma.2. Allah'a $Ukretme. 3. ululama, bUyUk
saygl gosterme.
disler; Allah'a
tll'kiben
takibederek.
(,,:i,,'
kal'l~lk,
(a. i.) : kayettirici maddeler
yapraklal'l ishal verici ve kay
(a. i. akm ve ukm'dan) :1-
aka mete ugratma, klslrla~tlrma; neticesiz' blrakma.
2. mikropsuzla~tlrma, fr.srerilisation.
112.7
ta'kir
ta'kir ~~-4";-
(a. i.) : 1.hek. bir uzvu (or-
ganl) yararak sinirleri kesme. 2. (ka'r'dan) ~ukur
la!;tlrma.
J:li'"
takliJ
taklil-i masarif
takli'
C:..,,:yiJ"
kokUnden
(a. i. kal'den)
taklib
~"
(a. i. c. : taklidat)
1. tak-
(a. L) : 1. buzme. 2. hek.
bazl hastallklardan sonra adalelerde meydana gelen sertl ik, katllrk.
takliy~
taklid-i kazi : huk. [eskiden] bir kimseyi hakimlige nasp ve tayin etme.
taklid·i kelam : psik. * yank.ca, ekolali, fro
holalie.
ec-
taklid.j seyf : killf; kU$atma. 2. benzemiye veya
benzetmiye ~all~ma. 3. birinin hareketlerini tekrarIlyarak onunla alay etme, oykUnme. 4. bir $eyin
sahtesini yapma, ~Ikarma. Ehl-j taklid : din kabIanni anlryarak- degil, ba~kalarrna bakarak yapanJar. 5.' muzo bir motif veya tema'yl eksiltme (diminution), artlrma (augmentation), ters hareket
(mouvement contraire),
~e~itli usuller, uygular,
ge~kiler ve ba$ka vasltalarla tekrarlama san'atl ki,
contrepoirit'da ba~JI ba$1n8 bir bahis te$kil eder
ve pek ~ok ~e~iti vardlr (imitation / a I'ecrevisse,
i. eanonique, i. a I'unisson, i. par
mouvement
contraire, i. interrompue, L simple (ou libre), i.
1i.ee, i. par augmentation, i. par diminution v. b.).
.:"I...L.L'' "
(a
i. takltd'in c.) : taklit-
3er.
i..dA,"
(a. zf.) :
gUlUn~
1.
tlpklsml, ben-
tarafml belirterek.
(a. s.)
: taklitle yapilan.
Savt·i taklidi : leng. fr. onomatopee.
(a. i.): kalafatlama, kala-
fatlanma.
taklif·i sefajn : gemilerin kalafatlanmasl.
1128
(a. i.) : hek. ana rahmin-
deki <;:ocugun yedinci
d6nmesi.
aya dogru hareket etmesi,
if~....AJ"
takmis
(a. L kamis'den) :, Qomlek
(a.
taknin
L~,jJ"
takri'
kanOn'dan)
kanun
takriat)
ba~a
(a. i. takri'in c.)
ba~a
(a. i. c.
kakma, azarlama, paylama.
.:,,4.J'~
takriat
kakmalar,
~zarlamalar,
paylamalar.
~~.J'" (a. L kurb'dan) : 1. yakla~
takrib
tlrma, yak1al?tlrilma. 2. tahmin. 3. yolunu bulma.
L._f"""
takriben
(a. zf.)
: a!;agl yukarl
(bkz : tahminen, tahmini).
takribi
..s:-..,AJ"
(a: 5.)
a~aql yukan. (bkz':
tahmini ).
takrin 4.i:.~"
(a. i. karin'~en)
yakla!;tlr-
ma; beraber bulundurma.
takrir
U-JA,"
U.-Q,"
koyma.
takJid-i hamail: muska takma.
taklif
(a'l.'): [kalem, kaml~, tlr-
giydirme, giydirilme.
takJid-i emaret : huk. [eskiden] emaret, yani
emirlik umOrunu bir zata teffiz ve iha'ie etme'.
tnkliden
masraflann azalttlmasl.
(a. i. kalb'den. c. : taklibat) :
rna, osma, ku!;atma.
zerini yaparak. 2.
tenkis).
nak gibi $eyleri] kesme, yontma; yontulma.
1. ,tersine ~evirme, ~evrilme. 2. bir yandan bir yana d6ndUrme, dondUrUlme. 3. bir !;eyin ~ekil ve
kallblnl degi~tirme.
taklib·i hukOmet : hUkOmetin ba~lndakileri veya
idare ~eklinj -kanunsuz olarak- deQi~tirme. (bkz:
darbe·i hUkOmet) 4. hek. dogumu kolayla~tlrmak
i~in ebenin,~ocugu rahimde ~evirmesL
'taklidat
r;:-lAJ"
taklim
sokUp koparma.
azaltma,
(a. i. killet'den)
azaltJlma, indirme. (bkz
J.... . AJ"
(a. L karar'dan. c. : takrirat,
tekarir) : 1. yerle~tirme, yerle~tirilme. 2. saglamla~tlrma, saglamla$tlrilma. 3. anlatma, anlatl~. 4.
*6nerge, resmi ola'rak yazl ile bildirme. '5. siyasi
nota. 6. tapuda mulkUnU ba$kasma sattlglnl, soyle.
me. 7. [eskiden] resmi dairelerden, sal:lece mOhOrlenmi~ olarak BSbialiye gonderilen yazl. Husn·j
ta~<rir : maksadl, a<;:lk ve guzel bir ifade ile bildirme.
takrir.j ali
yazilan yazl.
tar. sadrazam tarafmdan padi$aha
takvib
takrir·i nebi : Hz. Muhammed'in, Ummetinden
bir soz veya i!1 sudOrunu gorUp te nehyetmiyerek
siikOtetmesi.
takrir-i liiikun kinunu : 4 mart 1925 de TUrkiye
BUyiik Millet Meclisi taraflndan tahriklere ve tah·
rik<;ilere kar~1 <;Ikartdan bir kanun.
takrirat
.::.. \.1_ ....;,-
takriz
~~_;'j
(a. i. karz'dan. e. : takariz,
.k~.i)
(a
takti' L~-
i. e. : takrizat) :1.
kidetmeler. 2. (bkz : takrizat
.::..l...a~j;
(a. i. takriz'in e.) : 1.
ka~ugtJnlJo
(a. i. takti 2 nin
taktib
~~- (a. i.) : ka~ e;atlp yOz ek~itme ..
taktil
J::k-
(a.: i. katl'den) : e;ok oldUr-
me, oldUrUlme.
"taktin
~,:-k;;"-
(a. i.) : filiz sUrme.
taktir
~~k;;'
(a. i. katr, kutur ve kataran'-
1. mat.
dan. c. ': taktin3t) : 1. damla damla akltms, dokulme, damlama. 2. * dam~tma, inbikten c;ekme_
i!1 ~oIUmU. 3. mat. boW, fl'.
taktir·i tedrici : kim. * aynmsal *damltma,fr•.
distillation 'fractionnee.
taksim-i gurami
mat. 1) kan veya zaran ortaklar ar,asmda kO\l.duklan sermaye nisbetinde taksim etme; 2) flk. bir borc;lunun terekesini alaeak"larm bore; miktar\.arl nisbetinde aralarlnda taksim
etme.
taksim-i musenna : fels_ ikili taksim (*0010). 4.
savak, akar sularm ayrddlgl yer. 5. muzo !1ark mU.
ziginde faslm ba~mda ve ortasmda yalnlz bir e;algl.
CI tarafmdan akddan yapdan bir qezinti.
":"~_Aj
(a. i. taksim'in e.)
taktir-i yibis : kim. kuru *damltma, fro distilla-.
tiol1 seche.
(a. i. kasr'dan) : 1. klsalt-
ma. 2. bir i~i eksik yapma. 3. bir ~eyi ,yapabiJir
iken e;ekinip yapmama. 4. (c. : taksirat) kusur
etme. 5. (c. : taksirat) kabahat, sue;, gOnah. Pur-fakslr : kusurlu, kabahatli.
..:,.,\~~b;,"
taktirat
(a. i. taktir'in c.) : dam-·
la damla akltmalar, damlamalar; *damltmalar, inbikten c;ekmeler.
taktiri
($~~Z>-
(a. s.)
taktire mensup,
taktir ile ilqili.
takva
tak·
simler, OOlmeler; bolUmler; bolUnWler.
~~."'::1iJ)
:
(a. i. kat'dan) :1. kesme, kesil-
taktiat
..:..l..a~. . k ).
taksim ",,__·f'"
(a. i. klsm'dan)
1bolme, pare;alara aYlrma. 2. bolUm.
taksir
kl~r'dan)
bir ~iiri tefaile aYlrmalar, her pare;alartnl
olarak okumalar.
odUnc; vermeler. (bkz : ikrazat). 2. kitabm ba!1ma
konulmak uzere tanlnml!1 kimselerden istenen takdim ve takdir yazdarl. (bkz : takariz).
taksimit
(a. i.
me, pare;a parc;a' etme,
parc;alara bolme. 2.
(c. : taktiat) manzOmeyi vezin pare;'alanna
aylrlp arar,k" okuma. Mesela : merheba'
tUn) hazret-j sa (failatUn) hib-klran-i
ma'nevi (failiin) .. gibi.
.,:.,l.!:~..r~j (a. i. takriz'in e.) : 1. ten-
tlllksim-i a'mal
division.
(a. i. klst'dan. c. : tekasit) :
.. --
(a. zf.) : aqlzdan anlatarak.
takriz
takridt
..k..-;:.-
soyma, kabugu soyulma.
I..J....J~-
{bir eseri] tenkidetme. (bkz : intikad). 2. (bkz :
takrizat
taksit
bir borcun, klslm klslm ve belli zamanlarda odenmesi gerekli olan pare;alarmdan her biri.
....~...;..l.l
takrizat) ': 1. odUne; verme. (bkz : ikraz). 2. bir
kitabm ba~lna konulmak Uzere tantnml~ bir kimseden istenen takdim ve takdir yazlsl.
takrix
1. kusurlar, sue;lar. 2. aim yazlsl. (bkz : kader).
(a. i. takrir'in e.) : aqlz-
dan anlatdan !1eyler.
takriren
(a. i. taksir 4 ,5 in e.) :
taksirat
($
i-..':'
(a. i. vikaye'den) : Allah'dan
korkma, Allah korkusiyle dinin yasak ettigi ~eyler_
den kae;mma. Ehl.i takva : dinin yasak ettigi ~e\,e
slmslkl baqll kalan veya kalanlar. (bkz : mGtteki).
takva-lI~h : Allah korkusu. (bkz : havf·i Bari).
takvib
bir
~eyi
,,;--1.-,;"'-
(a. i.) : J. veri kazma. 2.
yerinden e;ekip koparma.
1229
tabid
takvid
( a. i.)
"\'",1"
yetme, yederek
~ekme.
takvil
J~.,k"
( a. i.
C
takvilat)
iftira.
(bkz : isnad).
",:,;i.t"
~,:!.>"
takviyet
takyid
takvilat .:,~",2J" (a. 1. takvil'in c.)
iftiralar.
(bkz : isnadat).
takvim
takviye
(a. i.)
:
kuvvetlendirme,
kuvvetlendirilme, (bkz : takviyet).
(..,.2J"
(a. 1. kavm, k,yam'dan. c.:
takavim) : 1. egriyi dogrultma, egri dogrultulma;
duzeltme, kesme, yoluna koyma, bit;;ime koyma.
(bkz : tanzim, tertib). 2. takvim. Ahsen.i talevim:
en guzel nizam, tertip, $ekil ve sOret; mec. insan.
takvim·i arabi : Hicret'den 17 s~ne sonra gorulen IOzum Uzerine Hz. Omer tarafmdan kamer senesi esas ve hicret tarihi ba$langl~ sayllmak sOretiyle tertiplenen takvim.
talevim·i bahri : "depiz takvimi": Gune$'in,
Ay'm sabit va gezegenlerin; arz, tOI, meyl ve doQU$lannl ve diger felski mes'eleleri halle yardlml
olan cetveller buJunan takvim.
takv'im-i celali : Hicri 468 Yllllida-ba$langlcl nevruz olmak Uzere-Melik$ah-l Selt;;Oki devrinde hazlrIan an takvim.
takvim- efrenci ( efrenci takvim) : Papa XIII.
Gregorius tarafmdan 1582 de tashih edilip, $imdiye kadar- umOmiyetle- kullanllmakta olan ve 1926
dan beri de Turkiye'de kullanllan takvim.
takvim-i rumi (rOmi takvim) : Milattan 46 sene once .Julius Caesar tarafmdan tesis edilen takvim.
(a. L). (bkz : takviye).
(a. i. kayd'dan. c. :'takyi-
..l...;i.t"
dat) 1. kaYlt ve $artla baQlama, $art kO$ma. 2.
baglama. 3. harfe nokta ve hareke koyma.
takziye
(a.
t. kaza'dan)
: kaza et-
me, eksIgi verine getirme.
,..JL" (f. i.) ': 1. zil [parmaklara takllan].
tal
2. gumu$ veya baklr tepsi.
tal',A-.Lb
(a. i.) : bot. t;;it;;eklerin ureme or-
\....
gaOl olan sari
toz~
Gubar-I tal' : bot. t;;it;;ektozu,
fro pollen.
tala.c
f..':h",
(f. i.)
1. ses, seda. 2. me$'ale.
3, c;lgllk. 4. kavga.
talik
J){k
(a. i.) : bO$ama, nikahlJ ka-
dml blrakma. SOre-i talik : Kur'an'm 65. sOresi.
talik-I biiin : flk. zevcenin iddet muddeti (Ut;;
temizlenme devri) sona ermeksizin ;zevcine donmiye hakkl olmlyan talak.
taliik"1 bid'iyy : flk. karlsm. mukarenet zamanm"
daki tuhr'da veya haylz amnda bO$ama.
r
Devleti'nin ilk resmi
taliik-I farr : flk. eskiden] karmm talep ve
muvafakati olmakslzm
kocanm maraz-I mevtinde
bainen ika ettigi talak. [iddet it;;inde koca vefat
edince mutlaka kendisine varis olur].
,
takvimi): $ehirlerin adlarmdan ve kurulu$lanndan bahseden me$hur Arapt;;a eser.
talak·1 muallak,: flk. [eskiden] vukuu bir $artin husOlOne talik olunan talilk.
talak-I miincez : flk. [eskiden] oir $eye muallak
ve bir zamana muzaf olmlyan talak.
takvim-j vakayi'
OsmanlJ
gazetesi.
takvim-,ii-I·biildan ($ehirlerin
kUt;;Uk tak"
vim.
takvim-hane
<l:l~:~"
(a. f. b. i.) : tar. Dev-
letin' resmi gazetesi olarak
ne$ri kararla$tlrllan
~'Takvim-i vekayi'in
basllmaslit;;in kurul'an matbaa.
'
takvis
U"'~~),
(a. i. kavs'den)
kavis-
gaddi).
1230
(a. i.) : besleme. (bkz
talik-I selise : flk. "u~ten dokuza bO$ ol!" demek sOretiyle kadlO ba$ka erkekle evlenmeden
(hulleye girmeden) eski kocaslna donmesine Imkan vermiyen talak.
taJik·1 sunni : flk. kanslnl mukarenet olmlyan
tuhr'dci bo$ama.
lendirme, yay $ekline koyma, konulma.
takvit ''':''!..,2J"
talak-I ric'i : flk. [eskidenl karmm iddeti it;;inde kocanlO vazget;;mege hakk. olan talak. [taI8k-1
ric'i, iddet bitmedikt;;e zevciyeti izale etmiyen Ve
iddetit;;inde zevcin zevcesine muracaat hakk, olan
talak].
'
te-
talakat
(a. i.) : 1. dil at;;lkngl,
duzgun sozlUlUk. 2. gUleryUzlUlUk.·
talik
cl.L:.n-tb
talak·name
kagldl,
bo~ama
(a. f. b. i.)
bo~kagldl.
J';JL"
tahln
(f. i.)
talan, yagma, c;apul.
(bkz : tarac).
..,.If:; ':h"
talan·ger
(f. b.. 5.)
iki ki~i huzOrunda olarak mebiin yanlnda : "bu
akan filan kimse il;itira etmil;i" yahut mUl;iterinin
yanmda : "sen fjJan akan i~tira etmi~sin", yahut
henUz bayi yedinde iken onun yanlndil : "sen filan
akannl filana satml~srn ben ise ~u eihetle onun
~efiiyim, ta/eb-i ~i.jf'a· etmi~tim; ~imdi dahi' talep
ederim ~ahit olunuz" demesi.
yagmacl, c;a-
c..>f.-i ~~"
talan-geri
~L"
)
(f. i.) : 1. dart direk Ozerine
yapllan, tahtabol;ia benziyen ve geceleri yahlan yer.
2. bUyUk oda, salon. ,
jJ.J ..:.Jb
(a. f. b. s.)
pa.
)Is::"~ (a. f. b. s.) : istekli
taleb·kar
talh
(bkz : didar). 2. gOzellik. Mihr-i ta'iat : gUzellik
gUnel;ii.
tal'at·efruz
i. talib'in. e.) : 1. istek·
Iiler 2. *ogrenel. (bkz: ~aki':d). [kelime. "talib"
in e. o/duqu halde "ogrenci" manasrnda mUfret. gi_
bi kullanlllr].
. talebe·i ulum : medrese talebesL
(a. i.) : 1. yUz, surat, c;ehre.
,tal'at..::..J1
cl...J.b . (a.
. talebe
(f. b. i.)
-c;apulculuk.
tilar
)\..L.~1k (a. f. b. s.) : ',alacak".
taleb-dar
pulcu.
r:_11
tali'
(a. i.) : bot. zamk agae,.
,A.J lb
I.-
(a. i.) : 1. nil;iangahm arkasma
dU$en ok. 2. tulO'eden,
dORan. Kamer-i tali' :
dogaJi Ay. 3. talih, k,smet, kader, baht.
n Idatan. (bkz : ta/'at·firOz).
tal'at.•firuz j.J.J
..:..Jb
f. b. s.)
panldatan.
(bkz : tal'at·efrOz).
':"JJLb
talavet
(a. i.)
gUzellik,
~irinlik,
zariflik.
··,
t a Iay'
l ' I lL"..)U:'
( a. .
,
)
I. ta ia'nm c.
ask. on·
cOler. [Arapc;a'daki ~ekli "talai' " dir].
J2.1"
talaui
(a. i. /az§'dan)
Jlb
manasrnadlr.
tale omruhu
taleb
....Jk
gelen; biro ~eyin arkasJ slra giden. 2. ikinciderecede olan. Mekatib-j taliye : iptidaiden sonra ve
ali'den onee gelen mekteplet·. Mes'ele·j taliye : oneekinden sonra C;Jkan mes'ele. UIOm~i tiliye : i'dadi
mekteplerinde gosterilen dersler.. 3. Kur'an okuvan .. 4. manto *sonurtu, fro consequent.
tali cumle : manto *bagmlleUmle, van cumle.
(bkz : tabi'eOmle).
talia
a/evlenme,
cu.
alev C;lkarma.
tale
tali~ taliye ct:J~" ,J~" (a. s.) : 1. sonradan
(a. cU. tav/'den) : "uzun o]sunl"
"OmrU uzun olsun!" dUBSI
(a. i.) : 1. isteme, istenme, dile-
me. 2. istek. Arz u taleb : aranan [el;iya] ve piya..
saya C;lkarllan [e~ya], fro offre et demande. (bkz :.
mOravede).
taleb-j husumet : huk. [eskiden] taleb·i takrir
'Ie i~hattan sonra ~efiin hakim huzOrunda dava et·
mesi.
taleb·j muvasebe : huk. [eskiden] l;iefiin akd-i
bey'i duydugu mecliste derhal : "ben mebiin ~efii.
yim", yahut : "biNUf'a talep ederim" demek gibi
taleb-i l;i(if'aya dela/et eder bir soz soylemesi.
taleb·i tahrir ve i~had : huk. [eskiden] taleb-i
mUvasebeden sonra /azlm olan taleptir ki l;iefiin
(bkz
talib
<\Alb
(a. i.e. : talayi')
ask. on-
mukaddimet-i.iI-eey~).
~..Jlk
(a. s. e. : tullab, tulleb, tale.
be) : 1. istiyen, istekli. (bkz : hahi~-ger). 2. i.
ogrenci. [mUen. talibe]'
talibe
<L..Hb
(a. s. c. :.,talibat) : mektepli
klz. [talib'in mUen~esi].
talid
(a. i.)
bir kimsenin evinde
bulunan kole, cariye, hayvan.
talih
t.U,
(a. s.) : yaramaz; faydaslz. ["Sa_
Iih" in zldd,].
talik
J:lk
(a. s.) : 1. gU/eryUzlO [adam}
(bkz : mUtebessim). 2. dUzgUn
[adam]. (bkz : fasih-Ol-lisan).
soz
soyliyen
1231
ta'lik
,ta'lik
J:la;"
(a. i. alak'dan. c, : ta'likat):
1. asma,asdma.2. bir ~eye bagll gosterme. 3. geciktirme, aSlntlda blrakma, asklda blraktlma. 4.
belli bir zamana blrakma. (bkz : te'hir). 5. (bkz:
hatt-, ta'lik).
ta'lik.ut.takrir : huk. [eskiden] vakfa ait vazi·
fe tevcihlerinin hakim tarafmdan bir ~arta ta'lik
edilmesi demektir ki sahihtir.
ta'lik.ut.takrir fi·l.veziif ~ huk. hakimin (yargll;)
bir zate hitaben : "~u vazifenin sahibi oliirse veya~oyle bir vazife inhilal ederse sana tevcih ettim" demesi.
.:"L..U ..;"
ta'likat
("ka" uzun okunur. a, i.
ta'lik'in c.)
bir kitabm a<;'lklamasl olarak kenaflna veya ayn bir eser olarak yaztlan du~unceler,
notlar.
ta'liI
...\-:1..i
(a. i. illet'den. c. : ta'lilat)
:
1. sebep, bahane gosterme, gosterilme. 2. fels.
* tumdengelim, fro deduction. Husn·i ta'lil ': ed.
guzel, uygun bir sebep bulma.
ta'liI ba'd-el·vuku' : bir l?eye sonradan uygun bir
sebep uydurma.
'
.:" )\.1..i
ta'lilit
(a. i. ta'IWin c.)
ta'liller',
sebep, bahane gostermeler.
~-~..~
ta'lim
(a. i. i1m'den. c. : ta'llmat) :
':"\c.-:l.. i
(a. i. ta'lim'in c.) : bir i~
gorUlmesi i<;in ne yolda davrantlacaglnl
emir, fro directif.
<l.l;:~-:;l..;"
ta'limat-name
(a.
gosteren
f. b.
i.)
talk
Jib
ba~"k
koyma.
(a. i.) ,:mika, oren pulu; deri
hastaltklannda kullantlan beyaz bir toz, podra.
taltif
....;J~l~ (a. i. 10tf'dan. c. :taltifat) : 1.
-
'I
gonul okl?ama, gonulu ho~ etme. 2. yumu~atma;
'yumul?atacsk bir Ha<; kullanma. 3. rutbe, ni~an.
maa~ artlrtm, gibi ~eylerle sevindirme.
I;J~..b1"
taltifa't
(a. Ii. taltWin c.) : 10-
tuflar, ihsanlar, bagl~lar.
taltifat-J $ihane : padi~ah tarafmdan gonderilel')
mukafatlar, hediyeler.
t _q~,
taltifen
(a. zf.) : taltif sOretiyle.
taltih ~_~.bl- (a. i.) : bula~tlrma, bula~tlnl
I... -
rna, bulal?lk etme.
4.£.\; (a. i. leza'dan )alevlendirme,.
talziye
alevlendirilme.
L .. k
(a. s. tam'dan)
tama' eden, ta-
ma'ci.
fa'm
(_':::>I
(a. i. c. : tuum)
1. yeme.
(bkz : ekl). 2. tad, lezzet. zevk.
tama'
L"';:>I
(a. i.) : doymazllk; <;ok iste-
me; a<;gozluluk.
tama'·. ham : ham tamah, olmlyacak istek.
tama'kar
)15::....1
(a. f. b. s.) : 1. a<; gqzlU.
2. tamahkar, cimri. (bkz : hasis, nakes).'
* yonetmelik.
ta'lim·hane
"'·l;,.....:l..i
(a. f. b. i.)
askerin
tali me a"$Tl1asma mahsus yer, meydan.
if:L,;"
ta'limi
(a. i.) : yukseltme [bir l?eyi].
ta'liye-i name : mektuba
tam'
1. ogren me, ogretme, ogretim, ogretilme. 2. okutma, ders verme, verifme. 3. mel?k ile yetil?tirme.
4. askerlik idmam. 5. egzersiz.
ta'lim ve terbiye : * ogrettim ve * egitim.
ta'limat
<l..1..;"
ta'liye
(bkz : i'la).
(a: i.) : oqretici, fro didacti-
tamam
jl,,-
(a. i. temm'den) : 1. tamam,.
tam, eksiksiz, tam olma. 2. bitme, bitirme, son. 3.
uygun, munasip. 4. ne eksik ne fazla. Bi·tamamihi,
Bitamamihi, Bi-t-tamam : tam olarak, eksiksiz.
Na~tamam : tam degil, eksik.
que.
ta'lim.name
<l.. L:.4J...i
tamam-. ceyb : geo. kosinUs.
(a, f. b. i.) : 1. bir
me'mura veri len tenbihleri i~inde topllyan kitap. 2.
Asker talimine dair yaztlmll? kitap<;lk.
ta'lin
0;J"i (a.
(bkz : i'lan).
1232
i.) : a<;lga vurrna, vurulma.
tamam-. logaritma : mat. her hangi bir adedin
logaritmasmm slflrdan farkl.
tamamen
tam ve eksiksiz olarak.
(a. zf.) : 1. bUsbUtUn. 2'. ,
tamami l.fL.c-
(D. s.)
naksan tamamlaml-
ret etme. [Mesela : SUrOri'nin 1206 saYlsln, gOstermesi gereken : "rOh·i isi etdi eflike urGe =
tamamhk, bu-
YISlnl gasterdi~inden : "asman tari'he kddl ser-furOil ta'miyesiyle, yani a nln delalet ettigi I saYlslnln katdmasiyle tarih tamamlanml$tlr 1 .
ya mahsus, anunla i1gili.
.:...:.Lc-
tamamiyyet
r::..J~ .('~1 tG..c...\ iS~
(a. i.)
tunluk.
tam'il:1
(a. zf.)
tamah ederek, ta-
..::L,lb
tamat
<t,eL- • ("L-
tamm, timme
mah sOretivle.
C.J)
mlsral 1205 sa-
(a. s.) : bOWn, ek-
siksiz, naksanslz ; mUkemmel, algun. Ma'IOmat-.
tamme : tam bilgi.
tamm·U1-a'zij : her uzvu .( *arganl) bOtOn, tamam.
(f. i.) : uygunsuz, sac;masa-
pan SQz.
tamat-J cuheli : cahillerin sa(;ma sapan sazJeri.
tamma'
L>;fJ\ ~lk (a. it.) : klva-
tamet-ul·kubra
C..Lk
(a. s. tama'dan. c.
tammat ~L.lb
tumea)
'\
J
(a. i.) : vaftiz etme.
(a. i. umk'dan. e. : ta'mi-
. kat) : 1. derlnle$tirme, derin kazma. 2. esaslna
varacak $ekilde ara$tlrma, inceleme. (bkz : tahkik, tedkik).
..:."l..i~
ta'mikat
1. umO-
mlle$tirme, umOmile$tirilme. 2. *geneIQe, fro eir.
tulaire.
..:.,,~ (a. i. ta'mim'in e.)
ta'mimat
ta-
mimler.
ta'mimen
...~-
(a. zf.) : tamim sOretiyle,
* genelge i1e.
ta'mir
..~~ ..I
(a. i. e. ': ta'mirat): anarma,
duzeltme, bazuk $eyi duzeltme, eski $eyi duzeltip
yeni haline getirme. (bkz : termim).
ta'mirat
..:.,,\~......:i (a. i. ta'mir'in c.)
tamir-
Jer, duzeltmeler,anarlm.
ta'mive
4.....0...~
(a. i. ama'dan): 1. karletme,
kor etme. 2. kapah $ekilde anlatma.3. ed. "ebeed"
·
hesa b iyle dU$urU Ien bir tarihin, hesabl daldurmak
ic;in !;Ikartdaeak veya eklenecek sayrlaranl i$8·
F.78
tams ~b
ta'n
(a. i. umOm'dan)
(a. i.) : adet Qarme,
(bkz : hayz) •
("ka" uzun akunur. a. i.
ta'mik'in e.) : derinle$tirmeler; ara$t1rmalar, ince\
lemeler. (bkz : tahkikat, tedkikat).
ta'mim ~ .....;
kin C;lgllk.
tams
~-
ta'mik
(a. i.) : klyamet.
tamm(3
tamDhC;l, tamah eden.
ta'mid
(a. i. tama'dan)
rece tamah eden.
met gunu. (bkz : ,Oz-i kly€lmet).
tami'
t\c.·J::t·
~
(a. i.) : yaketme, belirsiz
(a. i.) : savme, ,erme;
~ l:,1,
tanabir
(a. i. tunbOr [tanbur] un
c.) ': mu:.:. tanburlar.
oJ ~ (, ) J~:k
tanbOr, tanbOre
(a. i. c. :
tanabir) : muzo tambur· -[ash : "tunbQ.r"durl.
tanbur-J HOrasan : muzo Turk muzigind,e vaktiyIe kullandml$ bir c;e$it tanbur.
tanbur-i kebir.i Turki : muzo Turk muziginde
kullandml$ . bir c;e$it tanbur.
tanbur·j Turki : muzo Turk mOziginde
kullandml$ alan bir c;e~it tanbur.
tanbOrani
(a. s.). (bkz: tan-
bOrl).
tG) J~ ( a.
tanburi
s.). : ta nburu !;ak gU-
zel 'c;alan mOsiki ust€tdl. (bkz : ,tanbOrann.
ta'ne
<C.otb
!
(a. i.) : sovme; zemmetme,
ki~tirme, yerme.
ta'ne-zen
..
I
~.)' ~
(a. f. b. s.)
soven; zem.
meden, c;eki$tiren, yeren.
1233
la'nlf
-ta'ni' ~:,;.,~
(a. i. c. : ta'hifat) :!?iddetJe
..:..L.o:=.",i
ta'nifat
(a. i. ta'nif'in c.)
!?id-
~_;k
(a. i.) : 1. tlnlama, l;lnlama.2.
v.zlama, ~'Ztltl.
tanzi-
tanzifat ' ..:..l~
( a. i. tanzif'in c.)
temiz-
&::
(a. i.) : ~ereqi ~ibi pi!?irme,
r;:-J:r.;:
(a, i. nazm'dan. c. : tanzl·
tan:r:ih
pi!?irilme.
tanin·endaz
j L~'\ ~_;1 (a. f. b. s.)
tmllyan,
jL.:.~
tannan
tanzim
mat) : 1. dOzeltme, dOzenleme, dOzen verme, yoluna koyma. 2. nesir veya naz,m olarak yazma.
C;:lnltyan,
(a. s.) : tlnllyan, l;lnllyan.
..:..~.::
, Tanzimat
tannane
",·L.:.k
tannaz
)
(0. i.) : mu:r:. senfoni.
'L:'¥:1
(a. s.)
herkesle eglenen
(bkz : mOstehzi).
(a. f. zf.)
tannaz.ane
eg!enerek, eqlenircesine. (bkz
~;..
tansib
( a. i. nezafet'den'. c.
lik i$leri [Belediyece yaptlrtlan-].
detle azarlamalar, dardmalar.
tanin
~~
tanzif
fat) : temizleme.
azarlama, dartlma. (bkz : ta'zir, tekdir).
(a. i.)
: herkesle
mOstehziyane) .
yOkseqe kaldlrma,
~.a;..
tanzir
kaldlrdma,
(a. i. tanzim'in c.) : 1..
dOzeltmeler, dOzenlemeler, dOzen vermeler, yoluna koymalar; nesir va nazlm oJarak yazmalar. 2.
Sultan AbdOlmecit zamanlnda, 1839 vdlnln 3 Kas,m gOnO GOlhanede okunan ve. Gulhane Hatt·. Hij·
mayunu
adi altlnda andan bir padi!?ah fermanl
.olup BOyOk Re!?it Pa$a taraflndan ilan edilen ISla'hat tas,ans. ve 'bu .slahatrn· devri. [1877 Rus
harbine kadar'sOrmekle s'niriandlrillr. ASII ad, :
"Tanzimat'l HaYrlyye" dir].
(a. i.)
tazelendirme, taze·
le$tirme
tansif ~.a;"~ <' ai, 'nlsf'dan) : yarl yarlya
bolme, iki mOsavl (*e$it) k.sma aYlrma.
tansif.i\ zaviye : geo. bir zaviyeyi
mOsavl (* e$it) klsma aYlrma.
(*a~'YI)
iki
~
tan:r:ir
tanzirat
~.a;.:
,tansir
tansis ~..a'::
(a. i.) : Hlristiyanla$tlrma.
(a. i.nass"-dan) : 1. kaYltlari ve
tef~rruatlnl inceden inceye tedkik etme. 2. Kur'an
veya hadisten !?ahit gostererek bir davaYl, mOdafaa
etme, savunma.
"
)
tansis.ale.'·esami.: huk. [es-kiden] birzOmre·
den isimJeri saytlmak sOretiyle gosterilen me!?rOt·
·On·lehleri ifade etmek Ozere kul1lan!lan bir Istllah.
(a. i.) : 1. "tan tan" dive
tantana
seslenme, ses r;lkarma. 2. $a'$aa,i debdebe, patlr·
till, gOrOltOlO gosteri$.
tantan,a-i !;evket u icUU
,rOltOsO.
fi_k
(a.
i.)
..:..\~
tanziren
tar)-
1234
(a. zf.)
: nazire olarak,'
(f. s.) : 1. karanlrk. (bkz : muz-
tar tar : tel tel, iplik iplik. 4. (dokumada)
[zlddl : argad. 5. i. tepe.
tara
ululuk ve azamet gO-
necm).
alay etme, eglenme.
~enlik.;
istifetme, edilme.
(a. i. tanzir'in c.) : 1.
lim). $eb.i tar: karanhk gece. 2. i. tel; sa~ teli.
tar·. ud : ud teli.
taN zulf : sac;: tel i., 3. i. iplik.
I)L-'
,,;-,.;1
ogreten.
(f. i.) : ydd.z. (bkz
(a. i. c. : etrab) :
ar~_
kevkeb,
sevin~lilik,
sevinc;:ten gelen co!?kunluk ve tepinm~.
tarab·amOz
( a. i.)'
$e-
tanzir, benzetme sOretiyle.
(bkz : istihza).
tan:r:id -l.'-'::'::
i. nazardan c, : tanzirat) :
benzetmeler. 2. benzerleri yapdmalar [$iir hak.].
tarab
tanz
(a.
1. benzetme, benzetilme. 2. bir $iirin manaca,
kilce benzerini yapma.
j.J41 ";-'~
(a. f. b. s.) ; tarap
I
l~\
tarab-efsa
(a. f. b.)
ferahllgl
~ \ ,,:",-,~
tarab-engiz
(a. f. b 5.) : 1. ne$e
uyandlran;' sevindirici, cO$turucu. 2. j. muz. vaktiyle TUrk mUziginde kullanllml$ bir usOI olup zamanlmlza nUmunesi kalmaml$tlr.
oL(~)~
tarab-gah
(a. f. b.'i.) :/sevin<;,
CO$-
.
ian
ufl).
j~)"
( a. f. b. s. )
'Jil)..
ne$e ve
yagmac I. (bkz
(f. b. s. c. : tarac-geran)
jlf~I)~M
,.)~h\)l
(f. b. 5.)
yagma
c. : etraf) : 1. van, yon.
2. bolge. yer, memleket, Ulke; klt'a. 3. [bir kim·
senin] yanl. 4. tarafdarllk, sahip <;Ikma, koruma.
5. aralarlnda anla$mazllk bulunan iki ki$iden veya
iki topluluktan her biri. Bi-taraf : tarafslz, hi~ bir
taraf, tutmlyan.
)..\.9)"
(a. f. b. s.) : bir tarafl
tutan, bir taraf, kay/ran. (bkz : taraf-gir).
taraf-dari
~)..\.9)..
(a
taraffuz
~ ,.,k
(a. i. c.) : iki taraf.
~J
(a. i.),: raflzi alma, rafl-
dikkatle bakma,
(a. i. tarassud'un c.)
tarassutlar, gozlemeler, gozetmeler.
.:" I)~-
(f. i.) : yagma, l;apu~, t?lan.
tard
.:"J 1.....1.
,.,,.,k
_..~L
f
(a. f. b. 5.) : bir tarafl
tutan, bir taraf, kaYlran. (bkz : taraf-dar).
(a, i.) ,: tazelik, taze alma.
(a. i.) :1. kaqma, sUrme, uzak·
la$tlrma. 2. vazifeden, mektepten uzakla$tlrma.
tard-. rekib : ed. (bkz : tardiyye).
tard u aks : ed. bir mlsraln iki 'cUzOnO metatez lie ba$ka bir mlsra meydana getirme va bu soretle bir beyit te$kil etme. [Mesela : mOmkOn degil HOda'yi bilmek de bilmemek de *bilmek de bilmemek de mumkin degil Huda'yi.'. gibi].
tardiyye .
~,.,).
(a. i.) : ed. be$inci mls-
ral, birinci bendin dort mlsraiyle kafiyeli olmlyan
muhammes. [$eyhGalib'in Husn 0 A$k'mda tardiyelere rastlanlr].
(a. i.·) : defa, kere. (bkz: b8r,
bare ).
tarek.!.J}- (f. i.) : tepe, ba$1n tepesi.
tarem
. t )h
tarem·j firuze-fam, ma) .
zile$me.
taraf.gir
.:"I..t..:oJ
f. i.) : tarafdarhk,
'kaY'rJcdlk. (bkz : taraLgiri).
tarafeyn
(a. i. rasad'dan. c.
(f. b. s. tarik-ger'in
edilmis.
taraf-dar
muz-
gozetme, bekleme,
tarassudat
taravet
~).. (a. i.
tari~
(bkz : taht, tarac).
c.) : yaqmacJlar.
tarac-kerde
rassudat)
gozleme.
tarat
yagma-ger ).
tarac·geran
az bu-
(a. i. tarikat'ln c.)
-'-"'"J
tarassud
1. yagma, c;apul, ta-
(f. i.)
J(~ \)-
tarac·ger
(a. i. t<lrife'nin c.)
taran Jl)~- (f. s.)
garet). 2. yagma etma, talanlama.
(bkz
taraf
taraif
lunur $eyler.
lim, tarik).
sevin<; veren; nagme duzen.
,~I)-
(a. zf.) :yer yer,
( a. f. b. s. ) : sevinc;li,
I
cO$kun.
tarab·saz
J):t J ...,b.
taraf taraf
katler,meslekler.
~~)
tarab·nak
tarafdar-
semt semt her yanda.
taraik
kunluk veri.
tarac
taraf.giri
Ilk, kaYlrlcrl,k. (bkz :taraf-dari >.
ve ne$eyi artlran.
tareten
-/)~-
(f. i.) : kubbe, kOnbet, dam.
.j nil-gun: gok. (bkz : se(a
i.) : defa, kerre.
tareten ba'de uhra : bir ka~ kerre, defalarca.
1235.
tareya 111
tareyan J~. . .b
(a. i.)
birdenbire ~Ikma.
tarf J)~
a~dlp
kapanmasl.
tarfet.ul.ayn : bir kerre goz
a~lp kapaymclya
kadar olan an. (bkz : lemha-i basar).
tarh
C)lI
1.
(a. i.) :
atma, koma, blrak·
ma. 2. dagltma, bolme, ta'yin 3. kurma, tertipleme, duzenleme.· 4. mat. <;Ikarma, fro soustraction.
5. g. S. suslemeli desen.
tarh·; esas : temel atma.
J'I.;..J
tarhani
muz. Turk - Ca9atay klasik
~iiri mOziginde XV. aSlrda kuHantlml~ bir ~e
kil olup gUftenin vezni "mUstef'i1Un mUstef'ilGn
halk
r. edebiyatta
mUstef'i1i.in mUstef'ilUn" dUro
gl : "mustatref" dir].
c... . k
~i\
tarh·efgen
kar$lll-
[.,...Ill
tirlf
.(a. f. b. s.)
tarif, tarife
(a. k
C.
:
etrak, tl,lrrak) : 1.
VenUs/ (ZUhre). 2. erkek
ta'r,f
ta'rifit
(a.
S.
tara'dan) : ansJzln
~Ikan,
(a. i. Arab'dan. e. : la'ribat) :
1. Arap~ala$tlrma, Arap~ala$ttrIJma. 2. birinin so·
zUnU reddetme.
ta'ribat
~~........i
Arap~ala~tlrmalar,
(a. i. ta'rib'in c.) : 1.
Arap~ala$tJrllmalar. 2. (bkz :
" takbihat).
ta'ric
t..,.....i
(a. i. c. : tea ric ) : 1.
tOmsek peyda etme 2. anat. beynin
arasmdakl ~Ikmttlar.
1236
~~......;
cedid,
,~t.....k
(a.
S.
tur-
(a. I. irfan'dan. c. : ta'ri·
..:..lJ:.,...-i
ta'rife
(a. I. ta'rif'in. c. :) tarif-
(a. i.) : 1. fiat v€fl/a zaman
~Iklntl,
bUkuntOleri
kullantll~In'
anlatan
ta'rif·han .j \,,;- ......it"""'; (a. f; b. i.) : cami v&
tekkelerde namazdan once Hz. Muhammed ile buyuklerin evsaflna dair cemaate yuksek sesle izahlarda bulunan vazife sahipleri.
<l4~.ri
(a. f. b. i.)
bir $ey.ln yapll'$InI, kullanlll$lni anlatan vazl.
tarih
t.';'
(0. i.) : i$e yaramad'Qmdan
dolaYI bir yana\ atdml$ S€fI/.
birdenbire gorUnen [bir kimsede veya ?eyde-].
ta'rib.
~.;"
ta'rif-name
i.S~
(a.s. taravet'den) : taravetli,
taze. Uhm·i tart : taze et.
";-"t.rl
yeni. (bkz
(a. s.)
fat) : 1. etrafiyleanlatma, anlatllma;, etrafiyle bi!dirme, bildirilme. 2 .. bir madde't'i buWn 'lUzumlu
noktalarinJ i<;ine alrr ~ekilde bir ibare ile anlatma. Harf·i ta'rif : a. gr. isimlerin ma'naSInI belirtmiye yarJyan el harfi "el.ma'IOm" gibi.
temel
tari
i.S)lk
J;l1
fa'dan) : az bulunan, nadir, zarif $ey.
(a, i.) : tuzla otu, hekim·
- sabah ytld,zl, ~urpan/
ad•.
tari
kovulmu~, ~Ikartd-
(a. 5:) :
(bkz : matrOd)
gosteren cetvel. 2. bir ?eyin
kaglt.
J";"):::t
J jLk
tard'dan) ; tarded~n, ko-
nevreside) .
Iikte kullantlan Itlrll bir nebat.
tar,k
S.
ler.
atan, dUzenliven.
tarhun
~.,;,
tarid
ml~.
(a. f. b. s.) : kuran,
duzenliyen; temel kuran, bina vapan.
tarh-endaz j I~'I
(a.
van; sUrUp ~Ikartan.
tarid·i didin, - · i duel: soQulcan dU$uren i1a~.
tarid·ijl·hasat : hek. mesaneden ta$lari ~Ikaran.
~;, (a. i.) .: goz kapaglnln bir ker-
tarfe
re
(a. i.) : 1. bakl? 2. goz ucu.
.))Lk
tarid
qeliverme, oluverme,
(a. i. c. : tevarih) : 1. ta-
tarih
rih.
tarih·i edebivvat : edebiyattarihi,
tarih·i hususi : husOsi (*oze.l) tarih.
tarih·i umumi : umOmi (*ozel) tarih.
2. "ebeed" hesabiyle dU$Urulen tarih.
tarih·j nebean
hakktnda].
~Ikl$, kaynama ·zaman!. [nehir
tarihi, tarihivve
ta'rihe ait, tarihle i1gili.
~.). ,
jt:.)~.
(a. s.)
t)'" .Ca. f. b. i.} : ta~ih
...r!.y'
tarih·nuvis
J~.)k
(a. L c
: turuk)
!J..;~·(a. s. terk'den) : terk eden,
blrakan, vaz ge<;en.
tarik-j dunva : 1) dUnya i~lerin,den elini ayaglnl <;ekip bir ko;;ede oturan; 2) evl,enmiyen papaz.
tarik·j saUlt
yan, beynamaz.
(a. i. arak'dan)
terletme,
agl c;ekme.
";:l..)"i
(a. i. c. : ta'rizat)
1. dokun-
ta'rizat
~ L=~.)"i
(a. i. ta'riz'in c.) : dokun-
durmalar [sozle-l, dokunakil soz soylemeler, ta~
atmalar, taslamalar, taslar.
tar·mar
.,;L...;L·
(f. s.) ': karmakarJslk; da.
glnlk;perisan. (bkz : tar
tarrade
..,.)I,.,k
(j
mar).
(a. L) : dibi duz bi;'
hafif kaYlk.
tarrah
i. g.
rl
~ f
L
(a. s.) : 1. tarh eden.
suslemeli clesen c;izensamitkar
daha <;ok bah~e resmi' yapan kimse.
S.
tarrar
41.,,)1, (a,
)\,.,k
L) : gumburW.
(a. i.)
~,j
y·ankesici.
(a. L)
birbirine bitistirip
kuvvetlendirme,saglamlastlrma.
tarsif-i cidar : duvarm sa1:llamlastlrJlmasl.
d..)~.
i,f. 5.) : karanllk. (bkz : muz-
lim). $eb·i tarik : karanllk qece.
muzo "p,osrev" isminden
once bu "forme" daki
saz eserferine verilmi s isim ki, bilhassa XVI. aSlrdan evvel kullanJlml$tlr.
..:,..AJ.,.,k
(a. i. c. : taraik) : Allah'a
ulasmak arzusiyle tutulan yol; tasavvufi meslek.
tarik·baht ~
d.)L"
tarsin ~w;7J
(a. i. rasanet'den.
C. :
tarsi'nat).
saglam'la$tlrma. (bkz : tahkim, takviye).
tarika <lA.t")~ (a. L) : 1. (bkz·: tarikat). 2.
'tarikat
ta'riz
tarsif
1. ugma. 2. bailk
ta'rik
soyma, soyulma,
(a. L)
durma [sozle-]' dokunakll soz soyleme, tas atma,
taslama, tas.
tarraka
tere yatlrilma, terletilme.
t~rik
anslzln gelen bela.
(a. i.)
<;Iplaklastlrma.
namazi terk eden, namaz kilml-
ta'rik
lb
~.)..i
ta'rjve
1. yol.
( bkz : rah ). Kutta·j tarik : yol kesen haydut.
Ula·bi·t.tarik :' en iyi, en ala yol.
tarik.i Ahmed·j muhtar : Hz. Muhammed'in yo·
lu; MUslUmanllk.
tarik.i amm, - -i sultani : geni~ yol, cadde. 2.
usOI.
tarik.. hass
bir Veya birkac; eve mahsus ~Ikmaz sokak.
tarik•• ratib
kim. toz haline j:letirilen bir madde su ile karl~t)rJlarak cins ve nevinin tahllli usOIU. 3. l'Deslek. 4. VaSlta, sebep.
tarik-I yabis : hararetle bir rriadeni tahiti etme
usulU,
tarik
<\l.)
(bkz : dahiye).
yazan. (bkz: muverrih).
tarik
tariya
(f., b. s.) : baht) kara,
tarsinat ~~w;7J (a
L tarsin'in c.)
saglam-
lastlrmalar.
J
tarsis ~~w;7
(a. L rasas'dan) : 1. kursunla-
ma, kur$unla$tlrma. 2. sal:Jlamla$tlrma.· 3. kadmm
yalnlz gozled gorunecek. ~ekilde ortGnmesi.
tarsis·ul·esnan : <;uruk dislerin
rulmasl.
kur~unla
doldu-
talihsiz.
(f
tariki
L)
karanilk. (bkz
(a. i. ratabet'den.)
1. rO-
tObetlendirme, Islatma, IslatJlma.
zulmet).
ta'ris
tartib
".rt"";
bir klzl gelin etms.
(a. i.)
1. dugun yapma. 2.'
tartib.j Iisan : guzel bir soz soyliyerek dili
ma'nen tatIJla~tlrma. 2. taravet, tazelik verme. 3.
hoslandl rma, h,oslandlrJ Ima.
1237
tartil
tartil
J:kJ(a.
i. ratl'dan) :saC;l, yukarrdan
bogarak c>rgUsUnU, klvlrclklarrnl ac;ma.
..;L. J )-'
tar' u mar
l}lk; dagrnlk;
peri~an.
tar u pOd
(f. b. s.) : karmakan-
(bkz : tar-mar).
~-':J)-
(f b. L) : ar~ak i1e ar-
gac;, c;ozgU ve atkl [dokumaclllkta].
tan:
• I
"; . i~
I
(a. i.) : 1.~ekil, bic;im, sOret;
kdlk. 2., usul, yol. (bkz : UsIOb).
tarz-I barid : ed. : soguk bir UsiOb' ile yazl yaz.
ma.
tarz-I mefsOI : ed. kesik kesik cUmlelerle soz.
soyleme.
tarz'l muteallik, - -I mevsul : birc;ok mOnis 01mlyan kelimelerden dolaYI okunmasl ve anla~"masl
zor olan bir usOf.
tarz-I cedid : muzo TUrk mUziginde bir mUrekkep makamdlr, Kazasker Mustaf~ izzet Ef. tara~
fmdan tetkibedilmi$tir. Sultani yegah veya yegah
.ta rast mUrekkeptir.
inici, C;lklC' olara'k kan$lk
seyrederek bu dizilerde gezinir. Acem-a$iran
iJe
acem-a$iran "fa" perdesinde karar eder. GU~lOleri,
birinci derecede sultarii yegah He yegahta rastm
durag, ve nev-eser ile nihavend'in gUc;lOsU olanneva "re", ikinci derecede- sultani-yegah i1e yegah
da rast'rn gUC;IUsU -dUgah' "Ia", Uc;UncU derecedenihavend ile nev·eserin dura!:!1 olan rast "sol",
dordUncU derecede de acem· a$iran'rn gUC;lUsU olan'
-c;argah "do"
perdeleridir. Donanlmma "si" kU·
c;Uk mUcenneb bemolU konulur. (Bu arrza acem-a$iranda, nihavend'de, nev-eser'de, sultani yegah'da bulunur, yani makamm hemen bUWn dizilerinde vard,r). Aynca icabettikc,;e nota il;~risinde ~u
arlzalar ilaveolunur : sultani yegah'm, yeden "do"
bakiyye diyezi, y~gah'da rast'ln "si" bekarr ile
faye "do" \bakiyye diyezleri, nihavend'in "mi"
kGc,;Gk mGcenneb bemolO He yeden "fa" bakiyye
diyezi, nev-eser'in "mi" bakiyye bemolU ile "fa"
ve "do" bakiyye diyezleri gorUlUyor ki, mU~terek
seslerden ve yakm dizilerden istifade edilmi~tiri
fcikat hi~bir orijinalliQi yoktur.
tarz-I nevin : muzo TUrk mUziginde bir mUrek..
kep makamd,r. Ha~im Bey tarafmdan terkibediJmi$tir, (bugUn elimizde 43 kadar eser vardlr).
Tarz-I nevin, nikriz be~lisi kullanmlyan ikinci c,;e·
~it ~evk-efza (ki terkibi c;argah'da zengUle ile acem-a$iran'dan ibarettir) iJe rast'ta kGrdi dortlGsGve
baza'" da bum'n verine rast' ta u~$ak dortlUsUnden
mUrekkeptir. Sondaki dortlU ile rast "501" perdesinde, durur. GUc;lUleri, 'birinci derecede -c;argah'da
zengUlenin duragl ve acem-a$iran'rn gUc,;WsU olan
-c;argah "do", ikinci derecede "acem a$iran'm duo
1238
ragl olan -acem
a$iran "fa" perdeleridir. Aynl
;zamanda tiz. durak ve ~argah'dezengUlenin guc,;lUsO
alan ·gerdaniye "sol" biiyUk ehemmiyetle kullanl-'
Ilr dkinci gUC;IO, aynr zamanda yedendir). (Birinci
guC;1U de, ayni zamanda sond~ kullanrlan mevzui
bahs her iki dortlUnOn de son sesidir.\ Donanlmrna
~evk-efza gibi "si" kUc,;Uk mUcenneb ve "re" ba·
kiyye bemolleri konulur. Gene $evk-efza'nm ·c;argah'da zengUle dizisi ic,;in "si" bekar, "si" koma
bemolU, "mi" komabemolO, "la" bakiyye bemolU,
rastta u~~akdortlOsqnGn."Ia" koma bemolU,. rastta kUrdi dortlUsUnUn "Ia" kUc;Uk mUcenneb bemaIU lcabeden yerlerde nota i~erisinde ilave edilir.
(Son iki dortlUde "re" sesi mevtut olmadtgrndan,
donanlmm "re" bakiyye bemolUnUn ta'siri bunlar
ic;in yoktur; gene donanrmm "si" kU~Uk mUcenneb bemolU ise, her iki dortlOde de mU$terektir).
4~
tarziye
J
(a. i. ma'dan) : 1. raz,
ve hO$nOdetme. 2. i$lenen bir kusOra kar$1 azUr
dileme, ["vermek, almak, istemek" yardimci fiilleriyle kullanrllr].
~~":"i
tarziz
(a. i.) : hek. cildin altm-
daki nesic;leri (dokularr) ezmek, dokulann ezHmesi.
tas
I".1"'lb
(f. i.) : tas, su kabl·.
~.al
tasabbi
(a. L saby'den)
c;oc;ukla~-
ma, c;ocuk tavn takrnma.
parmakparmak
(a. L)
tasabbu'
aynlma.
~i
tasabbun
me. 2. kim.
(a. i.) : 1. sabun gibi kapUr-
sabunla~ma.
~
tasabbur
sabr'dan)
(a.
sablrlan-
ma.
tasaddi
r.> ~..ai
(a. L c. : tasaddiyat) : bir
i~e qiri~me, ba~lama.
te~ebbUs j.
(bkz:
mUba~eret,
(a.i. )
tasaddu'
ibtidar,
1. dagdma. 2.
yar:r1lp c,;atlama.
tasadduk
!
-
-
"-'~
(a. i. sadk'dan. c.
tao
saddukatt) : 'sa~aka olarak verme, verilme.
tasaddukat
~\i...L...:;
("ka" uzun okunur.
a. i. tasadduk'un c.) : sadakalar. (bkz : sadakat).
tasaddur
re
ge~rne,
J
.-l..ai
ba~ta
en
bas sed-
oturma.
~...a~
tillsaffi
( a. i. sadr'dan)
tasarruf-, fi'li: huk. eskiden 1 fiil ile olan tasarruf : bir mall istihlak etmek gibi.
i.) : 1. levha levha al-
tasarruf-, kavli: huk. [eskiden]
beyi', kar,
kefalet, havale, ikrar, hibe, nikah, talak gibi soz ile
yapdan tasarruflar.
trulma.
ei,a~
tasaffuh
ma; levha
olrna.
yaprak
konulma. 2. yaprak
haline
..kLi
, tasallut
10tat)
(a
(a. i. salatet'den c. : tasal·
: musallat olma, satasma, ba$lna ek$ime.
tasallutih
(a. i. tasalJut'un c.) :
musallat olrnalar,
sata~ma)ar.
tasalluten
bat) : 1.
sata~arak.
...J.ai
tasalliib
tasallut ede-
(a. zf.)
rek, musallat olarak,
katila~ma, sertle~mG.
2.
saglamla~ma.
tasalliib-i cilt : anat. cildin katlla~masl.
beynin katila$masl.
tasalliib-i $erilyin : anat. damarlann sertle$mesi.
3. din husOsunda fazla gayret ve taassub gosterme.
tasallubiit
tasarruf-, miillilk
yalnlz mal sahibinin
tasarruf. '.
huk. [eskidenl bir milkte
yapmasl caiz ve sahih' olan
r
tasarruf-, !jer'i : huk. eskidenl satmak,
lamak, vekalet, kefalet, havale tesl1mi gibi
melei'er.
'
.
~.....-..2~
tasarrufan
(a. i. tasallOb'On c.) ;
1. kat"a~malar, sertle~rneler. 2. din husOsu'nda c;ok,
taassub ve 'gayret gostermeler.
~~.r.ai
tasarrufat
(a. i. c. : tasallufat) : 1.
ovunme, keneli gucUnun dl~lnda olan fazilet ve zarafet iddiaslnda bulunma. 2. ed. $airin, fahriye
(kendini ovme) yolunda yazdlgl ~iir.
tasalliifat
(a. i. tasallOf'On c.) :
gosteri$ olarak yapdan nezaketler.
tasanllu'
C::-:..al
(u. i. sun'dan. c
tasarrufilt., fi'liyye : bir san'atm' icrasl tam
salahiyete malik olma.
tasarrufilt-, lisilniyye (dil tasarruflan) : cHide,
herkesin kabOI edebHeceqi' yenilikleri kullanma.
tasarrufi
J.. .-;'4i
(a. s.) ; tasarnjfa'men-
sup, ttlsarrufla i1gili.
: t<lsan-
(a. i. tasannu'ufil c.)
tasannu'lar, yapmaclklar.
tasarif
J~;lai
(a. i.)
yigitlenme,
cestretlenme,
tasa'ub
-ubat) ;
(a. i. suObet'den. c. : tasa'.
gOc;le~me.
tasa'ubilt
\ a, i. tasa'ub'un c.)
guc;le$meler.
nuat) ; 1. yapmaclk. 2. bir ~eyi olduqundan daha
suslu, daha degerli gosterme.
tasannuat
(a. i. tasarrufun c.)
tasarruflar.
tasarrum
uL::i
tasalliif
idare,
(a. zf.)
iktisat maksadiyle.
(a. i. sulb'c/en c. : tasallO-
tasalHib-i dimag : anat.
r
du-
safla~ma,
( a. i. safdan)
'-'
tum, ekonomi (bkz : iktisad). Bi-t·tasarruf : -tasarrufla.3. artlrma, artlrJlma [para, m!3I-J. 4. bir
"zevce" muamelesinde bulunma.
(a. i. tasrif l in c.) : Al-
tasa'ud
...t....a~
(a. i, suGeI'dan) : 1. yuka-
n <;Ikma, ag'ma. 2. yukselme, kalkma [buharve
gaz].
(a. i,
tasa'udat
tasa'udlar, buharl'a$malar.
tasa'udil-, merzagiyve
. selen. fena kokular.
I.~sa'ud'im c.)
batakllk yerlerden yOk-
lah'm istedigi yolda idare ve iradeleri.
tasavir
(a. i. sarfdan. c. : tasar-
tasarruf
rufat) :
1.
sahiboll1'Hl
2. idare He kullanma., tu-
J.-' lai
virler, resirnler
tasilvir-i esatir
(a. i. tasvir'in
c.)
tas-
mitolojiye ait resimfer.
1239
tasavvuf
J J:..a.!
tasavvuf
'..:;.,~J..a.i
tasavvufat
(d.
i. sadr'dan.c. : tasdl-
riH) : 1. ba~a koyma, ba~a gec;irme. 2. kitabrn ba-'
~rna onsoz koyma, konulma, 3. yazma, satlr dizme.
(bkz : tastir). 4. ~Ikarma, c;ilcartma.
(a. i. tnsavvuf'un ·c.) :
(a. i.) : el C;lrpma, alkl~.
tasdiye
tasavvuflar.
tasavvufi
J.. ..\..ai
tasdir
(a. L sOf'dan c. : tasav·
v,ufiH) : scfula~ma, gonlUnU Allah sevgisine baglama. ilm-i tasavvuf : tasavvuf i1mi, tasavvuf bil.:
gisi.
tase
4_L"
tasfif
.....R~..i...::."~
(f. L)
tasa, kaygl.
tasavvufa ait,
(a. s.)
tasavvufla i1gili.
Ca. i. saWdan. c.
tasmat)
saf saf dizme, dizilme, s/ralama.
)~i
tasavvur
(a
L sOret'den. e. : ta-
savvurat) : 1. zihincle
~ekillendjrme, kurma. 2.
goz onUne getlrme [zihinde]' 3. istek, arzu.
":"\;>..ai
tasavvurat
e-:..i..J
tllsflh
(a. i. tasavvur'un c.) .
1. tasavvurlar. 2. manto kaziye (* 'onerme) lerin
zrhinde meydana geli~ini ve bunlann nazariyesini
mevzu yapan bahis.
..:;.,l~i'
tasfifat
(a. s.)
hayali) .
~»..a!
10
($;J"'::)
~Irpmalar,
tasavvunil ait, tasawurla ilgili. (bkz
leng. * sesleme,
(a. i.)
fonasyon, fr.. phonation.
..I...ai'
,tasayyud
(a. L)
avlanma, ava
~Ik-
mao (bkz : istiy8d).
tasdi'
( a. i.\ sayf'dan)
t't..\..a.i
(a. i. suda'dan c. : tasdlat) :
.:..l.t..t..ai"
(a. i. tasdj"jn c.) : ba~ a~
Jt..l...ai'
..:;.,I;,..\..al
(a. L sldk'dan.
C. :
tasdi-
(a. zf.) : tasdlk sOretiy-
("ka" uzun okunur. a. L
tasdik'in c.): dogrulamalar,
* onaylamalar.
t140
kanad
..:;.,La•.t.ai
di~lerin
birbirine
~arp
("ka" uzun okunur. a.
i. tasf1k'in c.) : kanad C;lrpmalar.
1. Islrk C;alma, Isllkla seslenme. 2. sarartma', sanya boyama.
..:;.,I..:-A..a.i
gerc;eklendirmeler,
(a. i. tasfir'in. c.)
1.
IS- ,
Ilk ~almalar. 2. sarrya boyamalar.
(a,. i. safv'dan)
tasfiye
Ie, tasdl~ iC;in ..
tasdikat
tasfik·i esnan : soguktan
masl.
tasfirat
kat) : 1. dogrulama, ger~eklendirme, ger~ek oldugunu soyleme. 2. *onay/ama. BI-t-tasdik : tasdik
ile, tasdik ederek. Edit-. tasdik : "evet, oy/e, dogru .." gibi tasdika dela/Elt eden edat,
t~sdi~an tA:, ..I..dJ'
tasfikat)
ta'dzetme, .can
rltmalar, can slkmaJar. (bkz : ta'dzat).
tasdik
(a i. c.
(a. i. safir'den. e. : tasflrat) :
ba~
tasdiat
J~
C;lrpma.
ge~irme.
agrrtma, ba~ agntilma. 2.
srkma, rahatslz etme.
1.
yazlama,
(a. i. tasfih'in c.) : 1. el
2. yaprak haline getirme-
ler.
tllsfikat
u......:=:l
tasayyuf
bir verde yazl
..:;.,l".:;..i...a.l-
alkl~lamt:lar.
tasfik
":;">...a.l
tasavvut
(a. i. safh'dan c. : tasfihat):
1. el ~Irpma, alkl~'amil. 2. yassiltrna, yufka haline
koyma, yaprak yaprak yapma.
tasfihat
tasavvuri, tasavvuriyye
.(a. i. t,asflf'in c.) : saf saf
dizmeler, slralamalar.
ma, killl1ma,
safla~tlrma;
saf kil-
temizleme.
tasfiye-i duyun : borc;larll1 faizlerini odeyip hesabrnl .kapama.
tasfiye-i kalb : yjjregini temiz/eme.
tasgir
~:-i
(a. i. c. ; tasgirat) ; 1. kU-
c;iiltme, kii~UltUlme, ufaltma, ufaltrlma. 2. gr. isim
veya srfatl,kU~Uk manasiy/e kullanma. Edit-. tasgir : kUc;Ultme edatl, 1)· TUrkc;ede : "eak, eek,
eaglz, ce§iz" : "kU«;Ucek,
ku~eaglz ..",gibi;
2)
Fars~a'da : "~e, kef (harf)" : merdUmek, divan~e .." gib.i; 3) Arapc;a'da : fiilin ikinei harfi ile
'u~uncu
harfi
araslna sakin
bir y : abd'den
(~ ubeyd-); tlfl'dan (= tufeyl) .. gibi edatlar getirilerek yapdlr J.
~\.,,~A.aj'
tasgirat
(a. i. tasgir'in c.)
~-..al
(a. i.) : kibirlilik yOzOnden
yOzOnO ba~ka tarafa I,;evirip kar~lsln
dakinin yiizOne bakmama.
kU-
~i.iltmeler.
ta~sir
~i
(a. i. usr'dan.c. : ta'sirat) :
giil,;le~tirme, gO~le~tjrilme.
~ (a. i. sahf'dan. c. : tashlfat):
, tashif
yazi vazarkcn kclimeyi
II~ kelime yazma_
tashif~t
yanll~
C:-:">.:.-':ll
~.J
(a. i. tashif'in c.)
(a. i. asr'dan c. : ta'sirat)
t~'sirat ~l..;i.-i
ya-
(a. i. ta'sir'in
(at i. ta'sir'in c:)
(a. i. slhhat'den. c. : tas-
tashih be dergah : tar. Yeni<;eri ocagl ki.iWgi.ine
isim yazdmasl kcyfiyeti.
tashih·i mizac : sagaltma, hastallgl tedav! etme.
yanII~1 dogr:ultma, di.izeltme; ya~ll~ dUzeltilme.\
taskil
J:l.a.i
(a. i. saykal'dan. c.
lat) : cila vurma, cilalama.
taskil~i seyf : kdlcln cilalanmasl.
~)i_..i.,.;:J'
(a. i. taskil'in c.
(a. i. sahn'dan) : sahneye
;Koma, sahnede oynanacak
I'-.... ~M
I.-
~ekle
taslibat
koma.
(a. s. tis'a'dan) : dokuzuncu.
(bkz: nUhOm) .Cild·i tbi' : dokuzuncu cild.
tasian
(a. zf.) :' dokuzuncu oIarak,
tas'ibat
tas'id
~l_..:::.i
(a. i. tas'ib'inc.) : gOI,;-
zorfa~tlrmalar.
["teshWlf: In zlddl].
~~...ai
(a. i. suOd'dan)
era, ~armlna gererek ;idarn etmeler. 2. ha~ ~Ikar~
malar. 3. (sulb'den) katrlal?tlrmalar, katda~tlrll
malar.
taslit
.k,,.L.i'
(a. i. salatet'den c. : taslt- .
sata~tlrma, sata~tlrdma.
J:--i
(<I. i. asel'den)
fasliye.w..ai
bal katma,
baflama, ballandlrma.
ta'sil·i kelam : sozii ballandlrma, tatl"a~tlrma.
(a. i. salevat'dan) : "aleyh-is-
-salavat" veya "sallallahii teala aleyhi ve sell~m .. "
duaslnl okuma.
tasliye.han
1. yukarr
I,;lkarma, I,;lkardma. 2. kim. bir cismin ISltdarak
buharla~tlrrlmasl, fro sublimation.
ta'si!
(a. i. taslib'in c.): 1. ha-
'-:-'~ (a. i. suObet'den. c : tas'ibIH) :
gO~le~tirme, gO~le~tirjJme, zorla~tlrma, zorla~tlnlma.
le~tirmeler,
~ LJ.ai'
tat)
musallat etme,
[birini bir ba~kasll1a-].
dokuzuncu derecede, dokuzuncu,su.
tas'ib
(a. i. salb'den, c. :tasli-
1. hal,;a, I,;armlha gererek idam etme. 2.
~Ikarma 3. (sulb'den )katda~tlrma, katrl'al?tl:
rdma.
tashin
tasi'
bat)
ha~
;tashihler, dUzeltmeler.
':ila-
lamalar, cila vurmalar.
taslib
(a. i, tashih'in c.)
suyu-
nu slkmalar, slklP suyunu ~Ikarmalar.
taskilat
tashih·i karar : huk. temyiz mahkemesinden verilmi~ olan bir 'karara itiraz ile 0 kararJn tashihini
-mezkOr mahkerneden- taleb ve istl,da etme,
~l::o:.~·,..,••i
c.) : gO~le~~
tirmeler, gii~le~tirill'Y'!eler. (bkz : tas'ibat t.
hihat) : 1. sagll!]Il11 'iade etme, iyiletme. (bkz :
ifakat ).
tashihat
(bkz : tas'ib).
suyunu slkma."
~li.."",..ai
tashih
ta'sir
yC1zma, yandip yan-
ndlP yan"~ kelimc yazmalar.
2.
tas'ir'
konu~urken,
JI,,>~.ai (a. f. b. s.)
tasliye-
okuyan, salevat·1 ~erife getirici.
tasme
~~"
tasm'im I"='~.ai
(f. L)
tasma, kaYI~ halka.
(a. i. c. : tasm1mat) : ta_
sfmlama, tasarlama, kat'i (*kesin) olarak niyet!enme.
1241
tasmimat
[t.asmimat
.:;.,~.....ai'
(a. i. tasmim'in c.) :
yapllmasl
ta:ilmlanan, tasarlanan,
iljjler, ljjE!yler.
kararlaljjtlnlan
tastih
tastir
.1......_i ( a
tasmit
L) : ed. gazel vrya kasi-
deyi musammat denilen tarzda tanzim etme; yani',
ka~iyeli beyitleri dort klslm olarak tanzi'm etme :
rErdi vine Urdi-Behiljjt; oldu hava anber-siri1;t*
Alem Behiljjt-ender-Behiljjt; her kOljje bir Bag-I irem
Nef'i].
':"::<>~l
tasmit
(a. L)
susturma. (bk~
iskat ).
L':k-i
. .~k-i
(a. i. sun'dan c. : tasni'at) :
1. yapma'. 2. dUzme, uvdurma, yaklljjtlrma. 3. fels.
vaplntl, fro 'fiction.
~eyi
bir
(a. i. satr'dan)
satlr dizme,.
vazl yazma, yazilma. \,
tasvib
";-"'• .J..a.l
(a. i. savab'dan. c.
tasvi'·
oat). 1. dogru bulma. 2. uygun gorme.
tasvibat
~l:-'.J~i (a. i. tasvib'in c.,)
,ru bulunan, uygun gorOlen ljjeyler,
~ J~il .
tasviben
tasni'c:..~
(a. i. sath'dan)
yassl ve dOz etme, yasslltma.
dog-
.I
( a. zf. )tasv'ibederek,
dogru bularak, uygun gorerek, gorUlerek.
tasvib·kerde oJ ;-.....-~.J~ (a. f. b. s.) ; tasvib·
olunmu$, dogru bulunmuljj, uygun gorUlmUljj.
.:;., ~i
tasniat
(a. i; tasni"in c.)
(a. i.siga'dan. c. : tasvi'-
yapma, dOzme, uydurma, yaklljjtlrma ljjeyler.
tasni' .....i:~.ai (a, L slnlf'dan. c. : tasnifat)
slnJf slnlf, taklm taklm aylrma, slnlflama, bolOmleme.
tas-
tasnifiit
nH
edilmi~
eserler.
tasri'
cL
(a. L)
: ed. 1. bir bey tin
iki mlSralnl da kafiyeli yapma. (bkz
.....;.~",...a.i
musarra').
..:.>l..iJ.",~
..:"l:.~".d
("ga" uzun okunur.
sarf'dan) ; L
(a, i, sOret'den c. : tasvi'rat,
..,: J..:al
(c.
tasvir·j mucessem : canll resim.
':;"\J.~
tasviriH
(a. i, tasvir'in c.)
tasvirler, re.smini yapmalar.
(a. i. tasrif'in c,)
gr.'
(a, i. savt'den)
M
tasrih i......",...aJ( a. L sarh'dan: c. : tasrihat):
aC;:lk aC;:lk soyleme, soylenme, aC;:lktan aC;:Iga bildirme, bildirilme, belirtme, belirtilme. Bi·t.tasrih
tasrih sOretiyle, aC;:lktan aC;:lga bildirerek (bkz :
tasrihen).
~ ~ ../"aj
(a.
tasrih'in c.)
-ta~ I.-;"~- -
(f. e.) : "-daljj" manasma 'gelir.
["din-da$, slr-da$" da. oldugu gibi].
bildirerek.
1242
c. :
ta'ljjirat):
1. onda birini alma, onda biri almma. 2. ona C;:Ikarma. 3. ana bolme.
soylemeler, belirtmeler.
tasrihen
seslenme,
seslendirilme, ses <;Ikarma.
(a. i. o$r'den
tasrihiit
a. i.
tesavir) : 1. resl11ini yapma. 2. resim; figOr;
)Jortre. (bkz : sOret). 3. ed. yaziyle tarif etme.
(bkz : tavsIF 3 ).
tasrifler, * c;:ekimler.
?
koyrna, konulma;
tasvir·i hiimiiyun
(a. i
tasarif) istedigi yolda idare [Allah hak.} 2. (c.
tasrifat) :. gr. bir kelimenin <;ekimi, * c;:ekim. ilm.j
tasrif : gr. grame·r.
.
tasrifiit
tasvigat
~ekline
tasvig'in c.) :' kallpla$tlrmalar; eritip· kallba dokrneler.
ta&vir
....:2.\
2. bUtOn mlsralan kafiyeli manzOme y~ma.
tasrif
gat) :kaIJpla$trrma, kallp
eritip kallba dokme.
(a. zf.)
a<;lktan aC;:lga
ta'~iriit
.::,,\.. .~.=...i
(a. i, ta'~ir'in c.)
:
1-
onda birini almalar, onda birled almmalar. 2. on'a
C;lkarmalar. 3. on'a bolmeler.
ta'tis
ta~t-I
simin
ta~t·1
zerrin
("ka' uzun okunur. a.i..
tatbik'in c.) : tatbikler,ameli, pratik dersler, tao.
limier.
gumu~ legen.
altrn legen.
(f. b. i.)
ta!it·gen
~l.Lki
tatbikat'
(f. i.) : legen.
legen yapan,
tatbiki
(a. s.)
'tatbika ait, tatbik,
pratik ile ilgili. ,
legenci.
tat 0L~
(f. i.)
Turk'ierden gayri olanlar.
tatbil
J:-:-ki
(bkz : tacik).
~~bi
tatbin'
(f. i. c. : TataranJ : Tatar.
Ta(aran
"(f. i. Tatar'rn c.) : Tatar-
far.
(a. i.) : davul c;alma.
(a. i.)
bir
~eye ~amur
sUrme.
tathin ~..Jz.\ (a. i. tahn'dan. c
tathinat) :
6gutme, un yap'ma.
Tatari ~}~L~
ilgili. (bkz
tatarrub
(f. s.)
Tatarlara ait, onlarla
Tetari').
":",,,)hi
tarablanma, keyif-
(a. i.)
tatarruf
..J,,)k.l
( a. i.
tarafd~n
)
bir yana
( a. i. tark ve turOk'den)
)Jhi
( a. i. ) : fels. fro modifica.
........h~
(a. f. c.
~ l'~f'hj ,
tathirat
ta'til
J:h.. ~
( a. i. )
tathirat). temizle.
(a. i. tathir'in c.)
~a"~mlya
(a. i. atal'den.
ara verme,
ma, kesme.
tion.
tatayyub
...~.
te··
mizlikler.
1. yol bulma; Vol bulup gitme. 2. d6vulme.
tatavvur
tathir
me, paklama.
c;ekilme.
tatarruk J~i
~ l:~ki (a. i. tathin'in c.) : 6vUt-
tathinat
meier, un yapmalar.
ne~elenme.
len me,
ta~lann
tathin-U1·hasat : hek. mes§nedeki
aletle 6guWlerek ameliyatslz du~UrUlmesi. ,
guzel koku sU-
ta'tilat ~~...k... j
c;all~maYI
C.
ta'tilat) :
durdurma, durdur-
(a. i. ta'tWin c.) :. tatiller.
runme.
tatayyur
yurat)
te~e'um
,~hi
: k6Wye yorma, ugursuz
)
(i:"l.
tatay-
sayma. (bkz :
i. tatayyur'un c.) :
l-gursuz saymalar, k6tUye yormalar.
tatbik J:~kj (a. i. tlbk'dan. c. : tatbikat) :
1. uydurma, uydurulma, yakl~tlrma. 2. benzetme,
uydurma. (bkz : tems"). 3. kar~da~tlrma. (bkz:
mukabele, mukayese. 4. bir kanunu, bir maddeyi
* uygulama.
tatbikan
'* uygul,yarak.
'tt.. ki
(a. f.
ta'til·name
(a. i. tayeran'dan c.
(a. zf.)
tatbik suretiyle,
b.): [Tanii.
mat'tan sonra] bir gazetenin mUVnkkat bi'r zaman
i~in kapatdmasl hakkrnda
gazete idarehanesine
g6nderilen resmi yazl.
ta'tin
~i
(a. i.) : 1. kok, yaprak cin-
sinden ilac; olabilecek ~eyleri bir SIVI i~ine koyarak
bir miiddet terketme. 2. anat, hayvanrn iskeletini
~Ikarmak i~in etleriyle birlikte suva sokarak etlerin d6kulmesini beklemek i~in yapilan ameliyaL
ta'tir
,~
(a. i. Itr'dan)
guzel koku ilf!!
kokulandlrma.
ta'tis
~
(a
i. atse'den)
akslrtma,
akslrtdma.
12.43
ta'til;
~k,,;-
tatlik
JJb.i
(a. i.) : susatma, susatdma.
(a. i. talak'dan) : 1. [nikahll
zevceyi] bo~ama, blrakma, aYlrma. 2. di~i hurma,
incir gibi bazi agac;h;IrI, erkeklerinin c;ic;egini asarak, yemi$lendirme. '
<\.16'
tatliye
cila verecek bir
(a. i. trla'dan) : Slvama, tria;
~eyi
(a. i. c. : tatminat) : kalbe
emniyet ve'rme, verilme, insanm yUregini rahatlandlrma; doyurma [ma'nen].
~l:...;,.b',
tatminat
tatyibit
(!3. i. tatmin'in c.) : kal-
be emniyet vermeler, verilmeler'l insanln yUregini
rahatlandlrmalar; ma'nen doyurmalar.
..::.,l~~i
( a. i. tatyib'in c. ) : gon-
IUnU' hO$ etmeler, iyi davranmalar.
Jy:.lk ( a.
taun,
i. c. : tavain)
hek. veba,
yumurcak denilen salgm hastalrk.
J y:.lb
tauni
sUrUp slvama.
tatmin
tatyib.i hatlr : gonlUnU alma, gonlUnU ho!; etme .
(a.
C."b
hel<. veba'ya ait,
/ .
veba i1e i1gili. {bkz
tav'
s.)
vebai ).
(a. i.) : 1. itaat etme, boyun eg-
me, dinleme. 2. istiyerek bir $ey yapma.
tavaf
JI},
(a. i.) : l.etrilflt'1l dola$ma.
2. haci olmak Uiere zamanmda ve muayyen usul
dahilinde Kabe'nin etrilfml dola$arak ziyaret
tatrib ,:",~,.,b;
(a. i.) : keyiflendirme,
ne~e-
lendirm'e.
y"):zj'
tatriz
(a. i.) : 1. elbiseye kenar i$le-
me, i$lenme. 2. bir $eyin etrilflna ova yapma, dantele dikme.
tatule '.Jy"L" (f. i.) : bot. tatula. (bkz : tAtOre).'
)y"L"
tature
(f. i.) : hayvan ayagma vu-
0)
)-,;11~
(a. i.) : bot. tatula. (bkz
0)
~#
(a.
i.)
boyuna gerdanhk
takma, ·takdma.
tatvil
Jbk.i
(a. i. tOI'den. c.
tatvWlt) :
uzatma, uzatllma.
.:."~,,ki
(a. i. tatvil'in c.)
bO$,
,-'• >- \",k
( a. i. t5hine'nin c.)
ogO·
tUcU di!;ler, -azl di~leri.
tavahin
0:... \."k
(a. i. tahun, tahOne'nin c.)
tavaif
JI~
(a. i. taife'nin c.)
tay- "
J!.JW
...........ki
tavaif·i mOluk : Abbasi imparatorluqunun YlkJlmasmdan sonra islam aleminde te$ekkOI eden kU;Uk devletler
tavain
~ \",k
(a. i. taun'un c.)
vebalar,-
C"",k
(a. i. tali'in c.)
talihler,
tavimir
~.\"k
(a. i. tOmik'm c.)
to·
marlar, dOrOlmO$ nesneler.
(a. i.) : igdi!; etme, burma.
(a. i. tayyib'den. c. : tat-
yibat) : hO$ etme, edilme, ho§landlrma, gonlUnU
ho~ etme, gonUI ho!; edilme, iyi davranma.
1144
( a. i. taqut'un c. ). (bkz:
bahtlar, klsmetler.
beyhOde, fazla sozler.
tatyib
tavahin
tavili'
tatvil·i kelam : ed. sozU uzatma.
tatvi,
..::..~\",k
tavagi).
yumurcak denilen salgm hastallklar.
tatvil bila tail : ed. faydaslz tafsilat.
tatvilat
(a. i. tagut'un c.) : pu!lar.
talar; gUruhlar, flkralar, bolUkler.
tatOn,:).
tatvik
tavagit
JIJk
1. su deciirmenleri. 2. ogUtUlmU$ $eyler..
rulan kostek, bukagl, payvant.
tature '
tangi
etm~.
tay'an
t,;:. ."b
(a. zf.)
istiyerek, kendi is-
tegiyle.
tay'an ve kerhen
rek.
hem istiyerek, hem istemiye-
tavsif
J) \)t
tavar,k
c.)
(a. i. tarlk; 'Ie tarika'n,"
1. geee gelen belalar. 2. tarikatlar;
:
~
tava!lsub
y
(a. i.)
Ji"J
ta'vik
(a. L avk'dan c. : ta'vikat):
kabilel~r.
oyalandlrma, geciktirme, geciktirilme, aSlntlya blrakma; asmtl.
per7~an
ta'vik-i ihtimar : hek.antiseptik madde kullanarak ek~imesiri, bozulm{asml onleme.
hastalanlp
olma.
tava~sut ..6..-.Jl"
~lA:.-",i ("ka". uzun okunur. a. 1_
ta'vikat
(a. i. vasat'dan. e. : tavas·
sutat) : araya girme, araedlk, ara bulma, aracl·
Ilk ,etme.
ta'vik'in c.)
ta'vik).
oyafamalar,
tavil, tavile
~lk-Jl-
tavassut&t
(a. i. tavassut'un c.) :
araya qirmeler, araclllklar, ara bulmalar, aractlrk
etmeler.
tava~i
~~ 1.,.,1
(a. L c.
tava$iye)
hadlm
vatan'dan)
yerJe$·
(a. L tavus'un c.)
tavus
aqasl, harem agasl.
~kJl"
tavattun
(a.
~,k
tavilo
.l:"tli
atvad)
~~J..i (a. I. ivaz'dan. c. : ta'vizat)
dag; (bkz
~l";'L...i (a. i. ta'viz'in c.) : odOnc;
ta'vizit
verilen para;
j~."k
(a. i. >. (bkz : tavaf).
ta'vizen
/
tavf
J)t
(t. f. b. L)
qUcsOzler
yurdu. (bkz : dar·OJ.aeeze, tab-hane).
tav'I
J)t
(a. s.) : kendiliginden, ic;inden;
fels. sp:,"tane.
ta'vic
t-yi
(a. i.)
egme; egilme;
eg-
riltilme; egriltme.
ta'vid
rilme.
,""_.,,,.i'
(a. i.)
kar~lllk
~,.i
olarak verilen $eyler.
(a. zf.) :
kar~dlk
alrnmak·
suretiyle; kar$llIk olarak; ileride gelirinden kesilrnek $artiyle.
(a. L). (bkz: tavaf).
tav.hane
'Ie
1. bedel verme, kar~(lIk olarak bir ~ey verme, 'Ie:rilme. 2. kim. bir cismin, bir ba~kasl verine gee;mes;,
ceb'3l, kOh).
tavefan
(a. i. iyaz'dan) : riazara.
aC;lk.
lanma.
(a. L c.
gonOfde gizli
abdest
(a. i. vuzOh'dan)
.".,k
(a. i.)
ba~ka
ta'vlz
tavd
~,k
kotOfOklere kar~1 takdan muska. (bkz : hamai!, h1rz, nOsha).
alma.
ta..ezzu"
(a. L) : 1. hayvan katarl,
kasid, niyet.
ta'viz
(a. i. vuzu'dan)
c.
birbiri ai-dma ba(jfanml~ bir slra· hay\lan.2.
tavla. 3. ~aYlra koyuverilen hayvanm ayagma
ladlklarl ip, tavla ipi.
kU$lari.
.. y:.:, Jl
(a. s. tOI'den
tavilet-ijl-erciil : zool. incikleri uzun olan·· ku~lar
[Ieylek, deveku~u g~bi].
taviyyet
tavazzu'
J:."k
tlval) :. 1. uzun. (bkz : dlraz). 2. c;ok sOren.
(bkz : medid). 3. ed. (bkz : bahr-i ,tavil). '
me, yurt tutma, yurtlanma.
tavavis ~Jt).
~_). ,
geciktirmeler. (bkz
adet ettirme, etti-
tavk
J.,.,1. (a.
i. c, : etvak) : 1. gerdanllk.
tavk-, zerrin : altln qerdanllk. 2. halka, tasma.
3. bazl ku~lartn boyunlarmdaki tUyden halka. 4. ta·
kat, gOc.
tavk-, be~er : insan gOcO.
(a. i. c. : elvat) : 1. hal,' eda,
tavr
gidi~;
davranr~.
;. yapmaclk; gosteri~, bOyOklOk.
3. mOsikide tutulan ~ahsi 'Ie Os.t§dane tarz.
tavsif
....A.~Jl (a. i. vasf'dan c. : .tavsHat):
1. vaslflandlrma,* niteleme. 2. ilim, bilgi.
1245
,I
tavsif·ijl·emraz
tavsif.iiJ.emraz : hek. hastallklar i1mi. 3. ed. bir
yalrilz oldugu gihi degil, biraz da !?airee gorUldOgO ,ve duyuldugu gibi anlatdmasl.
~eyin
.:.,,14:"'"-"w
tavsifat
J:"",-"
tavsiJ
~l:k
tayaJis
(a. i. vasl'dan) : ula!?tlrma,
<\-Il..k
tayalise
(a. i vasat'dan e. : tavsi-
( a. i. 'tavsit'in c.) :
tavsitat
konulmalar,
aracllik ettirmeler,
4,...1
Taybe
(a. i.) : 1. 'Vasiyet blrak-
rna. 2. sipari!? etme, Ismarlama. 3. ogOtleme. 4.
ikaYlrmallk:
V ~ -"W
tavsiye-name
4..
(a. f. b
i.)
bi·
.cl.. -"w
Medine-i MOnewe-
j\~k (a. i.)
tayeran
1. 'uc;ma. 2. ha-
vada gaz olma.
-...A..k
(a. i. e.
t'uyOf): l.uykuda
gorOnen hayal. 2. korkudan
hayalet. 3. fiz. tayf.
karanltkta gorOnen
tayf.. munkati'
discontinu.
fiz. kesikli tayf, fro spectre
tayf.i miitemadi : fiz. kesiksiz tayf, fro spectre
continuo
rinin kaynlmasl ic;in 'I'azllan yazl.
tavtia
(a. h. i.)
reo (bkz : Yesrib).
tayf
4~ -"
(a. i. taylasan'm c.).
(bkz : tayalis).
tat) : araya koma, konulma, aracllik ettirme, arael bulma.
tavsiye
(a. i. taylasan'ln c.) : 1.
sarllan sanklarm omuzlar Ozerine sallverilen
uc;lan. 2.ba~a ve boyna sanlan ~allar v. b ..
vardlrma, vardlrdma. (bkz : isal).
araya komalar,
arael bulmalar.
a<;lk.
ba~a
landlrmalar, * nitelemeler.
:ula~tlrdma,
(a. i. tavzih'in c.)
lamalar, aC;lk anlatmalar, aydrnlatmalar.
yaslf~
(a. i. tavsif'in e.)
.:..l~.4-"w
tavzihat
(a. i.) : anlatllacak maksi'ldl
tayf.bin
~
Tayfuriyye'
et:.)~
(a. f. b. i) : spektroskop.
destekliyeeek yolda onceden bazlsozler soyleme.
u:k i
tavtin
(a. i. vatan'dan) : 1. bir
yerde yerle!?tirme, yurtlandlrma. 2. bir ~eye baglaniP onuneticele'ndirme.
tavus
V'" J lk
(a. i. e. : etvas, tavavis) : ta-
vus ku~u. C;;:e!fm.i tavus : astr. tavus sOretinde go '
rOnen sabit bir yrldlz.
tavus·i ate!f.per :
tay.'
L~lb
bit'
i~i
istek-
Ie, kendi istegiyle yapan.
tay.an
ta'yib
...JI"k
( a. s. tav'dan)
tarafmdan
4U,
(a. zf.) : istiyerek,
GOne~,
tavus·i sidre : Cebrail aleyhisselam.
tavvaf
(a. h. i.) : tas. EbO Zeyd
Tayfur bin isa bin Suru~an-i1-Bestani
kuru Ian tarikat.
(a. s.) : 1. [daha, pek, c;ok,
en] tavaf eden, etrafml dola~an. 2. Kabeyi ziyaret eden. 3. r€:smi dairelerde gece 'bekc;isi.
tavvafiyye' ,~\Jk
,
,
............1
(a. i. ayb'dan.
C.
ta'yibat):
aYlplama.
(a. i.) : resmi daireler-
ta'yibat
.:."
4:..i
(a. i. ta'yib'in c.)
ta'yin
~
(a. i. ayn'dan) : 1. aylrma,
belli etme. 2. bir me'mOriyete
asker ekmegi.' 4. erzak.
deki geee bekc;i1erine verilen Oeret.
aYlp·
lamalar.
koyma. 3. tayln,
, wi
tavzif ......i~-" \ (a. i. vazf'dan)
me,
i~e
alma,
,tavzih
i~
vazifefendir-
verme.
L...-~-"
(a. i. vuzOh'dan. c. : tavzi-
hat) : aC;lklama, a<;lk anlatma, aydtnlatma.
1246
ta'yinat
maa~tan ba~ka
.:.,,4:..;
(a. i. ta'yin
3, 4
Gn c.)
verilen yiyeeek, erzak.
ta'yin.kerde
.,.:> J)~.
yin edilmi~; belirtilmi~.
(a. f. b. s.) : ta-
tazarrufil
ia'yir
hati yuze vurarak utandlrma.
~\,,~i
ta'yiriH
gOzel
(a. i. ta'yir'in c.) : kaba-
hatleri yuzlemeler, yuze vurmalar.
J.1:.:-J"
ta'yi~
(a. i. e. : tayal is, tayalise) :
jJ:~ (a.
tavriyyOn
(f. L) : ko~ma, ko~u~. ["tek" ke-
~
(a. j.)
davranma: (bkz
. tazaccu~~i
tadaecu').
(a. L) :i~ slkllma; srklntl.
(bkz :. tadaeeur).
tazallU I
L) :
ku~lar uzerinde
'Jll:z.i
(a. L zrl"dan)
~
tazallum
golgelen-
~olgede .,alma.
(a. i. zulm'den. e.
(hi
tazal·
IOmat) : slzlanma, yan,p y~k"ma.
(a. L) : 1. dOrOp bOkme, dOrO-
taz3lHltl1·j ,hal : halinden
ma.
~ikayet
etme.. slzlan-
buku'lme, sarma, katlarna. 2. a,tlama, uzerintazallUmat ~Wk.i
ge~me.
tayy-j mekan, -I mesafe, -I zeman : mekanl, mesMeyi, zaman, atlareaslna ge~me. 2. ~Ikar
ma, kaldlrma, Nok etme. lagvetme.
(a. i. tayeran'dan) : 1.
tayyar)L:k
u~ueu,
u~an. 2~ fjz. gaz olan, havada gaza degi~en. Ca'fer·j
Tayyar : Bi'r~i MaOne sava~rnda iki kolu kesilerek ~ehit olan Hz. Ca'fer ibnO Ebi-Talib olup, kolfannrn yerinde kanatlar ~IkIP Cennette u~tugu Hz.
Muhammed tarafrndan gorulen zat ki Hz. Ali'nin
k?rde~i ve Peygamberimizin ameasl ogludur.· ~ih-j
tayyar : yer degi~tirerek esen yel. romatizma. 3. i.
erkek ad/.
tayyarat ~\)1-:!..
vadan,
bele~ten
tayyare
(a .. i. tayyare'nin c.)
ha-
j)) ~k
«().
L e. : tayyarat) : hava-
tayyib, tayyibe
4.:-.1, • ~ (~.
s.) : 1. iyi,
guzel, ho~. Kelimih-I tavyibc : ho~a qider, gOzel
soz. 2. j. [birincisi], erkek, [ikineisi] kadrn ad,.
tayyib-i hatlr: gonOI
tayyibiit
i~ler
(a. L tazallum'On c.)
s,lzlanmalar, yanlp yakrlmala~.
(a. i.)
taza.mmud
yaranrn mer-
hemli bezle baglanmasl.
tazammun
(a. L zlmn'dan) : 1. i~i-
0 ....-.ai
ne alan, ba~ka ~eyler' arasrnda bir~eyi! daha havi
olan. (bkz : indimae). 2. (zlman'dan) kefil olma.
(bkz : taahhud, tekeffOI).
i~
tazanni
l.5J2i
( a. L). (bkz : tazannOn ).
tazannun
Ui;,;'
( a. L zann'den) : zan ile
germe.
gelen paralar.
dan, bele~ten gelen para. [bizde "u~ak" manasrna.
gelen bu kelime, Osmanllea olup, Fazrl Ahmed Ayka~ tarafrndan yaprlml~tlr].
gOzel
j~"
me, golge altma girme,
ltetkiklerde bulunan alimler, fro ornithologistes.
tayr.ud.devle (devlet ~u~u) : hOma.
lOp,
den
~ek
(a. i. e. : atyar, tuyOr)
(bkz : murg).
tayy
har~ket.
tazaccu'
1. ba~a ,san Ian sangrn omuzlar uzel'ine sallverilen
ueu. 2. ba~a ve boyna sarrlan ~al v, b ..
tayr ~
taz
ve
iyi,
limesiyle tek u taz olarak kullanrllr].
(a. i.>' (bkz : ia~e).
l-l:l,
taylasan j
i~
tayyibat)
(a. i. e.
tayyibe
kaba-
(a. i. e.
~\
~l ....k
~
,( a. L
C.
tazarruat)
ken-
tazarruat
~b ..rai
(a. i. tazarru'un c. >'
:
1-
ricalar, niyazlar, yalvarmalar. 2. XV. aSlr ediblerinden Sinan Palja'nln me~hur tasavvufi eserL
tazarruf
J,.)J2i
(a. i. c. : tazarrufat):
zarafet, zariflik taslama, satIT\a, ineelik gosterme.
ho~lugu.
(a. L tayyibe'nin c.)
ve h..areketler..
tazarru'
dini al~altarak yalvarma.
-iyi,
tazarrufat ~~)2.i'
(a. L tazarruf'un c.) :
zariflik taslamalar, satmalar,
inc.el ik gostermeler.
1241
tazarru'·name
..... ~.r4i
tazarru'-name
(a. f. b. i.) : 1.
bir sey istemek i,~in kendini
al~illtlp yalvararak
tezkere,
mektup,
manzOme.2. 1486
yazllan
(H. 891) de olen Hlzirbey O~lu Sinan Pa~a'nm
Tannya valvan$lannJ ve Peyqamberle bazl din .ulularm. ogu~lerini kine alan yer yer manzum, yer
yer mensur bir eserdir.
tazarrur
di
)J....
(a. i. zarr. ve zurr'dan)
za-
rara, ziyana ugrama, zarar gorme.
t..J;.i
taz&vvu'
(a. i.) : bir $eyin gOzel
J~
taxayyuk
( a. i.) : bir hastanll1 gUzel va-
inandirici sozlerle teselli edilmesi.
ta'zil
I
••
...... ~...\al
( a. i.
C.
da·
: ta'zilat) : aYlplama.
(a. i. ta'z7l'in c.) :
aYlplamalar.
..
(a. i. zik,dik' c1en)
daha artlrmalar. 2.
-• .1;
'.i.
r.-
(a. i. c. : ta'zimat) : 1. bO-
yUkleme, ull,llama, bUy-Uk sayma. 2. saygl goster·
me, ikram etme,
slki~ma.
.taze
"jL.
1. taze, korpe; sulu,
(f. s.)
gen~.
yenilik. 2.
(f. i.)
1. tazelik, korpelik,
gen~lik.
(f. s. ve i;)
kO$ucu. Esb.j
tazende : kO$uCU af, yan$ atl.
~~i
tazhir
(a: i. zahr'dan) : 1. arklya
atma, atllma, arkIYa b.rakma,
saklama. (bkz : ihmal).
blraktlma. 2. sav-
tizi ~jL· (f. i. ve s.): 1, (c.: t6ziyan) : Arap;
Arap~a.
Esb·j tbi : Arap atl. lisan·. fizi : Arap
dili, arap~a. Zeban-, tazi': Arap dili. 2. tazl, av ko..
pegi [tav$an yakalamak i~in kullal1lhr].
,,:,,~..w (a. i. azab'dan. c. : ta'zi'bat) :
ta'zib
eziyet etma, bO$una yorm,a.
ta'zib·j ruh,: can slkma.
ta'z:ibit'
'::"~.i..i
(a. i. ta'zi'b'in c.)
azap·
lar, eziyetler, bO$una yormalar.
taz'if
U:-.ai
1. iki katetme, bir
Vlflandlrma.
(a. i. zt'f'dan c. : taz'ifat) :
0
kadar daha ,artlrma, 2. za·
':"\c.:k-i
(a. i. te'zim'in c.)
hurt
metler,saygdar.
ta'zimen ' Ic-:Ja...i
(e. zf.)
hOrmet ve ikram
ederek.
';"..i.i
(a. i. ozr'den.
C. :
ta'zirat)
esaSSlZ ozUr bildirme, vesile ve bahane arama.
ta'zir
c,",,·j~·
tazende
ta'zimat
ta'zir
fJ~·
tazegi
1248
ta'zil J~J"i
ta '-'IM
tazayyuk.. kuddami : hek. sOnnetsiz kimselerde
gulfe (sUnn.et derisi) nin i1tihaptan dolaYI daralmast; gulfenin sUnnetsizlik neticesi olarak geriye
dogru toplanlp daralmaSI.
ya$. 2.
(a. i. taz'Win c.) : 1•
ta'zilit
kokus!Jnun etrafa yayJlmasl.
ralma,
.::"l.i•....ai
taz'ifat
iki kat etmeler, biro kadar
zaylfland,rmalar.
..1.Jti
(e. i, c'. : te'zirat) : 1. tek-
dir etme, azarlama. 2.
tekdir etme.
su~luyu
sUl;una gore sozle
ta'zir-i ahissi : huk. [eskiden] i~timal vaziyet...
leri dU$kUn, sefeleden ma'dOt kimseler hakkmdaki
tazirdir ki hem mahkemeye bilcelp tlam sOretiyle,
hem de darp ve hapis sOretiyle yaptlabilir.
ta'zir-j e,rif : huk. [eskiden] Umera, yOksek
tuccar, koy ayal1l gibi $erefli kimseler hakklridaki
tazirdir ki ya bilvaslta ilam sOretiyle veya mahkemeye celbedilerek bilmuvacehe ihtar sOretiyle yapll,r.
ta'zir.j evsat : huk. [eskiden] i~timat mevkileri
orta halde bulunankimseler hekkll1daki tazirdir ki
hem mahkemeye bilcelp i'lam sOretiyle hem de hapis sOretiyle yapllir.
ta'zi'r.j te'dib : huk. [eskiden] Skil balig oldugu
halde henUz mUkeliefiyet l;a~lI1da bulunmlyan ~ir
~ocugun 'yaptlgl bir cUrUmden .dolayl hakklnda
te'dip .ve tekzip maksadiyle yapllan tazir.
r
te'zir·i ukubet : huk. eskiden]
mOkellef bir
$ahls tarafll1d'an irtikap olunup da $er'an muayyenbir cezast bulunmlyan bir cUrUmden dolaYI ukubeten yapllan tazir, [mOcrimin bu hususta Muslim
ile geyrimUslim, hUr ile abd (kok), erkek ile kad,"
olmasl mUsavi'dir].
/
.teakud
ta'zirat ":"ly• ..i... ~
SIZ
tazyi' c::.~
(a. L ta'zir'in, c.) : esas-
':"Iy.;.i
ta'zirat
(a. i ta'zir'in c.): tek-
dirler, azarlamalar.
tazyiat ..:".l....J...4~
M!!!
j~).
taziyan
(f. L tazl'nin c.)
Map-
tazyik 'J~
c\.>'~j~.
(f. L) : 1. klrba~, kam~l.
tazyik'in c.) : tazyikler.
te
(a. i. azv'den) : 1. ba~sagllgl
ta,'ziyet-name
teadi
<\··4;"i
,(f. b. i.) ;
(bkz: adavat,
(a.
husOmet,
dti~-
teadi'ninc.)
a~IImalar.
izzetleme,
(a. i. adud'dan) : 1. kol
kutlu klima.
':"Ij.,;-i
ta'zizat
(a. i. adO'dan. c. : teadiyat)
ba~sag
manllklar, ara
ta'ziz ' J:.J",i ( a. i. c. : ta'ziz'at)
~erefli,
(,$"'L..i
muadat).
I,g, dileyen yazl, mektup.
izzetlendirme,
: kadar, dek, degin. (bkz
ba~tanba~a.
dU~manllk, ara a~llma.
(L i. >. (bkz : ta'ziye 1).
':"UJOl
.::." (f. e.)
ta). Ser-te-ser :
dileme. 2. Ca'fed mezhebinde olanlarlll Muharrem
ayrnda yaptlklan materrl rnerasimi.
ta'ziyet
.:.,~ '( "ka" uzun okunur. a.
t,azyikat
taziyane-i t~vik : ~evklendirme kam~lsl [vas 1tasl ].
~Jol
(a. i. zik,. dik'den c. : tazyi.
b.asrn~.
bar.an : yagmurun ,kam~lsl.
ta'ziye
kaybet-
kat) :1. daraltma, daralma. 2. darla~tlrma, slkl~.
tlrma. 3. zorlama, baskl. 4. slkrntl verme. 5. fiz.
(bkz : savt). 2. muzo tezene, mlzrap. 3. mac. vasl,ta, sebep.
taziyane~i
(a. i • tazyl'in c.)
meier, kaybrna sebebolmalar.
lar. (bkz : Urban).
taziyane
(a. i. ziya'dan; c. : tazyiat):
blraklp kaybetme, kaybrna sebebolma.
tazyi-i evkat : bo~ yere vakit ge~irme, vakit kay.
betme.
ozUr bildirmeler, vesile ve bahane aramalar.
kola girme. 2. birbir.ini arkalama, birbirine yardlm
etme. (bkz : teaYtir;l).
(a. L ta'ziz'in c. ) : izzetteadiil
lemeler, izzetlendirmeler, ~erefli, kutlu kilmalar.
'j",W'
(a. i. adl'den. c. : teadtilat) :
beraberlik, denklik, birbirine denkgelme.
tazlil
J.f.ai
tazlil
J.fh.i
( a. L). (bkz : tad iii).
(a. i. zlll~dan)
teadiiJat ..:/~:bW
: golgelendi~-
gol~elendirilme.
me,
tazmid
..L........a.i
~40.ai
teahOdat':"\...\A)l..i
(a. i. zlmn; zlman'dan
c. :
tazminat) : 1. sebebolun~n zarar ve ziyan! odeme; zarar ve ziyan odeme. 2. ed. ba~kasrna ait
olan bir mlsra 'veya beyti isim tasrih ederek veya
etmiyerek
intihal ve tevarud olmakslzrn
kendi
~iirin~ alma san'atl.
tazminat
.:.,~ (a. i. tazmtn'in
F. 79
o
sozle~meler.
za-
J-
(a. i. teahtid'tin c.)
1.
~_
teakkiis
(a. i. aks'den)
tersine
donme.
teakub
JW
(a. I. akab'dan) : 1. birbirl
birblrini' .ta'kibetme. 2., fels'.
fr. consecution.
teakud
zarara ugr,atma.
/
teahU~
andla~malar.
2.
arkasmdan' gitme,
c.)
rar odemeler.
tazrir J..~ (a. i.)
(a. 'i. ilhd'den., c.
dat) .: ,: sozle~me. 2. andla~ma.
merhemli bezi ya-
raya baglama; lapa vurma.
tazmin
..lJtll.,i
teahiid
(a. L)
(a. i. teadtil'On c.) ~: be-
raberlikler:, birblrine denk gelm~ler.
..u llOi
(a.)1. akd'den)
akidlesme,
ba(:jla~ma.
1249
teikiis
,
teakiis
,teila
..
IJ""f"l..i (a. !.) :
fels. antagonisme.
'JW
(a, cUm.)
: " y Uksek olsun!"
manasrna gelen' bir soz olup Allah adiyle ~irlikte
kuJlanlllr : AlIahU-teala, Hakk- teala ve tekaddes".
teaI·AJI,ah
J..)"j
tearriif
(a. i.)
bir
~eyi ara~tlra-
, rak ogren me.
.i:il\ Jl,.i
(a. cU.) : Allah yuk-
U#)W
tearuz
(a. i. araz~dan. c. : tearuzat):
birbirine;.lt olma. (bkz :,'tebayvn, tehaIUf).
~~)ai (a. i tearuz'un c.) : bir-
tearuzat
birilie Zit olmala~.
seltsin!
I
(a. i. ulUvv'den) : yUkselme,
(a. f. b~ s.) : yUksel-
Jl-i
J.J
tealli
.,:,l:W'
tealliyat
yUksel-
(a. i. c. : tealliyat)
me, yUksek olma. (bkz
i'tila).
(a.
tealll'nin c.)
yvk-
tl-i
tealUm
(9. i. ilm'den)
: bir $eyi
l.1W
(a, i. am~'dan)
gormezlenme,
gtirmez gibi gtirUnme.
JAW'
(a. i. amel'den c. : teamUlat) :
1. i$. (bkz : muAmele). 2. bir i~in ~ olu~u. 3. oteden, beri olagelen muamele.
tea mU1,.i kadim : eskidenberi yapllageldigi Ie;rn
kanOn gibi saglamla$an bir usul 4. kim. * tepkime, Fr. reaction.
teamUlat
":'){AW'
(a. i. teamUl'un c.) : tea-
mUlier.
Ji l.J
(a. i.) : zahmet
~ekme.
(a. i. unk'dan')
bil"inin boy-
nuna sarllma. (bkz : muanaka).
1.
2. birbirini tanlmalar, ta-
tearic t~)W'
(a. i. ta'ri'c'in c.)
1. ~Ikrn-
~Iklntllarl.
r.S""';
gUzel ge~inme, dir-
(a. i.)
..I""'L.i
teasur
(a. i. vsr'den)
bir $ey gUe;-
teati
J.ol..i
1j
verr~me,
birbirine verme.
tefiti-i efkar : birbirlerine fikir verme.
teati·i mekatib : birbirlerine mektup verme. 2.
tic. her biri bir tarafta kalmak Uzere iki veya daha
e;ok nUsha olarak taraflar arasrnda mukavele yapma. 3. flk. pazarllkslz, lak,rd,s,z ~Iarak mal degi$me, tlrampa etme.
~i
teattus
teatuf.
Jl..i
1. birbirine sevgi,
baglanma.
(a. i.) : akslrma.
(a. i. 'atlfet'den. c. : teatufat)
~efkat
.,:,li.b l..i
gosterme. 2. birbirine
(a. i. teatuf'un c.)
kar$l-
Ilkll sevgiler.
~)W"
teaviz
teaviz-i slbyan
teavun
JJl..i
yardlmla$m~,
(a. i. ury veuryet'den.) : 1.
soyunma, ~lplakla~m.3. 2. bit $eyden,
bed' ve bO$ olma.
(a. i. ata'dan)
(a. i. ta'vlz'in c.)
boyn'a'
asllan muskalar.
tllar, tUmseklikler. 2. anat. beynin dl$ sathindaki'
1250
Jls..i
teasur
teatufat
teanni
tearri
-(a. i. tearuf'Un c.)
~eyler.
le$me; gU~ olma. (bkz : taassUr).
herkesin bilmesi, bir $ey herkes~e bilinme. '(bkz:
tearUf 1).
te~nuk
biJinen
lik etme [halk ile-].
sermeler,' yUksek olmalar.
teamiit
..:,,19)W'
tearufat
herkes~e
n1$malar.
meyi istiyen.
teami
(a. i. aref'den. c. : tearUfat) :
1. bir$eyi herkes bilme, bir $eyherkes~e ·bilinme.
(bkz : tealUm).· 2. birbirini tamma, tam$ma.
ululanma.
Teili-i islam (Cemiyetl) : kurtulu$ S;ava$lndan
once kurulmu$ olan bir cemiyet.
teali-perver )JJ.,
J);'
tearuf
bir i~ten
teavunat
dlmlar.
~ocuklarjn
muskalan. '
(a: i. avn'den. c. : teavUnat) :
birbirine yardlm etme.
..:"VJl..i
(a. i. teavUn'Un c;)
yar-
teazud ...I.;;.:,\...,"
(a. L) : 1. kol kola tutunma,
yard;m. /2. fels. fro
buharlar, bugular.
1. hararet. 2. hek. sitma.
fahUr, temeddOh).
mec.
birbirine kol verme;
mutualisme.
.
-.l'l.:--"
tebahi
teb
(f. L)
_,
~\~"
tebahhuri-t
(bkz : humma', urva') ..
(a. L) : tab. olma, uynia.
-lio':
tebaa
(a. i. tabi'in c.) : *uvruk, bir
(a~
uL."
r.)
zara,., ziyan, kaYlp.
(a. i. tubba'm c.) : 1. es-
ki Yemen hOkUmdarlarlrlln tinvanlarl.Dir·Gt-teb&·
bia : Mekke'de Hz. Muhammed'in dogdugu ev. 2.
golgeler. 3. an beglerL
J.)L"
tebadiil
(0. i. bedel'den)
ne bedelolma, birbirinin yerini tutma,
tebadiilat
~'1.)l.:
birbiri·
degi~me.
!
(a. L tebadUI'Un c.)
(a.i. bugz'dan)
~c~
.tebaguz
guzat) : sevb;;meme,
(bkz : tebagguz ) .
te~ah
ol_.. ".
sevme-
(a. L bu~z'dan. c. : tebagizli dU$manIJk
besleme.
tebeh-karO.
(a. i.) : Lkibirli kiklldi
tebaiyyet
.::...-:--:
(a. L) : tab. olma, uyma.
4...-"
(a. zf.)
tab., olarak~
S l;-:
(a. L bGka'dan)
yalandan
a9lama, aglar gorGnme.
&\'f~"
tebanse
t~bar
;L;"""
0.
L} : tokat.
(f. LL: as", so~'. (bkz
neo
seb, nesl). AIi.tebar : soyu yGksek;' asil.
)--" (a. L): yok olma, bitme. (bkz:
helak) .
tebarek
.!J};:,
(a
fL) : "mGbarek etsin!"
tebarek·Allah : Allah mObarek etsinl
(f. L ve. s.) : 1. bozuk, ~Ortik,
berbat, harap, mahvolma. 2. Ylk"ml~, Ylkmtl; tokenme. ( bkz : tebeh).
tebareke
(a. i. bahr'den) : 1. derya-
lanma, denizle$me. 2. bir: ~eyin i~lne dalma ve pek
. derinine varma. 3. bir i1imde derin ihtisas kazanma.
.!J)~
(a. i.) : Kur'an'rn 67. sO"
resi. (bkz : sOret-OI-tnUlk).
tebiiriiz
tebahhur .f>e·'!'"
..i.~,!,"
tebahtur
tebar
teba~uz}.
.
(f. b. L) . tebahkarhk,
yUrUme. 2. dalgalanma, dalgalanlr ()Ima.,
tebaiyyeten
(0. i. c. : tebadUrat) : 1.
~~.;
tebagguz
($;Is::Al:-"
uyarak
anslzm akla gelme (bkz: sUnOh )'. 2. iki ~airin
birbirinden habersiz olarak ayni $iiri .soylemesi.
(bkz : tevarOd 2 ).
me, kin besleme. (bkz
tebah-ka·
b. s.} ,: tebah.
harabetme, mahvetme, bitirme. (bkz
teb~ki
).)l:-"
:
til
degi$meler.
tebadiir
C.
-kar'm c.) : ~arabedenler, mahvedenler, bitirenler.
(bkz : tebeh-karan).
tebah-kari
"'-! l:-"
J I)~l:-" .0.
tebah·karan
(bkz : hasar, hel8k).
tebabia
b. s.
teo
ran) :\ harabeden, mahveden, bitiren. (bkz': teo
beh-kar).
.
devletin hUkmO altmda bulunan kimse[ler]. '.
tebab
ovOnme. (bkz:
(a. L)
)IS::'Jtll:-" .n.
tebah-kar
teba'
(a.). tebahhur'un c.)
(a. i. bOrOz'dan). 1.
iki
dU$manrn ~arpl$mak
Gzere meydana ~Ikmasl •. 2.
hek. bir ~eyin C;lkrntlll olmasl, meydanda bulunmasl. 3. QorUnme, gozOkme. 4. belirme.
.
teba~ir ",~..:,~" (a.·L) : 1. mG jde. 2. her ·~e•.
tebllhhur
..)~
(a. i. buhar'dan. c. : te-
bahhurat). 1. bugulanma,' bugu haline
tUtsUlenme.
~girme.
2.
yin ilk zaman! , oncesi.
teba~ir-i feer, teba,ir.i subh : sabahrn oldugunu
haber veren Ilk .aydrnhk. (bkz : fecr-i kazib).
1251
~
A
teba~ir
I '.
(f.
~':"'
~.
tebaUun
L) : tebe~ir.
( a. L) : bir
~eyin
i<;ini dl-
~lnl iyice anlamlYa l;all~ma.
,;kl':
tebatu'
aglr davranma, bati
(a. i.)
..;a.--:~
klslm klslm ayril-
(a. L)
rna, par<;alanma.
uzaf<la~ma.
(a. i. bu'd'dan
birbirinden uzak
.:." \ .J..::.l.....
tebiiudiit
e. : tebaU-
dU~me.
(a. L tebaUd'Un c.)
..:J~",,=","
I ... L;."
r..r-
( a. .)
I.
J:.l:--.
tebayun
:
k an koea el\' 1
'
vesi.
(a. i. beyn'den. e. : teba-
yUnat) : iki $ey arasmdaki
(bkz : tea ruz ).
zlddiyet.
"')i~",:--"
(a. zf.)
degi;;tirerek, de-
gi;;tirilerek.
tebea
~.
(a. s. ,tabi'in c.)
tab, olanlar.
uyanlar, *uYruklar.
tebeddii'
(a. zf.) : tabi olarak, uyarak.
E.."'-:-.
(a.' i.) : 1. bid'ate sapma.
2. dinini degi~tirme. (bkz : irtidad).
laktnl degi;;tirme.
tebeddul
~.
iyi ah-
J..\-".
(a. L tebayUn'Un c.)
(a. L bedel'den. e. : tebed·
dUlat) : degi~rne, ba;;ka hale girme. (bk,z : tagayyUr, tahavvUI).
u ">1",...,. '
tebeddulat
tebayun·i efkar : dU$Uneelerin ayklrdlQI.
...:"l:., l......
de-
ayklrJllk.
tebayun-i a'dad : fer. iki adet araslnda birden
ba;;ka kaslm-, mO$terek (ortak bolen) bulunmamasl [5 ile 7. 9 ile 11 g,ibil
tebayu~at
(a. i. tebd1'l'in c.)
gi;;tirmeler, degi$tirilmeler.
tebean~·
uzakla~malar" uzak dU;;meler.
de9i~ikli9i,
tebdil·i mekin : yer deQi$tirme.
tebdilen
.J..::.l.....-
tebiiud
tebaAu"1
lat) : degi~tirme, de9i~tirilme, ba;;ka bir hale getirme. (bkz: tagyir, tahvll).
tebdiliit
teba'uz
(a. I. bedel'den. c. : tebdi-
tebdil-j hevs : hava
hareket etme.
dat}:
J'.~w
tebdil
"
(a. i.. bedel'den. teo
beddUI'Un c.) : degi~iklikler; degi~iklik. (bkz
gayyUrat, tahavvUlat).
ta-
tebedduillt-, 'cesiine : biiyUk degi~iklikler.
iki .;;ey araslndaki z,ddlyetler, ayklnllklar.
tebeh
tebaxul J';~.
(a. L) : [saklnmadan] bir-
birine verme.
(a. i.) : 1. zarar. ziyan, kaYlp.
tebb
(bkz : tebab, hasar. helilk). 2. "zarara uqrasln!"
tebehhul
tebehhum
J~.
\ t.ebcilat)
rim ;"
(a. i.. beel ve bUeOI'den. e. :
Jr-:" .( a; i.)
tahsil il;in slkmtv
c;ekme.
'manaslnda bedduaciimlesi.
, tebcil
(f. i. ve. s.) : 1. bozuk, l;UrOk,
4","
berbat, Ylk"ml~, harap. 2. mahvofma; y,krntr; tukenme. (bkz
teban).
rr:-'
(a. i.)
miiphem, ~'iiphe-
Ii, belirsiz olma.
ululama,' ag,r1ama. (bkz : ta'zim, tek-
tebciUit
tebehhur
...:,,~.
(a. i, tebc1I'in c.) : uJu-
lamalar, ag,r1amalar. (bkz :' ta'zimat, tekrimgt).
tebc:iren
..~~w
(a. zf.)
ulullyarak, a9lr-
....rt-;
(a. i.) : hek. klsa ve s,k
nefes alma.
tebeh·klir
(f. b. s. c. : tebeh-kA·
ran) : harabeden, mahyeden, bitiren
bah-kar) .
(bkz : teo
Iryarak. (bkz : 'ta'zimen).
, tebeh·karan
tebdi'
L~"":--w
(a. ,i.) : 1. birine bid'at is.
,nadetme. 2. biri i~in "dinini deQi~tirdi" deme.
1252
(f. b.
i. tebeh-ka r' In
c.) : harabedenler, mahvedenJ.er, bitirenl.er. (bkz:
tebah-karan). ,
teberzin
lS)IS:;.:"
tebeh·kiiri
.(f.
mahvetme, bitirme. (bkz
teberku'
......;.J'l
L
(a.
L'
rub: berkaa)
pe-
<;elenme, vUzUnU ortme. (bkz : telessOm).
tebah-kari).
r~"
tebekkiim
b. i.).: harabetme,
(a. i. bekem'den)
soz
teberk.".j nisvan : kadmlarln ortUnmeleri,
lenmeleri.
pe~e
so\'lerken tutulur; kalma, dlli tutulma.
(a. i. c. : tebelbOlat)
1.1 • •
dilin karl~lk(,gl, anla~"maz hale gelmesi.
tebe1biil·i elsine : dillerin anla~dmaz hale gelmesi.
..:.,,)lL"
tebelbiilat
dil'
(a. i. tebelbOI'On c.) :
karl~lkllklari.
(a. i.)
aglr, hareketsiz,
tenbel olma.
uzak durma,<;ekilme. 2. sevmeyip yUz
~evirme. [zlddl tevella]'
teberri
1.
2. anlaylp alina.
..:."lAL"
tebelliigat
tebellOgat)
(a. i. c.
L'
yeti~mff, eri~me.
i. bera'dan)
\ (a~
t.~i
bagl~Jama.
berruat) .. : bagl$,
sevmeyip
teberra).
J-1 {a.
te-
i. burO'dan c.
(bkz : iane).
i.}'. (bkz : teberra).,
teberruan ·lc,..,~i (a. zf.) : .bagl$ yoJiyJe, ba- .
gl~dlvarak.
("ga" uzun okunur. a. i.
tebellUg'Un c.) : 1. yeti~meler, eri~meler. 2. anlaVip almalar.
I
":"'lc
teberruat
(a. i. ebleh'den)
ahmakla$-
•
.r:\
Co.
teberru'un c. )
bagl$lar, bagl~lamalar.
teberrud
<tL;","
tebelliih
, (a.
,,)
L"
.
lS~i
yUz <;evirme. (bkz
teberru
tebelliig
(a. i. bera'dan): 1.
uzakla~ma,
teberru'
-ll.,"
tebelliid
lS~, "I~
teberra
\..L"
, tebelbiil
(a. i. berd'den. c.
')J:l
teber~
rUdat) : 1. soguma.
rna, ahmakJlk gosterme.
!.LM
tebe11ii1
J:M
tabelHir
Ja~ma,
(a. i.)
......
Islanma, nemlenme.
Co. i. billOrdan) : bill.ur-
fro <er'istallisation.
[vapma
kelimelerden"
teberriid.i heva
suva girme.
:
havanln sogumasl. 2. soguk
iJ~
teberriik
(a. i. bereket'den. c. : te-
ben-Ukat) : mUb~rek sayma, l:Jgursaymaf
dir ].
(a. i: teberrOk'On c.)
'tebenni
teber
(a. i.) : evlat edinme.
J:V
(f. i.) : 1. balta.
ta~ldlklarl uzun sapl,
ta. 3 .. me~in 'b,<;agl,'
teber·dar
2.dervi~lerin
'l,)~l
teberriiken
ve yarlm ay ~eklindeki bal-
).)-1
teb~rriir
(f. b. s. ve i. c. : teber-da·
ran) ': teberli; baltacl, baltall, [Yeni<;eriler ara~lnda] baltall asker; solak slnlf,.
\
teber-daran jl).)~ (f. b. s. ve i. teber-dar'ln
c.) : bal tacdar.
)~
(a. zf.) : ugur sa').'arak.
(a. i.) : Allah r1Zaslna <;a-
II$ma.
meydana <;Ikma,
.teberriiz
gorUnme.
tebertum
1"'1, ~i
(a. i.)
1. hiddetlenme.
2. bUyUklOk taslama.
teber-daran·, hassa
tar. padi$ah
~olaklaraverilen bir ad.
teber.hun
mUbarek saymalar, ugur saymalar.
j,,;.~l-
(f. b. i.)
sogUt. 2. hUnnap. 3. tarhun.
saraYlndaki
teberzed-' j~l
1. bot. klzJl-
teberzin
re asdan kO<;Uk
(f. i.) : nebat $ekeri.
0:j~1 (f. i.) : eyer baltasl, eye"
sava~
baltasl
1253
tebessiil
J~-
tebessiil
(a. i.)
surat asma,somurt-
~
.tebessiim
~:>t::"
tebhir
(a. i. buhar'dan. c. : tebhi-
'rat) : 10 bugu h~line getirme. 2. tOtsOleme, tOtsUlendirilme. 3. etUvden ge~irme.
ek~itme.
ma; yOzOnO
(a. i. besm'den. c. : tebes.
sevin~
tebessum-i memnuniyet
tebessiimit \ .,:;It--:,~
.,:;I~;":,,-
tebhirit
ibti~ani).
sOmat) : gultimseme. (bkz.:
(a. i. tebhi'r'in c.)
tOt-
sUler.
gultimsemesi.
(a. i. tebessOm'On c.) :
tebi'
c:.-::.\)-
('a. i.) : 1. yardlmcl, yardak. (~kz :
tabi'). 2. slglryavrusuj mal.
gulOmsemeler.
teb'id
(a. f. zf.)
tebessum-kiinin
gtilljmsiyerek, gUIOmser halde.
~..
·tebessiir
(a. i.)
hek., sivilce ~Ik-
ma.
J-.~7'-
tebe$biis
(a, i.): [kU~Okten bU-
yUge] gUler yOz gosterme.
tebe"ttiil
J~_!, (a. i.) :, dOnya' i~.Ierinden el
ayak ~ekerek Allah'a yonelme. (bkZ : inziva, i'tikef).
JJ-."'-
tebevvul·
~.... i~
to'bid
albUmin bulun-
sonsuzla$tlrllma.
(a, i. te'bid'in c.) : ebe-
dile~tirmeler, sonsuzla~tlrmalar.
~ t-
te'bin
(a. i.) : 1. bir kimseyi ..,.·OzO·
ne kar$i",aYlplarna. 2. olmU!i bir kimsenin iyiliklerif)i hatirlaYlp soyleme.
~ t-
(a. i.)
a$r1ama [a~a~). (bkz:
telkih ).
te'bis
hek. idrarda
.,:;\...\-. i~
te'bidit
sUrme. 2. kovma.
(a; i. ebed'den. c..~ te'bidat) :
.ebedile~tirme, sonsuzla~tlrma,
te'bir
i~eme.
hek. idrarda ~eker bulun-
tebevvul-i sukkeri
masl.
tebevvul-i ziiliU
.masl.
( a: i,. bevl'den)
1. uzak-
(a. i. bu'd'dan)
la~tlrma, uzakla~tlrrlma, uzaga
u-~. t-
(a. i.) : hakaret, horlama.
~
teb'iz
(a. i.) : klslm klslm aYlr-
"
ma, paralama.
tebeyYun
(a. i. 'beyan'dan)
belli
olma, 'anla~dm~, meydana~lkma.
J~i
tebezzuk
~-
tebkit
(a. i.) : 1. vesika i1e birini
susturma. (bkz,: iskat). 2. ,ba$a kakma.
(a.i. bUza,k'dan')
tUkOr(a. i. bUka'dan)
me.,
doku~'
naklr sozlerle aglatma,aglatrlma.
tebezziil
(a. i.)
yarrlma. (bkz
tebhil i• tebhile
hek.
u~uk,
'·.Jl;.,At-, Jl;.:,,~
remesi.
(a. i.) :
duaak kabartlsl.
tebhile.dir
)",.Jl;",:,,-
teblig
(f. b. 5.)
uc;uKlaml$,
u~uklu.
tE'bhic
tirme,
~:t':"
(a. i. behle"den): QUzelle~.
gOzelle~tirilme.
tebhil
J";"'",,-
(a. i. bahal ve buhl'den)
bjd i<;in hasis, pinti deme.
1254
(f. h. i.) : sltma'tit-
teb·lerze
$akk ).
t~-
(a., i. buIO~'dan.
C. :
tebliQat) :
1. yeti$tirme, eri$tirme,
biti$tirme. 2. gotUrme;
ta$rma, (bkz : iblag). 3. 3d. mObalaganrn birinci
. derecesi. (bkz : guIOvv,. igrak).
tebligat
'.,:; L,.. L-
("ga" uzun okunur. a.
teblig'in c.) : tebligler.
tebligat., resmivve : resmi tebliQler.
teblil
J~-
(a. i.) : Islatma, Islatrlma.'
i~
4...L~
tebliye
tebn ~ (a. i. e
: etban) : saman. (bkz:
tibn) :, Tarik·iit·tebn
~ekli de kullandlr].
~.
tebni
(a. i. batt'den).
(a. i.) : eskitme, eskitilme.
astr.
samanyolu. ["tibn"
saman renkli. (bkz
(a. s.)
tebtil
J:=-;b-
t~bvib
4;-"~.J:"'- (a. L bab'dan) : bablara aYlr-
1\0
1. so-
(a. i. burOdet'den)
gutma, sogutulma. 2.. mec. ara
~:-;b-
tebyin
~_~i
tebrik
(a. i. bereket'den. e. : tebri-
kat) ': "mUb§rek" kutlu olsun!"
ugurlu olmaslnl dileme.
deme; kutlama,
(a. i: tebrik'in c.) : teb·
tebrikat
rikler, kutlamalar.
tebrik-name
c\.4l:..~..1
(a. f. b. L) : tebrik
~-,:,i
beraet'den): 1. birini
(a.
bor~tan
tebriye-i zimmet etmek : zimmetinde hUkOmet
paras I olmadlglnl, bununla ili!?igi bulunmadlglnl ispat etmek, [asll :' "tebrie"- dir].
<.s.>:..r!
(a. i.) ; miiz. TUrk mUzi·
ginin ·en az altl aSlrirk bir mUrekkep makaml olup
zamanlmlza kalml!? nUmOnesi yoktur.
gozUnU a~aeak keyfiyet. 2. Akif Pa!?a'nln me~hur
eseri.
J......::.. .-..
(a. L basal'dan)
soyup sO-,
vana ~evirme, soyulup sovana c;evrilme.
tebsir~..a:-'
(a. i.) : tarif ve izah [insa-
n1n goiUnU a~aeak ~ekilde-].
tebsir
~~-
(a. i.. beyan'dan)
meydana
belli etme; a~lktan a~lga anlatma.
~-;b-
tebyiz
1: be-
(a, i.. beyaz'dan) :
yazlatma, agartma. 2. beyaza
deyi- ].
t;ekme [mOsved-
(f. b. s. e.
teb·zede
teb-ze~egan)
:
JlG~i .
teb·zedegan
(f. b. s. teb-zede'·
tebzil
j~~i
(a. L) : 1. varma, delme. 2.
hek. bir uzvun s.uYunu b'o~altmak Uzere
aletle'delme ameliyesi
tebzir
J..~"
0
veri bir
(a. i. bezr'den. e. : tebzirat) :
1. tohumu sa~lp dagltma. 2. har vurup
savurma. (bkz : israf).
tebzirat
.,:, IJ . ~-
harman
(a. i. tebzir'in e.)
'1.
tohum sa~malar. 2. israflar. ~ bkz : israfat).
(a. i. 'basar'dan) : 1. insanm
tebslra o.r42;'-
tebsil
~Ikarma,
nin c.) : hiimmaya, sltmaya tutulmus oJanJar.
temize ~Ikarma, !?Upheden kurtarma. 2.
kurtarma.
tebrizi
bir kadlnl bo!?, bir
hiimmaya, sltmaya tutulmu$.
yazlsl, kutlama yazlsl.
tebriye
(a. i.)
evde oturtma.
a~dma.
(a. L). (bkz : tebriye).
tebrie
"
"" .J:'
'tebvie
J..,,_.;f
(a. i.). (bkz : tebetWI).·
rna, k,s,m klslm aYlr'h1a.
tibnt).
tebrid
aglrla~ma,
yava!?lama.{
(a. i. be~r'den e. : teb~irat)
mUjde'verme, mUjdeleme, mUjdelenme.
tecadiil
(a. Leedel'den). (bkz:
mUcadele).
. tecahiil
~lf."
(a. i. eehl'den. c. : teea-
hUlat) : cahil gibi gorUnme, bilm~mezlikten gelme.
tecahiil·i arifane : ed. bilinen bir !?eyi, edebi
bir nUkte' ile lJilinmiyormu!? veya baska :tUrlU biliniyormu!? gibi gosterme san'atl.
tecahiilat
6 )\,oblf."
(a. i. teeahUI'Un c.)
eahil gibi, gorUnmeler, bilmemezlikten gelmeler: '
tebsirat
.,:, \~-
(a, L teb!?ir'in c.) : 1.
mUjdelemeler, mUjde vermeler. 2. rUyada alman
manevi mUjdeler:
tecahiil·kar
)~ll/ (a.
f. b.
mezlikten gelen.
1255
loS)Klobll
(a. f. b: i.)': bil-
memezlikten gel me.
tecahul-karane
(a. f. if.)
tecavuz.kar
bilmemezlikten gelircesine.
. tecaniib
J ~",.
Ca. i. cenb'dEm.)
kar'm c.) :
~ 4C"
(a. 'i. cins'den)
bir cins-
,,:-,)l
(a. i. tecribe va tecrUbe'nin
tecavuz·kari
deneyi~ler.
(a. i. cesaret'den)
~"( a.
cesa,
tecavez-Allahu an seyyiatihi
uu II
loS.; l(; J 4C"
tecazub
(a. f. zf.)
te-
(a.
f. i.)
tedlvUz-
(a. i. cezb'den). (bkz
(a.
(a. 'i.) :' sovU~me. (bkz
tecazur
i. ca'd'den)
mU~ateme).
4J"-:~""0;:' .i:U1j,ll
(a. cU.) : Allah gUnahml aff~tsin.
~-:f"
tecbin
korkak sayma, bi-
(a. i.)
risine : "korkaksrn"! deme.
i. tecv1f'4 n c.)
oyuk-
anat. beynin i<;:indeki
bo~luk~
tecbir
~{
(a i. cebr'den)
: kmk veya
<;:Iklk kemigi tamir etme, sarlp iyi etme,edilme.
'Jar, oyuk yerler.
tecavif-i dimag
far.
tecav"it-i kalb
anat. kalbin, ikisi sagda ve ikisi
solda olma~ Uzere ayrrldlgl dort bo~luk.
l
tecavub '7'J l
(a
i. cevab'dan) :
cevapla~
ma. (bkz : mUcavebe').
i. cevelan'dan. c.
te-
cevelan etmeler,dola~malar.
j J If"
(a.
tecdid ...\,
Ca. i.) : hek. 1. vUcOdun
J.f."
(a. i. cidd'den. c. : tecd1dat)
tecdid-i nikah : nikah' tazeleme, yenileme.
..:..I'"':.~"
orta
yerlerine
(a.i tecd7d'in c.) : yeni-
lemeler, yenilenmeler, UlzeIemeler.
(a. i. cevaz!dan.· c. : ted!-
(a i. tecavUz'Un c.)
~ecdid-i matla' : ed. kas7denin
dogru yeni bir mati a', soyleme.
tecdidat
i.) : kom~u olma.
vUzat) :,1. otesine ge<;:me, smJrl a~ma,' atlama. 2.
saldlrma, sata~ma, sarkmtrllk. 3. el uzatma; ba~
. kasrnln hakkrna dokunma.
":"ljJ~"
I"-l~"
.
\.....
dola~ma.
(a. i. tecavUI'Un c.)
';J~"
teedi'
bir yerini' kesme.. 2. <;:ocugumuzur ~eylerle. besleme ve geli~mesini onleme 3. bir kimseye onmas'fr)
dive beddua etme.
yenileme, yenilenme, 'iazelenme.
(a
,cavUlat) : cevelan etme,
te-
~ecdiden r"'\'M~"
tecdil
J~J.f.M
(a. zf.): .yenileterek.
(a. i.)
; yere vurma, yere
Ylkma .
tecdir
karmasl.
1256
4,;I)'jJlf"
mUcazebe); feis. fr. sympathie.
rsa<;:-].
bUklUm bUklUm olma
. .·~tecavuzat
(a. f. b. s. tecavUz-
karllk .
nazar1 tecrUbeler.
retlenme. (bkz : ictisar).
tecaviiz
~
sata~nlar, saldlran!ar~
tecavuz-karane
tedisur
tedivur
If"
cavUzkarcasfna, saldlrlrcasma.
. tecarib-j nazariyye
tedivif
loSj J
(a. f. b. s. c. : tec,a-
J i)sJJl{
tecavuz-karan
c.) : denemeler,
teca'ud
)l5jJ~"
sakmma,
ten olma.
tecarib
l!
vUz-karan) : tecavUz eden, sata~an, saldlran .
<;ekinme.
tecanus
tecavuzi, tecavuziyye'<\o);
(a. s.) : tecavUzle ilgili. Harekat-. tedvuziyye
ask. saldlrma hareketi.
J"
J.:f-"
(a. i.)
<;ocugun <;:i<;ek <;1-
tecebbur
J':fM
'( a. i.. cebr'den. c.
teceb. _
tecelli-i zatt : tas. hi~bir sifat Wbar etmeksizin
mebde-i zat alan tecell!.
burat) : kibirlenme, bUyliklenme.
t2cebburat
.:.",~M
(a. i. tecebbUr'Unc.)
ikibirlenmeler, bUyUklenmeler.
laceddu'
t J..f
teceddud
~4M
(a. i. cidd'den. c. : teced-
dUdat) : t~zelenme,
. renaissance.
yenilenme, yeni alma, fro
teceddudat '':'''\,.)J..l
(a. i. teceddUd'Un c.) :
....;.A.f-.
teceffuf
(a. L ceff'den)
kuruma
1-
teceffuf-i cUiOd :
tecehhuz
;rf:
ya~
(a. L cihaz'dan) : eihazlan·
(a. i. cilve'den). (bkz
tecella
(a. f .. b. L)
tecefli-zar
, tecellud
i. eela
V€;
r.
(a.
ilBhI'
c -: tecellOdat) : 1.
'yalandan celedet, yigitlik gosterme.2.
ayak direme.(bkz : Israr)~.
.
(a. i. cem'den.
inadetme,
C. :
muat). :. toplanma, Ylgdma, birikme. (bkz.: tehil.
cUm).
(.
":'l..~M
•
(a. i. tecemmu'un c.):
birikrrieler~
M
.J.....
f-
(a. L cemal'den. c. : te-
cemmUdat) /: donma; sertle~me, katlla~ma.. [yapma kelimelerdendir].
te-
.:."I...I.~M
tecemmudat
~. (a.
tecel.
cilvelerle dalu yer.
tecemmud
cellI).
tecelli
"::"[;:JfM (a. j tecelll'nin c.)
tecellivat
toplanmalari Ylgdmalar,
ma, hazlrlanma; hazlr bulunma. -tecehhuz-i arOs :\ gelinin hazlr'lanmasl.
tecel'llyi
Iller.
tecemmuiU
derilerin kurumasi.
(f. b. s.)
vuran, tecelli tartan.
te~emmu' t:.~M
teceddUtler, yenilenmeler, yeni almalar
[ya~ ~ey
61~U'ie
(a. i.) ': hek. koti.i glda-
dan veya ne~vUnema inkltarndan dalayl gozdeki
me~ime tabakaslnrn arkadan yardmasi.
r:::-':""'Jl
tecelli-senc
celv'den. c. : teeel-
liyM) : 1. gorUnme; belirme. 2. kader, talih. 3.
AlIah'rn IOtfuna nail alma. 4. tas. hak nOrunun
tesiriyle makbul kullarrn
kalbinde ilahi slrlann
ayan aimasl haiL [ziddl : "setr"]. ,
tas. eismani
sOretteki ~ahadet
tecelli-i asar
illemi.
tecelli-i ef'al : tas. Allah'rn fiillerinden bir fi'lin,
kulun kalbine mUnke~jf aimasi.
tecelli-j esma :tas. Allah'rn esma-i hUsnasmdan
(Allah adlanndan) bir ism in abdin kalbine mUn.ke~jf olmasl.
tecelli-i 'rahimi : tas. Allah tarafmdan mU'minlere, slddiklereifazB alunan kemalat.
tecelli·j rahmani: tas. Allah tarafmdan mevcOdata ifaza 01 una;, vUcut.
tecelli-j slfat : tas. Allah'm slfatlarrndan bir Slfatrn kulun kalbinde mUnke~if almasl.
tecelli-i slfati: tas. mebdei, zatten temeyyUz ve
taayyUn edecek ve~hile ilah7 slfatlardan bir' slfatla
vuku' bulan teeell/.
tecelli-i ;;uhOdi : tas. nur ismi ile
mUsemma
(adlanml~) olan vUcOdun ~uhOru.
J",{
tecemmul
(a. LtecemmUd'Un c. :
sertle~meler, katJla~ml~',
c.) : donmalar,
;ieyler; buzlar.
danmu;;
(a. i. cemal'den c.
te-
c'emmUlat) : sUs, sUslenme.
.,:,,}{...fM·
tecemmulat
sUslenmeK Uzere kullandan
(a. i. tecemmUl'Un) :
e~ya.
t.ecemmuHlt-1 bey,tiyye : ev
awa (bkz : esas).
r...f-M
tecemmum
e~yasl,
(a: L)
evde bylunan
bUyUme;
~agal--
ma [nebat (* bitki)].
tecenni
~M
(a. i. cenn ve cUnOn'dan) :
1. meyva dev~irme, dev~irilme. (bkz : ictina' >. 2.
(cinayet'den) : birine"sen can7sin!" deme.
tecennub
,-,,:.f-
(a. L). : sak,nma, ~ekin-
me. (bkz : ictinab).
tecennun
u.1f:
delirme, <;ddJrma.
(a. Leenn ve cUnOn'dan)
tecer.ru'
t£
yudum i~me, i~i1me.
tecerru-, gussa :. gam yeme.
,:)...;f"
tecerriid
1. so-
(a. i. cered'den)
yunma, ~Iplak olma.
\
tecerriid-i evrak : yapraklarm doktilmesi. 2. her
~eyqen bo~ olma. 3. tas. her ~eyden vazge~ip AIlah'a yonelme. 4. bekar kalma, ·evlenmeme.
.J.-:f"
tec:essiid
(a. L c. : tecesstisat) : 1.
ara~tlrJlma·.
tedkik). 2. bir
~eyin .i~
~ozmiye ~all!1ma;
gozetleme.
yuzunu~
.::.>L-f."
tecessiisat
(a. i. tecesstis'tin ,c.)
)'b:--l
tecessiis-kSr
(c.. f. b. s.) : ara~·
tlrJCi, ara~tlran, n;eraklJ. (bkz : mtiiCeSSiS).
~l
tece$!;i
(a. L). (bkz :,
r,~N
t.,f-"
tece~~u').
( a. L) : fizy. gegirme.
( a. i. cO'dan)
ac; kalma,
. kendini a~ blrakma.'
tecevviif
...;
rf-"
(a. i. cevf'den)
oyulrYla,
oyuk haline gelrrie< i~i bo~ olma; i~ine i~leme.
(a, i.' cevaz'dCln. c. : tecev-
tec:evviiz
vuzat) : 1. ceyaz verme, caiz gorme, yapllmaslnl
uygun .gorme. 2. sozU mecaz olarak soyleme.
tecevvu~at
•
.::.>Ij"l . (a~
L tecevvtiz'tin c',)':
tece~vtizler, xapllmasl uygun gorUlen ~eyler.
tecevvlizen
L.In..l.t
(a. zf.) : mecaz yo-
teha~~ud
1258
).
klslm
(a. i. cuz'den)
. 1o.Jl" •
( a. i.. ceff'den)
kurutma,
kurutulma [ya~ ~ey ].
J:rf"
techil
Ca. i. cehl'den. c. : techi-
lat)t': birinin cahilligini,
koyma.
bilgisi,zligini meydancr
(a. i.- cihaz'dan. c. : techi"
techiz
zat) : cihazlama,. .ltizumlu ~eyleri tamamlama; donatma, * donatlm.
techiz-i meyyit : oltintin YlkanJp, temizlenip, kefen, pamuk ve sairesi tedarik edih':~rek hazlrlanmasl.
techiz-i sefain : gemilerin donatlml.
techiz ve tekfin: oltintin ylkanJp kefenlenmes~,
isi.
(a. i.
techizat
t~chiz'in
'c.)
donat,m:',
fechidt-' askeriyve : ask. askeri donatlm.
~;t,"'
te'cic
dirme.
te'dc-i nar :
ate~i
.;.-:f-"
tec'id
(a. i.) :
tutu~turup'
alevlen-
tutu~turma.
(a. i. ca'd'dan)
sac; klvlrt-
ma, klvlrtllma.
te'dl
,~:",t~
(a. i. ecl'den. c. : te'dlat')
sonray-a brrakma, geciktirme
kadarl (zlddl : "ta'<;il").
t~'dlat
.::.>~t~
[belJi bir zamana
(a. L te'dl'inc.) :
sonrayablrakmalar, geciktirmeler. [belli bir zamana kadar].
teelid
(a. i. ceY'~'den). (bkz
'..A?"
teefif
liyle.
teeeYYU$
J;-l
tecezziiv
(bkz: tahkik,
ara!1tJrlp Slrrrni
yoklamalar, ara~tlrmalar; gozetlemeler.
t.ect:!vvii'
kokleri bir slra uzere ,duzenlel1,1e;
klSlm boltinme, dogranma, ufalma.
stimat) : 1. cisimlenme, gortinme, belirme2. goz
onOne gel me.
tecessiim-i hayal : nayal gorme.
yokla~a,ara~tlrma,
(a. i. cezr'den)
tecezzur
~" (a. i. cism'den, c. : teces-
tecessiis,.,r-l
"te-
(a. i. cUz'den): [ash
cezztiv" dti r] (bkz· : tecezztiv ).
tecezzi-i ictihSd : huk. [eskiden]
mtic;tehidin
bazl meselelerde mti~tehit olup, bazllarlnda olmamasJ. ' [ekseri ulema bunun cevazlna ve bazllarr
adem-i cevazlna zahip olmu~lardlr].
( a. ' i. cesed'den): govde-
len me, govde peyda etme.
tecessiim
tSJl
tecezzi
(a. i. cur'a'dan)': yudum
(a. i. cild'den) : 1. ciltle-
me, ciltlenme. 2. (celd'den) hayvanrn derisini ytizme.'
tecvir
(a. f. b. i.)
tecli-gih
tecell1
veri.
(a.f. b.).(bkz :
tecli-geh
Ehl-i tecrid (dUnyaslndan ges;mi$ olan) :dervi$- \
ler. 4. fels. soyutlama, fro abstraction. 5. fiz * yaIItma, fro isolation. 6. ed. bir. $airin kendini mOcerred bir $ahls, yanlaYri bir' adamfarzederek
ona hitabetmesi. (bkz : hit~b).
'
tecl1-gah ).
J:lf-"
tee iii
(a. i. cUlI'den)
(a. i. tecrid'in c.)
~ul ort-
tec-
me, ~ul ortUlme [hayvana-].
teclil-i feres : ata ~ul ortme.
~.
tecliye
(<<3; i. cila'dan)
~ila
ver-
me, verilme.
aynayl silip parlatma.
tecliye-i mir'at
tecliye-i seyf : krllca \ cila verme;
(a. i.) : dondurma, don-
tecmid
du~ulmla.
tecmil
(a. L c.
tecmllat )sOs.
(bkz : tezyin)
tezyinat).
~.
tecnid
~-
(a. i. cinas'dan) : ed. ci-
nas yapma; iki mana" soz (veya mani) soyleme.
teeniz
¥"
tecri' .
(a. i. cer' ve cere'den.)
i~irme, i~irilme.
....... ;1::
( a. L) : deneme, smama.
.,).
4J.~:
( a. i c. : tecarib) : 1. tec-
rUbe, deneme, slnama. (bkz : tecrib). 2. gorgO.
3. gormU$ ge~irmi$lik. fro experimentation.
'".
"
«!k
teeribeten
(a. zf.) : tecrUbe ederek,
deneyerek, smayarak. (bkz : bi-t.tecribe h
(a. s.) : deneme ile ilgili.
tecrid
,_
.).,",Jf:
(. a.
"tecribe"..
i.)
tecribe).
;:-:f:
(a. i. cism'den)
cisim-
(a. i. tecsim'in c.) :
tecsimat
cisimlendirmeler, vOcutlu gostermeler, gosterilmeler.
tecvi'
~
tecribe
..;f--
t:.~"f"
(a. i. cO'dan)
aClkt,rma,.,
aClktlrllma,
t:.~-,f.
tecrib
4J•
lendirme, vOcut ,verme, vUcutlu gosterme, gosterilme.
(a .. i.) ': olUyU tabuta koyma;
010 tabuta konulma.
yudum yudum
dir]. (bkz
tecsim
(. a. i.) : .,askerleri slrala-
ma, slraya koyma.
teenis
tecrimler.
tecriibe
(.a. i. tecmll'in c.),
teemilat
sUsler. (bkz
(a. i,' tecrim'h, c.)
tecrimat
J~~"
, ~eevid
~evdet'den)
: 1. bi r
tecvid-i huruf : leng. seslerin mahre~lendirilme.
s,i, bogumlandlrIlmasl, fro articulation.
tecvif
(a. i. cevf'den
c. : tec-
vif§t) : 1. oyma, oyulma, oyuk haline koyma. 2.
oyuk yer. 3~ anat. kalbin
.bo$luklarmdan her biri.
,
•
tecvifat
~U:.,l
,
(a.L tecvWin c.) : 1-
oymalar, oyulmalar, oyuk hale koymalar. 2. oyuk
yerler. 3. anat. kalbin bO$luklari.
(a. 'i. c. : tecridat) : 1.
soyma, soyulma. 2. aYlrma, bir tarafta tutma. 3.
tas. her $eyden el ayak s;ekip Allah'a yonelme.
Ca. i.
$eyi gUzel yapma. 2. Kur'an-I Kerlm'i usOIUhe bagl.
kalarak okuma ilmi. 3. bu Qkumay. ogreten kitap.
, tecvir
J."f"
(a. i. cevr'den) ': cevretme,
zora, slklya koyma.
1259
I
1ecviz
(a. i. cevaz~dan. c. : tecvt·
tecviz
,at) : caiz garme, gorUlme,' izin verme, verilme.
-=.,I..!M-,l
tecvizat
,(a. i. tecvtz'in c.) : caiz
garmeler, gorUlmeler, izin vermeler, verilmeler.
~
tecyif
(a. L) : 1. vurmaksOre·
tiyle korkutmak.' 2. c;ok korkmak.
~M
tecyi!;
"1..S;l
II-
teczie
(a. L). (bkz : teczie).
..
41 Jf.'---"
(a. i. cUz'den) : klslm klslm
aYlrl"l"!a, bolme, dograma, ufaltma.
teczim
(..J.f-M
(a. L) : 1. kesme [kol, ka.
nad gibi $eyleri-]' ~. cUzam illetine ugratma.
teczir
J
~M
•
M
(a. L cezr'den) : mat.' cez·
41
y;-"
( a. i. ceza'dan)
cezalan·
dlrma.
"
tedabir
~\"",M
~1"",M
( a. i. tedbir'in c. )
tedbir·
akllllca tedbirler.
(a. i. def'de'n. c. : teda.
fUat) : 1. birbirini defetme, iti$rr'le, kakl$ma. 2.
kendini koruma, * savunma.
tedafiii, tedifiiiyYe' ~\"",M ,~I"",M (a. s.) :
kEmdini koruma, *savunma ile ilQili. Harb-i tedifiii:
kencHni mVdafaa ede'rek yapllan harb.
.
tedahiik
d:..l.:z~
(a. L) : gUm$me [kar$l-
Itkll-]'
tedahiil
J;..I"",M
(a. i. dUhOI'den. c. : teda-
hUlat) : 1. birbiri ic;ine girme. 2. geri kalma [i$
hakkinda]' 3. bir taksitin odenmeden atekinin gel.
mesi; odemede gecikme. 4. 'j'lgllip kalma, birikme.
5. karl$ma. (bkz : mUdahale).
tedahul-fi·l. hudud : huk. [eskiden] bir cinsten
olan mUteaddit esbab'l huduttan dolaYI yalnlz bir
had ile iktifa edilmesi hali : [bir $ahls birkac; de•
. fa zinada veya sirkatte bulunsa hakkmda yalnJz bir
had He iktifa edilk l
j160
,:r~\"",M
tedahiilat
(a. i. tedahUI'Un c.) :
ledahUlier.
tedii
~I"",M
(a. i. da'vet'den)
tedarub
'-;J)lai
(a. L darb'dan)
dovU$me,
vuru$ma. (bkz : mud&rebe).
ler, yollar, c;areler.
tedabir-i' ikll-ine
tedafU'
tedahijl-i iddeteyn : fer. eskiden] iki iddetin
birbiri iC;ine girl1'ili$ olmasl. [mesela : bir kimse
bainen tatlik ettigi bir kadma iddet esnaslnda kendisine helal olur zanniyle mukarenette bulunsa bu
rnukarenet sebebiyle ikinci olarak laz,mgeien id·
det; kadmm beklemekte oldugu birinci iddete tedfJhUI eder.' BusOretle kadln;' birinci iddetl ikmal
ettikten .sonra ikinci iddetin sebebinden, itibaren
noksan kalan miktarl tamamlar].
\
hatlra getirme; psik. *' c;agrl$.lm.
rini bulma, 'kare' kokUnU alma.
tecziye
tedahiil.i a'dad : fer. iki say/dan birinln digeri
'tamamen yani kesir blrakmakslzln taksimi kabil olmasl. [UC; ile dokuz gibi].
il~
r
(a. L ceY$'den). (bkz : tah-
$td).
teczi'
tedahiil.fi.l.kai : huk. [eskiden] birc;ok kazif·
lerdendolayl yalt1IZ bir had ile iktifa edilmesi hali.
[bir $ahls bir veya daha' ziyade kimselere bir IMz
ile veya ba$ka ba$ka IMlzlar ile zina isnacfinda bu·
lunsabunlardan. dolaYI nakkmda yalnlz bir "hadd-i
kazf" icra edilir].
,
!l)"",M
tedariik
(a
L derk'den. c. : teda·
rUk8t) : tedarik, hazlrlama; ara$tlrlp bulma, ele
gec;irme, edinme.
tedariikit
.,:,\SjI"",M
tediriikit'l harbiyve, zlrlrklarl.
tediriiki
(a. L) : hazlrllk[lar].
'1
seferivve : ·harb ha·
(a. L) : hek. bir has·
tallgm $iddeti ihtimaline
alma.
kar$/ gereken' tertibatl
tedariis
\,)"')I...\,M
(a. L) : okuma; yazma.
tedavi
I..S J I "",M
(0.
1. deva'dan. ~. : tedavi.
yat): ilac; verme, 'iyile$tirmek ic;in bakma." Bera.yi
tedavi : tedav! ic;in.
tedavi·bi·l-ineb : UzUmle tedavi; UzUm ·'kUrU ..
. ~edavi·bi.l.ma' : su ile tedav!.
t,dilvi.bJ.n.nazir : soQuk alan bir hastaYI vine
soguk .$eyl'erle tedav! ederek meydana geleqek aks-i
-ta'sirden' fayda,lanmaus.OIU.
tedavi-bi,z·zldd ve tedavi bi·n-nakiz : bir hastahga zlddiyle i1ac;: verme, menfi tedav7de bulunma.
tedaviyat
.:J~JI~" (a. j. tedavl'nin
te-
c.)
tedehhii~
~~-
(a. i. dehe~'den )": deh.
~ete dU~me, korkma, Yllma.'
davller.
tedavul
JJI~"
(a. i. deylet'den. c. : teda-
vUlat) : elden ele gezme,
dola~ma,
..::.., ~ J \J.,N
tedavUlat
kulfandma.
J-' '( a.
tedella
i.)
tas. mukarriblerin,
makamlartn son mertebesine
yUkseldikten sonra
ifakatbah~ alan bir sahne nUzOIU.
(.a. i. tedavU l'Un c.) :
tedelli
tedavUfler.
(a. i. dell'den. c.
tedelli·
yat) : nazlanma.
)J\J.,N
tedlrlvur
yapma;
kar~dfkll
(a. i. devr'cIen)
Sfra He
'ul.JJ.,N
tedelJiyat
yapma. "
(a
i. tedelli'nin c.)
nazlanmalar.
teclbic: . ~.~
(a. i.)
rUkO'da ba~1 ~ok
tedel/iik
egme.
rulma.
tedbir
(a. i. dUbOr'dan .. c. : teda-
blr) : bir ~eyi te'min .edecek veya onliyecek yol,
t;are. Hiisn·i. teclbir : iyi dO~UnOlerek tutu Ian yol.
SO·i ,tedbir : yanlf~ tutu Ian yol.
tedbir·imenzil : ev idaresi He ilgili hususlardan
bahseden i1im, ev idaresi
bilgisi, fr; ec:onom ie
domestique.
tedbir·i muaHak : huk. [eskiden] bir ~arta t§lik olunan tedbir. ["sen ~u i$i yaparsan mOdebber~
sin "denilmesi gibi". Bu halde memlOk 0 j~i 'mevJaslnln hayatfnda yaparsa vefatlnda malinln O~te
birinden azat olur].
tedbir·i mukayyed : h~k. [eskiden] mevlanm bir
kaYft ile mukayyet olarak vefatlna muaflakan yaptfgf tedbir. ["ben bu hastallgfmdan' olUrsem" yahut "ben bu yolculugum esnaslnda vefat edersem
sen hUrsOn" denilmesi. gibi].
tedbir.i mutlok : huk. [eskid~n]mevlanln alelitlak mevtine muzaf olan tedbir.
["ben oldOgOm
zaman sen hUrsUn" denilmesi gibi, "ben seni mOdebber kddlm" denilmes.i de bu kabildendir].
tedebbiir
..1. ~-
(a. i. c. : tedebbUrat)
1.
sonunu, hakikatidO~Onme. 2. arkaslnl donme.
u \..1. ~-
tedebbiirat
c.)
: sonunu, hakikati
( a. i... tedebbOr'On
JJ~"
teclel/iil
(a. i.)
tedemmu '
CJ.,"
;}J.,-
I
tedemmug
.
beyinle~me,
;...~.
',--
(a. i. ~imag'dan)
feis.
fro c:ere~ration.
tedemmiil J"~-
(a. i.)
gUbre~
.topragl
leme, topraga gUbre dokme.
teclenni
(a. i. denaet'den. c. :te-
denniyat) : a$a~:h in me, a$agdama, gerileme. [zlddl : "terakki"].
tedenniyat
uL'.;;
(a. i. tedennl'nin c.)
a~agdamalar; geril~meler.
tedenniis
kirlenme, pis-
lel')me.
tedenniis.i< c:ame: . elbiseninkirlenm~si.
dO~On~eler.·
(a. 'i. defn'den)
(a. i.) : zlrhlanma, zlrh
defnogiym~.
lunma, gomOlme.
( a. i.)
dahlle~me,
deha
tederriib
'~.J..• J
( a. i.)
a"~ma. (bkz
UHet ):
eseri gosterme.
tedehhiin
(a. i. dem'den') : 1..
gozOn ya~armasl. 2. hek. hastalfk dolaVlsiyle' gozden ya~ gel me.
tederru'
tedeffiin
nazlanma.· (bkz
tegannOc ).
0/bJ.,-
Janma, yag sUrUnme.
(a. i. dehn'den)
yag-
tederriic:
[.);A,"
( a. i. derece'den)
de-
rece derece, adfm adfm i1erleme.
1261
,
(a. i.)
tederrun
bir uzvun, blr
organm l;iil;imesi.
i
teder~u$
(a. i. ders'den c.
V'").J.J-
teder-
tederrusat
..:.tL. ).J.J-
(a. i. tederrus'un
c.) : ders almalar, ders olarak okumalar.
tedessur
./.>:
tedeyyun
"'_ .>:
ba~h
kalm13. 3.
(deYh'den) boq;lanma.
' 0f:t.J.J~
defnet.
(0. L defn'den)
me, gomme.
~.J.J"
duhan'dan)
(a.
tOtsUle-
me, dumanlama.
tedhin
(a. i. duhn'den) : 'gOzel ko-
kulu vag surme,' sOrUlme.
tedhi$'
d-~~.J.J"
(a. i. c, : tedhil;iat) : deh·
l;i,a~i1rtl"lla,
korkutma,
tedhi,at..:.t~.J.J" . (a. L tedhi~'in c.) : ted.
(a. i. e'deb'den. c. : te'dibih) :' 1. edeplendirme, edeplendidlme.2. terbiye
etme, terbiyesini ver'me; haddini hildirme. Hlidd·i
ie'dib : bir su<; i~liyeni, bal;ikalarln13 ornek olacak
l;iekild~, .cezalan~hrma [muahaze, tazir, darb !1ibi].
..:.t~".)L"
(a. i. te'd}b'in c.): 1.
ecIeplendirmeler, edeplendirilmeler. 2. terbiye etmeier, terbiyesini vermeler.
'L.)t..
(a. zf.): te'dip
I~in,
te'.
dip sOretiyle; tevbih ve tE'kdir ederek.
te'diyat
ooemeler.
1162
tedlis
U"'~.J.J-
(a. L) : surme, ugalama.
(a. L) : a"~veri~te satlClnm
mal kusuruhl~ mO~teriden saklama'sl, hile.
'~.>:
(a. L) : 1. sarkltma, sarkl'
tdma; yukarldan al;iagl blrakma,.blrakllma. 2.' deIii,' veslkahazlrlama. 3. l;i~~lrma, dehl;iete' du~me.
~~.J.J"
bir l;ieyin i<;ine
Y~rle~tirme.
~.>:
tedmim
(a. L) : bir ~eyi bal;ika
(a. L) : hek. kanm, bazl
~.>:
tedmir
baglrsaklarda ve da-
(.1. L c.
tedmlrat)
yo-
ketme, mahvetme, tepeleme.
hi~ler.
t!'diben
ct~J.J.J"
'sebepten dolaYI, cigerlerde,
marlarda <;ogalmasl.
tedhi,.i ezhan·: zihinlerde heyecan yaratma.
te'dibat
tedlik.
tedmic
'l;iet verme, dehl;iete dOl;iurme;
Ylldlrma.'
ara~·
tedkikat-. ,er'iyye : [eskiden] l;ieyhislam kaplslnda, ~er'i iliilerle ilgili olan hOkumlerin karara bag.
landlgl daire.
tedliye
~.>:
L dikkat'den. c.
("ka" uzun okunur~
tedkikat
(a. i. din'den) : 1. dine
slmslkl
. (a.
J~';;
tedkikat) : dikkatle ara~tlrma, ara$t1rlfma, inceden inceye yoklama, inceleme.
o. i. tedkik'in c.) : tetklkler, inceden inceye
tlrmalar, incelemeler.
(a. i.) : elbise giyme.
ba~h elma. 2. dininde·
tedhin
(a. L eda'dan. c.: te'"
te'diye-i deyn :' bor<; &feme.
. tedkik
rusat) : ders a.lma, ders olarak okuma.
tedfin
":..>t;,
te'diye
divat) : 1. ocfeme; odenilme.· 2. borcunu verme.
,-.~
_.'"
. L"' .(a.
. ..:.t\~-'
. tedmirat
(a. i. tedmir'in c.):
yoketmeler, mahvetmeler, tepelemeler.
~'.J.J"
tednis
(a f L
c. : tednisat)
kirletrriEl,' kirletilme.
' ~4''>:
tednisat
(a. i. tednis;in c.)
kirletmeler, kirletilmeler.
c:).>:
tedri'
(a: i.)
zlrh giydirme,
giydirilme.
teari·i ciiyu$
askerlere zlrh giydirilme.
tedrib
(a. i.) : pad.
* yeti$tirim.
i. te'd
iye'nin c. )
tedribi
~".,;.>:
(a. s.) ; fels. fro emprjque.
I
t.;~
tedric
ricat) : 1. derece derace, basamak basamak j(erle~
me, i1erletme; azar aZ41r hareket. Ale-t·tedric : ted·
ric Uzere. Bi.t·tedric : azar azar, yava$ yava$. 2. ed.
ifadenin derace derace yOkselmesi. 3. fels. fro
gradation.
tedric-i siid : ed. Ifadenin yUkselmesi.
tedric·i habit : ifadenin al~almasl.
(a. I. tedric'in c.) :
tedricat
tedricler.
tedricen
,Lfw;..\7
(a. zf.)
tedri-
sat) : ders verme, verilme, okutma.
.:>L...t;.Jw"
r.:-"'; (a.
ted-
siyah benek
kU$un, yuvaslnl dUo
(a. i.)
~
\j
~t"
teecciil
~t"
teecciim
u~ t"
(a. L)
( a. L)
tlJtU$rna, alevleri-
(a. L)
belli bir zarY1ana
(a'. i,) : ofkelenme.
(a. i., edeb'den. c. : teed·
(~.
teeddiibit
utanmalar,
ba$tan
~Ikarma,
takmma,
edepli
i. teeddUb'Un c.)
~ekinmeler.
(a, zf.) : edep ve ter-
tHddiiben
biye kaidesine riayet
utanarak, ~ekinerek.
teeffijf
~9t-
ederek, edepli davranarak,
(a. L) : of
~ekme,
oflama.
.
~
~J.Jw",
(a. L divan'dan. c.' : tedvi-
nat) : 1. ed. divan $ekline sokma [manzOmelert-].
2. kitap haline getirme.
'':''~J~"
(a. I. tedvin'in c.) :
tedvinler, divan $ekline sokmalar; kitap yapmalar.
tedvir
Ca. L) ,: birinin ybtun.
teeccuc
azdlrma.
tedvinilt
(a. L) : 1. kibirlenme.· 2.
'teebbiih
teeddiib
zenlemesi, dUzeltmesi.
tedvin
~ekin.
me.2. evlenmeme, bekar' kalma.
dObat) : edeplenme, edebini
davranma, utanma; ~ekinm~.
i.) : nazar degmemesi
~ocuklarln ~ene ~ukurlarma
tedslye
(a. L) : 1. OrkUp
kadar mehH, mUddet isteme.
(0. i. tedris'in c.)
risler (* ogretim ).
tedrisit-I iHiye : ytiksek * ogretim.
tecb1tat'l ibtidiliyye : ilk ogretim.
tedrisat-I taliye : * orta ogretim.
~: J,;
biriri baba
me [ate$]'
f
tedsir
.Jw tr
te'ebbUd
teebbiin
(a. i. ders'den c.
tedsim
(a. i. eb'c!eh)
dan gitme, izine uyma.
tedrici, tedricjyye ¥..;.Jw~ 'dfw)~ (a. s.)
kOc;Ok
'yapma-.
~.t;
teebbi
edinme.
derece de.
derece den:ice, ~ava$:tava$ olan, yaPllan.
I~m
vern'll!.
alteenapIJk, gozt.oklu~u ite bir ljeyden vazg~me.
rece, yava$ yava$, a:zarazar.
tedrisat
dEWS, 118l;
(a. i. deva'dan)
(a. I. durGC:'dan c.) : ted.
(a. L devr'den. c. : tedvj;.
rat), : 1. dondOrme, dondOr.GIme, ~virme, ~~vrj(
rna. 2. degirmi $ekle sokma, sokulma.
tedvir-i iUem : dUnyaYI dondOrme, idare etme.
3. ed. bir mlsradaki kelimelerin yerini ~i$tir.
mekle veznin va mananr'n bozulmamasl, yani, vine
ayn, mananrn, anla$r1masl. Mesela : "$oyle bir fikir
geldi aklrma; aklrma $oyle bir fikir geldL:' gibt
teehhi
..fL."
( a. i.)
birisiyle karde$ 01.
rna, birini karde$ edinme.
(a. L ehl'den) : 1.ehli·
teehhiil'
. le$me. 2. evlenme.
teehhiir
'?~"-
(a. L te'hir'den. c. :
teehhU~
rat') : 1. sonraya., .geriye kalm~. 2. gecikme. Bili.
·teehhiir : l:Jecikmeden.
(a. L. teehhUr'Un
teehhiirit
c.) : sonraya kalmalar, gecikmeler.
t4lekkiid
ft."
Co, i. ekd'den)
sa~lam.
la$l'l1a, k~vvet bulma.
1263
teekkiil
(a. i. ekl'den) : 1. hek.
, teelliiF
sUfa"i) : eseflenme, kederlenme, tasalanma;aclma.
(a. i. teessuf'un c.) :
teessiifat
uJt-
(a. i. ulfet'den c
teellufat):
teessufler.
all~ma, ho~ ge~inme; ,ba~da~ma.
.,:.,wt-
teelliifat
(a. i. esef'den. c. :tees-·
teessiif
yaranln, yenikgibi a~.lhp buyumesl, oyulup a~i1ma·
Sl. 2. eklolunma, yenme.
, Ai
f.;'
teessiim
(a'. i. t~eIlUf'un c.)
all$-
malar, ho~ ge~inmeler; bagda~malar.
.r... L-
teessur
(a. i. elem'den., e. : teellU·
teelliim
/t;-
teessUr
.,:.,ll t~
(a. i. teellum'un c.)
(a. i. emet'den)
cariye
edinme.
( a. i. esr ve esaret'den) c. :
teessiirat
JA t;-
teemmiil
(a. i. €mel'den. c. : teem-
teessiir-bah!?, teessiir-bah!?a
du~unmeden, du~unme,ksizin.
.,:.,~t~
(a. i. teemmul'Un
(a. i. teessUr'un c.)
teessurler, uzunWler, uzUlmeler, aellar, kederler.
mulcH): iyice~ etraJllca dU$unme. Bili·teemmiil :
teemmiilat
oyalandlrma; i~-
( a. i.)
teessurat) : 1. kederli ve UzunWIO olarak hislenme, i~lenme. 2. bir$eyin. te'si'rini duyma. 3.acl,
keder duyma. MOcib-i teessiir : teessure sebebolan,
Seri.ut-t~ssijr
~abuk teessure kapllan.
kederlenmeler, ,eseflenmeler, tasalanmalar.
teemmi
gunahtan
ten allkoyma.
miH) : elemlenme, kederlenme, tasalantna. '
teelliimat
(a. i. ism'den.) .
kac;mma.
~
Jt;-
•
.. ~
~.
A'i'_
JL.
(a. f. b. s.) : hUzUnve keder veren,
,tasaya dU$uren:
c.) : iyice, etrafllca du~UnUp ta~mmalar.
derinde~ derine du~unUp
teemmiilat'l amika
ta$lnmalar.
/
.
(a. i. Umm'den)
ana
amirlik
Jl:-
(a. i. c. : teenniyat) :1.
vava~ gifme, yava~ har~ket etme, yava$IIk; ~ecik
me. 2. ilerisini dU$unerek aoelesiz, dikkatli davranma. Bila-teenni : dikkatsiz, ihtiyatslz olarak.
yer edinme, yurtlanma, yurt tutma, bir yerde yerle$me.
~.,rL;
(a. i. teennl'nin c.) :
.;)Jt;-
teevviih
~it~
(a. i. uns'den) ,: 1. mU-
ennes olma. 2. kadm gibi hareket etme, kadmla~
ma.
teevviihat
teevviil
kendini zeki' 90S-
termiye <;arl$ma.
...5-'
L;-
avutrna. 2. sabretme.
(a. f.)
.,:.,lA:;'J l-
(a. i. teevvuh'un c.)
1. \ teserli' verme,
J J t;-
(a. i.)
ba~ka
mariaya gel-
~ t;-
(a. i.) : kuvvetlenme,.
kuvvet bulma, saglamla~ma ; dogru ~Ikma, ger~ek
le$me. '
f,
teessi
teevvuhat)
me; manaSI ba$ka olma.
teeyyiid
teerriib
( a. i. c.
inleme, ahvah etme.
inlemeler, ah vah etmeler.
acelesiz ve du~Unceli davranmalar.
teenniis
egrilme, iki kat
( a .. i.)
01 n:,a , bUkulme.
(
~l._;t·
teenniyat
1. te-
'
(a. i. evy'den) : oturacak
teevvi
teevviid
teenni
(0. i. esas'dan)
melle$me, yerle$me, kokle$me. 2. kurulma.
ft~
teemmiim
U""-,L-
teessus
i
teezzi
ma, ineinme.
t>~t;-
(a. i. eza'dan)
renc1de 01-
)).t,"
teezziir
tUnme. (bkz
tef
bUrUnme, or-
(a. L)
J
(f. i.) : 1. slcakllk. (bkz
had]-
tefaFi'h
tefaric
(a. i. tefrice'nin c.)
Ylrtma~lar;
ret). 2. buhar.
J.A,a.,"
tefaddul
(a. i. fakihe'den) : 1. birbirine kar~r1lkll 'yemi~ atma. 2. mec. ~akala~ma.
tesettUr).
c.-~ l,a.,"
(a
i.). (bkz : tefazzul).
(a. i. tuffah'm c.) : elma-
arallklar.
JUUu"
tefarik
lar.
J~Lv"
tefasil
r::oJu"
tefahhum
(a. i. fahm'den)
kim.
(a. i. tefrik'in c.) : 1.
aylrmalar, sec;meler. 2. ufak tefek
gerl ihediyeler.
~eyler.
(a. L tafsi'I'in c.)
3. az de.
tafsil-
ler, ayrmttlar. (bkz : tafsllM).
komurle~me. fro carbonisation.
(a. Ltefsir 3 un c.)
tefasir
-,,;,,,,a.,"
tefahhur
hurat )
duh ).
(a. L fahr'den. c. : tefah-
Kur'an'l Izah eden kitaplar.
ovunme" kurulma. (bkz : iftihar,temed-
tefahhurat
~'-,~" (a. L tefahhlJr'un c.)
ovunmeler, kurulmalar.
tefahhus
.tefasuh
(a
if,.,Ju"
L fahs'c\en. c.
te-
fahhusat) .: 'ineeden inceye ara~tlrma.
inceyeara~tlrmalar.
-,;..l,a.,"
tefahur
(a. i. fahr'den. c. : teHlhu-
~\-,;"Lv"
( a. L tef'ile'nin e. )
ed.
(a. i. fakd, flkdan ve
(a. L tefakkud'un
&"
(a.i. fevt'den) : 1. iki
iki ~ey arasmdaki
farkslz.
fark. Bi:tefavut,Bilii.tefavut :
tefavut·j hasene : hied yll ile, malt yJl arasm·
daki 10 gun ve yirmi bir saatlik .farktan meydana
gelen varidat (gelir) farkl.
(a. L) : gul gibi
tefazul
..d_i»"
j.:alAi"
( a. i.). (bkz : tefavud).
(a. i. fazl'dan. c. : tefa-
tefazul·. iktidar : fiz. potansiyel farkl.
tefazul·i ir-tifa' : c~r. iki noktanm deniz sathm·
dan olan yukseklikleri (raklmlar) arasrndaki fark.
(-a. s.) : 1. tefazula ait,
tefazuli
tefazul ile i1gili. 2. I. mat. iki rakamm arasrnda
miktarea olan farktan dogan nisbet.
c.) : araYlp sormalar, araylp sorulmalar.
tefakkuh
(a> L) : faydala~ma, bir-
zulat) : 1. fazllet ve meziyet yarJ~na C;lkma. 2.
fark, mikdar fazlasl.
fukud'dan.e.
tefakkudat): araYlp sorma. araYlp
sorulma. (bkz : cust 0 cO, tefahhus).
tefakkudat
Lv"
,j J
~Jl.At
tefavut
tefayud
tef'ileler, mlsra veya beytin vezin parc;alart.
tefakkud
(a. i,.) : fasahatle soyleme.
(a. L tefahUr'Un c. )
1. ovunmeler. 2. ovOn~ler.
J:£:.l.4,"
tefavud
~lA>"
L..
~eyin birbirindenfarkll olmasl. (bkz : tezad). 2.
rat)
1. ovunme. (bkz : temedduh). 2. ovOnc;.
(bkz : iftihar).
tefahurat
(a. i.) :' klrtlma, ke-
~irinden faydalanma.
(a. L tefahhus'un
tefahhusat
c.) : inceden
tefail
~i»"
tefassum
silme, (bkz : infisam).
a~r1ma.
(a. i.)
tefazzul
tefakkur
(a. i. fakr'den) : fuka-
rala~ma.
tefakum
!1Uc;le~me.
f. 80,
(a. L)
[i~] buyuyup
1. fazilet, Os·
tunlOk satma. 2. iyilik; bagl~lama. (bkz : tefad.'
dul),.
tefci'
L~"
(a. i. c.
tefclat)
aeltma,
can"';1 yakma: dertli klima.
1265
(a, i.) : 1. verden su kay.
tefcir
natlp akltma.2. drena;. 3. hek. kanl veya eerahati
akltmak i<;in ameliyattan sonra yaranm i<;ine deIikli borular sokma.
(a, i.) : canmJ ba~kaslna
tefdiye
.feda etme, "eanlm sana kurban olsun" deme rk 1.
L~"
tefeccu'
(a. i.)
: aelma, canl
(a. i. felsefe'den. e. : teo
felsufat) : fevresafla~ma; felsefe sozleri soylelT)e.
(a. i. tefelsUf'Un
tefelsufat
e.)
: feylesofla~malar:.
tefennun
(a. i. fenn'den) : 1. de--
gi~me.
(bkz : tenevvU') 2. fen ogrenme; bir<;ok
~eyl~r ogrenme. 3. sozU tUrlU tUrlU soyleme.
yanma; dertli, kaygill alma.
tefennun fj·l·ibare
.,)~" (a. i. feer'den e. : tefeecu-
tefecciir
rat) : L tan veri agarma. 2. verden su kaynaylp
akma. 3 .. hek. yarilma, <;atlama.
tefecciirat ~\.,)~:
Ca. i. tefeceur'un e.) :
tefe~curler.
t:)v
teferru'
(a. i. fehm'deln
tefehh,iim
tefehhumat) :
SO·i tefehhiim
ed. bir defa soylenilmi$ alan bir sozUikinei defa
soylemek qerekince, a sozU tekrarlamamak ic;in
,ba!?ka tUrlU ifade' etme. r Mesela bir sozde FuzOIl'·
den ba'hsolmu$ken tekrar zikri 7cabedinee: "Leyli
vU MeenOn sairi" denilmesi qibil.
e, :
yava~ yava~
yanlJ~
anlama, farkma varma.
'anlama.
(a. i. tefehhum'un
tefehhiimat
e.) : yava~ yavas anlamalar, farkma varmalar..
(a. i flkh'dan) : 1. flk,h
tefekkuh
ogrenme. 2. f1klhda <;ok bi!gili olma. 3. (bkz :
taakkul, tefehhum).
tefekkuh
.o:..iJJ"
(a. i.) : 1.
ho~lanma;
~a!?lrma.
(bkz
hayret). 2. pi!?man olma. 3. yeo
mi~ toplama; yemi~ yeme.
(a. i.) : munfek olma,
tefekkiik
•zineir halkasl gibi. birbirinden ayrrlma,
(a. i. fikr'den. e. : tefek·
tefekkur
kurat) ': du!?unme, zihin yorma; du!?unUlme.
,tefekkurat
(a. i. tefekkUr'Un
(a. i. teferru'un c.) :
teferruat
ayrrntrlar, Fr. accessoires.
t.,)A>
h1ferrug
C.?
,teferruh
(bkz : irifilak).
tefelluc
~_U,"
(a. i.): 1. y,arrlJp c;atla-
ma. 2. hek. felc alma, felce ugrama.
tefellus
(a. i.) : 1.. iflas etme.
2. hek. insan dldinin pul pul dokUlmesi
1266
(a. i. ferah'dan)
ferah-
lanma,ic;i ac;dma.
J?
teferruk
, (a. i. fark'dan)
av-
rrlnia, dagrlma .
teferruk.i ittisal : hek. herhangi bir sebep vey€o
hastallkla ,eildin yarrlmasl.
teferrOc
~~
( a.
e. : teferrUeat) : 1.
a<;r1ma, ferahlanma. 2. qezinti. 3. !=lezintiye
gam dagltma.
teferrucat
(a. i.) : yarrlma, c;atlama.
(a. i. ferag'da~) : 1. fa·
rig alma, vazge<;me. 2. bir isi bitirip kurtulma. 3.
satm alman bir mUlkUn ferag muamelesini vaptlr·
ma, tapusunu kendi Uzerine c;evirme.
c.) :, dU~unri1eler, zihin yormalar; dU~UnUlmeler.
tefelluk
(a. i. fer'den. c. : tefer'i
riJM) : 1. dall<;lnma, dal budak sallverrne. 2. bir
c;ok klslmlara ayrdma. 3. bir kokten <;lklP ayrrlma.
~l:--. i-~
C;:lklP
(a. i. teferrue'Un c.) : 1.
ac;dmalar, ferahlanmalar. 2. gezintiler. 3. gezintiye
c;lklP gam dagltmalar.
teferruc.gah
(a. f. b. i.)
lenee, qezinti veri. (bkz : mesire).
teferruc·geh
teferrUc-gah ).
'.&:":-- )v"
(a. f. b.
U. (bkz:
tefkih
(a. i. ferd'den) : 1. her-
teferrud
kesten aynllp tek, yalnlz, tenha kalma 2. el;lsiz,
emsalsiz, benzersiz alma. 3. kendi bal;llna kalma,
alma.Diliye·i teferrud : el;li, akranl almamak da·
vasl, arzusu.
tefe~vuhat
(a. i. tefevvUh'Un
c.) : mOnasebetli, mOnasebetsiz sozler, bo~ bogaz.
Ilklar, dedikadular, cezava c;arptlnlmaSInI qerektiren sozler.
J> "A>
tefevvuz
teo
(a. i feraset'den c.
teferrus
ferrOsat) : sezme, anlar gibi alma.
teferrusat
..:.. L.~
(a. i. teferrOs'On c.):
sezinti.
teferru!l'
(a. i. ferl;l'den)
~-}u
(a. i. ifraz'dan)
ayrd-
ma.
,-,~.
c.) : feyiz bulmalar,
(bkz : terakkiyyat).
tefhim
~~
tefer'un
Firaunla~ma.
(bkz:
azamet) ..
e-ilJ
tefessuh
(a. i.) :
a~dma, geni~.
leme. (bkz : inbisat).
tefessuh
(a. i. fesh'den. c. : teo
fessOhat) : 1. ~urume~ <;OrOyOp dokOlme, bazulmao 2. hek. bir cismin kakup dagdm,asl.
(a. i. tefessOh'On
tefessuhat
c.) : ~OrOmeler, ~Or.OyOp dokulmeler, bozulmalar;
cisimlerin kakup dagdmasl.
(a. i. fett'den),
tefettut
par~alanma,
(":;.Ju
tefhim
vOkselmeler.
komUrle~tirme;
(a. i. fahm'den)
: 1.
bOyOk sayma. (bkz : ta'zim). 2. a. gr. bir harfi
kalln okuma : raglb~daki "r" nin kalin, receb'deki "r" nin ince alul;lu .. gibi.
tefhim
t-,A,
(a. i. tefeyyuz'On
i1erilemeler,
(a. i,) :
(a. i. fir'avn'den) : 1.
2. son derecede kibirlenme.
(a. i. fevz'den c. : te-
- l' .-
tefeyyuzat
teferruz
i.) : 1. OstOne al·
feyiz bulma, ilerileme, yOkselme. (bkz:
yay".
ma, serilme'.
ufak
tefeyyuz
feyyUzat)
terakki ).
. ;.)ilJ
(a.
ma, Ozerine alma [bir i~i-]. 2. flk. gayrimenkul'Un
tasarruf haklannl satin alma.
(a. i. fehm'den. c. : tef-
hlmat) : anlatma, anlatdma, bildirme, bildirilme.
tefhim·i meram :meramlnl anlatma
tefhimat
(a
i. tefhlm'in c.) :
anlatmalar, anlatdmalar, bildirmeler, bildirilmeler-.
te'fif
( a. i.). (bkz : teeffUf ) .
te'fik
(a. i. c. : te'f1kat) : 1.
ufak
un ufak alma.
yalan soyleme. 2.· yalan; iftira etme.
tefe'ul
Jl...iv-
(a. i. ·fal'den. c. : tefe'Ulat)
1. fal a~ma, fala bakma. 2. havre varma, ugursama, ugur sayma.
tefe'ulat
.:/{LilJ"
(a. i. tefe'UI'Un c.) :
1. fal a~malar, fala bakmalar. 2. havre yarmalar,
ugur saymalar.
te'fikSt
(a. i. te'f1k'in c.) : va·
Ian soylemeler, yalanlar, 'iftira etmeler.
tef'il
J~
(a. i. fal'den) : fal at;tlrma,
fala baktlrma.
tef'i1e
tefevvuk
J"Jv
(a. i. fevk'den) : Uste t;lk-
ma, UstOn alma, yUkselme. Diliye-i tefevvuk : Ustte
bulunma davRsl, iste?:ii.
(a. i. c.
tefail)
mlsra
vey-a beytin vezin part;asl.
tefkih
(a. i. flkh'dan)
1. flklh
ogretme. 2. ogretme, anlatma.
tefevvuh
oJ,A,
(a. i.fevh'den c. : tefev-
vOhat) : 1. agza alma, s~yleme. 2. mUnasebetsiz
soz soyleme, dil uzatma.
(a. i.) : 1.
hayrete
dU~Urme.~. yemi~
ha~landlrma;
yedirme.
1267
·teikir
(a. i.)
tefkir
$at) : 1. doseme. dO$enme, yayma. 2. ev e$yasll1l
dUzenleme.
dU$undurUlme. 2. fels. Fr. ideation:
(a. i.) : 1. birisine "mUf-
teflis
lis"deme, denilme. 2. huk. yarql<; taraflndan birinin iflaslna hUkmedilmesi. rbu hukUm i'lan edilirl.
c::t /
tefri',
(a. i. tefris'in c.) :
1. dO$emeler, dosennleler, yaymalar. 2. evesvasllll
dUzenlemeler.
(a. i. fer'den. c. : tefriat) :
tefric
?
."
(a
::....."fJ
1\.:-- .)~
tefrice
i.). (bkz
tefrih ).
( a.
tefaric )
c.
...1,,"/
(f. s.)
tefside
: tersine
hararetli, klz-
tt,}'
: 1. dUn-
(a. i. c. : tefrigat) : 1.
dolu kabt bO$altma; dolu kabll1 bO$altdmasl.· 2. yemeg; kotarma, yemek kotarilma. 3. (feraqat' den)
feragat ettirme, vazge<;irme.
tefrigat
(a. b. s.)
tefside.dil
(a. i. ferd'den)
yadan ge<;ip yalnlz Allah ile me~gul olma. EhI·i
tefrid : kO$eye <;ekilip ibadetle me$gul olan kimse.
2. fiz:. elektriklenmemesi istenilen seyi elektrik nakleden cisimleraen aYlrma. (bkz : tecrid).
tefrig
(a.i. fart'dan)
a$lrdlk, ortalamanlll c;ok altlllda kalma. ["ifrat" 111
~Idd, ].
qlll.
arallk.
tefrid
.k1. /
tefrit
fer'lendi rme. (bkz : fer").
Ylrtma~,
( a. i. fers' den. c. : tefrl-
tafri$
'1. dU$undurme,
~l:.~}'
("ga" uzun okunu,r. a.
i. tefrig'in c.) : T. dolu kaplarl bO$altmalar. 2.
yemekJeri kotarmalar.
yU·
reg; vanlk, ba!:]rl yanik.
( f. b. s.)
tefside·leb
tefsih
"",---.QJ
(a. i.)
1...,.."
pek
qenisleme. (bkz:
tevessu' ).
( ai, fisk' den. c. : tef-
tefsi~
\
sikat) : fisk ve fUcOra' sUrukleme, birisine faslk,
kabahatli, !=Iunahkar deh,e.
("ka" uzun okunur.
tefsikat
a. i. tefsik'lI1 c.) : fisk ve fUcOra sUrOklemeler.
tefrih
C"./"
(a. i. ferah'dan)
ferahlan-
dlrma, gonO! a<;ma.
(a. i.) : 1. korkusuz kal-
tefrih
ma 2.
zamanr.
~efrih :
te'sirini
!=Ieli~me,
filizlenme, 3. yumurtadan <;lkma
Devr-i tefrih : biy. kulu<;ka devri. Vakt-i
hek. <;:i~ek hastallgl a$IS,111111 yaptlmasll1dan
gosterinciye ~adar gec;en zaman.
(a. i. fesr'den. c. : tefsi-
tefsir
rat) .: 1. yorum. 2. Kur'an~1 Kerim'in mana baklmlndan izahl. 3. (c. : tefasir) Kur'an'l izah eden
kitap. HOsn·j· tefsir : bir seve gUzel, mUnasJP mana verme. ilm-i tefsir : Kur'an', izah· etmenin yollarll1l,. usullerini birdiren ilim SO·i tefsir : bir $eye fena mana verm,e.
(a. i. tefsir
(a. i. fark'dan)
tefrik
sec;me, ayrrdetme. Meclis·i tefrik : idare meclisi
azibl (yonetim kurulu Oyesi) sec;imi ic;in yapdan
toplantl.
tefrika
4.i/
(il. i.) : 1. aynlma, ayrl-
Ilk. 2. bozu$ma. (bkz : nifak). 3. gazete
derqilerde klslm klSlm <;:Ikarilan uzun yazl,
veya
tiyle.
116R
(a. zf.) : tefrika sOre-
nin c.) :
(a. i.) : hek. 1. dokto-
tefsire
run, hastanll1 idrarlna' bakmasl, idran muayen~ et·
mesi. 2. hastanll1,doktor taraflndan muayene olunan idran.
tefte
tefrilc.aten
1, 2
1. yorumlar 2. Kur'an'lI1 manasll1da yapilan yorumlar.
4.--=:..v
raretli. Ahen.i tefte
klzgln genu!.
(f. 5.) : klzml$, kIZQIn, haklzml$
demir; DiI·j tefte :
tegalli
teftih
(a
:A>
?'I'-..
I.- -
i. feth'den. c. : tefti-
gu~ad).
hat) : 1. a<;ma. (bkz
tefvit
(a. i. fevt'den)
ge<;irme,
kaC;lrma.
2. gegirme.
tefvit·j salat : namaz vaktini ka<;lrma.
(a. i. teftih'in c.)
teftinat
1.
tefviz
a<;malar ..2. gegirmeler.
(a. i. fetk'den)
teftik
varma, ya-
rilma.
(a. i. fetk'den) : ditmek,
teftik
[yun, pamuk gibi ~ey-
didilmek, taraYlp a<;mak
leri·l.
fetl'den)
( a.
teftil
fitil yap-
ma, bukme, bOkulme.
~_:A.>
teftin
~JAJ
r
tefviz·j talilk: fer. eskiden 1 kocanm tal8kl'karrsma veya u<;uncO bir ~ahsa tevdi etmesi. [mesela : evvela l.<adm erkege hitaben : irade ettigim
vakit emr-i talak kendi elimde olmak Ozere nefsimi
sana tezvic ettim" deyip erkek de bunu kabOI etse
l1ikah s,ahih ve .emr-i tal8k kadlna tefviz' edilmi?
olur;, diledigi vakit kendisini tatlik edebilir. Fakat
erkegin bo~?ma hakkl bilkldir].
(a. i. fitne'den) : 1. fitneye,
fesada du~Orme. 2. meft6n, vurgun' klima.
: 1. ihale, sipari~
(a. i.)
etme, edilme. 2. dagltlm. (bkz : tevzi'). 3. bir
gayrimenkulU, bilinen bedeli kar?lligmda, bir kimsen in ustOne blrakma.
tefzi'
t'UA>
(a
i.)
1. UrkUtme.2.
belinletme, hayretle bakdlrma.
( a. i. c. : teftirat) : fUtur,
teftir
tegabbur
usanc;, bezginlik verme.
(a. i. gubar'dan)
toz-
lanma.
(a. i. teftir'in c.)
teftirat
'usanc;lar, bezginlikler.
teftis
ufak ufak par<;ala-
(a. i.)
tegabiin
mak, parc;alimmak.
(a. i. fet~/den, c. : tefti~
tefti!1
:~at)
tegabbur.i menilhir : hek. tifo ve benzeri gibi
hastallklarda hav·a ile karl~lk tozlarrn burun deliklerine girerek birikmesi.
1. geregi gibi sorup
ara$trrmi:l, sorulup
ara?tlrllma; bir ~eyin dogrusunu bulmak i<;in her
taraflaraYlp tarama. 2. muayene, kontrol. 3. mufetti~; tefti~ ve tahkik me'muru. Mahkeme.j tefti~ :
huk. [eskiden] evkaf nezaretinde, ~eyhislam kaPIsma bagll ~er'i mahkeme.
:
tefti~at
(a. i. tefti?'in c.)
tefti~ler.
("ga" uzun okunur. a.,' i.
qabn'den) : birbirini
aldatma [all~
veri$te]'
Yevm·j tegabiin, Yevm·iit-tegabiin : k,lvamet qunU.
(bkz : yevm-ul-klyame).
tegaddiib
~Al-
tegadruf
(a, i. gudrOf'dan) :
gudruflanma, klklrdaklanma.
(a. i. qaflet'den). (b,?: :
tegaffiil
tefti~i
I.S~
(a. s.)
teftl?e mensup,
tefti?le. ilgili.
legafUl).·
tegafiil
(a. i.) : pan;a parc;a etme,
teftit
unufak etme, edilme, parc;alanma.
teftit-j ahcar
ta~larin
parc;alanmasl.
(a: i. gadab'dan) : ga-
zebe gel me, hiddetlenme, klzma. (bkz :teqazzUb).
("ga" uzun okunur.
~.
i. gaflet'den. c. : tegafUlat) : anlamamazllktan gel.
me.
tegafUI5t
.:.t~lA~
("ga" uzun okunur.
a. i. tegafUl'un c.) : anlamamazlJktan qelmeler.
teftit·j ziicac
. J~).iv
tefvik
yaym
sol
slrc;anln unufak olmasl
e!
tegalli
(a. i.)
ile yukarlya
: tar. okc;ulukta,
kaldlrdmasr.
J.....:.i
(a. L galiye~den) : galiye
denilen-misk ve anberden murekkep guzel kokulusiyah macunu, sUrUnme.
.1269
tegilllliif
tegaJlijf
(a. i. gJlaf'dan)
(a. i. gusn'den)
k,llf·
tegalliif·j em'a :. hek. bai:jlrsak. dola!?masl.
. .kl~
tegallut
.( a.
tegassul
i. galat'dan.c. : te-
.:..>LkJ.;,;-
tegallutat
tega~~i
'._JL:.~
(a. i.)
tegamijz
("ga" uzun okunur. a.
gamze'den e.
tegamuzat): [birbirine]' goz ucu
He i!;aret etme, edi!?me.
.:..>\t-l;';
("ga" uzun okunur. a. i.
tegamuz'un c.) : birbirine goz ucu ile i!?aret et·
meier, edi~meler.
;,;.i
(a. i. qane'dan e.
ct
te-
gannueat ). : nazlanma.
.:..> ~
J!.;J'
tegarriib
'-:"..Jid
(a. i. gurbet'den)
gur-
(a. i. c'.: tegarrudat):
ku!;un, latif, ho!; ve nagmeli bir
~ekjfde
~b.flM
(a
2~
tegayurat
bir ~eyin' esaStnl
("ga" uzun okunur.
a. i. c. : tegayurat) : Zit olma,
uymama. (bkz
mUQayeret).
~\J.. L:.i
ba~ka
tOr/O olma,
("ga" uzun okunur.
a. i. tegC\yOr'On c.) : Zit olmalar, ba!?ka
ler, uymamalar.
. tegayuz ' .12~L:.;-
to rIO10k·
("ga" uzun okunur. a" i.
tegayOzat): kar~Jllk" klzl~ma, ofkel~nme.
tegavyum
r::,-;';
(a. i. gaym'dan. c. : te-
tegavvuz
i. tegarrOd'On c.) :
(a. i.)
.1i.:..i
(a. i. gayz'den. c •. : teo
gayyOzat) : hiddetlenme, k,zma. (bkz : tegazzOb).
tegayyiiz~t~u...:.i
e.)
(a. i. teQazzOI'On
: hiddetlenmeler, klzmalar.
gururlanma.
~:..i
(a. i. gazab'dan), : ga-
zebe Qelme, gazeplenme, ofkefen me. (bkz : tegad.
dOb, tegayyOz).
tegazzul
).Ji
(a. i. gavr'den) : 1.
tegayur
tegazziib
otmeleri.
tegarrtir .
iY;
otmesi.
tegarrud.j hezar : bulbulUn otmesi.
tegarrudat
renkten renge
gayyOmat) -: bulutl,anma. (bkz': tesehhOb).
bete <;Ikma. (bkz : igtirab).
tegarrijd
tegavvur
kal-
I"
burdan ge<;irme.
i.)
(a.
derin dalma, derine dalma
arama
e.
(a. i. glrbal'den)
Jy;
girme.
(a. i., tegannuc'un
c.) : nazlanmalar.
tegarbul
tegavvUl
: fiz. galvano
yapma, pillerden getirilen elektrik ceryaniyl~ bir
eismin elektriklenmesi.
tegannijcat
buyuk
aptes bozma.
tegalvun
teg:mnuc
(a. i. gl!?ae'den) : 1.
(a. i. qaita'dan)
tegavvut
("ga'! uzun okunur. a. i.).
(bkz : mugalebe).
tegamiizat
~1.:i
bOrunme, ortOnme. 2. (ga~y'den). kendinden ge~·
me. (bkz : taQ~iye2).
(a. i. teQa!lut'un c.)
yantlmalar.
tegalUb
(a. i. gasl ve gusl'den):
ylkanma.
gallOtM) : yafill~llgadu!?me, yimJlma.
ku~lann
dal-
,Ianma, dal budak peyda etme.
lanma.
J yi'
(a' i gazel'den. c. : tel
gazzOfat) ': 1. gazel soyleme. 2~ ed. gazel tarztnda
~iir yazma.
(bkz : igtirar).
tegarriis
dikjfmi~
1210
.Ji
IJ'
(a. i. Qars'dan)
olma hali: (bkz : te~ecc(jr).
raQa~ 1
tegazziilat
~ )J yi
(a. i. teQazzOI'On
c.) : 1. gaze I soylemefer. 2. gazel tarzmda !?iir ysz.
maIar.
tehasum
tegerg
(f. i.) : [yagan] dolu.
Baran u tegerg : yagmur ve dolu.
Jr;
tegil
ba~llyan
~abb-I
emred)
bUn, ka'r).
:
k6~k
~ehalUk . c~lr-
(a. i. helak'dan.c. : teha-
ma; istekle atilma.
(a. i. tehalUk'Un
tohalUkat
;katl.
(a. L)
teh5bb
(a. L hulf'den. e. :. teha.
IUka~) : can atma; birbirini itip c;i?:lniyerek kO$u$·
teh·i derya : denizin dibi. 2. kat, mertebe.
ka~ane
sevisme, dostluk
c.) : can atmalar; birbirini itip<;igneyerek kO$u$malar; istekle atilmalar.
peyda etme.
( a.
tehabbur
hakimin
IUfat ): birbirine Zit olma, birbirineuymama.
teh·i 4j:ah : kuyunun dibi.
teh·i
(a. i. half'den)
iki tarafa da yemin verdirmesi.
(f. i.) : 1. dip. (bh
'u
....All?-
(f. L) : sakall yeni C;;lkmlya
gene;. (bkz
teh
tehalUf
(a. i. haber'den)
iyi
1.
c.:, tehamiyat)
2. avukatltk etme.
kendini sakmma
bilnle, esasml bi/me.
tehamiyat
I.J""~
tehabbu!i
(a. i. habs'den)
ken-
dini bir yere kapama.
I
tehaci
-
0':\...f;>O
(a. i. heea'dan)
r~·lr-
(a. i. hUeum'dan. e. :
~ ~ lr-
(a.
i. tehaeUm'Un
c.) : 1. [birlikte] hUeOm etmeler, saldlrJ$lar. 2.
U$U$meler, topla$malar. (bkz: tehMUt 1).
tehadu!
t?l_~-
(a. i.) : aldanmaml$ iken
aldanml$ gibi g6rUnme.
tehadub
(a. i.)
kamburla$ma.
":"9l~'
(a. i.)
hlrpalama):
Ga-
uygunsuzluk. fels.
tehallus
olduCju halde kendini ya$11 g6sterme, ihtiyar gibi
g6rUnme.
(a. i.)
hlrilda$lp da-
teharu$·i kilab:
mas!.
k6peklerin hJrllda$arak dala$-
(a. L) : muzo eski Arap
tehasin
mUziQinde esas lahni gUzelJe$tirmek tjzere
kullanilan sUs notalarJnm meemOuna verilen bir ad.
tehassiib
~-
(a. i.) : yastlga dayanrr
(bkz : tevessUd).
differenciation.
tahaIlUs).
teharum
(a. i.) ': 1. birbiri UstU.
tehafUt·ul.felasife (feylesoflan
zali'nin me$hur eseri.
Ul~-
(a. L) : 1. <;Ikl$ma. 2.
teharuc
flk. ortaklartn, bir klsml akar, bir klsml arazi ve
bazlsl da para Uzetine yaptlklan anla$ma.
la$ma.
ne atilma. (bkz:
tehaeUm). 2. bir $eyin hlrsla
Uzerine dU$me. 3. kendini peyderpey bir $eye. <;arpma.
tehalluf
(a. L hanin'den) : <;ok
tehannun
arzu, istek g6sterme; goreeegi gelme. (bkz : tahas·
sUr) .
teharu$
(bkz : tahaddUb) .
tehafUt
ah~
makllga d6kme, kendini ahmak gosterme.
\ tehaeUmat)
1. [birlikte] hUeum etme, saldlrma
2. U$U$me, topla$ma.
tehacumat
(a. i. humk'dan)
1. hie-
vet me. 2. hicivle$m~.
tehadim
(a. i. tehami'nin
c.)
1. kendini korumalar, sakmmalar. 2. avukatllk etme c;:all$malarJ.
(a. i. huIOs'dan). (bkz
tehasum
(a. i. hasm'dan) : husu-
mette, dU$manltkta bulunma.· (bkz : muhasama).
·1171
tehasud
(a. i. hased'den)
tehlisud
L~l?"
Ylkma,
(a. i.)·: c;oeugu avutma,
tehdin
{a. i.). (bkz : tehasl).
gUzel sozlerle susturma; yalandan yUze gulUp med·
hetme.
c;ekinme, sa-krnma: (bkl : ihtiraz). Bi.tehasi : ~e
kinmeden, saklnmadan,
la5 ma . (bkz
(a. i. hedm'den)
yerle bir etme.
(ii. i. hosy'den) : korkup
4;. . .t,. .
tehdiye
. (a.
i. hedy ve hidyet'den) :
hediye verme, baglslama. (bkz : ihda) .
....1 lSi
tehlitub
r. ...t,. .
tehdim
ha·
setle~me. (bkl : muhasede).
( a. i. hatb'den)
hitap-
l.5:r"
tehecci
muhataba ).
(a~ i. hed'dan)
hecele·
me. (bkz : teheiye).
tehlivun
jJL;
miyet vet;"meme,
(a. i hevn'den)
ehemteheccucJ
mUhimsememe, aglr davranma'
qeee
hafifseme~
(a. i.). (bkz
tehlivur
niuha-
(a. i. heed ;dell )
..t:::er"
namaz klima. 2. geee
uyanlp
r~r
teheccum
1.
nomazi.
(a. i. hUeOm'dan)
hUeOm etme, s3ldlrma; aeele gitme.
vere ).
(a. i. tehiyye'nin c.)
tehliyli
(a. i.) : hidayetlenme,
teheddi
selamlar; haYlrduaJar.
dogru yola girme.
/ "
tehazul
Jj l;c.
(a. i.)
savas tan kaC;lp geri
donme.
tehcin
~:::ef"
(a. i.)
: 1. dedikoclu
yapma. 2.. mUstehcen, a~lk, edep dlsl sayma.
tehcir
sarkmCi, sol·
tehciye
(a. i. hieret'den) : goc; et-
(a. i.)
heeeleme. (bkz
teheec7 )
tehdid
(a. i. hUdOd'dan. e. : teh-
dldat) : birinin gozUnU korkutr,na, gozUkorkutul.
ma, goz dagl.
tehdid·amiz
~ol ~"...t;
(a. f. b. 5.)
teh-
ditle karl~lk.
{a. i. tehdid'in e. )
go.
tehdit edercesine.
ylkdma. (bkz :
(a. suI. : hekeme. i.
tehekkum
e. : tehekkumat)
1. alay, eglenme. 2. gorUnUste
eiddi, hakikatte alaydan ibilret olan eglenme. 3. ed.
ta'riz'in te'sirli olan' klsml
Mesela: "edebiyyatl
tutup bogdu gurOh·i kudema * okuyun siz de onun .
canma ey gene; udeba" beytinde oldugu gibi .
.:>~
tehekkumlit
( a. i. tef,ekkum'un
e. ) : 1. alaylar, eglenmeler, 2. eiddi tavlr taklllarak eglenmeler.
\.~~.
tehekkumen
( a. zf. )
tehekkum
...,1,..".
tehellUl
( a. i.)
yuzU gUlme,
keyifli olma.
(a. zf.) : korkutarak.
tehemten
":'~"'i""
( f. s. )
iriyarl, boylu
boslu yigit.
korkutmak ic;in.
tehdid·karane
(a. i.)
sOretiyle, alay i~in .
zUnUkorkutmalar, gozdagl vermeler.
tehdldan
tehedcWm
inhidam ).
tirme.
1-272
(a. i.)
pUme.
(a. f. zf.)
Tehem·ten
kahramanl
Zaloqlu
Vi"'1....
Rustem'in
( f.
h. i.)
lakabl.
Eski Iran
tehiyye
1::"~""
tehennuc
(a. i.) : hek. c;ocugun,
ana rahminde canlanlp klnlildamasl.
teherru~
(a. i.) : hek. kuc;uk
ku~uk
kabarclklarla
hastallgl.
~iddetli ka~mtl
yapan bir cilt
(a. i. hetk'den) : 1. Ylr-
tilma. 2. alnmm
uzunW duymama.
daman
c;atlama,
j]r
tehezzjjz
(a. i.)
ihtizaz).
~r"
(f. s.)
1.
kusma
(a. i.)
(bkt:
istifraQ) .
(a
tehevvum
i.) : yahudi olma.
(a.
i.)
bo~.
(bkz
hall).
2. zf..bo~una.
(f. b. s.)
:
hafif uyku;
elibo~,
zugurt.
..5....,)
tehi·desti
tehevvud
hafif titreme,
utanmazllktan
tehi·dest
tehevvu'
makamla ~arkl
(a. i.)
deprenme. (bkz
tehi.
tehettuk
~..it"
tehezzuc
soyleme.
I-Sr" (f. b. i.) : zugurtlUk.
I~ "
~l)I...:1""
tehi.gah
tehi-geh
ct.
~"
:~....
(f. b. i.) : bo~ bogur.
(f.. b. i.).
(bkz: teh'i-gah).
Imlz9anma. (bkz : sine, tehvim).
tehevvur
tehevvurat )
':>fkelenme, I:opurme.
tehevvurilt
.c.)
(a.
i. tehevvur'Un
: ofkelenm~ler, kopurmeler.
teheyyuz
mi~in
hek. kink ke-
(a i.)
(a. s. tohmet'den) : kaba-
hatli, su<;lu.
.;AA
tehi-magz
(a. i. c
teheyyuat )
hazlrlanma.
(a. i. teheyyU'Unc.)
hazlrlanmalar.
teheyyub
( a.
heybet'den)
kor-
teheyyuc
c.SY,.4
~
(a. i. heyecan'dan. c.
teheyyudat
( a.
c.) : heyecanlanmalar,
~~. .
b. s.)
(f. b. i.)
Jl:4 0"...."
bo~kafaldlk,
(f.' b. s.) : i<;i
J\A I-Sr""
tehi·miyani
bo~luk,
: heyecanlanma, co~ma.
( f.
beyinsizlik.
tehi-miyan
kutma;· korkma.
I-Sr"
beyinsiz:
tehi·magzi
teheyyuat
teheyyucat)
geldiniz!" demek olan "ehlen ve sehlen" cumlesini
soyleme. 2. ehliyetli 'klima. 3. laYlk,
mustahak
gorme, gorulme. 4. Urkekligini giderme, all~tlrma.
tehim
kaynaylO biti~mesi.
teheyyu'
(a. i.) : 1. niisafire : "ho$
tEl'hi!
(a. i. c.
bo~.
(f. b. i.) : i<;i
iC;i bo~ olma.
(a. i.
to'hir
C.
:'
te'hirat) : son-
raya, geriye blrakma, qeciktirme, geciktirilme.
teheyyuc'un
te'hirat
co~malar.
..::.t',,?- t~
(a. i: te'hir'in c.) : son-
raya blrakmalar, geciktirmeler, geciktirilmeler.
teheyyudJt~1 mutevaliye : devamll heyecanlanma-
lar.
tehiyyat
teheyyuci
(a. s.)
: fels. fro emo.
..::.tL:1"'"
(a.
hazlrlanmalar. [asll
(bkz : tehyiat).
t'"""rlall'o{"",
tehiyye'nin c.)
: tehyiilt" dlr 1
tionneJ.
teheyvu m
kalma.(bkz
(':""1....
tahayyur).
( a. i.)
tehiyye
'S....
(a. i. c. : tehiyycl\} : 1. selam.
2. selam verme. 3. hayrr dua etme. 4. beka, mGlk,
malikiyyet.
tehiyyet.iil.mescid
tehiyyet.iil.mescid
mescide glrmce oturmadan
kd man iki rekat nafile namazi. (bkz ; tehyie).
(a. i.).(bkz: tehiyye).
tehiyyet
tehvin
(a. i.) ; oldUrme (bkz:
tehlik
ihlak ).
(a. L c. ; tehillat) ;, islam
dlninin tevhit akidesini hulasa eden "lailahe-i1I-AIlah" sozUnU tekrarlama.
(a. i. tehlll'in c.):
."Iailahe-ill-Allah" sozlerini soylemeler.
tehilleden, "Iailahe-ill-Allah" sozUnU makamla oku.yan. (bkz
mUh,ellil).
(a. i. helak'dan.)
tehliike
teh-
:
teh-
~1':':'.Jr· ;
(a. L tehvln'in c.) :
ehvenle~tirmeler, ehvenle~tirilmeler, kola~'la~tlr
J-~Jr
(a. i.)
karmakar'~lk
et-
me! (bkz : te~vl~).
tehviye
(a. f. b. s.)
tehlil·han
C.
malar, kolayla~tlnlmalar; hafifletmeler, hafifletilmeier; ucuzlatmalar, ucuzlatJlmalar.'
2. ~I~altmalar, al~altdmalar.
tehvi~
~~lr·
tehlilat'
(a. i,. hevn'den.
:
tehvinat
1.
J:1r-·
tehlil
J:.Jr
1. ehvenle~tirme, ehvenle~tirilnie, kolayla~tlrma, kolayla~tlrdma;' hafifletme, hafifletilme;
ucuzlatma, ucuzlatllma. 2. al~altma, al~altdma.
vlnat)
":,J{'-
(a.
heva'dan)
havalan-
dlrma.
(a.
tehyi'
tehyiat
i.). (bkz
..:...l=.:r
: tehyie).
{a. i. tehyie'nin c.) :
hazlrlamalar, hazlrlanmalar.
like.
~r-
tehniye
tehyib
(a. L). (bkz ; tehlliyet.).
(a. i. c.
tehyibat )
heybetli gosterme, gosterilme
~
tehniyet
kutlama;
"ho~
(a. i.) : tebrlk etme,
geldin!" deme.
(a. i.)
tehrib
ka~lrma, ka;
tehyic
r,-::r
(a. i. heyecan'dan c.
tehyicat) : heyecanlandlrma,
(a
tehrim
tehtik
i.) : kocaltma.
tehvicat
(a. i. hetk'den) : 1. ylrt-
mao 2. namusa halel getirme.
(a. i.)
kusturma~
(a. i.)
yahudile~tirme,
tehvi'
kus-
tehvid
.A..Jf"
( a. i. hevl'den
tehvil
C.
teh-
vllat) : korkuya dU~Urme.
~~~Jr.
,tehevvtim ).
(a. L c.
tehYi§t)
hazlr-
~~..i.r
(a. i. c
tehzibat)·
:IS-
lah etnie, dUzeltme; temizleme.
I
teh~ib.i ahliik : ahlak, dUzeltme.
tehzib5t
~~"..i.r"
(a. i. tehzl,b'iri' c.)
Islah etmeler, dtizeltmeler; temizlcnleler.
(a. i. t""h...wrn
c.)
korkuya dU~Urmeler.
{...n-
co~turmalar.
lama, hazlrlanma.
tehzib
yahudile~tirilme.
c;:o~turma.
(a. i. tehyic'in c.)
heyecanlandlrmalar,
t~yie
tur'ulma.
-teh\filtl
(a. i. tehyib'in c.) :
heybetli gostermeler, gosterilmeler.
C;:lrdma.
tehvilat
tehyibat
tehzic
makamla
(a. i.)
lmlZ!=lanma; hafif
~arkl
tehzicat
makamla
~arkl
(a. i. c. : tehzicat)
soyleme. (bkz : tehezzUc).
~lf:;;
soylemeler.
(a. i. tehzic'in c.)
tekamiil
.:
Ju;
tehzil.
(a. i. c
: tehzilat) : 1-
zaYlflatma. 2. alaya alma; hezil,alay ~eklinekay
ma; hezil, alay ~ekline kayma. 3. ed.. ciddi bir
esere latife tarzmda nazire yazma. [mesela : "daglttm hab-I naz-I yari ey feryad; neylersin? * edip
seyrangehim yekser harab-abad, neylersin?" matla/nm : "daglttm arpa-vO-bugday.lml ey bad, neylersin? '* edip harmengehim yekser harab-abad, neylersin "~ekline sakulmasl gibi].
tehzilat
':"~.Jr.
(a. i. tehzil'in c.) : 1.
zaylflatmalar. 2. alaya almalar,hezil, alay
kaymalar.
tehzim
("ka"uzun akunur.
a. i. takdir'in c.) : 1. allnyaz"arl. (bkz
derat). 2. i htimaller.
rJlZ,-
tekadiim
mukad-
("ka" uzun akunur.
a. i.) : 1. ge~mi$ bulunma. 2. flk. n1urOr-izaman
(zaman * a$lml) alma.
tekadiim-i zaman : huk. bir hadisenin vukuundan Itibaren bazl hallerde da~anm !bakdmasma $ahadetin dinlenmesine mani' te$k71 eden mUddet.
~ekline
tekaffi ,
Jz,.
(a. i.). (bkz : iktida).
tekafi, tekafii' ~ ,."Is::';-
(a. i. hazm'den) : hek. 1.•
slktlrma, slkl~tlrma. 2. hUlasasl (* ozeti) almacak
bir maddeyi 35 - 40 derecede· ISltllml~ su i~inde
blrakma.
.
J.~lZJ .
tekadir
• JK;-
(a. i. kUf'den) :
birbirinin dengi alma.
(a. i.): fels. fro soli~a.
tekafiil
rite.
.J:.~
t..hzi:
(a. i. c. :' tehzizat)
tekahhiil
hareket ettirme, hafif titreme, titretilme.
tehzizat
~.lj.Jr·
J-C;-
me ~ekme [goze-]. (bkz
(a. i. kOhl'den)
sUr-
iktihal) .
(a. i. tehziz'in c.) :
hareket ettirmeler, hafif titretmeler, titretilmeler.
tekahiil
(a. i.) : dikkatsizlik, ih-
tekalib
("ka" uzun akunur.
mal.
(f. i.) : ka~ma. seQirtme.
tek
tek ii du, tek ii puy, tek ii tiz : oteye beriye
ka$u$malar.
a. i. taklib'in c.): c;evirmeler, dondOrmeJer; .it;i
dl~a ~evirmeler.
tekabbel.Allah
(a. cu.)
"AI-
lah kabul etsin!" manasma gelir.
.
~
tckabbuh
.,
(a. i. kubh'dan) : t;ir-
kin gorme, kotO sayma.
M
~A~
tekabkub
la gazlann
yaPtl~'i1
\ .... i.)
baglrsaklar-
gurultu.
("ka" uzun akunur. a.
tekabiil
t
kabl'den c. : tekabiilat) : 1. kar$1 kar$lya almal
kar$1 kar$lya, ydZYOze gelme, kar$lIa$ma. 2. kar$lIlk alma, kar$IIama.
tekabiil-i saffeyn : ask. sava$an iki ardunun kar$IIa$masl.
r:~lA".
(a. i. teklWin c.)
tekilif-i emirivve
tekallf-i harbiyye
kaJade vergi.
("ka" uzun akunur. a. i.
t·akdime'nin c.) : sungular, veri/en hediyeler, ar·
maganlar.
1.
,
hUkUmdarm kestiQi vergi.
sava~
sirasmda alman fev-
t~kalif-i orfiyye
huk. [eskid~n]kanun ve nizama mOstenit almakslzm idareten gorUlen IUzOma
mebni' al man akt;e vesaire ve halka yOkJetilen angarye. [bu paralarm tahslline me'mur a/anlar:'
ml;.\"assll, sipahi, miiltezim, suba~I, karuagas,' dlr].
I
tekilif~, -:akka : $er'i' cevaz bulunmlYan ve tekalif kaidelerine ~ uymlyan vergi.
tekalif·i ,er'iyye : ,J,~l')in emrettim zekat, hara~
gibi vergiJer. 3. ibadetler.
("ka" uzun akunur.
tekabUlat
a. i. tekabiil'iin c.) : kar$1 kar$lya, yUzyiize gel meler; kar~IIlk almalar, kar$llamalar.
tekadim
tekalif
teklifler. 2. vergiJer.
tekaliib
,:-"IIS::"
(a. i. kelb'del.\
. kopek
gibi saldlrma.
tekamiil
Jo",.
(a. i. kema/'den. c. :
tekamOlat) : 1. kemal bulma,
fels. *evrim, fro evolution.
algunla~ma.2.
biy.,
1275
tekamiilat
tekamiiia~
I
tekasii~
biy.
(a. i.)
tekamiiliyyet
tekasiir
fels. * evrimcilik, fro evolutionnisme.
("ka" uzun okunur.
tekamiir
(a. i, kesret'den) : 1. <;0-
..r..,\$::;
(0. i. kesr'den) :' klrilma;
fix. *klrlnlm, difraksiyon, fro diffraction.
kelimelerdendir 1.
(f. i.) : 1.
tekapu
tela~
He
("ka" uzun' okunur. a. i.
tekarir
tekl ifler,
takrir'in
c.): takrirler,
(bkz: takrirat). \
*onergeler,
("ka" uzun okunur.
1. iki sevin birbirine yakln blma
a. i. kurb'dan)
hali.' 2. ~i%. yaklnsama, fro convergence. (bkz : takarrUb) .
tekariim
(")~;
~eylerden
ka<;tnma.
j;U:
balgam <;Ikarma. (bkz
ryapma
harflerin mahre<;lerinin biro
(a. i.)
"'yip ve kusur ola-
tekatir
~k lA>-
karn'den) : birbirine yana$ma, birbirinin y~mlna
gel me. (bkz : mukar~net).
tekariin fi.l.hayal :, ed. bir ~eyin zikri ile,ona
bagll bulunan se)'in hatlra qelmesL Mesela : kalem
getir deyince, hokkaYI, kagldl; bir "igne istenilinca" ipligi hatlrlamak .. gibi. (bkz : tedai).
("ka" ~2y~6kunur.
tekasit
i. taksit'in c.) : taksitler
...;i ~"
hAl"
( a. i. kesafet'den)
tekattiil
J:A>"
(a. i. katl'den)
: birbirini
kesme, kesi$me.
tekatu'
elA>~
("ka" uzun okunur. a;'-I.
kat'den)
kesme, kesi$me, c;atl$ma; iki c;izgjnin
birbirini kesip gec;mesi. Nokta·i tekatu' : keshme
noktasl.
."klz,"
("ka" uzLin okunur. a.
i. katr, kutOr ve kataran'dan): /damlama, damla
damla dokUlme. (bkz : ta!<:actur).
(a. i.). (bkz: mUka-
tekatiib
tebe).
("ka" uzun okunur. a.
teklltiil
i. katlden)
mukatele).
tekaiid
Co
(a. i.) : hek. bir Slt-
,L
ma nobetinin muntazam vakitlere ayrdmasl.
tekatiim
(a. i. kesel'den.
("ka" uzun okunur. a. i.
birbirini oldUrme, vurU$ma
(~"
(a. i.)
SIr
(bkz :
saklama [bir-
birinden-l
slkla$ma, koyuJ"':;ln~; yogunla$ma.
J-~~
hek.
damlamalar, *damltlklar.
taktlr'in c.)
tekatur
("ka" uzun okunur. a. i.
(a. i. ka$'dan.)
tenahhum :!).'
tekanu'·i dem : hek. kan WkUrme.
tekattu'
tekarub
tekariib·i maharic
birine yak,n 'olmasl.
L~
tekanu'
ko~.arak ara~tlrma. 2., dalkavukluk, kavuk sa llama.
tekasiif
J~;
I
i. ki"mar'dan) : kumar ,oynama.
a
f
qalma. (bkz
taaddUd, tekessUr). 2. <;ok ovUnme.
Sure·i tekasiir : Kur'an'm 102. sOresi.
tekamU I iyyet ) .
tekariin
kasem'den) : 1. yeminle$me, andla$ma. 2. bolUsme, boIO$Ulme. (bkz : mukaseme).
(a. i.). (bkz
tekamiiliyye
<oak
("ka" uzun okunur. a .. i.
tekasiim
(a, i. tekamUI'Un
c.) : 1. tekamUller, olgun!Cl~ma!ar. 2. * evrimler,
fro evolutiOns.
teo
("ka" uzun okunur. a. i.
kuOd'dan) : 1. kar$dlklr oturma. 2. emekliye ayrllma. 3. emeklilik.
U$enme, tenbellik; i1gisizlik.
tekasiilat
..:/IL~;
(a. i. tekasUI'Un
c.) : U$enmeler, tenbellikler; ilgisizlikler.
1216
tekaiiden
a. zf.) : emekliye ayrllarak.
("ka" uzun okunur.
tekaudiyye
nur. a. i.)
("ka" uzun oku·
("ka" uzun okunur. a. L) :
slkl~tlrmasl.
2. Slkl$arak
soi: soyleme.
J jlS::;
tekaUl
tekaza
1. alacakllnln borc;:luyu
emekli ayllgl.
(a. i. kUOI'den)
kim.
tekizub
ispirtola~ma.
(a. i. kizb'den)
bir~
birine yalan soyleme, birbirini aldatma.
(f.
tekiver
s. ve i.) : ko~ucu; se-
girtici, yorga yOrOyti~lU rat]. Esb.i tekiver : ko~u
atl.
(--,.,LA:'
tekavim.
("ka" uzun okunur. a. i.)
tekazzu'
(a. i.) : C;lbanln irin·
lenmesL
CJA>
tekazzuh
(a. i. kuzah'dan):
(alaim-i sema', kavs-i kuzah) $eklini qosterme.
takvimler.
(a. i. c.
tekavviil
tekavvUlat):
yalan soyleme.
tekbib
(a. i
kebab'dan)
kebabetme,edil me.
( a.
tekavvUlit
tekavvUI'Un
tekbir
(a. L kibr'den. c. : tek·
I
c.) : yalan sozler.
(a. i.)
tekavvum
dogrulma[eg-
ri iken-].
tekavvum·i nihil
korpe fidanln
tekavviim·i orfi
muhrez oimasi.
huk.
dogrulmasl.
[eskiden]
bir malin
(a. i. kavs'den) : ka·
~ekline ~irme,
yay gibi egilme ve
'.2.J .JA>M
(a
i. kut'dan)
aZlk·
lanma, beslenme; ge<;:inme.
~lS:S
tekayi
keler. (bkz
..\, \s::.;
tek·
(a. i. keyd'den. c. : teo
kayUdat) : birbirine hile yapma. (bkz : tehadu').
tekay~dat
(a. i. tekayUd'Un
c.) : birbirine hi Ie yapmalar.
tekayyuh
c.)
(a. i. kayh'dan)
kar~t1a~tlrma.
tekdir
(a.
,j.
keder'den. c.
tekdir·i ma' : suyu bulandlrma. 2. kederlendirme, kederlendirilme. 3. azarlama, azarlanma; azar.
4., ogrenciye verilen ve siciline ge<;:irilen bir ceza.
[tevbinden aglrdlrJ.
tekdirat
.;:;\..;:,.A.C,M
~edide
~iddetli
tekdiri, tekdirivye
..:"L",,~M
(a.
i.
tekayyUh'Un
("ka" uzun okunur.a. L) :
2.. birbiriyle ode~me. 3. takas,
birinin alacaglnl verecegine kaqililk tutma.
(a, i. tekdir'in c.)
tekdirler, azarlamalar.
irin-
: irinlenmeler..
tekaz
1.
~etiren.
tekdirat.,
lar.
lenme.
tekavvuhit
(a. f. b. s.)
tekbir·han
tekdirat) : 1. bulandlrma.
(a. i. (ekye'nin c.)
zevaya ).
tekiyud
(a. i. tekbir'in c.)
te'<birler, tekbir getirmeler.
tekbir
tekavvut
":"\~~j
tekbir,at
tekavviis
vislenme, yay
egri olm~.
birat) : "Al!ahu ekber (= Tanrr ulularrn ulusu~
dur)" deme [k]. iftitih tekbiri; namaza ba$larken iki eli kulak memelerine deqdirerek AllahU
ekber deme. 2. "AllahU ekb~r, Allahu ekber, laJla.
he ill'Allahu v'Allahu ekber, Allabu ekber ve 1i-lIah·i1
hamd" d~me [k].
azarlamalar, ~Ikl~ma.
4JJM A,-" r.5.J..~" (a.' s.)
:
tekdire mensup, tekdirle ilgili. Mucaza·t·, tekdiriy.
ve : huk. kabahat nevinden olan suc;:larrn qerektirdigi hafif ceza.
teke
(f. i.) : 1. erkek kec;;i. 2. su·
ru onunde giden kosemen. 3. bir cilt defter. 4., tezek, mayls:
1217'
tekebbiid
~.s:.-
tekebbiid
katJla~ma, sertle~me. 2. o.~ bir organ," kebedle~
mesi, karacigerle~mesL [yapma kelimelerdendir]'
tekebbiid-i rie : hek. zatGrrienin ikinci devrinde
akcigerin karaciger gibi katlla!?masl, fro hepatisa.
tion.
tekebbiir
.rf-i
tekeddiir
J
.~,
(a. i." keff'den)
tekeffiif
tekehhiin
tekenni
tekerriih
renme. ('bkz
(a. i. kehf'den)
ma-
(a. i.).
~rC;,
tekerriir
(bkz : iktihal).
(a. i. kOlfet'den c. : teo
(a. i.. tekellOf'On
~;.
soyleme,
(a. i. kelam'dan)
la~ma.
1278
I
tekerrii~
ig.
( a. i. kerh'den. )
"s::.,-
( a.
J-'
tekerrurat)
c.
(a. i. tekerrOr'On
..;.;:.,.
( a. i.):
u-.C,-
tekessiif
buru~ma.
(a. L). (bkz : te-
kasuf).
tekessur
;..s:-
( a. i. kesret'den)
c;:o.
efzayi~).
kir~le~me.
dolaYlsiyle
(a. L kemal'den. c. :
kemale "gelme, kemal bulma, olgun-
(a. L kesr'den) : klsdma .
tekenuf
ac;:J1ma. (bkz
konu~ma.
tekelliis·i
~raytn: hek. ya!?lJlJk
*atardamarlarln kirec;:lenmesi.
tekemmOlat)
0';:·
istikrah) .
tekessiir.rS.,.-
(a. i. !5ils'den. c.. : te-
tekemmiil
kuny~
mun!?llere mahsus zor-
konu~ma.
kellOsat) :
k(jnye~den)
: tekrarlanmalar.
galma. (bkz :
tekelliim·i samit : ed. sessiz
tekelJiis
(a. i.
tekerrurat
tekelJiifat
tekelJiim
I5G·
(a. i.) : kahinlik,
kellufat) : 1. kulfetli, zahmetli i!? gorme. 2. lozen_
me, bir i~i gosteri!?li bir hale koymak ic;:in ugra~
ma. 3. gosteri~, yapmaclk. Bi-tekelJiif, Bila-tekelliif.: kulfetsiz, slkrntlslz, tab71 olarak.
c.) : tekellOfler.
tekelliifih·J miin,iyane
.'uklar, kOlfetler.
( a. i.) : 1. acele
,-'"
tekerriir-iciirm : huk..b\r suc;:un-hukOm giydik.
ten sonra~yine i~lenmesi. .
c.)
......i.t(-,-
i. kumOn'dan) :
tekrarlanma.
falcrllk etme.
tekelJiif
(a
. ...c.,
tekemmij~
birine kefil
(a. L)
~.c,-
0 4C,
tekemmiin
pusuya yatma, gizlenme.
alma, ad alma.
gara gibi oyulma, kazrlma.·
tekehhiil
c;:ar!?afa biirunme.
avuc;:
olma,kefalet etrne veya verme.
tekehhijf
( a. i. kumm'den) :
etme. 2. hek. adalenin i1tihap ve saire netkesinde
buzUlup c;:ekilmesL
ac;:ma, dilenme. (bkz : tese'ul).
tekeffiil
r...c,
tekemmiim
( a. i. keder'den) : 1.
bulanma, s·afllglnl kaybetme. 2. kederlenme.
. tekeddiir-i hitJr : keclerli olma
(a. i. tekemrnul'un
c.) : kemale gel meIer, kemal bulmalar, olgunla~.
malar.
( a. i. kibr'den) : ki-
bir gosterme, bOyOklUk satma.( bkz : taazzum ).
..:" ){".('J.
tekemmiilit
(0. L kebed'den) : 1-
(a. L
ke~f'den)
inki~af).
tekevvun
(a. i. kevn'den. c;
tekevvunat) ': var olma, meydana gel me, olu~ ..
tekevvun·i dbal : jeol. * dagolu$,
orogenie.
orojeni, fro
tekevviin-i evvel : fels. 6nolu~, fro preformation.
tekevviin-i ferdi
genie.
tekevvun-i nev'i
: biy. *
bireyolu~,
fro onto-
biy. * soyolu~,fr. phylogenie.
tekmid
(a. i. tekevvun'un
tekevvunat
c.)
: var almalar, meydana gel meier, alu$lar.
(a. 5.) : fels. *alu-
tekevvuni
te'kid-j munasebet-i vedaiyye
betlerini kavile$tirme.
$ul, fro genetique.
(a. i.)
tekeyliis
: yemeklerin
midede ve baglrsaklarda
ezilerek lenf damarlarl
tarafmdan emilmeye elveri$li bir hale gelmesi, kiIUs halini almasl.
tekeymus
:G"
l...1"' ..
(a. i.) : yemeklerin
. midede ezilmesi, kimus haline !=]irmesi.
tekeyyuf
......A~C;-
( a. i. keyf'den)
yiflenme; keyiflendirecek bir $ey alma
yetlenme.
1. ke-
2. keyfi-
(a. i. kiyaset'den) : 1.
tekeyyus
Kiyasetli, zeki, uyanlk qarunme. 2. zariflik gasterme. 3. hek. zararll bir maddenin vucOdun bir tarafma qirerek araela bunyenin meydana getirdigi
Keseye girmesi.
kefil etme, edil-
(a. i.)
tekfil
te'kid-i lafzi : aynl sazun tekrarl.
te'kid-i ma'nevi : gr. sayleni$i ba$ka, manasl
mU$terek 'olan kelime, sinanim (*e$anlamll) ke·,
lime, fro mot synonyme.
te'kidat
dastluk mUnase·
(a. i. te'kld'in c.)
te'kitler.
te'kiden'
(a. zf.) : 'I. te'kit
yaliyle, saqlamla$tlrarak. 2. evveJc~ yazrlan bir yaZIYI tekrarllyarak.
te'kid-name
(a. f. b.
i.)
:
te'kit yazlsl, evvelee yazrlan bir yazlyl tekrarllyan
yazl.
te'kid-ii1·medh bima YU$bih-uz-zemm :
i..uI4.~~ l,: C...u.1
...I:f"t~
,(a. cp.) : ed. birini zem eder
sOrette medhetme, Mese/a, e;a/I$kan bir e;acuk i<;in:
"durup dinlendigi yak, gece gUnduz kitaplariyle
ugra$lyar" denilmesi gibi.
te'kid-iiz-zemm bima vii$bih-iil-medh :
...1:)(;-
me, kefil gasterme.
(a. c.) : ed. birini medheder
(a. i. kefen'den. c
.tekfin
finat)
tek-
: kefenleme, kefenlenme.
tekfinat
(a. i. tekfin'in c.)
'\
kefenfemeier, kefenlenmeler.
te'kiJ
(a. i. kufr'den. c.)
tekfir
sOrette zemmctme
Mesela, hay/az bir e;ocuk ie;in:
"0 Kadar intizam merakllsl ki sahifeleri dagrlmasm dive kitaplarll"lIn kenarlarlnl kesmiyar" denilmesi qibi.
·tek.
firat) : 1. birine kafir deme.
(a. i.)
yedirme, yediril.
me [bir kimseye 1teklif
......A~~
(a. i. kUlfet'den) ': 1-
tekfir-j seyyiat : (kefr'den) sue;larJ, gUnahlan almaml$ gibi addetme. 2. yak etme, artadan kaldlrma.
, tekfir-i yemin : yeminin kefaretini verme.
birinden eziyetli, fakat ba$kasr
ie;in laydall olan
bir i$ isteme. 2. (c. : teklifat) ie;li dl$11 olmryan,
~ekingen muamele. 3. vergi yukleme. 4. *anerge.
(a. i tekfir'in c.) : 1.
teklif ma1a-yutak : aqlr ve yaprlmlyacak teklif.
kafir etmeler. 2. yok etmeler, artadan kaldlrmalar.
tekhil
~"",G-
tekJifat
(a. i. kuhl'den) : surma
I$ekme, surme ~ekilme [gazUne-].
te'kid
tekJif·i ham : munasebetsiz, aglr teklif.
(a. i. ci. : te'kidat) : 1.
kuwetle$tirme, saglamla$tlrma. 2. usteleme, bir i$
il$in ewelee yazrlan bir yazlyl tekrarlama. 3. gr.
peki$tirme, Fr. intensitif.
~Li:,\(..J-
(a. i. teklif'in c.) : teklifler.
teklil
J:~;
(a. i. iklil'den) : tae; giydirme.
teklis
~~,\(..J-
(a. i. kils'den) : kire<;le$tirme.
tekmid
G-
...L.....
(0. i.) : hek. IIIk veya so-
guk su pansumanr. [yapma kelimedir],
8279
(a
tekmil
i. kemal'den. c. : tek-
mililt): 1. kemale erdirme 2. bitirme, bitirilme,
tamamlarna, tamamlanma. 3. s. tam, eksiksiz, butUn, hep.
tekmil·i enUs : alme .
tekmil·i selasin : [Ay garUIemedi9i
zaman]
(ramazanln ilk aUnUnUn taylni ic:;in) arabi aylarma
40re otuz gunu tamam'lama ..
(a
tekmile
i. kemal'den) : 1.
ek, katma qibi eksik i<;in sonradan yapllan sey. 2.
ek.
tekrii'
rarlama,
leme. 2.
bir sozU
varl var
i. kerr'den) : 1. tek-
(a
tekrar etme; bir daha yapma veya soyed. sozUn te'slrini kuvvetlendirme~ lc;m
bile bile tekrar etme san'atl : ney varh1:it
eden var .. " qibi.
(a~
tekrirat
i. teKrlr'in c.)
tekrarlamalar, tekrar etmeler.
(a. i. kesb'den)
teksib
ka~
zandlrma, kazandlrdn'a.
1. ko(a
tekmill
i. ken.1in'den)
pu-
suya, sipere yerlestirme, yatlrma.
(a. i. kUnyeden)
tekniye
Ij
kUn-
yc koma, kUnyeleme, kU'nyelenme,
(a. i. kerr'den) : 1. bir
tekrar
yu ve slk yapma, bir SIVIYI koyulastlrma. 2. dokuma ve saireyi slklastlrma~ 3. $effafllgll1l (saydam1191111) giderme. 4. Ylgma, tcplama.
seyi iki veya daha <;ok defa yapma. Be.tekrar
defa daha. 2., d. vine, bir daha, yeniden.
teksif-i 'nirengi : ieod. yUksek dereceli nirenifJ
noktalarl araslna daha tafsllatll
harita yapmlya
es'as olmak Uzere ku<;uk dereceli nlrengiler ithal
etme ameliyesi.
bir
teksir
tekrar·. llibi : ed. yalnlz sozUn ibarede tekran.
tekrar·. ma'nevi : ed. mana Ian bir olan kelimeleri bir arada kullanma : dikkat ve itina, s~blr va
tahammiiJ.. gibi. Ke~ret.i tekrar ~ ed. bir cUmlede
eynl kelimenin -Iuzumsuz olarak- ikiden <;ok tekrar
edilmesi.
~_C~
(a. i. kesr'den)
c;ok klr-
ma [bir seyi], klrrlma.
teksir
(a. i. kesret'den c.
tek-
sirat) : <;ogaltma, <;ogaltdma.
teksir·i sevad : faydaslz yere <;ok yazl yazma.'
I
teksirat
).,.I.c:J\ J~ )\JC~
tekrar·ale·t·tekrar
(a. H.) : <;ok defa. (bkz : mUkerreren).
f).,.I.G~
tekraren
,~
( a. zf.) : tekrarlanarak,
(a. i. c.
tekrihat)
ke-
rih oasterme; sevdirmeme.
,tekrihat
( a. i. tekrih'in c.)
- (a. i, kererr,'den. c. :
tekrim
I
saygl gosterme,' ululama.
tekrimat'..:.>l: .,.IC~
(bkz : ta'-
(a. 1. tekrim'in c.)
saY91 qostermeler, ululamalar. (bkz : ta'zimat).
tekrimen
tc
~.,.I
G~
(a. zf,) : saygl goste-
rerek, ulullyarak. (bkz : ta'zimen).
128C
-.....i~G~
(a
i.) : c:;ok a<;ma, ac;Jima.
~.c~
(a. i. ketebe'den) :
yazdtrma.
tekvin
kedh qostermeler; sevdirmemeler.
tekrlmat)
zlm).
'tek~if
tektib
defalarla.
tekrih
( a. 1. tekslr'in c.) :
c;ogaltmalar, c:;ogaltJimalar.
(a. i. kevn'den. c. : tek-.
vlnat) : 1. var etme. 2. yaratma. Alem.i tekvin :
vucOd ve hudOs alemi. Kitab·ut-tekvin : Tevrat'tn
birinci k,sml olup i1kc;ag tar,ihine me'hazdir.
~l~-,C;"
tekvinat
(a. i. tekvln'in c.) :
1. var etmeler 2. yaratmalar
telcvini
:.S-.-,C;-
(a. i.)
fels. * olu$ul, fro
gen6tique.
tekvir
yuvarlakla~tlrma.
(a.
1.)
degirmi yapma,
"....c,-
tekye
(a. i. c. : tekaya) : 1.
da~
yanma. (bkz : istinad). 2. gUvenme. (bkz: i'timad). 3. tekke. (bkz : dergah, hankah, zayiye).
(iii. l.
(a. f. b. i.)
JUhOk'da~) : bir-
bfri arkaslndan. gelip bir'le!;me, birbirine katlh)'la.
telahuz
o)l5~-
tekye-gah
~yt,-
teHlhuk
(a .. i.) ; gozucu ile bak-
rna; gozuciyle bakl$ma:
dayanilacak yer. (bkz : istinad-gah, mesned).
tekye-geh
(a. f. b.
(bkz:
tekye-gah).
tekye-ni~ln
tekkede oturan,
(a.f.b.s.)
kar$1 gellp bulu$ma, kar$lla$ma, birbiri.ne ulci$ma,
gori,i$Ulecek
birle$me. Mev'id-i telaki : bulu$uP
yer, randevu (rendev-yous) veri. Yevm-iit-telaki
klyamet gUriU. (bkz : rOz-i mah$er).
dervi~.
(a. f, b. s.)
da-
J::G-
( a. l. kile'den)
kile ile
~~i
(a. l. kizb'den. c. : tek-
z1bat) : yalanlama, yalan oldugunu soyleme.
.M·L ..\5:,--
._- bat
tefU!
telaffuz
(a. l. lafz'dan.
c.;
'telafi-i mafat : edilen bir ziyanln birazlndan faydalanma.
Ca. i.)
anat. klvnmlar,
bUklUmler, bUkunHiler.
l"""L"
telahhum
(a. i. lahm'den) : et.
(a. i.)
imrenerek agl%
sulanl;'a.
I
hdihi
oyun aletleriyle vakit
F. 81
telakiim
("Ali
(a .. i.) : 1. paralaYlp
(a i. Jehv'den) ; oyunla,
ge~irme.
(bkz : telehht).
('Yu-
(a. i.) : yumrukla$ma,
telamiz, telamize o..t.~·~..\::.
'Yu-
(a. i. tilmlz'in
c.) : ~omezler, * ogrenciler.
telasim
slmlar. (bkz
telasuk
r .... ~k
(a. i. tlllsm'ln c. ) : tIl·
tlltsmat).
~.\.M (a. i.) : hlrslzhk etme.
J.-:t~~
(a. i. IOs0k'dan)
1. biti$me, biti$iklik. 2. hek. bir organm' bir ba$'
kasma biti$ip yapl$masl.
tela'sum
J'yt,-
lakap-
boks.
telassus
lenme, semirme.
j::>c::.L"
telakkum'
(a. i.) : [ziyan olanln] ye-
~ St"
(a. i. Jakab'dan ~
telakkub
lokma lokrna yutma. 2. kann gurultusu.
rini doldurma, zlyanl kar$llama.· Gayr·i kahil-;' te.
lifi : verine konmaz. Na·kahil·i telafi : verine konmaz.
telahhuz:
c.) : 1. $ahst almalar, kabOI etmeler. 2. $ahst an·
laYI$lar, gorU$ler.
(a.\ L telaffuz'un
c.) : soyleyi$ler, soyleni$ler.
teliHif
(a. i. telakki'nln
lanma; Jakab alma.
telaffudt
J~-
..:>U"
telakkiyyat
te-
laffuzat) : soyleyi$, soyleni$.
telafi
klyyat) : 1. alma, kabOI etme. 2. $ahst anlaYI$,
$ahst gorU$. Hiisn·i telakki : anlaYI$ gosterrne, IYI
niyetle kabOI etme. su·i telakki : fena arilaYI$, laYlkiyle anllyamama.
telakki·i miilk
Elk. 'bir kimseden bir niUlk' sa·
tin alma.
(a. i. tekzib'in c.) :
yalanl,amalar, }\alanlnl meydana ~Ikarmak i~in soylenen sozler.
bu-
(a i. lika'dan.c. : telak-
telilkkr
ol~me.
(a .. f..b. i.)
IU$ma veri.
yanan, istinadeden.
tekzib
j)lC~~j
telaki-gah
tekye-zen
tekyil
(a. i. lika'dan): biribirine
teJaki
f.r.
(-,$
(a. i.) : 1. cevap ve-
rilecek yerde veremeyip kekeleme. Bili·tela'sum :
kekelemeden, dogrudan
cJotjruyll. 2. sa!;masapan
'cevap verme, kemkum etme. 3. dil dola$ma.
1281
tela~i
d'~/
(a. i.) : 1. dagilma. 2.
,ehemmiyetini (*onemini) kaybetme. 3. tela$'.
ukL-
telattuf
(a. i. ItJtf'dan. e. : telat-
tufat) : nazi kane muamelede bulunma. (bkz : teo
fatuf).
(a. i.' telattuf'un
telattufat
c.) : nazi kane muameleler.
tk1-
·telattufen
, telattuf.kar
)
(a. zf.)
IOtf ile, nezaketle.
ts:.Jib,1i
(a. f. zf.)
~~-
telbisSt
cL~- (a. i.) :' nae esn.aslnda haeilarm
telbiye
"(ebbeyk AllahUmme lebbeyk .. ." demesi.
(.-~
telcim
tele
(a. f. zf.) :
tatlillkla/ n~zaketledavrananlara yakl$acak $ekilde.
(a. i.) :. bula$ma/ bu-
4-
telebbub
nm
telatuf
(a. i.)
~-
(a. i. telatufun
(a. i.)
mide dolgunlu-
telebbun
~-
telatum.gah
~
olan yer, dalgalJ yer.
telaub
(a. i. la'b/dan)
~L-
oYna.
mUlaabe}.
(a. i. Wnet'den/)
birbi·
rine kar!}llJkfr la'net okuma; sogU!}me.
,("J~-
birini ~eki$tirme.
(a. j. f.evm/den)
l,J.,-
( a. i.) : $a!}kmlJk-
~.
tan dolaYI IfiklrdlYI agzuida karl$tlrarak soyleme.
(a. i. e. : telefat) :' 1. yok
telef
(~. i.,la'b'dan) : 1. oy-,
( a. i. teJebbUs'Un
,c. ) : giymeler; giyinmeler.
telecluc
nama/ oyunla ugra!}ma" eQlenme. 2. (Iuab/dan) yeo
meklerin aglzda tUkrUkle kan!}masl:" 3. hek. sal.
venin akmasl.
~~-
(a. I. libas'dan. e.
~wJ;
telebbOsat
(a. f. b. i.)
, rna; oyna!}ma. (hkz'
(a; i. leben'den) : '1.
1. !tefebbUsat) : giyme; giyinme. (bkz : iktisa).
(a. i. latm'den)
[dalgaJar] ~arpI$ma. 2~ t;ok dalgalanma.
1281
bot. meyva·
durma, eglenme. 2. hek. memeden sOWn damla
damla akmasl.
telebbus
f'l;~-
telatum
telivum
( a. i.)
c1J,-
c.) : nazikane davranmalar.
teliun
tuzak.
(a. i. e. : telatufat) :
telatufat
teli'ub
gem.
guna ugrama. (bkz : imtltfi" )'.
IOtuf ve nezaketl~ hareket etme. (bkz : telattuf).
~ok
(a. i. licam'dan),
i~lenmesi.
t~!ebbuk
la$lk olma.
• dalgasl
(a. i. telbls'ine.) : 1.
leme, gem vurma; gemlen7'e.
c\l·')S::Ji.bl,-
telattuh
i. lebs'den. c. : telbi-
aYlbJnlr kusOrunu orterek sahtelendirmeler. 2. sOret-i haktan gorUnerek hile edip aldatmalar. 3. hileier, oyunlar.
IOtf
ile/ nezaketle muamele eden.
telattuf·karane
(a.
telbis
sat) : 1. aYlblnl/ kusOrunu i5rterek bir $ey,i, sahlelendirme. 2. sOret-i haktan gorunerekhile edip al·
datma. 3. hlle, oyun. iblis-i pQr·telbis,: ~ok hileli
$eytan.
etme/ oldUrme. 2. be$ yere hareama, Ylpratma.
(a. i.
telefat
t~lef'in
c.) : can
kaybl.
teleffut
~
(a. i.) : etrafma bakmma.
(bkz: i1tiffit).
biro
telehhi. ~vakit ge~irme. (bkz
(a. t,) : oynama, oyunla
telfihi, telS'ub l.
telhib
(a. L leheb'den) : 1.
telehhub'
tutu~ma.
alevlenme, alevlenip yanma,
yangl.
2. i1tihap,
teleyyun
teleyyun~i
(a
telehhuf
telehhUfat) :hasret _ ve
mahzOn alma.
telehhufat
(a. L leyn'den)
dimagi : hek. beyin' sulanmasl.
L lehef'den. c. :
kederle
yanlp
yakrlma,
yu-,
mu~ama.
~.J,~
teleyyus
(a. L) : arslan yUrUyjj~.
IU, arslan yjjrekli alma, arsl,an kesilme.
~~
(a. i. telehhjjf'Un c.) : .
hasretle' vamp yakJlmalar, mahzOn almalar.
Ca.
telekkun
telezzuc
~~~
(a. i. IUcOzet'den)
i.) : ,fels. Fr. auto-
telezzuz
(a. L Jezzet'den. c.: te-
lezzUzat) : lezzet, tad alma,
-suggestion.
tele'Jij'
yapl~kan
alma.
(a. i. lU'IU'den)
panl-
~I ~.,U.;
telezzuzat
ho~lanma, ho~a
gitme.
(a. i·: telezzjjz'Uh c:) :
lezzet, tad almalar, ho~JanmaJj3r; haz etmeler.
dama.
telem
(a. i. c.: etlam): l.zir,
pul/ugun taprakta blraktl~1 iz, C;izgi, fro sillon. 2.
biy. * ~izi, Fr. sillon.
c.....J,~ I
telemmu'
(a. L lem'a'dan >'
te/fif
(a. L leff'den) : sarma,
bUrUme; ortme.
~
telfik
(a. i.
c:
t~lf1kat)
I: 1.
'birle~ti;'me, toplay,p bir arada birle~tirme. 2. ed.
(bkz : tenasjjb).
parrldama. (bkz : iltima').
telemmus
~~.
(a. i. lems'd~n)
do-
~unma Eel. ile.].
..L.J,~
(a. L) : talebelik
(* ogrencilik), ~omezlik etme, ogrenci olarak de-
yam etme.
(a. L) : ya~mak tutun-
telessum
ya~maklanma..
(bkz
(f. s.)
telh
aCI. (bkz
mUrr).
Guftar-. telh : aCI' soz.
telh~ab, tel~-abe
teberku').
(a. L) : panldama. (bkz:
)~;.X
telh.bar.
(f. b. i.)
meyves.i acl
oJan, aCI alan meyye•.,
/emean).
J).~
televvun
-:
.(i'I. i. levn'den. c. : teo
levvjjnat) : 1. renkten renge girme, renk degi~tir
me. 2. doneklik, kararslzllk. 3. tas. temkin haiinin zlddl.
teleyyunat
.:.Nfi
(a. L televvjjn'jjn c.) : 1.
de9i~tirmeler. 2.
renkten renge gil"me1er, renk
donekl ikler, kararslzl Iklar.
televviis
bir arada toplamalar.
'acI suo
.tele'uy
levvjjsat)
alma.
brrl~~tirmeler,
(bkz : mjje·lIefat) .
telemmuz
ma,
("ka" uzun akunur. a. i~
te/fikat
tel'f1k~in c.)
(a
L levs'den. c; : te-
kirJenme, pisienmeJ
bula~lp
munaar
..,f:;J,~
telh-gu
(f. b. s.)
aCI soYliyen.
(bkz : telh·gUftar).
telh-guftar
eel sozlU. (bkz
telhi
)
telh-gO).
~J; (a.
telhib
L:A..f' 't:-L~
'
i.) : aCI " k. (bkz : meraret).
(a. i. I.eheb'den.
C. : tel~
hib€lt) : alevlendirme; alevlendirilme, tutu~turma;
tutu~turulma.
1183
telhibat
telhibat
(a. i. telhib'in c.) :
,alevlendirmeler;
tutu~turmalar;
alevlendirilmeler,
~'V"'
telh·mizac
eJ.,-
(f. a. b. s. ): k6W
'huylu. (bkz : bed-ahlak, b~d-tinet).
tutu~turulmalar.
telh·nak
o~ ~~-
(f. b. s.)
aCI
(f. b.s.)
lezzeti aCI
alan, hO$ ol/TIlyan.
tatml~, ,me~akkat c;ekmi~.
tel'ib
telhid
...w.J;
(a. i. lahd'den) : 1. ka-
'bire IShid yapma, kabir lahidlenme. 2. gamme.
(bkz : defn).
telhif
~-
(a. i. c. : telhifat) : acrnma,
aClklanma.
,telhifat
( a.
"te'lifuJt:
lastlrma,
met).
(a. i. IShm'den) :,semi'rtme,
etlendirme.
telhin
~:oJ:
(a. i. c. : telhinat)
1.
okurken harf veya kelime del:li$tirme. 2. naQme i1e
okuma. 3. yanll$1I11 C;lkarma.
telhinat
..::,,~~~"
(a. i. telhin'in c.) : 1.
okurken kelime veyS hC!rf degistirmeler. 2. nagme
ile okumalar. 3. yanll$1I11 C;lkarmalar.
telhis
~;"1,-
(a. i. C : telhisat) : 1.
* ozetleme, hulasa etme, uzun bir yazlyrk,saltma.
.2. tar. sadrSzam tarafrndan pSdi$aha yazl/acak $ey.
lerin klsaltmasl veya bu yolda klsaltrlmls yazl,.
telhisat
w~;".l:
(a. zf.)
rak, kls~ltriarak. (bkz
t@lhisi
i
1S::;..1-
telh-kimi
1184
(bkz : mUsaleha, mOsale-
.<Lo/L;""
- _
te' l "fA
• at
(a. i. te'IWin c.) : 1.,
te'lif etmeler. 2. yazrlm'!ji kitap-Iar, eserler. (bkz :
mUellefat). )
te'lif-kerde
te'lif
(a. f. b. s.):
edilmi~;
te'lih
.iL:
<\...:•
{a.
~.
(a. i. la'n'den. c. : tel'inat) :
i/Sh'dan)
tann/a!ii'
brma.
tel'in
tel'inat
..::"U
(a. i. tel'in'in
4 C .)
tel-kari
(t. f. b. i.) : tel ha.
lindeolangOmU$U orerek veya bir !jiey Ozerine ka.
karak yaprlan i~, gOmO~ isleme, gUmU~ kakma\
. telkib~"
( a. i. lehv'den) : gafil,
(a. i., lakab'dan. c.
telkibat) : lakaplandlrma, lakap t,akma.
telkibat
b, s. ) : "damagl
';:;L..A~-
( a. i. telkib'in c.) :
lakaplandt'rmalar, lakap !takmalar
aCI" : kederli.
lik.
: 1. 'uz.
te'lifat) kitap, eser yazma; yazrlmrs, orta.va konu/.
Ia'f·. t~'lif : ed. ifadede dUsUk.lOk.
(a. f. i.) : Babrali'den
1f.
barl!jitlrma.
(a. i. Olfet'den)
IS'net okumalar, la'net/emeler, karg,malar.
[birisini] eglendirme; eglenme, hO$ vakit gec;irme.
telh·kim
i. ve-
(a.
mu~ eser.
* 6zetola-
padisallla ya~llacak $eylerin *6zetini c;,karan m~'.
mur.
telhiye ! "'-~
-
la'net okuma, la'netleme, kargll11a.
hvISsaten).
1.Sa:;"~-
"":~-
t~'lif·i bey'; ; ara bulma, uzla$tlrma.
to'lif·j 'kulOb : g6nUlleri
c;ekecek seki/de iyi
,muamelede bulunma; hosnOdetme. 2. (a. i. c. :
(a. i. telh7s'in c.)
azetlemeler, klsaltmalar, hulasalar.
telhisen
.>--':1- "
telid, telide
led'den) : yabanci memlekette dogdugu halde kO.
c;Uk iken islam diyarll1a getirilerek .orada bUYO~U~
va oranll1 tabiiyetini kabOI atmi$ olan kimse.
telhif'in c.)
aClI1malar, aClk/anmalar.
, tel him
(a. i.) : oynatma, rakset-
tirme, oynatJlma. (bkz : terkis).
d~"
I( a: b.\;. )
telkih
keder/i·
a~1
e-..A1"
( a. i. c.
yapma, a$llama; aSl/annia.
telkihat)
1-
telkih·j bakari :' inek memesi kabarclklarmdan
alman serumla yaptlan a~1 [c;ic;ek hastallQma kar~I-].
.
telkih·j cederi : ~i<;eQe tutulmu$ kimseden all..
nan serumla yapdan a~1 c;ic;ek hastalJgma kar$I-].
2. erkek hayvan nLltfesini usOIUne gore di~i hay.
vana a~t1ama. (bkz : ilkah).
r
telkihat
tel~ihat
.(a.
i. telkih'in c.) :
(a. i. telmih'in c.)
telmihen
(a. zf.)
telmih yoliy.
Ie, telltlih ic;in, Ima" olarak.
(...:1-
telsim
..:." l~.. n,-
..:." 6......1:-
telmihler.
(.a. i. c.
telslmat)
agzl·
nl opme; opme. (bkz: takbll).
a~dar.
telkim
r:-Al,-
(a. i.)
rilme, lokma lokma yedirme,
telkin
u¢,-
(a.
lokma verme, ve·
ye~irilme.
L c.: telkinat): 1.
[fikir] a~dama, -kulagma koyma. 2. yeniden MUsIUman olan kimseye iman esaslannl anlatma. 3~
01U gomUldUkten sonra mezar ba~mda imamm soy.
ledigi dinl sozler.
telkin.j rOcu' : huk. zina gibi, haddi mOcib bir
cUrmU irtikabettigini
hakimin huzOrunda
ikrar
eden ~ahsa bu ikranndan nUkOI etmesini hakimin
i~rabl ve ihsas etmesi. [mesela : qayri me~rO mU·
nasebette bulundugunu ikrar eden ~ahsa hakimin:
"zina ml yaptm? benzannetmem ki sen boy-Ie bir
~ey yapml~ olasm", "sen yoksa rU'ya' ml gordUn?"
veya "aranlzda bir akd·j nikah' bulunmu~ olmas~n?" demesi gibi].
telkinSt
..:."l::.aL-
meier. 2. ogretilen
(a. i. telkin'in c.)
telsimat
(a. i. te)slm'in c.)
aglz opmeler; opmeler.
1. ogret-
telvi'
c:.t};
(a, i. c. : telvlat)
kip 'dertlendirme; dertlendirilme.
telviat
..:.,,4.,1;'
telvih 't.:~.
Ylgln. (bkz :
~imrah
tilal) : tepe, kUme,
2).
tell.j cabel : dag tepes i.
tell·j reW : yUksek tepe.
telmi'
(a. i. lemcan'dan. c. : tel·
mlat) : 1. panldatma, panldatJlma. 2. renk renk
yapma, yapJlma. 3. ed.· mlsralarl, Arapc;;a, Farsc;;a,
TOrkc;e gibi ba~ka ba$ka dillerde olan manzOme
yapma. (bkz : mOlemma').
telmiat ..:."\",,,.J,telmih
e-:.J,-
(a, i. telml'in c.) : telmi'ler.
(a. 'i. c. : telmihat) : 1.'
soz arasmda kastedilen bir ~eyi manalJ olarak sOy·
leme, aC;lk soylememe, Ima" konu~ma. 2 .. ed. ibarecle bahsf gec;miyen bir klssaya, f,kraya, atasozO·
ne veya me~hur bir~iire, bir soze i~aret etme, Me·
se/a : "c;oktan a~ml~ 0 belki izmit'i de"· mlsramm
"'atl alan UskUdar', gec;ti" ibaresine telmih edil.
mesi gibi.
: ic;;ini
(a. i. c. : telvlhat) : 1.
ac;rklama. 2. ed. IUzumlu ~eylerden bahsetmek sOretiyle olari kinaye ["filancanrn mutfagmda c;;ok
odun sarfolunur" denildigi zaman bundan mutvakta c;;01< yemek pi~tigine, ev sahibinin comertliQine
ve misafirinin c;okluguna intikal edilir]., 3. posa
haline .getirme.
telvihat ~~~- (a. i. telvih'in c.) : telvlhler.
~eyler.
(a. i. c
.(a. i:telvi'ih c.)
yak,p dertlendirmeler, dertlendirilmeler.
(a~ i. levm'den. c. : tel··
telvim
tell
ic;ini ya-
vi'mat) : azarJam!'l,azarJ~nma, paylama, paylanma,
. c;eki~tirme, c;eki~tirilme.
telvimat
azarlamalar,
rilmeler.
telvin
..:." ~~.
(a. i. telvlm'in c.) :
azarlanmalar,
~e.ki$tirmel~r, c;;eki~ti-
J:.~.
(a. i. levn'den. c,
telvi·
nat) : renk verme, boyama, boyanma.
telvinat
~L:~-
(a. i. telvin'in c.l:
renk vermeler, verilmeler, boyamalar, boyanmalar.
telvis
~~.
(a. i. levs'den. c. :. telvi·
sat) : 1. bula$trrma, kirletme, pisletme. 2. mec.
bozma, berbadetme [bir i$i-r
telvisat
(a: i. telvis',in c.) : 1.
bula~tlrmalar,
kirletmeler,
pisletmeler. 2. mec.
[i$leri] bozmalar, berbadetmeler.
1285
\
(a. L) : burma,
kivlrma~
(a. i. leYYin'den)
1. yu··
telvive .
temasiil-i a'dad : fer. bid mirasC;I adedini, aige-
.
ri de mirastaki hisseyi -ifade eden iki saymm birbirine mUsavi' (*e~;jt) olmasl hali.
c;evirme.
telyin
0:-};
mu~atma, yumu~at"ma.
·2. Iiynet verme,
i~i
t
~..u:.M
(a. L lezzet'den)
n.
lezzet-
lendirme, tatlandlrma, tatlandlrllma.
temaciid
..b.l"M (a. L meed'den)
u·
f~'
I)
' bUyU kl ugUnu,
~ere Inl c;oga tma.
1ugunu"
ulu·
tema$a.gah
tema$a·geh
gitme, uzama, devamedegelme.
tema~a-gah ) .
(a. i. ma'den'den) :
tema'diin
temtl$a.ger
madenle~me, maden haline gec;me.
temahiil
.1.;&"
~lc"
(f. b. L)
ma~a-geran
( a. L) : sUmkUrme.
tema$a.geran
( a. L) : mUhlet verme;
( a. i.L
(f. b. L): (bkz:
"
M
fblc
( f. b. i, je.
teo
0Ifl.~lc"
( f. b. I. te-
ma!?a-ger'in e. ) : seyirciler.
tema$a.geri
2.Ulc"
I
"
I
~~lcM
) : seyireL
aglr- davranma.
temaliik
1. se-
vir ve gezinti yeri. 2. tiyatro. 3. sinema.
(a. L) : sUrme, sUrUp
temadi
i.) : 1. baklp seyret-
me. 2. gezme. (bkz : teferrUc 3 , ' tenezzUh ). $ayan-I'
tema$a : gorUlmiye deger.
U
temahhut
(a. i. temasUI'Un
e.) : 1. benzemeler,benzeyi~ler. 2. mat. kesirsiz
taksim kabOI etmeler.
!?atma, kablzllktan kUrtarma.
telziz
u~lc"
. temasiilat
yumu·
kendine ,ha.
~fl~l"M
(f. b. i.)
se·
yireilik.
kim olma, _ne'fsini tutabilme.
(f. b. i.) : 1. etraft
/'
temanii'
fels.- fr•. exclu.
(a. L)
sion.
temaruz
u4)U"
(a. L maraz'dan.
maruzat) : yalandan hastalanma,
gibi Qosterme.
temaruzSt
~L~)lc"
C. :
tenia~a edecek yer. 2. mec: dUnya. 3. tiyatro oy.nanan yer.
teo
kendini hasta
tema$a.hane.i garaib : galjip
tema$a.kari
(a. i. temaruz'un
c.) : yalandan hastalanmalar, kendini hasta Qibi
,gostermelt:ir.
!?eylerin gorUlme .
yeri.
(,$)ls" l~ lc"
(f. b. i.)
seyircilik,.
seyirci vaziyeti,
temattl
~..
(a. I. matiyy'den) : ge-
rinme [vUeutta- duyulan aglrllktan dolaYI].
temasih
(a. L tims8h'm c.)
temattur
timsahlar.
M
temasil
J"","lc
(a.i. timsal'in c.)
tim-'
saller, sOretler, resimler; semboller.
temass
4J'U"
(a. L mess'den)
1. blr.
temasiil
J"lc"
(a'. i. mesl'den. e. : tema.
sUlat) : 1. benzeme, benzeyi~. (bkz :
2•. mat. kesirsiz taksim - kabOI etme.
mU~abehet).
M
. (a.i.
ma~ar'dan)
:
yagmur yagma; steak mevsimde serinlemek Uzere
y~gmur altlna C;lkma.
temaviit
birine degme" dokunma. 2. van yana bulunma. 3. /'
mUnasebette bulunma; i1i~ik.
.' .
1
.,j:J."
UJlJM
(a. L)
kendini olmU~
gibi qasterme.-
'temayiil
J~L.t
(a. i. meyl'de~. c.:
temayUlat) : 1. meyletme, eQilme, bir yana ~arp".
ma. 2. bir yana veya bir kimseye fazla t~rafdar1Jk
va 'sevgi gosterme.
temayiir.i rahim : hek. rahim ~arplkllgl.
temermiir
M'
. temayiilat
(a. i. temayUl'On
.t>~
temehdi
(a. i.) : mehdile~'01e,. meh·
dilik davasma kalkl~ma, mehdilik davasmda bulun:
c.) : meyiller, muhabbetler, sevgiler.
rna.
temayuz
(a. i. c. : temayOzat) :
(a. i. mehd'den)
1-
yayilip dO$enme. 2. mehpilik satma.
t,em~yuzat
c.)
~
temehhud
yUkselme, OstOn olma.
.::" l..At l"M
( a.
i. temayOz'On
~......A.c'
temazmuz
...rF
temehhiir
: yOkselmeler, OstOn olmalar.
(0. i. maharet'den) :
mahir olma, uz elli olma.
(a. i. mazmaza'dan)
agzml su ile c;;alkalama.
~C"M.
temekkun
yerle~me,
mekanlanma,
(a. i. mekanet'den)
yer tutma.
temelluk
(a. i.. c. : 'temellukat >.
yaltaklanma.
temcid
..\~
(a. i. meed'den. c. : temet·
dat) : 1. ululama; aglrlama. 2. sabah namazl vaktinden ewel minarelerde belli .makamlarda soylenen Arapc;;a niyaz i1ahisi [ilkonee Hz. Bilal-i Habe~i tarafmdan soylenmi~tir].,
'
temcidat·
(a.i. temcfd'in c.) :
("ka'~.
M
.::"lili
temellukat·
-
uzun okunur.
a. i. temelluk'un c.)' : yaltaklanmalar.
temellOk
(a. i. melk ve mOlk'den.
mOlkedinm~, kendine mal etme,
c. : temellOkat)
sahip olma. I
1-; ululamalar, aglrlamalar. 2. 'sabah namazl vaktinden ewel minarelerde soylenen niyaz ilahileri.
(a. i. temellOk'On·
temeIliikat
c.) : mOlk edinmeler, kendine mal etmeler, 'sahip
temcis
(a. i.) :, birisini me-
olmalar.-
cOsi dinine sokma.
M
~..\;;
temdid
(a. i. medd'den) : 1. uzat-
ma, uzatrlma; sUrdUrme. (.bkz
tatvil ). 2., bir
harfi uzun okuma, c,;ekme. (bkz : imale).
temdih
(a. i. millet'den) :1.
\
milletlenme, bir milletin ferdi olma. \~. bir dine
.mensObolma. 3. (melel, melal'den) hek. hastalr9m
te'siriyle yatakta rahat yatamaylp, klmrldanlp duro
ma.
/
G..\~M
(a. i. medh'den. c. : dihat)
c,;ok ovme..
t.emdihat
Jk
temellul
temelmi.il
(a. i.)
yatakta rahat'
(0. i.)
1. (bkz
olmama.
'::"~M..\~M
J-C
temenna
(a. i, temdih'in c.) : c;;ok
te-
mennl). 2.el ile selam verme.
ovmeler.
temeccOd
(a. L)'
ulula~ma, ~e·
t~menni
i.~:
(a.
temenniyyat)
dileme, dilek, istek.
ref sahibi olma.
M
C..\;;
temeddiih
c.)
temeddUhat) : bobOrlenme.
_ temeddiihat
temenniyyat
(a. i. medh'den c.
.::,,\,:•. ..\;;M
(a. i. temeddUh'Un
temerkuz
temermur
.
medenile~me,
J..L,C
(a. i. temenni'nln
: dilemeler, dilekler, istekler.
.J.i
(a.
i. merkez'den) : 1.
merkez tutma. 2. toplanma. 3. birikme, Ylgrima.
c.) /. bobUrienmeler.
temeddiin
.,:,L...:.c
( a. i. meden iyyet'den) :
medeni olma, * uygarla$ma.
V"" ..,)'c
(a. i.)
: hek. devamh
olarak dil ve dudaklarrn titremesinden ibaret bir
hastahk. '
1287
temerriid
(a. i. c.
temerriid
dikba~hhk,inat, direnme.
(a'. i. temerrUd'Un
: d kba~hhklar, inadetmefer, direnmeler.
temerriin
tire
temevviic
mevvUcat) : dalgalanma, dalgall olma, dalga dal9a
olma. (bkz: telatum).
temevvucat
idman yapma, egzersiz yapma.
c.)
temeshur
./;.._;:
mas~aralanmak,
(a. L c. : temeshurilt)
~\.J~"
(a
J y--". .
temevvut
t:.-f
temevvu'
(a. i. mesh'den) : 1.
( a. L)
mesh alma, se-
(a. i. mey'den. c. :
temeyyUat) : mayi (SIVI) haline gelme, clvlklasma;
kim. *slvmma, fr. liquefaction.
~ 1....J:'..
temeyyuat
'/
f::I:
hek.
miskin olma,
meshetme, bir seve eJ surme. 2. bir seve surunme. I
temessuh
(0. L mevt'den)
bir organm, c;UrUyUp 61U haline gec;mesi.
miskinlesme.
~.
mal
(a. i. temeshur'un
(a. '~. j
temessiih
(a. i. mill'den)
edinme, zenginlesme.
: maskarallkla'r.
temeskiin
temevvUc'Un
: dalgalanmalar.
temevvUl
maskarallk etmek.
temeshurat
c.)
(a. i. mevc'den. c. : te-
(a. i.) : tekrar ettire et-
:.>.);:
ah~tlrm8;
(a. L temettu'un c.)
karlar, faydaJar.
.::" b .)-,,"
temerriidat
c.)
temettuat
temerrUdat) ..
(a. i. temeyvU'Un c.) :
mayi (SIVI) hilline gelmeler, clvlklasmalar;
* slvmmalar, fr .. liquefactions.
kim.
kil degistirri,e.
temevyuh
t~messiihi
~
( a. s.) : meshe inanan.
cl-","
temessiik
1. tutunma, sarrlma.
~.
.( a. i. c.1
temessukilt) :
bore; senedi.
(a. i: misl'den. c. : teo
temessiil
messulat) : 1. bir sekil ve sOrete girme,cisimlenme. 2. benze~me. 3. biy. *6zUmleme, fro assimila.
tion.
'
temessiilat
c.)
(a. i. temessUI'Un
: temessUller.
teme$$i
"
~;:
'hek:. kanmsulanmasl.
'fi--"
temeyyu%
(a. i. c. : temeyyuzat)
kendini llIosterme, sivrilme,
olma. Ma-bihi..t.temeyyii%
edilen Sey.
~ Ifi.c"
temeyyiizat
benzerlerin<;len farkll
. kendisiyle temeyyUz
(a. i. temeyyUz'Un
c.) : temeyyUzler.
teme%zuk
(a. i.) : YlrtJlma,
par~a
parc;a olma.
\
(a. i. mesy'den) : yurUme.
temhid
[ma'neviyatta kullan,hr].
teme$$uk
(a. L) : sulanma.
temeyyiih.i dem
..I.-:rC
( a.
i. mehd 'den. c.: tem-
hidat) : 1. yayma; d6setme. 2. dUzeltme; dUzenleme.
~;:"
alma; mesk yazma
temhidat
(a. i. temhid'in ,c.)
mukaddimeler, aglz yapmalar; ifildeler.
c;ml, sakallnl tarama, sac; sakal ~aranrlma.
temet,tu'
,t:'"
temhik
1. kar etme, kazanma. 2. kar, fayda. Hisse·i te.
mettu' : bir ~irket hissedarlarlndan her birine isil ..
bet eden kil r.
128·8
J:.. . . ;:
(a. i.) : iptal etme.
(a. i. c. : temettu~t) :
temhi!
(a. i. mehl'den. c. : temhi-,
lat) : mUhlet, mehil verme, sonraya blrakma, * erteleme; zaman ve flrsat yerme.·
temrir
temhir
~
(a. L temlik'in' c.) :
temlikat
(a. i. temhil'in c.) :
temhilat
mehil vermeler, sonraya blrakmalar, * ertelemeler.
mUlk olarak vermeler.
temliken
(0. i. muhr'den) : muhurleme.
(a. zf.)
mulk olarak
vermek sOretlyla.
(a. i.)
temhirivye
muhUr pa,
rasl, bir kagldm resmi ~ekil almasl ic;;in gereken
mUhurun basilmasl i~inde odenecek ucret.·
temhis
~~""-"
(a. i . c.: temhlsat)
tec,
temlm-name
(a.
rUbe, imtihan etme.
temlis
temhisat
( a.
temhis'in c.)
tem1iye
(a. i.)
(a. i melis'den) : dUzle-
me, purUzlerini giderme.
tecrubeler, im,tihan etmeh~r.
temime
f. b. L) :
arazl-l emlnye . menfaatlerinin bir cihete tahsisi
vtffa muktazi ~artlarma mukarin olarak rakabenin
temlikini tazammun eden vesika
~.
(a. L)
doldurma, doldu-
nazar boncugu,
nazarllk,
te'min
0-t~
lik hissi ,verme
4. * saglama.
2.
(a. i. emn'den): 1. guvensaglamla~tlrma.
3. elde. etme.
temme
te'minat
(a. i. te'min'in c.) :
* inanca, * guvence, saglamlik baklmmdan goste-
Lt~
{'
(a. fi.) : "bitti, tamam
[kitaplarrn. sonuna yazilmak
~
temmet
(a, zf. )
te'min. sOre-
~j~
temmuziye
etme. (bkz
temkin
~t~
( a. i.)
zinnen tahmin
temr
( a. i. mekanet'den) : 1.
aglr ba~I"lk. 2. hek. hastall~m bir yere yerle~me~
si. 3. ihtiyat, tedbir. Ehl-i temkin : 1) aglrba~ll;
2) tas. televvunden kurtulup
huzur ve sOkOna
mazhar olmu~ kimse. Pur-temkin : c;;ok ai:llrba~Ii.
temli~
za doldyrma.
temlih
j;
(a. L) : hurma.
temre
o...r
. temri
~..r
Jama, ic;;ine tuz katma; tuza yatlrma. 2. ed. soz
arcsmda guzel bir mazmun (nukteli,' cinaslr, guzel
soz) soyleme.
temlihat
(a. i.) : hurmaYI seven .
t:..r
~ a: i.): hafif~e
sUrma,
temrin
0'....r
(a i. c. : temrinat) : alr~·
tlrma,. idman yaptlrma, yaptrrrlma, egzersiz, idman.
temrinat
temrinler, egzersizler, idmantar.
c1..k
temlik
(a .. i. melk ve mUlk'den.
c. : temllkat) : mulk olarak verme.
: nahl).
. ugu~turma.
(a. i. temlih'in c.) :
temlihler, 'nijkteli, cinqsll, gUzel sozler.
(b~z
(a. i.) :', bir tek hurma.
M
temrih
(a. i. milh'den) : 1. tuz-
: ed. 'J'tdan
temr-i Hindi : Hind hurmasl, demirhindi. [mey.,
vasiyle ~erbeti ·yapillr].
(a. i. mel 'den ) : aglz agl-
r::~M
(0, i.)
ve slcaktan bahs ite medhe clair yazJlan kaside.
tahmj'n, takdfr) .
~s:..~M
. (a. fi.) : "temme" nin'
muennesidir]. (bkz : temme) 7
tiyle.
te'mit
hurmacl, hurma
oldu" manaslnadir.
adet idil
.
rilen kefil, verilen soz veya para.
teminen
(a. i.)
temmiir
satan.
temrir·
.t....r
(a. i.)
aClllk verme, veri!·
me.
1289
~t...':
temriz
(a. i. maraz'dan)
,~
temsih
(a. i.). ,(bkz: ,mesh).
temsil
(a. i. mesl'den.c. : temsi·
lat) : l.b~nzetme. (bkz : teJijbih). 2. bir Jijeyin
aynmJ Yapma. 3. ornek soz; s6z geli$i. 4. tiyatro
oyunu. 5. *ozUmleme, allnan' gldanln uzviyete d8·
hil edilmesi, fro assimilation. 6. [blrinin vey8 bir
to plulugun] adlna hareket.
(a. i. temsil'in' C"
tems,jlJer.
J~
temsili
(a. s.)
r::::-:~i
ternVi'
temsile ait', ,tem.
temyi·i heva : fiz. havaYI tazyikle,mayi
haline getirme, SIVI hava.
~:-' '
temyiz
glnln bir Ylgma,
mesi.
birka~
temsiye
(a. zf.)
/
, temzJc
(a.). mlsr'dan) : bir veri
(a. i. meze'den). (bkz:
meze).
Jijehir haline' getirme.
"--'"
JoU"
temzik
(a . i.) : "ak$amlnlz ha·
temyiz sOre-
tiyle, ter'nyiz yoliyle.
$eyin birkac;' Jije't'e benzetH.
~..a.c
temsir
~ehirlendirme,
(a. i.) : ed. bir 'WJ.
(a. i. meyz'den.): 1. aylr.
i~:-,
temyizen
~.
(SIVI)
ma, ayrdma, se~me, se~ilme. 2. iyiyi kotOden aylr·
detme: 3. [Tanzimat'tan sonra] bir davSn," U~Un·
'cU ve son gorOlme dereeesi. Mahkeme-i temyix :
temyiz mahkemesi
( *yargltay). Divan.. temyiz :
temyiz mahkemesinin kurulu$undan once bu man•
kemenin i$ini goren divan. 4. a. gr. sa",lIarl ve
belirsiz isimleri belirten kelime. Mesela : "i$rOne
dirhemen == yirmi dirhel)1f1 ve "ratle xeyten = bir
ratll zeytinyagl" tabirlerinde "dirhemen" ve I Izey..
ten" qibi.:
sir ile ilgili.
temsiliye
(a. i. mey'den) : m8yf
(SIVI) haline getirme; fix.; kim. *slvlndlrma [k 1 fro
Iiquefie~.
temsih
..:.,~
mal s8·
nibi etme, edilme.
(a. i. mesh'den) : Allah'ln
insanm mClymun klligma' sokmasl.
temsiUit
(a. i. mal'den)
temvil
zSYIf'
gosterme, gosterilme [dana ~ok soz hak.],
rna,
(a. i. e
temzikat)
Ylrt·
p~ralama.
:i
temzikat
..:.,tA,..., "
("ka" uzun okunur. a.
ylrlJ olsun, tOnay-dln!" gibi ak$am selaml verme, ,
[Arapc;asl : mesakUm bi.l·hayr'dlr].
i. temzik!in c.)
Ylrtmalar, paralamalar.
tem$it·
.6.....:."..
(a. i. mU$t'dan)
tarama,
taranma.
tem$iyet, tem~iye
~
to
..:..~
(a. i.
mew'd'en.) : 1. yUrUtnie, yUrUtOlme. '2. meydana'
gelmesini kelaYla~tlrma.
temti'
~
(a. i.) : faydalandlrm,a , fay.
~~
(a. I. ma'dan. c
: temvi.
hat) : 1. sulandlrma, su·, katma. "2. ed. sozO yal.
dlzlama.
hakslZ bir $eyi telleyip pullJyarak hak·
II gosterme. 2. ba$ka bir madeni; altln veya gOmU~
suyuna daldlrma, galvane plasti, fro galvanoplastie.
3:
te~vthit
ulr:~"
t190
(a. i.)
fls"da~ma,
flslltl
ile konu$ma.
"l::
(a. i. nidad ve !1edd'den.):
1. birbirioden Orkme. 2. dagllma,peri$an elma.
Yevm-ut-tenadd ,: klyamet qUnU. (bkz : rOz·i man$er).
c.S~L;.;
(.a. L nida'dan)
birbirine
nida etrne, baglrrna.
gUnO.'
Yevm·ut·tenadi
klyamet
tenadi
(a. I. temvih'in c.) :
1. sulandlrmalaf, su katmalar. 2. ed. sozU yaldlz,
lamalar. 3. hakslzlJk~arl haklJ gostermeler.
(f. i.) : 1. insan vUeudunun
tenaci
tenadd
dalandlrdma, kar -ettirme, kar ettirilme.
, temvih,
~..
ten
dl$ yuzu. 2. govde, vikut, beden. A~en.ten : demir bUnyeii,
bUnyesi demir qibi sa~'Ham olan.
Nerm-t~n .: yumu$ak vOeutlu.
tenadiim
nu~ma.
(bkz
('~L;.;
(a i. nedem'den)
musahabet).
ko-
tenas;sur'
tenadiir
(a. L)
nadirle~me,
az
bulunur alma.
~ok
hiddet-
len me, ate~ pOskOr~e. 2. hek. yakl yapl~tlrmakla
cildin kabarmasl.
.Jl;.,"
(a. L) : birbirine Zit ve mu-
)~...
tenafiir
~l:.."
tenafiis
(a. i nefret'den) : 1. biro
tenaggum
(a,. L nagme'clen. c; :
~..
yana
soyleme. [alay
(a. L}I
makamrnda
alarqa durma, bir
~ekilme.
tenahhum
(a. L) : 1. aSlk surath
{";...""
alma, 2. balgam
~Ikarma..
tenahi
(bkz : teka$$u') .•
(a. 'i. nihayet'den)' : bitme,
Wkenme. Bi-tenihi : bitmez-tOkenmez,5ansuz.
tenahnuh~"
(a. L nahnaha'dan c.
tenahnuhat)
glrtlagml temizlemek Ozere ,hlrllt,h
ses ~Ikarma ve. ~Ikanlan bu ses; oksOrme.
tenahnuhat
(a. L tenahnuh'un
c.) : glrtlagml temizlemek Ozere hlrdtllr sesler ~,
karmalar ve boyle ~Ikarllan sesler; ok50rmel~r.
"'tenai
"L::.
~
( a. i. nakta"dan)
nak·
ta nakta al,rna, benek benek alma.
~§l::
( a. i. naks'dan. c. : tenS..
(a. L tenakus'un c.)
tenakusat
azalmalar, eksilmeler.
tenakuz
(a. L nakz'dan. c. :
tenakuzat j : ~eli~me, insanm bir so~O ote'kini c;{j.
rOtmesi, bir sozOotekine uymamasl, ~ ka~ltl,k,
i:lddiyyet, (bkz : m~bayenet).
~l..:.;Jl'::
tenakuzat
tenakuzlar,
(a. L tenakuz'un c.)
~eli$meler.
(a. i.. nikah'dan) :' nikah-
lanma.
haset etmeler, cekememeler.
$arkl
.kA;;
tenakkut
tenakiih
~Wl::; (a. i. tenafOs'On c.)
tenaggumat)
kul.lanJlrr ].
t nukl'den): 1. biro
(a. i. c. : tenafOsat) : haset
etme, «;ekememe.
tenafiisat
(a.
kusat): azalma, eksilme.
birinden nefret etme, birbirinden
OrkOp ka~ma.
'2. ed. kulaga ha~ gelmiyen hece veya kelimelerin
birarada buiunmasi.
tenafiir-i hurOf : ed. kulaga.· ha~ gelmiyen harf.
lerin bir arada bulunmasl. [Mesela Nal:Wnin : "Ietafet kat kat almu~ anztnda nesterenlehmi~" mlS"
ramdaki "nesterenlenmi~" kelimesi gibi].
tenafiir·i kelimat -: ed. kulaga ha~ gelmiyen kelimelerin bir arada bulunmasl. [Mesela Amidli H8.
mi'nin' "ey andelib; a gUl uyUmu$mu~ ses iste';;
mez" mlsramdaki "uyumu$/'l1u$" kelimesi gibi].
tenahhi
JA::
yerden bir yere ge«;me. 2. meze yeme.
tenakus
halif alma.
tenafi-j akvSI : fels. antilogi~.
.
(a. i.). (bkz: intikad'),
tenakkul
(a. L) : 1.
tenaffut
tenafi
tenakkud
(a.• i:) : uzakhk.
tenakiir
fl::
(a .. L nekr'den)' : 11. bit-
mezlenme, bilmezlikten gelme. 2.psik. '" kar$ltduygu, antipati,fr.anlTpathie.
tenanir
~ l;....
(a. i. tennOr'un c.)
1; tan":
dlrlar, acaklar, flnnlar. 2. su pmarlarr.,
ten-asan
jLT~"
( f. b. s.) : rahatlnJ d"u -
$Onen [ad~m].
ten·asani
~·L\}.1"
(t.
b. L)
rahatm,
dO$Onme.
tenassub
..
~
.( a.. L)
dikilip durma.
( a. L)
aklr ba$ma gel-
(bkz : intisab) •
tenassuh
..
~
me; ogOt alma.
tenassuk
..
~
( a. L)
dOzenleme, 51-
ralanma, ,nizamma kanma.
tenassur
~
(a. i. nasran'dan): HI-
.ristiyan alma. ,
t291
lenasur
tenasur
la~ma. (bkz
tenasub
.r'" l;;
( a,
nasr'dan )
tena~ir
yardlrn~
~\;.,..
~ocuk
yazlsl,
(a. i. neslde'den)
kar-
(a. i. c.)
acemi yazlsl.
teavUn).-
,-"""l;;
tena~ud'
(a. i. nisbet'den) : uyma,
~ l::
\
~J1lkll
uyguflluk; birbirini tutma,; yakl~ma; mat. * orantl, fro proportion. iyham-I- tenasub: ed. bir~ok manaSI olan bir sozUn bir manasiyle diger bir keli"menin manasl
arasmda mUnasebet
bulunmasl.
[Mesela Nabl'nin : "pek u~urma bildigim ku~tur
benim ey bagban * bUlbUWn gOlzar-1 alemde hezarm gorrnU~Uz'" beytinde : "u~urma" ile "ku~", ve
"b,iilbul" i1e "hezar" kelimelerinin bir arada bulundurulmasf gibi].
~l;.,~
tenasubi
(a. s.) :
tenaftuf
t.. . t;:
tena'um
1~ tenasUbe
tena'umat
ten·averan
tenaviib
ruh
(f. b. s. c.
ten-ave-
JI).;r j"
ten-aver'~
(f. b. s.
~J,L::
( a. i nevbet'den)
no-
tenaviil
JJe
( a. i. nevl'den)
allp
(a. i. nevin'den)
uyur
yeme, almlp yenilme.
J-\;.,"
(a. i.'nesi'den)
birbirin-
tenaviim
\
(a. b.i.)
(a. s.)
tenastil ile,
'biv. kendiliginden tUreme.
J-l;;
)JL.:::
tenazu'
tjl..;,,"
o
(a. i.)
1.
sa~"ma,
ser-
(a. i. nez'den) :
~eki~me,
tenizu-I fi'leyn : gr. iki fiilin bir birinden toremesi.
tenazur
nesil yeti~tirmekle ilgdi.
(a. i.): iri vUcutlu kimse.
tenazu'bi·l.eydi : fJk. iki ki~inin zilyet olduklarl, ellerinde bulundurduklarl bir gayrimenkul i~in
kavga etmeleri.
tenasiil!eri tevelludi : biy. doguranlar, fr~ ~ivi
pares.
J....l:.:....
tenaviir
ugra~ma.
tenasUlleri beyzi : biy. yumurtllyanlar, fro ovi'pares.
<\-A;....
("JL.:::
gibi gorUnme, yalandan uyuma.
,anat. Uretme Qrganlan.
tenasul-i bikri : biy. partenojenez, fro parthenogeneshe.
tenasul-i gayr.i mutecanis : iki ayn cins havvanm c;:jftle~tirilmesiyle melez blr cins yeti~tirme.
1292
buluna.
betle~me.
de~ dogup Ureme; tUreme; Uretme. Alat-, tenSsul :
tenasur
i~inde
, (a. i. tena'um'un c.) : ,
ten·aver
(a. s. c. :tenasUhiy-
(a. i.)
?i1me. 2.' pUskUrme.
w~
bolluk
ran) : etine' dolgun, etli canll.
inananlar.
tenasuli
i~inde,
in c.) : etine dolgun, etli canll kimseler
~L::
"I b'I·n ef
tenasu·
i 51'h'I
birbi-
nlmetler.
(a. i. nesh'den) : 1. fels.'
tenasuhiyyun
tenasul
sUsU~me,
(a. i. ni'met'den. c. :
tena'um6t) : nlmet
rak rahat etme.
yOn) : 1, ruh go~umune ait, ruh go~UmU i1e ilgili. '
'2. ruh gU~UmOne inanan.
'go~UmUne
(a. i.) :
rini sUsme [hayvanlar J.
*ruh 'go~UmU, ruh slc;:ramasi, rOhun bir cisimden
-otekine, bazan da ins~ndanhayvana ve hayvandan
insana' ge~mesi inanel, fro metempsycose. 2. flk.
rniras~mm, mirastan
once olUmiyle miras maim
,onun miras~darJnakalmasl.
tenasuhi
mUna~ede).
(a. i.) : kUpe takma.
tenatuh
mensup, tenasUple i1gili. 2. mat. sayllar iuaslnda-'
ki tenasUple, * oranla ilgil i.
tenasuh'
lliir okuma. (bkz
>l:.7
(a. i nazar'dan) : 1. bir-
birinin kar~lsmda olma, birbirine bakma. 2. mat.
* bakl~lm, simetri, fr.symetrie.
tenizuri
kl~lk,
(a. s.)
simetrik, fro symetrique.
mat. * ba-
tena:u:uf
('a. i.)
temizlenme,
~.i,
tenciz
(a. i.) : sona erdirme; sonuc;.
paklanma.
t••
(a. i.). (bkz : intizam).
I
)t:..M
tenazzur
(t. i.) : t6mbeki, nargile
:J>\.i,
M
(a. 5.)
tene ,cL;'" . (f. i.): 1. vUeut, beden, g6vde,
~L~4.
M.
(f. i.)
don,
i~
eUsse. 2. 6rUmeek agl. (bkz : beyt-ul-ankebut).
donu, tu-
tenebbi
J~M
.,;-~
tenebbii'
tenbel-hine
(f. b. i.)
i~ g6-
peygamberlik iddi§stna
tenebbii'
rulmiyen yer, miskinler veri.
i. nUbOvvet'den) : p~y-'
L7"
( a. i.
kalkl~ma.
(bkz :
( a, i. nebean'dan)
den kaynama.
tenbelit
(f. i.)
hayvan yOkU,
tenebbuh
yOk.
tenbih
(a. 'i. e. : tenb1hat) : 1.
uyandlrma, uyarma. 2. psik. *uyanm, fro excitation.
3. bfr i~in yapJlmaslnl, blrakJlmastnl~ veya 0 i~ten
\{azge~ilmesini tekrar tekrar hatlrlatma.
-tenbi~at ~Lf"~.t;
: bitkilenme, verden bitme; t;imlenme.
ten-
tene bb iitst
tenbOI
(f. i.) : Hindistan halkl-
ntn, di!?leririi temizlemek,
dudaklartm k,zartmak
i~in ~ignedikleri bir yaprak;
~
tenc:im
(a. i. neem'den. e.
teneddiib
teneddum
..
( a.
neeaset'den)
teneffu'
pisfuat)
leme, pis etma.
tahl1s) .
u..c..
(a. i. nedbe'den)
(a. i. nedamet'den)
man olma.
ytld,z ilmi ile ugra$malar•
~.i,
(a. i. ~enebbUt'un e.):
[yara] , kapanma.
(a. i. tene1m'in c.) :
~
...--.l:~:~
""
bitkilenmeler, verden bitmeler~ ~imlenmeler.
tenebbiitat-. Ishmiyye : hek. vUcOdun bazl yerlerinde dut' tanesi $eklinde meydana gelen fazla
et kabarclklart.
.
ten-
cimat) : ytldlz i1mi ile ugra!?ma.
tencimit
(a. i.) : 1. uyanma,
(a. ' i. .neb€it'dan. c. : te-
tenebbiit
nebbOtat)
(a. i.' tenb1h'in c.)
oL....i,
uykudan kalkma. 2. gafletten kurtulma, kendine
gelme, akltnl ba!?tna toplama. 3. psik. *uyartm, fr:
excitation. (bkz: intibah).
bihler.
tarma.' (bkz
c.s.-" .( a.
gamberlik iddiastna kalkl~ma. (bkz :, ten£:bbU').
davranan [i~te].
tenciye
(f. ,b. i. )v'Ueut
klsaelk. boylv, bo-
man.
tends
vUcudU
sagltgl, saglamllk, kuwetlilik.
JL~M
tenban
ku~Uk
~ .r.\;'"
ten·diiriistl
dur [adam].
tenbel
(f. b. 5.)
ten·diiriist
saglam, saglam vUeutlu, saglam, kuvvetli.
ile i~ilen toWn.
tenbil
Islatma, nerr;le=
me, nemlenme.·
(a. i.) : dU~Unerek, dik-
katie bakma.
tenbikO
(a. i.)
tendiye
M
~
tenazzum
(a
i. necat'dan)
kur-
LA;..
(a. i. nef'den c.
tenef"-
:, faydalanma.
teneffuil
(a. i. teneffu'un c.) :
faydalanmalar.'
1293
teneffuh
~
teneffuh"
teneffuh
jan,ma.
(a. i. nefh'den): 1.
~i~-
(a. L) : bo~ laflarla gurur":
JA;..
( a; L)
den) :
3. urlanma.
."..t
tenemmuv
nafile namsz kil-
rna veya oru<; tutma:
teneffur
teneffUs
geli~ip
( a. i. hefret'den ) : igren-
~;.,
(a. L nefes'den) : 1. ne-
t::-"
r-"
tenessumat
(a. i. tenessOm'On
c.) : hava 'teneffOs etmeler.
;"'k
tenessur
~aYI,ma.
teneffiis-j smai : hek. b~azdan a~"an sun'i bir
delik vasltasiyle hastan," teneffOs etmesL
olma.
(a. i. teneffOs'On c.):
(a. i. nesim'den. c. :
tenessOmat ),,: hava teneffOs etme.
teneffus-j safiri : hek. havanm teneffOs borulannel girdigi veya ~Iktlgl SJradcii~iU1en 'gayri tabi?
ses.
teneffuslit
pek gOzel, e~-
(a. L)
siz, ~ok az bulunur olma.
tenessum
,'fes, soluk alma. 2. yorgunluk almak i~in dinlenme. 3. okulda ders aralsn verilen din len me.. 4. tan
veri agarma. 5. deniz suyunun dalga ile sahlle vurmasl.
(a. i.·nema ve nOmOw'-
bOyOme.
tenessuh
.;::
me, tiksinme.
~~"ma, serpilrrie,
(a: L)
inti~ar).
(bkz :
teneni'~
ne~velenme, sarho~
(a. i.')
tenenut
(a. i.
ne~at'dan):
keyif-
lenme, ~enl"enme, ferahlanma.
tenefflisler.
(a. f. b. L) :
teneffus-hane
(a. s. nefz'den)
ttimeffuz:
lu, nOfuz sahibi, sozO
nOfuz-
(a. i•. nekr'den) : bilin-
miyecek, tanmmlyacak killga girme; kendini bil.
dirmeme; tebdil gezme.
tenekkiis
'\ ("". '.~
~,
(a .. L)
~
tenenuf
(a. L nOks'den)
ba~a-
A1
te~,ur
Jy' ..~-
~.eye ili~ip
emme, ~ek-
(a. L)
(a. i. nevha'da,n. c. : te-
feryadedE:lrek aglama [olOnOn a~kasm-
~l':':
tenevvuhat
(a. b. i.)
(a. L). (bkz : inti~ar).
(.r
tenevVuh
newuh8t)
dan-].
olma.
tenemmi-j nev'i
bir
inti~~b ).
me, sogurma [suyu, rutObeti].
ge~er-olma.
tenekkur
tenenvb'
tutulma. (bkz
okullarda ders haric1' dinlenme veri.
~Is.
(a. i. tenemmOr'On
~
tenefful
'~agl
~\.,)...i"
tenemmurat
c.) : 1. kaplanla~malar. 2. korkutmak i~in gOrOltUIU ses ~Ikarmala;. 3. korku,tmalar. (bkz : tehdidat) ~
Of~enere,k ~i1i;,me.
me, kabarma. 2.
(~.
i. tenevvuh',un
c.) :feryadederek agJamalar [oW i~in].
fro philogenie.
tenemmul
J..1-
(a. i. neml'c!en) : 1.,
karmca gibi kaynarna. 2. he!C. vOcOdun' bir tarafl,
bir orgam uyuliuP karr~calan~a.
tenemmur
.,.,...k
(a. i. nimr'den. c. :te-
nemmOrat) : "1. kaplimla~ma, kaplan. huylu olma.
2. birini korkutmak i~in gtinburtOlO ses ~Ikarma.
3. korkutma. (bkz : tehdid ).
I
1294
(a. i. nev'den ie. : te-'
tenevvu'
nevvuat) : ~e~itlenhle, ~e~it ~e~it olma, ~e~itlilik.
tenevvuat
,~b~
~e$itlenmel.er, ~e~it ~e~it
tenevvum
'(',r
lama, pinekleme.
(a. i. tenewO'On c.)
olmalar.
'( a. i. nevm'deQ)
uyuk-
.)r
tenevvur
I~ddama,
ma, parlama,
(a. L nOr'dan)
(a,
b)': "beri ve uzak-
tlr" manasrna Allah hakklOda kullandlr.
al~akllgl,
2. gonOl
dO~me, inme [fiyat].
Ilglyle,
al~ak
tenfih
''j;W" .
(a. zf.) : gonOI
(a,' i. nefh'den.
tenfihiit
al~ak
;:PM
c. : tenfl-
(a. i.) : huk. [eskiqen]
UlUlemr taraflndan 'harbe tergib ve te$vik i~in bir
klslm gazilere' fazla sehim veya bazl $eyler tahsis
'
ve Ita edilmes.i.
ten fir
flratJ : 1. nefret ettirme" ettirilme, igrendirme,
igrendirilme, tiksindirme, tiksindirilme. 2. (neflr'den) : sava$a, toplame; asker toplama.
(a. L tenfir'in c.) : nef-
~
(a. i. nefes'den c. : ten·
,tenfisat
~~"
~~
(f. b s.) : -elidar, zO-
t$-'L" ,
teng:-desti
(f. b. i.)
el-
J.&::.:',
teng·dil
i~i
(f. b. s.)
yOregi dar,
slkrntrll. (bkz:' dil-teng).
teng-dili .
I
'(f. b. L)
reklilik. (bkz
dil-tengi).
.;:P.
M
eU...:7 -'~ ~
teng-havsala
daryO-
I
(f. a. b. s.)
havsalasl dar, tahammOlsOz [kimse]. (bkz : tenOk
havsala ).
tengi
f..::"
(f. L) : 1. darhk. 2. zOgUrt-
10k.
tengis
(a. L nags'dan)
yatlnl kederli, tasal, klima.
tengb:
zindeligini sars·
zind~ligi
~it,
boQaz. (bkz : derbend).2. mezar.
tengni
teng-tar
(a. i. tenflfin c.) :
pamuk atmalar, atdmalar; yOn ditmeler, dititmeler.
(a. i.)
ma,
pamuk
atma, attlma; yOnditme, ditilme.
tenfi,at
(f. b. L) : a~-
darltgl, zOgOrtlOk:
(a. i. tenfls'in c.) : ne-
tenfj~at)
~M
teng-dest
soluklan-
feslendirmeler, nefeslendirilmeler, soluklandlrma_
lar, soluklandmlmalar, ferahlandlrllmalar.
(a. i.
..
gOrt.
ret ettirmeler, ettirilmeler, igrendirmeler, igrendi,rilmeler, tiksindirmeler, tiksindiriJmeler.
fisat) : nefeslendirme, nefes-tendirilme,
drrma, soluklandlrrlma, ferahlandlrllma.
c.s""-::-
(f. b. s.) :. a~gozlO.
gozlOlOk.
(a. i. nefret'den. c. : ten-
~I~
r~~
teng-~e$mi
(a. i, tenflh'in ci.)
tenfil
tG:"
.) . t f , b. i.) : 1. Allah. ,2. ya-
teng-~e$m
'1. qok Uflemeler, Ufletmeler. 2. OfIeyip ~i$irmeler,
Oflenip $i~irilmeler.
tenfis'
(f. s.) : 1. dar, s'lkrntrll [$ey,
nrna girilmesi zor olan' kimse. 3. az bulunur va
degerli olmasl baklmrndan ele ge~irilmesi kola').' 01mlyan $ey.
.
I
gonOI!OlOkle, kibirsizlikle.
~
•;:P. "
ex.;.,
Tengar
kibirsizlik. 3.
hat) : 1. ~ok OfIeme, Ufletme.' 2. Ufleyip ~i~irme,
Oflenip $i$irilme.
tenfirit ,
teng,
(a. L nOzOI'dan),: 1. in-
a~agdama.
tenezzijlen
( a. i. tenf1'z'in c.l:
yer]. (bkz: daYYlk). Dehan-I teng: kii~Ok'aglz. 2. i.
denk, e~ya., yOkdengi. '
J.;.;..;-
tenezzul'
~I.i.~
tenfizat
ge-
zinti. (bkz : teferrUc).
me,
( a, i. nOfOz'dan. c.
nUf1uziu kdmalar, hOkmOnO yUrOtmeler.
(a. i. nUzhet'den)
tenezzuh
"
.i.~..A;"
tenflz
tenflzat) : nafiz kdma, hOkmOnO yOrOtme.
aydrnlik olma.
o;...~
tenezzehe
nurlan-
dar
sarsrlma.
l.G:'
.)
l:L.."
,
(f. i.) : 1. dar yar; ge-
(f. b.
q :
kU~uk,
~adlr.
1295
tenha
«( s.) :. 1. yair-liz,
tenha
bo~.2. yalnlz,
ISSIZ,
tek. (bkz : munferid, vahid).
(f. b. s.)
tenha·ni~in
yaln IZ oturan.
J';
~
tenhayi
~
(f. b. s.) : yalnlz qiden.
y:-
(f. i.) : tenhallk,
yal~
-nJZllk; IsslzlIk.
~;"1
eleme, el.enme
(a. i.)
[elek i1e-l
tenhit
~
(a
i.). (bkz : naht).
(f. s.)
tenide
orulmu~.
: 1. doku'nmu~,
J~
(a. i.) : L
n~lIama, nal-
lanma. 2. [eski kimyada demir madeni ile ba~ka
bir madeni kan~tlrma manasmda kullanrlJrdl],
ten'im
r..";",
(a. i. ni'met'den) : L
nimetlendirme, nimetlendirilme. 2. "evet" dive ceyap verme.
te'nis
~~;t~
(a. i. unOset'den) : a. gr.
(bir kelimeyi) muennes, di~i kilma, kdlhma. [kelimenin sonuna biro t getirilerek yaplhr J.
'te'nis
~t~
(a. i. uns'den) : L roOnis
klima, alJ~tlrma, ah~tlrtlma. 2. bir hayvanr terbiye
edip kulland!r, i~e yarar hale' getirme.
ten'i,
(0. i. c. :\ tenkidat) : bi...
konuya ait yazlyl veya eseri deger baklmmdan gozden gec;irme, ;., ele~tirme, fro critique. [dogrusu
. "in-tikad" d,r].
! a. i. tenkid'in
J-~";'"
c.) : .
tenkidler, fro critiques.
~
tenkih
(0. i. nikah'dan. c. :
tenkihat) : nikah etme; edilme, nikilh klyma, kJ~
yilma, evlen<;lirme, .evlendirilme.
r::::z.:..,"
tenkih
(a. i. e. : tenkihilt) : 1.
bir ~eyin fazla ve IUzumsuz klslmlartnl C;;lkartlp duzeltme, aYlklama,antma. 2. hubObatln ta~Jn', topraglnl aylklama. 3. me'mur maa~lanndan indirme.
(a. i. tenkih'in c.) :
tenkihat
bi,itc;eyi duzenlemek Uzere me'mur maa~larmdan yapllan fndirmeler.
(bkz ; mensOe). 2. i. 6rumeek agl.
ten'il
.J.J;..,
tenkidat
tenhii.rev
. tenhil
tenkid
i. tenkih'in c.) :-
nikilh etmeler, edilmeler, nikilh klymalar, klyilmajar, evlendirmeler, evlendirilmeler.
tenkil
J:'c;';-
(a. i. e.: tenkililt) :.1.
uzaklastlrma. (bkz : teb'id). 2. 6rnek olaeak biro
eeza v·erme. 3. [birini] tepeleme.
~)\:s::::...."
tenkiUi t
(a. i. tenkil'in c.) ,: 1.
.uzakla~tlrmalar.
2. 6rnek olaeak ~ekilde cezilland,r-.
malar. 3. \ tepelemeler [du~manlan-].
(a. i. nekr'den. c. : ten-
tenkir
kir.at) : 1. bilinmiyecek, tanmmlyacak, hale getirme. 2.' a. gr. bir ismi nekre yapma, yani harf-i tarif'siz, eliflamslz kullanma. .
"
(a; i.) : '1. yukart ka.l-
. dlrma. 2. s'Urc;up dU~en kimseye kalkmasl ic;in dua
atme.
~l"",:.c;..," (a.
tenkihat
tenkirat
.::,\~s:::;.;-
. (a.
i. tenkir'in c.) :
1. bilinmiyecek, tanmmi'i'acak hale getirmeler. ~.
gr. jsimleri nekre yapmalar.
tenize
(f. i. ):. uc;, etek.
tenkis
tenize·j kOh : dCl~ etegl.
tenkar
)~
~a~ag,
AC
lJ"•
(a. i. n.uks'den)
1. ba-
etme, edilme 2. bOlialtma.
(f. to) : kim. boraks, ,bor
asidi ile bir oksidin birle~mesi;;den meydal1a gelen
tut.
tenkis~;"
kisat)
tilme.
tao
i. noksan'dan.
c. :
ten-
azaltma, klsma,., indirme, eksiltme, eksil-
(a. i.): 1. aYlklaYlp temizleme. 2. kahn bagJrsaga su verme ve bu
k.ullanllan alet. (bkz:hukne, ihtikan).
1196
i~
ic;in
te~kisat
(a. i. tenkis'in' ·c.) :
azaltmalar, indirmeJer, eksiltmeler, eksiltilmeler.
,
\
tenki~
~~
tenki~at)
: nak~etme,
leme, resim yapma.
(a. L nak~'dan. c. :
nakl~lama,
nakl~lanma,
i~
~)J~
ten.perveri
ten-perverine
( a. i.
nak~etmeler, nakl~lamalar,
tenki~'in
c.) :
(a. i.)
.:;....1.;..,
fenaslnl atma,
tensib
..k..4':""
ten kit
tensik
(a. i. nakt'den) :, 1. r.lok-
tenkiz
'J....J:.,"
(a. i.) : kurtarma. (bkz:
inkaz).
J-'f'
tenmik
1.
(a. i. nernk'den)
gUzel yazl ile yazma. 2. yazmo, yazdma
tenmir
(a. t). (bkz: tenemmUr).
tenmiye
(a. i. nema'dan) : nema-
landlrma, nemalandlrdma, artlrma, artlrdma.
t.;J
tennub
r
(a. i.) : bot. ~amgil-
":'~.J;'"
mIZ-J tennOb'un esaslarla
gelen tuzlar.
tennur
.;r
(0. L) .. : kim. hakart~maslndan
meydana
"
i.
C.
:
tenahir)
ten·
("ka" uzun okunur.
~
dUzenle-
(a. 'i.) : 1. sa~ma, serp..:
~ahvil~'tme.
~
(a. i. nasran'dan) : HI·
ristiyan yapma [birini-].
~~
(a. i. c.
tensisat)
tetkik ederek karar verme, veri/me.
tensisat
.::.>4~
tensiye
)r
(a. i.) : mevlevi, derglydi~leri
J-Y
..
/I
'.J;'"
oJ
(a, i. tensis'in c.) :
unutturma. (bkz:.
(a. i.)
geni~
dervi~.
)J.r:--
ten-suh
t.".-1
(f. b.
S.
c. : tensOhit) :
1. pek az bulunan gUzel ~ey.'2. tUrJU
yapdan gUzel koku yuvarlagl.
(a. f. b. s.) :
(a. i.)
~ekillerde,
1. sap/ama, sok·
ma 2. rUzgar esme.
(f. b. s.) : kendinl
beslem~e, rahatrna dU$kUn. (bkz: kesI8n).
F. 82
,.
1.
eteklik.
ten·perver
( a. i. nesak'dan. c.
insa ).
vi~lerinin sema 8yini sirasmda
tennure given
"
J~
tetkik ~dild'ikten sonra veri/en kararlar (bkz : mukarrerat).
(a.
tennure-pu,
mUnasip gar-
I
fJrln, 2. tandlr. 3. etUv, fro etuve.
tennOre
(0. L)
tensikat
tensis
tennubiyyet
tenper-
a. i. tensik'in c.) : dUzen verme[ler],
me[ I~r J. (bkz : lslah).
tensir
ler, fro abietinees.
(f. zf.)
sikat) :1. dUzene, yoluna koyma, dUzenleme, 51ralama; dUzeltme. 2. ed. bir isme bir~ok slfat 51ralama.
tensik-i irtikai : ed. bir ibarede zlkredilEm bir
ka~ ~e'fin stra tert1bine gore manasrnm yukselmesi;
al~allrsa : tensik-i inkititi : deni/ir.
tensik-i Slfit : ed; bir ~ahsl, yahut bir ~eyl bir~ok slfatla zikretme. [Mesela sevgiliye : "sl hhatim, om rUm, hayat-l cavidanlmstnbenim" ~eklin
de ifade ,edi~ qibi].
terlsik,,:us-Slfit : gr. bir' ismin sifat adedini ~o
galtma san'atl.
tensir
(a. i.) : ~am agacl.
'4:-'.r
.
,,:-,,:-1
me. 2. ed. nazml nesre
tennub-i kizib : bot. katran agaci.
tennubiyye
c\J'\)J{;"'"
me, uygun bulma.
temizleme. (bkz : tenklye).
talama;
'noktalanma [harf-]. 2. cUmle 'i~inde
(, ; I ?:
v. b.. ) gibi i~ar~tler kullanma, fro
ponctuation.
tenper-
vercesine, tenbelcesine.
resim yapmalar, i~le-
meier.
tenkit
Ll
'(f.
verlik, tlmbellik. (bkz : kesel).
ten~if
~
(a. L) : er:ndirme, emdi·
rilme, ic;irme, ic;irilme [suyu, rUtObeti·].
1297
ten~im
~
(a. I.) :, 1. bozulup kok-.
rna [et·]. 2. blr I~e ba~lama.'
(a. i.)
(bkz :
yayma; serpme.
ne~r).
ten~it
ten~ltat)
.k-..:..1-
(a. i. ne$at'dan. (;.
~enlendirme,
keyiflendirme, ferahlan-
tenYim-i iztlrab : Iztlrabl uyutma, dindirme.
tenvrm-i smii : hek. ba;tl kuc;iJk operasyonlarda
aCI duyurmamak ve fakat soylenilene cevap vermek ve soylediQjni daha sonra hatlrlamama~ 1~ln
hastayr cila11 bir satha (* dOteye) baktlrarak muvakkaten dU$Onme kuvvetini iptal etme.
tenvimat
dlrma;
,.
ten~itat
tenvin
.,:,~
(a. i. ten$lt'in c.),:
'$enlendirmeler r keyiflendirmeler,
~~A,
ten-,iiy
YICI. (bkz
(f. b. i.) : 1. 010 ylka·
gassal)
tente 4-:1
ferahlandlrmalar.
;
(f.
2.
tene~ir.
L) ; orumcek agl.
(a. L) ; hek. kllian dO·
tentif
$urme [ila~la-].
..e...r
tenu-mend
(f. b. s.) ; iriklYlm,
gavdeli, vucutlu [klmse]. (bkz :. lendOha).
\S-C..o r
tenu mendi
(f. b. L) ; iriklYlm-
Ilk, gavdeli olma, vOcutluluk.
~"'.J>
teniik-havsala
&'
(a.f.b.s.)
(,\V-- cl:.."
teniik-mizic
(f. a. b.
'5.;
mizaci yumu~ak, yava~ [kimse].
J)
d::
(f. b. s.)
yOzO tut-
. mlyan, yOzO yumu~ak [adam].
(a. i. nev'den. c. : ten-
tet1Vi'
v18t) : nevilendirme, ~e~itlendirme, tOrlU tOrlU etme.
ul"1."::
(a. I. tenvl'in c.) :. nevi-
lendlrmeler, ~e$itlendlrmelel'.
(..f-'
i. tenvln'in c.) : tenvlnler.
tenvir
.J.y
(a. i. nOr'dan. c. : tenvi-
rat) : l$lkland'rma, aydmlatma.
tenvirat
":'1..;:,,,::
(a. I. tenvir'ln c.) :
. '\S..;:,r
"
tenviri, tenviriyye ~.J"r
(a. s.)
1. 1$lkfandlrma, aydmlatma ile ilgili.. 2. evleri, so.'
kaklan aydmlatma ile ilgili: Mes~rif-i tenyiriyye
1$lklandlrma masraflan .
(f. b. s.)
ten-zede
mU$. (bkz
tenzih
sessiz, sus-
sakin, sakit).
~.:.:-i
(a. I. nOzhet'den. c. : ten·
zah8t) : 1. kusur kondurmama,' kabahat va kusOru
yok etma. 2. Allah'm, her tOr-iii eksik ve noksandan uzak bulundu~una ve insan vasflnda olmadl~ma inanma.
.
(a. i. nevm'den. c. : tenvt-
mat) : uyutma, uyutulma, U,OM tenvim : hipnotitma, fl'. hvpnotisme.
1298
(a. i. nOn'dan. c. : tenva-
1. 1$lklandmnalar,_ aydmlatmalar. 2. donanma.
tahammOlsOz,' sablrslz [adam].
tenyim
~y.
nat) ; a. gr. kelimenin sonunu nun gibi o'kutmak
Ozere konulcm Ikl OstUn (-en), ikl esre (-In), Iki
otre (-un) : "azimeten, bihakkm, rabbiin.•" glbl.
tenvin-i gali : a.gr. sakin olankafiyeye eklenen
tenvin. Mesela : evvelen .. gibl.
tenvin-i ivaz : a. gr. muzafOn-ileyhden kar$lhk
olan tenvan.
'
tenvin-i mukabele : a. gr. cem-I mOzekk~r-1 salim'in mOennesi kar$llIyamdlr.
tenvin-i ,temekkiin : a. gr. medhOIOnOn Isim, 01dugunu bildiren tenvan.
tenvin-i tenkir : a. gr. ma'rife ile nekre araslnl aylran tenvin.
tenvin-i terenniim : a. ed. mlsralarm sonundaki
iki OsWnOn vaklf haliyle "a" okunmasl hali mesefa "ebeden, ebeda" 9lbi.
tenvinat":'~;: (a.
rin. (bkz : raklk). 2.hafif, az. 3. zaYlf, dayanlkslz,
kuvvetsiz. (bkz : nahif, zaif). 4. yumu~ak. (bkz:
narm, nuOmet).
tenvi.at
(a. L tenvam'in c.) :
(f. s.) : 1. yufka, ince, na-
teniik
teniik-ru
":'~J::
uyutmalar, uyutulmalar.
tenzihit
tenzihler.
I
..•
~"""'f:~'
(a. i. tenzih'in c.) :
terakki-cOyine
J!,:,U'
tenzil
(a. i. nUzOI'den. c. :
tenzilllt) : 1. indirme, azaltma, a~agl di.i~Orme.
2. Kur'an-I Kerim. (bkz : FUrkan, Kt"r'an, Mushaf,
Necm, NOr, Zikr).
"::'~Ji
tenzilat
(0. i. tenzil'in c.)
fiat
~Ii
terifiid
(a. i.) : yardlmla~ma,
birbirine yardlm etme. (bkz : teavun, tenasur).
(.J
teral1
(a. i.) : gam, tasa, aCI,
keder. Me-d.diinya Ii ferah ii terah : dOnya ferah
ve terah'dan ba~kabir $ey degildir.
indirme.
.J;. ..t::
tenzir
terahhul
(a. i.) : [fena bir haber
(a. i. c.
vererek] korkutma. (bkz : inzar).
i
~~
terahhulat
tepide
(f. s.) : slkmtlda, rahat-
ri
ter,ahhum
.J -
(f. e.) : tafdil ve mubalaga eda-
tl olarak kelimelerin sonuna Qelir :' Mii~kil-ter: =
daha (en, pek, !iok)
mU~kUI; Naziik·ter= daJ:ta
(en, pek, !iok) nazik.. qibi.
f
ter
.J
(f. s.) :
ya~,
Islak, rUtObetli,
(~m-i
ter : .ya~, Islak goz. 2. taze : Giit-i ter :
taze gUl; Meyve-i ter : taze yemi~.. gibi.
terabbu'
(a. i.) :
bagda'~
kurup
terabbus
(a. i.) : 1. durup
bekleme. (bkz
terakkub, intizar). 2. vaklf arsaya izinsiz bina yaptlran
kimseye engel olma ve
Ylkllmclya kadar 0 binada paraslZ oturmaslnJ onleme.
teracim
(a. i. terceme'nin c.) :
tercUmeler, !ievirmeler.
teracim-i ahval : hal tercUmeleri, biyografiler.
~Ii
(a. i. rUcO'dan) : 1.
birinden a'1'nlma. 2. bir yere, bir kimseye donme.
3. vazge,!ime, don me.
terahhumat
biri arkastndan gitme, birbirini takibetme. 2. ed.
iki ve daha ziyade kelimenin' bir manaya gelmesi,
fro synonymie [arslan manastna : dlrgam, esed,
gazanfer, haydar, leys, ~ir .. gibi].
t!li
(a. i. ref'den) :
'* du-
ru~maya
girme. (bkz : mUrafaa)' Bi-t-terafu', Led-e·t-terifu', mUrafaa i1e, duru$arak.
terifuk
(a. i. terahhum'un
c.) ': merhamet etmeler, aClmalar.
\
merhamet
(a. zf.)
\erahhumen
edere~ aClyarak.
\
.
i
ter~hhus
va;'
(a. I.)
1. mUsaade,
t.f1i
terahi
J9lf
(a. i.) : 1.
2. yardlm etme; yardlmla$ma.
arkada~
olma.
(a. i. rahvet'den)
1.
gev~eme, gev~eklik gosterme [bir i$de-]' 2. geri
l;ekilme, geridurma. 3. gecikme.
tera'i
Ji
teraib
(a. L) : otlama, !iaYlra !ilkma.
~Ii
(a.L teribe'nin c.) :
hek. gogUs kemikleri.
terak
1llf
(f. i.) : 1. l;atlak, yarlk.·
(bkz : rahne, sukbe). 2. !iatrrtl, gOrOltO.
terakib
(a. i. redf'den) : 1. bir-
terafu'
(~. i. rahm'den. c.
terahhumat) : merhamet etme, aClma.
ruhsat bulma. 2. ucuzlama.
rahat oturma.
teracu'
(a. i. terahhul'On
c.) : bir verden bir yere go~meler.
51%.
-ter
terahhulat):
bir yerden bir yere gO!ime.
~I.J·
(a. i. terkib
2
nin c.):
1. terkipler, birka!i ~eyden meydana getirllen $ey...
ler. 2. gr. * tan;Jfamalar; taklmlar.
terakki
Ji
(a. i. C. : terakkiyat)
1. yukan kalkma, yUkselme. 2. i1erleme.
tenkki-cO
~
Ji
(a. f. b. s.)
~e-
rakki anyan, istiyen, iter/eme tarafdart.
terakki-cuyane
",.~~
Ji
(a. f,
:zf., :
i1erlemek istiyene yakl$acak sOret/e.
119'
'/'
",,'1 i,
terarie
h)
1. nagme, Shenk,
(f. L)
makam. 2. ed. I'ubai. (bkz :dUbeyt).
t....an.i id : bayram ~arklsi.
) '6' ""'I j'
tarine-kar
J;i
)).1"
_~Yefhe
nar:l~ Istiyene
(a. f. b. s.) :
",'1 'J), Ji
J
terane-p~rdazan)
terane-perditan
perdaz'ln c.)
:
Jljb~ ""'Ii (f. b. s. terane-
makamla ~arkl soyliyenler.
(a.f.zf.) :
t,rakkiyit
.::.A_J]
t....llkku'
(a. i.)
(f. b. i.)
",,'IJ
(f. b. s.) : oten,
oti.kU.( bkz : nagme-saz).
..i Ij
terine-zar
Ii,
cOmbU~lu
4J'li
(f. b·. s.)
ahenk-
yer.
(f. b. s.)
terane·zen
emek ve slkmtl
~arkl
soyliyen. (bkz: mutegann!) .
.ile kazanma.
teraklwb
jL
terane-s~z
(a. L terakki'nin
c.) : 1. yukarlkalkmalar, yO~selmeler. 2. ilerlemeier.
~j1.).;;,,,,·lj
._terane.()erdizi
terane-perdazllk, makamla ~arkl sOY:,leme.
(a. f. zf.)
ilerlema ye man, afurcasma, man, alarak.
(f. b. s. c.'
: makamla ~arkl soyliyen. '
(a.f.zf.):
ya,k"aeak sOrette.
""'IJ
jb)'..
terine-perdiz
"
terakkiyi klran, terakkinin aleyhinde bulunan, terakkiyi Bnliyen.
(f. b. s.)
1. Oten, otucU. 2. (bkz : mOterennim).
~/
(a. i. rOkub'dan. c. : te-
rakkubat) : bekleme, gozetme. (bkz : intizar).
(a. L terakkub'un
terakkubit
41)
i
.*.
terarih
(a. i. tOrrehe'nln c.) :
sac;;masapan sozler. (bkz
teraset
.::,.-,IJ
tUrrehat).
(a. L) : kalkancllik.
c.) : beklemeler, gozetmeler.
(a. L) : [kaldlrlm ta~-
terasuf
terakkuk
(a, i.)
aC1mi?, merha-
Ian gibi]
mete gal me..
terasiil
(a. i.) : 1. durmadan
birbirineyana~lp slkl~ma, istif alma.
J-I.,i
(a. L c. : terasUlat) : ha-
berle~me, mektupla~ma.
~Iil~l i1riip, yukarl !;Ikrna. 2. raksetmei dansetme.
tera'ud
'-us
~IJ
(a. L) : raksetme, ay-
(bkz :
-L£:.)'
(a. i. ra'd'den) : titreme. '
irtidad)~
nafma, [kar~1 kar~lya-]. (bkz : telaub).
t.-ikllib
(a. i.) : 1. birhirinin
uzerine. binme. 2. birbirine baglamp
(a.
birfkm~,
kenetlenme.
i. c. : terakOmat):'
1. ramazanda yatsl namazi He salat-i vitir arasm'da kllman yir"mi rek'athk namaz. [sUnnet-i mu~kke
de olan bu namazm cemaatle kJlmmasl, ,Hz. Omer
zamanmda adet, almul1tur].
·ylgllma, toplanma.
teriz:i
(a: i. terakOm'Un) :
1300
(a. i. terv,ha'nm c.) :
terivih
0/
~IJ
(a. i. rJza'dan) : birbi-
razl etme, uyu~ma. AI.t-terizi: birbirini rAzl
ederek uyul1ma Ozerine. Bi·t·terid : iki tarafm n- .
zasiyle, uyu~arak.
rJnI
terd1d
/
terazi-i tarafeyn : huk. iki tarafm muvafakatl.
.tera:z:u
Jjl]
(f. L) : ter8zi. (bkz : mi·
zan ).
terbi'
c:::..l
(a. i. c. : terbiit) : 1-
~•./
(a. zf.) : '1. murabbS,
(kare) olarak. 2. dort ko~eli olarak.
terbiat
~L..:.J
(a. i. terbi'in c.) : 1-
dortlemeler, dorde ~,k~rmalar. 2. dorde bolmeler•.
3. dort kO$elendirmeler. 4: ed. dortlU bentler yapmalar.
terbiye
(a. i.) : 1. besleyip bu·
o,}..f' 4..:•./
terbiye.kerde
(a.
(f. L). (bkz : terbiye).
.::.J:!•./
o,}
f
.::.J:!•./
terceme
~ .J
tercib
J~./
( a. i. c. : terdbBt) : 1-
ululama.(bkz : ta'zim). 2. yemi~i c:;ok olan ~ir'
agacmaltrna destek koyma.
tercih~.J
(a.i. rUchan'dan ..c:.
dhat) : UstUn tutma,
daha~dk
ter-
begenme.
tarcih-bili mureccah : sebepsi%tercih,
tutma.
UstUri
tercih-i beyyinit :f.k. niU~afEla Islan;lartnbi'r
madde hakkmda ikame edecekleri .delillerden biri.
ni, i$itme husOsunda dig~rinden mukaddem germe,.
4;l~.;
(a;f. b. i.)
ed.
terci-i bend te$kil eden. l!lendl~rclen her biri.
. ·..::,,4::i
tercihat
,/(a. i. terdh'in c.):
tercihler, UstUn tutmalar.
'terCiye
~.i
(a. I.)
umma, Umitli alma.
~b.J"
ter-dimen'
:namussuz;
(f. b. s.) : "eteQi
bula~lk.
( f. b. i. ) .. n§~
ter-dameni
(a. f. b.s.) :
..::.,.....,~.l
ter-dest
.l
~;
dondUrmeler.
(f, b. s. vei. c.: ter;,des-
tSn) : eli i$e yatkm; usta., (bkz : mShit)~
(a .. 5.)
(.$Y;:'•
1eracim) : tercUman;
(a. i. terd'Jn c.l: ge:ri
mussuzluk.
terbiyeli,
*egitimli, temiye ile, egitimle i1gHi, fl'. educatif.
terceman
~evirmeler,
ya$"
(bkz : terbiye-kerde ).
terbiyevi
~~~;
terciat
f. b. s.)
terbiye olmu$.
terbiyet-kerde
ter-
terei-i lDend : ed. kafiyeleri' ba$ka ba$ka olan,
klslmdan mey.daniil ~elen ve her par!tarirn
sonunda tekrarlanan kafiyeli bir beyti bulunan na·
z\m $ekJi. (bkz : terkib-i bend)
tl!rci'·hane
"'-::..l
yi.itme, beslenip bUyUtUlme. 2. * egitim. 3. gorgU.
4. all$tlrma.
. terbiy~-i bedeniyye : bedent'e~biyesi, jimnastik.
5. hafif cezalandlrma. 6. ba.zl yemeklere konulan yumurta, limon, sirke sal~a gibi $eyler. 7. al/$tlrma
[hayvan-]. 8. araba hayvanlarlnln dizginleri.
terbiyet
(a. i. rUcQ'dafl. c.
~evirme, d~ndUrme.
birka~
dortleme, dorde ~Ikarma. 2. dorae, bolme. 3. mort
ko~elendirme. 4. astr. * dordOn, .fl'. quartier. 5.
ed. bir mlsraa O~ veya bir beyt~ iki mlsra katarak dortlU ben tIer yapma.
terbi.i ahir :' her arabi aymm yirmi birinci gO·
nO. lAy, bu slrada terbi-ievvel'e mukabil olarak
vine yarJm Ay $eklindedir 1.
terbi·i evvel : her arabi aymm yedinci gUnU.
[Ay, tambu slrada yarJm Ay ~eklinde bulunur].
terbian
c:::-.J
tarei'
dat) :. geri
. ter-destan·
J l:....~./
(f. b.s. ve!. terdest'lo'
c.), : eli i$e yatkrn olanlar; ustalar,
(a. i. tarceme'den. c.:
ter-desti
dilma~.
(a. i. c.
teracim)
ter~
terdid
cOme, ~evirme [dilden dile-]'
terceme-i hil : hal tercUmesi,.
fr. b.iographie.
terceme-i ahval·i ricaI : bUyUk adamlarln hal
tercOmesi.
~"':'~J
n.' b.
i.)
el yatkm-
Ilgl; ustalrk. (bl<z : mahared.
.Jv.. ~J
(:a.r.redd'deri. c, : terdi~
dat) :1. ·.reqaetme,. ged ~evirme, !1Ierlletme.2.
ed. 'bir ·fikH iki ihtimalleanlatma;·. hir soz(j~ muhafabln beklemedigi bir surette bitirme. [MeserS':
"erbab-I te$aUr ~ogalrp '$air aialdl" mrsr§tnl i$lten
bir kimse,daha bi"'ka~ $airvarmr$ zannma dU$-
1:101
terdidat
tOgO halde : "Yok oyle degil, ~8irin ane-ak ad. kai.
di" mlsraml duyunca beklemediQi bir neticeyl aiml~ 'olur].
bulma,
Jt~.J
terdif
(a. i. redf'den. c. : terd7-
fat) : 1. arkasr slra yOrOtme, yOrOtOlme. (bkz :
ta'kib). 2. ed. ardl slra soyleme. 3. terkiye alma.
terdifit
ge~imde
terehhiib
(a. i.) : rahip olma, ra·
terekit~'('J
(a. zf.) : arkasmdan
yUruterek; katarak. (bkz
4J..~J
terdiye
(a. i. rida'dan)
(a. i.) ; bir tarafl tut-
(a. i. redy ve redeyan'.
JJ
kUnle~me, erkandan olma. 2. ma'nen kuvvet bur-
~~J
(a. i. redd'den.
<..
teren
:
tereddOdat) : 1. bir yere gidip gel me. 2. kar9rslzIlk, duraksama. 3. nabetli hastalJklarm tekrarladO~Onmeksizin,
mas •• Bi-tereddud, Bili-tereddiid
hemen karar' vererek.
tereddudit
(a. i. tereddOd'On
:J J'
terencubin
(a.i.) : 1. yumu~akhk. (bkz:
2.- iyi, giizel yemek. 3. hiee, gO:rel !$ey,
t!J
terennuh
~L.JJ
(a. i. tereffu"un c.)
yUkselmeler, yukarl kalkmalar.
(a. i.) : bir~ey soyli.
(f. i.) : nesteren den ilen gOI.
~J
t'J
(a. i.) : kudret f1elvasl.
(a. i. c. : terennOhat) :
veya ba$ka bir sebeptEln dolaYI sallanarak, sendeliyerek yOrOme.
terenniihilt
~UJ
( a. i. terenniih'On
c.-) : sarho~ gibi sallamlrak, sendeliyerek yiirOme-
ler.
terennum
(a. i. ref'den. e. : te-
reffvat) : yUkselme, yukarl kalkma.
if/" J
sarho~luk
e.) ; tereddOtler.
tereffuit
(a. i. rOkn'den) : 1. rO-
yecek gibi davranmakla beraber soylemeyip kalma.
soysuzla$malar.
tereffu'
meydana
gel meier.
teremrum
(a. i. te~edd7'nin c.)
JJ.
birle~meler,
ma.
tereddiyilt
teref
c.:
(a. i. terekkOb'On
;- terekkOpler,. karl~lp
terekkun
soysuzlcr~ma.
tereddud
(a. i. rOkOb'dan.
terekkubit
c.)
ma, taraflJ olma.
tereddi
(a. i. c. : terek8t) : olen
~J
terekkub
1. rica
etme, yalvarma. 2. 'umma, Om7?etme.
e-::'"..J
tea
~eyler.
terekkObat) : 1. karJ~lp birle~me, meydana gelme
[bir ~ey bir ~eyle-]. 2. fels., kim. *bile~im, fro
composition.
(a. i. reca'dan)
tereccuh
tereke.oJ
ortO ile
(f. i.) : tere.
t>,)'
tereccl
1302
(a. i. tereke'nin c.')
kimsenin b,raktl!'11 ~ey. (bkz : metrO kat, muhallefat).
ilaveteo).
kapatma, or.tme.
nuOmet)
biblo.
(a. i. ref8h'dan) : refah
kavu~ma.
bolluga
rekeler, olen kimsenin blraktlgr
terdifen
dan) :
i. r1fk'dan).: yumu·
I
hiple~me.
(a. i. terdWin c.) :
terdHler.
tere
(a.
",;J
tereffuh
terd7tler.
J
muamele etme, tath dil, gOler yOz gost~r.
me.
(a.- i. terd7d'in c.)
terdidat
~
tereffuk
~ak~kla
rJ
(a. i. c. : terennO-
mat) : 1. yava$ ve gOzel bir sesle
2. $aklma. (bkz : teganni).
terennumit
terennOmler;
,::.A_~·J (a.
~aklmalar.
~arklsoyleme.
i. terennOm'On c.)
jwj
terennum-s8:1:
(a. f. b. s.) : te-
"ennUm eden, ~arkJ soyliyen. (bkz : mutegannt).
c.>jL.iJ
terennum-sazi
~arkl
terennUm edicilik,
rJ
terfi'
(a. f. b. s.)
(bkz ; teren n0m-saz) .
terennum-senci. ~1"",
rJ
(a. f. b. i.). (bkz :
terennOm-sazJ) •
(a. i. rUsOb'dan. c. : te-
ressUbat) : tartulanma; dibe c;okme; durulma.
(a. i. teressOb'Un .
teressubat
c.) : tartulanmalar; dibe c;okmeler; durulmalar.
teressiibat-. hevaiyye : meteor. yagl~.
teressi.il
JwJ
(a. i.): 1. yava~ yava~, dik·
katie gorme. 2. harflerin mahrec;lerine ve klsaltdlp
uzatdmalanna riayet etme.
(a. i. resm'den. c. : te-
ressUmat) : resimle~me, resim gibi ~ekillenme.
teressumat
(a. i. teressOm'On
: resimle~meler, resim gibi ~ekillenmeler.
tereliliuh
~
i
(a. i. re~h'den. c. :
tere~~uhat) : 1. Slzma, Slzmtl yapma, terleme. 2.
cogr. SIZlm, Slzmtl.
tere~liuhat
(a. L
tere~~uh'un
c.) : 1. slzmalar, slzmt, yapmalar, terlemeler. 2.
kulaktan gelme haberler.
tere~~uf
~i'
.terettub
(a. L) : suyu emme.
(a. i. rOtOb'dan) : 1. Sl-
ralanma, slraslnda alma, SlraSI gelme. 2. ait alma,
7cabetme, gerekme. 3. dO~me ,[bir i~ birinin Ozerine- ].
terettum
i
c::~
(a. i. ref'deh): 1. yUksel tme,
yOkseltilme, yukan kaldlrma, kaldlnlma. 2. rUtbe
verme, rUtbe alma. 3_ ogrencinin slmf gec;mesi.
(a. zf.) : terfl ederek, rUtbe
terfian
('" i
(a. L)
unutmamak ic;in
4:.J~;
terfiat
(a. i. terfi'in c.) : 1.
yUkseltmeler, yUkseltilmeler, y!,!kan kaldlrmal~r. 2.
rOtbe vermeler, rOtbe almalar.
terfid
terfie
.J.1i
~
(a.
i
L). (bkz : ta'zim, tekrim);
(a i.) : dirlik dUzenlik teo
mennisinde bulunma.
terfih
teressum
c.)
(f. s.) :
terfende -
alarak, rOtbesi yUkseltilerek.
'":""""y
teressub
terf~nd,
(a. i.) : vakar gosterme.
turfanda.
soyleyicilik.
~
terennum-senc
(a. f. b. i.):
J jJ
terezzun
41i
(a.
i,).: refah verme, bol·
lukta ya~atma, rahat ya~amasml sagrama.
. terfik
J':!i
arkada~
(a. L refik'den)
etme, birinin yanma katma, katilma.
(a. zf.) : birinin yanma
terfikan
katarak, katdarak.
terfil
J'::,i
(a. L) : 1. ululama. (bkz:
ta'zim). 2. uzatma.3. ed. Arap arOzullda mUtefai·
IUn vezninin "n" sini
"elif" yaplp sanuna bir
"ten" katarak "mOtefaiiatOn" yapma.
tergib
~,i
(a. i. ragbet'den. c. : ter§i·
bat) : arzu ettirme, istek verme, isteklendirme.
tergibat
..:" l~:-c J
(a. i. tergib'in c.) : is-
teklendirmeler, istek vermeler.
tergim
~,i
(a. L) : yere sOrtme.
sOrtOlme. (bkz : irgam).
tergim-i enf : burnunu yere sUrtme.
parmaga iplik baglama.
ter-hane
terevvu'
terevvuh
alma.
(a. L).: karkma.
(a. L) : bir $eyden kaku
(f.i.)·:tarhana (bkz:
terhine ).
terhib
(a. i. c. : terhibat)
bi-
rine "merhaba'" deme, hal ve hatlr sarma ..
1303
terhib
~i
terhib
(a. i. rehb'den. c.: ter-
hibat), : ~ok korkutma, korkutulma.
(a. i. terhi'b'in c.) :
terhibat
hal va hatlr sormalar.
(a
i. terhi'b'in c.)
korkutmalar, korkutulmalar. \
terhibat·, !}edide :~jddetli korkut'malar.
\:A)i
(a~ zf.):
korkutarak,
d,':.~",!,i , l$41i. (a.
terhibi, terhibiyye
!;J :
~ok
korkmlya ait, ~ok korkma
i1e ilgili,
~ok korkutucu. Miicazat-,
terhibiyye: [oldOrme,
kOrek cezasl, sikgun, me'murluktan ~Ikanlma veya
me'm'ur olmama, medeni' haklardan uzakla~tJrllma
gibi] aglr' cezalar.
te~hil
go~
.( a; i.)
bir verden bir
r:.;'i
!=Ieee uykusuz bl-
(a. i.) : 1. kahk, evlen-
t'i
terike
(a. i. c.: terikat), [asll
Jl::i
terinan
(a; i. rahrne.t; rn~rhamet,
r::->..J
ruhm ve ruhum'dan. c. : terhi'mat) : "'Allah rah.
met e~'lesin!" cUmlesini soyleme.
terniya~,
(f. i.). (bkz
teryan ).
ter'i!}
~c;.1
(a. i.) : titretme, titretilme.
terit
.::..U"
(f. i.) : tirit, et suyuna ek-
(a. i. rahm, rahum ve ra-
hamet'den.)
bir ismi klsaltma, fro abreviation:
Zeynel abidi'n'den "Zeynel" yapmak gibi.
terhim
terike
bir yemek: [Arap~a .:
mek dogruyarak yaplian
"seri'd" den bozma].
ettirme, nakletme.
t~rhhn
(a. i.)
te'rik
"terike" olmakla beraber "tereke" !}ekli kullanl'
lir olmu!}tur]. (bkz : tereke).
korkutmak sOretiyle.
yere
korkutma.
me ~agl ge~mi~, evde kalml!} kli:- 2. etfaiye asker.
lerinin ba!}lanna giydikleri tas.
~ok
terhiben
~ok
(a. i.)
rakma, blrakllma.
.:>~i
terhibat
~;
ter'ib
(bkz : tahvlf, terhi'b).
(a. i.) : 1. blrakma, blrakrlma,
vazge~me,
kOylJverme, saJlverme;
bo~ama. (bkz :tatlik). 3. ihmaJ.
terk-i diinya : diinyadan vaz
c;ekilme.
terk.i eda"
vazge~i1me.
qe~ip
2.
bir ko!}eye
'\
hiirmetsizljk, sayglslzhk.
terk-i hayst : 1. oHirn.( bkz : vefat). 2. olme.
terhimat
~'v:-::..-i
(a. i. terhi'm'in c.) :
rahmetle yadetmeler,. "Allah rahmet eylesin!" demeier.
terhin
VybJ
(-a i. rehn'dtm)
rehin ola-
rak verme; emanet blrakma.
terhine
'.c..,;. ..
.. ..J
(f. i.) : tarhana, (bkz:
terkend, terkende
terke!}
J5J"
~i
{a. i. ruhsat'dan . .c. :
~er-
(a. i. terhis'in c.)
terhis~t
terhisler.
terhun
J.,,;.i
(f.IL): bot. murekkebe
. (*biJe~ikgi"er) fasilesinden ek!}i usalreli bir nebat
(* bitki).
130~
.\
(f. i.) : sadak, ok kubu-
ru, ok ~antasl, ok mahfazasl. ["tirke!}" in hafifJetHmi!}i].
(a. i. nk'a'dan)
hfSat) : 1. ruhsat verme, izin verme. 2. askerlik
gorevini bitirenleri koyuverme.
(f. i.)
yalan; hile, dolap. (bkz': hud'~, kizb.. dOrOg).
ter-hane) ..
terhis'
0.£..,"., £J
yamama;
y·amanma, yamavurma, yama vurull'w.
terkib
~1
(a. i. rtikOb'dan.
C. :.
ter-
kibat) : '1. birka~ ~eYi birJe~trrlp karl~lk bir !}ey
meydana getirme.·2. (c. : ter~klbl birka~ ~eyderi
meydanq getirilmi!} !}ey. 2. gr. birle~tirme, fro compositiQn. 4. taklm. 5. kim. sentez.
terkib·i stfi : gr.
ba9la~
grupu.
terkib·i bend': ed. kafiyeleri ba~ka ba~ka birka~
klslmdan meydana gelen l ve her par~anln sonunda
tersan ,tersan'
ayn kafiyeli bir beyti
bulunan bir nazlm ~ekli.
(bkz : terc1-i bend).
terkib·i intikal : muz; pe~rev ve saz semaisinde
haneye veya mUlazimeye gotOren mUkerrer saz par~asl. Ya mUlazime, ile baglr oldugu haneye rapteder veya mUlazimenin sonu i1e yeni haneyi baglar; ikisi de bulunabilir veya ikisi de olmlyabilir,
Terklb-i intikal, umOmiyetle her hanede aynr 01makla beraber, bu ayniyet, mUlazimedeki gibi mutlak olmaYlp, bir iki notada-hazlrlaYlcl mahiyettetadilat' yaprlabilir. Terklb-i intikal, bir ka~ notadan
ve ~ok klsa bir nagmecikten ibarettir.
terkib.i izali : gr. izafet terkibi (isim'tamlamasl).
[ml.lzaf ve muzafunileyhten meydana gel en, bir terkip : "odanm, tavanr" gibi.
terkib-i saba ~ muz. Turk muziginde bir ka!;
aSlrhk bir murekkep makam olup zama'nrmlza kalrnl~. numOnesi yoktur.
terkib-i tavsifi : gr. slfat terklbi (slfat tamlamaSI). [bir slfat ve bir lsimden meydana gelen terkip : "beyaz kitap" gibi].
terkib·hane
bend
te~kil
4J'l-;;...J.i '(a. f. b.
L) : ed. terkib-i
~5'i
terkiz
(a. s.) : 1. terkibe ait,
terkip ile ilgili. 2. fels. *birle~imsel,. fro synthe1ique.
J1.i
(a. i. rikkat'den ) : 1. in-
-celtme; ince dogme. 2. ' yumu~atma. 3. nazikane
.anlatma.
terkik
elf"
.. J
( a. L) : zaYlflatma; dili
(a. i.) : anat. koprucuk
~.i
termid
ayrdmak
i~in
1.tamir
kemigi-].
j:,oJ
(a. i. rakm'dan) : 1.
rakam atma, atllma. ~. varma 3. yazma. (bkz
tahrir) : Ta'dad ve terkim : sayma ve yazma.
bo~'ama, yaz-
ma. 2. yazdi bir ~eyi bozma, <;:izme, silme.
terkin·i kayd : kaydml silme.
terkin
ve saatte
v.f'.i
.i
if~
,j.J}J
'
(a. i. termim'in c.) :
.i
ter-mizacr::..lv--
(f. a b. s.)
terniyan
(f, i.)
sazdan orme sepet. (bkz
J- J',..i
fese benzer bir
( a.
terki~at)
~it
veya
(to f: b. i.) : puskOlW,
~e~it ba~hk.
terras
(a. s.) : kalkancl, kalkan
L.- J "
tarsa
~rku.
( f. L)
lJ'J
(f, L c.
(bkz : bim,
tersayan) : Hlris-
tiyan, (bkz : i~evt, Nasr-ant).
tersa-be~a
,~. l....J"
(f. b. i. c. : ter-
1. Hlristiyan !;ocugu. 2. tas. mU'r~ld-i
(f. b. i. ter-
sa-be~e'nin
raks'dan) : rakset-
(a. i. c.
ince
terinan, ter:,an).
kamil.
(bkz : mikat).
kelimeyi susleme, guzelle~tirme.
pek
kullanan.
sa-be~egan)
'tirme, oynatma, oynatrlma. (bkz: teJ'1b).
terki,
':;"~.i
termimat
1. tamir etmeler, onarmalar. 2. hek. iyi etmeler
[kink kemikleri-].
(a. L) : belli bir yerde
bulu~ma sbzle~mesi.
terkis
(a. i. c.: termimat)
et~e, onarma. 2. hek. iyi etme [kllik
~]'
1.
(a. i.) : nebati maddeleri
uzvi bir cismi yakma.
, termim
ters
(a. L)':
(a. i. rekz'den.) : dikme.
terkova
havf, hiras).
terkin
c.) :
, kemigi, fr, clavic:ule.
veya ibareyi kusurlu, bozuk kullanma.
terkim
terki~'in
(bkz : rekz).
ter-pO,
terkik
(a. 1.
gUzelle~tirmeler.
r;abuk alman, buluttan nem kapan.
eden bendlerden her biri.
terkibi·
.:;.,~j
terki,at
ed. kelimeleri sUsiemeler,
tarsan
c.) : Hlristiyan
_.....,jl-J"
~ocuklan.
(f. s.) : korkan, kor-
kak. (bkz : haif).
ed.,
tersan tersan jL,J" jL,J"(f.zf.)
korka
korka, korkarak.
1305
tersiyan
J~~J"
, ter~iyin
( f.
tersa'nm c.)
Hlristiyanlar.
ters-engiz
~'\ IfJ
(t
'!
Kor-
b. s.)
ku veren, korkutan.
~J
tersi'
(a. i. c. : tersiat) : 1.
mucevherler kakarak' susleme; oymaclhk, fr., mar·
queterje., 2. ed. iki flkranm kelimelel'ini vezin ve
kafiyece denk getirme: " mOnhaslrdlr sozlerim evsarma * muntazlrdlr gozlerim eltafma .." gibi.
~J
tersib
(a
i. c. : tersibat)
tortuyu dibine ~oktOrme, tortusunu durultma.
tortuyu dibine ~oktOrmeler" tortusunu durultmalar.
(a. i.). (bkz: tertII>'.
tersil
tersim
(a. L resm'den. c.' : ter-
f;:-'J
s7mat) : resmetme, resmedilme, resmini yapma,
yapdma, resmini ~izme, ~izme.
tersim.i harita : haritasJnI c;izme.
iersirri.bj.z·z;iya'; tersim.bi'!i'!iems : fotograf.
':;"~J'"
tersimat
(a. 1. tersim'in c.)
resmetmeler, resmedilmeler, resmini yapmalar, ~iz
meIer.
tersimi
(a. s.) : fels. * c;izgeli,
~.1
!Jl:.-J"
korkak. (bkz
ter$if
korkan, '
(f. b. s.)
~J
(a. L)
(a. i.},,: harf dizme
.
terti~.kerde
tertibedHmi~,
0.).J~.1-
(a. f, b. s.)
dOzenJenmili.
tertib-siiz
(a. f, b. s.)
tertibeden, dOzenliyen.
~j
tertib-sazi
l-
,:-,,:\'.1
(a. f. b. L)
te'rtibedicilik, duzenleyicilik.
tertii
(a. L)
yoliyle, usOliyle
tertil.j Furkan-. 8zim-u!i-!ian
usOfUne, kaidesine gore okuma.
Kur'an-I kerim'j
okuma. (bkz : tersil).
ter u taze
(f. b, s.),
tervic
tervicat
e~.1
( a. L c. : ter~.ihat) : 1-
(a. i. reli~'den) : serpme,
ter,i$
sac;ma.
~!
(a. L rOtOb'dan.
C.
:
terti-
bat) ': 1. dizme, slralama, hazlrlama, dOzene koyma; 2. [matbaa ililerinde] dizgi, 3. Slra, dizi, dOzen. 4. top; 980. bir dOzlem Ozerinde birbi.rine
dik olarak tasavvur edilen kemiyya't-I vaz'iyye
(kool;dine eksenleri, absis-ordine) mihverferinden
ufuk hattma para lei ,olana aym duzlem uzerindeki
1306
Y.1
tertibjyye
yudumyudum ic;me, ,
sOzme, slzdl rma'. (bkz : irtiliah). 2. besleyip tel"
biye etme. 3. ed. sozO ozlO soyleme san'atl.
tertib
(a. i. tertib'in c:) :
pek latif.
(a. i. revac'dan. c. : terv1-
cat) : 1. klymet ve 7tibarml artlrma 2. gec;irme.
(bkz : infaz). 3. tutma, destekleme [bir fikri-].
haif).
yudumlama.
ter,ih
.:;.,4·'.;
tertibat
1. dOzen, dOzenleme. 2. kar~JlaYlcl hazlrllklar.
pek korpe.
fr. graphique.
ters·nak
tertib-i ~h.,i : yanhli dii:gi' [matbaacllIktal 5.
ed. fikrin ve ifadenin siralanmasl, hadiselerin olu~
tarzma gore anlattlmasl.
Ocreti [matbaactllkta-].
(a. i. tersib'in c.)
tersibat
bir noktadan indirilrhi~ dikmenin uzunlu~u. [tbp09rafyadabu sistem 90 derece' farkh oldugundan gaometrinin tertlbi topografyanln faslasl olur. (top.
da, geom. nin aksine x. verine y., Y. verine x. ekseni ahnlr)], tr. ordina, .
.:;.,l~
. JJ"
-
(a. L terv1c'in c.) :
1. deger ve itibarlnl artJrmafar. 2. gec;irmeler. 3.
tutmalar, desteklemeler [dOliOnceleri-]:
tervih
t.-JJ"
(a. i. c. : tervihat) : 1. ra-
Ylha,koku verme, verilme,
kokusunu artlrma. 2.
I'ahatlandlrma, rahatlandlrtlma. Yevm·i tervih :
zilhiccenin sekizinci gO~O olup arefedenbir gOn
evveldir. 0 gOn hacllar arefede Mina'ya giderler.
3. muz. eskiden c;alman sazlardan biri : [Meragah
AbdOlkadir'i~ oglu AbdGlaziz tarafmdan icadedilmi~ olan bu saz, birbiri arkasma konmu~ iki kanundan mOte~ekkil idi].
terviha
(a. L c.
teravih namazmm her dert rek'atl.
teravih) :
tesikul
,:.k~.jY·
tervihit
(a. i. tervih'in c.) : 1.
koku vermeler, verilmeler, kokusunu artlrmalar. 2.
rahatfandlrmala,.., rahatlandlrllmalar.
tesadijfi
(".)l..ai
tesadOm
J~.u
tervik
sUzme, durultma,
("kl" uzun okunur. a. i.) :
pl~ma, toku~ma.
safla~tlrma.
(a. i. rew, riw ve riva'·
dan.) : 1. iylden iyi-,'e, derin derin dU~Unme. 2.
suva kandlrma. Yevm·i terviye, Yevm·Ot·terviye :
zilhicce'nin sekizinci gUnU, arefeden ewelki gUn.
[hacllarrn 0 gUn suyu 'olmlyan "Min6"ya gittikleri
gUn olup, gitmezden once nefisleriyle binek hay.
vanlarrnlsuya kandlrdlklara veya Hz. ibr6him'in
kesilme rU'y6slnJ 0 gece gorUp, gUndUz geregi gibi
derin derin dU~UndUkleri i!rin bu ad verilmi~tlr].
' J ~y.
teryan
(f. i.). (bkz
terinan, ter·
'J~jy.
"ya~
(f. b. s.)
dilli" :
1. hazlr cevap. 2. kalem.
J'~jy. (f.
ter-zebani
~jy
terzik
b. i.) : hazlr cevaplJk.
(a. i. rlzk'dan) : besleme,
rlZI k verme.
J) y.
terzil
(0. L C.
rezil
terzilat)
etme, edilme'.
..:..t~~y"
i~in
tesabi
(a. i. terzil'in c.) :
soylenilen sozler.
~.U
(a. i.) : a~kml meydana
vurma.
tesabuk
~Li
(a. i.)
yarr~
etme.
(bkz ,: mUs6baka).
tesabOr
~eye
(a. L) : bir
devam Uzere
J.)lai
~eyi
devamlJ
!ra"~ma.
(a. i. c. : tesadUfat)
rasgelme, a~amadan bulma. Ale-t·tesadiif : raslama
Ozerine. Bi·t-tesidlif : rashyarak, aramadan.
tesadOfit
..:..t~.)lai
(a. i. tesadOf'On. c.)
rasgelmeler, aramadan bulmalar.
tesadOfen
tes6dOfi).
e
(a. i.) : elere tutu,ml.
tesigur
~U
( a. L)
(a. zf.)
~
tesahhun
(B,. i. c.: tesahhunat)
Ismma, klzma.
tesahhunit ..:..t~i
(a. i. tesahhun'un c.)
Ismmalar, klzmatar.
.J~
tesahhur
1. maskaralan~
(a. i.)
ma. 2. zevklenip alay etme. 3.6leme gUlUn~ olma.
~lai
tesahub
(a. i. c. : tes6hubat)
1. arkada~llk etme. 2. sahib ~Ikma, koruma.
(a. i. tesahub'un
tesahubit
c.) : 1. arkada~JlkJar. 2. sahib olmal~r, korumalar.
(a. i. sehl'den. c. : te-
sahOlat) : 1. yumu~ak muamele etme. 2. kolay
gorerek ihmal etme.
..:..t~U
tesahOlit
(a.' i. tesahUl'un
c.) : yumu~ak muameleter; k.olay gorUp Ihma1 etmeIer.
.....~
tesakkub
(a. i. sakb'dan. c.
delinme; deliklenme.
tesakkub-. 10'10': incinin delinmesL
tesakkubat
..:..t~.
( a. i.) : hek. orga-
nizmada bulunan tabii ve arlZi delikJer
tesakkuf
uW
( a. i. ) : 1. bir Hlrls.
tiyanm- tahsilini tamamllyarak-papas olmasl. 2. bi·
nanm ' tavanlanmasl.
tesakul
rasgele. (bkz:'
kU!rOk gorun.
me, kU!rUlme.
tesakkubat)
y.l~
olarak yapma, bir
tesadOf
(bkz : mUsademe).
tesihOI
terziliyyat
rezil etmek
~ar·
(bkz : musafaha).
niyan).
ter-zeban
(a. I. sadm'dan)
.La;'
tesafuh
~jY
terviye
rasgele-olan.
(a. s.)
(bkz : tesadUfen).
~l;,.
(a. L) : 1.
(j~enip a~lrlaf·
ma, tenbellik etme. 3. sava~a glrmlye niyet etmr,.
ken oyalanlp geri kahn.?
1307
)
(a. i.)
~}.d
tesiruf
!?irbirl ardlna
(a. L)
emir ve hUkmet:
me.
..\pL..r
tesaud
(a. L suOd'dan. c. :
tesaudat) : 1. yukarr t;rkma, agma. 2. fiz., kim.
* sublimle~me. fro sublimation.
tesaudat··
gibi- ,birbiri uzerine' binmesi. 2. hek. sinir' ve da.marlarln birbirinin uzerinden c;aprazvari gec;mesL
'tesalUb·i Irki : :tool. bir cinsin ttirlU nesillerini
birle~tirerek, hayvan yeti$tiricilikte ocinsin isla·
hrna hizmet' etme.
ulLi
tesiUijf
(a. L selfden) : iki erkek
birbii-iyle bacanak veya
olma.
tesamu'
C
iki kildln birblriyle elti
Li
( a. L sem'den)
i$it-
me; kulaktan dU~'l'na.
cLi'
tesamuh
tesamuhat)
. k
ho~goru.
.:." ~ Li
(a. i. tesamuh'un
c.) : 1. musamahalar, hO$ !=jormeler. 2. dikkatsizlikler, kaYltslzIJklar.
te~amum'
glrla~ma;
( a.
sum'dan)
sa-
,--....,
~ .:l -~
(a. \,L tasnWin c.) : ki-
"",'Li
(a. i.)
SOSV. * dayal1l~-
ma, fro solidarit.e.
(a. L): fels.
tesanudivve
~L}...al
gr.
musaraa ).
1308
( a. L. sual'den)
birbi.
( a. i. sevi'den) : 1. bir
ve musavi (* ~$it) olma, beraber ve bir derecede
bulunma. 2. sosV. * e$itlik.
tesavi-i kuva : iki kuvvetin bir raddede bulu-
teshi-i levi u nehar :asrt. gece lie gUndUzUn
bir olu~u, gUn-tUn * e~itligi, fro equinoxe.
tesav.-i nakizevn
mie.
*c;atl~kl,
manto
fro antino•
tesSv.-i ~ekl : kim. *e~bi~imlik, f~. isomorphie.
tesivi-i terkib : kim. izomeri, fro isomerie.
tesavlr
(a.
tesayuf
i. tasvir'in c.) I:
( a_ i. )
1.
tesbl'
!=jUre$me. (bkz:
c..~_-i
(a.' i. seb'den)': 1. yedi-
I~me, yediye c;rkarma. 2. ed. evelden soylenmi~ bir
manzOmenin her beytini matla'da her iki mlSral
lie ayn; kafiyede olmak uzere be$ mrsra ilave edi.Ierek yedi mrsraa ~Ikardmasr.
L.!
i'
(a. zf.)
yediye aYlrarak,
yediye ayr rmak sOretiyle.
tesbih
tasrifler,
(a. i. seyf'den) : kJlIc;;la
(bkz : mUsayefe).
lesbian
(a, i. tasrWin c.)
Allah'rn istedigi gibi hukUm ve iradesi.
'r
tesarif-i de"hr : dunya halleri. 2.
. c;ekimler.
tesaru'
1. esneme. 2. gaf.
soru~turma.
L>JW
tesavi
*dav,anl$c;i1lk, fro solidarisme.
tesarif
( a. L)
JfL.-i
tesaul
rine sorma,
vuru~ma.
taplar, eserler. (bkz : tasnHat).
tesanud
JG"
tesaub
lette bulunma.
resimler.
saglr gorunme.
tesanif
(a. i. tesaud'un c.)
1. yukarr t;lkmalar. 2. fiz., kim. *sublimle~meler,
fro sublimations.
nu~u.
( a. i. semahat'den. c. :
: 1. musamaha etme,
ho~ gorme,
2. dikkatsiz, kaYltslz davranri1a.
tesamuhat
':"'\..I,C:.W
L:'~
(a. i. sebh'den): 1. (c.:
tesbihat) "sObhanallah" kelimesini soyliyerek AIlah'a> ta'zim etme. 2. tespih. (bkz : subha).
tesbihat
.:."l~
(a. i. tesbih
"siibhanallah'" diyerek Allah'l
1
in c.) : ,
kutsalla~tJrmalar.
(a. i.) : DOt. tes-
tesbihiyye
pihagacigiller, Fr. meliacees, lat. meliaceae.
dL-i
tesbik
bikat)
kUlme.
tesdisler, altlya, C;:lkarmala'r, altllamalar.·
(a. i. sebk'den. c.
tes-
eritip kalJba dokme, eritilip kallba do-
tesbikat
.:.,,~......i
(a. i. tesbik'in c.) :
eritip kallba dokmelerJ eritilip kallba dokUlmeler.
tesbil
J.. 4......l
(a. i. sebll'den) : 1. Allah
yoluna baglama. 2. yola ~Ikarma, yolcu etme. [asrl
manasl : "bir' ~eyi Allah ic;:in, vakfetme ve mUbah
klima" dlr].
tesbit
(a. i, sUbOt'dan) : 1. sag-
lamca yerle~tirme, yerinden oynamaz hale sokma.
2. bir hali ~Upheye 'yer blrakmlyacak ~ekilde gorUp
gosterme.
tesci'
c::.~
(a.' i. see'den.
C.
tesclat) :
ed. nesirde kafiye' kullanma, eUmleleri kafiyeleD"
dirme.
(a .. i. tesd'in c.) : tes-
teseH!t
ci'ler, nesirde kafiye kullanmalar, cUmleleri kafiyelendirmefer.
tescif
teseil
......A..--i'
(a. i.) : bir
J-::~~i
~eyi
ortme.
(a. i. sed'den. e. : tesci-
lat) : sicile gec;:irme, kUtUge gec;:irme.
tescilat
ge~irmeler,
tesein
~~i
kUtOge
(a. i. tesdl'in c.)
sicile
ge~irmeler;
~..;
(a. i. sicn'den)
'zinda-
ciW~
(a. i. seciyye'den) : se-
~ -l-i
(a. i. sedd'den)
1. uzun-
luguna dogrultma, dogrultulma. 2. haYlrll i~e dogru yoneltme.
tesdis
v--!...l-l
(a. i.) : sebebolma.,
L-i
tesebbuben
(a. zf.) : sebebolmak
,tesebbullen cerh ': huk. bir kimsenin, alelade
yaralanmasma sebebolan i$i ortayakoymasl. [mesela": izinsiz kazllan kuyuya
birinin dU$mesi ...
gibi].
tesebbuben katl : huk. bir insanm olmesine sebebiyet verme, yani hadiselerin tabii cereyanlarma
gore bir adamm olUmUnU intac edecek bir fiili ihda's etme.
I
tesebbuben sirkat : huk. birh~ ~ahsm birden
mahfuz yere gizlice girip aldlklar. mallan i!:;lerinden birine yUkleterek harice ~lkarmalarJ ki, ~eraiti
meveut olunea eUmlesi hakkmda had iera edilir.
tesebbut
(a. i. sebat'dan)
,sebat
gosterme, sabretme, daya'nma.
(a. i. secde'den. c. :
teseeeud
teseceUdat) : seede etme, seedeye kapanap Allah'.
takdis' etme.
,)..L-i"
teseddud
(a. i.): hek. vGeut·
ta_ bulunan mayi vey-a kimyevi cisimlerin
rak tabii meeralanndan birini kapamasl.
(a. i.) : se'fihle~me.
teseffijh
glla$ma,
katlla~a
<.itA-i
(a. i.) :
sefille~me,
(a. i.)
maskaraya alma,.
baya-
a$agrla~ma.
.);""s
alay etme.
(a. i.)
te'sehhur.kar
mas-
kara. (bkz : suhra).
(UstOn ahlak) kazandlrma.
tesdid
.......;1-1
sOretiyle.
tesehhur
(a. i.), (bkz : tefdr).
et.-i
tesebbub
teseffUi
na koyma, hapsetme.
tesciye
(a. i. tesdis'in c.)
tesdisit
lese'" ,r-karane
",·\;'6'.)~i
(a. f. zf.) :
mas karaya yakl$aeak sOrette.
(a. i.)
bulutlanma•.
(a. i. sUds'den. c. : tesdi"
sat) : 1. a,l'tlya C;:lkarma, altrlama. 2. ed. bir ~iirin
beyitlerine aym vezin ve kafiyede qorder mlsra katrlarak her beytin altl mlsraa ~Ikarllmasl.
tesehhur
( a. i. sehr'den)
gece'
uyuyamama, uyanlk kalma.
1309
1esekkiin
tesekkiin
(a. i. sOkOn'dan)
so-
kOn bulma, yatl!;ma.
~eesekkiin·i dervi : denizin sakinle~mesi.
tesekkiin~i nizi' : kavganm yatl!;masl ..
tesekkiir
teselsiil
(a. i.) : 1. sa rho!; olma.
;..;
~M
teselliim
(a. i.)
di!; di!;1
~entik ~en.
tik olma.
2. hek. !;ekerlenme, ~eker bamama; ~eker hastallgma tutulma: 3. ~eker hastallgl.
J-Li'
'
(a. i. silsile'den. c. :
teselsUlat) : zincirleme, zincirleme gitme., Kiide.i
teselsiil : me'murlarm slra ile ilerileyebilmesi.
.::,,)LL.j
teselsiilat
(a. i. teselsOI'On
c.) : zincirlemeler, zincirleme gitmeler. /
tesella
(a. i.). (bkz : teselli).
teselli
(a. i. c. : teselliyyat) :
'tesemmi
(a. 'i. ism'dEm)
adlan-
ma, isimlenme.
avutma, avundurma.
~..TJ-i
teselli-amiz
f"",J
tesemmiim
(a. f. b. s.)
teselli
(0. i. semm'den. c. : teo
semmumat) : zehirlenme.
edici, avutucu. (bkz : teselli-bah!]).
~
teselli-hah$
J-i
tesemmiimit
(a f. b. s.) : tesell'i
.::,,\c.-i
(a. i. tesemmOm'On c.)
zehirJenmeler.
veriei, avutucu. (bkz : teselli-amlz, tesliyet-bahl?)'
tesemmiin
.b.
s.) :
(a. f. b. s.)
te-
(a. f .
teselli·na.pezir
(a. i. semen'den)
semirme, $il?manlama.
avutulamaz.
teselli-pezir
J
M
~
J-i
"Selli kabOI edici, avutulabilir.
Ja.
teselli-yab
f. b. s.) : teselli
,bulucu, bulan, avunan.
avutmalar, avundurmalar.
,teselluh
silah-
lanma, silah kU$anma.
..f-i
teselliib
(a. i.) : 1. soyunma. 2.
kocasl olen kadmm rnatem elbisesi giymesi.
I .. M
tt,t.;;..l
teselliic
mn
(a. i.) : fiz. su buhan-
iden Slytlhp
~lkma.
teselliim
1.
i~in-
2. verem olma.
(a. i. sOl. : seleme.) : 1.
teslirtl edilen, verilen bir ~eyi alma. 2. islam dinlni
kabOI etme, MOslUman olma. Teslim ve teselliim :
bir ~eyi teslim etme ve 0 $ey teslim allnma. 3.
miiz. fasJl mOziginde pe$revin ve saz semaisinin
her hanesisonunda tekrarlanatak par~a.
1310
..e....-.i
St-i
tesenniin
(a. i.) : kOflenme.
(a. i sinllln'den) : dil?
<;Ikarma. Devr-i tesenniin
~oc:uklarrn ve hayvanlaI'm di~ <;Ikardlklarr mevsim.
c.>.r-J
(a. i.)
flk. odallk edin-
me, cariye alma.
(a. i. sur'at'den)
teserru'
(a. L sell'den)
egilip bOkOlme, iki
kat olma.
teserri
kar haline gelmesi.
teselliil
(a. i.)
tesenniih
(a. i. silah'dan)
(a. i.) : hek. bir UZVUrl
aynl dnsten ba!;ka bir uzvun i<;erisine bir miktar girmesi ve cenin (ana rahmindeki ~ocuk) in
hav~ala bo~luklarmdan birinin derinligi i~ine gil"mes'i.
tesenni
(a. i. teselll'nin c;)
teseUiyyat
..)--1
tesemmiir
kOl?-
ma, <;abuk davranma.
J,-.j
tesettiir
(a. i. setr'den) : ortOnme,
gizlenme, saklanma, kapanma [kadmlar hak:].
tesettiir-i nisvan : kadmlarm -erkeklerden- ortUnmesi.
tese'iil
JL.i
dilencilik etme.
(a i. sual'den) : diJenme,
teskive
tesevvi
l.S _.....J
.( a. L): tesviye etme, dO·
rSltmalar, krzdlrmalar.
zeltme, dOzleme, dOzlenme.
tesevvi-i arazi : topragl dUzleme.
teshir
'-:'-'~
tesevviib
(a. i. sevab'dan) : 1. se·
vaplanma, sevap kazanma. 2. farz olan namazdan
sonra nMile namaz kilip sevap kazanma.
teseyyiib
(a. L seyyib'den)
dul
(a. i. c. : teseyyObat):
kaYltslzllk, ihmalcilik, O$Emme, tenbellik. (bkz
keslan, tekasUl).
teseyyiibat':"'~
(a. i. teseyyOb'On c.) :
(a. "L sihriyy'den.)
teshir
(a. i. sihr ve sehhar'dan.
.:.,,'~::..-i (a" i. teshir'in c.) : zapt
ve istlla etmeler, ele gec;inneler, elde
teshirat
tes'id
tesfif
(a. L) : eti kebabeti'nek
~...A-i
dovOp toz haline
.J....-.!,..
aldatdmalar, aldatd·
i. sa'd'den)
tebrik et·
(a. L ism'den)
gOnahkar
(0.
me, kutlama. {bkz: is'ad}.
'te'sim
(a. L)
~tmeler.
(a. i. teshir'in c.) :
bOyO yapmalar, bOyUlemeler,
malar.
kaYltslzhklar, ihmalcilikler, u$enmeler, tenbellikler.
tesfid
zapt ve
teshirat): bOyu yapma,. bUyUleme, aldatma,
c
aldatdma.
teshirat
~l
~~i
istiJa etme, ele gec;ir.ine, elde etme.
kalma [kadJn).
teseyyiib
(a. i. tesh1n'in c.)
tesl1inat
f.:'''t,..
sayma, birine : "gOnahkar oldun!" deme.
getirme, getirilme.
tes'ir
tesfih
(a. L sefahat'den)
sefih
gorme, sefih sayma.
J:A-i
~ .._\
(a. i. sa'r'den) : 1. narh
koyma, klymet, deger koyma. 2. ate$i yak,p alevlen·
dirme.
(a. i. sUfi'den. c. : tesfl'·
(a. i. isr'den. c. : te'sirat) :
lat) : sefille$tirme, bayagda$tlrma, bayagda$tlnlma,
a$aglla$tl rma.
1. alamet, ni$an brrakma. 2. i$leme, dokunma; ic;e
i$leme. 3. kederlendirme. Seri·iit-te'sir : c;abuk te'~
sir eden.
tesfil
tesfir
~.ci.-i
( a. L sefer'den)
sefere
te'sirat
gonderme, gonderilme.
teshik
J:~
( a. L)
ezme, dovme, do·
vUp ezme.
.:."I.d t ..
(a. L te'sir'in c.)
te'sirat-. hasene : iyi te'sirler.
tesirre
teshil
J~_i
teshil
J:r.-i
( a. L) : oksUrtme.
ta'liis
(a. i. -sOhOlet'den. c. : tes·
h'Hat) : 1. kolayla$tlrma. 2. MUntehab.ONif§ sa·
hibi H~~I Pa$a'nln hekimlige dair olan bir eserL
(0. i. teshil'in c.)
kolayllklar.
teshilen
(a. zf.)
kolayllk 01-
(a. L). (bkz: tesrir).
~t~(a.
i. Oss'den. c. te'sisat) :
esas koma, temel atma, kurrlla; kurulu$.
te'sis-i ilihi : Allah'a ait yapl.
te'sisat
teshilat
te'sirler.
':"'L.l.••,t;
(a. i. te'sis'in c.) :
1. kurmalar, kurulu$lar. 2. cemlyetler (*kurumlar).
3. *do!;lemJ fro installation.
te'siye
~t..
(a. i.) : teselll verme, aV,utma.
mak Ozere.
teshin
~
teskiye
,(a. i. sahn'den. c.
h1nat) : ISltma, ISltdma, klzma, klzdlrllma.
tes·
(a. i. saky'den) : 1.su'·
verma, suvarma. 2. sulama, sulanllma.(bkz : irva,
iska).
1311
teskih
teskib
sakb'dan)
( a.
del me,
delik ac;ma.
"";':4"';
tesklf
(a. i.) : 1. birini Hlristi·
yanl papaz yapma. 2. binaya tavan yapma, binaya
tavan yapdma.
,'teskil
~
aglrla~tTrllm3;
(a. Lsakl'den) : aglrlal?tlrma,
aglrllgtnl artJrma; aglrllQI artlrJlma.
teskim·~
(a. i. s<,:ikm'dan) : 1.
~
(a. i. sUkOn'dan)
'teslimat
~~
.."i'
(a. i. teslim'in c.)
teslim
edile"; e~ya veya yatrnlan para.
O~.,;,~
teslim-kerde
teslim
hasta etme. 2. sak'lm, bozuk, yanll~ eksik sayma.
teskin
buna "terkib·i intikal" de denilirdi. Fakat terkib-i
intikal'in yalnlz haneleri bal:iliyan 've az c;ok tadilat i1e tekrar edilen nagmeciklere verilen bir ad
olup mUlazime ile hane arasll'1daki, nagmeye tevsi
edilmemi~ olmak ihtimali de vardlr.. 8. selam verme; selametle dua eth1e. 9. Metten masOn klima.
teslim-i din, -.;... -I ruh : olme.
edilmi~
(a. f. b. s.)
olan.
(a. i.)
1. sa-
teslim alma,
kin klima, kdmma, yatl~tlrma, yatl~tlnlma. 2. a.
gr. bir harfi sakin okuma : emr, fan:, gibi.
teskir
~
(a. i., sekr'den) : sarho$ etme.
(a.
teskit
ma
(bkz
sustur-
(a. i.) : kahvaltl etm'e.
tesli.f
teslih
sUkOt'dan)
iskat L
e·..u
(a. i. silah'dan. e. : tesI
Iihat) : silahlandlrmaj silahlcmdlrrlma.
(a. L selh'den)
teslih
deri·
sini yUzUp <;Ikarma, derisi yUzUlme.
~b..J_.i
(a. i. tesllh'in c.)
teslihit-. askeriyye : askl:!rin silahlandlrllmasl.
slyrl!lpc;ekilme. 2. verem etme.
teslim
~.
i. sOl. seleme. c.
:
teslimat) : 1. bir emaneti verine verme. 2. bir
~eyi yeni sahibine verme. 3. hakikat oldugunu soyleme. 4. (bkz : i'tiraf). 5. 'dayenlmaYlp pes deme.
6. tas. k~mdini Allah'," kaderine' blrakma. 7. muzo
b-ir saz eserinde, a.srl hane i1e mtilazimeyi ba~llyan
nagmeler olup bu nagmeler her hanede tekrar edilmekle beraber mUl8zimeve dahll edilmez. Eskiden
1312
~..:.... . W
J
,l):::.•.• L i
tesliyet-saz
(a. I.) :' c;entme, di$ di$ et-
(a.
tesliye).
(a. f. b.
(a. f. b. s.)
avu·,
tuc'u, tesell1 edici ,
tes-mi'
-:Li,r.----
(a. i.) : teselli verme,
(a. f. b. s.)
te-
selli edici, avutucu.
me.
tesl ~lm
teselli verme,
s.) : avutucu, avundurucu. (b~ : teselll-amiz, teselli-bah$ ).
tesliyet.kar ,
(a. i. sell'den) : 1. SIYlrJP
teslil
..:...:Li
tesliyet
teslivet-bah$
silahlandlrmalar,
silahlandJrllmalar. Adem-i teslihit : silahslzlandlrma.
~ekme,
(a. L)
verilme, avutma, avutulma. (bkz
\
teslihat
tesliye
avutma. (bkz :. tesl iyet).
tesliye-j hitlr : qonDI altnma.
!
miat r
:
c::-
I
i~ittirme,
(a. L sem'den. e.
tes-
i$ittirilm.e, duyurma.
tesmiit
(a. i. tesmi'in c.)
i~ittirmeler, i$ittirilmeler, duyurmala(
tesmim
~
vtizlerini birbirinden
yerinden kesipatma.
(0. L) : hek. mafsallarm
aYlrma i$i; bir uzvu· mafsal
tesmim
(a. i. semm'den)
1. aYlplama; dar. I..:
(a. i.)
ze·
hirleme, zehirlenme.
"'~,,"_i
(a. zf.)
~ .... ~
tesmin
kizleme, sekize !;Ikarma. 2. sekize bolme. 3. bir
baha bi~me, bis;tirme.
tesmin
semen'den)
(a.
vurma.
""~.....t
larm·s;i~eklerini
,tesrih
kat).: birine
s;ivileme, s;ivilenme,
mlhlama, mlhfanma.
tesrikat
tesrik'in c.)
",:-_,
""... _i
"ies'nim
(a. i.)
est. kabartma r
tesriy«t
o\I~
"
kederi yak etme.
testir
(0. i.) : a. gr. ikilenen,
ikilik cem'ini gosteren ve. kelimenin sonuna "·an "
vey~ "· eyn" getirilerek yapdan kefime : Zaviyetan:
iki zaviye. Ahaveyn ; iki karde~. Tarafevn : iki
taraL gibi.
"'\
hlzlandtrtlma;
.
~.r--\
(a. zf.)
~abukla~tlrma.
tesri-
slkmt,y" . gam.,
(a. L\) .: ortme, glzleme.
(a. i.) : mUkafat verma.
{a. i. sevad'dan),.:l. ka.
"\'."..3
rartma, karartdma. 2. (~. tesvidat) : mUsvedde
yapma; karalama yapma; mUsvedde.
tesvidit
..:., I"\'.)_~
(a. i. tesvid
2
nin e.) :
karalamalar, mUsveddeler.
tesvif
(0. i. sUr'at'den. c. : tes·
~Izlandlrma;
.(a. i.)
.
tesvid
tesrian
hlrslZ yapmalar.
(0. i. tes;ir'in c.).: sevin-
tesvib
c:Lr-'
("ka" uzun okunur. a. i.
dirmeler, sevindirihl1eler.
maklardan birinin ad,. Ma-i Tesnim : 'Tesnim IrmaglnJn suyu, Cennet suyu.
tesniye
te5rl'.·
rat) : sevindirml\!, sevindirilme.
(a. h. i.) : Cennet'teki Ir-
riat) :
~L::r--~
(0. i. surOr'dan c.
kubbeli yapma, yapJlma.
r::L.....i
c.
(Cl. i. sirkat'den
demek.
(a. i.) : 1. ad koyma,
adlandlrma, isim verme. 2. besmele s;ekme. Ba'd.
e-t-tesmi,e : besmeleden sonra.
tesri'
nlfSlz
(a. i.) : akslranlara (" xer h ,
hamUh, Allah =Allah sane'! merhamet etsin; s;okya~a") deme;
Tesnim
~ ....... ~'
tesrik
baQlamasl. 2. [tasar-
~.....J' (u. i.)
(a. i.) :1. sallverme, h1rai<:.:..
tesrih.ilihye : sakal saltverme.
(a~ i. semer'qen) : 1. agas;-
dakup·yemi~
t-.r-i
mao 2. bo~ama [e~ini·l
rufla] maim ~09alrriasl.
telfmiye
tesric·; fer-es \: ata eyer vurma.
se-
mirtme, semirtilme; yaglatma.
tesmir
,
(a. i.) : [hayvana] e~e,..
(a. i. sumn'den) : 1. se·
~eye
tesmit
\
genderme, gi:>nderilme. [en s;ok Clsker hak.].
zehirliyerek.
tesmir
(a. i. sUrOb'dan) : yollama,
tesrib
zehirlenerek;
fat)
hir ).
hlzlandlrarak,
.....;~.,-i
(a. i. sevf'den. c. : tesvf.
[sebepsiz] geciktirme, atlatma. (bkz: teo.
tesvifat
~~".,-i
(a. i. tesvif'in c.) [sebep.
siz 1 geciktirmeler; atLatmalar.
tesriat ~l"!..r-~
landlrmalar,
F. 83
(a.
s;abukla~tlrmalar.
tesri'in
c.,
hlz-
tesvig
va~
t:'-rl
(a. i.)
mes6g gOsterme,
eEl-
verme. (bkz : tecviz).
3
tesvik
sUrme,
(a. i. te$abOh'On c.) :
misvak-
1. birbirine benzemeler, benze$meler. 2. Kur'an!
Kerim'in bazi ayetlerinih mecazi manalarl' olmasl
halleri.
( a. i. sevk'den)
Jtr-i"
ileri gitme.
tesvik
~"ri
(a. i. misvak'den)
lenme; di!?leri misvakleme.
(a. i. $ecer'den) : sopac. : tesvilat)
( a.
fena
larla birbirine girme, dovO$me. (bkz : mU$acere).
bir !?eyi gUzel gostererek aldatma.
ter.-vir
J_y..
J~i
te$adduk
(a. i.) : 1. toz kaldlrma. 2.
~~ri
i
(a. i tesvil'in c.)
[avurt e;atla-
("~ (a. i. $ahm'dan)
te$ahhum
tesvilat
(a. L)
tarak] konu$ma; IOgat paralama.
yagJanma,
vag baglama, semirme, $i.$manlama.
na bir !?eyi gi..izel gosterel"ek aldatmalar.
tesvir-i. mahmOI
Jf
te~hhu5
.J;.·rJ
(a. it.)
fels.
fro quantification du predicat.
te5viye
~".,-i
(a. i. $ahs'dan. c. :
te$ahhusat) : 1. $ahlslanma. 2. birinin $ahsml hatlra getirme, birinin $ahsl hatlra getirilme, 3. taayyi..in etme, tanlma.
(a. i. sevt'den) : 1. be-
raber etme, dO;Z etme, dUzleme. 2. ademe. 3. hOkOmet<;e bir yere ganderilen erlere bilet verine gee;mek Uzere veriten kaglt. 4. neticeye bagJama. SOret-i
tesviye : uyla$manm sebeplerL
tesviye-i deyn : bore; ademe.
te$ahhusat
c.)
(a, L te$ahhus'un
: 1. te$ahhuslar, $ahlslanmalar.
te$aki
<3c~
(a. i. sekva'dan) : 1. bir-
birinden sikayet etme. 2. dertlesme, halle$me.
tesviye-i turuk: vol yapma fenni.
tesviye-i tiirabiyye : topragm di..izlenmesi.
tesviye-i umOr : i$lerin garUli..ip
mesi.
tesyar
tel;akkuk
J.c.i'
(a. L$akk'dan)
yar"ma, ikiye ayr"ma; parc;a parc;a olma.
netkelendiriltel;akiiJ
JS'\~.i
(a. i, $ekl'den') :'
$e-
qonderme, gon-
kil ve sOretce bir olma, birbirine uyma, biri otekinin sekline, haline girme,
(a. i. seyl'den) : 1~ sel gibi
olma, ortakhk, fro association. (bkz : mO$areket).
(a. i.)
derilme.
te5yil
J:~
akltma, akltllma. 2. kim. sert bir cismi akici hale
getirme.
tesyir
~~-i
( a,
i. sey!" den) : 1. yO-
te$ariik
te$a'l;U'
'" L:.i
(a. i.
s.ibh~den. c.: te$a-
bi..ihat) : 1. birbirine benzeme, benze$me. 2. fels.
benzerlik. 3. mat. homologi. (bkz : mO$abehet).
tel;abiih-r etraf .: ed. mO$ebbehin garip bir seve
benzetilmesi halidir ki "istitraf" da denir. Mesela' : "bOy-i gUI taktir olunmu$, nazm i$lenmi$ ucu*
biri olmw;; huy, biri de destmal olmu$ sana-Nedim"
beytindeki "naz" m destmale (havluya) benzetilmesi gibi.
1314
(a. i. $irk'den) : ortak
~"':"j
saalanma, parlldama.
(~
ri..itme, yOri..itUlme 2. gonderme, gonderilme; yollama, yollanma.
tel;Sbiih
'!l )L:..i
te,a'u'
kezd~n
l4..:..i
......
(~.
i. setm'den) : sovOsme.
(a. L) : fiz. 1$IQm, mer-
etrafa dogr.u dalgalanmasl:
tel;a'ub
~
, (a. L sa'b'dan. c. : tesa'·
ub8t) : sObelenme, dallanma, dal budak peyda etme, c;atallanma.
tel;a'ubSt
sObeler.
(a. i. tei-a'ub'un c. )
\
t~a'ul
4
M
(a. i.
......;;;.1
l",I
~u'l'den)
parlama,
rt~lanma.
tutu~ma.
(a. i. $a'r'dan)
te~a'ur
kilian-
ma, tUylenme.
(a. i. ~i'r'den)
vP\..:.l'
te~Sur
~airlik
n takrnmd,
te~aviir
~air tav-
(a. i. ~Ora'dan)
I
bir-
(a. i.) : 1. karl$fama, ka-
l...~
teljci'
f'
ol~me.
2. endaze ve saire ile
(a. i. ~ecaat'den. c. : te$~
ciat) : secaatlendirme, ~ecaat ve
verilme, gayrete getirme, getirilme.
cesar~t
verme,
\
~~
teljciat
taslama.
)J ~:"'i
~~.:.i
teljbir
. (a. i. te$ci'in c:)
~ecaat ve cesaret vermeler, gayretlendirmeler, gayretlendirilmeJer.:
birine danl$ma. (bkz : mU$avere).
te~avtun
$eytanla~ma,
0~,
~eytanca
davranma.
~i
te$bi'
(a. i. ~eytan'dan)
(a. i.) : karnlnl doyurma,
i~ba').
karnl doyurulma. (bkz :
te$bi·i fukara : yoksullarrn karmlarrnm doyurulmasJ.
,,;-,,~i
teljibib
(a. i. $ebab'dan) : 1. ate$
yakma 2. ed. bir kadmm guzelligini $iirle medhetme. 3. kasideye bir guzeli everek ba~lama.
~
teljibih
(a. i. $ibh'den. c. : tt~$-
bihat) : benzetme, benzetilme. U-te!jbih : te$bih-.
siz, benzetmeksizin, benzetme gibi olmasm. Edat-I
te$bih (benzetme edatl) : "gibi, asa, misillu, manend, ve~, gOne, gOya, sanki, Meger ki, tek, tlrak,
nas", nitekim.." gibi. ErkSn-1 te$bih : ed. $U dert
'$eydir : "mu$ebbeh, mu~ebbehOn-bih,.vech-i $ee
beh, edat~1 te$bih". L.ko$kO cennet gibidir" terkimu~ebbeh, cennet
mU$ebbehOnbinde ko~k
-bih, gibidir = edat-I te~bih dir].
=
=
te!jdid
belig : ed. edat, hazfedilmi$ ve pek ~oi<
parlak, goz airci olan te$bih. Mesela' : "az zaman
j~re ~ok i$ etmi$ lcli* sayesi olmu$ idi
alemgir
*$ems-i asr idi asrda $emsln * zllh memdOd olur,
zamanl kasir" gibi.
te$bih.i mucez : ed. en klsa kelimelerle genl~
manaya gelmek sOretiyle yapllan te$bih, benz,etme.
Misal : "hal kafir, zulf kafir; ~~~m kafir, el'aman*
serbeser iklim-i husn'un kafiristan oldu hep" beytindeki "iklim-i husn'nOn" terkibi gibi.
te$bihat
te~bihler,
~lf'~
(a. i.) : kim. $apla$ma,
$ap haline girme.
te!jebbiih
te!iebbiihat
kele~tirme,
(a. i. $ebeke'den)
ag $ekline koyma, koyulma.
~~
(a. i. te$ebbuh'On
te!iebbiik
~i
(a. i. c.: $ebeke'den) : !je-
I:>ekele~me, ag $eklinl alma~
aga~
teljebbiik·i agsan.1 eljcar
rine kart~masl.
~~i
dallarrnm birbi-
(a. i. c. : te$ebbOsat) :
1. [i$e] giri$rrie, al atma. 2. giri$kenlik. 3. once
davranl$.
te$ebbiis.i ciirm : bir su~ 1$lemlye ba$laYIP dci
-herhangi ~lkan bir mani ile-bu suc;u neticelendire.
meme.
teljebbiisit
~~
(a. i. te$ebbOs'Un
c.) : te$ebbOsler, i$e giri$meler, el atmalar; giri$kenJikler; once davranl$lar.
c:.~i
(a. i. $ecaat'den)
sah-
te $ecaat gosterme, !ject gorOnme.
te$ecciir
cI.....t.:i
(a. i. $ibh'den. c. : tee
c.) : benzemeler, andlrmalar, kendinl benzetmiye
ezenmeler, zorla benzemiye ~alr$malar.
benzetmeJer, benzetilmeler.
te$bik
4....:.i
$ebbUhat) : benzeme, andlrma; kendini bElIizetml.
ye ozenme, zorla benze"miye ~all$ma.
te$eccii'
(a. i. te$bih'in c.) :
(a. i..~iddet'den) : 1. $id-
detlendirme,
$iddetlendirilme, $iddet ve kuwet
verme, verilme. 2. $eddeleme,$eddelenme. 3'. a. gr.
b'ir harfi c;ift okut~n ve $edde( .. ) denilen i$aretin adl.
teljebbiis
te~bih.i
~.J...:.i
~
(a. ,i.) : 1. agac;la$ma,
a~ac;lanma. (bkz : tegarrOs). 2. kim. billur cisim-
Jerin agac; $ekJinde birle$mesi.
1315-
~eddijd
(a. i.
~iddetlenme.
t~$effi
~iddet'den)
2. keskinlt:~~me.
~
(a. i. ~ifa'dan)
: 1. ~ifa
bulma, iyi olma. 2. rahatlanma. 3. ocalma.
te$~ffi-i sadr : ocaldlktan sonra gonIOn rahatlamasl.
tO$ehhi
dr:"~
te$emmu'
... "..:..~
"-mumla$ma; mum ba9lama,
Uzerine bal mumu sUrUlme.
te~em",ii.i kebed
la$masl, siroz.
hele. karaci~erin
.
te$emmiil
(a.
(a. i.i$teha~dan)
te$emmum
r""":"!
(a. i.)
~....:.:;
te$emmus
$ika-
gUne$leme,
maSI.
$Op-
~ennUcat)
gUne$',e
~ekl'den. c. : te-
~ekkUlat·) : 1. $ekillenme. 2.. kurulma, kurulu$,
meydana geJi$. 3. *olu$um, fr..formation. 4. *yo~.
rum, fl'. formation. 5. jeer. olu$,fr. formation.
te1jiekkiilat .
.te~elckiir
.........
-
(a. i. $Ukr'den.
,Jx..:J
~\~
te$ekkijrat
~
te$ennuc.i mizmar : anal.
kapanmasl.
teJennudt
ie$enniici
c: :
~b:.i.:..~
( n. i. te$ennUc'Un c.) :
~:.;
( a. s. )
te-
., (a.
i:
te$ekkUr'Un
(a. i.)
ma
1. kUpe takln-
tel,?erru'
(a. i. $er'den)
hUkUmlerine gore hareket etme.
(a. i. $eref'den. c. : teo
(a. i.)
$iddetle atrlarak
$errUfat) : $ereflenme, $eref duyma, $eref bulma;
saygl gosterme.
.
...l...:.1.:..i
te$ennUce, is-
2.sUslenme.
akma.
te~el,i.ii
hanc;erenin btizUlGp
te$ennUc;Ier.
te$ekkUrler.
te~elliil
(a. i. $eric'den. c. : te-
pazmoza . ait, bununla ilgili.·
$ekkUrat) : $Ukr etme, yaprlan bir iyi Iikten memnun kalmdlgrnl anlatmak i~in "sag 011", "val' oIl",
uomrUne beraket!" gibi soylenen minnet ~ozleri.
c.)
~Une$ c;arp-
: 1. buru~ma, buru$uk olma. Z.·· hek.
adalelerin kas"masl, gerilip bUzUlmesi, ispazmoz,
fl'. spasme.·
(a. i. te$ekkql'Un
c.) : te$ekkUller.
(a. i. ~ems'den) : 1.
C;Ikma. 2. hele..
~.i:..i
te$enniic
helenme, $Upheye dU$me.
i$e hazlrlan-
mal slvanma.
yet etme. (bkz : i$tika )..
(a. i.
(a. i. $emm'den)
te$emmur
te~ehhiid mikdifl : ettehhyatti okuyacak kadar
zaman; gayet klsa bir zaman, az zaman.
,-.:~.':"i
ihrama bU-
koklama.
(a. i. ~ahadet'den)
teliekkiil
mu~amba-
1.
namazda oturarak "ettehiyyatU" duaslhl okuma.
(a. i. $ekk'den.)
i.)
I
rOnme.
i$tahlanma; hrrsla isteme. 2.' fels. appetition.
Ja. i. ~ekva'da;,)
(a. i. $em'den) =
mU$amba gibi olma;
,
(a. i. c. : te$el$Olat)':
1. atdarak akma, suyun yUksek bir verden a$a91
~arrltl
iIe dokUlmesi, c;aghyan meydaria getirmesi.
2. dU$ yapma, soguk su banyosu yapma.
te$er'riif$t
~ ~ .r:.i
( a. i. te$errUf'un
/
c.) :$ereflenmeler, $eref duymalar, $eref b8Ima.,<
lar; . saygl gostermeler.
c~.
te!.?etti
i. $ita'dan)
bir
yerde k"$lam3, kl$1 ge«;;irme.
1; atdarak, $anltl He dokUlmeler, akmalar. 2. dU$
yapmalar.
1316
te$ettUt
..::.l:..i
(a. i.) : bir ~ok $ubeo
lere ayrdma; ~atalla$ma; dagllma, perl$an olma.
r ~l•
~l
te~e'ijm .
ma,
~om
u~ursuz
(a. i.)
say-
(a. i. ~evk'den) : ~evklenme; arzu etme, istek gosterme, heveslenme.
te!?e""ij~
te~evv(j~at)
__;., ~
(a. i. sOl. $eVe$8.
C. :
: karl~ma, karrnakarl!,nk alma, karJ~lk
Ilk.
te,ewij~-i
cJ :
(C!. l., te$hir'ln
te!}hirat
te~hirler.
garme.
kelimat : psik. kelime karl~lklJgl, fro
paraphasia.
te%,ewuli-i tahattur : psik.' haflza (*bellek) ka·
rJ$,kllgl, fro paramnesie.
te,ewij~.i teheyyuci: psik. heyecan ~arplSI, fr.,
idus em@tif.
t~;;ewu~i zihni: psik.zihin bulanlklIgl, fro c@nfu.
sion mentaIe, obnubilation memale.
(a. i.
te~evvO$'On
c.) : te~evv(j$ler, karJ$malar, karJ$lkllklar, 'karma.
kar'I~lk olmalar.
te~eyyu'
I'_~r
\...."
(a. i. $ia'dan) : Siilik
te!}his
~~;-
(a. L $ahs'dan.
C. =--
tesht..·
sat)
1. aYlrma, se~me, fatketme, tan,ma. 2.
hek. hastallgm hangi hastalJk oldUgunu bilme. 3.
ed. ew8ya $ansiyet verme, onlar. adam verine koy·
rna ve onlara hitabetme.
tel,lhis ve in,tak: ed.duygusu, hareketi, konu,.
masl olmlyan $eyleri,
insan gibi' duyar, hareket
eder, konu$ur olarak anlatma, canllla$tlrma.
te$his·i tefriki.: hek. birbirine benziyen iki has.
tallgl yekdigerinden ay,rma.
te,hisat
te~hisler.
I
telihiz
..\...:..:..:.i
(a. j. $ahz'dan
C.
:
te$hi~
zat) :1. sivriltme, keskinletme, keskinlendjrilme~
2. bileme, bilenme. 3. UYc;mdlrma,kuwet, ve te'sirini artlrnia.
tel;hiz.i, zillft : zihin a~ma; zihne dla verme.
taslama, $i1 olma.
~
te$eyyi.ib
(a. i. c.
te$eyyObat) :
tf~$'ib
kayltslzllk, ihmalcilik.
( a.
c.) :kaYltslzl,lkla,r, ihmalcilikler.
te,'ibit
(a. i.)
1. yOkseltme.
2. saglam olma.
t:~i
te$eyyuh
(a. i. $eyh'den)
1.
'
,-,~i,
( a. L)
..:"l-:-::~ (a. i. te~'lb'in
lendirmeler,
~Obelendirilmeler,
dallandlrllmalar.
te$'il
•.J~i
dallandJrma,
c.) :
$0be;.·
daJlandlrmalal',
I
(a: i. $u'liden) : $Olelen.
dagdma, daglte,'iI·i kamadil : kandil/eri vakma.,
nlk olma.
tel,lfiye
(a. i. $a'b'danc.: t8$'"
~Obelendirilme;
dirme, parlatma, tutu~turma, alevlendirme. (bkz:
ifal ).
ihtiyarlama. 2. $eyhllk taslama.
te!}ezz,i.ib
~
Ibat) : $Obelendirme,
dallandlrdma.
/
~i
( a. i. $ifa'dan)
..t~
~'
$ifalan.
(a. i.) : gedik etme.
(a. i.~akk'dan) : ,varma,
te,fiye-i sadr : ,gonlO rahatlandlrma.
te!}hir
~'
(a. i. $ohret'den. c. : te~·
hii'at) : 1. $ohretlendirme,
$ohretlendirilme. 2.
gasterme 3. sergiye koyup herkese gosterme. 4.
[bir mahkOmu] hakarete ugratmak i~in halka gosterme. 5. dillere dO$Orme, ortalJ~a duyurma. 6.
l;ekme, ~ekilme.
te$h1r-j silah : silah' ~ekme.
yardma, ikiye aylrma; parc;a parc;a varma.
te,kik
~i
(a. i. c. : te$kik8t)
$Upheye_d(j~(jrme, dO~Ortilme;
$Ophede blrakma,
blrakdma.
(a. i.
$Upheye
dU~Urmeler,
te~kik'in
c.)
$Ophede blrakmalar.
1311
te~kil
J~i
(a. i.
~~kl'den.
te~·
c. :
kilat): 1. bir ~eye ~ekil, sOret verme. 2. meydana getirme. 3. *yaplm, kurulu~, fro formation;
te~kilit
~)lC:.~
(a. i.
te~kil'in
..Jei
te$ne-Ieb
kurumu~,~ok
J
~
kurumu~luk, ~ok
~
(f. b. i.)
suSaml$llk.
te~killer, kurulu~lar;
orgutler.
te,kilit-. adUne : adlt te$kilat.
te,kilit•• esisiyye : anayasa.
te~kilit-. mahikim : mahkemelerin te~kmltl.
te~mi'
~i
te$nia,t) ,: ~ok aylp ve ~irkin bulma; aYlplama.
(a. L te$ni'in c.)
tel;niit
(a. L $em'den) : bal
J:~~
(a. i. $en8at'den. C.:
te$ni'
mumuna batlrma, batlrJlma, mumlama.
te$mil
~irkin
bulmalar; aYlplamalar.
u~
te!jnif
(a. i.) : yayma,
i~ine
ai-
/,
(a. i.) : 1. kOpe tak";a,.
takrnma. 2. kOpe He susleme, sOslenme.
dlrma.
te$mim
(a. s.) : sOsleyici••
r:-...~.t
(a. i.
~emm'den)
kok.
tel;mir
I
(a. L $emr'den.)
Slvama,
~Ivanma.
tO$mir·i sik : pa~alar.
adamakrlilt giri$me.
i~e
ada-
~~i
(a. L $ems'den) : 1.
tel;rnit
tutulma.
. (a. L) : akSlran kimse-
ye "Allah sana merhamet etsin!" deme.
~~
ma, UrkUtOp
~_~
ka~lrrlma.
(f. s. c. : te$ne·gan)
uzakla~tlrma.
lendirme, $ereflendirilme,
$eref verme, veri/me.
2; gelmesiyle bir yere $eref verme, gel me; gitme.
le$rifat
~1A:.T1.i (a. i. te$rif'in
c.) : pro_
tokol, buyUk, resmi olan ziyaretlerde, kabOI rasimlerinde ve torenlerdeki uyulmaslgerekenadet•
ler, usuller.
te$rifiit-., mulOkane : birini tahi'f i~in padi$ah
tarafrndan gonderilen hil'at va hediyeler.
1-
te$rifati
s~saml~.2. c;ok istekli (bkz: at~an).
(a. i.) : 1. OrkOWp ka~lr-
2. kovup
(a. L $eref'den) : 1. $eref-
Sivama, mee. bir i$e
gune$e serme, seri/me, gune~e tutma,
2. gUne$e tutup hasta etme, edilme.
te$ne
(a. i. $er'den) : 1. Hz. Mudair olan emirleri. 2. kanun
te$rid
tel;mir-i said : kollar! Slvama, mec. bir
makllli giri$me.
te$mis
L~.r!.i
hammed'in $eriata
yapma.
te$fi'
latma, koklatrlma.
I
duda§l
susaml$; susuz, yanrk.
te,ne-lebi
c.)
(f. b., s.)
iJ·lA:~
protokol me'muru.
tel;ne.i didar : yUze
miye susaml$ olan.
te$ne.dil
susaml~,
J,) ~i
bir gOzel yOzO gor.
te$rih
(a. b. s.)
can ve go·
nOlden istekli.
te$ne-diJ1
J,) ~
(f, b. i.)
can ve
g6nUIden isteklilik.
t
te$ne-gan
J ~i
(f.. s. te$ne'nin c.)
1. susaml$lnr. 2. istekliler.
(f. i.)
at$.),
1]18
susama. (bkz:
Cop.. i
(a. i. $erh'den. c. : te$ri-
hat) : 1. a~ma, yayma, etrafiyle $erhetme, edilme.
2. dilim dilfm,parera parera kesme. 3. otopsi, bir
010 govdesini kesip pareralara aYlrma. 4, imatomi.
5. iskelet.
te$rih.i ,be$er' : hek. insan te$rfhi, insan anatomisi ilmi.
te,rih.j hayva,ni : hek. hayvan anatomisi i1mi.
te$rih-i mar,ad : hek. hasta organlarrn· te~rihinr
bildirenilim, fro anatomie pathologique.
te~rih.i
nebati : bot. botanik anatomisi i1mi.
te,rih·i tatbiki : anat. mukayeseli anatomi, tOrJU.
hay-vanlarm veya nebatlartn (*bitkilerin) bOnye ve
*dokulannln birbirleriyle
olan mukayesesi ilmi,
Ir. anatomi. compare.
te,rih.j tavsifi : anal. insan, hayvan ve nebatlarrn (~bitkilerin) tab'ii' hallerindeki te~r'ihi, anatomisi i1mi, fro anatomie descriptive.
(a. i. te~rih'in c.)
telJrihat
te~rih--hane
LJ'b"'!S
(a. 5.) : huk. kanun ile,'
~.r!S
(a. L) : l~($arl<'dan) :
pastrrmanm
gune$de kurutulmasl.Eyyim.ut..tei·'
rik. : ~ol Araplarmm kurban etlerini kuruttuklart
zilhiccenin 01"1, on bir, on iki va on O~Oncjj gGnleri.
2. 1!;ilkland!r1p parlatma. Tekbir-i te1;rik: te~rik
gOnlerlndenamazlarin fartlarrndansonra vacibolarak' tekrarlana'n "AHahO ekber AHahO ekber 16
ilah~ iH-AllahO .v'Allahii ekber
'AllahO e~berve
t-i1lahi-l-hamd".
. d_~i
(a.i. #rk'den) : 1. ~erik
etme, ortak etme.2. Allah'a ortak kO$ma.
t~rik.j mesai : i~birngi.
teirin~.rii
(a. i.)
eskiden yllrn onun
cu ve onbirinci aylanna verilen ortak ad.
telJrin.j evvel : ekim ayl. .
te~rin·i sani : kaslm ayl. [kelime suryanice olup
as" "ti!;iri'n" dir].
te,tir
~!
(a. i.) : ed. mUrabba ha-
line getirilmek istenilen bir gazelin her beyit misrala n arasma iki~er mIsra' ilave etme.
te1jtit
(a. L) : dagltma, dagl-
ct..l.:.i
(6. i.)
kl~1n
uyuyacak
(a. i:sUl.: $evese. c.
te$vi~'in
c.):
C !;iiya'dan) .: 1.
sela-
(a . .i.
teiyi'
L~
(a.-
metleme, uCjurlama. 2. ramazandan son alt. gOn
~'anl ~evv.alin birinden altlslna kadar Orul; tutma.
(a, i. c .. : te!;iYldat)
1. yUkseltme, yOkseftilme. 2. saqlamla!;itlrma,sag.
lamla$tlnlma.
1. Yi.ikserttn~I~~, .yOkseltilmel~r. '2~ saglamla!;itlrmalar, saglamla~trrllmalat.
te,zib
( a,l. ):bot. 1. ariaya·
kin olarak bi~ c;ok fidan veren' bir cinsnebat. 2.
agacln kabuklarlnl soyma va fazla dallannl bv~ama.
, tetabbu' .
(a. i. c.: tetabbuat) :
tabiatlenme ..
~..
tetabbub
he-
(a. i. tlbb'dan)
kimlik etme [hekim olmadlgl halde].
tetabu'
L!L:..-
(a. i. ,tepa'dan. c. : tetS·
buet): arallkslz birbiri ardrndangelme.
tetibu'.j'izafat : gr., zincirleme
ihtiz8Zat.i esvat·. be,eriyye... qibi.
tetabuat
isim takrml
(a.i. tetabu'un
C.
r:
J! lki
: tefibok..
,( a.
:J.. tlbk'dan. Co: teta-
bukat):' uyma, uygungelme, uygundU!;ime.
olan hayvanlannuykusu.
te1jvik
..?-rJ
tetabu'lar;bir biri ardmdan qelmeler.
tllma; peri!;ian etme, edilme.
te1jtiye
te,vi1j
karl!;it'lrmalar, karmakan!;ilk etmeler.
kanun yapma ile ilgili. Kuvve-iteiri.iYYe (kanun
yapma kuweti) : millet
meclisleri
[meb'0san,
&yan].
te,rik
ti~b).
(a. f. b. i.)
otopsi salonu, anatomi'dersi gorOlen yer.
teirik
(a. i.) : 1. Satllik hay.
te!;ivi!;iat),,: karr$tlrma; karmakan!;irk atme.
te!;irihler.
te1jrii
J..~i
te,vir
vant pazara ~Ikanp ,gosteri$ yapma. 2. l~ine"ahp
gizleme; i~inde bulunma, i~ine alma.' (bkz.: is-
J;~i-·ta; i.~evk'den. ·c. :,t~vt.;.
: ("ka t ' utun okunur.
kat) : 1. !;ievke vegayrete getfrme, ~evklendlrtne>.
a. i. tetabuk'un c.) :uymalar, uygun gelmeler, uyisteklendirme. 2.;· kr~klrtma.
'
gun dO~meler.
te,vikat
~lA:.~
,("Ka" uwnokunur.
a. i. te!;ivik'in c.)' :~evke qetirmeler, Isteklendir"
meier; kl~klrtmalar.
tetafful
.•
JLki
(a. i, tufl'dan) : dalka-
vukluk, ~riakyalaYlc!hk•.
1
(0. i.)
tetahhul
hek. dalak
tetbit
(a. i.),: zarar ve ziyen
yapma.
-'f"h.~
tatahhur
tuhur'den. c.
(a. L taharet, tuhr ve
tetahhurat)
temizlenme.
":"'\-,rh~
tetahhurat
(a. i. tetahhur'un
c.) : temizlenmeler.
_.:i>
(a. ·i. c. : h~tebbu§n
'- .
bir $eyi etrafllca tetkik etme,. mahiyetini anlamrya
<;all$ma, etrafllca inceleme; bir $ey hakklnda geni$.
bilgi edinme.
tetebbu'
:"L.....:t,
tetebbuat
(a. i. tetebbu'un
M
tetali
JL::..
t~talhJ'
ba~lnl
(a
i. >. (bkz : tetabu').
c.) : tetebbu'lar, tetkikler, .... incelemeJer.
M
t1::..
(a. L) : boynunu uzatlp
kaldlrr:na.
Tetar
tetevvuc
(a. L) : Tatar.
r
:"l:i:"
tetimmat
(a. L tetimme'nin c.)
tetimmeler, eksigin tam olmasl i<;in katllan
i'
(a. i. ta'm'dan)
tetaviil
tetimme
(a. i. tOI'den. c. : tetavO-
lat) : 1. uzanma, uzama, uzun alma.
tetavul-i leyl : gecenin uzamasi. 2. hek. bir organda anormal olarak meydana qelen uzunluk. 3.
hek. agrdarr ,dindirmek i<;in sinirleri uzatma ameliyatl. 4. zulUm.
t#
(a. i.) : farzolmlYan
ibadette bulunma. [nMile
n'amaz 'kllma, kurban
bayramlnm arefe gOnOnde oruc;:' tutma gibi].
tetavvuan
(a, zf.) : nMile olarak.
tetavvuf
~eyler.
tatma,
tadilma, tadma bakma, bakllma.
tetavvu'
(a. i.) : tac/anma, ta~
tae;: gjyme merasiml.
(f. s.) : Tatarlara €lit, on-
larla ilqilL (bkz : Tatart).
teta'um
(a. i.) : toza, topraga bu-
::::...,::..
gjyme, Resm·j tetewilc::
l.S} ...::.:
Tetari
":";.~
teterrub
laoma.
(a. i.) : tavaf etme, zi-
yaret maksadiyle bir $eyin veya . bir yerin etrMrnl
dolanma.
(a. i. temam'dan. c. : te-
timmM) : bir eksiQi tamamlamak
(here katilan
$ey; bir $eyin tam olmasl ic;:in IUzumiu $ey.
tetimme medreseleri
tlndan alan binalar.
tetlive
tar . medresemU$temila.
(a.
L)
1. nezretme.
2.
farzdan sonra nMile namaz klima.
tetmim
I"';,J
. (a. i. temam'dan.
c. :.
tetmimat) : 1. tamamJama,' bitirme. (bkz : ik·
mal). 2. ed. hir $i'ri, bir ifadeyi tamamlama.
tetmimat
(a. i. tetmlm'in c.) :
tamamlamalar, bitirmeler. (bkz : ikmalat L
tetrib
(B, i.) : toza, top raga bu-
la$tlrma.
J#
tetavvuk
.(a. L) : boyuna .gerdan-
( a. i.) : tavus ~ib! rentetvicat
(a. i. tayeran'dan) .: 1.
tetiiyur
u<;ma, u<;u$ma, u<;u~up dagllma 2. kim. mayilerin
(slvilarm) gaz haline ge<;mesi, fro volatilisation.
"
L:~i,
Yip geregi gibi
1320
(a. i. c
:. tetvlcat)
tal;
"
garenk elbise qiyme.
tetbi'
.M
EM':'-
giydirme, giydirilme.
..r#
tetavvus
;t.'
tetvic
Ilk gibi$eyler takma, takllima, taklntlma.
./
(a. i.) : 1. ardlnl blrakma-
ara~tlrma,
2. tabi alma, uyma.
~lf..-,::..M
(a. i. tetvlc'in c.) :giydir-
meier, qiydirilmeler.
,...t l",
(a. i. tabi'in c.) : 1. bir
'kimsenin hizmetinde bulunanlar, birinin adamlarr.
(bkz : maiyyet). 2. bir kimsenin mesleQini tutanlar, fikir baklmlndan ana bagII olarilar. 3. u$aklar.
4. bir merke~e bagll olanyerler. 5. astr. peykler.
tevabi'
6. a. gr. evvelindeki kelimeye gore harekelenen
kEdimeler. Meslqla : kelPf.ij:tNdgll1lun, kitibij ke$f.iz·
·zunUB'b •• qibi.
tevalbi'·i muUaf>8ia·i mustaklfrre : Me. evin, yerli
dolap, yerll kUtUphane gibi aynimasl kabil olmlyan
klslmlan.
tevibi-i sYkn§: flf<. evin, mutfak, kiler gibi tamamlaYlcl klslmlarJ.
tevabil,
v~
I;
(a. i. tabOt'un c.)
tevabit
td-
butlar; sandlklar.
J.>y
teval1hi.9~
(a. i. Yeed'den)
tClS.
j~"
tevakld
c;ekinme, korunma.
tevakkuat)
isteme.
i. vech'den) : yUz
yUze, kar~1 kar~lya gelme. (bkz : muvacehe).
tevSidu'
(a. i.)
iki tal"sftn dUI?-
bel<Iemeler,
istemeler.
(a. i. vikaye'den) : 'saklnma,
(bkz
ihtiraz).
c! y
(a. i. vuku'dan. c. :
bekleme,umma, umulma; arzu etme,
tevakkua\
manlrktan vazge<;erek
(a. i. vah$et'den) : 1-
manlar.
kendine vecid davet etme.
(a
~Uy~
(a. i. tevekku'un c,):
ummalar, umulmalar; arzu
(/a . ,i.) :
tevakkud
vaffak olma,
tevafuk
Jil y
(a. i. vefk'deri)
mu-
ba~arma.
J~\Y·
(a. i. vefk'den. c. : tevafu-
tevifuk-I a'dad : fer.iki sayldan birinin digeri
He tamamen takslmi kabiJ olmamakla beraber her
iki saylntn U«;UncU bir aded ile, -ki bu adede ka~
slm-I mU~terek (ortak bolen) denir-taksimi mUmkUn olmasl. [mesels : ortak bolen, 2 ise bu ikj
sayl araslnda muvafakat bin-nlsf bulunur. 4 lie 10
gibi ortak bolen 3 lIe sayllar arastnda muvafakat
bis-sulOs vardlr, 62 9 qibil.
.:"l»IJ'·
(a. i. vukuf'dan. c. : te·
(a. i. vefret ve yUfOr'dan.
tev§fUrat)
vakkufi3t) : 1. durma, eglenme, bekleme. 2. (-e)
baglJ olma. Bi·tevakkuf: durmadan.
<;ogalma, artma.
'tevakkor
Y\,,·
teva!cijl
!
(a. i. c
va-
(a. i. vekl'den)
birbi-'
(a. i. vely'den): birbiriar.'
kaslndan gel me, -arasl kesilmeksizin devam etme,
sUrme. Ale-I.tevali ,: .durmadan
birblri
ardmca,
arasl kesilmeksizin, bir dUziye.
(bkz: mUtevaliyen).
dogurma:
..JlY
(a. i, veled'den)
dogma;
(bkz : tenasUI).
tevan
\\ N~
..... ./
(f. i.). (b~z: tUvan).
: teyaggul€it)
VI,· ~
deyamll olarak ugra~ma [bir i~Ie-].
tevagsulat
(a. i. Yekar'dan).
rLni yekil etme.
I;ogalmalar, artmalar.
Co)
tevakkut'un c.) :
karlanma, vakarpeyd8 etme.
tevaWd
(d. i., tevafUr'Un ,c.) :
t@vaggul
.;;"LiJy~ (a.~.
tevakkufat
tevali
("ka" uzun okunur.
a. i. teyafuk'un c.) : uymalar, uygun gelmeler.
c.
tutu~:up yar;ma.
durmalar, eglenmeler, beklemeler.
kat) : uyma, uygun gel me. ,
tevafukat
etmeler
barl~masl.
tevakkuf
tevaffuk
tek
,( a. ,i. tevki'in c.) : fer-
tevakku'
..\:-I y•
vahdetqen)
yalnlzllktan korkma, Grkme. 2. vah~1 hayVanlar
gibi korkma, Urkme; emln olm'lyarak bakma.
levalei'
(a. i. tabel ve tabil'in c.) :
nane, biber, tar~In,' karanfil gibi ~eyler, baharat
[yemeklere konulan-].
tevacud
( a.
tevahhud
alma. (.bkz : teferrUd).
(a. i. tevaggul'Un
: teyaggUller, devamh olarak ugra~malar.
tevan-gar
~I;
(f. s.); (ckz: tOvan§).
(f. b. s.).(bkz : to-
va.n-ger) .
1]21
tevan.geri
(f. b. i.). (bkz
tevin.geri
J\J'M
tevani
(a. i.) :
gev~eklik,
gev!iek
davranma; bir ilite bezginlik gosterme.
tM)J'M
tevir~h
(a. zf.)
(a. i. tarih'in c.): tarihler.
~)J'-
tevirOd
(a. i. vUrOd'dan. c. : te-
varUdat). 1. arka arkaya gelme, her yandan gelip
birikme. 2. ed. iki ~airin, birbirlerinden habersiz
olarak aYnJ mlsra veya beyit soylemeleri.
(a~ i. tevarud'un c.)
..::.>b;IJ'M
t~virOdat
(a. i. va'd'den)
tevaOdit
..::.>1....>:.1,;"·
(a. i. tevaud'un ·c.)
vaitle~meler, sozle~meler. [bir biriyle.].
tevizi
loS) IJ'''
(a. i. vezy'den)
tevizu'
~\J'-
(a. i. vaz'dan, c. : teva-
zuat), : aJ~akgonOIlOli.ik gosterme.
al~akgonOIlUler .
"::")J'-
(a. i. tevarus'un c.) :
1. rnirihakonmalar. 2. irsen' qec;meler.
(a. i. vasiyyet'den)
..i~~I;
tevazu'·kar
~akgonUlJ(j. (bkz
(.a. f. b. s.)
al-
mUtevazi'l.
tevazu'·karane
(a. f. zf.) :
birbiri-
tevazu'·kari
(a. f. b. L)
alc;akgonUIIUIUk.
J"'"J'"
kavu~ma, birle~me.
(a. i. vasl'dan)
ulasma,
(bkz:: tevasu I).
tevisuk
(a. i. vusOk'dan): birbi·
rine gUvenerek andlasma.
~l.,.,IY
suli3t) : kavusma,
tevasulat
(a. i. tevazu'vn c.)
alc;akgonOllUlUkle.
ne tavsiye etme.
tevasul
tevazu':
(a. i. veraset'den. c. :
tevirOsat
tevassul
EM-i
alc;akgonOIlUlUkler.
·tevarUsat) : 1. mirasa konma. 2. birinden, digerine irs!'!n ge~me.
~\J'M
ikiC;izgl-
nin birbirine degmemek Uzere sonuna kadar' 'Ian'lana uzanlp gltmesi.
tevazuat
tevarOtler.
tevirOs
aglzdan
le~me, bir6irine soz verme.
Ehl·j tevi,:Jh : tarih~iler. (bkz : muverrihin).
tevarih·i selef : bizden oncekilerin, dedelerimizin
tarihleri.
tevasub
iyMIJ'-
tevatiiren
tevalid
tevari
kavusmalar,
(a. i. tevatur'Un c.)
aglza yayJlarak [soz, haber..].
arkaslna saklanlp goruhmez olma, gizlenme.
tevisi
tevatOrit
aglzdan aglza yaydan haberler.
tLivan-geri) .
-~./
\.;·I..,.M
(a. i. vasl'dan. c.
teva-
. ( a. i. vezn' d en. c. : te-
va:zGnat) : tartida bir olma,
denk olma.
tevaziinat
ula~ma,
..::.>JL:,IJ'-
tevizun
..::.>Vj IJ'-
vezinde bir gelme,
(a i. tevazUn'Un c.) :
tartlda bir: olm~tar, vezinde bir gel meier, denk 01malar.
birlesme.
(a. i. tevasul'un c.):
ula~malar, birl~meler.
(a. i. vesb'den)
tevizuniyyet
':;"Iu' ;
,"
~
I}'"
(a. i.) : fels., fiz.
istatik, statik, fro statique.
birbiri
tevaz:zu'
(a, i.)
konulma, konu-
Uzerine slc;rama, birbiri Uzerine atlama.
tevatOr
(a. i.. vitr'den. c. : teva-
tUrat) : 1. bir haberin aglzdan aglza dola~arak
yaYllmasl. 2. bir hadis~i ~erlf'in bir cemaat tara·
flndan rivayet edilmesi hali.
1322
tevbe
(a. i.) : tovbe,
gUnah veya suc;un bir daha
verilen SOl..
tevbe·j mey :
~arap
tovbesi.
i~lenmi~
bir
i$lenmiyecegine dair'
tevekkiil
tevbe-i n85Gh : bir daha bozmamak Uzere edilen tevbe.
. tevbe-i ~ikeste
bozulmu~ tevbe
;'('c1J.,"
tevbe-kar
(a. f. b. s.)
tovbe
edici, tevbe eden. (bkz : 'taib).
l.5;'('cIJ.;
tevbe-kari
(a. f. b. t.):
(a. f. b. s.)
1 ~ tovbe bozan. 2. tovbe boiduran.
~.J'
".,
~"
Ie, tevbih
i~in.
tek-
(a. zf:) : tevbih sOretiv-
..: J...6:.J'-
tevbihat
(a. i. tevbih'in c.)
tekdirler, az~rlamalar.
tevbihat-I ~edide : ~iddetli tekdirler,
far.
tevcib
azarlama-
(a. i. vOcOb'dan) :vaclp
klima, kdrnma.
teveih
4~:,," Y
(a, i. vech'den. c. : tevci-
hat) : 1. ~evirme, yoneltme, dondUrme. 2. sez atma, bakma [bir kimseye- J. 3. mana verme, vorumlama. (bkz : tefsir, te'vil). 4. rUtbe, mevki vermk.
5. ed. iki manaya gelebilen ve manaca birbirinin.
zlCldl olan kelime kullanma. Mesela : "ab-I hayvandlr efendim artlgrn" mlsrarndaki ab-I hayvan,
hemab-I hayat, hem de hayvan $uyu manasml ifade ettiQinden mlsra'rn
manasl: "efendim senin
artlgrn hayvan suyudur; yan1. sen hayvansrn senden
artan su da hayvanrn i~ti9ibir sudur" demek olur.
tevcihat
(a. i. tevcihin c.) :
rUtbe vermeler, verilmi~ rUtbeler.
tevcihit'l mu'tade : her VII ~ewa·1 avrnrn ilk haftasrnda me'murlar arasrnda vapJlan d~j~iklik.
tevcihat·, umGmiyye : devlElt me'murlarmm ta.
yinlerine dair olan· kararlar.
tevdi'
L~,)J'
(a. i. ved'den: c. : tev-
diat) : 1. blrakma, emanet etme. 2. vedala~ma.
tevdian
t~,)y"
1-
i. tevdi'in c.) :
te-
(a. i. vea'dan. c;
(a. i. teveccu'un·
teveccuat
t~vecdid
(a. i. vecd'den)
co~mll.
tevecdih
veccUhat} : 1. ~evrilme, V6nelme, dogrulma. 2.
bir vere dogru hareket etme. 3. gtiler VUi gosterme,
yakmllk duyma; ho~lanma, sevgi. 4. ~asip ve
yesser olma.
tevecciih i1e-z-ziyi: . bot. '1~lga 'd~rulum,
phototropisme.
teveccijh i1e-z-ziya-iNems : bot. gOne dogrulum,
fr. heliotropisme.
\ \
(a. i. teveccOh'Un
tevecciihat
c.): 'teveccUhler.
teveccuhat-I kalbiyye
Ilklar.
teveddud
gonUlden duyulan Yakln-.
( a. i. vUdd'den)
')')J'
s~-\
vi~me,
sevgi; dostluk etme.
teveffi
JJ'
( a. i. vefat'dan) : elme.
JAJ'
tevehhUl
,.;. J'
tevehhum
( a. i. vehle'den)
Va-
(a. i. vehm'den. c.
tevehhUmat) : kurma, kuruntuya
dU~me.
(a. i. tevehhUm'On ,
tevehhumat
c.) : kurmalar, kuruntuya
dU~meler.
(a. i.) : bir
tevehhus
i~e
dik-
katie koyulma.
tevekan
j \) y-
("ka" uzun. okunur. a.
i.) : istekli olma.
(a. zf.) : blrakarak, ve-
rerek, eman~t ve teslim ederek, emanet oJarak vermek sOretiyle.
a~rrmalar.
..l.~J'
gelme, hallenme,
(a. i. c. : tevbihat)
dir, azarlama.
tevbihan
L~'
teveccu'
c.) : vecalanmalar,
tevbe-~iken
( a.
veccuat) : vedllanma, agrrma.
tevbekarlJk, tovbe edicilik.
tevbih
~l'"!.,)';
tevdiat
yatlrma, koma [bir bankava]. (bkz : tesJimat>. 2•
emanet -blrakma. 3. emanetfer.
tevekkul
fy-
(a. i.)
i~i
Allah'a bl-
raklp kadere razl olma.
- 1323
(a. L). (bkz :tevelli).
teveila
jy~,
tevelli
(a. i. vely'den): 1. birine_
Yi:lna~ma.
(bkz : takarrub). 2. birini clost tutma.
3. tas.ehl-i beyt'i, Hz. Ali'Vi sevme, onlardan medet ve~efil.at isteme,
kendilerine olan yaklnlJk,
baglJlJk
,A_l y"
tevellu'
(a. i.)
sevme,
a~k
ve
'-
(a. i.) : ikizlik.
t)y
freYerru'
..J y"
(a. i. viladet'den. c. : tevel-
IUdilt) : 1. dogma [maddi, manevi]. 2,. degum.
tevellUd bi·nefsihi : bir hayvan
( *bitki) kendi' kendine dogmas!.
tevellud kabl·el-miad
ma.
veva
(a..
vera'dan): din i$'
lerine baglanma, dinin yasak ettigi $eylerdenka<;tn.
ma, perhizkar olma.
JJY
teverruk
(a. i. varak'dan. c.
te-
verrukat) : yapraklanma.
":"~)J<V"
. I'reyerrukat·
a(aka pevda etme.
tevellud
.frev'emivvet
("ka' uzun okunur.
a. i. teverruk'un c.) :. yapraklanmalar.
teverrut
nebatm
hek. vaktinden once dog-
zo.r bit i$e rastlama;
."
teverrud
,;))y
.
(a. i.)
1. varidoln;a,
gelme: 2. o.gul gibi klzarma;
..:,,\..Uy"
tevelludat
(a. i. tevellud'un.c.):.
1. dogmalar, nufus miktarl. 2.
50S\,.
*dogarllk, do.
~um, fr.natalifle.
(a. i. veleh'den. c.
tevelluh
teo
vellUhilt) : ~a~akaln~a;
teverruk
(a. i. verek'den.) : na-
mazda kavnagrnl sag ayak uzerine koyup oturma;
kaynaklarm birini vey8 ikisini vere koyma.
i )J'
teverrum
te.velluhat
(a. i. tevelluh'un c.)
(a. i. verem'den) : ve·
rem olma, vereme tutulma. [asllman8sl : "$i$mek"dir].
-
~a$akalmalar.
(a. i. velvele'den. c. : te-
tevelvUl
velvulilt) : gurultu,patlrdl etme. (bkz : sanb).
. (a. i. tevelvul'un
tevelyu!at
iiJI" (a.
( a.. i.
verase~,:den)
va-
(a. i. vesah!den) :kirlen-
tevessuh
me, paslanma.
c.) : gurulti.iler, \ patlrtllar:.
tev'em
teverrus
ris o!ma, miras<;1 olma.
i.) : 1. ikiz. 2.· me«:.
e~,
benzer.
tevessuk
,~,iy"
(a. i. sikot ve vusOk'den)
(bkz ~ mumasil).
tey'em·i muahhar : astr. Cp.vza. borcunun en par.
iak' ylldlZI, lat. : alpha gemiB1lus" Pollux-alpha.
inanarak, guvenerek dayanma.
tev'em-j mukaddem! : asltr. :Cevza burcunun ikinci
dereceden parlak olan yJ1dlZI, (Ca,stor Beta), lat:
!Beta Gefl1inus. .
"
vessuat) : geni$leme.
I'rev'em·i musenna
~t. bir' sap uzerinde <;i<;ek.
lerin iki~er iki$er dikilmesi. .
(a. i. vus'et'den. c. : teo
tevessij'
tevessu·i mi'de : mide geni$lemesi.
(a. i. tevessu'un c.) :
tevessuat
gen i$lemeler~
tev-eman
jL.,i y"
(a, i. c.)
1. [<;ift] ikiz-
tevessub
ler. 2. bir yazl sHili.
tey'eme
",J y"
( a. i.)
-:-.! y
(a. i. vesb'den)
si<;ra~
ikiz klz. [ tev'em'in
'llevessud
muenn~si].
ikizlik.
1324
.
ma, atlama. (bkz: vusOb).·
~""11
(a. i. / visade'den) :
1. yastlga dayanma. 2. davanma.
ittika ).
(bkz: istinad,
tevnilf
L J'"
tevessuen
geni~lemt;!
(a. zf.)
50·
retiyle.
tevessUl
(a. i. vesile'den. c. : teo
vessulat) : 1. sa-rilma. 2. inanma.. 3. sebep tutma.
4. ba~vurma, gjri~me.
(a. i. tevessul'un c.) :
Qa~vurmalar,
L tevessuller, sebep tutmalar. 2.
gi·
rf~meler.
(~1.
tevessulel1
sebep tu-
zf.)
tarak; . ba~vurarak, giri~erek.
te"e~!?uh
r::....':" ",<oJ
(
a. i. c. : teve~~uhat) :
takl~tJrma,.
1. kadm, gerdanllgml takma. 2. taklp
suslenme.
teve!?!?uhat ..:" l~ J'.
taklp
(a. i.
tevfir
takl-'?tITmalar,
tevettur
(a. i.
teve~~uh'un
c.) :
(a. i. vetr ve vitret'den) : 1.
JJ'
tevhid
tevetttir.j a/sab : hek .. sinirlerin qerilmesi [has-.
tal!'k dolaYlsiy{e-].
\
(a. i. c.
teveyyulat)
idihad : huk. Yargltay'rn ikl d8iresi veyil
bir dairen{n iki kararl arasrnda aym meselede tezat
ve rnubayenet mevcut olmasl veya takarrur etmi~
bir ictihadm degi~tirilmesine ihtiyac; gorulmesi hal,inde mumasil hadiselerde tatbik edilmek, adli ka.:
nunlarm tefsirini tazammun
etmek uiere verilen
karar. [Yargltay'm butUn
dairelerinin i~tirakiyle
te~kil olunan heyetirl uc;te ikisinin ittifakiyle ittihaz .
olunur. Temyizdairelerince aym hadiselerde misal
te$kil eder; taraflara te'sir etmez).
vaveyla etme, <;Iqllk koparma.
tevhidat
teveyyulat
:
(a. i. vahdet'den.\c. : tev-.
hidat) : 1. bir kilma, bir etme, birle~tirme, birle~
tirilme. 2. bir sayma, birolarak bakma, birligine
inanma. 3. Allah'ln birligineinanma. 4. "lailahe-ilI-Allah" sozunu tekrarlama. EhI·i tel/hid : Allah'm
birligine rnananlar. KeJime-i tevilid : lailahe-ill-AIlah" sozu. (bkz : muvahhidin). Su..e-j tevhid :
Kur'an'ln 112. sOresi (bkz :.ihlas). 5. ed. Allah~m
varllglna ve birJiQjne dair
yazJlan miOlnzOme. 6.
muz. klasik Turk dini ~iir muziginde bir ~ekildir.
Guftesinin mevzuu Allah'm birligidir. Aynl mahiyetteki munacat'tan $U fark ile aynhr ki munacat
gibi Allah'a
yalvariPJ yakarl~ tarzmda
olmaYlp,
Q'nun tevhid veazameti hakkrndadlr. Ktasik ~iirde
~ekil itibariyle kasidedir;
~u kadar ki memdulJ
Allah alur. Cami muziginde de bu mevzOdaki ~iir
Jer bestelenip aClIIPelia olarak okunur:
tevhid~i
suslenmeler.
gerilme, gerginle~me. 2. fiz.· *gerilim, germe.
c.)
c;~galt-.
vefret'~en)
ma, artlrma; t?sarrufla artlrma.
":"\~J'. (a.L
tevhid'inc.)
tevhidler•.
(a. i. teveyyul'un
vaveylfl etmeler, <;Igllk koparmalar.
t;41
tevezzu'
~~
tevhid·hane
( a. i. vez'den) : 1. da-
c1J'L;. ..>u;.>-J'-
(a. f. b. i.) : tillS.
bazi tekkelerde semai §yini yapdan yer. [Mevlevi
tabirlerindendir] .
gilma. 2. yer tutma.
. (a. i. vehm'den. c.
tevhim
d' jy
tevezzui
( a; s. )
Eels. fro distri.
himftt) : vehmE::, kuruntuya
tev,:·
du~urme.
butif.
tevEik
(a. i.' vefk'den. c. : tevfi.
kat) : 1. uydurma, uydurulma, uygunla;;tlrrna. 2.
Allah'rn yardlmrna kavu~ma. 3. hek. bir klnlmada
klrilan par<;alan birbirine tatbik etme. 4. erkek
ad!.
tevfik·i hareket
hareket etme.
tevfik·j iman
(a. i. tevhim'in c.)
tevhimat
J-! y
hareketi
uydurma,
0
sOrette
kuruntuya du~urmeler.
tevhin
du~urme,
du~urulme,
tevhinat
(a. i. c. : tevhinat) : zaYlf
zaylflatma, zaYlflatilma.
(a. i. tevhin'in c.)
zaylf dU$urmeler, du~urulrDeler, zaylflatmalar, zaimar. uygurilugu.
tevfikan
gun oJarak, (·e ) gore.
(a. zf.)
Ylflnt"malar~
uyarak, uy-
tevhi!?
tevhi~at)
(a. i.
vah~et'den.
c. :
: urkutme, urkup kac;masrna sebebalma.
1325
tevhi,at
.:,,~>-","
tevhi,at
(a. I.
tevhi~'in c.)
iirkOtmeler, OrkOp ka~masrna sebebolrl1a1ar. .
~"Jt~
te'vid
(a. i.) : egriltme, egritilme.
'""':f'
tev'id
(a. i. c. : tev'idat) : kor"
kufma [sozle-]. (bkz
ta hvif, tehdid).
.:,,\~,;
tev'idat
(a. i. meal'den. c. : te'vi"
lat) : sozu ~evirme, soze ayn mana vermiye kal"
, kJ~ma.
te'vil-i akd : flk. bilinmeden satm alman bir
gasbedilmi~ maim me~rO sahibi ~Ikarak geri almlya
te~ebbOs etmesi halinde onceden
tasarruf edenin
Ocret vermemek i~in : "bu mall ben satm aldlm"
demesi.
te'vil-i milk : flk. mUrIS (miras blrakan) tarafmdan satm alman bir gasbedilmi~ maim sahibi ~I
karak geri almlya te~ebbOs etmesi hal inde, miras~mm Ocret vermemek i<;in : "bu mal benim miras
kalmi~ mallmdlr" demesi.
teivil-i Kur'an : Kur'an-I Kerirn'e sar'ahatten hari~ mana verme.
':"~~Jt~
(a. I. te'vil'in c.) : so-
zO ~evirmeler, ayrl mana vermiye kalkl~malar.
te'vilat-I Kur'aniyye : Kur'an'm 6yetlerine sara-,
hat haricinde verilen manalar.
tevki'
1'.....9",
L.."
buyruklarm-a' ~ekilen
buyrugu.
(a. i. vuku'dan)': 1. padlsah
ni~an. 2. padi~ahm ni~anll
tevki-i refi-i humayun :
..w::"
~
tevkid
"
tlrma. (bkz
te'kid).
tevkid,
..w"
"y
tutu~turup
tevkii
yakmalar,
(a. i. tevkif'in c.) :
41·l:>.:.A.J","
(a. f. b. i.)
*tu"
tuklu evi.
tevkil
.}-}y"
(a. i. vekalet'den)
vekil
etme, edilme.
tevkir
(a. I. vekar'dan. c. : tev-
kirat) : gOzel kar!}lIama, aglrlama; ululama,
tevkirat
~\..;;9y" (a.i. tevkir'in c.) : saygJlar,
ululamalar. (bkz : ta'ztmat).
tevkirat-I kalbiyye : gonOlden saygJlar, u(u(amalar.
tevkit
.;:...J'"
(a.
i~
vakt'den)
vakti,
saati bell i etme.
tevlid
(a. i. viladet'den. c. : tevli"
dat) : 1. dogurma. dogurulma; dogurtma. 2. mec.
meydana getirme, sebebolma.
tevlidat
~\..L.:I","
(a. i. tevltd'in c.) :- 1.
dogurmalar, doguru(malar; dogurtma(ar. 2. sebabolmalar,meydana getirmeler.
tevlih
(a. i. ekd'den) : saglamlas-
4.}"," , (a.
i.) : !}a$lrtma;
sersemle~-
. tirme.
tevliye
(a. i.). (bkz: tevliyet).
(a. I. c. : tevkidat)
tevliyet
(a. i tevkid'in c.)
tutu~turup
yakllmalar.
(a. r.) : tevki'ci,
padi~ah
buyruklarma ni!}an i~aretini yapan me'mur.
tevkii-i divin-! hiimayOn : divan-I, hlimayOn'un
ni!}an me'muru, fermanlara ni!},~n i!}aretini koyan
me'mur.
1326
.:,,~","
kesinti [Ier] (para hakkmtla).
vOce buyrugu.
yakma, tutu~turup yakllma.
tevkidat
tutu~turup
padi~ahm
'(a. i. vukuf'dan. c. : tev-
kifat) : 1. durdurma, durdurulma.2. allkoyma. 3.
mevkuf (*tutuklu) halinde bekletme.
tevkif muzekkeresi : huk. ,·birinin tevkif edilmesi
i.~in mOddeiumOmi (savcl) tarafmdan yazJlan res"
mi kaglt.·
tevkif-hane
JI.Jl;
te'vilat
,~",
tevkifat
(a. i. tev'td'in c.) : kor-
kutmalar [sozle-].
te'vil
tevkif
.;:...];
(a. i.): 1. mOtevellilik,
vaklf ,i$lerine bakma vazifesi. 2. yOz ~evirme, yOZ
dondOrme. 3. flk.· sahip' olunan mall pesin degeri
ile baskasma tevcih etme.
Tevrat
~\;","
( a. h. i.)
dort mukad-
des kitaptan Hz. MOsa'ya ineni.
tevrih
C"J'"
(a. i. trah'dan. c.
rihat) : tarihleme, tarih ,atma.
tev-
tevtid
'ievrih kabl-el-hulul : zamam
atma.
tevrihat
.::.>L't...),-
gelmeden
tarih
(a. i. tevrih'in' c.)
ta-
rihlemeler, tarih atmalar.
J~)J'
tevrik
kat)
tevrikat
.::.>L;_..1..1
,Q)-
("ka" uzun okunur.
tevsimat'::'>~;
(a. i.) : 1.- ~i~irme, ~i~kin-
[':)J'
letme. 2. verem etme, verem edilme.
~~)y
tevris
(a. i. veraset'den)
miras
blrakma
tevriye
4J..;y
(a.i. vera'dan): 1. mera-
mini gizleme. ,2. ed., birka~ manasl olan bir
menin en uzak mana~rnl kasdetme. [Mesela :
vurur ne varsa, ahi~; buna ruzgar, derler"
ti.ndeki "ruzgar" kelimesinin
.,.·akln manasr
maksOdolan uzak manaSI zaman demektir].
(f. i.) :
tevsen
s.
dikba~1r
adam.
L~Y
tevsi'
sert at; mec.
II>
tevsen-i ziba : guzel,
tevsiat) :
ba~1
keJi"sabeyyel,
yakl~lkll
at.
(a. i. vesu' ve sa'at'den. c.
geni~letme, !=leni~letilme.
tevsi-i intikal : huk. bir vaklf maIm intikal hakklnl ve' haddini buyultme, geni~letme.
(a. i. tevsim'in c.):
1. barutla veya daghyarak yapllan isa'retler: 2. adlandlrmalar, ad vermeler.
tev$i' .t:.-:? y Ca. i.) : sOsleme.
a. i. tevrik'in c.) : yapraklandlrmalar, yapraklandlrrlmalar.
tevrim
(a.i. vesm'den. c. : tev-
j'
simat) : 1. tenin uzerine barutla veya daglryarak
i~aret koyma. 2. adlandlrma, ad verme. 3. hacJlarm hac zaman! toplanmalarr. ["bir mevsime Yetismek" manasl bizde kuJlandmaz].
(a. i. varak'dan. c. : tevri-
: yapraklandlrma, yapraklandlrdma.
G
tevsim
tev$ih
L~ y
(a. i., vi$ah'dan c. : tev$i-
hat) : . 1. sOsleme, sUslendi~me; sUslO elbise giydirme. 2. ed. mukayyed kafiye ile $iir yazma; ~if.
te kafiye. ,3. Kur'an-, usul, aCJab ve erkam ile
okuma. 4.• mevlid bahirleri arasmda -dini ve tasav.
vufi mahiyette
kaside ve beste okuma. [ash :
mOcevherath kU$ak kU$atmadlr]. 5. muzo TUrk
dini mOziginde bir $ekildir, ki Na't-, Peygamberi'ye
verilmi$ bir addlr. Yalnlz .na'ttekkelerde ve ba$ka yerlerde okundugu halde tev$ih denilertler mevlid ve mi'raciyye arasmda teganni edilir. (Bin8enaleyh "mevlid tev$ihi" demek,' hatadan' salim' degildir, ~UnkU mevlidde
okunmas, adet olmaml$
na'te sadece na't denilmi$tir). Tev$ihler, TUrk mU.
zi9inde. pek ~oktur; bir kOlliyat seklinde de tab'
olunmu~tur; durak
evferi, devr~i kebir, c;enber,
zincir gibi buyuk ol~ulerle olc;OlOr. GUftefarsc;a
ve arap~a da olur. M,sralar mOteaddid olup istenildigi kadar uzatll~bilir. MevzO baklfrllndan da
na't den hi~bir farkl yoktur ve onungibi peygam;,
berimiz vasfmdadlr. Tev$ih, muva$$ah gibi kl8sik
Arap mUziginin en zengin sekillerinden biri olup,
hale~ elimizde bu $ekilde yOzlerce tev$ih vardlr.
Fakat TOrk mOzigindeki gibi dini cami 'mUzi~ine
mahsus bir $ekil olmaYlp beste forme'unun bir~e
tevsi-i hudOd : hukum ve tasarruf slnlrlarrnf geni~letme.
~evsiat
.::.> l..~y-
(a. i. tevsi'inc.)
.J..-;-J'
tev$ihSt
ge-
(a. i.) : 1. yastlga dayandlrteY$im
ma, yastlga dayandlrdma. 2. dayandlrtma, dayatma.
tevsih
e:-:::....y
(a. i. vesah'dan) : 1. kir-
(a. i. vusOk'dan) : 1.
saglamla~tlrma,
saglamla~ttrllma. 2. *belgeleme,
bir ~eyin, biro hadisenin dogrulugunu vesika (*bel-
ge) ile ispat etme.
(a. i. tev$ih'in c.) : 1.
if'Y
(bkz : tezyinat). 2.
(a. i. ve$~'den. c. : tevsi-
mat) : vOcuda d~me yapmai i~ne ile yazl yazma
veya ~ekil yapma.
letme, pisletme. 2. paslandlrma.
tevsik
.::.> l,..~..:, y
sOslemeler, sUslendirmeler.
~ifte ka'fiyeler.
ni~letmeler, geni~letilmeler.
tevsid
~it mukabili mahiyetindedir.
tev$imat
<:.J~yM
(a. i.
tev~im'in
c.): vOcu.
da dogme yapmalari i~ne i1e yazl yazmalar vey~
yapmalar.
~ekil
tevtid
.J..;My
(a. i.)
kazlk kakma.
1327
tevtir
~,,::ry
tevtir
(a. i. vetr'den)
~\;
(a. i. tevbe'den)··: 1'. kulla·
,rlnln tovbesini kabOI eden Allah. 2. ~ok
tovbe
eden~
(a. h. i.) : tas: Kerbelil
hadisesinQe Hz. Huseyne yardlm edilmemesinden
dogan pi~manhk esasma Qayanarak kurulan flrka.
(Eshaptan
SOIeyman 6. Sadr~ul-Huza"
flrkanln
ba~rnage~mi~ti].
tevyil
"",l:-'.J'
(a7 i. c. : tevyilet) : birisine
(veylUn leke: yazlk sanal) deme; beddl,la etme,
ilenme, Allah beleslnl versinl deme.
tevyilit, "::'>~J'-
(a. i. tevyil'in c.) : ilenm~
ler, beddua etmeler, Allah belaslm. versinl demeJer.
te~' ~jJ'
(a. i. vez'den. c. : tevzUit):
1. dagltma, daglttlma. 2. herkese 'paYln1 dagltma,
ule~tirme.
.
v~
,teyebbus
(a. i. c.
teyebbJjsat)
(a. i. teyebbOs'un c.) :
kurumaJar, kuru olmalar.
teyemmum
r-:
>
(a. i. c. : teyemmumat) : -
su' bulunmlyan yerlerde, su bulunmaslna imkan 01mlYan hallerde niyet ederek abdest veya gusOI yerine kaim olmak uzere (kum, toprak, tugla gibi)
, arz cirisinden bir J}eye iki defa ellerin i~ klsmll:lI
surerek fazla tozu silkeledikten sonra birihci defiismda yuzO, ikinci defasmda sol elin i~lle. sa~ kolu,
sag elin i~lIe· de sol kolu slgama. [saga, sola, ilea
rive, geriye' dorder bin adlmhk mesafede su bulunmadlgl takdirde teyemmum caiz olur].
..::.>\.:--:
teyemmumit
(a. i. teyemmOm'On
c.) ': teyemmumler.
~
teyemmun
(a. i. yumn'den. c.
tea
yemmunat) : ugur sayma.
te~iiU:''':'4j)'M
(a. i. tevzi'in c.) : l.da-
gltmaJar, dagltllmaJar. 2. herkese payml, dagltmalar, OIe~tirmeler.
tev:ii,
kurutma, kurutr!ltna,
kuruma, kuru olma.
teyebbusat ..::.>L~M
~ \ yM
TevvilbirnJ
(a. l.).
kurulama.
kakma. 2. yay gibi germe.
tevvilb
...,...~
teybis
t~vziiyye
~jJ' ~ ~jJ'
(a. $.):
dagltma,Ule~tirme .He i1Qili. A'did., tevziiws (da-
( a. i., teyemmUn'un
teyemmunit
c.) : ugur saymalar.
(a. zf.)
·teyemmunen
ugur
sayarak.
gltma saYllarl) :' birer, iki~er, U~er... gibi.
ieyessur
I
tevzin
-.J.,jJ'
(a. i. vezn'den) : 1. tattma..
2. denkle~tirme.
tevzil1l·j mesai : fels. it. socialisation du travail.
teyakkul1I
~-
yakkunat) : tam olarak,iyiden iyiye bilme;' iyi,
tam bilinme.
teyakkunat
..::.>L.:.i..:'
(a. i. teyakkun'un
c.) : tam olarak, iyiden iylye bilmeler; iyi, tam
bilinmeler.
tevakkuz
..l.2.1.:
(a. i. yakaz'dan. c. :
teyakkuzat) : 1. uyanma, uykudan ka/kma'. 2'.
mec:. uyamkhk, a~lkgozlOk. ,( bkz : intibeh ).teyakkuz:it i:J~
(a. i. teyessur'On c.):
1. kolayla~malar, kolay olmalar. 2. ba~ari .i1e bitmeier.
..L..
te'yid
t.,-
(a. i. c. : te'Ylgat) : 1. kuv·
vetlendirme, kuwetlendirilme, samam'a~tlrma. 2.
dogru ~Ikarma, dogrulama; destekleme.
tGl'yidSt
..::.>\-\:_t~
vetlendirmeler,
(a. i. te'yfd'in c.):
kuv-
saglamla~tlrmalar.
,.'yidat-, samedaniyye : Cenab-I Hakk'n, bir
/7J;usus te'yidi zlmmrnda tazammun eden tecellileri.
(a. i. teyakkuz'un c.)
1. uyanmalar, uykudan kalkmalar. 2. mee:. uya.
nrkllklar, a(;lkgozlOlOkler.
1328
"::'>\J"~M
teyessurat
(a. i. yakin'del1. c. : te-
(a. i. yusr'den. c. : teyes-
J-.-J::
surat) : 1. kolayla~ma, kolay 6lma. 2. ba~~nile
bitme.
te'vis
~i1rme,
I
V!'M
L
me'yOs etme.
(a. i. ye's'den) : ye'se dO-
tezbir
~A:-
teykin
(a. i. c. : teykintlt)
tam
olarak iyiden iyiye bildirme, bildirilme.
..:.>w...-
teykinat
(a. i. teyl<in'in e.)
tam
olarak bildirmeler, bildirilmeler.
.k..L:
teykiz
( a. i.). ( bkz : tkaz) .
(a. i.) : teyemmUm ettirme,
~
.:,,\~lI:.z.i
tez&hiirit
(0. I. tezahUr'Un c.) :
~ey
1. yardlmlar. 2. *gosteri, bir
bir halde yapdan gasteri.
,}'I ~,,"
tezakir
\
teymim
gorunme, gozOkme. 2.belirti. 3. birbirine yardlm
etme, arka verme.
kereler.
tezakir-i varide :
hakkrnda ,toplu
(a. i. tezkire'nin c.)
~elen
tezkereler.
ettirilme.
(a. i.)
"yUmunlU, ugurlu
ols~nl" 'deme [k].
teys
teke, erkek
teys!r
~ke~i.
(a. i. ~. : etyas, tiyese, tUyOs) :
(a. I. yUsr'den. c. : teystrtlt):
ma, yutulma. [hakaret olarak kullaOlllr].
tezarUf J)Ui (a. i.)
la~tlrmalar,
tezivul
(a. i. teystr'in c.)
kolay-
kolayla~tlrJlmalar.
teyyir
(a. s.) :
)l:-
tevyir
hazJrlanml~.
(a. i. e. : teyya-rat) : 1.
dalga. (bkz : meve, mevee). 2.
$.
hazlr, tamaml,
bitmi~ [~ey].
tuidd
~Wj
(a. i. zldd'dan) : 1. birbirlne
zid elma, birbirinin aksine olma. 2.' ed. eUmlede
birbirine I zld ikl mana bulunma 3. terslik, aksilik.
iham-. tu3dd : bir manasl, diger bir kelimenin
manasiyle Zit bir lafzlh 0 kelime He birlikte soy.
lenrriesi. [Mesela : eline gel;eni biraz da sakla*
ak 8k~a kara gUn i~indir derler" beytindekl (atasozUndeki) ak ve bra kelimelerinin birlikte, sOylenmesi gibi].
tedhiJf ....J.;..
askerlerinin
\:i
(a. i.) :
sava~ta Iki taraf
~atl~masl, kar~lIa~masl.
tezihiim
{I..1-
.:"lJ-I..1-
yrQllmalar,
(a. i. zuhOr'dan c. : tez8hij..
t"at) : 1. meydana ~Ikma,'
F.84
J J \..1-
(a. I.) : bir !Jeyi meydana
.
.
getirme.,-
t~ivur )J\;'"
(a. i. c.
tezavUrtlt): bir·
birinl ziyaret etme.
.
':"'1)J\j-
tenvurit
.\
(a. i. tezavur'Un c.}:
. birbirini ziyaret etmeler.
teziyuk J~La}
(a. I. ziyadet'den c.
teo
zayUdat) : artma, «;oi:ialma, ziyadele~me.
oN.I.1-
tuiyud
(a. i.) :
':"{oN_\S-
teziyiidit
slkl~ma. -
(a. i.
tezayijd'~n c.), : .
artmalar, !Wogalmalar, ziyadele~rrieler.
te%lviif
.....AtL.ai' .( a.
lu.'zu'
t:../'..1
i.) : fels.
f~.
conl:1oter.
(a. I.) : 1. onleme, engel
olma. 2. deprenme.
(a., i. tezahOm'On c.):
kalaballktan slkl~;malar; toplanmaJar,
-etrafrnl kalaballkla t;;evirmeler.
tmhiir~Ui.i
(a. i. z,'f'dan) : iki kat,
(a. -J. zahm'den. e. : teztl-
hUmat) : kalabahktan slkl~ma; toplanma, YIQllma,
etrMml kalabalJkla ~evirme. (bkz :' izdiham).
tezihiimat
zarif olmak isteme.
olma, iki misli olma.
teziuf-I ,ahsivyet
psik. benlik,. ikile~mesi. '
kolayla~tlrma, kolayla~tlrJlma.
teysirit .:"t~,.,..~;
~ahmetle. yt,lt-
(a. i.) :
taduf
(bkz : bOz).
~-
(jy"
tezakkum
W::-£' '
teymin
tez-
belirme,
[birbirine]
tubib
~)
(a. i.) :' 1. va, meyvayl
kurutma. - 2. bir ~eyin. i~ine kuru Uzum koyme.
tezbih
e~. ~
(a. I.). (bkz :.zebh).
tubil
J:.:i
(a. i.) : gObreleme [topragl-1.
te~bir
J,;! ..1
(a. i. z~br'den. c.': tezbtrat) :
yazma, ycu:tlma.
1329
1ezbirat
":"\.-~!j- I (a. i. tezbir)
tezbirat
ya.zmalar,
yazllmalar.
te%elJ:ul~i
. tezelzulat .::./'}
tezebbud~)
(a. i.) : 1. kopOklenme,
kopOrme. 2. kaymak baglama, kaymaklanma.
tezebbud-i leben': sOWn kaymakianmasi.
J:;
-sailanmasl.
(a. i. tezelzOI'On c.)
sarsllmalar, sallanmalar, Irgalanmalar.
tezelzulit-I ar:dvye : yer sarsmtJlan.
tezemmul
~j.,:>:
tezebzub
di~lerin
esnin :
(a. L zebzebe'den. c.
JA j
(a. i,) : burOnme, sannma,
ortUnme.
tezebzObat) : 1. kararsJZllk. 2. kan!;lIkllk.
":"4j.,. j.,-
tezebzubat
tezemmUl-i nebevi : Hz. Muhammed'e Hira'da
ilk vahy nazi! olduktan sonra titreyerek hanesin.e
dondOgO iaman, reflkasl Hadket-U1-KObra taraflOdan Ozerinin ortOlmO$ olmasl keyfiyeti.
(a. L tezebzOb'On c.)
1. kararslzlJklar. 2. kan!;Hkllklar.
tezebzubilt-I beytiyve : evin karJ~lklJgl.
tezenbur
..i-j
tezehhur
ta$masl.
tezehhijd
(a. j,.) : denizin kopOrOp
.a jN . (a. i. zOhd'den) : zahid
(a. i.) : kibirlenme, ku-
rulma .
tezenduk
J.j,;j
(a. L) : zmdlkla$ma, hak-
yolundan aynlma.
olma ibadet.e dalma.
vA> j
tezehhur
(a. i. c. : tezehhOrat): 1.
~i~eklenme.
2. kim. ~i~eksime, fl'. efflorescence. 3.
hek. Ost derinin
OstOnde g5rGnen
ufak ufak
kabarclklar.
tezehhurat
tezehhOrler,
..::,,\~j-
(a. i. tezehhOr'un c.)
~i~eklenmeler.
S J'
tezekki
(a. i.)
temizlenm'e, temize
l':>:
tezekki;ir
..
(a. i. zikr'den. c. : te-
zekkOrat) : 1. hatlra getirme. 2. biro meseleyi
nu~ma, bir rnesele kon'J~ulma.
'tezekkurat
k~
( a. i. tezekkOr'On
JljN
te%elluk
(a. i.) .: kayma, sOr~me.
jJ:>:
(a. i. zillet'den. c.
tezel-
101M) : zillete katlanma,' kendinl hoI' ve hakir
gosterme~ al~alma, kO~OIme.
..:,,){l~
tezellijiit
tezellOller, zillete katlanmalar, al~almalar, kO~OI
meier.
.
Jj joN
1330
J)j;
(a. i. zelzele'den. c.
(f. i.) : zool. sOlOn.
tezerYI
c.> J):>:
(f. i.)
zool.
sOlOne ait,
onunla i1gili.
JJ1
N
(a. i. zevk'den. c. : tezev·
vukat) : 1. zevk alma, tad alma. 2. tatma.
~\iJ~
("ka" uzun okunur.
a. i. tezewuk'un c.) : zevk almalar, tad almalar.
tezevvuc
2 Jj
(a. I. ZeVc'dEm. c. : tezevvO·
cat) : zevce edinme, edinilme, evlenme.
(a. i. tezellOl'On c.):
zelzOlat) : sarsJlma, sallanma, Jrgalanma.
(a. s.) : 1. tezerrUre men-
tezerv-j zerrin-per : 1) altm kanat" sOlOn; 2)
mec. GOne!;>.
tezevvukat
tezelluk-I akdim : ayaklarm kaymasl.
tezellul
c.S ) ) j
tezerruri
tezevvuk
c. ) : tezekkOrier.
(a. i.) hek. 1. polipler,
))j
sup, tezerrurle i1gili. 2. tezerrOr sOretiyle. Tenasul-i
tezerruri : tezerrOr yoliyle olan Oreme, Oretme.
tezerv
~Jkma.
ilezelzijJ
tezerrur
halkaviyeler gibi hayvanlarm vOcutlarmda meydana gelen tomurcugun yava~ yava~ bOyOyerek oldugu verden ayrilip' yeni bir hayvanm dogmasl. 2.
bot. bir tohumdan ba!;>ka bir tohumun ~Ikmasl.
te-
tezevv.ucat
":"~Jj"
(a. i. tezevv.Oc'On c.)
zevce edinmeler, evlenmeler.
tezevviid
aZI k, I
~Jj
yiyecek alma.
(a. i.)
yol
i~in
yanma,:
J:,J
1exeyyun
(a. 1. zeyn'den. c.
tezey~
yOnat) : zinetlenme, sUslenme.
tezeyyunat
'::'>~j-
(a.
t. tezeyyOn'On c.)
zinetlenmeler, sOslenmeler.
tedit
..::.--!j
(a: i.)
ziftleme, ziflenme,
zift sOrme.
tezhib
,,:-,:Ib~
(a. I. zeheb'den. c. : tezhi-
bat) : 1. altm sOrme, sOrOlme. 2. yaldizlama,
yaldlzlanma. 3. sOsleme. 4. hek. c;OrOmO~ di~leri
altmla doldurma, altm dolgu yapma.
tezhibit
.::.>l-AI1-
(a. i. tezhib'in c.)
tez-
te'zin
J:.,)t~
tezkir
.) l(1-
(a. i.) : hatlrlama, anma,
t> ..l'1-
(a. I.). (bkz : tezkire).
tezkire t>.}"'~
J .}j""
(a. 0.) : kaydlrma, kaydlnl-
J~ ~
(a. i. zillet'den. c. : tezli-
lat)
: zelil etme, edilme, tahklr etme, hor va
hakir' gorme, gorUlme.
.;.,ytJj;'
(a. I. tezlil'in c;) : zelil
tezmil
J~Aj-
etmeler, hor ve hakir
(a. I.)
ortO, sargl ic;lna
-
tezmim
(':..Aj
teznib
~.~
(a. t) : yular takma.
(a.:1. zeneb'den. c. : teznt-
bat) : 1. kuyruk takma. 2. ekleme, ilave etme.
(a. l. tezkir'in c.)
tez-
3. ek.( bkz : ilave, zeyl).
teznibit
(a.
t. zikr'den. c. : tezakir):
saarazamlrk makammdan ya-
.::.>4'1-;
(a. I. teznib'in c.) : 1.
kuyruk takmalar; i1aveler, eklemeler. 2. ekler.
teznid
.J.:'j ( (a. I.) : c;akmakla
atei
c;akma.
tezvib
,-:-,U 1-
(a. I. e.
tezvibat)
erltme,
eritilme.
tezkiret-iil-evliya : velalerden birc;ogunun biyografisinden bahseden kitab.
tezkiret-ii~-~uara
~airlerden bir klsmmm blyografisinl ve ~iirlerinl Ic;lne alan kitap. 4. hatlrlamlya vesile olan !$ey.
tezkiri ($.-~)1-
f.b. I.) : blr
sOr~tOrOlme.
(a. i. zikr'den. c. : tezki-
1. tezkere, pusula. 2. htikOmetten' alman izin kagldl. 3. bazl meslek sahibi kimseler ic;in yazllan
biyografi.
tezlcire-i samlvve
zilan tezkere.
(a.
sarma, sarrlma.
kirler.
myle ilgili.
,tezlik
tezlilat
rat) : 1. hatlra getirme, hatlrlatma, hatlrlatllma.
2. gr. bir kelimeyi mOzekker (erkek) klima. S.
vaaz ve nasihat etme.
tezkirit ...:..I~1""
<\.AV 4:f';-
tezkiye-name
etmeler, edilmeler, tahkir
gormeler, gorOlmeler.
tezkere-i simiye : huk. [eskiden] sadaret ma...
kammdan resmi olarak yazllan varak~mm adl.
~) ~
(a. i.ze1kat'dan) : 1. temiz
!$ahidin durumunu ogrenebilmek ic;in mahkemelerden 0 !$ahidin bulundugu yere veya muhtara gonderilen yazl.
.
tezlil
(a. i.) : ezan okutma.
amlma. ["tizkar" ~ekli galattlr].
tezkir
~j-
ma, sO rc;tO rme,
hibler:
tezkere
tezkiye
etme [kusurdan],temize C;lkl'lJ:ma, aklama. 2. so.:
ru~turarak
birininlyl halli oldugunu meydana
<;Ikarma.
tezkiye-i meyyit: olOyO kef'enledikten sonra orada hazlr bulunanlardan cenaz:enin ahvalini sorma.
tezkiye-i ,uhOd : huk. !$ahitlerin
adaletli va
makbul olup olmadlklanm I:ahkik etme. 3. maIm
zekatml verme.
(a. 5.)
bot. erkeklik orga-
tezvib-bl-t-tahvil : kim. kOI
kaleva tuzlarr aYlrmak.
tezvibat '::'>~J~
ic;inde
Ylklyarak
c.)
tez-
(a. i. zeve'den. c.
tez·
(a. l. tezvib'ln
vibler, eritmeler, eritilmeler.
tezvic
vic8t) : koeaya verme, evlendirme.
1331
/
tezvicat
tezvidlt
i. tezvie'in c.)
koca-
ya vermeler,
'~_Jj
'tezvid
yol i~in aZlk, yiye-
(a. I.)
i
cek verme, aZlkIClnd,rma;
J~J~
tezvik
1. zevk aldlrma. 2.
(a. i.)
.J_Jj , (a. i. c. : tezvirat') : 1. va,
Ian doJan. '2. ara bozmak ve bilhassa fenahk kasdiyle yaptlan kovuc:uhik.
lezvir~t ~\ .J..Jj-
(a. I. tezvir'in e.)
tez-
virler" yalan dolan ~eyler, kovue~luklar.
r.J:.J;
tezviren
(a. zf.) : tezvir yoliyle.
~Mj
tezyid
(a. i~ zlyade'den. c. : tez-
ytdilt) : ziyildele$tirme, ziyadele$tirilme,
artlrtlma.
tezyid.i gayret : ~ayreti artlrma.
tezyidat
~ \~Mj-
dele$tirmeler,
artJrllmalar.
arttlrma,
(a. l. tezyid'in c.) : zlya.
ziyadele$Hrilmeler,
1. zOyOfa ~Ikarma, kalp, sahte, degersiz olarak gosterme. 2. emenme, alay etme.
.,:,Li:,,)M
tezyifat
..::,.;..l~k
tlbihat
tlbik J~b
(a. I. tezyjf'in c.)
tezylf
yollusozler.
J:: 1
M
tezyil
,
(a. i. zeyl'den. e. : tez-
yilat) : 1. ·ekleme, katma, ilave etme. 2; altma
devam etme, ilave sOretiyle yazma.
(a. i. zinet'den)
zinet-
lendirme, sOsleme, sOslenr:ne.
.,:,(~_:f (a.i. tezyin'in c.) : sus-
tuyinat
[Ierl,'bezek [Jerl.
teZYinat-~ mi'mariyye : rnimari susler, nakl'ilar.
II
.1
(a.' f. ha.) : Osmanh alfabesinin 'on'
dokuzuneu harfi olup. "ebeed" hes6bmda dokuz
~aYlsln," kar$Ihglc!fr,tharfini kar$J1ar.
·tlba'
t.l~b
yaradJlI~lar,
(a. i. tab',"
adetler.
1332
/
I
\
c.): tabiatler,
(a. i.)
[as" boyle 01·
~ekli
kullamhr
(a. i.) : 1. uygunluk, uyma.
.J,
(a. i.) : hekimlik, tabiplik,
doktorluk. ilm.i tlbb
hekimlik ilmi.
l_b
tlbben
(a. zf.) : hekimlii:1e uygun
olarak, hekimliQin gosterdigi yolda.
~....1
tlbbi
(·a. s.) : 1. hekimlige, dok-
torluga ait, hekimlikle, doktorlukla ilgili. 2. hekimce;
tlbb'l nebevi : Hz. Muhammed'in emir" buyurmulj
ve tatbik etmi~ olduklarl slhhat kaideleri.
tlbbiyye
~Lj
tezyin
kullanJlml$tlr J.
(bkz :' mutabakat). 2. kat, tabaka. Sipih r / niih
tlbik : dokuz kat gok.
tlbSk-licab : eel. aralarmda .mutabakat olan
kelimelerin icap manaS,"1 kapah sOrette anlatma.
Mesela : "gOrier safada hurrem Ohandan ve .~ad.
man* bUlbUl belada bendleyin zar Obi karar".
tibSk'l selb : ed. aralarmda
mutabakat oran
kelimelerin selb manaSlnl . ima etmesi. Mesela :
"a~Ildl gonceler bag-I cehanda* neler oldu a~J1maz
oldu gonlOm:~
.
artlrmalar,
(a. i. zeyf'den. c. : tezyifaf) :
(a. i.)
(a. i.) : [ash: boyle olmak·
makla beraber bizde "tabahat"
olmu~turl. (bkz : tabahat).
tlbb
u:.)
tezyif
tlbSbet . ~ l~k
la beraber bizde "tabilbet" $ekli
( bkz: tababet).
tattlrma, tattJrrlma.
tezvir
.::-c l~k ,<lc. ~k
tibia, tlbiat
1. klh~ yapma san'atl. 2.kitap ve saire basma i~i.
Dar·iit-tlbia :' 'matbaa, baslmevi. Di~.iit-tlbaat-iramire : devlet matbaasl.
[sonralart: "matbaa-"
amire" olmu$tur].
.
cL.....1
okulu.
Tlbhine-i
O):}.-A
(a. i.) : tlb mektebi, tiP
amire
ve
~l~\..r.-J
Cerrah-hine-i ma'mOre
ov"b
~ l;,,~
(a. b. i.) : [eskidenl tIp tahsili i~in a~llml~ olan
mektep. [II. Sultan Mahmud'un h9kimba~lsl Mus.
tafa Behc;et efendi'nin gosterdiQi IOzum ve verdigi
takrir Ozerine 1242 (1827) de a~lIml~tlrl.
tlbk
~
tlfl
....Lib
(a. i.) : tlpkl, aym.
(a. i. c. : etfBI) : kO~Ok ~ocuk.
(bkz : gOdek).
tlfl-I nev-zid : yeni
dogmu~
I;ocuk.
tibrai
tlfl-I sirri~le: gozya~1 ~oeugu. [akltdan gozya~
lannln ~oeuga be~zetilmesi].
tlfl-ane
<lJ'
(a. f. zf.) : ~oeukea, ~geuk
U
tlrazende "'-"));. (f. 5.) : sOsliyen, susieyici, donatan, donatlcl, bezeyici.
tlrazende-i arusin' ': gelinleri susliyen.
gibi.
~lt'~..)1,
t;rcihiUe
..:...J.ik
tlfliyyet
~oeuk
(a. i.)
sapakllgl,
fro infantilisme.
JL"J,
tlhal
(a. l.) :
~nat.
ha.n!,;erenin
yukarr ve arka tarafmda bulunan iki ku!,;.uk klklrdagm herbiri.
~lt':"')" '- Jl(~';'
tlfcihili, tlrcihiliyye
(a. i.) : hele. dalak.
(a. s.) : tlrcihaleye mensup, bununla. i1gili.
tlhl
J',::!:,
(a. s.)
.1. d~lagl bOyOk adam.
2. hiddetli [adam].,
tlla'
(a. l.) : halka ~eklinde,tac.
) L...a.zt
tlksar
c:.~L1 ' (a. i.) : 1. sOrOleeek ~ey. 2.
tlrs
tda-dO~ jJ~){l,
nakl~
(a. f. b.
S.
ve i.) : S1rmael,
yapan.
)Is"')\k
tda-kar
( a. i. ) : tuzlu balik, sar-
(a. L)
abadi
~e
aharh yazl
JI.Jk
(a.
S.
tavil"in e.). (bkz: l'avil)_
(a. l.): ugursuzsaYllan
~ey.
~1:.
(a. L) :
lIyn-i ahmer : klzd
~amur, bal~Jk.
a~lboyasl~
I
saykal-kar; saykal-zen).
tllli-kari l5 )1s"')\1,
tlvil
flyn
(a. f. b. s.) : yaldlzl,. (Qkz :
"..,.-'....1,
kagldl.
madeni parlatacak mayi (SIVI) yaldlz. 3. stii"OIeeE~k
merhem, yag, ilac;. 4. cila vereeek boya. Zer-i tilli' :
yaldlz altml. (bkz : saykal)".
altm yaldlzla
.t-~
tlrrih
dalye.
llyn-I ~sfef :. jeol. sar'I a$lboyas'l.
(a. f. b. i.)
yaldlzcll,k.
·tlyn-I hadidi : jeol.a$lboyasl.
(bkz : saykal-kari, saykal-zeni).
rlk
tlilsm
(a. i. e. : telasim, tillsmat) :
tlyn-. hilemet : tebe~ir. [eskiden]
verdigi bir ad.
1. tllslm, esrarll bir kuvvet ta~ldlgma inandan ~ey,
kimse. '2. ~are,tedbir. 3. sihir, bOyu. (bkz : efsOn,
rukye).
.
tillsmat
..::,,~-1k (a. i. tillsm'm
c.) : tdslm-
lar. (bkz : telasim ).
tmab
.....,L.:.k
(a: i.) :yaradllr$, miz~e,
maya.
tlynet-i pile : temiz yaraddl$; saf tabiat.
flyni
{a. I. c.
tunub)
kazlga
-.s:k
(a. s.) : 1. tabU, yaraddl$tan"
:t~. ~amurla, bal~lkla
baglanan ~adlr ipi.
..::...:.1:. '.
tlrad
~\.)~ (a.
tlraz
jI)~
i.) : klsa mlzrak, harbe.
(a.
j\J- -
i.) : 1. ipekve S1rma ite
(f. s.) :.
"don~tan,
1. gOeenme, danlma.
=t gueenen, dardan.
i~leme. 2. elbiselere nakl~la yapdan 50s. 3. sus.
4. OslOp, tutulan yol. 5. doviz, fro devise.
-tlraz
itgili.
(a. I.)
(a. i.) : ~mlama.·
tmnet
hattatlarrn
susliyen"
manalanna gelerek *birle$ik kelimeler yapar :
$iiIeOfe-tlraz : ~i~ek sOsliyen. Yave-tlraz : yalanla
sOsliyen.. gibi.
.
tib
'7":k
(a. i. C. ': etyab) : guzel koku,
,gOzel kokulu nesne, gOzel kokusu
(bkz : galiye).
tibn
(.):1
(a. I.' e.
i~in
sOrtilen $r:fI!.
etban)
samano
(bkz : tebn).
tibni
..s.
.~
(a. s.)
saman renkli. (bkz:
tebni).
1333
tibr
tibr
1. toz 'halinde altan,
(a. i.)
altnf tozu.
~2.
ktil~esi.
altm
,)l~"
tibyan
aC;lk ,anlatma, bi!.
(a. I.)
dirme:
'tic
(a. i. tae'm c.)
tac;lar. (bkz:
tidin).
j4~"
tic:::an
('a. i. tae'm c.)
tac;lar.
(bkz ;; tic).
~J l:f."
tilldret
(a. i. c. : etyah. c. : etavlye)
1. c;ol. (bkz : beyaban). 2. (h. i.). Mlslr lie $am
arasmda, Sina dagmm bulundugu yanmadada bir
:;01. [Hz:. MOsa, Mlslr'dan c;,ktlktan sonra l1alkl lie
birliktle bu c;olde kirk YII dola$rnl$tlr]. 3. hiy.
dolambac;.
'
<tAlr'
mhama
tihi)
(a. i.) : ticaret, altm-satlm.
I~
tfldret.gah c:>~~)
(a. h. I.) : Mekke-i MOker..
l"
f. \(a.
tcaret.geJ;a
tilal
(a. Lb. i.)
(, l5;tl
~)l
(a. i. tilmiz'in c.)
talebell'lr, *o~renciler. (bkz : tihlmiz).
(a. s.)
-="J){,'
tilavet
(f. i.) : kllIC;. (bkz : husam,
Bekta$l tarikine girecek olan
intisap gOnO kurban edilmek Ozere gon·
koyunun' tUylerinden, mensup kadmlar, mu·'
tarafmdan
orOlmO$ ince bag. [Bekta$i
tig·i burran : keskinklllc;.
tig.i gUljtin : (etten 'kill!;)
tig·j kuh : dagrn tepesi.
di J.
l'-L:...tl~
tills
4'
(a. i.) : 1. basamak. 2. slradaQ.
tille
4'
tilmiz
...l~.J,'
tilmiz.ane
van, kill(; kU$anan.
(f. i.) : i$lenmemi$ altrn.
(f. b. s.)
4..\ ..i::.J,'
tilmiziyyet
dili klh~
(f. b. s.)
.I \.....
(f. ,b. s. c.
(a. f. zf.)
talebeye
tig-zenan) :
iyi killc; kullanan.
1334
I
(a. I.)
talebelik (*09-
rencilik).
limar
qibi olan, te'sirli SOZ soyliyen.
j ~ ,;........"
(a. I. c. : telamiz, telamize) :
(*ogrenciye) yakJ$acak yolda.
ta$lyan.
t:'
("ka" uzun okunur. a. i.):
1. taraf, yom hiza. 2. gorO~me; bulu~a.
talebe (*ogrenci).
(f. b. s.)
tig.dar
(a. I.) : Kur'an-I, guzell
sesle ve usOlUne gore okuma,okunma.·
tilka'
~as.
j~j
(a. ii. tilmlz'in c.). (bkz
tilamize
t-::'
tepeleri ku-
ticaret
.tk€jrete ait, ti~aretle ilgili.
tig.zebiln
..L.4l~;
tilamiz
ye~L tidket edilen yer.
..t:.:
(a.' I. tell'ln c.)
t i1amlze).
-
tig.bend
J)\,'
(a. f. b. i.)'. (bkz:
I ticaret-hane ,\.;t.;c'Jlf·
it---
("ka" UZUrlI okunur. a. I.
meIer, Ylgmlar.
v.....~),lf
'-..
(f. I.) : c;ii kU$u.
jLi:k
tikan
f. b. i.) : ,ticaret
ti~a7et-gah ).
tidri, ticariyye
.Jr::'
tak'rn c. ): taklar. {bkz : takat }"
veri,. (ticarete elver;iOla"n yer.
tig-zen
(f. b. s. tig-zen'll1'
i.) : $imall (kuzey) Afri-
ka'da g;leli$en bir muahhar tarikat.
!
t-::"
reme"nin bir ad". Ajoz·, tihame : Hlcaz topra!:il ..
Jli:~~" (h.
'rlcant
j\ij
tt!f"xel'!an
c.) : iYi kllrc; kullananlar.
)L~"
(f. f.) : 1. yara baklml. 2.
aga~ baklml.3. hayvam temi'zleme. 4. tar. besledl9i sipahilerle harbe glden beylere -o$runu almak
uzere- ayrdan arazi.
4"t;.:}~-
timar-hall1e
"tera~e" dir
akll hastahanesi.
1.
tira~ende o~IJ-
temaslh)
(a. i. c.
timsilih
(f. i.) : yonQa, tala,s. rash
tira!}e
tlmarhane, "
(f. b. i.)
timsah.
timsahiyye
4..>-
L.c-
(a. i.)
%001.
timsal
JL:c-
tlra~ edici, tlra!?,
~-i
tlra!? edilmi!? (bkz
: mahIOk). 2. yontulmu~.
: yontulmaml!?; mec. kaba saba (kimse). [ash: "tera!?lde" dirJ;
(a. i.
C.
:
temasll) : 1. 50-
(a. 5.) : klsa, bodur [kimse].
~_1·
tinnin
(f.
(f. s.) : bulanlk; kara; karan·
tire-baht ..:...~ 0.-:.'1
tire-dil
(f. b. 5.)
kara bahtll,
,(f. b. s.)
kalbi kara,
fena kalbli.
tire-dill
J~
tiregi
~r.-:.'l
tire.gOn
0 ..-::
1 (f. b. i.) : kara kalblilik.
(f. i.) : 1. bulanlkllk. 2.
r-
j.J
0 ..::1
(f. b. s.)
ren!=li bulanl k,
bulanlk renkli, kara renk!i.
tir-endaz
tir u keman : ok ile yay [sevgilinin kirpigi ve
bakl~I]. 2. astr. Utarit (MerkOr, Arzltilek).
jI..\.:\ ..-::1 ( f.
b. ~.)
cikatlcl, ok
atan.
tiraje
oj'.-:.'i (f. i.) : gokku~agl, ele9imsag-
ma. (bkz
adyende, alaim-Os-sema, kavs-i kuzah).
(a. i. tOrs'On c.) : ask. kal.
kanlar [alet]. (bkz
o~l
karallk.
-i seheri : seher vakti <;ek'ilen ah,
I,.)"'\J
i.') : sadak, ok mah-
talihsiz.
L) : 1. ok.
tir-i kaza : [ok gibi gelen]. kaza ve kader.
tir-i mah : hazlran.
tiras
b.
Ilk. $eb-i tire : karanlrk gece.
tinnin-i felek : astr.· samanyolu. (bkz : kehke·
~an). [bu ad, yanl!~olarak verilmi~tirl.
tir-i seher, edilen inkisar.
~oprak-
lar. (bkz : 'tUrban).
(a. i.) : 1. bOyOk yllan,
ejderha. 2. astr. yedi bur~ boyunca uzanan hafif
beyazllk. 3. astr. Ejderha burcu, semanrn kuzey
yanm kOresinde KOc;OkaYI burcunu <;epe<;evre saran
ve S gibi k;vrrllP bir yrldlz dortgeniyle nihayet
bulan zincirvan bir bur~, Draco; fro Dragon.
.-:.'1 (f.
(a. i. tOrab'ln c.)
fazasl, ok kabr. (bkz : tlr-ke~).
(a. i.) : incir.
(...11-:-1-
j~J.
tirban
tire
tinbal
tlra~ olmu!?,
(f. 5.) : 1.
Na-tlra~ide
ret, resim., 2. semba!.
timsal-i mucessem : 1) heykel; 2) ornek.
thnsal-i
kehkel?an-sakin
kehke,sanda oturan
sembol.
tin
o..\~ 1J-
tira!}ide
timsah-
lar, fro crocodilians,
tir
(f. 5.)
eden. [asll : "tera.sende" dir 1.
tir-enda:din j\jl"\"I~1 (f. b. s. ve L tlr·endaz'lO
c.) : ok atlcrlar, ok atanlar.
tir.endibi
lS)..\,'1.-:.'1
ok~uluk, ok
(f. b. s.)
etras, tirase, tOrOs).
atlcrllk.
tirase
kalkanlar. (bkz :
(a. L tOrs'On c.)
etra~,
ask.
tire-re'y
lSI J ,
tire-re'yi
J
tiras, tUrOs).
(f. i.) ,: 1. tlra!?
2. Ostten
ve dOz olarak yontma. 3. S. Ostten yontan ve yontarak dOzelten. But-tira~ : put yontan, put yapan. Ser-tira~ : berber. (bkz : hallak). Seng-tira~ :
ta~ yonucu [ash : "tera~"dlr].
tire-~eb ':-'~
0 .." ';'
•
I) 0.-:.'1
( f. a. b.
S. )
: tedbirsiz.
(La. b. i.) : tedb i1'5 izl i k.
O..J:/ (f.
b. 5.) : karanllk gece.
tir.ger ../:.:/ (f. b. i.) : ok yapan san'atkar.
1335
J
vola ~Ikma; go~
(a. i.)
At('-
....r~ . .-:~
tir-ke,
(f. b. °i.) : ok kabl, okluk,
J~./
tiz-dest
.:J~J- (f. i.). (bkz : tiryak).
':"1:i~J-
tiryakat
S~J-
(like" uzun okunur. a.
(f. b. s. ve i. e. : tir-zenan):
ok vuran, \ oke;u.
(f. b.
~.
ot__i
(a. s.)
tis'iil ~-i' (a. s.)
:
: 90." (bkz :
neved, tis'On).
Jr...l
doksan
90. (bkz:
(f. L)
1. balta, naeak, ku-
IUnk. 2. keser;
ti,e-i Ferhad : Ferhad'm dag ae;mada kullandlgl
kUlUngU.
tiyese
<L~-
(a. i. teys'in c.)
kin. 3. slk.
1]36
~abuk,
1. keskinlik. 2. ~abuk-
titiz;
V ~~
(f. b. L)
agzl, keskin tarafl.
~ ~~
[i..S]
t;tpa '[ y]
(f. b. s.)
aya-
g\na <:c:buk.
(f. b. s.)
tiz-per
~abuk, hlzli·
Ul;an.
jl.u: ~~
tiz-rev
~l
(f. b. s.)
: c;abuk
<;abuk. (bkz : tiz-rev).
~i
J)
(f. b. s.) : hlzlt uc;an.
(f. b. s.) : yUrUyU$U ~a-
buk, c;abuk yurUYU$IU. (bkz : tiz-reftar).
tohem
(r-
(a. i. tohmet'in c.)
tohmet-
tohmet
hek. kbkan bir k~1
(0. L)
tohmet·i zahire : 'huk. ispatma IUzum gorUlmiyeeek kadar a$ikar olan tohmet, sue;.
tohmet·i zina : huk. zina ,~(jpl'lesini uY9ndiran
vaziyet.
Sad-tli
[vl :
tuam
1.
tt~z,
e;abuk. 2. kes-
(a.i. e. : tohem) : bidne
...:.."1'....
isnadoluni3n SVC;,' i~lenildiQi sandan- fakat qerc;ekliqi henuz meydana l;lkmaml$ olan suc;, kabahat.
isnaef•• tohmet : suc;lama.
tli [V]
hastallgl.
tiz
tizna '
~eylerjn
tekeler,
erkek kec;i1er.
tiyis
eline
Jer, su~lar; kabahatJer. (bkz : tUhem).
(a. s.)
neved, tis'in).
<\.-.:..~-
(f. b. s.)
'aeeleei.
dokuz. Aba-i tis'a. Ef-
doksan
gozU keskin.
(f. i.)
tiz-reftar):;)
astr. GUne~ manzOmesini meydana Qe'firen seyyareler (*QezeQenler) i1e Ay.
ti,e
i..S~~
yurUyu~IU, yuruyU~i.i
~J~k-i tis~a
tis'un
tlzf
i. tir.zen'in
c.) : ok vuranlar,okc;ular.
tis'a
(f. b. s.)
luk.
tiz-pervSz
.,j~' j ~l
tir-zenan
goren.
(a. s.) ; 1. afyon dU!?,kunu.
2. keyif verici ~eylerden birine du,~kUn olan. 3.
mec.' huysuz, titiz, aksi [tOrkc;e !?ekli : "tiryaki"].
dr-zen . .,j j . .~i
kezzap.
tiz-me,reb' ~.r~<I ~~i (f. a. b. s.)
L tiryak'm c.) : 1. tiryaklar, zehirlenmiye ve bazi
hastallklara kar!?1 kullanrJan macunlar. 2. paYlzehirler. 3. afyonJar.
tiryaki
<;abuki~
(a. i. c. : tiryakat) : 1. ze-
hirJenmiye ve bib hastallklara kar!?1 kullamlan macun. 2. pan,zehir. 3. aryon
tiryak
(f. i.)
'
kuburluk, sadak. (bkz : tir-dan).
tiryak
~\~I
tiz-lib
ri..S] J'
(f. L)
kat, katmer.
yuz katll, cok katmerli.
(a. i. tu'me'nin c.)
1. yi-
yinti!er, aZlklar. 2. tadlar, c;e$niler.
tOb '",:",)-1,. (a. i.) : 1. tu9la. 2. kirefnit.
,
tufOliyyet-j Oli
(a. L) : 1. gOzeIlik, iyilik, ho~-
tOba J . .JJ::.
luk. 2. rahat.
tOba·leke
ne mutlu saAa!
4.,,6
TOba
tub'an
jl..:-b
tubba'
L-:'
golgeliyen
bOWn Cenneti
( a. L) : mOhtir mumu.
(a. i. c. : tebabia) : es~i
\
(a. b. s.)
J' Y.J'
kat kat. (bkz:
-tOy-ber-tOy) .
J J~k
tubOI
(a. i. tabl'in c.) : 1. davul-
lar. 2. trampetler. Darb-, tubOI : davul
~alma,
[L,iv-
tuffah
(f. i.) : Ylglh, kUme;
tuffahi, tuffahiyye
tufO
...j)'
: akseden
(f. L)
ses, seda;
'yankl, fro ~cho., (bkz : aks-i savt).
tOf·i tesliyet : avunma aksisedasl.
TUfan
j~>1,
tOfan-zede
tOfan
(a. h. L) : 1. Hz. NOh za·
tufeyl
~.)j\,k
(a. f. b. s.)
tOfana tu·
gormO~.
J:Ak
(a. i.) : dalkavuk zOmresi-
tufeylaniyyet ~.~
liyyat).
tufOh
~ d" 11v-
(a. s.)
...::.:...,...11-
(a. i.) : kim. tuffah
.;;
(f. n.)
1. "tuhL'i manasm-
.. ",Ak
[JAb
(a. i.) :
ate~in
sonmesi.
\
(a. i.) : aglz aglza dolma
[kab].
tufOI .
",I
",Ak
(a. i.)
gOne~in
gurOba yak-
ta~masJ.
(a. I. tlfl'On
tufOI
tufOI·ane
'\;~ J41,
c.) :
c;:ocuklar.
(a. f. zfo) : ~ocukcaslha
(bkz : gOdek-ane, tlfl-ane).
tufOlet
(a. i.)
tufOliyyet
~OklOk.
ba~kaslnm
slrtlndan qe<;inme. fro commensal,isme.
.::" )Lik
<l..> l;i.:'
..:..1."J,
(a. i.)
c;ocukluk,
kU~Ok-
IUk. (bkz : tufOliyyet).
nin pl'ri sayJlan kimsenin adl.
tufeylat
tefafl'h) : elma.
da kullanthr. 2. I. WkrOk.
tufO'
rmlnmda yoldan <;lkml~lan tedibetmek ic;:in Allah
tarafmdan hem gokten yagdlrtlan, hem c;Ie verden
kaynlyar.ak bOWn
dOnyaYI kaphyan su. [bunun
neti'cesinde yer yOztindeki bOWn canhlar yok 91mu~, ancak Hz. NOh'un qemisine almml~ olanc;:iftJerden ikinei defa olarak canhlar ttiremi~tir].
Ba'de-t-tOfSn' NOh tOfanmdan sonraki zaman.
Kable-t-TOfan
NOh TOfanlndan Bnceki zaman. 2.
erkek adl.
tulmu~,
:
asidinin esaslardan biriyle birle~mesinden meydana
gelen bir t·u~.
tOde-ber-tOde : Ylqm Ylqm UsWne.
tOde-be-tOde : Ylgm Ylgm.
tOf
C.
elmaya ail; elma cinsine mensup, elma ile ilgili.
tuffahiyvet
,)')J'
(a. i.
tuffah~i LUbnan : Cebel-i LObnan'da yeti~en ~ok
nefis bir elma.
tuffah-iil·arz : yer .elmasl.
,~ahnma.
tOde
(a. L c.) : kendi ba~-
, lanna beslenemeyip ba~kalarmm kokleriyle veya
kanlariyle beslenen nebatlar (*bitkiler)' hayvanlar,
fr. parasitologie.
tufeyliyyat-, nebatiyye : bot. kara yosunlan.
'tufeyliyyat-, hayvaniyye : zool. kehle, uyuz b6cegi, sogulcan ve benzerleri gibi hayvanlar.
c;aglarda yemen kltasmda saltanat sUren eski Arap
hUkUmdarlarmm Unvan,.
to-ber-tO
(a. s.): 1. dalkavuk, c;;a-
":,,,W....i.1,
tufeyliyyat
(a. h. L) : Cennet'de Sidre'.
de bulunan ve dallan
i1ahi aga~.
J:Ab
tufeyli
nakyalaYlcl. (bkz : kaselis). 2. ekti, slqmtl. 2. bot.
*asalak, parazit, fr. parasite.
(a. i. 4.). (bkz
ttJfey.
..:...}.JAb (a. i.)
1. c;ocukluk, kG-
(bkz : sabavet).
tufOliyyet-i saniye : c;ocugun bir bu~uk ya~mdan
on iki veya on be~ ya~Jna kadar olan zaman!.· 2.
tazelik, korpelik.
tufOliyyet-i ,Ula : c;ocugun dogduktan bir
kadar olan zamanl.
bu~uk
ya~lna
1337
tUfu:ren
(f. b. s.)
j j.,;vw
tufu-zen
tu~
jl~*~w
tuhin-dan
birisinin tOI
(f. i.) : tug
~w
. tuhme
tug-j ~ahi : bir lale ~e~idi.
- hazimsizlik. (bkz:
("ga" uzun okunur. a. i.
tugat
tugra
I..,.:.k
(t. i.) : tura.
padi~ah
tugrai
tukye
tugrasl.
JI,;.1,
(t. a. s.) : 1. tugraya mah-
J)\.;.k
(t. f. b. i.) : tugra
i~a
reti yapan me'mur; ni~anel vekili.
tugra-nuvis f".!""~;
\.,,;.k
(t. f. b.i.) : beraat,
ferman v: b. vesikalara tugra c;eken me'mur.
tugravi
~ \ .;~k
(a. i.) : tugra i~areti yapan
me'mur.
tugyan
-.>41,
(a. i.) : ta~ma,
ta~krnllk;
azgrn!lk, eo~kunluk. Ehl-j tugyan :Allah'rn ·emirlerine ayklrl harekette bulunan gUnahkarlar.
w
tuhaf
....;;.:t.
(a. i. tuhfe'nin c.) : 1. he-
diyeler. 2. az bulunur, ho~a giden ~eyler. 3. garip
i~, ~ey. 4. s. gUltin~, egleneeli. 5. s. mOnasebet.
siz" ho~a gitmiyen [hal].
tuhfe
C4~·
(a. i.) : 1. temizlik, paklJk.
(a. i.)
4-";':-
(a. i. c. : tuhaf) : 1. hediye,
tu!
J.,k
(a. i.) : 1. uzunluk, boy. 2.
zaman c;oklugu, uzun mUddet. 3. astr. *boylam, Fr. '
longi~ude.
tOI-i belde : astr. herhangi bir yerin Usttinden
gec;en tul dairesi.
tul-i belde ta'yini : jeod.; top. her hangi bir
mahalde kronometrik olc;tiIere dayanan hesaplarla
o mahallin· tOIOnUn tayini.
tu!-i emel.: hlrs, tamah, Wkenmez arzu.
tu!-j hayat : omUr uzunlugu.
tOI·j mevc : fiz. a) dalga boyu; cogr. b) aym
tul derecesi Uzerinde olma hali.
tul·i muddet : uzun zaman.
tul-j omr : omUr uzunlugu.
(a. s.) : daha (pek, (;ok, en)
tula
uzun. [lfatvellfin mUsmnesi]. Yed-j tula : tam ihtisas ve vukuf, bOyOk kudret.
tula' ~;Ak
(a. i.) : hek. ense k6kO.
,;"':J .Jk
tulani
(a .. s. tOI'den)
arrnagan. (bkz : bergOzar). 2. yeni ~Ikma, ho~a
gider, gOzel ~ey.
uzunluguna.
tuhfet-ul.letajf : XV. aSlr bilginlerinden Ab·
dUlcebbar Oglu Ahmed adrnda bir zatrn eseridir;
mevzuu, ahlilk ve mev'izeden ibarettir.
uzunluguna. 2. cogr. *boylam
lamca.
tuhla
,;J~
(a. s.) : g6kc;i1, boz i1e kara
arasrndaki renk.
tuhm
."'w
r->
tulen
(f. i.) : tohum.
tuhm·i omr·i cavid : ebedi hayat tohumu.
""JI.J~
I
tul-hane
tullab
tuhm-i mi.irg : yumurta.
1338
sakJnma. (bkz : ihti-
raz).
sus, tugra ile iI~ili. 2. "Lamivvet-ul-Aeem" dive aniIan arap~a kasideyi yazan TUrk ~airi ve veziri ..
tugra-kelp
mi'de).
(bkz(: -taharet). 2. huk. [eskiden] kadrnrn iki haViz arasmdaki temizlik devresi. [en aZI 15 gUndUro En <;:ogu i<;:in mUddet yoktur. "Temizlik" tabir
olunur].
\
tugra-yi garra : parlak tuqra.
tugra-yi humayun
(a. i.) : mide dolgunlugu,
imtila~i
...rrb
tuhr
asiler, azgrnlat, serke~ler. (bkz:
:
do~
digi yer.
tJ'w
tagi'nin c.)
tagun) .
(f. b. i.) : tohum
~egi, fidanrn ba~ka yere alrnmazdan once ilk dikil·
dive yUzUne tiikOren.
: boyuna,
(a. zf.) : 1. boyea, boyuna,
baklmlndan, *boy-
<\>·l;".lk, sOthane; yaghane.
....;)t~
(a. s. ve i. tillib'in c.)
1. ta-'
lipler. 2. *6grencil~r.
tulleb ......lk .(a.
yenler, istekliler.
s.
talib'in c.)
taJipler, istiw
(a. L c. : tulOat) :
tulu'
d~ma,
dogu!i.
tulu-j fecr : tan atmasl.
tulO-j galle : kuk. [eskiden] vaklf varidatmm
husOle gelmesi demek olup vakfma gore degi!iir.
[$oyle ki : mezrOattan olan gallenin tulOu zerin
yeti!iip tane baglamasl veya mOtekawim bir hale
gelmesiyle olur].
tulu~j ha~r : klyametin dogmasl; klyamet kopmasl.
tulu-i zihn : zihne, akla doqma.
tuluSt
~b)k
(a. i. tulu'un c.) : doqmalar,
tunub
~e!ini.
{k
~a!int).
(bkz
..:;..:':!·t.1,
tuma'ninet
olma,
emin olma,
itminan).
( a. L) : gonlO rahat
Inanma.
TOr-. Sini : Sina dagl. [Sina yarlmadasmda AIlah'ln tecelli 'Ve Hz. MOsa i1e tekellum ettim da!:j].
tavamir)
W
(a. i. c. : wam)
1. yiyinti,
0.".6
turre
tamah-
.fJ
J\.,)k.....1,
(f. i.) : qosteri, depdebe;
soyleni!ii parlak !=lorunen [ibare].
turunc
tumOr
J"...1 (a.
i.) : goz kapa!:jl gibi uzuv-
larm segirmesi.
(f. s.)
(·a. i.)
J"~
(a. i. c. : tenabir) : [keli-
bir !ieyin mahvol-
1. turunca men-
sup, turun<;:la. iJqi!i. C;in turuncu : mandai ina. 2.
turuncu renk.
turunci $eyh : me$hur bir <;:e$it lale.
turunci u$!pSki zSde : me!ihur bir ~e!iit lale.
turu!p
U" .,...1
(a. i. tarik'in c.) : tar1kfer,
(f. i.) : bot. turun<;.
turunci
(a. i.) : su basklnl.
hamlz,
turuk-i aliyy~ : ma'nevi yollar, tarikatlar.
dikip bakma.
t.,...1
alrnsa~I •. 2.kl-
yollar.
(a. i.) : yuksekbir !ieye goz
tumum
(a. i.) : 1.
(f. s.) : ek!ii. (bkz.
J.,)1,
tur,uk
Ly"1,
garip, !ia!il-
turu!i, tlk!i, turu!i).
karJar.
i:umuk
(a. s.) : 1. turfa; gorulme.
vlrclk sa~ IUlesi. (bkz : ca'd). 3. kuma$'ln etrSfin a' <;ekilen kllaptandan sus.
tur~
(a. i. tami'in c.)
tumturak
TOra~".
turfe-kar ) l(<l!.,k (a. f. b. s.)
aZlk. 2. tad, ~e!ini. 3. Jokma [oir].
tumea
u.,)1,
turfe
(f.h. i.):
mi!i, yen;' tuhaf, !ia!irlacak !iey. 2. Yahudil,erce yenmesi haram olan.
tomar,
dOrUlmu!i nesne.
tu'me
1.3'\)",,"
lacak i!iler yapan.
) ....;, {a. i. c.
tOmir
tumus
j\)J; (f; h. i.) : 1. eski iranlllar
TUran
taraflndan Turk dly§rma verilen ad. 2. erkek ad••
Itmi'nan,
(bkz
~adlr-
(a. i.). (bkz : cebel, kOhl.
)-,1,
tur
1- yiyinti; aZlk. 2.
( a. i. )
(lbkz:'
(a. i. tmab'm c.)
TOrani
tu'm
(f.i.): 1,. kOlhanbeyi. 2. s. sefih,.
ipleri.
dogu!ilar.
tad,
1.3 J'
tOni
rezil, al~ak. (bkz : evba!i). 3. s. hlrslz.
sank).
J- J
(f. s.) : ek!ii. (bkz :. hamlz~
tur!i).
masl.
tunbOr
menin ash bu oldugu halde, bizde : "tanbur" !iekIinde kullanl,t,r]. (bkz : tanbOr).
tunburi ~)~1,
(f. s.) : serke$, sert, harm
tOsen
(a. s;). (bkz
tanbOri).
[at].
tU$e
-
<l~""
(a. i.) : olmiyecek kadar yene-
cek $ey,azlk. (bkz : kut-i la-yemOt).
tUlie-i rah : yol yiyece!:ji, yol aZlgl.
1339
_\
tut ":'y
(f. L) : dut.
tut-i $evki: bot.boqOrtlen.
tuti ~,\:'
pagan cinsind~n taklit yapan bir ku~.
tiihem
ler;
su~lar,
~igniyen
papagan) : gO.
tuti-name ",... V~"k (f. b. L) : 1. tOt, hika.
yelerinden bahseden manzum veya mensur eser. 2.
asrlslz manaslzuydurma sozler,hikayeler.
~~yN
(a. L) : kim. ~inko. '
",.s:.-
tiinban
,;..J~1N
( f. i. ) : tuman, don, i~
d...i,N
(f. i.) : dOmbelek; darbuka.
donu.
tiinbek
tiind
tutuk
J::..N
tund-bad
(bkz : bOrka').
ft
( a. .J,.
t a 'm' I n c)
•
1. yeme-
IeI'. 2. ,tadlar, lezzetler, zevkler.
'-""'~~ (a.
L) :
kO~Ok tavus ku~u.
l5,y J. l5y
(f. b. s.) : kat kat.
(bkz : to-ber-tO).
tuyuf; ~..i
.)~,J..;..,N (f. b. I.) : kaslrga, sert
.J '
tiind-~ihre O.,)f'~ .J..;.,N (f. b. s.)
c.>,J..;..,N
det' ve $iddet.
gorOnen hayaller., 2. korkudan karanhkta gorOnen
h~yaletler. 3. fiz. taYlflar, fro spectres.
tiind-inan
(a. i. tayr'm c.)
[l5]
tiind-hOf v1
tiindi
)J:k
aSlk suratll.
(f. b. s.) :
(f. L) : sertlik, katlhk, hid.
n.
a. b. 5'.). (bkz:
tOnd-reftar) .
ku~lar.
Ll,J..;.,N
tund-Iicam
(bki : mOrgan).
y..,J..;..,N
sert huylu, titiz. (bkz : to nd-me$ reb, tOnd-mizac).
(a. i. tayf'm c.) : 1. uykuda
tuyur
(f. 5.) : sert, ~iddetli, ha$in.
.J.._;.,N
(bkz : tOnd-rO).
N
tuv-ber-tuy
(f. b. i.) : darbukaci.
rOzgar.
(",J" k
tuveys
(f. i.) : dOgme.
tiinbek-zen j j .;.t~N
p~e.
tohmet-
tiikme
j~b.Jk (f. i. tOtl'n!n c.) : dudular.
(a. L) : perde, ortO,
(a. I. tohrnet'in c.)
f'f"
tOtivan
'tuu m'
silah
kabahatler. (bkz : tohem).
Hiti-i mu'cize-guy : mu'cize soyliyen papagan;
tutiya
(f. b. i.)
deposu.
(f. i. c. : tOtiyan) : dudu, pa-'-
tuti-i $ekker-ha (~eker
zel soz soyliyen sevgili.
.I'~.'N
".<\: ~
tiifeng-hane
( f. b. s. )
[".
ba~1
sert
ba~1
sert
[hayvan]. (bkz : tUnd-ligam ).
Tiibbet
..:;,~
(a. h. i.) : Tibet Ulkesi.
tiieah, tecah, tidh
oll .~ll '.:Ill
tiind-Iigam
(a. L)
("
~J ,J..;.,N (f. b. s.)
[hayvan]. (bkz : tOnd-lidlm ).
kar$1 yon, karsl taraf.
tiicca..
(a. i. tacir'in c.)
tacirler,
satlcllar;
tiiccaran
j\ J,l:l
.
(a. i. tOccar'm c. tacir'in,
N
tiifeng . c(-=..v (L) : tUfek.
tUfeng~endazj\~~I~~N Cf.
1340
(f. b. s.) : sert ta-
tUl)d-mizae
e::,.\V-- x:
(f. a. b . .s.) : sert huylu.
(bkz : tOnd-hO, tOnd-me$reb).
cc.) : tacirler.
kullanan.
'":.I~4,J..;.,N
tiind-me$reb
blatll, titiz. (bkz : tOnd-hO fyl, tOnd-miza'C).
b. s. ve i.) : tOfek
tund-reftar ) l:;)
tund-rev
-reftar ).
J)
.J..;.,N
x:
(f. b. s.) : ~abuk giden.
(f. b. 5.). (bkz: tuncf..
[lS] J)';';;
tund-ru [v]
(f. b. s.):
sert yOzlO, yOzO gOlmez. (bkz : tUnd-~ihre).
TOrkY, TGrkiyye ~",SJ-(t. f. s.) : 1. TOrk.
j ~ j .;.;; (f. b. s.) : dOzgOn soz
tund-zeban
soyIiyen.
C:.i.."
tiinte
e~ek
(f. i.)
tura'
tJ
tur'a
(a. l. tur'a'nm c.) : 1. suyun
2. kanallar. (bkz : tUrOat):
<\:. J
rak.
",:-,I J "
Hz. imam-I
<\:.I J "
turabi, turabiyye
AWnin
, J. \J"
"':-'J
turb
"':-'J
lakabl.
(a. s.) :
Uzerine
(a. I.). (bkz : tOrab).
turbe-dar
(a.( tOrab'm c.)
(a. i.)
turbet
c;apul, vagma
I~in
toprak.
1. mezar. 2. mezar
~<\l.J"'
~ ) ~~,J"
-=-! J
turmus
i,........ J
(a. i.) : bot. aCI bakla.
turrehat
..:"L<tIJ"
(a. i. tUrrehe'nin c.) :
sa~.
masapan sOzler. (bkz : terarih).
(
a. f. b.i.)
turrehat-, bi-ma'na : ,manaslz, sac;ma ,sozler.
tOrbeyi
turrehe
bekliyen Ve ona hizmet eden kimse.
turbe-dari
lS j l:...('J" (f. i. >,
turktazi
yapl.
)
i.) : 1. kO$up seQirterek
yaprlan anSIZln hUcum, ,baskin.
~.J
c;atllml~
j~" ~J" (f.
ya'gma etme; ko~ma. 2. c;apul, c;apulcu.
lar. (bkz : tirban).
turbe
(f. h. i.) ; TUrkmen, ,Tur-
I
tu'rkt8z
(f. i.) : turp.
4J"
j
turban
(t. a. i.) : tOrkoloji,
kistan'da daglnlkhalde ya~lyan ve bir zamanlar
Azerbaycan'da saltanat sUrmOs olan bir TUrk boyu
olup bir klsml hugUn memleketimizin Toros' ha·
vallsinde goc;ebe sOretinde vasarlar.
1. top raga mensup~ toprakla i1!=1i1i. 2, topraktan.
Evani-i turabiyye : topraktan yaprlml$ kap, kacak.
turb
jl-G"
Turkman
(a. i. c. : etribe, tirban): top-
: Ebu-tiirab
..:"l~J"
Turkiyyat
TUrk kUltUrOnU (dil, edeblyat, tarih ve etriografy~.
SIn!) tetklk eden ilim.
(a. I. c. : tura', tUrOat)
suyun ta$tlql yer. 2. kanal.
turab
(t., f. b. i.) : TUrk.
lerin anayurdu olan ve Ta~kend, Hive,
Fergana,
Semerkand, Buhara, Klrglz $ehirler'ini ic;ine alan
bOyOk bolge. '
zUnbOr).
ta~tlgl yerler.
jl:....(".
Turk·istan
ami. (bkz:
TUrk~e yaz"ml~ reser,
2.
mensup, TOrkle i1gili.
makale" 1.
hat)
(a. f. b. i.) : tUrbedarlrk.
(f. i.) : tOrbe.
,LAI J
(a. i. c. : etras, tiras, tirase,..
turs
[nazlmda
(a. i. c. : terarih, tOrre-
: sac;masapan soz.
tUrus)
: ask.' kalkan [alet].
kullanlllr].
Turk
:J)y" ,
~J'
tur$i
Araplara Ve Farslara TUrk ,!JJ" ~eklinde ge~mi~.
Araplar, kelimeyi "etrak", Farslar ise "TOrkan"
olarak cemllendirmi$Ierdir 1.
tiirOs
jls"'J"
(a. i.) : 1. ek~iI'ik. 2. tur~u.
(t. f. i. TUrk'Un c.)
1.
..rJJ
kan/ar [alet].
turuat
Turkan
s"--J
(t.h.i.) : TOrk. [bukelime
I
(a. i. tOrs'Un c.) : ask. kaf.
(bkz :' etras, tiras, tirase, tOrs).
..:,,6J"
(a. i. tOr'a'nm c.) : 1. suyun
tastlql verier. 2. kana liar. (bkz : tOr'a).
TUrkler. 2. kadm adl.
turU$
turkani
J''(;."
(a. i.) : [eskiden] TUrk kadm·
larlnln Qiydikleri birc;esit ferace.
J' J
(f. s.) : ek~i. (bkz : hamlz,
tur$, turus, tUrUs). ROy-i turu$ : mec. ek$i, yOz.aSlk su~at.,
1341
tiiruJe
turii$e ~y
(f. i.)
tuveyc·i ceres.i.
taci.
bot. kuzukulagl.
bot. ~,"glfak ~eklinde olan ~itaci.
tiiveyc.i firS,i : bot. sedir ~eklinde olan ~i~ek
taci.
tiiceyc-i kam'i : bot. huni seklinde olan «;;i«;;ek
tacl.'
tiiveyc:-i karanfuli : bot. yapra!:irnm u~Iarl kertikli olan ~i~ek taci.
tiiveyc:.j migfer:i : bot. migfere benziyen ~i~ek
taci.
tiiveyc-i munfasJ!at-ijl-vureykat : bot.' birbirinden
aYrJlabilen iki veya daha ~ok yaprak~lgl olan ~i~ek
taci.
; tiiveyc:-i salibi
bot. put ~eklinde olan ~i~ek
taci.
tiiveyc:-i sefevi : bot. blrbirinden aYrJ iki dudak
lieklinde olan ~i~ek taci. Hamil-iit-tiiveyc: : bot.
tUveyici olan, tach. Zat-iit-tuveyc: : tiiveyici olan.
(bkz : hamil-Ut-tUveyc).
Vahicl-iit-tiiveyc
bot.
tek tac yaprakll. Zat-uz-zehret-iot-tiiveyciyye : bot.
tac;;yapraklliar.
tuveyc:·i cOlculi
(f. b. s.
~ek
c. : tUru!1-rOyar) : ek$i yUzlO, aSlk sUTath, suratl
aSlk.
j~j)
tiirii$-ruvan
J-y
(f. b. s. tUrUs-rO'nun
c.) : ek!1iyuzlOler, surat. aSlklar, aSlk surathlar.
t ,) J'yM
(f. b. L) :eksi yuz-
tiirii$-rOyi "..
IOlOk, aSlk surathllk.
tus'
c..-
(a. s. c.
l
etsa'):' dokuzda bir :
1/9.
J:'.
tutuk
(f. L)
~adlr, bUyUk perde;
ortU.
(f. i.) : !=ju«;;, takat Tab
tuvan
ii tiivan : gue;. Na-tiivan : !=ju«;;suz, takatsiz.
Nil-tiivan = gucsuz,. takatslz.
VI J'.
tuvana
(f. s.)
gu~lU,
kuwetli.
["tevana" ~ekli de vardlr J.
f-i iJ'M
tiivan-ger
tiiveyc:at
(f. b. s.)
zengin, pa-
-
tuvan-geri 6.;N IJ (f. b. i.) : zenginlik, parahllk. ["t~van-geri" sekli de vardlr].
.t.
M
i:....J'
tuveyc
(a. i. tUveyc'in c.)
tUveyi«;;ler, «;;i«;;ek ta«;;larJ.
rah. ["tevan-ger'~ liekli de vardlr].
~.
bot. ~an ~~kllnde olan ~I~ek
tiiveyci
df·J'M
( a. s. ) : 1. tUveyice, c;i.
~ek
tac;:ma mensup, tUveycle i1gili. 2. tUveyice, C;;ic;ek taclna benziyen.
(a. i. c. : tUveyc6t) : 1.
kU~uk tac, tacclk. 2. bot. ~i~ek tacl, fro corolle.
tiiyOs
...r.,.:
erkek kec;;i1er. (bkz
(a. i. teys'in c.)
tekeler,
etyas, tiyese).
I
u
us:.,
I (a.
ha.) : Osmanh alfabesinin "elif"
ve "aylt'i" ile ba!1hyan kelimelerinden kahn zammelilerinin sesini verir.
ubab ,,:-,~s:.
(a. s.)
1. pek taskm, coskun,
2. pek taskm· sel suyu.
ubOs
(f. i.) : inilti, aglama.
{a. i. ebed'in c.) : ebedler,
iIIbOcliyyet ":'L,)...~ (a. i.) : 1. kulluk, kole-
1342
).J'f'
(a. i.) : 1. bir suyun ote
...r.J'f'
(a. i:) : yUz eksiligi, ~atlk
c;atlkllgl, somurtkanhk.
ubOset
'::"-.J-;s:.
(a. i.)
yuz eksiligi, c;;ehre
c;;atlkIIQI; somurtkanhk.
sonsuzluklar.
ILk. 2. asJrl baghllk
baglJllgml bildirme.
ubOr
yakasrna geC;;me. 2. blr balika. tarafa gec;;me, gec;;i1me, atlama. MurOr ii ubOr : gelip gec;;me. 3. astra
"~i'ra-yi yemani" denilen c;ok parlak bir yrldlz.
rbirineJ. Arx-, ubOdiyyet :
udb, ~ccab
(a. s.) : «;;ok
dl~
udlet
(a. i.). (bkz
icalet, ucle).
udlOle
.J"L::,I
(a. L) : d'oi:jru
rna, sapltrna ["hidayet"
iL:e
ucam
(a. i.),: c;ekirdek.
udul
ucb
......f:.
(a. L)
kendini beQenmi~lik.
ucbe
<L.,::e
(a. i.)
~a~Jlacak ~ey. (bkz:
adb).
~~
pJlan
i~.
(a. i.) : acele ile, c;abucak va-
(bkz : idllet, ucalet).
ucm r~
(a. s. acma'm
c.)
dilinde tutuk.
(a. i.)
dil tutukluQu; tutuk
1:utuk konu~.ma.
4..,,~ \
u'cube
acayip
~ey,
garip,
(a. i.e.
~a~t1acak
eadb)
pek
$ey.
u'cObet·ijl.garlHb : Avaslu!:j'da mUderris bulundugu slrada Malkara'lt
'Bahaeddin
tarafmdan,
arap~a ve fars~adan tUrk~eye ~evrilmi~ 400 beyit.
lik manzum bir IOgat kitabldrr.
Od
,;)"c
1. ai:iac;,
(a. i. c. : a'vad, idan)
odun. (bkz : ha~eb). 2. odagac,. 3. muz. ut.
Od·ul·karh : hek. bir c;e$it yara.
udal
(a. L) : hek. ~aresiz, tedavi
Jl..a:.
,edilemiyen [hast~llk]. Dil·i udal. Derd·i udal : ~a.
,resiz dert.
udhiyye
<\::~I
(a. i. e. : edahi) : 1.
ku~.
luk vakti kesilen kurban. 2. kurban. Id.j udhivve:
kurban bayraml. (bkz : id-i adha).
.6',,:¢'\, ~,,:¢'I
udhuk, udhuke
ve' dlhik'den) : gUlUnc;
I1dhuke-perdaz
~e.y,
gUIUnecek
(a. i.,dahk
~ey,
komedi.
j\,;)~.6',,~i (a. f. b. s.) ; qUI-
dUrUcO, komik.
udhume
(a. i.) : boh~a, yast,k.
[eskiden bazl kadmlar, beJlerini ince gostermek
is;in krs;laranan Ozerine ba9larlarml~].
r.,S,;) y
(a. s.) : 1. muz. ut
~alan.
bot. ut bis;iminde alan yapraklar, *bitkiler.
2.
(a. i.) : 1. ince deri. 2. sUnnet
j91
(a. s.) : *yatav, bir satha mu-
vazi' olan, fl'. horizontal.
ufki zelzele : jeol.*yatay deprem. fl'. seisme
horizontal.
ufuk
139\
(a. L) : 1. ufuk. 2. astr., top.
her hangi bir verin ~akul hattana amut (*dikey)
alan ve rasat aletinin "objectif" merkezi seviyesinde bulunan mevhum dOzlemle ana paralel olan dOzlemler. [arap~adaki aS11 manas, : "nahiye, taraf'~
drr].
ufk.. a'ia :' tas. ruh makammm son', mertebesi.
[Hazret-i vahidiyye ve Hazret-i 0I0hiyye'den ibarettir].\
ufk·i hakiki : astr•., top. Arz'm merkezinden gee;mek Uzere her hangi bir verin ~akuli' hattma amut
(*dikey) dOzlemin ~ema kOresi ile ara kesiti.
ufk·i hissi : astr., top. rasldrn bulunduQu noktadan ,Arz sathana "tangente" olarak qec;en ufuk
dUzleminin sema kUresi ile ara kesitidir.
ufk-i mer'i :astr. rasldm gozUnden ~Ikan i~lk
hatlaranm Arz sathivle temas ettiQi
noktalardan
ge~ip ~akuli' hatta amut( *'dikey) bulunan mevhum
dUzlemin serna kOresi ile ara kesiti.
ufk-i mubin : tas. kalb ·makammm son merte..
besi
ufk-i $ilm : ak~~mm ufk~.
ufk.i zahiri : astS'. (bkz : ufk-i mer'i);
,;..i ~
Ca. i.) : 1. pis koku. 2.
i1tihap, yang•.
ufuset
ugluta
Od.
<t4i1
ufOnet
<\..0 ,,~I
(a. i.) : 1. dU~manltk. (bkz :
JIJ",,'c,
edilen deri. (bkz : gulfe).
ufki
ucme
(a. L), : 1. sapma, yoldan ~,k
JJ.A,c.
. adavet, zahl). 2. hakslzhk, zulUm.
ufka
luk olanlar.
in z,ddl].
rna. 2. geri donme, \'azge~me. (bkz : nOkOI).3.
(adil'in c.) aail, adalet sahibi olanlar, hakdan
ayrrlmlyanlar, hakkl verine getirenler.
udvan
ucle
vol~an sap-,
~~ (8. i.) : kekrelik~
4-6 # I
(a. L c. : ega lit,
uglO.
tat) : yandtmaca, bilmece, bulmaca (bkz : uhcivye, uhcuvve).
1343
vglutit
~lk;.;.\
uglutit
,( a,
(bkz:
(a. i. c. : eganl) : $arkl,
..::..~,?\
uhreviyyit
(a. i. c.)
ahi-
retle i1gili i$ler; ahiret bahsi.
uhrun
, ~,
ugniyye
i. ugIOta'nlnc.) :
bulmacalar.
bilmeceler,
yandtmacalar,
egalit).
van
rkadm
j j./b J\
(f. s.)
klSlr, dogurml-
veya hay(/an 1. (bkz : ukrE;).
WrkU; nagme, i1ahi'.
ugniyyet.ul.egani : Hz. SUleyman'm kitabl.
ugtObe
'b.,,;e I
ugviye
~~\
(a. L) : azar, tevbih tekdlr.
(a. L)
bela, musibet.
(a. L)
ttirlU kabile-
lerden meydana gelen cemaat.
(a. i.) : bilmece, yanllt.
maca. (bkz : lugaz, uglOta, uhctivye).
ndtmaca. (bkz
(a. L) : bilmece; ya-.
lugaz, uglOta, uhciyye).
,,¥
uhde
uhteyn
(a. L) : 1. soz verme, bir i$i
Uzerine alma. (bkz: taahhOd, tekeffUl, va'd). 2.
vazi'fe, birinin tizerinde bulunan i$. 3. yapma, becerme. 4. *sorumluluk. (bkz : mes'Oliyet). EI-uhdetu ale-r·rivi : dogru olup oimamasl mes'uliyeti,
rivayet edene aittir.
uhdOd"j..A;'\
(a. L)
hendek, yank.
(bkz : iJhkuk).
uhduse
(a. L)
uhild
hendek, yank. ('bkz
$a$dacak de-
("ku" uzun okunur. a. i.) :
<>,j;'\
miJennesi]. N1erreten ba'd. uhri
ra'r tekrar. Ne,'e-i uhra : ahiret
Zide fi·t·tunbOri nll«im'eten unra
me daha arttl) : mec. yeni bir
uhre
.,.;-1
: birkac; defa, tek·
hayatl, obiJr geli$.
(tanburda bir nagfikir dahakatrldl.
(a. L): 1. bir $eyin sonu. 2.
gozu,cu, gozOn kuyrugu. 3. egeriri arkaslOdaki sivri
ucu.
\,
uhrevi, uhreviyye ,,:)...;.\ ~ ~J.);"\ (a. s.)
, ahirete ait, ahiretle ilgili.
1344'
"::,,y.-\
uhuvvet-kir ~
karde~
(a. L) : 1. karde$lik.
)ts:';,;.1
(a. f. b. s.)
gibi davranan.
uhuvvet-kirine
(zf.)
kar-
de$c;esine.
. ukab .
l.""ILi.::.
("ka" uzun okunlJr. a. i. c. :
akabe, Ikban) : 1. karaku$, kartal, tav$ancd kU$u..
2. Hz. Muhammed'in alem (bayrak, sancak) lerinden birinin adl. 3. astr. Nesir bUTCU, Kartal taklm
yddlZI.
~\s:~
(a. L)
toz, duman. (bkz:
gubar).
uhdOd).
(a. s.) : ba$ka, diger. ["8har"m
(a. L ahd'm c.) : ahidler;:
uhuvvet.i efkir : fikir karde~ligL
ukad
uhri
,,~
2. mec. dostluk, bagllllk.
ukib
JJ'.a;.\
(a., i. c.) :. iki klzkarde$.
yeminler; anla$malar [aglzdan veya yazdl-].
uhOcl·i atika : eski anla$malar.
uhud-i mer;i yve : ytirUrltikteki anla$malar.
recede uydurma haber.
uhkuk
~:b- \
uhuvvet
,,~\
uhciivve
(a. i. c. : ahavat) : klzkarde$.
...:.;. \
Cem'·i uhteyn : biri oldukten sonra diQerini nikahlamak sOretiyle iki klz karde$le evlenme.
(bkz: beliyye, d€ihiye).
uhciyye
uht
uht Ii·eb : fer. oltinOn baba bir klz karde$i.
uht Ii·umm : fer. ana bir klzkarde$.
..J.Ai.
(a. i. ukde'nin c.) : 1. diJ~i.im-
ler. 2. anat. bezler. Hallil·ijl-ukad': bi.itOn diJ~Om.
leri, c;ozen, miJ$kUlleri yenen. 3. Cen8b-1 Hak.
ukad·, lenfiviyye: hek. koyunda (slraca), koltuk alt'mda( kopek memesi), kaslklarda (hlyarclk)
bulunan $i$ler.
ukadit
..::..I..w:.
(0. L ukde'nin c.) : 1. llnat' r
bly. bogumlar.
. ukadit.' asabiyye
anat. sinir boQuml,an.
ukadit·, lanfiviyye
anat. lenf bogumlarl. 2.
bot., fiz. diJgOmler.
ukadit.,~ibh.muhiyye : anat. *beyinsi boi:lumlar.
ulcuk
lIoY\.a;:.
ukllllil'
(a. i. akd'in e.) : 1. akd-
Idar, akdll olanlar. 2. [bizde " u kala dUnbelegi"nden
kinaye olarak ve mUfret ~eklinde, bir ~ey bilmedigi halde : " akdldlk, bilmi~lik tasllvan, akllll ge<;inmek istiven" manalarlna kullandlr olmu~tur].
iL..i;::.
'ukam
("ka" uzun okunur. a. 5:) :
ukdi
ukdiyy-ijNekl : bez ~ekli!1de olano
ukm
(a.
S.
akim'in e.)
klslr-
ukar
(bkz ~ bad~,
sahba). 2. 1U.l<g- mobilya.
Ukb
.1ts::.-:.
habOk,
~;::.
1Vf.ll;l, kUmes. 2. dag tepelerinde ta~tan yapJlml$ ki-
. fi$e.
1. e~za 2. ahiret, obUr
(a. i.) : 1. klslrhk. 2. dogurmaz
ukr
kadll1l1l veya.tfi$i hayvanln hali. 3. mec. neticealamama. 4. ed. manzOmenin en parlak alan bayti.
ukre
oj1£;::.
\
(a. L : ukad)
(a. L c. : ekanim) : asd,
IJnsur, rOkOn; HlristiyanllglO bir arada -1'0<; Allah"
in'c\flc1i11n ayrlayTi
IJI'l~rlal:'l': eb (baba), ibn
(oi:)ul), ruh-UI-kudUs. [fels. fro hypostasel
dUnya.
ukde
~ .f91
uknOm
(a. h. L) : Mekke-i MUker-
(a.s.)
( a. L) : 1. ta$ oda veya' ku-
handeris, rahik,
reme'nin yaklllinda bulunan ve Arap taifesinin her
yd bir ay kadar burada yi\'ip i<;ip, all~veri~ten sonra kar$dlkll $iir Oklidukla~1 pazar veri.
r'~ikaz"
okunu~u da vardlr 1.
ukbii
1. klslrllk, ~oeuk yap-
(a. i.)
'L.:.9 \
liJl<ne
("ka" uzun okunur. a. L) :
)lA.;::.
~arap.
rAt:.-
mama. 2. verimsizlik. '
lar; zUrriyeti olmlyanlar.
1.
(a. i.) : bot. papatya,
ukhuvan
lat. anthernis nobiJis.
pek ~iddetli, <;ok sert.
ukama'
(a. 5.) : anat. beze mensup;
bez gibi.
o..)k
(a~ s.) : klslr, dogurmlyan
[kadln veya hayvan]. (bkz : 'uhrOn).
1. dQgUm.
ukde.j a'ras : nikah dUgUmU.
uksOme
(a. i. e.: ekasim) : kls-
ukde-i hayatiyye : bot. yapraklarln
sak (sap)
Uzerinde ~Iktlgl yer. 2. mec. zor, karl$lk i~. 3. istenip de ula~damadlglndan dolay~ i<;e dert olan ~ey.
met, hisse, nasip, pay.
ukde-j derOn : gonUI derdi. 4. anal. bjy. bez,
bogum. 5. a5'tr. bir seyyare (*qeze~en) mahrekinin
( *yorUngesinin) zodyak UstUndeki iki ueundan her
biri.
Ozere gonderilen, veri/en $ey.
(a. f. b. 5.)
ukde-gir
A
~A..\k
_
(".ku" uzun okunur. a. i.
1.
~.,1£;::.
ukubet
e.
("ku" uzun okunur. a. i.
ukubat) : 1. ceza. 2. eziyet, i$k~nce, azap.
(
a.f . b . s. ) : zor-
lugu yenen. (bkz: hallal-j mU~kilat, hallai-Ol-ukad).
ukdetan
ilgiyi kesmek
ukubet'in e.) : 1. cezalar. 2. eziyetler, i$kenceler,
azaplar.
dUgUmlU. 2. mU~kUl, zor. 3. ~Upheli.
ukde·gu··!fa
(il. i'.)
uktOa
(a. i. e.). (bkz
ukdeteyn ).
, ukud
("ku" uzun okunur. a. L
akd'in e.)
akitler, ba~lar,
~artlar,
taraflarca
yapJlmasl kararla~tlrllJp kabul edilen $eyler. SOre-j
ukud : Kur'an'lIl 5. suresi.
ukud-j , ticariyye : ticari akitler.
ukdeteyn
(a. i. e.) : astr. bir
s.eyyarenin (*gezegenin) zodyak OstUndeki mahrekinin (*yorOngesinin) iki ueu. [birine : "ukde-i
re's", otekine : "zeneb" denir].
ukdevi
yumak bi<;iminde, alan.
F. 85
(a. 5.)
ukde, dOgOm,
ukud-ul-cevahir : 'mOcevher dizileri.
J.,4
ukOf
(a. i.) : bir $eye devam et-
rnek Ozere lkoal gosterrne, gosteri$.
ukuk
.
J."J,;;.
("ku" uzun okunur. a. L) :
anaya bayaya €lsi alma. (b,kz : akk).
1345
ukul
("ku" u;:un okunur. a. L
ukul
ukul-i a~ere : Aristo tukslmine
mertebesi.
gore
ukul-j zaife crbabl, eshiibl ; akd::a za~'1f olanlar.
...r.,,4
(a~
i. aks'in c.)
akisler,
c;arpmalar, yankdar.
JJ\
uUI
(a. ·s.)·: birinci, ilk [evvelin
muennesi]. Riitbe-i ula : mulkiyede bir pave olup
resmi unvanl : "saadetlU efendim hazretleri" dir.
0L~
ulii
(a. i. ulOfe'nin c.) :'
aklJn on
EhH ukul :akilldar.
ukus
uWf uL::
(a. s.) : ;;an ve ;;eref sahibi
[ kimse].
uluf, Alierit-, ulGf, Miat-' uluf : mat. binler evinin
birinci, ikinci, tic;tincti rakamlan.
ulufe
dj .Jl.::.
(a. i. c. : alaif, ultif) : 1.
hayvan ye~'i. 2. Sipahil~re, Yenie;erilere (ue; ayda
bir) veri len maa$.
~"'. jl::,",~~
ulufecivan-. vemin
(a. i. c.
ulufecivan-, vesar
(a.
ilab, u.ieb)
1. buyUk
(a. i. ulbe'nin c.)
1. buyuk
ran): ulOfeci, ulOfesi alan.
).,,>
(a. f. b. s. c.
djp
kutular. 2. flc;dar. 3. sandlklar.
ilim sahipleri, *bilginler. [evvelce muderris, kadl
gibi ilmiye mensuplanna denirdi].
'\
ulema-vi amilin : ilmi, bilgisi geregince hareket
eden bilgili kimseler.
.
ulguze
oj.".} I
(bkz :uglOta,
(~. i. zO'nun c.) : sahip.
uW-I-ebsar : gorU$ kabiliyetinde alan kimseler.
uW-I-emr
padi$ah, kanun vaZll.
J:h:.
(a. t.) : bot. c;it
sarm~lgl,
kahkaha c;i<;egi.
ulOfeciler, ulOfesi olanlar.
..:..~}I
(a. i.) : AII'ahllk slfatl,
Tannlrk vasfl.
ulum
("Qu" uzun okunur a. L) :
kapall soz; bilmece, yandtmaca.
uhctivve ).
JJI
uIOfe-har'ln c.)
uluhiyyet
uIOfe-ha-
(a. f. b. s.
ulufe-haran
(a. i. alim'in c.) : alimler,
I
i J'~
(a. i. i1m'in c.) : i1imJer, bil-
giler. Dar-iil-ulum (i1imler yurdu) : medrese, mektep, dershane.. gibi yerler.
ulOtn-i akliyye : tabtat ve matematik gibi aklL
esaslna dayanan bilgiler.
ulum-i aliye
<LJT
:' gramer-sintaks gibi,
.ba$ka bilgilerin 6grenilmesine yanyan bilgiler.
ulum-i alive
cLJb
tefsir ve hadis ilimleri.
uJum-i diniyye : din bilgisi.
(a. i. sahipler. (bkz
uli').
uW-I-emr : padi$ah, kanun vazll.
uW-I-elbiib : akdll kimseler..
uW-I-azm : Allah'ln emirlerine en ziyade dikkat
gosteren bUyUk .peygamberler. Bunlar (Hz. NOh,
Ibrahim, MOsa, Isa, Hz. Muhammed].
uliiiol-ebsar : gorU$ kabiliyetinde alan kimseler.
Fa'tebiru ya uli-I-ebsar : ey dikkatle Qorenler,
ibret alml
uW-n-niiha : akrll kimseler.
1346
f.
kapi kulu sUvarisini te$kil eden atll
bolugun "uIOfeciyan" denilen ikisinden ikincisinin
adl.
ulufe-hiir
~h:.
uleb
ulu
(a. f.
b. i.): tar. kapi kulu suvarlsini te$kll eden atll
bolugun "uIOfeciyan" denilen ikisinden i1kinin ad!.
b. i.) : tar.
ulbe.s...h:.
ullevk
ulOfeler,
(a. s. elfin c.) : binler. Ahiid-i
kutu. 2. fl<;l. 3. sandlk.
uli
L
yemler. 2. Sipahi, Yenie;eri maa$larr.
akdlar, zih:nlcr, uslar.
akl'ln . c.)
ulum-i garibe : gaybden haber verme, fala bakma gibi bilgiler.
ulum-i hikemiyye
ahlak ve e$ya
hakikatml
mevzO yapan bilgiler. \.
ulum-i miitearefe : herkesin
b'ildigi, tanmml$
bilgiler.
.
ulUm-' naklivye : hadis, tefsir, flklh Qibi nakil
ve rivavet Uzer'ine kurulmu$ alan bilQiler.
110.
ulUm-i nefsanivve : noosluk i1imler (*biHmler).
ulGm-i rivaziyye : matematik bilgiler.
ulum·l siyisiyye : siy§sl ilimler.
ulUm·i tabiiyye : tablat bil!=lileri.
ulOm·i taliye : i'dacll mekteplerinde 6gretilen
bilgiler.
ulUm u fijnun : ilimler ve fenler, teorik ve p ra·
tik bilgiler.
u'lUme
alal'Y)et,
<\.4
umk J~
um.kan
lA~
ummal
Ju
(a. i. c.
(a. L): y,Okseklik, bOyOklOk,
uliivv-i cenab : allcenapllk, kerem, c6mertlik.
uliivv-i himmet :gayretin, himmetin bUyUk 01masl.
uliivv-i !ian : ~an ve ~erefin yOksek olmasl.
uliivv-i tinet : yaradill~ yOksekligi.
.
(a. L) : 1. ovOnme. (bkz
tefahOr). 2. mektup ve yazl ba~"gl.
~}... , lS~,k.
ulviyyan
J~jc.
(a. i. c.) : 1. bOyOk melai-
keler. 2. h. i. Erendiz,
kendiz, Zuhal (SatOrn).
ulviyyst
.:...~jc.
MO~teri
(JUpiter) i1e Se-
ulviyyet
..:.~-,\.:.
(a. L) : 1. ma'murluk, baYIn~
•
dlrlrk, baymdlr'a~ma. 2. medeniyet, ilerleme, refah ve saadet, mutluluk.
~mrani l.J'I..,..f
(a. ,i.) : 1. ma'murluk, baym.
dlrlJga ve medeniyete Bit, ma'murlukla, bayrndlrIrkla va medeniyetle ilgi.li.
umraniyyet ~'\;,)..f (a. L). (bkz : umran).
umre
c;,)..f
(a. i. c. :. umurat) : hac mev-
siminin dl~lnda Kabeyi ve Mekke-i MOkerrerne'nin
mObarek yerlerini ziyaret etme.
umre-i nebevi : Hz. Muhammed'in hac farzolmadan evvelki hacc!'
umOhet
..::,.Al /
(a. i.).: yapila~ak i~de,
tutulacak yolda tereddOdetme, duraksama.
umOm
i'/
(a. L) : 1. umOml ( *genel )
olma. 2. hep, bUtUn, cOmle, herkes. 3. bOtOn insanlar, ,bOtOn halk.
l..l...
(a. s.) : pek (daha, en, c;ok)
yOce. Atebe-i ulyi : padi~ah . katl. Mehd.i ulys :
padi~ah anasl. Mlsr-l ulya : yukarl Mlslr. [a'ia nln
mOennesidir ].
umde
J\;,)~
I
umrsn
(a. i.) : yOkseklik, yOcelik,
bOyUklUk.
ulya
(a. h. L) : Arap Yarlm-
adaslnln gOney-dogu k5~esi olan ,geni~ klt'a ~e bu
klt'anln klYlslndan Hind klyilarlna va gOneye dogru
UZrJnan aC;lk deniz. Bahr-i Ummsn : Hind Okyanusu.
(a. L ulviyye'nin c.)
ma'nevi yUksekJikler, YOcelikler. '
Jl..f.
Umman
(a. s.) : 1. yOk-
sek, VOce. (bkz : all, bUlend, ref!').
u'lvi nihadan : yOksek yaradllr~'i1ar.2. goge veya manevl aleme mensup. 3. astr. GOne$'ten uzak·
Ilklan, DOnya'nlnkinden c;ok olup devr-i mer'llerin·
de bOtOn !=jokyOzOnO dola$li' gibi gorOnen qezeQenler : Merih ve MU$teri QibL '4. i. rbirinCisil er·
kek, rikincisi] kadln adl.'
(a. i.) : ulu, bOyOk, engin
dehiz, okYanus.
umman-I adem : yokluk denizi.
yOcelik. (bkz : valayl).
ulvi, ulviyye
(a. i. amil'in c.) ': idare me'-
JV
umman
J\}.:.
(a. zf.) : derinligine.
eallm)
i~aret.
ulvan
gayr).
murlan; vallier, mutasarnflar.
)o. \
uliivv}.:.
(a. L) : derinlik. (bkz
c¥
(a. L) : 1. dayanilacak, gOveni-
lecek ~ey, kimse, yer; dayak, dayanak, destek. 2.
ilke, prensip. 3. herkesin gOvendiQi, Itimadl olan
kimse.
alimi imam-I
umdet-ijl-islam
bOyOk islam
Gazzal!.
umdet-ijl-ma'nevi : tas. semavatm
mabih-it-temessOkO yani semalarl mOrtefi' ve all tutan $ey.
umum ve husOs-, mutlak : manto yalnlz biri
otekinin bOtOn efradrnl cami olan iki kelime ara·
slndaki nisbet, : "her insan canlJ olma baklmrndan
hayvandlr, fakat her hayvan insan' degildir.:' gibi.
umOm va husus min vech : manto bir marldede toplanlp, iki maddede ayrilan iki keJime arasrndaki nisbet : "insan", "beyaz" gibi.
'
'umOmen
t -,..f
(a. zf.) : bOtOn, hep; her-
kese oldugu gibl.
umOmet '..::... /
( a. i.)
amca 01 ma, amca~
11k.
1347
umumi
umumi, umumiyye ~.. yf
,
~.J.r
(a. s):
umur-didegan
umOma, herkese ait, herkesle ilgili. Afv·j umOml
(.Umumi aff) : [{uWn suc;lulann salJverilmesi. Ahval-i umumivye : umOmi vaziyet (*qenel durum).
Emnivyet-i 'umumivve (umOmi emniyet) : polis
Harb.i
umumi
kuvvetleri
qenel' mudurluqi..i.
(umOnii harp) : di..inyfi sava~l. Mudir-i umumi :
um'um (*qenel) mUdUr. Mudiriyyet-i umOmiyye :
umum muC!UrlUk (*genel r;nudurlUk). Tarih-i umOIni : umumi (;'genel) t~rih.
umOr-dide'nin c.)
olanlar.
umumiyyat ~l:.. yP (a. L umOmiyyet'in c.) :
j
umyan
yat) : umOmil ik, bir
*genellik.
~eyin
herkese ait olma'S,J.,
L:.E-
(a. i. ani'nin c.) : .1., esirJer,
a~agllik
J~
'1,.
emr'in c.)
umur·i .nafia : baYlndlrllk
i~ler, husus-
i~lerL
uniur·i· siyasivve : politika i!?leri.
umur·, t~vliyet : huk. [eskiden] mUtevelli taraflndan yapdmasl -Iazlmgelen i~ler.
umur·j zatiyye :
(a. L) : 1. boyuncuk, gerdan-
U-:.c
(a. i.) : !?iddet,
~ahsa
~T
mahsus
.,;,.. !
i~ler.,
(a. f. b. s. c. : umOr-
j~br
....01
..1./
/'umur~a!inayan
(a. f. b. s.
i~bilirJer.
umOr-a~na'nln ,c~)
kaballk.
(a. zf.) : ~iddetle, se~tlikle,
unfi, unfiyye ",..A4:. '(J-.c
.:,,1/
unfuvan
j\.JA4:.
unk
(a. L) : 1. gen~ligin
(a. i. c. :!'l'nak) : boyun, qer-
dan. Darb-, unk : boynunu vurma.
unk-iid~decace : astr; decace sOretinin
be~ yddlzlndan bir!.
unk.iiJ·hayye (yllan boynu) : ,astr. yilan
de~i yirmi be~ ylldlZln en me~huru.
me~hur
~eklin
("ku" uzun okunur. a. i.')
unkua
51.1
olugu sandlgl, suyun akarken irkilip biriktigi
yer.
unkud
~."A4:.
("ku" uzun okunur. a. i.
C. :
anakld) : salklm, meyva salklml.
unkud·i heremi : UzUmsalklml, UzUm salklml
gibL
unnlib
unnabi
c~~' ~J.. I
siddetli,
ve qUzelliqin ba!?lanqlcl; bir ~eyin tazelik zamanl.
2. tazelik, parlakllk.
ge~c;lik <;aqr, tazelik.
unfuvan-i !iebab
(a: L umre'nin c.) : hac
(a. f. b. s. c.
j~ten anlar, tecrtibeli rkimsel.
(a. 5.) :
sert, kaba.
mevsiminin dl~lnda Ka'beyi va Mekke-j Mtikerreme'nin mUbarek yerlerini ziyarette bulunmalar.
1348
ser~lik,
kaballkla; zorla.
: i!?bilir, i~ten anlar, (bkz : kar-a!?na).
umur·dide
kimseler.
clk. 2. hek. di~jn tac Klsmlile kok ti araslndaki
kU<;Uk dUgUm.
unf
lar, maddeler, ~~Yler'". Mushil·uJ-umur " i'~leri koAllah.
umur·i askeriyye : askeirlik' i~lerL
umur-i beytiyye : ev i~leri.
umur·i dunyeviyye : dtinyaya ait i~ler.
umur·i hayriyye : haYlr i~lerL
umur-i me'mure : yapdmasl emrolunmu!? i!?ler.
umur·i miihimme : ehemmiyetli i~ler.
umur-I miiJkiyye : halka ait i!?ler; [Tanzimat'tan
once] i~i~leri.
'
umur-j miisbite : sabit olmu~ i~ler.
umOr-didegan)
kor-
unat
tutsaklar. 2. adi,
layla~tlran;
umurat
(a. s. a'ma'nln c.)
(a. 5.) : azgm, gUm'rah.
unfen
umur J.JA I (a.
-a~nayan)
tecrtibeli '
umOmi (*genel) olarak.
umumiyyetle
umur·aljlna
(a. f. b. s:
anhyanlar,
umye
unayk
(0. i. c. : umOmiy-
i~ten
ler. ( bkz : na-binayan).
umOmi, (*genel) mevzular (*konular).
umumiyyet
jl5-\,~ Jr\
'-lL:.c
unnabiyye
ler.
(a. i.) : bot. hUnnap.
J.l.:..c
"..., l4:.
(a. 5.): hQnnap renginde.
(a. i.) : bot. hOnnapgil-
\ uryan-iil-biizur
J.a:':'
unsul
(a. i.)
bot. adasoganl.
kalb hastallklarlna, kan bozukluguna ve
zatUlcenbe kar~1 kullandlr]'
unsur
4~); \
urne
urret
urue
selme,
(a. zf.) : zorla, cebirle.
yek-<:e~man).
( a. L) : <;Iplakllk.
urat
.::,,\ 0/'
( a. s. arl'nin c. )
JJo/' . (a. L Irk'in c.) : 'Irklar, kok-
ler, damarlar.
insan 1'rI~lari.
2. silahslz,
urus
4~\o/'
J~o/'
(a. i.) : 1. hediye, armagan.
(a. i. c.)
a~l-
.::"l...,,/·
.
(a. s. a'rec'in c.)
topallar,
~ J,/'
(a. i. er~'111 c.)
ar~lar, g6k-
ler; tavanlar.
aksaklar.
(a. i. arz'ltl c.) : 1. arzlar, key-
ureun
kurumu~
(a. i. c. : aradn) : 1.
, (a. s. arif'in c.)
urefa
, urfa-mahur ).>JtlL. 49)J \
arifler,
(a. f. b. L) : muzo
"7.>9/ ("ku" uzun .okunur. a. i. c. :
! okc;e siniri.
SoIJ,/'
~.elme;
(a. i.) : hek., sltma,sltmay8
tutulma. (bkz : teb).
urve
Urfa 'gibi klasik ~ark mUziginde son zamanlarda
te;'klbedilmi~ ve mahurlu bir mUrekkep makamdlr.
urkub
fiyetler, bildirmeler. 2. am: olma,
urva
hurma dall. 2. bot. akot.
irfan sahibi kimseler.
arakib)
(a. i. urs ve urus'un c.)
dUgUn yemekleri.
uru~
J~,/'
(a. i.) : 1.
(a. i.) : ekin veya meyva mah-
i f J,/'
urusat
c;ol Araplarl,
("'J)
sullerinin zekatl.
2. misafire <;Ikardan yiyecek.
retler.
..
ni~ane, alamet. 2. ba~1n tepesi. 3. Ad kavminin mezarlan. 4. dip, k6k .
C;lplaklar,
soyunmu~lar.
ureal'!
(a. i.) : yukan C;lkma,yUk-
urOm, urume. c\.oJ)
~o/'
urban
CJ/
a~ma.
ur~k
(a. s. a'ver, avra'nln c.) : 1.
ura
uraza
a'ras,
(a. i.
urue-i Isa : Hz. Isa'nm goge ,C;lkl~', agmasl.
tek gozWler.
(bkz:
mUhimmatslz olanlar.
"',
uyuz hastall~l. (bkz:
(a. L)
urusat) : dU1'lUn yemeqi.
(a. i.) : zor, kuvvet gosterme.
'";; .>:;:.
).>;:.
ur
.::,,0/'
urs, urus
.
2. ~arap. (bkz : bade, sahpa). 3. mecOsi'
avi'ni. 4. merhamet; acralet. 5. beqenme, Merin.
[nazlmda "UnO~a'! denilebilir].
c .>:;:.
(a. i.) : hek. blcilgan hasta-
cereb) .
'( a. i.) : 1. huzur, refah, ra-
.
Ai',/'
1191. [atlarm topukJarma yakm yerlerin cerahatlenmesiJ, ,
hatlil~.
unveten
5.)
(a. L c. : anaslr) : 1. mU-
.r.:/.:':'
unve
("ku" uzun okun·ur. a.
urkub' adll birine mensup,
onunta i1gili. A'zar-J
urkubiyve : c;erden c;6pten sebeplere dayanan ozUr- .
ler, mazeretler.
rekkep cisimleri meydana getiren basit cisimlerin
her biri, eleman. 2. bir bUWnden ayrdlp ayn bir
flrka, hey'et meydana
getiren klslm. 3. madde,
esas', kok.
.
unsur-J a'zam
las. Hazret-i ehadiyyetten nazil
olan mertebeler.
unu~e
L:~ J9,/
urkubi
[~urubu:
zerleri gibi
oJ,/'
(a. i.) : testi, kova ve ben-
~eylerin
kulpu;
kulp.
urve-j vuska, urvet-UJ-vuska (saqlam sap)
MUs-
IUmanlik.
uryan
J~'/
(a. i.)
<;Iplak. (bkz
OO
bu-
rehne) .
uryan-ijJ-buzur
bot. a<;lk tchumlular.
1349
uryani
J'~/
uryani
(a. i) : 1. e;lplaklrk. 2. ka-
una <\-.4'/
usare
(a. i.) : hedef.
lerden e;lkan suo 2. *besisuyu, f~. seve.
usare·j hass : bot. aCI marul denilen bir ottan
elde edilen huJasa olup asabi hastalrklarda kullanrlrr.
usare.j hiicrevivve : bot. hucre ozsuyu.
usare·j jneb (uzum suyu) : ~rra.
usare·j mi'deviyye : anat. mide salglsl.
usare·i miistahzara : bot. ongun besisuyu, fro
seve elabore.
usare·j nevatiyye : bot. e;ekirdek ozsuyu, fro suc:
, nuc:leah,-e.
usat
..:.,l~
(a.
S.
asi'nin c.)
1. asiler,
itaatsizler, zorbalar. 2. gunahkarlar.
usefa
~l..i-c
(a. i. asif'in c.)
t.J.. ~1
. usmOh
(a. i.) : 1. ozsu, slkrlan ~ey
o)L...:u:.
1. Irgatlar.
.r-"'c
usr
(a. L useybe'nin c.)
bot.
(a. i.) : zor, !1u<;luk, zah-
usret-j hayz : hek. regI bozuklugu [kadrnlarda].
ustad
~[:""J\
(f. i.)~ (bkz : Ustad).
ustah
tl:....J\
(f. s.). (bkz: Ustah).
ustam
(,l::""J\
ustuble
ustumme
useyle
.J:-,"
(a. i.) : 1. bal kadar tatlr
olan kue;uk bir ~eY. 2. ,cinsi munasebet, e;iftle~me.
useyye
cl.....:=..:.
(a. i.) : fels. e;omak,fr.
batonnet.
usluc
lirmi~
(.)_c
(a. i. c.
assalic)
yeni be-
agae; budagl.
Usman
'Usmani
JI;-..:.
(a. h. i.) : Osman.
..).1;....:.
ilgili. 2. Osmanlilara ait,
1350
(a. s.) : 1. Hz. Osmanla
O~manlrlarla
i1gili.
gUe;-
usret-j teneffiis : hek. nefes darllgl.
useybat., salise : bot. useybat-I saniyenin iki yanrndan e;lkan damarlar.
damar, yapragl bir taklm klslmlara aYIl"an liflerden her biri.
1. kulak. (bkz
(a. i.) : 1. gue;lOk, zorluk;
usret
useybit-, sanjye : bot. yapragl iki klsma aylran
damarlarrn iki yanrndan e;lkan damarJar.
(a. i. c. : useyb8t) : bot.
(a. L)
meti srkrntl, zorJuk.
'usret.i bel' : hek. yutkunma zorlugu.
usret-j hazm : hek. hazlm' (*sindirim)
IUi:jLi.
ustaz
cW..a..:.
Osmanl,-
zor i~. 2. slkrntl, darlrk, kltlrk.
usr-iil·bevl : sidik zorlugu.
usr-iin-nefes : nefes darIJql. (bkz : zik-i sadr).
kue;uk damarlar.
useybat-, Ola : bot. yapragl iki klsma aylran
damarlar.
useybe
(a. h. i. c.)
slmah, uzn). 2. kulak deli!:ii.
2•. rene;berler.
useybat ":"l-:-~~
-':>[:'1;..:.
Usm,aniyan
lar, Osman Ogullan.
bugu pek ince olan bir cins erik.
,; l:...., J \
u~turlab
(f. L). (bkz: Ustaz).
4.l~k.,a \
<\,..k...:, \
(a. i.) : ustUpU.
(a. i.). (bkz : uztumme).
";-I )I~\ (a. L)
: astr. [eskiden]
yrldlzlarrn Arz'a nazaran yUkseklik derecesini bulmakta kullanJlan Slet.
usul
Jp
\
(a. i. : asl'ln c.) : 1. aSlllar,
kokler. 2. bir i1min veya teknii:jin asrl mevzOundan
once ogrenilmesi gereken esas, ba~langle;' bilgi.3.
ba~langIC;. 4. yol, yontem, tertip, metod, nizam,
kaide, dUzen, fro methode.
usul-j a,ere : tas. seyr ve sUIOke giren mUrit
ie;in kabOI edilen on esas: [1. tovbe; 2. zUhd: dUnya nimetlerinden, ~ehvetten
nefsini kesm~; 3.
Allah'a tevekkUI; 4. kanaat; S. uzlet: halkla temaSl kesme; 6. zikir; 7. Allah'a yonelme; 8. mUrak'abe; 9. kendi nefsinin rrzasrndan e;lklp Allah'rn
rrzasrna girme. 10. takvaJ,
usul-i f.klh : flklh i1minin prensiplerinden bah,seden ilim; flklh metodoloiisL
usul.i hadis : hadis i1minin dayandlgl prensip- c
ler; hadis metodolojisL
usul·i muzaafa : muhasebede yevmiye defterine
bor~lu hesablnln kar~dlgl olan alacakll hesablnln
da, birisi aktif, digeri pasif t,ablolannda olmak Uiere, aynl zamanda kaydedilmesi halidir. [bu metoda
ait ilk bilgiler 1294 yillnda rahip Lukas Pa~iolo'
nun : "Summa de Aritmetica Geometri Proportioni
et Proportinalita" adll eserinde qorUlmUs ve bu'
usOle "italyan usOIU" de denilmektedir l.
usul ve furu : flk. bir kimsenin kendinden oncekileriyle sonrakileri, atalan ve c;ocuklart.
~~ J"'" \
usuli, usuliyye
,'J r" \
(a. s.) :
usOle ait, usulle ilgili, fro methodique.
usuliyyat ~t:l }""'\
bilgisi, fro methodo~ogie.
(a. i. c.) : usul, metot
u~~ak.a~iran j\~>:. Jl.to~ (a. b. L): muzo
makamldlr. Kantemiroglu'nun darb-I fetih pe$ rev i
elimizdeki tek nUmOnesidir. U$$ak ite onun$eddinTOrk mUziginin tahminen U<; aSlrllk bir mUrekkep
den bir par<;anln birle~mesinden ibarettir.
u$$ak.qerdanivye
usuliyyun j J-:l ,"'" \ (a. L c.) : 1. usOI-i fl-
(a. i.)
anat: kuyruk soku-
4.::.\~ . ./ :: Jl.to;. (a.
f. b. ;.):
muzo TUrk mUziginin en az altl aSlrl'lk bir mUrekkep makaml olup nUmOnes,i kalmaml~tlr.
'
u~$ak~geve$t ~.Jr' J~
(a. f. b.
i~)
:.
TUrk ,mUziginin en az alt" aSlrllk bir mOrekkep
makaml olup nOmOnesi kalmaml$tlr.
U$~aklyye
klh veya usOI-i hadis bilginleri. 2. metoda bagll
kalanlar, fro methOdistes.
d,...9 l~ ..c
( a. h. i.) : tas. Hal-
vetiyye tarikatl $Obelerinden biri. [Hasan HOsamet~
tin-il-Buhari taraflndan k(Jrulmu~tur. (d. : 880(1475) - o. : 1001 (1592)].
.
u~$ak.maye
4;.~ J~
(a. f. b. i.)
muzo
TUrk mUziginin en az be~ altl aSlrlik bir mOrek, kep makaml olup nUmOnesi kalmaml$tlr.
mu.
~\
ul?ak
u~b
......to>:.
u~eyya
lar,
leri- ~oyledil": dUgah, segah, ~argah, neva, hUseyni,
acem, gerdaniye ve muhayyer.
kU~Uk
u~~ak.nevruz jJ)J: J~ (a. f. b. L) : muzo
(f. L) : kim. amonyak.
TUrk muziginin en az altl aSlrllk bir mOrekkep
makamlolup nUmOnesi kalmaml$tlr.
(a. i.) : taze ot.
L~~\
(a. i. e$va'dan
r : e$vaclk-
I
ul?$ak·selmek
&L Jl~
(a. f. b. i.) :
\
$eyler.
(a. i.)
taze ot, t6ze
(a. i.)
kU$ yuvasl.
~aYlr.
u~~ak jL.t.>:. (a. L a$lk'ln c.) : 1. a~lklar.
ul?~ak.1 dil.figar : yUregi yarall a$lklar. 2. rouz.
TOrk mOziginde 5 numarall basit makam (inici
$ekline beyati denmi~tir). c;ok tab71 bir dizi arzeden u~~ak, en eski ve esas makamlardandlr.', A~k,
garam, tasavvufl hissiyet i~in iyi kullallllirsa en
vUksek bir ifade vasltasl olabilir. ASlrlardanberi
en ~ok kullanllml~ olan u~~ak, bugUnelimiideki
TUrk mOzigi eserleri i~erisinde birinci gelmektedir. (917 par~a u~~ak eserin notasl tesbit edilmi$tir). Makam, u$~ak dortlUsOne pOselik be$lisi
ilavesinden ibarettir. Durak dUgah "Ia" ve gU~IO
dortlO ile be~linin birle~tikleri dardOncO derece
olan- neva "re" perdeleridir. Makam' ~lklCI olarak
seyreder. Donanlmlna "si" i~in koma bemolU konulur (u$~ak' dartlOsOnUn
segah perdesl i<;in).
Dizis'lnde niseb-i ~erife'den 8 tane olmakla mUlayimdir. Pestden tize dogru orta sekizlisindeki ses-
muzo TUrk mOziginin en az alt. aSlrhk bir mOrekkep makaml olup nUmOnesi kalmaml$tlr.
u$~ak.~ehnaz jl:r~ j~>:. (a. f. b. L) : muzo
TUrk mOziginin en az altl aSlrllk bir mOrekkep
.
makaml olup nUmOnesi kalmaml~t,r.
(a. i.)
: geceleyin uzakten
gorUnen ,atelj.
Utarid
J
)k..c
(a. h. i.) : astr. Arzltilek
( MerkUr). Kalem·i utarid·rakam. : Uta rid !=lib! vazan kalem. [Bu seyyareye (*gezegen) pazar !=lecesi
ile <;ar~anba hakimdir.
Bunun altlnda doganlar,
anlaYI$II, kavraYI$IJ, zeki, kurnaz olurlar]. '
utat
wL:.c.
(a. i. atl'nin c.) : asiler, ser-
ke~ler.
uteka
L..1::,
("ka" lJzun
atik'in c.) : azatlda r , azat
ler.
olmu~
okunur. a. s.
kaleler, cariye-
1lSi
I
uim
r-~
utm, utiim
(a. i.)
bot. yabani zey-
tin agaci.
uI,me <l":':'
(0. i.)
bot•.zeytinimsi mey-
ve. [hUilnap, jiJde.. v. b. gibi).
U!fUfe 'ltJ)::> I
az bulunur
( a. i. turfe'n,in c.)
tuhaf,
utufet ..:..9-,k~
(a. i.) : IOtuf, nezaket;
r kl
utum
ta~
utiivv
karl~lk
(a. i.) : 1. tlrnak.
l":, ~ J I
uzima
yerin, aqrlslz' ve
(bkz
(a. i.) : hek. vUcudda bir
ate~siz
olarak
~i~mesi.
serke~lik. -
uyOb
A
2. ayaklanma.
(bkz
(a. i. c. : avavir)
~.J-:t:..
isyan).
1. dag
i~
ayb'ln c.)
aYlplar,
(a. i. ayn'ln c.) : 1. gazler.
iri ve siyah tan.eli bir ~e!1it
uvun.iil·bakar :
Uzum.
:..:..!;;;-
uzbet
(a. i.)
bekarllk, ergenlik.
s.~k
uzema'
(a. s. azim'in c.) : bU-
yUkler, !1eref ve mevki baklmlndan bUyUkler.
uzema·yi devlet : dev/etin bUyUk adamlarl.
1"':1..::.
uzeym
(a. i. c. : uzeymat) : ke'-
.( a. i.
uzeymat
uzeym'in c.)
uzeymat.. sem'iyye : anat. kulaktaki sandOka-i
tabl'ln (davl{1 sand,qJnln) etraflnda bu/unan dart
kUc;Uk kemik.
'uzeyvat
uzuvcuklar,
":'>\.J~
kU~Uk
(6. i. uzeyve'nin c.)
uzuvlar.
yalmzllk
(a. f. b. i.). (bkz:
ko~esine
-ni~7n
j.;C:J~ (a. f. b. s.) : yalnlzIJk
ya~lyan.
c;ekilen. tehada
(bkz : uzl.et-
).
uzlet-ni!}in
~ekilip
haya
uzm
0:~
yalnlz
~.Jll.; \
!",,1.c.
•.:...J;;;-
(a. f. b. s.) : ten-
ya~lyan.
(bkz : uzlet-gUzin).
( a. i.) : yal~1n kava, kayallk.
(a. i. c. : a'zam): kibjrlenme;
u/ulanma.
(a. s. a'zf!m'c1an) : daha (en,
(fh.::.
pek, 1;01<) bliylik. [a'zam'm mUennesi]. Beliyye·i
uzma : c;ok bUyUk dert. Sadaret·i uzma : yUcl3 sadrazamllk mevkii.
(a .. i.) : 1. birinin mensOb-
uzme
olcluquaile. 2. akraba. 3. a~lret.
(a. i.) : onde olan per~em,.
..:.»..i.,;:.
sac;. (bkz : perc;em).
uztumme
kemikcikler.
.)
I.
;/
uzret
mikcik.
(' a .
f . b.
uzlet-geh
uzma
( bkz : uzObet ) .
If::J v'P
tenhada oturulan yer.
uzlufe
2. PJnarlar, kaynekJar.
~ekilip
uzlet-gah ).
gizleme.
I
j-,:~
A
w
uzlet·giizin
kusurlar. Setr·i uyOb : aYlplarr artme,
Settar.iil.uyub (aYlpl2rJ orten) : Allah.
uyun
ko~esi,
radam].
(a.
(a. i.) : bir yana
kendi kendine tenhada ya~ama, yalnlzllk, kO!1esine
~ekilme. (bkz : inziva).
uzlet.ga h
(a. i.) : 1. kibir ve azametle
)-'~
.:.J /
uzlet
~efkat.
(a. i.) : 1. ka~k. (bkz : kah,
.J...:;.s;.
uvvar
uzima·i mizmar : anat. nefes borusunun yukarrki deliginin ~i~rnesi.
duvar; ta!1 yapl.
k,rlangJ<:r. 2. s. korkak
1352
)~\
uzfur
zufr ). 2. asma fi I izi.
~ey.
utru, '~J.)b\ (a. s. ) : saglr. (bkz : ker 1 ) •.
kasr). 2.
uzeyvat., h·urd~.bjnivye : hek. hurdebinle (mikroskop) gorUlebilen uzuvlar; .bakteriler.
(.,1..::,1
Ca. i.) : 1. her ~eyin asl,.
2. insanln Irk.ve nesebi. (bkz:
uzubet ":"!J..i..::.
ustumme).
(a. i.) : tatlJllk, ~irinlik, 113-
tiflik.
u%ubet-i lisan
dil tatIJ"gl, tath dilliJik.
\
ueur
uzubet . ..:...U;';:-
(a. L)
de 10. basit makam. Hicaz ailesi denilen 4. basit
makamdan biricHr. Hicaz ile pek yakla~lr (Uzzal'.
den ba~llca eserler de hicaz'da gosterilmi~tir). UzZEll, hicaz be~lisine u~~ak dortlUsO ilavesinden ibarettir. UmOmiyetle C;lkICI; nadiren inici olarak ku'llandml~tlr. DUgah "Ia" perdesinde durur. GDc;IUsU
-be~li ile dortlUnDn birle~tigi be~inci derece olan.
hUseyni' "mi" perdesidir. Niseb-i ~eri'fe'den dizisinde 7 tane olmakla mOI8Ylm'dlr. Donanlm,ha "si"
bakiyye bemolU ile "fa" ve "do" baklyye diyezleri
konur. Orta sekizlisindeki sesleri -pestden tize dogru olmak Ozere- ~oyledir: dDgah, dik kUrdi', nim
hicaz, neva, hUseyni, evie, gerdaniyye ve muhayyerdir.
bekarllk, ergenlik.
(bkz : uzbet).
uZV.J~
(a. i. c.
a'za): *organ, vO-
cOdun mUstakii par~asl.
uzv-i te'nis
bot. 1) di~i orQan; 2) arkegon.
uzv-i tezkir : bot. erkek organ.
~·Iy.a.c (a. i.) : fel~. orgencilik,
uzvaniyye
fro
organieisme.
uzvi, uzviyye ."'~"'tS.J:.a>:. (a.s.): uzva ait,
..
t
uzzal.aeem
uzuvla ilgili, canll, organik. Kimya·yi uzvi : uzvi
organik kimya, fro ehimie organique. Gayr·i uzvi:
canslz inorganik, fro inorganique.
uzviyyet ":"'~J..a.c
uzzal
J\~
uzzal-h~seyni ~,JI;.;:-
(a. i.) : canllllk.
(a. L) : muzo
r~ JI~ (a. b.
i.) : muz.'TUrk
mDziginin birkac; aSlrllk mDrekkep makaml olup
ZamanlmlZa 'kalml~ hir nOmOnesi yoktur.
(a.' b. i.) : muzo
TUrk mUziginin birkac; aSlrl,k bir mUrekkep maka·,
ml olup z1Lmanlmlza ka'ml~ bir nUmOnesi yaktur.
TUr~ mDzigin-
u
u
t ' \ (a.
ha.) : Osman II alfabesinin "elif"
ve "aym" i1e ba~lIyan
melilerin' sesini verir.
ubab
kelimelerinden hafif zam-
veae
iieem
~~I
(a. L)
~iddetli, ta~kln sel
[.~\
(."'\
Ilklar. $ir-i iieem
suyu.
iibbehet
":"'t-.
I
(a. i.) : bUyUklUk, ululuk.
(bkz : azamet mehabet, Dbhet).
iibbehetlU : sadr:azamllktan
ayrdml~ olanlarm
resmi' Unvanl.
iibeyd
...l......£:.
(a. i. abd'den) : 1. kulcaglz,
kolecik. 2. erkek ad,.' Umm·i iibeyd : kurak c;ol.
ubeyd.ine ",·I...l:~c
(a. f. zf.) : degusiz kula
yakl~lr
sOrette.
Ma'ruzat·,
ubeyd-ane: deqersiz
kulunuzun bi,: ma'rOzatl olarak ..
ubhet
":"'t-. I
(a. ,i.)
[asll : "Ubbehet"dir]. (bkz
bUyUklUk, ululuk.
iieret ':".J:-- I
iieret-i sukuk : [es'dden] kaddar
tarafmdan
allnan hare; ve resim. [hUccetten 25 akc;e, sicilden
7 akc;e, ~ikahtan 12 ~'kc;e, olunDn taksim edilen
teri'kesinden binde yirmi olmasl kanun ile 'tayin
olunmu~tu1
iicum
Ie, ata"k s,fatiyle.
(a. zf.)
baballk cihetiy-
'
r" .J:-- 1
J.>:--I
(a. i.) : kale, palanka.
suyun rengi ve tadl-
ntn bozulmasl.
lieur
"'.; y. 1
(a. i. e. : UcOrat) : 1. hizmet
ueret-i kademiyye : ayakteri adl altmda verilen
para. 2. nakliye, posta, telgraf, demiryolu ve saireye verilen para.
Ilk. (bkz : pederl).
ubuvveten
gayet kUkremi~ Ylrtici arslan.
verilen para veya mal. Bila·veret : paraSIZ. (bkz : meccanen Y.
Ubbehet).
(a. L eb'den) : baballk, ata-
(a. i. eeme'nin, e.) : slk agac;-
kar~d,gl
iieun
ubuvvet .. ';:"·y. I
~ bkz :
(a. i.) : ael su, tuzlu suo
ab-I ~orl, ~Orab, ~Oraqe).
)~I
(a. i. eer'in e.)
eeirler, se-
vaplar.
ueur-i cezile
bol sevaplar.
1353
i
ucOrat
iicurSt
0
iidebi'
0),,1
iidre
i. Oeret'in e.) : Oeretler.
OkSf
J\SI
(a. i.). (bkz :ikaf) ..
(a. i. edib'in e) : edibler.
iikel
,-,lSI
(a. i. Okle'nin e.) : lokmalar.
1)):--1 (a.
iifc;e
~\
iiff
J\
(a. L) : ayazma, [Hlris-
(a. L) : anat. kaslk yarlgl.
tiyanlarea makhul olan] su kaynagl.
(f. i.) : bostan korkulugu.
f\
iikl
(a. n.) : of!
aZlk. 3. zeka. (bkz : OkOI ).
\'
(a. L) : yeti!?mi!?; serpilmi!?
iifhOd'
c;oeuk.
d,4:l ~~9\
iifkOhe
(a. L)
kalinacak !?ey. (bkz
j
iifnOn
):91'
cJG\
(a.
iikre
-,.;,) \
(a. i.) : 1. c;:ukur. (bkz : huf-
(f. s. e. : Oftade-gan) : ,1.
jlf'"l:91
(f. s. Oftade'nin e.) :
LS~bl
(f. i.) : Oftadelik, dO!?-
iiksOrri
jl:;1
hizan
ij
.J )9 \
ufOI
(f. s.) : dO!?en; dO!?erek.
(,a. i.) : 1. batma, kaybol m~,
~y'9\
(a. L)
c;aYlrl, c;imeni c;ok
iik,u,
__;., }5\
(a. L) : bag sarmaljlQI. to-
humsuz sarma!?lk. [Araplar, hlrslzl buna benzetirler].
,-,lSI
(a. i.) : 1. meyva. 2. r1Zlk,
aZlk; nasip. 3. zeka. (bkz : Okl). Zu·iikiil : zeka
sahibi, zekl'.
iikzube <t>.JJ.)!
iilbe
( a. L)
vazlfe, *gorev,
lSy)..91
( a. s. )
vazlfeye ait,.
(a. L) : yoleuluCja veya askere
L~l\
(a. L) yalan, uydurma soz.
(a. L): 1. ac;:lik. (bkz: eO').
2. kltlik.
Ulbub
,c....tsl
t,S\
dO!?e' knlka [gitme].
vazlfe He iIgiIL fro fonctionel.
iihbe
10tuf;
..:,.J~_)I (a. i.) : bot. sarma$lk.
Fr. fonction.
iif'ulevi
kerem,
iiksus
gorOnmez olma. 2. mec. alme.
iif'Ole
( a. L)
gOzel olan bahc;e.
iikiil
iiftSn
i. e. : Okel) : lokma.
bah!?i!?
kOnlOk.
Uftan
d,.e!.;.)\
iikrume
(a. i. e. : efanin) : 1. hal,
1. c1u!?l11u!?ler, du!?kOnler; bic;areler. 2. ·a!?lklar.
iiftade-gi
¥\
u'eObe).
dO!?mO!?, dO!?kOn; bic;:are. 2. a!?lk./3. i. kadln ad!..
iiftade-gan
iikle
re ). 2. top, yuvarlak !?ey.
nevi, C;e!?it, eins. 2. sac;masapan soz, dedikodu. 3.
kSrI!?lk dallar.
iiftSde
(a. i.) : 1. meyva. 2. yiyeeek,
'Dlfet
":-'J,::,II
..:....iJl
(a. L) : kiraz c;:ekirdegi.
(a. i.) : 1. ali!?ma; kaynaljma.
2. goru!?me, konu!?ma. 3. ahbaplik, dost1uk. 4. huy
etme.. Germ·iilfet : 51k, flkl, ic;:li d,!?Ii:
',&:
mahsu~
iihciyye
cl..~1
(a. i.) : hlcvetmiye, yermi-
ye sebebolan !?ey; yerme. (bkz. : OheOvve).
iihciivve
O)~\
(a. i.) : hicvetmiye, yermiye
sebebolan !?ey; yerme. (bkz : Ohciyye).
iihkume <\. e~..ts 1 (a. i.) :, alayel hal ve soz.
1354
iilfet-ger ,.IC:..in.
elbise, malzeme.
(a. f. b. s.) : Olfet edici,
eden.
iilfet-geri
lS,.If::..iJl(a. f. b. L) :
ulfetqe~lik,
Olfet edicilik.
iilhiyye"':,:~J \
(a. i.)
: oyuneak, c;:oeuk
oy~neagl. (bkZ : bazic;:e, OlhOvve).
ulhuvve w.Jt"1I
(a. L) : oyuncak,
It''':!\
ul·in·nuha
J" \
,) .J'(~" \
iimhud
c;ocuk
oyuncagl. (bkz : baziC;e, Ulhiyye).
(a. i.)
1. c;omlek. 2. tuz·
luk.
(a. b. i.)
akdlr kim·
seier..
(f. i.): 1. umut, umma.
iimicJ
Kat'i umid : Umit kesme.
ul'Obe ""..J") \
ul'uban
(a. L) : oyun, piyes.
jl=,,11
Ulu·l·ebsar
(a. L) : oyuncu aktor.
)..a! 'j \ J" I
( a.
b. i. ) : gorU~
umid·i canan: sevgilinin Umidi, onun !=Jelmesi,
ona kavu$ma UmidL
iimid·i istikbal : yartnln Umidi. 2. erkek ve ka·
din adl.
kabiliye'tinde olan kimseler.
ijmid·bah~
(a. b. L)
u!U·I·elbab
'-;.;t.,..1...... I (f. b. s.): Umit veren,
Umitlendiren.
sagduyu sa hibi ol·an kimseler.
iiJU·I·emr V"" 'jIJ,,1
(a. b. i.) : 1.
p~di~ah,
kanun vazll. 2. MUslUmanlann yetkili olan amirleri.
[halifelere, kadllara, kumandanJara ~amildir].
t\
ii!Um
(f.' i.) : bolUk, cemaat, taklm.
ulUm Ulum : bolUk bolUk, taklm taklm.
iim
~I
olan
~ey, i~,
(a.
iimem
iimenll~yi kavm : bir kavmin emniyet ve gUvekazanml~
(f. b. i.)
umdur·
(f. b.. s.)
bir
~ey
Umit
(f. b. i.)
Umit veri,
umulan yer, ,makam.
iimid-geh
.J"""~I
(f. b. i.). (bkz: Umid-gah).
)", ..\.:.• 1
(f. b. s.): uman, Umitli.
(a. s. e91in'in c.) ; 1.
gUvenilir kimseler. 2. eminler, alay hesaplarln1n
veya sandlk muamelelerinin kendilerine blrakddlQI
kimseler.
nini
(f. zf.) :
Umitlenmi~.
iimid·var
.. L:... I
I.S!.~ ..\.,.... \
iimid-gah
i. Ummet'in c.) : Ummet·
iimem·i kadime, - . i sab.ka : eski, !=Iec;mi$ zaman Ummetleri.
iimena'
"".~~ ..\.:.• \
iimid.beste
baglaml~,
ler. Hayr·UI.umem
MUslUmanlar. (bkz : Ummet-i
Muhammed). $efi·iil·iimem : Hz. Muhammed.
Umitlendi-
ma, Umitlendirme.
(a. i.) : ovUlmeye sebeb-
hal.
(f. b. s.)
..I.... \
Umid-bah~ olana, Umit verene,Umitlendirene yakl;;acak surette.
iimid.bah~i
(a. L) : adet, usul, gorenek.
4.> ",..1..• 1
l~
iimid.bah$ane
(a. i.). (bkz : Umm).
iimdOd ,)"..1..• I
umdOha
umid.bah~a
• J
recek surette.
(f.zf.) : Umitl;
iimid·varane
olans
yakl~acak
iimid.vari
alan bUyUk kimseler.
surette.
~ )1",..1.::-1
(f. b. L)
Umitvar-
Ilk, Umitlilik.
iimera
IV""I
(a.L emir'in c.)
1. emir-
ler,
begler. 2. ask. binba~I, yarbay, albay rUt·
belerinde bulunan fermanlr subaylar. [bu rUtbelerin altlnda bulunanlara: "zabitan", UstUndekilere:
"erkan" denirdi]. Emir·iil·iimera : tar. beylerbeyi.
[Tanzi'mat'tan
lerin lakabl [Tanzimat'tan once],
sonra Istabl-i amire i1e mir-miranlarln araSlnda sivii rUtbe olup Unvanl : "izzetlU pa~a" dlr].
timlUc
benziyen uzun,
berg).
iimlOd
(a. i.) : 1. selvi yapragll1a
kan~lk
bir ot. 2. yaprak. (bkz:
(a. L). (bkz
UmUldan,
UmUldani).
1355
iimm
II
iimm
(.a, i: c. : ummat, ummehat).
ana, anne. Li·iimm : ana taraflndan. (bkz ,': mader, valide).
umm·i sulbe :anat. beyin zarlanndan en kallnl
ve en dl~ta bulunanl, fro d~re-mere.
~ocukanasl
veled
..L.... l
iimmid
bulunan
sattlmaz
iimm.iid.diinya. (bkz : Umm-i dUnya).
iimm·iil·bilad ': Mekke-i Mukerreme.
iimm·iil·fazail : ilim.
iimm·iil-habais : ~arap, i~ki.
iimm-U1-kitab : tas. 1) akl-I evvel;' 2) ar~m
Ustundeki kaza 'Ie kader levhasl. (bkz : levh-i mahfOz); 3) Kur'an'da Fatiha sOresi. (bkz : seb'ul-mesani).
'iimm.iil-kura : M~kke-i Mukerreme.
iimm-iil-Kur"an : Fatiha sOresi.
iimm-U1-mii'minin : Hz. Muhammed'in zevceleri.
(bkz : ezvac-I tahirat).
umm·iin·niicIJm :' astr. saman
ui'jrusu. (bkz:
kehke~an ).
, iimm-ur-re's : dimai'j.
iimm-ur-reziiil : bilgis,izlik, cehalet.
.:."Yl
(a. i. Umm'un c.) : 1.
analar, anneler. 2. esaslar, asJllar. 3. degerli, 'ilmi
kitaplar.
ummehat~1
mu'minin : Hz. Ml)hammed'in refikalan. (bkz : ezvac-I tahirat).
ummehat-iil·evlad : [UmmUI-veled'in
c.] huk.
[eskiden] mustevledeler;
mevlalarlnln fira~lndan
ikrarlanna mukarin ,oJarak e;9cuk dogurmu~ olan
\,c€iriyeler.
..
..::..
\
umid ).
4~.... 1
ummiyye
(a. s.) : anaya, anneye ait,
ana i'le ilgilL Salit-, ummiyye : salavatln bir nev'i.
(a. i. c. : umem) : 1. bir
peygambere inanlp baglanan cemaat, taife. 2. bir
dille konu~an insanlann hepsi.
ummet·i cemiat, - · i idbet : bir taifenin kendilerine gonderilen. peygambere inanan klsml.
ummet-i da'vet: bir taifenin kendilerine gonderilen peygambere inanan klsml.
ummet-i icibet ':. ummetin,
peygamberine inanan klsm!.
ummet-i Muhammed : islam dininde bulunanlar.
(a. i.) : ummilik, <;>ku-
yup vazma bilmezlik.
iimmuh~ni
J·lr.. . 1 ,
J'Ltl t l (a. h.
i.) : Hz.
Ali'nin ablas!. [Mi'rac gecesi Hz. Muhammed, bunun evinde bulunuyordu].
<L..:..-I
umniyye
(a. i. c. : emani): 1.
3:
limit, umut. 2. istek, arzu.
.J .J~A I
iimsule
niyet, kuruntu.·
(a, i.) : ed. ornek olarak
verilen beyit, 'mlsra.
..::..A.J.... I
timOmet
(a. i. unim'den) : ana·
Ilk,annelik, Hukuk-, umumet
umumet va ubuvvet : anallk ve baballk slfatlan.
~ ,...... 1
iim'uz
iimmet
i.). (bk~
ummiyyet
umm·iid·dem
anat. kirmlzl kan damarlannda
goruler1 ~i~me, kabarma.
'
iimmehat
' (f.
i.fmmid·i nim-hande : gulumseme umidi.
iimm·i dunya : Mlslr, Kahire.
umm-i
cariye.
iil11mi-i ssd,k : Hz. Muhammed.
(a. i.) : 1. ke!;i; ,karaca.
(bkz : ma'z). 2. ke!;i ve karaca surUsU.
iimu-Idan, iimiildani
J'I..ij.... 1,jl.,J.AI( a. i.): 1-
taze fidan, dal. 2. ince, narin
gene;. '
unan
unas
jVI
l,,)"'VI
vu\:ut. 3. s. guzel;
(a. i.) : inleme.
(a. i. nus'den) : halk. (bkz: nas).
iinbub, unbube
enabib) : 1. bogum,
boru, borucuk.
4"•.J;-"\,
kaml~
~.J;-,·I
(a. i. c. :
bogumu.' 2. anat. inc.e
unbube-i bevliyye : anat. sidik borucuklarl.
unbube-i hazmiyyc : anat. aglzdan kalln baglrsa.'
gin nehayetine kadar uzanan hazim borusu.
unbube-i ~a'riyye : anai\
capillaire.
* ktlcal boru,fr. tube
unbub'l mi'devi : hek. mide Vlkamak veya mi·
de tGbajl yapmak uzere kullanJlan lastik boru.
unbub·i.iI-habl : ince vol, patika yolu.
ummi
(a. s. umm'den) : anaslndan
nasJl dogmu~ ise ovle Kallp okuma yazma ogrenme\ mi~ [kimse.J.
1356
unbubi
benzer.
J.-.J;-"\
(a. s.) : borumsu, boruya,
uskutuss
~-,:'\
unbuse
(a. i.) : (;ocuklarm oyunu.
unbO~, unbO~e
<l~ .J:'\ , .;.J:'\
(a.
i.)
bot, nebat koku, kokU verden taklmiyle ~Ikanlan
fidan, aga<;.
"il
iinma
(a. i.)
iC;i saman, ot doldu-
(a. i. c. : eradf) _:
cb. ,,~ ) \
(a. i.) : salmcak.
uydurma soz.
urcOha
urcOze
~I
yal~n,
(a. i.)
.);1
urd
uns tutmak : all~mak; d(j~Up kalkmak, 2, tas.
kalbde, CemSI-i Hazret-i
ilahiyye mU~ahedesinin
eseri.
~'I
I)
j-,~ ;I
(a. I. recez'den)
ed.
mlsralan kafiyeli, klsa vezinli nazlm.
alr~ma.
iinsa
.s.9 ~)\
urcOfe
I
rulmu~ ~ey.
uns
urbun
(a. s. I. c.
di~i, ka-
inas)
(f. e.) : gibL
urd·i Behi!;t : "cennet ~ibi, cennete benzer"
Nisan.
.J."...)I
urmule
(a. I. c.
eramil, eramil):
(a. i.)
1, (bkz :' erOme).
ergen [delikanlll
dm, klz.
~ILi\
, unsill·uns
(a. i.)
slklflkl ko-
2 ..Ad kavminin mezarlan.
nu~ma.
unsi, unsiyye
~\
.s...i I .
lio
(a. 5.) : 1.
all~
ml~, sokulgan.2.
i. arkada~. 3. [birincisil erkek,
[ikirlcisi] kadln ad!. 4. unsi, [eskiden] kam.l~ kalemin iki klslmdan meydana ~elen kesik klsmmln
alt par<;asl. [i..ist parc;astna : '''vah~i'' denilirdil'
~...il
unsiyyet
us
V'\
(a. i.). (bkz : Uss).
i.S) l.....I
usara
esirler,
(a. I. c. : esabl') : hafta:
usbu'
(0. i.) : all!jkanllk, ah-
4.:.-,~_1
iisbObe
baplrk, arkada~llk.
(a. I. eSlr'in' c.)
(bkz : Usera).
(a. I.
C.
:
esabib):
kUfUr, sovme.
un~ude
mu~,
I).)."..:.i
I
(a. i. c.
ena!jld): okun-
soylenmi!j !jiir.
usbOi, usbuiyye ~-,,:,_I, J-,~""\ ~a.
5.)
h,aftallk. Ceride·' usbuiyye : hafta"k qazete.
(a, i.) : i1mik, dUgi..im.
unOf
J;I
runlar. Tergim·i unOf : 1) burunlartnl klrmak, kibirlerini klrmak; 2) hakaret etmek.
unuset
'unvan
(a. i.) : di!jilik.
j\.fJ:-
usbu$
~\
usera'
.I,?'\
(f.
(a. i.).: 1. kitap, mecmOa,
"
makale ba$IrQI. (bkz
ser-Ievha); 2. ad, isim, lakab. Sahib·i unvan : Yi..iksek mevki sahibi.
( a. I. eSlr'in c.)
1. esir-
ler, tutsaklar. 2. kullar, koleler.
(a. 5.) : 1. e$ik bekJi-
uskOb
yen, papu~~u, kunduraci. 2, i. dokOlUp akan, dokulmU~ olan suo 3. i. S1ra He dikili aga~lar. 4. i.
demirci.
uskube
unzOha
. (a. L) :
aglr~ak,
tapa.
(a. i.) : kibir, gurur;
uskuf
bi..iyUklUk.
urbe
i.) : kehle.
(a. I. enf'in c.) : anat. bu-
4.>.)
I
(a. i.)
ukde). 2. bi..iklUm. 3. hile.
1,. dugUm. (bkz
u..i-I
uskutuss
(a. L) : papas. ~bkz : rahib),
~\
(a. [rumcadanl i. 'c.
Uskutussat) : astl, cevher, madde, unsur.
1357
uskulussSl
~l..Ju....\
uskutuss,at
kutuss'un c.)
uskutuslar.
uslUb
ustid-I ku'"
5.. . 1
(f. L) : kirpL (bkz :
",;-,j...1
u~gur).,
usJub-j adi : ed.
alelad~
ifade tarzi.
.......,\
(a. i.) : sidik zoru, sidik tutu 1-
masl.
iistidi
j)JI
(a. i.) : 1\soz ve hadis naklet-
me. 2. seleflerden gelen
~an
ve
~eref.
(f. L)
iisrul;
2. melek. 3. her
Gune~
iisrub
: 1. guzel ses.
ayrnrn on yedinci gunu.
(a. f. i.) : Ostadlrk, us-
tallk.
tl:.... 1
(f. s;) : hayaslz, edepsiz kim-
se. (bkz : kustah).
4.;l;.l:.... ~
ustiih·ine
iistarn
usre,
mu~ten
I"L:.:..,I
\
(f. zf.). (bkz : kustah-ane)
(f. L) : 1. altrn veya gu-
I
yapllml~
.<\
at eyeri, uzenQi. (bkz : Ostam).
2. s. emin, guvenilir.
~L:-'
Ustaz
(a. i. c.
esatiz, esatize).
(bkz : ustad).
iistiziyyet
(f. i.) : kur$un.
<;ok ,iyi bilen.
(a. f. if.) : ustada
ustiid-ane
ustih
uslUb-j ali : ed. ustOn ifade tarzl.
iislOb-i hakim : ed. hikmetli soz soyleme tarzl.
~eyleri
birc;ok
yakl$lr yolda; usta 'elinden C;lkml~ olarak; ustaca.
(a. i. c. : esal1p) : 1. tarz,
0101, bic;im, usul. 2. Hade yolu. (bkz : selika).
iisr
ustid-I a/zam : 1. en bUyuk iistad, en buyUk
'usta. 2. ustadlar te$kilatlnrn ba~kanl.
(a. L) : e!1ik tahtasl.
uskuffe
uskur
(a. [rumc.,;jdan] i. tis-
(a. L)
ustazllk,
ustadllk, ustalrk.
(f. i.) : tar. bina ve kubbeler
ic;in lazlm olan
kar.
iiss
kur~unlarr
U"'\
d6kup hazlrllyan san'at-
(a. i. c. : esas)
0 1..),,:-1
Ustudiin
iislUn
0,,:....1
iistur
),,:.... \
(f. L) : mecOsi mezan.
(f. L) ; direk. (bkz : sutOn).
: 1. ask. us,
herhangi bir saldln~a esas olmak uzere 6nceden
donatrlml$ olan yer. 2. esas, asrl,k6k~ temel.
iiss-i bahri : ask. deniz ussU.
Uss-j zafer : ask. Yenic;eri ocaglnrn lagvl hakkrnda Esad Efendj'nin yazdlgl kitap ["Ebced" he·
sabrna g'ore onun zamanrna, rastllyan 1241 (1825)
yrlrnlg6sterir]. ,
(f. L) : davar, at ve katlr
gibi d6rt ayakll hayvan.
(a. i. c. : esatir) : 1.
iisture
efsane, yalan, batll soz. 2. uydurma, masal, soz.
0 1-,;..L.,\
iistiihan
(f. i.) : kemik. (bkz
uss-uJ-hareke : ask. askeri harekatJn ba$langlclna, esas olan yer. 3. mat. Us, bir saylnrn kac;rnci
kuvvete yukselebilecegini g6steren ve 0 sayrnrn biraz yukan sagrnda yer, alan saYI : 7 3 Qibi.
[ustUhv€znruba, ustOlwanrend, ustUhvanrenk: masal
ku~u olan "huma"nln adl].
iiss-i mJziiri : mat. talebenin (*ogrenci), slnlf
gec;mek ic;iri biltOn derslerden almak z6runda kaldl?:jl notlarrn ortalama' miktarr,
kemik parc;asl.
iist~ ~...,I
( f. L). (bkz
ust~d )
[na-
zlmda kullanlllr].
iistid
~L:....I
u- L \,
iistiikus
(a. i. c. : ustOkusat) :
1. madde, cevher, aS11. 2, gok cisimleri. 3. geometri.
(a. i. UstUkus'un
iistiikusit
(f. L) : 1. "muallim, *6gret-
men; usta, sanatkar. 2.! bir ilim veya san'atalanrnda ustOn veri olan kimse. 3. universite profesoru.
4. mason 10caslnJn ba~kanl.
1358
1
(f. b. i. )
iistiihan-pare
c.) : 1. maddeler, aSlllar, cevherler. 2. g6k cisimleri. 3. geometriler.
iistiire
j)...;.....\
(f. L)
ustura.
uxeyn
(f. 5.). (bkz: ustuvar).
ustuvan
u~ne..i !;eybi : [sakal' gibi] salklmsa~ak gorunu$-
Iii yosun.
(~.
ustUvane
i.)
1. direk;
i<;:i bO$ direk. 2. geo. silindir.
u~niyye.i
ustuvani
ustuv£lIle, si-
lindir bi<;irninde.
ustUvar
),.,:..... \
(f.
(a: i.) : bot. suyosunjart.
~)j':.... \
r'l::..:., 1
u!;ti.ili.im
5.) : 1. saqlarn, kuv-
vetli, dayanlkll. 2. guvenilir.
ustUvari
berriy.ye : bot. yaprakll karayosunlarl.
u$niyye-i hadra : bot. diyatome, silisli alkle'i
fr. diatomees; lat. basillariophta ..
)ts::..l:~1
u!;tuli.im·kar
(f. 5.)
k0vvetli, saglarn,'
(f. i.)
kavga, Qurultii;
(f. b. s. ): kav-
gael, gurultueu.
emniyetli.
(f. L) : deve. (bkz :cemel).
usur
J'I
usve
(a. i.) : iyara izi. (bkz : nedbe).
0,.,....\
(a. i.)
: imtisal numOnesi,
u~tUr·ban 0~~.'\~ \ (f. b. L) : deveci. (bkz :
sar-ban, $utOr-ban).
ornek olaeak insan.
u$abe
u!;tUr.dil
~ L~\
(f. b. s.) :~inci; hasetei.
,..JJ';':' \
(a. i.) :1. karl$lk eemaat.
2. nesebi, Irkl karl$lk adam. 3, hlrsJZllk, rO$vet gibi $eylerleelde edilen kazan<;. 4. (e. : e$aib) ila~/I
$erbet.
(a. i.)
u~tUr·gav
kurt, bo<:ek. (bkz
dOd).
.!J,;..:. i (f.
u!;turek
lr.t.:.\
J
u~tur·gaz
L)
)c';~\
: dalga. (bkz : mevc).
(f. b. L) :zurafa.
("ga" uzunokunur.
f. b. i.) : bot. deve otu.
("gu" uzun okunur.
u!;gule
a. L) : ugra$Jlaeak i$. (bkz : me$guliyyet).
u!;gule·i hasene : iyi, gOzeli$ler.
i.i~tUr.har )I,.,>,;~\ (f. b. i.) : bot deve dikeni,
deve otu.
(f. i.) : [6klu 1 kirpL (bkz :
u!;gur
Oskur ).
,.,.;..,;.:. 1
u~tur.hO
(f. b. s.)
deve huylu,
kinci.
(f. i. ): <;i<;ek. (bkz
u!;kOfe
u~tur.murg
tv" .,;,:.,\
(f. b. L)
deve kU$u.
$ukOfe) .
u!;kOh
0,.,G,1
(f. i.) : bOyuklOk, ululuk,
utruc, utrucce
(a. i.)
b::>t. a9a<; kavunu.
$an ve$eref. (bkz : $OkOh).
u!;kufte
u!;nan
<t:.i..G,1
0L.~1
(f. i.) : a<;Jlml$ [<;i<;ek].
(a. L) : bot. <;ogenotu.
[bir kok olarak sabun verine kullanJllr.].
u!;ne
~:_~l
( a. i.) : bot. yosun, aga<;
yosunu.
u!;ne·i karni : boynuza benziyen yosun.
usne·i kasabi : hek. suda bogulanlarm akeigerleri~de meydana gelen beyaz veya gul renkli kabarelklar.
utOb
":"J"\
uvel
,...1,,1
uveyl
...I!.J\
uzani
J',~ \
( a. L). (bkz
iteb).
(a. s.) : fels. fro prima ire.
(a. L) : vevey/a, <;Igllk.
(a. s. ve i.) : bOyOk kulakll
udarn. [merkepten kinaye olarak].
uzeyn
..:~ ~ \. (a. i.) : 1. kulak<;lk. 2. anat.
kulakC;lk.
1359
uzeyn-i eymen
uzeyn·i eymen : an,at. kalbin taban klsmmda bulunan ve sagdaki ana toplardal"(larlardan kanl allp
kannclklara veren (sagdaki) bo~luk.
uzeyn-i eyser : anat. kalbin tab8'h klsmmda bulunan ve soldaki ana toplardamarlardan kanl allp
karmclklarp veren (soldaki) bo~luk.
,uzeyn-i ma'deni : J,ek. hastallktan dolaYI kaIbin
uzeyin ,( kulakC;lk) lerinden i~itilen ses.
(a. i. c. : azan)
uzn
1. kulak.
(bkz : gO~). 2. telli c;algdarda akord etmiye yan,yan' burgu, mandaI.
uzn·i dahili : anat. ic;k~lak.
uzn-i feres (at kula1:)l)' : he(
JI)
nin altmdaki
ekleme uzantIS/, he'nin kuyrugu.
unz..i harici : anat. dl~kulak.
unz-i mutavasslt : anat. Jrtakulak.
uzn-ul-himar : bot. e~ek kulagl; karakafes denilen nebat (*bitki).
v
va
IJ
(a. 11.) : "vah, yazlkl" manasma ge-
lerek esef, haYlf, hasret !=Iibi kelimelerJe kullal1lllr.
eyvah, yazlkl Va-hasreta : ah aYnl~I! ..
gibi.
Va-hayfa
va
'J
(f.e.): ':geri, arkada" manasl'na
gelerek *birle~ik kelimeler yapar : Va-mande : geride kalml~ geride. Va-pesin : en gerideki, en sonraki .. gibi.
va'
(.J
(a. i.)
derecesinde IUzumlu
'J
va-beste4.:~
c;akal. (bkz
(f.
b.
,\l~-!\.
~
oJ
(bkz : vecibe).
"~'J ~ ~\J
vacid, vacide
(a. s.) : 1.
vaciz, vacize
.,;:--I J
,
.,r.-I J
(a. s.)
klsa.
"'\J
(f. i.)
ogul. (bkz
ferzend, pOr,
mahdOm).
s. c. : va-beste-
muallak, mukayyed, mu-
....,
~ey.
v~kip
vUcOda getirici, getiren. 2. zengin. ["vacid": Allahm slfatldlr]. 3. i. [birincisi] erkek; [ikincisi] kadm adl.
vad
gan) : ...e bag". (bkz
tevakklf, menOt).
(a. i.) : yaPllmas/
(bkz : veciz, vecize).
~egal, ~egal).
va-bestegan
vacibe
(f ' .
b s. va• b este'
nin c.) : ...e bagll olarilar.
(a. i.) : iri damla" yagmur.
va'd
"A;. J
(a. i. c. : mevai.d, vuOd) ; 1.
saz verme, UsWne alma. (bkz : taahhOd). 2. yapdmasma saz verilen ~ey. EI-va'du ke-d-deyn : vait,
bore;; gibidir.
'
va'd-i muallak : huk. "filan adam senin alacagm'/
vermezse benv,eririm" demek gibi sazdUr ki "kefa.
let" olur.
va'd-i mucerred : huk. "filan kimsenin borcunu
aderim" demek gibi bir saz.
vacib. ~::'" IJ
(a. s. vuc9b'dan) : 1. terki
va-dade
.,,,,\,,,I J
(f. b. s.)
geri c;evrilcalz olmlyan, yapdmasl g~rekli. 2. yapdmas/ ~er'ar
mi~,
reddolunmu~.
(bkz
merdOd).
luzumlu
olan, farz derecesine yakm
bulunan.,
[Kur'an'da zlmnl delille emredilen :, bayram' nava'de o,),/:. J
(a. i.) : 1. bir i~ ie;;in anden
mazlan, adaklar gibi]. 3. fels: zoruniu.
belirtilen zaman. 2. bir i~i geciktirmek ie;;in belirvacib lizatihi : tas. adem-imumteni olan mevtilen zaman. 3. ece!.
cuttur ki vucut kendisinden olup ba~kasmdan 01va'de-i ferda : yann ie;;in verilmi!i olan saz.
madlgl ic;in madOmiyyeti~ imtinal zarOret halinde,
va'de·i yar :yarm vadesi, sevgiliniJ1. saz vermesi. '
oldugu yerinde kullandlrbir tabirdir.
vacib-u,l-ifa : yapdmas/ !=Ierekli olan.
vadi ~.)IJ
(a. i. c. : evdiye) : L iki dag
vacib-ul-vucud : var"1:iJ IUzumliJ olan, Allah.
vacib~ur.riave :1) riayet edilmesi !=Ierekli olan;
arasmdaki uzun c;ukur, dere. 2. bir nehrin aktlgl
2) tar. sadr§zam, vezir, ni~ancl ve beglerbegilerin
yer, yatak. (bkz : mecra).
ogullan gibi hurmet ve riayet edilmesi 'Iazlmgelen
vadi-i Eymen : Hz. MOsa'nm TOr dagmda Allah'kimseler.
.
m tecelHsil"le mazhar oldugu yer, Tur dagl civarmda bir dere. [Hz. MOsa zevcesiyle beraber buraya
'vacibat
.:..l~:-- IJ
(a. i. vacibe'nin c.)
vagitmi~ ve zevcesi burada dogum yapml~tlr]. 3. '1"01,
cip olan, yapdmasl gerekli olan ~eyler.
tarz, usul, alan. (bkz : saha).
<
1360
\I
vadi·i hamu~an : mezarllk, kabristan.
vadi.i kadim
eski tarz, eski usul $iir veya
nesir ].
r
4.:9\ J
vafi, vafiye
(,
jlJ
(a. s. vefa'dan) :
1. yeter, tam, elverir. 2. sozunde duran, sozunun
eri.
L'£-.:.- IJ
va' hasreta
ya~
eyvah,
( a. n. )
zlk. (bkz : va·hiyfa) .
vAhiit
~l...IJ
( a. i. vah'ln c. )
c;ol or·
tasmda suyu ve ye$illigi olan yerler.
va.hayfli
lA.;>- \J
vahdani
J'\,.b.J
( a. n.) : eyvah, yazlk.
vafi ve kafi : bol bol yeter.
(a. i. c.
vafid
evfad, vefd, vuffed,
(a.s. ) : ,Allah'm
birli~
gine €lit; Allah i1e ilgili.
vufOd) : elc;i; temsilci. (bkz : resOI).
vafir, vafir~
Q.)I J (, .)I J
Ivahdaniyye
(a. s. vefret'
bol, c;ok maL
den) : 1. c;ok, boL Emvil·i vafire
(bkz : bisyar, firavan, kesir). 2. ed. aruzda mufa.
aletwn mufaaletun vezni.
.....;;. J (a. s.) : 1.. al~ak, adi'. (bkz: den'i).
vagd
2. has is, tarnahkar.
"F J
vagi
yah
Q\J
(a. i.). (bkz : vegadet).
yah yah : yazlk; aClnm.
(a. i. c.
vahat): c;ol ortaslnda
suyu ve ye$illigi olan yer. (bkz : vaha).
vaha
<b-I J
(a. i.)
vahdaniyyet
birlik,
Allah'ln bir olu$u.
vahdet
~...\>- J
(a. i.) : 1. yalnlzllk, tek-
vahdet·i vucOd : varllgtn tek olu$u;
tasavvuf
meslegi. 3,if€lde slrasmda mevzOun dl$lna '~Ikrl
mamaSI, Y€lnl maksat ne ise yalnlz ondan bahsedilmesi, sozun dallandlrJllp budaklandlrrlmamasl.
vahdet·liram
(a. f.b. s»
dinlendirici, ,rahat yer.
( a. i.) : c;ol ortasmda suyu
ve ye$i1ligi olan yer.
vahal
fels. *tek-
vahdet·i fikir: fels. tek dU$uncelik, fr, monotde·
isme.
(a. n.) ,: yah, yazlk,ay. Ah u vah:
CIJ
(a. i.)
lik, birlik. 2. tas. Allah'a yakmllk, Allah'a ula$ma.
inleyip slzlanma.
yah
",:'\,.b.J'
tanncillk, fro monotheisme.
vahdet.glih
Qlt,-.J.:.- J
(a. f. b. i.)
yal-
nlz kalmacak yer.
J>- J
(a. i. c.
evhal, vuhOI)
batakllk, batak, c;amurlu yer.
(a. f. b. i.)
vahal.gah
vahdet·guzin
0,;5~.J.:.- J
(a. f. b. s.)
yalnlzllga c;ekilen.
batak·
vahdetiyye
(a. i.) : fels. bircilik,
fr. monisme.
vahal·nak· , !ll.:1:.- J
vaham
(a. f. b. s.) : c;amurlu.
(a. i.) : gebe kadlnm a$ yer·
mesi.
(a. s. vahim'in c.) : va-
vahama
him, aglr, tehlikeli, c;ok korkulu olan $eyler. (bkz :
viham).
vahamet
.,:..... L;. J
(a. i.) : 1. hazim gu~·
IUgu, zor hazmedilen $eyin hali. 2. guC;luk, aglrllk.
3. tehlikeli vaziyet, korkulacak hal.
vahamet·i hava : havantn vahimligi, tehlikeliligi.
F. : 86
(a. f. b. i.) :
vahdet·name
XV. am bilgin ve sofi'lerinden Afvonkarahisarlt Ab·
durrahim Efendi'nin 1460 (H. 865) de yazdl!:il'
manzum tasavvufi eserdir.
vahi, vahiye
<\:.4II J (, JI J
man€lSIZ, faydaslz, ehemmiyetsiz
(a. s.)
bO$,
r$ey J.
vlihib, vlihibe ~Jb IJ (, ":""~ IJ (a. s.' vehb'den) :
1. hibe eden, bagl$llyan, bagl$laYlcl.
vlihib.U1.limal : isteklerl ger/;ekle$tiren, Allah. 2.
[birincisil erkek, [ikincisi] kadm ,adl'.
1361
Allah. (bkz
veh-
vahir
(a. s.) : yalnlz, tek. (bkz:
vahi!?
• iil·idrak
vahib·iil·ataya,
hab ),;
yekta) .
vahid·iid-dehr; - -iil.asr, ~ -iiz-zeman zamanm;
devrin tek insam.
v:lhid-i.il-cins : bot. erkeklik ve di$ilif organlarmdan yalnlz bir tanesi bulunan zumre:
vahid-iil·filka : bOlo (bkz : vahld-ul·filka 'neba~
tat) ..
vahid-iir-rahim : zool. en c;ok bir yavru yapan
hayvanlar.
~J.:>-\J" ,...\:>-\J (a. s. vahdef-
vahid, vahide
den) : 1. tek, biro
sonra, -birer birer.
yekta ).
Ba'devahidiin: birbirinden
(bkz : bl-naz'ir,
munferid,
a J'.unite.
vahide karib noksanll harie·i kismet : mat. bire
yuklll eksikle oalum, fro quotient a 'une pres par
deFaut.
vahiden ba'de vahidin : birer birer, birbirinden
sonra.
vahid·i klyasi :' mat. *birim, fro unite.
vahid·i.il·filka nebatat
monocotytedones.
vahid.iil.fira!?
vahid·i.il·levn
:
bot.
*bin;;enekliler, fro
monochroma.
fiz. tekrenkli, fr·.
:1
fiz.
tekanlamll, fro
univoque.
~ahid·i.il·mesken : bot. *birevcikli, fro monoique.
vahid·i.is·sukbe: zool. ,tekdeliklileri
tremes. 2. L erkek !ldL
vahl
J:>-J
r$ey 1.
(a. i. c:: evhal< vuhOI). (bkz:
. vahal).
o)l(l,.. J
vahl·gah
vahma
l.3'" J
'
(a. f. b. i.) : batakllk.
.:;.3'" J
(a. i.) : a$ yeren gebe
kadin.
dart ayakll hayvan-
lara ariz alan bir hastallk.
r
J.>- \ J
fro mono·
(a.
S.
vehm'·
(a. s. c. : viham, vahama) :
vah~an
j l..:.:>- J
vuhO~)
(a. s. vah$'111 c.) : 1. ya- ,
ryerler].
bani [hayvanlar 1. 2. ISSI~, tenha
vuhO$ ) ..
(bkz:
(a. i.) : 1. vah$'ilik, yaba·
..:..":'"" J
nilik. 2. ISSIZlik, tenhallk. 3. korku, urkunW.
ISSIZ, korku ve i:kkeklik veren yer.
vah~et·agin
Ca.
i.)
kuruntu kurma
~~)~
I ..:..":':"'J
(a. f. b. s.)
~ok
ISSIZ, 'korkunc;.
vah~et·amiz
vah~et.aver
(a. f. b. $.)
.~
-
)J \ ..:..":':"'J
(a. f. b.s.)
vah$et, urkuntG getiren, korku vere~.
vah~et-engiz
korkunc. (bkz
aglr; sonu tehlikeli, ~ok korkulu.
'vahime
(a.s. c. : vah$an,
'-:..:>- J
(a. zf.) : tek olarak.
den) :kuran, kuruntulu.
~;. J
Yah!?
1. yabani, urkek, insandan kac;an [hayvan]. 2. IS:
SIZ, tenha [yer ].
vah$etle karl$lk.
vahim, vahime
:r,,(; \ ..:....:.:... J
(a. f. b. s.)
mahOf >.
vah~et.gah o~:..:.:>- J
(a. f. b. i.)
korku
veri, ISSIZ ','er. (bkz : vah~et·nak).
hassasl.
1362
(a. s. vahiye~nin c.) :
(a. f. b. L)
jeol. ortoklaz.
vahid-i.il·levn
tique.
vahin
~L:.e\ J
. vahiyat
bO$, manaslz, faydas!z, ehemmiyetsiz
vah!?et
vahid.i klyasi-i nari : kim. kalori.
zebOn ).
( a. s.). (bkz: vah s ).
I
vahide karib fazlah haric·i kismet : mat. bire
yakm artlklabalUm, fro quotient a une pres par
exes.
vahim
1. diken. 2. igne.
·(a. i.)
(a. i.)
vahide irca : mat. bire indirme. fro reduction
yahiden
.....;.\J
L-.t A IJ
(a. s.)
zaYlf [kim.sel (bkz :
vah$et·nak
~l:~:>-J
veren yer, ISSIZ yer. (bkz
(a.
f. b. s.)
veh$et·gah).
korku
Yakf bi-s.sukni
vah~et.zar
(a'. 'f. b. i.)
ya-
bani, ISSIZ yer.
vah~i, vah!?iyye
<\~ J
' ..sot>- J
,.s_.t>- J
(a. h. L) : Uhud Gazasl'nda
Hz. Hamza'Yl61duren k61e [kanl heder edilmi~ken
Mekke'nin fethinden sonra Hz. PeYQamber tarafmdan affeciilmi~tir].
(a. f. zf.)
vah!?iyyine
cesine,
vah~l-
(f. L)
peygamber.
(bkz : nebl, resOI).
"f J
(a. L) : bir fikrin veya bir em·
rin Allah tarafmdan blr peYQambere bildiri/mesi,
fro revelation.
Emin.iiJ-vahv: Cebrail Aleyhisselam [Allah tarafmdan peYQamberlere vahiy Qetirmiye m~'mur biiyuk melek 1.
:?- J
bir
~ey
(a. i.) : 1. ~imdikleme. 2. sivri
batlrarak aCltma. 3. ISlrma; sokma.
..\:>:'J
vaid
(a. L) : birini iyilige sevk
<t~IJ
.k~ IJ
viiz
vu'az)
de-l.
(a. L). (bkz : feryad).
(a. s. ve Lva'z'dan. c. : vai~an,
dinl 6gUtierde bulunan [ibadet yerlerin-
viizin.
[ibadet yerlerinde-] (bkz :
~~IJ
viiziyye
c:.; J
(f. b. s.)
'1. a!.'jlrl,k, aglrba~ll-
(a. L)
I,k. 2. yuksek yer.
vak'a
cL.J J
(a. L) : 1. olup ge~en ~ey~
hadise/ olay. 2. sava~. (bkz : harb, ceng, perh81$).
Yeni~eri
ocagmm
kaldlrll~
vak'a·i vakvaklyye: tar. 1066 (1655) Isyanmda
. Avcl Sultan Mehmed'e zorla
oldurttOkleri sa ray
ai:lalarmln Sultan Ahmet'deki $ecer-i vakv8k (bkz:
vakvak) denilen ~lnar agaclna bal$a$agl asilmasl
hadisesine veri/en bir ad.
'
("ka'! uzun okunur.
vakahat
a .. L) : arslzllk; utanmazllk; kustahlik.
u-tJ' ...,.; J
(a. f. b. s.)
zamanln hadiselerini kaYlt,la vazifeli bulunan
. devlet tarih~isL.
)~ J,
re~mi
("ka" uzun okonur. a. L) :
aglrba$ldlk,
temkinlilik. Sahte-vakar: yalandan,
yersiz aglrba~lilik g6steren. (bkz : rekanet, rOkOnet ) .
v.kayi'
)'l-t~ J
!~
("ka" uzun okunur. a. i.
vak,a, vakia'nln c.) : vak'alar, hadiseler, *olayJar.
vakayi'-i acibe : acayip vak'alar.
vakayi'-name
(a. L vaiz'in c.) : dlnl
(a. L vaiz'in c.) : dlni
4AL:~liJ
(a. f. b. i.) .:
<t:b tJ
vakd, vakdin
vakf
ui J
j"-..;J
'
~J
(a. L)
ate$in
(a. L C. : evkaf) : 1. durdur-
(bkz:
ma, allkoyma. 2. duru$, durma; klmlldanmama. 3.
ay,rma/ bai:llama. 4. bir ma" veya mUlkO-satllmamak kaydiyle- bir haYlr il$ine ba~ll$lama/· blrakma.
(a. L) : vazedenlere,
Vakf bi-s-siikna·: huk. [eskiden] sOknasl me$rOt
olan vaklf.
6gutlerde bulunanlar ribadet yerlerinde-l.
vaizan, vu'az).
g6rdukleri vazlfe
<\J'JjIJ' jJjlJ
ed. 'gunlUk vak'a ve hadiselerin kaYltli bulundukJan
eser. (bkz : rOz~name).
jl1.~ \J
ogUtlerde bulunanlar
vaitln, vu'az).
viizin
yak'
vakar
ve k6WIOkten uzakla~tlrmak i~in korkutma, yJld,r.ma. Va'd ii vaid : iyi ve yi/dlncl, urkutiicu ~eyler
vadetme.
viiye
'YajOn, YajOne
vak'a-niivis
vahy-i miinzel : Kur'an.
vahz
(f. b.
(bkz : vaj-gOn, vaj-gOne).
yak'a.i hayriyye : t·ar.
masl.
vah~i1ikle.
vahy
<\J'fjIJ "jfj\J
(0. s.) :
1. yabani, insandan ka~an. 2. urkek, korkak. 3.
merhametsiz, duygusuz.
Vah~i
vij-gun, vij-gune
s.) : ters, tersine d6nmu~, ugursuz. Blliht-I vij·gun :
ters talih. (bkz : varOn).
kar~dlgl olar~k
verilen para.
1363
va'kf bi:,:z~:zarOre
yakf bi-z-zarure : huk. [eskiden] vakfl caiz 01mlyan bir ~eyin vakfedilmesinden diger ~eyin mevkufsayrimasi.
v.akf-. ebnaiyye : huk. [eskiden] me~rOt-Un~lehi
erkek <;ocuklarla erkek <;ocukla'nn erkek <;ocuklan
olan. vaklf.
vakf-. ehli : huk. [~skidenl kavm-i mahsOre ait
vaklf.
yakf-. eyladiyye : huk. [eskiden] l'1"'Ie~rOt-lin-lehi
evlat olan vaklf.
yakf-. fasid: huk. [eskiden] aslen sahih olup
da bazi harki vaslflan itibariyle me~rO Olmlyan
vaklf.
yakf-. fuz.oli: huk. [eskiden] bir kimsenin malik 0lmadl91 bir ~eyisahibinin iznini almakslzln bir
cihete vakfetmesidir ki, sahibinin icazetine rrievkuf
olur.. [mE;!sela : bir kimse karlSl i1e mU~tereken
rnalik oJdugu bir akarln tarnamlnl Kendi kendine
bir cihete vakfetse kanslnm hissesine ait vaklf, kanSlnln icazetlne Mevkuf bulunur. Binaenaleyh icazet vermedigi takdirde' bu hisse hakkllldaki vaklf
nMiz 'olmazj.
,
yakf-i gayr-i li:Clm
olan vaklf.
vakf-. sahih :'huk. [eskiden]
olan vaklf.
zaten ve vasfen
me~rO
.(-Ai J
yakfe
(a. i.) : 1. durak, duruls-
cak yer. 2. hacllarln Arefat'ta durmalan. 3. duraklama ani.
vakfe-i hayret : hayret duraklamasl.
v.akfe-qah
(a. f. b. i.)
huk. [eskidenl feshi kabil
r
omrUnO baqlama.
yakf-. lizlm
huk. [eskiden] feshi kabil olmlvan \taklf.
yakf-. mariz
huk. [eskiden] bir kimsenin maraz-I mevtinde yapml~ oldugu vaklf. [vasiyet hOkmOnde olup sUlUs-i maldan mOteber olur 1
vakf-. mevkuf : huk. [eskiden]
bir vakit i1e
takyit edilen, vakiftlr' ki sahih olmaz. C;OnkO vaklflarda fe'bid (ebedilik) ~arttlr.
yakf-I mualhik : huk. [eskiden 1 bir ~arta ta'lik
sOretiyle yaprlan vaklf ki sahih olmaz. ["filan i~im'
gorOlUrse ~u mOlkOm vaklf olsun!" denilmesi gibi].
'vakf-. mudf : huk. [eskiden] j:Jelecek bir z,amana izafe sOretiyle yapdan vaklftlr ki sahih degildir.
vakf-I miineccez : ~arta muallak, istikbale muzM,
bir vakit i1e mukayyet olmakslzin hemen yapdan
vaklf.
r
yakf-. miistesna : h'!k: eskiden] Vaklflar idaresi'nin mOdahale ve mOrakabesi olmakslzlndoQrudan dogruya mOtevell i1eri taraflndan idare olunan
vaklf.
Yak~-. mii~a' : huk; [eskiden] bir kimsenin ba~
kasiyle mO~tereken mali'k oldugu bir yerdeki hisse-i
~ayiaslnl bir cihete vakfetmesi.
1364
vakf-.
miiteiref: huk. [eskiden 1 menkulU~
asaleten vakfl sahih degildir. Bir menkulUn vakfolunmasl hakklnda bir beldedeorf ve adet cereyan
etmi~ ise 0 beldede 0 gibi menkulOn vakfl sahih
olur. [mesela : okutmak Gzere kitap, dOgGnlerde
gelinlere iare olunmak Ozere hulliyat vakfedilmek
adet olan beldelerde 0 nevi memleketlerin vakfl
sahihtir; buna :' "mOtearef vakl,f" denir].
durak
yeri. (bkz : mevklf).
yakf-. gayr~i sahih
huk. eskiden 1 as len sahih
olup vasfen sahih olmlyan
yani zaten mlin'akit
olup bazl harki vaSlflan itibariyle me~rO olmlyan
vaklf.
yakf-. hayat
vakf-I mii~terek : huk. [eskiden] iki veya daha
<;ok kimsenin mO~tereken malik olduklarl bir veri
bir cihete vakfetmeleri. [~eriklerden biri bir cihete,
digeri de ba~ka bir cihete vakfederek bir veyli iki
mOtevelliye teslim etmeleri Cle bu kabildendir].·
~J '
vakfi, vakfiyye
,y"
(a. s.) :
vak~aait, vaklfla i1gilL
~"
vakfiyye'
bir vakfm ~art-
(a. i.)
Ianni bildiren resmi senet.
..:.:lii"
vakfiyyet
(a. i.)
mOl.kOn, va-
kif olma keyfiyeti.
yakf-name
(a. f. b. L). (bkz
vakfiyye).
vakdi
La;\"
(a. zf.)
j:Jer<;ek, ger<;i, her
nekada r. (bkz : fi-I-vaki') .
vak.a
.(.-;1 J
(a. i.
C. :
vaklat) : 1. vuku'
bulmu~, olmu$ bir i~, ger<;ek., 2. rO'ya, dli~. ' 3•
cenk, SaVCl$.
vakla-j erd-,tr-j ceng': cenk erinin, kOkremi~
cenk arslanlnln ba~ma j:Jelen hal. 4. hlidise, musibet.
vak.a-. !,lah-, ,ir-ceng : arslan gibi dogG~en pavaklasl, onun ba$lna geJen hal, olUmU.
di~ahln
. yak,at
~agelen,
~l";IJ
ba~tan
(a. i. vakla'nln c.) : ba-
gel;en hadiseler (*olaylar).
vaklat-I Uftade : Uftade
hazretlerinin rO'yalan
[bir eserin adldlr]"
vAlilyi
ulJ
vak,f
(a. s. vakf ve vukuf'dan) : 1.
duran, ayakta duran. 2. Arafat'da vakfeye duran.
3. bir ~eyi elde eden; bir i~ten haberli olan. 4. bir
"ey vakfeden. $a,rt'J vak.f : vakfl yapanm ko~tugu
~art.
vak.f-, ahval
durumdan, i~lerden haberiL
vak.f-J esrar
gizli ~eyleri, slrlan bilen.
4.-:; J
vak'YYe
(a.
okka, dartyuz
L)
dirhemlik tartl.
vakJyye-j a'~Bri : [eski] u~yuz on iki dirhemlik
bir aglrlJk el~usu.
vaki, vaklye ~IJ
,JI."
(a. s. vikaye'den):
1. koruyan, sakllyan. 2. enleyici [tedbir, i1a(,; 1, Fr.
prophylacticiue.,
.w\~, ~I."
v.aki', vak.s
(a.
S.
vuku'dan) :
1. vuku' bulan, olan, dusen; olal:jelen,rasllyan 2.
ge~en, ge~mi~ olan. Fi-I-vakj' : l:jer(,;i; l:jer(,;ekten.
(bkz : v€tkaa). Kema·hiive·l·vakj' : olal:jeldiQi Gzere.
4ut:; J
vakia
(a. L c.: vakayi') : vak'a,
~J
(a. L). (bkz : vakud).
vakih
~J
l a. 5.) : edepsiz,hayaslz,
.)'\iJ
("ka" uzun okunur. a. 5.).
utanmaz.
(bkz: vekkad).
l,,)"t;J
vakkas
sava~~I;
ok~Li.
("ka" uzun okunur. a. s.) :
(bkz
vakr
)J
vakt
..::..;J
ceng-cO ).
(a. i.)
vakt-i zuhr
o1:jle zamarll.
{a. e.)
vakta ki
(a. i.
C.
evkat): 1. vakit, za-
ikindi zamanl.
tan yerinin agarma vakti.
vakt·j fursat : flrsat zamanl; flrsatrn ele l:je<;tigi
zaman.
vakt-i gurubi : alaturka saat; ezani saat de denilen Gunefin batmasiyle hesaplanan va kit.
vakt-j hacet : luzumlu vakit,
ihtiya~
zamanl.
ne vakit ki,
0
vakit ki, oldugu vakit.
f~;,
.."
vakten
(a. zf.) : vakit ve zamanca.
vakten min el evkat : gunlerden bir gun! bir zaman, vaktiyle.
.).J9."
vakud
("ku" uzun okunur.
odun, kamur gibi ate$ olacak,
(bkz : mahrOkat).
) ;J
vakur
a. i.) :
yakJlacak $eyler.
. ("kiJ" uzun .oklmur. a. s.
aglrba$II, temkinli [kimse].
4;1); j
("ku"
UZI,Jn
okunur.
a. f. zf.) : aglrba$lrllkla, temkinlilikle.
JI.J9J
vakvak
(a. L) : yemi$leri insan
. bi~iminde oldugu rivayet edilen biro masal agacl.
$ecer·i vakvak : istanbul'da Atmeydam'nda bir ~J
nara verilen ad. [alduri.ilen bazl buyUklerin ba~1
bu ~llJara asrlml$tl]'
.
(a. i.) : kurbaga sesi.
vakvaka
vala
kulak ·aglrhgl.
man. 2. saat, gunun muhtelif sa at Jeri. 3. mevsim.
4. munasip, uygun zaman. 5. bo~ za·~an. 6. ge~im.
7. ~ag, zaman. 8. flrsat. 9. muayyen, belirtilen zaman.
vakt-i asr
vakt-i fecr
vakt-j safer : savas zamanr.
vakt-i zevali : Gune$'in eyle zamanrndan' hesaplanaQ vakit, alafranga saat.
vakt .ij hal : paraca olan vaziyet.
vakur·ane
vakid
vakkad
vakt-i muhtar : dugun, ziyafet, muharebede hu·
gec;me gibi hallerde uygun bir zaman tayini.
vakt-J niicumi : yl!dlzlara' l:jare duzenlenen. vakit.
cOm~
vakar'dan)
vak,a ).
hadise (*olay). (bkz
vakt·i hazar : bar;s zamanr.
vakt-j merhun : beklenen ~ag ve zaman.
)1\ J
(f. s.) : yuksek, yuce. (bkz:
ali, bala, bulend).Kamet-j vala: boyu yUksek olan.
o4--)lI J
vala-dih
(f. b. s.) : mevkii, rut-,
besi yuksek olan.
(f. a. b. 5.)
. vala-kadd
boyu
yuksek, uzun boylu.
vala-kadr
(f. a. b. s.) : kadri,
degeri yuce.
vala.~an
viiliiyi
jl~ )II."
J")/I J
.(f. b. s;)
$anl yUce.
(f. i.) : yukseklik, yucelik.
(bkz : uluvv).
1365
vile
(f. i.) : 1. Jlglmsal!=jlm, serap. 2.
bir <;e~it ipek kuma$ .. 3. nale.
(a. i. velayet'den. c. : vulat)
..J\J
o..JI J
I
(a. s. ve i.)
0:. ..J\J
dOQuran; .ana.
(a. i. c.) : ana ile baba.
validiyyet
(0, i.)
: annelik ve
babaltk vasfl.
t\r',I J , oJI J
valih, valihe
~a~akalml~.
(a. s. veleh'den)
(bkz : mutehayyir-).
q,,'~1 J
valihane
(a. f. zf.) : ~a~kmca.
jL~ IJ
valiyin
(a. f. b. i. vali'ni-r c.) :
valiler.
~\",
v'Allahi
\'I J
vam
(f. i.)
vam-cu
.J~\J
vam-dar
)-I..I J
vam-hih
c \.J;:'
va-pesin
(f. b. s.)
: son, en
sondaki, en gerideki. Nefes-i va-pesin : son nefes.
(f. e;): 1. benzetme edatl, !=jibi.
) \J -
-var
(bkz : as~, manend, -Yare, -vari, ve~) . Avare-vir :
§vare gibi. Biilbiil-var : bUlbUl gibi. 2.' i. kerre,
def'a. Yek-var : bir def'a,
bir kerre. 3. s. -Ii.
Umid-var : Omitli. 4. 5. malik, sahip. Mal-vir :
-dar, zO-). 5. laYlkl,k,
mal sahibi, zengin. (bkz
uygunluk anlatlr. GUl;-var : kulaga takJlmlya' laYlk .
kupe.
var:ak
-.J)J'
(a. i. c. : evrak, vlrak) : 1.
yaprak. (bkz : berk). 2. kaglt veya kitap yaprag,.
3. yazJlml~ kaglt. 4. altm, gUmU~ ve sair madenlerden dovUlerek yapJlan ince' yaprak.
varak-. keffi
palmee.
bot. eldamarll yaprak, fro feuille
varak-. mefsus : bot. oymall yaprak, Fr. feuille
lobee.
varak-. mihr ii vefi : sevgi ve vefa, yani, sozde~
sevgidesadakatin kagldl.
( f. b. s. ) : geride
(f. b. s.) : bore; anyan.
( f. b. s. )
borc;lu.
(f. b. s. )
alacakll.
I",
vam,k, vam,ka <LtelJ ' J.eIJ (a. s.) : 1. seven, a~lk, sevdalt. 2.1. [birincisi] erkek, [ikinCisi]
kadm adl.
JelJ
(a.
h. i.)
Vamlk ile Azra
hikayesinin erkek kahramanl.
1366
(f. s.). (bkz : va-pesin).
gelen bUvUk yemin.
kalml~,geride.
vami
(f. s.). (bkz: -ban).
(a. e.) :/ "Allah ie;in,
bon;. (bkz : deyn).
":,.J.,·l,.I,,,
va-mande
yOn).
mu-
varak-, ke'si : bot. e;anaky~pragl, fro sepale.
Allah hakkt ie;in" manastna
(bkz : billahi t'Allahi).
Vam,k
jlJ':"
-van.
va-pes
(bkz : umm).
valideyn
·sevme. (bkz
(a. s. ve i. viladet'den) : baba.
valid-i kesir-Ol-niahamid : ovUlecek halleri e;ok
olan baba.
valide
(a.·i.)
habbet ).
bir vilayeti idare eden en bUyUk me'mur.
vilid
JeJ
vamk
L!I J
(f. s.) : bore;lu. (bkz
varak". min~ari : bot. kenanndaki di~leri destere
gibisivri ve klsa Cllan yaprak.
varak-, mOrekkebe
feu iIIe compos6e.
bot.*bile$ik
yaprak, fro
varak-. ri~i : bot.
feuile pennee.
*telekdamarll
yaprak, fro
varak-.
varak-.
varak-.
varak-.
sOmeyri : bot. meyvavaprak, fr.. c~rpelle.
tOveyci : bot. *tac;yapragl, fro Pt$tale.
zehre : bot. c;ic;ek' yapragl, fro bractee.
zu-zeneb : bot. kuyruklu yaprak.
varaka
varaka-i s·ahiha
sEmet, istidagibi ~eyler yazmlva mahsus resmi darrigall kivmetli kaglt.
Varaka
med-
(a. i.) : 1. tek yaprak,
C\9) '
tek kaQlt. 2. yazJlI kaglt.
C\9 )J
(a. h. i.) : 1. ilk vahy'in
gelmesi Uzerine Hz: Hadlce'nin Hz. Peygamberi al,p
gotUrdUgO me~hur kahin. 2. Varaka ileGUI~ah hikayesinin erkek kahramanl.
vasfi
j
varaki
: i. yapraga ait,
(a. s.)
)J
2~
yaprakla ilgili.
yaprak
bi~iminde.
':\.:1"",) J)J
varak-kerdan
varOn, varOne 41'))) , j);I J
(f. s.) : ters,
aksi, ugursuz.
(bkz: ma'kOs.
menhOs). Baht-'
varOn: ters talih. (bkz : vai-gun)'.
(a. f. b. s.)
vasab
almlyacak, ba~ i~lerle me~gul alan [kimse].
( a. i. c. : evsab)
':-''''''J
..
hasta-
Ilk; agn.
.:> J-:
.I.J)J
varak-pare
(a. f. b. i.) : 1.
yaprak par~asl. 2~ kaglt par~asl. 3. ehemmiyetsiz,
adi kaglt, pusula, tezkere.
.:»~
-yare
(f. e.). (bkz : -var).
-
c\=-_))
vareste
(f. s.) : 1. kurtulmw;.
2. serbest, rahat. (bkz : azade). 3. ilil;iiksiz.
~
\
~"..::...., J
varestegi
J
(f. i.) : 1. '1arestelik,
kurtulma. (bkz: halas). 2.serbestlik, rahatllk.
3. ilil;iiksizlik.
-vari
(.))J -
(f. s.) : benzer, qibi. Efrenc-
-vari : frenk qibi. Minkar-vari : gaga gibi. (bkz
-var 1).
varid, varidc
.:>,,)) , ,,))
(a. s. vurOd'dan.
\
c. : varidin) : 1. gelen, vasil alan, eril;ien. Evrak-.
varidc : bir dSireye ba~ka dairelerden gelen evrak.
varid-i hatlr : hatlra gelen, akla
hakkrnda ~Ikan, s6ylenen.
gelen. 2. bir
~ey
.,:,\";1)
varidat
t ylllik,
gelir
(a. i. varide'nin c.) : 1.
aylik ... ]. 2. hatlra gelen, i<;e dagan
~eyle;.
varidat-. gay!-. melhOza : devlet gelirleri araslnda g6sterilmi~ almaYlp sanradan her hangi bir
veslle ile meydana C;lkan qelir.
0" }~
varide
(a. I. c. : varidat) : 1. gel-
mil;i alan l;iey. 2. akla gelen l;iey, dUl;iunc;:e. 3. resmi
daireye gelen evrak.
varidin
(a. s. varid'in c.)
ge-
lenler.
(a. I. veraset'den. c. : vere-
varis
se) : 1. miras~I, kendisine miras
adlanndan biri.
varta
4
du~en.
2. Allah
vasat
vasat-. miitenisib : mat. *orantrll
m.ovenne proportionnelle.
vasat-Ol-hil : orta halde, orta halli.
(a.' i.) :, 1. kuyu gibi ayuk
ve derin yer; u~urum. 2. mec. tehlike.
orta,
fro
vasat-iil-kame : orta boylu.
vasat-iir-re's : bal;iln ortasl.
(a. I. c. :)
vasateyn
'mat. orta-
lar, fro movens.
(a. s.)
vasati
orta; ortalama,
ikisi ortasl, orta halde.
vasati hata : mat. her hangi bir l;ieyin muteaddit
61<;ulerinin vasatisi olan rakaml beher. 61<;u miktanl1l temsil eden rakamdan C;lkarmak suretiyle elde
edilen farklar toplamrnln. 61<;u adedine b6IUmunden
elde edilen-/- hata miktan, lit. : ErrOr medius.
vasati miirabbai hati : mat. her hangi bir ~eyin
muteaddit 61~ulerinin vasatisi olan rakaml beher
61c;u miktannl temsil eden rakamdan C;lkarmak so. retiyle elde edilen farklanQ kareleri toplamlnrn ko.
kunun 61~u adedine taksiminden elde edilen -/- hata m iktan, ·Ult. error medius matuendus
vasf
u'*'J
(a. i. c. : evsaf) : 1. *nitelik,
bir kimsenin veya l;ieyin tal;ildlgl hal, slfat. 2. bir
kimsenin
veya l;ieyin durumunu anlatarak
tarif
etme. 3. 6vme. 4. gr. slfat.
vasf-. tahsini : ed. bir $eyin mahiyetini beyan
etmekten ziyade Iafz In I suslemek i~in kullanrlan
slfatlar. Mesela : "bu $i'r-i teri okurken 01 mah*'bir
savt-i garip il;iitti nagah" beytindeki ter ve garib Slfatlan gibi.
vasf-. terkibi gr. *birlel;i!k slfat, bir ism in sonuna Fars~a
bir emir eklenerek yapllan
terkip.
Zcvk-efza ': zevk artlran ... gibi.
vasfi, vasfiyye
jJ
(a .. I. c. : evaslt) : 1. arta,
.k"'J
Iki l;ieyin' arasl.2. ikisinin ortasl olan l;iey. La-hayre
ilia fi-I-vasat : haYlr ancak vasattadlr, haYlr itidaldedir. 3. cemiyet muhiti, i<;. (bkz: dahil). 4. bel,
slrtrn alt klsml.
.
, ,
c\~)'
J"'" J
(a.
s.) : 1.
vaslfla, nitelikle ilgili, beyan ve tarife ait. 2. i. [birindsi] erkek, [ikindsil kadln ad.l.
1367
Villlb"
(a. s.) : sOrekl i; yerinae
V8SIb
duran.
I
vasi-i gurema : flk. bor~larJ" terikesinden fazla
oldugu halde vefat eden bor~lununterikesine yargl~ tarafrndan tayin olunanvas'i.
I
vaslb
,,:-'~ J
hasta. (bkz : mariz).
(a. s.)
va~uf """";""\J
(a. s. vasf'dan) : 1. vasfeden,
bildiren; oven. 2. i. er'kekadl.
Ji\J
vaslk
vasi·i mansub : flk. yetim
taraflndan tayin edilen vas!.
i~in
hakim
(yargl~)
vasi-i muhtar : flk. olOnOn hayatta iken tayin
ettigi vasi olup, vasiyeti verine getirmekle vazifelidir.
(a. s. vOsOk'dan) : 1. gOve(a. i.)
vasid
nen. 2. Abbasi halHelerinden birinin Onvanl.
kapi
e~igi.
(bkz:
sOdde).
vaslk bilUih : Allah'a gOvenen.
vasil ~\J
ula~an,
(a. s. vOsOI'den) : 1. eri~en
kavu~an.
2. (c. : vasllin) : tas. Hakk'a
eren. ["vasil-I Hakk" ~eklinde de ku.llanlllr]'
(a. s.) : fels. dl~tan, fro
vaslla
adventice.
vasif
Hakka erenler. Gavs-U1·vas!lin: hakikate, marifete
ermi$ olan kamil!erin ba$I, Hz. AbdOlkadir-i1-Geylani.
.1.... 1."
vaslt
(a. s.' vasat'dan)
ortada bu-
lunan,ikisi ortasl.
(a. i. c.
vesaif, vusafa)
(a. s.)
birinden asia ayril-
u$ak, hizmet~i.
J:~."
vasil
maz [kimse].
vasit
(a. s. vasil 2 'nin c.) : tas.
u:~."
.k:- J
vasiyyet
(a. s.) : araCl, hakem.
(a. i. c. : vesaya) : bir
kimsenin .oldOkten sonra yapllmasln! istedigi $ey.
Riikn·i vasiyyet : vasiyete delalet eden ~eyler.
vasiyyet.bi.l.galle : huk. [eskiden] bir kimsenin
birine bir mOlkOnOn, mesela akannrn gallesini vasiyet etmesi. [bu vasiyet, hem mOsinin hin-i vefatrndaki mevcut galleye, hem de musaleh sa~ 01duk~a tahaddOs edecek gallelere masrOf olur]'
(a. i. c. : vesait) : 1. iki
vaslta
.,
~eyi
birbirine biti$tiren O~OncO. 2. araCl, arada bulunan, araya giren, meyancl. 3. alet,ara~. 4. soy,
soy kU$aglnln her biri. Bila-vislta : vasltaslz, dogrudan dogruya. Bi-I-vaslta : vaslta i1e, birinin araclIIgl ile. 5. ed. terci ve terkib-i bendleri te$kil
eden par~alan birbirine bagllyan bey-it. [terci'lerde
tekrarlanlr, terkiplerde degi$ir]'
vasiyyet·bi.l~hacc : huk. [esldden] bir: kimsenin
v.efatrndan sonra namrna haccedilmesi i~in yaptlgl
vasiyet. [sOIOs-i malinden mOteber olur].
(a. i. vesayet'den. c. : evslya') :
vasiyyet.bi·l·muhabat : huk. [eskiden] bir mall
deger . fiyatrndan noksan i1e satilmak Ozere yapilan
vasiyet [dortyOz lira klymetinde olan bir evin muayyen bir $ahsa O~ yOz liraya satilmaslnl vasiyet
qibil.
vasiyyet.bi.s·sehm : huk. [eskidet1] bir kimsenin
bir ~ahsa veya bir cihete' terikesinden laalettayin
bir sehim vasiyet etmesi ki vereseden hie; birinin
sehimden zait olmamak Ozere terikenin altlda biri
musaleh"e ait olur.
vasiyyet.bi-s-semere : huk. [eskiden] bir kimsenin birine bag ve bah~e gibi bir mOlkOnOn 'semeresini vasiyet etmesi.
vasiyyet.bi.s-siikna : huk: [eskiden] bir akann
sOknasln1 muayyen bir kimseye vasiyet etm"e. [terekenin Oe;te birinden mOteber olur 1.
.
1. bir olOnOn vasiyetini verine getirmiye me'mur
edilen kimse. 2. bir yetimin veya akilca zaYlf ve
hasta olan bir kimsenin malin! idare "eden kimse.
3. (imamiye mezhebine gore) Hz. Ali.
.
vasiyyet-bi·siiliis.i1 mal : huk. [eskiden] bir kimse taraflndan : "malrnrn O~te birini filan kimseye
veya filan cihete vaslyet ettim" dive yapilan vasiyet.
~.... IJ
vislti
(a. i.) : tas. iyi cins bir ka-
ml$ kalemi.
vasi', visia
""-,I.,, '~\J
L..
(a. s. vOs'at'den) :
.~
1. geni$; aC;lk; enli; bol. Ar:z:·ullahi vasiil : Allah'ln
veri ~ni~tir. 2. Allah adlarlndan biri.
vbi'.iil·magfire : yarllgal11asl bol olan Allah.
vasi
1368
I.S~'"
vatavit·
,vasiyyet-bi-$-$art : huk. reskiden 1 bir $art ile
mukayyet o/an vasiyet.
[mesela: bir kimsenin :
"ailemin nezdinde ikamet etmek uzere filan kadma
yUz lira veriniz" dive vasiy.et etmesi gibi,
vasiyyet-i gayr-i miirsela : huk. r eskiden 1 nlslf
ve sulUs gibi bir kesir ile mukayyet olarak VUkl/
bulan vasiyet. [terikenin dartte birini vasiyet gibi.].
vasiyyet-i muallaka : huk. [eskiden] $arta talik
olunan vasiyet'. [mesela
hasta olan bir kimse :
"e!:ier ben bu hastallktan alUrsem filan zata $U
kadar lira veriniz" demesi gibi].
vasiyyet-i mukayyede : huk. mU,ayyen bir hadise
'ile veya bir vakit He .yahut bir mekan ile takyidedilen vasiyet.
vasiyyet-i mutl~ka : huk. muayyen bir hadise ile,
bir vakit \leya mekan He takYld edil,miyen vasiyet.
r
vasiyyet-i miirsele : huk. eskidenl musabih'in
miktan muayyenolan yanl s,ulUs ve rubu' gibi bir
kesirle mukayyet olmlyan
vasiyet. [muayyen bir
evi vasiyet gibi].
v,asiyyet-li-I-ecnebi : huk. [es.kiden] bir kimsenin
varisinden gayrl bir $ahsa yaptlgJ vasiyet. [bu vasiyet mOsinin varisleri bulundugu takdirde terikenin sUlusunden, bulunmadlgl takdirde tamammdan
mOteber olur]. '
vasmet·i cehalet : bilgisizlik ,.eksikligi.
vassad
(a. s. ve i.) : arucu, oren,
dokuyucu, dokuyan, c;ulha. (bkz '. nessac).
JL...:, J
vassaf
vassal
(a. s. vasf'dan) : 1. vaslf-
anlatan veya oven. 2. i•.erkek
Ianni bildirerek
-ad!.
Jl"", J
(a. s.) : 1. vas/eden, ula$tlran,
birle$tiren. 2. i. g. S. sayfalan yapl$an eski, yazdi
bir kitabm sahifalarml aylran sanatkar. 3. i. tar.
Orta<;ag'da Derebeylerine baml olan halk Veya kendisihden daha buyuk bir Derebeyine bag" clan Derebeyi.
.0 L,.;, J
vassale
(a. i.) : [eskiden]
kitaplann kenar" klsmJna
yapdan tamir $ekli.
(f.
I
va$ude
Q-l:, J
~.)
yazma
kaglt i1avesi sOretiyle
: dU$man;. gammaz.
(f. s.) : geri <;ekilmi$, defo-
/unmu$.
vata'
SoLk J
(a. i.)
bir $eyi ayakla <;ig-
neme.
vilsiyyet.Jj·I.varis : huk. [eskiden] bir kimsenin
kendi varislerinden
birine yaptl!:il vasiyet. [diger
veresenin icazetine mevkuf bulunur 1.
'
«\,4L:.:~J'
vasiyyet-name
(a. f.
b:
i.)
:
bir kimsenin, vasiyetini yazml$ oldugu kaglt, yazdi
vasiyet.
vatan-, sani (ikinci vatan) : sonradan yerle$i1en
yer.
vatan·da$
(a. t., b. i.)
ta$, hem$eri.
vasl ve sayagan : ed. revi harfinden sonra tekrar eden zamir vey& edat.
-u"",I J
(i.)
tar. Mev/evi tar'ikatine
mahsus bir ce$it elbise.
aYlp, uta-
nacak $ey; eksiklik.
";"'-40"'" J
(a. s.)
(a. f. b: s.)
vatan·perver
vatan-perverane
(a. i.) : 1. bir $eyi <;ar-
".;\),~kJ
(a. f. zf.)
yvrtsevere yakl$lr yolda, yurtsevercesine.
"'vatar
.vasm, vasme «\-40"'" J " ("'" J (a. i.)
~ J " Jb J
vatani, vataniyye
vatana ait, vatanla i1gili.
yurtsever.
vasl·, dil·dar : sevgi/iye kavu$ma hali.
vasmet
(a. i. c. :evtan) : yurt.
(a. i.) : 1. [bir $eyi ba$ka,
vasl
bir $eye] ula$tlrma, birle$tirme; ula$ma, birle$me.
2. kavu$ma. (bkz : vuslat). 3. gr. ulama, fro
liaison. leylet.iil-vasl : aym son gecesi. 4. g. s.
sayfalarl yapl$an yazdi bir kitabl aylrma san'atl.
vasle
vatan
.."b J
( a. i. c. : evtar)
i$. Ba'd·i
kaza-yi vatar : abdest bozcluktan sonra. Kaza-yi vatar: abdest bozma.
vatavit
.k~JlbJ
( a. i. vatvat'm c.) : 1.
c
c;abuk baglama. 2. halsizlik, klrlk/,k. 3. eksiklik,
aYlp.
dag klr/angl<;/an. 2" yarasa/ar. 3. korkak ve geveze
kimse/er.
1369
vater
(f. s.)
vater
c;ok uzak; sonun-
daki.
(f. b. s.)
nasibi olan,
klsmetli. (bkz : vaye-mend, zO-hazz).
(a. s.): saglam, kunt.
vatid
.-~r4;, IJ
vaye·gir
r.b J,
vatm
(a. i.) : L ayakla c;ignenle. 2.
elde etmi$.
perdeyi sallverme.
Jk J
vatni
vaye·mend
(a. i.) : uzerine basma, c;igneme.
l,IJk J
vatvat
..l.:.... ": IJ
'( f. b. s.)
klsmetli,
nasibi olan. (bkz : vaye-dar )'.
vaz
(a. i, c.: vatavlt) : 1. day
klrlanglel. 2. yarasa. 3. korkak ve geveze adam.
(f. b. s.) :. nasiplenmi~;
j\J
(f. i.) : blrakma, terk. (bkz
feragat) .
va'z
(a. i.) ': ,gecegoz gorme-
(a:i) : 1. bir kimseye, kalbini
yumu$ataeak, kendisini iyilige sevk edeeek sOrette
soz soyleme. 2. dini ogut.
mesi.
vaty
~J
me; basma. 2.
vav
J IJ '
(a. i.) : 1. ayak altmda c;ignec;iftle~me.
(bkz : cimag).
(a. f. ha.) : Osmanll alfabesinin
yi'rmi dokuzuncu harfi olup "ebced" hesBbmda altl
saYlslnln kar$J1IQld,r; v harfinin ad,.
vav-I atlfa : gr. atlf vavl, *baQla~, Fr. conjonctioll.[bu harf, Arapc;a veya Farsc;a iki kelirheyi birbirine baglarken ilk kelimenin son harfi Konsonla
bitmi$ ise bu harfi u gibi okutur : i1im ve irfan
(= ilm' u irfan); vokal i1e bitmi$ ise, iki kelimeyi
birbirine bagllyan "vav" harfi ortada-Farsc;a kaidesinegore-vuokunur : kaza ve kader (:= kaza vu
kader ).. gibi. (Arap~a'da ve Ol9uQU gibi okunur].
vav-I kasem : 'a. gr~ her hangi bir kelimenin, c;ok
defa Allah kelimesinln
evvelil')e
Qelerek:, ic;:in,
hakkl i~in manalarml verir : V'Allahi : Allah i<;in,
Allah nakkl i~in. Ve-I-kalemf : kalem hakkl i~in.
Ve-n-necmi : yridlz nakkl i~in., Qibi. (bkz : bi(billahi), te- (t'Allahi)].
vaz'
(a. i. e.
evza')
1. koyma,
vaz'-I esas : esas koyma, temel atma.
vaz'·1 yed : el koyma.. 2. tayin etme. 3. kurma,
1cadetme. 4. manto bir $eye ad koyma. 5. meydana
ge'tirme.
'vaz'-I haml : dogurma. 6.
duru~,
taVlr, hareket' .
vaz'·. kadim : bir yerin eskidenberi bulundugu
hal.
vazaa't
.;..>:.L,J
vazah
Cl":'J
( a. i.)
alc;akllk, bayagl-
Ilk.
( a. i.)
beyaz, guzel yuzlU
adam.
vazaif,
va·veyl
L~J
konulma.
Jl1;J
(a. i. vazHe'ninc.): vaz'i-
feler (' *odevler).
va-veyla
(a. n.) : 1. eyv€lh, ya-
zlk! (bkz : dirig, diriga). 2.i. ~Igllk, yaygara, fery5d. 3. i. Namlk Kemal'in me$hur vatani $iiri.
(a. s.) : 1. "vav" harfine
vavi
. mensup, "vav" harfi ile ilgili.Ecvef~i vavi. (bkz:
eevef). 2. tilki,. (bkz : sa'leb)
vazaif·i kanuniyye : kanOr:ti vazHeler.
vazaif-i milliyye: milli, ulusal vazHeler.
vazaif-i sagire: huk. bO$ kalan, inhilal eden veya
muattal blrakJlan vazHeler.
vaz'an
(a. zf.) : vaziyeti, durumu
itiba.riyle; asl! IOgat manasl' baklml11dan.
vaye
4;,\ J
(f. i.) : nas'ip, kismet. (bkz :
behre). Bi-vaye : nasipsiz, mahrum. (bkz : bi-behre ).
1370
.
~
vazgun, vazgune <l;J) jl-,
ters, donuk;
~
' 0y jlJ (f. b. i.)
uQursuz. (bkz : baz-gyn, baz-QOne).
veber
(",:.,1." ,~I."
vaZI', vazla
(a. i. ve s. vaz'dan) :
vazife-!iinasane
vazife~inas
1. koyan.
Vazl'-I imza : imza koyan. 2. temelini koyan kuran; yapan, haz,rl,yan.
vazl-1 k;mun : kanunu yapan, koyan, hazlrllyan.
vazl'-U1-yed : el koyan, eline alan.
".¢'I J '~\J
vazlh, vazlha
""·l-,L:.~~.,,
(a. f.b. i.)
vazife-$inasi
vazife~inas"k.
vazifeten
(a. 5.) : aC;lk,
(a.' f. zf.)
oIana yakl$acak surette.
(a. zf.)
vazite olarak,
vazife i1e.
. meydanda, belli, kapall olmlyan [soz,dimle.. ].
vazih, vaziha-'br:.~':"." , l:-~ J
vazlhan
(a. zf.) : ae;lk olarak,
dan): apaC;lk, besbelli, meydanda.
ae;lk aC;lk.
vazlhat
.,:;L¢'\J
meydanda olan
~eyler.
(a. i. vazlh'rn c.)
(bkz : bedihiyyBt).
"...~.",
vazi', vazia
ale;ak, bayagl, adi,
v2z'i, vaz'iyye
aC;:lk,
c:.:':"'"
'
.;:..:...:a J.
vaz'iyyet
".:".:., J
(a. i. c.
(a. i.) : 1. topJant' [iki uc;yvz
"/-
•
(a. s. vaz'dan)
a~agl.
(a. 5.)
vaz'a mensup, onunla i19i1i.
vazif~ ".A:k J
vazime "........,:.,."
...
ki~ilik-J. 2. misafirJer topluJugu. 3.' sefere C;lkan,Iar toplulupu. 4. cenazE1den sonra flkaraJara ve ahbaplara verilen yemek.'
(0. i.) : durum, duru$.
(a. 5.)
vazz5h
c;ok ae;'lk,
me~,:
dunda, b~lIi.
vazaif): 1. *odev,
*gorev, bir kimsenin yapmak zorunda bulundugu
i~. 2. yapdmasl, birine havale edilen i$. 3. ehemmiyet verilen i~. 4. birine, her gun \leya muayyen
gunlerde verilmesi kararla$tlrdan i~ ucreti.
vazz5h-iil-cebin : alnl aC;lk.
va J
ve
J
(a. i.) : dahi, de, hem, ile.
(f. e.) : c;:ok defa "u" gibi ve vokalle·
vazife,i mukaddes : ~u,tsal vazife (*gorev).
(sesli) biten kelimeden sonra "vu" olarak okunur.
vazife-i miitehattime : fels. fro droit etroit.
Kaza vii kader : kaza ve kader .. 9ibi.
vazife-i zimmet i bore; olan vazife. ["vazife" aS7.
linda, Arapc;:a'da "maa~" kar~dlgldlr].
)J<L.l:1; J
vazife-dar
(a. f. b. s. c. : va-
zife-dan3n) : 1. vazifeli (*90revli). 2. i. me'mur.
jl)JAA:1;J
vazife daran
vazifedar'ln c.)
(a. i.)
veb5'
hek. 1. veba, taun,
yumurcak. 2. salgrn hastallk.
(a. zf.) : imdi, ondan
ve ba'dii
(a. f. b: 5.)
sorira. [Allah ve Peygambere eclilen dualardan son-
1. vazifeliler. 2.. i. me'murlar.
ra maksada gi,ri$ ic;:in kullandlrdl.]. (bkz : amma
ba'du).
(a. f. b. s. c.
vazife-har
\
vazife-haran) : tahsisBtI olan, ucret 'alan.
veb5i, vebaiyye
(a. 5.)
hek. vebaya ait, veba ile ilgili.
(a. f. b. s.
vazife-haran
vazife-har'rn c.)
alanlar.
:
maa~l,
tahsisatl
olanlar, ucret
vazife-n5-~in5s ,-,..,l~V ".A~1; J
(a. f. b. 5.) :
vebalet
vazifesini bilmiyen.
vazife-!iinas
vazifesini,
i~ini
(a. i.) : 1. ~iddet, aglrllk,
vebal
azap ... 2. gunah.
I.f'~ ~ J
dikkatli yapan.
veber
(a. f. b. 5.) :
(a. i.). (bkz :
Y.'"
vebal)~
(a. i.) : 1. Is,rgan otunda
oldu~u gibi bazi at ve yaprakJarm Uzerindeki ince
dikencikler. 2. hay, tOy.
1371
,
vebr
vebr
zoOl.
jJ
(a; i. c. ': vib€3r, vibare, vubOr) :
aktav~an;
6. vaslta.
vech·i ihar : b!l~ka sebepten.
Arabistan tav~anr.
vech-i ahsen : en iyi yol.
(a. i. c. : evca', vica')
veca'
agrl,
SIZI, aCI.
klmnagrlS"
veci·i batn
I
kuru buruntu.
veci·j mefisll : mafsal agnlarl.
':"Al~ J
vecihet
(a. i.) : 1. gUzel yUzlUlUk,
gosteri~lilik,
gUzel yUe. 2. itibar, haysiyet;onur,
$eref. 3. kadrn adl.
veciib
~f~ J
(a. i.. vecibe'nin c.)
veci-
beier, boyna bor~ olan $eyler.
vecir
.14-- J
(a. i. c. : evcire, vUcUr) : 1-
kurt, arslan clibi Ylrtlcl hayvan yatagl; in. 2. sel
suyunun oydugu yer.
.:;., j~ J
vecazet
olu$u.
(bkz :
(a. i.) : sozun veciz, klsa
muhtasar).
~J
vecd
(a. i.) : 1. kendindenge~e-
cek, derecede dalgrnllk. 2. tas. kendini kaybedercesine i1ahi a~ka dalma. 3. a$lrI heyecan. 4. kederlenme.
vecd·aver )J
I ..\.~ J
(a. f. b. s.)
buyuk he-
vecan veren.
vecd·ebi
Ij\ ..\~ J
(a. ,f. b. s.)
vecdi, bU-
yUk heyecanr artlran.
vecdi
~..\~ J
(a. s.) : 1. vecde mensup,
vecidle i1gili. 2. i. erkek adl.
vecel
J~ J
(a. i.) : korkma, U~kme.
(a. i. vecne'nin c.): ya-
vecenit
nak yumrularl; elmaclklar.
veceni
s~ J
(a. s.) :' hek. yanaga ait,
yanakla i1gili.
vech
vech-i huseyni : muz. hUseyni a$iran makamrna
bazl eski eserlerde (mesela muradname'de) verilen isimdir.
vech·i mulihaza : nokta-i
nazar, fro point de
vue. Min vechin : hir baklmdan.
vech-i mai!;et : gec;im vasltasl.
vech·i puselik : muzo TUrk mUziginin bir kac;
. aSlrlik bir mUrekkep makaml olup zamanlmlza kal-'
ml'$ numOnesi yoktur.
vech·i !]Oebeh : ed. te$bihin dort ruknUnden biri
olup mU~ebbehun-bih ile mU$ebbeh arasrnda mU$terek olan ma'nevl emir: [meseta : "$ubag, cennet gibjdir" cumJesindeki bag mU$ebbeh, cennet
mU$ebbehun-biholup aralanndaki mU$terek olan
~a'nevi emir de : "letMet, zinet" dirT
'
'
vech·i . !iehniz : muzo TUrk muziginde bir mUrekkep makamdlr. SOz-i dil, $ehnaz, evic ve araban makamlarrndan 'leya bu makamlan~ muhtelif
dizi par~alarlndan ibaret kart$lk bir mUrekkeptir.
DUgah CIa) perdesindekaltr. A. A. Konuk'un kar-I
natlk'rnrn 52 numarali agtr duyek par~asl makama
mis'aldir.
vech-ul-hakk
veche
~ J,
(a. i.
C.
:
vucOh) : 1. yUz,
surat, ~ehre. 2. Ust, satlh, duz, yUz.
vech.ijl·arz : yer ,yUzU.3. on, alrn. (bkz : ceb·
he). 4. UsIOp, tarz. 5. sebep, vesile, mUnasebet.
B~r.vechi muharrer : yazrldlgl ve~hile.
1372
vech·i arazbir : muzo TUrk mUziginde bir mU·
rekkep ,makamdlr.
Kemani Hlzlr Aga tarafrndan
terkibedilmi$ olduguna gore iki aSlrllktlr. TanbOri
isak'rn devr-i keb7r pe$revi ile saz semaisi, Ahmet
A'ga'nln hafif bestesi ile aglr aksak semaisi ve bir
aglr dUyek $arkl, bcilik~1 Hafiz Et nin aglr aksak
$arklSI makama misaldir. Vech-i, arazbar, arazbar
makamrnrn ilk iki dizisi olan yegah'da beyatl 'Ie
~argah'da, rast be~lisi il~ segah dortlUsUnden ibarettir. Donanrmrna "si" 'Ie "mi" koma bemolleri
yazdlr. Yegah'da beyati i~in "si" bekar 'Ie "si"
kU~Uk mUcenneb bemolU nota i~erisinde kuJlanrIir. Seg€3 dortlUsU ile segah perdesinde durur~ GU~
msu, terkibindeki
birlnci dizinin
gUc;lUsU olan
. gerdaniye (sol beyati neva'ya nakledilmi~ olduguna
gore) perdesidir; aynl
dizinin duragl olan neva
( re) da ikinci derecede gU~IU'dUr (segah'rn da gU~·
IUsU bu perdedir).
tas. her ,$eyin hakikati.
"'r-:--J
2. van, taraf, semt.
asll : "viche" dir].
(a. i.) : 1. yUz. (bkz: rOy).
(bkz : canib). [kelimenin
veche·j azimet : gidi$ tarafl.
veche-i maksud : kasdolunan, varrlmak istenilen
yer.
lr-:'" J
vechen
(a. zf.) : 1\. bir
ve~hile,
oir sOretle; vuzce, vaz baklmmdan. 2. bir vonden,
bir baklmdan.
vechen min·el-vucOh : vecihlerden biri olarak;
her ne sOretle olursa olsun.
0:!r:-- J
vechevn
(a. i. c.) : iki van, iki vuz,
iki taraf, Zu-l-vecheVIl : 1) iki vuzlU, iki cihetli;
2} murai'.
vechi, vechivve
~r?" J' 1.#:'" J
(a. s.) vOze men-
EI-vedi : Allah'a Ismarlachk, Allah'a
olun!. [kelimenin asll : '~vida'lI dlr].
emanet
veda-. mUlk-i viiC;Od : varlJk OIkesine veda etmek, olmek.
~b",
vedad
(a. L)
1. (bkz
vidad}.2.
erkek adl.
vedi-n£lime ct..• l:J:d.,) J
(a. f. b. i.) : kendisinin
veya selefinin vazifesinin sonaerdi~ini 'bildirmek
i~in devletbalikanma el~i taraflndan sunulan mektup, fro lettres de rappel. '
sup, yOz ile ilgili. Zaviye-i vechiyve : aim zaviyesi,
*a~lsl.
vediy!'
veci, vecia ct.,,:::," J 't:.:::'"J (a. s. :. veca"dan) :
agrl tlcl, slzlatlcl.
(a. i. yedta'nm c.)
(a. i.) : dostluk. (bkz
.3'"
ct.~::'" J
vecibe
L~bJ
vedia-
lar, errianetler. [asll' : "vedai"' dir].
vidd,
vac,ip
(a. I. c. : vecaib)
olan liey,bor~ hOkmOnde olan vazife.
vecibe-i nezaket
nezaket borcu.
vecibe-i zimmet
boyun borcu.
vecih, vecihe ct.1"'::'" J ct.::'" J (a. I. c. : vOceM) :
1. bir kavmin ulu'su, bUyOgO, balikanl. 2. s. guzel, hOIi,latif. 3. uygun, mOnasip. Tevcih-i vecih:
iyiye, guzele vorma. Vech-i vecih : en, en uvgun
liekil. 4. [birincisi] erkek, [ikincisi] kadm adl.
vecihi
(a. s.) : 1. ve~he ait, vecihl,e
1.#:::'" J
veciz, veeize <)~:'" J' ~;'" J (a. s: vecazet'den)
"~:'" J
(a. i.) : ed. ozdeyili, icazll
soz, I§fZI az, manas, ~ok ifade.
vacne
~J
-,:'"J
(a. I. c. : vecenat)
yanak
vecur
JY:"' '"
veda'
veda'
t....3",
~.3",
balikaslnln matmlsak-
(a. i. c. : vedayi"): emanet.
vedia't-ullah (Allah'ln emaneti) : ruh, can.
dost. 2. [birincisi] erkek,' [ikinclsi] kadm adl.
.3J.3J
(a. I.) : ~ok ,muhabbetli, ~ok
liefkatli. [Allah'ln slfatlarmdandlr].
JJ")J
lao s.) : kosnOk, kOsl1i.imuli,
zamAm gelmi$' [hayvan] .
vedOk
( a. i. c.
evdlr)
ma§ara.
(bkz : kehf).
gazme dokOlen bir
et-~.,)",
vedOd
yumrusu; elmaclk.
veer
(a. i.)
me'mur kimse.
vedid, 'ledide ~-':..,) J _-':..3 J (a. I. c. : evidda.) : 1.
klsa, derlitoplu. (bkz : muhta'sar).
vecize'
C:.~.,)J
vedi'
lamlya
vedra
ilgili. 2. i. erkek ad•.
(a. i.) : 1. kO~Ok aptes bozul-
1$.,) J
vedi
duktan sonra ~Ikan suo 2. Arabistan'm bazl yerlerinde allnan vergi.
~iftlelime
vefi
(a. i.)
~eliit
hek. hayvanlarm bo-
ilac;.
(a. i.) : beyaz boncuk.
(a. i.)
: aYrilma,
,Allah'a Ismarladlk, Allah'a emanet olun!
ayrl II Ii
~J
(a. i.) : 1. sozund. durma,so-
zOnO verine getlrme. 2. dostlu/1u devam ettlrme.
3. yetil;me, yetme, kMi gel me. 4. OcJeme. Bey'bi.lveli : bir mall, alman para odenince geri vermek
Ozere satma. Bi-vefi : vefaslz, sozUnde, sevgislnde
durmlyan. 5. erkek acfl.
vefi.bigane
41'~ ltJ
(a. f. b. s.)
vefaslz,
sozUnde sevgisinde durmlyan.
131]
veM-dar
)')\;J
vl;tfi·dir
(a. f. b. s.) \vefalt; so-
zunde, sev~isind~ dL1ran.
(a. f. zf.) : vefadar
alana, s6zGnde sevgisinde durana yah~acak yalda.
<5)\.)~J
vefi·dari
(a. f. b. L) : vefildarhk,
vefaldlk, s6zGnde, sevgisinde durma.
•
( a.. s, vefret'den)
J! J
vefk
(a. L) : 1'. uyma, uygun ~el-'
me, uygunluk. 2. s. uyguri. (bkz : muvaflk). 3.
tllslmh dua. Ber-vefk : ~ore, uy~un olarak. Ber·vef,k·i meram : merama, isteqe uy~un 'olarak. Ber-vefk.i'dil.hilr : istegi'. g6hlGne uy~un .olarak.
uy~un .
vefk·i murad : c1i1ege
(a. h. i.) : tas. Sazeli tart-
Vefiivve' 4.:--I$J
kati ~Obelerinden biri. [kurucusu : Muhammed
Vefa bin Mooammcd bin NecmGddin-l:iI-magribiy-yil-iskenderi'dir] .
vefret
(a. f. b. s. c.
vefa-ka-
\,; J
vefi.perver JJJ., ~J' (a. f. b. s.)
s6~Gnde,
("ga" uzun okunur. a; i.) :
gGrGltG, patlrdl, kavga; sava$.
vefa~dar).
ran) : vefal·l. (bkz :
c;okluk, bolluk.
(a. L)
( bkz : kesret ).
vega
)~ l,i J.
vefi-k.ar
vefir, vefire ~;:,.! J ' ...~J
c;ok, bol. (bkz : kesir). Sinin·i vefire ; <;ok ylllar.
~.)\: J ("ga" uzun okunur. a.
vegadet
i.) :
1. alc;akllk, baya!:idlk, adilik. 2. akllSlZllk.
sevgisinde duran.
vefi.perverine
(a.f. zf.). (bkz:
..:.......J::: ~J
(a. f. b. s.), (bkz:
y
vefa-clilrane) .
vefi·peYvest
vefa-dar, vefa-perver ).
vefa·~iar
J ~~~J
(a. b. s.)
vefa huylu,
.vefi.,iari
<5;l~ ~J
(a. b. i.)
vefalilik,
vefilt - ':':~J
(a. i.)
ve gayriihu~~'; .J
(a. zf.) : ondan gayri,
ondan ba$ka. [mGferet mGzekker ic;in 1.
\.A...~~ J
ve gayriihiima
~ J.
(a. c. zf.) : ikisinden
(a. i. vatid'in c.) : el~i1er; tem-
veh
~J
(a. Lf: 1. gelme, varma, ula~-
(a. s.)
vehak
vehb
ma, eri~me. (bkz : vGrOd, vusOI ).2. husOsibir i~
ile birinin yanma gitme; e~i gibi gonderilen insan
taplulugu. Nezd-i maali-vefd : yGceliklerin toplanc1lglyer.
jJ
(.Jt ~
J
(a. c. zf.)
ondan
(a. n.) : yah!, yazlk, ay. (bkz:
yah) .
sildler. (bkz : vOffed; vGfOd).
~J
ve gayriihiim
olGm,olme. [yal·
. nlz insan hakkmda].
vefi
ondan ba$ku. [mGfret mGennes ic;in).
gayri olanlar, ondan ba$kalan.
vefa huyluluk.
vefd
(~. zf.) :- ondan gayri,
J
gayrL
vefall.
~fd
lA...~~
ve gayriiha
-\t'\ J'J.J ~J
1. vefall. 2. tam, ·mO-
(a. i.) : kemend.
JAl J
'":""~ J
(a. L) : vergi; bagl$lama; he-
dive, bagl$. (bkz : atiyye, ihsan).
vehbi, vehbivye <\~.4) J ' ~Al J (a. L) : 1. Allah
vergisL 2. erkek adl.
3. Fels. Fr. inne, inneisme.
vehbiyye~ ":"~~.4).i (a. L) : Fels. Fr. inneite.
vehe
Ca. i..) : ate$in alevlenmesi.
'(:AlJ
Kemmer.
vefik, vefika
4.A.-:! J
'J:!J
vehd, vehde
(a. s.) : 1. uygun,
kafadengi, aym fikirde. 2. I. [birincisi]
ikincisi] kadln adl.
r
1314
j::).:.lA) 3""\.tl
J
(a. L c. : vihild) :
u<;urum, . derin vadi.
erkek,
vehedn
.jL~J
(a. L). (bkz
vehc).
\
vekalet~i
\.)7" ('l~ J
ve helUmme cerra
(a. cU.) :
(a. i.)': neb5tlll (*bitki) yaprak-
,,;-,l..tl}
(a. s. vehb'den) : c;ok hibe
eden, fazla bai.1I~llyan. [Allah'ln slfatlanndancllr l.
(AbdUlvehhab'dan klsaltdml~ erkek adl).
..:..~.~ J
(a. i.) : vehhabilik,
AbdUlvehhilb'ln kurdugu mezhebten olma.
(~. i. vehhilbl'nin
vehhilbivvult j J:,.l.t J
c.):
c:..~ J
(a. s. vehe'den)
1.
c;ok,
pardtlIJ. 2. c;ok alevli.
vehhilm
c;ok vehimli, pek
( a. s. )
C-Ll:>J
kuruntulu.
sleakllgl.
vehie
~:~J
( a. i.)
ate~in
vehle
etlA) J
(a. i.)
1. dakika, an, lahza..
vehle·i ula : ilk ba$langlC;, birdenbire.2. irkilme,
Urkme.
..,u.<tl J
vehleten
(a. zf.)
birgenbire, an·
slzm; i1kin.
vehm
(..fl J
(a. i. e. : evnam) : kuruntu,
yersiz korku.
vehm-i havc1l55 : psik. *yandsama, fro illusion.
vehm-illOsJ
~yT ~ J
(a. f. b. s.) ': vehim
dolu, vehimle kan~lk.
vehmi, vehmiyye
<\:..1' J • ~../> J
(a. s.) :
gerc;ekte olmlycln, fakat oldugu sandan, kuru lan, kuruntu i1e ilgili olan.
.
vehmiyy~t
.:.:l~ J
(a. i. vehmiyye'nin, c.) :
gerc;ekte olmaYlp var sandan
vehm·pik
vehy
(a. s.) : vergisi, verimi c;ok.
";-'.J.I; J
J'}'
I
(a. i.) : Ylprama,
geV$eme;
~ l.:..,.<t J
~eyler,
ve·iIIi
mazsa, yoksa.
ve-iIIS felil
veka/lat
~l J
(a. e.) : olmadlgl halde, of-
bayre olmazsa olmaz.
..:..,.. \:) J
("ka" uzun okunur. a.L):
hayilslzllk, utanmazhk, edepsizlik.
vehhilbller.
vehhilc
vehub
(a. i. e. : vehhilbiyyOn)
AbdUlvehhilb admda birinin. bir buc;uk am kadar
evvel Arabistan'da kurdugu mezheb ve bu mezhebten olan kimse.
.
vehhilbivyet
. (a.-i.) : 1. ayak altmda C;ig-
if.l;J
Ylrtma.
l3.lA J
vehh&bi
vehs
hek. umOmi dermanslzlJk.
neme. 2. klrma. (bkz : kesr).
lanmasl; c;ogalma; l'zama.
vehhilb
(a. i.) : gev$eklik, kuvvetsizlik.
.:.}A)}
vehn-i umOmi
otekileri de buna klYas eyle, onlar gibi c;ek.
vehf "";.tJ
velln
uzma'
kuruntular.
(a. f. b. s.) : kuruntulu.
vekillet
..:..,1 'IS}
(a. i.) : 1. vekiflik, ba$-
kasmln i$ini garmiye me'mur olma. 2. biri, ba$kasml kendi verine gec;irme. ~. birinin yerini tutma. 4. nezaret, bakanllk. 5. vekilin vazife gordUgU
bina. Oa'vil vekilleti : avukatllk. Oers vekilleti:
$eyhislam kaplsmda 6gretim i$leriyle ugra$an
claire fimparatorluk zamanmda-l.
vekillet fi·d·nilm : huk. nefls hakklnda vuku bulan bir einayeti .ispat ic;in muddei ve muddeaaleyh
tarafmdan bir kimseye verilmi~olan vekalet.
vekillet·i devriyye : bir ba$kasrna devredileeek,
van? bir ba$kasrn'. vekil edeee,k $ekilde birine vekll
olma, her azl edildikc;e yenilenen vekalet.
ve~alet-i hiimilyun: tar. padi$ahlarm
nikahll
haremleri ile hasekilerin yahut mUstefri$elerin <;0euk dogurmalan
vekil'et·i muallaha : huk. [eskiderd $arta muallak olan vek/Het.. [mesela :,. "fj/an tileir buraya
gelirse benim $U inegimi satmak Uzere seni vekil
ettim" gibi'].
vekillet-i mukayyede : huk. bir kaYlt i1e m'ukayyet olan vekillet [mesela : "$U saatimi bin kuru$a satmlya seni vekil ettim" gibi].
vekillet·" mutlaka : 1) sadrazam"k [Osman" im.
paratorluQu'nda·]. 2) bir kaYlt He mukayyet olml'
yan vakalet; "$U kaelar liraya sat" demek. gibi bir
kaYltla bagll olmlyan vekaiet.
vekil'et·i muzilfa : huk. bir vakte muzaf olan ve·
kalet. [mesela : "nisan aymd~ benim nayvanlanml
satmrya seni vekil ettim"gibi].
vekillet·i umumiyye : bir kimsenin umOmi ve·
kilfigini uzerine alma.
.
vekillet·i uzmil :. sadrazamllk (ba~;vekalet).
1375
vekilleten
'";ij\(J
vekaJeten
(a. zf.)
vekil . olarak,
(a. i.) : 1. yakmlik, sahipl ik.
vela
2. efehdisinin, azat et,tiQikole ve cariyesi ile olan
munasebeti ve onlar Uzerindeki hakkl.
'vekalet-name ",... l.:.:I\(J (a. f; b. i.): vekilvela-vi ataka : huk. eskiden] mevla ile memIOku arasmda azat neticesi oJarak vucOda gelen
lik ka~j1dl, verilen vekaletin noterce tasdik edildibir vela'dan, bir tenasurdan ibarettir ki, azadedilen
gi kaglt [birine-].
• bir cinayet ika ettiQi takdirde diyetini mevlasl vesadra- rir. Vefat edip de derec~si mukaddem varis blrakvekalet-penah .:>L:.f.llSJ (a. f. b. i.)
mad)91 takdirde miraslna mevlasl nail olur.
zam (= ba$vekil).
vela-vi mevkuf : huk. [eskiden]mu'tlkl taayyun etmiyen memJOk hakkmdaki vela'dl~. [mesela :
1\(J
.
(a. f. b. i.) :
vekaJet-penahi
bir kimse satm ald,gl bir kolenin \ evvelki mevl8s1
1. sadrazamllk (= ba~vekillik). 2. sadrazama
tarafmdan azledilmi~ oltlugunu iddi8 ve ikrar, mevmeflsup, onunla i1gili.
18 ise inkar eylese vaki olan ikrara, bin8en kole
azad olursa da velasl bu iki mevladan hi<; birine
vekeb
(a. i.) : bir i$e uzenme.
ait olmaYlp mevkuf bulunur lvela-vi miivilat : huk. [eskiden] nesebi me<;ve-k,s \J"'9 J
(a. e.) : "var klyas et!" mahul olan bir ~ahsm ~eraiti dahilinde ba~kasiyle
akdetmi~ oldugu bir vela'dan bir tenasur rabltaslnnaslna.
dan ibarettir. [nesebi malum olmryan bir ~ahls
buna klyas eyle!
ve·k Is-a Ia-haza
bir kimseye : "sen benim vela'msJn, benbir. cinayet i~lersem diyetini sen verirsin, vefat ettigimde
vekil
(a. i.) : 1. birininj' i~ini gorde varisim olursun!" dese, 0 kimse de bunu kabOI
mesi i~in verine blraktl~1 veya yetki verdigi kimse.
etse aralarmda muv818t mun'akit olur].
ba~kaslnln
adlna.
r
d"4
-:--G
J!j
vekil-j devlet. tar. vezir-i a'zam, sadrazam,
vekil.
ba~..
vela-vi nafiz : huk. [eskiden] mu'trkl
olan memlOk hakkmdaki vela.
vekil-j hare: vekilhar.;;, masraf gormekle vazifeli
kinise.
vela-yi' nj'met : huk.
at8ka ).
vekil-j musahhar : mahkemeyegelmiyen, getirilemiyen hakkmda dava olunan kim,sa j~in hakim
tarafmdan tayin olunim vekil. 2. vekalet makamlnln en ustOn amiri; *bakan. Ba$-vekil : *ba~ba
kan. Da'va vekili : av~kat.
vel.adet-j hiimavun
vekil-j mukavyed : huk. vekilligi bir' kaYlt ve
bagll olan vekil.
~arta
veladet
velidi
vel dl!. ,'d
j).;:?J
(a. i.) : yeni yapllan veya
vekkad
""~J
("ka" uzun okunur. a. s.)
Jj
(a. i. c. : "UkOn)
ku~ yu-
vasl. (bkz : vekr).
vekr
~)J
(a. i.
C.
evk8r, vukOr)
yuvasl. (bkz : vekn).
(6. i.)
1316
vurma, kakma.
ku~
(0. L). ( bkz : vil8det).
padi~ahln
tar.
(0. s.).
dogum gunu.
/ (bkz : vil8dl).
""J
(a. .
{":JJ
(a. L velime'nin c.)
...,
;;
I.
A•
ve lAd
I e ,.
nm . c. ) : carl-
veliUm
1. du-
gun ziyafetleri. 2. evlenmeler; dugunler.
vela-kirine
<t,;\ )(':J J (a. f. zf.).' (bkz
dost-
-ane, muhlbb-ane).
parlak, aydll1lJk, l~lkll. FitCr-j vekkad : parlak bir
fikir. [aslJ : "pek alevli" manasinadlr l
vekn
[eskidenl (bkz : vela-yi
Yeler.
vekil-i mutlak : huk. vekilligr hi.;; bir kaYlt ve
bagII ,olmlyan' vekil.
vekire
loS'" ':J J
/
~arta
satin allnan bina i~in e~e dosta verilen ziyafet..
..:"", ":JJ
ma'IOm
veli-perver )JJ.,
":J J
(a. f. zf.)
dostluk bes-
liyen, gosteren.
(a. i.
velivi
ermi~
veliyye'nin c.) :
kadmlar.
velayet
..:.-~":JJ
(a. L) : 1. velilik, ermi~-
Iik. 2. velt ve ermi~ olim kimsenin hali ve SIfatl. 3. ba~kasma sozuriu ge~irme. 4. dostluk, sa·
veli·ahd
dakat. 5. tas. Tanrl dostlugu. $ah'8 velayet: Hz.
Ali.
~
velayet·i amm : huk. [eskiden] umum mallara
ve fertlere ~amil olan velayet. [varglC:; ve vaH misillU devlet uzuvlarmm velayetleri gibi].'
veUlyet·i ceraim : hUM. [eskiden 1 halk arasmda
tahaddUs eden curumler, cin§yetler hakkmda idarl,
mezOniyet
siyilsl bazi zeerl tedbirler almmasma
ve salahiyettir (*yetki) ki buna : "velavet-i mezalim" de denir.
veUlyet.j gayr·j zatiyye : huk.'[eskiden] vellnin
zatmdan <;lkmaYlp harki bir muamele ile vucOda
gelen velayet. [vekll,. vasl, mutevelli, yargl~ ve va·
linin velayetleri bu 'kabildendir 1.
velayet·j hassa : huk. [eskiden] husOst mahiyeti
(*6zel niteliqi) haiz olan velayet [babanm <;ocuk.
Ian ve vaslnin kaslrlar ve' mUteveliinin vaklf mal·
Ian Uzerindeki velayeti qibi].
velayet.j kaza : huk. [eskiden] davacdar arasm·
da ser'i usOIU dai,resinde hUkum. ve tefflze me'zOniyet va yetki.
velay~t·j klsas : huk. [eskiden] 'klsas ettirmek
hakkma malikiyet.
veliyet·j te'djb : huk. eskiden] bir kimsenin
ba~ka bir kimseye karsl haiz oldu~u ~te'dtP salahiyeti.
velayet.j zatjyye : huk. [eskiden] vellnin zatm·
dan ~Ikan velayet. [babasmm evl8t Ozerindeki valayeti gibi].
r
veled
jJ
(a. I. c.
evlad) : 1.
~ocuk,
erkek evlad. 2. ogul. (bkz : ibn, puser). [eskiden
Hlristiyan kOnyelerinde ogul verine kullamlan bir
kelime idi].
veled·j benat
huk. klz ~oclJklann erkek ve kJ'2:
~ocuklan.
veled·j benin
kek ~ocuklan.
huk. erkek
~ocukJarm
klz ve er-
veled·j gayr·i mesru. - . j mider·bl·hati, _.j
zina : nikahslz evlenmeden dtinyaya gelen 'c:;ocuk.
Bila·veled : evlat blrakmadlln. evlatslz olarak.
Umm.j veled : sahibinden· azadedilmeden c;ocugu
olan cariye.
veled·j hidis : yak. vakfm
vukuundan sonra
oJarak dogan ~ocuk.
veled·j kul =' tar. Yenic;eri, topc;u" top ,arabac.,
kumbaracl, J<ul o~lu, lagamci vesair kapt kulu oca·
gl mensuplarlntn ~ocuklan.
veled.j ma'nevi : 1) evladllQa kabOI edifen ahret evladl; 2) [seyhe gore] mUrit.
ve(ed·i i mUlaane : huk. [eskiden]
mulaaneden
sonra nesebinin babasmdan nef'ine hOkum olunan
me~rOt-un·leh
~ocuk.
F. 87
veled.j muvilat : Elk. nesebl tnec;hOI olan birsahsm seraiti dahilindebaskasiyle ,akdetmi~ oldu~u
vela.
veled.j 5ulbi : oz ~ul.
.oJ
veleh
(a. I.) : [kederden gelen] $8$'
kmlrk, sersemlik.
.uJ
veleh
(f. i.) :' kahlr ve hl$lm.
va lehu
.oJ
veleh·z&
IJrJJ
veleh·zede
(a. cU) : btJ da onun.
(a. s.) : $6$trml$.
"",;yJJ
(f. b. s.) ': sevgilinin ht~.
mlna ugnyan ve kahtr ~e~en a$lk.
velev
) J
(a. e.) : olsa .da, bile, hatta,
ister, isterse.
velev sullim : o'y'l~ oldugu
olunsa bile.
J ~J
velhan
,ve·l·hasll
J"'" lLl J
teslim
ve kabOI
(a. s.) : $a$km, sersem.
(a. s.) : sozun klsasl, ks.
sacasl. (bkz :el~asll, hastl'l kelam).
veli
JJ
(f. e.) : velakin, amma, fakat.
(bkz: 11k).
veli, v~liyy
JJ (a,
i. c. : evliya) : 1. Allah'm
99 adlOdan biri. 2. sahip. 3. bir ~ocugun her tOrlo
hareketinden vehalinden sorum!u olan kimse\ 4 ..
ermi~, eren. 5. erkek adl.
veliyy.j akreb : huk. velayetaltmda bulunan
kimseye hlslmllk derecesi en yakm olan kimse.
veliyy·l eb'ad : huk. velayet 'altmda
bulunan
kimseye hlslmllk derecesl en uzakolan kimse.
veliyy·i ni'me-t",,: nimet sahibi, velinlmet, besli.
yen.
valiyy.ijd.din : 1) dine slmslkt bagh; 2) dill· '
miide "veliyettin" ~eklinde erkek adt olarak kul·
lanlhr.
veliyy·iil·emr : emir sahibi, amir.
veliyv·iil.hakk, veli·d.dem, veli·l·kasas
flk. ka~
sas veya diyet istemiye hakkl olan.
veliyy·un·fliam : seyhislam.
veli·ahd ~
JJ
(a. b. I.)
blr hUkUmdar·
dan sonra hUkUmdar ofaeak kimse. [ash : veliyy·1
ahd'dlr].
1377
velid
.L~ )
velid
(8. i. c. : viJdan) :
do~mu~ ~ocuk. (bkz
velid : tavuk.
1. yeni
sabi). 2. kole,kul. Umm-ijl-
vemb:
~~~J
vemye
"-l-:' J
velide
(a. i. c. : velaid) : cariye.
cLJ,.
veny
ermi~
(a. i. c. : velaya)
0"'/
.wI JJ (a.
veiiyy-ullah
b. i.)
ver
,ermi~ kim-
se; Allah'm sevgili kulu.
velO'
jLJ)
vera'
E...Y J
(a. i.)
bir ~eye fazla du~kun
velval
velvele
Jlj J
~ok
.J))
fa. i.) : 1_ ~a~kmlJk. (bkz:
jI..\.'\ .J.JI J
(a. f. b. 5.)
gU-
husOsunda
gev$ek~
(f. e.)
)J
ve, e!:jer; "ve er" den
er).
(f. '5.) : "sahib, malik; usta" ma-
~\)J
(a. I.) :
1. arka, gerl, ote.
bir !ieyin arkaslnda, otesinde bulunan
ba~ka,
gayri. 3.
'V'er'a
(a. L)
4.:.))
korkakhk. (bkz:
'l.5.)J
(a; i. c. : veraya) : halk, mah·
luk; alem, kainat. Ahkar-ul-vera: halkln en acizi.
Efkar-ul-vera : halkm
en
fakiri.
Hayr-ijj-vera
(mahlOklarrn hay 11;.1 lSI ) :. Hz. Ml!hammed.
vera-'
CJJ
(a. I.) : haramdan
EM-ivera'
dine ba~h, dindar.
vera' veraat, zahid).
kal;;mma.
(bkz: muttekl,
vera, veraat ":"l:\;J'c.\)J (a. i.). (bkz: vera').
verik!
jl)J
(a. i. verka'in c.) : guver-'
..:,.....\))
h.
cinler.
veraset
I.) : varislik, mirasclhk,
mirasta hak sahibi ol,ma. [ash : "viraset" dir].
~ \ .J/;
(a., f.
b.
s.)
gU·
rUIW ~Ikaran, gurultO koparari.
JJ
Ma-vera
$ey.
vera
rUIWcU, yaygaraci.
velv
i~
c;akma, parla·
bim, havf, ru'b, ters).
(a. I.) : aglaYlp inleme.
hayret). ~. guri.i!ti.i, patlrdl, yaygara. (bkz : gulgule). 3. muz. TOrk mOziginde usOIOn darp par~aclklarma ayrJlarak vurulma ~ekli. Mesela : "dum
te ka dOm tek tek" lieklinde vurulan aksak, velveleH olursa her darblbir ka~ darp halinde olur.
Bu ~ekilde usOllin fazla hareket va canlJlJk kazandlQlmuhakkaktlf. Yalmz geli~i guzel velvele yapllamaz; ince bir zevk-i sellm'e ve derin bir bil~ ,
giVe mustenid oimasl laZlmdlf. Velvels, hassaten
Mevlevi ayin-i !ierlflerinde kullamlJr; kudum, usulleri velveleli olarak vurur, sema boylece fevkalade bir hareket ve halavet kazanJf.
valvele-engiz
(a. I.)
vera-i cebal : dagln arkasl. 2.
gerl, dtibUr.
,;))) ,_ (a. s.) : 1. d~urgan,
velvele·endaz
ha~ifc;e
kl~,
doguran. 2. mec. r.ok eser veren.
1378
JJ
aver )) -
(s. I.) : -birbirlerlnln boyun-
olan. (bkz : haris).
velud
(a. L)
nalanna gelerek *birle$ik kelimeler ya'par. Dini$over : alim; Suhan-ver : :;;air, edip .. qib'i.
Janna el atarak yurume.
~Ikma,
~... J
klsaltma. (bkz
velsan
slkrntl, me~akKat;
(s. i.)
lik g5sterme.
kadm.
.:
<\-::-"J
vemz
1. du·
(a. i. c. : velaim)
ziyafeti. 2. evlenme, duguri.
velivve
go..
ma [$im$e~].
<L~ J
velime
~On
bulut arasmdan
bela.
(f. e.) :
vellk, velikin
lakin, amma,fakat.
(a. i.)
rUnen 1$lk. (bkz: vemz).
'(a. I.) : blrbiri ardl sirs gelme,
olma. (bkz : ta€lkub, tevali).
veraset-j Irklvve : doqanln ecdadl'na benzemesi.
}
veraset-i selefiyye :
ge~miljJerinlfst
kudreti.
veraset-i ~ahsiY'tfe : iki canhnln yakla!imasmdan
dogan' yavrunun, ya anasmm veya babaslnln vas Iflarmdan bazlstnl alml$ olmasl.
. vesiid
(a. i. vedl'nm c.). (bkz:
veraya'
mahIOkat).
verb
'":"))
(a. i.) : yabani hayvan ini.
verd
.)))
(a. i. c. : evrad, virad, vU'rd) :
bot. gUI. Ma·iil·verd : !:lUi suyu.
verd·' naz : 1) naz gulO, nazlarm gUIi.i; 2)
kadm ad•.
",'b)J
verdane
,(a. i. )
1. toplu oklava.
2. koca ba$1I kertenkele.
(f. i. )
",'.))J
verdene
1.
borek~i
~.) j)
verdiyye'
(a. s.)
"'• .))J
bot•. gule ait, gUl ile
'4>J.:.)J
(a. s.):
anat. *toplardamarla ilgili. imtisSs'l verldi
*toplardamar vasltasiyle olan emilme.
J~)J
verik
~a. L)
anat.
1. slk_yaprakll a~a~.
2. s'igur sakalll [kimse],
"j;,)J (a.
verize
ci~ere
anat.mideden
i.)
,giden damar.
verka'
("ka" uzun okunur. a.i.
,.li)J
C. :
veraki'): 1. yabani l:)Uverein', Uveyk; 9uvercin. 2.
s.a~lk boz renk.
verka~yi name·ber :. posta l:)Uvercini.
(a. i.) : bot. *!:lul!:liller, fro
rosaceas.
verek
veridi, veridiyye ":. J.:.)J
merda·
nesi, oklava. 2. dolap oku.
verdi
verid·i taht'l terkova : anat. kurek kemimnfn
altmdan l:)et;en siyah kan damarr (toplardamar).
verrak
'J\))
verta
,,1,;J
(a. i.) : kaglt~l.
(a. I. c.:
vlrat): 1. varta,
t;ukur yer; uc;ur:um. 2. ic;;inden C;;lktlmasl QUe; i$.
~ ))(a. I. c.
evrak)
anat. kal-:;a
kal~aya
ait,' kal~a ile
verz
(f. l.). (bkz :'·verzi$).
j)J
kemi~i.
verze "j)J
vereki S;)
Ca. s.)
,verz·ger
i1gili.
verem
i.)J
verese
"')J
verid
.J..:.))
(a. i. varis'in c.) :
miras~lIar
(f. b. i.).(bkz : verz.kar).
(f. s.) : ekilmi$. (bkz :
mezrO' ).
verzi$
2.
lar. Beyn.el.verese
fJ)J
verzide ,,~jjJ
(a. i. c. : evram) : 1. $l$,
yumru. 2. $i$me. 3. hek. verem.
verem·j ,ebyaz : hek. buylik mafsallarda cildln
ren'gini de~i$tirmeksizin meydana gelen $i$kinlik.
(f.i.): Ill, san',at, meslek.
S.
....;, j)J
(f. s.)
miras~I'
verzi!;.kar
arasmda.
)Is::'..:. j)J
(f. b. 5.) : ~all$kan.
v~rzi!ji.karane ""I)S::~, j)J (f. :z:f.)
(a. i. c. : evride, vurOd) : hek.
verzi!ji·kari ~
siyah kan daman, *toplardamar, fro velne.
varid·j bab : anat. kapi *toplardamarl' fr. vej!18
porte~
verid·i ecvef·j sufiS : anat. alt ana *toplarda.
mar, fro veine cave inferieure.
verid.j ecvef·j ulya : anat. list ana *toplarda.
mar, fro veine cave superieure.
verid·j fevk·al·kebed : anat. karaci~er
ustu
*toplardamarl, fro vejna sus·hepatique.
varid·i keylOsi : anat. kilus damarl, fro veine
'
chylifere.
verid·j vidaci : anat. boyun *toplardamarr, fro
veina jugulaire. Habb·iil·verid
anat. ensedeki iki
kalln sinirden her biri.
1., c;;all$ma; i$letme.
c;;all$ml$.
verz·!Car
;15::+ j)J
J'6J)J
c;;ah$kanhkla.
(f. i.)
(f. b. i.) ; ~jfte;i,renc;;ber;
i~c;I.
vesafet
.,:jL, J
( a. i.)
vasiflik, hizmetkar-
Irk, i$c;i1ik.
vesah
t .... J
(a. i. c. : evsah) ; kir, pas; pis·
tik, mundarllk. '(bkz : reyn 1 ).
vesaid
':l....J
(a. i. visade'nin c.)
yast.k-
lar; d6$ekler, $ilteler.
1379
vesaif
......;ll.,QJ
vesaif
hizmet~i1er.
(a. i. vasif'in c.) : U$jlklar,
~~... J
vesika-
tar (*belgeler).
ves,ail
\..'l:'L... ~
(a: i. vesile'nin c.) : ve~ileler.
vesait
..bfL...J
a~lk
ve fi'li sebepler ..
(a.' i. o/aslta'nrn c.) : vasltalar.
vesait-i harbiyye :harb vasltalan.
vesa,it-j nakliyye
.nakil va'sltalan, *ta$ltlar.
vesal( , J~"'J
(a. I. c. : vOsuk) : 1. bag.
~ekli ge~er].
iL... J
. (a. i.)'
gU-
zellik, gU.zel elma.
..:..6 L.,
(a. i.)
araya girm.e, vaslta
vesavis U'"J L..-' (a. i. vesvese'nin c.)
ves-
veseler, ~uruntuJar.
vesavis·i $eytaniyye : $eytanca kuruntular.
~ L"" J
(a. i. vasiyyet'in c.) : vasi-
yetler, bir kimsenin, oldOkten sonra yapJlmasml
istedigi $eyler.
vesaya-yi muctemia : huk. bir zat taraflndan
olan bir~ok vasiyetler.
yap"ml~
..:.~l""'J Ca. i.) : 1. veslJik. 2. vasj-
yet. 3. emir, tenbihj tavsiye.
vesbs
4.:-'' ' '
veseb
~J
veseban
~elipa,
(a. I.) : bir SI~raY'I~, bir atlama.
(a. I.) : Sl~rama, atlama.
j~"'J
(a~I.).(bkz: veseb):
jJ
(a. i. c.
evsan)
put. (bkz :
salib, sanem).
vesen
:.rJ
( a. i.)
vesi, vesia
at.:- J ' C:""' J
1380
I( a. s.)
geni$, bol.
vesic
&-'
(a. i.) : .hlZII yUrOyen deve.
(~. s. c. : visak) : ~ok sag-
vesikJ::...,J
vesika
<U.::"'J
~J
(a. i. e.
ves§ik)
1. ina-
vesile
ctl:--J
(a., i. e.: vesail) : 1. yol,
vaslta. 2.' bahane, sebep. 3. flrsat, elveri$li vazi-'
yet. Blla-vesile, Bi-vesile : ertada bir sebep ve
bahane ycik iken.
/
vesile·i cemiJe, - · i hasene : gUzel sebep, gUzel
/Irsat.
vesile-j sCJ'y : ~all$ma vesilesi.
vesile-cO .J:'" <tl:-J
(a. f. b. s.)
vesile, ba-
h€ine, sebep arlYi'ln.
vesile-cOyane <L'b:'"
ctl:- J
(a. f. zf.)
sebep
ve bah€ine, ararcasrna.
vesile-dar )
b eU:- J
(a. f. b. s.) : vesileli.
vesile-hah ol'p-~""-' (a. f. b. s.)
: vesile
is~iyen.
vesile-hahane <t>'~
\",>eU:-J
(a. f. zf.) : vesile
, isteyene yakl$lr surette.
';~I ~:""''' (a." b.
i.) :"kur-
tulma tutamaQI" : mevlid.
vesim, .vesime <t.(),:"", J' (,:'"'J (a. s. c. : visam, vu·
uyku ,aQlrlJgl, uyuk-
Jama. (bkz : sine, vesne).
vesene
putperest
taifesi.
vesilet-iin-necat
vesen
(a. i. c.)
n"aeak saglam ,delil. 2. *belge.
elma, araclhk etme.
vesayet
J ~"'J
veseniyyun
Jam, kuvvetli. (bkz : vUska).
vesam, vesamet ..::.... L... J '
vesaya
I
mens up, putla ilgili. 2. puta tapan; (bkz : sOnai).
[ZerdO~t(ijkte iki elle tapmalarl dolaYlsiyJe "sOn6i"
denilmi$tir] ..
(bkz : vasi').
(bkz : rablta). 2. antla~ma, yeminle soz verme
[birbrilerine]. 3. sozle$me yeri .. [Kur'anda. "vesak" .
vesatet
,
":1.. -',\5"-' (a. s.) : 1. puta
veseni, veseniyye
(a. i. vesika~nlnl c.)
vesail·j vazlha ve fi'liyye :
(a. s.) : fels.fr. hypnagogique.
....
(bkz : vusafa).
vesaik
veseni .j-J
(a. i.). (bkz
s,ema) : 1. gUzel yOzlO. 2. rastlkll. 3. damgall.
vesm
vesen, vesne).
tirme.
(J
(a. i.) : doqup toz h€iline ge-
veyle
vesme
(~.
<l.,...., J
ve$m
i.) : 1. hayvana vurulan
Klzgm damga. 2. rastlk.
vesme-dar )b<l........ ~ (a. f. b. s.)
I
1. damga",
ve$me
(f. 5.) : gOzel. (bkz,: hOb).
ve~y
~J
(a. i.). (bkz : vesen).
i){-' IJ
ve-s·s;elam
(a. n.) : i$te
0
l:__ J
(f. i.)
~J
kuma$ i$lemeleri, kuma$ ala<:a"91. ~. kuma$1
renklerle, resirrtlerle sUsleme:'
kl"~
~eliginin
suyundaki ozlOlOk. 5. ""soze yalanlar katlp yakl$tlrrna. 6. gammazhk etme.
vetair
ate$e ta'panlann din
(a. L) : $eytan. (bkz:
iblls).
(a. L) : i$kil, $uphe;
vesvese
kuruntu.
vesvese·dar )J<\-,J...,J (a. f. b. s.)
/
vesve,se-hiz ~';"<\-'.J-' J (a. f. b. s.)
vesve-
(f. e.) : qibi manasrnl veren
bir benzetme edatl. (bkz : manend). BUlbijl.ve~:
bUlbUl gibi. Derva·ve$ : deniz gibL Mah-ve$ : Ay
,gibi..
(f. s.) : va$ak.
lie;
harften
meydana
aga~
gelen
veted-i mecmu' : ed. iki harekeli harfle bir sa"'
kin (harekesiz) harften ibaret olan kelime : "faOI,
benim, senin .." gibi.
veted-i mefrOk : ed. iki harekeli harfin arasm·
da bulunan bir sakin' (harekesiz) harften ibtlret
olan kelime : "fale, kane.,'" qibi. 3. anat. ense
kemigi.
veter
vesvese
'kaldlran; vesvese koparan.
....1''' J
yoilar,
(a. i. c. : evtad) : 1.
kazlk. 2. ed. aruzda
nazlm.
seli, kuruntulu.
ve~
(a. i. vetlre'nin c.)
veted
(f. L) : $erh, tercUme.
vesvas
y\""
rneslekler.
kitabl olan Zend'in $erhi.
vesti
(a. i.) : 1. bir c;e$it elbise. 2.
I.:J"":'J
4:
kadar,
'Son soz budur, artlk bitti.
vesta
4--:'" (a.i.): yaqmur tanesi.
(a. s.) ~ uykusu gelmi$ olan,
jl:...,J
,uyuk"yan.
vesne
(a. i. c. : vi$am, v'u$Om) : dog-
me, igne ileve renkli tozla vOcuda yaptlari"'tOrlO
$ekiller.
<lagl', daglanml$. 2. r,astlkh.
vesnan
F.t" J
su~
az miktar'da olan
(a. i.)
(a. L) : daglama, damgalama.
vesm
J J
(a. i.
C.
:
evtar) : 1. yay
~i-
lesi, kiri$. 2. saz teli, ·saz kiri$i,~algl teli. 3. geo.
kiri$.
veter-i kaime : geo. hipotenOs. 4. adalelerl hareket ettiren kalln sinir.
vetire ~.:,:i J
(a. i c.: vetair): 1. dar yol,
kec;i yolu. 2. yol, uslOp, tarz.
vetire·i necat : kurtulu$ yolu. 3. anat. burnun
iki deligini aylran zar. 4. fels. *sOre<;, fro proces"'su~.
ve$el
~J
(a. i.) : az suo
(f. e.) : "ve ey!" yerinde "ey"
vey
ve$elan
j~J
ve$ia
~J
(a. i.) : suyun akl$l.
(a. i. c.: vesai') : 1. elemye,
',tizerine iplik sartlan aga~. 2. fix. Ozerine elektrikli
teller sartlan alet.
ve$ice
cezr). 2. Iif.
~~ J
(a. i.)
1. a9a~ kokU. (bkz:
kar$I"gl olarak ~iirde kullantllr.
veyh
t-J
(a. n.) : heyhat!
(a. n.1 :
veyl
.
i.
vay!, yazlk. \2.
i. cehennemde bir derenin ad•.
veyle
~-'
(a. i.) : rezillik, kUstahllk.
1381
vez$lif
vezaif
Jl1)
( a.
J~I~J
( a. I. vezlle'nin c. ). (bkz
i. vazife'nin c. ). (bkz
vazi3if) .
vezail
vezn·i mahsus : fix. *ozgOI aglrhk,fr. poids
specifique. 3.ed. nazmm bellikahplarmdan herbi·
ri, nazlm ahenginin ol~OsU.
[bizde "hece" va
"aruz" olmak uzere iki tOriUdUr].
vexne
vez1'le).
vexan
(f. s.) : esici, esen. ["olmak"
j IjJ
yardrmcl fjili ile kullamhr J.
.::.J IjJ
vexanet
(a. i.)
'1.
ol~UIU olma. 2.
(a. i.) : 1. tartl. 2. terazi. 3.,
para almlp verilen yer.4. ate$li silahlarda barlt·,
Ilk, bant yuvasl.
vexne-dar ") b<t,,'jJ
muru;
dU~OriU~
ve gorO$ isabetL
vexanet-i efkar : dU$Uncelerin isabeti.
(a. f. b. i.)
vezne me'.
sandrk emini.
J jJ
vezni
(a. 5.)
1 vezne ait, vezinle
ilgili. 2. i. f;k. tartllan $ev.
vezani
jljJ
(f. i.) : esinti zamanl.'
vezniyyat
vezaret~)\jJ
(a. i.) : vezirlik, pa~ahk.
,~l::-,'jJ
(a. i. c.) : tartllan
~eyler'~
(a. s. vezn'den) : 1. vezhe--
vexaret·i ux.ma : sadrazamhk, ba~vekillik.
den, tartan. 2. i. kantarcl.
vezb
( a. i. ) : su gibi akma.
"7 jJ
I
'i1rak:
~jJ
vexega
(a. i.) : bir
~e$it
bOyOk
( a. i. varak'in c. )
J\)J
yap-
raklar, (bkz : evrak ).
keler.
Vlrat
veziden
j..\,jJ
(f. fi.) : 1. vel esmek. (bkz :
1,\)J
(a, i. verta'om c.) : 1. vartalar,
~ukurlar; u~urumlar. 2. i~inden ~Ikllmasl gO~ i~ler.
hUbOb). 2. s.lc;:ramak, atdmak, seqirtmek.
vezile
(a. i. : vez~il) : 1. parlak, cila-
ot1:.';J
II para. 2.
parla~
madeni ayna.
via'
vezime ~)J
(a. i. c. : vezaim)
Bey·
tullah'a gonderilen hediye~ armagan.
vezir
vita'
.JjJ
(a. i. c.:
vUzera): valilik,
vekillik gibi vUksek rUtbelerde bulunan "pa$a" Un- '
vanlnl ta~lyan kimse.
(a. i.) : uvgun gorme, razl
olmp.
.. b)
za. ism.i via : a. gr. kab ismi hekerlik, tuzluk
gibi]. 2. biy. damar. (bkz : reg).
(en bUyUk
vezir)
sadrazam,
':";b)
viiiyyet
)~J..
vibar
tav~anlar;
vezir-i a'z.am
-ba~'(~kil. '
vexirane
o)~J
<\1'I";:')J' (a. f. zf.)': vezirce, vezire
vexn
JjJ
tartllma; tartl. 2.
138,2
(a, i.) : kl$
SOr:lU.
'1a. i. c. : evzan) : 1. tartma,
aglrll~.
(a, i. vebr'in c.). (bkz
vi·
fo~J
vica'
(a. i.)
igdi$ etme, burma
[hayvaOl].
vica'
t!;..J
yolda.
<\......0 jJ
tav$anlarr. (bkz : vibare,
vubOr).
vicah
vezme
(a. i. vebr'in c.) : zool.ak-
bar, vubOr).
vezir kellesi : ~eker, pirin~ ve kavrulmu$ soganla bUWnolarak pi~irilen bal kabagl.
yakl~acak
(a. i.) : kab halinde olma.
Arabistan
vibare
vezir·i ,sahi : ikinci 'vezir.
(a. i. c. : ev'iye) : 1.kab, ';lahfa-
(a.
o~ J
veca'in c',) : agrliar, slzliar.
(a. i. vech'den)
yUzlel?me,
yUz yUze gelme. (bkz : muvacehe.
vicahen
~~)
(a. zf.) : yuzyuze gelerek,
ytiziine kar~J. (bkz : muvaceheten).
(a. 5.) '>
yuzyuze olan. Muhfikell1e·i "icahiyye : yuzyuze olan
mahkeme, duru~;n~a.
j\.;. J
viham
olan l?eyler. (bkz
(a. i. c. : evcire, vDcur) :
11. kurt, arslan
gibi Ylrtici
2. sel suyunun oydugu yer.
vied
J..::-J
hayvan yatagl;
in.
(a. i.) : 1. bulma, bir l?eyi
bir halde germe. 2. duyma, duygu. 3. kendinden
ge(;me, dalma. 4. insanln i~indeki iyi ile kettiyu
aYlrdeden duygu. 5. din, inan~. Hurriyyet-j vicdan : di'ni' inanc;ta, din tOrl3ni yapmada serbestlik.
6. kadln adl.
t;\~J
(a. zf.) : 1. vecd ile, ken-
dinden gec;ip daJarak. 2. vicdanca,
duygusu ile.
vicelani, vicdilnivv&
<\:,,·I.J.~ j
4
ic;ten,yurek
tJ' \ ~ J (a. s.) :
1. vecd ile, kendinden gec;ip dalmakla ilgili. 2. ka', ,
bi his ile, yurek duygusu ile ilgill.
vicdanivyet ~·I.J.:-J
(a. i. c.)
vicdana ait
haller, hususlar, nitelikler.
viedan-sOx
("ka" uzun okunur. a. i.) :. 1~
sava~.
2,
(bkz : cima').
perha~ ).
vUdin
j'6jl
vikaye
":,~J
j.",...J \.J.~J
(a. f. b. s.) : vicdanaacl
(a. i.) : el?ek palanl.
("ka" uzu.n okunur. a. i.) :
I
1. kaYlrma, koruma, esirgeme. 2. bel<. ,herhangi
bir hastahk ic;in onleyici tedbir alma. [nazlmda
" vikayet" l?eklinde 'de kullan,"lr].
vikaye harfi : gr. kaynal?tlrma harfi.
vikayet ..:...i.~J
e:::..bJ
(a. L)
,anai. boyun damar-
larmdan biri.
"b "
1. sevme, sevgi. 2.
(a. L)
koruma, sahip C;:lkma.
vikr
(a. i. c. : evkar) : aglr '1uk.
,} J
[at, katlr v'e e~ek yuku it;in kullamlir J.
vila'
.. 'J J
(a. i.) : 1., birbirinin arc!l slra
gel me. 2. ahbaplik, dostluk, yakln/lk. (bkz: vedel,
vidd, vOdd).
vUaa
viladet
., )J J
(a. I.) : dogurma.
..:,,~':1J
vifilk
du~uncede
vihfid
(a. L) : 1. dogurma. 2.
padi~ahm dogumu.
viBidi, vilildiyye
":,,,)':1 J ~ c.S,~ ':J J
(a. s.):
"J
(a. i.) : sevme, sevgi, dostluk.
..:",,)ij ~
J~ J
)'6'i J
(a. f. b. s.)
dost, ahbap.
(a. i.) : elt;ilik.,
(a. i.)
:
vila-perve~
)JJv ':1 J
(a. f. b. s.)
dost.
(bkz : muhibb).
1. uygunluk, aynr
olma. (bkz : muvafakat). 2. barJ~.
"~jl
vila-ker
(bkz : vilil·per:-ver).
(bkz : muhabbet, vedd, vOdd).
vifadet
i.)
fels.anadan dogma, fro congenital.
dostluk. (bkz : vidd).
vidd
a.
("ka" uzun okunur.
"ilidet-i hiimayOn
viaad
harb,
o. dogma.
veren, yurek yakan.
vidac
(bkz: ceng,
(a, L) : zengin olm.a.
vicaaua jl~J
vicdanen
vahama).
t~J
vika'
)i..;..J
vicar
vahim .
(a. s. vahi'm'in c.)
(a. i. vehd, vehde'nin c.):
vilayii
..:..~':1 J
(a. i. vililyet'in c.)
vila-
yetler, iII~r.
vilayet
..::..!. ':1",
(a. i.
C.
:vilayat) : 1.
bir ~eyi kudretle elde etme. 2. hirine kefil, olma.
3. dostluk, rnuhabbet. 4. il.
uc;:urumli:lr, derin vadiler.
vHdan
viham
vermesL
(a.
i.)
gebe kadlnln a~
jl..J j
(a. i. velld'in cJ : 1. yeni dog-
mu~ ~ocuklar. 2. kullar, koleler. 3. erkek ve kadin adl.
1383
vilde
o..l!J
vilde
(a. I. veled'in c.) : c;:ocuklar,
erkek evlatlar, o~u"ar. (bkz : evlad).
vile
(f. i.) : ydksek ses. (bkz
~."'
(f. l.)
feryad ).
yin
I"L....J
visam
4"",
1. renk, boya. 2. siD
(a. 5.). : damgah, ni~anll.
visam il-J
(a. s. vesim'in c.) : 1. guzel
yuzlUler. 2. rastlklrlar. 3..damgalllar. (bkz: vOsema).
vi~ah
CL..:,J
(a. i. c. :
ve~aih,' eV~iha)
boyuna e;;apraz taktlan OstO slrma ve mOcevherlEl
i$lenml$ muska.
yah uzum.
virSd
')\)J
(a. I. verd'in c."
bot. gOller.
i~J
vi,am
(bkz : vurd).
(a.·i. ve$m'in c.)
dovme-
Jer. (bkz : ve$m).
(f. 5.)
jIY"J
viran
vi~n·ab I..;-'b J ('f. b. i.)
(bkz : harab).2. kederli, UzgUn.
~erbeti.
vi$ne $urubu, vi$ne
(f. i.) : Ylk"ml~veya pek
<\I'l y"",
vkane
harabolmu~
vitr
yer, yap!.
virani J' \l..J
viraset
(f. i.)
••: )1)-,
viranilk, harapllk.
vird
adet olan
(a~
I..;-'L"J
Kur'an
cOzleri,
(bkz : serir).
.)L:,
(a.' i.)
yastlk;
"iside·ni,in ~
o,,)L. J
(a. f.b. s.)
yastlga
vu'iz:
.kb"
( a. I. vaiz'in c.)
vaizler.
J~AJ
(a. I.) : h bag, rablta. (bkz:
A
(a. i. vesik'in c.) : 1. e;;ok sag-
lam ve kuwetli baglar. \~t andla$malar,
. etmeler.
Jl-J
vufOd
,,) ,,; J
( a. i.)
gelme, geli$. (bkz:
vufOr
j";J
(a. i.)
c;:okluk, bolluk. (bkz:
vuhUfet
dY>-J
(a. i.) : 1. e;;ok k""1Ik. 2.
klfrn c;:ok siyah Ve yumu$ak olmasl.
vesak). 2. andla$ma, sozle$me [yeminle.}.
JL J
(a. i. vebr'in c.) : zool. ak"
;:J'.J
tav$anlar; Arabistan tav$anlan. (bkz : vibar, vibare ).
kesret, vefret) .
. yaslanlp oturan.
yemin
(a. i. vasl'dan) : 1. u/a$ma,
biti$me. 2. sevglliye kavu$ma. (bkz : vuslat). 3.
muzo TUrk m,Gziginin en az be$ altl aSlrlJk bir
mOrekkep, makaml olup zamanlmlza kalml$ nOmOnesi yoktur.
1]84
(a. I. c. : evzar) : 1. gGnah,
vurOd).
$i1te. Ariz·ul-visad : tenbel adam.
'visal
)jJ
vu~"r
i.) : 1. atlama, Sle;;rama.
visad, visade o,,)l..,j '!
visak
vizr
sue;;. (bkz : Ism, zenb). 2. aglrllk, yOk. (bkz :
slklet).
(bkz : vaizan ).
2. dO$ek, yatak.
visak
(a. s.) : 1. tek, yalmz, tenha.
(a. L c. : evrad) : belli za-
,,))J
okunmasl
vird·! zeban : diline dolama.
visib
y J
2. Selat·i vitr (vitir namazl): yatsl namazrndan /.
sonra kl1lnan Oe;; rek'at namaz. 3. i. kurban bayramlndan bir gOn onceki l:IOn.
(a. i.) :. [kelimenin ash bu
oldugu halde "veraset" ~ekli yayglndlr]. (bkz :
veraset ).
manlarda
dualan.
["vi$ne-ab" dan]'
vuh,,1
JY>-J
(a. i. vahal, vahl'in c.)
ba-
tak yerler, r;amurlu yerler.
vuhO~
V"y>- J
(a. s.
vah~'1n
c.)
1. ya-
bani {hayvanlar].
vunO,.i b~rri : karaya mahsus, karada ya$lyan
yabani hayvanlar. 2.ISSIZ, tenha [y-erler]. (bkz :
vah~an.> .
vucubl
vuku'
1.
CJ§ J
("ku" uzun okuflur. a. i.) :
du~me.
(bkz : sukut). 2. rastlama, isabet etme.
3. alma, olu~. 4. bir hadisenin c;lkl~ ~ekli, cen/anl.
Adim-ul-vuku' : hie; olmlyan, olmasl imkanslz. Ke·
sir-ul-vuku' : c;ok alan, sik sik alan. Nadir.ul-vuku' :
seyrek rastlanan.
vuku'-i hal : bir hadisenin c;l~l~ ve olu~ ~ekli.
vukuat
(a. i. vak'a'nm c:)
("ku" uzun okunur. a. i.
vakd'in c.)
yanmalar,
[ate~ hakkmda]'
'/
1. baglar,rabltalar.
yerleri.
vukuf-, adedi
tas. Nak~i tarikatindeki on bir
tabirden biri. [digerleri : hu~ der dem; nazar ber
kadem; sefer der vatan; halvet der encumen; 'lad·
gerd; baz-ke~t; n;gah da~t; 'lad da$t; vukuf'l kalbi;
vul<uf-I zeman].
vus91
vukuf·, zamani : tas. 1) her anda hal inden haberdar alma: 2) Nak$i tarikatindeki on bir tcibirden biri. (bkz
vukuf-I adedi).
(a. i.) : .ula$ma,
("ku" uzun okunur.
a. f. b. s.) : bilgili, bilgir;.
(a. i. vas1f'in c.)
u$ak.
vesaif).
("ka"
vusuk'dan)
c;ok saglam,
-vuska (pek saglam kulp)
vesik ).
(f. ,i.)
vU$ak
allnc!lgl,
g~lme,
var·
u$ak. [Turkc;e'den
IOgatlerde yazdldlr].
VU$um'
(a. i.
ve~m'in
c.). (bkz:
vi$am).
vuud
(a. i. va'd ve va'de'nin c.)
vaitler.
L~J
vuzla
(a. fi.)
: vaz alundu. Ma
vuzla leh': ta'Yln ve tahsis o/unan ~ey.
vuzu'
vuzO'
ha~ir
..
,,;a,
t..: >.4 J
'( a.
i.
abdest alma;
ab..
(a. i.)
nefsini alc;altrna,
(a. i.)
: 1. aC;lk 'Ie belli
gorme.
vuzuh
,) \ ~ ; J
VUSkil
J~J
vusUI·i1·Allah : Allah'a vakla$ma. [takva ve itaat
yoliyle-~.
vukuf-I kaJbi : tas. 1) kalbin Allah'tan agah 01·
masl; 2) nak~i tarikatindeki on bir tabirden biri.
(bkz: vukuf'l adedl).
lar, hizmetc;iler. (bkz
2. andla~malar. 3. sozle$me
rna, eri~me, yeti$me. (bkz : vefd 1).
("ku" uzun, okunur. a.
(bkz: tevakkuf). 2. bir
halde, oldugu gibi kalma, ilerileyip veya gerilememe. 3. anlama, bilme, ogrenme, haberli olma,bilgi. Ehl-i vulcuf : *bilirki$i. Erbab·, vukuf : bir $ey
~akkmda' mukemme:1 , bilgisi olanlar, bilirki$iler.
Kesb·i vukuf : haberi 6lma, o9renme. Sinn.j vukuf :
algunluk haddi.
vusafa
(a. i. vesak, yisak'in c.) :
vusuk
vusum \,.- J (a. i. vasm'!A c.). (bkz: yasm).
i.) : 1. durma, duru~,
vukuf·dar
(a. s.) : 1. orta, ortacla bu-
t'utu$malar, alevlenmeler.
....j J9 ~
vukuf
~J
: 1.
olanlar, alan bitenler. 2. polisi ilg(lendiren hadise·
ler. (bkz :. hadisat).
vukud
vusta
lunan, arada olan; i~. [evsat'ln muennesil Asyi·yj
vusta
Ortaasya. Kurun'l vusti : Orta~ag. Salit.j
vusta : ikincli namazl. 2. i. orta parmak.
L..J';" J
olma, anla~dlr olma.
ifadecle aC;lkltk.
2. aC;lkllk, aydln/lk. 3. ed..
(a. i. vecih'in c.). (bkz:
vueeha'
vecih) .
UZUIl
okunur. a. s.
pek kuvvetli. Urvet·ul·
: MuslUmanllk. (bkz:
(a. i.) : bir,?evi ba$ka $eye
yueub
"';'.J':".J
alma. 2. birakdmasl
olma.
(a. i.): 1.vacipve/ijzumlu
rnumkun olmama.· 3. laYlk
Yueub·j ed5 : huk. sebebin vucudundan sonra
muayyen bir zamanda bir filii i$lemenin veya bir
mall edanm lazlm olmas,.
ekl iyen, bi t i~ t iren $ey, ek.
vuslal
..:J..:1~
(a. i.) : 1. bir $eye ula~ma.
yeti$me. 2. [sevgiliyel kavu$ma. 3. kadm ael·.
vue ubi
J.Y?" J
la ilgili. Fi'l.j vueObi
2. manto "olumlu.
(a. s.) : 1, vucube ait, onun..
gereklilik
slgasl
("kipi).
11850
I
'lI'iieud
~ .J:"" J
vucud
olma, varllk. 2. govde.
ten.
(a. i.)
1. bulunma, var
(bkz
beden, cism). 3.
viicud-i mu'ciz : pa$kalarml acze dU$UrUp hayrette blrakan varllk.
viikilb
(a. i.) : yava$ yurUme.
vukul
(a. i.) : biriyle i$e giri$me,
il?birligi.
vukun
(a. i.) : fels. * kamu-'
vikudiyye
tanncllIk, Tanrl varllglnl' e$yanln varllglndan ibaret
sayma, fr. pantheisme. [ vahdet·i vUcOd ile ilgisi
yoktur ].
cy:- J .
vucuh
Yucilh·j k.raet : Kur'an-I Kerirn'in tUrlU tUriU
okunma kaideleri. 5. imkanlc~, $ekiller.
vucilm
t.J=:- J
(a. L)
....:;- J
( a. i. vicar'ln c.) : 1. kurt,
arslan gibi Ylrtici hayvanlarm y,ataklan;
sel sulannrn oydugu yerler.
~\~J
vudad
( a. L vekn'in
c~ )
kUl? yu·
( a. i. vekr'in c.)
)")J
kU$ yu-
valan (bkz : vUkun ).
,)~J
v iii iid
( a. i.)
flk. oldUrUlen, oldii·
renin evlildl bulunma. '
viilfit
"
~~J
(a. L villl'nin c.) : valtler.
.J.:lJ
viileyd
(a. s. veled'den) : '<;()cuk-
<;uk, kUC;Uk <;,ocuk.
t.jJ
viilu'
1. daniJp susma.
2. igrenme, tiksinrne. 3. kederli olma. 4. gogUse
vurma.
viiciir
viikur
(a. i. vech'in c.) : 1. yUz·
ler, <;ehreler, su'ratlar. 2. bir memleketin ileri gelenleri. (bkz : e$raf). ·3. geo. satlhli,lr (*yUzeyler)
Zu-kesir-il-viicuh, Zil viicuh-i kesir : geo. c;ok sa·
tlhll (*yUzeyli) cisim. Nim-vucuh : geo. yarl yUzeyli. 4. Kur'an'ln bazl okunu$ tarzlan.
j~
valan. (bkz : vUkOr ).
(a. i.)
bir $eye fazla dU$'
kUnlUk.
r:-,j J
yuluc
(a .. i.)
girme, sokulma.
(bkz : duhul).
inler. 2.
viilug
viird
( a. i.). ( bkz : vidad).
(a. i.) : kopegin su i<;:mesi.
(a. i. verd'in c.) : bot. \1Uller.
.))J
(bkz : virad).
')J
vudcJ
( a. i.) : dostluk. ( bkz : vedd,
vureyd
vidd).
(a. i.)
anal. c;ok kU<;uk
damar .
.J._~J
viiffed
( a. i. vafid'in c. )
elc;iler;
vureyk
temsilciler. (bkz : vefd, vUfOd).
.).J~J
viifud
.).J9J
(a. i. vilfid'in c) : el<;:iler;
~uk
viireykat'
viihub
).J~ J
~.J'b J
vUreykat)
yap-
<\.4..)J
( a. i.)
yapraclk, ku·
yaprak .. (bkz : vUreyk).
temsilciler. (bkz : vefd, vUffed).
. viifur
(a. i. c.
(a. i.) : gel me, eri$me.
viireyka
viifud /'
JUJ
raclk.
~U.)J
("ka" uzun okunur•
(a. i.) : bolluk, c;okluk.
a. i. vUreyk'in c.) : anat. yapraclklar.
(a. s.) : <;:ok bagl$llyan, <;ok
viireykat.j tiiveyciyye:
lar.
bot. kUC;Uk tac;yaprakll.
bag'$ta bulunan.
viirucJ
(a. i. vekll'in c.) : 1. ve-
vukela
killer. 2. (Osmanll imparatorlugu devrinde kabine
azasl,· vekiller, bakanlar. Meclis-i vukela : kabine
j·oplantlsl.
'
viik~lii-YI
1386
deavi
davil vekilleri, avukatlar.
~J)J
(a. i.) : qeli$
gelm::!, var-
ma; yeti$rne. $eref-vurudeden : $erefle gelen [bu.
yUk bir zat hakkmda].
viirud
.)J)J
(a i. verid'in c.)
*tcplardamar/ar, ft. veines.
anal.
yad.bOd
.:.lJ)J
vikuk
A_'~
vus'
i....
(a. i.) : van yatma.
(a. i.)
1. inanma, giiven-
(a. i.) : 1. gUe, kuvvet, Ulkat.
vus'i be~er : insan gueU, insan takatl. 2. zenginlik, varllk, bolluk. 3. bolluk, qeni.~lik.
vus'at·
. j.J J
yusuk
me. 2. muhkemlik, saglamllk:
~J
(0. i.)
: 1.
geni~lik,
luk. 2. para durumu. 3. bo~ meydan,
mat. *genlik, fro amplitude.
bol-
Jl J
. yusuk
(a. i. vesak ve visak'in c.) :
1. baglar, rabltalar. 2. antla~malar,
[yeminle- ].
flrsat. 4.
~- J
yusud
sozfe~meJer
(a. i. visade'nin c.)
yastlk-
(a. s. ve!?y'in c.)
kogucu-
lar ..
(a. i. vesim'in c.) : 1.
vusema
gUzel yuzlUler. 2. rast,kldar. 3. damgaldar. (bkz:
visam ).
vuska
lar.
("ka" uzun okunur. a. s.
vUsUk'den)
pek saglam ve kuvvetli olan. Urvet·
·U1.vuska (pek saglam kulp) : Miisliimanllk. (bkz:
veslk.) .
'-;J~Q) J
yusub
(a. i.)
.. \)jJ
vuzeri'l'
(a. i. vezir'in c.) : vezirler..
~eyh.ul.yuzer~ : vezi rlerin en eskisi clan ki~se.
"-7J jJ (a. i.) : su qibi akma.
yuzub
vuzub.1 dem : kanama.
atlama, sll;:rama.
y
y
is (a. f. ha.) : Osmanll alfabesinin otuz
birinci harfi olup "ebced" hesabmda on saylsmm
kaqilllQldlr.
ya
~
(a. ha.) : ye (
ya'YI musennat
"ye" harfi.
is ) harfinin adl.
[iki noktall olmasl dolaYlsiyle]
ya
(a. n.) : ~y!, hey! : 1) Arap~a'da ba·
!?lf1a geldigi terkibin ilk kelimesini meftuh (iistiin)
okutur : ya.Rabb·el.alemin (ey alemJerin Rabbi! ) .. '
gibi; 2) tek kelimenin ba~lna gelirse 0 kelimenin
son harfini mazmum (otre) okutur : Ya Ahmedii ..
r.libi.
yaafir
(a. i. ya'fOr'un c.)
~.~~
yabani
(f. s.)
: yabana mensup,
I
ISSIZ
verde ya~lyan; vah~J. (bkz : yebanl).
.:...c.. ~
yabende
ke~feden,
(f.s.): 1. bulucu, bu-
fro exploiteur. (bkz':
yabis
ka~if).
(a. s.) : kuru ..Ratb U'
yabis : ya!?, kuru, ya~tan, kurudan bir ~eyin' her.
tiirJiisU.
yabnak
(f. s.) : bulan, bulucu'.
(f. i.) : 1. hatlrlama, anma.2.
hatlr, qoniil.
va'.
yad'l hadn : huzUnlii hatlra.
furlar.
yad'l ~ebabet : gen~lik hatlrasl.
'-;.J~ -
(C s.) : 1. yaften mastarmdan
yad'l
emr-j hazlr. 2. "bulucu, bulan; bulunan, ele ge7
<;en" manalarma gelerek *birle~ik kelimeler yapar.
Fena.yab : fena bulan; mahvolan. (bkz : fanl).
Na·yab : bulunmaz, bulunmlyan. (bkz : ender, nadir). $ifa.yab : !?ifa bulan, iyile~en.. gibi.
magan.
•yab
<;01, sahriL (bkz
beyaban ).
lan. 2.
ya·yi tahtaniyye : [altmda iki nokta bulunmasl
dolaYlsiyle] "ye" harfi.
(f., i.)
yaban
zi~t
yad.bud
yad.bud
: <;irkin, kotO anma, birinin aleyhinde•
,) J. ,)~
(f. b.
oN ~~
(f. b. i.)
i.)
: yadigar, ar,.
haf,za kuvveti.
1387
yad.dar
(f. b. s. c.
(f. b. 5.) : hatlrda tutan.
yagma_
-geran) : yagmacl, ~apulcu, zorba.
(f. b. i.) : hatlrda tu·
yad.da,t
tulan
ya'~ma.geran Jlf~~
~ey.
(f. b. s. yagma-ger'in
c.) : yagmacdar, c;:apulcular, zorbalar.
yad.dest .:,.....,,).)~ (f. b. i.). (bkz
yad-est).
\
yag-
(f.zf. )
ya~ma.gerane
macdlkla, zorballkla.
(f. i.) : lades
ya~ma.geri
o~'unu.
(f. b. i.) : yadigar, bi,.
!l<imseyi veya nesneyi hatlrlatacak ~ey.
.) ~~
yad,kerd
ya~mai
(f, b. i.) : 1. hazlrlama. 2.
J~
(f. i.)
manaSIZ,
sa~ma
.,jy.~
vagus
soz.
yafer)~
(f. i.) :·c;:engi. [kelime
"yafir"
(a. h. i.) : Hz. NOh'un
O~OncU
<L:..t~
Yafiiyye
(a. h; i.) : tas. Kadiri
tarikatl ~Obelerinden biri. [kurucusu : Abdullah-UI·
Yafii bin Ali.yUI-Kadirrdir]'
.~
yafir
..I-
•yafte
O~ -
(f. i.). (bkz : yafer) .
I":"'~_
(a. i.) : anat. bmgddak.
)~
(a. I. c. : yaafir) : 1. to-
yO toprak rengi alan a~u. 2. ahu yavrusu. 3. gecenin be~te, altlda
bir gibi bolOmU. 4. Hz. M'uhammed'i'n Hayber Vak'asl'nda ganimet olarak aldlgl bir .e~egin adl.
yagfir~ullahu
(a. cu.) : Allah
magfiret etsin, Allah yarlJgasm!
~
)J ""'.?
I '-."
yah.aver
(f, i.)
: 1. ~apu1, zaria
(a. I. yahmOm'un c.) :
(f. b. i.)
buztu su, buzlu
~erbet.
<l:-!
yah·beste
t-
(f. b. s.)
buz bag-
I
laml~, buz tutmu~. (bkz
: mUncemid) .
(f. b. i.) : donmu~ yag- .
muri yagan dolu.
ya hey ~~ (a. n.) : ey!, hey!, be hey!.
(" >.. .;C_
yahmum
(a. I.
C. :
yahamim) : kara
duman.
yahmur'
pi~mi~
~ey.
).,J--
jJC"
yahni
(a. i.) : yaban
e~egi.
(f. i.) : 1. zahire, aZlk. 2.
3. yahni, et yemegi.
yah·pare
mal kapma. 2. bir Turk boyu. Han·i yagma : 1) fa- .
kirle~ i~in hazlrlanan sofra; 2) Tevfik Fikret'in:'
ikinci Me~rOtiyet devrinin sO -i istimallerini' yeren
UnlO hicviyesi.
buz. (bkz : cemed).
kara dumantar.
(f. s.) : "bulmu~, bulunmu'~,
bulunan" manalarl\1a gelerek *birle~ik kelimeler ya·
par. Husul.yafte : hasd olmu~, meydana gelmi~.
$eref·yafte
~eref bulmu~.. gibi.
1388
("8u"uzun akunur. a. i.)
(f. i.)
yah
yahamim
~j~
oglu. [TOfan'dan sonra Hazer denizi kuzeyinde yer"e~mi~tir] .
ya~ma
(a. s.) : 1. yagmaya alt,
#' arslan ~eklinde olan e~ki. bir putun adl.
~eklinde de kullanl,llr].
ya'fur
'fagmacl-
sup.
(bkz : yave).
Yafes
b. i.)
yagma He i1gili. 2. yagma ad" TUrk boyuna men-
(bkz -.: vukuf-I adedl).
yafe
c.S.!\..;'~' (f.
Ilk, c;:apulculuk.
yahte
..)l~~"
4::>-~
if. b. i.) : buz
( f. i.) : 1. oda.
par~asl.
~. e~,·
ben-
zero (bkz : misl, nazir) . 3. kOc;:Uk kUp.
yahtemil
J~
(a. zf.) : ihtimal, olabilir.
(a. n.) : 1. ey
ya.hu
0
zat! (Ey
Allah!). 2. hey, bana bak, baksan aI, a eanlm;
adam!, adamlarl, ey !ien!, i~itmiyormusun.
~en
(f. e.) : 1. veya; isterseniz.
2. iyisi.
(a. h. i.). (bkz : YehOd).
Yahud
\;-'1:
Yahuda
~'l;.~-'1:
Yahud.hane
dilerin bir arada
ret yer.
(a. h. i.). (bk:z.. : YehOda).
(a. h, L). (bkz
yais
v1~
siz. (bkz
yakaza
(a. s. ye's'ten) : kederli, limit·
ve.l.yakaza
yakazan7
:
(a. i.)
uyku
("ku"
yakut
UZUrl
ya!<ut.i adi : zlmbara ta~1.
ile
uyanlkllk.
yakut.i eigeri : klrmlzillgl siyaha <;alan bir <;e~it
yakut.
.
yakut.i gurgam : Esterabad vilayetinin merkezi
olan "CUrcan" ~ehrinde madeni bulunan degerli bir
yakut.i ham (i~lenmemi~ yakut) : mae. glizelin'
dudagl.
( "ka" uzun okunur.
bidar7).
yakut'l kebiJd,
yakut.
-'1
laeverdi
yakut.i revan (akan yakut)
klrmizi ~arap,
~L;i,_ .. ("ka" uzun okunur. a. s.
yakzan'ln e.) : uyanlklar.
yakin
~
(a. L) : saglam bilgi, iyi,
kan olarak bilme. Ayn·el-yakin : bir ~eyi Kendi
g6ziyle g6rUp mahiyetini bilme. Hakk·el.yakin :
gen;ekliginehi$= ~Uphe olmlyan. ilm.el-yakin : kat'i
oIarak edinilmi~ bilgi. [bizdeki yakln kelimesi yeo
rine kullandmasl yanll~tlr].
yakinen
G
~..Q.,_
..:..LUt
- --
kat'i olarak bilinen ~eyJer.
(a. i.)
ya~l;
2)
: en
yakut.i ser·beste : gUzelin agzl, kapali duda~l ..
yakut·i zerd '( sari yakut) : Gline~.
yakute.i sahra
t·}~
(a. it.)
las.
(a. s. e. : yakaz7)
uya-
I..;¢'
nefs-i kUlliyye.-
jW_
yakzan
yal
\
bidSr).
,,-r~
(f. L) : 1. bo)\un, gerdan. (bkz:
unk).
miyeeek bilgiye ait, onunla ilgili.
yakiniyyat
1) goz ya~l; 2)
yakut·i rummani (nar tanesi gibi yakut)
degerli yakut.
nlk. (bkz
(a. s.) : kat';, ~Uphe edil.
mavi yakut, gok
yakut'l muzab (erimi~ yakut) : 1) g6z
klrmlzl ~arap; 3) kan.
(? zf.) : kat'i oalrak, hi<;
~liphe edileeek bir tarafl bulunmakslzln.
yakini
~arap.
yakot-i asfer : san yakut [azdegerlidir].
ta~.
yakazet
yakazi
okunur. a. i•.
e. : yevakit) : yakut, degerli sUs ta~1. [klrmlzl"
sari, beyaz, ~avi renklerde olur].
yakut·i ahmer : klrmlzl yakut; mee.
(bkz : ya kaza, ya kazet ).
a. L) : uyanlkllk. (bkz
("ku" uzun okunur. a.
guna kail bulunan Ya'kub adlnda bir piskoposun!
<';Ikardlgl mezhebden veya bu mezheple ilgili o,lan.
(a. L) : uyanlkl)k. (bkz:
yakazet). Beyn·en nevmi
uyanlkllk araslnda.
J.,,'£.. t
Ya'kubi
: Allah'Jn birJigine ve Hz. fsa'nln insanoldu...
L)
meftOr, me'yOs, na·lim7d, nevm7d).
'~
(a. h. i.) : 1. Hz. Yu··
Ya'kub
YehOdi,
MOsev!) .
*bitki.
suf'un babasl, Hz. ishak'Jn oglu olan Ya'kub Pey··
gamber. roglu Yusuf'un ba~Jna gelenler dolaylsiyle
me~hur olup, edebiyatta gam ve kaygl sembolU·
dUr l 2. [kU<.;i:.ik y" i1e] erkek keklik (c. : yeaklb).
3. erkek ad,.
f. b. i.) : Yahu.,
oturduklar.r bir c;:ok evlerden iba·
<.S~ X_
Yahudi
,( a.
(f. i.) : 1. kabak agacl'~
yaktin
2. kavun, karpuz, hlyar gibi toprakta uzanlp yeti·
yal., kiJpal ,= ~an ve bUyUklUk .
yakin ile,
yal u bal : boybos, boybos dUzgUn!iigU. 2.kuvvet, zor, gUe.
1389
,yale
./
va-Rabb, yi Rab~i
(f. i.) : slglr baynuzu;
ke~ke
..cl~
(f. i.) : aile sahibi, aile reisi.
J.,,4
(a. i. yealil) : 1. suyu saf
yam
van
( f. i.) :
klrlangl~
varanO' 'safa : safa dostlan; zevk ve eglence He
beraber vakit gec;iren dosttar.
yare
~~
( a. i.) : oglak. (bkz : cedi).
pi~kin.
var
cen, berencin, ebrencen, sivar). ,
J-~
(a. e.) : 1. demek, l?U de-
c::-i ~
(a. s.)
(bkz
nazlc).
)
beren-'
(f,.i.) : bilezik. (bkz
yare
varek
yari
klvama gelmil?, 01-
(f. i.) : dolyatagl. (bkz
\5)~
yar-mend
me-
(f. i.) : 1. dostluk. 2. yardlm.
)~
..\.:A>
dost; yar-
(f. b. i.)
dimci. (bkz : m,uin, nasir, mUzahir).
(f. i. c. : yaran) : 1. dost.
(bkz : mahbOb, muhibb). 2. sevgili. 3. tamdlk,
ahbap. Cihar-var (dort dost) : Hz. EbObekir, Omer,
Osman, Ali.
.!l ).~
l?lme).
,mek. 2. sozUn klsasl, dogrusu, senin anllyacagm.
vani '
(t. i.) : yara. [kelimeTUrkl$e'
yare-i dil : g5nUI yarasl.
yare-i hicran : ayrJllk varas!.
(f. i.) : havan, dibek.
vane
,mu~;
o»)~
oldugu halde bu kelimeile terkipler yaPllml$tlr.]
( f. i.) : hastanm saYlklamasl.
I( bkz : hezeyan).
ya'ni
dost~a.
ku!;u.
(f. i.) : posta (menzil) beygiri'.
)-'~
va'mur
dastlar.
Bezm-i yarin
dostlar meclisi.
varano' al}k : al?k dostlan, a!;lklar.
(f. zf.) :
<\>'\.,l\:
i~
~.)
varano' ba-safi : safali d~stlar.
ve berrak akan g51. 2. su Uzerinde peyda alan ka~
barClk. 3. beyaz bulut. 4. iki horgU~J(j deve.·
Valvane
(f. i. yar'm
varin
ben taprak ya-
ratJlsaydlm.
Va'lUl
(a. n.)
(a. e.) : ne olurdu, ke!;ke
kiintii tiiraben :
yalmend
,~,,;~ , ~)~
1. ey Rab!. 2. ey Rabbim!.
~~
'1fa-leyte
ya~levteni
I
~~
"yale
4AV)~
yar-name
(f. b. i.)
gUzel i$; iyi
adl"lk. '
yar-res
....r,
\
..I
,~
(f. b. s.) : imdada yetil?en.
..,I."
VaN bi-vefa : vefaslz dost.
yasem
. var-. 'can : candan dost.
yar-. cefa-kar
cefa eden, zalim dost ve sevgili.
Var-. dil-sitan
gonUI alan sevgili.
yar-. gar' (magara dostu) : Hicret esnasmda Hz.
Muhammed'e magarada arkadal?llk etmi$ alan Hz.
EbObekir; mec. ~ok vefall arkada$.
Var-. kadim': eski
Var-. kadim-i gamm
var-. peri-ru
peri
var ii agyar : dost
yara
\)
dost.
: eski dost alan gam,.
yUzlO sevgili.
Ve dUl?man.
(f. i.) : kuvvet, kudret, takat,
suhan
yara-yi tabiat
1390
soz soyleme kudreti.
tablat kuvvetl.
(f. i.) : yasemin .
yasemen, yasemin
0.l~~' 0""':;"~
(f. i.)
yasemin, fr" jasmin.
(f. i.). (bkz:
vase-
yeasib)
1.
ya'sub-ijl-mii'minin (MUsiUmanlarm anbeyi)
Hz.
vasemun
men, yasemin).
ya'sub
'-7>-!.
(a. i. c.
arlbeyi. 2. ba$, reis.
Ali.
'QUc.
yara~yi
r~
yauk
(a. i.) : NOh kavminin put-
larlndan, at $eklinde olan birinin adl.
yed.i tair
,)J~
yave
masapan
nayvan.
(f. i.) : L sa~ma, manaslz, sa~-
504. (bkz : jai,
yave-gu
.!'"J~
tUrrehat). 2. sahips.iz
(f. b. s. c. : yave-guyan) :
sa<;mallyan, 5a<;masappn konu~an. (bkz : jaj-ha).
konu~al1lar.
(bkz:
yebab
(a. i. ya'sOb'un c.)
~~"
bozuk. Harib
4J'~.,5"J~
(f. zf.)
sa<;ma-
1. arl-
yeban
(t s.) : harap, Ylklk, virane,
u yebib
J~"
: YJ!.<,k dokuk.
(f. i.) : 1.
ISSIZ,
tenha yer.
2. <;01, sahra. (bkz :' yapan).
sapan konu!iarak.
.J_!",,~~
yave·guyi
(a. i. ya'IOI'On c.) : 1. suyu
yeasib ~.... l"!.
(f. b. s. yave-gQ'nun c.) :
5a<;masapan
yave.guyane
pan
J:ll.. ~
beyleri. 2. ba$lar, reisler.
j~}:J~
yave-guyan
sa<;mallyanlar,
jaj-hayan ).
yea Ii'
saf ve berrak akan goller. 2. su Ozerinde peyda
olan kabarclklar. 3. bevaz bulutlar. 4. iki horQO~·..
IU develer.
(f. b. i.)
sa<;masa·
yebSni
\..i~"
(f. 5.) : 1. yabani, klrlarda
biten. 2. Orkek, slkdgan. 3. gorgusuz, kaba.(bkz:
yabani ).
konu~ma.
(f. i. c. : yaveran) : yardlmcl,
yaver
imdat<;l. Ser·yaver : yaverlerin ba~I, ba$yaver.
yaver·i ekrem : mU$ir yaverler rSultan Hamid'in
saraymdaki-] .
yaver.i fahri : maa$ ve tahsisatl olmadlgl halde
padi$ph yaverligi yapan kimse.
yaver-i harb : bvvuk bi!' kumandanm yaveri.
yebruh·us.sanem 1"';".Ql\ r...J~ (a. b. Ll.
bot..
insan koku denilen *bitki.
yebs
ye'cuc
~
(a. i.) :. ya$ $eyln kurumasl.
~J:'" t
(a. i.) : " me'cOc" ile birlik..
te kullandlr;. krsa bovlu kavim; Cinliler.
(f. i. yaver'in c.) : ya-
,yaveran
yed
verier.
~jJ~
yflVeri
(f. i.)
yaverlik; yardlm-
clllk, imdatcdlk.
c::...L-t "J~
yave·senc
(f. b. s.' c.
yave-sen-
din) :. yaveden hO!ilanan.
.Jl~ "J~i
yave-sencan
(f. b. s. yave-senc'in
·c.) : yaveden hO!i1ananlar.
yayi
.J"~
(a. s.) : ya'ya, ye harfine
mensup, bununla i1gili. [asll : "yai" olmakla beraber bizde "yayi''' $ekli kullanJlml$tlr.J
yaz-deh
(f. b. s.): on biro (bkz:
ihda-a!ier ) .
yaz-dehum
(f. b. s.)
yeafir
: onbirinci.
(a. i. ya'fOr'un c.). (bkz :
vaMirl.
yeakib
erkek keklikler.
~LA:,
(a. i.
ya'kub~un
c.)
~
(a. i. c. : eyadi, eydi, yUdi)
1. et (bkz : 'dest). 2. kuvvet, kudret, gue. 3. yar··
dim. 4. vaslta.5. mulk.
yed be yed, yeden hivedin
doqruya, vas,taslz.
elden ele, dogrudan
yed·i adil : huk. mUnazaall' $eyin
ve idaresi kEmdisine verilen kimse, fro
consignataire. (bkz : yed-j emin, yed-i
yed·i beyza (en 'beyaz el): Hz.
Fir'avune kar~l; mOcize olarak gorunen
saklanmasl
sequestre,
murtekin)
MOsa'nrn
parlakeli,
yecl-i emin : kanOnen gUvenilir
kimse olarak
ser;i1en ki$i.
yed·i husumet : huk. bir mall, mOlkO olarak
elinde bulunduran kimsenin yedi. [mesel8 : biro
kimse diger kimsenin elinde bulunan bir maim
kendisine 8it oldugunu iddi8 eder ve muddeaaleyh
de 0 maIm kendi mOlku oldugunu dermey8n eylersa
bu muddeaaleyhin yedi, yed-i husOmet olmu~ olur].
yed.i murtehin : huk. (bkz : yed-i adil, yed-i
emin).
yed·i niyabet : huk. ba$kasml[l mall", ona nrvabeten elinde bulunduran kimse. [mesela: bir kimseve sahibi tarafmdan veda olarak blrakllan' mal
Ozerinde 0 kimsenin yedi gibi].
yed·i tair : kanad.
1391
yed.j tasarruf
yed.! tasarruf : sahiplik, sahibolma.
yed.! tuli (en uzun el) : tam,· ~ok geni~ bilgi
[bir sapada].
yed.l vihid.: inhisar usOIO, *tekel.
y~d.ullah :' Allah'm kudreti.
yed·iid·dehr : zamanm uzamaSl.
yed.iir.rih '~ rOzgarrn kuvveti.
yed.iit.tair : kUliun kanadl.
yedan j\~
<IJ'l~~
vegane
vedeyn
~~
(a. i. c.) : iki el. Zii·l·yedeyn:
iki eli de bir el gibi kullanabilme, iki elli.
(a. i.r : yo.ksek yer.
vefen ~
£~
yegah
(f. s.) : 1. biricik, tek. 2.
i. kadln adl.
p
yegane-qi
tr:~
(f. L) : teklik, biriciklik.
[ is] ~ ",,'l(~
vegane-gO [y1
(f. b.
s. c. : yegane-gOyan) : Allah'm birligine inanan.
(,a. s.) : b'Jnak [adam].
J
(f. b. s. <:.) :
vegane-quyan
(f. s.). (bkz : yek).
j)tr:~
(f. i.) : miiz. Turk mOziginin
en eski makamlanndan olan bir terkiptir. Ye!=lahneva ile neva'da rast makamlarmdan mOrekkep.
tire ikinci dizi i1e yegah (re) perdesinde kahr ki,
bu ses ayna zamanda makamm terkibindeki ilk
duragl
dizinin de gu~lOsUdUr. GU~lOs0 nevanan
olan dOgah (113)' perdesidir ("neva, perdesi tiz
durag, oldul:jli ic;in gOc;lU, saydamaz). Donanlmma
neva Qibi i'si" koma bemolU ile "fa" bakiyye diyezi
konulur. Y~gah'da rast i~in ise "si" bekar ve "do"
,bakiyye diyezi nota i~erisinde kullandlr ("fa" bakiyye diyezi bu dizide de mU~terektir). UmOmiyetIe inici olarak seyreder.
Allah'ln birlimne inananlar.
yegana-guvi
("acemli
olup buna "acemli yegah" da denilir
rast, kOrdi'li ~argah, kOrdi'li hicazkar"da oldugu
gibi). Kantemiroglunun tahmin' edilen bir berehan
pe~rev ile H. Saadettin Arel'in durak', 'makama
misaldir. Beyatl'ye sultani yegah'm pest be~lisinin
ilavesirtden hasll olmu~tur (bu be~li, yegah (re)
perdesindeki pOselik be~lisidir). Dizisi umOmiyetle
inicidir. Beyati klsma "si" komabemolO konulur.
Be~li'n.in hi~bir' amaSI olmadlQmdan nota i~erisin~
de ge~tigi yerlerde ilave edecek i$aret' yoktur ,( "si"
sesl be~lide yoktur; yalmz Yeden sesi olarak ba·
kiyye diyezli "do" kullanllabilir). Bu pOselik be~.
lisl ile yegah (re) perdesinde kalan makamm bi.
rinci derecede gO~lOsu beyati'nin gO~lOs0 olan neva
(re) olmak icabederse de, bu perde, tiz duraktan
ibarettir; as,!' gO~1O dOgah (113) perdesidir ki, be.
yati'nrn duragl ofdugu gibi sultan1 yegah'da da gO~.
IOdUr (be~li'nin son sesl). Adl ge~en yegah perde:.
sine nakledilmi~ pOselik be$lisi, esasen beyati ma-
~,.,r:..'l5:::~ (f.
b. i.)
Allah'rn blr.
lil:jine inanma.
Vegan Vegan j
tf:'..
\
~.
j
(f. zf.) : birer birer,
ayrl aYri.
j~t
yeg-den
(f. t. zf.)
birden, birden-
bire. (bkz : def'aten, bagteten).
,) Jr:
YehOd
(a. h. L) : Yahudi, Hz. Va.
klJb'lJn aglu Vahuda soyundan Qelenler; isr&.iI ogul·
Ian.
yegah.. acemi : miiz. Turk mUziginde tahminen
O~ aSlrl,k veya daha eski bir mOrekkep makam
1391
birler,
(f. s. yeg'ill c.)
Vegan
tekler.
vegan Vegan : birer birer, ayrt aYri.
(a. i. c.) : eller [iki el]. (bkz:
yedeyn).
veg
I
kamrnm peste dogru devamml te$kil etmektedir.
Beyatiinici bir dizi oldugundan, bu sOretle peste
dagru uzam~ tabii bulunmakta ve gEmi~ ol~ude or.
tak seslerden istifade edilmektedir (beyati maka.
minda, yerinde biro pOselik be~lisi oldugu da m~'
,10mdur).
b Jr:
Yehuda
(a. h. i.) : Hz. Yakub'un
on iki oglunun en bUyUgO.
Yehudi is,} Jt"M
(a. h. i.)
Yehuda'ya men·
sObolan, yahudi.
vek
d
(f. s.)
3. i. birlik, bir
yek.aheng
blr. (bkz : mOnferid).
olu~.
~ldM (!.
b. s. ve zf.) : L aym
ahenkte, hi~ de~i$meden. 2. i. ed. beyitleri ara·
srnda manaca .mUnasebet bulunan manzOmeler, da.
ha c;ok qazeller. '
yek·avaz
jlJI d.
(f. b. s.) : 1.tek sesll,
bir sesli; mee. bir$ekil Ozerine. 2. i. ed. ba$m·
. dan· sonuna kadar aym kuvvette gUzel bulunan
manzOme.
yek.rang
J:,J\ ~
yek.aviz
(f. b. i.)
varsak denilen
kllrn~.
klsa
d. ~
yeka·yek
( f. b. s.) ': 1. tek tek,
birer birer. 2. anslzm. (bkz : nagehlln).
kere, bir defa, bir defada.
f.)~>S.
yek.baregi
(f. b. s.): bir kerelk
cfj.
(f. b. s.) : 1. tek yaprak,
d:: ~ (f. zf.) : tek tek, birer
yek.be.yek
yeke
(f. a. \b. i.) : fikirleri bir
<.Sr:::",C;
yek.eiheti
fikirle~1 bir
(f. a. b. i.) :
(f. a. b. s.)
yek·~e$m r~Ct
yeke.ta~ j~. ~~
aymcins.ten.
(f. b.
L) .: tek gozlO10 k,
yi~it.
(f. b. ·s.) : 1. e$i. benzarl
~e$it
(bkz : yekke-taz).
j~·.o::t \ (f. b. s.) : .[dO$mana]
yekke.taz
(f. b. s.) : 1. tek gozlti,
(f. b. s.) : [dO$manal
yalmz ba$ma saldlran yiQit. (bkz : yeke·taz).
yek.neisak
J-i..ct
(f. b. s.-) : tek dOzan,
blteviye, de9i$mez. fro monotone.•
yek.neverd ..).)~
~'I~
olmlyan, tek. 2. i. bir
(f. zf.)
gerdanhk.
(f. b. s.)
yak·pi!
I"..\G. (f. b. i.) ': bir dem, blr ne-
pal. (bkz : a'rec, leng).
<\A..\C~
parc;adan Iparet, bOtUn, som.
klsa.
vek-pare
(f. b. s.)
bir anda ge-
..:,......r..lCt
,2. bir cios, bir
~e$it rende.
~e$itte
(f.b. s.)
1. blr~lH.
olan. 3. I. [eskidenJ bfr
(f. b. s.) : btrbirinl, hir
JAt
(f. b. s.) : gonUIIO, gonUIle-
taraf obOr taraf••
rl·.birbirine uygun, bir gonOlde olan.
~Irplda;
yek·ran
JI.}:t
tek ayakh, tOo
(f. b. s.)
,:,.) lf~
(f. b.
tekJ)ar~a, blr
~.) : 1. soyu t~mlz
cins at. 2. sari va krrmlzl arasmda bir nevi at;
al at.
yek.reh,:,.}:t· (f. b. s.)
~'-
("""".
..r"~ ..uu
bir
-yek·nesak.
sOreksiz.
F. 88
(f. b: s.) : 1. Ince tern·
y~k.esbe \. "'-:-.... 1 d. (f. b. s.) :, bir ath, blr
sokurluk.
yek·dil
jl..I,;1 ~
atl olan; tek ba$ma.
sokur. (bkz : ayn·1 vahid). 2. i. GOne$.
yek.~e$mi ~~~
(f. b. s.) : bir Ikl O~.
(f. s.) : tek;. bir; yalmz.
yalmz ba$ma saldlran
yek.~ins ~~~
\ yek·diger
~
.( yek.endaz
olma.
yak.dest
gonOl blr-
renli kO~Ok veya ~atal temrenli bir ~e$it ok: ,2. i.
dere ve Irmak kenarlarmdaki u~urumlar. 3. dOz.
~J
yek.eihet
<\-..J') ~
yek.dii·se
olan. (bkz : mOttehid, mOttefik).
~ici,
(f. b. I.)
"\
d.
blrer.
yek.deme
(f. b. i.) : gonOI birliQi.
J..\Ct
,- yek.dill
tek yaprakh. 2. i. g. s. tezhipte kullamlan tek kO·
yapraktan ibaret bir motif.
~ok
.J..J::~
yek·dUe
~Ok
fes,
(f. zf.) : gonOlda$hkla,
li~i. (bkz : yek·dile).
yek.berg
yek.dem
~·~..tC.t
yak.dUane
(bkz : yek-dUO.
bir defalik.
I
(f. b. i.) : gonOlda$hk,
gonOlleri birbirine uygun olarak, bir gonOIlOlOkle.
':')~' )-:-~ (f. zf.) : bir
yek.bar, yek·bare
yek·dane
J ~..tC.~
yek.dUan
yekdillik.
rUG
1. riyaslz, doi}-
2. zi. bir yol,. bir karre.
yek.ren~ ~.,;::..~
(f. b. s.
C. :
yek-rengan) :
1. bir renkteoJan. 2. sozUnUn eri olan. 3. I. me",·
hur bir ~e~;lt 181e.
1393
yek-rengan
j
yek.rengan
~';:::t
P';::'t
yek.rengi
do~ruluk,
ma; riyaslzllk,
yek·ri~te
i~e
4.:~)
yakl~lk, yara~lk.
r
" vek-ru v]
(f. b. i.) : 1. yedek
~e·
d. (f. b.
[<S] J;::t
~j';::'t
yek-ruyi
~J..,.G.
yek-~bih <\~t
yek~ti
yek.tay
yek·56I, yek.sale
b. 5.)
(f. s.). (bkz :yeke-taz).
4..:.:.Ct
(f. zf.) : yalnlz ba$Jna,
tenha.
yek·ser, yek-sere
yalnlz ba~ma. 2. bir
(bkz : nA-gah ).
,yekun
bir
ba~a.
3. anslzm.
~
(f. a. b. s.) : aynt terbi-
j}:t
(a. i.) : *toplam, fro total;
top. Cem'an vekOn : bir kalem, toptan olarak.
yek.vucud ,;) Y:" J d. (f. a. b. s.) : hep birden,
tek bi..- insan gibi.
j)~t' ~ (f. zf.) : 1.
ba~tan
cL.. J
yeye sahip olan.
ya~mda.
yek.san jL-Ct (f. b. s.) : 1. dOz. (bkz:
mOstevi). 2. bir, beraber. (bkz : mOsAvi). 3.
her zaman, bir dOziye. Hak lie yek·san toprak.
la bir, Ylklk.
(f. b. i.)' : [eskiden] mUz.
jl:..Ct
yek·terbiye
"'Let "..!l-Ct_ (I.
: "birinci
(f. b. s.) : 1. tek, e~$iz.
<.>l:..Ct
'yek-tiz,
5.) : bir qOnlOk, qe«;ici.
bir Yllhk, bir
L:..~t
yek-tene
(f. b.
(f. b. i.)
tefli sazlardan biri. [Cami-Ol-elhan'daki tarHi : dort
,ko$e kaseli ve deri gerili bir saz: Uzerine at kilt
ba1}lan,lr va ~allllir l.
riyaslzhk.
j)j,J.f:'-~, jJ;::"~
bir gace, bir
benzersiz, 2', i. erkek adt.
(f. b. i.) : bir v.l.izlOlUk,
yek·rOz, yek·ruze
(f. b. 5.)
terimlerin-
gOn" : pazar gOnO. (bkz : yevm-i ahad).
(f. 'b. 5.): 1. bir
(f. b. s.l. (bkz : vek-rO).
FmOcellit
gecelik.
5.) : 1. uygun,
(bkz : muvaflk). 2. $efkatli.
yOzlU, iki yOzlU olmlyan. 2. gOveniiir dost.
yek.ruye
yefc:~be <\~t
sozOnOn eri olma.
hazlrlanma, hazlr bulunma.
(f. b. i.) : kaplartn altm
klsmrnrn Ozerindeki nokta';
dendirJ.
(f. b. i.) : bir renkteol-
J.'6"~t
yek.rikibi
kilen at. 2. bir
yefc:~ah j)~t
(f.b. s. yek-reng'in
c.) : 1. bir renkte ofanlar. 2. sozOnOn eri olanlar.
yek·zeban
j~.;G-
(f. b. s.) : 1. bir dilli.
2. aglz birligi eden. 3. ay", dille
yek.zebani
Iik. 2.
a~lz
konu~an.
J~;Ct (f. b. i.) : 1. bir dilli-
birligi etme. 3. ayni dille konu$ma.
yel ..J~ (f. i. c. : yelAn) : pehlivan, ~ampiyon.
yelin
lar,
j){~
(f. i. yel'in c.)
pehlivan-
~ampiyonlar.
'yeldi
\..J'.'
(f. s.):
uzun. Seb-I yeldi
Ylhn en uzun gecesi [23.24 arahkl.
yele
~
(f. i.) :
1.
otlaga
sahnml$
h'ayvan .sOrOsO. 2. kuwetli, saldirici. Sir·1 yele:
kuvvetli, saldlfici ~fslari. 3. kO$ucu,ko$an. Esb-I
yele: ko~ucu at.
1394
yessret
(a. i.) : ehli gUvercin.
Yemani, Yemaniyye
cl:'l~ ~J'~, (a. s.) : Yemen
U1kesine ait, onunla i1gili. Akik·i Yemani : degerli
bir ta~. Hltta-I Yemani : Yemen Ulkesi. $I'ra.yi
Yemani : gUney kutbunda gorUnen bir kUme yrldlz.
Yemen
batl
~Unev
~
(a. h. i.) : Arap YanmadasmlO
tarafml te$kil eden beige.
'(a. s.) : $ayan, munaslpi
venbO' t~_
pmar;
(a. ~. c.
kaynak,
yenabi' )
c;e~me.
vera'
tly.
(a. i. veraa'nm c.): 1. kaml$-
lar; yontulmaml$ kaml~ kalemler. 2. ate$bocekleri.
yemeni
(a. s.): 1. Yemen'e men·
sup, Yemen
ba~ artOsO.
ile ilgili. 2. i. yemeni, Yemen i~i
yemin
~'::\
.yenbagi
leab eder, lazlmqelir. Kema yenbagi : gerektim yol.
da, lazlmgeldigi gibi.
yeraa
cl;:.1J.. (a. i. c. : yera') : 1. kami~i
yontulmaml$ kaml~ kalem. 2. ate$bocegi.
I
~.
(a. s. c. : eyman) : 1. sag,
sa!;i taraf; sag et Kedd·i yemin : el emegi; el
eme!;)i ile kazal}r1an; 2. and. (bkz : kasem).
yemin.bi·llah : Allah'm kutsal adma olan yemin.
(bkz : kasem-bi·llah).
'yemin.fi.l.isbat : huk. bir ~ey yapmak i~in vu·
ku' bulan, yemin.
yemin-fi.n.nefv : h~k. bir ~evi vapmamak ic;in
vaki olan yemin.
ye~in·i facire :. huk. yalan yere, edilen yemin.
yeraa·cunban
j~ cll:lJ.. (a. f. b.
s.)
"ka-
lem oynatan" : yazi yazan'. (bkz : yeraa-zen).
yeraa-z~n
j j
cl;:.1J.. (a. f. b.
s.) : "kalem vu-
ran" :' vazl vazan. (bkz : veraa-cUnban).
yerabi'
c:::-: IJ .
(a. i. yerbO'un c.)
tarla
fareleri.
yerbO'
OJ.
(a. i. c. : verabi') : tarla fa':',
releri.
yemin.i fevr': huk. bir kelama cevap olmak
gibi' bir sebebe bina olunan yemin. [mesela : SOkaga ~Ikmak t.izere bulunan bir kimseye hitaben:
yerekan jli..;:
("ka" uzun o.kunur./ a. i.):
"e!;ier soka!;ia ~Ikarsan .•." dive yaprlan yemin gibi
.... 1., hek. sartllk hastallgl. 2. bot. ekinlere........ vuran
ki yalmz 0 defaki sokaga ~Ikmlya munhaslr olur].
sam hasta"gl~
yemin·i gamlz ("ga" uzunokunur) : yalan yere
edilen yemin.
.wI d.a- y. (a. cu.) : Allah
yerhamuk.Allah
yemin.i gamO,s : huk. yalan ~ere llmden edilen
merhamet
etsinl;
c;ok ya$a. akslranlara kar·
sana
yemin.
~I kullamltr J.
yemln·. istihzar : f.k. terekeden bir hak davll
ve Ispat eden kimseye hakim (yargl~) tarafmdan
verhum ('",';'y.
(a. i.) : erkek kartal.
ettirilen yemin.
yemin.i lagv : huk. zanna mebni, vaki olana mUM
verlig ",JJ . (f. i.) : yarllg, buyruk. (bkz :
halif yaprlan yemin.
~ferman).
yemin.i muvakkat : huk. bir vaklt ile mukayyet
veya tevkit ifMe eden bir Illfza mukarin olan
've's
\,.J./(~ (a. i. C. : yuOs) : umitsizlik.
yemin.
r
yemin-i mursel : huk. bir vakit ile mukayyet
olmlyan yemin. [mesela : "fillln i~i yapartm" dive
yemin etmek qlbiJ.
yemin
ij
(..
(a. I., c. : yUmOm)
denlz. (bkz:
bahr, derya, umman).
yemm·i bi·kenare : engin deniz.
yenabi'
C:::. ~
yesag
t.L~
(f. i.) : 1. yasak. 2. kanun.
)~
(a. i.) : 1. varllk, zenginlik.
nizam.
yesar : sai:j ve sol.
yemm
elem, ked~r. (bkz : kunOt, nevmidi).
(a. i. yenbO'un c.) : kay·
naklar, pmarlar; c;e$meler. (bkz : menabi').
yesar
2. sol, sol taraf. Dest.i yesar : sol el. Yemin 0
yesar : sag ve sol.
yesaret
.:,., )L~
(a. i.)
1. kolayltk. 2. zen-
ginlik.
1395
yesari
vesari ~)L~
(a. L) : 1. gee. bir mOstevi
(*dOzlem) i~inde bulunmlyan ~ekil. 2. erkek adl .
. 3. sola, sol tarafa ait, sol ite jlgili.
ye's.aver
).,T U""i~
(a. f. b. s.)
Omitsizlik
veren.
ye's.efza
\}\
'l,)"'\
(a. f. b. s.) :Omitsizligi,
(a. L) : 1. ·kolaylJk. (b!5z :
.r-.-.!.
yOsr). 2. ip, yOn gibi ~eyleri bOkme. '3. birinin
sag tarafmdan gel me. 4. okla kuma I' oynama.
kl$'acak yolda; kimses'izlikle:
<L~
yetime
~~
(a. - s. yOsr'den) : 1. kolay.
(bkz : 8s8n ). 2. az~ey. 3.' kumarbaz. (bkz :
vesOr).
Yesrib
"':";.~
(a. h~ i.) : Med7ne·j MOn~v-
vere'nin MUslOmanlJktan evvelki adl.
J.~
Yesribi
(a. h. i.) :, 1. Medine ~ehri.,
ne ait, bununla ilgiJi. 2. Medineli.
yesur
(a. s.) : kumarbaz. (bkz:
).J--'..
vesir s )..
/
ye~b
~~
(a. L) : yagmur ta~1 da denio
len bir ye~il ta~.
ye!'jib·i ahdar : ye~i1 ye$b.
ye!'jib.i ahmer : k,rmlzl ye~b.
ye!'jib.j asfer
sari ye!'jib.
~izgilerJe
ye!'jib.i haiti
ye~b.i
Mlsri : esmer
ye!'jik
~
ye!'jim
r
nakl$Ir olan ye$b.
ye~b.
(f. i.) : kopek di~;I denifen sivri
di$.
yetim.hane ",·l;"~.
yeus
i f.J~~
(a. s. yetim'in c.) : yetim-
IeI'. (bkz : eytam).
(
yetim
~.
(a. s. c. : eytam, yet8m8) :
1. yalnrz, tek, e$$iz, bir tek. Durr·i yetim ': bUyUk
tek inci, mac. Hz. Muhammed. 2. babasl "eya
anasl·babasl olmO$ [~ocuk].
yetim·ut-tarafeyn : anadan babadan yetim- kalml~ [~ocuk].
1396
(a. f. b. i.)
(a. i. ye's'den)
: ,yetim
Omitsiz, Omi-
di kesilmi$. (bkz : me'yOs).
';:"':9\-"_
(a.
'i. yakut'un
c.): va.
kutlar. DOrer u yevakit : inciler ve vakutler.
yevm
!"-".
(a. i. c.: eyyam): QOn.l{bkz:
rOz). Fi·yevmina : gUnUmUzde. Kulle yevmin :her gUn.
yevm.i ahad : pazar gOnO. (bkz : vek·$enbih). \
yevm.i kaineri : ast,r. Av'ln meridvene ilk defa
gelmesi praslndaki zaman.
yevm.i kebis : astr. artlk gOn.
yevm·i niicumi : astr. bir yrldlzln, meridyene ilk
defa gelmesi araslndaki :zaman.
yevm.i ~ems : astr. GUne~'in meridvene ilk defa
gelmesi araslndaki z,aman.
yevm.i !'jiekk : ramazpn aY1n1n ispat· edilemiyen
gOnO.
vevm.iiI·cem; yevm.iil.cevabj yevm.ul.cezaj yevm.
·Od.din, yevm.iil.ahdj yevm.ijJ·faslj yevm.ijJ.feza'ii.
·ekber; vevm.iiI.ha!'jirj . . vevm.ijJ.hisabj yevm-iil.ivaz:i
yevm.iil.kararj vevm.iil.karla; yevm.iil.klyamj yevm·
~ijJ.klyamei
yevm.ijl.mev'udj yeltl'i1·ijJ·miadi yevmiil·misakj vevm.iil.mizanj vevm.iil.va'dj yevm.iil.va.
klai yevm.us.sual : kiva-met gOnO. [bu terkiplerden
bk ~ogu' Fars kaidesivle :. "yevm.i klvam; yevm·i
Isak.. " !'jieklinde de kullanrllr].
yevmen fa yevmen
"(f. i.). (bkz : ye$b).
t>~
yetamli
1. yetim k,z. 2...
(a. s.)
e!'jisiz.
\ yetimet·Od.dehr : emsalsiz inci.
'yevakit
yesir
yetimlere ya-
~ocuklarm baklldlgl ev. (bkz: dar.OI·eytam).
elemi, kederi artlran.
yeser
",'\c-:-~ (a. f. zf.)
yetim.ane
t .J:9 t-'.,
(a. zf.)
gOnden gOne, qittik~e.
yevmen min-el·evyam
gOnlerden bir gOn.
.;. yevmi, yevmiyye
1'~}1\ ~
t -':.
":.4-':. ' t>-".
(a. zf.) :
(a. s.) :
gi.inli..ik, gUndelik, her gOn. Emri yevmi : gUnlOk
emri. Ceraid·i yevmivve
QOnlOk gazeteler.
yevmiyye
i~ i~in
~ -".
' (a. i.) : 1. bir gOnlOk
verilen Ucret. 2. gOnli.ik hadiseleri gOnU gOnUne kaydetmiye yarryan defter.
yuruk
yevmiyye-i dekakin : esnaftan alman bir nevi
kazan(; vergisi. gUnlUk esasma gore almdl1:h i~in
bu ad verilmi~tir].
r
(f. i.) : bag, bah(;e tarla ve ~aYlr
etrafma
~ekilen
Yezdan
~all, ~it.
dikenli
JI.).J:. (f. h. i.) :
1. [Zerdu;>tlerde]
haYlr i lahi. 2. Allah. (bkz ,: Izid).
Yezdani ~·bJ.
(a. s.) : Allah'a ait, Allah'la
i1gili. (bkz : HUdai, ilahi). inavet-i yezdani : AI.
lah'm IOtfu i1e.
.
Yezd-curd
~...J::-
.).i:
Ca. h. i.) : eski Fars
hUkumdarlarmdan Behram GOr'un babasl, NO~re·
van',m torunu. [Fa~s~a'sl : Yezd· gurd dUr].
Yusuf Has Hacib
";-':'"1... (,)"'L;. ~ y.
(a. h. i.) :
XI.
aSlrda. ya$aml$
olan
bu
$air, .Hakaniye lehe;:esinde yazdlgl Kut'adgu-Bilig (bah til 01.
mak bilgisi) adll 'me~hur eserin sahibidir. Bu eserini 1069 ydmda Balasagun'da yazmlya ba~laml~
ve 1070 de Ka~gar'da bitirmi;>tir. Kitabl bitirince
Karahanl dann hUkUmdari Bu~ra Han'a takdim et·
mi~ 0 da kitabl e;:ok begendigi ie;:in Yusuf'u ba$ma.
beyincilige alarak "has hacip" Unvanml vermi$tir.
Eser manzumdur va .1068 beyittir; millet ve devlet
i~lerini iyi idare etmekten bahseder.
J-'Y.
yusufi
geni;> ve difimli bir
yuz
jy.
(a. L) : tar. alt, dar, UstO
~e$it, ba~'lk.
(f: i.)'
Cf. i.) : 1. dilenci. 2. za1:jar.
.,jy..
yuze
zool. pars.
3. agae;: ozdegi.
yezek
bek~i.
(f. L)
1. ask. oncu. 2.
yubOset..::.,....,-':":.
(bkz : pas·ban ).
(a. i.) : kuruluk.
yebOset·j hevS : havamn kuruluqu.
Yezidi
~-"..).
(a. s. i.) : Musul ve LUb-,
nan taraflarmda ya~lyan bir klslm halkm "~eytana
tapma" soziyle hulasa edilebilecek akidesi ve bu
akideden olan kimse.
,et::--':.
yuce
yug
,t-':.
(f. L) : damla. (bkz.
katre).
(f. i.) : .boyunduruk. ,
yudi
~..\,.
(a. i. yed'in 'c.)·: eller. (bkz:
eyadi, eydi).
yumkin
(a. s.)
mUmkUn olur,
olabilir.
yumn
0-~
(a. L) : ugur, mut, bereket.
yumil·i na'of : na'tm u1:juru, baraketl.
yuh, yuha
b."t 'C-':.
(a. i.) : GUne~. (bkz :
Aftab, Mihr, Neyyir, Hor$id, $ems).
yumna
c.S.~
(a. s.) : sag taraf. [eymen'in
mUimnesi].
YOnus
~ y.
(a. h. L) : 1. uzun mUddet
'bir ballg," (HOt'un) karnlnda kaldlgl rivayet edi·
len me;>hur peygamberlerden birinin adl. 2. astr.
semanin kuzey yanm kUresinde Feres-i ekber (Pegasus) ve Kartal (EI-ukab) bur~lari arasmda bulu·
illan kU(;Uk bir bur~, lat. : Delphinus • 3. erkek ad.
yumni, yumniyye
~,~.
(a. s.> :
1. ugura €lit, uQurla IIgili. 2. uQurlu. 3. i. rbirincisil erkek, [ikincisil kadm adl.
yumO'm
' i""';:.
(a. i. yemm'in c.~
de-
nizler. (bkz : ebhar, ebhUr).
YOsuf
~y. _. (a. h. i.? : 1. israilogullarm.
dan Hz. Ya'k\.lb'un oglu olup karde~leri tarafmdan
kuyLiya at"ml~tlr. [A:\lslrda kole dive sat,lan sahi.
binin karlsl Zeliha'nm sevgisine kar$II,k gosterme- ,
dig; i~in zlndana atllan, Mlslr' hUkUmdarmm rU'ya.
sml yormakla zmdandan ~Iklp Mlslr'm idaresini ele
alan me~hur peygamber.
GUzelligin sembolUdUr.
Yusuf ve Zeliha hikayesi, Kur'an'da da anlatlldlg,
gibi, $ark rnilelliflerinin mUhim mevzOlarindan biri'
olmu~tur. Husn-i Yusuf : bot. penbe ve al renkte,
~Uzel ve kU~Uk bir ~i~ek. 2. erkek adl.
(t. a. b. L)
muzo TUrk mUzigindeki ~ekillerden bir;i. Soz eser·
lerine mahsus kllasik' forme'larm bu~\Uklerinden.
dir. Fasrlda saz semaisinden evvel okunan son gUf.
teli pare;:a olup, bUyUk soz eserlerinin en hareketlisJ
olmak lazlm gelir. Bu $ekllde yUrUk semai, iki kls,
ma ayrJlabilir : yurUk semai' (6/4) va yUriikyUrOk
'sema. (6/8) yanidaha hareketlisl. Dar manada
"yUrUk semainin 6/4 lie ol~UlmU$ yUrUk semai"
manasma geleceQi, bu taksimden anla~dabilir. 6/4
t397
yuruk yuruk semSi
yiis.r
.J""'4.
( ~. i.): 1. kolayhk, rahat.
(bkz : suhOlet, yusret, vusur). 2. zenginlik.
ile aglr semai de olc;OlebiJir; bu cihet az c;ok bestekarm keyfine kalmakla beraber, a~:hr semai olarak yapllan eserin yOrOk sema1ye nisbetle daha
ciddi ve aglr, musanna' ve 'heceleri uzerinde fazla
durulmu~ olmasl matluptur. YOrOk semailerde de
vals edasr yoktur. Eser 2 haneli olursa isminin ba~lI1a " nakls" lafzl getirilir. $ekil 1tibariyle buWn
,semailer gibidir ve ancak karakt~r farkiyle digerlerinin tefr1ki kabildir. Bir yuruk semalyalnrz yuruk
semar usulU He 6h;;U1ebilir ve esasen bundandolavr
o ismi ta~lr.
yiiruk yuriik semai
yiisra - <'>....--1.
(a. s.) : sol taraf. [eyser In
mOennesi].
.:J........ --1.
yiisret
(a. i.) : kolayhk, rahat. (bkz:
suhOlet, yOsr, yusur).
yusiir
(a. i.): kolayhk. (bkz:
sUhOlet, yUsr, yUsret).
JI..c-!l J )f. !lJ )f.
YUUli
IJ' A
(a. i. ye's'in c.)
likler; elemler, 'kederler.
(t. a. b. i.) : muzo yuruk sema1nin 6/8 lie ol~U1
mO~ ,daha hareketli $ekli.
Umitsiz-
l
j
-zi>
I,; _ (a.
s.) : "bu, $U" manalar,ma gele.
rek bazl *birle~ik· kelimeler meydana getirlr :
Ba'de-zS : bundan sonra. Ha-ke-z& : i~te bunun
gibi v. b.
fS I,; (a, zm.) : "sahip" malik" :manalarma geferek, Osmanllcada :zl, zu, ~ekilleri}'le ktillanrhr; mOen. : "zit" dlr. (bkz : zat).
[<.>]
-xS [V]
Ij _ (f. s.) : "doguran"
manasma gelerek *birle~ik kelimeler yapar. Nidtre-xi
nadir, bulunmaz ~ey meydana getiren. Suhan·ri : soz d~uran, soz 1cSdeden.
za' .. LJ; (a. ha.) : Zl harfihin bir adl.
z&-, mu'ceme : "tl" harfindEln aYlrdetmek ic;in·noktall oldugundan dolaYI-bu ad veriJmi~ti.r.
zaifir
jbj
(a. i.). (bkz : zeafir).
zaar
vP';
(a.i.): ~iddetli korkll.
za&zi'
tjlcj
(a. i. za'zaa'nm c.) : sars·
zabSb
duman.
c::f:'
4"..)l....,:"
zabb 1"...'"
tenkele, keler.
139S
6 I,;
zSbih
(a. i.) : pus, sis, ·rutObetli
(a. i. c. : zrbab, zubban): ker-
(a. s. zebh'den)
kesen, b()-
gazllyan [eti yenilen hayvanlarl-].
zabit
~ ~ (a.i. zabt'dan : c. : zabitan) :
1. *subay. 2. mec. tuttugunu, koparan, dedigini
yaptlran.
zibitan
(a.' i. zabit'in c.) : *su-
baylar.
zibitSn'l aklam : resmi dairelerde kalem ba$larl.
zabt
.k....:.:,
(a,. t.) : 1. slkl tutma; 2.
idaresi altma alma, kendinemaJ etme. 3. silah
kuweti ile' bir veri alma. 4. anlama, kavrama. 5.
kaydetme, *6zetini yazma.
zabt ii rabt
dOzen, disiplin. (bkz : §sayi$).
zabtiyye
(a. i. \: zool... slr.tla~.
(a. i. c. : ,zavab'lt) : 1. lie--
hir gUvenligini sagJamakla vazifeli bulun~m idare,
polis. 2. kural, bag.
zabltal adliyye : huk. nahiye mudurlerl, polis
me'murlarr, mOddeiumOmller, mustantikler, ~oy
muhtarlarl, ihtiyar meelisi azalarl, orman bekc;ileri.
ahlak zabltasl.
zablta-i ahlaklyye
zablta-l belediyye : belediye, zabltasl.
malar, Irgalamalar.
zab'
~ L.,:.,
zablta
(0. ha.) : "ze" harfinin adr.
zi·i mu'ceme
"n" harfinden aYlrd etmek ic;in
"ze" harfine veri len bir ad. ["ra-y i mu'ceme" de
denir].
~
'(a. i.) : 1. zaptiyye;
Tanzimat'tan sonra memleket iC;i guven va emniyet
i~leriyle vazifeli daireye veri len ad. 2. polis, jandar-
rna.
zabtiyye nazlr,: emniyet umum (*genel) mudUrO.
zabtiyye nezareti : emniyet umum (*genel) mUdOrlOgO; emniyet mOdOrlOgO.
zabu'
(a.. i. c. : zlba') : zool. slrt-
&
Ian. ( bkz
zaden
~
za'f
geyik, karaca, gazal
(a. i.)
gOz:t~:I..
(a. s. ,ZJeer'den)
allkoyan,
(>..J~ Ij
(a. s. zeer'den. e. : zev§-
zafair
(a. i. c. : ezvad, ezvide, zevad):
:zild
mU~
~ogalslO,
zafer
zad-AUah : Allah artlrsln!
(f. s.) : "dogma, dogmu~" ma-
-dd .)\j _
naSlOa gelerek *birle~ik kelimeler yapar. Mader-dd : anadan dogup bUyUme. Melek-zad : melekten
dogma. Nev-zid : yeni dogmu~. Peri-:z:id : periden
dogmu~; mec. ~ok gUze!.
zad-, dil : muz. TUrk muziginin enaz iki bu~uk
aSlrlJk bir mOrekkep makaml olul;' zamanlmlza kalml~ numOnesi yoktur.
~.)\j
(a. fi.) : "~ok olsun, artsm!"
61-
zade omruhu : omrU artslO!
zadet faziletuhu
faz7Ietleri artslO!
~.)\j
(f. i.
c. :
zadegan) : 1. evlat,
zade·i dehn : kalem, SOz.
j~lj'
( a. i. zafire'nin e. )
J.lL.a
( a. i. zafire'nin c.). (bkz:
orUI.
..J
Ak
(a. L) : 1. b,i rc;ok emek netice.
sinde maksada ula~ma, ba~arma. 2. dU~manJ yen·
me, UsWn' gel me. rak-, zafer : -anrt olarak yapJlan
veya ~enliklerde yer yer eaddelere kurulan kemer.
J\p j
za'feran
( a. i. c. : zeafi r ) : saf·
ran.
za'feran-I kizib : bot. papagan yemi.
za'feran·ijl·hadid : demir pasl.
za'ferani
(a.
Sf)
safrangibl,
safran renginde alan.
" ...
Vp
(a. f. b. i.) : 1. zafer
, ...."afer.ya~b
_" .k..
:1.:..
~
f b . s.) : 1. za f er
(a..
bulan, ba~arr gosteren, aradlgl ~eye eri~en. 2. UsWn
gelen.
za'fi
JA--"
(a. s.) : za'fa, kuvvetsizlige,
dermanslzIJga ait,bununla ilgili.
zade-i hat,r, zade-i tab', zade-i tabiat :
insanm tabiattndan meydana
jlL.a
uzerine yazdan kaside. 2. bir zaferi anlatan yazl,.
eser. 3. Ziya Pa~a'ntn me~hur hicviyesi.
ogu!. 2. insaniyetli, dogru adam. 3. s. "dogmu~,
meydana gelmi~" manalariyle *birle~ik kelimeler
yapar. Haram-zade : piC;.
Merdum-zade: insan
oglu. Peri-zade : periden doQmu~.
me~hur
zaYlflJk, kuvvetsiz-
olmasl.
zafer-name
manasmda ,iyi bir dilek sozU.
fr. aristocrates.
hemen, derhal
zafair) .
artslO.
zadegan
:
sa<;:lar.
zafayir
(a. fi. ziyildet'den)
lular SlOlf"
i.)
(a. i.)
ibareininkarr~lk
aZI k, yiyinti.
zade
(a.
za'f-, piri : ya~lllJktan gelen kuvvetsizlik.
za'ti-, te'lif : ed. anlamaYI ~U<;le~tireeek kadar
: ["zacir" in mUennesi]. (bkz : zacir).
zade
~j
lik, anklJk.
onliyen, yasak eden.
cir)
(f. m.) : dogmak,dogurmak.
;r;a'f-, basar : miy·opluk.-
..J~ \j
zicire
J.)\j
za'f
(a. i.) : 'kim.. demir sulfat.
k,brls : kim.
zicir
zadelik, asillik,
durme.
gibi hayvanlar.
zae-,
L)
soy temizligi.
dabu' ).
zaby
(f.
zadegi
(a. f. b. i.) : *tutanak.
~elen
~iir,
bir
. zafir
eseri.
(f. i. zade'nin c.) : soy·
ve muayyen aileler toplulugu,
)lJ;.
(a. s.) : zafer kazanan.( bkz :
,,:-A-.a
(a. i.) :. hek, sinir demeti, Fr.
galib).
zafir
plexus.
1399
zafir
~41;
zafir, .
(a. s. z~fer'den.)
zafer
eri~en.
bulan, zafere
(0. i.) : zaYlfllk, gGcsOz-
za'fiyyet
zagan)
(f. 1. c.
karga.
(bkz : gurab).
~..l.A)lj
J~
("ga" uzun okunur. a. i.
zag'm c.) : kargalar. (bkz : g!rban).
0$:. j
zagane
o\;\clj
......A:>-Ij
(a. s. e. : zahifat) : sGrGn-
u';"\j
(a. s.) : kibirli, ovGngen.
(bkz : magrOr, mOtekebbir).
<\4,..,\j
zlihife
( a.. i. e.
(f. i.) : c;:aylak.
("ga" uzun okunur. a. zf.) :
JJl)\j
zahik
( a. s. )
2. berbat 'Ie peri$an olan.
<bt:....c I \
••
(f. b. i.)
.oJ
zevahif)
%001.
*siirungenler, verde sUriinenler.
kargaeasma.
zag-becre
1. '''za.hid'' in
(a. s.)
gen, yllan gibi karnl Uzerine sOrOnerek yOrOyen.
zlihif
("ga" uzun okunur. f. i.
zagan
zahidlere ya-
mGennesin. 2. i. kadm a'dl.
zahif
zagine'nin c.) : kinler, nefretler.
(a. zf.)
kl$aeak surette.
zahide
zag
zagan
o\,;\~ lj
.zahid-ane
!Uk, dermanslzllk.
zOrJ<lin
zahid-i barid : kaba sofu.
karga yav-
JJb\~
zlihil
Ca. s.
1. batll, kohne.
/
zUhOI~den)
ihmale-
den, unutan.
rusu.
zag-cre~m
I~~1j
(f. b. s.)
karga
zagain)
kinler,
bir !j;evi bir
ba~ka
zahil
J:>'\j
zahil
J.4)lj
~azlU.
goz!U; mavi
(a. i.e.
zagin.f:l
( a. i.) : bot. zakkum agael.
( a. s. ) : 1. sa9 11 g 1 dOzelen
veva' slkmtldan sonra ganlU ferahllvan. 2. unutan.
nefretler.
zlihir
(a. i.)
zagt
vere zaria sokma, girdirme.
zagzaga
zahliii'
<\$:.? j
;L;.~
(a. i.) :. manaslz soz.
(a. i:- zahire'nin c.) : zahi-
reler.
(a. i.). (bkz!' dahye).
zahaya
zahf
......A:>- j
emeklemesi. 3. dU~man
.zahf-, sabi : c;:oeugun
Gzeri.ne gonderilen asker-;' askerin dG!j;mana kar$l
yGrGmesi.
":-,,Jl)1 ~.
(a.
S.
zeh§b'dan) : 1. gidici,
giden. 2~ bir fikir veya zim,ne uyan, kapllan.
zahid
..LJblj
(a. s. zGhd'den. e. : zUh-
had) : 1. c;:ok, a!j;lrJ sofu; ·kaba sofu. 2. [alevlleree] . Klzilba!j; olmlvan. 3. i. erkek adl.
I
1400
(a. s. zuhOr'dan) : 1. gorU-
zahir-i mezheb : huk. [eskiden] HaneH imamlarmdan Muhammed'in, EI-MebsOt, El-cami-Os-sagir,
Ez-siyer-Os-sagir, Ez-siEI-cami-UI-kebir, Ez-ziadat,
adlariyle marOf olan altl kitabmda
ver-Ol-kebir
mUnderic;: bulunan
meseleler. [buna : "Zahir-Gr-Rivayat Mesaili" de denir].
(a. i.) :'1. sUrUnerek yOrOme;
avaklarml s.OrOyerek yGrOme. 2. emekleme.
za,hib
~L1;
nen, qarUnUeO, aC;:lk, belli, meydanda. 2. d. elq~t
te, $Ophesiz, oyledir va. 3. zf. galiba, zannederim,
umulur k1. 4. zf. gorUnU$e gore, anla$i1an, meger.
5. i. dl$ ,VUz, g6rUnO$.
zahir
~~ (a. s. zahr'den)
arka C;:lkan,
vardlmcl. (pkz : meded-kar, muin).
zahir
"?'" j
(a. i.) : 1. i~ agml. 2. hek.
basur \e mesaneiltihabmda olan aglrll lkmtl.
zahir
~Ij
(a. s.) : parlak [en c;:ok yr!-
dlz hakkmda]' Necm·i zahir : parlak yJldiZ.
(a. 5.) : ta$kln, c;:o$kun [de-
niz]. (bkz
zehhar
)1.;. j ). Bahr-i zihir : <;o~kun
.f-I';
zahir
(a. s.) : semiz; tavll; bol.
U:l! ~lk
zahir-bin
yin yalnlz dl~ma bakan,
zahir-perest) .
(a. f. b. s.)
gorunU~e
dl~tan
bir
~e-
bakan. (bkz :
(a. f. zf.) : ya~-
:dlhir-binane
nrz
gorerek, usWnkoru yolda.
(a. s.): iri. (bkz: dahm).
1"'';''',4
mecrOh,
··zede).
zahire
(a. i. c. : zahair) : ge-
rektigi zaman harcanmak
hubObat, yiyecek.
Uzere anbarda saklanan
iahire-i ahiret : haYlr ve iyilikler.
o~1j
. zahmin,
zahm-nak, zahm-hOrde, zahm-
cl_a- j
(f. i.) : 1. vurma. (bkz :
zahme
darb, darbe). 2. yara. (bkz : ceriha). 3. e;:algle;:,
tazene. (bkz : taziyane). 4. kudUme vurulan uzunca ve ucu topuzlu degnek. 5. Uzengi kaYI~I ..
zahiren
(a. zf.) :
gore, gorUndUgU
gorunu~te,
go-
gibi, meydanda olarak.
I( bkz : a~kare).
zahiri, zahiriyye ~..~lk
'<.S~~ (a.
s.): 1.
gorunen, gorunurdeki. 2. EbO DavOd-1 Zahirt'nin
kurdugu mezhebe mensup.
zahiriyyat
dl~
(a. i. c.)
mecrOh,
-zede ).
zahm-ka~
y
gorunUr taraflara baklp ic;: yUze
(bkz : zahir-bin).
(bkz
zahm
(" j
zahm
{' j
aldlrJ~
etmiyen.
(a. i. c. : zUhOI) : oc, intikam;
adavet, udvan ).
(a. i.) :
slkl~tlrma.
(bkz
taz-
yik).
(f. i.) : yara. (bkz : ceriha).
zahm-i c;e~m (goz yarasl) : g6z degmesi. (bkz:
nazar) .
zahm.i sine : 909Us yarasl.
zahm-i tig : kd Ie; varas!.
zahm-i zeban :. dil yarasi.
rj
.( f. b. s,,) : ya-
(f. 5.) : yara". (bkz :
zahm-nak,
)ISJ.. j
zahm-hOrde, zahm-
(f. b. 5.)
yara ae;:an,
yaralaYlcl. (bkz : zahm-res).
zahm-nak
mecrOh,
·zede).
.:.JL.:.';"j
zahm-dar,
(f. b. s.) : yarali. (bkz:
'zahm-hOrde,
zahmin,' zahm-
{f. b. s.)
zahm-r.es
zah.m-zede
~ahir-perest ":""--Y ~~ (a. f. b. s.) : goze
~j
zahmtn,
gorO-
nU~ler.
~,;
(a: i.) : 1. slklntl, eziyet,
o~)y..
zahm-hOrde
yaralaYlcl. (bkz
zahl
~j
rail. (bkz : mecrOh, zahm.dar, z'ahm-nak, zalimtn,
zahm-zede) .
zahmin
(a. s. c. : zevahir) : par-
lak, zahlr'ln mUennesi. Nucum-i zahire : parlak ylldlzlar.
dU~manlik.
(f. b. s.) : yarali. (bkz:
rahatSlZllk. 2. zor, gue;:. 3. yorgunluk. (bkz : ta'b).
goz, lokma qoz.
zahire
)..u- j
zahin-dar
zahmet
zahire
runu~e
zahm
zahm-iil-izam : iri k~mikli.
deniz.
yara ae;:an,
zahm-karli ).
. o~?J
(f.· b. 5.) : vara".
(bkz : mecrOh, zahm-dar, zahm-hOrde, zahrri-nak,
zahmin ).
zahr
(a. i. c. : ;whOr, zuhran)
1. 'arka, Slrt. 2. kaglt ve sairenin arka tar.af., gerisi. Kuvvet-ij~-zahr : ask. arkay. tutan, arkada bulunan, kablnda yardlma yetii~ecek, imdada hazlr
olan asker.
zahr-ijd-diibb-i ekber : astr. dubbu ekberi meydana getiren yedi yddlzln biri olu'p ikinci kaderdendir.
zahr-iil-cebbar : ,astra El-cebbar (orion) burcunun en parlak yddlZI olup d6rtgetlin ust sol ko~e-.
sinde bulunur, (Betelgeuse), Hit : alpha Orion.
zahr·iil-esed : astr. esed (arslan) burcunu me~\.
dana getiren on seki.z yddlzdan biri olup hemen
Oc;Uncu kaderdendir.
1401
I
zahri
zahri
1:.
.1'
l,;~
( a. s. )
arkaya ajt, arka
( a. i.)
bir kagrd/n arka
ziki
(a. s.)
saf, halis, temiz, pale.
ziki
(a. s.)
keskin kokulu; guzel
He ilgili.
~~
zahriyye
kokulu.
tarafma yazllan yaz/, $erh.
ziki, zakiyye
c!l..::t
zai'
f (a. s.)
yayJlmr$, dagJlml$,
herkesc;e bilinen [~ey].
(a. s. zeveban'dan. e. :
zevaib) : eriylel, eriyen, erimi~ olan. [madenler
hakkmda kullanlllr}.
,{I:J
zSid
( a.
'de)
.
s. ..
zlyaAde
n : 1• artan,
artlran. 2. IOzumsuz, ger~ksiz. 3. mat. *artl [+]
(a.
(a.s.): saf,temiz,
zikr'den. e. : z8kirin',
S.
zakirOn) : 1 ~ zikreden, zikredici, anan~ :2. tekkelerde zikir esnasmda dervi~leri te~vik i~in iJahiler
okuyan kimse. 3. i. erkek ad,. [muen. : zakire].
,5'"\;
zikire
(a. L) : fels. hatrrageti·
0 ..
ren, andlran ~ey, *bellek, fro memoire.
(a. s. zakir'in c.)
(a., s.) ': kalp, silik, eksik
zaif
zik·
redenler. (bkz : zakirOn).
[ akc;e}.
Zaif
--"I';
zakir
zaib
<\:)Ij~ Slj
dogru hareketl i.
~
(a. s. za'f'dan. e. : zuafa) :
1. zaYlf, guesuz, kuwetsiz, takatsrz. ·kanslz, arlk.
2. gev~ek. (bkz : lagar, na-tOvan). 3. tenbel.
Jfl';
zaik
(a. s. zElvk'den) : tad,er, tao
dan, lezzet alan.
A
';,~\,~
..._...
zaika
(a. i. zevk'den) : tatma, ta-
kuwet. Kuvve·i zaika : tad
dIm; ,tad duyurueu
duyma kuweti,
hassasl. Kiill·i ,nefsin zaikat·ii1·
·mevt : her nefis, alOmu tadleldlr. -ayet~i kerime.
zail, zaile
(a. s.) : biy. *tatsa!.
..
.0.; Ij .~
Y l3
(a. s" zakir'in c.)
zikredenler. (bkz : zakirin).
(a. i.) : 1. bot. zakkum
zakkum
agael, agu agae!. 2. eehennemde yeti~en bir
3. cehennemliklerin yemegi. (bkz : zahiJ).
zal
JIj
ial';
(0. ha.)
(a. s. zevl ve zeval'·
(a. s.) : zeameti olan.
J~J;
zalal
aga~.
(f. s.) : 1. ihtiyar, aksakallJ. 2.
(h. i.) : eski Farskahramanlarmdan
livan Riistem'in babasmm adl.
me~hur
peh.
: [eweke bu harfe "dal
zesi" ve "dal-I mu'ceme",
zel. ).
den) : 1. sona eren, devamlr olm/yan. 2. gec;en,
ge~mi~ olan. (bkz : sablk). I,ll·, zail : gec;en golge, Hadis·i ziile : ge~en hadise ( *olay):
dim
zakirun
de denilirdi}. (bkz :
(a. s. zJlI'den)
golge eden,
golgesi alan.
t"'~
zalam
1. karanlrk. (bkz
(a. s.)
deyeOr, zulmet) ..
(a.
zaim
S.
zeamet'den. e. : zua·
ma) : 1. zeamet sahibi. 2. i. kefi!' 3. i. prens;
4. i. erkek ad!.
zair
;13
(a.
S.
~ef.
ziyaret'den. e. : ziivvar) :
zalam-i zulm : zulmiin karanllgl,
haks/zlrk.
zaleme
jlj
zali"
(f. L): dolyatagl; rahim. (bkz:
(a.
S.
'~alim'in c.). (bkz
zalimin, zalimOn).
z;yaret eden, gormiye, hatrr sorm/ya giden.
~ak
<L..J1;,
koyulugu. 2.
c'lJ;
(a. s.)
1. aksak hl3yvan. 2.
t6hmetiL
me~ime).
zik-dan.
him. (bkz:
1401
jf~lj
me~ime).
(f. b. L)
dol yatagl, ra·
zalif
adam.
(a. s.)
c;ok hor, hakir
zalik
Jllj
(a. s.) : gidici, giden.
=
zalik-iil-em'a : hek. sOrgOn, isha!.
(a. zm.) : %lU, o. Binaen-ala·
zalik
:zamair~i miilkiyye, zamiir-i izifiyye : gr. *iyelik
evim, kaplsl..
ekleri, iyelik zamirleri : im,-in,-i
gibi.
zamair·i $ahsiyye
gr. $ahfs zamirlerl : ben,
sen, 0, biz, siz, onlar qibi.
-zalik : ondan dolaYI. Maa %ilik : %lununla beraber,
onunla beraber.
zali! .
1.II-i zalil
Co
tl1; \ (a.
s. zulm'den.
c. : zaleme, zalimin, zalimOn) : zulmeden, haksfzIlk eden. (bkz
sitem-kar).
",·ll.lJ;
zalim-ane'
zulumle
(a .. f. zf.
yapJlan, zalim olana yakl%laeak yolda.
~U;
dlimin
(a. s. zafim'in c.)
zalim-
ler. (bkz : zaleme, zalimOn).
J"llJ;
zalimOn
(a. s. zalim'in c.)
za-
limIer. (bkz : zaleme, zalimin).
zalia'm
('~_J;
merhametsiz. (bkz
(a. s.)
c;ok zulmeden, c;ok
gaddar, zaIOm).
(a. i.) : 1. di~ beyaz"~I. 2.
zalm
kar.
zalma
(a. i. e.
karan-
zulem)
zaman-. gurOr : huk. [eskiden] muvazaa akdi
zfmnmda bir kimsenin birini aldatml%l 01masiyle
zararlnJ zamin oimasi.
zamfan-, mebi' : huk. [eskiden] henuz teslim
edilmeden zayi olan meblin! semeni lie mazmOn-olmasl. [satflan bir %ley henOz mUl1teriye teslim: editmeden satanm elinde telef olsa, satan semeni (kabzetmi~ ise) mO~teriye iade eder ki zaman~1 mebi'
budur. Kabzetmemi%l ise bir' $ey lazlm gelmez].
:zama'n-, menfaat. :. huk. I gasp ",oliyle yani sahi-·
binin izni olmaksfzrn kullamlan maim menfaatlni
odeme, yani 0 mal lie intifS mukabilinde eer·i misit·verme.
zaman-. riicO' : huk. [eskiden] eayma tazminatl ..
zamin.iil·miikateb : huk.. [eskiden] kitabete kesir'mi~ olan memlOkOn (kolenin) birisi hakkmda'
"kefil bit-mal". veya "kefil-bin-nefs" olmasl demektil' kl, dl:z: demldir. Gerek velisinin iznl ve mek·
fOI·Un anh'memriyle olsun ve gerek olmasrn.
Ilk.
zamg
zalOm
(a.
i.>.
\,)l;
(a. s.)
~Ok
(a. I.). (bkz: zamm).
zamaim
(a. i. zamime'nin c.) :
mirier,
..
1: kO-·
(a. i. e. : zevamil)
(a. i. e.
zamaim)
ek,
artlrma, katma, ekleme, ilave.
zamin ~L,a
(a. s. zaman'dan)
tazmine'
mecbur olan, kefi!. (bkz : zamin}.
.J ~
i~yOzler.
(a. i.) : zamk.
yOk. 2. yOk hayvanl.
zamime
ekler, artlrmalar,i1aveler.
zamair
t~
zamile.u.. \j
c;ok zaJim olan.
(bkz: zamm).
zam ~
(a. i.) : 1. kefil olma,
zaman-, amel : Ozerine alma. (bkz,: der-unde,
iltizam).
. :zaman-, derek: huk. [eskjden] bll-istihkak zaptedilen mebiin semenini kef71 bid-derek olankimsenin mU$teriye reddetmesl.
ko,Yu golgeli.
.u l1;
J~
golgeli.
(a. s. zll I'den )
zalim, zalime
zaman
kefillik. 2. bir ~eyin mislini veya degerini vermek
Ozere zarara kar%ll kefil olma, garanti.
(a. i. zamir'in c.) : 1. za~
2. bir ismin verine kullanrlan ke·
limeler.
zamair-i istifhamiyye : gr. soru\ zamirleri.
zamair·i i,ariyye : gr.
0 .. gibi.
i~aret
zamin
~
(a. s. zaman'dan)
tazmin
eden, kefil olan. (bkz : zamin)
.
zamir
V"'lj
(a. s:) : dOdOk ~alan, neyzen. ,
zamirleri :bu, ,u,
zamair·i miibheme : gr. *belgisiz zamirler
biri, hepsi, cOmlesi. gibi.
zamir
hi~
~
(a. i. c. : zamair) : 1. r~,..
i~yOz.
(bkz dahil, batm). 2. kalb; vicdan. 3. gOnUlde gizJi olan sir. Levh·i zamir : i~teki,' gonUldekl
1403
zamir-i fi'li
levha.. Mi-fi-z-zamir : gonOlde, yUrekte olan. 4. gr.
ismin yerini tutan kelime.
:tamir.i fi'li : gr. ge~mi~ zaman fiillerinin sonuna gelen : -dim;din;di, -dik, -diniz,- dUer.. gibi.
:tamir-i izifi : gr. rnuzaflarm (belirtilen) sonuna
gelen : aim, -in, ali, -imiz, -iniz, -Iert.• gibi.
zamir-i nisbi : gr. isimlerin sonuna gelen : aim,
-sin, -iz, -slniz zamirleri.
zamir-i ~ahsi : gr. ~ahls, ki~i ,gosteren zamirler :
"ben, . sen, 0, biz, siz, onlar" gibi.
zamm
{..;.:,
(a. L) :. 1. artlrma, katma,
ekleme. 2.a. gr. bir harfin mazmum,
zammeli
[yarllo ile] 6kunmasl.
za'mm-I devir : tar. muzo mehterhanede ~alman·
makamlardan biri.
z~mm-I mutevelli
huk. [eskiden] 10zO;'minda
yarglcm mevcut rnOtevelliye diger ehil bir zatl arkada~ etmesi.
zamm-I vasi : huk. [eskiden] vasiye ba~ka bir
vaslnin katdmasi. [~oyJe ki; vasl mOstakil olup da
ancak iktidan, vasilik vazlfesini, yapmlya kafl gelmezse diger bir vasl kendisine arkada~ edilir].
~
zal!'me
0,
zanin
~'\j
zaniye
(a.s. zina'dan.
C. :
zevani)
zina eden [kadm]. (bkz : fahi~e).
zank
~
(a. s.) :. 1. dar
~ey,
dar yer.
(bkz : teng!). 2. i. darllk, slkmtl.
(a.' s.) : zannedici, eden,
zann
sanan.
zann
~
(a. i. e. : zunOn) : 1. sanma,
sam, sezme. 2. ~Ophe, i~kir. Hiisn·i zann: birini
iyi zannetme, iyi sanma. SG-j zann : ketO fikir besleme, kotO sanma.
zann·i galib ("ga" uzun okunur) : kuvveti, ha.kikate en yakm olan zan.
zann i.i tahmin : fels. sarli.
zanni
zanne ait,· zao ita
(a. s.)
(lgilL
(a. L) : otre denilen ve
0, u, 0 okunan Arap harekesi ( ~)
tohmetli, su~lu
(a. s.)
[adam].
zanniyyyat
(a. i. e.)
aSllsiz
~Opheler, tereddOtlO sanmalar.
zamme-i 'mebsOt-i sakile : gr. (0) sesini veren
z:amme : yol, zor.. gibi.
zamme·i mebsGte·i hafife
zamme : goz, soz.. gib,i.
gr. Co) sesini veren
zamme·i mak'bGza.i sakile
zamme : bu, ~u .. gibL
gr. (u) sesini veren
zamme·i makbuze·i hafife
zamme : duz, giiz.. gibi:
gr. (0) sesini veren
zanu
(f. L)
zanG·be·zanG
diz.
y'\;. y'\j (f. zf.) : diz dize.
zanG-be·zemin
zini yere koyarak, diz
.~; . ; \j
( f. zf.)
di-
~okerek.
zanG·ber-zanu
(f. zf.)
diz
(f. zf.) :
di~ini
dize.
zam'metan
(a, i. e.)
iki zamme.
zanG·ber-zemin
(bkz : zammeteyn).
,zammeteyn
(a, L c.)
iki zamme.
(bkz : zammetan).
zamyan
J~.J;
(a. i.) : GOney Amerika'ya
zinG-ber-zemin-i tazarru' ve ibtihil : diz l;ekOp
yalvaran.
zanun
j
.".4;
mahsus bir cins hurma agael, fro zamie.
kIt olan [adam].
z~n ~ (a. i.). (bkz : zann).
zanG-zede
zanbak
(a. L) : bot. zambak.
zanbaklyy-ii$'$ekl
zani
[erkek] ,
J'\j
~ j / ;\j
yere koyarak, diz ~okerek.
(a. s.) : dO$Oneesl ve tedbiri
~,:) j ; \j
(f.b. s.) : diz
(f. b. s.) : diz
l;okrnO~.
~okmO$.
bot. deniz laleleri.
·zar
(a. s.zina'dan.) : zina eden
)\j
(f. s.) : isimlere eklenerek yer
adl bildirir. Cemen.zar : c;imenlik. Giil-zar : gOllOk.
Ule-zar : 1&le bah~esi.:gibi.
1404
/
zarif.
)j
zar
(f. s.) : 1. [sesle] agllyan, inli-
yen A!ilk.1 zir : inliyen a~lk. Biilbijl·i zar : inliyen
bUlbUl. DiI·i zar : inliyen gonUI. 2. zaYlf, derman·
SIZ. Cism·i zar : zaYlf vUcut.
~~,.)k
zarban
zllrb.hane"
zar,,·~t~
(a. i. c. : zuru') : 1. meme.
2. sUt veren hayvan memesi. Zer'ij zar : tahd ve
sUt UrUnU.
zaraet, daraet
..:,..;:. \~
( a. i.)
al~alma,
kendini kU~Ultme. (bkz : daraet).
zarMet
(a. i.) : 1. zariflik, na-
ziklik, incelik. 2. davranJ~, soyleyi~, giyim ve ku$am inceligi.
zarafet·i fikriyye
fikre ait zarafet.
zarafet.perver
)J~\);
(a. f. b. s. c.
zarafet-perveran) : zarafete dU$kUn olan.
(a. f. b.
zarafet·erveran
s. zaraFet-perver'in c.) : zarMete
zarafet-perveran.1 kibar-zadegan
fannin zarafete dU$kUn olanlan.
olanlar.
kibar <;ocuk.
(a. i. zlrgam'm c.) : ars·
utI);
zar,f
zarif,
J);
(a. i. c. : zurOf) : 1. kab,
za'rf.1 zaman : gr. zaman gosteren zarf, kelime:
"erken", "ge~" gibi.
zarf·1 mekan' : gr. mekan g6steren zarf, kelime:
"burada; baYlrda;' dl~an, i~eri .." gibi.
•_.~..9.' f
zarfiyyet
t.:.
(a. i.) : gr. zarfllk,.
bir kelimenin zarf olma hali, zarf' olarak kullanJl·,
masl.
zari
t.S~
(a. i.)
hek. kanl durmlyan
damar.
c..-L~
(a. s.) ,: memesi bUyUk olan·
\
[kadrn, hayvan}.'
zari'
(a. s. zari'fe'nin c.)
(a. f. b.' i.). (bkz
krllf, mahfaza. 2. i~ine mektup konulan kaglt kap.
3. gr. bir fiilin, bir slfatrn veya ba$ka bir zarfrn
,manasrna "yer, zaman, nicelik" nitelik" gibi bakfm.
lardan ba$kairk katan kelime.
.
lanlar. (bkz : daraglm).
zaraif
41·l;c.~
darb-hane).
zari'
I" \~
zaraglm
dU~kUn
(a. i.) : zool. kertenkele-
ye musallat olan, kedi bUyUklUgUnde Ylrtici 'bir'
hayvan.
ekin eken,
t)\j
(a. s. zer'den.
C.
zUrra')
<;ift~i.
ince $eyler.
zari
:z;arar
(a. i.
C.
:
menfaatin bozulmasl veya kaybolmasf. 2. ziyan, eksiklik, kaYlp.
zarar-I amm : huk. umOma ait, yan1' umOm1' bir
camiaya (*topluma) veya bir koy veya bir kasaba
veya bir mahalle, yahut bir sokak ahalls1'ne $UmOIU
olan zarar.
zarar·1 hSss.: huk. bir veya birkal;; ~ahsa mUn·
haslr bulunan zarar.
zarar·1 mahz : flk. kendisinin faydasl verine zaran olan.
.
~ )~
c..\i•..) ).;-.,;;,
zarar,
ziyana, kaybe ugramJ$ olan.
zarb
'-:'~ Ca. i. c. : durOb). (bkz
(a. i.) : huk. [eskiden] 10;
zarif
ut);
Ca. s. c. : zurefa) :' 1. zarMetli,
gUzel, $Ik. 2. nazik, ince, yakl$lkll, begenilir tavlr
ve edall. 3. ince nUkteli, ince' nOktelerle konu$an.
,zarifat
(a. f. b. s.)
<L:-:.~
zaribe
bir kimsenin Uzerine tarh ve tahm1'1 edilen hara<;,
cizye, gUmrUk rUsOmu
gibi muayyen bir vazi'fe;
2. bir kolenin <;all~lp efendisine vermesi me~rOt
olan kazanci.
(a. zf.) : zari'f olana
'yakl$acak $ekilc!e, zariflikle, incelikle; (bkz!: na·
zik-ane).
(a. f. b. s.)
meydanda, a$ikar olan zarar.
zarar·dide
(f. i.) : aglaYlp slzlama.
zarif·ane
zarar·1 ma'nevi : huk. tazm1'nat.
zarar·bin
t.S}j
ezrar) : 1. bir
zarife
darb).
.:"lA:.);
(a. i. zarlfe'nin c.). (bkz :
zaraif).·
-tA;,J;
(a. s.) : 1. zarif $ey.
2~ i.
kadrn adl. ["zari'f" kelimesinin mUennesi].
1405
zarife
49)j
-zarife
(a. 5.) : fazla, (Ozumsuz [sozl
t:.r4
zarih, darih
zarr ..r-;; ( a. L)
( a. L) : mezar.
zarar.
~~, ~
Zati
(a. s.) : zarara se·
bebolan.
zarra'
~iddet.
,,\ .;'""-;;
(a. L)
1. mihnet, keder. 2.
(bkz : darra'). ,
4.6 ~
zarta
(a. i.) : osuruk.
zarurat ~\;J..r;;
(a. zf.)
zaten
rak, esasen.
zarr )L~ ( a. s. ) : zararll.
zarr, zarre
zat-iil-asab-I basari : hek. gozde gormiye hizmet
eden - sinirlerin i1tihabl.
zat-U1·hareke : kendi kendine hareket eden cisim .
(a. L zarOret'in c.) : za·
rOretler, muhta~lIklar, yoksulluklar; slkmtllar.
;;\;
za~i,
suslar. (bkz
(a. s.) :
zaruriyye·i mutlalca : man·t. zorunlu.
":"'~)J~
zaruriyyat
mecbOr7, zorunlu i!1ler,.
i!1 ler .
zar zar
(a. i; zarOri'nin c.) :
ister istemez olacak alan
)j)j
(f. zf.) : yanik yanik, ha-
zin hazin, [sesle] aghya agllya.
(a. I.) : 1. kendi. 2. aSII, oz,
cevher. 3. sayglya deger kimse.
zat
..:.,,\~
(a. s.
c. :
tik [kadm] ('.'zO", nun muennesi). 2. heklmlik teo
rlmlerinde hastallk, botanik ve zooloji terimlerinde '''-li, .giller" gibi ma.nalariylesmlflamalar meydana getirir. Zat-iid.dimag : beyin nescinin (*do.
kusunun) i1tihabl .. gibi.
zat·. fahamet-penahi : sadrazam.
zat-I hayz : haYlz goren kadm.
zat-. leben : memesinde sOt olan kadm.
1406
..:."l:.\~
ken-
(a. s. c.) : zate ait hu-
!1ahsiyyat) .
(a. b. I.): hek.
zat-iid-dimag
beyin nesclnin (*dokusunun) i1tihab••
~~~ ~l\ ..:.,,\~. (a. b.
zat.iil.asab-I basari
i.) : hek. gozde gormlye hlzmet eden sinirlerln
i1tihabl.
zat·iil-azm
rJ2..J\ ..:.,,\';
hek. ke.
(a. b. i.)
mik *dokusu i1tihabl.
~\ ..:.,,\,;
zat-iii-beyn
(a. b. i.)
f.k. ikl
ki!1i arasmda alan dO!1manhk.
zat-iil·cefn
~\ ..:.,,\~
(a. b. i.)
hek. goz-
kapagl i1tihabl.
zat·iil·cenb
~\ ..:.,,\; . (a. b. i.): hek.
sathcah, akciger ortOsOnOn iltihab., fro pleuresie.
zat·iil-cild·iI-azmi
zevat) : 1. sahip, ma·
(a. s.)
di'le i1gili, kendine ait" ki!1i1ik, ozluk, ozel.
~aresizlik. 2. muhta~lrk, yoksulluk; slkmtl. Bi·z·
·zarure : c;aresiz, ister iste'mez.
zaruri, zaruriyye ~";J~ , ~)J./'~
<\~\,; , J\~
zatiyye
zatiyyat
mecbOr7,zofunlu [i!1], ister istemez olacak olan
[i!1]. Emr-i zaruri : ister istemez yapllacak i!1.
Ihtiyacat-. zaruriyye -: ya!1amak
i~in mutlaka 10·
zumlu olan !1eyler.Masarif.i zaruriyye.: zarOri masraflar, harcahmasl gerekli olan giderler.
Bahk~sir'li me!1hur
(a. h. i.) :
Turk !1airidir. asrl adl- ivaz'dlr. Evvelce dikicilik
ederdL II. Bayez7d devrinde istanbula geldi, I. Sea
lim ve KanOn7 zamanlarma yeti~ti. Son zamanlarlnda remmal (remilci) olmu!1tu. Rivayet edildigi
uzere 1600 gazel, 400 den fazla kaside soylemi~tir.
Me!1hur alan "$em'u pervane" manzOmesi 5000
beyitliktir; Ahmed ve Mahmud manzOmesi 2000
beyitliktir. (d. : 876 • O. : 954).
(a. i. c. : zarOrat) : 1.
zaruret
aslmda, asrl ola·
~\
4\ ..:.,,\,;
(a. b. i.):
xool. cildleri zrrh gibi sertle$mi$ veya kemikle$mi$
ballklar smrfl.
zat.iil-cinseyn
~~\ ..:.,,\~
biy., fels. iki cinslilik. fro
bise~UI§.
zat·iil.efvah.iI.cenbiYY8
i.) : %001. kopek
Ii ve keskin di$leri
"klar slnlfl.
(a. b.s.)
~I j)1~'}I\..:.,,\~
(a. b.
balrgl gibi agzmda kuvvetbulunan bOyUk, Sardlnel ba-
zat·ii,.jfkah·1 hafiy,ye-i viiyye
zat·ul·elvan
zat~ul-filka
(a. b. i.) :
mad. vaziyetine gore birkac;: renk gosteren
(saydam) madenler.
~effaf
geli~mesi,
ler.
dJ
1 '-b.• .1. ~\ ..:"I~
••
zat.ul.ercul.il.batniyye
(a. b. i.) : zoo I. *karmdanbacakfdar, fro gastero.
podes.
zat.ul.ercul.il.~ezriyye
<\.1.)41 ,-l~) ~ \ ..:,,\~
(a. b. i.) : zool. *kokdenbacaklrlar.
za t·U I·fl I kateyn
(a. b. L) : zool. perdeayaklilar, fro palmipedes.
Q~Cl\
zat·ul·ercul·j1·kesire
J.:--) ~I
<\:1.aAl \~) '}\ ..:,,\ ~
zat.ul.ercul.i1.mafsaliyye
(a. b. i.) :zool. dldi mineli veya kemikli olan
bir ballk smlfl.
zat·U1-hereke
zat.OI-harekiyyet
i.) : uzunlugu
tenya, ~erit.
..JA11
: zool. toynakldar,
c:! L,'}I
..:"I~ ,
<\~ J') j \
c:! l""" ~ I ..:" \~
)~"'}I ..:"I~
bir ~el}it
(a. b. i.) :
(a. b. i.)
z,at-OI·Jzam·lt·tamme
zat·iil-i1kah·J haflyye
(j) '}I ~~.'}\ ..:,,\~
(a. b.
(a.
b. i.)
hareketli veya
..:,,\~
(a. b. i.) :
zool. omurgaldar, belkemigi
vertebres.
~ CW'}\ ul~ ("ka"
zat·ul·i1kah-J hafiyye·i hiicreYiyye
<\.I.-,~ ~
zool. parmaklan birbirinden ayn,
penc;:eli olan hayvanlar.
..:"Ipl
:
uzun okunuf. a. b. i.) : bot. ilkafll gizll '( ci~ek.
siz) olan *bitkiler.
i.) : zool. dort elii hayvanlar.
zat·iil·ezfar
<\Al:J\("U2...l\ ul~ (a.b. i.)
zool., tamamen kemiklel}mil} flkralarJ birer klhlftan
ibaret olan baltklar smlfl.
(a. b. i.)
meyva veren, meyvall. (bkz : semir).
zal·iil·fJkarat
t"."k,).1 uf~
b.
hayvanlar slnlfl, hortumlular, fro
zat-iil.husye
tektlrnakldar, fro
(a. b, i.) : zool. su ayqlrJ giqi ayaklan mOsavl
parmaklarla nihayet bulan iri hayvanlar.
zat.iil.eydi.l·erba'
~~I ul~ Ca.
hek. husyelerin, haya/arm. i1tih§bl.
zat·iil·esabi.j1·miizdevice
zat·iil·esmar
zool. hortumlu
proboscidlens.
U""i)
yirmi metre kadar olan
zat·iil·hurtum
0,)
(a. b. ,
J . automatlsme.
zat~iil·hufeyre.1 re'$
za,t·iil·erciil.ir.re'slyye
(a: b. i.)
ongules.
(a: b. s.) :
fiz. kendi kendine hareket ed~n [cisim], otomatlk,
fr. automa'tlque.
zat.iil.erciil.i1.me!;kuka4.9~1J~)~\..:"I~
zat·iil·esabi'·j1·miifrede
u\~
zat.ul-hara!;if·jf·mu!;a'!;aa ~...:J.\~I).I u\~
i.) : otomatizm,
(a. b. i.) : zool. baljtanayak"'ar, fro cephalopodes.
4Ib t....J;J\
zat.OI.ga'same-i daime
(a. b. i.) : zool. *eklembacakldar, fro arthropodes.
("ka" uzunokunur. a. b. i.) : zool. ~ataltlrnaklt.
lar.
(a. 'b. I.) :
(a. b.i.) : zool. ;>eklini degi;>tirmek hassasJ 'eksik
alan bir nevi kurbaga.
u\~
(B. b. i.) : zool. c;:okayaklllar,fr. myriapodes.
U:!:ilil \ ..:"I~
bot. *ikic;:enekliler, Fr. dlcotvledones.
~Cli J~)~\ ~\~
zat.ul.ercul.i1.keffiyye
(a. b. !.) : bot. '
c;:ekirdeginin aynlmasiyle olmlyan *bitki-
bot. i1kahl damar i!;;inde gizlice vuku bulan *bit·
kiler, damar" ~i~eksizler.
zat.yl.j1kah'J
olan hayvanl.ar, fro
Cl,al'}\ u\~
'("ka" uzun okunur. a. b. 'i.) :
"I
"
~\CJ ~
'hafiyye~i yiaiyye
CW~\ ul~
("ka" uzun okunur.a. b. i.): bot.
i1kahl damar i~inde gizlice vukl) bulan *bitkiler,
damarll ~ic;eksizler.
1407
iat-ul-i1kah-iz-dhire
I
'
Q..)l>lj\ c.lA1:JI ~I.>
zat-ul-i1kah-iz-zahire
("ka" uzun okunur. a. b. i.) : bot. ilkahr ~i~ek
vasltasiyle vuku'bulan. *bitkiler, ~i~ekli *bitkiler.
zat-ul-karniyye
~·.)A!\ ~I.>
hek. gozunalt tabakasml
parlak tabakanm iltihabl. )
(a. b. L):
da bulunan bir ylldlz kumesi; ing. cassiopeia, fro
cassiopee.
zat-ul-Ievlieyn ;
(a. b. L) :
jeol. vaziyetine gore iki renk gosteren $effaf (saydam) madenler.
tamamlryan cam gibi
zat-ul-lisan
~I.>
l-lll
j
(a. b. i.) : ,zool.
fI.vusturalya kirpisi.
zat-ul-kasabat-I ~a'riyye
q,j'~ ~~.aaJI ~\.>
(a. b. i.) : Iiek. akciger borusunun birinci taks'imatmm i~ yuzundeki gl$a-i muhat'i (sumuksel zar)
nin nezlemsi iltihabl.
zat-ul-kebed
(a.
zat-ul.kilye
d.~l\ ~\.>
hek. mafsal i1tihabl.
~~l\ ..:..I~
zat-ul-mebiz
(a. b. L) :
hek. kadlnlarda i.:;: kaslk tarafma rasllyan yumurtallgm iltihabl.
b. i.)
hek. karaciger i1tihabl, fro hebatite.
(a. b. L) :
zat-ul-mafsal
hek. ince damarillar, trakeliler, fro tracheates.
:tat-ul-mehbil
J~~I
..:..1.>
(a. b. i.)
kadmlarda mehbil (dolyolu) in i1tihabl.
'( a. b. i.) :
hek. bobrek i1tihabl, fro nephrite.
zat-ul-mesane
q,'lj,\
..:..1.>
(a. b. L)
hek.
sidik torbasl (kavugu) i1tihabl.
zat-ij/.kilye-i zulali (da-i Brayt)
(a. b. L)
(a.b. L) : hek. bobrek iltihabl netke-
hek. gozdeki damartabakanm i1tihabl.
sinde sidikte albumin bulunmasma se.beb olan hastallk.
zat-ul-metali'
,.Hhl\
t.
~I.>
'
(a. b. L) :
ed. ikiden fazla matlal olan gazel veya kas'ide.
zat-(;I-kisi
(a. b. L) : zool.
karnmln altmda bir kesesi olup yavrularml ilk defa
olarak b'unun i~inde doguran hayvanlar.
dt-ijl-kurOn-il-musamme
4,,,,,.al \
0 J.)A! \
~ I.>
(a. b. i.) : zool. boynuzlarmJn ic;i dolu olan hayvanlar, dolu boynuzlular.
zat-ul-kurun-i1-mucevvefe
4,~ -,:::,=1 \ 0J.)aJ \ .,:, \.>
(a. b. i.) : boynuzlarmm i~i bo~ olan hayvanlar,
bO$ boynuzlular.
zat-ul-kurun-is-saklla
<\h;U \ 0J.A1 .,:,\.>
(a. b. i.) : zool. geyik, karaca gibi yalnlz erkeklarinde bulunup mevsim mevsim dU$en ve sonra yanidenboynuzu ~Ikan hayvanlar smlf,.
zat-ijl-kuzahiyye
"'-:> JA! \ ~I.>
15",.)s::JI ..:..1.>
•
I
.:" I.>
(a. b. i.)
zat-ul-muItehime
<\.~lll .::;\~
(a. b. i.) :
hek. gozkapagml goz yuvarlJgl ite birle$tiren zarm
i1tihabl.
zat-UJ-ukad
(a. b. L)
hek.
vucuttaki bezlerin iltihabl, fro toruteux, se.
zat·ul-uzn-i dahili
~\.) 0,,'>,:JI ~\'; (a.b. i.):
hek. kulak davulunun, i~. ortusunun iltihabl.
xat-ijl-lizn-i harici
13:)";' 0'; :J \ ~ I,; ( a. b. i.) :
hek. kulak deligi cildinin iltihabl.
zat-UJ-vekud
("ku" uzun
okunur. a. b. i.)
odun, komur gibi yanacak ~ey..
leri i.:;:ine alan kab.
(a. b. i.) :
astr. kasyope, altl yddlzdan ibaret, dordu bir dortgen te$kil eden ve Ku~ukaYI YlldlZ kumesinin yanm-
1-408
........a~ \
karmlarmfn nehayetinde birer deJik bulunan
omurgaslz hayvanlar.
(a. b. L) :
hek. gozde korun tabaKasJnm gerisindeki iris iltihabl.
zat-ijl-kursi
zat·-ul-miskab
%001.
zat·-UJ-verid
,hek. siyah kan damarlarmfn iltihabl.
(a. b. i.)
(a. b .. i.) :
Hz. EbObekir'in klZI Esm~'ya hicrette fedakarllkta
bu lunmasl hasebiyle ve (ennette iki. ku~aga nail
olacagl mujdesiyle Peygamberimiz H·z. Muhammed
tarafmdan verilen Jakab. (bkz : nitak-UI-cevza).
(~J\ ~\)
zat·ur·rahm
(a. b. i.) :
zat-us-sudur )j...l...a.\ \ ..:..\~
~a'ri <.Sr IJ"I)I ~\)
(a.
:}\
~\)
(a. b. i.) :
he~.
zat-ur-ruus-i selase
hek. uc taraflarl ue;: klsma aynlml!} ve biri kolda,
otekileri oylukta bulunan iki adalenin slnlfl, oyluk adalesi.
zat-ur-ruus-i selase (adale-i·)
(- \l.~) cl;'
zat-us.sedaya
.~~
~\-l-l\ ~\~. (a. b. L) :
~\~.
(a. b. L) : zool. matraporalar,
dl~
b. i.)':
(a.
tabakasintn i1tihilbl.
zat-u~-~ebekiyye
4.¥'\ ~ \~
.j~l\ ~\~
zat-uNegaf
(a. b.
("ga" uzun
oKunur. a. b. L)
hek.kalbin ie;: ve dl~ denilen iki
zarmdan her ha·ngi .·birinin i1tihilbl.
zat-u$-$erafet-is-selase
d:J I ~I ~l \ ~ \~
(a. b.
i.) : hek. "Ue;: kanadll" : kalbin sag bo~lugundaki
'deligin agztnda bulunan kapagm slfatl.
zat-ur~iryan
b. I.)
(a.
(a. b. i.)
zat-iit-tabl
%,00 1•
hek.
kulak zan i1tihilbl.
zat-iit·teneffus-i1-muzdevic
.:::...pj\
~\ ~\~
(a. b.. L) : zool. hem suda, hem karada ya~lyan
,hayvanlar.
fr'-' sireniens.
zat-us-sehaya
(a. b. L)
hek. beyin zan iltihabl.
zat-iiz-zehreteyn
~ivfJ> j\ ~\~
(a. b. L)
bot. iki e;:ie;:ekli *bitkiler, Fr. biflore
...J),)
<.S~l_\\ ~\)
(a. b. i.) : hek. beyin zan iltihilblndan dogan be·
yin veremL
zat-uz-zevc
b. i.) :
hek. peritonit, karin zan iltiha~l, fro peritonite.
~jj\ ~\~
(a. b. s.)
koca·
il (kadln).
zav'
(a.
89
~c
.'.:.JLA:l\
hek. gozun ~ebekf tabakasmda (agtabi:Jka) meydana gelen kan~lk"k.
zat-us-sedaya~yi.bahriyye ~.J.t.. i.S~ \..\-l \ ~ \~
F.
zoo I.
hek. nablz damannm iltihilb,.
memeliler, fro mammiferes. (bkz : zevi-s-sedaya).
zat-us-sehaya-yi dereni
~~\ ~\~ (a. b. L)
zat·us-sulbe
IJ" jJ\ ~ \~
(a. b. i.) : biy. ue;:ba~lIkas.
gonulde
fr. madrepores.
akci-
4.:1~ IJ"jJ\ ~\) (a. b. i.)
(a. b. L)
zat.us-sukabat-. gayr-i mUi;a'ara
b•. i.) :
ger iltihabl, yanglsl, batar. fro pneumonie.
b. i.) :
foraminifere~.
delikliler, fro
hek. gozun
hek. ba~ tarafl kif gibi ince· bir nevi so§ulcan.
[kara hummadanolenlerde e;:ok bulunur.]
(a.
kararla~tlrdan ~eyler.
(a. b. L) :
zat·ur.re'sevn
hek. ust taraflan ikiye aynlml~ olup insan vucOdunun biri kolda, dii'leri oylukta bulunan iki adelenin smlfl.
zat-ur-rie
J~l\ .:J\~
zat-us-simhak
zat-us·sukabat
01~J\ ~ \~
(a. b.i.)
hek. kemik zanr)tn iltihilbl.
hek. karmlarmm· altlnda bir kesesi olan hayvanlar· smlfl.
zat·ur-re's·i
ni~asi \S"lA.· JlA..all ~\~
hek. lohusalarda olan peritonit.
(a. b. L) : hek.
rahim'in tamamen veya klsmen buyuyerek i1tihap.
lanmasl.
zat.ur.rahmeyn
zat,us-slfak-i
.. ,,~
( a. i. c. : azvil')
aydtnII k,
1~lk.
(bkz : zO').
ZilV'-1 ~ems : Gunefin 1~lgl.
1409
kl'
.~
zavablt
kaideler, nizamlar,
zaviye-i mucesseme : mat. bir Iloktada birle$en
ue,; ve daha c,;ok "'duzlemin meydana getirdigi *a<;l,
fr. angle triedre.
(a. i. zablt,!'nm c.)
usUller.
zaviblt'l idire : idare nizamlan.
zavablt'l
nahviyye
:
sintaks
kaidelerL (*kural-
Ian ).
. (a. s. zahir ve zahire'nin
c.) : 1. garunuli, garUnur, d1liYUZ. 2. yUksek. ye~.
ler, gaze <;arpan yerler.
(a. i. c.
zavarib
nablz da·
)
(f. i.) : muz.' Turk mUziginde
bir mUrekkep makamdlr. En az be$ altl aSlrlJktlr.
Az kullandml$tlr. Mahur ile nikrizden mUrekkeptir.
Fakat ekseriya kararda nikriz beslisi gosteren bir
m§hur'dan ibarettir. Bu be$li i1erast (sol) perdesinde durur.
GG<;Ii.i-her iki makamm da gU<;li.isu
olan-neva (re) perdesidir.
Donammma mahurun
"fa" ku<;Uk mucenneb diyezi yazdlr. Nikriz beslisi
i<;in nota i<;erisinde "do" bakiyye diyezi, "si" bakiyye bemoli.i kullandlr (bu be~li'de "fa" sesi yoktur). Umumiyetle
inici olarak seyreder
(mahur
gibi). Zavil'clen elimizde 60 kadar eser mevcuttur.
(f. b. i.) :
zavili·isfehin
muzo Turk muziginde en az be$' aSlrllk bir murekkep makam olup numunesi kalmaml$tlr.
(f. b. i.)
zavili.segah
muz.
Turk muzigincle en az be$ .aslrllk
bir murekkep
. makam olup numunesi kalmaml$tlr.
(a. i. c.
zaviye
zevaya)
1.
ka$e. 2. mat. *a<;l, fr,. angle.
zaviye.i ayniyye : hek. gaz plnar!.
mat. clar a<;l, fro angle aigu.
zaviye·i kaime ("ka" UZUll okunur) : mat. dik
a<;I, fro angle droit.
zavlye·i
merkeziyye
angle au c:entre.
zaviye·i mucavire
adjacent.
geo.' merkez
~eo.
* a<; 1!5 I , fro
kom$u *aC;l, ....fr. angle
ziviye-i miinferice : mat. geni$ *a<;1
obtus.
1410
zavlye·i semt·ijn·nazir ': astr. mebde' noktasl
semt-Un-nazlr olmak uzere rasldm gazunde baktlgl
yildlz istikametinin te~kil ettigi ac,;l.
fr. angle
(bkz:
mesafe-i
zaviye-i sur'a·t : fiz_ *a<;15al hlz.3. birinin ibadet
etmek uzere c;ekildigi tenha yer. 4. kGc,;Uk tekke.
zaviy~.i liakuJiyye : astr. rasldll1' bulundugu noktadan ge<;en ve ufuk dGzlemine dikey olandlizlem
ic,;erisindeki iki nokta ile rasat aletinin "objectif"
merkezini te$kil ettiqi a<;l.
zaviye.i ufklyye : astr; bulundugumuz ufuk mUstevisi Uzerinde rasltllQlnJ yaptlqlmlz aletin "obiectif" i merkezi ile belli iki noktaya yapdan tevdhin
te~kll ettiqi aGI.
zaviye.dar
~ekke
;b ""~J\j
(a. f. b. i.)
tas. kuC;Uk
$eyhi.
(f. i.) : muzo TUrk mUzi-
zavili
ginde en az be$ alt! aSlrllk bir n~urekkep makam
olup numunesi kalmaml$tlr.
zaviye-i hidde
zavlye.i semtiyye : astr' l top. ufki dUzlem Uzerindeki ac,;1 mebde' baklmlndan kuzey cihetine bagII ise okunan a<;lya semt ac,;ISI (zaviye-i semtiyye)
adl verilir. (bkz : semt zaviy~si).
zavlye-i
semt·ur·re's: astr.
semt-Ur-re's ).
marian.
'zavil JJlj
zaviye·i musteviye: mat. *dUzlem aC;I, fro angle
plan.
zaviyetan
jl:...~Jlj
(a. i. c.)
ge'o. iki
zaviye, iki *a<;l. (bkz: zaviyeteyn).
zaviyetan-, mutekabiletan : geo. mukabil, Zit zaviyeler (*a<;i1ar) birbirini kesen iki dliz ~izgi arC!·
sll1da meydana ~elen dort aC;ldan kar?1 kar~lya bulunan, kar$ld aGI, fro angles opposes.
geO. iki
zaviyetan., mutekabiletan·, dahiletan
paralel ~izgiyi yukandan a$agl kesen bir <;izgi ile,
bu iki, paralel ~izginin ic;inde kar$IIJkll meydana
qelen dart aGI, *iGtersac;r1ar.
zaviyetan-. mutekabiletan'I' haricetan : geo. iki
para lei ~izgiyi yukandan asagl kesen bir c,;izgi ile,
bu iki paralel ~izginin dl~lI1da kar$dlkIJ meydana
'.'Jelen dart ac,;I, ,dl~tersac,;dar.
zaviyetan., mutevafikatan
fro at;lgles c:orrespo'ndants.
zaviyevi
'~J'~J\j
geo. *yandes ac;dar,
(a. s.)
:
geo~
zaviyeye
ait, zaviye ile i1gili, *a~lsal, fro angulaire.
zaviyevi sur'at : aC;lsal hlZ, fro vitesse angulaire.
(bkz : zaviye-i surat).
zaviyetey'n
~~J I j
( a. i.
zaviye, iki *a<;l. (bkz : zaviyetan).
c.)
geo. iki
~
:ray'a
(a. l. c. : zlya',' zlya') : 1.
binaslZ arsa .. 2. geliri olan bina. 3. tarla; .l;iftlik.
t~
xayi'
\0
zeban
J~j
(a. i.) : elden C;lkma, yok
uzdiHi. 3, IOgat;. leh~e.
).;T J~J
zeban·aver
1. dil, lisan.
(f. i.)
,anat. dil; At~.zebin
(f. b. s.) : 1. dile
getirilen, c;ok· soylenen. 2. dUzgun soz ve $iir soyliyen.
elma.
xay'at ~
(a. i.) : kaybetme; kaybolma.
~
xayf
z~ban-dlrb
jl;,) ~~j
(a. i. c. :zlfan, zuyOf) : misa-
uzatan, atlp tutan.
e:tLa
elden c;l-
uzatma, atlp tutma.
(a. s. ziya'dan)
kan, kaybolan, yitiki zarar, ziyan.
zebine
ziyiat ~4La
(a. i. c.) : kaYlplar, yitikler.
,<\:fJj
(f. i.) : Ylldlzlann belli za-
ziyi~e
mand~ki yerlerini ve durumlimnl gosteren cetvel.
zayven
J.J-fa
(a. b. i.)
dil
'41'4J
(f. i.) : 1. terazi ve ben-
zeri gibi b6z1 aletlerin dill. 2. alev,
zebine-ke~
ate~
Yallm..
(f. ·b. s.) : alevli,
alevlenen, yalmll.
zebini
(a. I. c. : zayavin) : 1. er-
kek kedi. 2. yaban ke<;lisi. 3. vah~i, hlrl;1n adam.
dil
\
fir, kenuk.
ziyi'
(f. b. 5.)
J~j
(a. L c. :
hennemlikieri cehenneme.
z~baniyan)
ce-
atmlya me'mur edilen
mel~k.
(a. i. c. : zaazi') :. sarsma,
za'zaa.
Irgalama.
za'zaa·i dimig : anat~ bazl damarlarln YlrtJlma.
sma sebebolacak kadar dimai:im sarsdmasl.
za'zaa·i esnin : di~lerin ~iddetle birbirine vurmasl.
ze
ha.)
(0.
zebaniler. (bkz
}b j
(a. I. za'fran'm c.)
(a. l. zeban!'nin c.) :
·zebaniye). '.
zebaniye
baniler. (bkz
: Osman" . affabesinin on
Ul;uncu hadi olur " ebced" hesabmda yedi saYlsInm kar~dlgldlr.
zeifir
zebaniyan
zeban-zed
(a. l. zebani'nin c.)
ze-
zebaniyan ).
..).,;'4j
(f. b. 5.) : dil per-
sengi, soylenen, soylenir olan; all~Jlml~, kullanJ~II,
yaydml$ sozl.
r
safran-
zebiric
(a. i. zeberced'in c.)
zebercetler.
1ar.
.:...obj
zeimet
(a. L) : tar. Osmanfdar
?evrinde Sipahilere verilen en bi.iyUk timar.
C..Jbj
zeazi'
zebayih
G4~
kurbanllk hayvanlar. 2.
asll : zebaih dir 1.
r
(a. l. zebiha'nm c.) : 1.
~urban
edilmi$ hayvanlar.
(a. l. za'zaa'nm c. ) : sars-
malar, Irgalamalar.
zeb
1",,1,)
zebib
( a. i.) : (bkz : zebb).
'";J4j
(~. L) : zool, adl kara sinek.
zebib'l Ulhmi (et sinegi) : mavi sinek.
zebibe
zebid
misk)
ya~l.
. 416
~
,.J
,)6~
.J
( a. i.) : yaban faresL
zeberced
( a. i.) : 1. kalemis (galle.j
2. misk kedisl.
~J.J
(a. l. c. : zebaric) :
zOmrUtten daha al;lk ye~il olan ve zOmrOt kadar
degeri olmlyan bir 50s ta~1.
14t,1
:zebereedi
~~..1j
zf!bereedi
1. zebercetle
(a. s.)
ilgili. 2. zebercet reng,;nde, flstlki.
":"""'J ..1j
zear·dest
(f. b. s.)
1. eli Us-
J-J..1j
tUnlUgO. (bkz
.)J'j
zebur
3. (h. i.)
tap.
tOn. (bkz : gallb).2. m6hlr'.
zeber-desti
(f. b. s.) :.
( f.
(a. i.) : 1, kltap. 2. mektup.
Hz. Davud'a nazi( olan mukaddes kl-
b. I.) : 1. el Us-
galibiyyet). 2. rriaharetlillk.
(a. :;~ zlicac'dan.)
zeeeae
i~leriyle ugra~an, ~i~eci;
J:,..1.J
zearin
( f. zf.)
t... ~
Slr!;Ct
camci.
: Ustteki. Leb·j
.zeberin : list dudak.
zebh
dO~kOn
ezen, kendinden zaYlfa gOcO yeten ve yuklenen.
(a. i.)
bogazlama.
~~
(a. i.) : kasaplardan,
zeel
J~ j
zedl
~j
(a. L) :atma. (bkz : remy) •
okuyup hanendelik etme.
zebhlyye
kestikleri hayvanlar I!;in alman vergi.
~.J
zebib
(a. i.) : 1. kuru UzUm. 2.
kUfJ,J i""cir. 3. zool. yllan, akrep gibl hayvanlarm
zehlri.
~.~
zebih
(a. s. zebh'den) : 1. kesil-
mi~ veya kesilecek kurban-. 2. Hz. ismail lie Hz.
Muhammed'in babasl Hz. Abdullah'm lakabl.
<L~.~ (a. i. c. : zebayih') : 1. kur-
xebiha
edilmi~
banllk hayvan. 2. kurban
hayvan.
(a. i. c.-) : iki kurban.
zebiheyn
ibn.ux-xebiheyn (= iki kurbanm oglu) : Hz. Muhammed.
J:-)
zebU
(a. i.)
1. gUbre, fl~kl. 2.
pislik.
~j
zebir
mektup;
(a. i.)
1. mihnet, slk,mtl. 2.
...J~ j
(a. i.
C.
zGcOr) : 1. onleme;
:
i..r.-- j
zecren
( a. zf.) : 1. menederek,
onl iyecek. 2. zorlo, zorltyarak, ceza olarak. (bkz :
cebren, .kerhen).
~..r.--j
zecri
(a. s.)
zorlaYlq. (bkz
cebrl).
zecriyye
(a. i.)
alkollO I!;kiler
vergisi.
zed
..)j
(f. I.) : vurma, dov~e.
zed u hord : sava~. (bkz : ceng, harb, perha~).
·zed
Jj_
(f, s.) : "vuran, vurucu" ma-
nasma gelerek *birle~ik kelimeler yapar. Gu!;·zed :
kvlaga c;:alman. Zeban~xed: dil persengi, yayllml~
soz.
yazllml~ ~ey.
zebl
-zede oJj
J!~
(a. i.)
deniz kaplumbagasmm
kabugu.
zebr
..1)
(a. i.) : 1. kitap, cUz. 2. kl-
tap yapragl. 3. yazl yazma. 4. soz. 5. yazl. 6. zeka.
7. s.kuvvetli, saglam [adam].
zebun
zebuni
9 Ucs UzlUk.
1412
zecr
yasak etme. 2. zorlama, zorla yaptlrma. (bkz :
icbar). 3. kovma. 4. eziyet, slkma. (bkz: cevr).
5. angarya c;:a"~tlrma.
J J')
JJ'j
(f. 5.) : zaYlf, gUcsUz, aciz.
(f. s.) :zaYlfltk, acizlik,
(f. s. c. : zede-gan) : "vurul-
mu~, !;arpllml~, tutulmu~,
ugraml~, yakalanml~"
manalarma, gelerek· *birle~ikler yapar. Afet.xede :
felakete, muslbete ugramJ~. Harik·zede : vangma
ugraml~. Ser·zede : ba~a gelmi~, ba~ gostermi~.
Sevda·zede : sevdaya tutulmu~ .. gibi.
.zedegan
J~j
-
(f. b. S. zede'nin c.) :
"vurulmu~lar, c;:arpllml~lar,
.~utulmu~lar, ugraml~'
lar, yakalanml~lar" manalarma gelerek *birle~ik ke-.
Iimeler yapar. Harik.zedegan : yanqm felaketine
ugramJ~ olanlar. Sevdi.xedegan : sevdaya tutulmu~
olanlar... gibi.
.)~
zefer
( a. L)
kotU koku. (bkz
~~
zehebin
olma~
(a. s.) : altmdan
altmdan yapllmllj, altmdan meydana gelmllj.
taaffun) .
.)j
zefer
agaca vurulan des·
( a. i.)
tek, dayak, payanda.
~Ijj
zeferat
~j
zefir
~j
so·
~evik, ~abuk
hare-
zehebiyyet·i potas : kim. potasile hamlz-I zehebi'nln blrle~meslnden' meydana gelen tuz.
(a. s.)
'ketlL
(a. i.) : 1. goguS ge(;irme.
2. 'nefes verme, solugu c'h~arJ verme. $ehilc ij zefir :
nefes ahp verme. (bkz : teneffus).
.uj
(a. L) : sarsdma, titreme.
j.\j').
kun [denlz].(bkz : mUtemevvle, z8hlr
, Bahr·i zehhar: dalgah denlz.
~~
zehib
j
(a. ~.) : dolu, ta~km, co~.
)\.;..j
zehhar
zefzefe
(a. I.) : klm.h8mlz-1
( a. i. zefre'nin c.)
luk almalar.
zefif
~A';
zehebiyyet
zeheb ile. tuzlardan blrlnln blrleljmesinden meydana
gelen bir Maden.
zehebiyyet.i amonyak : kim. hamlz·1 zehebf lie
amonyakm birle~mesinden mev..dana gelen t~z.
(a. s.)
altm sUrOlmU~, yal.
dlzh. (bkz :muzehheb).
(bkz : za'zaa).
zehl . jA';
zegan
zehaJi)
:,ij
( f. i.)
u~~.
zool.
~aylak.
~~U j
(a. i.) :, zahitlik, din
emirlerine a!WI olarak ·bagllilk.
~.~ ~ J~
(a. f. b. s.) : .
dine slk, bagll, dindar.
zeharif
j\...\A~
J
(f. b. i.)
gost~ri$leri, $a-
anat. rahim,
tf.
~~
iJlgili; altlndan yapJlma.
r.) : zehir,
a~u.
(bkz
semm).
zehr·1 mar : Yllan zehirf.
zehri
,.I~j
(8. s.) : 1. yOiU pek beyaz
Zehra
\~ j
(a. h. I.) : Hz. Muham-
med'in k,ZI Hz. Fatma'mn IAkabl : F8tlmet-liz.Zehr8~
zehr·ib
zehr·ibe
zehr·810d
(a. i. c. : ezhab, zuhban,
zuhOb) : altln. (bkz : zer). Ebii-z-zeheb : altln
babasl; c;ok zengin edam.
'%ehebi
~I~ek. (bkz :
~I~j
(f. b. s.): aCI suo
4l1~j
(f. b. s.) :
t.
zehirll suo
2. aCI, zehir gibl suo 3. mec. aClhk, aCI, kaygl.
dol yatagl.
....,.AI~
( a. i. e. : ezhar) :
zehr·ijr·rebi'
bot. ~uha (;Ic;;em.
zehr.iis·saIOs : bot. herc81 menek~e.
(a. i. zuhrOf'un c.) : 1.
zehirif-j .diinyeviyye : dunya
tafatlarl.
zeheb
v'"j
zehre).'
va parlak olan. 2. I. kadm adl. ["ezher"ln mO.
ennesi]. 3. Hz. Fatma'nm adl.
-altrnlar, sahte zinetler. 2. yaianci susler, gosteri$'Jer, yaldJZlar.
zeh·din
zehr
~likOfe,
zehr
zehidetlii : $eyhlere ve din?ldamlarrnB hitaben
kullandan Gnvan.
zehadet-mend
,vey8 geciktlrme. 2. Isin (;okl~u ylizUnden gec;ktirme. (bkz : zuhOI).
(a. i.) : 1. gitme. 2. bir
fikre, du~unceye uyma; sapma. iyab ij zehib : gidip gel me. (bkz : amed u ~ijd). 3. zihnen bi r yola
:sapma.
zehadet.
(a. I.) : 1. dalgmhkla unutma
(a. s.) : altrna ait, altmla
~.,II ~j
(f.
~:
~T ~j
(f. b. s.) : zehirli;
s.) : zehlrll, ze-
hir gibi.
zehr·imiz
zehr8van j\J\~j
eCI.
(a. i.. c.) : Kur'an'daki SO·
re-i Bakara ile SOre-i AI-i imran.
1413
.zehr-bar
)~vA'j
uhr-bar
zehir va~dlran,
(f. b. 5.)
pek aCI.
J)bvA'j
zehr-dSrO
(CII. I. ~. ~ ezhar)
ovA'j
xehre
(f. b. L): panzehir.
: <;i<;ek.
: bot. ~if!!klerin
etraflnda bir zarf meydana qetiren yapraklar.
(bkZ :
~OkOfe). LiESfe-i zehra
zehre.i ceresiyye : bot. <;anc;;ic;;egi, fr. campanule.
[vanlt!1 olarak zuhre-i' ceresiyye $eklinde kullamldl~1 da 'gorUlmu!1tUr J.
zehret-ud-dunya : dOnvanrn
rengi va 16tiflim.
[Kur'an'da; zehret-ul-hayat-id-dunyS $eklinde gec;er].
zehre
.;,..rj
, (f. i.) : ·1. cd, safra. 2. yigit·
lik, cesaret. Bi-zehre : korkak,
cebin ).
zehre-40ak ~~ ovA'j
yureksiz. (bkz :
zeirat-. min,ariyye
sese benziven sesler.
z~irat-I
hek.
musikiyye
desterenin
C;lkardlgt
guvercin otmesine benziyen
sesler.
zeirat-I nefhiyye'
sesler.
korOkten <;Ikan sese benziyen
zeirat-I safiriyye : IsIJglmsl sesler.
zeirit-I ~iryaniyve : hek. hasta $iryanlann i<;inden
kanln mevdana getirdiQi ses.
ge~en
odO patla-
(f. b. 5.)
ml$, korkmu$ ..
(f. b. s.)
zehre-dar
zeirat-. cer,iyye
rendeden meydana gelen sese
benzlven ,sesler.
zeirat.. gayr-. tabtiyye : hele. hastahk hallnde
duvulan' sesler.
zeirSt-, Ihtikaldyye : hele. Iki 91$anm
(zarlh)
birbirine surtOnmesinden elkan sesler.
zeirat·. kalbiyye : hele. kalbin hareketlerinden
d~an sesler.
"
zeirat·. mibrediyye .egeden <;Ikan sese benzlyen
sesler.
cesur,
. vOrekli.
hele. sa/:ilam kalbden duyu-
zeirat·. taMiyye
Ian sesler.
.
~ls"j
(a. i.)
~ls"';
(a. i.) :- zeyreklik, ~abuk an·
. ::r:elea'
safhk, duruluk; h~.
dOzgOnlU/:iO ..
zehr-ef~an- jl~\ vA' j (f. b. s.) : zehir sa<;an.
zehre-terile
.=JI..!- ovA'j
(f. b. s.) : odu kop- .
zekib
mU$, pek korkmu$.
zehr-hand ~.:;.. vA'j
(f. b. i.) : aCI aCI gOlme,
zehr:nak ~V vA' j, (f. b. ·s.)
zehirli. (bkz:
semm-dar):
(f. s.) : zehir. gibi, pek
zehrin
zeki'
lama, zihin keskinll~i.
~CI.
,,:-,ls"j
'zekan
(f. i.)
0 9';
vazl murekkebi.
(a. I. c. : ezkan, zukun)
iki <;ene kemiginin a!1aglda birle$tiQi nokta; yOzOn
a It ucu; c;;ene. ( bkz : zenahdan ). c;ih-. ;ekai1:
<;ene <;ukuru. (bkz : c;;ah-I zenahdan).
zekani
~j
(a. s.
r : zekana
mensup#
zekan, c;ene ile. ilgili.
J~j
zehOk
(a. s.) : bO$, beyhOde. (bkz:
bat,l, zanik).
zeir, ze'r ) j
:r:eir
~j
~;j
(a. i.) : arslan kOkremesi.
(a. i. c. : zeirat) : vOcOdun
i~inden i$itilen tabli veya maraz! ince ses.
zeir·i ihtikaki : deri glclrtlslY\a
ses.
zeirat
.:.,\~j
(a. i. zeir'lrl c.)
gelen tabU veya marazi ince sesler.
1414
benziyen
::r:ek~t o".sj~ .:.,,\$'j
(a. i.) .: islamrn be$ $81'.
tlndan biri olan, malve paramn, pakll1:ilnl ve helalll9lnl samamak uzere, klrkta birinin her vII sa·
daka olarak da/:jltllmasl.
zek~vet
~Jls"'; (a. i.) : 1. zeyreklik, <;abuk
anlama, kavrama. (bkz : zekS).
bir
vucutten
::r:ekSvet·i dessasane
teka. 2. kadm adl.
zekivet
2. kad," adl.
.:" J\$' j
Mleler dUzecek $ekildekr
(a. i.)
1. zek€l, zekilik.
f~
zaker
(a. i. e. : zik&r, zikar~, zOk-
ran, zOkOr) : 1. erkek. 2. erkeklik organl.
(a. i. zekat'rn c.): zekatlar.
zekevat
"'!'j ~ Sj (a.
zeki, zekiyye
S~
(a. s. c. : ezkiya) : 1. zey-
rek, zeka sahibi. ~,abuk anlaYl~h. 2.1. erkek adl.
zekir ~)~
(a. s.) : unutm,yan,
haf,zasl
kuwetli.
"'-f'~
zekivye
(a. s.)
1. "zekt"nin mOen':.
zeJ ~ (0. ha.) : Osmanh alfabesinin on birinci harfi olup "ebeed" hesabrnda yediyuz saYIsrnln kar~t1lg,dlr, z sesini verir.
Jj
(a. i,).(bkz,: zell).,
(a. i.) : sOr~me, ayak kay-
zeJak ' Jl j
ma. (bkz : zelk, zelka).
zelSlet
al~akhk.
.,:..\)1 ~
J:-:' ~
zelili
, zelk, zelka <\.AI j
zell
( a. i. zilzil'in c. )
uzun
etekler.
J
( a. i. zelzele'nin c.)
J
yer
depremleri, yersarsrntllarl.
"",U j
zelel
kayagan
(a.
i.)
1. eksiklik. 2. s.
1:
zelem
siz ok, 2. kumar
ZelihS
(a. i. c, :
\J
oyn~nan
G.,,:I j
ezlam)
1. yelek-
ok.
(a. h. i.) : 1. Hz. YOsu\,un
refi'kas,. (bkz : Zuleyha). '2. kadrn adl.
zelik
~~:l ~
zelil J.::Jj
~.
oJ j , (a.
zelle
yapma.
J}~
(a. s. e. : ezille, zUlUl) : 1.
sert olmlYan. 2. I.
hedn devesi.
Jj~
(a. s.)
yanlkh; sab,rli.
JIj j
(a. i.) : zelzele,
sarsllma,
deprem. (bkz : zilzal. zOlzal).
oJ j j
(a. i. e. : zelazil)
1. Irga-
lama, sarsma. 2. yer sarsrntlsl, deprem.
zelzeJet-us~saa : klyamet zelzelesi.
zelzele-endSx jI~'1
oJj j
(a. f. b. s.)
zel-
zele sahel, yer sarsici.
zelzele-numa, zelzele-nuv1s ....rtJ;
oJj j Ii Lc' .oj j
(a. b. i.) : sismograf, zelzeleyi kaydeden alet.
1",)
zemSim
sOrctip dO$en; yanltan.
yanh~
i. e. : zellat') : ,.' sOrc;Op
yava~, yumu~ak hu\'lu~ ba~1
zem
(a. s.)
yamlma,
ayat< kayma. 2. yanllma, yan-
(a. s. ve i.) : dO$uk'[c;oeuk].
(bkz : s,kt).
sur~me,'~ak
kayma.
zellet-iH-kadem
h$. 3. ufak sue;:.
zelzele
ryer].
(a. i.)
.;; ;J j (a. i. zelle'nin c.) : 1. surcup
zellSt
zelzal
l.J ~)I :
zelSzil
Jl j
kaymalar. 2. yanllmalar.. yanh~lar. 3. su~lar.
zelOli
Jj)lj
Ii
(a. i.) : 1. kayma, aya1;l1 stir~me.
•.Jj
(bkz: zillet)
zelbil
(a. i.) : zelillik, hakirlik, hor-
'kayma.
zelka-i kadem : ayak surc;mesi.
zelk-ijf-em'S ':hek., hazmolabilen yiyeeek ve i~e
eeklerin hazimsiz d'$arl c;,kmasl, ~iddetli ishal.
zelOI
hakirlik, horluk,
tutu-
luk, alc;akllk.
/'
( a. i. )
a$a~1
(a. zf.) : a$a1;llla~arak.
(bkz : zelk, zelkaj.
nesi. 2. i. kadrn ad•.
zeJ
(a. s. ..zillet'den .. c. :ezilla, ezil-
"".~ ~
zelilSne
s.) : 1. temiz,
halis; hali temiz olan kimse. 2. [birincisi] erkek,
[ikindsi] kadrn ad•.
zek1
J~~
xelil
Ie, zilal, zullan) : horJ hakir, alcak,
Ian, a$ag,fanan. [mOen. : "zelile"dir].
(a. i.). (bkz :zemm). ,
;L.~
(a. i. zemime'nin c.) : kotu#
begenilmiyen haller, yerilmiye laYlk fena hal ve
hareketler.
14,15
zemin
zeman
jLej. (a. i.e. : ezmine) : 1. za-,
man, vakit, ~al:i, devir. 2. mehil, sOre. 3. mevsim.
Cem'-j zeman : her zaman, d8ima. Hem-zeman:
bir zamanda, bir devi~de. (bkz : muaslr). MurOr-i
xeman : *zaman a$lml.
zeman-. rii~d : re$idolma zaman!.
zeman-, vusOI : varma zamant.
zemin ii zeman : yer ve mevzO uygunlugu, mUnasebet, hal, vaziyet.
IJ' y.
zemin-btis
opme [saygl
.;$.,y.~. j
zeinin-bOsi
zeman zeman : vakit vakil. 4. gr. fiillerde ge~
mi$ (yaptl), $imdiki (yaplyor), gefeeek (yapaeak)
ve geni$ (yapar) zamanlardan her biri.
.Le.....
·
_)
zemin-dar
..I
(f. i.)': 1. devir, vakit. 2.
jl)\~ j
zemin-kub
liL.j
(a.' zf.) : 1. zaman bakl-
mlndan, zamana ait o!arak. '2. vaktiyle, vaktinde.
.::..iL.j
zemanet
(a. i.) : 1. kotUrUm olma
rgozsUz, el ve ayakslz olma, dilsizlik, felc; gibi]. 2.
afet, bela.
zemani
(a. s.)
zamana ait, za-
lIer op-
(f. b. s. c.
zemin-
(f. b. i. zemin-dar'm
"':-'
,f'" 0..e j
(f. b. 5.) : 1. ikide
bir ayagml yere vuran r c;engi, rakka~e]. 2; yer tepici [at, katlr, deve ve benzeri. hayvanlar 1
~~)
zemin.pe;'mfi
(f. b. s.) : 1.
yer ol~en. 2. <;ok yolculuk etmi$ olan. (bkz
yah ~.
zemistan'
l.:-. j
j
sey-
(f. i.)
simi. (bkz : $ita).
mania ilSili.
zemaniyan
(f. i.)
.....
....t
zemherir
(f. b. s.)
c.) : valiler; hakimler.
$imdiki zaman. 3. f;>aht, talih, felek.
zemanen
yeri
-daran) : vall; hakim.
zemin-dar-an
-b'L. j
(a. b. 5.)
meklik '[ saY91 kasdiyle-].
zeman ii zemin : mOnasebet, vesile.
zemane'
u:- j
kasdi~Ie-].
: insanlar.
(a. i.) : zaman, vakil.
..I
J.~ j
(a. i.)
: gUn donU-
mUnden sonraki $iddetli so!:juklar, kara kl$. [22
arallk!an 31 ocaqa kadar l.
zemistani
~'l:......j
(f. 5.) : kl$llk.
,,:'l:...-j
zemistanivve
(f. i.) : tar. padi$ah
tarafmdan Yenic;eri agasmdan itibaren ocak agal~
riyle Yenic;eri katibine verilen kl$lIk.
zemm
(a. i. c. : zUmOm)
~'erme,
klnama; aylplarr,a.
zemheri [1"1 ziirefasl :. kl$ln, $Ikllk olsun dive,
ince ve aC;lk renk elbiselerle· gezen kimselere denilir.
:temim, zemimc <\...~j, :":"',:)
(a.', s. zemm'-
den) : kotO, begenilmiyenhal.
zemime
~j
(a. i. zemm'den. c. : ze-
maim) : zemmedilmiye, yerilmiye laYlk, fena, kotO
hal ve hareket.
zemin
~.• j
(f. i.) ,: 1. yer, yer;yUzU.
(bkz : arz). Ruy·j zemin : yeryUzO. (bkz : fer$4) :
Tahte-zozemin ;. yeraltt. Zir-i zemin : yer altl, yerin dibi, 2. Ozerinde sUs!, l'1akl$ resim gibi $eyler
bulunan bir $eyin as" rengi. 3. mec. temel, dayanak 4. tarz, eda. S. mevzO, tema. Nev-xemin :
,.~mi tarzda yeni UslOpta.
1416
zemmam
tl. j
(a. s. zemm'den.)
zemmedici, yerici, yeren.
Zemzem
(a. i.) : Kabe civarrn-
daki me$hur' kuyu. Ab-j zemzem : zemzem kuyus\Jnun suyu. Bi'r-i zemzem, .C;ah-I zemzetn, C;eh-i zem-zem : zemzen, KUyusu.
:r;em:r;em
to/" j
(a. i.)
yava$ ve hafif
tOrku soyle~e
zemzemat
(a. i. zemzeme'nin
c.) : zemzemeler, nagmeli sesler.
:r;emzeme
~.c/-"j
(a. i.) : 1. ezgili, nag-
meli ses; nagme. 2. muzo isminin yanma gefdigi
makamda bir kUrd! dortlOsU bulunduqunu i$aret
xend
-eden
ISlm
arazbar-zemzeme,
a~,ran-zemzeme,
hicaz-zemzeme,
Isfahan-zemzeme ... kO~ek":zep:lzeme,
saba-zemzeme.. gibi.. Fakat. oazan dogrudan dogruya sona "kurd," qetirilir: acem -kurd" araban-kUrd" gerdaniye-kurdi, hicazkar-.kurdi, hisar-kurdi,
hUseyni-kurdi (huseyni-zemzeme de denil ir), muhayyer-kUrdi, neva-kUrdi ~ehnaz-kurdi, tahir-kUrdi ..
gibi.
. ~~. j
zenane
kadrnamahsus,
~~'j
zenanir
(a. i. zUnnar'rn c.) : zun-
narlar, papaslarrn bellerine bagladlklan
klk iP. kU$aklar ..
<\Al:..'L'j
zenan-name
(a. f. b. s.)
zemzeme-dar
(f. s.)
kadrnla ilgili, kadrni$i.
(f. b.L)
u~larr
sar-
ed. kadl-
na dair yazdan eser.
ahenkli.
(a. b. i.) :
muzo TUrk muziginde eski bir mUrekkep
olup nUmOnesi kalmaml$tlr.
\~ <\A~j
zemzeme-pira
~arkl
terennUm eden,
-zen
~j
zenbak
(a. f. b. s.)
soyliyen.
kocakarr.(bkz: acOze, fertOte).
jj _
(f.s.): "vurucu, 'luran, atan,
~alan"
manalarrna gelerej *birle~ik kelimeler meydana getirir. Dest-zen :el vurucu, el atlcl, i$e· ba$lJyan. Hande-zen : kahkaha atan. Reh-zen : yol kesen. $em~ir-zen : kdlc; 'luran, k.rl~ ~eken.. gibi:
gUnah, suc;,
(a .. i. zenbil'in c.) : :zen-
(a. i.) : bot. zanbak
*
zenbaklyye
,,< a.
j
L) : bot. zanbak-
giller. [c;igdem, lale, ~oJlan, prrasa, zanbak gibi
*bitkileri i~ine alan familya].
(a; i. <;.
zenbil
zenabil) .: zen-
bi!. [asll : " zinbil" dir].
~~ J~'j
zenbil-baf
(a. f. b. L) : zen-
bil orUcu, zenbilci.
.!J).J";"j
zenburek
zenilbil
zunOb')
C.
kabahat. (bkz : ism, vizr).
makam
(f. I. c. : zenan) : kadm. (bkz :
zen
mer'e). Pire-ze"
.~.;. (a. i.
zenb
<,SJf <\A~ j
.zemzeme-kurdi
(f. j.) : 1. zenberek.
2. ask. hayvan Uzerinde ta~rnan ku~uk top.
biller.
zenabir
(a. i. zUnbOr'un c.)
e$ek arrlarr.
J!..>Vj
zenadik
Zln-
(a. i. zlOdik'rn c.)
zenadikci
zlnd/klar, mUnaflklar, ahirete inanmlyanlar.
. zenadik).
zenah, zenahdan
j\,ki j
~ t'j
(b~z
(f., I.) :
c;ene. (bkz : zekan). C;ah-i zenahdan : c;ene ~uku·
ru. (bkz : c;ah·! zekan).
jVj
)Lf. j
zencar
(a. i. zlndik'm c.)
,dlklar, mUnaflklar. (bkz : zena'dika).
zenan
(a. s. 'Ie i.) : kara,. siyah,
zene
zend.
(f. i. zen'in c.) : 1. kadlnlar.
(bkz : nisa). Mekr-i zenan : kadmlann fendi. 2. f.
'S. vurucular, d6vuculer.
(a. i.)
baklr pasl c;e$idin-
den gozta$l. (bkz : jenqar).
J~
., J
zencebe
(a. L) : eskiden kadm-
larm, kalc;alarlnl bUyuk gostermek ic;in, arkalarrna
bagladlklan yastlk .
zencebil
~arap.
~j
(a. L) : 1. zencefi!. 2,
(bkz : bade, hamr, sahba).
(a. i.)
zeneere
parmakla fiske
vurma.
zeneerf
J.,;f-'j.
(f. i..)' : zincifre denilen
. klrmlZI boya, sUlUgen boyasl, fro minium.
-zenan
jVj -
(f. s.) : "vurarak" mana-
siyle *birle$ik kelimeler yapar. Ta'ne·zenan : soverek .. gibi.
zenci
~i- j
(a. s. 'Ie i.) : Afrikal1 kara Irk-
tan olan, kara adam. (bkz :zengi).
1417
zendr
d-j
zencir
(f. L) : 1. zineir. 2. muzo
TOrk mOziginde bir miJrekkep
usuldOr; 120 zamanll ve 59 darb!ldlr. YalnJz 120/4 mertebesi kul.
landml~tI'r. '120 zamanlJ olarak bir de (2 devr-i
kebir +, 2 beref~an) ve (2 remel + 2 muham·
mes) ~eklinde iki darbeyn usulO vardlr. TUrk mUziginde bu 120 zamanl.l usullerden biJyUk zamanll
usul de yoktur. Aslmda bunlar bir taklm usullerin
arka arkaya kullanJimasmdan ibaret olduklanndan
hakikptte en bOyUk
murekkep usul 88 zamanll
darb·, fetih'dir. Zendr i1e kar, beste (hemen daima
i. 'Besteler), daha az pe~rev ve il€lhiier olc;U1mul?tUr.
Zeneir ~u 5 bUyUk usOIUn slralanmasmdan (barettir : ~ifte duyek, fahte, c;enber, devr·; kebir, be ref·
~an. Bu usUller 16, 20, 24, 28, 32 zaman It olup
aralarmdaki fark daima 4 zamandan ibaret bir intizam gostermektedir.
(f. b. s.)
zencir·bend
zineirle
~~'j
zen-dost
':"-J~j
( a. i.) : kafirlik, dinsizlik.
(f. b. s. )
kadmlar-
(f. b. i.)
kadmlar-
dan hOl?~an.an, zampara.
zen·dosti
dan ho!?!anma, zamparallk.
(a. i. e.
zeneb
eznab)
kuyruk.
Bi-:ieneb : kuyruksuz [hayvan].
Ieneb-i amm
bot. birle!?ik yapraklarm sapl.
zeneb-j varak
bot. yapri3k sapl.
zeneb·i zehre
bot. c;ic;ek sapt;
zeneb·iid·Diicace. : astr. DDeaee bureunun sonundak: ytldlz.
zeneb·i.il·esed : bot. arslan kuyrugu.
baglr, zineire vurulmu!?
(f. i.): 1•. kul;Ukzineir.
zencirek
2. g.
S. yezma kitaplarm sahife kenarlarma ve levha yazllannm etrafma sUs olarak yapdan zineirleme
halkalar seklindeki su tezylnatt.
t.>;;:f-' j
zenciri
zendeka
.( f. s.
zendriyan)
Co
zeneb.ijl.feres, zeneb.iil.hayl : 1. bot. atkuyrugu
denilen' pDskDlID b.ir. ot. 2. astr. at kuyrugu !?~klin.
de QorDnen ve semanm kuzey yartm kUresi'nde· bulunan kugu bureunun en parlak yddlzt, lat. alpha
Cygnus; fr. Deneb.
.
zeneb.iil·kaYtus : astr. balina bureu.
zineirlik deli.
I.S:'.~
zenebi
(f. s. zendr,'nin
zenciriyan
(a. s.) : zenebe, kuyruga,
sapa €lit, bunlarla ilQili.
e.) : zincirlik. deliler.
zenciyye
..:"l_~. ~
zenebiyyat
~j
(a. s. ve i.)
Afrikall,
kara trktan olan, kara k'adm.
zeneb.iil-havlivve
, (f. i.) : sokak orospusu.
zend
I
(a.
i.
(f. L)
zenek
(a. i. e. : zin~d)
Jw'j
: hek. said-
deki iki kemikten ic; tarafta bulunanl, fro cubitus.
. [dis taraftaki kemige
"kU'bere" denir].
zenen
j\Jw'j
bulunan iki kemik,
.fr.
(f. i.)
(a. i. e.)
: anal. saidde
.j'~'
zeng
&i":
-"
zene). 2. pas. (bkz
(bkz : zend).
1418.
: <;akrnak demirL
insanln sUmUklO'
(f. L)
: 1. zenei. (bkz
jeng). 3; zil, c;:alpara .
(f. i.) : baklr past nevinden
gazta!?t.
radius, cubitus.
(f. i.)
kDc;:Dk kadln, kadm-
(a. i.
zengel, zengele, zengule
zende
bot.
olmasl, sUmDklDlDk.
zengar
zendan
i.)
eagaz.
: 1~ ZerdU!?t'Dn ken·
disine indigini iddia ettigi kitap. 2. eski Fars<,;a'nm
bir lehc;:esi.
zend
.w.i \ ...) ~ (a.b.
atkuyrugugi Iler.
ezn€ld, zinad)
Co
c;:akmak demiri. (bkz : zende).
zend
(a. L e.) : bot. yap-
raetklar,';; her birine mahsus ufak saplar.
.J."G j
~.~ j ~ jG j
(f. L) : 1.c;an. 2. <;mglrak. 3. tef pulu. 4. ~ark
mUzigind,ebir makamln adt. (bkz : zengOle).
zer·j vi,_
zengi
~~
(f. i.) : 1. zenci, siyah adam.
2. XIV ve XV, (hicri VIII ve IX.) aSlrdlarda $iraz
ve havalisinde hOkOm suren begli~in ad..
"'."G
zengule-selmek
'Cl..L ..J~ j'
(t. b. i.) :
muz, Turk mUziginin en az bes aftl aSlrbk bir mO.
rekkep makaml olup zamanlm~za kalml$ numOnesi yoktur.
zengule
j
(f. L) : 1. ~Jnglrak. 2.
zengule-!;ehnaz
muzo Turk muziginde XI numarall basit makamdlr.
muzo TUrk mUziginin en az bes aftl aSlrlJk bir mu,
En eski makamlardandlr. Hicaz aitesindendir. Bu
rekkep makaml olup zamarllffilza kalmls numOnes.f
makam az kullanilmls, fakat sedleri pek ~ok isyoktur'.
timal olunmustur (~argahdaki seddi $evk-efz§ makamlnda, yegahdaki seddi seddaraban, Iraktaki sedzenim
j
(a. i.) : 1. bir kavime sondi evc§ra, rasttaki seddi hicazkar ve zenguleli sOznak, huseyni asir~n'daki seddi sOz-i dil>' ZengOleradan kat"an, aslrnda onlardan olm/yan.
soyu
den bugun elimizde 35 kadar eser vardlr (baslJcabozuk, soysuz, asag"lk.
larr hicaz maddesinde sayilmlstlr). ZengOle, hayal
ve Israr telkin eden bir makamdlr. Hicaz beslisi ile
zenin ~i ~
(a. L) : sLim uk.
hicaz dortli.isundeh mutesekkildir. Besli i1e dugah '
(Ia) perdesinde durur. GU~IU, beslinin dortli.i ile
zenne
",'j
(0. L) : rFars~a "zenan"
birlestiQi ses olan 'nuseyni" (mi) perdesidir. UmOmiyetle c;lklCI olmakla ber§ber inici ve C;lklCI inici
dan]. 1. kadrn klsml. 2. orta-oyununda kadrn ro;.
sekilleri de kullan"mlsfJr. Niseb-i serifedan 7 taneIUnde ve kllrgrnda bulunan erkek.
sini muhtevi bulunmakla dizisi mUlayimdir. Donanlmlna " s i" bakiyye bemolu i1e lido" ve "sol" bazennun JJ"~
(a. 5.) : sumuklu.
kiyye diyezleri konulur (ilk iki anza hicaz beslisl,
sonuncusu hicaz dortWsU ic;indir; dortW ic;in "fa"
l...-J·J: (f•b. s. ) : zampara.
zen-pare
W.I.,
koma diyezi de kullanilabilir). Orte sekizlisindeki
sesleri-pestden tize dogru-soyledir: dUgah, dik
zen-perest
..::...-,;j j
(f. b. 5.) : k?drna
kOrdi, nim hicaz, neva, huseyni, acem (veya dik
acem), nim sehnaz ve muhayyer. Remzi sudur :
duskun.
6
VI.
zer .)) (f. s.)
sarro (bkz : asfer, zerd).
zengule-gerdaniyye <t::'b.}'~
j (f. b: L) :
zer ))
(f. L)
L alt/n. (bkz : zeheb).
muzo Turk mUziginde en az bes altl aSlrllk bir
r.:
A
2:
.......
+
oJ.,G
mu,rekkep' makam olup numOnesi kalmamlstlr_
zengule-geve!;t
muzo Turk mUzigi?in en az bes altl aSlrllk bir mOrekkep makaml olup numOnesi kalmamlstlr.
zengule-maye
~ L. .J."G j
(f. b. i.) :
muzo Turk mUziginin en az bes altl aSlrllk bir mUrekkep makaml o'lup zamanlmlza kalmls nUmOnesi
yoktur.
zengule-nevruz
. j J ) ,;
.J.,(,; j
(f. b. L) :
muzo Turk mU?iginin en az bes a'ltl aSlrllk bir mUrekkep makaml olup zamanlmlza kalmls mUnOnesi ,yoktur.
zengule-puselik
Cll4-t-""
.J".G)
(f. ,b. L) :
m'uz. Turk mUziginin bir ka~ aSlrlrk bir mUrekkep
makaml olup zamanlmlza kalml$ nUmOnesi yoktur.
2. akc;e, para. pute·zer
gUmu$. i1e altrn.
zer·i. deh-penci
besi].
altln potas/. Sim
ij
zer ~
yarrsl baklr olan altrn ronda
zer·i dest.ef~ar : Husrev-i Perviz'in daima elincle
oynadlgl yumusak altln.
zer.i, kamer·tab : uzerinde ay resmi bulunan bir
altrn para.
zer·i kamil : tam, hal is, ayarr tamam alt-m.
zer·i magribi : halis ve iyi aftrn.
zer·i mahbub : [eski] yirmi bes kurus degerinde bir altm para. [1202 (1787) de UC;: ,buc;uk kurus deger konulmustu J.
zer·i maklub : kalp altrn.
zer·i mij~t.ehar. (bkz : zer·i dest.efsar).
zer·i sav, zer.i save :. ayarr tam altrn veya klfmtiSI.
zer·j
zer~i
~e~·seri : halis altrn.
vije : halis altm. (bkz
asced).
3. tas. nevbet, oruc;; c;ile.
1419
1:er'
zer'
t)
)
,~.,.r
~ekkep.·2.
beyaz
(f. b. L)
,})j'
( f. L) : zOrafa.
o\&\)j ~ 0\&\;)
( a. L c.
alO
xerd.ilu
iT J)j
=
=
erik
xerde
JI)
(a. L zerafe ve zerrafe'nin
c.) : zOrafalar.
(a. s.): mavi, gok renklL
zerak
0) I)~
zerari
t»\)~
(a. i.) : sac;mtl, sac;.lan
~ey.
(a.L zOrriyyet'in c.) : zOr·
riyetler" nesiller, ku~aklar, soylar, d6l1er.
:'_)I)~
zerarihIn
(a. L zerrah ve zOrrah'·
sari erik" : zerdalL
kullanllan bir ci~s*bitki, logu~a otu, fro aristoloche.
(f. L) : yapraklan ve
c;ic;ekleri zeravende benziyen *bitkiler.
d~)j
(f. b. L)
ustufacl, sir-
(f. b. s~) : ustufa, sir·
mall kuma~, slrma ile i~lenmi~.( bkz : zer-beft).
..::.....v.)j
zer-beft
mall
kuma~.
(f. b. L) : ustufa,
JJ~)j
(f. a. b. L)
hife kenarlarrna altrnla c;ekilen c;izgiler.
1410
SIr-
(bkz : zer-bafte).
zer-ceclvel
J~
(f. b. L)
oJ)j
zerdec;al
xerde-c;ub t.:"'~ 4J)) (f. b. L).' (bkz
zerd-fim t'"~ O-')j
zerde-
(f. b.s.) : san renkli.
g.
S.
sa·
f
O-')j (,
J-,.,(oJ; )
(f. b. s.) : 1. Orkek, korkak. 2: ikiyOzlU. (bkz :
mOral).
zerdi
~J)j
(f. L)
san Ilk, san renkte
olma.
jJ') )
(f.· b. s.)
has is, cimri.
(f. b. L 'c.
zer-dOzan):
1. slrma i~leyicL (bkz : s'm-ke~). 2. s. slrmall,
kdaptanll.
zer-duzin
(f. b. L). (bkz : zer·beft).
.o4)j
zer-bifte
xerde-c;av
boyasl.
zer-duz
mall kuma~ dokuyan kimse.
zer-bift
rinc; ve ~ekerle pi~irilen bir tatll. 2. yumurta sariSI. 3. safran. Pili" ij xerde (pilav ve zerde) :
dOgOn yemegi.
zer-d6st "':'-.J,})j
(f. i.) : zlrva.
Jbj
xer·bif
(f. L) : 1. zerde; safran, pi-
oJ)
zerd-gu!;, zerd.;gu!;e C
(f. L) : bot. i1ac;larda
~)
+
-c;av).
c.) : zool. kuduz boceklerL
zer-bi
1. beyaz lja-
(f. b. L) : "zerd =sarl
,eraf, ) : zO rafa.
zerare
(f. b. L)
rap. 2. safra.3. cerahat, irin.
. zeraf
·zerifi
zurOd)
zlrhl.
,...,
t.:'" \ J;)
xerd·ib
do~emeler.
(a. L c.
orOlmO~ ,s,ava~~1
(a. i. zOrbi'nin c.) : gOzel
%erife, zerrafe
ROy-; zn : sararmllj, 'solgun
zerd, xered J)
halka halka
mefru$at,
asfer).
1. yald,z mO-
~arap.
zeribi
(f. s.) : 1.. sari. (bkz
,)))
2. solgun, soluk
yOz.
tCit1um sa~ma. 2. ekllmi~ekin.
zer-ib
zerd
1. ekme,
(a.. L t. : zOru')
,,)1 )J.))
c.) : Slrma i~leYicHer. (bkz
(f. b. i. zer-dOz'un
sim·ke~an).
j~l)j
xer-ef,an
(f. b. s.) : 1. altrn
sa~ICI. 2. altrn kakmah. 3. i. makbul bir lale nevi.
4. i. g. s. kitap ciltlerinde gorOlen bir susleme
motifi. 5. i. kadrn adl.
)j )..\,,'\ ))
zer-ender-zer
":)J..\,,'\)j
zer-endud
yaldlzll. (bkz
(a. f. b. s.)
altrn
:zerka'
zerk.ilu~
(f. b. i. c.
zer-geran)
zer·geran
kan~lk,
slrma i1e
.,:)If J)j
jbf)j
zer·gerdin
(f. b. i.)
tar. ok
;'6)j
i~lenmi~,
(.$ f ) j
(f. b. i.) : kuyumculuk.
zer-gun
j f)j
(f. b. s.) : altrn renkli,
zer·kOb
j)~.J-)]' ~ j .. )j
I
..
..
(f. b. s. ve i.) : satrn alrnml~ [kimse]; kale.
zer.hlrid, zer·hlride
C7-)~
(a. s.) : araya giren, $efaat
edici.
t.f )~
(a. s. c; : zer'iyyat): flk.
ar~lnla al~Olen [~ey].
(a. s.) : ~abuk, kola~' olan.
zeria
(a. i.) : veslle, bahane sa-
bep, flrsat.
i~lemeli,
altrn kakmall. (bkz : mu-
J'J,)J)j
(a. f. b. s:)
(f. s.) : altlndan veya ai-
tina benzer olan, altrn
zerrin ).
gibi san; parlak. (bkz :
"-;JJGj
(f. b. s.) : 1. altrn dO-
zf:r-kOlah
j))\S"')j
(f. b. L) : tar. sar:ay ka·
plcdarrnrn ba~lanna giydikleri tiskUf. [altrn tel i~
Jemeli oldugu i~in bu ad verilmi~tir].
(f. b. i.). (bkz :
mUhre 7 ).
'zer·nigar
i~lenmi~,
lemtlra~
i~leme,
)~~)j
(f. b. s.)
1. altrnla
yaldlzll. 2. i. kadrn adl.
j~ )j
(f. b. L) : kdl~, ka-
'gibi ~eyler Uzerine kakma altrnla yapllan
sUs, yazl.
'zer-nuvis
(f. s.) : 1. altrna benzer
ht..
vUcu,
altrn yaprak yapIC!, san yaldlz
yapan.
2. h. i. Hz. Mevlana'nln yakrnlarmdan Salahuddin
hazretleri.
zer-ni,an
jo.)]
~)j
(f. b. s.) : 1. altrn tel
zer-muhre
Mevt·i zer}': ~abuk,kolay alUm.
zerine
altm i$leme-
leci, ikiyOzlti. (bkz : hila-baz, mOral).
altrn gibi san olan.
zerin'
i~leme,:
kdaptanll.
zer.ke,
zerk-furu,
t)j
altm
(f. b. s.)
(f. b. i.)
yapan. 2. ;:lltrn
rassa') .
zer.geri
zer'i
(a. f. b. s.) :riya
cilik.
nevi'lerinden biri.
zeri'
("~a" uzun okunur. a.
(f. b. f. zer-ger'in
c.) : kuyumcular.
zeri'
.~)j
etme.
riy,ah.
zer·kir
kuyumcu.
zer·ger.i kimil : usta kuyumcu.
~Irmga
yapma,
s.) : 1. [ugursuzlugiyle tanrnml~ bir Arap kadmmm
adrndan kinaye olarak] gak gazlti [kadm]. 2. gak
mavisi. 3. mavi [goz]. ["ezrak" rn mtiennesidir].
mtizehheb).
. :z:er-ger
~Innga
(a. i. c.) : ekim i$leri.
(a. i.) : 1. hlle, riya, ikiyuz-
J)j
zerk
IOlOk. 2.
(f. b. i.) :
g. s. sOslemede ikincl defa altrn tabakasl i1e kaplama.
..:.,4)j
zer'iyyit
t...r~J')j
(f. b. i.)
tar. altrn yal-
dlzla yazl yazan hattat, mUzehhip.
olan. 2. i. ekmek klnntlsl ile yapdml~ ~orba.
zer'iyyat
ar~rnla
al~Olen
..:.,4)~
$eyler.
zerr
(a. i. zer'i nin c.)
(a. i.) : kannca yumurtasi.
Ebu-zerr : eshab-I kiram'dan zUhd ve
hur bir zat.
takvacame~
1411
(a., i.): e'kinci, ~iftlri.
zerri'
olUmdola~llsiyle
(a. i.)
zev'
ge-
len keder, slkmtl ..
(a. i.): zirh orOcu; usta
xerrid
c..\)~
zerrah, xurrah
'I
c..1)~
(a. i. c.
JI))
xerrak
saIOs).
mUral, IkiyUzlU. (bkz
.:J\)~
zerrat
(a. s. zerk'den) :~ok
-reier, pek ufak parc;alar, moleku'ner, fro mOlecules.
zerre
(a. i. c. : zerrat) : pek ufak
O)~
parc;a,molekul, fro mOlecule.
zerre-var : zerre gibi, gayet kUc;uk, pek az.
4.SJ)~
zerrevi
(a. s.) : 1. zerreye ait,
..J:.)j
(f. s.) : 1. altlndan yapll-
altln. 2. altln gjbi sari. 3. parlak. 4. i. kadm
adl. 5. i. bot. fulya.
c.....\9 ..:U) ,
xerrin-kadeh'
(f. a. b. i.)
bot. nerqis <;i<;eQi.
(f. b. i.)
xer-ri$te
yintiler. (bkz : ezvad,. ezvide ).
1. a.ltm
altm
san gogUslU.;
(f.b. s. ve i.) : "altln
tanlyan" : sarraf.
(f. b. i.) : 1. altln tel,
(f.' b. s.)
i~lenmi~
veya
dokunmu~.
( f. h. i.). (bkz
ZertU$t
dU~t).
zer·ver
olan.
1411
altln veya
)J
)j
(f. b. s.)
Zer-
<;o~-
kun denizler.
v4'I J )-
(a.
L zahire'nin
ve zUhre'·
nin c.) : o;ic;ekler. (bkz : ezh€lr).
\
vAIJ)
zevahir
(a.
zahire'nin c.)
S.
par-
lak [yrldlzlar].
zevaib
i~IJ~
(a. i. zUabe'nin c.) : 1.
zUlUfler, perc;emler, kakOller. IG·zevaib : kuyruklu
Ylldlzlar. 2. (zaib'in c.) eriyenler, erimi!},eritil.
mi~ olan ~eyler.
zjy€lde, fazla
~ \ J~
~eyler,
(a.
,
i. zaide'nin c'.) : 1-
fazlallklar.
zevaid·i . munfaslla:' flk. gebe hayvanm karnlndaki yavru gibi ayncs satl$l mOmkOn olan ziyade
$ey-Ier.
zevaid·j muttaslla : flk. hayvanlar;n
semizligi
gibi ziYade olan ve aynca satllamlyan !}eyler. 2.
muz. eski Arap mUziginde sUs notalarrnm mecmOuna verilen oir ad.
xevaiJ
~lJ"1 J j
(a. ~. z€lile'nin c.) : zeval
bulucu, kaybolucu, bakl olmlyan
sirma. 2. GUne~ I~lnl. 3. kadli'l ad!.
zer-tari
(a. i. zahir'in c.)
,.
zer-sine 4.~)j (f. b. s.)
r'I
altlh sarlSl gibi g09US.
. zer·tar
(a. i. z€lhife'nin c.)
xevahif
zevaid
(f. b. s.)
aZlklar, yiyecekler.
zool. yerde sUrUnerek yUrUyen hayvanlar, *siJrUn·
genler..
tel; Slrma. 2. s. sari.
xer-sa [V]
(f. L) : aZlk,
oJIJ ) 'JIJj
erzak stoku. lad u xevad
zevahir
ml~,
c.)
(a. i. zad'ln c.) : aZlklar, yi-
zevihir
zerre i1e jlgili. 2. kim. *molekUlsel.
zerrin
J\Jj
zevid, zevade
(a: i. zerre" nin .c.) : zer-
(a. i. zacire'nin
menedenler, yasak edenler, onJiyenler.
zevid
zerar'lh) : zool. kuduz boceQL
sirma ile
.J!"IJj
zevedr
zlrh~l.
zeval
~eyler.
(a. i.) ': 1. yerinden ayrllip
gitme. 2. zail olma, sona erme. 3. GOne!}'in ba~u
cunda qulunma zamanr.
Ba/d~·z.zeval : o9leden
sonra. Bi·zeval : zevalsiz, dan!, gec;ici
olmlyan.,
Kabl.ex-zeval : ogleden evve!. Seri·uz·zeval : ~ok
dayanmlyan,' c;abuk gec;en. Vakt·i, zeval : ogle vakti.
zeval,
jle jlgil!.
(a. s.) : zev€lle €lit, zeval
levk U tarab
alafranga saat, ogle vaktini esas
zevali $aat
alan saat.
J"~~' J\Jj
zeval·nii·pezir
(a. f. b. s.) :
(a. f. b. s.)
J~\Jj
zevamil
kU~Uk yUkler.
(a. i. zamile'nin c.) :
2. yUk hayvanlan.
zevan
I
(f. L) : 1. zlvana. 2. de-
(a. s; zaniye'nin c.)
zevani
(a. i. zat'lI1 c.)
zevat
(a. i. zaviye'n1n c.) : 1. za-
(a. i.)
bucaklar,
erime. (bkz
zeve-
ban ).
~J j
- ~J~
(a. S. zO'nun c.) : sahipler.
r'l3n/er.
zevi·l-ensib : .[vaklftaJ karabet sahipleri.
zevl·i·erham : fer. yaklf"1 akraba •.
zevi.'.ervah, zevi.'.hayat : canl dar.
saVgl sahipleri.
zevi·'·mefas.' : mafsa/ll havvanlar.
saydl kimseler.
~\Jj
zevi·
zevi.l.uku' : aklr· olanlar, insan/ar; tas. halkl za··
hiren, h~kk, batmen gore.nler.
viyeler, *a~dar, Fr. angles. 2. ko~eler,
dirsekler. 3. kU<;Uk tekkeler.
zeve
("ga" uzun ·okunur. a.
zevi.l.ihti;;am : ihti;;am sahibi.
~ahlslar, kimseler.
zevb
[bir ~e\dJ bir Vana
i.)
zevgan
zevi·l.ihtiram
zina eden, kahbelik yapan kadrnlar.
zevaya
. (a.
zevi.l.ayn : tas. 'hakkl zahiren, halkl' batll1en go:
lice denilen bugday aZll1tlSI.
zevat·. ma'dude
f:..JJ
i.)
anat. bir organm oldugu Verden ayrJlmasl, bir
yana kaymasl.
sona eren, ge<;ici olano
1.
zevg
erime.
i.)
egme, meyillendirme.
zeval bulmlyan, son a ermiyen, ge<;ici olmlyan.
zeval.pezir
J4J~ (a.
zevebin
(a.i. c.: ezvac) : 1. <;ift,
tek kar;;dlgl. 2. bir <;iftten her biri. 3. karl ve kocanln her biri. 4. koca.
zevi.s·sedaya : %001. memeliler Fr. mammiferes.
(bkz : zat-us-sedaya) ':'
zevk
JJ~
(a. i.
C.
;
ezvak) : l.biy.ta·
dim. 2.' tatma, tad; ho;;a giden hal, haz. 3. tas_
ma'nevi'haz. 4. bo;; vakit gec;;irme; eglence, eglenti
cunbU;;, eglenme. 5. gUzeli c;;irkinden aYlrdetme kabiliyeti. 6. alay etme, eglenme. (bkz : suhre ).
zevk·i selim (selamette olan zevk) ; 1) zevkin
en yUksek derecesi; 2) sezme kabiliyeti. .
zevk·i dil : 1) gonlUn zevki; 2) muz. TUrk mO. ziginde vaktiyle kullanJlml;;eski makamlardan biridir. SOznak'tan sonra klsa bir rast He karar eder
(a. i. zevce'nin c.) : niki, bu ;;ekliyle zevk-i dil makamll1ln tersi oldugu
gorUlUr. Durak rast, gU<;1U neva (re) perdeleridir
. (terkibindeki her iki makamm da durak ve gO<;1O
ezvac, zevcat)
(a. i. c.
perdeleri budur). Donanlmrna sOznak'rn. i;;aretleri
, konulur (rast'ln si kama bemolO He "f~" bakiyye
diyezi bu i$aretlerle mO~terektjr). A. A. Konuk'uri
karl ile: "kar-I natlk" tnln devr-i revan usO/undeki 24 nu(a. i. c.)
maral, parc;asl zevk-i dil'dir.
zevc·j mutevari : gizlenip saklanml$ olan koca.
zevcat
':;"~Jj
kahll kadll1lar,
zevce
nikahll kadm,
e~ler.
~ Jj
e~.
zevceyn
koca.
zevk·. ruh·. dil·dar :' sevgilinin yanaglnln zevki.
zevci, zevciyye
<\~ Jj
• d': J)
(a. s.)
zevk-. vasl : kavu~ma, beraber olma zevki; vus·
lat tad!.
karl kocaya €lit, karl koca ile i1gili.
zevciyyet
~J j
(a. i.)
kocallk. ka-
rdlk, karl-kocallk, e~lik.
zeveiy·yul·esabi'
..... ~ L,.,
"%001.
"i \ If: J j
<;jftparmakldar, fro ar'tiodactyles.
zevk·. suret : resimden allnan zevk.
(a. b.
I..) :
zevk ij tarab : 1) zevk ve ~enlik; 2) muzo Turk
mOziginde
bir mOrekkep
makam olup ";;evk-i
cedid'~ ve "araban' k~rdi" de denilmi;;tir ve bundan aynl terkibe muhtelif
zamanlarda muhtelif
ryjUzik<;ilerin makamdan
haberdar olmakslzln ver·
. dikleri isimler cumlesinden oldugu anla$IIlr.
1423
ze"k-i16d
zevk.al6d
,),,11 JJ~
(a.
f.. b. s;)
zevkle
karl!?lk.
(a.zf.) : 1. zevk bakl-
zevkan
mmdan, zevk<;e. 2. tillS. zevk (ma'nevi haz) yoliyle.
(a. f. b. s.): 1.
zevk veren. 2. muzo Turk muziginin bir ka<; aSlrIlk bir murekkep makaml olup zamanlmlZa k~lm,!?
numOnesi yoktur. 3. me!?hur bir <;e~it lale.
(a. f. b~s. c. : zevk-cO-
::r:evk-e:u
yan) : zevk arlyan, zevkine dij~kun.
Ca. f. b. s. : zevk-cO'nun c.) : zevk arlyanlar, zevkine du~kun olanlar.
zevk-~uyane
~~j.J~
du~kun olanlar gibi;
(a. f. zf.) : zevke
zevk di.i~kunlerine laYlk bir
~ekilde.
zevk.yyat
';LJ J~
(a. i.)
zevke, eglen-,
ceye ait hususlar.
,-:>L,:! J~
::r:evk.yab
(a. f .. b. s.)
zevk
bulan, lezzetini, tadml alan.
zevra'
fol).;j
. Ca. s.) : 1. Dicle nehri.
2. Bagdat ~ehri [ezver (=boynu egri; egri, dogru
olmlyan) in muennesi].
zev...ak
J)Jj
(a. L) : 1. kaYlk, sandal.
zevrak•• derun : gonul gemisi. 2. Mekke'de yaplIan zemzem ~i~esi, zemzem ibrigi, kabl. 3. <;i<;ek
testisi, <;i<;ek kadehi.
::r:evrak mektubu : Harem-i ~erif'de zevrak denilen testi ile hacdara zemzem daglta~ hademeye bU1
i$inden dolaYI gonderilen hediyeyi bildiren mektup.
zevrak.~e
4.:..J
.
" JJ)
(a. f. b: L) : kaYlk-
, clk, sandalclk.
:Zevr,ak·suvar
;I."....
J)Jj
(a. f. b.s.)
kaYlga binen, klYlga binmi~ olan.
zevvak
JIJ~
(a. 5.) : 1. bir ~eyi .
<;ok fai:la tadan. 2. bir ~eyi <;ok fazla
deneyen,
smayan 3. yemegin veya herhangi bir ~eyinzev
kine varano
1424
<;e~nigir.
J~~' ~~ (a.
zey',' zeyean
dU'i'ulma r
i.)
meydana <;Iklp yayd~a;
; La
i' )ts"'" ~.
zeya-i kelam
(a. b. L)
fels. fro
aphasie.
":. ~j
Zeydiyye
(a. h. i.) : Hz. Huseyn'i".
evladmdan Zeyyad bin Ali Zeyn-ul-Abidin'in etbama
veri len bir ad.
zeyf
~j
(a. s.
ezyM, ziyaf, zuyOf)
C. :
karl~lk, silik, kalp [ak<;e, para].
J~j (,
zeY9, zeyegan
tU
("ga" UZUIl'
okunur. a. i.) : 1. bir tarafa meyletme. 2. kama!?ma .. 3. dogruluktan ve haktan ayrdma.xeyl
JU
zeyl
~evke ait, ze,vkle
(a. s.)
zevki
Jbo~'" ~\J~
::r:evvakin·i dergah•• iii
(a; f. b. L) : tar.
(a. i.) : aYlrma. (bkz : tefrik).
J~~
(a. I.
C.
ezyal,zuyOI) : 1.
:
etek. (bkz
damen). Tavil·uz·zeyl (etegi uzun) :
1) iffetsiz, etegi kirli [kadm]; 2) <;ok uzun soz,
yazl. 2. son. (bkz : ahir). 3. kuyruk. (bkz : dun. bal). 4. bir !?eyin altl,· devarnl, eki. 5. (bkz : ,
hami~).
.
zeyl.i dudi·i a'veri (kor baglrsak) : anat. apandis. iltihab.,' zeyl.j dudi.j a'veri
anat. apandisit.
zeylen
zeyl-hane
")\,)
<\1'1.;..
(a. zf.)
J) "
ek olarak, altta.
(a. f. b. L) : mu::r:.
dortten fazla haneli pe~rev ve saz semailerinde
(husOsiyle 5 hane yazllmak an'anesi odan darb-I
fetih usOllindeki pe~revlerde) son haneye verilen
bir ad.
(a. i. c.)
zeyliyyat
zeyil,
ek, ilave olarak yazdan ~eyler.
zeyl.name
",..V Jt~
(a. f. i.) : bir sigorta
. mukavel-esinde veya mukavelenin !?artlan uzerinde
bazl degi~iklikleryapdmak gerektiqi takdirde, as"
ve ilk sigorta poli<;esine ek olarak tanzim edilenyeni bir vesika.
sus, bezek. (bkz
zeyn
(a. L)
z'inet).
I zeyn.ud.din
dinin zineti, sUsu.
~~.LJ\ ~j
zeyn.ul.abidin
(a. b.
i.) : 1. abidlerin, ibadet edenlerin zlneti. 2. 12
imam'ln dordUneusU [Hz. HUseyn'iri Kerbelada k1Jrtulan ortanea oglu ki asil adl Ali'dir]. 3. (bizde
"zeynelabidin" $eklinde kullanilcn erkek adl).
"':"1.j
zeyt
(a. i. e. : ezyilt, zuyOt) : 1.
zeytin yagl. Hamlz-I zeyt : 'ael bademden <;Ikal-ilan
vag. 2. vag.
zayt·i gayr.i muceffif : kim. kurumaz vag.
zeyt·i hacer : mad. gazya~l, petrol.
zeyti·i hlrva' : hintya~l,mushil:
zeyt·i mU!jOamma' : yak/.
Zidd
-L":;'
L c. : ezdad j : 1. bir $eyin
(a.
kar$i1IQI, aksL2~ ·*kar$lt. 3. nefret edilen, kerih
$ey.
zldc!5n
(a. i. c.) : iki Zit, iki
*kar$lt.
zlddan la-yectemian
mez.
iki Zit $ey bir araya gel-
~ .J.._~
'zlddeyn
(a. i. c.)
iki zit, iki
*kar$lt.
":'1.~
zlddiyyet •
(0. i.) : 1. zltlik, *kar·
$Itllk.' 2. mec. sevi$mezlik, dU$manllk.
kim. kurur yaq.
zeyt·i muceffif
......A. ,.::.
. zl'f
zeyt·i tayyar : kokulu, uc;ueu vag.
zeytOn
(a. i. c. : ez'§f)
(a. i.) : zeytin.
zlfr
(a. s.) : zeytin renginde
(a. i c. :' ezfar)
)l.. . 1;
zlhiir
zeytOniyye
(a. i.)
bot. zey·
tingiller.
I,..I~~
zeyyal
ruklu. (bkz
(a. s.) : 1. zeyli olan, kuy-
dumdar). 2. uzun etekli.
,
. .
~
u .. )
.1
(a. i.) : zeytin yagcl.
(0. ha.) : Osmanll alfabesinin yir-
minci harfi olup "ebeed" hesablnda dokuz yUz sa·
YISInIn kar$i1lgldlr.
zia
~
(a. i.) : i$lenir toprak, tarla.
zlba'
(a. i. zabu' ve dabu'un c.)
zool. slrtlanlar.
zlbab'
ul-:-..a
(a. i. zabb'ln c.)
kerten-
zlbiibiyye
C-,
L..::,
(a.
(a. i.) : 1. kar$IIIkll yar-
dlmla$ma. (bkz : mOzaheret). 2. huk. [eskidenJ
kocanln kans,nl mUebbeden mahremi olan bir kadlnln bakmak caiz olmlyan bir uzvuna te~bih ey/emesi. [Cahiliyet zamanlnda Araplar arasmda carl ve
talak envalndan ma'dOd idL ~erlat-l islamiyye taraflndan bu nevi talak menedilmi$ ve zecr ic;in
zlhar e~en kimseye ,kefaret vazolunmu$turl
o)y
zlhiire
(a. i.) : elbisenin dl$ yOzO,
dl$ tarafl.
Jj
Zlkki
.
(a. L) : ic;ine mayi (SIVI) ko·
nulan deri kap, deriden yapilml$ s.u tulumu.
ZII
J1;
Zllal
keleler, kelerler. (bkz : zubban).
1. tlrnak,
2. <;engel. 3. penc;e.(bkz :zufr).
olan.
Z"
bir $eyin
mikturca iki misli, iki kat/.
(a. L). (bkz : zlll)'.
J)ll:;
(a. i.zJlI'1n c.)
golgeler.
(bkz : ezlal, zulOI).
zllal·i ehval : korku f:lolgeleri.
L) : zool. ker-
(a. i.)
zilaie
golgelik. (bkz
tenkele, timsah, bukalemun, kor yllan gibi hayvanIan ic;ine alan bir slnlf.
mazalle, saye·ban, saye-gah).
zlb"iibiyye-i berriyye : kertenkele ve benzeri hay.
vanlar.
koyuil, kec;i gibi ~ayvanlann c;atal tlrnagl.
zlbabiyye.i
klsml.
ge, mec. koruma, sahip C;lkma.(bkz : save}.
(a. L c. : ezlaf, zulOf)
F. 90
miiiyye
bu slnlfln suda
ya$lyan
zllI
J];,,'
inek,
(a. i. c. : ezlal, zJlal, zulul) : gol-
·1425
il:1II-. ewel
ZIII-I eWel : tas. akl-I evvel.
Zlrr)j
zllI-1 sani : tas. 'DOnya.
zllI-u!?-!?ebab : ilk gen~lik c;:aglarl.
~j \
JL;
J-L;
ZIJIi.
golgeli.
(a. s.) : 1. golgeye mensup,
\
(a. L c.
zamaid) : 1.
merhemle yaraya sardan sargl, bez. 2. ila~, 'Iapa.
(a. L) :. namOs, Irz.
zlmn~....;a
(a. L) : 1. i~ taraf. 2. a~lk~a
soylenmeyip. dolaYlsiyle
anlatdmak istenilen soz,
gizli maksat. 3. maksat, istek.
L,.~
zimnen
(a. zf.)
zlmni, zlmniyye
a~lktan olmlya-'
zlmni).
rak, dolaYlsiyla.. (bkz
~ ~~....;a
(a.
S.
(a. L)
cimril ik, pintilik.
(bkz: ' buhl).
(a. L) : kar~IIlkll zarar verme.
,.i-."..a
zirgam
(a. i. c. : zaraglm) .: ars-
dlrgam, esed, gazanfer, hayda""
Ian. (bkz
~ir) .
zirgame .
<\Ale.. . ,.;,
leys,
("ga" uzun oku~ur. a. i.)
arslan. (bkz : dlrgame).
zirh
tl~
zlya'
( a. L zay'a'nln c. )
tar-
t~":"
(a. L) : kaY'lp, *yitim, kay-
bolma.
zlya-i ebedi
zlya-i elem
gesie.
olme, olOm. (bkz : mevt).
fels. aCI yitimi, analjezi, fro anal-
zlya-i haflza : fels. haflza yitiml, fro amnesle.
zlya-i hiss : hek. duyum yitimi, fro a·nesthesie.
zlya-i intizam : ataksi, fro ataxie.
zlya-i. kelam : fels. soz yitimi, afazi, fro aphasia
zlya-i klraat : okuma yitimi, fro alexie.
zlya.i savt : psik. ses yitimi, afoni, fro aphonie.
zlya-i !?ahsiyyet : benlik yitimi, fro depersonnalisation.
zlya-i ~emm : koklama yitimi, fro anosmie.
zlya-i
tahrir
psik. yazma yitimi, agrafi, fro
agraphie.
J~
ZIYYlk
(a. s.) : pek dar.- Mekan-.
zlYYlk : p/?k dar yer. (bkz': dIYYlk).
z:i-
-
to»
(a. s.) : "sahip" manaslna ke-
limelerin ba!;larlha getirilerek *birle!;ikler yapar.
zi-hayat : canll, ya~ar. -
)~
zlrar
(a" L zay'a'nln c. ) : tarla.
kO~Ok ~jftlikler.
va
zf.) : 1. Ostti kapah, ertUlO, a~lktan olmlyarak,
dolaYlsiyle anlatllan. (bkz : zimnen). 2. kendiliginden.
zmnet
c:.::.~
zlya'
lar;
zlya'
golge i1ej ilgilL 2. me~hur Evliya <;elebi'nin babaslnln adl : [Dervi~ Mehmed ZIIII].
zimar
1. dogme.
lalar, kO~Ok ~iftlikler.
(a. f. b. s.)
zimad
zurOr)
2. bot. tomurcuk.
zllI-ullah, zllI-ullah
fi-I-alem, zllI-ullah
fi-I-arz
(Allah'Jn golgesi, dOnyada Allah'ln golgesi, yer yOzOnde Allah'!n golgesi) : hal'ifeler,
hOkOmdarlar
i~inkullanl!an . elfaz-I ta'zimiyye'dendir (bOyOkleme
sozleri).
.
ztll-alUd
(a. L c.
. 0))
z:i-klymet : klymetli, degerli, ·bahasl yOksek.
zi-I-yed : huk. bir ma", bir gayrimenkulO elinde tutan, bu ma"-sahibi kendisi olsun veya almasln-kullanmakta bulunan kimse.
.
zi-!?an : 1) !;anll, ~erefli; 2) i. kadln adl.
xi
(f. i.) : zlrh, demirden
to»
(a.
i) :
heyet, klllk, kly8fet; elbise.
erme I
(a. L zi'b'in c.) : kurtlar, ca-
veya ·dokme sava~ elbisesi. (bkz : cev~en, dlr').
navarlar. (bkz : gOrgan, zu'ban).
(f. b. s.) : zlrhgiy-
zirh-pu!?
mi~,
ziamet
zlrh giVen.
zlrnih
i:::....->:!.))
(f. L) : zlrnlk, sl~anotu,
arsenik ma~eni i1ekOkOrt karl~lgl bir madde.
1426
zib
net, ziver).
b
..;:.... j
I.;-"U /
(a. i.). (bkz : zeamet).
(a. i.) : 50s, bezek. (bkz : zl-
.....i~
zi'b'
(a. i. c. : zi€lb, zu'b€ln) : kurt
canavar. (bkz : gUrk). Dii'uz-zi'b (kurt hastallgl) :
ac;:llk, doymazllk. Hiinik-uz:zi'b : bot
kurtbogan
denilen nebat (*bitki).
zi'b·i bahri : zool. deniz kurdu denilen bir cins
Ylrtici bUyUk ballk.
zi'b-i YOsuf : kabahati olmadlgl halde suc;:landl'
rdtan kimse.
L~
zibfi
(f. s. )
••J
1. sUsiU. 2.
yakl~lkfl,
gUzel.
zibak
( a. i.) : clva.
J:j
( a. s. ) : clvaya €lit, clva
J:-'.J
zibaki
ile ilgili, clvadan ib€lret, elvall.
}j
zibiir
(a. i. zebr'in c.) : 1. kitap-
lar, cUzler. 2. kitap
zibii-rO
J)
yaprakl~rl.
l:j
3. yazi yazmala\r.
(f. b. s.) : gUzel yUzlU.
(bkz : diJ-ber).
I
zib-iiver )J\ '";-'!.j
(f. b. s.)
zeyici.
zibiiyi
~lkl"lk,
zidii [y]
(f. i.)
j4~
(a. i. zUbab, zUbabe'nin
sUslUlUk; yak,-
; c.) : sinekler.
zib-efzii
\,j \ '";-'!.j
[cS] b j
(f. s.)
pas aC;:ICI, clla/a-
ylCl, temizle,'ip parlatlc,.
:;~j' D.A:,j
zide, zidet
(a. f. i.) : "arfsln,
c;:ogalsm, c;:ok olsun!" m€ln€llariyle dua ve temennilerde bulunmak Ozere kullandlr. Zidet fazluhO :
fazll, bilgisi c;:ok olsun!. Zidet kadruhOI : kadri,
itiban c;cgalsm! .. gibi.
...J~ j
ziffif
(a. i.)
gerdege girme.
Beyt.uz-zifaf : zifaf evi; gelin odasl. Huc:r~-i zifif:
, gerdek odas!. Leyle-i zifiif : gerdek gecesi.
zifiin' jl~~..,:"
(a. i. zayf'ln c.) : misafirJer,
konuklar. (bkz : zuyOf).
zift
(a. i.): kara saklz, katran-
(f. b. s.) : sUsU, gOzel-
(f. i.) : 1. kiri~. 2. yay kiri~i.
., j
zip
~erit.
kaytan,
gUzellik.
zibbiin
(a. i. c. : zicat) : astr. y"dlz-,
dan C;:lkar"an, kolay klnlan, ciz slcakta eriyen katl,
sUsleyici,' be- . siyah, parlak bir madde olup en c;:ok gemi kalafatmda kullan"lr.
~L ~
1,,;'• • • J
t.)
zic:
larm yerJerini ve dola~mafarrnl gostermek ic;:in hazlrlanml~
cetvel. [bundan
C;:lkarrJan
net1ceye
"zayic;:e" denir].
.
zihfif
a. .
4. kenar c;:izgisi.
...Jk. j
(a. i. c. : zih,Mat) : ed. iba-
rede uzun okunmasl lazlmgelen bir ses/i harfin vezin zarOretiyle klsa okunmasl. MeseJa :' "ben neler
c;:ekmekfeyim bilsen elinden ah senin'f mlsramdaki
'
;'ah'" m c;:ekilmeyi$i gibi.
Jigi artlran, gUzelJe!itiren.
zibende
.o)~ ~
• 'M
(f. b. s.)
zinetli, sUslU,
zihiifiit
zihaflar.'
yakl~lklr.
ziham
zibha, zubha
~j
, ~j
(a. i.)
hek.
kU$palazl, difteri.
zibha-i hakiklyye : hek. kU$pa/azl, difteri.
zibha-i kazibe : hek_' arazl ku~pafazma benzedigi
halde ondan daha hafif ve daha az tehlikeli bir hastalrk, kunnak-, !sarsarl.
zibl
zibr
2. kitap.
J~ j
(a. i.) : suprunW; gubre.
(a. i. c. : zUbOr) : 1. mektup.
~Ikllk.
(a. i. zihaf'1n c.)
('6. j
ed.'
(a. i.) : 1. ka/abalrk, slk,-
2. darlrk. (bkz
mOzayaka).
zi-hayat ..:.,L>o ~j (a. b. s.) : canlt, ya$lyah,
ya~ar.
zih-gir
'.J::5
D
j
(f. b. i.) : ok atanlann
parmakJanna gec;:irdikleri halka, l'uzuk. rkemikten,
fildi$inden ve boynuzdan yapllJrdl].
zihi
(a. s.) : ",$U, bu" manasma
gelen Arapc;:ada mUennes i$aretidir. Hiizihi
i$te
~u.
1427
zihi
zihi
( a. e. ) : 1. ne guzel, ne
r.!'j
h6~a ).
2. aferin, bravo!. ( bkz : habbeza,
zihn
ho~.
( a; i. c. : ezhan) : zihiri, an-
~<t\j
lama, bilme, unutmama kuvveti.
illin.i mahdOd : dar zihin.
zihince, zihinde,
(a. zf.)
zihnen
zihinle, zihinden.
zihni, zihniyye
<t.....:.ej
10
J~~
(a. s.): 1.
zihine ait, zihinle ilgili.. Hesab·1 zihni : mat. cikd·
dan yapllan hesap,. fr. calcui . mental. 2. i. [birincisi] erkek, rikincisi] kadm adl.
..:..,~~ (a. i.) : zihne aithususlar.
zihniyv at
zikr-j aleni : 'tas. dervi~lerin tekkede yahut her
hangi bir Y\3rde toplu olarak zikretmesi.
zikr-i cehri : yukseksesle yapilan zikr.
zikr-,icemil : 1) guzelligini, iyiligini anma; 2)
mekteplerde talebeye verilen mukafat; 3) tas. AI·
lah'm adlannl anar~kdua etme. Halka-i zikr : tekkelerde dervi~lerin bir halka kurarak Allah'ln adlnl yadettikleri topluluk..
zikr·j hafi : gizli olarak yapilan. zikr.
zikr·j kalbi : sessiz oIarak yapdan zikr.
zikra
lS...Y-~
2. ibret, o~nek. 3. ogut.
zilal
.J':Jj
•
(a. i.)
fels: entelek-
tualizm, fro intellectualisme.
(a. i.): dU$unce, dO-
';"'~A:I~
zihniyyet
zi·l·ka'de
zillet
nefes darlJgl, tlknefes.
.;\(~
(a. i. ,ker'in c.) : erkekler.
~ Ij t>~
(a. i. zeker'in c.)
erkek-
.:.,...;.-} t>~
~~
(a. i.
C.
(a. i.) : hakirlik, horluk, al.
(a. b. s.) : birmall,
(a. i.)
zelzele, sarsdma,
deprem. (bkz : zelzal, zulzal).
zilzil
(a.i.
C.
uzun
zelazil )
etek.
zimam
iL. j
(a. i. c.
ezimme)
,,'ular,
).ML. j
(a. f. b. S.
C.
:
zi-
mam-daran) : 1. yular\ tutan. 2. bir i$i elinde tutan, idare eden, yuruten.
ezkar)
1. anma,
anJlma~
'zikr bi.l·hayr : haYlrla anma. 2. bildirme, bildi. rilme. Anif.uz-zikr, Salif-uz~zikr : yukarda ads gecen. Atiyy.uz-zikr : a~aglda zikrolunan. 3. Kur'an-II
Kerim. (bkz :' Furkan, Huda, Hitab, Kitab, Mushaf, Necm, NOr),
t428
~y-
(a. b. i.) : arabi ayla·
~\ lS~
zimam-dar
(a. b~ s.)
degerli, bahasl yuksek olan.
zikr
ara b 1
hayvan yulan.
ter. (bkz : zikar,zukran, zukOr).
zi.klymet
,,::.J~
zilzal
(a. b. i.) : birkim-
seve babasl veya anasl tarafmdan MuslUm'!lnlJgl ilk
kabOle yeti$mi~ olan buyukceddine kadar mensObiyeti olan, her hangi bir kimse.
zikare
A
:
bir gayrimenkulU elinde tutan, bu mall·sahibi k~n.
disi olsun
veya olmasln' kullanmakta' bulunan
[kimse].
(bkz : zikare, zukran~ zuk6r). '
.zi.karabet
~..\.....;:J \ lS~
zi-I.yed
zik'l sadr :goguS darltgl. (bkz : usr-un-nefes).
zikar
(a • b
• .)
I.
c;akllk, a$agillk.
zillet·i nefs
nefis al<;:aklJgl.
ge<;im darllgl.
zik'l nefes
~. \ 1,.;>...
.1"':,.
larlnm on ikincisi olup, onuncu gunu kurban bayramma rastlar. [haci olma toreni bu ayda yapillr].
(a. i.) : darllk, slklntl. (bkz :
dik).
zik'l maa~
zullan).
nnln on birincisi.
!?unceyolu, kafa, anlaYI$.
zik
zeliller;
(a. s. zelil'in c.)
hor ve hakir olanlar. (bkz
zi-I-hicce
~~
zihniyYe
(a. i.) : 1. anma, hatlrlama.
(a. f.
zimamdar'ln c.)
zimam-dari
b. I.
bir i~i idare edenler, yurutenler.
t».ML.j
(a. f. b. i.) : 1.
zimamdarllk, yular tutma. 2. bir i~i elinde tutma;
idare etme, yOrOtme.
-
xlr
f~
zimem
metler,
(a. i. zimmet'in c.)
zim-
bor~lar.
J\.~'j
zindani
zimemlH
Ca. i. zimem'in c.)
zindaniyan
suc;;lu,
(f. i. zindani'nin
c.) : zindanliklar, zindana kapatdan suc;;lular,
(a. i. c. : zimem) : 1.
zimmet
sahip ~Ikma, koruma zorunda kalma. 2, Ust, Ustte
olan ~ey. 3. bir ticarl kurulu~un borc;;larmmtopu.
Beraet·i zimmet : su~suz oldugu anla~darak temize
C;;lkma. B·eri.uz·zimme : suc;;suz,. ifj~iksiz. Ehl·i zim.
met : bir islam devletinin himaye ve tabiiyetinde
(uyrugunda) olan Hlristiyanfar. Tebriye·i zimmet:
aklanlp temize C;;lkma.
zimmi
(a. s. i. zimmet'den)
islam Devleti tebaasmdan olan Ve harac;; veren HIristiyanlar, Yahudiler. (bkz :raiyye).
J:.j
zin
(f. i.) : eyer [binek atlanna
vuralan-]. (bkz : raht). Zir·i zin : eyer vurma.
(a. i.) : nikahSIZ
J
o.A,'j
zinde
ya~lyan,
zinde-bad
~~ ,o..\;j
zinde-dar
J,b o.A,'j
zinab
birle~meden
nikahslz
ziude·dil .."J~ o.).,'j
(a. i. zeneb'in c.)
kuyruk-
lar. (bkz : eznab).
zinabe
q,
V~
[her ~eyin] ardl,
(a. i.)
arkasl. (bkz ; zUnabe).
zinad
~Vj
mak demirleri;
~akmak
ta~l.
2. (zend'in c.)
(a. f. b. s.)
c;;iftle~mecJe
($ )\(V j
zina
bulunan.
(a. f. b.
i.)
zina
(a. i.) : zencefre, c:va ile
zindan
bir
~e~it
j\~j
klrmlzl boya.
(f. i.) :
i,
dirilik,
ya~aYI~; ~ec;;im.
~(.A,'j
(f. i.)
zindelik, dirilik,
canldlk.
~J) o~j
(f. b. i.) : muz,
TUrk mUziginde vaktiyle kullandml~ en 'az be~ aftl
aSlrl,k bir mUrekkep mak,am olup zamanlmlza kalm,;; nUmOnesi yoktur.
zindik
J!..A,'j
(a. s. c. zenadik, zenadlka) :
zllldlk, mUnaflk, ahirete inanmlyan.
(a. i.) : sUs, bezek. (bkz :
zlb, zlver).
, ).-'j
(f. e.)
sakm!
aslc1, olmlya, aman!
},;.
}.-'j
(f. b. 5.)
1.
aman elileyen. 2. sozUnde durmlyan adam.
0:...:,:11
Zi-n-nurayn
zincefr
kan~lgl
.(
zinhar,·har
zamparallk.
yUregi canli
(f. s. zinde'nin c.) :
J l .A,'j
zindegani
zinh5l', z'inhar )r~)
zina·kar
eelen, kanunsuz
(f. b, s.)
jtf.A,'j
zinde·gan
zinet
~akmaklar.
zinad-ul-hacer :
bilekler.
zina-kari
1.c;;ak-·
(a. i. zend'in c.)
sahir).
zinde olanlar, diriler.
zinde-rOd
~V~
(f. b. so) : gece uyu-
olan, uyanlk.
~iftle~me.
dogan c;;ocuk,
"ya~asml":
(f, fi.) :
mlyan, uyanrk kalan. (bkz
zindegi
Veled·i zina
pic;;,
(f, s. c. : zindegan) : 1. diri,
canll. 2, dinc;;, saglam, gOC;;IU kuvvetli,
hayat. 2,
I'.
j:.\J ,
zina'
kUkUrt
kapatdml~
dan muhaflzl. 2, zindana
borc;;lar.
i~leme,
(f. i.) : 1. zindanel, zin-
($';
Osman. [Hz. Muhammed'in
ic;;in bu ad verilmi~tir].
zin-pO~
..;y.,
,0:.j
(a. h. L) : Hz.
iki klZI ile evlendigi
(f. b. i.) \: eyer artUsU.
(f. i.) : 1. karanllk, yeraltl
hapishanesi. (bkz : mahbes, sicn ). 2. pek karanIlk, slkmtlli yer.
z'ir
.Jj
(a. i.) : sazm en ince teli.
Zir u bam : sazln en ince ve en kalin teli.
.
I
1429
J..)
zir
(f. i.) ': alt,
a~ag •• -(bkz
taht).
~unkO~ ~undan
dolaYI
ki.
~,)~
zira'
(a. i. c. : ziraat, zur'an) :
1. dirsekten orta parmak ucuna kadar olan bir
uzunluk ol~OsO. (bkz : endaze). [75 - 90 santirn
arasrnda degi~en -~ekilleri vardlr].
zira-i a'~ari : metre. 2. Ay m~nzillerinde':l biri.
zira-i amme : huk. [eskiden] altt kabza, yani
yirmi dort miktan olanar~rn [bunun karesi; 576'
parmaktJr; ar~rna TOrkiye'de: "zira-I mi'mari"
denir]. (bkz : zira-i kisra).
'
zira-ikirbasi : huk. [eskiden] yedi kabza, yani
yirmi sekiz parmak miktarl olan ar~Jn. [bezlerde,
kuma~Iarda kullanrllr].
zira-i kisra : huk. [eskiden] yedi kabza, yanl
yirmi sekiz parm'ak miktarl olan ar~Jn. [buna :.
"zira-! melik" de denirJ. (bkz : zira-i kirbasl).
zira-i mesaha : yedi kabza ile bir dikili parmak
miktan olan ve arazide kulland an bir ar~Jn.'
zira-i ini'mari: kalfa ve dOlgerlerin kullandlkl,an yirmi dort parmaktan ' ibaret bir uzunluk
ol~OsG.
ziraat
uzunluk
(a. i. zira'in c.) ': ziraiar,
ol~Uleri.
(bkz
.;...c \)j
ziraat
zUr'an).
(a. i.) : ekincilik, t;iftt;ilik,
*tarlm. (bkz : filahat). Ehl·i ziraat :
~iftt;i.
ziraat-i miitenavibe -: zir., topraktan c;:ok mahsul
almak i~in 0 topraga nabet ile tUrlU ekin ekme
usOIO.
zi-rahm
r,)
<.>~ (a. b. i.) :nesebi akraba.
zi-rahm-i m,ahrem : huk. [eskiden 1 nikahlarl
haram'olan nesebi akraba. [usOI, fOrO', oglan ve
klz' karde~ vebunlarln evladl, amca, hala, teyze,
daYI, gibi. Amca, daYI ve teyzenin evl&dl zi-rahm ise
mahrem' degildir].
zirai
Lfl,)j
~b.....).:.)
%ir-destan
c.) : el altrndakl' halk. (bkz
(f. e.)
\.:.)
{f. b. s', c.
%ir-des-
tan) : el altmdakl ahan.
zir-i ser :ba~rn alt••
zir-i ,zemin : yerlnaltl.
zir u zeber: ~!tust.
ziri
..::,.....,) J..)
zir-dest
(a. 5.)
ziraate ait, ziraatle
i1gili.
j).:j
zire
zir-efkend
(t b. s. zir-dest'in
maiyyet, tebaa).
(f. i.) : kim'ion.
' ..o::;\.J'.)
(f. b. i.) : muzo
TOrk mOziginin en eski mOrekkep makamlarrndan
biri. Son aSlrlarda pek ~ok ku"amlml~ veya, hi~
kullanJlmaml~tlr. Gazi Giray Han'rn darb-I fetih
usOlOndekl. 5 haneli pe~revi lie sEmgin semai usOIOndekl5 haneli saz semaisi, makama numOnedir.
UmOmi ~atlsl itibarlyle zir-efkend $oyledir : mahur,
ruh-nOvaz, ~argah, a~iranda saba. Makam umOmiyetle iniel olarak seyreder ve geni~ ol~Ude mU~terek
seslerden istifade ederek ge~kiler yapar; anbitUsU
en geni~ makamdlr. YaYllan makamlardan M'ZllarJnda fazla kalrndlQI !;fibi, bazllarmrn dizilerinden
birka~ ses arzl da kafigorOlebilir: Bu TOrk 'mOzlginin en mUrekkep makamrnda, muhtelif muvakkat
ve asma kararlar yaprIJr, nlhayet saba'nm' ~eddl i1e
, hUseyni a~iran (mi) perdesinde durulur. Donammlna mahOr'un "fa" kUt;Uk mUcenneb dlyezi konulur
ki, rul1nUvaz'da da mU~terektlr. Aynca nota i~eri
sinde IOz0mundayapJlacak ana makama ait ta'dilat ~ayJedir:ruhnUvaz it;in "re" bakiyye diyezi, ~ar
gah it;in "fa" bekar, a~iran'da saba' it;in "si" koma
bemolU, "la" bak!'yye bemolO, "fa" bekar ve "fa"
bakiyy-e diyezi ("si" bekar ve "mi" bakiyye bemolO
de kullanrlabilir). GUt;IUler : rast (sol) (mahOr'un
duragl, t;argah'ln gUt;IUsU a~iran'da saba'nrn gU~IO
sU ), t;argah (do) (t;argah duragl), neva (re) mahOr'un gUt;IUsU), pOselik (si) (ruhnuvaz'rn gU«;IOsU) (ruhnuvaz'rn duragr olan hUseyni a~iran (mi),
son durak ile mU~terektir).
zir-efkend.i biiziirg : muzo TUrk mOziginde vaktiyle hJllanrlml~ en az be~ aftl asrrlik bir mUrekkep
makam olup zamanlmlza kalml~ nUmOnesi yoktur.
zir-efkend-j kuc;ek : 1) kU~Ok zir~fkend; 2 )
muzo Turk mUziginde vaktiyle kuJlanllmr~ en az
be~ altl aSlrllk bir mUrekkep makam olup z,amanrmlza kalml~ nUmOne~i yoktur.
zir.efkend..i rumi : muzo TUrk mOziginin vaktiyIe kullan:dm,~ en az iki bu~uk aSlrllk bir mUrekkep makaml olup zamanlmrza kalml$ nUmOnesi
yoktur:
zirek
~.J:.j
(f:'
s.)
zeyrek,
anlaYI~IJ,
uyanlk. (bkz : zeki).
zir-bend
kaYI~.
(bkz
1430
""'=-: ..J:.)
nitak).
(f. b: i.) : ku~ak kemer,
zireki
YI~"llk,
Syj
uyanlklrllk.
(f. i.)
'zeyreklik, anla-
ziyit
J:..Jj
zirin
~I..
ziri~k
(f. s.) : alttaki,
~ofttIJ"
•
a$a~ldaki.
(f.. i.) : bot. kadm tuz-
JJ
lugu, anberbaris, lat. berberis vulgaris.
ziri~kiyye
(a. i.) : ziri$k'e benziyen
*bitkiler slnJfJ.
zirke$·haveran
ziyi.bir
-uJJj
j I)Jl;.
(f. b. i.) :
mUz•. TUrk mUziginde vaktiyle
kullanrlml$ en az
be$ altJ aSlrhk bii' mUrekkep makam olup zamanrmlza kalmJ$ nUmOnesi yoktur.
zirke$·huseyni
~:>- ,J-.)Jj (f.
c~Jj
(f. b. s.) :) 1.
altl C;l;lkilmi$. 2. muz. TUrk mUz'iginde vaktiyle kul.
landml$ en az be$ altl aSlrllk bir mUrekkep makam olup zamanlmlza kalml$ 'nUmOnesi yoktur.
zirnihi
LJ) ($~
zi·ruh
(a. b. s.) : canll.
zir u zeber
cJ)~
zirve
(f. zf.) : altOst.
(a. i.) : doruk, bir $eyin en
yUksek naktasl, tepesi. [kelime anatomide de kul-'
landlr ].
(a. b. s.)
ziyi.dir
)
I~ ~-...a
(a.' f. b. 5.): ziyalJ,
parlak, 1$lkh, aydln.
.:l~~j
ziyide
(a. i. c. : ziyadat) : 1.
artma, c;ogalma. 2. s. artan, fazla ··kalan. 3. s. c;ok
bol. 4. 5.a$lrt, fazla.
ziyide.j muttaslla-i gayr~i ,mutevellide : huk.
[eskiden] bir $eye biti$ik oluJ? ondan dogmlyan ziVade. [arsadaki agae; ve bina, bezdeki boya vediki$ gibi].
,
ziyide·i muttaslla·i mutevellide : huk., [eskiden]
bir $eyden dogan ve 0 $eyden ayrdmasl kabil orrl1lvan ziyade. [hayvanln semizligi gibi].
ziyade.i munfaslla·i gayr·i
mutevellide': huk.
[eskiden] bir $eyde husOle gelmekle beraber ondan
tevellUd etmeyip ayrt olan ziyade. [hane veya hayvanm kirasl gibi].
ziyade-i munfaslla-i mutevellide : huk. [eskiden]
bir $eyden dagan ve andan ayrdan
ve ayrdmasl
kabil 'olan ziyade. [hayvanm yavrusu, agacin meyvasl gibi].
ziya-ef~an
: 1. canl',
$erefli. 2. i. me$hur bir c;e$it lale. 3. i. kadmadl.
ziyaf
J?,]
ziya-fe~an
1~lk
~j
- ...
\.5"")
(a.f.b.s.): 1$lk
(a.
s.
ziya-nisar,
zeyf'in c.) : kart$lk,
ezyaf, zUyOf).
,j ~9 ~...a
(a.
f.
b. 5.) : ziya,
sac,;an. (bkz : ziya-ef$an).
(f. s.) : ~irkin. (bkz: kablh).
,ziyafet
(f. i.) : c;irkinl ik.
zi-vekar
("ka" uzun okunur.
a. b. s.) : vekarll.
)",j
jl~\ l.:"':'
silik, kalp [paralar]. (bkz
parlak.
ziver
(a. f. b. s.) : J,$lk sac;an.
sac;an, 1$lk serpen. (bkz : ziya-fe$an,
iiya-pa~) .
zirve·i cebel,: dai:l tepesi.
zi~t
l~
)
(f. s.) : zlrnlk renginde
olan, sart renkli.
~ok
1$lk-.yanslmasl.inkisir-lziyi':
2. erkek adJ.
bazl ak$amlart GUne$battJktan
ve sabahlart GUne$' dogmadan
gorGlen hafif 1$lk.
(bkz : ziya-pa$).
a. b. I.) :
muz. TUrk mUziginde' vaktiyle kullandml$ en az
yedi aSlrhk bir mUrekkep makgm olup zamanlmlza
kqlml$nUmOnesiyoktur.
'
zir·ke$ide
(a. I.) : 1. 1$lk, aydmllk.
ziya'
in'ikb.1 ziyi' : fiz.
fiz. J$lgln kirdmasi.
zivi·yi muntafi :
sonra batl ufkunda
once dogu ufkunda
(a. i.) .' degi$ik ve ka-
rl$lk alma.
ziyafet
(a. i.): 1. misafir ka-
bOI etme. 2. misafire yedirip ic,;irme, $olen.
(f. i.)
Zlb, zlnet). 2. erkek adl.
1. sUs, bezek. (bkz:
ziyai, ziyaivve
(a. 5.) :
ziyaya ait, ziya ile i1gili.
1431
Ilyan
~b
ziyan
~an~tan]. (bkz
(f. i.) : zarar, ka'y,p [ka-
hasar, zarar).
)~. t~
ziyi.nisar
zubban
~L,,:,';"
(a. i. zabb'ln c.)
keleler, kelerler. (bkz
(a. f. b: s.)
1$lk
serpen. (bkz : ziya-ef$an, zlya-pa~)0"
karten-
zlbab).
(a.1 zabit'inc.). (bkz:
zubbat
zabitan).
(f. b. 5.)
ziyan
zu-biizOr-i mahfuza
)J).'..J~
-U;#
ba~ka bir dl~
bot. tohumlarJ
edici, zarar edici; zarar veren.
(a. /:>1.) :
mahfaza· ic;inde bu·
lunan *b.itkiler.
(f.b.i.)
:dvan·kari
ziyan"
ziya"pa~
~an,
1~lk,
/i!'
zucret
karllk.
J-~
l:...a
.( a.
rek darllgl. (bkz : ducret).
f. b. s.) : ziya sa,;'
aydlnlJk veren. (bkz: ziya-bar, ziya-ni-
sarlo
..:",L~
ziyaret
gorU~miye.
gitme, gidilme. [ziyaret-gah manaslna cia
kullandll:-fiade-i zjyaret : ziyarete gelenin' ziyaretine gitme.
ziyaret-i resmiyye : resml ziyaret.·
.
ziyaret-gah
lS j
%ucret-ver
Y"..)i;:'
)
(a. f. b. s.)
(f. s.)
zud
slkmtdl.'
e;abuk, tez, acele, he-
~abUk.) .
men alan. (bkz
l:~ '\ -' ~
zOcl-5s. 115
(a. f. b. i.)
mezar 1 ).
kalb Uzerine vakit vakit gelen
(bkz : ducret-ver).
.
~
olC~)~j
ziyaret veri, tUrbe. (bkz :
ziyy
zucret-i kalbiyye
slkmtl.
(a. i.) : gormiy€ gitmer
J .. J
(a. i.): ie; slkmtlsl, yU-
..:"..
(f. b. s.)
Q
~J
her
gorclUgU ilc clost alan kimse.
(f. b. i.) : dU~Un-
jlJ,;\ -',9)
zOcl·endaz
(a. i.) : dl~ gorUnU~, kdik, kl-
meden, hemen akla' gelcligi gibi soylenen ~ey.
yMet.
ziyy·i ulema : ulema kdlQI.
(f. b. i.) : vazHesini
zu.d-hlz
zizefun
(a. i.): Ihlamur agacl.
zizefuniyye
c;ok <;abuk !=Joren hizmetkar.
(a. i.) : bot. ih-
c;abukluk, tezlik:
lamurgiJler.
(f. a. b. s.)
zucl·nakd
J~
zu- -
(a. sJ : "sahip" manaslna keli·
melerin ba~lna .gelerek *birle~ikler meydanagetirir.
Zu-erbaat-i1-adla' : geo. *dortken. Zu-semaniyct·i1·viicuh: geo. sekizyUzlU, fr: octacdre.. gibi.
zu'
~ ".4
para
odemeyi 'geciktirmiyen c;ok zengin kimse.
zOd-res
~en,
(a. i. c. : azva') : aydmllk, 1~lk.
-' ,Q)
,-'" j
(f. b. s.) : c;abuk eri-
c;abuk yeti~en.
~~.-J
zud-sir
-'
~j
(f. b. s.) : 1. bir
.~ey-
den C;ubuk doyup usanun.2. faydaslz. 3. kotU huy·
lu.
zuafa
c.) :' 1. bUyUk tlmar sahipleri. 2. kefiller.
j~)~
1432
g~o.
(f. b. s.) : daha <;abuk.
t)A.,;.,}/ \ ~"!) J~
!JOO.
(a. b. L) :
*c1ortgen, Fr. quadrangle.
zu-erbaat-i1-vucuh c J-?' "II
(a. i. zi'b'in c.) : kurtlar,
canavarlar. (bkz : ziab).
J
zO-erbaat-i1-adla'
(a. s. zeal11ct'c1en. ·zalm'in
zuama
zu-ban
zud-ter
(a. s. zalf'in c.) : zaYlflar.
*c1ortyUzIU, fro t6traedre.
~.!;I J~ (a. b. s.) :
%ulmanl
4
zu.esmar.. liihmiyye
<I.}- ,) U-
JJ
\
(a. i. c.) : hesapta 01-
(a. b. i.) :
mryan, umulmadrk hadiseler, raslaYI~.
bot. yuvarlak, goz gibi meyvalan olan *bitkiler.
zufr
(a. L c. : ezfar) : tlrnak. '
(bkz : uzfOr 1 ).
zufr·i miiltehim
hek. a.,..ak
rrnrn ete gomUlmesi hali.
lS.J..i1;
zufri
tlrnakla ilgili. 2. trrnak gibi olan,
zu.haddeyn
trrnakla-
tlrnakla~an.
",':~) . .b ...P
(a. i.) : ,sarma, peh-
livanlann yaptlklarr bir oyun. '[gUre~<;i, kendi ayagrnl arkasrnda bulundugu hasmrnrn ayagrnrn i<; tarafrna sokup dolamasl].
zuhr
(a. b. s.) : nasibi olan,
vaye·dar, vaye-mend).
.J;'~
J\; j
zukak
c.
mat. *birterimli, fro monome.
ko~eli
cisim.
(ltka" uzun okunur.
~iir.
("ka" uzun okunur. aJ i.
ezikka) : sokak.
zu.kesir.i1.vuc:Oh"J?'")\
~~)J~ (a. b. s.) :
,geo. c;ok yUzlO, c;ok satrhIJ [cisimle~].
z~la'
t){.J:,
(a. i.) : hek. binek hay-
vanlannln
ayaklannda C;lkan ve hayvanr aksatan
bir hastallk.
(a.o i.) : mazlOmun hakkl,
(a. i.) : ihtiya<; zamanl i<;in all-
nan ve saklanan ~ey. [en c;ok man'eviyatta kullanlIlr : a'mal-i saliha insanrn zuhrudurJ,
em~na.
fels.
a$ere~.i1 vih:uh "~.:"" YI ; .r~~ ~4\ J ~
zukafiyeteyn ~~Ij J~
(a. b. s.) :
.12"" J ~
(a. i.)
a..b. s.) : ed. iki kafiyeli
zu-hadd·i vahid
zu-hazz
zuhuriyye
zu.isnii·
(a. b. s.) :
\ mat. *<;okterimli, fro polynome.
klsmetli. (bkz
orta oyunu takrml.
(a. b. i.) : geo. on iki
iki terimli, fro binome.
~)r1;
zuhOri kolu
tisme.
(a. b. s.) : mat.
zuhariyye
(a. i.) : 1. orta oyunun-
da komik rolUnu yapan kimse. 2. erkek adl.
ba~parmak
(a. s.) : 1. trrnaga ait,
zu·hadd·i kesire
is )~..~
zuhOri
zu.lem. )_1.:,
(a. i. zalma ve zulmefin c.) :
I
karanllk. (bkz : zu/em, zu/mat, zulOf'!"lat).
zuhr
(a. i. c. : azhar) : ogle, ogle
.Jt'1;
vakti. Ba'de·z·zuhr : ogleden sonra. Kable.z.~uhr:
ogleden once. Saliit·iiz-zuhr : ogle namazr.· Vakt·i
zuhr : oqle zamanl.
zuhrj.
':'1.c-11
zulemat
zulJan
lS .Jt....t~
( a. s. ) : ogleye ait, ogle ile
i1gili. (bkz
zeval!).
zuhruf
0.J;' j
( a. i. c. : zeharif) : 1.
altrn, sahte zinet. 2. yaianci sUs,
gosteri~,
yaldlz.
zu·hudud·i kesire ,)~':~)J J-b- J~ (a. b. s.) :
mat. *c;okterimli, fro polynomes.
(a. i. zulmet'in c.)
(a. s. zelll'in c.)
t·
)'~
(a.
L) :
zeliller.
(bkz : zila/).
zulm
l
to'
A~
(a. i.) : 1. biro
~eyi
kendi
\
yerinden ba~ka bir yerekoyma. 2.' zuli.im, hakslzI;k, cziyet. (bkz
sitem).
zu.l.maa$eYIl
~ l..l \ !,.)
hem karada, hem de suda
zuhOr
ka-
ranllk. (bkz : zulem, zulmat, zuli.imat).
(a. b. s.) : zool.
ya~lyabilen
hayvanfar.
qorUnme, mey-
tUreme. Nageh.zuhur :
dana <;Ikma, ba~gosterme,
anSlzrn, vakitsiz oluveren. Nev·zuhOr : yeni <;Ikma,
moda, yeniyetme.
zulmani
(a. s.) : zulmetli, zul-
mete, karanllga mens.up, karanllkla ilgili, karanllk
·olan.
1433
..:,,~~
zt.hnat
(a. i. zulmet'ln c.)
ka-
ranllklar. Bahr-j zulmat Atlantik okyanusu. (bkz:
zulem, zulUmat, zulema.t).
ZUfAll
": II,
~
zulmen
(a. zf.) : zulOm yaparak, hak-
slzlJkla.
(a. i. c. : zultimat, zule-
zulmet
(a. f.b. s.)
karanll~h
artlran. (bkz: zulmet-feza).
zulmet-fez& Ij..::..~
(a. I.) : Mekke'de K6be hi-
(a. f. b. s.)
karanh-
zur-biiz
(f. b. s.) : 1. kuwetle,
);J)
zorla, cebirle oymyan, kuwet oyunlarl gosteren.
sanatkar. 2. kuwetli.
zu,.-h&ne
ke~1 gibi
ezlaf).
ZIIf'In
hayvanlarln ~atal
c.)
tlrnaklarl.
(bkz :
(a, i. zdl'm c.) : golgeler.
(bkz : ezlal, zJlal).
(a. i. zulmet'in f.)
ka-
ranllk. (bkz : zulem, zulernat, zulmat).
{' j
zu'm'
2. $tiphe. (bkz
i1gili
(a. s.) : 1. batJl zan, 'sanl.
gtiman, reyb, sekk, zann).
..:"l:~j
zu'miyyat
( a. .I. c.
ezan'in) : zanlar,
So
J:.: J"
(a. b. 5.): hek. tizerinde
yumrular olan vticut organlanndan biri.
zur
(f. i.)
: kuvvet, qtic. Jbkz:
zur-I bazu : kol kuvveti.
zur-I bazu-yi irfan : bil!=]inin bazu !=lticO.
)Jj
(a. 5.) : yalan, asJlslz, uydurma
. [soz]. $lihid-i'zur : yaianci sahit.
/
(f. b. 5.) : kuvvetli,
JV)J)
gti~lti.
(f. b. i.) : [asll :
(a. i;zar'ln c.) : inek ve ben-
zeri gibi/ hayvanlarm memeleri.
zuru ii ziiru' : ekinler ve sOt Orunleri.
zuruf
J J..)~
(a. i. zarf'ln c.) : zarflar,
kablar.
JJ))
1.
(a. i. zlrr'ln c.)
du~me-
ler.? bot. tomurcuklar.
c\! I.....,~ I :l::1,.' J';
(a. b.
i. ) : hek. (bkz : zat-Os-serSfet-fs-selase).
4:-'Lc" Jj
(a. b.
5.) : geo. sekizyuzlO, fro octaedre.
zO~sjttet-i1-vucuh ,) J:'"'}\ 4.:.... J';' (a. b.
5.) :
geo. altl ytizlti.
zU-ljefeteyn
n'iru ).
1434
)J)
zO-semaniyyet-i1-vucuh /O.J:'"'} I
zu-niitu'
zur
~.:..
zO-ser&set-i,;,ljerlife
b
0·
~
samlar.
~Iklntdar,
(f. b. s.) : zorhyan.
"sOr-n§l" d,r]. (bkz : sur-nan.
zurur
(a. i. c.) : batd zanlarla
seyl~r.
zunun
zur-mend
zuru' t.J~
..:"W~
zuliimat
b. i.) : spor_saronu,
inek, koyun,
zur-nlii
J)~
zulul
ct.
c\.I'\.;..)J)
zOr-k&r )S..iJ)
(a. i.
(f. s.) '. zorbaeasma,
kultip.
gl artlran. (bkz : zulmet-efza).
zulufJP
ma'mOr'un
(f. b. 5.) : 1. kuvvet, gti~lti.
4..iJ)
zur-b&
Beyt-i
zorbahkla, zorbaya yaklsaeak yorda.
zulmet-i ten : vticut karanlJgl.
Ijl..::..,J1;
L I~
za'slnda olarak gokte bulunan
bir adl.
zOrb&-y&nec\.l·~4JJ)
zulmet-i ebkem : dilsiz karanllk.
zUlmet-efz&
(e. s. zadf'ln c.) : 1. za-
2. zorba, bir isi zor19 yaptlran.
karanllk. (bkz : deycOr).
mat, zulmat)
~..)~
zuraf&
rifler, nazik, ince duygulu-,' hos konusmaYI bilir
zeki kimseler. 2. sevlel kadml~r.
~~.J j
(a. b. s.) : 1. I iki
dudakll. 2. bot. ta~yaprakclklan iki dudak seklinde
olan ~ic;ekler.
zu~tiivPYc
~\ J~\
a'Ie-1 mebiz
(a. b. i.) : bot.
tistUnde bulunan·
ttivey~leri (ta~lan)
~jc;ekJer.
I
t-J'- Jj
yumurtallgm
zOhbln
zO-tijveye kesir-ul-vureykat
.r}-)
t·J'· J~
zObdJ
(a. b. i.) : ta~clgl ~ok yaprakh olan
.:...l,A,J,r1
~i~ekler.
zO-tijveye vahid-ul-vureyk
t·y· J~
~~)}\ ..l;;> J
, zuyuf, duyuf . ...J y:.:.a
~i ~ J~
zu-zeneb
zubiir
zubib, zubibe
4>. 4~ , ",:,,4 ~
(a.
i. c.:
zibbin) : sinek. Ceniih~1 zubiib : sinek
kanadl.
Tani!,!-i zijbiib : sinek Vlz"tISI.
zubiib-I bakari : zool. bOvelek, slglrlara' musallat olan bir sinek
(a. i.) : biy. bogazdaki Wk-
)J'j
(a. i. zibr'in c.)
1. mek-
Jj
zubur
(a. i. zebOr'un c.)
1. kitap-
lar. 2. mektuplar.
zUeGe, zucaee
.
(a. s.) : 1. derhal oldOren. 2. '
gObrele-
tuplar. 2. kitaplar.
~em, kakOI. ZQ·z;uibe : kuyruklu YlldlZ. (bkt :
ahter-i gisO-dar, kevkeb-i zO-zeneb).
...J\C j
1. pelmOrdelik. 2.
<\:j~ J J'j 'H. b. s.)
zubOI.yifte
4>.1 J~' (a. i. c. : ~evaib) : zOlf, per-
yerli Cezayir askerlerinden meydana gelen bir Sl"If. 3. bu askerin giydiQi silindir ;seklindeki fes,
(a. I.)
nip kuvvetlenmis olan.
(a. s.) ; "sahip" manasma kelime-
I
(a. i.): 1. yazl" ku~iik sey.
saranp so";na.
lerin ba$tna gelerek *birle~ikler. meydana getirir.
zu-I-eeniiheyn : 1) zahiri ve battni ilimlerde Os tad
olan zat; 2 )zool. ~iftekanatillar. Zij·l.el1dib·:
kirpikliler.. gibi.
ziiif
JJ')
zUbOI
:. kuyruklu.
Kevkeb.i zu·zeneb : kuyruklu YlldlZ. (bkz : ahte,r-i gisO-dar).
zu- -J~
;:!j
zubeyr
2. erkek ad••
zif~n).
(a. b. s.)
(a. I. zebed'in c.) : 1., ko.
pOkier. (bkz
ezb8d). 2. (a. I. zObde'nln c.):
zObdeler, ozier, "'ozetler, "'sonu~hilr.
(a. i. zayf'ln c.) :, mi·
safirler, konuklar. (bkz
tereya~ana 6it, tere-
(a. s',)
.~)
zUbed
(a. b. i.) : bot. taci yekpare olarak tesekktil eden
cic;.eklerdenher biri.
zuibe
<S~j
yagh cisimler.
<\:,,"1;.. j
It
~~j
Slr~a,
(a. i.)
cam, sise.
~I;..j
zucici
(a. i.):
1. camel, sJr~acl.
2. s. slrcadan, eamdan yapllmlS.
zucaei,
zueaeiyy~ ,,::,,"I;..j'~~j (a.
~adan
yapllmlS. Mevidd-,
eamdan yapdmlS kaplar.
"::""1;.. j
zucieiyye
5.): sir-
zucaeiyye: slrcadan,
(a. i.)
cam ve
slr~a
kaplar.
rOk damarlanntn iltihabl.
zubile
.J~~
zuban
J~j (f.
zi:ibbid
Aj
) ,:"" j
(a. i. zeer'in e.)
zecirler:
onlemeler, yasak etmeler; zorlamalar;
eziyetle"; anqarya call~t"malar.
kovmalar;
zueOr
(a. i.) : mum, kandil fitili.
i.). (bkz : zeban).
zugabe
4>
I.e j
(a. i.) : 1. kaymak [sOt·
("g~"
uzun okunur. a. i.) ;
tenl 2. s. degersiz sey.
zubd
~.j
(a. i.)
tereyagl,
kaymak;
sOWn icindeki yaqll madde.
zubde
.:l-".J
(a. i. c. : zObed) : 1. bir
sevin en se~kin par~asl. 2. oz, *ozet, *sonu~. (bkz :
netke).
'
zubde·i makal : sozOn ozO.
'Zuhal
...1> j
( a. h. i. ): astr. Sekendiz,
SaWrn gezegeni. [nahs-I ekber say"", gam, kaygl
vericidir. Ahmakllk, cilhillik, pintilik, yalan Ve fenallk, bu ylldlztn alttnda doqanlarda olur 1
zuhban
01-:-41~ (a. L zeheb'in c.) : alttnlar.
(bkz : ezhab, zOhOb).
1435
ziihd
ziihd
(a~
..I.AI j
($..I.Jb j
zOhdi
I"ts"'j
zukim
i.) : her' tUrlO zevke kar$1
(a. i.) : nezle.
. zukam-. muzmin : hek. kronik nezre.
koyarak' kendini ibadete verme.
zuhd-i hU$k : kaba sofGluk.
zukr
)"1
(a. s.) : 1. zUhde mensup,
\)"1
j
zukran
zUhd i1e i1gili. 2. i. erkek adl.
(a. i.) : yUrekte olan dU$Unce.
(a. i. zeker'in c.) : erkek-
ler. (bkz : zikar, zikare, zUkOr).
~ ..1.4) j
iOhdiyye
(a. i.)
fels. c;ilecllik,
ziiheyr
("ka" uzun okunur. a. I.
zukun
fr. ascetisme.
;~J1) j
(~.
i.) : bot. 1. c;ic;ekcik, kU-
c;Uk c;ic;ek. 2. Banet Suad kasidesinin sahibi
Ka'b'm-kendisi gibi $air-babasl.
olan
zukur
)J~
(a. i. zeker'in c.) : erkekler.
(bkz: zOkran).
,~lJ\j
zuhhid
zekan'tn c.) : ikl c;ene kemiQinin a$aglda birle$tigi noktalar; yUzUn alt uc;lan; c;eneler.
(a. s. zahid'in c.)
zahid:
zukuret
ler, c;ok i:l$ln sofular; kaba sofular.
(a. i.) : erkeklik.
':")Jf';
zukuret ve unOset : erkeklik ve di$i1ik.
Iuhre
oV" j
(a. h. L) : astr. CobanyJldlzl,
zuhre-cebi'n ~.~ 'ovA" j (a. b. s.): yOzU ZUhre.
ytldlzl gibi parlak olan.
4:. ,,~ j
zuhrevi, .zuhrevivye
~ ($J/"> j
(a..
S.
va
i.) : frengi ve belsoqu.kluQu gibi hastallklar.
zuhub
'":"" ~';
(bkz : ezh§b,
mahvolma, yok 01-
(a. L)
ma; hOkOmsOz kalma.
zuhul
(a. i. zahl'in c.) : du~manltk
J .J>';
JJJ1)';
i~in
c;okluqu yOzOhden ge-.
:'
ezhar) : darllkta
C;I-
~ey.··
).JJ1) j
. ( a,.i. c.) : c;ic;ekler. (bkz:
).J4)j
(a. L)
ezhar).
parlakllk, panldama.
.:,,)~ j
14:16
(a. b. s.) : tas. halkl zahir
zulam
r" ":J j
ve halkt.
(a. s.) : zOgOrt, paraslz.
(a. b. s.) : tas. hakkl za-
hir ve halkl batm goren [kimse],
zij·l-canibeyn .~·~I J';
birine yaktn iki slra Ozerine
*bitkiler.
zO·I·celal
J~\
J,)
(a. b. L)
bot.,bir-
dizilmi$ yaprakll
(a. h. i.): celM, ululuk
sahibi olan Allah.
(bkz : zUhOret).
zuhuret
(a. s.) : yumur-
ve hakkl battn goren [kimse].
zO-I-ayn ~..J I J';
C.
karmak ic;in biriktirilip saklanan
Ilk. (bkz : zOhOr).
:J"i j
yumurta akl vasftnda olan
r
(a. L) : 1. dalgtnllkla unut-
zuhur ..J;'';. (a. L
zuhur
zulaUf zijliliyye 4.~":J j
ta aktna benziyen,
maddeler].
zu-I-akl ve-I~ayn : tas,' hakkl halkta
hakda goren [kimsel
ma veya geciktirme. 2.
ciktirme. (bkz_ : zehl).
zuhur
zulal.i vasl : sevgiliye kavu~mada insana leziz
bir su qibi hayat veren tad. 2. hek. yumurta akl,
albumin. $ibh-i zulsl : hek. fro albuminoi'de.Tehek. iclrarda ~lbUmin bulunma
bevvul·i zijlal
3. kadtn adl.
zij-I-akl . J£,J \ J';
lar, ocler, intikamlar.
zuhOI
gOze!, tatll suo
zUlal-i la'i : dudagm tadl.
(a. i. zeheb'in c.) : alttnlar.
zUhb~n).
zuhuk. JJ4)j
(a. i.) : 1. saf, hafif, soguk,
zOlil
Culpan, Kervanklran, VenUs.
(a. L)
partldama, parhak-
zu·l-cenih
(~\ J';
(a. s.)
her yana, her tarafa gelebilir.
c;ok tarafll;
zu.l·tara.feyn·i
zu.l-cenaheyn
~>~\;~
(a. b. s.): 1. iki
kanadll; mec. zahiri ve batrni, yant dUnya ve ahirete ait bilgisigeni$ alan' kimse; zahiri ve batml
ma'mur, mes'ut, bahtiyar alan kimse. 2. zool. C;iftekanadldar, fro djp~eres.
zu·l.hiifir
.)911I ~,~ (a. b. i.) : zool. *tovnak- .
IlIar, tektlrnakl. hayvanlar, fro onguJes.
WI J~
zu-I·hasale
zu.l.kafiyeteyn ~:i~l.iI\J:' ("ka" uzun o~unur.
e.
4.k -,-~ ) L.~ :J \
zu.l.e$'ar'l mebsOte
J')
(a. b. L) : bot. tUrfU organlar. Ozerinde tUyleri
alan bitki.
b. s.) : ed. iki kafiyeli' nazlm. Mesela' "hangi
akil der ki aneak (rah }-I (gUl$en) den qec;in "'bir
($lven) den gec;in,i
de ,gafiller; $U (na li$gah }~I
beytinde aldugu gibi.
zu-I·kalevi
zU-,I-evbiir ' )J)l1 J:'
(a. b. i.) : bot. Uze-
<>J.l.li:JI J:' (a. b.s.)
zU.I.karneyn
l~lj
Zuleyha
(f. h.
i.) :
Hz. YOsuf'un
refikasl. (bkz : Zeltha).
uJ j
zUlf-i bi·karar : durmadan $ekil degi$tirell zUlf.
sev~ilinin
gonfU sUsliyen, !=lonle
zulf-i yar : 1) sev~i1inin zUlfO, saC;l; 2) mec.
yalnlz "zUlfiyara dakunmak"
menfaat, C;lkar.
c1eyiminde qec;er 1 .
r
(a.'L) : yakla$ma, yaktnllk;
<L.AJ j
(a. i.) :, 1. kyc;Uk sac;ak, pUs-
kU!. 2. eski sOlOs yazlsl eliflerinin ueundaki c;enge!. ,
zUlfekar
JI",AII J:'
zu-I-kaviifi
(a. b. i.) : ikiden
zull
J:,
(a. L) :
al~alma,
horluk, hakir-
lik. (bkz
zillet).
zull-i teslim : teslfm alma alc;aklri::ir.
J> \}JI J:'
(a. b. L)
zool.
kamc;r1r1ar.
%u-I.mai$eyn , ~~ I J';
(a. b. s.) : biy.
ikiya$aYI$11. [hem karada, hem suda ya$lyabilen'
havvanlar]' fro amphibie.
'
zu.l.matlaeyn ~..lh1 I J:' (a. b. i.) : iki mat-
derece.
zulfe
(a. b. s.) : 1. ·iki
Mesela.:" (erbBb)-l
fazla kafiyesi olim nazlm.
(kalem) ma'rifet-amOz-i (Umem) dir * (adBb ).(
(kalem) dir" bevtinde
(Umem) mahasal·r feyz-i
oldu~u qibi.
zij·I-levahik
zulf-i mU$g.bar : misk sac;an zUIf.
zUlfa
0Y .)3.1 I.,:'
boynuzlu. 2. (h. i.) : Kur'an-I Kerim'de adl gec;en
ve neb! mil veil mi aldugunda teredr:lUdedilen zat.
3. (h. L) : [rivayete gore] BUyUk iskender.
(f. L) : 1.> yUzUn iki yanrndan
,sarkan sac; 100esL 2. sevgilinin saC;l.
zulf·i arus (gelin sac;.) : 1) bot. fasulye .cin·
sinden bir *bitki; 2) g. s. fildi$i, ayma ve kakmalarda "arabesque" benzer bir motif; 3) bir yazl
sitili.
zUlf-i dil·ara :
ha$ !=lelen zUlfO.
kim. kalevi
maddeleri alan [cisimlerl
rinde veya Inihayetinde ufak tijyleri olan *bitkiler.
zUlf
(a. b. i.): bot. ka-'
vuzlular, fro glumiflores.
zu.l.ehdab'"7I~Jb:J\J~(a. b. s.): zool. kirpik·
Iiler, fro ciUes.
mufevve~le
).iciI \ ",:,
("ka" uzun okunur. a.
L) : Hz. Muhammed'in Hz. AJi'ye armagan ettiQi
ueu c;atalll klllc;. [Hz. Ali'nin kahramanea kullanmasiyle Un kaZanml$tlr].
zu-I·filkateyn
~.lliJ \",:' ,( a. b. I.)
bot;
r!=lazel
zu.l·mefasll
vey3 kasidel
J...:t Li.t \",:,
(a. b. i. ve s.) : zool.
mafsalll (hayvanlar).
zu-I·metili'
c:llh.t \ J:'
(a. b. i.)
ed. ikiden
c;;ok matla. clan gazel veya kaside.
%u-I-mimas
U"'~l I J~
(a. b. I.)
%001.
si-
fonlular.
*ikic;enekliler, fro dicotytedones.
zu.l.galsambt.il.musaffaha,
la'" alan
,~I ~~...J;.l \ ",:,
(a. b. L) : yasslsoJungac;lrlar, fr.' lamellibranches.
zu-I-tarafeyn-i mufevvehe
(a. b. i.) :
%001.
bir c;;e$it $erit
u.Ju ~~)J I J ~
so~ulcanl.
1437
zij.l·uhuvve
zu.l.uhuvve 0.,';" ~\J~ (a. b. L)'
,J) ~
(a. s. zelOl 1 m c.) : yava~
ber'in
zu.l·vureykateyn.j muzaafeteyn
.,.:.1 \J~
(a. L)
YOnus Peygam-
lak~l.
1. iki
evliyaullah'tan blr zat.
Zunnun., Mlsri
yUziU. 2. geo. iki duziemiL
~.ci.d..a..
j
Zu·n·nun
Ve ba$' yumu$ak olanlar.
zij.l.vecheyn ~j\Jj (a. b. s.).
(a: i. c. : zEmanir) : papas·
larm bellerine bagladlklarl uc;:lan sarklk, ipten orme kU$ak.
lik organr alik ile bir olan *bitki.
zijlUl
)L'j
ziinnar
bot. erkek·
~:AJj}\ J"
~J~
zijnOb
(a. i.)
gUnahlar. 2. (zeneb'in c.)
eznab).
(a. b. i.) : bot. bir sap Uzerinde iki$er
1. (zen!:)'in c.) :
kuyruklar.
(bkz :
iki$er yaprac,klardan meydana gelen yapraklar.
..t•..l~ I J';
zu.l.yedeyn
zurife .ul)j (a. L) : zuraf8.
(g. b. s.) : zool. iki
zulzil
..J I) j
zelzele, sarsJlma,
(a. i.)
V- j
zurare Q))j (a. i.) : Sat;mtl, saellan sey.
(a. i. zumre'nin c.)
zumre·
oV- j
zUmre·j , hOban : guzeller
*alttakrm.
zumum
i .,A~
(a. i. zemm'ln
c~)
..t.~V-j
':
~~V- j
(a. I.)
[her seytn] ardl
I
zunbOr.8ne ",'I)>;,'j
(a. f.
v.) :
esek artSI
~b'>
zurriyyat
yat) : nesil,
HI. sapclk, kOcuk sap.
zuneyb.j zehra : bol. cicek sIlPclf;ti.
(a. i. c. : zerarih):
(a. i. zurriyyet'in c.) :
~)~
ku~ak,
. (a. i. c. : zerari, zurriy·
soy, dol. (bkz : zurriyyat).
ziirrOh, zerrOh CJ)~ , (J)~
(a. I. c. :
zerarih) :zool. kuduz bOcei:iJ.
gibi; sinek 9tbJ.
(a. I.) : 1. kuyrukt;uk, kO·
CI. )
boc~m.
zurriyyet
zunbOr)>;,'j (a. I. e. : zenabtr) : 1. e$ek
1438
(a. L zari'in c.) : ziraatc;i-
nesiller, kU$aklar, soylar, doller. (bkz : zerari).
ansI. (bkz : tOnte). 2. G., S~ btr yazl sttill.
~uk kuyruk. 2.
\)j
zurrah, zerrih Cl)~
zool. kuduz
arkasl. (bkz : zlnAbe).
":"'~ ~
t
zurra'
(a. I.) : 1. zumrut. 2.
zumurrudi, ziimurrudin
zuneyb
(a. s.) : mavi, mavimtlr.i.lk
zem·
(a. s.) : ztimrut gibl, zOmrUt rengtnde, yemye$iJ.
",y~
..:..9 )j
zurkat
[renk].
s. niec. pek ye$i1 [renk].
zunibe
(a. s. zarif'in c.). (bkz
zurafa).
Jer, c;:iftc;:iler, ekinciler.
~V- j
'guzel dO.
minder v. b ... gibi].
zurefi
I
cemaati. 2. zool.
ler, yermeler, klnsmalar, sYlplamaiar.
zumurrUd
$eme. [hal"
(a. i. c. : zumer) : 1. boo
10k, tak,m, cemaat, topluluk, Slnlf, cins, grup.
(a. i. c~ : zerabi)
zurbi J)j
reier, gruplar. Sure·j zijmer : Kur'an',n 39. sOresi.
zumre
(a, i. zira'in c.'>. (bkz "
ziraat).
deprem. (bkz : zelzal, zilzal).
flimer
jb)j
zur'an
elliler, insanlar.
zurO'
t.. J)j
zurOd
"'J)j
(a. i. zer'ln c.)
ekilmi$ tar-
lalar.
(a. I. zerd ve zered'in c.):
sava$c;"arm .halka harka orUlmu$ zlrhlan
.
.- '
zuyOt.i
JJ)j
zurOk
(a. i. zerk'in c.)
$Irmga
zU·Nekleyn ~\J~ (a. b. s.)
kim. iki
$ekilli.
zuvabe
(a. s. zair'in c.) :ziyaret-
zuy.uf
..,Jyj
(a. i. zeyf'in c.)
kalp, silik,
4.>. \ J~
(a. I. c.
zevaib). (bkz
zuyOI
JJ:~
(a. i. zeyl'in c.) : kuyruklar,
etekler, ekler, ilaveler.
zuvvik
ad.
)J)
karJ$lk paralar [maden].
zuabe}.
muzi~inde
zuvvar
c;i1er, gormiye, hatlr sormlya gidenler.
yapmalar, $Irmga etmeler.
JIJ~
(a. i.) : muz. eski Arap
ses. notalarmm . mecmOuna verilen bir
zuyut
~yj
. (a. i. zeyt'in c.) :
ya~lar.
zuyut.i tayyar: kokulu, Itlrll ve u~ucu ya~Jar.
,t4J9
')
iLAvE
Lagana .bulunmayan kelime, terkip, deyim ve terimler
A
<)~I-"I
ab-dade
SLI verilmi~,
(f. b. s.) :
sulanml~.
abes-gu
.J-(-~:;:'
(a. f. b. s.) : bo~ soz
soyleyen, sa<;:ma ~ konu~an.
abeslyyat
..:"Lt..~
i~e
(a. i. c.):
yara-
(a.
j.):
hadlere -nokta
koy.
.
abo, Kevser: 1) Cennet'teki sulardan biri; 2)
anonim btr edvar-I
ilm-i
OOvarda
acem·rast: muzo adma Klr~ehirli Yusuf'un edvarlnda (XV.'yy.) rastlanan makam.
l1'Yan'm dergisinde (XVII. yy.) rastlanan makam.
abo, haclet: utanma teri.
ab, iskender: (bkz: ab-I hayat).
acem·,rak: muz. adlna anonjm bir
raSitlanan makam;.
acem.u"ak: muzo adlna mUstakimzade; SUley7
maz ~eyler, sa<;:mallklar. (bkz: tiirrehat).
muz. adma
r-~
acem
mao
_musikide
rastlanan makam.
ace":!-zirke,ide: muz. adlna Klr~ehirli Yusuf'
un edvannda (xv. yy.) rastlananmakam.
acini
-.s:J:
...
(a. s.) -: 2) kim. hamurum·
su, fr. pateux.
abo, muallak: 1) gok; ,2) gUzellerin' <;:enesi.
'ab-' mun'akid (donmu~ su): 1) buz; 2) kl.
11<;:, han<;:er; 3) ~i~e, biliOr. (bkz: ab-, mUncemid):
~arap.
ab·, Teberistan: Taberistan veya
Mazenderan
0
su-
ya: "dur!" dersedurur, "ak! " de~se akarml~].
abo, Teberiyye :suyu yedi sene- akan ve yedi
sene kesilen Suriye'nin Teberiyye kasabasmda bir
imi~.
abo, zindegi: (bkz
:ab~1
* odevleri.
adad, kesriyye: gr. kesir saydarl'.
adlid·, mutebayine: mat. * ~sal sayJlar (afa·
larlnd~-) .
adad-, rutbiyye: gr. slra sayJlan.
adild-, tevziiyye: gr. Ule~tirme saydarl
adale~1 ciildiyye-i unk: anat. boyun deri * kasl,
fro platysma.-
hay~t).
libile-i ruh-j felek: astr: yddlzlar.
abnusiyye
fildi~i, fro ivoire.
adale-i cebhiyye: anal." aim, * kasl.
abo, zindegani: (bkz:, ab-I hayat).
. "
(.6
adab-, asliyye: gr. *asal sayd,ar.
den'len bir dag tepesindeki plnar. [bir 'kimse
pma,r
w-_II
ad~b-, mun~zara: konu~ma
abo, murde: donuk, akmayan suo
ab;, nab (saf su):
ac-us-sinn
-~ f': '
adale·i daliyye: anat. delta * kasl, fro muscle
(f. a. i.) ; bot. aba-
deltoi'de.
adale-i fahziyye:
nozglller, fro ebenacees.
anal.
uyluk * kasi.
adale-i h,yatiyye: anat. terzi * kasl, fr: muscle,
ab-seyr
"'~--~ T
(f. a. b. s.):
su
gibi
akan, ~UrUyU~U <;:abu~ at.
Acaib-iH·MahlUkat
(yaratl klar~n
acaipligi):
yUzyd mUn~lIerinden Yazlcloglu Ahmet -Skan'
xv.
couturier.
}
adale-i hlcab' haciz: anat. d:yafram * kasl.
adale·i kalb: anat. yUrek * kasl.
adale-i madgiyye: anat. <;:igneme * kasi.
In Arap<;:aden tercUme ettigi, yer, gok ve denizlerdeki garabetlErden -bahseden eseri.
le orbiculaire.
A'ceb·iH-Acaib: 2) Manyasll Mahmut'un dine
ve hekimlige ait eseri.
adale-i mefsa: anat. yallz * kas, fro muscle
lisse.-
adale·i medariyye: anat. <;:evre *kasl, fro musc-
3
/
adale-i muasslra
adale·i muasslra : anat.
* ka~,
* bUzgen
fro
muscle' sphincter.
adem-j ifa : verine getirememe, yapamama.
adem-j inzlbat: * yasavslzltk.
adale-i mudhike: anat. gUldUrUcU * kas.
adem.j jrtibat: manto aynkllk, fro disjonction.
adale-i muhattata: anat. <;izgili * kas.
a,dale-i mukabile: anat.
adem·j istims': huk. davanln dinlenmemesi.
* kar~lt* kas,
fro
muscle opposant.
adem·i kabul: kabul etmeme.
adem·i levn: biy. * ak<;lnllk, fro albinisme.
adale.i mu~tiyy"e: anat. * tarakClSI * kas,' fro
muscle pectine.
adem·i IUzOm: gereksizlik.
karl~mamazllk.
adam·i mudahale:
adale-i mijra,bba'·1 rri·unharife: anat. *yamu1<kas, fro inuscb trapeze.
adem·i tabiiyyet: sosy. * baglmslzllk.
adale·i mijsennene: anat. dl~li * kas.
adale-i na'liyye: anal. * nal"insl
adem·i saHlhiyyet: * yetkisizlik.
adem-i ta'kib: huk. * kovu~turm~zllk.
* kas.
adem·j te'diye: 6dememe.
adale-i rahmiyye: anat. d61yatagl * kasi.
adem·i teniizur:
adale-i sadriyye: anat. gogus * kasi.
adale.i savtiyye: anat. ses * kasl, fro muscle
kim. bakl~lmslzllk, simetri-
sizlik.
adem-i temyiz-Ul.elvan: astr.
vocal.
adale.i seddacliyye: anat.
kas, fro
tlkaylci
muscle obturateur.
adale-i ·tev'emiyye-'i saklyye:
anat.
'*ikizkeSI, fro muscle gastro cnemisn.
adale-i zat.ijr-rUus·i selasa: anal.
u<;,
baldlr
renkindisi,
fro
indice de couleur.
adem-kij~
f.
(a.
b.
s.)
adam olduren.
ba~lf
* kas.
adat ij ahliik: sosy. tore, fro moeurs.,
adese·i
ayniyye: fiz. g6zleme
mercegi,
fro
oculaire.
adese-i mer'iyye: fiz.
nesne, cisim mercegi,
fro objectif.
aded.i asam: mat. * oransal saYI, fro nombre
.rationnei.
,aded·i asH: mat. asll sayllar.
~·il
adese.i mijtakarib: fiz. * yaklnsak mercek, fro
lentille convergente.
aded-i ii~ari: mat. ondallk say!.
aded·i ferd': mat. tek sayl.
adetl-i gayr-i 'muntak: mat. * orandl~1 sayr, fro
nombre irrationnal.
lldimet·ijl cenah: zool. apteriks.
. adime~-U1.ercijl:
olmayan,
~kl \ {'-~~
aded-i mevhum: anat. * sanal saYI.
aded-i , muntak : ,mat. rasyohel saYI.
(a. b. s.):
adine
<L':"~.)'\
adreng
C(; ..)'\
J
(a. i.) : cuma gUnu:
I
(f . .)
r. :
n:'1'h net, Sl k Ir;tl.
keder;
aded-i mijretteb : sosy. tamsaYI.
afet-i ab (su Meti): su klZI, denizklZl.
aded·i mijsbat: mat. pozitif saYI:
aff-I hususi: huk: kU<;Uk bagl~.
aded-i rutbi: mat. sira sayllan.
aff.1 umumi: huk. bUyUk
aded··,i silsile·i ale·l.vila: mat. aritmetik dizi'
aded·i tamm: mat. tamsayl.
aded-j tevzii : mat.
Ule~tirme
sayllar! .
e~i
e~siz.
aded-ikesri: mat. kesir sayllar!.
aded·i menfi: mat. negatif say!.
ayakslZlar, fro apodes.
adimet-ut.tijveyc: bot. *ta<;:slzlar, fro apetales.
adim-ijn-nazir
aded·i hakiki: mat. ger<;ek saYI.
7.001.
bagl~.
Afiyet: ~"')" Ba~yazarl Avanzade M. Suleyman
olan ve Istanburda yaYlmlanml~ haftallk tiP ve
sagllk gazetesl.
ahyan1
aftab-. magribi: krlltr.
ahmas-uf-kadem: anal. ayak tabanl.
agaze-i Kabili: muzo adlna anonim bir Kantemil" ekinde (XVIIl. yy.) rastlanan makam.
ahmer-isafra: biy. od sanSl, fl". bil/irubine
ahnasiyyc
agaz-. ze,nbur: muzo (bkz: avaz-I zenbOr).
-agin
~T.
n.
s.):
1.
"dolmu~"
~a~rlacak ~eylerin
\
kava, fl". bloc
ahek-i si,yah: rutObete dayanlkll bir
mento_
ahek-i tefte :
sonmemi~
ahen-a~iyan jl:_~
tre~it
tr i-
d -'";.\
ahremi
I
a ait, omuz ucu
anat. oml,lz ucu,
il~
l a. s.~ : anal. omuz uc:;V'
ilgili.
\
j\..~-;"\
ahteran
U. i. ahter'in c.) : yrl-
dlzlar.
Ahteri i Kebir (bUyUk yrldlz) : AfyonkarahisarII Mustafa Ahteri"nin 1545'te yazdlgl
Arap'tradan
TUrkc;eye * sozlUk.
ahCj-be~e
d:iki~
(f.b, i.):
,~
ahO-made
yUksUgU.
ahO-pa
(f., i.) : demir halka.
ahene
i.)
(a.
"A)l"'
(f. b. i.): oeylan yav,/.
rusu. mec. <;:eki,ngen, Urkek gUze!.,
kire~.
0A)\
(n. i.): bot. ananasgil-
fl". acromion.
en ga,ribi.
Ahali :2) Ba~yazan. Mehmet Beflzat olan' ve
Sofya'da gUna~ln yaYlmlanan blr gaze'te; 3) ba~.
yazarl Agah Slrrr Levendolan ve izmir'de yaylmlanml~ gUnlUk bir gazete.
ahcar-. dalle: cogr. * sapkln
erratique.
L:;.l"'
i .r;'\
, ahrem
manaslna olarak kelimeleri s'lfatlandlran bir ek:
Vah~t-agin: vah~etle dolu. 2. ~i~man, tavll.
agreb-ul-garaib.:
.1..:.....
leI", fr. bromeliacaes.,
aheng·i e!eli: fels. *oncel dUzen, fl". harmon Ie
preetablie.
,),)l.",s
',bitll"'
(f. b. i.) :
di~i c~ylan.
(f. b. 5.): ayaglna
c;a-
buk, c;evik.
ahOr-i ~erp: YlYIP ic;me bollugund:m kinaye.
ahO-yi <;in: 1) C;in'in misk karacasl; 2),GUne~.
aheng.i savait:' gr. sesli' * uyumu.
aheng.i tarab: muzo Feraizcizade. ibrahim Vef,a'
nln (XIX. yy.) adlandlrdl91 makam.
ahenin-ciger
-,~, ~:A)T
(f. b.
so): ce-
ahO-yi
ahO·yi
SlnlrJ olan
ceylan; 2)
felek:, GUne~.
harem: 1) Kabe dolaylannda belli bir
ve bu Slnlr ic;inde avlanmasl yasaklanan
elde edilmesi' mU~kUn olmeyan gUze!..
aM-yi ner: erkek ceylan.
sur; dayanlkll.
ahir-kar
.i~ j;.T
(a. f. zf.):
i~in
sonun-
da, neticede.
ahkam-. amire: huk. emredici hukuk * kurallarl,
ahkam-. nahiye: huk. yasakiaylci hukuk * kurallar!.
ahkam-. ~er'iyye: huk. islam hukukunda, itikat, ibadet, muamelat, nikah ve cezalara ait hUkUmler.
ahlak-. umOmiyye: (bkz: adab-I umOmiyye) .
ah u zar
ahlakiyyet
"':":9){;' I
(a. i.): 1. fels. torel·
(f. b. i.) : aglaylp in-·
Ierne.
Ahval: 2) ba~yazarl' Cel,al Nuri olan ve Istanbul'da yaYlmlanml~ bir gazete.
ahval,-i alem: 9Unyal11n
ahval-i hazlra: zamanln
gidi~i.
~artlan.
ahval-i mu'tacle: all ~L1ag,elen haller, gUnlUk
* durumlar.
2lhval-i ~airane: ~airane hailer ve tavlrlar.
ahval
.Ilk. 2. ahlaklrllk.
jI j." 0\
ahyani
ij ~erait: i~ler,
J'L:> \
hailer.
(a.zf.):
araslra,
vakit
vakiL (bkz: ahyana, ahyanen).
5
11hz·. asker
ilkl·. ,eytani: ~eytant zek8.
ahz·. asker: askere' alma.
2'1,%-. intikam: intikamalma,
, a,kli ma'IOliyyet: akJldan hasta olma.
&: alma.
akli m.uvazene: zihni' denge.
ahz·. ishfa: tamamen bitirme, Wketme.
\
8hz·. "!evki: yer alma.
~L.1li
akliyyat
ahz·. mevki': yer alma.
(a. i. c.) : akrl i1e ara~
tlrJllp bulunabilen hususlar.
ahz u siyaset: yakalama ve oldUrme.
aide: 2) 'huk. birisine ~it clan hisse.
(a. i.) : ait olma, *
aid~yyet
akriniyyet
i1i~.
akrebiyye
akab.giran
JI-!!;!.t
(a. f. b. s.) : kovala-
(a. s.) : onceye ait.
aksar
.f'-~91
aks~-Y'
bilad: bir memleketin hudut * bOlge-,
(a. s.): (bkz: akser).
aksa.y, murad: en son, yegane arzO.
aksa-y. ¥tb: gecenin son demleri.
lS ..A_i;.
(a. s:) : akitle ilgili, akitle
aksa~y,
edilmi~.
terakki: terakki'nin son
a,ks.el.gaye: en son
akdi faiz: huk. miktarl
faiz.
anla~ma
ile tesbi'tedil-
akd·i nikah: huk. evlenme
alma
l1'ks-i miirekkep: m.ant. * tersevirme, fr.1 con·
sozle~mesi.
aks.i te'sir: ters * tepkime, gr. reaction,
sozle~mesi.
akdi ,mes'Oliyyet: huk. ilkti ifa etmeyen tarafm sorumlulugu.
"
<:lliif
. ~~'::'I
(a. i. ulOfe!nin c.).: (bkz:
uIOfe). '
satl~ sOzle~mesi.
akd·i pey: huk.
aliim-i cevviyye: astr. meteor.
akdi tazminat: huk. akti ifa etmeyen kimsenin odemekle * yUkOmlO odugu ~ey.
akd-i zimmet: huk, islam olmayan kimsenin,
veya cemaatil1 islam tabiiyetini kabul etmesi.
~)AJ\"
(a. f: b. s. alaka-dar'lnc.) :
alakavi
I
alakiyye
ak,l·ul·ukala: akJllrlarin akrlllsl, tt.ok, akJll1.
akil.ul.hafayi~:
ballk~r1,
zool. *
ikil.ul.ha,erit : zool.
ot~ul,
ler, fro
fro piscivore.
i,kil un.nemel :
zoot.
fro herbivore.
* bocekgil, fro insectivore.
oL..l1.:
(a. i.) : zool. *sUIUkgil-
-hirudine~s.
(jzUntUl~r
VI~
hastall klar.
alit·, basariyye: gozle *i1gili dUrbUn, gOzlUk
gtbi optik aletler.
- alat-, ciilsiyy,a: tenasUI organlarl.
*. e:~i1, fr, carnivore.
iIlit-, nilriyye:
karlncayiyen.
iIliIt-'
aklam-. clevlet: resmi' dalreler.
6
*'i1g.ililer.
(a. s.): anat. sempatik.
(.$,.tl.:.
ilam u askam:
i:kil.UI·hubObat: zool. *tanecil, fro granivore.
akil.ul·JijhOm: zool.
alak~IJI~r,
(a. i. \§kJle'nin c.) : akJlIJ
kadrnlar.
akil.ul·esmak: zOoI.
basama~l.
gay~.
traposition.
h~k. bor~
akd i istikraz,:
ak,Uit
akrep-
leri.
man baklmlndan eskilik.
mi~
(a. i.) : zool.
aksam.-. keiam: gr. soz bOlUkleri.'
(a. i.): oncelik, za-
tesbi't
o(-;:-:....k
ler, fro scorpionides.
dO~enler.
a,kahi
akdi
olu~,
(a. i.): akran
akranllk, boyda~hk.
kenlik.
yanlar, ardrna
..:..d l,.,if
ate~li
silahlar.
t'asadiyye:
astronomi ve'meteoroloji
ara~tlr'malarrnda kulfanrlan aletler.
.
;
allame·i kiill: blr ~eyin slrrJna vaktf olan.
alat-I tenasuliyye: (bkz :alat-I cinsiyye).
alat-I zlyaiyye: fiz. ',~,k vasltalarl, 1~lk *arac;-
atJa'm-iil-guyOb: gor:Gnmeyen~eyleri bilen, AIlah.
larl, fro instrument d'optique..
alat ve edev~t: avadanllk, taklmlar.
a'mal ..i miirekkebe:
mat. karl~lk *i~lem, fro
operation composee.
alebe'nin c.) ~ ya-
alebat
mi~
I
<\..... L·
a,man-name
kapC;lklarl, c;anaklar, fro vapsules.
jL.1
(a. f. b. i.) : bir
kimseye iltimas yapmasl h;in bir ba~kasina hitaben
(0. i. c. alebat) :' bot. ya-
alebe
ya'zdan yazl.
n i~ kapC;lklarl, c;anaklar, fr., capsules.
'alebi, al~iyye
yemi~
<I.:~l~
(, ~_1~
(O.
s.),: bot.
kapC;lgl, c;anak ile ifgili, .fr. capsula,lre.
aleki
J-~
t>L.1 _I
-amay
(a. s.): \ 1. plhtlmsl
(kan)
yen.
a'ma,YI . elvan:
timi, apraksi.
f
amede-gO
fer.
psik, renk' korfUgG,.
:topsi.
a'ma-iil e~kal,~ psik. *1~lev *yitimi, *edi
, . 2. sulUgumsu.
(a. i.): zool.sGIGkgil·
( f. s.): dolduran, sGsle-
meqen'
soz
gGzel
~.J..:i
(f., b. s.)
soyleyen
kimse,
;dG~Gn-
hazlr.cevap·
[kimse].
411e-I-usul
J >-'t4"il ~
(a. b. zf.):
yol
.:..t)
amed u reft
J.MI
(f, fi.):
geld!
~Gd).
yordam geregince.
gitti. (bkz:
Alemdar: 2) Refi' Cevad (Ulunay) tarafJndan
Istan~.ul'da yaYlmlanml~ gGnlOk ,siyasi biro gazetedir. Orf! idarenin kapatmasiyle "Takvimli Gazete"
ve "Te~rih" ad lyle C;lkml~tlr.
rinde, sana,tkarln imzaslndan once yazilan\ "tarafln-
,L.r
. amelehu
(a. c,G.): bir sanat ese-
dan yapildl" manasJnda bir soz.
ameliyyat-han~ ",·~·LV
alem.i ab: iC;ki alemi, ic;kili eglence.
alem·i ahiret: oteki du~ya.
alem-i ~ahadet; tas. yaraddl~Jn dordGricG ba\
.
samagl. [Buna : "alem-i mGlk, alem-i nasOt, alem-i
larJn ameliyat yapildl91 yer.
hiss, alem-i anaslr, alem-i eflak G encGm, alem-i
mevalid" de derler]' .
girebildigi umpmi yer.
,.amedeni
alem-i ulvi: ruhlar alemi.
alem.pira
I~~
tie
ameden-gah
(t
oLG ..l..:\
J' ..l._..1
f. b. i.); hasta·
(f. b. '.): herkesin
(f..s.):
1. gelen. 2.
bir i~i yapan, meydana getiren.
(a. f. b.s.) alemi sGs-
leyen.
amel·i cuz'i: kim.
elementaire.
*elemansal i~" fro travail
3let·i musavvat: fiz. mikrofon.
amentu
alet-i tecfif: *kuruta<;, fro dl7ssiccateur.
aleyh.i1-Ui'ne .
<I.':'A~I <\....J~
9nun Gzerine olsun!'" manasl!1da
edilirken kullanilan bir soz.
aleyh-is-seJam
i)l..JI
(a. c.):
~eytandan
"Ianet
bahs
<\:1;. (a. c.): "ona se-
lam olsun!" manasJnda poeygamberferin adl ani IIrken kullanilan bir soz.
..::.._.:... 1
(a. 'cG.): Kur'an'da, is-
lam dini inanl~larlnl anlatan ve; "AmenW billahi
ve melaiketihi ve kGWbihi ve resulihi ..:" dive ge<;en
bir ayetin ba~lnda bulunarak MGsIGmanllk*kuralla.
r1nln remzi olup : "inandlk,diyecek yo~}" anlaml'
na gelir:.' (bkz: amenna).
Amine
<1-.:...1
(a. h. i.) ': Hz. Muham-
med'in annesi.
7
amiyyS
amiyya
(a: zf.): gormeyerek,
dU~Unmeyerek.
ariz-ul·cism:
mintes.
yUzyrl. ~airlerinden
ars
BOY8Jclo~Hu'nun, insanIn tcprak, su, hava ve ate~ten
ylpratan
Anaslr-I Erbaa: 2)
XV.
yaratrldlglnl ve .bu dort maddenin vaslflarrnl anlatan manzum eseri.
anber-ef~an
: 2) muz. Nihawmd makaml gibi
ar~-I
":.~:s:.
anberiyye
(a. L) : 1. bot. yay·
~nber.siri,t
(a. f. b. s.):
ar~1
UstOn.
berin : gogUn en yUksek tabakasl. (bkz:
a'ia ).
JJ~/
artal
(a.
s.):
benzerlerinden
(a. L)
benzerlerind~n
~ok daha iri olan.
(a. f. b. s.)
--ilnber.,emim
anber
kokan.
artaliyyet
~ok
anber.ter
J
~:s:.
angah, angeh
(a. f. b. L): 1. gU·
~-
~,.....
c..'x'.i\' ob,...i \
..:..:lk,v'
daha iri o,lma.
o.)J';"
arOde
zellerin benleri ve zulUfieri. 2. mec. gece.
(f. s.):
ofkeli',
klzgIn,
hlrsll.
(f. b. zf.):
0
arz hane
vakit, ondan sonra.
4,,'L~v'
(a. f. b. L): 'Topkapi
SaraYI'nda Hlrka-i ~erjf OdaSInln dl~Indaki arallk'
oela, aslanhane.
~n'l vahid: bir an, birdenbire.
Anka'YI magrib: ZUmrUdUanka ku~utlun
bir
adl.
an·1 c~mal :' yUz gosterrne.
. arz'l endam: boy gosterme.
araban-bOselik': muz. (bkz:· beyati-araban-pO.
selik).
a,raban·1 cedid:
muz. adl XIX. yy.ba~lnda
ya'Zllml~/ bir dergide ge~en rriakam.
araban-nigar: mUz. adl anonim
.' i1m·i mUsikide ~',;~en makam.
bir
arazi-i gaYJ:'1 mexrOra : ekilmemi~ toprak.
argi,
~~~),
(f. i.): kaclIntuzlugu deni-
len nebat (*bitklJ 'In kok kabugu.· [hekimllkte g02
il~kl olarak kullanrllr].
arlk
J.,;I
arz·1 gayr·i meskOn: ya~anmaz [toprak, yer].
Arz-I Hal: 2) Mehmet Rauf tarafmdan Istanbul'da resimli ve haftallk olarak yaYlmlanml~ bir'
gazete.
edvar-I
arazbar-zemzem: muz. adl NaSir AbdUlbaki'nin
tedkik ve tahkikinde ge~en makam.
arz-I hayret: ~a~kInllk gosterme.
arz 1 hulOs: 1) dalkavukluk etme; 2) samimi
olarak sevgisini gosterme.
arz·1 Ken'an: (bkz:' arz.1 mev'Od, arZ-1 mukaddes ).
arz·1 mahzar: b'r i~in gorUlmesi hakkl~da,
halk tarafll)dan yUksek bir makama topluca veri·
len dilek~e.
arz-I meskOn: ya~anabilir [yer].
(a. L) : uykusuzluk.
an'l
arlza: 3) muz. bir notanrn, sesini yarrrh ton
yUkseltmek veya al~altmak veyahut eski haline getirmek i~in on taraflna konulan diyez, bemol, bekar
, i~aretlerin.in ortak ad!.
8
L..... . 4,j,~
ar~tan
ar~'1
ar~-I
';:"':'.r",~:s:. . (a. f. b. ~.): an·
ber gipi.
UstOn.·
aq·1 a'ia : gogUn en yUksek, tabakasl. (bkz:
berin) ..
ba~laYlp sonradan yegahda karar veren makam.
la ~i~egi. 2. gUzel kokulu bir ila~. 3. mec. rakl.
sevin~, ferahllk.
1"\?- (a. L)
1..
ar~tan
ar~-fersa'
Ylpratan,
yasslsolucanlar, f",. pla,thei.
%001.
arz
muahit:
karde~~e bagl dlgl
ma.fi.z-zamir :gonlUnden
bildirine.
ge~enleri
leme.
irzO.nak .;1 VJ j,) I
(f. b.s.): isteklL
soy-
arzO-~ikesten u.. G Jj)
(f. b.i.) : arzunun
verine gelmemesi, istek klrlkllgl.
ya~amak,
arzu-yi hayat: psik.
asgar-' na~ijtenahi:
istenilen her degerden
daha kU~Uk, sonsuz kU~Uk, fro infiniment petit,
infinitesimal.
istegi.
a'sab·, alakaviyye:' anat. vazomotor(lar), da·
menta~lnl
mar *devindiren sinirler.
hen~erevi:
anat. glrtlak siniri.
asab-, rillvi-i mi'de: anat. akciger mide siniri,
a'sab,
~emme:
~im?ek.
anat. koklama sinirleri.
1~.l.a£:.1 (a. s.) : (bkz: a~abi).
.( a.
'asman-rend
zool.
sinirkanatlilar,
fro
2. kor
asalet'1U
banci
el~i1ere
J>l.a£:.
(a. f. b. s.) :
)L.a£:.
1. sopa
t.:IL.,.., I
lo...
~Ika·
ran.
ha-t~a
oJ."..J
(f. b. s.):
'ra·
oturan.
asyab-' devlet: devlet dairesi.
a~b ,~~
(a. i.) : otlar.
(a; i.) : Va? ot.
a~~bi, a~ebiyye
(a. t. s.): eskiden ya-
ait, otla *ilgili, ota
.a,-,
verilen Unvan,
Clsilet-meab
(a. s.) : usare,*ozsu
a'~ari aded: mat.,ondallk say!.
yedek~isi.
):J L.,..,\
(f. b. i.): mU-
neccim.
a'~abe <\l.G \
asafir: 2) zool. ser<;egi lIer..
asa-ke~
I.):
b.
asyab-, alem: mac. [bu]dUnya.
pseudonevroptees.
~eken.
vakit.
jL.......T
Ju'j
asOde-nj~in ~-~
i.): 1. sinir has·
tallk arl. 2. sinii' hastallklan pavyonu.
asabiyy-ijl cenah:
hi~bir
(bkz: berk,bev~).
Clssar
asab-, vusta: anat. *ortadamar, fro mediane.
4\...l...a£:.
askere
asman-d,rah~ ~;..)~ 'jl~_\ <f\.
siniri.
asab-, taht·el·lisani-i kebir :anat.· bUyUk dilaltl
siniri, fro nerf hYlpoglosse.
asabiyye
c.) :
(a. f. b. s. asi'nin
(a. s.):
asia ve kat'a:
asab'., ~evki :anat. omur siniri, fro nerf spinal.
a'sabi
degir-
al<kerle *i1gili.
fr. nerf vague.
i~itme
jL~b
askeriyye
afsab_' muharrike: anat. motor~sinirleri.
asab .., sem'I: anat.
(f. b. L)
asiler, k~r~lgelenler, ba.~kaldlranlar.
·asab.·, basad: anat. gorme,. siniri.
asab·,
L~_\
yontan alet, di gengi.
lisi-yan
elsab-, ayni: anat. goz siniri.
j;fi'
asiya-ajen'
asab·, alakavi: anat. sempatik sinir sistemi.
(a. b. s.): asaletl i.
[eskiden yabanci el~iler i~in kullanillrdl].
Asar: 4) bawazarl Menemenlizade Tahir olan
va Istanbul'da yaYlmla.nml~ haftallk bir gazete.
asaro' edebiyye: edebi eserler.
(a. s.) : ota
ot gibi olan.
haUl: bot. rnercimek.
a,'ka
I
<\L~b
(a. i.):
a~lk
kadln, seven
kadln.
alj,k-ane
olana yakl?lr
asaro, ,mehdiyye: astr. fro nutation.
Asar-' nisvan (kadmlcinn eserleri):
Fevziye
Abd(jrre~id taraflndan Istanbul'da on be~ .gUnlGk
olarak yaYlmlanml~ bi. aile dergisL
4\~£:.' ~~~
~enzeyeli,
<\;LL~b
(a. f. zf.) : a?lk~a, a~l'k
yolda~
(f.
i.):
a~~I,
ah~l.
(bkz:
a~·pez) .
a!jiran-maye: muzo adl NaSir Abdulbakj'nin
Tedkik ve' Tahkik'inde g~en makam.
9
,a,iran-vefi-dlk: muz. adl mansur bir _edvarda
g~en
a,k-biz
jL~.a..:.~
a,k-bizi
a~lk
(a. f. b. L): a~kla oy-
,.f..SjL:A~~
a,k•• eismani: m?ddi ,a~k, cinsel al-zulara dayanan sevgi.
i~te
olan
a~k, i~ten
sa~an, ate~
ge·
ger~ek
biatlJ,
,...
(f. a. b. s.): sert tao
\
huys~z.
ate~; 2)
yanlp
ate,.i beste: 1) donmu~ ate~; 2) halis klr.
mlzl altln. (bkz: asced).
ate, i
(a. s.): a~
bi~dOd:
~arap; 2) !~kence,
zuIOm·.,
1) gOne~; 2) hiddet, ofke; 3)
~arap.
)'~~~
(a. f. b. L) : a~-
ate,-i hi zebane: 1) alevsiz
akik; 3·) .~arap.
kl besleyen, sevgiyi artlran. ,
.
~\.;.. ~-~\
JLC:i.:.1
0.
a~-,
b. L):
(f.
a~Ofte'nin
gibi, c;:i1glnca
veya biliOr kaceh-
ite,-i fusurde: 1)
(bkz: ate~-i beste).
donmu~ate~; 2)
altln.
ate,-i heft-,meemer: astr. yedi gezegen' yildlz.
a~Of-
ate,-i Musi:
ate,-i Hindi: Hint'te yapJlan bJr kJlIC;.
(f. b. s.):
atilet-i ~uhiyye ~ psik. ruh argmJlgl, Fr. psyehasthen;ie.
atebe-i/seniyye: (bkz: atebe-i felek-m<!rtebe).
Mihr,
bl1naml~,
GOne~.
'·bkz: Af-tab,
,HOr~id"
$~ms).
ate,.i mueessem :.
zeri silahlar.
kJlI~,
kama,
han~er ~
ben·
bise
ate,in.lihas: 1) klrmizi elbi'se; 2) klrmizi elgiymi~ kimse.
ate~
. ate,in.mar: 1) ate~li yilan; 2) yanik ak; 3)
alevi; 4) havsI fi~ek.
atebe-i ulyi:( bkz : ,atebe-i felek-mertebe);
(a. f. b. s.) :
2) klrmlzl
c.):
sevmi~.
~~j"'-~
ate~;
i~ilen ~arap.
iffetsiz kadlnlar.
) - (4:L.ii
gOmU~
ate,·i cam-. ziheki:
de
,.-
evi, mutfak:
10
W
~l
atef·i bi-bad: 1)
ka art, a~kla ilgilL
ateh-zede
I.
Jb-
A
ate~·
.t:U:tu~ma.
a,k.• ruha,ni: manevi sevgi, Allah sevgisL
~~Ofteler, a~lklar,
(f . b. i.): ( bk z:
ate,"i be·ean: 1) canda olan
I
i,ufte.gan
(f. b. s.): ~te~
\
ate~.ef~an).
ate,.i 'bah~~: 3) bahann latifligi ve gOzelligi.
,
a,k•• meeizi: Allah sevgisine ula~mak I~Jn
a'nun yarattlgl ge~ici suretlerden' birini sevme.
at·pez hine
~l
pOskOren. (bkZ;:
ate,-~ulk
a,k-. marazi: dOzensiz bir ruh hal'inin normal
olmayan sevgisi.'
a,k.perver
(f. b. i.): alte,
w,...
J L~
A
sevgi, maddeye baglJ 01·
4...L.:..~, J~~
J'L.:,;i ~;:I
ate,-geh'~
~- • i ,....\
..gal;).
iaf~-' i1ahi: Tann a~kl.
a,ki, afk.yYe
(f. b. L): 1. ate~lik.
atef-gede i 'behram: <,str.. hamel burcu.
ideal a~k.
bunak.
i.):, C;::lkma'k
pOskOrtme.
ite,.fe1an
a'k-. EfJituni: platonik a~k, madded olmayan
a,k.• , hakiki:
mayan a~k.
'.""
('1..I._.:.i \
ate,.ef,ani
sa~ma, ate~
a~k, 's.ever gorOnme.
olmu~
b.
2J ocak. 3. mangal.
(a.f. b. L): birine
afk. ded)n: derinde,
len arzu, fstek ..
l
ate,·dim
gorOnen.
a~lk gorOnerek arzusuna kavu~mak isteme, yaianci
te
(f.
[alet].
nayan, yalandan
i,ufte-gir
.!J~i I
ate,·berk
.rnakam.
ate,in.p&n~e: bir i~te eli~abuk kimse, i~inin
ehli.
I,
ate~in.sadef :
Mihr, ~ems).
GUne~. (bkz: Afta-b,
Hur~id,
atlas-, mjna: g<5kyUzU.
atse-j
~eb:
ate~.j
parsi.: 1) hek. karakabarclk"yanlk ka·
ra" denilen bir yara; 2) cemre; 3) ate~e tapanlann tapti klan hie:;: sonmeden yanan ate~.
ate~.i rOz (gUn ate~i) : GUne~. (bkz:
Hur~id, Mihr, $ems). ,
ate~.j
seng: lal ve yakut
ate~.i
serd: 1)
~,arap;
Aftab,
i.):
attarllk,
ak·
attaf
,J'Lh>:- (a.
&tOn
i0oi .I
susaml~.
s.) : fazla
.', aJ~"'-\
~f .,;I}
avare-gerd
(f. b. s.):
i~siz
gUc:;:-
sUz kimse.
ate~-j
seyyale (sugibi akan
ate~)
:
~arap ..
,
ite,-j, sim-ab-san: 1) clva gibi ate~; 2) GUne9'
(bkz: ate9-i MOsi, ate9in-sadef).
.,~_':'iT
(f. i.) :
a~e~bocegi./(?kz:
pa~lakllk.
ate,-j zer (altlnate9i) : sUrUm ve
.,..-
J.l \
)\}
(f.
a.
b.
s.):
~..r!.'"
(f.
a. b. s.):
atelj-peyker
v
Ji '\,
(f. b. i.): suyu
f-:.. J.i T
(bkz: ate9in-sadef). 2.
~arkl·
avaz-~ zenbOr: muzo Klr~ehirli Yusuf'un .edvannda tanllnlanan bir makam. (bkz: agaz-I zenbOr).
a'ver: 2) anat. korbaglrsak.
~'avke!je
<L..:.G~ (a.
i.) ; zir. yaba, hqrman
(f. b. i.): 1.'
~eytan
a'yan-, sabite : tas.' e9yanln vUcuda gelmeden
once "jlm·i ilahi" de sabit olan suretleri.
\
Atelj-pare: 2) Muallim Naci'nin l' 844'de basil·
ml9 bir ~iir kitabl.
)J.1
'b. i.):
. avke~e j sagire: anat. ladeskemigi.
","'"
J.l \
mec.' "ate9 huylu": huysuz, gee:;:imsiz.
ate,-perver
iyi verilmi kille:;:.
9
> ., jI,,1"(f.
(bkz :hanende).
savurmakta kullanilan e:;:atal tahta kUrek.
duran": cehennemlik, gUnahkar.
atelj-meljreb
(f. b. s.): ava-
re gidi 91i, ba91bo9 hareketli.
CI.
ate~-ek).
atelj-karar
,j.U) .,}, \
avaze-hanj Ij
ate,-j tak, ate,-j' ,tevbe sOz: 9arap.
ate~ize
,.,-
,
ava.re·revif
,ate,-j s~bh: mec:. GUne9'
G(jne~.
(a.
1. klzlara diki 9 ve oku·
yup yazma ogreten kadrn. 2. ana rahmi. (bkz: me9ime ).
2) halis altln. (bkz:
asced).
"ate~te
~}-~
attaret
~arabl;'
mu~
(bkz·: atse-i subh).
tarllk.
ate~.j
pur.ab (su dclu ate,): 1) mec. UzUm
<,2) kanll gozya~l; 3) ie:;:ine ~arap doldurulyaldlzll kadeh.
~afak.
ve cin tai·
fesi.
ate~
u ab: 1) kille:;: ve benzerleri;2) kadeh
dolusu ~arcp; 3) gerdek hali.
ate~-zad (ate9ten dogma) ~ 1) mec. ate9li; 2)
yakici.
atf-, nazar: goz atma, bakma.
ad-, tefsir: gr. aynl anlamda olap iki kelimen in van yana kullanilmasl. [deli divane; sag sa,
lim gibi].
ayan ve, 'eljraf: i1erigelenler.
ayet.el kursi: (bkz. kUrsi).
Ayina: '2)E 9ref Nesip. taraflndari Istanbul'da
yaylmlanm'19 haftallk mizahi bir dergi.
ayine-den
j~<L.:~~T
(f.
b.
i.): ayna mah-
fazasl.
ayim!-furOz
jJ..);Y T (f. b. ~.):
(bkz:
ayine·efrOz ).
ayine-j baht: nikahta gUveginin geline getirdigi ,ilk ayna.
ayine-j gerdan, aVine.j gerdOn:
gUne~.
ayine-j kit-' efrOz: gUne9'
ayme-i maksud: Kur'an'ln dordUncU
nin 62 nci ayeti.
sOresi-
11
iyfne-zidiy
a'd-y! tenisuliyye: biy. Ureme organlarl.
iyine-zidiy: ayna· silid, ciiaci.
iyin i kudemi: eskilerin usOlU, tarzi.
iyin-i Mevlevi:
Mevlevi aYlnl,
donerekney i1e yaptlklan ayin.
iyi~-peresti.l.5"".J.. ~\
(f. b. i.) :
al~ak
~4-r
A%er-ibid
Mevlevilerin
. tiyle Tebriz'de bulunan
her-iyin
.
g6-
;,;T
ate~e
~T ;,;'C,
(f. h. L):
yak.
tapanlann bir mabedi.
(f. b. i.) :
/
ate~e
tapan
esk! Iranilian n yedi *gezegen yrldlza nisbet ettikleri
hUIIGIUkJe edilen hizmet.
yedl . ate~geC:'.:lden dordUncUsU.
ayn-! hayit (hayat pi nan) : (bkz ab-I htlyat).
yakl~acak
ayn·! kerimet: peygamberlere
azimetve avdet: gidip gel me.
bir
azm-i atlas: anat. atlas kemigi, fr.at'as.
kudretle, keramet gibi.
azm·i isfenci: anat. *sUngerci kemik.
ayn-! murekkep: 1) anat. petekgoz; 2) bile~ik
azm-i .kafa :'
gOz.
an~t. artkafa kemigi.
azm·i· kas: anat. gogUs kemigi.
J-:J:.
ayni
(a. s.)
para olara'k degil
azm-i 'ami: anat. dil kemigi.
madde (e~ya) olarak verilen.
azm-i m!traka: anat. ~eki~ kemigi.
ayn-ul.bakar: bot. okUzgozU, fro arnica.
azm-i mihver: anat. *eksenkemik, fro axis.
an u i;;ret: yiyi p i~me. (bkz: ay~ U nO~).
U tarab).
axmin
azib-I ceherinem: cehennem azabl; mec. bU-
fr. asteine.
an unO;;: yiyip
i~me.
(bkz:
ay~
(a. i.) : anat. kem'ik ozU,
azm·i semsemi: anat. susamsl kemik, Fr. sesa-
yUk slkrntl.
Azad: 3) Demokrat Mustafa taraflndan Istan-
moi'de.
azm-i senedini: anat. orskemigi.
bul'da yaYlmlanml~' "demokrasi mesleginin hadim
ve mUdafii" gUnlUk blr gazete.
azm·i zevraki: anat. *kaYlksl kemik, fro navi.
culaire (os·).
hi-y! mevcOde: hazlr bulurian Uye.
B
bib-! cenl!et: cennetin kapisl.
bidif
J'\~~
(f. i): mUkafat.
)b
bid·dir
bide-perestin
~4
jL:..,.,..J~ o~4
kUn olanlar.
(f. b. s.): 1. kibirl'.
2. ~i~man. 3. deli. 4. hi~ bir i~le *i1gisi olmayan
bad.furUf
J' J}
lSL-}
o~~
(f. !:. s.):
a,~I'
rl ~ct ap i~mekten Ylp'ranml~ kimse.
~4
(f. b. s.) : bir kimse-
yi, soyunu sopunu sayarak oven dalkavuk.
kih1se.
bide-fersi.y
(f. b; s. ba-,
de-perest'in c.): ~araba tapanlar, ~araba pek dU~.
hid.ger, bid.ges
~4 ~
. . f:,4
(f. b. L) :
(,bkz: bad-gerd).
bid.! neva: ses, nagme; nakarat.
bide-hir
(bkz:
;I J;'
o~4
bade-~e~).
bide-i pir: eski,
bad-! nev·ruz: bahar rUzgan.
bad-! sabi: 2') muzo adl manzum anonim bir
bide-i cuvin: taze
12
(f. b. i.): ~arap i~.en.
~arap.
Yillanml~ ~arap.
edvarda
ge~en
makam.
bid-! semum: sam yeli.
BArika'yl
bahtiyir: 2) muzo - gUneydogu Anadolu, Musul
bid,: 4) fels. *sonsal, aposteriyori.
t-..)~
bidic
(f. i.) : potur;,tozluk.
,,-:·.If·..)~
bidincaniyye
'(a. i.): bot. patll.
cangiller, fro aubergine.
(f. b. i.): 1. kaglttan ya-
pdml~ u~urtma. 2~ s. kendini begenen, ovUnen kim-
se. 3. kam~1' topacl:
~iiri
(f. a. b, s.) : 1. coI .
1.5;'" ~~
(f. b; i.): 1. kibirlilik.
2. as7lik. 3. taassup.
:;;:
. '"""!
~a)
(a. zf:): hayli,za-
baklyye: 2) muz. kU~Uk~e kU~Uk 'ikil,i
n I nedvar kitaplarl ndaki ad!.
baklyyet-us-seyf: kd I~ artlgl.
baklyyevi sahra: jeol. klrrnti kUlte, fro
j\-,"~
biikiran:
L):
"",Li.l.4l
: .hayvanat
,,_.Ju,
bakkaHyye
(f. s.) : dokunmu~.
(a. L): .1. bakkalrn
sattlgl yiyecek maddeleri. 2. bakkala verilen Ucret.
(a. b. i.): Bagdatll.
ba9-1 bedi': mec:. cennet. (bkz: bag-I vesi') ,
vah~
(a.f. b. L) :
dUkkanl.
(f. L) : kuma$.
1.5..)1~~.
Bagdadi
(a. f. i. bakir'in c.) :
dokuyucu,
'bakkal.hane
bafte U9~
·%001.
kizoglanklZlar.
\
bakiran~1 behi;;t: cennet hurileri;
(f. b.
baf·kir
..:..9~
(a. i.) :
kireler
~ullra.
bag'l
../.
":.7.4l.
dtHritique.
man sonra, neden sonra.
baft
(f. b. j,) : vergi ve gUm-
2) methiye, ovgU. ,
mert. 2. i. mec:. [bu] dUnya.
ba'du bu'din .
jl.,,;~
baj.dan
bakariyye
L~..)~
bad-seri
biiis-i feryad: feryadettiren, baglrtan.
rUk sandlgl.
bid.rengin: mec:. 1)
had-seh~
kama dahil olan perdelere denir 'ki saba makamfnln seyrinde neva perd~sinin c,Uz'i bulunmasl gibi.
Jv..)~
bad per
ve Bagdat'ta kullandan bir makam;
'baid.i lazlm: muz. birmilkamln seyir dahilin·
de. bulunupda istimali yok. denecek ,Kadar 0 ma·
bah~esi ..
baklin
~_L.4l.
(a. L): legUmin.
. jl~_:~)1~
bila·bulendan
(f. b. s. ba-
la-bUlend'in c.): uzun boylular.
bag'l vesi': mec:. cennet. (bkz: bag-I bed!).
~
bagi
bag-istin
(a. i.): serke~lik, azgmllk.
jl=-';'~
(f. b. i.) : bagllk, bah-
~elik.
bah
t~ (f. i.): vol. (bkz: rah, t.arik),
bahiran
jJ .,;Lr:
')
~
(f. a. b. s.):
bala
ke~ide /,)~:~)~4
(f.b,s.)
boyatml~,
bali~-i
par: ku~WyU yastlk.
i zer: slrmalr yastlk.
;:::::
bi-hem
rJl>~
uzun
uzun boylu.
bala vu pest: 1) Ust-alt; 2) mer.. gok ve'yer.
bali~
(f. i.): i1kyaz.
~j
biUa·kadd
boylu,
. I
bam-geh .s.A.. .. ~ (f. b. i.) : (bkz: bam-gah).
(f. b.zf.): ...birarada, birlik-
teo
Klr~ehirli
bahriyye: 2) deniz kaplumbagalan,
(ye~i1 ~atl)':
gokyUzU.
bam-, nuhum: mec. dokuzuncu felek.
bam~, refi' (yUksek ~atl) : gok.
bahr-i muhit: c:ogr. okyanus.
bahr i muhiti: cogr.*okyanusal.
bahr-i nazik: muzo adl
edvarlnda ge~en makam.
bam-, hadra
Yusuf'un
bane ....J.~
(f. i.): kaslk. \
B5rika.y, Zafer: Namlk Kemal'in 1872'de basdml~ Istanbul'un Fethini anlatan bir eseri.
4.l'\.;..)J:~'
(f. b. L): ,1. barut
~:
edilen fabrika veya aet~ye.2: barut konulan
sakl,ana,n yer.
suz.
(Lr:
behaim
"'-:l..a!
. basaliyye
basar-Iayneyni : ' psik. ,iki gezle germe,
be-hakkl Huda _: Allah, hakkl i«;in.
1:.---4
(a.
...
L): biy.
bela-ke~ide o~~J'" ~
a«;an, fl".
terlseur.
basita-i femsiyye: astr. gUne~ saati., fl". eadran
tt.:......
bela-sene
baytari ~):z.-::".' (a. 5.) : ,baytar"kla, veteri-
13) harag.
bazar-I alem: bUWn
'.
belsemi
«;ar~l,
cL.':u-:-!
pazar,
(a. J.) : fels. papagan-
'becce·i kuy': ,( bkz : veled-i gayr-i meFu).
bedahet: 2) manto apa«;lkllk, fl". evidence.
bed-encam'
iLl\~.
,bed.gevher
vP>.Jr~.
(f. a. b. so):
sonu
KOW.
"11
(f. b. 5.):
cevheri
fena, mayasl bozuk.
belutiyye
(a ... ): estetik. (bkz:
(f.. a.
b. 5.):
ayagl
u'gursuz, kad~msiz.
bedr-i ~iimll: aYJn' onderdUncu gecesi,
dolu-
bedr·i munil": parlak dolunoy.
(a .•5.) i: 1. ["bedri" keli~
mesinin mUen.]. ~ bkz: bedri ).'2. i. kadlnadl.
bed·suret
bi«;imi ketO.
~;.J't' ~
(a. L) : bot. palamut·
(f. a. b. 5.): hali, tav-
(f. L): klrlangl«;.
.
(f. i.): ed.
4I..s;., , ..s-:.,.
_.
'bendi ~-L:-:
(f. L) : esi~,kele.
bend-i ahenin ( demir bag) :kelep«;e.
menek~egiller,
gin de ,
..... ~L.-A;., ,
(a. i.):
bot.
menek~e
ren·
fl". violacees.
CS-~4:..
,( f. 5.):
~or.
-,
(f '. i.): f iaraya
k
J.1.
veri Ien es k i
elbise.
beray-i Mtlr: hatlr
i~in.
beray-i isticvab: sorgu maksadiyle.
beray-i istikbal:
nay..
bedriyye<1l_)~.
pelesenk yagl
terklb-i bend ve terd-i bend'ierde, terkib-hane ve
terd'-haneleri birbirine baglayan, beyitler.
berati
~
(a.' 5.):
,,:-1,)..!
bend, betl1diyye
beneffi
bedayi').
i.;.U
5.) : bela tar-
:i1e *i1gili.
benefsenciyye
bed-kadem
b.
(a. f.
~.
belvaye ":.\-,L~
II k, fl". psittaeisme.
~L:,,!~.
~
. la'r.
bazar-I Ukaz: (bkz': sOk-1 Uka;z:).
bediiyyat
bela
tan.
nerlikle *i1gilL [mUen."baytariyye"].
baz: 4) tekrar, geri'; yine;5) bir kula«; bo··yu; 6)jni~;7) fark etme, aYlrma; 8)sel ugragl;
'9)' yantaraf; 10) kariF 11) denUk; 12) ~arap;
(a. f. b. 5.):
«;ekmi~.
sola'ire.
bebga,iyye
(bkz: behime) .
J-~. (f. a. z.): ha~kl, i«;iri.
be.hakkl
fl".
vis-ionbinoeulaire.
baslta
(a. i.):
(a. i.): bot. sogan.
kar~lIamak
i«;in.
beray"i ma'ilimat: bilgi vermek. i«;in.
berbah
t.
.1.·
(a. i,) : anat.
erbezi
UsW, ...
fro epidid}'me.
besavend
~'JL-!.
(f. i.): (bkz:
vend).
r
pesa-
bid'at-i merdOde'
beste-han . j IJ ::.
,,:-!
(f. b. i.)
beste oku-
~arkici.
yan,
beyn-el.mefasll : anat. *eklemlerarasl, fro inter.
articulair.e.
beyn-el ulema: alir:n1er araslnda.
beste-hisar ~ muzo adl Nasir f',bdUlbaki'nin
Tedkik ve Tahkik'inde ge<;en makam.
beyn-el-udeba: edipler araslnda.
v
beste-Isfahan: muzo Isfahan makaml gibi ba~ladlktan sonra oza~ltla irak ,:;erdesinde karar ve·
ren. makam.
beste-nigar-hisarek: muzo adl anonim ve manzum' bir edvarda ge<;en makart')o
beste-nig'a~-I atik: muzo adl i1konce NasI r AbdUlbaki'nin Tedkik W~ Tahkik'inde ge<;en makam.
beste-nigar-I kadim: muzo adl ilk olarak Nasir AbdUlbaki'nin Tedkik ve Tahkikinde terkipler
beyn en-nehreyn: iki nehir arasmda.
beyn.es seyyarat (gezegenler arasl)': astr.gU-
ne~ ~evresinde dolanan cislmler arasmdaki' bo~luk,
. fro ihterpla.netaire.
IbynOnet: 3) astr. gezegen-ye~-gUne~ U~IUsUnUn
*oLu~turdugu' *a'<;I, fro elongation.
beynOnet.i a'zamiyye: astr. *uzanlm, fro elon.
gation.
beyt-i ahzan: 1) gam ve keder
(bkz: beyt-UI-ahzan),
yuvasl; 2)
araslnda ge<;en makam.
~ <\:_-~
beste.pa
(f. b. s.) : ayagl bagl!.
be~ere.i muhat-I rasafi: anat. yassl epitelyum,
fro epithelium pavrmenteux.
be~ere.i
muhat-I ustunavi: anat.
silindirsel
beyt-i h,alfi: biy..;rdoda" fro chambre posterieure.
Beyt-i Haram: (bkz: Beyt-UI-Haram) ,"
beyt-i kuddami: biY.
anterieure.
anoda,
fro
cha.mbre
beyt-i muzlim: karanllk oda.
epitelyum ..
~
beyt-ul-Haram: Kabe.
be~ere.i muhtatiyye-i mi'de: biy. tnide sUmUk
Beyt-ul-Mukaddes: (bkz: Beyt-UI-Makdis).
zan.
B~eriyyet: 2)
b<l~yazan
Dr. Nevzat olan ve
ayltk bir dergi.
yaYlmlanml~
PariS"te
beyt-us-sada,ka
'doL.a}}~.
(a. b., i.) ;
yardlm sandlgl.
i
be vefk-J 'mathib: istenildigi gibi.
bevle: 3)
bevvabet
biy.~
~
, beyyinat
kim. Ure.
':"4.
(a,
beyyine'nin
~.>":
deliller, ~ahitler, *tanlklar.
Iy.
(a.' L): kaplcillk.
beyati-hisar : muzo adl anonim bir edvar-I i1m-i .
musikide ge<;e~ maRam.
beyza baz
j4L~.
(a. f. b.
J
S.
gozbaglcillgl ve el~abukluglJ
ve I.) :
beyn-ed-dll'i: anat. egeler arasl, fro intercos·
yumurtolarla
oyuncu.
yapan
beyn-el.bahreyn.: muzo adl anonim bir edvarda
kik ve Tahkik'inde terkipler arasmda ge~en makam:
bezm-ara ': muzo adl NaSir AbdUlbaki'nin Ted-
.tal.
ge~en
bezm-i Cem: 1) iran mitolojisindeki Cem'in
makam.
beyn el.cinseyn: fels. cinsarasl, fro inter:sexuel.
beyn.el-esabi: biy. parmaklararasl, fro interrigita"beyrr-el-hiicrevi:
cellula,ire.
beyn-el-ihvan:
biy. hikreleraras"
e~
fro inter·
dost arasmda.
beyn-el-kltaat: cogr. karalar arasl.
beyn-el medareyn:
intertropical.
cogr. tropikler
i~ki meclisl; ~2) Bekta~ilerin i~ki ayinleri.
bezm-i elest ': tas. Allah'm ruhlan
yaratlpl
" e les W bi-rabbikUm (= ben sizin Rabbiniz degilmiyim?", dedigi an. '
.
bezm.i mey: i<;ki
meclisi.
(bkz:
meclis-i
mey).
bid'at-i makbOle: makbulolan, begenilen yeo
nilik.
arasl;
fro
bid'at-i merdOde:
reddedil.en,'
begenilmeyen
yenilik.
15
bi-d·da'vi
bi·d·da'va
~-,ej4
(a. . zf:) : dava
bi·-d·da've
"J~j4
(a.
bi.hOd
ede-
rek.
~J~.
(f. b. s.) : (bkz: bi-hod).
bi.hudane""b J
zf.) :
ede-
davet
rek.
d J j4
( a. b.
I
bo~
ye;re
dola~arak.
bi.ddua'
konu~an,
bi·hude-kar
.\Cj4
(f. b. i.): beyhudelik,
fi .J-r:;
bi.~ude.gu
(a. zf.) :devrederek,
(f. b. s.):
)'6 .,,)Jr::. (f.
(f. a., b. s.):
dertsiz,.
kedersiz.
(f. b. s.) : dermanslz,
bi.i'tjbar
guc;sUz.
mi~
.J.,' J')-::.
..
.,.J.,
\9 ~.
(f. a. b. s.):
faydaslz,
).J'-:;
J. (f. a'. b.zf.):
),....:; ~~
(a, b. zf.):
}k;"\~!
bili.ihtar
(bkz:
Ii J.
(f. a. b.
t LkAJ'\
bila.inklta'
gam s1z ,
s.):
korku-
(a. b. zf.) : ihtar edil-.
~
(a. b. zf.) . devamll,
sUorekli.
tasaslz.
bigane..me,reb
lo.:".r!..6
<\;l~-,
(f. a.
b.
s.) :
kaYltslz tabiatll, tanlYlp da tanrmamazllktan gelen
~\ -'~.
(f.
b.
s.):'
uykusuz,
uyumaz, uyanlk.
SJnlrSIZ ve sonsuz,
,L;;'\ ~~
I...
(a. b. zf.) : sec;i1me-
bila.intikal
JL.i::..·!
~~
(a. b. zf.):
1. inti-
kal etmeden, gec;meden, bula~madan. 2. kavrama-
uc;suz
bHa.irtikab lo.:"ts:.i ) \ ){~
bucakslz, tUkenmez.
bi.h;red ~,.,-~. (f. b. s.) : akilslz, kafaslz.
bih.ruz, bih ruze
bila.intihab
den, sec;meden.
dan.
bi.hadd Ii payan:
"j,,.,1'". "
;''''1'''.'
(a. h. zf.):
irtikap
etmeden, rU~vet almadan.
bila.isbat
(f. b. s.) :.
1. gUnu iyi": iyi gUnlU, mutlu. 2. i. klymetli bir
16
bila.fijtur
(a. zf.) : afiyetle, sag-
meden, hatlrlatl·lmadan.
bi.gamm
ta~.
4.~~L..1 ~
suzca, aldlrmayarak, bezmeksizin.
biia-fUtOr) .
bi.hab
b,i.l.afiye
Ilkla .
(f. i.) : kanta~1.
yararslz.
bi-futur
J.(f, a. b. s.) : itibarsiz.
mazmun.
bid.i mu,k: bot. sultan! sogUt.
bi.faide'
)~:-'=-\
bikr.i mazmun: orijinal veilk olarak soylenbid.i si.irh: bot. klzilsogUt.
bidvend
harfsiz,' ,sozsUz ,ve
sessiz.
Bih·zad: 2) h. i. erkek a-d,; 3) XV.' yUzyilda
ya~aml~ iranlJ UnlU bir minyatUrcU.
j\..), J.
bi.derman
b. s.) : bo§una c;a-
II~an.
(a.'zf.. ): dua ederek
J.
bo~una,
geveze.
bi-huruf u lab u, savt :
bi.derd ~ p
~f.): (bkz: bi-
faydaslzllk, yararsl'zlJk.
zf.) : devlet ve ikbal ile.
bi.d·devr
(f. b.
f~.J-r::.
bi-hude-gi
bi.d·devletii ve·l·ikbil Jl~9)1\J
-6:;.
·h6dane ).
.:."l.:"\ ~~
(a. b. s,): isbatslz.
bila·isticvab lo.:"\~\ ~ (a. b. zf.): sorma-dan, soyletmeden.
)L..~ \
bila-ifar
~~. (a. b. zf.) : i~'ar etme·
den, bildirmeden, haber vermeden.
bila-kayd
u
~art:
kayltslz ve
~jL4:'~
bi-namazi
~artslz,
kesin
.5-~' J. . (f. b.
bi-nemeki
olarak.
J:A~- ~
bila-tahkik
( a. b. zf.) :
tahkik
soru~turmadan.
etmeden, sorup
~"':At
bila·taksir
~!
(a. b. s.) :
(a. b.
zf.):
tashih'
(a.
zf):
dU~Un·
edilmeden, ClUzeltilmeden ..
J,e'\;
bi-ni~an
~
i\;Jb)t4
b.
(f. b. s.) : ni~anslz, i$a~ ,
JL:-'~.
·(f. b. s.): yalvarmaslz',
bi-niyaz \
yakarmas IZ; ihtiyac;slz. (bkz: mUstagni).
. t")'l::-,
_
b i-n',,'ya-z",
1,,;0
;1ft:.-:l4
L~4~!4
billOri( billuriyye ' ~.iA " ~ ))l!,
W'_.i"L~
billurin
bi-revgan
(a. s.) :
(a. s.): billur gib; bil·
lurdan.
,,:!~' (a.
bilsaniyye
I.): bot. 1.
sara
ma$lkgiller. 2. hanlmeligiller.
ic;in·
'.i·J)
~. (f. b. s.): yagslz.
~) J.
bi-riya
.i~
birr u takva: c;ocugun ana vebabaslna itaatli
olmasl.
(f. a. b. s.): (bkz: OJ·
-san!).
(a. s.) : IOtuf, kerem ve
hjsm
(a. s.) : yine'
bi-ma'nahu
0
ma-
*anlama.
bi-manend
~.:,:4.
i-~!
bi-$ekl
(f. b. s.):
manendi,
bi-mubalat
~
':J4.
(f. b. s.) :dikkatsiz,
(a.zf.): ["bi+ism" den] : is·
miyle, ad lyle.
~:-~ J.
(f. a. b. s.) : fels., kim.
$ekilsiz, fro amorphe.
benzeri olmayan. (bkz: bi-hemal, bi·nazir).
kayltslz, sayglslz.
(f. b. s.): "ba$slz,
bi-seran
(f. t.) : billOr.
c4k1
bi-Iutfihi
(f. a. b. s.) : riyaslz, yalan·
51Z.
lar": ana-baba terbiyesi, gormemi$ olanlar; ba$I'
bO$ olanlar.
inayetiyle.
F.2
fels.
i.): (bkz: bUnye).
bi·san
0
(a. zf.) :
(f. 'b. s.) :'belirmez,
<\-:-'>. (a.
binye
(a. zf.): kimyaca.
billurdan yapilml~ veya billur i1e *ilgili:' Escam-,
billuriyye: billurdan yapJlml~ cisimler.
e~i,
C-A;.l ~
bi-numud
(a. zf.): saygl duya.
~))~ (a. I.) : kim. billur.
bilur
(·f. i.): zenginlik.
1,,;0
gorUnmez..
bil-kimya
biW)ri
\.
den, kendiliginden, fro spontane.
rak, sayglyla.
naya, yine
bi-n-nefsihi
(a. b. zf.): C:$zenerek,
ozenle, dikkat ederek,--_~lkkatle.
bil-ihtiram
i.): 1. tuzsuz-
JL.;i J.
meksizin, irticalen.
bil-ihtimam
hali.
retsiz.
c:.-:... . ..AI ~
bilii-teemmul
1. namaz-
ayba~1
luk, lezzetsizlik, tatslzllk. 2. mec', tatslzllk, vefaslzIlk. '
taksirsiz,
kusursuz.
bila·tashih
(f. b. i.):
slzlik, beynamazllk. 2, kadlrilarrn
(f. b. s.) : sablrslz, sabn tUkenmi$.
bi-tarik-i1-evli : 'mant, haydl haydi, afortiyori.
17
bj.t·te'sir
.
.fit:Jh
bi·t·te'sir
.
(a. zf.): tesir ederek,
*etkileyerek.
..;:...; r::,
bi·vakt
(f. a. b. s.): 'vakitsiz,
uygunsuz. (bkz: na-be-hengam,' na-be-mevsim ).
bi-zeneb' ••.J~ J.
SUZ,
ge~ici
J\Jl~-:!
(a. b. s.) : zool. kuyruk-
(a. f. b. s.) :zevalsiz; fan!,
olmayan.
bu'd·i beyn el·hucrevi: anat.*goze arasl
gu, fro espace intercellulaire.
hO~e:
burc·i
burcu.
1)
bo~lu
bu'd-i kutb: astr. kutup uzakllgl, fro distance
polaire.
Bure-ul-Esed: astr. Asian taklmyJldlz.1.
bure: 2) neba t ~ekeri.
buruc.j isna a~er: [Hamel; Sevr, Cevza, Seretan, Esed, SUnbule, Mlzan, Alm"b, Kavs, Cedy, Delv,
Hut].
buselik-~evruz: muzo Hmr bin Abdullah'ln
edvannda ge~en,bOselik makamlyle nevruz sesin·
den meydana gelmi~ terkip.
buseyle. <tl::-a!
bu'd·i mihraki: fiz. :kodak uzakllgl, fro
sUmbUle burcu; 2) arslan
bure-i Sur,eyya: mac. gUzelin agzl.
fro anoures.
bi·zeval
Burc-j lOel~in: astr. Yunus, fl'. Dauphin:
Burc·i evliya: Bagdat ~ehri.
di~tan.
(a. i.): bot. soganclk.
Bustan: 2) ~irazlJ ~eyh Sadrnin UnlU eseri.
ce focale.
bu'd-i mumass: mat.
*teget
uzunlugu,
fro
)Jl)\ ~ l:....Y.·
bustan·efruz
(f.
b.
i.) :
(bkz: bOstan-fUrOz).
longueur de tangente.
bu'd-i muzevVa :. astr. *a~1 uzaklJgI, fro distan.
ce angulaire.
bu'd.j semt-ur-re's: mat. ba~ucu uzaklJgI, fro
distance, zenithale.
buhayre·i dem'iyYe: anat.
gOzya~1
\~t~l:....y.
bUstan pidl
. (f. b. i.): "bah~e
sUsleyen": bah~lvan..
. butayn-i ey,men: ana,t. sag karlnclk.
butayn-i eyser: anat. sol kannclk.
plnan.
buhran suhuneti: fiz. kritik sicakilk.
~
budd
buhur-i meryem: bot. tav~ankulagl, fro cycla.
vazge~me.
(a. i.) : 1. ayrllma, ,uzakla~ma;
(bkz: tebaUd). 2. vazge~me.
men.
bulbiHan
(a: s.) : eski Yunan hekimi iinlii Hipokratis'e ait, onunla *ilgilL
bukratiyyun
~.J:kl..)a,.
J-L:-:
(a. i. c.) : unlU he·
(f. i.): bir albn
bulend-bin~! ~;l~
para.
've-
bulend-giray
\..>1)·::1..L:.~
bYlend·himmet
ml~tir.
(a .. i.)":
Tatar
oku.
[Bl,mduk kelimesinden gelen bu ad, Arap~a~a ve
bazl TUrk leh~elerinde ya~aml$ olup daha zlyade.
Arap aleminin dogu bOlgelerinde kullan"ml~tlr].
burani
1.3'1),.
(f. i.):
pirin~1i
Iu Ispanak va benzeri sebze yemegi
18
(f. b. s.):
himmeti,
bUyUk.
.::...-1> ~:~. (f.
a.
b.
s.):
him,meti, gayreti, ~all~masl' yUksekolan.
bulend-nazar
.,,-1:; ~:L
( f. b. s.): (bkz:
biilend-bin) .
bi.ilOc
ve yogurt-
(f. b. s.):
lUge egilen .
.Qedik ~ehrinin Arap~a adl olan' Bundukiyye'den gel.(.._;~;.,
bayku~.
gayreti buyUk.
TOrk~ed~ "Flndlk altlnl" denilen Bundukl adl,
:bundukiyye
(f. i.. bulbUI'Un c.) : bUI·
bulbul-i gene:, mec.
kim' Hipokratis'in yolunda, izinde olanlar.
Bu~duki
~)\"""':'~
bUller.
[."l----!
(L i.): 1.
ni~an. 2. horoI
ibigi. 3. h. i. "bUyi..ik Bile" BOIOcistan halklndan
·olan.
dm-I mey
bul·vefa
~}\ .'Y. (a.
5.) : <;ok vefall.
buyeyz
(a. i.) : biy. yumurtaclk,
fro ovule.
btinye-i dilhiliyye: bot. i<; yapl, fro stl'uctura
interne.
buzeyr
ptinye-i sunaiyye: bot. ikinci yapl, fro structure
secondati re.
btiz-i kOhi: dag ke<;i~i.
biinye-i (lla:
J..j.
(a. i.): bot. sporcuk.
buzOrat-' muteharrike: bot. zoospor.
biiziirg-gerdaniyye: muzo Hlzlr bin Abdullah'ln
bot. birinci yapl, fro structure
edvarlnagore buzurg makamrna gerdaniye avazesinin katilmaslylo.: elde ~dilen terkip.
primaire.
-burde
/) '" .1.-
(f. s.):
,"goWrOIrr.U~, goWrm(j~,
isimlere eklenerek·
buzijrg-geve~t: muzo
le~ik kelimeler yapar:, Dil-burde: a~'lk gibi ..
HIZlr
bin,
Abdullah'rn
buzurg .makamlna geve~t avazesini katarak elde et-
goWren" manalarlna bir-
. ~igi terkip.
buzurg-maye,: muzo Hlzlr bin Abdullah'agora
burehne-sine ,,:~..., 0.1. ,(f. b. s.).:
gogsU,
oniki makamdan bUzUrge 'maye avazesi kattlmakla
eld~ edilen terkip.,
bagrl a<;lk.
buzurg-nevrOz: muz.
..::..~'\(.1.
, btirkaniyyet'
J l:__ ~.
Ab~ullah'ln
edvarlnda buzUrg ma~amlyle nevruz, avazesinin terkibiyle meydana gelen makam.
(a. i.): bostancl, bah<;l-
oniki makamdan buzUrg selmek avazesini eklemekle
ni'zm.
hustani
HIZlr bin
( a. i.): jeol. vol ka·
buzurg.selmek: muzo HlZlr
bin
Abdull.ah'rn
e,'de ettigi terkip.
van.
butan
bijzurg-~ehnaz:
~L:...
(f. 5.): 1.. putlar.. 2.' S. gU·
muzo HIZlr bin Abdullah'a gore
buzurgmakamlna ~ehnaz avazesieklemekle elde
edilen tlit!kip.
zeller.
c
ca'd-, girih-gir: klvlrc,k ve dola~'lk sa<;; arapS.a<;I.
ca me-ill Od
~}r ~.. ~
(f. b. 5.): kirli elbi-
se.
ca'd-, kalem: 1) kalemde
bula~lgl;
kalan
mUrekkep
came-gah
2) guzel soz; 3) yarlm daire.
ca'd, ~utur (de.ve klvlrclgl): mec.
vucudu
<;ok WylU olan kimse.
ca'fer-i zii-I-cenaheyn:
e:::_A II.
r-
...;..Jb
(f. b.
came-i ihram: hacilarln giydigi
(bkz: ca'fer
2
).
(f. b. i.):
<;ama~lr
i.):
diki~siz
elbise.
came-i mOyi (killl elbise): me'c. kurk.
cam-, a~k: tas. (bkz: cam 4 ).
ca'li: 2) fels. y?pma, fr. artifice.
cali~.ger
cLr ~,4~
veri, <;ama~lr odasl, soyunup giyinilecek yer.
1. yalnlz
~ehvet duygularl i<;in ya~ayan kimse. 2. naz ve gam-
:re ile salman gOzel.
cam-, cihan bin
(cihanl gosteren
kz: cam-I cihan-nUma).
kadeh):
dlm-' gurOr: gurur veren i<;ki kadehi.
cam-, leb-riz: agzlna kadar ,dolu kadeh.
ca'liyye
~-~~
muen.]. (bkz: ca'li).
(a. 5.)
'["ca'li" nin
dim-' mevt : 61Um kadehi. (bkz : cam-, merg).
cam-, mey: ~arap kad~hi.
19
elm-, mtnl
'cam-, mina : aC;lk mavi, gok renkli kadeh.
cbibe-i
cam-, musaffa:' parlak kadeh.
fiz. *yerc;ekimi.
cebri: 2) mat.. *cebirsei.
illl'%:
cam-, ne,at: ne9'e, sevin~ veren kadeh.
cebriyye ~~-~ ( a.s.) : (bkz: cebri).
cam, rO~en: parlak kadeh.
cam-, sabOhi: sabah ic;kisi i,c;ilen kadeh.
ced
.J_>
(a. L): (bkz: cedd).
cedi
~..\_~
cam-, sahba: klrmlZI 9arap ic;lIen kadeh.
cam;, sim (gUmU 9 kadeh) ,:
c;enesi.
mec.
sevgilinin
(a. L): astr.
oglak.
(bkz:
i::edy).
Cedvel-i sim (gUmU 9 kanall) : 2) Lale devrinde Kaglthanede ac;lIml9 sun'i bir dere~
cam-, ~rab: ?arap kadehL
camia: 2) fjz. *toplac;, fro collecteur.
cami-iil-Faris: adl bilinmeyen bir zat taraflndan I. Ahmet ad Ina dUzen!enen Farsc;adan TUrkc;eye
cefa perver )j.J l~~
v
(a. f. b. s.):
cefayl
benimseyen kimse.
*sozIUk.
Cami-iin-Nasayih (nasihatleri tcplayan): UnlU
TUrk, bilgini ibni .Kemal'in didaktik bir eserL
, cami-iin-Nezair: Egridirli. Haci Kemal'in, XV.,
yUzyd 9airllerinin birbirlerine yazdi klan nazireleri
~\;.. '(f. L). (bkz; cann).
Cem: ,5)' Cem taraflndan Istanbul'da yaYlm-
cemadiyyet
J)I.Jv·~
(f. b. L) : "namaz yeri":
canslzll~, ruh-
(a. _L): zoo I. devegiller.
cem'iyyet-geh
(a. f.b. L) : (bkz:
cem'iyyet-gah ).
canibi: 2) jeol., manto *yanal, Fr. lateral.
cari: 2) sosy. gec;er, Fr. courant..
(a. b. L):
car-ullah
cem'iyyet-i hatlr: akll ve fikir toplulugu.
cem~id-i mahi-gir: 1) . Hz.. SUleyman; 2) Hz.
Yunus; 3) mec. gUneF
caniye ,,-:-'\;..( a., L): cani kadln.
Mekke'ye
cem'ii t~lfik
(bkz.: tenasUb).
c;ekilip orada oturan.
{' \;..
(a. s.) : yUzU koyun,
gogsU
ed.
" cendal
J
JI..L:~
(f. s.):
bayagl,
a9a9111k,
ad, [ki'mse].
cavidan-seray ~I.rj bjl;-- (f. b. i.) : cennet~
(bkz : adn,behi 9t, firdevs).
(slklntl
cender
(f.L) : e9ya ve elbise gibi
ge y ..
cay-i buse: opU lecek yer.
cay-i me~akkat
(toplama ve' birle9tirme):
cenab-I Mevlevi: Hz. Mevlana.
UstUne yatml9 kimse.
yeri): mec. [bu]
dUnya.
cazibe-dar : 2) psik. *duyguda911, fro sympathi-
que.
(a. i.):
cem'i: 2) sosy. ortakla9a, fro collectif.
seccade.
casim
.:...t~~
cemeliyy~ ,,-~1~
(f. b. i.): tiryak.
cane: 2) ,ruh, can.
d-nemaz
edebi
suzluk, donukluk.
canan: 3)' tas. Allah.
can daru
'ic;timai,
, lanml9 haftallk bir gazete.
tcplayan mecmuasl.
. can
Cehd: 2) .Abdullah Cevde't taraflndan Istanbul'da yaylmlanml9 ayl'lk iktisadi,
bir dergi.
cenin i tamm·iil-hilka: hek. uzuvlan tamamen
tegekkUI etmi 9 cenin(
ka~,ndaki c;ocuk; dol).
=.
centiyaniyye
yangiller.
"....·Lk.::..
(a. L): bot. centi-
~
cenOben
~ J'-::--
cevher.i miicerrad: mutlak cevher, madde h§·
(a. zf.)
linde olrr,ayan ve- k§ina~Jn ruhunu mkydana getiren
yonunden.
nesne.
cevher-i sincabi: biy. bczmadde, fro substance
cera be <\).'.'-:'" (a, .) : dagarclk.
ceri'ibe-i hafiyye: biy., bot., xool.
ureme
da-
grise.
garclgl, fro (.)nceptacle.
cerasim
'r:\r:--
cevh.eriyye
(s.
dipler, ki:ikler, tomurcuklar;
i. cUrsOme'nin c.) :
~./' J'~
(a. i.) :fels. cevher-
c1lik, *tozculUk, fr. substantialisme. (bkz : cevheri).
mikroplar, hasta to-
humlar.
cerasim i mutenasile: bot. ye~i1 yosun hUcre·
leri, fro gonidies.
len.
cerde "~.J-~ (8. s.) : tUysuz, dazlak.
cevz-i masil: bot. tatula.
cevx~U1-hind: bot. Hindistan cevizi.
cereyan.• elektriki: elektrik *aklml.
cereyan·. galvani: fix. volt.
cezai miieyyide: ceza baskls!.
"cereyan-. mutemadi: fix. dogru *aklm.
ceri
cezair-i halidat: Kanarya adalan.
cezair.i saadet (saadet adalarl) : Kanarya ada·
l.S..,)~ (a. i.): (bkz: cery).
larl.
cerr ..,)-~ (a. i.)
(bkz: cer). [asll
"cerr"
cexbe.darane
dir ].
,<\;\)J
<\l.ot:;",
(a. f. b. zf.)
cez·
beye wtulri,u~ gibi.
cer~eft
(f. i.): ed. hiciv,
cezbe-dari
cevab ale-I·cevab: cevaba cevap,
cavab-. ba-savab: .dogru cevap.
Cevahir-U1-Alibar (iyiliklerin cevherleri)
soft
bilginlerden Antakyall$eyh isaoglu$eyh Kaslm'ln,
once Arapc;a olarak yazlp so~ra Turkc;eye c;evirdigi
din ve ahlak bilgileri veren eseri.
JVIJ':--
(f. i, cevan'ln c.)
(bkz:
tutulmu~,
cezi'
J' \J':--
(f,
i.):
(bkz:
civ~nl),
cezbeye
kendinden gec;mi~.
(s..
i)
<;ekme, c;ekici.
Ilk.
civanan) ,
cevani
(a. f. b. 5.)
cezbe yab
cexbiyye
cevanan
~)J"'.~, (a. f. b. i.): cezbeye
tutulma h§'i.
(a. i.)
bot. kuc;uk
. tomur·
cuk.
kol-ba~ *anadamarl.
cevaz-. istihdam kararl: *atanabilme karan.
cez'-i adOdi·i re'si: anat.
cevdet-i zihn : zihnin tazeligi.
cezire.i biirkaniyye: cogr. yanardag adasl.
cevf-i batni: anat. karin
bo~lugu.
cezr·i asli: bot. anakok.
cezr·i ekmel: cagr. buyuk *gidim, fro mortes
cevf-i galsami: biy. solungac; kovugu.
cevf·i hicilbi : biy. *gozevi, Fr. orbite.
cevf·i nihai: anat. omlirillk kovugu.
cevf-i sadri: anat. gogU's kovugu.
clwher-i ebyaz:
blanche.
biy. akmadde, Fr. substance
cevher·i lasll;;': biy. aglUti~in,
eaux.
cezr·j hamlz: kim. asit koku
cezr-i mihver: mat; kuvvet *ekseni.
cezr·i mik'ab : m,at. *kupkok.
cezr·i murabba': mat. karekok.
cezr-i muzaaf: mat. iki kok.~
koku, fr. racine
c:ism-i muteharrik: fiz. hal"\1lkette olan cisim.
~arJ: anat. *kilkok.
c:ism-i jn,uhami: bay. *sumuksu eisim.
,cezr..i tali.: bot. *ikineil kok.
ciger-ha~ .),;. .)~
cism-; sefeni: biy. naslrlt cisim.
(f. b. s.) : kederl i,
5 I kin'
till [kimS{'!].
<:ism-j semilvi: astr. gokcismi, Fr. astre.
eism-i sulb: fiz. katl eisim.
c)IJ;'.)~ (f.
tiger.hare
b. s.): 1. !tok eziyet
'!;eken kim·se. 2. merhametsiz, gaddar. 3. i. buyucu.
M~
"~l .)A::--
'c:iger-te!1ne
(f
b: 5.): mec. !tok
ozleyen.
cihat-J asliyye: 2) cogr. *anayonler.
Cisr·i Ergene (Ergene koprusU):
nUn eski adl.
cO~~n (f. i.):
,cO;; u hurO;;: ta~lp co~ma.
ciibbei YOsuf (Yusuf'un cubbesi): Hz. Yusuf'un atdd,gl kuyu.
JI.J_:" (f. L): (bl<Z: ciJdayl).
eudlil
cihaz-J basari: anal. gorme *aygl tl.
c:iift·i felek:
c:ihaz'J hazmi: biy. *sindirim*aygltl.
eu! J-:--
(a. L) : <suI.
c:Uleyde
(;..1_:1:-
nim duzeni, Fr. systeme loeomotrice.'
,ihaz·1 mufrig: biy.
bo~altlm
cumle-i
c:ihaz·1 teneffusi : ..nat. *solunum *ay9ltl.
1.S..J.-::--
(a. s~): eiltle, deri ile*ilgili.
cildi ',ihsaslar: fels. deri *duyurnlarl, fro se.lsa·
tions cutanees.
cildiyye
4.•
..J._::--
(a. i.) : hek. cilt hastallk-
larl klinigi.
c:ilve.fijrO~ "';J.)9·(;",!~ (a. f. b. s.)
"eilve
.satan": eilveli, klrltkan.
cilve-sazi
<.>jL..
GUne~
ile Ay.
(a. L):
s.):
dericilik, fro
~artiyye·i
fa.raiZiyye:
eilve
ed. peki~tirme slfatiyle yapilan
ise n-.: !t1kar badesi renginolsun ..
*egitim, Fr. educa.
biy.borkenek, fi- • ,bonnet..
: anal. kemik govdesi,fr. diaphyse.
billOri: anat.billur eisim.
gayr-j muzi: fiz. 1~lkslZ cisim.
c:ismli latif: '1) be~ duygu i1e idrak edilerneyen einler, melekler; 2)' mec. guzel kadm veya klz.
sozde
?art
cunbi;;.i evvel: 1) kaza ve kaderin ba~langlcl;
2) felegin hareketi; 3) gezegenlerin Hamel burcun·
daki ha'reketL
CunOn-j A~k: Abdulhak Hamid'in
manzum ~ir ti'fatro eseri.·
bas"maml~
cur'a-dan Jb<L~",,:-- (a. f.·b.'i.): 1. i!tki ka~arap
artlklarlnm
dOkUlclUgu kap.
cijr'a-nO~anJl':');"Co.,,:--
cilvelilik.
gr.
cUmlecigi.
eumma'ul·keff (dertop olmu~ avu!t) : yumruk.
dehinin dibinde kalan k,slm. 2.
(;~ (a . .t.- b.
%001.
pellicule.
eiimle-i istiddlkiyye: gr. *kar?ltll cUmlecik.
aygltl.
cihaz'J tenasul·i ;;eybiyye: bot. apotek.
eildi
Uzunkopru'
(bkz: cev~en).
'cihlb:-J asabi: anat. sinir slstemi.
dhaz·, muharrik': biy. haroeket sistemi, *devi-
22
(ism-i miirekkeb: kim. *bile~ik cisim.
(a. f. b. L)
i!tki
is'enler.
cuseyme
a\... ~_....:>
.
(a.
L):
eisimcik,
fl'.
eorpuscule..
eustu ~alak .:.l~le-j":"-:- (f. b. s:)
!tahuk
l1ilreketli, c;evik.
euzeyreV!
is J J.. ;~
( a.
i.):
ada Ii,
adada
oturCjn.
euz·j ferdi: atoma!'
euz-i ferdiyye: fels. atomculu/k, fro atomriS'me.
lfadar.j ihram: me<:. kar.
4,;4
c;emane
( f. L): ic;ki kadeh i,
~ader.i
kadehi. (bkz: piyale).
~ah••
2. (bkz: mec. saki) ..
tersa: 1) Hlristiyan kadlnlarln bUrijndUkleri bir c;e~it artU; 2) ~afak \;'e gUne~'in aydlnll,
gl.
xemzetn: zemzem kuyusu.,
c;ah•• zenahdan, c;ah.• zenah (c;ene kuyusu):
<;oene c;ukuru.
c;iHye
4._;~
c;emani
'J'L~ (f.
~arap
l. SaIInICI, naz edici.
i.) :
c;enber.baz '( f. b. s. ve i.): c;enberlerin ara,
sindan atlaylp gec;en oyuncu.
c;enber.j £&rden: anat. boyun ,kemigi.
(a. ,i.): bot. c;aygiller.
c;enber.j mina: gakyUzU.
c;aker-pervedlne 4,;\ ).9..z. ..;)1;-ck~ayana,
yara~lr
kale kaylrana
n.
zf.):
kale
c;eneb
yolda.
(f.b. i.): [n'ezaket
dilinde] kul veya kalenin c;ocugu, yani konu~anln
c;ocugu.
~allk.baz jL~q~
(f. b. s.):
c;er..ag•• sjpihr: mec. 1)
dlzlar.
c;elik - c;omak
c;e~an j~e- (f.
c;ar-ei"kan
jt(J
\1....
J
,..J
y
.
dU~kUn.
(f. b. i.): mec. dart
eleman.
c;arh, berin: gagUn en yUksek tabakasl.
a~inallgl,
nuhiim: dokuzuncu gak.
r;ar~m.sra'
bai nazlm
terane) .
t'.r...a.. )~
~eklinin ba~ka
(f. a. b. i.) : ed. rU-
bir adl. (bkz: dU.beyt/
c;ar·yar-I guzln: (bkz: c;ihar-yar-I gUz7n).
~aYI
C;egane-Mh: (f. b. s.) : c;egane denilen zilli mac;alan kimse.
2) Ay; 3) YII-
i.) : gUrz, topuz.
(f. b. i.): g5%
tanJ~lkllk.
c;e~me.i aftab: gUne~in pariltisi.
c;e~me.j ate~-fe~iln: mac. GUne~. (bkz : .Aftab
Hor$7d, Mihr).
c;e~me-i germ: mec.. GUne~. (bkz: c;e~me-i aft'ab).
c;arh-, mina: mavi gak kubbe.
c;~rh..
GUne~;
~etm.a~nayi J_l~r ~~=:-
(f. b. s.): 1. sallnarak
yUrUyen. 2. sevgiye, birlegneye
i.):, sUnnet.
~eng-name: ,2) Ahmet Dai'nin, YJldJrlm Sa·
yezit'in oglu SUleyman c;elebi adlna kaleme aldlgl
manzum eseri.
oynayan kimse.
c;illi~-ger ..;C~~J~
~~ (f.
c;e~me-j hOr~id:
(bkz:,
c;e~me·i
aftab,
c;e~me-i
germ).
2)
c;e~me.i nO~: 1) bengisu. (bkz: ab-I hayat);
sevilen erkegin agzl.
c;e~me.i rO~en:
(bkz:
c;e~me·i
haverf).
c;e~me.j
sim-ilb: (bkz: c;e.!jme.i· rO~en).
c;e~me.i
tedbir,: 1) dimag, beyin; 2)
dU~(jnme
kuvveti.
~e~m-i
deride: edepsiz, hayaslz.'
~e~m.i gav,c;e~m.i
c;eh c;-- (f. i.): (bkz: c;ah).
nilen .bir
~e~it
gavmi,: bot. slgJrgozU de·
iri papatya.
c;eh.i Silbll: (bkz: c;ah-I Babil). -
~e"m.j 'gaza(: ahO gezU; mec. ~ok gUzel goz.
c;eh.j zemzem: (bkz: <;ah'l zemzem).
se~m.j
hiib·iiIGde: uykulu, mahmur gez.
23
s~m-i
Ismail
se~m.i ismail: kadere' razi olan gOz. [babaSI
taraflndan, kurban edilecek !olan ismail Peygamber'
in gazU].
~e~m-i
ke~ide:
mi~
manaslna gelerek
Ber-~ide: <;ekilip
c;ekik goz.
se~m ..i penarn: nazarllk [nazar degmesin dive
(gecenin gozU) : mec. Ay ve yJldlz-
~e~m.pO~
J:-,..
s.):
birle~ik
toplanmJ~,
keli~~ler
dev~iril
yapar:
t6planml~.
~ihar~-gazeyn:
yazJlan muska]'
~e~m-i sOzen: 1) igne gozU; 2) <;ok pintilIk.
~e~m·i ~eb
o..l_:::- ...., (f.
-Side
muz. Santuri Edhem'in (1855-
1926) adlandlrdlgl makam.
~ihr
lar.
...J're-' (f. j.-): (bkz: <;ehre, <;ihre).
sihre-perdaz ).:l.J.. o.,..l~
r~e- (f. b: s.) :. gozU kapa-
(f. b. i.) : resim ve
nakl~ yapan; ressam.
II, bakmayan.
~iIIe-i
~e~m-pu!i'l
1.5':" .. r-~e-
(f. b. i.):
1.
yumma, gormemezlikten gelme. 2. affetme,
buziirg: zemherir, erbain.
goz
,. sille.ni~in
bagl~
lama.
~_..:.i
*'"
(f. b.
s.):
hUcrede
oturan, <;ile dolduran.
~etr.i
ab-gOn (gok <;adlt"l, mavi <;adJr) : gok-
~etr·i
rOz: (bkz: <;etr-i nOr, <;etr-i seher).
yUzU.
~evgani iL(,~,
l,..
(f.
i.~):
1. cirit
(f. b. i.) : ku~ kursagl •.
sine-dan
Jb cl::e-
~in.seher
.,..1-
~=:- (f. a. b. i.) : alacakaran-
JV-,-e-
(f. zf.) : bunun gibi, bu ~e·
oyununa
all~lk at. 2. bir <;e~it tatll -kavun.
sevgen
<;evgan ).
J.,-e-
sunan
(f. L).: 1. degnek:, 2. (bkz:
kilde.
D
'it"
~it;lerane -t.").:l b
didrist
(f. zf.):
..:..__ I)'.:ll.:l
ka rde~<;e.
dahame
(f.
b.
s.):
adaletli,
dogru. (bkz: adil).
JL:""".:ll.>
(f. b. s.): 1. imdada
x.eti~en, yardlm eden, yard,mcl. 2.
3. i. fetva.
dad.ver
) .
irile~me, fro
(f. b. s.) :
(bkz:
dafia ",_oJ b (a. s.): (' bkz: daH').
dafire (a. i.): (bkz: zafJr).
dahile: 2) *onek, fr.,premisses.
dahilen mersOm mudalla': geo. i<; '*<;okgen, fro
polygon inscrit.
intikam alan.
-rast) .
24
L): biy.
dahilen mersOm daire: geo~ i<;daire, fro cercle
inscrit.
dad-res: 2) i. hakim, *yarglC;.
dad-sitan
<\Al~ -(a.
hypertrophie~
dahilen mutebiidil : geo. *i<;ters [a<;l].
dahiyane
dad·
ye
yakl~Jr
",,;l..Alb
(a. f. zf .. ) : dahic~, dahi·
bir yolda.
dahve-i kubra: kaba ku~luk.
da-i Dalton: fels. Dalton hastallgl, fro Daltonisme.
diii·i dirine: eski dU3el.
dami
,dai·i mazarrat: zarar getireh
dam.yar
dai·i ~ijbhe: ~Uphe uyandlran ~ey.
.::...::-;I.~
daim4yyet
(0.
Ji..)
~ey.
)l:A b
yam edicilik.
,,)b <\J'b
dane dan
daire i arz: astr. para lei.
daire-i dahili: mat. ic;-daire, ic;-*teget daire.
(f. b.' i.) : (bkz : damn.
dan.~e ~·I.) (f. b. i.) : mercimek.
c!e~
i.): devamlillk,
(f. i.): 1. tuzakc;l. 2. ave!.
(f. b. L):
1. ambar.
2. tohum at"ml~ tarla. 3. tohumluk. 4. s. tane ta~
ne, daglnlk.
daire-i faside: fasit daire, *klslrdongU.,
dar
daire·i husuf: astr. tutulma dairesL
daire.i muhitiyye: \ bot. *c;evreteker, fr. pericy.
..r j
(a. i.); (bkz; darr).
daraat·name ole
L::.£:. l.r":'
(a. f. b. (.) :. zelil
bir ~ekilde yaz"ml~ olan yazl, mektup.
cle.
daire-i mOstevi: astr. yorUnge dUzlemi.
dar!'lban
daire i sadaret: sadaret dairesi, vekalet, *ba-
j~..r-";'
(a. L):'
biy.
vuru, Fr.
tarc;m
rEmginde
battement.
kanllk.
fr-
daire.j' ~akuli: astr. *dU~ey daire,
dar~ini J-!:~J b (f. s.):
cercla
verticaL
olan.
daire·i tenvir: astr. aydlnllk dairesi.
dar-' dha'1: [bu] dUnya.
dakaYlk-1 edebiyye: ed. edebiyatln ineelik,lerL
dar·1 pilpil: (bkz :dar-~ fUlfUl).
dakaYlk-1 fet1niyye:
dar-I !fe~der : , (bkz: dar-I eihan, dar·1 dUnya).
fennin ineelikleri,
inee
noktalar~
darr
I
dakik: 3) dikkatli, olc;UICi davranan k,imse.
..r-":'
(a. L): slklntl, bela. Serra va
darra: tatll ve ael gUnler, rahatllk ve slklntl.
dalal: 2) fels. saplnc;, fro aberration.
dali
JI.)
( a. L) :
~nat.
dar.ijl·cihad: (bkz; dar-UI harb).
dar.:OI·kemal
deltamsl. (bkz:
dallin
yolu
(olgunluk evi):
Istanbul ~ehrL
dar.OI-klyaJ]1 (klyamet evl) : oteki dUnya, ahi·
daliyye).
u:jl~
~a~lrrru~,
gUnaha
ret.
(a. s. dalalet'den) : d09r~
girmi~.
dar.Ot.t~'lim
i1.c;l.-=l I;\.)
(a. b. i.); mei:lr~
seye gore d<;lha kolay ve pratik bir arapc;a ogre.~
damen
0.-4 b
(f. i.) : etek.
(bkz:
da-
man).
damen-deraz
mek Uzere ewelce
ac;i1ml~
bulunan bir *ortaokul.
dar ijt~tedris ,-""U..dI}I.)_ (a. b_ i.): ilk defa
jlJ') ~ .. b
(f. b. s.) : "etegi
uzun"; mac. ahmak.
damen-hu!fk ~ 0Alb (f. b. s.);
"etegi
kuru": mec. namuslu kadm.
damen·i canan: sevgilinin etegL
damen-i hurtid (gUne~in etegi) : 1) dordUneU
gok; 2) gUne~in parJltlsl.
damgah.1 div: mec. [bu] dunyil.
ac;"ml~
olan sag,lr ve dilsizler okulu.
dasar
)l_l,)
daslar
;L:....b
(f. i.):
tellc~I, simsar.
(f. i.) : tellal, simsar.
daveri~ah .,l( <->J"b
(f. b. L): 1. mahke7
me. 2. sava~ meydanl.
da'v!
<->.J-f;.,)
(a. i.) ; bir kimsenin hakklnl
aramasi. (bkz: da'va).
25
. deray' ~';.) (f. i.) : ~lnglrak.
day'a 4",,:;-"::' (a. L): (bkz: zay'a).
debdib
,,;-,'..\1•.,)
6
'(a. L) ; davu!.
tJ"iu j \) "
deraz-nefes
debtr-i ~arh (felegin katibi) : Utarit gezegenl.
(bkz :. debir-i felek).
deccal (~. s.) : 2) yabancl, sahtekar; 3) HUseyin Rifat taraflndan Istanbul'da' yaYlmlanml~ haftaIlk siyasi, edebi, mizahi bit" dergi,.
def·i 9~mm':gaml, kederi, tasaYI giderme.
(f.. b. s.):
/l
uzur. '
soluklu": mec. geveze.
J4j
aeraz-zeban
(f. b. 5.): 1. me<:.
]I),)
gUzel sOz soyleyen kimse. 2. dili uzun i kavgaci.
der,berre
kU~Uk
"\-~.)."
(f. b. i.): kapi yavr,usu,
kapl.
defter-i yevmi: gUnlUk defter.
derbend-at
dehalet
CI
.:)1,;.." (a. i.): (bkz: dahalet).
,.:)..L~).) (f. a. b. i. derbe~d'in
a. c.): derbehtler, bogazlar, dar ge~it:ler.
deltan-! istih:z:a (alay agZl'): alay eden, alaysoz.
derdeme
<l-A',:)),)
(f. i.):
astr. yedi geze;
~en.
«:Iard-i ljiikem: hek. karrn agrlsl.
a~an,
geveze.
derece-i hams:dyyet: kim. asitlik derecesi.
(a. s.):
~ok
s;ok
deh~etli,
korku veren.
deh~t-bahlji J.~'::"::""I!.l.) (a.
~et
derece-i inhilal: kim.
degre dedispersite.
derece-i inti:z:a': kim.
f. b. 5.): deh-
~ozU~me
derecesi.
derece i mirkad: merdiven basamagl.
veren, korkutan, ylldlran.
derece-i nihaYe:' son derece.
delbiyYe <l-:~I.) (a. i.) : :zool. *sansargiller.
delil-' cedeIi : huk. konu~ma, mUnaka~a neti. cesinde bulunan deli!.
. delklyye 4_:11.,3 (a. i.) :zooJ. sansargiller.
dem-~estegi f-:_~A.)
derecesi, fl'.
*dag'i1lm
(f., b. L): sessizlik,
susmu~luk.
Dergah :,3) Mustafa Nihat taraflndan Istanbul'
da yaYlmlacnml~ on be~ gOnlUk ilim ve sanat dergisi.
derOn-bin
0-i'.;"
(f. b. i.) : . insanln bOo
gaz, burun ve benzeri yerlerin i~ihe. bakmaya yarayan alet, fro endoscope.
cleruni murakabe: fels. *ic;ebakl~, fro intros~'
pection.
derya-yi ebyaz: Akdeniz.
dem-gah olLA.,3
(f. b. i.):, 1.
kuyumcu
aery-a-yi esved: Karadeniz.
veya demirci ocagl. 2. kUlhan. 3. nef·zs alacak yer.
/dem-i ljiiryani:' biy. temiz kan.
, dem·i teslim: 1)· mec. ruhu .t~slim edecek zaman; 2) susma; 3) soz dinleme,. emre itaat etme.
dem-i veridi: hiy. kirli kan.
derya-yi hamile: mec. inci <;Ikardan deniz.
derya-yi kulzum: Bahr-i ahmer,
Klzddeniz.
denizi,
darya Vi rahmet (rahmet denizi) : Allah'ln rahmeti.
dervOze-gera.n
J';:j".;.3
(f. b. i. ve
S.
der-
yOze-ger'in c.) : dilenciler.
rasl.
dendan.gir'
2. ISlrgan
26
~ap
o~u.
~il..~:b
(f. b. L): 1. kurdan.
cleryuze-gi
0
rj".),)
darz-i lami: hiy.
(f. i.) : dilenclilk.
I~mbda dikl~,
fro lambdoide.
desise-b~h:
j4~"",~
deveran
(a. f. b. s.): hileci,
~l.....,."
dessam
(a. i.) :
kapak~lk,
rr.
deverarai
kapaclk.
dessam-u clekkak-I avert: .mat·. kor-ince kapaCI'
gl,
f,·.
zY·selaset l~·~erafe:
anat.
OC;IU
jl)L:_,:)
destar-benclan
(f. b.
i. destar'ln c.)
2. sanklar, tOlbentler_
fl'. cerda
*klslrdon"gO,
devr; CUfI1IUI'I: fels.
doner
fr., folie
delilik,
c:irculaire.
~I.J:': .;l:......" (f. b.
I.
dola~ma.
devri ri.i:zgar : cogr. *donemli yell fl'. ~ent ~ri.
odique.
del/r-; sahamat: bir hOkOmdartn hOkOm' sOl"-
destar-
dUgO devir.
•bend'in c.): sank saranlar, sanklilar slnrfl.
devr.i tefrih : biy. kulu§ka devri.
jL~L"",,:)
(f. i.): 'i.. satranc;, tav-
la va benzeri oyunlarda eline c;'abuk olan oyuncu.·
2. hokkabaz.
aest.bel"ldJ
(f. b. i.) : Kur'an',
devr·i daim : durmadan, durmamaeaslna donOp
bah~i~ler, Ocretler.
dest-baz
*donel, f,\
vieieux.
fr. valvule.
deslaran
j\.J-;')p
devr-i !:latl!: manto
(a. i.) : <li1at. kapakC;lk,
Miillt.
devr·i ~Iem: dOnya seyahati; dOnya gezisi.
kapa-
dess§mat-I sin,iyye: hiy. sigma kapaclklan.
1.
(a. s.):
tekrar tek~ar arallkslz okuyan kimse, haflz. .
clk, fl". valvule trkullpide.
"\... L....."
toil);p
devr·han
v.. lyule
~itral$.
dessame
*dola~lm.
kebir: biy. bOyOk
rotatoir",.
valvule iMcocoeca!'
dessam., ildili: <Inat. ikili kapaclk,
dessam..
I
deveran-s lenf: biy. lenf (akkan) *dola~lml.
oyuncu. (bkz: desise-kar).
..\;., ..:,.-.')
(f. b. i.):
1.
'\_.d~y-mah ",\..0
cllbabiyye
incik
boncuktan yapdan kol bilezigi. 2. elele tutu~up oy-
<\...,L.....:a.
kl~
i.) :
( a.
ayl.
mec.[bu] I dOnya.
%ooL
(bkz :
zrbabiyye) .
'f)andan bir oyun, raks. 3. insan veya hayvandan'
d,bk,yye
meydana gelen halka.
dest her-baJa-YI de-5t: el elden OstOndOr.
t..S:J (f. b. L):
deVg.-i teng (dar kilise):
<L~.:J
( a. i.) : .bot. *okseotugil~
ler.
d,I'-, kai'm: gao. dikkenar..
dest-geh
4,(:_-,,,,
(t. b. i.): (bkz: dest-
dll'·, muc:essem: mat. *aynt, fl'. areta.
.gah).
dlraht ':;";'):J
desta: :2) bilezik; 3} elinden tutma, yardlm.
~ine
destine: 2} kolbagl; 3) el ile yazilan mektup;
de,st,Musa: GOne?
(bkz: Aftab, HOr~id, M hI",
$ems).
dest-nemaz
jl~' ..:.-.....)
dideban
an: ,,:;V~ c~~:J
(f.
b. I.
dide-ban'ln
1. gozeOler, gozleyiciler, bek~jfer, kolcular,
nobet<;i1er. 2. [ewelce] gOmrOk kolcularl.
c.):
dideban-an-I aJem: yedi gezegen. me<:. geze(f. b. i.) : abdest.
devalib-i ihtiyalat: hila dolaplap, dOzen dolaplarr .
ait, aZI di~i ile *ilgili.
didan s ~eritiyye: zool. ~eritler.
.
,
4) padi~ah fermanl; 5) mahkeme ilaml; 6) mektu-
bun sonuna konulan imza veya tarih.
(bkz: diraht).
~,rsi, dlrslyye ~.r;;' 'lS"'..r;; (a. s.) :, aZI dig
dest-i Hakk: Allah'ln eli.
dest-i istibdild: istibdadll1 er, istibdadln verdigi -azap.
(f., i.):
genler.
dideban-an.' ~iMlrijm: GOne~
HOr~id,
(bkz:
Aftab,
Mihr, $ems).
\
21
/
.)I~ "J...,)
dide-dar
b.
'(f.
s.):
nln divanl. (bkz: $ems-ul-HakaYlk):
gozcu. (bkz: dide"ban).
diva,n-, riyaset: *ba~kanllk *kurulu.
"L( ,,~.,)
dide-gah
divan-, . kebir (bOyUk divan) : Hz. Mevlana'
gozetici,
(f. b.
gOz~unUn'
i.):
divan-, temyiz-i askeri: Asked' _Yargltay.
bulundugu yer.
dide i gav (okuz gozU): 1) sl~lrgozu denifef:l
~i~ek;
2) bir ~e~it uzum.
div-saz
jL... JI.,)
(f. b.. s.): 1. devgibi. 2.
k6tU, korkun~ tablatll.
dud·i hadis: zool. krizalit, fro ehrysalide.
dide-i hurus (horoz gozU): mee. klrmlzl ~a-
dud-i mukeyyes: zool ke:..~li kurt, fr'. 'systieerque.
dik-U1-ar,
J-,J.II d.,)
bir melek ol.up ses yle
Cennet'teki
~eklinde
~eridL
tri~~n.
dud-i ,a'ri: zool.
dud-man, Bekta,iyye: 1) Bekta~i ccagl; 2)
meleklere na-
. maz vakitierini bildirirmi~,
dildil-kunan.
dud-i muselUlh: zool. slglr
(a. b. L): "sidret-UI-
.mOnteha"da bulundugu soylenen tavus
Yeni~er'i ocagl.
0 l :.C,J-J.,:)
(f. b.
inleyenler, inll:iyiciler. 2. IZtlrap
J.
c.):
dOd-man-, .Osmani: Osmanll Hanedanl.
1.
~ekenler.
t..A:~
dufayda'
dil-fOruz: 2) muzo adl 1909 da yaYlnlanml~
anonim bir gufte dergisinde ge~en makam.
(a. 5.): kim. dumanll, fro
fumant.
duhter-i aftab (~bne~tn klzl): mee. ~arap.
rah, yOregi rahat.
Duhter-i HindO: AbdUlhak Hamid'in
('..f- J,)
dil-hurrem
(f. b. L) : gonlO
~en,
Duhter-i hum (kUp klZl) : mec. ~arap.
di.l-i nii-,iid; kederli, gamll gonul.
(a.
dun-an
dil.ke,: 2) muzo adl 1500'de yazilml~ manzum bir edvarda .terkipler araslnda ge~en makam.
4:~CI,)
(f. b. s.): gonlO
01-
",_~L.,)
'.)j,)
(f. b. s.).: uzak i~itij-,
Durub., Emsal-i Osmaniyye: $inasi'n:n 1863'
te
(a. f. b. L):
..A.•L~
teleforu.
her ~e;yC:·zn elini etegini ~ekn;Ji~.
dima~-~e
f. dOn 'un c.) : dOnlar,
al~aklar, a~agillk kimsele'r.
dOr-,enid
mu~,
1875'te
ba$i1ml~ bir tiyatrosu.
yuregi sevin~11.
dil"ku,te
iriba~,
zoo I.
fro tetard.
duhani
(f. b. 5.): 90nlO fa-
(a. i.):
anat.
basilml~
TUrk atasozleri ve *deyimlerini
i~ine
alan bir eserL
beyincik.
duheni
dhnar
)L.,)
din-furu, .
o
Hi.. (bkz:
diru%
(a. i.): helak, mahv.
J-J.) ~. .,:)
(a. f. b. s.): iki yuz·
mOral).
Jo_Al.,:)
(a. 5.) : kim. kaypak. fro one-
tueux. [asll: "dUhnl" dir].
duhni, duhniyye ~.) ~JAI,) (a. s.):
sUrU·
necek' vag ile .*ilgili.
j':1.,) (f. L): dUn.
dur
;,)
(a. L): (bkz: dUrr).
\
divan
Jlj..,:),
(f. L div'in c.) : deyler.
divan-' haysiyyet: onur *kurulu.
28
durdariyye
":,) I.,:).),)
. ~ga~giller, fro ulmaeees.
(a.· L L:
bot.
ka~a·
ehvlye-i
;lJ~ ~J~
durd.har, durd·hor
~arap
(f.
b.
durr-j yektS : e~siz inci.
s.):
ie;en, ~arClbl son damlasJna kadar ie;en. (bkz :
! durd-a~am,
durd-ke~).
du-ta: 2) 'ed. bir tarih mlsraJnIl1
nin ik
se~e adedi~
ka,tll olmasl ki aS11 tarih bu saYll1111 ikiy.e
bolUnmesiyle elde eclilir.
durr-i semin: klymetli inci.
E
ebli-en-cedd :
(bkz:
eben-an-cedd,
eben-an
ceddin ).
ebdali
ler, gizli gomUIU ~ey:·~r.
J I..\,. 1
(a. i.): 1. Allah'a baglanml~
olmaidervi~lik. 2. aptalllk, ~a$kJnllk, al,~II.k, ah·
makllk, budalallk.
ebkar-, maani: €vvelce
edille-j akliyye: kanuni deliller.
edille-j erbaa· (dort deli I) : (bkz: edi Ilea; ~er'·
iyye).
~imme-j
ebhas-, amika: derin bahisler.
du~unUlmemi~
olan
dahili : bot. ie;deri.
Edviye.j Nlufrede (basit i1a~lar) : XIV. yOzyd
TUrk hekimlerinden Gerecleli
manalar.
ebkar-l nuket : daha once, hie; kimse taraflnda'n
ku'llanllmam!~
eblek-i cihantaz: (bkz. eblek-i eyy&m).
slyle DUnya ve zaman.
~erh:
ishak bin Murat'm
hekimlige dair eseri.
ef'i-i mucelcel:
olan nUkteler;
eblek-i eyyam: mec. gece ve gUndUz _dolaYIeblek-i
(a. i. defin'in c.): define~
edfan
efsane.guyan
%001. e;lI1glra~llyllan.
j~}~'clJ'L;I-
(f.
b.
s.
efsane-
-gO[y]un c.): efsane, masal, flkra anlatanlar.
efsane vu efsun: 1) masal ve bOyO; 2) mec:.
(bkz: eblek-i eyyam).
'-, bo~ laf.
ebniye·i aliye: yUksek binalar. (bkz: ebniye:i
efsun-perdaz
murtefia ).
denilen muvakkat olarak kendinden gee;me
kimse.
ebr-ve~ J-J';:'\ (f. b. s.) : bulut gibL
OOI·j cennet: cennetlik olanlar, gunahkar 01·
mayanlar.
(a. h. i.) : ilk hal1'fe Hz.
ehl-j hukumet: hUkOmete mensup
gok cisimleri, yildJZlar.
ehl-j namus: namuslu kimse.
ecsam-, sabiha: fiz. yUzen cisim/er.
OOI·i Rum: Osmanillar.
ecsam-, semaviyye: cogr. gok cisimleri.
ehl-i salib: hae;IIIar, Hlristiyanlar.
ecza-u~-~j'r:
OO/-i
ed. aruzun sekiz ole;u
(bkz : efail U tefail).
kimseler,
~illeti ida're edenler.
EbObekir. ["S.ddj'k" lakablyle anlllr].
edat-, haber: gr.
Slrrll1a
eren, Allah adami, cezbeye tutu lan, vecde gelen
cbru-yj xal j zer.: mec. yeniay, hilal,
ecsam-, felekiyye:
(bkz :
ehl-j hal: tarikatte, tasavvufta "hal ve cezbe"
ebr-i nisan: nisan bulutu.
ebr-j rahmet: rahmet bulutu.
~". I·
J-9 \ ( f. b. s.):
ehadiyyet·i rabbaniyye: Allah'lI1birligi.
ebr j murde:- sUnger.
Ebu-Bekr
jI ~.;;, j
efsOn-ger) .
ebr-j kuhen: sUnger.
pare;asl.
~eka:
~akiler,
soyguncular, vurguncular.
ehrsmi kavak: bot. piramit kayak.
* ko~ae;, fr. copule.
ehviye-i Istife: latif mUzik havafarl.
29
ei<k§1 : 3) Idm: a,~lndlrma,fr. c:ori"osif.
emken
eksibe·j berriyye: jeol. *karasal *kumul.
ektar)l:_;\
4Js.:=",1
(a. 'a.),: Wal babJndan olan
"imkan" kelimesinin mazi fijli olup "mehma emken" sozunde ge<;er. (bkz: meh-ma enike~).
(a. i. kutr'un c.):
(bkz: akemniyyet.i umumiyye: *kamlJsal guven.
tar) .
ekvam-,
bi.iz:ey~jyye :
an41t.
emn·ij eman: korkusuzluk, guvenlik.
fro
domalan,
50nldie.'
emrib;-J zuhreviyYe :
":",~_,,ll
eI-aceb
(a.' 5.):
hayret
edilecek,
~a~dacak:
"'...... L.:l.. l\
i.)
(a.
bot.
* ig-
·birle~.
emr·ber
J, V" \
(a. f. b. L): emir goW·
ren, emir alan, emir eri; eskiden * subaylartn I'ot'a
ve daire dl~lnda buyrug,u altrnda bulunan er.
degiller.
emr-i azim: buyuk, *onemli i~.,
elektrildy,yet-i mlknatJsiyye: fiz.
elektromagemr-i i'tibart; gorunu~te olan i~.
netizma.
cmr-i kun: "oil" e;mri. Etas. zaman ha,dis 01-,
.elektrikiyyet.i sakine: fix. e~ktrostatik.
madan once, Cenab-I Hakk, "Alem-i Kitman = saklJ
~:~;CH
elektrik.numa
(fr.
f.
b.
s.):
elfilz-. miitezadde: gr. * zitanlamldar ..
el.Hayye
Slam, Allah'ln hukmettigi alem" da idi. [Ben gizli
bir hazlne idim. Beni bilmeleri ve tanlmalarl i<;in
fiz. elektroskop.
c-::U
(a.
h~
bu halkl yarattlm]. Boyieee "KOn =ol!" emrini ve·
rince butUn ewa ve canlrlar meydana <;Ikml~tl'r.
i.): astr. Yrlan.
ellF-1 maksure: bazr Arap<;a
(f. s.) : armut bi<;iminde
kelim~lerin sonun-
da bulunan ve ye ~ekljnde yaz,i1a!1 elif. [Mustafa,
o!an.
emsal-i zaviyeviyye:
dava gibi].
elif.i memdOde: uzun okunan ,alif.
EI.l(ell~af ..,Jl,;:,CI\
(a. i.)':
emviH·i emlrlyye:
Zemah~eri'nin
para ve e~ya gibi
beylik
edilmi~,
terk
blrakrlml~
mallar, sahipleri bilinmeyen mallar.
elmas.. hal dar: lekeli elmas.
elvah-' k,!?r:
malt. *a<;ls.al * katsayl.
mallar, devlet mallan.
emval.j metruke:
nnw Arap<;a Kur'an tefsiri.
bot. s.oymuk damar
emyah
(-demeti),
.,l:.. 1
(a. i. ma'rn c. alan mi·
yah'ln c.): sular.
fro liber.
elye
hastall klan,
melerden bul~~an hastallklar.
el.adlU esas-i.iI-mi.llk: ada let mulkun temelidir.
el'anyasiyye
!:Iiy. venus
frengi ve belsoguklugu gibi, en <;09U yolsuz
....;.....11
(a. i.) :: 1. yagll koyun kuyru-
enbarde
\ g.u. 2. kl<;1 meydaha getiren kaba etler, yanaklar.
elyevi
l$-,_~I
(a. 5.)
kl<;a ait, kl<; ile *il-
0,)
;l;'""i
(f. '5.):
doldurull11u~.
en~Obe 4>.J-;'""\' (a'. L): (bkz: OnbObe).
embObe-i
gJrbaliyye:. anaL
(bkz:
unbObe-i
grrbaliyye).
gili.
ernanat.g
muk1ll9dese: "Hlrka-i Saadet, Sakal-'
$erif" gibi kutsal emanetler olup, halife oldugu za·,
man Yavuz Sui tun Selim, tarafmdan Istanbul'a gS'tirilmi~tir.
enbObe·i
anat.
(bkz:
unbObe-i bev-
enbObe'.i ~a'riyye: anat.. (bki:
linbObe-i ~a'riy·
ye).
emanat'-! ~erife: (?kz: emanat-I mukaddese).
em!n i rahml'!t: Cebrall.
blivliyye:
liyye).
erlbObe-i tal'i)'ye: bet. ( bkz: unbObe-i tal'iy·
ye).
eshSb.! tevSrih
(a. 5.): biy. (bkz: unbO·
erbilb-, "ulcuf: vukuf sahibi, bilir, anlar kimseier.
bl).
ercul-j ka:zib : anal. yaianci ayaklar.
enci.im-fe~an jl~~ r~'\
'(a. f. b. s.): yildlz
sac;an.
encuriyye.j bahri: zool. deniz ISlrganlan.
endaze-gir
istiare
(istiarenin esaslan): ed.
1)
[kendine benzetilenin manasl]; 3) mustearun leh
[benzeyenin manasl]; 4) cami' [benzeyen ve ben-
...~r:j\..\"\
(f. b. i.): 1. muhen-
dis. 2. muhasebeci (*,sayman). 3. matematikc;L
endek-s~H Jl.SJ,;1
(f. b. s.) :
ya~1
endOh~fersa
l.....,.I,i/llJJ,;\
zetilenaraslnda benzeyi~ ~ekli].
erkan-,
kUC;Uk.
endi~e-i mai~et: gec;im derdi, gec;im slklntlsl.
(f. b. s.) : gam,' ke-
der gideren.
(f.
i.):
bal.·
(bkz:
buzurg:
ba~
te~bjh (te~bihin
esaslan);: ed; 1) mu-
I'ebbeh [benzeyen]; 2) mU~ebbehu!'1 bih [kendine
benzetilenJ; 3) vech-i ~ebeh [benieyen ve be'nzeti-
I~n arasllidaki ~eki/];
te~bjh veya vaslta-J
4) edat-I
te~bih [benz;eyi~ hukmunu veren kelime].
ermide
asel) .
engu~t-i
erkan-,
mUste~lr [kendine benzetilen]; 2) mustearun rriinh
cooL-::",)\
(f .. s.): durmu~, sakin.
(a. i.): zool. ·tav~an.
ernebiyye
giller.
parmak.
enin-i kalb: kalbin inlem~si, kalbden aCI c;ekip inleme.
ervahiyye
<L~>1J}'
<,a.
i,): Tabiatln ,buttin
varllklC!nnda insanlnkine benzer ruhlar bulundugu
Enis-ul.Arifin
~alrlcrinden Azml
(ariflerin
dostu):
XVI. yuzyil
P7r Mehmet bin, P7r Ahmet'in
1566'da "Ahlak-I Muhsini" adll Farsc;a asllndan TurkC;eye c;evi rerek II. Sellm'e sundugu mensur-manzum
eseri.
yolundaki ilkel inanc;, * canlfcillk, fr.animisms.
erze: 4) bot. c;am, fro pin.
erzen-j zei"rin (yaldlzlJ dan): mac:. yildlzlar.
, ~sami: 2) Muallim Naci'nin ~air ve ediplerin'
ensice-j
mi.i~ekkile:
* surgendoku,
bot.
fl'.
biyografilerine .dair 1891 'de
basilml~
bir eseri.
meristeme.
Envar-I ~arl(lyye (~arkln nurlan) : Istanbul'da
yaYlmlanml~
on be~
gunlUk
fenni ve edebi
bir
dergi.
tS)L,\
(a. i. esir'in c.) : esirler; ko-
esatize-j alhan (elhan ustatlan):
~nvar.i.iI Aflkin (a~i1<1ann nurlan): Yazlclog·
lu Ahmet Bkan'ln agabeyisi Yazlcloglu Mehmet Ef
nin Megarib-Uz-Zaman aCll, Arapc;a eserinden Jay.'
dalanarak yazdlgl dini, tasavvufl eser.
epikuriyye
esara
leler. (bkz: usera).
41,
y..s:.. \
.. J .
(yun. a.)
esbiib-, mOcibe: huk. +:gerekc;e.
esban
fels. Epi.
musiki us-
tat/ail, ustalarl.
jl~_..... \
(f. i. esb'in c.) : atlar, bey-
girler.
"y
esec!-I/llah-il-gal:b
kurculUk, fro Epicurisme.
erbiib·1 hacat: i~ sahipleri.
erbilb-I huner: hunerliler.
erbab-I iktidar: rnuktedir, iktidarlJ kimseler.
(Allah'in
galip
arslanl):
Hz. Ali.
eser-j nayat: hayat, canlillk alameti.
eser-i hayr: haYlrl1 i~,
el'hab-I mutalaa: okuyanlar.
esar-i mesal: c;all~arak meydana getirilen eser.
erbab-I namus: namuslular.
esHlr-, bihar: deniz seferleri.
erbSib-, tab': tabiat
kimseler.
sahipleri, iyi yaradJlI~"
(bkz :esfar-I
bahriyye) .
eshab-, tovarih:
tarih~iler,
tarih yazarlan.
31
eshiye
eshiye
4..""-,,,'
(a. i. siha'nln
c.):
~a~
ya~l.
esm,ak-i merh-ul-misbah-I kll.mi: zool. yumu*yUzgec;liler, fr .. malacopterygiens.
esmar~I,gayr-i
e,k-i telh: keder, kaygl, tasadan, d~an goz-
1.
ince deriler. 2., beyin 'zarlan.
munfarice: bot. ac;l!maz
esmar-Iguna-gun: WrW tUrlU,
c;e~itH,
yemi~.
efrar
yemi~.
esnan-I hilm: anat. akl! di~i; yirmi ya~ di~i.
esnan-I nabiyye: 'anat. kU<;Uk aZldi~leri.
~,; T},r,""
(a.
esrar-I Elest: Elest gUnUnUn,
nUn slrlan. (bkz: Elest),
etfaliyyat
Esrar-name
<\.4V } ..- \
(a. f. b. s.): ~eyh
guddeviyye: bot. bez Wyler.
J-~ <\~\
eve a,iran: muzo adl anonim bir edvar-I ilm-i
musikide gec;en makam.
eve-i asman: gogOn en yOksek kls'ml.
eve·maklub: M'UZ. adr Millet KitaplJgIndaki
anonim bir edvarda gec;en makam.
eve ve haziz haUl: astr. * gUnberi - * gUnote
* dogrusu.
evfak
J_9 J I
(a. s. veflk'den) : daha (en,
pek, <;ok) uygun.
ev'iye-i lenfaviyye: anat. lenf damarlar!.
ev'iye.i meftuha: anat. a<;lk damarlar.
da
Evkat: 2) Hakkl Tank Us tarafmdan Istanbul'
gUnlUk b;r gazete. ~
yaYlmlanml~
evkat-I salat: namaz vakitleri.
Evrak-, Peri,an: Namrk Kemal'in' Selahattin
EyyObi, Fatih ve Yavuz Sultan Selim'i anlatan 1872
de basllml~ tarihe dair bir ,eseri.
(a.
S.
c.) : Allah'a
slmslk,
evveliyyet
..::.~"I
(a. i.) : fels. * ba~manllk,
slra,daUstUnlUk,slra UstUnlUgU, .fr. primaute.
eyyam,1 m'a'dude: kurban bayramlntn ilk U<;
gUnU;
e,'ar-I mumissa: bot. emici killar.
e,i'a-pa,
(a. i.): *<;?cukbilimi,
gUnO-
FeridUddin Attar'ln tasavvufa dair UnlU esari.
~,'ar-I
~L:llAk\
f. b. s.): esyaratl!l~
~erir'in c.): ~erirler,
pedagojL
Esma-yi, Husna, Esma-yi ~erife (Allah'ln engUzel, en~erefli 'isimleri) : [99 tanedir ve ~unlardlr :
"Adl, AfUvv, Ahad, Ahir, All, Alim, Azim, Aziz, Bais,
Baki, Bari, Basir, BasH, BatIn,Bed1, Berr, Cami, Cebbar, Celil,Cevvab, Dar, Evvel, Fettah, Gaffar, GafOr,
Gani, Habir, Hadi, HafiZ, 'Hafiz, Hakem, Hakim, Hakk,
Halik, Halim, Hamid, Hasib, Hayy, Kablz, Kadir,
Kahhar, Kaviy, KayyOm, Kebir, Karim, KuddUs, Latif, Macid, Malik, Mani, Mecid, Mellk, Metin, Muahhir, Mucib, Mugni, Muhsin, Muhyi, Muid, Muiz,
,Mukaddim,Muklyt, Muksit, Muktedir, Musavvit,
MUbdi, MUh'eymin, MU'min, MUmit,' MUteal, MUntekim, MUtekebbir, MUzil, Nafi', NOr, RaFi' Rahim,
Rahman, Rakl'b, RaOf, Re~id, Rezzak, SabOr, Samed,
Selam, Semi', ~edid, ~ekOr, Vacid, Vahhab, Vahid,
VSIi, Varis, Vasi, VedOd, Vekil, Veliy, Zahir, ZU·ICelal·i ve-I.ikram"].
,
esrar-alud
(a. s.
I
meyvalar,
yemi~ler.
esmar-i munferiee: bot. ac;i1lr
) .l"-~I
aZlll!ar, fesat kar!~tlranlar, kotUlUk edenler, edepsizler, (bkz: e~irra).
(a. f. b. s.) : nur, '~Ik
. eyyam-I sabavet (c;o~ukluk gUnleri) : <;ocukluk
'ylllarl, <;ocukluk devresi.
dagllan, a,ydInllk veren.
e,i'a-YI muhiyye: bot. oz *
medullaires.
e,kal-i
e,k-i
32
mijt~,abihe:
~kkerin
I~Inlar,
mat. benzer
:sevin<;
gozya~l.
fro rayons
eyyede
(a: fi. te'yid'den): stirdUr-
sUn,~uvv€.tlendirsin.
~ekiller.
eyyiih-el-ashab: ey mal ve mUlk .sahipleri!
eyyiih-el.islam: ey MOslUmanlarl
,fitiha-j fikret
Ezan: 2) Tunali Hilmi taraflndim
isvic;re'de
yaYlmlanmq; bir gazete.
ezlal
ez-cumle: bu arada, ba~llca, *6zelllkle.
Ramazan ,( Ramazan c;ic;ekleri):
Ezhar-,
J~Ll;\ (a. i. zdl'ln . c.):
g6lgeler.
(bkz: azlal, zdal).
ezmine·i kadime-i hayat: jeol.. paleozoik.
Sela-
ezrar-. zuhreviyye: bot. c;ic;ek tbmurcuklarl.
nikli Tevfik taraflndan istanbul'da ydda bir defa
olmak Uzere Ramazan aYlnda yaYlmlanml~ bir dergi.
fa'al : 2,) kim., fels. "'etkin, fr: actif.
ezvilc·. asabiyye: anal. sinirc;iftleri.
~_(..I \;
fal.gir
fa'aliyyet : 2) fels., kim. *etkin.ik, fr activite.
JLI~(f.
fal-gu
fa'al mekteb: peel. * etkinci * okul, fro ecole
active.
... _~.\
facia.engiz. .... J\.J
(a. f. b. s.)
c;ok
UsW tabiat resimleriyle i~lenmi~ doner Tener.
fariza-i zimmet: boyun borcu.
.at
'e~...a9
(a. s.) : (bkz:
fazih,. fdziha ).
Fagfur:
b. s.) : fal soyleyen, fala
bakan.
fanus·i hayal: hayali fen:or, ic;inde mumyanan
I.
"'_...:-- ~
aClkl1. (bkz: feci').
fadih, fadiha <\"..•
(f. / b. i.) : .falcl.
fark-. suhunet,: cogr. slcakllk farkl, Fr. amplitude;
Fars cumle-j kevkebiyyesi: astr. Pers * taklm-
3)
Selami
izzet (Sedes)
taraflndan
Istanubul'da yaYlmlanml~ edebi, felseH, ic;timai bir
dergi.
yddlZI. fr. constellation de Persee.
farl·' cunun:
delilik,
enaniyyet:
fart-.
fahm-i billuri: elmas.
a~Jr1
heyetan.
a~lrI
psik.
*benlikc;i'ik,
fro
egotisme.
fahm.i fa'al: kim. actif komUr.
fart-,
fahm-i ha~ebi : cogr., kim. odun komUrU.
fahm·i sani.j alUminyum:
kim.
hassasiyye~ :
duyguda
a~lrdlk,
a~lrI
duygu, Fr. hyperesthesie.
alUminyum
farl-. h.b:
psik. a~lrI *bellem, flo. hyperm·
nesie.
karbUr.
fahm·i
sani·i kalsiyum:
kim.
kalsiyum
kar~
bUr. karpit.
a~lrI
besi, fro suralimen·
f<l5ile-i ceresiyye: bot. * c;anc;ic;eg;giller.
fahm·i tabii: kim. *dogal komUr.
fa'hriyyat
fart-. ta,gdiye: biy.
tation.
':"'~.r~;
fasile·i sabbariyye: bot.
(a. i. fahriyye'nin c.) :
ed. eski ~airlerin, kendi faziletlerini ve ~airliklerini
Dvmek yolunda yazdlklarl
~iirler.
etli
* bitkiler, Fr'.
cach~es.
fasit daire: klslr * dongU.
fasl-, karib: manto * aYlrlm, fark, fro diffe·
fahriyyet
.:,..t..r~;
(a. i.)
fahrilik. (bkz:
fahri 1 ) •
fasl·. mudhik:
Fakr-name
Pa~a'nln
F.3
renee.
oLAV.,.I.4;
(a. f. b. i.):
tasavvufa dair bir mesnevlsl.
A~lk
Ara'p
UlkelerinCle
iptidai
bir
komik *WrU.
fatiha-i fikret,: sozUn
ha-i ~elam).
ba~langlcl.
(bkz: fati-
.
fatihatii·l·kitib
/
fatihatii·I·ICitab: mukaddime, dibaee.
fatr
..,...1.9' (a.
i. e. . futOr): 1. «;atlal<, va·
erdemli.
(bkz: hayl iyye ).
I
Jl....
ferhunde·sal
4.AL::i:..a.9
Fazilet.name
(a. f. b. i.): "er·
dem kitabl": Haflzoglu Mehmet Yemini'nin 1519'
da Hz~ Muhammed'in. ve Hz. Ali'nin vaslflannl ve
Hz. Ali'nin kerametlerini bazi hikayelerl,e kayna~tl
rarak kaleme aldlgl bir mesnevisidir.
fazl.. mii~terek: mat. ortak fark.
fek~e ~~j
felek-ivaze
(a; i.) : %001.* ~tgiller.
FEirheng·name.i Sa'di: Hoea Mesud'un, Sadi'nin Bostan ad" eserinden se«;me 1700 bey tin tereO-
nk.. 2. b.ot. mantclr.
~ohretli":
~,}
feresiyye
(f. b. s.) : ugur.
V"·
ferid~ijd-dehr Vt>..JI..\,}
nlnda t·zk clan,
e~i
(a. b: s.) :zama·
bulunmayan.
jbJ ...4Jl-.9
fesane.perdaz
(f. b. s.) : rna-
sal ve hikaye dUzen, as"sli ~eyier soyleyen.
(a. Ii.): zool., bot. *
ojl,,\ ~
lu, kutlu
o..w:-,}
«;en~k ..
(f. b. s.)-:
"felek
dereeesi, mertebesi yUksek olan.
felek·j esfel: ~irinei gok.
fe-siibhan-Allah
.4:U\jl~~__;
(a. e.): (bkz:.
sUbhan-Allah) .
Fevaid : 2) 1888'deMurat Emir tarafmdan Istanbul'da on be~ gOnlUk ola~ak yaYlmlanml~ edebi,
fenni bir dergi.
fevk·i i~ba': fiz. a~ln doyma.
Felek-name
~.-4 V ~.\.I.9
( a. f. b.
i.):
$eyh
Ah;"et GUI~ehri'r\in\ tasavvufa dair Fars«;a mesnevisi.
(f. b. s.): hilekar,
fend·baz
sahtekar.
fevk-i zeveban': fiz.
*a~lrIerime.
feza: 4)* uzay.
fezai
JL.a;
(a. s.) : 2) *uzaysal.
·f.karat-•. acziyye: anat. sagrl *omurlarl.
fenn·i menafi-'iil·a'za: biy. fizyoloji.
fenn-i mesaha-i arazi: jeod. yer ol«;me bilgisi,
fl'. geodesie.
'fenn-i terbiye-i etfill,: ped. * egitbilim; peda-
f.kariyye-i aliyye: zool. yUksek, * omurgaldar,
[asll: "fekariyye" dirJ,
f.kariyye-i sii.fliyye: zool. a~agl * omurgaldar.
[aslJ : "fekariyye" dir].
f.kdan-. hassasiyyet: psik.
gojL
fercad
(f. s.):
alim
ve
faz"
[kimse].
ferc-ijl-bahr: zool. denizanasl.
* duyumsamazlJk,
fl'. apathie.
f.kdan-. ma'rifet·i hissiyye: psik. *tanlslzlrk,
agnosi.
f.kdan-. na,kd: para darllgJ.
f.kdan-. temyiz: fels. zihin darlJgl ..
Ferda: 5) 1919'da Ali-ilmi. taraflndan Istanbul'
da haftada iki 'defa olmak Uzere yaYlmlanml~ siyasi,
ilm!, edebi bir gaz~te.
ferdaniyye
,,,,-:'b,}
(a. i.): fels. *birey-
Feres-i asgar: astr. Tay.
34
fikriyyen
It,,,,y
(a. zf.) : fikir,
dO~On(;e
* baklmmdan.
eilik, fl'. individualisme.
ferdiyy.iil-esabi : ·zool.
perissodactyies.
Fihi mafih (0 ~ey ki on'un i«;in?e): Hz. Mevlana'nln tasavvufa dair OnlO eseri.
* tekpgrmakl"ar,
fl'.
fil-hayr
~I
J
(a. b. e.) : haYlril
i~.
filizzat-. ma'ckniyYe: cogr. maden eevheri.
fili%%-i ma'deni:, kim. maden filizi.
gamzi
~~\
_ .",9
Firak,yye
(a. i.): sevgilisinden
ayrilan bir kimsenin duydugu Izt,rab,
tizere yazdlgl veya sayledigi manzume.
,,;l·"~
- - a(. f ~ b
f Uh!ji- hane
A
be/irtmek
l
.). :
I
11
ge-
nelev.
if~-...a9
fuseys
Firdevs i a'la: Cennet'teki altlnel bah<;e.
(a. i.) :anat.
kulakme-
mesi, fro lobule.
(a. i.): bot. * semizotu-
4:;"'9.)9
firfahiyye
.,)..k.9
giller, fro portulacees.
futur
FirOze: 2) ba~yazarl Muazzez Yusuf olan ve
haftallk olarak Istanbul'da yaYlmlanml~, kadlnlara
mahsus eclebi' bir dergi.
futuro' harakiyye: bot. * pasmantarlgiller.
futuro' kaid-ul-buzOr: bot. bazitli mantar.
futuro'
Jl"':'9
...:..:1:.9
e~eylik
plagf, fr:
furce-yab ~l:~.) (f. b. s.) : 'fl rsat, imkan,
vakit bulan.
(a. i.): (bk,z: fltnat);
L:A J'_
fi-yevmina
bot. clvlkmantar.
(a. i.) : 1. aYlrma. 2. sUtten
kesme. (bkz: fil tam).
fitnat
mu~atiyye:
fulUs-i tena,suliyYe: anat. *
plaque genital!!.
firOze.derya (mavi deniz): mec. gak.
fisal
(.a.'i.): bot. zehirli mantar.
j
Fursi'
( a. b. zf.) : gUnUmUz-
1.$....)
(a. h. i.):
Fars
miltetinden
olan, Farsll, eski iranll.
d'e.
fi.zemantna
l.:.:L. ~ J
J
(a, b. zf. ) :
zarna-
ml~
Furuzan: 3) Mua/lim Naci'n'n 1886'da basil·
bir ~iir kitabl.
nlmlzda,
fiziki'
~
fusurde.beyan jl;:--.
~::-!
(fr,
a. s.): fizik baklmlndan,
.:>,,);J (f. a. b. s.) :mec.
tatslz w; soguk sazlU:
fizi ksei, fr. physiqua.
fuad-r mi'de: anaL rnide agzl, midenin Ust
deligi,
fuvve
4)!r-;
(a. i.):'
kakboya t
klZtlkok,
Fr. garance.
G
gadiit
a'~_i
(a. i, gudve'nrn c.);
(bkz:
gudve ).
(a. f. i.): bagl,~ladl,
yarll-
gafer-Alliihu leh: Allah onu yarl,gasln,
lasln!
bagl~
gafere
.r A'
gadl.
galebiit
.:"L..l~
(galib'in c. olan
galebe-
nin c.) : galebeler, UstUnlUkler.
galibe
galil
J-:li
(a. s.): susaml~. (bkz: <;e~-
me).
cL~\i;
("g" uzun
["galib"i,n mUen.] (bkz: galib).
oku~ur. a. s.):
gamgame
cL...;.i-
(a. i.):
muharip. 2. inekler gibi bagUrme. 3.
slnda <;Ikarllan ses.
gamze-i ahter: mec. sabaha
pariamasi.
kar~1
sava~ant'
1.
sava~
slra-
yildlzlarln
gemze-i gul: mec. <;i<;ek a<;ma.
gamzi
r..SJ_i (a. s.): gozklrpan.
35
9ariib-perver
garaib-perver
)'.J.,,:-,~I";'
(a. f. b.
gayr-i ka,bi'l-i inhilil: erimez.
,s.):
garipliklerd~ri ho~lanan,tuhafllklan .seven.
~L.I;'
,garamat
gayr-i kabil-i inhina: bUkUlmez, egilmez.
(a. i" garamet'in
c.):
1. bor~, diyet gibi ~eyleri odemeler. 2. vergiler, reo:
1\
simler.
garami ,~\;' (a. s.): lirik, * duygusal.
garaz-amiz:
~ .• \~;.
(a. f. b. s.): 1. ga-
razll,kinlL 2. 'kotO niyetli, gizli maksatli.
gariban
gayr-i kabil-i irca': kim:
irreductible.
fro
gayr-i kabil-i isbat: Isbat edilemez, * tanlmla.
namaz.
gayr-i kabil·i
insaturation.
ilibaiyyet: kim.
. gayr-i kabll-i
ininflammable.
i;;tial: kim.
doymazl/k, fro
alevlenmez,
.Fr.
gayr-i kabil-i i'tirb: soz gotOrmez, su gatOr·
J~_;' .. (a. f.
s. c.) : garipler.
niez, kar~1 ~Ik"maz~
ga,ribe-i hilkat: acaip * yaratJl<.
gayr-i kabil-i klyas :
ol~Ulemez, ol~Ulmez,
bam·
ba~ka.
garizevi
gayr-i kabil·i niifuz: cogr.
irn;permeable.
. sel, fro instinctif.
gav.1 asman (g6k okUzU) : SUr~yya YlldlZI.
gaybet i efkar: bunama. (bkz: ateh).
gayr-i ahliki: ahlaka aykln, ahlakslzca.
gayr-i caiz: olamaz., yara~maz, yara~.,kslz.
gayr-i ciddi: 1) aglrba~1I olmayan, u~arr; ?)
gUvenilmeyen, dogrulugundan ~Uphe ecIilen.
e~eysiz,
ge~irimsiz,
~ifa
Fr.
bulmaz, iyi
gayr·,i kabil.i taarruz: * dokunulamaz, sald/rl'
lamaz.
gayr-i ah>lakiyye: fels. *torelsizetlik, fro i'mmoralisme.
. gayr-i clnsi: bot. *
*
gayr-i kabil·i ;;ifa: onulmaz,
olmaz.
gaye-i irtika: astr. *yUcelim, fro culmination.
gayr-i kabil-i taham.miil : ~ekilm,ez, dayandmaz,
katlandm~z.
gayr-i kabil·i tahmin : .1
lenmedik.
gayr-i kabil-i ta'rif:
r
kestifilemez; 2) bek·
manto
*tanlmlanamaz,
fr'~ indefinissab!e.
fro asexuel.
gayr-i cismani: fels. * tinsel.
gayr-i kabil-i tecezzi: bolUnemez.
gayr-i'dini: dince ayklrr, dine uymaz.
gayr-j kabjl-j ledavi: . tedavi edilemez, qnul·
maz.
gayr-i elastiki.: esnemez, * esneksiz.
gay-i fa'il. biirkan: cogr.
gayr-i . ihtiyari:
elinde olmayarak.
sonmU~
dU~Unmeden,
yanardag.
istemeks"izin,
gayr.j iI!,"i:* bilime ayklrl, * bilimdl~1.
gayr-i insani: insanllga,
,merhamet' etmeden.
yakl~mayan,
zaJimce,
gayr-i kabil-i .telaH: verine konLllamaz, veri
doldurulamaz, onardamaz, eksikligi g:derilemez;
gayr-i kabil·i temyiz:
manto
aylrdeclilemez,
fro indiscernable.
gayf.j kat'i: kat'i, *kesin o/mayan.
gayr-i ka'bil-i afv: bagl9lanamaz.
gayr-i kabil-i aks:
irreversible.
gayr-i kahil-i tekzib: tekzip edileme,z, yalanlanamaz.
gayr-i kafi: * yetersiz.
gar~i 'iradi: *istemsiz.
manto
* tersinmez,
fro •
gayr-i kabil.i hatll· mes'ele:
aporie.
~Ikmazllk,
gayr-i kabil-i ihtisar:
fraction irreductible.
*klslkkesir, fro
36
*indirgenmez,
mat.
fro
gayr-i laylk,:
yakl~maz,
uygun
dU~mez, uyl.l~-
9Clyr-j mah-dud miistakim : geo. SJnlrSIZ dogru.
gayr-j mahsus: duyulmaz, sezilmez.
gayr-i ma'kul: akla ayklrr; sa~ma, * usalmaz.,
g;lyr.i ma'!um : bilinmeyen, bilinmez.
I<
gayr-i ma'mur: baylndlr olmayan, *?enliksiz.
gayr-j munhal: kim. erimez.
gayr-i mantlki: manto mantlkslz.
gayr-i
manto
*
* tutarslz; tutmaz.
yalln~.
gayr-i matbO': b.asJlmaml?, * yaylmlanmaml?
gayr·i miirekkep:
gayr-i madeni: medenl
gayr·i musavat: *€$ltsizlik.
olmayan,
gorgU ve
gelenek dl?l.
gayr-i
I<
muntic:
* e$itsiz.
gayr-i musavi: * e$it olmayan,
mek~Of:
ke~fedilmemi~,
bulunamaml~,
a~lklanamaml~.
gayr-i. miismir: yemi$siz, verimsiz,
sonu~suz.
gayr-i, miistakar: kararslz, durulmaml~.
gayr-i menkul: ta?lnmaz, * go~UmsUz
gayr.imustevi: dUz olmayan.
gayr-i memnun: kUskUn, klrgm.
gayr-i mii~abih : benzemeyeh, e$ olmayan.
gayr-i me'mOI: ,Umulmadlk, beklenmedik.
gayr-i mii;;terek-il·mikyas adedler.: mat. orta k
say liar .
gayr-i me'nO~: all~Jlmaml?, yadlrganan.
ol~(j(mez
gayr-i meskOn.: bo?, ISSIZ, oturulmayan.
~ayr-i muteayyi;; bi-I-heva: biy. * havaslzya,ar,
fr. anaerobie.
gayr-i mes'OJ: * sorumsuz, sorulmaz.
gayr-i me~bO': doymaml?
gayr-i mutecanis: iyi karl$maml', *ba~da,ma.
gayr-i me~ru' : kanunsuz, toreye aykm, yolsuz.
gayr.i mevkuf:
* tutuklu olmayarak.
gayr.i mezru: ekilmemi~, * ekimsiz, a~ilrnaml?
[ toprak].
ml', ayn tUrden,
heterogime.
* bagda$maz, .kayna,,,!!.az,
Fr.
gayr:i muteharrik: hareketsiz, oynamaz, klmll·
damaz, sabit.
gayr-i mutenazJr: simetrik olmayan.
gayr-i muarref: SJnlrSIZ, tariflenmemi~.
gayr·i muayyen: belirli olmayan, tesbit edil-
gayr-I nafi' :,faydall olmayan.
'gayr-i nizami: duzene ayklrl,
* kurala ayklrl, * kural dl$l.·
memi~.
gayr-i muayyeniyyet: * belirimsizlik;
dUzen
dl~',
gayr-i \ mugaddi: * besinsiz, beslemez.,
gayr-j resflli: resmt olmayan, * ozel olarak.
gayr-j muhikk: 1) egri; :2) hakslz.
gayr.i sMi:
gayr·i samimi :.
* olaslz.
gayr-i muhtemel:
karl~lk,
l<ati$lk.
i~ten
olmayan, *i~tensizlik.
gayr-j slhhi: sa9 11 9a ayklrl , sa9 11 9 a z8·rarll.
gayr-i muktedir: gUcu. yetmez, gi.it~suz.
gayr·i mOnis: .all~Jlmaml~, yad~rganan.
gayr-i ;;ahs, : * ki$i1ik dl,l.
gayr-i muntak aded: mat. * yadrasyonel saYI.
gayr.i ;;effaf.: saydam olmayan.
gayr·i muntazam :duzensiz, dagJnlk, geli$igu-
gayr-i
;;uOr:
* billn~dl$I,
* bilin~altl,
Fr.
inconscience.
zel.
. gayr-i mu'teber: sayllmayan, degersiz, * onem·.
siz.
gayr.J muvaFtk: uygunsuz.
*olagandl$l;
fJayr.i miiessir: kim. * etkisiz, fro inactif.
miiessiriyyet:
kim:
* etkisizlik,
jnactivite.
yaptlglnl
3)
acaip.
gayr.j uzvi: inorganik.
fro
gayr·i vaki : .'cImaml~, olmayan, olmadlk.
gayr-i varid: dU~Unulemez, hatlra gelmez.
gayr-i mufid: fayJaslz, yararslz.
"gayr-i mukellef:
$uursuz, $uursuzca,
gayr-i tabii: 1) tablat dl$l, tabiata ayklrl; 2)
gayr-i muvazi: duzgun ve para lei olmayan.
gayr-i
gayr-i ;;uOri:
bilmeyerek.
1<
yUkUmlU olmayan.
gayr-i mumkin: olamaz, * olanakslz.
gayr-j munasib: uygunsuz, yakl$lkslz.
gayr.i vazlh: anla$i1maz, kapall, ortUlO.
gayr.j zati: fels. *
dl~lnll,.
gayr.j xati hale (getirme):
fr,.
extrinsequ~.
*nesnelle,tirme,
Fr. objectivation.
37
gayr~i
ziruh '
gayr-i ziruh: 1) ruhsuz, canslz; 2)
gazalan . j':J\~
donmu~.
gl,a.i dihHi.j' 9ubir-. tali': bot. c;:ic;:ektozu ic;:zan (ic;:zar).
(a. f. gazal'in c.) : (bkz:
gl,a·i dihili·i rahm: dolyatagl *'ic;:zarl.
gazal ).
gl,a·i harici: bot. di~deri.
gazavat name' '4.,~L::\J~
(a. f.b. i.): ed.
bUyUk bir kumandantn kahramanllklartnl ve sava~
Jannl anlatan manzum, mensur e'ser.
J?
gazeli
g"a,; harici·i gubar:a tali': bot. c;:ic;:ektozu
zan (dl~zar)
gl,ii-j hucrevi: anat. mukoza zan.
dl~-
'gl,a.j kilye: anat. bobrek zan.
gl,a~;
(a. s.) : gazele ait, gazelle *il-
mustebtm·ul·batn: anal
peri ton, karln-
zan.
gili.,
gazel-i muzeyyel: ,ed. mahlas beytinden sonra,
bir iki beyitle OnlU bir ki~iden bahseden gaze!.
gaz-i heva: kim. jererat6r (* Uretec;:) gazl.
gazu!>-ane
""~J-.a~
(a. f. b. zf.): klzgtn-
Ilkla, hiddetle, ofkeli olarak.
91,a'l nebiti: bot. c;:ekirdek zan.
gl,aiyy.ul.cenah: zool. zarkanatlrlar.
giran.suhan
w~.... j
\.f (f.
b. s.):- aglT'
SOZ·'
IU, tok sozlU.
Gonca· i Edeb: SOd, Bey taraftndan Selanik'te
yaYI'mlanml~ fenn" edeb, bir dergi.
gejdu,m
(f.
i.) ': egri
kuyruklu
akrep.
genc-bah~
.. ;c -~
gubir'l gam[m] (gam tozu) ~, esrar.
gudde-i dem'iyye: anal.
r
l..!'" • ~,(f. b. s.)
hazine ba-
gudde-i
du~niyye:' anal.
gozya~1
bezi.
yagbezi.
gl~layan.
g'Udde-i em'a..i rakika: anat. baglrsak bezlerL
Genc-i Leal (incilerin, haz,nesi): Gencl P,r
Mehmet'in1631 'de y.azdlgl Arapc;:adan TUrkc;:eye ve
Farsc;:adan TUrkc;:e;ye manzum sozlUk.
gudde·i fevk-ill.kilye: anat. bobre-kOstU bezi.
genc·i suhte: muzo otuz ezgiden onsekizincisi.
gerdaniye-lrak : 'muzo Hlzir bin Abdullah'sn
edvanna gore gerdaniye avazesine Irak maknmtnl
eklemekle elde edileh terkip.
geve~t-rast: mUll:. Geve~t avazesine ana maka'm
rastrn katdmaslyle aIde edilen terkip.
gevher.bah~, J..:.t.. vII>.Jr
bagl~layan":
(,f. b. s.): " gevher
gllM'1 nucrevi : an,at. 1* goze zarl, fro membrane
cellulaire.
.gJlaf'l IIf-i adali : anat. * ·kaszan, fr.sarcolem.
me, ',myOlemlme.
glIM-1 mutavasslt'l semer: bot. *meyveortasl.
ankebuti:
anat.
orOmceksi
zar; ,fro
arachno'ide.
gl~a.i b~karet:
anat. klzlrk zan, fro hymen.
gl,a.j cenb:, biy. akciger zan ..
38
gudde~i
inebi: anat. * salklmsl bez.
t> J.J..,j;.
guddevi
(a. s.): anat. gudde ile it-
gili, * bezel, fro glandulaire.
guded.i
be~re.i
muhati: anal. bez epiteli.
S6~.Jr
. gudekan
~ocuklar.
(f. i.
~;.J.r-a.~
gudriJfin
gOdek'in
c.):
I
(a. i.): anat. 1. kon-
drin. 2. kabukla~ma, fro chondri~e.
met. c;:ck comert.
gllM'1 dShili-i semer: bot. ;meyvaic;:i.
gl~a'l
gudde·i fer'iyye : anat. yardlmclbez.
gudruf·i tercihili: anat. * ibriksi klklrdak, fro
arytenoi'de (cartilage.).
gudve
t>J~ '(a. i. c.: gadat): sabah, sa-
bahla gUne~ dogmasl araslndaki zaman. (bkz: gudUvv).
\,
,gul.im~pire t»~*
(a. f. b. s. ve L):
kulampara, ogianci.
gurbet-gah
memleket.
(a. f, b. L) :' yabancl
, hafuek-Allah
La;'
gurema
(e. i. garim, inc.): (bkz:.
( ~.
<.J:-.a~
rak
i.): bot. dakt k, bu-
yaYlmlanml~ ~i~ek~I1ik
bah~;vanllga
ve
ait bir
der'gi.
G
ol~UIU
r
(a. i.) : hek. guatr, fro goitre.
guftar-sene
uygun,
(f. b. i.): 4} Is,trati
Sabuncaki taraflndan 191 O'da,lstanbu"da ayllk ola.
guseyn
dakclk.
gu~a
jL:-1r
Gulistan
gurama ).
ct,.':"""
}:iJ"
j~ (f. i.
giil-eemal
J~
(f. b. s. ve i'.) : eski-
den meydanda veya sahnede aglrllk kaldlrarak hO-
soz soyleyen.
gulan
j4 j;J
gurz-biiz
(f. b. s.) : soz tartan,
ner 'gosteren oyuncu.
gUI'Un c.),: gUller.
Jr
(f. a. b. s.):
gUI
, olan. (\?kz: g(j~Ode).
yOz!i.i, yOzO gOI gibi gOzel olan.
H
c.> r-:'"
habbevi
Ha~i: 2)
'5.
(a. s.):
hadaret
bot. tanecikli.
~ok esmer\
habib·i Huda (Allah'ln sevgiITsi):
mee. Hz.
Muhammed.
habib-i Kibriya (Allah'ln sevgilisi): mee. Hz.
Muhammed,
habl-i surrevi: anat. gobek bagl.
habliye-i
zoo I. ilk
ibtidaiyye:
* ipsiler;
fro
protoeordees.
habl.i zahri :. anat. slrt ipi, fro corda dorsa Ie.
. habt-, dimagi: delilik.
haeer-i bur-kant: jeol. volkan ~akill.
haeer·ul-eev: astr.
maY!).
haeet-mendan
yildlzta~l,
gokta~1.
JI..I:'..::-b.
tb.
hiieim
{l-Al
hat;ld-i resmi: tam tarif.
hademe.i hayrat: kayylm, cami hademesi gibi
kimselerin Diyanet i~lerinde bagll bulundugu daire.
hader-i ~ita: kl~ uyu~;uklugu, fro hibarnation.
hadid-i ~el'!1s: astr. yer 'Jr yorUngesinin
en yakll1 noktasl, * gOnberi, fr:,perihelie.
gUne~e.
hadisiit-' fizikiyye: fizik * olaylarl .
'JA~b.
(a. s.):
hadise
ile
* ilgili,
* olaysal.
(bkz: hacer-i sehad·na !finas ~l:~V..b.
(a. f. b.
S.
hacet-
(a. f. b. s.): ken-
dini bilmez, ~Imarlk, kOstah.
hadrii:2) muzo adl ~erh-i Mevlana MObarek
makam.
~ah'da ge~en
(a. s.) : hacamat eden.
(a. s.):
hucum eclen, sal-
hafazan-Allah
.::ill Cl2.A:>.
( a.
cu.) :
Allah
(,
saklasln,. Allah korusun!
dlran.
haeiyiine
u~lari.
hadd·i labi: kelime tarifi" kelime manasl'.
hadisi
fro aventurine.
mend'in c.): muhta~lar.
hiieim
(a. L): ye~iIlik.
hiidisat., kimyeviyye: kimya * olaylarl.
haee: 2} tUccar.
haeer-i neemi: jeol.
~1;L...a;.
hadd-i fas,l: mat. arallg'Jn
41'~~ (a. f. zf.) : hicveder gibi,
hicvecler ~ekilde.
hafazek-Allah
~J Clli.A:--
(a. cO.} Allah se-
ni korusun!
39
Mfi~avi
,hafu:avi
<.> .".J:z;1...:
sedi.
Fr. apnemon,ique. (bkz: hlfzi' )-.
hakk el.yakin : tas. ahadiyet makamlnda Hakk'.
hafi celse ~ gizli oturum.
hafid.ane'
kl~lr
hak·i tarik (karanllk toprak) :. mec. insan ceo
(a.s.): psik. * belleksel,
4,;\"".:.....b..
mU~ahede.
hcikk'l hiyar: huk. see;me hakkl.
(a. f. zf.) : toruna ya-
hakk~,1
yolda.
kae;
hafife
<L.Ji..,t;..
(a. s'):i["hafif"
kelime-
sininmUen.] (bkz: hafif).
hafif.melireb "':'"'~A
u.:.Q;., (a. f. b. s.) ':
ser-
ki~inin
hakk'i karar: huk. on sene bilaniza tasarruf
, edilenarazi Uzerihde takarrUr eden malikiyet hakkl.
hakk·i kaza: * yargl hakkl,
best davran,~I" hoppa kadln.
hafiyy.i.iI ha,rare: kim. *
intifak: huk. bir gayri menkuldeo birfaydalanma hakkl.
hakk'isukut :' huk~ suspaYI, *susmall.k.
ISlal~n,
fro endother·
mique.
hakk·i te'lif: te'lif Ucreti.
,)L:,..:!.l\';'
hak·nihSd
hilil: 2) fill:. ekran.
hal<
cL,.. (a.
hak
J ...
(f.' b. s.): ale;ak go·
nullU, iyi huylu.
i.): (bkz: hakk).
hak·ul-varak: bot. yaprak ortasl, fro mesop.
hylle.
(a. i.) : (bkz : hakk). '
hakayik'i e~ya: tas .. imam bUtUn olan kimselere gore bunun harie;te vUcudu vardlr, hie; olmazse
bir klsmlna insanm ilmi ve idraki taalluk eder.
halasdide
.,~..l,.:p){;'
(a. f. b. s.):
halas
gormU~, kurtulmu~.
hlillit.i nevm: uykuda ugranilen hailer.
halSt'l selase kanunu: psik.
fl'. realisme.
hilk·i brmar (hasta toprak) : mee:. klrmlZl ai-
fr: loi des troi,s etats.
tin.
se]; 2) baba ile ogul.
halef
ij
Ue;
hal kanunu,
seleE: 1) sonra gelen ve onceki [kim-
hakikat·j Muhammediyye: tas. zat-I ulOhiyyetin taayyUn-i evvelve esm'a-yi HUsna itibariyle mer-
haileme ~_J..,.. (a. i.) : meme ucu.
tebesi.
hakikat,nu,ma
Le' ..::..A-j>
kikati, gere;egi gosteren.
hSkimin
~_S-I...:
s.):
(a. s.) : anat. mememsi.
;:::::~
hlUet.engiz ~_A.3
~ekjllere
tUrlU hal ve
(a.
yarllgayan. Ahke~.ijI.hSkimin : Allah.
hUkmeden,
Hayr.ul.haki.
hlHe-zSde
.,,) Ij
I ..::..11...:
(a. f. b. s.): insanl
sokan vaziyet.
.J\.;.
(a. f. b. i.): 1. hala
klzl, 2., hala oglu, teyze oglu.
min': Allah.
hal.i mUligin: mis kokulu ben.
hSkim·i lier': bir yerin kadlsl.
hSkim·i vakt (zamanln hakimi) : hUkUmdar.
hSkimiyyet.j milliyye': * ulusal * egemenlik.
hakimiyyet kanun1J: biy.
hSkimun
~~
halemi
(a. f. b. s.): ha-
J .J-r-I...:
*ba~atllk
hal,ise
C..:J\.;.
yasasl.
(a. i. hakim'in c,.):
(a. s.) : ["halis" in mUen.].
(bkzl: halis).
halis mllhlis:
hal.istSn
katl~lkslz,
J,L:_l\';'
eksiksiz, tam.
(f. b. i) : vUcutta, birk~\;
benin ,toplu bulundugu yet.
hil·i tabii: kim. * dogal hal.
,40
hareket-i hakikiyye
hal·i
~evellijdi:
hamse-ial-i' aba: (bkz: al-i aba).
kim. dogum hali.
halka·i gudrOfiyye: anat. klklrdak halka.'
halka-i havl·ul meri: anat. yemekborusu gerdanllgl.
hamO~:
kullandlgl
2) Hz. Mevlana'nln bazl gazellerinde
m~hlasl.
hamyaze.bah~ .~~ )l~ (f. b. 5.)
j)
halka-j tesbih
(tespih
halkasl)
dua
eden,
tespih r;eken kimselerin r;evresi.
hill·kar
)lS::.Il
(f. b. i.) : (bkz: hall-kar).
han bere 0.1.
j\.;..
Kcr; burcu.
hal·kari (,,) )lS::.Jl (f. b. i.):
(bkz:, hall·
·kari) .
esne-
me ,getiren, gev$eklik veren.
(f. b. i.): Hamel
burcu,
\
Hande: 2) S~dat Simavi <tarafl,i1dan Istanbul'
da haftallk olarak *yaYlmlanmJ~ edebi, siyasi bir
mizah gazetesi.
halk.yye 'L.A1:>o (a. fi.) : edebiyyen, sonsuz
hande·:,dld ~\j 0""\-':;"
..J-;"
hallede
(a. f,.) : edebiyyen, sonsuz
olarak muhafaza etsin,korusun!
gUIUmseten.
hall u fasl: * ar;lklayarak bi.t,irme.
hamaili
Jfl.a--
hane: 6) halk $airlerinin beyte verdikleri ad.
hane·j afet-riz: "bela doken,
(a. s.) : arkuru, r;apraz.
h~malet.ii1.ar~:
(bkz:
ham.dest ..:...... ~
i\.;.
hamele·j
(f. b. 5.): 1.gUlUm-
. semeden meydana gel en $ey. 2. sevinr;le gUldUren,
sa~an
ev": mac.
[bu] dUnya.
ar~).
hane.j dil (gonUI evi): mec: Kabe.
(f. b. s.): eli j$e yatma-
hane·i "unbOr: an kavanl.
haneki samit: gr. damak sessizi.
van, beceriKsiz.
hamlzat'l gayr-i uzviyye: kim. inorganik asitler.
hane-ni~in ~~ q,'\.;.
(f. b. s.) : evde otu-
ran, evine bagll.
hamlzat-I uzviyye: kim.' organik asitler.
hamlz-i bevl: kim. Urik asit.
hamlZ-1 hall: kim. sirke asidi, saf asetik asit.
han-sar )Li\-,~ (f. b
i.)
sofraclba~I, ab-
r;lba$l. (bkz: han-salar).
hamlz-I pilcrik: kim. asit pikrik, trinitrofenol.
hamlz-I safsaf: kim. asetil·salisilasit, aspirin.
hamlzi
-.sa.4l(a.
i:lsitli.
hamilet.us-spor:
hamil i
karabatiyane
q,·L:::,"~\.);"
meyhanede ger;irerek. 2.
s.) : hamlzla, asitle ,*ilgili,
(f. zf.): 1., va~tini
harabatIlikle,
sUflilik e,
p.ejmUrdelikle.
haram.zade: 2) hileci; namussuz.
bot. sporta$lyan:
mu~tiyye:
hararet-i ihtirak: kim. yanma * ISISI.
zool. * taraklJlar, fro cten-
ophores.
hilmil-i unbObe: kim. tOplUk, fro porte.tube.
hararet-i mahsOsa: fiz. ISlnma * ISISI.
hlliraret-i muhtefiyye: fiz. gizli *ISI, fr:o chaleur
latente.
hamiyye
<L1ok'
(a. i.) : ["hamiyyet" ke-
Iimesinin arapr;a terkiplerde aldlgl $ekil]'
(bkz :
hamiyyet).
hararet-i
~ems:
cogr.
gUne~
* ISISI.
harbak: 2) r;opleme.
harbak·1 ebyaz: bot. ak' r;oplame.
hammam-I mari : kim. mari banyosu, fro bain.-marie.
harbak-I esved: bot. kara r;oplema.
harekiH-1 havliyye: biy. * slglmsal * devimler,
hammam-name
(bkz: hammamiyye).
c\Al:..li-
(a. f. /b. i.): ed.
fro mouvement~ .peristaltiques.
hareket-i hakiklyye: fiz. ger~ek hareket.
41
hareket-i .ihtilif.j manzar
hareket.i ihtilaf-I manzar:
paralaktik
astr.
hareket, fro mouvement parallactique.
hareket i ihtizaziyye': fiz. *titre?im hareketi.
hareket.i muahhara: fiz. yava?layan hareket.
Hasbihal: 2) 1912'de Ahmet $erif taraflndan
Istanbul'da yaYlmlanml~ dini' bir gazete.
oW\ . cL_>
hasbijk.allah
( a.
zf.):
. (bkz :
hasbun-allah) •.
hareket.; muntazama': fiz. duzgun hareket.
I
hareket·; mutehavvile.i muntazama:
fiz. duz·
gun de(:')i?en haraket
hasbun-allah
4u\ 0~>'
(a. zf.
r:
1.
Allah'lm
bana yeter 2. hlk. ya Rabbi seri bilirsin.
hareket·; seneviyye: astr. yililk hareket
hareket·i yevmiyye: astr. gUnlUk hareket.
*de~jm{i
hareki elektrik: fii.
elektrik; Fr.
electrodynamiqu~.
harf·i medd:
L:'.,/:I>- (a
harf; .hadin·::,
if.):
tastamam, tlpatlp, oldugugibi.
'U--''''''
haric an.i1.merkeziyyet: geo.
hasiran
\j\-,.---~ ( a. s. hasir'in
hasren
":'1,._~1,;..
I ~-.,-.v..
.. dl?asalakllk, fro
ectopa-
j
_inki~af;yye:
cogr. tanltma haritas!.
harita-; semaviyye: <;lstr. gek -haritalarl.
( f.
i. )
horzumlu
yolu, algoritma.
u
hasali -
has: 'diken 've \=Op, c;all<;lrpl.
J-:>-
(a. s.)
karnln,
gobek' He
kilSlk araslOdaki yer ile .. ilg:li
(i~'tme ta~l)
-e:::.-'
hasbete,n
Sl~,
anat. kulaktozu.
~~_......> (a. zf.): kar~"lks1z, para-
bedava. (bkz: fahrl, hasbi)
42,
ederek,
j.I..l,( ':;".r-> (a. f. b.
5.)
has-
.::..~--,l:..
(a. i.):
(bkz: hassa-·
J.)
'''-=--;'' (f. b. s.)
gonl~ has·
ta, UzUntUlU; slklntlli.
haste-hane
ha~a
min
41'\';" cl:--::' (f: b. i.): hastane.
et-te~bih ~~,110A Gl:..
(a; cU.) :
benzetmekten korkulur, benzetflemez.
Ha~imi O"'"~lAl (a. h. i.) : Hz. Muhammed'in
. mensuboldugu kab7le.
hasanet.: 2) kadlnln nef.sirie hiikim oimasi.
nasat.ijlijzn:
( a. zf.): muhasara
siyyet).
haste·diJ
. harita·i miiste.v;yye: cogr. plan:
har
c.)
hass-el·hass: tas. vahdet-j· vUcuda
inanan,
Allah'l mutlak birvarllk olarak kabul eden.
hassiyyet
harizmiyye <i._~ j) \,,~,
hasir'in
s.
retle yanan.
harita·; bahriyye:' cogr;' deniz haritas!.
harita-i
( a.
.. dl?asalak, fro ecto-
parasite.
harid tufeyl;yyet:
zarara
C. )
etraflnl ku~atarak.. \=emberleyerek.
haslet.gijdiz
harici merkez: jeol. .. dl?merkez, fro epicel1tre.
rasitisme.
*sonu!,;, netke.
*dl?merkezlik.
harid ha!fefe.; nebat; bot. dl? .. yenlU .. ba~·
~ot.
( a: i.)
Cbkz: ha'siran)
haricen mutebadil: geo *dl?ters[aC;I]
harid tufeyli: zool.,
haslmllk,
ugrayanlar
hasirun
haric ~n.il.merkez: geo. *dl?merkezli.
i.):
(a.
haslla
Arapc;ada uzun okunan harfler
olup elif, va'j ve ye'dir
harfiyyen
hasebiyyet
akraballk.
ha!fi~e!-ijd•.dinar:
bot.
~erbet!,;iotu,
omUrotu,
fro houblon.
ha~i,i
w, * otsul.
<.5~~'
(a. s.)
bot., c:ogr. * ot·
hayr.ijl-enam
4..( .rb;..
hatar.geh
(a. f. b. i.):
havas~i ~I J?'" (a. s.) : biy.' * duyumsal.
(bkz:
hatar-gSh ).
hava yi nesirili: astr. atmosfer, *havakUre.
J,Lk.:>
hata·ver
havf: 2) psik. fobya.
(a. f. b. s.): hatall.
hayf min·el·ma': su korkusu, fl'. hydrophobie.
hatem.ul.enbiya' (peygamberleriry sonuneusu) :
mac. Hz. Muhammed.
hatlr·azari
<'»jl,)"'l;.
(a. f. b. i.): hatlr,
havz jJ">
.J~';'l;.. (a. f. b. s.): hatlr
~itle ~evrili
(a. L): etrafl
havza·i intihaiyya: cogr.
alan,
yer.
*u~tekne.
havz'lma: su havuzu, fl'. cuve ill eau.
gonul alan.
hatlr.da~t .:..~ b ..,)bl;.. (a. f.' b.i.): hatlrda
tutma, akdda tutma.
hatlr gusar
hatlr.hah,
Hayal : 5) Mehmet Rauf taraflndan Istanbul'da
haftada iki defa olmak Uzere yaYlmlanml~ 'mizah',
bir gazete.
)Lf ,.,kk.
J.
(a.
b. s.): gonU-
Ie ferahllk veren.
,~I)-L...>_·
' al·hlra~s ~
hay
ylrtan,
.,I.J:>..,)bl;.
(a. f. b. i.):
(a. f. b. s.): hayali
par~alayan:
hayal·i hakiki:
gonWn
istedigi.
fiz~ ger~ek
gorUntU.
hayal.i Murad ': muzo adl anonim bir edvar·J
hatlr.mandegi
tlrl
(a. s.) : havsalaya ait, hay·
:,ala ile *i1gili.
gonUI klrle/llk.
hatlr·cO
j-""".J>
havsaJi
kalml~
olma,
f·>.:L. .,)kl;..
hayal.i saf: temiz hayal, bonee
MU~teri,
hayal.i dhiri: fiz. gorUnen
*gorUntO.
JUpiter.
hatt'l canibi: *yanal ~izgi.
hatt-I istivai: cogr.
equatorial, a.
makam.
(a. f. b. i.): ha-
gUeenmi~lik.
hatib·i felek: astr.
ge~en
ilm-i musikide
ekvatorla
* ilgili
dU~Unce.
hayal,
gorUnen
hayat.dar )l~-l~ (a. f. b.s,): *dirimli.
fl'.
mu~tereke:
hayat'l
hatt'l muhakkak: bir bu~uk par~asl dUz, geri
kalanl devirli olan sUWs i1e nesih arasrndaki bir
~J~
hayeviyye
bot.
*ortakya~ama.
,
(a. i.): fets. *dirimselci·
lik, fl'. vitalisme.
yazl.
hatt'l
mumass:
astr.,
mat.
ta.njant,
fl'.
tangente.
ha'yl zahir: eski yazlda e veya a okunmaylp
h' okunan ha'ya denir.
hatt·1 munebbih: geo.*aradogru, fl'. ligna de
hayliyye
rappel.
hatt'l saf: bot. * arldol.
hatt'l
~ua.i mute~abihe:
mal. * ozde~ vektor-
ler.
hatti : 3) goo. *sizgisel, *dogrusal, fl'. lineaire.
.:,,'';1,I.J>
(a. i. havale'nin c.): (bkz:
kadlnlar.
*Cltgiller. (bkz:
~adlrda
oynatdan kukla.
hayret.dih . .,.) ~~->
(a. f
b. s.) : ~a~km· .
Ilk veren.
havale) .
havamil
(a. r:):
hayme.~ebbazi l.Sjl=-~.(~ (a. f. b. i.) : iran'
da
havalat
oL...L;..'
feresiyye).
Hayr.U1.beriyye: Hz. Muhammed.
J.Aly-
(a. s
hamile'nin c.) : gebe
hayr.ul-enam
(iaratdml~larln
en
haylrllsl):
Hz. Muhammed.
43
,/
hayr-.Un-nisa'
heft-a~lyane
"L;...iJ\~..> (a. it.) : "kadln-
hayr-iin nisa'
'ann haYlrlJsl" : 1. Hz. Fatlma'nm sifatl. 2. io kadm
(a. f. b. s.)
~e-
heft-biinyad
~l~
(f. b. i.)
..;..,ilb
mu~
yedi yapl,
heft-reng: 2) yedirenk Uzerine iplikle dokunbir .;e~it diba.
paraphyse.
hayt-, m/iilevven: bot. kromatik iplik, kroma-
(f. b. i.) : yedi
g6kler.
refklrlcl, .itibar dU~UrUcU.
hayt-, akim, hayt-, mahcOb: .bot. *klslrtel, fl'.
..;..~
yuva, gokler.
ad!.
haysiyyet-~ik!n ,;,;G ..;..-:!:>
41\_":''\
jlS::l){_>.
helal-kar
(a. f.
q.
s.): helaf i~
'goren, haramdan ka';lnan.
tin.
hayt-, nesc-i' .gudrufi: anat. telli klklrdak dokusu.
hayvanat-g nebatiyye: zool. helotUritier.
hayvanat-. tUrabiyye:' zool. .*toprak.;rl hayvan-
helal-zade: 2) helal sUt emmi~, sUW temiz,
namuslu.
'.
.
heiezon-iil-ijzn: a,nat.
fl'. lima~on, coli'ma~on. •
salyangoz
(kufakta-),'
lar.
hemil
hayyat
..:"L:.,.
(a. i. hayye'nin c.) : 1. yilan-
J-:Jb
(a. i.) : bot. sarJSarnla~lk de-
nilen bir .;e~it yabani ot.
far. 2. mec. ge.;imsiz, huysuz, muzur, kimse.
hayy-el-Kayyum (diri, canb Allah): mec. onU
olmayan, daima yaratan ve yarattrklarlnm
ted;birle ele alan canlr Allah.
hayy,z-g miiselles:
anat~
i~lerini·
gogsUn i.;ini uzunla-
masrna ikiye' aylran arallk, ortalrk, fl'. l11ediastin.
hem-zemani
*e~inzamanlrk,
hayy ii kadir: canlr ve kudretli.
..;.... ~f~
hem-kamet
(f.
a.
b.
s.) :bir
boyda olan, boylarl bir olan, boyda~. (bkz: hemkadd).
Jl,j
(.Jll (f. a. b. i.)'
~agda~llk,
fl'. synchronis.me.
Hazain-us-saadat [saadetlerin (mutluluklarln)
hazIneleri] : XV. yUzyil bilginleriinden Mehmet.oglu
hem-zeman muadelat: mat. *denklemler siste.
mi, fl'. equations simultanees.
E~ref'in
hendese-i adiyye: geo. elemanter geometri, fl'.
geometrie elementaire.
hekimlige dair eseri.
hazareniyye
<\-:);;.
(a. i.) : bot. kavun-
aga.;larl, fl'. passiflorees.
haz,r-~evabi J ..\~ .r;,l (a. b. i.): hazlrcevapllk.
hendese-i murakkama: goo.
fl'. geometrie cotee.
kotlu
geometrl,
hendese-i miicesseme: geo.
fl'. geometrie dans I'espace.
*uzay
geometri,
hendese-j miisteviyye: geo. *dUzlem geometri,
humi
If.A1b
(a:
s,):
biy.'*sindirel,
fl'.
. hendese-i resmiyye: goo. *tasan geometri, fl'.
digestif.
hazm-i diihH i hi.icr~: biy. *goze i.;i *sindirim.
hazni-i harici: biy.. *dl~sindirim.
hazm-i haric-i hiicre: biY. *g6ze dr~1 *sindlrim.
geometl"ie descriptive.
hendesi silsile·i ale-I-vila : geo. geometri dizisi,
.geometrik dizi.
heng cL':'1b
hebaen
'-" LA!
(a.
zf.)
bo~una,
olarak.
hedebi
44
fl'. geometrie plane.
her~ih
J . ..L1b (a. s.) : kirpigimsi.
(f. i.): 1. gU.;, kuvve,t, 2. agl r-
beyhude' Ilk, vakar.
kilde.
<\_';~ (f.
e.):
her ne, her ne ~e·
HHill.j Ahdar
}.J:.. . . .Jib
heves-gu:dir
5.):
(a. f. b.
key-
fince vakit ge<;iren.
heves-guzarane
cS)
hlrka bbi
<l9..)~ (a. f. b.L):
vecde
gelen sofularln h'lrkalarr ile oynamalarr:
4.;\)J(......J~
hlrka-i teberruk:
(a. b. zf.)
key-
ba~ladlgl
bir kimsenin ilk dervi~lige
zaman giyd,gi hlrka.
fine gore hareket €dercesine.
hlrs-bfm
cl;\)S:'''-.Jib
heves-karane
(a. f. b. zf.): he·
veskar, hevesli kimseye yakl~acak yolda.
heya-hay
~ lib L~
(a.
n. )
Jl~;...,..);. (f.. b. i.)
aYI
aylci.
hlrs-I cah: yer, mevki kapma hlrsl.
<;ok
aCI
<;eken
hlsan-, bahri, hlsan-i.iI.bahr·: zoo I. denizaygl rr.
hltta-, evvel: astr. dokuzuncu ve en sonuncu
kimsenin baglrtlsl.
gok tabakaslnakadar b(j.tUn ar~.
hey'et-i ihtiyariyye: mahalle
ihtiyar
heyeti,
hltta-i kull: astr. (bkz:' hi tta-I s'Vyel).
key *kurulu, muhtar "'kurulu.
hey'et-i mecmua : b,r ~eyin toptan hali, umumi
hibal-i savt,yye-i sumi: anat. alt *seskaslarr.
hlbiJ!-i savtlyye i ulya.: anat. List ses telleri.
gerUnU~U.
hay'at-i ta'limiyye\: ped. *6gretim *kurulu.
hey'et-i umumlyya:
bir ~eyin hepsi, her.
2)
hid~b-I hadz: 2') fiz.
dUrbUnlt3rde,
hicaz-a~iran: muz.en eski belgeler!
IS-~A
(a. s.):
astronomik.
tanl~lgl
hicaz~1 acem: muzo adl H,zlr bin Abdullah'lIl
edvarrnda terkipler araslnda gec;:en makam.
~_~A (a. i.) : susuz <;:01.
hezik-a~na l.:_~T) \)ib
hicilz-I. Isfahan: muzo
(f. b. s.)
pek <;ok
olan.
cf.:i ))I)AI
(f. b. i.) :
*dUgUn <;i<;egigillerden hekimlikte kullandan zehirli
bir bitki.
hezeyan-alUci
·,).,rl J~)Jb
~aka,
I..'L..a;.
hlbi
J2.-.i;"
renk renk.
l..S)'6 "':"04"\';"
(a. f. b. i.):
hiz-
hikemi vadi: ed. Divan ~iirinde felsefeye ve
fikre *6nem veren edebi C;:lglr.
hikmeten
(0. i.) : (bkz: hizab).
(a. s.)
1., *belleksel, fro mne-
hllt-, mai:' bot. su 'kgozenegi, fro hydratoi'de.
4:.J•.~;"
"4.-...5:
(a. zf.)
hikmetc;:e, hikmet
baklmlndan.
hikmet-i bedayi': estetik.
hlOta-i esved(siyah bugday) : zir. bur<;ak.
ler.
(a. f. b. 5.): renkli,
hikilye.i ma·sebak: gec;:mi~i hikaye etme.
(f. s.) : hezel tarzlnda,
monique. 2. i. erkek adl.
hmziriyye
~) T~l.&;"
hidilb-illUd
(pkz: hizab).
metkarllk, hizmetc;:ili.k.
latife yollu.
hldilb
(a. i.):
hezEl-
yana bula~ml~, sa<;ma sapan, <;ok sa<;ma.
hezl-gun~ <\>".J(J ).41
~l.a;"
hidmet.kari
(a. f. b. s.)
adl Ali $ah bin Haci
Buke'nin edvarrnda gec;:en makam.
hidiib
hezar-rfmk (bin renkll)
XIX.' Y'!.
ortaslnda .olan makam.
heykel-i liFi: anat. stroma.
heyma
fotograf
makinelerinde objektif aC;:lkllg'lnl bUyUti'p kU~Ulten
duzen, diyafram.
tarafl, tamaml.:
hey'i
oynatan,
hilMi, hilafiyye 4.:9){;..,j~;" (a. 5.):
hiJafa
ait, hilaf ile *ilgili.
Hilal·i Ahdar (ye~i1 ay) : 2) 1926'da Fahrettin
(a. i.)
zool. *domuzgil\
\
Kerim (Gokay) tarafmdan Istanbul'da aylik olarak
yaYlm(anml~ "ic;:ki d(j~manl" bir dergi.
45
Hilal·iAhmet
Hilal·i Ahmer (Klzday): 2) 1920'de
hire-~rane cl;\.!""" c~=--
l7IiI~f-i
Ahmer c;emiyeti taraflndan Istanbul'da yaYlmlanml~
bir gazete.
hire-seri ~.!"""c~ (f. b. i.): (bkz: h ryre-se-
hilal-! beyza: anat. lunula, tlrnagln dibindeki
ri)o
beyaz leke, fro lunu!e.
Ramazan
hisab-I kat'i:
aylnln l;>a~I, ilk
J~
hisab-iil-benan
(a. b. s.) : "ay go-
klnd~ yazdml~ hilyeler. (bkz: hilye).
hilye-i nebevi:( bkz: hilye-i
. i \..L:~
~erlf).
Hindu~ar: 2. (f.
hissiyyat-perest ~~il:_
J-.;f..
k
hissiyyat-peresti l.5"';~il:->
i.) : Hindistan.
c~...;.;" (f. b. s.): (bkz: hly-
f.
b:
s.):
*duyuculuk.
. hissiyeti adaHyye: psik.
(a.
f.
b.
L):
*kasd *duy~mlar,
fr. sensations muscula·ires.
r~ c~=-- (f. b. s.): (bkz: hly-
U:-L :>
hiyaz
havz'ln Co) : (bkz: hi-
( a.
yaz).
hive
hired .},.,-;.. (f. i.): (bkz: hired).
hire-dest .::..-'.} c~>'
(f. b. s.): (bkz: hly-
~Al (a. zm.) : (bkz: hUve).
dab-aI.Od) .
hizab.alOd
re-dest ).
.J-:;..
hire-ku!f
hire-re'y
.},J 1'I.;-'L'::;"
(a. f. b. s.): (bkz:
~\..L~-,;..
(f. b. zf.) : hodgam-
hidab-aIOd)., .
(f. i.) : (bkz: hlyregl).
JS:~;.
hod-gamane
(f. b. s.):
(bkz:
hlyre-
"kU~ ).
ca, hodgamlara, yakl'~lr surette, kendini begenmi~c;e
sine, egoistc;e.
~i...:.,,-:;..
(f. a. b. s.):
(~kz:
hlyre-
-re'y).
hire-ser .!""" c~;. (f. b. s.) : (bkz: hlyre-ser).
46
(a.
*duyucu.
).
hiregi
(a, s. hasen'in c. j: gUzeller.
hiss-i ·ihtiyac: *gerekseme.
(a. i.) : iyi tertipleme, uy-
.
hire-~e~m
re-c;e~m
jL-
veya dnesthesie.
Garbi: batl Hint, Amerika.
hire-bi3h!f
hisan
hissi hareket: fels. *devinduyum, fro cimSsie
gunluk" simetri.
re-bah~)
(a. i. hasfet'in c.): (bkz: hr-
hiss i hal: fels. hal duygusu, fro cenesthesie.
hilye-i Fahr·i alem: (bkz: hilye-i ~erjf).
Hind~i
JL.a:::.
hiss-i batm: mat. zihni anlayr~, idrak.
hilye. ~
hindam
hisal
sal) .
hilye-i enbiya: bUtUn peygam'berler hakklnda
yazilml~
hesabl): ed. hece
(parmak
vezni. (bkz ': vezn-i benan).
rUnU~IO" :ay c;ehreli; c;ehr~si ay gibi olan sevgili.
hilye-i ~ihar-yar-I guzm: ed. dort halife hak-
*kesin hesap.
hisabi (a:. s.) : 2) eli slkl.
gUnleri.
.J:.:.
(a. i.) : zool. kedigiller.
hisab-. asgar-. na-mutenahi: infinitezimal he-
findan Istan~ul'da gUnlUk olarak yaYlmlanm,~ i1mi,
edebi, siyasi, iktisadi bir gazete.
hilal-i Ramazan:
cl>.~
hirriyYe
Hilal-i Osmani: 1912'de AbdUlaziz Bey tara-
hilai~manzar
(f. zf.): (bkz: hry.
re-sedlne) .
hod.ga,mi
..tl_~:,;..
hodpesendi
begenmi~lik.
(f.. b. s.) : bencillik.
~..I.:"" ~ .}j;" (f. b. i.):
(bkz: magrOriyyet)._
kendini
hulOI·i harici
~J j
hod.revi!i
.}»
(f. b. s.): ba~tnabuy-
hudeybat
~l:",.-I.:=-
i.
(a.
hudeybe'nin
c.):.
anat. yu~rucuklar, *tUmsecikler.
ruk.
4_:.4.,,1,.}-
hortOmiyYe
(a.
zoo 1 hor-
i.):
hudeybiH-, tev'emiyye.i erbaa:
anat.
dordUz
*tUmsecikler.
tumlular, fro proboscidiens.
ho~-kenar ):...s-~.,> (f. b. s,): mec. sev-,
hudeybe
*tUm~ecik,
cL... -I.> (a. i. c. : nudeybat) : anat.
yumrucuk.
gili.
ho~.~agme
4....i ~.,> (f. a. b. s.
hudO't
j:
>.a>
(a. i.): (bkz: huzO').
sesi gU: .
hudO' ve hu;;u' tJ~;"J
zel, gUzel sesli.
ho~.nazar
""l:.i ~»
konu~an, ·gorU~en,
all~an,
(f. a. b. s.):
[J.a;.. (a. b.
i.) : *udun-
ma ve yUkUnme.
( a. i.): zool. yarasa-
ahbapllk, dostluk eden ve edilar.
len ki';'se.
ho~.nemek
eli
~.,>
hufre-i inhidamiyye: cogr. '<;okUntU hendegi.
(f., b.' i.): 1. sevgili,
hufyeten
so.zU, sohbeti tat" kimse., 2., tuzu karar've lezzetli
olan yemek.
ho;;.nevaz
",~~.:...
~
(a .
zf). :
(bk z :
h af'Iyye·
c.):
(bkz:
ten ).
j1;
~.,>, (f. b.'
i.):
sazende,
<;algici.
"' .,,_A...( a. i. hlkd'in
hukOd
hlkd).
ho;;niivis ~, '~J> (f. b. s. ve i.): gUzet
yazl yazan, hattat.
hukukan
t; >_A>
( ("ku"
uzunokunur,
a. zf.): hukuk baklmlndan, hukuk yonUnden, hu,-
hubeybat•• miilevvene:' bot. kromoplast.
ku~<;a.
hukuk-i amme: huk. *kamusal haklar.
hubeybe
cL~~;>
(a. 'i.):
jeol. tanecik, fro
granule.
hObi
J.J->
hukuk·. miiktesebe: hvk. edinilmi;;, kazanllml~ h'aklar, tabU haklar.
(f. i.) : gUzellik.
h~ld-i'berin: cennet.
I
Huda"agah
oL
(~
\ \oJ.>
(f. b. s.): Allah bi- .
lir.
Huda·haf.z
..1z,\... loJ.>
hukuk·. esasiyye: ,huk. *ana~asa hukuku.
(f. a. b.
n.): Allah
korusun.
hulesan
jL..al;: (a. i. hlls'ln c.) : dostlar.
huleymi
0""-:1>
hulfe, hulfet
Huda-pesendane
<\>'\J':_~ IoJ.> (f. b. zf.): AI-
lah'ln b,egenecegi ~ekilde.
Huda·ver
)JI..~> (f. b. s. ve i.) 1. sahip,
malik, 2. efendi, *bay; hakim.
huliyyat
kut, zUmrUt
(a. s.): biy. mememsi.
":"41>, <loi.6.
~l.b.
gUmU~
(a. i.): bunama.
(a. huliyy"n c.) : altln, yagibi zi-net ?;;yalarl.
hulk·i hasen: gUzel huy, gUzel huylu.
hulOI
,-1)->
(a. i. hall'in c.): 1. sirkeler.
2. sirkede bulunan kurt<;uklar.
~hOde
0",»
-
(f. s.): 1. hak, sahih, dogru.
2. i. fayda. Bi.hO~e: faydaslz, 00;;.
hulOl.i
mose.
harici:' fiz. dl~a *ge<;i;;me, fro exOs·
47
hulOliyye-
"'-:'JL...
hulUliyye
(a. ;.):
A'llah'ln bazl d-
hOn..i hayvan: sut, yogurt, vag; bal.
simlere Y';)rle~mesi *inanclnda biJlunma.
hOn..i rez (uzum kanl): ~arap.
hulOs-j bill: goni.Hden semimiyet.
JL:;..
hunnilki
"::":~JL;"
hulUsiyyet
hOn-i ham :uzum~arabl.
(a; i.): samimi, can-
(a. s.) : hek. bo~maca, ba·,
del1'/cik, bogaz i1tihabl ile *ilgil,i.
dan dcstluk.
humasi (a. s.):2) gr. Arapc;:ada mastarl 5
hadli olan fiil.
hum.bilx
<t,;\j.J);"
hOn-rizane
(f. b. zf.): kan doku·
culukle, zalimce, insafslzca.
J
~l. . j..
•
(f. b. s.) : iran'da kup i<;i·
ne girilerek oynatilan kukla.
humevi, humeviyye 4>.
,?I"
(f. b. i.): kan dokucU·
hun-rizi
luk, zalimlik.
,~)71" (a. s.) : hek.
slt'maya mensup, sltma ile *ilgili : Alaim~i humeviy- ,
j~ C~?'
hurde-biln
(f. b. s.) : 1. bir ~e
yin inceliklerini bilen. 2. c;:ok dikkat eden.
v.e: sltma i~aretleri.
\~_71"
humeyra
hurde-biniyye 4.... :~ C~..l;"
(a. i.): 1. kuc;:uk klrmizi
(f. b. s,):
(bkz:
hurde-bini) .
~ey. 2. Hz. Muhammed'in devecisinin adl. 3. kadln
hurde~c;in 0.!-~
adJ.
hOm-i EflStun: Diyojen'in ic;:inde
hummavi
t>Jl.a--
(a.
ya~adlgl kjjp_
1.
s.):
hummaya,
aite~1i hastallga, nobete, sltmaya ait, bunlarla i1gili.
2. i. fazla hararet, ate~.
hummaxiyye
4.~_.,::.L.a--
hurde-dl
C~..l;"
Jl....
hummey~t '.,:,L~:!"(a. i. humma'nln
genc;::( bkz : hurd-sal).
'tS )J>
(f. b. s.) : "hOri, gibi" :
c;:ok guzel.
c.):
hurOf-J sadaiyye: gr. sesli hadler.
huruf-J sakile: gr. kalill sesli hadler.
humre (a. i.L: klzilllk, klrmlzilik.
.,:,L..a..a--
J?
huru~-bin~~
(a. i. humz'un c.): oksit·
ler.
(0. i.) : oksit.
(bkz: hamz).
(f. b. i.): kim. ebul-
yoskop.
iL~
husam
Ua?r
ya~I' kUc;:Uk,
hurOf-J hafife : gr. ince sesli hadler.
(bkz: hummeyat).
humx
(f. b. s.) :
hurOf-J gayr..J sadaiyye: gr. sessiz hadler.
'yoncagiller, fr.' ,oxalidees..
humuzlit
(f. b. s.) : klrJntl top-
layan, dokulen klrlntJlarl toplaY,an fakir.
hOri.. ve~ ..; J
(a. i.) : bot. *ek~i.
j>.
4).)
(a. i.):
\..\_->
huseda
(bkz:
hUsam).
(a. s. c.) : hasetc;:i1er, kJska-
humz-J sani-i 'nuhas: kim. baklr oksit,
,
hum%
J
rianlar. (bkz: hasede).
zibak: kim. dva oksit.
hOn..i bed: mec. ~arap.
hOn-i cehan: ~afagln klzllligi.
hOn-i cem: mec.
~arap.
hus~yle .o.:~::"
(a. i.):
bot. kavuzcuk,\ fro
glumellule.
husman
j\c--:a;..
(a. s. hasm'ln c.): hasJm-
lar, du~manlar.
husr
bul.
hOI'l.i, cUI: mec. kedet', kaygl, tasa.
48
.r-4>-,
(a. i.) : 1. peklik, kablz. (bkz:
inkJbaz). 2. idrar tutuklugu. (bkz: ihtibas-I bevl).
huseyni selinek
)L-
hussar
(a. s. ham'in
c.):
hasret
~ekenler.
(a. i. huzme'nin c.) : demetier.
hOzemat·, kitabiyye..i
)l..::>-
hussar
ra edenler,
(a. s. haslr'm c.)
huzme·i ziyaiyye: fiz.
(a. i. hu~eyfe'nin
c.)
derneti.
bot.erkek *goze·
hiicre..i akile: biy. *yutarkure, fegqsil.
hiicre·i asabiyye: biy. naron, fr. neurone.
.... 4..-..:.>
(a.
i.
hu~eyfat):
c.:
hucre.. j muhacire: biy. *go):men hucre,
hiicre..i hedebiyye: anat. kirplkli gaze.
hiidiibi J. ~_A (a. s.): (bkz: hedebi).
hUfeyfe·i nebat: bot. ba~~lk.
hiikmi ~ahsiyyet : (bkz :~ahsiyyet-i hukmiyye).
hu~k-dehan jlJl).)'~.t.~. ; . (f. b. s.): "agzl ku,oru~lu,
*1~ln
biiceyrat"l nebatiyye: kim. selUloz.
huveyniyye:
bot., anat. b,a~~lk, kU~uk ba~.
ru": mec.
odun·
hiiceyrat.., muhaiyye: biy. miyelosit.
fer, fro antherozo'ides.
hu~~yfe
bot.
hiiceriH·, tenasiiliyye: biy. germen, fro germen.
anat. ba~~lklar.
h~~eyfat.' ~ibh
ha~ebiyye:
-kalbur demetleri.
ku~atanlar.
hu~eyfat .:."lJi:_!..>-
bot.,
muhasa-
hiikm.ke~
aglzl mUhurlu.
JJ f"G.
(a.
f.
b.
s.):
emre
;taat eden.
hu,k-endam (' I...\,'i. c.l..:.;.. (f. b. s.)
hiikumat., miittehide:
vUcudu
kuru, zaylf, ~elimsiz kimse.
hu,unet.amiz ~ ..
I ..::.J.J":';'
hu~O-
(a. f. b. s.)
frontales.
hutut-, ebeviyye: baba ile *ilgili hatlar. [2 blYlk, 2 sakal, 2 favori, 1 bamteli].
ocratie.
hiikumet·i amme: sosy. '*eierki,' demokratllk,
fr. democratie.
hiikumet·j avam:
hutut·. mutevilziye: gee. paraleller.
4 kirpik, 1 sa~].
hUkumet·j
ku~uk
olan
hayvanclklar ile *i1gili, mikrobumsu.
anat.
havuz-
*di.ncierki,
fro
~e~it
sulu ve
(f,
i.):
klzmemesi de denilen·
lezzetli~eftali.
hiiner.menclan
~\.J-:A;'A)
(a.
f.
hUner·
k
hiirriyet.perver
;J~_:\.".r-
(a.
t.
b.
s.):
hurriyetsever, hurriyet taraflls,.
hiirriyet.perverane 41·\),~:i,".,):>o (a. f. b. zf) :
cuk,. ufak kabarclk.
huveysala, kilye: anat. bObrek havuzcugu.
huveysal., menevi : anat. sperm a kesesi.
hurriyetsever kirnseye yakqiacaksurette.
huseyni.maye: miiz. Hlz/r bin Abdullah'ln ed·
huveysal., rievi: ariat. akciger kesecigi.
varina gore huseyni makamlna maye avazesini kat-
huveysal-. sem'i: anat. i~itme kesesi.
makla elde edIlen terkip.
hiiseyni.selme~: miiz.
huyur
)J-~
(a.-s. hayr'ln c.) : haYlrlar,
haylrll, faydall, yararll ~eyler.
F.4
sosy.
mend'in c.): hunerliler, marifetliler.
huveyn i menevi: biy. sperm a hayvancigi.
(a: i.):
ruhaniyye:
"l_.4l
hulO
bir
"L.a~.J->
(bkz: hukOmet·j am·
theocratie.
huveynat., na,k'iyye: zoo I. oglena, fro euglene.
(a. s.) : ~ok
IOSY.
me).
hutOt·, ummiyye: ana ile ilgili hatlar [2 ka~,
I
(a. f. b. i.) : hukO-
hiikumet·i agniya: sosy.. *zenginerki, fro plut...
hutut.j' cebhiyye: geo. alln dogrulari, fro lignes
huveysala
devletler.
mEt mErkezi, idare merkezi, *ba~ke~t.
net Ie, kaballkla, sertlikle.
huveyni J-~.J>
OlC:A.J('>
hiikumet·gah
,... .
birle~mi~
H,zlr bin
Abdullah'm
hUseyni makamlna /~elmek avazesini ekleyerek kurdugu terkip
49
hiiseyniyye
husn-j sada: ses gUzelligi, gUzel ses.
hiiseyniyye "':::;~_:>- (a. s.) : ["hUseyni" keJi-
husn·i te'sir: iyi *etki.
mesinin mUen.]' (bkz: hUseyni).
Huan ii Dil (gUzellik
husn iimiz ~.4T 0-> (a. f. b. s.): 1. gUzellik·
,nin Fars~adan TUrk~eye
lim'e sundugu mesnevisi.
Ie yugrulmu~, ~6k gUzel. 2. i. bir ~e~it lale.
husn·i hal kiigldl : temiz kagldl, iyi hal kagld!.
nu~ma,
gonUI) : Bursall Lamii'
Yavuz Sultan Sa-
hutum
i .,,=-A (a. i.): (bkz: hUtOI).
huzema
l.J-
husn-i hatt: 2) gUzel yazl yazma sanatl.,
husn.iin,iid: 1), ed. gUzel okuma, gUzel ko-
W~
~evirip
(a. s. hazlm'rn c.) : ihtiyat-
II, akdll, tedbirli kimseJer.
fro diction; 2) bir dili gUzel telaffuz etme
huzn-iilOd
sanatl.
husn.i lika: yUz gUzelligi.
~>'T Jj:>-
(a. f. b. s.) : hUzUnlii,
kederli, 'tasall, kayglll.
I
man <;elebi'ye sundugu ve HUma ik~ Ferruh arasrn·
da ge~en a~kl anlatan m~snevisi.
Iklim: 2) memleket, diyar, Ulke.
Iklimi
~-~;\ (a. s.) : Ikllm 'ile *ilgiJi, *Ik·
it'amiyye
..... AL..kl
(bkz: it'am·
Iimsel, fro climatique.
Iklim-i bahri: cogr. deniz Iklimi.
Iklim-i berri: cogr. kar~ Iklimi.
iyye).
Isfahiinek·iatik: muzo
Tedkik ve Tahkik'inde adl
kokulu yaglar, ruhlar, lavanta ve benzeri nesneler.
NaSIr
ge~en
.:,,~~
Itrlyyat
AbdUlbaki'nin
makam.
(a. ;'):
(a. i. c.) : gUzel, ite latif
Itr·' musellesi: misk, anb~r ve benzeri
kokulu nesnelerden olma koku.
Isfahiinek·i cedid: muzo Sultan III. Sellm'in
buldugu Isfahanek'i eskisinden aylrmak i~in verilen
ad!.
Istlfii.i tenasUli: biy. *e~eysel se~im, fr.salec·
tion sexuelle.
Istllahiit·1 Edebiyye: Muallim Naci'nin 1889'da
bilSdmJ~ edebiyat bilgilerine dair eseri.
('...~,
Izam
ho~
(a. i.) : bUyUklUk, bUyUk boy,
irilik. (bkz: uzm).
Izam'l kasire: onat. klsa kemikler.
Izmam
I,k-name: XIV. yUzyd $airlerinden Mehmet'in
1398'de kaleme allp Yddlrlm Bayezit'in oglu SUley-
il~...~\
(a. i. zamm'dan):
zammet·
me, (jzerine koyma, katma.
i
iade: 4) ed. birinci mlsrarn son' kelimesinl
ikinci mlsraln ba~lnda tekrarlayarak yazdan man·
, zume.
iariit
... _~b I (a. i. ivaz'dan): bedel verme,
verme.
':"I)~,I (a. i. iare'nin c.) : odUn~ ver·
meier.
ia$e va ibate: yedirme ve barlndlrma:
50
iaza
kar~IIIk
(a. i. abd'in c.) : 1 kullar. 2.
G.
~ok
bol, bereketli.
ibham.1 lafxi: manto *ikizlilik, fro ambiguite.
\
Ihbartasrifi
ibham-I
ma'nevi:
manto *ikizanlam, fro am-
phibologle.
me~rO
ibn-il-harem: gayri
~beuk.
bor~
(bkz: ve-
led-i zina).
c.>~~\
iddiyan
me,
alma,
(a. L' deyn'den) : borea gir-
bor~lanma.
idare-i kelam:
soyleme.
sozU, birinin
ho~una
gideeek
~ekilde
ibre-i mlknatlsiyye: fiz. (bkz: mlknatlsi).
~.U.\
ibreviyye
idare·i miHkiyye: sivil *yonetim.
\
L):
(a.
giller. [dogrusu : "ibriyye"
bot.
*sardunya-
ifadi, ifadiyye
ibtal-i hiss: biy. uyu~turma.
4-:I..l::.1
(a.
s. )
)L~;J
ifgar
["jbtidai'nin .
4l.~t9\
, (,).)t9\
( a. 5.) : ifade
(f. s.) :
yaral!.
(bkz:
mec-
rOh ).
mUen.] (bkz: ibtidai) .
ibtisamat
(a. f. b. L) : (bkz: id-gah).
ile *ilgili, anlatma ile *·Igili.
ibtidai madde: ham madde.
ibtidaiyye
~-:~
id-geh
dir].
.:,,~L....:i,\
(a. I. ibtisam'ln
c.) :
ifkad ~lA;\ ("ka"llzun
okunur.
a.
i.):
kaybettirme.
hafif gUlmeler, gUIUmsemeler.
idb-. maslahat:
i~in
)L~\
(a. i.):
ifra~
all~kanllktan, vazge~-
J-I),I
iftah
4l.:ll~\ (a. s.): ["icmali'nin mU-
(a. 5.) ; icraya
iftikari
ietihadi,ictihadiyye~~lf':~\6(,).)lr-=~\(a.5.):
i~tima-i
sufla: astr.
i~
*gezegenlerin, yer-*ge-
olmak Uzere aynl *dogrultuda bulul1malan, *altkavu~um, fro eonjonetion inferieure.
ne~-*gezegen
ulya: astr. i~ *gezegenlerin, yer-gUolmak Uzere bir dcgrultuya gelmeleri,
*Ustkavu~um,
i'dadiyye
(,))15:::;\
(a. 5.) : fels. dU~Uneei i1e
41~\.L~\
(a. i.):
1.
..:..~;ts:::;1
(a. i.) : fels. *dU~Un
eellik, fro idealite.
iftiraz ~\;-;\ (a. i. farz'dan): forz klima,
,zaruri, IUzumlu, gerekli sayma.
igtiram
i \;-~ ,
(a. i.): ,bor~ verme,diyet
verme; eereme verme.
ihata-i nazar: *!':1engorU.
fr. eonjonction superieure.
ihata-vi (,):J_klJ (a. 5.): ihata edeeek gibi.
j'dadi'nin
mUen. 2. (bkz: mekteb-i j'dadi).
idan c.>\-l_~
(a. i. fehm'den): an'a-
iftikariyyet
ile ilgill. (bkz :ietihad).
zegen-gUne~
i~ti~a-i
("L t :;\
*ilgili; dU~Unce ve *tasanmda bulunan, *dU~Ur1sel,
iera vekilleri hey'eti: *bakanlar *kurulu,
i~tihat
a~-
Fr. ideal.
ierai kuvvet: yUrUtme gUcU.
ait,
(a. i. feth'den) : fethetme,
ma, kavrama.
ait, icra ile *ilgili. '
j~tihada
tefri~ etme, serme,
(a. i.):
c.L:;\
iftiham
iera hey'eti: yUrUtme *kurulu.
ct;\,.r.--\ ,J\..)~\
q:
a.
mao
en.] (bkz: icmali).
ierai, iera,iyye
okunur.
do~eme.
me.
iemaliyye
("ka"uzun
ogretme.
*geregi.
idn: 2) anat. apl~ araSI.
idar
olu\
'ifkah
ieab-. hal: *durumun *geregi.
(a. i. Od'un c.): (bkz: Od).
i~ine
alaeak ~ekilde.
ihba.r tasrifi: gr.
basit
zamah ~ekimi, Fr.
Indieatif.
51
ihker
ihkar
;
LA:..\
("ka" uzun okunur. a. L):
tahkir etme, reziletme.
ihnak
JL:>\
(a. i.) : 2.
ikliJi
~ma.
.:..;~\
ihsasiyye
&\...... L:..\
(a. L): (bkz:
ihsaiy-
yat).
(a. s.): ["ihsasi" hin
(a. L hicv'den) : birbidni
JL..'\
<\Al~*;"\ (a. f. b. L) : ed. yU-
(a. L kesel'den) : b'kkrnllk,
bezginHk verme.
iktam
ihtilic-nime
fro eouronne
iklil-i ,emsi: astr. gUne~ tacl, fro eouronnG
(solaire ).
iksM
..L~\
(a. 5.): 1. iklile ait, ikll'l ile
iklil·i eenObi: astr. gUney tac"
australe.
mUen.]. (bkz: ihsasi).
ihtJci'
J-:,.ts'"\
yay,mlanm,~
*ilg'IL 2. bot. ikili, fro bieuspide.
ihsai: 2) sosy. *saYlmsal, fro ~tatistique.
ihsaiyyet
izzet eenice tarafrndan Istanbul'da
gUnlUk bir gazete.
~l.:..JI (a.
L
ketm'den):'
~izleme,
saklama.
zU,n va g&~n seyirmesi hakkrnda yazllan bir .c;e~it
FIllaflSUr faln3me, fal k:tabl.
iktisabat
In
~~LL'I
(a. i. kesb'den. iktisab'
c.): iktisaplar, kazanmalar, edinmeler.
ihtilif·, kanun: huk. *tUredl~1.
,'kt'lsa-dl'yye' ...,A.,"... ~.;\
ihtila·,
F maJlta:.t,r: astr. paralaks.
ihtilif-, manzar: astr; paralaks, fro parallaxe.
ihtim&1i
J\c--::..\
(a. s.): fels. *belkiii, fro
(a. 5.).'
["', kt'lsa-d',"
nin mUen.]: (bkz: iktisadi).
iktitafat
,( a. i. iktitaf'rn c.) :
(bkz': iktitaf).
problematique.
i'lal: 3) manto *nedenleme, fro causation.
ihtimar-' kiiOIi: kim.. alkol mayalanmasl.
ihtirak-' bati: kim. yava~ yanma.
ihtiram·kar ;~-A\;>\
(a. f. b.
i'lanat
s.):' ihti-
ram, hUrmet gosteren, sayglll.,
.:."V~...c.\
(a. L, i'lan'ln c.): ilan-
lar; meydana C;lkarmalar, aC;lga vurmalar, yayma·
lar.
ilea: 2) psik. *ic;tepi, fro impulsion.
ihtisasi,
ihtisas'iyy~ 4.:"""l"'::;"\<Sdl...a:;"\
(a. 5.):
ihtisC1sa, *uzmanlrga ait, bununla *ilgilL
ihtisasiyye
<\...... l-1,..\
(a.
L):
fels.
*du-
yumculuk, fro sensualisme.
ihtiyatiyy;e
<\:,,bL:::..\
.:."ljIJ.iel\
(a.
5.):
["ihtiyiHi"
(a. L ihtizaz'rnc.): 1.
titremeler, *titre~imler; *deprenmeler.· 2. \c;raYlp
oynamalar; sallanmalar.
~
(a. L ilhah'rn c.): (bkz: iI·
ilhamat ~~LrJ\ (a. i. ilham'rn c.): (bkz:
ilham., Vatan: AbdUlhak Hamid'in vatan ~iir
lerini ihtiva eden bir eseri.
ilkaat .:.,,\ LA)\ ("ka" uzun oku'nur. a. L ilka'
nin c.) : ' (bkz: ilka).
enine
ilkah·, , dahili : biy. *ic;dollenme, fro feconda.
tion interne.
ikdam: 2) 1894'te Ahmet Cevdet ve Ethem
ilkah J hiriei : biy. *dl~dollenme, fro feeonda·
tion externe.
ihtiziz-,' arzani:
jeol.
enine sarsrntl,
*titre~im.
52
.:.1.:..[\
ilham ).
nin mOen.] (bkz: ihtiy8ti).
ihtizazat
ilhahat
hah).
',":,1
iIIallah.....
JI
(a. c.) : "yeter, kMi, blktrk
i'miUat·han~
plmevi,
artlk"g!bi usan<; ve bezginllk anlatlr.
iIIet·i acliye: mant.vesile;· *nedeni, fro cause
*i~lik,
",' L.SlC....:JlAf'I
f. b. i.); *ya-
imiHe·i 'nigah: goz <;e~irme, mec. dikkatsizce
occasionnelle.
illet·i akliyye: akd hastallgl.
iIIet·i faile: fels. *etken nedeni, fro cause flf-
bakma.
ficiente.
iIIet·i vahime: kuruntu hastallgl.
ilm.el.yakin: *kesin bilgi.
ucreti.
i'maliyye .....lLAf'1 (a.
imam-dele c,)'j
i1m-i ahcar: jeoJ. *ta~bilimi.
babasl
i1m-i asar-. atika: arkeolojl.
kimse.
ilm-i azaim : ruhlarl davet ve teskin etme ,i1mi.
(a.
atolye.
I"'L.I
imam olan yeya
..=.t1)_Af'
imarat
i.):
yapma,
'*yaplm
(a. 'f. b. i.) : 'imam ~ll,I,
babaslna
imam
denilen
(a. i. il11aret'in c.): imaret·
i1m.i be:Uiyi': estetik. (qkz:, bediiyyat).
ler, yoksullara yiyecek dagltmak uzere kurulmu~
i1m·i cevv: meteor. (bkz: i1m-i ahval·i cew).
olan. haylr
i1m·i edvar: muzo muzik bilgisi.
i1m-i hal: 2) tas. t·i)kkede ogrenilen bilgiler.
evl~ri,a~eyleri.
imdadi ($,) I-L...I (a. 5.): imdata ait, imdatla
*ilgili.
ilm i hisab: mat. aritmetik:
\ imtidad•• fecr: astr. tan *suresi.
i1m-i ictima' : (bkz; ictimaiyya') .
,
Hm-i kal: tas. medresede ogrenilen i1im.
i1m-i kehanet : gelecekten haber verme IImi.
imtidah c..1~-=..1 (a. i. medh'den): medhet-'
me, Oyme.
i1m-i kelam: (bkz: kelam 6 ).
imtikar
i1m-j k.yifet : (bkz': l(lyafet 3 ) •
oyuna ve hileye du~me.
i1m·i nucu'rl : astroloji.
imtisas•• kudret: fiz. enerji alma.
i1m·i ,erif: muslkr.
ilmi ~uhud : *gozleme, *deneye dayanan *bi·
lim.
ilm·i tabakat·ul·arz: jeol. jeoloji, *yerbilimi.
i1m·i tasvir-i miyah: cogr. *subjlgisi, fro hyd.
rographie.
i1m·i tavsif-it·tabia: cogr. fizyografya.
yaratlll~lnl
ilm·i tekvin: kilinatln
*bilim, kozmogoni.
i1;" u haber
inceleyen
i.~L.:.J:.
(a. zf.) : inat ederek, inat 01-
sun dive, domuzuna.
...:'VI
(a. i.): u~enme; geciktirme.
",.l--:,-Li:ll
in'am·perver
(a. f. b. s.) : nimet
veren, ihsari, iyilik eden.
in'am.perverj,($";.9~... Lail (a. f. b. i.) : nimet
vericiIi k-,' ihsan, iyilik edicilik.
(a, f. b. i.) : ed. bir
buyuk taraflndan begenilip ovuldugu bildirilen yazl.
..=.tkl;...JI
imtizac. kimyevi: kim. *kimyasal *i1gi.
(a. b. i.); resmr dai·
tasdikli v€sika, *belge.
i1m.£iI.es.mak: zool. *ballkbilimi.
iltimaat
imtiyaza ait, imtiyazla *ilgili.
inae
.Po,,);;.
•
I
lanml~
rlldamalar.
imtiyazi, imtiyaziyye ~jl::..1 ,($j~:4I(a. s.):
inaden
reye verilmek uzere niuhtarllk veya bir daire taraflndan birinin durumunu belirtmek i<;in hazlr-
i1tifat·name
(a. i. mekr'den): aldanma~
)ts:::.. 1
(a. i. iltima'rn c.) : pa-,
inayet-i Rabbaniyye: Tann'nrn IOtfi, Tann'nln
ihsarll, Tanrr *kayrasi.
inayet-i Rabbaniyye meslf!iji: fels. *kayraclllk,
fro providentialisme.'
53
inblsit-l tOIAnl
inbisat-, tOlani: fil:. uzama, fro dilatation line.
aire. '
inti hi-name
.... ~"L~·\
(a. f. b. i.) : ,Sultan
Vefed'in Fars~a manzum bir mesnevrsi.
ind·el-iktiza: geregince, g3rekirse"
intikal·i hararet: fix. *ISI *yayJlIITII, fro con"
ind-el-liizOm : .geregince, gerekirse.
:A \9~"
indifaat
vection.
(a. i. indifa'in c.): 1.
..
mOndefi olmalar, ortadcm. kalkmalar. 2. yer yer ba~·
gostermeler. 3. jeo.l. pUskOrtmeler, fr. eruptions.
indimaci
13:"~-""
(a. s.):
*i~k:in,
intikal·i kuvvet: fiz. kuwet *i1etimi.
intisab., nefes: hek. nefes darllgl. (bkz: usr·
.On-nefes, zrk-I nefes).
/
fro imma-
nimt.
inti,ar : 5) fiz. ayrllma, fro dispersion; 6) kim.
*dagJllm, *yayrnma, fro diffusion.
indine
'b ~ '( a. i.) : fels kendi
kendi gUrO!iiOne ~inanma ,kendincelik.
inhifaz-, nesimi:
inani~lna,
inti,Sr., hararet: fiz. *ISI *yayllimi.
inti,ar-,buzur: ~t. tohuln dagJlmasl.
*basln~ dO~OkIUgO
meteor.
(dO~Ok *basrn~).
intifari ($)L~:\"\ (a. s.) : fiz. aylran, fro dis-
inhilal.i plazmai: bot. plazma *bozulumu.
persif.
inhilal·i xihni: psik. zihin *dagJllml.
Jl-A.>,;\
-inzihal
(a. i. zehel'den) : fafkln·
inhina: 2) geo. egrilik.
inhitat·, mikyas-, hava: meteor. *basrn~ol~er
(a. i.) : bot. tomurcuklan·
dU~OkIOgO.
inhitat-, rOhi: psik. ruh
*dO~OmO,
.fr. psyc-
hl?lepsi~.
J-lk~'1
inhitati
inziva-gah clf'\,y", (a. f. b. i.): inziva edi(a.
s.):
*~okkUn,
fro
depressif;
inhizam
rL..ai'
ma.
lecek yer,
*~ekilge.
irade-i zaife (zaylf, ge~icj irade): psiic: *is·
(a. i. hazm'den)
hazm·
olunma, *sindirilme.
inrklsam: 2 ) bot. bolOnOm.
tem~eme,
fro velle'ite.
ireb ":')\ (a. i.): (bkz: irb).
irsaliyye
~L-)I (a. i.):
irsiyyet
..:..~A;\
I
inkisar·, hayill: umdugunu bulamama, *umut
klrlkllgl.
badan; akrabadan
. inkisir·, ziya:
inki~af:
fiz.I~lk
ir~ad'rn
c.) : (bkz:
ir~ad ).
Allah
sabredenler:e
irticae-, adali: biy. *kasJl sarsJlma, Fr. seeo"
usse musculaire.
beraberdi r.
J l"':"~ I (a.
i.) :
~ulelenme, alevlenme.
~l'\ (.a. f. b. s.): netice olaintac.gerdecJr~:':
rak meydana gel,en, ba~ka bir ~eyin neticesi olarak
sayJlan.
intat:tiyye
,,:;"·l_::..·,1
(a. i.): 1. ["intanr" nin
mOen.]. (bkz :int&nr). 2. inU\nr hastallklar servisi.
intibak·, \ hayati·: fels.
fl'. consensus vital.
54
(a. i.
4) biy., mat. *a~rnlm, fro developp·
innallahe maa s·sibirin:
I
ge~erlik.
*klrlml.
ment.
in,ial
makbuz, a IIrndl.
(a. i.): irsllik, anadan ba·
*dirimsel
*duyu~ma,
irticae·, el6ktriki :. fiz. elektrik titrefimleri.
irtieaf: 2) astra O~UncO bir cismin veya cjsimlerin *~ekim*etkisiyle *yorOnge hareketinin bezulma *eylemi, Fr.. perturbations.
irtifaat
..:..kLAJ-,;I
(a., i.
irtifa'rn
c.):
1.
yOkselmeler. 2. yOkseklikler. 3. ortadan i kalkmalar.
4. terakki etmeler~ H.erlemeler, yOkselmeler.
irtifaat·, mutevaf,ka: astra
karfJllkl1 yOksek-
istilnalyYet
irtifak: 5) Bir gayrimenkvlden birka~ kl~inin
faydalanmasl.
J'
irtikabilt ~~l>'-i
kaplar,
j '...;L"",\
istibraz
ru~vet
( a.
irtikab'ln c.) : irti·
ru~vet
yemeler.
almalar,
irtikasat·, kamer : astr. Ay sallantlsl, fr. lib·
me, alay etme.
)1...)4:_""'\
istifrar
. irtisSmat ~L.I_~) (a. i. irtisam'ln c.): ir-
etme, kac;ma, gizlice
tisamlar. (bkz: irtisam).
Ca. s.):
irtisama, *izdu~u
me ait, irtisam, *izdu~um ile *i(gili"
leri, fro ceratosponges.
isfenciye·i kilsiyye: :zool. kire~li sungerler, fro
caleisponges.
(f. i.): bot. *ak~a·
agac;gi Iler.
,-,I ~...L-,\
isfidab
(f. i.) : UsWbec;.
istih:zarat ~\;l..;a"",W (a.
.istihzari ~)..a.-L,\
istiksab
) \ ..l:L-\
isfidar
i. istihzar'm
c.):
(f. i.) : bot.' akkavak, ak·
(a .. j,) : hakir germe, hor germe.
\ -.... \
(a. zf.) : 1. ismini, a:Jlnl soy-
belirterek. 2. gerekli
bir i~i veya
vazifeyi yapmamak veya yapamarnak
*durumunda
bulunarak : "ismen ogretmen. ismen hizmet~i gibi"
ism.i cemi' : gr. topluluk ismi.
ismiyyOn
( a. i. kesb'den) : kesbet·
il:~-=-I
( a. i. ketm'den) : sak·
lama, gizlemek
istiare-i temsiliyye: ed. benzeyen ve kendisine
benzetilenin birden .fazla olmasl sOretiyle yapilan
istiare.
istiare-i murekkebe : ed. te~bihin temel un~
surlarlndan olup yalnlz biriyle arka arkaya birkac;
benzerlik slralayarak yapilan istiare.
.
(a. i. istibahe'nin c.):
(bkz: istibahe).
(a. i.) : 1. mUphem 01·
ma, belirsiz olma. ~ ses. C;lkarmama.
.. ~L_I
(a. i. bUkS'dan): aglat·
isteme.
istila-i bahr: jeol. deniz basmasl.
istimzac: 2) anket..
isti'nad
.)L:..:.....-\
( a.
inad'dan) : inat et·
me, direnme.
istinkar
minalistes.
('lr~L"",\
s.) : fels. *tasarlrnll,
me, kazanma.
..>-,~_"",l .(a. i. c.) : ~adc;i1ar, fro no- .
~b.l~1
. (a.
,-~:...,I
istiktam
}a"",1
leyerek, adlnl
ma,
(a. i. hamlk ve hamuk'
dan) : ahmakllk gosterme.
(bkz:
sogUt.
istibki'
Jl4"",L.,1
. fro representatif.
istidac ).
istibham
(a. I. gazab'dan) gazaba
hazl rll klar.
.....:1~:4 __ 1
isfendaniyye
istibahat
firar
getirme, klzdlrma, ofkelendirme.
istihmak
isfenciye.i karniyye: :zool. yumu~ak susUnger-
(a. i: firar'dan):
savu~ma,
,-,l.a.a:....,1
istig:zab
I.!l__i.;'
irtisami
ismen
i: berez'den): mey.
(a. I. dlhk'dan) : ~Ien.
!JL.",..;al"",1
istidhak
ration .
iskar
( a.
dana C;lkarma, aC;lga vurma.
.;~:::'L"",I
( a. i.) : inkar etme, bil-
memezlikten gelme,
istinka1
~l.i:.L"",1
("ka" uzun okunur. a. I;
nak~'dan,) : 1.' nak~edilmesini isteme. 2. nak~etme.
istisalat ~ ')'l..a:L 1 (a.' I.
isttsal'in
c.):
(bkz: istisal),
(a. i. ism'dan): gUnah·
isti'sam
tan arlnma.
istisnaiyyet
":':l::L.1
(0.
i.):
mUstesnallk,
. mUstesna olu~, ayrJllk.
55
isti,ari ($)~L:",,\ (a. L) : danl~mallk:
i,sti,faf ~l4~L-1
(a'. L): 1. ~effaf olma,
saydamla~ma.
2., i(tinden gorerek bir ~eyin asllnl
ogrenmeye ve elde etmeye (tall~ma;'
;lr..:..i.. . 1
isti,har
(a. L) :
~ohret
bulma, Un.
kazanma.
(a. i., atfdan):
susuz bl-
.wL..~MI
ithifiyye
(a. L) : bir eseri, biri-
ne ithaf ederken yaztlan yazl.
itham'-kar
.;ls:.... Lr -\
(a. f. s.) : birini SU(t.
landlran, birine kabahat yUkleyen.
~
cJ 1,,=--1,
istivai
(a. s.) :e~it, derk, dUz;
kaplama; ortme, ortada ve tam bir derecede bulun.
isti'yas
,-""l~__1 (a.
i.
ye's'dtm):
ye'se
Umitsizlenme.
i'tikal-i bahri·: co{jr. dalga a!jilndl rmasl. '.
J\;-Col
i'timak
.;U..:__I
isti'zar
(a. L ozr'den) : ozUrleme,
bagl~lanmaslnl
af dileme,
i'tidal-i m,izac: fels. *IIlm, ol(tUIUlUk, fro tem"rance.
i'tikadat-I batlla: 2) pe~in yargl, fro prejuge.
ma ile "'ilgiIL:..
dU~me,
~U"d
i'ta,
rakma, susuz kalma.
isteme.
( a. L umk'dan) : deriAe
gitme, derinligine varma.
~~\;_c.l
i'tirafit
(a. L i'tiraf'ln c.) : j'ti·
raflar. (bkz: i'tir§f) .
ma.
~L.:.:,I,;.::.I
i'tirazit
oL(,-,.,rtc.
i!jiret·gih
(a.
f-
b. L) :
i~ret,
i(tki
i~ilecek 'tar. (bkz: [i~ret-kede, mey~kede).
1l.s:..7~
i,ret-kecle
lecek yer. (bkz: i~ret·gah, mey-kede).
ivet.sax
ru yoldan
~Ikmalar,
~I) ..L~I
i'ti:z:arat
i!jitikak: 2) ed. aynl kokten gelen fakat aYrl
anlamlan olan kelimelerle yap"an cinas. [tesI7m,
selamet, selam gibi].
11;L..:,1
(a. L
~art'dan) : ~art ko~·
mao
(a.
i. i'tiyad'in
c.):
aclet edinmeler, allsmalar; all!jikanllklar.
i(tki i(ten.
i!jitirit
(0. L i'tis§f'ln c.) : dog·
sapmalar, yolsuzluk etmeler.
i'tiyadit ~bL:=c.\
b. s.) : i~ret eden,
jL.J.rtc. ; (a. f.
~IAL_L:.1
i'tisifat
( a. f. b. L) : i(tki i(ti.
(a. L ,i'tiraz'ln c.): iti·
razlar. (bkz: i'tiraz).
(a. L i'tiz·ar'm c.) : OzUr
dilemeler, af dilemeler.
itret ~";Lc. '(a. L): (bkz: Itret).
iottisaiyyet, .:..~&ot-r\
(a. i.) : fels. *kapfam.
I" Ik, fr. Etxtensivite.
if
ij
nO!ji
J-y'J
v:.~c. (a.' f. b. L) : zevk ve
ittisal: 4) fels: biti!jiiklik, fro contigulh~;
bot. kavu~ma, fro conjugaison.'
15l
sefa, cUnbU!ji, (bkz: ay!ji U nO!ji).
izafi slfr: mat. *ozgUI slflr.
i!jive.numa,
Li o.J~
(a. f. b. s.): i!jiveli,
i:z:ah·name
nazi I, edall.
it'amiyye
' ~A l_..k\
lama yazisi.
(a.
..):
evvelce
(b~z:
(a. f. b. i.): 1. a~lk·
ta'rlf·name). 2. prospektUs.
bazi
tekke, dergSih ve benzeri yerlerde fakirlere yemak
yedirmek Uzere ayrtlan Odenek.
56
" .. l.:.::o- l..aLI
"zaftzaAt
1
~\). ' ..r
. .; \
etmefer, aglrlamalar.
(a. i. i'zaz'm c.) : ikram
izzet.mend
.J..:1.?
klymet, yUcelik, ulufuk
(a.
f.
sahibi.
b.
s.):
(bkz:
(a.
deger,
muazzez,
,saygl goren, izaz ve ikrama
mUkerrem ).
Je J.?
in u" ala
izze.t u ikbiU (ii-a): ~eref ve talih; ~erefle;
f. b. s.): ~eref ve
ula~an.
(a. b. L): yUcelik ve
ululuk.
eskiden bir kimseyi ugurlarken soylenen soz.
J
,.,.. .tp. '
jeng.ilude4~) I~; (a. f. b. s.): (bkz:
jerf-bini
Ii
, jeng-aIOd).
~~. J))
(f. b. L) : ince,
dU~Unme.
K
kabil·i tenbi~: biy. uyarrllr, fro excitable.
kabil·i afv: bagl~lanabilir, bagl~lanlr.
kabiliyyet.i aksiyye: fix. *tersinirlik. fro r'-
kabil.i aks: *evrinir, *tersinir, fro reversible.
kahil.i ekl: yenir, yenebilir.
kabil.i haml:
manto i'yUkl'emle~ir, fro predi.
versibilite.
kabiliyyet.i hayat: biy. *ya~arllk.
kabiliyyet.i inhilil:' *eriyebilirlik.
cable.
kabil·i hazE: kaldlrilir.
kabil.i idrak :psik. *algllanlr; allnlr, fro per·
kabiliyyet-i' inhilaliyye: kim. *erirlik, fro solu.
bilite.
kabiliyyet i taksim: mat. b6lUnebilme.
ceptible.
kabil.i inhini: bUkUIUr.
kabil·i irca: kim. *indirgenir, fro reduetible.
kabil·i i'tiraz:, soz gotUrUr.
kahil·i izile: giderilebilir.
kabil·i nufuz: bot., cogr. *ge~irimli, fro permeable.
kabiliyyet.i teheyyuciyye: heyecanlllik.
kabiliyyet.j telkin : psik. telkin *anlkllgl, fro
suggestibilite.
kablliyyet.i tenebbuh: psik. *uyarllganll~, fro
excitabilite.
kiibl·el.mantlk: manto *mantlkotesi.
kabr-gah
kabil·i rucu': manto *tersinlenir, fro reversible.
kabil-i tahakkuk: *ger~eklenebilir.
kabil i tahallul: kim. *ayrl~abilir, fro decom·
olf~
(a. f. b. i.) : mezarllk.
kabz'l mal: kabzlmal, meyve, sebze ve benzeri ~eyleri yeti~tirenlerden satlcllara devredilmesi·
ni saglayan komisyoncu.
posable.
kabil·i tahammuz:. kim. *oksitlenir, fro oxy·
dable.
kabil·i tahkik: *~rt;inlenebilir.
kabil·i telkin : fels. *telkinlenebilir, fro suggestible.
kadar
.i.J.. J
(a. e.): 1. miktartnda, ol~U·
sUnde, derecesinde. 2.... dek, ...degin. 3. denli. 4.
gibi.kadem·bOs
(a. f.
b. 5.) :ayak
oP'!n.
57
kadem·bOsl
<.S..~...u
kadem.bOsi
(a. f. b. i.)':
ayak
kiHO bela
kadi i sipihr (gakUn kadlsl) : MU~teri yJldlZl.
kadimi
1..5"'. ~J
(a. s.):
eskidenberi,
kamet-i menun: mUtenasip vUcut.
kamis·i ebyaz: anat. akgamlek.
ate-
,denberi var olan, daiml.
kadr.na.~inis
U""l:.:.V
(a. f. b. s.): ka-
teur.
kanat·, merare: anat. koledok kanal!, fro ca,nsl
\
dmda oturan, i~siz gU~sUz.
kif·, musattah: yazlda satlrl doldurmak ve
hat sanatmda yazlyl'gUzel 'gastermek gayesiyle yatill< clarak yazl)an kef.
("ka"
uzun
okunur.
a. f. b. i.) : kafilenin kcnakladlgl yer.
"'-:t~
(a.
f.
b.
kanat-' ~evki: anat. omurga kanall, fro canal
rachidien.
kin·, Ahmed: Hz. Muhammed'in azU~ cevheri.
de
(f. i.): (bkz: ka'gaz ) .
",,'l;. -LC\(
Varol~.
kar-a~nayi J.l:.:.T,)~
(f. b. i.) : kaglthane,
kaglt fabrikasl.
jl~_f';\(
kar-gUdaz
mi~, i~i bitmi~,
kahriyyat ":"~.rri
(a., L kahr'm c.) :' zorla-
\
malar, zorla i~ gardUrmeler.
i.t Ii
(a.
oturmu~
zf.):
kaide-i selise: ri\'at., astr.
kail: 3) s.
inanml~,
kaim~ibih-mtinharif:
akll
U~IU
oldugu
*kuralJ.
yatml~.
geo. *dikyamuk, fro tra.
peze isocele.
L5 "'At;
(a.
f.
b.
s.)
'kale
b. L):
(a. f. b. s.): kalede
oturan.
kalem·i mahsus: *azel kalem.
i~bilirlik.
(f. b. s.) : karml erit·
iflas etmi~.
karib·i hakikat: ger~ege yakm, *ger~eksi.
karinai mania: ed. istiarenin unsurlarrndan
biridlr. Yani mecazll kelimenin kendi manasmda
kullanrlmaslna imkan olmamasldlr: "Ylldlzlargazlerini klrplyordu" cUmlesinde " gaz" kelimesi ger~ek
manasmda kullanrimaml~tJr. C;UnkUbunu meneden
bir karine vardlr. Yrldlzm g6zU olmaz.
kiss-baz
)
<l.t\(
(f. b. s. ve L): kase-
leri, parm,aklarrnln ve degneklerinin
rerek dans eden cyuncu.
zapt~den.
kal'a-ni~in ~-~ ",...19
(f.
karine·i inkisar:' fiz. klrJlma indisi,fr. indice
de refraction.
halde, oturarak, oturdugu halde.
a,an, kale
kanat-, sadri: anat. g6gUs kanall, fro canal
thoracique.
kantara-i Varol: anat. Varol koprUsU, fro pont
kagad ~J, \(
kal'a-gu~a
kanat-' nlsf-, daireviyye: anat. *yarlm~ember
kanallar.
ed.
i.):
(bkz: mukaffa).
kaiden
chol~doque.
kanat-' safravi: anat. ad kanah.
elf' ~~
'ka~ad"hane
kanat-, daf'ka: anat. atar kanal, fro ejacula.
i.): ka-
~j l,)"A; (f. b. s.): kafes ar-
kafiye dar'; b
liler. fro tuniciers.
kanal-, nakllet.tiI.meneviyye: biy. *atmlk ka-
dirbilmezlik, degerbilmezlik.
kafile-gah
(a. L): zool. gomlek-
nail.
kadr.na.~inasi I.S"~V,)-U (a,. f. b.
kafes ni~in
<l.-..aJ
kamisiyye
dirbilmez, degerbilmez.
58
("ka" uzun okunur.
a. cU.) : (bkz : bela).
apme.
kase·i fagFur : C;in porseleninden
u~unda ~evi
yapdml~
kase-i mina (mavi kase) : mec:. gok.
kase·i :zanu: anat., mec:. dizkapagJ.
kase.
kelb-i All
kasek
cI_1s'"
kas.m
(_oJ
(f. 'i.): kO~Ok kase.
(a. s.): ince, narin; ~abuk
klrdabilen.
Kaside-i burde: Kaab bin ZObeyr'in, Hz. Muhammed onOnde okudugu kasideye kar~l, Hz. Muhammed'in slrtmdan ~Ikardlgl hlrkayl kendisine
giydirmesiyle me~hur olan bir kasidenin adl.
kavs·i leyl (gece yayl): astr. gOne~in gOkkO·
resinde, bir gOn boyunca ~izdigi ~emberin ufuk altlnda kalan par~aSI, Fr. arc nocturne.
. kavs·i leyl ve-n-nehar: astr. gece gOndOz yaylarl.
kavs i n.ehari: astr. gyndOz ya~!.
kavs~i msf·un-nehar: astr. meridyen yaYI.
kavs-i ziya :fiz. 1~lk yay!.
kayd•• ihtirazi: *~ekince.
kayd•• ihtiyati: *sakmca, *saklnmallk.
kasr•• basar: klsa *gorO.
kasr.ul·akl: akll klsa, akll ermez.
",,·l~ La;
kassab.hane
.kJ
(a. i.): (bkz: katt).
l-k;
kat'a
c:-:;
(a.i. c.: kuyOh): irin.
kaziyye-i mOcibe-i kulliyye: manto *olumlu
*tUmel *onerme, fro proposition universeUe affirma.
kasap dOkkanl.
kat
kayh
(a. f. b. i.) : bOyOk
tive.
(a. zf.)·: hi~bir vakit, asia.
)~~:)
kebediyyeler
(a. t. i.):' bot. d-
gerotlarl, fro hepatiques.
c)la9
katan
(a. i. ) : anat. bel *bolgesi.
JlAl,) ~
kec-dehan
~
katani
(a. s.) : bel *bOlgesi ile *iI·
(f. b. 5.) : egri aglzh,
~arplk.
gili.
kat·. mOkafi: geo. parabol ~eklinde olan, pa·
rabolik.
kat'·. mukafi·i mucessem : geo. parabolit.
kat'·. nak.s·. mucessem: geo. ellipsoit.
kec.gerdan
kat'·. zaidi: geo. hiperbolik:
kec.gerden
kat'·. zaid"i mucessem : geo. hiperboloit.
katib i umOmi: *genel kiltip, *genel sekreter,
*genel *yazman.
J~ ../II rf'
(a. f.
(f. b. s.) : boynu ego
(f.
b. 5.):
(bkz:
kec·gerdan) .
r!'
c.>";JJ...
kec-perveri
kec u mec:
/) LLJ.:;
~arplk,
(f. b.-.i.): aksilik.
altUst.
b. i.): oldOrme
keffiyye
veri.
katre·i murekkeb (mOrekkep damlasl): mec.
.....4.)'
(a. i.) : Araplar taraflndan
kullandan ve omuzlarl da orten pOskOIlO erkek ba~·
ortUsO.
siyah ben.
katt
J b .}#1 ~
ri, egri boyunlu, kgri boyun.
kat'•• nak.si: geo. eliptik.
katl-gah
(f. b.s.) : (bkz: kec-
kec·dehen
-deMn).
.kJ
(a. i.):
tahd fiyatlarlnln yOk·
sekligi.
kavabil
keff-U1~esed:
bot. aslanpen~esi, fr.· a1chemille.
...
kehanet-furO,·J''',.1Q:.:lr)' (a. f. b. 5.): fal:
J!I"J
(a. kabil'in
c.):
istidatll,
kabiliyetli kimseler.
kavmiyyet
~.4 ,,;
clllk, gaipten bilmi~lik satan.
kehanet
(
a. i.) : ~u veya bu ka-
vimden olma hali.
,kavs-i in'ikas: fiz. *yansl yaYI, fro arc de
reflexe.
fijrO~i ~ J,.1A::.,·l,",
(a. f. b. i.) : fal"
Cdlk, gaipten bilmi~lik satma.
kejdum.i bahri: zool. iskorpit.
kelb·i Ali (Hz. Ali'nin kopegi) : bazl Aleviler
tarafl.ndan erkek ~ocuklarlna verilen ad.
59
kelbiyye'(
kesret-i i1ah mesle~i: fels. *~oktanrlcrllk, fr'.
kelbiyye: 2) zoot kopekgiller.
5-~
keleki
:kelel
J-~
(f. i.) :
padi~ah
tliylerinden yaprlan
ku~ kanadlnm bUyUk
sorgucu, tug.
polytheisme.
kesr·i a'~ari-i devr·i basit: mat. basit devirli
*ondallk kesir.
kesr-;' a'~ari-i devr-i murekkeb: mat. karl~lk
(f. i.) : (bkz: -kelek7).
devirli *ondallk kesir.
kelime·i asliyye : gr. basit kelime.
kesr.i a'~ari-i mutenavib': mat. *devirli *on·
kemiU·i afiyet: afiyetin son derecesi.
kemal~i
ciddiyyet: ciddiyetin son derecesi, ~ok
dallk kesir•.
kesr-i mutevali: mat. zincirleme kesir.
ciddJ olarak.
kesr·i muvellid: mat. ana kesir.
kemal·i evvel: fels. fr ,entelechie.
kemal.i salahiyyet: salahiyetin
derecesi,
son
geni~ ,salahiyet, geni~ *yetki.
tt;L..:.~5
kefi,.ane
za,
yakl~lr
(f. zf.):
ke~i~e,
papa-
surette, papaz gibi.
kemal·i zevk: zevkin son derecesi.
J'l:_>
kettani
.'!I_,·V
'-'
\I I?
keman·dan
1.
yay
usta
01<
(f., b. i.).
(a. s.) ,: ketene ait, ketenle
*ilgili. '[mUen. "kettaniyye"].
zarfl, ok kuburu. 2. keman kutusu:
keman-gir .
.J':(..i
r-
(f. b:s.):
(a. i.): bot. ketengil-
kevakib·i kutbiyye: astra
(a. i.):
kem'e
bot. domalan, fro
~~
kemin·si:z jl....
(f. l;l.
~.):
~dolaykutupsal yll-
dlz.
kevakib.i muvakkata: astr. yeni dogmu~ hir
yrldlz san"ml'~s~ da gerc;ekte parlakllgl birdenbjr~
truffe.
pusu kur-
cleg'i~en
artlp
yrldlz, fr., Nova.
kevakib-i muzbfiyye: astr; birbirinin *c;ekim
olan.
kem.kadr
~
,)..l9
(f. a. b, s.): kadri az,
degersiZ, adJ.
*etkisinde bulunan ve boyleo::! ortak kUtle merkezi
c;evresinde dolanan yakm iki yrldlz, fro etoile double, binaire.
( f .. b. s.) : 1. i ~ i az. 2.
kem-kar
i~i
'L.:L:_>
ler.
atici.
mu~
kettaniyye
bozuk, fena.
, kevaki!:a-j mutehavvile: astr. perlakllgl zamsl/a
bagll olarak degi~me gosteren ylldlZ, fro etoile va,
riable.
kenane 41'L;> (f. s.): kohne, eski.
kend·mend
..t:... oJ,:,)
(f. b.
s.) ,:
perJ~an,
darmadagan, harap.
keraki'fY
$'1.,,>
(a. i.): zoot, astr. turna,
4-:".,,)
(a: i.) : bot. *asmagiller.
fro grue.
kermiyye
kesafet-i izafiyye: fiz. *ozgUI aglrllk.
kesir·ul-e~kal:
kesinle~me,
kim. bol
kesinlik kazanma.
~ekilli.
klble-name
4-.. V-d-:-;
(a. f. b. i.) "klbleyi
yazan, gosteren": pusula.
klbletan
~L:l~
(a. i. c.) : (bkz: klble-
teyn).
kesir·UJ-hucre: bot. ~okhUcreli [bitki].
kesir·ul.vucuh: geo. c;ok yGziG.
(0. s.) : *acunsal, kozmik, fro
klble-i islam: MGslUmanlarm namazda yUzUnU
donecegi, yonelecegi yei'".
kesafet·i mutlaka: Hz. salt *yogunluk.
kesb i kat'iyyet:
J'J...5"
kevni
cosmiCiue.
key cemil: c;ok gUzel.
kldah
ler.
(b~z:
L\~j
akdah).
(a. i. kadeh'in c.): kadeh-
kiyAnOs-i hadid
<\.J
klmme
klymet nazariyyesi: manto deger *kuraml, fro
(a. i.) ; 1. bot. komee;, fro
~eklinde
capitule. 2. bot. deste
alan e;ie;ek;
tepe
[c;ic;ek vaziyetinde].
axiologie.
kibar-I
klmmet-ur-re's: anat. bregma.
":'~\.r9
ri~at: %001.
~i1erin
ogul.arr ve klzlar!.
kibeI' ~5 (a. i.): bUyUk, i1erlemi~ ya~.
klraat).
klraat-hans
4;l;.,:C\}
'kibritiyyet-i hadid: kim.
(a. f. b. i.): ie;inde
klrbaviyy-u~-~ekl : %001.
":'}_..a; (a.
L) : 1. leke C;lkarma sa·
kirm.j
klsm-I tamm: 1) mat. (Iogaritmada) tam klslm, *belirtgen; 2) karakteristik.
kesesi,
kise·i rieviyye: akciger keseleri.
intibah: ara see;imi.
, kise·i tal'iyye: bot. *c;ie;ektozu kesesi. ,
(a. it.) : bot.
e~ek
~ L:..)
kitaben
(a. zf.);
kitap, yazl 'ola-
rak.
Kitab-I Bahriyye (denizcilik k\itabl) : Piri Reis'-
hlyarr, fro «Hater.
in denizcilige ve cografyaya aiteseri.
sani: bot. ic;kabuk.
Kitab'l Evsaf'IMesacid-i~.$erife: Ahmet Fakih"·
in bir Hac z yaretini ve orada gordUklerini anlatan,
kl~r'l tali: bot.' *ikincil kabuk.
kl~riyye-i
cUcUk
ambriyon kesesi.
- - ' kise"i misbahiyye: anat. yUzme kesesi.
klssa' .. L:; (a. i.) : h,yar.
kl~r'l
~eb-tab: ate~bocegi.
kise i me~imiyye: bot., anal.
klsm-I a'~~ri: mllt. mant.is, fr.mantisse.
;lJ..\ ll-L:;
aks-ul-arnel:' kim. *kimyasal *tepki-
me.
natl, lekecilik. 2. C;lrp,cdlk, temizleyicil;k.
IClSsi U1·himar
vitriyol.
kimya-yl harOri: kim. termokimya.
*tulumlular, fro ascon!S.
ki~yevi
klsaret
ye~i1
kimya-YI fi:z:iki : kim. *fiziksel kimya.
gazete, mecmua bulunan bUyUk kahvehane.
k,s~i
c,;)\j }:-) (a. f. b., i.) : kibar ki·
kibar-:z:ade
\(a. i. klraat'in c.) : (b.kz:
teleke, fl'. remiges.
aliye: zool. yUksek kabuklular, fro
malacostracees.
klt'a-i munkasime: *bolUt, fro segment.
klt'a-i mustakime: mat. dogru pare;asl.
kltat-U1·feres: astr. bir taklmy,Ic~lZIn adl, tal',
fro Petit Cheval.
klvam.ijd·di'n: 1) dinin diregi; 2) i. erkek
adl. ["klvamettin" ~eklinde kullandlr].
klyam ve Isyan: ayaklanma.·
eseri.
Kitib·1 Gu:z:ide (begenilmi~, see;kin kitap) : XI.
yUzy,I *~i1ginlerinden imam Serahsi'nin TUrk- ulusunun din bilgisini arttlrmak amaclyle TUrkmen· KiP'
c;ak agzlyle yazdlgl didaktik eser.
Kitab'l Mukaddes: _incil ve Tevrat.
kitabiyyat
":'l:--.l:)
(a. i.): bibliyografya.
kitabivve
4~.l:_)
(a. i.) : bot.agac;lal'ln ka-
glt yapdan ie;. kabugu, ozU.
kitab·ijI·cilve
yaslar. (bkz: klyas).' 2. m1int. taSlmlar.
klyasat.1 muselsele:
polysyllogisme.
manto
*c;oktaslm,
klyas.1 miiselsel: manto sorit.
klymet-i adedlyye: mat. *saylmsal deger.
klymet i ittihiidiyye: kim. birle~me degeri.
k,ym'et-i i:ti.Hiyye: *ozgUI deger.
fro
c~\~l:..r
(a. b. i.); Yezidi'.
lerin iki kutsal kitaplarlndan birf.
kiyani
J·l--;.)
(a. 5.) : fels. *evrendogum-
sal, fro cO$;mogonique.
kiyanus
I..J"," L:) (0. i.) : kim. siyanUr.
kiyanOs-ihadi'd: kim: demir siyanUr.
61
kostantaniyye.i mahmiyye
Kostantaniyye~i mahmiyye:
[muha-fazall]
bO·
kohne·sal
ya~11.
Jl..", ot.:v-)
(f.
b.
s.)
kutr·J hakiki (gerc;ek c;ap) ; mat. uzunluk biri-
ihtiyar,
minde olc;Ulen c;ap, fr., diametre reel.
(bkz: kUhen-sal).
kubbe-i hadra(ye~i1 kubbe) ; Hz. Mevlana'nrn
tUrbesL
J-~
kutr'l kure-i sema:' astr. *gokkUresi e;apl.
kutr'l xO kesir-i1-adla': mat. *ko~egen, fr.dia.
gonale.
~,)I>.J
kuvadiyye
(a. L kuble'ninc.): opmeler,
opU~ler, opUcOkler.
kuble
~~;
(f. s.) ; klsa. (bkz; kOtah).
kutr·1 arx: astr. yer c;apl.
- kubbe i ab: su yUzOnde peyda clan kabarclk.
kubel
~>-)
kOteh
yUk ~ehir, Istanbul ~ehri.
(a. L): xool. *sle;angil-
ler.
kuvve-i cerriyye: fix. e;ekme gOcU.
(a. L c. : kubel) : opme, opU~,
kuvve-i delkiyye: fix. sUrtUnme kuweti ..
opOcUk. (bkz: bOse).
kuvve-i elastiklyye: fix. *esnek kuwet.
ku~ek-gerdanlyye: mUZ'o Hlzlr bin Abdullah'ln
oovarrna gore kUc;ek makamrna gerdaniye avazesi
katrlmakla elde edilen terkip.-
kuvve-i faile-i elektriki: fix. elektrik *gerilimi.
kudret-i elektrikiyye: fix. elektrik enerjisi.
kuvve-i elektriklyye: fix. elektrlk gUcU.
kuvve.i il.el.merkexiyye: fix-. *merkezcil kuv·
vet.
kudret·i hararet: fix. *ISI enerjisL
kuvve-i inbatiyye: *bitelge, *biteklik.
kudret·i kimyeviyye: fix. *kimyasal· enerjL
kuvve-i kemmiyyet: fix. *UrUt, *Uretim.
kudret-i
mihani~iyye:
kuvve i laslka: fix.
fix. mekanik enerji.
kudret·i ~m$: fix. gUne~ enerjisi.
1~lk
kudret-i xiyaiyye: fix.
kuhi: 3)
kuhi-yane
ta~rall, dl~arlikll
""l~AI>r
enerjisi.
kaba kimse; daglJ.
(f. _zf): dagliya yakl-
kuvve-i muharrike-i elektrikiyye: fix. elektromotor kuvvet".
kuvve·i muharrike-i mlknatlslyye: fix. magnetomotor kuvvet, fro force magnetomotrice•
. ~acak surette, kaba.
kulkasiyye
kuvve.i miiessire: fix. *etk,in
"_.... lAli
~ >-:.:.;
kuvve·i muteharrik bi-I-elektrik: fix. elektromotor kuvvet, fro force electromotriee.
kuvve.iteb'idiyye: fix. kaldlrma kuvveti.
(a. L); anat. kanalclk,
fro canalicule.
kur'an.han
(a. f. b. s.)
Kur'an-_
(a.
i.):
anat. 'tulumcuk,
(a. s.): kuzaha ait, kuzah·
kuxahiyye
"_~:Jo,j
(a. L) : anat. gozUn renk·
Ii olan tabaka;" fro iris.
1.5!.~.)i
(a. h. i.): Klirey~ kabile-
sinden olan, Kurey~li:
kurun-I uhri: tar. *sonc;ag.
kutb-I menfi: aslr. *eksi kutup.
kutb-I musbet: astr. *artl ku~up.
62
If';-i
kuxahi
(a. L kayh'ln c.): irinler.
la *i1gili, renklL
C:-,.}
fro utrieule.
Kurey,i
LJ--:!
kuyOh
jl,,;. j\}
okuyan.
kureybe
~iddet.
kuvve-i miieyyide: *yatlrlm gUcU, kuvvetL
(a. i.); bot. *yrlan-
yastlglgiller, fro aroi'dees.
kuneyve -
yapl~kanllk.
kuvve-i ma'neviyy'e: i~, yUrek gUcU; moral.
kuxe-biz
ri
ba~lnrn
j~ ~j , )
(f. b. s. ve i.) : testile·
UstUnde tutarak hUner g6steren oyuncu.
kiibbid
nu andlran, ii-i
,)L..)
(a. i.) : bot. agae; kavunu.
ve.yumu~ak
bir limon.
~)
kiibr
(a.
i.):
bUyUklUk.
(bkz :
e:t..'..J
kiireyvin
kibr).
(a. i. c.) : fizy.*yuvar-
clklar, fro globules.
kiirsi: 7) koltuk'un x yddlzl, ~edir, fro Sche-
kiibra: 2) mant: bUyUk *onerme.
dir.
kiifr.bazi .. t> j4...)..i-) (a. f. b. i.) : kUflirbazl1k,
kiisahat
kUfredicilik, savUp sayma.
kiimmi: 2) eski yazma kitap c;e~itlerinden birinin adl. Tulani ve kUc;Uk olan bu kitaplan alim-
i.) :S1Skilllk,
kemik
kiisOf-1 halkavi: astr. halkall gUn tutulmasl.
ler cUbbelerinin yenlerinde ta~lrlardl.
ku,5d-1 bab: kaplyl ac;ma, kapJnJn ac;dmasl.
kiire·i beyziyye: biy. oosfer.
kiitle·i izafiyye :fiz. *ozkUtle, fro masse
kiire-i nariyye: jeol. pirosfer.
cifique.
kiireviyy-iiNekl ciimle-i kevkebiyye: astr. *kU-
kiitle-i tal'iyye: bot. *c;ic;ektozu kUmesi.
remsi yddlz ylglnlan.
kureybe
..::..>l_) (a.
hastallgl, fro rachitisme.
kiitiib-i mukaddese: mukaddes kitaplar
C-::•.))
(a.
.): biy. tulumcuk, fro
rat, ZebOr, incil, Kur'an]. (bkz: kUWb-i
ye) ..
utricule.
kiiOI·i muattar: kim. alkolat.
kiireyve-i ,ahmiyye: biy. vag *yuvan.
kiireyvi
t>y..f
kiiOI·i mutlak: kim. anispirto.
kiiveys: 2) biy. kesecik, fro saccule.
(a. s.): *kUresel.
L
lafzlyye
~.J;uJ
(a. l.) : fels. 1.
*bo~soz·
cUIUk. 2. ezbercilik.
lahika·i miitekaddime: gr.' *onek.
lahki
J.J.
d'-~.i:. ~
la-yenbagi
la-yetebeddel
(a. s.) : cogr. IlglI, alUvyonlu.
la-yetehammel
lahn"
~-:l
.< a.
s.) : sesle *ilgili, ahenkle
lale-giil: miiz. HUseyin Sadettin Arel'in buldugu HUzzam makaml gibi ba~laYlp sonradan ~edara
ban makaml gibi yegahda karar kdan makam.
bi olmasln!
j-.i.. '1 (a.
de9i~mez.
5.):
taham-
la-yiifna
~_~"'i
(a. s.) : fena bulmaz, yok
J IJ:. "'i
(a. 5.):
'izale
edilmez,
lazlm ve kafi ,art: mat. gerek ve yeter ~art.
sU.) : Allah'Jn
~eriki, naziri yoktur, 0, e~sizdir,' tektir.
~i ':J( a.
(a. 5.):
tUkenmez.
lane·i miirg: ku~ yuvasl.
.II d.r~ "'i (~.
J..L~ ':J
olmaz, tUkenmez.
la-yOzat'
lale-i hamra: klrmlzl lale.
la-te'bih
yakt~maz,
mUI edilmez, dayandmaz.
*i1gili.
la ,erike lehu
(a. b. s.) :
uygun dU~mez, uymaz.
b. s.) : benzetmek gi-
lleben·i kits: kim. kirec; sUW.
leb·i ditber: 1) dilber dudagl; .2) dilb.:3r duo
dagl denilen hamur tatlisl.
leblilb.iil·arz: bot. yer sarma~I~I.
63
lede·t·teem1mul
jA t:J1 j
_lede-t-teemmul
mmul edilince, du~unulUnce.
(a. i.) : bot. kurt tl rnagl
- leflafe
limmiyyet
(a. b. zf.): tee-
(a. i.) : manto *onsellik,
Lisan,ul Gayb (Gayb'm, Allah'm dili) : fala baa
denilen bir *bitki.
,
_ ~:-1
fro a priori~e.
,Iisii.... avam: halkJn konu~ma dili.
lisan·, kal : konu~ma dili; nagme, ku~ nagmesi.
kllmasl dolaylslyle HafIZ-I $irazi'in divanJna verilen
)
leh·dar
;I...Lr'
(a. f. b. s.) : ..... dan yana.
lemean., flUori: fiz.
flUcrl~I,
fro
ad.
'fluoresce~ce.
liyakat: 3) *degim, yararllk.
lenfa-yi dahili : hek. *ic;akkan, fro endolymphe.
a,
Ierze- b h
A
1:1).J
'./I
U""'~
(f " b
)
S.:
t't
I reme
veren, titrete!).
lesaset
luabiyye
~oQL:J
(' f .
~
<L...
LJ
(a.
s.):
["Iuabi'''
nin
c.) : oyuncular, hayalciler, kuklacllar.
jl:,_~~1
letaif-gune
lezzetli,
lu'bet.ba~an j\j4 ~ilf (a. f. b. i. IO'bet-baz'ln
. Ie~s. ) : Ie~ kere alt,
kerle, ordu ile *i1gili.
le,keriyan
c.):
mOen:] (bkz: luabl).
(a. i.): hlrslzlJk.
. ~ 'CO_A'
10,;...1"
le Tt:ker",
(a. s. leziz'in
lizaz
tat", hoc:a
gider yc:eyler.
y
..
<\; r-.iV lkJ
~_W
lugat.se
(f. i. c.): askerler.
(a. f. b. s.): latife,
(a. f. b.
*sozlUk, *sozlUkcuk.
Lugat·i Nimetullah
q:
(Nimetullah'Jn *sozlugu) :
Sofyall Nimetullah Efendinin 1540'da
,aka yollu.
Leyla vu Mecnun: FuzOli'nin unlu mesnevisi.
leyU mekteb: yatlll *okul.
(a. f.
Farsc;adan Turkc;eye _*sozlUk.
Lugat.i ~eh.name ($eh-name
duzenledigi
sozlugu):
Bag·
datil Omer oglu Abdulkadir adll bir zatJn 1721 'de
$eh-name'de gec;en kelimeler uzer,ine
dUzenledigi
leyli talebe: yatlll *'ogrenci.
lezzet.,inas l,J"1.:...:....':J~
kuc;uk IOgat,
Farsc;adan TOrkc;eye sozlUk.
b.
s.~:
tat
luhayme
<\..,_J.. (a. i.): (bkz: luhayme).
luhud
.).,,_1
alan, tadma varano
lezzet.yab
,-,L..."~
(a. f. b. s.):
lezzet
luhOd).
alan, tat, duyan.
lusus
lif·i adaH: a-nat. *kas teli.
lif·i hucrevi: a.nat. *g5zeli tel.
lif-i isfenci: anat. tsungerteli.
~_4_:J
lJ'.,,;.aJ
(a. S. lass, liS ve luss'un c.) :
(bkz: IUsOs).
lif-i hayvani: anat. *hayvansal tel.
. lifin
(a. i. lahd'in c.) ,: (bkz:
_ luveyh~
(a. i.):
1.
lavhaclk.
2.
fix. lamel.
liibbiyye
(a. i.): biy. fibrin, kanln ter-
<\_:t... Y
L ..J
(a.
s.):
["lUbbi'''
nin
muen.] (bkz: lubbi).
kibine dahil olan b~yaz bir madde.
lif·i nebati: bot.
lihafi
JL1
~bitkisel
(a. s.) : bot. tohum zan i1e
1i.I-eneiyye: fels. *benic;incilik,fr. egocentris"
64
c.L~
(a. i.) : bot. guzel hatunc;ic;e-
gi.
*i1gili.
m4il,
lUiih
tel.
lU'ahin
IUfeyfe
~.LAJ ( a.
<\_Ji..AJ
L) : bot. atropin.
(a. i.): 1. bot. burOmcuk.
2. bot. kuc;ukc;ic;ek yapraOI toplulugu.
m&-fi;;
What
~l,.J
(a. i.) : anal. kuc;ukdil. ['"'Ie·
liiveyf ~~} (a. i.): anat. *sinirtelcigi.
hat, Iihat" ~ekilleri de vardlr].
Whayme.i dem'iyye: biy. gi:izya~1 *etc;igi.
0>_1.
Whun
nagmeler, ahenkler.
Hiveyfi, Wveyfiyye
(a. i. lahn'Jn c.): lahinler,
"-:.iu;.}' J-.}
(a. 5.) : kuc;uk
lifle, telcikle *ilgili.
M
maabid
..t .. La"",
i.
(a.
ma'bOd'un
c.):
maakis
ters
madde-i musavvire·i mUljekkile: anat.plazma.
iJ"',f" LA"",
(a. s. ma'kOs'un ,c.) :
~eyler.
Maarif-name
<\AL:;).....
(a.f.b.i.): 1486'
da fstanbul'da olen Hlzlr Bey Gglu Sinan Pa~a'nJn
ahlak ve nesihata' dair eseri.
ma-ba'd.er.ruhi: psik. *ruhotesi, fro mtHa;psychique.
ma-ba'd-er-rul1iyyat
~~>J)I.Aa!L.
(a. it.):
\c.-M.L.
madde·i musavvire·j ula: biy. protoplazma.
madde-i mulevvine:
matiere colorante.
(a. b. zf.)
ara·
Sl, aralarl.
":h<\l. ~
(a. b. zf.).: is-
madoo,
fro
madde·i mUlievvime: kim. uyu~turucl.J madde,
fro narcotiqua.
madde·i mii~ekkile: biy. plazma.
madde·i sincabiyye: ki,m. *bozmadde.
madd! nokta: fiz. *maddesel nokta, fro point
materiel.
maderi aile: sosy. anallk
matarnalle.
mader-nami
ma.bih-i1.istihkaI<J ll:OC;-
kim. boyar
ma'den i asiJ: kim. soy maden,
\psik. (bkz: ma-ba'd-er-ruhi).
ma-beyne.hiiina
madde-i ibtidaiyye: cogr. kim. hammadde.
madde·i klljrlyye: bot. kabuk bolgesi.
mabutler, ibadet edilecek yerler.
dL' ..i.)~
'
ocak,
( f.
fro
famille
b.· 5.):
sosy.
*ana:lilnll, fro matronymique.
tihkak, hak etme sebebi.
ma-bih·il-klvam: 1) manto *dayanak, fro subs.
trat, substratum; 2) fels. varlrgJn, keyfiyetlerin dayandlgl ~ey, dayanak.
Macera'yl A~k : AbdUlhak Hqmit'in 1873'te ba·
s"ml~ bir tiyatrosu.
ma-dame
f" \
I
~
L.
(a. e.) : devam ettik~e,
sUresince.
m;;adde.i asliyye: gr. 1) govde; 2) koken.
(f. b. i.)
sosy. *ana·
erki I, fr. matriarcal.
madg: 2) biy. c;igneme, fro mastication.
4.~.)L.
madlhe
Ca. 5.): ["madih" in mu·
en.]: (bkz: madih).
ma'dum.iil·cenah: zool. *kanatsJZlar.
ma'dum·ul·erciil : zool *aYakslzlar.
ma'dum.uz·ziihre: bot. c;ic;eksiz.
\
madde·i di'maglyye:
madde i hadra
(ye~il
biy. lesitin.
madde) : bot. klorofil.
ma fi-I.fuad
ki, ic;teki
~ey.
madde-i hafebiyye: bot. *odunozu.
ma~de.i
IUloz.
F.5
hucreviyye I xii-l-surGc: kim. nitrosel·
ma.filj
.)1";4J1 JL.
(a. b. 5.): gonulde.
(bkz: ma-fi-I-bal, ma-f·z-zamir).
~~~
(a.
e.):
["ma-f1'h.~ey"
den] : yok, kalmadl, hak getire.
65
magdubi.{
..
~J-.a:.
magdubin
(a. s. magclOb'un t,):
£!azaba ug"aml~ olanlar.
,,>_.. .:...
magmud
na( kd/flna, zarflna
mahire
III~L.
(a.! s.
1.
meharet'gen):
["mahir" in mOen.]. (bkz: mahir). 2.kadln ad!.
(a. s. gamd'dan) : kln/-
konmu~
olan.
mah·i rO: tas. ilahi tecelliyatlnnurlarJnIn zu·
huru . .
mahiyyet: 2) fels. *kendilik; 3) *doga.
<\-9 J';'.
magruka
(a. s.) :- ["magrOk" un
111)'.):'"
magrure
"'.>_04:'..
['~mahkOm"
(a. i.):
un mOen.] (bkz: mahkOm).
I
(a. s.): ["magrOr" un
ma,hkur
mOen.] (bkz: magrOr).
magsube
C .. >('$:.
mahkOme
mOen.] (bkz: magrOk'>.
;"L$:. (a. 5.) : hakir, a~agl"k.
mahlas hane
(a. s.) : ["magsOb" un
",,'\';' ~l;;:.
(a. f. b. i.) : ed.
divan ~iirinde ~airin mahlaslnln bulundugu b~yit.
mOen.]. (bkz: magsOb).
'-
magsOle
..j >_-:...
mOen.]. (bkz: mahIO').
mOen.]. (bkz: magsOI).
magzubin
~! >..4:...
(a.
S.
ma~zOb'un
mahlule
c.) :
ml~
hakiki
gOzellige
.t.l,,,l~
(a. s.): 1. ["mqhIOI" On
mUen.] (bkz: mahIOI). 2. i. ·kocasl olmO~, dul kal·
(bkz: magdObin).
~ahabbet.i ilahiyye:
(a:-.s. f: ["mahIO'" un
mahlua
(a. s.): ["magsOI"On
sahip
kadln.
mahlut: 2), kim.
*karl~lm.
olan Allah'ln kendi cemaline meyletmesi ve zat,n,n
aynaslnda kendi gOzelligini gormesi.
mahlOte
mahali.i firar: ka~l~ y.ari.
mahall i hendesi: geo. geometrik yer.
;.nahall.i tahaffuz: korunulacak yer
I
mahbub.dost '::"'-J" '7')-:-~(a. f. b. 5.): oglan
seven, oglancl, kulampara. (bkz: ~ahjd-baz).
mahcOriyyet
.::...~)'~
<\k "l~
( a.
S. ) :
["mahIOt"
un
mOen.] (bkz: mahIOt).
(a.
i.. hacr'den) :
mahmOde
111">.7
( a. s.) : ["mahmOd" un
mOen.] (bkz: mahmOd).
mahmOre
III)J-f-
(a. i. c.) : ["mahmOr"
un mOen.]. (bkz : mahmOr). 2. i. ka,din ~dl;
mahrec~i
mij~lerek:
mat.
ortak
*payda,
fro
,meme denominateur.
hacir altlna allnma, *kll;ltlanma.
mahrek·i arz: astr. yer*yorOngesi.
mahdume
<\AJ..L~
(a.
i.
hidmet'den):
k,z evlat.
mahfaza.ibiizeyre ; bot.' kO~Ok sporkesesi.
mahfaUl·1 biizur: bot. 1. ovogondagarclgl. 2.
sporkesesi.
Mahfel : 3) Ta~i.,.Ulmevlevi taraflndan Istanbulda yaYII'1Ianml~ ayllk bir'dergi.
mahfel·i kuds (kuclsi meclis) : muk'addes' ruhlarln toplahdl9/ yer.
___..J!lahi~2) astr. GOneyballglnln CJ. yddlZI, fro
Fomalhaut; 3) ayllk.
mahi.dan: 2 )mec. "Hut" Iburcu.
66
mahrek·i dilirevi :astr. ~ember *yorOnge.
I
mahreman
JL.~ (a. i. c.) : mahremler,
en yakfn Ole:ln teklifsiz dostlar.
mahr,Okat., mayia: kim. *akaryaklt.
mahrOkat., tabiiyye: kim. *dogal yakacaklar.
mahrOre
III)'.,.!$:.
(a.
s.):
(a.
s.):
["mahrOr"':m
mOen.] (bkz: mahrOr).
mahrOse <\_-J..)s:.
miien.] (bkz: mahrOs).
mahrOt., kaim: geo. *dikkoni.
["mahrOs"
un
mahrOt'l nilkls : geo. kesik *koni, fro trone de
"~J_.aA,. (a. s. kasd'den)
maksOcle
cone.
["mak-
sOd" un mUen.] (bkz: maksOd).
mahrOt·, teberruzi: cogr. birikinti *konisi.
mahrOtiyye
4._:1:. J?
makta-i mahrOti : geo. *konik *kesit.
makta', muvazenet: cogr. *denge *yanayl, fro
(a. i.. ) : geo. konik.
profil ~'equilibre.
mahsOs ve na-mahsOs: belli belirsiz.
..:"Ll..lb.,;:
mahtOtiit
(a. i. mahtut'un
*1:11~kJJ+,
makzere
c.):
fro
"
cloaque.
yazma kitaplar.
'milhOr.1 kebir·i kadim : muzo adl Nasir AbdUI-
mil·huve.l·hakk
J.Llytb ~
(a. b.
s.):
S·JI..
maliki
baki'nin Tedkik ve Tahkik'inda gec;:en makam.
(a.
i.):
"ehl~i
isl§miyette
sUnnet" denilen dart mezhepten biri olup imam
taraflndan' kurulmu~tur. [Hicaz,
Malik bin Enes
hak
Basra veAfrika'da
olan ~ey.
yaygllldlr;
diger
Ue;:
mezhep
~unlardlr: Hanefi, ~afii ve Hanbeli].
~_IJ.,u;:.
mahzOlin
(a. s. mahzOI'Un c.):
mal u menal : sahip oldugu her ~ey,Nan yog~~
horlar, hakirler, peri~anlar, rUsvalar. (bkz: maha-
bUWn varllgl,.
zil ).
ma·i cari: cogr. akarsu.
ma'·i kils: kim. kiree;: ta~l.
-d. L.
.
(a. i.)": cogr. aklan, fro versant.
4._:L.
i.):
*gerec;:.
(bkz:
Ma'mOret-ul-aziz: Elazlg'lIl eski adl. '
mana
mail ustiivane: geo. egik silindir.
miHyye
(a.
malezim, malezime).
0-
maile
4._AjL.
malzeme
ma-i dahili: cogr. gun degmemi~ suo
(f. i.) : e~, benzer. (bkz: misl,
V L.
nazlr ).
ma'nil unsOru: gr. semantem.
(a. i.) : zool. *susallar, fro
manende:
aquatiques.
2)
aatr. Oriyon'un ~ yildlzl, fro
Rigel.
maiyyet-i karbon: kim. karbonhidrat.
makadir·i mutenasibe: mat. orantill e;:okluklar.
maka'm-I aid: yetkili makam., (bkz: merci'-i
aid).
makarr-I idare: *ba~~ehir, *ba~kent.
Makber: 2) AbdUlhak Hamid'in, kansl Fatma
Hanlm'lIl alUmU Uzerine yazdlgl bUyUk
qJ .>-~.A4
makbOle
~iiri.
(a. s.): 1. ["makbOI"
Un mOen.] (bkz: makbOI). 2. kadin adl.
mani-i istiktab:, fiz. *kutupengel, fr; depola.
r
risant.
ma,"slb: 2) makam, rUtbe, derec8, orun.
malC!lZ-1 asabi : psik. nevrcz.
maraz I muhlik-i mustE'vli: klran, fro epidemie
mortelle.
maraz·1 rOhi: psik: ruh hastallgl; fro ,psych.
opathie.
mar-i dOzeban (iki dilli yilan) : mec. iki yUzlU,
mUnafik [kimse].
..:,,1)J..\..t .
makdOrat
(a. s. makdOr'un c.)
masad
(bkz: makdOr).
~L.aA
(a. i.):
1. dag yamaclllll1
yUksek bir klsml. 2. yUksek ve sarp klyl.
ma'klli
J-A:",.
(a. i.) : hie;: bir P5lre;:asJnda
yuvarlakllk olmayan, dUz, d~k ve ka~eli bir yazl
masraf: 2) hare;:.
mass·, adi~.ul.cenahiyye: zool. pireler.
sitili.
maksad-I te~bih: (bkz: vech-i ~ebeh).
maksem: 3) cogr. savak" fro vanne.
ma'~eriyyet
":"Lr~""
(a. i.) : ortakla~ma, fr ..,
eolleetivite. (bkz: mecmOiyyet).
67
ma~kOk
J.".L~ (a. s.
dilmi~, yanlml~;
~akk'dal"l):
~akke
ma,kOk-ur-ricl: zool. *yan kayakl dar.
m~zgut
ma',Ok: 3. muzo adl ~erh-i Mevlana MUbarek
~ah'da
gec;en makam.
(a. j,) : yagmurluluk,
fro pluviosite.
"matem-eha"ljl
(a.
s.):
["mazbOt"
un
I
.1. JA---a...
(a.
s.):
slkdml~.
1.
2. kim. *slklt, fr". comprime.
mazhar-I i'tibar: itibar edilme.
':"~.J_k.A
matariyyet
mazbOta <\l.,j-:-.a...
mOen.]. (bkz: mazbOt).
yank.
(Lo
(f.
b.
s.): (bkz: ma-
mazi-i baid (uzak ger;mi~) : mi~;li gec;mi~ za·
manln hjkayesi.
ma'-ziyadetin
;;j~j
c.-'"
(a.
zf.):
ziyade.
siyle, fazlaslyle.
tem-feza ).
mebhas-I adalat: anat. *kasbilim.
(f. b. s.):
matem-gir
matem, vas
" tutan.
matem-hane
~l_;..,:·Lo
(a. f. b. i.) : vas evi,
.,,-Ala..
edilmi~, sondUrUlmU~.
(a. s. c.: mafOat) ; 1. itfa
2. sandlktan
adenen
para
sinirbilim,
nevroloji.
mebhas.i enhar : cogr. akarsu *bilimi, fro potamoloji.
mebhas·i esbib: fels. *nedenbilim, etioloji.
hesabl.
matfOat
mebhas-i esvat: gr. *sesbilgisi, fonetik.
~:.;rJ_Ak..
(a.
i.
matfO'nun
c.):
sandlktan adenen paralar hesabl.
matlr
mebhas-i a'sab: fels.
(bkz: me.bhas-UI-a'sab).
mebhas-i cumOdiyye: cogr. *buzul *bilimi, Fr.
glaciologie.
mec. [bu] dUnya.
matfO
niebhas-i ahcar: jeol. *ta~bilim, litoloji.
m~bhas-i gayat : fels. "erekbilim, teleoloji.
mebhas-i hayvanat.1 naime: zool.
.)J~l. (a. s. matar'dan): yagan, ya-
*yumu~ak-
c;alar *bilimi.
mebhas·i kuvvet-i hava : fiz. aerodinamik.
glCI.
mebhas i ma'rifet: fels.
~Ak...
matkab
(a.
i.):
*delgi.
(bkz:
mlskab).
matmah-I nazar: goz *dikegi.
matrah,: 4) vergiye esa"s tutu Ian kazanc;.·
\
mavera-i benef,evi : fig. dalga boyu mor renkli
'~Igrnkinden
daha klsa" olan 1~lk (yakla~lk olarak
4000 AO dan kUc;Uk), fr. ultraviolet.
mavera-i
Kafkas:
Kafkas
slratlaglannln ate-
s'indeki ~ehirler.
*bilgi
"kuraml, fro
snoseologie, epistemologie.
mebhas-i mustehasat: *eskivarllk *bilimi," paleontoloj i. (bkz: mebhas-UI-mUstehasat).
mebhas-i ru,eym: biy. embriyoloji.
mebhas·i tasvir·i cibal: cogr. *dagbilgisi.
mebhas-i tavsif·i maadin: kim. metolografi.
mebhas·i tufeylat: zool. *asalakbllimi.
mebhas-i zlya: fiz.
*1~lkbilgisi.
mebhas-ii1 a'sab : .anat. *sinirbilimi, nevrolQji.
maye.i sldk: mec. Hz. Ebubekir.
mayi'-i beden: biy. vUcut *SIVISI.
mayii-i beyn.el-hucre: biy. *gaze araSI *SIVI,
(bkz: r:nebhas-j a'sab).
mebhas-ul·be,er: antropoloji.
mebhas-iil-e,kaJ: bot. morfoloji.
mebhas-ul-ev'iye: anat. *damarbilimi.
fro Iiquide intercellulaire.
mebhas·ii1-harekat: fiz. *devinbilimi, fro dynamaziblt
~L.aA
kararnarneler, *tutanaklar.
68
(a. i. mazbata'nrn c.):
mique.
mebhas-ul·izam: anat. *kemikbilimi.
mebhas-ul-miyah: hidroloji.
mebhas-ul-mustehasat:
~.~
meenune
jeol. *eskivarllkbilimi,
(a. s.): ["mecnOn" un
muen.]. (bkz: mecnOn).
paleontoloj i. (bkz: mebhas-i mustehasat).
mebhas-ur-ru~eym :
1.S-.2.!l.
me'b,zi
meera-yi beyziyye: anat. yumurta kanall.
anal. embriyoloji.
mec:rii-yi dem'i: anal. gozya~1 yolLi.
(a. s.) : anat. dizkapaglnln
arkaslndaki e.;:ukurla*i1gili, dizardlya ait.
meera-yi sem'i: anat. *kulakyohi.
mebiz: 2) bot. yumurtallk.
mec:ruf...JJ..r-~ (a. s.
mebiz-i a'la: anat. yumurtallgl ustte, fro ovaire
sOpurUl-
mu~, kurekle atdmt~.
superieur.
mebiz-i esfel: anat. yumurtallgl altta, fro ova-
mec:rOha
ire inferieur.
':;;"I:/.J-eu:'"
meb'Osiyyet
(a.
i.):
mebusluk,
mebz,Olen-
"':JJ.L~..
(a.
~zf.):
boka, e.;:oke.;:a, esirgenmeyerek.
Mec:alis-i Seb'a (yedi meclis):
bol
~Iarak,
mee'ule
es~ri.
istiare~i
mec:az-, mtirekkeb : ed. (bkz;
mec:zube
mumedahik
.J-,_~~
un
.J-,_~
(a. s.)
["mec'OI" Un mu-
.( a.
s.): ["meczOb" un
~.J.L~
C.l:... L.a.A
(0.
(bkz:
s.)
mudhi-
kat ) .
(a. i.) : [mecbOI" un mO.
en.]. (bkz: mecbOI ).
J-~
["mecr:Oh"
muen.].( bkz: meczOb).
, rekkebe).
mecbOle
(a. s.):
'en]. (bkz: mec'OI).
Hz. Mevlana'
nln dini, ahlaki nasihatlannl havi bir
4_.Jf-
mOen.]. (bkz: mecrOh).
*milletvekilligi.
mec:el
cerf'den):
medar-, iftihar: ovunme sebebi, ovOnme vesilesi.
( a. i.) : zool. ampul, kabarclk. ,
medari
mec:lis-i i~ret (ie.;:ki meclisi) : tas. ilahi Onsiy-
t> )"\_A
(a. s.)
medara ait,medar-
la *ilgili, tropikal.
yetteki lezzet.
mec:lis-i mey : ie.;:ki mec, isi.
mey).
(bkz: bezm-i
medari mlntaka: eogr. tropikal ku~ak.
medd-i basar·, ~eyhi:, biy.
,meclis-i mijessisan: huk. *kurucu meclis.
yakln
gormezllk,
presbitlik.
Mec:ma'-ijl-letaif (Iatifeler mecmOasl) : Bursall
medd-i ekmel: cogr. buyuk '*gelim, ,fro vives
Lamii'nin guldurucO ve ogOtleyici kue.;:uk hikayelerden meydana getirdigi mensur-manzum eseri.
mec:mOa-i hayvanat: biy. *direy, fr., faune.
Mec:mOa-i Muallim: Muallim Naci
taraflndan
Istanbul'da haftalik olarak yaYlmlanml~ bir dergi.
mec:mOa-i nebiHat: bot., biy. *bitey, fro flore.
mec:mOa-i sath : geo. butUn, *yuzey.
mecmuat-ijl-letiiif (Iatifeler mecmuasl) ed. gO·
lOne.;: flkra ve hikayelerin bir araya toplandlgl dergi.
Mecmuat-ijn-Nezair
(nazireler
mecmOasl):
Omer ibn Mezid'in XIV. yOzyll, ~airlerinin birbirle·
rine yazdlklan nazireleri toplayan mecmOasl.
\
eaux.
me:ld-i nigah: (bkz: medd-i nazar').
me'debe
~ ~ LA
me.debet-ijl"hitari: sunnet
dugOnOnde
veri len
ziyMet.
Medine-i mij,nevvere: Medine ~ehri.
metllule
.J).L."
(a.
s.):
["medIOI"
Un
muen.]. (bkz: medIOI).
Meferr-ijl-kelbiyye:
bot. *zakkumgiller.
mec:mu-i c:ebri: mat. *cebirsel *toplam.
mecmuiyyet: 2) sosy. ortakla~ma, fro c:ollec:tivisme.
mefhumiyyet
':::"':A .J-tAA
(a ..i.): fels.· (bkz:
mefhOmiyye) .
69
mefkurevt
l>J ~J.cM
mefkOrevi
fels. *UlkUsel,
(0. S.)
'fl". ideal.
0';>_>'.0
me'huze
(a. i.): mat. yardrmel teo
orem.
mefrO~e .s._~J.)4.0 (0; i.):
.. )J.)4A
mefrOza
" cdallk.
cariye,
(a. s. farz'dan)
["mef-
rOz" un mUen.]. (bkz: niefrOz).
mef~O'
.. J-_ aA
edilmi~,. du-
yulmu~, yay"ml~, *a<;d<lanml~.
4.-:>0- ."..:.ciA
meftuha
["mef-
meftOh).
"':"::>0- >:4.4
meftOhiyyet
mekan: 3) fiz. *uzay
mekni
J-G
O)J-G
meksOre
1. gizli, sakll.
(a. s.):
I
(a. s.): [umeksOr"
un
mUen.]: (bkz: meksOr).
( a. i.)
Fethedilme,
a~"ml~ oJrr.a.
~.s:...4
mektebi
(a. s.) : mektebe ait, mek.
teple *ilgili, *okula ait.
mef'ule.J J-:-".ci.4
(a. s. fi'I'den): ["mef'-
W' Lin mUen} (bkz: mef'OI).
megak'/ie
c. :mehavi~): 2) karl~lk ve
2. fels. *gizil, fl". potentiel.
(a. s. feth'den)
tOh" un mUen.]. (bkz:
i.
Mekke·i mi.ikerreme: Mekke ~ehri.
if~a
(a. $.):
mehve~ (a.,
kalaballk yer.
elf'L:..4
mekteb·i mi.ilkiyye: *Siyasal .*Bilgiler *Okulu.
mekteb-i slbyan: *ilkokul.
(f. b. i.): (bkz: ma·
meled
-J_A
1.
(a.' i.):
gen<;lik,
tazelik.
2. taze, korpe fidanm sallanmasl.
gak<;e ).
,..JL:.o
megalib
("ga"
uzun okunur. a.
s. galebe'den) : galebe <;alan, yenen; UsWn gelmeye
<;all~an.
melek.zad
~ I;et..
(a. f. b. s.): melek·
ten dogmu~, melek gibi gU'zel.
Melhame·j ~emsjyye (gUne~in kan" sava~r):
Yazleloglu Salahattin'in 1408'de Fars<;adan TUrk<;e-
mef'OI·i minh: gr. -den hali, fl". ablatif.
ye <;evirdigi, rneteorolojiye dair bir mesnevisidir.
0)-1"'"
mehari
(a. i. mehrl'nin c.) : hecinmelOle
develeri.
.J)LA
(a. s.): ["meIOI" Un mU·
en.]. (bkz: meIOI).
mehavi~
:.; J
L-r.4
(a. mehve~'in c.)
karl'
~Ik ve kal'aballk yerler,.
memc!Od sait: gr: u'zun sesli.
memerr: 2) astr. ge<;it, fl". passage.
mehdOme
4._~ }..\1".4
(a.
s.
hedm'den):
memlOke
["mehdOm" un mUen.]. (bkz': mehdOm).
.0}._t'
(a. s.) :'["memIOk"
Un
mUen.]. (bkz: memIOk).
mehlE!n
"'){--r.4
(a. zf.) : mehil, vade, vakit
memnOne
vererck, acele etmeksizin.
",,'.J-:.t'
(a. s.): 1. ["memnOn"
un mUen.]: (bkz: memnOn). 2. i. kadm ad!.
meh",a
1t.-1"4
meh.perestan
(a. zf.)
oldugu kadar.
jl=-.... ~t'.4,
rest'ln c.) : Ay'a tapan(ar; mec.
mehri
si.
OX'"
(f.
b.
s.
memnO.i.iI.amel: yaptlmasl yasak
meh"pe-
a~lklar.
(a. i. c. : meharl) : hecindeve-
me'mOne
",,'J-..o
1..;
(a.
5.)
un mUen.]. (bkz: me'mOn).
memzOce
~=:-J;.4'"
(a. s. mezc'den)
zOe" unmUen.]. (bkz: memzOc).
\
70
i~.
["mem.
.,..
,
merke%1 z8vlye
menibi'-i taht.ez-zemin: c~r. yeraltl Kaynak·
larl.
menafi'-i amme: *kamu *yararl.
Menaklb·U1-Arifin
(ariflerin
menkabeleri):'
Ahmet Eflaki Dede'nin, ariflerin hayat hikayelerini
anlattlgl OnlO Arapc;a eseri.
menazlri
..
~>l~
"J~ )A.:......
menkuta
("ku"
uzun
okunur.
a. s. nckta'dan) . ["menkut" un m~en.].
menkut).
(a. 5.) :peo. perspektif.
Menazlr-Ol·avalim
(alemlerin manzaralarl):
XVI. yuzyil tarihc;i ve bilginlerinden A~lk Mehmet
bin Hafiz Omer'in 1597'de yazdlgl Anadolu ve Rumeli . ~ehirlerine dair eseri.
menazlr-Ot-tasvir: mat. stereografi.
men~ur-i
(bkz:
makta' g80. *kesik *prizma, Fr. tronc
de prisme.
men~ur.i muntazam: geo. dOzgun *prizma, Fr.
prisme droit et regulier.
men~ur-i mOsellesi: geo. *uc;gen prizma, Fr.
prisme- triangula,ire.
men~ur.i
mOtesavi.l.adla': geo. *paralelyuz.
me'nuse
,,-
,,:l...
["me'nO~"
(a; s.) :
un·mu··
en.]. (bkz: me'nOs).
menazlr·Ot·tasviri : mat. stereografik.
(a. i.):
menba'-I h"raret: fiz. '*ISI kaynagl.
*titre~im
menba'-I ihtizaz: fiz.
~es
menba'-I sada: fiz.
menba'-I ziya:
fi~. 1~lk
kaynagl.
alem.
kaynagl.
(a. s. mendOb'un c.) :
~_GI ~)IV"" (f.
b. s.):
acillk
koparan, aClllk, tatslzllk yaratan.
(bkz: mendOb).
~J-':'"
meneviyye
olma,
menzil·i can: 1) tas. insanln vucudu. 2. ulvi'
kaynagl.
meraret.englz
~4J.J._':'..
mendubat
tabi
. *baglmlillk.
(a. s.): ["menevi''' nin
mercaniyye
,,-:.~V"", (a. i:): zool. mer·
canlar, *mercangiller.
mOen.]. (bkz: m~nevi).
merci'·i aid: (bkz: makam-I aid).
menfaat·i umumiyye: * kamu yararl.
merci'·i hall: *c;ozum veri.
menfiyyc
(a. s. nefy'den): ["men-
-L..';':...
W' nin muen.]. (bkz: menfi).
menfuha
'L;" JA.:..
0) )
,_4':'..
( a. s. nefh 'den) : [" men-
( a. s. nefret'den): [" men-
(a. s.):
ney.
merclude o)~J~V""
(a.
S.
redd'den) : ["mer-
dOd" un muen.]. (bkz: merdOd).
fOr" un muen.]. (bkz: menfOr).
menfu,e ~)A.:.A
c;e~it
merd.i meydan: yigit, tek ki~i.
fOh" un muen.]. (bkz: menfOh).
menfure
merdan: 2) .bir
merfOa
~}V"" (a. s. ref'den):
["merfO"
un mi'en.]. (bkz: merfO').
["menfOf'
un
mer'iyyete vaz': huk. *yurOrluge kcnma.
mer'iyy·ijlicra: huk. *yururlUge gtrme.
muen.]. (bkz :m,;nfO~).
merkez.i def': fiz. itme merkezi.
menhar
./;"..-:...
(a. i.) : burun deligi. (bkz:
menhir, minhir, munhur).
mel1hiyye
"-:r.:...o
(a.
merkez-i devlet:
*ba~kent.,
merkez·i hOkOmet: *ba~~ehir, *ba~kent.
s.)
["menhi'''
nin
muen.]. (bkz: menhi).
menhuse "--)",,':'... (il. ~. nahs'dan) : ["menhas" un mOen.]. (bkz: menhOs).
merkez·i kaza: *ilc;e merkezi.
merkez-i ,ems: astr.
gune~in
merkezi.
merkez·i vilayet:' j I merkezi.
merkezi zaviye: mat. merkez, *ozek *aC;lsf; fro
angle au centre.
71
'merkuhe 4J.J:-)V-kOb"
kOt" On' mOen.]. (bkz: meskOt).
ojJ)V-- (a. s. rekz'den'): ["mer-
merkOze
4JM"C_.. (a. s. sOkOt'dan) :, ["mes.,
meskute
(a. s. rOkOb'dan): ["mer-
un mOen.]' (bkz: merkOb).
. meslek-i
tecribiyyOn:
kOz" un mOen.].' (bkz: merkOz).
merreten
Merrih
e-
(a. zf.) defalarca.
(a. h. i.) : ["asll '~Mirrih"
V-
me~luk, meslOke
1.
sonbaha~da
kaynaml~.
sararlp dokOlen as-
(a. i.): anat. *gozenek,
tulmu~,
..(y:-- ( a.
(a. s.) : sar'a hastallglna tu~
..
(a. s. sirkat'den) : ["mes.
A
un mOen.]. (bkz: mesrOk).
mesrOre
'mesam:me.i sagire: anat. goz noktasl, fr, stig.
mate.
(a. s.):
et.
sar'all.
mesrOka 49 ~".r-.
rOk"
. fro stomate.
mesbOks
d,.,LA" JJ'l-..
kaynaml~
2. suda
mesru' CJr-"'.4
mesaha,i Sathiyye: bir yerin, bir topragln yOzOnUn *olc;OmO, *yOzolc;OmO.
....aL-...
["meslekl"
mesned.i asudegan: mec. mezar, kabir.
mesaha·i muhitiyye: geo. taban c;evresi.
mesamme
(a. s.):
1in mOen.]. (bkz: meslekl).
dir]. (bkz: Mirrih).
meryem.i gOr:
ma yopragl.
4.Cl~..
meslekiyye
'",;V-
fels.*deneyselcilik, fro
cxperimentalisme.
["mesrOr"
0)
Jf.....
s.
(a.
sOrOr'dan):
1.
un mOen.]. (bkz: mesrOr). 2. i. ka-
din ad!.
mestur·U1..'biizOr: bot. kapall tohumlar.
s. sebk'den): [" mes·
mes'ude
bOk" On mOen.]' (bkz: mesbOk).
0.)
yo__ A
(a. s. sad'd'dan):
1-
["mes'Od" un mOen.]. (bkz :mes'Od). .2. kadln
mesbuka
'l9).-:---
( a.
s.
sebka t'den) :
Mes'OI-i Haraban: Muallim
gazellerindekullandlgl mahlasl.
["mesbuk" un mOen.]. (bkz: mesbOk).
mesdude
ad!.
o.)J...\-.4 (a. s. sedd'den): ["mes.
me'suf
dOd" un mOen.]. (bkz: mesdOd).
J.J-_i..
(a.
s.
Naci'nin,
esef'den):
bazl
esefli,
gamll, kederli.
'mesel-amiz
karr~lk,
~_.4T
J:"
(a. f. b. s.): maselle
ic;,ne bol hoi darblmesel kaullan"ml~ gazel,
~iir.
mesel-gO
j_'c.J:..
('a. f. b. s.): mesel soy-
"
"",,''t. ,;14,
(a.
L):
sue;;
..(."r.--
(a. s.) : ["meskOk" On
mOen.]. (bkz: meskOk).
meskOne
4.1',,>::.._.4
(a.
s.
sOkOn'dan):
["meskOn" un mOen.]. (bkz: meskOn).
72
(a. s. suel'den):
["mes'.
me,afir
(a. i. me~fer'ln c.): sarklk
.)L..:....
me,aiyye
....-~L_·
..
..
(a. :.): fels.
*gezim·
cillk, fro peripatetisme.
gOnah.
meikOke
.u!~_.4
hayvan dudaklarr.
leyen, ~iirlerinde darblmesel kullanan ~air.
me'sem , ·me'seme
mes'Ole
01" On mOen.]. (bkz: mes'OI).
me,hure
0) ,t-:'''
( a.
s.
,oh ret'den: 1.
["me,hOr" un mOen.]. (bkz: me~hOr). 2. i. kadm
-ad,.
me,imi
placentaires.
~:-:....
(a. i.) :
%001.
etenliler, fro
me,kuke
.t'~>:_~,4
(a. s.
~ekk'den)
["me~-
kOk" On mOen.]. (bkz: me~kOk).
me~kure O)JC:....
(a. s.
(a. L msvrus'un c.)';
miras kalml~ ~eyler, miras kalanlar,
~[jkr'den) ["me~
I
mevsimi
l.:J"'-.J,4
mevsOfe
oU.J""'''''' (a. s. vekalet'den) : ["Mev-
(a. s.) :astr. mevsimlik.
kOr" On mOen.]' (bkz: me~kOr).
me~mulilt
.:" 'J .J...:....
(a. i. c.
~OmOI'den)
sOf" un mOen.]. (bkz: mevsOf).
bir ~eyin ic;inde bulunan ~eyler.
me~ruten tkJ.J'-~ (a.
zf.):
olCjrak, bir
cO J-~" (a. s. vusOI'den)
mevsOle
(a. s.): ["me~'Om"
4,4';-':""
un
muen.]. (bkz:, m~fOm).
ge~en
yddlzdan
["mev-
sOl" On mOen.]. (bkz: mevsOI).
4A.J-'.J,4
" mevsOme
metabi'·i mustakime: astr.
(a. s. vOsOk'dan): ["mev.
sOk" un mOen.]' (bkz: mevsuk).
kayda bag" olarak.
'mefume
49",.J,4
mevsOka
~ar.t/l
(a.
["tYE::vsOm" un mOen.]. (bkz:
s.
vesm'den);
mevsOm).
meridyenin, ilkbahar noktaslndan gec;en ineridyene
mev'Ode'
*aC;lsal uzakl,gl, bahar *aC;lsl, fro ascension droite.
metaf
...;L.l:z...
(a. i.): tavak edilecek yer.
meta'.J sakil: aglr maHar.
(a.
va'd'den):
(a. s. vaz'dan)
["mev-
meyelan: 2) psik. *eginim, fro inclination; 3)
mevadd·1 gaita: biy. *dl~kl.
mevadd·1
Itrahiyye:
*egsinim, fro pencha,nt.
biy. *C;lkartl, fro excre.
mey-gusari
ment.
mevadd·J
mutehayyile:
cogr. dokOntU,
*kay-
c.» ~A
may.i hamra: klrmlzl
Mevahib ul·Haliak
fi·Meratib·i1·Ahlilk
(ahlfikln
~arap.
, mey-i revak: sOzOlmO~, saf ~arap.
mertebesinde Allah'ln ihsanlarl) : Kanunl'nin ni~an·
mey-ke~an
Celfilzfide Mustafa <;elebinin 1556'da kaleme ai- '
c.) :
d,gl siyaset ve ahlfiktan bahseden mensur eseri.
(f. b. L): iC;ki arka-
da~llgl.
fro eboulis.
~arap
j
L':"~A
(f.
b.
"J'..J .J'"
(a. s.):
["mevfOr"
un
s.
.mey-kefin
ic;enler.
meyl-i a'zan., haUJ: geo.
mevfure
s.
zO" un mOen.]' (bkz: mevzO').
cension droite.
CISI
<\t:. r ¢ ~A
mevzua
metali'·i mustakime: astr. *yOkselim, fro ,as·
,~at,
c,) ,_I:..J4l
["mev'Od" uri mOen.]: (bkz: mev'Od).
en
kO~Ok*egimli
nokta.
mOen.]. (bkz: mevfOr):
mev'id·i telilki:
b~lu~ma
veri, fro " rendez·
•~ous" yeri.
.. (a. s. vekfilet'den)
["mev-
kOI" On mOen,]. (bkz: mevkOI).
m..ykute: 2) *sOreli *yayln.
mevlevi·hane
I~vi tekkesL
",'~_"':A
(a.
s.):
1.
["mey-
Muhammed'in zevcelerinden biri.
mevkl.i amOd : geo. *dikme ayagl.
mevkOle cO ~-G
meymOne
mOn" un mOen.]. (bkz: meymOn). 2. h. i. Hz.
",·L~.)",,4 (a. f. b. L) : Mev-
mezher' ~V"
mezrOa
(a. L): c;ic;eklik.
tJ.J;.J)/ (a. s. zer'den):
["me~rO"
un mOen.]. (bkz: mezrO').
mezrua
(a.
s.) : ["mezrO"
un
mUen.]. (bkz :'mezrO').
73
mihrak-I zelzele: cogr. *deprem *odagl.
..k._.te
mlkatt
(a. i.): (bkz: m,katta).
mlknatis-I elektriki: fiz. elektromrknatrs.
mihr i 'can: muzo adl $erh-i Mevlana Mubarek
. $ah'da ge!ren makam.
mlknatis I tabii: fiz. *dogal mlknatls.
mlknatlsiyyet-i mO'tebak,yye: fiz.
artlk
,-,l~
mihdb
mag·
(a. i.): bir !ren;eve i!rine
gerilmi~
tellere gec;irilen boneuklann onyatdmasl
ile hesap yapmaYI saglayan *ayglt, abakus.
natizma.
mmtaka~i
burkan:yye: cogr. yanardag*bolgesi.
mmtaka-i hamil-i e~'ar: bot. Wylu iibolge.
~imali:
<.Sj-:-lk;.. (a.
5.),:
mihver·i sema: astr.- gok *ekseni.
mihver-i OstOvani: biy. silindir *ekseni.
~bolgesel.
~_ ..G
mlsra'·1 evvel :ed. bir beytin birinci mlsral.
mik'abi
mlsra'-I sani: ed. bir beytin ikinei mlsral.
mikdar-I faiz: mat. faiz fiyatl, Fr. taux.
mlstara
o.,)k-..
eksen
mihver-i nuha-YI ,evki: anat. *boyunomurilik
I
*ekseni.
cogr. arktik *bolge.
mmtaka-i kOreviyye: cogr. *yuvar tabakasl.
mmtakavi
*eksenel,
."\
ile *ilgili.
ge.
mmtaka-i kutb-I
l$j'~ ( a. 5.) :
mihveri
mmtaka-i kutb-I cenObi: cogr. antar,ktik *bol-
(a. s.): kubik.
lnikdar.1 muayyen: kim. *duze, Fr. dose.
(a. i.) : yazl eetveli.
mikyas.1 haem: mat. hacim ol<;uleri.
ml!irat, mU!irat1.r.t..~l(,11...~(a. i.e.) : me~a
rlt): (bkz:
miaiyye
mikyas-I irtifa': fiz. *yukseklikolc;er, fl'. alti.
metre.
mi~rat, mi~rat).
4:L....
(3./5.
mikyiis-I kesafet: fiz. *yogunlukolc;er, Fr. den.
["mia"
mia'dan)
simetre:
nln muen.]. (bkz: mial).
<L;.,)~
micrefe
mikyas-I kOre: fiz,
(a. i.): 1. kurek. 2. zir.
I
mikyas.1 mayiat : fiz.
t,lrmlk.
mikyas-I nar: fiz.
~J.L....
mi'deviyye
(a. 5.):
["mi'devi'''
J;_:...
(a. i.)
fl'.
pyramet~.
mikyas-I saffet-i hava fiz.odyometre.
milh.i hamlz:
~~-~
~slvlolc;er, fro ~reometre.
*ate~ol!rer,
mikyas ul-gazat: fiz. *gazolc;er, manometre.
(a. s. ): ige, iplige, egire-
eek' alate ait.
mihlib
Fr. sphero-
mikya's-I riyah : fiz. *yelo/c;er,fr. anemomelre.
nin muen.]. (bkz: mi'devl).
migzeli
*kureol!rer,
metre.
milhiyyet
·zool. (bkz: mih-
ki~.
asit tuz.
..:..~1.. (0. i.): tuzluluk';
milli baklyye: milletvekili se!rimi i!rin gerekli
leb).
ola~
Mihnet.ke,an: 2) Ke!recizade izzet Molla'nln,
Ke~an'da surgun iken yazdlgl mesnevi'si.
mihnet-zedegan
nct-zede'nin e.):
ugraml~
~lJ'·~;..~ '( a.
f. b. s. mih·
mihnete, gam, keder, musi'bete
oranlar.
her partinin aldlgi ey saylslndan artan miktar.
milli'yegah: sultan! yegah makamll'']a Turkiye
Cumhuriyeti'nin ilk ydlannda birkac; gayretlinin
taktlgl ge!rici ad.
milliyet-p~rver
)J..-c-=:J.. ,( a.
f,
b.
s.):
*ulussever~ *ulus<;u, nasyonalist:
mlhrab: 5) astr. *yunak/ fl'. Autel.
mihrak-I mer'.:. fiz. 1~lk "deneyi ile bulunan
, odak/ fro foyer virtuel.
74
milliyet-perverane '"'.)f)~-=.}" (a.
f.
zf.):
milletini sevene/ milliyet<;i elana yakl<;aeak surette.
muakkam
0J rl':':
mina-gun
(f. b. 5.) : mine renkli,
A
min el-merkez-i~-~ems: astr. gUne~ merkezine
bagll ol,an, *gUnmerkezli, fro heliocentrique.
"
min-gayri kasdin: istenmeyerek.
4.:_,4
minhu
(f. b. s.) : ara bulueu.
(bkz: mutavasslt, mutavasslta).
~..:~(,; l:4
miyan-giri
(f. b. s.): ara bulu·
euluk. (bkz: tavilssut).
(a. e.) : ondan.
~..T Cl;.-
mizah-amiz
'min~ari, min~ariyye ":.)~.• ,~)~ (a. s.) :
karl~ml~,
tere gibi, testere ile *ilgili.
min~eb .
~(..i L:,4
miyan.gir
renkli cam.
",(_I;..
mizahgO[y]
(a. i.) : bot. emici kok, fro
(a.' f. b. s.) : mizah
egleneeli.
(a. f. b. s.)'; dal·
kavuk.
-mizan-. rutObet·i hava: fiz. *nemol~er.·
crampon.
<\AI L.:.~
mi'rac·name
l";A,4
(a.
f.
b.
i.):
muabbid
Hz.
Muhammed'in Mi'rac-i $erlf'leri hakklnda yazdml~
kasrde ve manzume. (bkz: mi'raeiyy3).
..1_.......
(a. s.): ibadet edEm, ta-
pan.
muacceliyyet
"::":~"A (0. i.): *ivedllik~
I
mir~i alem ,: tar. bayrak beyi. [eskiden, saray
muaccize
memurlartnm ileri gelenlerine veri len bir Unvan].
Mirkat-u/.Edeb (edeb merdiveni) : Ahmedl'nin
- Arap~a manzum bir IOgati.
Fars~a
..;9L-..
. misMir
(a. i.seferden c.: mUsMi-
mi'sam·u/-yed (el bilegi) : anal. bilek.
.".lL:,4
misi/lu
muadde/e
(a. i.): zool.
muaddile
muadile
*misliler,
(a. s. adl'den) ; ["mu·
'\1..1__
(a. s.
adl'den):
["mu.
'\I"L...
(-a. s. adl'den) : ["mua.
dil" in mUen.]' (bkz: muadil).
muadil·i kimyevi: kim. *kimyasa( *e?deger.
. , fro viverrides.
mis/-i hazan (sonbahar gibi)
muadil sik/et: fiz.
sonbaharda do.:
kUlen yapraklar gibi.
mis/-i
'\1..1_....
addil" in mUen.]' (bki: muaddil).
(a. t. s.): benzer: gibi.
.wc:._..o
miskiyye
. (a.s. aez'den) : ["muae-
addd" i,n mUen.]. (bkz: muaddel).
[asll: "mUsafir" dir]. (bkz: mUsafir).
rIn):
C.Y~_"A
eiz" in mUen.]. (bkz': muaeciz).
mu~terek
i asgar: mat. en
kU~Uk
muM·name
ortak
*e~deger
'L.. L:; l_
(a.
a91 rll k.
f. b. i.) : at k8-
91dl, af yazlSl.
kat.
misma': 3
mi~fer
r fiz.
..;4_":"..
nin sarklk duda91.
mi~rebe
kulakllk, fro ecouteur.
. (a. i. c.:
mi;wer.geh
(a. 1.
4.(;,_":"..0
~Urb'den)
muakad
: ma?rapa.
(a. f. b. i.): (bkz:
mive-dil
c..;-"';"
Je
(a.
s.
te'hrr'd'en):
mi~,
..I;l__
(a. s. akd'den): akdediledilmi~
mukavele ile tasdik
muakama
olan.
c\JL_
(a. i. akm'dan):
dava-
r·LAA
(a. s. akrm'den):
akim
la~ma, ~eki~me.
m i?var-g§h ).
vesi":
muahhara
["muahhar" In mUen.]. (bkz. muahhar).
me~fer).
(bkz:
<\l_J"-~,4
me?afir): deve-
1,),.:) c.J:"
mec. evlat.
(f. b. i.) ; "gonUI mey-
muakkam
blraktlml?, klslrla~tlrtlml~.
75
muallaka
c\-ll...o
muallaka
(a. s. alaka'dan) : ["mu.
I
allak" m muen.]. (bkz: muallak).
dL..
muallik
A
hek.
MuaHim :2) Muallim Naci'nin 1886'da basJI·
ml~, Terceman~l Hakikat gazetesinin edebi sayfasln·
daki ~iirlere yazdlgl tenkitleri topladrgl bir eserL
",·L;",..Ja..
(a. f. b. L) : [es-
kiden] ogretmenyet:~tiren okul.
c\_9..1'A
muarrefe
(a. s. irfan'dan): ["mu-
o:l~L"A (a. s. asr'dan):
o:l,r.... A
["mua-
mugammed·ii1·cenah: zool. *kmkanatillar, fro
coleopteres.
.u":R.:..
mugFile
(a.
.u_A•
muglaklyyet
gufOI'den):
S.
["mu-
(a. S. gufOI'den): ["mug.
.6
(a. 5.) : fiz. *buzgen, fro
muavaza: 3) fels. *tidunleme, fro compense'
(0.
i.
galak'dan):
",•.) l_se.
(a. L): (bkz: muha-
denet).
tion.
muhaffefe
(a. s. ayn'dan): ["mu-
.::,....iL:...
olu~, anla~r1mazllk.
muhidene
.......;.....04
glda'dan):
mugalata-: 2) aglz kal}lbalrg.l.
muglak
sphincter.
muayyene
s.
fil" in muen.]. (bkz: mugfil).
sIr" In muen.]. (bkz: muaslr).
muasslre
(a.
fel" in muen.]. (bkz: mugfel).
arref" in muen;]. (bkz: muarref).
muaslra
"'..L:....
mugad~iye
["mugaddi" nin mOen.]. (bkz: mugaddl).
mugfele
i~leri.
mOamelat-1 zatiyye: *tizli.ik
(a. s. fasl'dan): ["mu-
fessal" In muen.]. (bkz: mufassal).
(a. s. alaka'dan):
ta'lik edici, aSICI, fro suspenseur.
muallim-han'!
.u-..a.i-e
mufassala'
c\~
(a. s. hiffet'den) : ["mu-
haffef" in muen.]. (bkz: muhaffef).
ayyen" in muen.]. (bkz: muayyen).
muhaffife
muayyeniyyet
'::":-A~"
i.):
(0.
bellilik,
"'J';~
(a. S. hiffet'den) : ["mu-
haffif" in muen.]. (bkz: muhaffif).
*belirlilik.
~ ..L.....
muazzebe
(a. s. azab'dan): ["mu-
o:l j,;--
(a. s. izzet'den):
.::,...aJ L~
( a. i.): (bkz: muha-
bet) .
azzeb" in' mUen.]. (bkz: .muazzeb).
muazzeze
muhalasat
l "mu-
muhilefe
... _.;Jl~
(a. L ,half'den) : birbi·
rille kar~l yemin etme, antla~ma.
azzez" in muen.]. (bkz: muazzez).
-muhalhil: 2) fiz., kim. *analizleyen; 3) erimOceze
1:1
j-::;- JA( a. s. vecz ve vucOz'dan) :
ten, fro solvent.
["mOcez" in mOen.]. (bkz: mucez).
mOcib i ar, mOcib··i haya: yuz klza,rtlcl, utan-
c...L..aA
(a.
i.
<L.i.IL~
(a. S. muhalefet'den):
["muhalif'" in muen.]. (bkz :muhalif).
dlrlCI.
mucib sebeh: huk. *gerekc;:e.
.mudalla'
muhilife
drl'dan):
mat.
muhilif·i Irak: muzo adl anonim Kavaid-i Nag,
me-i j::€:rde-i Tanbur'da gec;:en makam .
muhilif·i kaide : manto *duzgusuz, fro anormal.
*c;:okgen, poligcm.
mudii cumle: gr.
*giri~ik
cum Ie.
muhilif kuvve·i
~Iektriklyye:
fiz. ZIt elektro-
motor kuwet.
mu'dile.u.-.a-
(a.· 5.) : ["mu'dil" in mumuhallile
en.]. (bkz:: mu'dil).
mudill fi'l: gr.
16
*katl~lk
fiil.
c\.lL~
muen.]. (bkz: muhallil).
(a. s.): ["muhallil"
in
muhtel
I
-L:r
muham:mene
(a.
s.
hamn"den);
["muhammen" in mUen.]. (bkz: muhammen).
(a. s. ve i.
haber'clen):
["muhbir" in muen.]. (bkz: muhbir).
muhh·i mutavasslt: anat. orta /beyih.
muhammes : 4) muzo bahr-j haflf-j san/den 16
di:lrbll beste ve ilahilerde kullanilan bir usul.
muhibb·UI milh neblit : 'cogr. ·*tuzcul *bitki,
fro holol?hyte.
~J
'muhammlz
o~
muhbire
(a. s.):
*humuzlayan,
*oksitleyen.
*kurak~ll
muhibb ul.yubOse neblit : cogr.
*bit-
ki, fro xerophyte.
muharrefe
"-9";:'
(a.
5.):
fro hygrophyte.
in mUen.]. (bkz: muharref).
muharrere
o)..,)-~
(a.
muhibb·ur·rutObe nsbat : cogr. *nemcil *bitki,
["muharref"
5.):
4_Y-.
muhikka
["muharrer"
(a. s. hakk'dan): ["mu
hikk" in muen.]. (bkz: muhikk).
in mOen.]. (bkz: muharrer).
muhiti
muharrik ,makara: fiz. hareketli (*devingen)
makara.
•'.f"->
t.~ ..
( a. ~.): * ~evrel, fro periph.
erique.
muharrire
0
)..r-~
(a. s. ve i.) : ["muhar-
muhit·i daire.' !jakuli.: astr. *du~ey claire ~ev·
resi.
rir" in mUen.]. (qkz: muharrir).
4_~..,)~
(a. s.): ["muharri~"
in mUen.]. (bkz: muharri~).
muhUse
devlet
(a.
S.
liuIOs'dan):
1.
adr.
mallarlnln idaresi va. hesaplannln tutulmasl usulle-
muhnika
rini dUzenleyen kanun.
nik"
4~L~
4\_..alS:
["muhlis" in muen.]. (bkz: muhlis). 2. i. kadm
muhlisebe-i umOmiyy'e kanOnu: huk.
muhlislma
~evre *a~lsl.
muhit·i zaviye: mat.
I
muharri~e
ekvator~evresi.
muhit.i istivli: astr.
muharri!j: 2) biy. *irkilten, fro irritant.
(a. s. 'husOmet'den) :
4\_~
(a. s. hank:den) : ["mu~,
muen.]. (bkz: munnik).
In
muhtar'l Hakk: Hz. Muhammed.
["muh&slm" In mUen.]. (bkz: rnuhaslm).
muhaslra
["muhaslr"
In
muhassasa
o.r",L~
muhtlire
(a.
S.
hasr'dan):
tar"-
In
~)$
(a. s. hayr'dan) : ["muh·
mUen.]. (bkz: muhtar).
mUen.]. (bkz: muhaslr).
<L..a..a~
muhtasara
(a. s. husOs ve hass'-
o.r-a::J;:.
(a.
s.
hasr'dan):
["muhtasar" In muen.]. (bkz: muhtasar).
dan) : ["muhassas" In muen.]. (bkz: muhassas).
muhtassa
muhatele
4-Ls
(a. L hatel'den) : aldat-
ma, dolandlrma.
muhayyele
4\_..a:~
(a.
s.
husOs'dan):
["muhtass" In muen.]. (bkz: muhtass).
fr. taillis.,
~ .... :~
(a.
s.
hayal'den):
["muhayyel" in muen.]. (bkz: muhayyel).
muhayyer·zirgule: muzo adrna Hamparsum yazlslyle yazllml~ bir dergide rastlanan makam.
Muhbir: 3) 1866'da Ali Suav/ taraflnda" Istanb.ul'da yaYlmlanml~ .haftallk bir gazete.
muhtatab .....k-~ (0. i.): bot. baltallk,
muhteber
--':'_:~
(a. L): 1. ba~vurma. 2.
muracaat veri. 3. elkitabr.
muhtel
(a. s. halel'den): (bkz:'
muhtell).
. 77
nwhteUt aeled
muhtelit aded: mat. *karma~lk sayr, fro nom·
(a. s. matar'dan) : yagmur
..l-k..4"
mumtlr
bre complexe.
{
yagdlran.
muhtell·ii,.,uur: akllnl oynatml~; akll bozuk.
'\i..i\.Ji=.
muhterika
muine
4_:....
s.
hark'dan):
bolUnmO~.
(a. s. avn'den) : ["muln'-
muka1bblz·1 ev'iye: damar daraltan.
~a
!
munazzif
s.
nazif'den):
muntazam miiseddes: mat. qUzgUn. *altlgen.
>
muntazam· ,mutehavvil hareket: fiz. dUzgUn degi~en
*devim.
["muntazlr"
mukattara 0..l-':z..i.•. (0. s. katr'dan) : ["mukattar" rn mUen.]. (bkz: mukattar).
.:).)_l:z.:.:...
mu·ntazlra
karar'dan)
["mukarrer" in mUen.]. (bkz: mukarrer).
(a.
s.
mukattara·i tahtaniyye: jeo,l. *dikit,fr. stalag.
mite.
mukavemet.j dahiliyye: *ic;direnc;, fro .resistance
interieur.
mukavemet·i mahsusa: fiz. *ozdirenl1! fro reo
murabba': 5) ed. dort mlsrallk klfalardan
meydana gelen manzume; 6) adl, Kenzi Hasan'rn
murabba'l mutekerrir: ed. birinci klt'anln son
mlsrar oteki klt'alarrn sonunda tekrarlanan murab·
ba.
murabba.1 muzdevic: ed.birinci klt'anrn son
mlsral obUr klt'alarrn sonunda
degi~en
t·~krarlanmayarak
rt:lurabba.
murabba'.ut terkib: kim .. dortlU
mukayyedat' ~t.A-A... (a. s. mukayyed'in c.):
s.
kayd'dan):
fro
f~ls.
birkal1 *olaYln aynl za-
*dU~Umde~Jik.
manda olmasl,
(a.
*bile~ik,
quatermiire.
murafakat: 3)
sistivite.
(bkz: mukayyed).
.:)~_~1..
nazar'dan):
In mOen.]. (bkz: muntazlr).
edvarrnda (1700 yoresi) gec;en makam.
mukattata-i fevkaniyye: jeol. *sarklt, Fr. sta·
la.etite.
mukayyede
te-
muntazam hareket: dUzgUn *devim.
mukanfez.iil·cild: zool. *derisidikenliler..
(a.
(a. s.
muntazam muhammes: mat. dUzgUn *be~gen.
I
0).)_1..
*ac;rortay,
mizf!;yici, temizleyen .
bot. cUcUk (embriyon)
Mukaddimet iil·Edeb : Zemah~eri'nin UnlU Arap- TUrkc;e sozlUgU.
mukarrere
(a. i.): mat.
fr. bissecteur (·trice).
mukabil·i helezon : ~nat. *sarmal onO, fro ant·
rii~ym:
~.a:..
':l\unasslf
["muhterik" in mUen.]. (bkz: muhterik).
in 'mUen.]. (bkz: muin).
. helix.
mukaddem·i
taslag!.
~.a:..' (a. s.): ikiye ayr!lml~,
munassaf
(a.
murassa': 4) miiz. irak perdesiyle geve~t perdesi arasrnda bulunan bir perde ismi.
["mukayyed" in mUen.]. (bkz: mUkayyed).
mukbUe
<tJ_~1A
(a.
s.
kabl~den):
mukayese miistevisi: get>. kaq"a~tlrma
murise
1.
ris"
""A)J-A
(a. s. veraset'den): ["mO-
in mOen.]. (bkz: mOris).
*dUz-
lemi.
musahhaha
["mukbil" in mOen.]. (bkz: mukbil). 2. i. kadrn
ad!.
~""""'A
(a.
s.
slhhat'd~n)'
["musahhah" rn mOen.]. (bkz ,: musahhah).
musallat fikr: psik. *takrnak, fro obsession.
mukteziyye
["";'lUktezi"
78
ol._.A:A...
(a.
.s.
kaia'dan):
nin mUen.]. (bkz: muktezi).
musammat: 2) ,ed. klt'alardan meydana gelen
Divan Edebiyatl nazlm
~ekillerinin
geneI ad,.
muvazzaf .zablt
musanhaa
(a. s. sun'dan) : '["mu-
c\..:_...:...
c\A:_...:2.8
mysannife
C..,.,.JaA
mutarrah
(a. i. slnf'dan)
ed-a,,:...
mutavasslla
ciA:"':'"
tarhe-
mutasaHlb·ul·varak: bot. *sertyaprakll.
kadln
yazar.
musannifek
(,a. s. tarh'dan):
dilmi~, C;:lkarilml~.
sanna'" Hi muen.]. (bkz: musanna').
(a. L): 1. kuc;:uk mu-
(a.
s.
vasl 'dan) :
["mutavass"" In muen.]. (bkz: mutavass").
sannif, kuc;:uk muellifler. 2. XVIII. yuzyil muelliflerinden 'Bekir Ahmet Efendi'nin lakabl.
L:1,"..:..
mutavattma
(a .. s.): ["mutavat.
'tin" muen.]. (bkz: mutavatt,ln).
musarraha c\>.r_ 48
["musarrah"
In
mu~attah ol~u:
musavvere
(a.
~arahat'den):
s.
mu'telle
muen.]. (bkz: musarrah).
I)
mu'tesi.m
(a. s. sOret'den) : ["mu-
(a. s.) : ["mOsevi" nin
moen.]. (bkz: mOsev!).
mutlakan
(a, s. sarr'dan)
~L"':A
s.):
fenallktan,
LALkA
(a
*6nerme,f~.
zf. ): (bkz: muf-
["muslrr"
mutriban
mutribane'
(a. s. sulh'den): ["mus-
j4..J-h...
(0. i. mutrib'in c.) :
c;:algl c;:,alanlar, c;:alglcJlar.
In'muen.]' (bkz: muslrr).
musliha
(a.
laka ).
musikar: 3) adl ananim bir Edvar-I jlm-i Muslki'de gec;:en makam.
1):""4.8
(_-1."A
mutlaka-i amme: ma,nt. yalln
proposition assertorique.
musavveret.ul.adale: anat. sarkaplazma.
musirre
["mu'-
gunahtan sakloan.
sawer" in muen.]. (bkz: musavver).
museviyye"'.. ,..., r
(a. s. illet'den):
tell" in mOen.]. (bkz: mu'tell).
co§r. planimetri.
)J-.w2A
4-=-
"'·4.,,-k..
(a.
i.):
muzo
ad.
anonim Tarik-I ber saz averden-i ud'da gec;:en makam.
lih" in muen.]. (bkz: muslih).
mustatil-uy-re's:
cephale.
bly. uzunkafall, fro dolicho.
. (a. L):
mu~tlyye
bot.
*tarak-
atugiller, fro dipsacees.
mutaazzlv
J..a.:...
anmesine esas alan ve
c;:eli cetvel.
'"
(a. s.) : *organla~ml~.
SaYI~tayca
~L::.~
hazlrlanan gerek-
(a. s.)
t"mu'tadi"
nin muen.]. (bkz: mu'tadi).
mutaf
Jl_k...
mutarraf
te~tir) .
(a. L):
J,.,6
muttaslfa
taslf"
mutabakat beyannamesi:
uygunluk bildirisi;
butc;:e tatbikatlnln Millet Meclisi taraflndan denet-
mu'tadiyye
muttaride
(a.'s. tard'dan) : ["mut-
1),),r-hA
tarid"in muen.]. (bkz: mutarrid).
In
muen.]. (bkz: muttaslf).
muttaslla
tas""
In!
(a. L):
(bkz :
ta~tir,
-d.-..a:,•
.(a. s. vasl'dan): ["mut-
muen.]. (bkz: muttas").
muvafakat i ef'il : fels. :Jrge>revde~fik, fro syner·
gie.
muvaflk: 2) Ali $ah bin Haci Buke'nin edvarlnda (XV. yy.) andlgl makam.
muvahhi~e
(bkz: mataf) . .
(a. s. vasf'dan): ["mut-..
4..L...a:"
c\_~"..
(a.
s.
vah~et'den):
["muvahhi~" in muen.]. (bkz: muvahhi$).
muvazenet"i gayr·i mustaklrre: fiz.
*denge.
kararslz
muvazzaf %Sbit :. temelli *subay.
79
m.uvauaha
4-i? >,4
muvazzaha
["muvazzah"
mu'vec:c:.
C ,_",4
muy-taf
(a.
s.
vuzOh'dan):
(a. 5.) : yilankavi, d~lgalJ.
Jl~:....,,4
"'-=~-:-A
1,)~L:....J'''
(f.
b.
i.
O)..i:"'-:-A
mubezzire
mubhem tahattur: fels. *anlmsama, fr._ remi,
nisc:enc:e.
muzallefe
(a. i.): z901. *toynak-
4-41.J::.,4
mubine
4-':_~A
4,,'Ic-UA
muz:hmane
(a. f. zf.): karanllk
mubreme
<\... L~...
(s. s. zulmet'den): 1.
["muzlim" ;n mOen.]. (bkz: muzlim). 2, i. kadln
adl.
miibriine
(a. i. Olfet'den): alJ~-
..:,..«11';_,4
dostluk, sevgi.
["mUbrem" in
cenkler, kavgalar;
(6. 5.):
["mUbrim"
(a.
5.):
["mUbay'n"
<\j:.~....A
(a.
S.
.J..i-:"'A
(a. s. bezl'den) : ["mUb-
o~~l_~ (a. s. cehd'den): ["mG.
cah'd" in mUen.]. (bkz :mOcahid).
mucazebit ~~~L~
(a. i. mUcazebe' nin c.):
birbirini ~ekmeler, ~eki~meer.
in mUen.]. (bkz: mUbayin).
. di'" in mOen.]. (bkz:
in
muc:Svir zaviye: mat.' kom~u *a~1.
ugra~malar.
",_::L~A
miibiyine
4-A~A
tezel" in mUen.]' (bkz: mUbtezel).
mudhide
~Ij)~ (a. i. mUbareze'in c.):
mubirexat
bid'at'dan) : ["mUb-
mUbdi').
o~.J.~
muc:eddede
(a. 5.):
["mOcedded"
in mUen.]. (bkz: mUcedded).
mubeddil: 2) (a. L): kim. degi~tirge~,
f
fro
mucehhez~i maiye: zool.
*kurbagazehirigiller,
fro hydrocharidees.
,<"
-J-L...
(a.
5.)
bedel'den):
["mUbeddil" In mUen.]. (bkz: mObeddil).
~\~:'A
(a. i. c.) : yol, ~e~me gi-
bi hayrat ve hasenat nevinden dian ~eyler.
muberrid: 3) kim.' *sogutkan, fro refrigerant.
miibe"ere
(a. s.):
mUen.]. (bkz: mUbrim).·
miibtezele
muberrat
cL.e"';'A
- mUen.]. (bkz: mubrem).
olarak.
mubeddile
(a.s. beyn ve beyan'dan):
["mUbl'n" in mUen.]. (bkz: mUbin).
Iilar, fro ongules.
converti'sseur.
(a. 5.): ["mUbezzir"
in mUen.]. (bkz: mUbezzir).
muddd-, temsil: biy., bot. *yadlmlama, fro
mubdia
beyan'dan):
S.
mOy-taf'lI:
cesa'ssi mi lation.
miialefet
(a.
["rhUbeyyin" in mOen.]. (bkz: mObeyyin).
muzadd-, semm: kim. antitoksin.
~a, kayna~ma,
(a. s. beyan'dan:
(f. b. i.) : (bkz : mOy-
c.): (bkz: m/Oy~t5han).
muzlime
be~aret'den):
s.
mOoe~~ir).'
c.:~_~'"
miibeyyene
mubeyyine
muy.tafin
(a.
["mubeyyen" in mUen.]' (bkz: mubeyyen).
_-tab).
O.r-~A.
(a.
5 ••
be~§iet'd~n) :
["mUbe~~er" in mUen.]. (bkz: mObe~~er).
80
O.r-~A
miibe"ire
["mube~~ir" in mUen.]. (bkz:
mOen.]' (bkz: muvazzah).
In
mucehhiz: 2) armadar.
muc:ellid-hane
4,,'\.;.. 4-~
(a. f. b. LJ : ma·t·
baalarda kitap, defter, takvim gibi ~eylerin' ciltlendi-gi atolye.
mucemmid
~_f: (a. 5.) : dolduran.
mllcenneb
~L~
(a. i.) : "'!uz. Tanin'i'den
kO<;Uk, bakiyyeden bUyUk iki arallgln ortakla~a ad!.
Bunlardan biri kU~Ukc;:e bUyUk ikili (182 cent) dir
'Ve "bUyUk mUcenneb" adlyle anllJr, oteki bUyUkc;:e
4J'J~_.4
mudevvine
(a.
s.
divan'dan)
["mudevvin" in mueh.]. (bkz: mudevvin) ..
kUc;:Uk ikili (112 cent) olup buna "kUc;:Uk niUcenneb" diyebilinir.
4J. .,)_~
mucerrebe
(a.
s.
tecrlb'den):
Mucerreb·name
<\'-~fi
~erefi.iddin
Amasyall Sabuncuoglu
mudir~i umumi:
(a.
f.
b.
(a.
~.r-::-
(a.
{a. s. ecel'den):
s.
tecribe'den):
s.):
1.
4J.~j._.4
mueddebe
tecrideden,
muekkede
o~) j..,.....
(a. s. ekked ve vekked'·
den) : ["mUekked" in muen.]. (bkz: mUekked).
mucessem kat"1 nakls: mat. elipsoit.
muekkide
o~)j._.4 (a. s. ekked ve vakked"
den) : ["mUekkid" in mUen.]' (bkz: mUekkid),
mucessem kat"1 naklsi: mat. elipsoidal.
mucessem kat'· I zaid: mat. hiperboloit.
muellef: 4) mat. harmonik.
mucessem kat"1 zaidi: mat. hiperboloidal.
mu~lIime
(a. s. c'.:wab'dan):
["mU-
oLlj._
muemmen
"I ""
4
,,-
.:..~.. ~
(o. i.) : suc;:luluk.
mucrimiyyet kararl : huk. *suc;:landlrma karan.
mudavime
.... _AJIM. (a.
s.
(a.
.. \
devam'dan):
s.
da'va'dan)
-.5-4:-
0l~j.- (0. it.) :
rucu meclis.
4j;.
muessirat 1".,).1 ,,- ( a. i.) : *etkinler.
muessire
oL......t.
( a. s. (bkz: me'men) ..
muessesan meclisi
["mGdavim" in mUen.]. (bkz: mUdavim).
muddeiyye
(a. s. elem'den): ["mU-
ellim" in ffit;en.]. (bkz:. mUellim).
db" in mUen.]. (bkz: mUcib).
mucrimiyyet
t,,~O.
(a. s. edeb'den) :'
eddeb"in mUen,.]. (bkz,: mUeddeb).
mucessem kat'·i miiki!fi: mat. paraboloit.
~~~
["mU·
eccel" in mUen.]' (bkz: mUeccel).
aYlran. 2. fiz. *yalltkan.
mucibe
deh~et'den):
*geriel direkt6r:
.41-:--j.-
mueccele
bin Ali'nin 1468'·
["mUcerrib" in mUen.]. (bkz: mUcerrib).
miicerrid
s.
L):
de yazdlgl hekimlige dair eserL
~.,)-~
(a.
mudiran.1 umur: *yonetmenler.
["mG::erreb" in muen.]. (bkz: mGcerreb).
mucerribe
~~~.4
mudhi;;e
["mudhi;;" in muen.]' (bkz:' mUdhi;;).
essir"
0.;"';-.-
(a. s. eser'den):
["mU-
in mUen.]. (bkz: mUessir).
["miiddei" nin mUen.]. (bkz: mUddei).
muddet·i hayat:
mudebbire
*ya~am
1>.1•.J.-A
muessiriyyet
"'sUresi.
(a.
s.
dubOr'dan):
["mGdebbir" in mUen.]. (bkz: mUdebbir).
mudellel: 2) sosy. *kanltll.
muclellele
oL~-'-A
(a.
s.
dela/et'den):
[" mUdellel" in mUen.]' (bkz: m·Udellel) ..
mudevvere
O)J.4-A
(a. s. devr'den) : ["mu·
devver" in mUen.]. (bkz.; mUdevver).
F.6
.:..~.;" ';_A
(a. L); 1. leis.
*etkililik, fro efficacite. 2. fiz. *indUkleme.
muessisan
0L._....;-
(0. s. muessis'in c.) ;
(bkz.: mUessisin). Meclis·i muessisan : kurucu mec·
lis.
muevvelen
..~ J ; .
(a. zf.): ta'v,illi,
ka·
c;:amakll olarak.
mueyyis·ane
<4;'L_~}_ (a. zf.); meyus eda·
rek, kederlendlrerek, Uzerek.
/
81
mufessere
mufessere
0 ...... _ ...
404
(a. s. fesr'den): ["mU.
fesser" in mUen.]. (bkz: mUfesser).
mufessire
fessir"
O ...._ _
Ao4
(a. s. fesr'den):
["mU.
in mUen.]. (bkz: mUfessir).
L:4.
(a.
0 ..
s.
feyd'den):
1.
'["mUfld" in mUen.]. (bkz: mUfld}. 2. i. kadln
adl.
mufrita~e
4,;Lk...ri"
(a. s. fart'dan) : a~1rI
derecede, a~1rI olarak.
~L....G
(a.
s.
kemal'den):
["mUkemmel" in mUen.]. (bkz: mUkemmel).
mukerrire
O)......G
(a. s. kerr'den) : ["mU-
kerrir" in mUen.]. (bkz: mUkerrir).
mukessife
cL4:_.G
(a.
s.
kesMet'den):
["mUkessif" in mUen.]. (bkz: mUkessif).
..::..1),.1AA
mufrizat
(n. f. ~. s.) :
mUkaleme (konu~ma) suretinde tertiplenmi~ kitap.
niukemmele
I
mufide
" .. L' ~l~
mukaleme name
yabanci bir dili kcnu~abilmek iC;ih, iki dif Uzerine
(a. s. mUfriz'in c.): 1.
ifraz edsnler, aYlranlar. 2. i. virgUller.
mukessire
o;_£.
(a. s. kesr'den) : ["mU.
kessir" in mUen.].(bkz: mUkessir).
mufrizat-ul-araklyye: anat. * terbezi.
mukevvine
O...\__ AA
mufside
(a. s. fesad'dan): ["mUf-
4J'."r::-.-
(a. s. kevn'den) : ["mU.
kevvin" in mUen.]. (bki:: mUkevvin).
sid" in mUen:]. (bkz: mDfsid).
mukeyyife.
miiftehire o..... .,;",:..i..
tehr"
(a. s. fahr'den) : ["mUf.
<L.A~.G
(<;I. s. ke}-/f'den) : ["mU-
heyyif" in mUen.]. (bkz: mUkeyyif).
in mUen.]. (bkz: mUftehir).
miik~zzibe
L.:r ..
.muhenna
(a. s. tehniye'den): teb.
rik ooilmi~, kutlanm,~.
muhibe
(a.
s.
heybet'den):
1-
["muhl'b" in mUen.]. (bkz': mUhib)r 2. i. kadm
adl.
<L.':~rA
~L"r"
<\..A......G
(a.
s.
/
kerem'den j :
["mUkrem" in mUen.]. (bkz: mUkrem).
muktesibe
"':-i..G
(a. s. kisb'den) : ["mUk.
tesib" in mUen.]. (bkz: mUktesib).
(a.s.
hevn'den):
["mU-
hin" in mUen.]. (bkz: mUhin).
'muhmele
(a. s. kizb'den) : ["mU-
In mUen.], (bkz: mUkezzib).
miikreme
oL-:r ..
muhine
kezzib"
",.,L.G
mul
J_A
(f.
~arap.
i.):
(bkz:
bade,
hamr, mev, sahba).
(a. s. heml'den): ["mUhmulakkah
mel" in mUen.]. (bkz: mUhmel).
e.-At,
(a. s.) : biy., bot. *dol.
lenmi~, fro feconde.
miihmeJiyye
(a. L): ed. (bkz:
cinas-I darbi).,
mulazlmi
(a. i. IUzOm'dan) : mU·
lazlmllk, stajyerlik.
tnuhre.baz
j~a.....ro4
(f .b.
s. ve
i):
1.
yuvallak ta~larla gozbagcil,k ve ef c;abukfugu gosterenoyuncu. 2. mUhreci, cilacl.
mulevvene
j j
o .....
r
A
(f. b. s.):- mUhrele-
muhr·i dehan (agzln mUhUrlenmesi) : 1} mec.
susma; 2} met;. oruc;.
82
(a. s. Jevn'den) : ["mU.
levven" in mUen.]. (bkz: rnUlevven).
mulhid-ane
muhre.zen
yen, cili:'layan.
4J'}_..
ot:1..c.J..
mUlhid, dinsiz, olana
multehibe
(a. f. zf. lahd'den):
yolda, dinsizce.
yak,~acak
cL...~r=1'
(a. s. lehb'den) : ["mUI.
tehib" in mUen.]. (bkz: mUltehib).
"'-.~.;\
multeime
(a. s. le'm'den): ["mUI.
teim" in mUen.]..( bkz: mUlteim).
(a. s.) : toplanml~, yerden
.k1.:.L.
multekat
<\_C...:....
mun'akise
",-..;"1..
( a.
IUzOm'dan) :
s.
["mUltezem" in mUen.]. (bkz: mUltezem).
multezi'me
",-..,;-1..
(a.
<\_:or:.,t:..
["mUltezim" in mUen.]. (bkz: mUltezim).
mulOhiyye
",-:>;..
(a. i.):
(bki:
mUM
e.-A.:....
~.J._.(
mumeddid
(a.
s.
1.-
medd'den):
imsak edilmi~,
mumessek: 2)
(a. s.):
kendini
eden,
(a. f. b. 5.) :. mU·
nasebetli t ",*ili~~in.
<\. __ l.:...
(a.
s.
nisbet'den)
["mUnasib" in mUen.]. (bkz: mUnasib).
<\-:A.:..
munbite
tut·
tenkih
soyan, aylklayan, temizleyen.
munasibe
temdideden, uzatan. 2. ·anat. a~an, fro tenseur.
2. i.
(a: s .. nakh'den) :
munasebet.dar
IOhya).
1.
aks'den):
mUn'akis).
["mUnakkah" In mUen.]. (bkz: mUnakkah).
munakkih
IUzum'dan) :
s.
s.
(bkz:
reflektor, fro reflecteur.
munakkaha
allnml~.
multezeme
(a.
["mUn'akis" in mUen.].
(a.
S.
neb§t'dan)
["mUnbit" in mUen.]. (bkz: mUnbit).
inu~ [senet gibi, vesika gibi].
D..\~"
muncemlde
mumeyyize
(a. s. meyz'den):
Dj..-.(
[!'mUmeyyiz" in mUen.]. (bkz: mUmeyyize l
kadln mUmeyyiz. (bkz: mUmeyyize 2, 3).
).
1-
["mUncemid" in mUen.]. (bkz: mUncemid).
2. i.
"'-~:or:.l.
munecciyye
["niUnecci"
mumiJIe.d-t
(a. s. cUmOd'dan)
(a.
s.
necat'dan)
nin mUen.]. (bkz: mUnecci).
(a. s. melal'den): ["mU·
D),-:"
munevvere
.. mill" in mUen.]. (bkz: mUmill).
(a. s. nOr'dan): ["mU·
nevver" in mUen.]. (bkz: mUnevver).
~.(
mumiss
(a. 5.) : emen, emiei.
["mUn~zzeh"
miimtaze
["mUmtaz"
DjL:.(
In
(a.
s.
<\_Illft,.
miinszzehe
mumkin mertebe: olabildig: kadar.
(a.
s.
miinfaile
.d_..li':'..
(a. s. fi'I'den):
'fail" in mUen.]. (bkz: mUnfail
D.J._:.(
(a.
s.
~L..;:.(
(a. s. men'den. c.) :
miimtezice
"':-;-.(
(a.
miin'adile
o\l.J._:..(a.
miinakeret
~.;) L.:...
kavga, dU~manllk.
(bkz:
(a
(a. i.): kim. *din·,
2)
kim. patlayan,
patlaylcl,
Fr.
fro explosif.
s.
mezc'den):
in mUen.]. (bkz: mUmtezic).
["mUn'adil" in mUen.].
..:..:J..A':'"
munfailiyyet
ginlik. fro passivite.
miinfehk:
imkanslz ~eyler, *olamazllklar.
["mumtezic"
["mUn·
r.
medd'den):
["n1Umtedd' 'in mUen.]. (bkz: mUmtedd).
miimteniat
r:
meyz'den)
mUenJ. (bkz: .mUmtaz).
mumtedde
nezahat'den
in mUen.]. (bkz: mUnezzeh).
s.
adOI'den):
mUn'adil).
i.):
mucadele,
miinharife
<\_9.;:lI:..:....
(a. s. harf'den) : ["mUn-
harif" in mUen.]. (bkz: mUnharif).
miinharif1 mensOr: mat. *dortgen *bi~me, fro
prisme quadrangulaire.
miinhedime
<\_......lr-.:... (a.
s.
hedm'den):
["mUnhedim" in mUen.]. (bkz: mUnhed;m).
83
miinhezime "'-.,;.,....:."
(a.
",-~~:..
(a. s. nevb'den) :
1.'
(a. s.):
1.
bir
2--iA
JI(I"""
miirak.b
ob.:~1/'
miirecca.ha
(a.
c.
rUchlin'dan):
( a. i.) : aYIn sonu. (bkz :
["mUreccah" In mUen.]. (bkz: mUreccah).
seny'den):
["mUreffeh" in mOen.]. (bkz: mUreffeh).
"'-vJ1/'
miireffehe
.s_A4
(a. s. ve i. rukub'dan):
(bkz: muraklb).
selh 2 ).
miinseni
(a. i. rukub'dan): (bkz.
murakabe).
ol~Uye
gore yapdml~, hazlrlanml~" 2. Allah'ln emrine gore vuku bulan bir ~ey.
miinseUih
(a. s. riayet'denj: (bkz:
C\_~\I/'
miiraka.be
["mU·
nib" in mUen.]. (bkz: mUnib). 2. i. kadln ad,.
miinkaclir )..LA:...
",I I/'
mural).
['.'mUnhezim", in mUep.]. (bkz: mUnhezim).
miinibe
, murai
h~zimet'den):
s.
(a.
s.
egri,
dogru olmayan, bUkUlmU~.
(a.
s.
rUfOh'dan):
miirekkebSt-. gayr·i me~bua: kim~ doymaml~
Miin,tahabat-, 'E~'ar (~iirlerin se~i1mi~leri): Si·
misi'nin~iirlerini ihtiva eden ve 1862'de basdml~
bir eseri.
*bIle~ikler.
miirekkebat-, hadldiyye: ,kim: demir *bile~ikleri.
miirekkebat-. me,bua: kim. doymu~ *bile~ikmiintah.-be
d,.....;..l:,..
.
(a.
s.
nahb'den):
'
["mUntahab" In mUen.]. (bkz: mUntahab).
miintakile
~LA:.:..
["mUntakii" in mOen.].
(a. s. : nakl'den).
(bkz:
Miinteha: 3) Yazlcloglu Ahmet Sican'ln dinl,
tasawufi mensur eseri.
o.,)1'"_A:..
Ui-:..
"'-;",NI/'
miirettebe
(a. s.) : hastal'lk bula~ml~.
<L..JI(I""" (a. i. ref'den):
(a. s.): Kur'an'I, aglr ve
(a. s. retb'den) : ["mU.
rettab" in mUen.]. (bkz: mUretteb).
miintesir terbiye ; ped. yaygln *egitim.
miir&faa
.";-,,,,1/'
miiressib
dikkatle okuyan.
(a. s.) : ["mUntehir" in
mUen,]. (b~z: mUntehir).
miinten
miirekkebat-. miisennaiyye.i brom: kim. bro·
mUrier.
miirekkeb fiil : gr. *bile~ik fiil.
miirekke·b sela~e kaidesi: mat. *bile~ik U~IU
*kurar" fro regie de trois composee.
mUntakil).
miintefi: 2) kovulan, iSlkardan.
miintehire
fer .
miirsile
sil"
miir,ide
(bkz :
-U--I/'
(a. s. resel'den):
["mUr-
in mUen.]. (bkz: mUrsil).
0..L":'1/' (a.
s.
rU~d'dEm):
1.
('mUr~jd" in mUen.]. (bkz: mUr~id). 2. i. kadln
murMaa ).
ad I.
miirafakat
..:.1t'1/' (a. i! refk'den): (bkz:
mu rafa kat ).
miir~id-j kamil :tas.Hakk'a kavu~ml;J~, "fenafillah" mertebesine ula~ml~.
miir,id-j Rum: Anadolu'nun mUr~jdi, Hz..Mev~
miiraf.k
Jjll/'
(a. i. refakat'den) : .< bl<z :
murMlk).
murafj'
murafi').
84
lana.
miirtefi arad: cogr. *yUksekel, aim. Hochland.
c...-;II/'
(a. s. ve i. ref'den) : (bkz:
miirteseme
~..:._il/'
(a.' s. resm'del1)
["mOrtesem" in mOen.]. (bkzl: mUrtesem).
murur-I billa: astr. yrldlzlarln
. meridyenden
en bUyUk yUkseklikteki ge~i~i, *Ustge~i~, fro culmi.
mustagrebe
"".';':--.4
(a., s. garabet'den):
["mOstagreb" in mUen.]. (bkz.: mustagreb).
nation superieure.
mustahdime
muruvveten
oJV'"
(a. zf.) : insanca, mert·
<\A~;"A_,4
(a. s.): ["mUstah·
dim" in muen.]. (bkz: mUstahdim).
:ik ve yigitlikle.
musademe·i bahriyye:. ask. denizde
~arpl~ma.
musavi'Nekl: kim. *e~bi~:mli, fro isomorphe.
musbet aded: mat. *artl ·say!.
mustahiyye
mustahkeme
musbet cihet : astr. pozitif yon.
(a. i.):
bot.
kUs·
Wmotugiller, fro mimosees.
" ...(',.J-.4
(a. s. hUkm'den):
["mUstahkem" in mOen.]' {bkz: mustahkem.).
musebbit·ul·levn: kim. mordan, fro mordilnt.
museddes;,i mutekerrir: ed. birinci klt'anln
son mlsral veya sonbeyti obUr klt'alarln sonunda
tekrarlanan mUseddes.
mustahleb: 2) (i.) biy. subY'3, fro emulsion.
mustahrece
":-- .,)~A
(a. . S.
hurOc'dan):'
["mustahree" in mUen.}.( bkz: mUstahree).
muselles·i hadd.uz-zaviye: geo. *dara~"r *u~·
mustahrice
gen.
*U~gen.
muselles i kaim-uz-ziiviye: geo. dik
muselles-i muhi: anat. beyin *U~geni, fro trio
gone cerebral.
,,~ ,);":i_A
(a.
s.
hurOe'dan):
["mUstahrie" in mUen.]' (bkz: mOstehric).
mustakbehe
""",.A::-..
(a. s.
kubh'dan),:
["mUstakbeh" in rr.Uen.]. (bkz: mustakbeh).
muserrece
"~...-.._A
(a.
serc'd~n):
s.
["mOserree'~in muen.]. (bkz: muserrec).
mustakbele
~A=--.4
(a.
s.
kabl'den):
["mUstakbel" in mOen.]. (bkz,:, mOstakbel).
musevvere
(a.
Dj,.,.._A
s.
sOr'9an):
["mUsevver" in muen.]. (bkz: mUsevver).
mustakllie
'\li:__ o
(0.
s.
kJllet'den):.
["mOstakill" in mUen.]. (bkz: mOstakrll).
( a.
musinne
sinn'den) :
s.
["h~Usinn" in mUen.]. (bkz: musinn).
muskite
<\:,.('_.0
(a.
s.
sukOt'd~n):
mustakime
".....A:-o
(o.s.
kryam'den):
["mUstakim" in muen.]. (bkz: mOstakim).
mustakim klt'asl : geo.
dogrupar~asl.
["mOskit" in muen.]. (bkz: muskit).
musta'cele
mustaklrre
~":-,,
(a.
,so
acele'den):
;,.,;:_,4
(a;
S.
karar'dan):
["mustaklrr" In mOen.]' (bkz: mOsta~lrr).
["mUsta'eel" in mUen.]. (bkz: musta'cel).
musta'cile
. musta'meJe
'\l';t'''=-_A
(a.. s. acele'den)
'\l.o,Jl=-_A
(a.
S.
amel'clen):
["mOsta'mel" in mUen.]. (bkz: mOsta'mel).
["mUsta'cW' in mUen.]' (bkz: mUsta'cil).
musta'mile
mOstagis
~::':__ A
(a. s. c.: mUstagisin) :
istigase eden, yar.dlm dileyen.
(a.
S.
gark'dan) : bat-
mustagrak bi.d.deyn: borea batml~ [kimse].
(a.
s.
amel'den):
musta'raz-ur-re's: biy. *yassrkafalr, *klsakafa.
II, fr. brachicephale.
musta'ribe
mr~.
'\l....:_-.4
["mOsta'mil" in muen.]. (bkz: mOsta'mil).
""......L:.;,,-..o
(a.
~.
arab'dan):
["musta'rib" in mOe,n.]. (bkz: mUsta'rib)
85
/
mlistebid inzlbat
mustebid inzib.at: sosy.
discipline aut~ritaire.,
zorlu
disiplin,
fro
miisteb~ire .:I~~i_.o (a. s.)
["mUsteb~ir" in
mUen.]. (bkz: m{}steb~ir).
mustefsire
mu!}ekkeke
~.s::"'~..
(a.
~~..
mu!}ekkele,
~ekk'den):
s,
['imU~ekkek" in mUen.]. (bkz:
mO~ekkek).,
(a. s. ~ekl'den) : ["mO,
~ekkel" in rr.Uen.]. (bkz: mU~ekkel).
.:I.i'....ci:-.o
(a.
s.
fesr'den):
["mUstefsir" in mUen.]. (bkz: mUstefsir).
mu~errefe
49.r-~"
~erref" in mUen.]'
(a. s. ~eref'den) : ["mO.
(bkz: mU~erref).
\
musteftiyye
"A:A:__..,
(a.
s.
fetva'dan):
["mUs~eftl" nin mUen.]' (bkz: mUsteftl).
mustehcene
":~rJ_.o
(a. s. hOcnet'den) :
~-4-=-"
(a.
s.
...\:....:--..
(a.,
helak'dan):
kederli, dertli, blc;are.
mustemendane
<lJ'\...\:...:_~
s.):
(a. s.~ld'den): [limO.
hUzUnlU,
w_~
m,u,fika
~efakat'den):
(a. s.
["mU~fik" in mUen.]., (bkz: mU~fik). 2.
1.
i. kadln
ad!.
["mUstehlik" in mUen.]' (bkz: mUstehlik).
mustemend
.:1"",:-":,,.
~eyyed" in mUen.]. (bkz: mU~eyyed).
["mUstehcem" in mUen.]. (bkz: mUstehcen).
mustehlike
mu!}eyyede
mufire
.:1..,,;,_':'..
(a. s. ~uOr'dan): ["mUf-
ir" in mUen.]. (bkz: mU~'ir).
mu!}tak cereyan: fix. kol *aklml, fro courant
derive.
(a. zf.): mahzunmu!}terek tedrisat: ped. birlikte *ogrenim.
olarak, boynlJ' bUkUk olarak.
muteaffife
mustenidat
.::,,1...\:1-.0
(a. s. sened'den. mUs-
<\.ciL.:..
(a. s.): ["mOteaffif"
in mUen.]. (bkz: mUteaffif).
tenid'in c.): (bkz: mUstenid).
muteakibe
ib.';__ e
musteriha
(a.
s.
rahat'dan):
["muteaklb"
["mVsterih" in mUen.]. '(bkz: \mUsterlh).
mustexad-I sudbiyye: ed. uzun mlsralan mefallUn, mefailUn, mefallUn, mefal/Un ziyadeleri mefallUn mefa/lUn vezninde olan mUstezat.
'Yo. L~4
mu!}abihe
(a .
.$.
~ebeh ve ~ibh'-
den). ["mU~abih" in mUen.]. (bkz: mU~abih).
mu!}abih hadier: mat. benzer *terimler;
mu!}a'hhasa
["mU~ahhas"
In
".a~~A
(a.
s.
~ahs'dan):
mUen.]. (bkz: mU~ahhas).
In
"_JL.:..
(a.
s.
akab'dan):
mUen.]. (bkz:' mOteaklb).
muteali: 2) fels. *deneyustU, fro transcendan.
tal.
muteallika
,,-Al,,:.o
(a.
s.
alaka'dan):
["mUtealllk" In mOoan.]. (bkz: mOtealllk).
muteaUlme
,\-...1..:,.
( a.
s.
,ilm'den):
["mQteallim" in mOen.]. (bkz: mOteallim).
mut'eamiye
,,-:,.l.:,.
(a.
5:
ama'dan):
["mUteam/" nin mOen.]. (bkz: mUteaml).
mu!}ahhas aued: mat. *somut sayl.
mU!}arUn' bi-I.benan
~L:~'~ )~e
parmak/a gosterilen.
mu!}aVlre
,) )JL~,4
(a. s. ve i. me~veret'
den) : ["mU~avir"jn mUen.]. (bkz: niO~avir).
mu~ebbeh : 2) fels. *insanbic;il1')I, antropomorf.
86
(a. s. umOm'dan).:
(a. s.) :
["mUteammim" in mUen.]. (bkz: mUteammim).
muteayyine
~.......:..
(a.
s.
ayn'dan):
["mOteayyin" in mOen.]. (bkz: mUteayyin).
muteayyi!} bi-I-heva: biy.' hava ile ya!}ar.
(a. s. uzy'dan) : UZUy·
muteazzlv
la~ml~,
muteha~ia
1I,._;,L....:..(a.
hu~O'dan):
s.
["mUteha~i'" nin ~Uen.]. (bkz: mUteha~i').,
*organla~ml~.
muteazzi terbiye: ped. *orgUn *egitim.
",.. h..",,:..
mutehattime
mutebaid: 2) fiz. *Iraksak, fro divergent.
(a..;.' hatm'den) :
["mUtehattim" in mUen.]. (bkz: mUtehattlm).
(a. s.
-L':".\:..
muteba:yyine
beyan'dan):
.,.; >-.;.,,:..
mutehavvife
["mUtebeyyin" in mUen.]. (bkz: mUtebeyyin).
(a.
s.
'havf'den):
'["mUtehavvff;' in mUen.]' (bkz: mUtehavvif).
mutecahid
C;all~lp
..\A)l_",,:..
1.
(a. s. cehd'den):
kar~1
c;abalayah. 2. zcra
mutec~nis zu·l.hudod·i kesire: mat. *homogen
e..)..l-~"
muteceddide
(a.
s.
cedd'den):
["muteceddid" in mUen.]. (bkz: mUteceddid).
~A.i_",,:..
(a,s.):
["mUtecef.
(a.
s.
hayal'den)
,j-A)..\:"
mutekaribiyyet
mutekarribe
(a. 5.): ytlgln.
,,-;., ..\:..
,,( a.
s.
",;L..a",,';;.
.::...~.) LA:..
(a. i.): mat.
4J•.I-A:..
(a.
s.
kurb'dan):
in mUen.]' (bkz: r:nutekarrib).
din'den):
["mutedeyyin" in mUen.]. (qkz: mUtedeyyin).
mutefahhlsane
(a. s. heyecan'dan)
["mUteheyyic" in mUen.]. (bkz: mUteheyyic;).
["mutekarrib"
mutedeyyine
".~:::t":A
muteheyyice
*yaklnsama, fro convergence.
fif" in m~en.]. (bkz: mUteceffif).
mutedehhi~
.u-~~
mutehayyile
["mUtehayyil'" in muen.]. (bkz: mUtehayyil).
*c;okterimliler.
muteceffife
mutehavvil.i' mutavasslt: mat. *parametre.
ugra~an.
(a. zf.):
ara~tl'
rip yoklaynrak, her ~eyj anlamayl, ogrenmeyi merak
edcrek.
mutekarrire
O).I-: A:"
(a.
s.
karar'dan)':
["mUtekarrir" in muen.]. (bkz: mUtekarrir).
mutekasire
e)'~--:"
(a. s. kesret'den):
["mutekasir" in mUen.]. (qkz: mUtekasir).
muteferrik.ul.vureykat.1 tuveyciyye: bot.
ayrl
mutelezzize
• taC;yapraklllar.
eJ-U-:"
(a. s. lezzet'den) :
["mUtelezziz";n mUen.]. (bkz: mUtelezziz).
"'..il-,,::.
mutehakklka
(a. s.
hakk'dan):
["mUtehakklk" In muen.]. (bkz: mUtehakklk).
mutehakkime -L.•J:::".:..
(a.
~'.
,
",_A1;,.:..
....Ll:>t.~
\-.
(a;
s.
mijtemevvil~
(a.
mevc'd:m)
S.
oJ r":'''
-
(a.
mal'den):
S.
["mUtemevvil" in mUen.]. (bkz: mutemevvil).
.::...:)r :"
e;'~
":--- J-"':;.
(a. s. hall'den) : ["mU·
mutemeyyize
(a,
i.):
s.
["mUte·
fels.
mutenahiyyet
(a.
(a. 5.).:
meyyiz" in mUen.]. (bkz: mutemeyyiz).
*devingenlik, fro mobilite.
mutehc:ssire
mutemevvice
halk'dan):
tehallil"in mUen.]. (bkz: mUtehallil).
muteharrikiyyet
(a. s. mekanet'den) :
["miHemevvic" in mUen.]. (bki:: mUtemevvic).
["mDtehallik" In mUen.]. (bk7.: mUtehallik).
mut~hallile
"':_5::... :..
hUkm'den) :
["mUtehakkim" j'n mUen.]' (bkz: mUtehakkim).
mUteh"lllika
mutemekkine
["mutemekkin" in mUen.]' (bkz: mUtemekkin).
hasr'dan):
["mutehassir" in mUen.]. (bkz: mlHeha~l),
mutena!lIka
["mUtenaslk"
In
.::...:::~L::,. (a. i.): *sonluluk.
"'1__ l::..
(a. s.
nasak'dan):
mUen.]. (bJ<z: mUtenaslk).
87
'mutenasiben
mutenasihen
(a. zf.):
*orantlll
'4.lL.a:"
miiteselllka
(a. L): ,%001 *tlrma·
nanl~r, fro grimpeurs.
olarak. ,
mutenavib cereyihl: fiz. dalgah *aklm.
4...._-A.4
mi.itesemmime
et..jL::.4
mi.itlmavibe
(a. s.
nevbet'den):
(a. s. semm'den) :
("mUtesemmim" in mUen.]. (bkz: mUtesemmim).
["mUtenavib" in mUen.]. (bkz: mUtenavib).
<L.49\;.4
mOterafika
(a. s.):
L~;_ .
mute~ablhen
":. ~ ...~_.4
4.~.;t.
(a. s. redy ve reo
(a.
s.
refh'den):
["~Uter~ffjh" in mUen.]. (bkz: mUtereffih).
mi.itesanid
(a.
s.):
dayanan,
biy. daHl, fro ramifie.
4,;-l.-:.t.
["mUte~a·
(a. s.):
in mUen.]. (bkz: mUt~~atim).
mute~ebbise
4.~_~\...
~ebes'den):
(a. s.
["mUte~ebbis" in mUen.]. (bkz: mUte~ebbis).
mi.ite~eddide
c~..l_~.4
(a. s.
~iddet'den)
["mUte~eddid" in mUen.]. (bkz: mUte~eddid).
mi.ite~ehhib
":""t'-~:t.
fix.,
(a. i.) :
kim.
akkor ..
*dayanl~lk.
mi.itesavi.l-ehdab:
mi.ite~atime
tim"
deyan'dan) : ["mUtereddi" ~in mU·3n.]. (bkz: mU·
tereddi) .
mi.itereffihe
birbirine
mevzO': geo. homolog.
mute~a'ib: 3)
(a. s. terceme'den):
["mUtercem" in mUen.]' (bkz: mUtercem).
mi.itereddiyye
(a. zf.):
benzeyerek.
mi.iterakkib dikkat: psik. koliaylci dikkat, fro
attension expectante.
4._~ ;_.4
(a. i.) : ed. her klt'asl do-
mi.ite~abihen, r..f".l_~z..
(a. zf. rUkub'dan):
bekleyerek, gozleyerek, umarak.
mi.iterceme
t L....1...
kuz mlsradan meydana gelen manzOme.
flk"m mUen.]. (bkz: mUteraflk).
mi.iterakk.ben
mutessa'
["mUtera.
%001.
*terliksi
hayvanl, fro
para~mec:ie.
miitesavi·.I-ercal : zool. *e~bacakl liar, fr'. isopo.
mute!?eyyide
c..l:_~~.
s.):
["mUte-
~eyyld" in mUen). (bkz: mUte~eyyid).
mutevaf.k: 2) mat.
des.
(a.
*yonde~.
miil"..:savi·l·harare: cogr.· izoterm.'
mi.itevaflka
miitesavil·irtifa": cogr. izohips.
miitesavi·l·matar mUnhanileri: cogr.
*e:grileri, fro isoyetes.( courbes.).
mutesavi.l·umk mi.inhanileri cagr.
*egrileri, fro isobathes.
*e~yagl~
*e~derinlik
*e~biltimli,
fro isomorphe.
mi.itesavi.t.tazyik: cagr.· izobar.
mutesavi.t.terkib: kim. izomerili.
vefk'den):
*k'atla~ma.
mutevaflk tetabuk: jeol. *uyumlu
fro stratification concordante.
mutevaliye
"-:11-'_:....
*yonde~
*a~llar,
(a. i.) : 1. mat. slra
mutevatire
c/\.,,-=..e
(a.
s'.
vetr'den):
["miJtevatir" in mUen.r (bkz: mUtevatir).
cogr.
*e~deprem *egrileri" fro homosei'stes (courbes.).
·88
s.
2. ["mUtevall" nin mUen.]. (bkz: mUtevall).
mutesavi.t·tereffu' mi.inhanileri: cogr. *e~yUk..
selti *egrileri, fro isobases (courbes.).
mi.ites.avi.z·zeman zalzele mi.inhanileri:
(a.
mutevaf.k zaviyeler: geo.
fro angles corresppndants.
mutesavl.s.si.ihOne·: fix. *e~slcak.
mutesavi.~.~ekl:
4._19\-,_:..
["mUtevaflk". \n mUen.]. (bkz: mUtevaflk).
mutevazi.l.mustatilat:
geo.
\*dikdortgenler
*prizmasl, fro paralhilipipede rectangle.
t
",'j \,..:,4
miitevazine
(a.
s.
vezn'den):
["mUtevazin", in mUen.]' (bkz: mUtevazin).
muveccibe·i kesir.iil.canib: bot.
*~okkoJlu
tal·
kll11. •
miiveccibe·i unkudiyye: bot. talklm .
..::..~jly-:...
miitevaziyet
(0. i.)
mat. *para·
-L¢' ~
miitevaulha
["mUtevaZZlh"
In
muteveddide
did"
muveccibe.i zat.ii,.,u'beteyn: bot. ikikollu tal.
kim.
lel/ik.
(a. s. vuzOh'dan):
mUen.]' (bkz: mUtevaZZlh).
<\-;--.J-,4
muveccih
(a'. s. ve L) : mot. *dog.
. rultm..n, fro directeur.
muvellid·i elektriklyye ': fiz. elektrik *Uretici.
o~~):"
(a.
s.):
["mUtevedmiivellid·i kudret: dincelten, fro sthenique.
in mUen.]. (bkz: mUteveddid).
muvellid·i lifin: zool. fibrinojen.
miitevellid.ul.hayy: zool. *dogurganlar, fro vi·
vipares.
muveHid·i milh, muvellid.ijl.emISh:
tuzveren,
fr.halogEme.
-L,4),:,4
muteverrime
["mUteverrim"
(a. s. verem'dim) :
in mUen.]. (bkz: mUteverrim).
mutevessla
~
__ "':,4
(a.
s.
muvellid.uz·ziya' : kim., Elz. 19lkveren,fr. phosvUs'at'den'):
, ["mUtevessi'" in mUen.]' (bkz: mUtevessi').
muteyakklza
W_~.:,.
muveUid·ul·levn : biy. renkveren, ~r. chromatogene.
(a. s. yakaz'dan):
~ene.
muvessi-i ev'iye: biY.
vaso-dilatateur.
muvesvlse
["mUteyakklz" In mUen.]. (bkz: mUteyakklz).
mutezSife
<\.;4~l..a:,4 (a. s. zl'f'dan) : ["mU-
damar
get,i 9leten fro
(a. s; \ vesvese'den) :
<\;"'Y"''''''
["muvesvis" in mUen.]. (bkz: mUvesvis).
tezaif" in mUen.]. (bkz: mUtezaif).
9ah ).
mutezebzib: 2). karmakarl9lk.
triutezehhir: 3) kim. *c;ic;ekseyen, fro efflores-
muzab: 2) ki.m. erimi 9, fro fondu.
muzahrefat: 2) yalancl, sahte, tel, pul, boya,
'yaldlz gib: geyler.
cent.
mutlife
.ul:,4
(a. s. telefden) : ["mUt·
IW' in mUen.]. (bkkz: mutlif).
miizdecire
o.J~~V" (a. s.) ,: ["mUzdecir" in
mUen.]' (bkz: mUzdecir).
miiUehize
o..L;":,.
(a. 'so ahz'den)
["mUt·
tehiz" in mUen.]' (bkz: mUttehiz).
miittekiyye
muzdevice
<\:-- J~V"
(a. s.):
2. ["mUzde.
vic" in mUen.]. (bkz: mUzdevic). 3. mat. *e9Ienik.
-L~:A
(a. s.)
["mUttekl/t
nin mUen.}. (bkz: mUttekO.
muzevvere
0
)J./'
(a. s. zever'den) : ["mO.
zevver" in mUen.]. (bkz: muzevver).
muttesia
(a. s.)
["mUttesi" in
mUen.]. (bkz: mUttesi').
muzgel
J.5'V'"
(a. i.): yun egirm'ege va·
rayan ig.
miiveccibe
oL~:--)-,4
(a. L): talklm.
muveccibe-i helezoniyye: bot. *sarmal talklm,
fro cyme helico'icle.
muz'ice
-L~';'
(a.
s.);
["mUz'ic:"
in
muen.]. (bkz: muz'k).
89.
N
na-azad
~ljT V
(f. b. s.) : "kurtulamayan":
mec. al~ak, adl [kimse].
r.... JoC. v
na-be·mevsim
muen.]. (bkz: naklz).
(f. b. i.):
utanmazllk,
nakkariyye, ~;LA,,',
hayaslzllk.
L.~~·
(a. zf.) :
pi~man
nadire·i zaman: zamenlnda bir,
lunmayan' kimse.
e~i
L_....:.j
(a. i.): zool. *aga~ka-
kangiller.
olarak.
nakl : 6) coilr. *ta~ln, fl'. transport.
nakz-, slyam : oru~ bozma.
daha bu·
~;.:....
na.maglub
j
(a. s. nakz'c!an): ["naklz"
naklz-, miiddea: manto *kar~lsav, antitez.
~_..:. \ ~ V
nagam.saz
~ekilme.
(a. s.): ["nakl" nin mU-
",-..aiL'
naklza
In
nadimen
G"
naklyye
Na-siz: 2) Recaizade Ekrem'in 1886'c!a basil·
na.d~~ti
(f. b. s.): 1
i~ilmemi~.
en.]. (bkz: naki').
ml~ Franslzca'dan yap'tlgl tercUmeleri ihtiva eden
bir eseri.
2. mec.
nakls aded i tamm: mat. negatif *tamsayJlar.
(f. a. b. s.): va·
kitsiz, SlraSIZ, uygunsuz. (bk,z: bi·vakt, na-be·hen·
gam).
lI~:-..:.)V
na·ke,ide
mi~.
(a. f. b; s.) : tUrkU
V
(f: a. b. s'.) : magI up
olma, yenilmez.
nam·, diger(oteki ad): takma ad.
soyleyen.
'L:.i..( V
na-giifte
(f. b. s.) :
soylenmemi~.
nagme.i Davud: Davut Peygamberin gUzel sesi.
Nagme-i Seher:
basllml~, ~iirlerini
Recaizade Ekrem'in
na·muradi
eri~ememe,
(f. b. i.): muradma
ula~amama.
na.mutenahiyyet
1871'de
ihtiva eden bir eseri.
(,$..>\V""V
istegine
..:,..All:.:... V
(f.
a.
b.
l.):
sonsuzluk.
nahiye.i hasele : anat. *altkarln, fl'. hypogastre.
nahiye·i meraklyye: anat. gegrek, fl'. hypocon.
(f. b.' i.): me~hurluk,
nam·veri
unlUlUk.
dre.
nahiye-i
~ersufiyye:
naira c"r..} (a. i.):
anat. *Ustkarln *bolgesi,
fl'. epigastre. /
nii-revan
nahiye-i taht.ez-zakaniyye: anat.· *~eneucu illtl
( -bolgesi ).
nahiyevi
(,$ J":!"
na-huda-teres
V
IJ'.;
U. b.
s.):
akmayani
nar·1 duzah: cehennem ate~1.
nar-I gam[m] : gam ate~i, ate~ gibi yakan kedel'.
I~V
(f., b. s.):
Allah'
nar-ver
) J) V
(f. b. s.): (bkz: nar-pis-
tan ).
4" V
mOen,]. (bkz: nail).
90
V
na're).
ge~meyen.
(a. 5.) : *oolgesel.
tan korkmaz.
naile
, j IJ)
(bkz:
(a. s. neyl'den): ["nail" in
nas
if-i
(a. i.): (bkz': nQss).
NasaYlh-iil-MiiIOk
(padi~ahlarm
egutlsri):
T639'da olen Sivas'll AbdOlmecit $eyhi'nin I. Ahmet'·
In emriyle ~e~itli eserlerden se~erek meydana ge·
tirdigi dinden, ahlaktan ve memleket idaresinden
bahs~den eseri.
nebat'l maiyye: bot. *sucul *bitki.
nebatiyye
nasb·1 nazar: goz atma, bakma.
nasfet: 2) fels. *denkserlik, fro equite. (bkz:
hakkaniyyet) .
~:.""L·,
nasiye
( a. s. ) : f eIs.
* ina k
d
sai,og.
miltik.
nasOr: 2) naslr.
na ~inasi
.,s•.l:•...:.
V
(f. b. i.):
bilmezlik,
tanlmazllk;
na~ir.i
nebeviyye
.:..~l~M V
In
......ll.V
ctl-:f
necm·i etraf I kutup: astr. gUnlUk
ufkun altlna inf\leyen yildlzlardan her biri, kutup
*yoresi yildlzl, batmayan yildlz, fro etoile ~ir~ulmt'l~.
laire.
a.
b.
4.Ji_J2.i
(a. i. nutk'dan): ["natlk"
(a. L): [~'nazlm"
In
mU·
J. ~ (a. s.) : yara izi i1e *ilgili.
nef'an
L•.4l·
(a. s. nezafet'den): 1. te-
(gogun en yOksek, dokuzuncu
nazil olan, Ar~'tan inen) : Kur'an-I
nazm: 4) halk ~airlerinin mesnevi
manzOmelere verdikleri ad.
~'L-AJ'
nefsaniyye
Nazm·iil·cevahir (cevherlerin dizisi): Bablali
hocasl ve MOmeyyiz-u~-$uara Antepli Hilsan Ayni'nin
Arap~a - Turk~e manzum *sozlUgO.
Nazm.iil·leal (incilerin dizisi) : MUtercim ASlm'
In altl gobek onceki dedesi AntepU $eyh Ahmet'in
Arap~a " TUrk~e manzu'm *sozIUgU.
(a. s.):
["nefsani"
~_-AJ'
(a. s.):
["nefsi"
nin
mOen.]. (bkz: nefsi).'
nefy: 3) manto *yadslma, fro negation.
nehavet
risini
':"'Jl.".:
(a. L): kolay ahlaYI~, ite.
4.-:-:,__'
(a. s. nehb'den): ["nehib"
gorO~.
nehibe
~eklindeki
(a. :-::f.) : nef'ine, yararlna.
nin muen.]. (bkz:, nefsani).
nefsiyye
Nazilet-iil·Ar~
Ar~'tan
nedebi
nef'an Ii kanOn nakz: huk. kanun yararrna' yapilan bazma.
miz. 2. i. kadlnadl. 3. AbdOlhak Hamid'in'1876'da
bilsilml~ manzum tiyatrosu.
katl olan
Kcrim.
zool. denizyildizi.
i.):
en.]. (bkz: n&zlm).
nazife
edvarlnda
necm.iil·kelb: astr. kop~k ylldlzl, Sirus.
,(f.
nazar·baz: 2) gOzeli seyretmekle yetinen, maddi tatmin edilmeyi istemeyen.
~.....l;V
nin
[" nebevi"
(a. s.): ["nedl" in mOen.].
n~cm.iil.bahr:
mUen.]. (bkz: natlk).
nazlma
(Cl. s.):
<liM ,";".
necile
(bkz: nedl).
(bkz: na-temami).
natlka
nin
I.;JL~ (a. i.) : deveci.
neccab
efkar: fikirler yaylclsl,
na.tema~iyyet
(a. s.): ["nebati"
necd·i hiiseyni: miiz. Kantemir'in
( 1695) *tarllmlanan bir makam.
"ass: 3) fels. *inak, dogma.
~..al.
,
mOen.]. (bkz: nebevl).
(a. i. c. nevasl) : (bkz: na·
slye).
nassi
........"L..:
mOen.]. (bkz: nebatl).
in mOen,.]. (bkz: nehib).
nehy: 3) fels. ket vurma, tutma,fr. inhibi.
tion.
nekahet·hane
",,·l;":AI;.,·
(a. f. b. I.): prj-
vantoryum.
nemgin
~.
~.A..~
(a. f.): nemli, rutObetli.
91
I-
o~
nem-ke,tde
(f.' b. s.): ,nem
~e·
ken, rutubet alan; Islak.
(a. s. nOr'dan): 1. ["ney.'
yir" in mUeri.].(bkz: neyyir). 2. kadm ad,.
nesc-i munzsmm: anat. *bagdokusu.
nezf~i dimagi: hek. beyin kanamasl.
nesc~i mustefri§: anat. *salgl *dokusu.
*O~Oncul
(a. s.) : nurlu, *aydm.
o~_l
neyyire
*bez~okusu.
nesc-i guddevi:' anat.
nesc-i salis: bot.
nevvir,,;I;
"_:9)
nediyye
doku.
(a.
s.):
["nezfi"
nin
mOen.]. (bkz: nezfi).
nese·i sinni: anat. *peteksi doku.
riesc-i ,ahmi: anat. vag *dokusu.
ntsfiyy.iil·eenah : zool. *yarlmkanatldar.
I"!ese-i tali: anat. *ikinc;il *doku.
ntsf·un·nehari: astr. meridyen.
neseiyye ,<I.~,
nlslf kure·i ,arki: eo§r. dogu *yarlmyuvarl.
nlslf kure-i garbi: co!'jr. bat. *yarlmyuvarl.
(a. 5.) : ["nesci" nir) mO·
en.]. (bkz: nesci).
nlslf miistakim : geo. yarlm *dogru.
neseben akrabi: soy *baklmlndan h,slm.
.
........t-i
nesebiyye
(a. 5.): ["nesebi"
nin
mOen.]' (bkz: nesebi).
nesh-i 'ta'lik : (bkz: nesta'lIk) :
netiee-i taleb: huk. iddia olunan
nevafiz
I
5.):
(a.
["nihai"
nin
mOen.]' (bkz: nihai).
~~ L~~'
(a. L nihayet'in c.): son·
lar, bitimler.
..ul";
(a. s. nMize'nin c.
i:
nOfOz
(a. i.): bot. nilOfer·
niluferiyye
~eyler.
edici
..
4=- Lr '
nihiyat
~ey.
(a. L) : Ay'm ve GOne~'in
etraflnda bazan gorOlen, parlak daire. (bkz: hale,
nOd'et).
nihaiyYe
nesriyye [fasilesi] (a. L) : zool. *akbabagiller,
fro vulturides.
...
~I ~
nid'et
giller.
(a. i. naiha'nln c.): 610
nevaih
arkaslndan para
jI'3
nim.,effif
aglatdan kadlnlar.
~l~ ~
(f. a.. b. s.):
yarl
*saydam,
nevi-perdiz
okuyan,
j by" I;
(f.
b.
s.):
~arkl
~algici.
nevi-perdizin
jljl.)~ IJ"
(f. b. s. neva-per-
daz'm c.): ~arkl okuyanlar, ~alglc"ar.
nevat'l munbite: bot. *besler
nevi-YI aeem: muz.
JL__i
nisai
~ekirdek.
Kantemir'in
edvarmda
(1695) etba arasmda *tammladlgl makam ki kul·
~isaiyye
larl. 2.
~L-i
(be~ik
sesi): ninni.
nev'i ,ahsma munhaslr:
nev-nihil: 2)
yeti~mi~
nev-sil, \ JL....",·
ba~,.
92,
'
e~i
benzeri olmayan.
gOzel klz.
(f. b. i.) : "yeni yd" : yd-
(a. i.) : 1. kadln hastallk-
kadln hastallklarl kdinigL
nisbiyye
(a. s
4....l.._i
nisbet'den): ["nis.
bi" nin mUen.]. (bkz: nisbi).
landmaz.
nevi-YI mehd
(a. s.) : kadln ile *ilgili, ka-
dina ait.
nisviyye
41J
i
(a. s.):
["nisvi"
nin
mOen.). (bkz: nisvi).
nisviyyet
"::"~J-.l
~i,idlri
.~)" 4"
\,,:P"~
yakla *ilgili.
(0. L) : kadlnllk.
(a. s.) :
ni~adlrla,
amOn·
pifdze.cfimen
(f. e.): '~~de, ·da dahi" *anla·
nix
mmda bir atlf edatl.
nizamiyye: 3) [eskiden] kafa ordusu.
nu'm'3
U""• .J
(a. i.): (bkz: na'me, nl'·
met).
nutk.1 Hakk: Allah kelaml.
nizamname i esasi: huk. anaWzUk.
nize·baz
j4
c~-j (f. b. s.): mlzrakla oyna·
yan, mlzrakll.
nokta-i eve·i bala: astr. *yUcelim noktasl.
nokta·i gurOb : astr.
batl~
nud'et
'noktasl.
nokta·i muvazenet: *denge *yanayl.
kay~ak
u:L~'
nuhami
gUne~in
(a. i.): fix. 1. *gec;ir·
nukte-pira
I~~ Ui Ca. f.b. s.) : gUzel nUk·
teler soyleyen.
noktasl.
niHu'·i ahremi: anat. omuz C;lkrntlsl fro aero·
mion.
(a. s.) : fizy. balgamla *il·
nutu'·i mirf~ki: anat. dirsek c;lk'/JtISI.
Nuhbet.ut.Tuhfe (armaganrn sec;ilmi~i): Ahmet bin Ali bin Ahmet'in 1649'da dUzenledigi Farsc;adan TUrkc;eye *sozIYk.
ctL.i
(a. L): 1. ayrn ve
nufOziyyet ..::..t';".Ai
gili, *balgamsl, *sUmUksU.
nuhle
~i~'
genlik. 2. *gec;irimlilik.
nokta·i tevakkuf: duraklama noktasl.
dogu~
necm'den):
S'.
noktasl.
nokta i mu~a'liaa: astr. sac;rlma noktasl, fro
point radiant.
nokta·i tenazur: astr. simetrik nokta[lar].
nokta·i tuIO': astr.
(a.
etrafrnda bazan gorUlen parlak' daire, hale. 2. gOk·
ku~;agl. 3. gUne~ batarken veya dogarken bulutlarda
hasrl olan klzrlilk. (bkz: h~le, nid'et).
nokta·i inhilal: kim. c;ozUlme noktasl.
nokta·i multeka: cogr.
<t.:A.Jf-·
nucOmiyye
["nUcOmi" nin mUen.]' (bkz:. nUcOmi).
(a. i.): 1. din
nuveyre
~ey.
~ubesi, tr]ez-
( a. i.) : 1. parlak
kU~Uk
2. kadrn ad,.
nuzeh3
hep. 2. c;eyiz, dUgUn hediyesi.
c.J. ,
l_kl;
(a. s. nezih'den) :
n~zih,
te-
miz olanlar.
00
.s...;l~JI
OkyanOsi
varotugi"~r, fro orobanehees.
(a . s.): Okyanus He,
bahri muhit ile *ilgili.
Omr·i NOh: Nuh Peygamber'in omrD, . mec.
'OkyOnusi Iklim :' Okyanus Iklimi.
orobanhiyye
~. 4J)J 1
uzun omUr.
(0. i.) : bot. *cana.
orfi idare: (bkz: idare·i orfiyye).
p
pad'lia
paridiyye
fro paridees.
l~J~
(f. b. i.): (bkz:
(.fasilesi): zool.
pad.~ah).
*ba~tankaragiller,
pakize-damen~AI.,) c.::)~ (f. b.
s.) :
"eteg; .
temiz"; namuslu.
93
..:JI~ c~)~ (a. f. b.
pakizezat
5.):
.
temiz,
namuslu kimse.
paVe :4) astr. ikizlerin Ioir ylldlZI, cevza bur·
cu, fr.Pollux.
peeleri aile: sosy. baballk ocak, fro famille
peternelle.
pehlevi: 2) muzo Anonim Tarlk ber saz aver·
den-i' ud'da timlmlanan bir makam.
penah.geh
4,~~L;",
slglnacak
u~ucu,
s.):
(f.
(f. b. i. ve s.): 1. fls-
piyade : 4) hanlmignesi de denilen bir ~ift kU·
pOse ~---':
rUzumlu IUzumsuz "efendim, efendime
uzatmlyallm" gibi tekrarlanan kelimeler.
'
piyade-rev J)
u~an.
(bkz: perran, tair).
persen~: 2) konu~urken, ali~kanllk
(a. L): 1. ant, akit. 2.
rekli hafif kaYlk.
agzlna mantar verine tlpa olarak konulan pamuk.
v
bir ga-
!
piste leb
penbe-i mina (~i~e pamugu): eskiden ~i~eleril""
c'>': J
yaYlmlanml~
tlk gibi kU~Uk dudaklJ. 2. mec. kb~Uk ve bi~irnll
aglt.
ye~, (bkz: penah-gah, melee').
perrende
~l_~
-.,.
peygan
bo~, sa~ma,faydaslz.
I
(f. b. i.):
Pey3m-' Sabah: ba~yazan Ali Kemal olan ve
'Mihn3n taraflndan Istanbul'da
'tete.
dolaylslyle
soleyeyim,
.,..)L=:,
(f. b. 5:) : yaya giden.
(a. L): (bkt: bOse).
pO,ti J-~~ (f. i.) : yardlmcl.
pOyan (f. ,5.) : 2) mec. d~lml~, kendini kap·
per ij bal: kanat ve kol.
tlrml~.
R
",• ..)b)
,ra'adiyye
(0. L): zool. *yayll).biill-
, Rabbena .
(a. h. L):
Allah. (bkz:
~~I)
(a. s. rUchan:dan):
["ra·
rahmiyye
(a. s.):
"_-:..i'")
[;"rahmi"
nin
<L.;I) (a. s., ref'den):
mUen.]. (bkz: rMi'). 2.
S.
raklm-I sademat: jeol. sismograf.
rakia
cih" in mUen.]. (bkz: racih).
rafia
Allah onlann
mUen.]. (bkz: rahmi).
Rabb).
riklha
rahmet-ullahi aleyhim ecmain:
hepsine rahmet etsin.
glgiller, fro sifurides, siluroi·des.
1. ["rMi' ~'_ in
bi';. kaldlran, f~. ,eleva-
teur.
~...)I;
(a. s. rUkO'dan): ["raki'"
In - mUen.]. (bkz: raki').
lo.5';"\I;
rakkasi
(a. s.) :' fix.
*sarkll,
fro
pendulaire.
rahat-, hulkum:( bkz: rahat-I lokum).
-rahik: 2) bot. *balozU.
rahiJe
.u.->\;
(a. s. rihlet'den); ["hal;T' '.
rahime
~_.i'"\)
(a. s. rahm'den):
94
~;"__ I;
(a. s. rUsOh'dan) : ["rasih"
in mUen.]' (bkz: rasih),
in mUen.]. (bkz; rahil).
him" in mUen.]. (bkz: rahim).
rasiha
["ra-
rasih-dem
t..) t..-'I)
,.efesli, sozUnde duran.
(a. f. b. s.): saglam
f"~ ...:.-1)
rAst-acem
ge~en
enonim bir edvarda
.:l~')
ra,ide
(f.a. b. I,') : muzo adl"
makam.
(a. s. rU~d'den):
JljI)
razan
(f. i.): 1. sUrU. 2. asker tao
"'__ A)
["ra.
~id" in mUen.]. (bkz: ra~id).
tutulan
reme
buru ve insan kalaballgl. 3. (h. i.) bUyUk "R" ile
Ulker yildlzl.
"'_;:,,'L.)
remmaniyye
(a. i. r&'z'rn c.) : sirlar, gizli
~eyler.
(a. i.): (bkz:
rUm·
m~niyye).
remzi: 3) ,manto *simgesel, fro symbolique.
;?
rengin-ter ';':':_~_l) (f. b. s.): fazla renkli,
raz-ban J~jl) (f. b. s.) : sir sakl·ayan.
gUzel renkll.
raz-dar )bjl) (f. b. s.) : sir tutan.
"'Al...:.: 4)
Rebab-name
(f.
b. i.):
Sultan
Veled' .in TUrk~e ve Fars~amanzum mesnevl'si.
rebia
~.)
(a. s.) : 1. ["reb!'" in mU-
en.] (bkz: r·,:;bl'). 2. i. kadrn adl.
"'-:"':'.J
rebiiyye
(a. s.): ["rebli" 'nln
(a. s.): ["refih" in mU·
"'-.4:9)
(a.
S.
rrfk'dan) : ["refik"
(a. i.): yama, orgU,
orme.
l bkz: rUfO).
J l~)
(a. s. coo: rehabl'n, rehabi·
t4.:-
S';
M
rldai
JL.#)
(a. i.): muzo adl anonim bir
edvar-I ilm-i musiki:de g~en bir makam.
(a. s. rekaket'den):
["re-
(a. s.): ["rekl'n" in mUen.].
(bkz: rekl'n) .
remad'l burkani: jeo/. yanardag kulU.
rlzaen
...L:.:.)
(a. zf.): razl olarak.
ribat-I musennen: anat.
dentele.
kik" in muen.]. (rekik).
rekine
Ca. s.) : ["rezl'l". in mUen.].
(bkz: rezl'l) ,
rlzaen Ii.llah: Allah rrzasl i~in.
~airIerin ba~1.
rekike~~
4M~)
ihtiyatl. re'y.
rikku'l-habib: muz. HUseyin
Saadettin Arel
kitapllglndaki
manzum anonim bir edvarda "'ta·
nlmlanan makam .
ne): ~ok korkak [kimse].
reis·i liairan:
aglrba~ll,
(f. b. i.) : 9rgUcU, orUcU.
. .(bkz: rUfO-ger).
rehban
re'y-i rezin:
r.dvan: 3) muzo 15CO ydlarrnda yazrlml!i
manzum anonim bir edvarda terkiplerarasrnda *tanlmlanan bir makam.
(bkz: rUfOcgarl).
..Jr;)
(a. i.): bat.
b. i.): ormecilik, orU·
\S}r;) (f.
refO.ger
":. ~'J)
rezilet ..::..4.~) Ca. i.): rezillik, al~ak"k.
reflk-I mesai: i~ arkada~1.
~UlUk.
revendiyye
rezile
In mUen.]' (bkz: refik).
refO-gari
tepecik,
resm i maktO': mat. *yunay, fro profl.
J
en.]. (bkz: refih).
ref 0
di~icik ba~l,
daygi Iler. (bkz: ravendiyye).
"'-r:9)
refika
re's-i UZV-I te'nis: bot.
fro stigmate.
*tersa~l, fr~ angle
resm·i nev: yeni tarz, yeni usul.
mUen.]. (bkz: rebli).
refihe
.....re'sen mukabil zaviye: mat.
oppose par Ie sommnet.
di~li
bag, fro ligament
ric'i: 2) astr. *tersyon; 3) fels. *gerilek, geri
giden.
ric'iyye
.s...:~
)
(a. s.): ["ric'I''' nin mU.
en.]. (bkz: ric'l).
ricl·i kizib : zoot yaianci ayak, fro pseudopOde.
95
riel-iii-vezz
jyl J~)
riel-ul·vezz:
gl, fr.
Rubab: 2) Cemal Nadir taraflndan Istanbul'da
(a. b. i.): bot. kazaya-
yaYlmlanml~ edebi, i~timai, felsefi bir dergi.
ali$m~.
Rifai
l.!
,~)
Rubab·'1 ~ikeste (kink rUbab) : Tevfik Fikret'ln
1899'da basllml~ Unto ~iir kitabl.
(a. h. i.)': Rifailik tarikatln·
den olan kimse.
ri,at
.:..~~)
r~J-~)
rueu.!n
Risilet-un-Nushiyye: Yunus Emre'nin, divanl·
nm ba~lnda
buluhan 573 beyitlik. tasavvufi bir
mesnevisL
(f. L rifin c.): (bkz: ri~) ..
ri,vet-i kelam (soz rU~veti) : 1) bir kimsenin,
yaptlgl yanll~llklarln ortbas edilmesi
baklmlndan
insan-I kamile ge~er,bradan ilk indigi bUyUkrOha,
yani Allah'a ittisal peyda eder. i~te
kl~a nUzOI ve uruc (rUcO) denir.
kar'lslnclakine veya bir ba~kaslna yaranmak ama·
clyle' soyledigi pohpohlaYlcl sQzler;2) Eskiden bir
Rufai
kimsenin kendi hskklnda soylenilenleri getirene ar·
magan olarak verdigi para.
rufaiyye ~:~~)
~J.:i\J)
rivak!yyun
(a. s. rivak:i'~in c.) ; .
rivayet-i a,ere: (bkz: kl raat-i seb'a).
rustem·ane
-C.:J)
)
(f. b. s. ve
i.):
rusumiyye
(a. h. i.); (bkz: RiHli).
(a. L): (bkz: rifaiyye).
<\,.Ic-.:....)
(f. b. zf.):
iran'ln
ruh.bah,J-.;"'-:>J;'
~u,eym-i
(a. f. b. s.) : can ba-
ru,vet
ruhiyyet"::'-:-J)
0) J~
(a. i.,):
J)
(a. s.): ["rusOm" un
4:,4 J--)
muen.]: (bkz: ·rusOm).
gl,layan.
ru-numude
~I-
'
rusubi sahra : jeol. *tortul *kUlte.
yUz orten~' : Iran'da maskeli oyunlann gosterisi.
mi"
l.!~,)
° ini,le bu
tinlU pehlivanl RUstem gibi, pehlivancaslna.
(bkz ': revaklyyOnj).
ru-bend·baz
(a. zf.) : geriye donerek.
rueu ve nuzul : tas. bezm-i efestte, yani ezeldeki ruhlar vakti, gelince bu maddi aleme iner, once
cemaddadlr, sonra nebata, hay'vana, insana nihayet
arlzi: bot.
.:.. J.':')
ge~ici
cucuk.
(a. i.) : 1. vazifeli bir kim·
senin elindeki imkanlart para veya mal kai-~lIlglnda
koWye' kullanmasl. 2. bu ~ekilde ve~ilip alln<ln pa·
ra veya mul, (bkz: ri,vet).
(bkz: rOhiyye).
(f. b. s.): yUz gOster-
meydana ~Ikml'.
rQz-i klyamet:, (bkz: rOz-1 ceza).
ru'yet fi-lIah: fels. Tanrt'da garme.
rux-na'me-i muzikerat: konu,ma gundemi.
rUzz
j)
(a. i.): bot. plrin~. (bkz: erz).
s
saadet.penah
04-)l..-
(a. f. b. i.):. bah-
sabite: 3) zoo I. *tulumlular.
Sabr ii Sebat: AbdUlhak Hamid'in 1874'te ba·
tiyarllk, mutluluk veri.
sllml' bir- tiyatrosu.
sibiha
~
L-
(a. i. ve s. sibahat'den) :
["sabih" in mUen;].'. bkz: sabih).
dbire
0..1, L"l4
(a. s. sabr'dan):
bir" in muen.]. (bkz: sabir).
96
["sa-
sid )l_
sada,nuvjs
nograf.
(a. s.): (bkz: sadd).
l.!"'~i I.l.-
"0.
a. f. b. i.): fo-
salsal-I
sad~fe
U..L"",
sahife
(a. i.): 1. xool. pul, baltk
ssdefe-i iizn : anat. kulak <;ukuru, Fr. conque.
)~_9""_"'" ( a. f. b. s.) :
sedef
~.)~j"""", (a. f. b. i.) :
dlk"
sahiyye
4•...cbl-
(a. s. sehv'den): ["sa-
saibe
"-; l~
(a. s. sevab:dan) :
in mOen.]. (bkz: saib).
(a. s. sldk'dan):
cLbL"",
.said': 2) anat. *onkol, fro avant-bras.
["sa-
In mOen.]. (bkz: sadlk).
cL.... ~L.:.
sadise
(a. s. ),: sahil ile *i1gili,
..
sedef
i;;i, sedef i;;<;i1igi.
sadlka
J-:o-L.,
hi" nin mOen.]. (bkz: sahl).
i;;i yapan, sedefle sOsleme yapan.
'sadef-kari
sahili
*klylsal.
sadefi J..L"", (a .. s.) : (bkz: sedefl) .
ssdef-kar
(a. s. sahafet'den) : ["sa-
cL';.__
hif" in mOen.]. (bkz: sahif).,
pulu, fro ecaille. 2. anat: kabuk.
saide
(a. s.) : . ["sadis" in mO·
en.]. (bkz: sadis).
sadme heyecan: psik.
emotion choc.
sarsma
heyecan, .fr.
o-L.:---"",
(a. s. sudd'dan) :
in mOen.]. (bkz: said).
said hareket: ;cogr.
ascendant.
*agl;;,
fro
saik: 3) pslk. *gOdO, fro motif.'-
sadr-I vusta:' anat. *ortagogOs, fr. mesotho-
saime.
rax.
4-!L"",
Ca. s.): 1.
"
en.]. (bkz: saim). 2. i. kcidln adl.
j J.J.A__....
sa'dun
(a. s.): 1. mObarek, kut·
saite
lu, ugurlu. 2. h. i. erkek adr.
safat
..6.;_
saklba
safihi, . safihiyye 4:",,:';"'"
'r..!":A""
(a.
safihiyy-(H~minkar: z()ol.
,saklye
*sOzge<;gagaltlar, fro
(a. f. b. zf.): 1. saf<;a,
(a. s.): ["safiyy" in mO·'-
saky~den)
:
........J:..-,
(a. s. sakamet'den):
Ali.
salShiyyet-i te!jriiyye: *ya;;ama! *yetkisi.
"::":9l .a';"'"
L~
(a. i.) : hek. salisilat.
salibiyye
<\.;l:1-,
(a. s.) : ["salibi"
mUen.]. (bkz: salibI).
(a. i.): Hz.
Muham-
med'i gormO;; va Kendileri'nin sohbetinch buJunmu;;
olan kadln.
sahib.; taini': eser sahlbi.
F.1
( a. s.
saki-vi kevser (kevser [;;arabl] sunan):
en.]. (bkz : safiyy).
cL.-
<\,..JL....
kim" in mOen.]. (bkz :isaklm).
bonce. 2. <;ok temiz, <;ok saf olarak.
sahabiyye
( a. s. sakb'dan) :
nin muen.]. (bkz: sakI).
sakrme
o\I·L9L...,.
",....W·
s.):
lamellirostres.
safsafiyyet
:
in mOen.]. (bkz: saklb).
yufka gibi, ince, yassl ve genl;;bir bi<;imde olan.
cL~
S.· savt'dan)
sakb: 3) anlama.,
safiha: 3) fix. plaka.
safiyye
(a.
(a. i.): (bkz: sefat).
safa'yl hatlr: gonOI rahatllgl,
safiyane
",.;L~
in mOen.]. (bkz: sait) .
sa Ii me
....il....
(a.
S.
silm'den f
:'
in muen.]. (bkz: salim).
salsal.; c:iimOdiyye: jeol. *buzulta;;,
SanianR
J'\..L-
'Samani
(a. h. L
,fars~a c.: sa-
maniyS'n): 1. Sa'mani devletinden olan. 2. s. Saman devlctine ait, onunla,*ilgili. [mUen.: samaniy\
ye].
samia-,ikaf
J(S::..:."",.. L...(a. f. b. s.): kulagl
ylrtan.
,,_~L_
samiha
sebk i H!ndi: ed. XVII. yUzyllda Divan ~llrIn
de ba~layan veorijinal mazmunlar, hayaller, te~.
bihler ve mecazlar yaratmak amaClnl gliden edebi
~19Ir. [en onc;;mli temsilcileri Ne~ati, Naill, Fehim·j /
Kadim ve Vecdi'dir].
sebk 0' rabt: ed. ifadede tutarlJk,
dUzgUn olu~u,
sebuk.dest .::,......,,)
(a. s. semahat'den): ["sa-'
cl-:-....
cUmlenin
(f. b. 5.): ,eli yatkln,
el i~lerini c;abuk yapan kimse.
mih" in mUen.]. (bkz: samih).
sandOk-kar :' 2) sandlk~l, ka!agoz ustalarrnm
jkinci yardimcisl alup i~leri, resimleri sandlktan ~I
karmak VEl degneklere ge~irip *ozel bir iple slralamaktlr.
sehz: 2) s~yah.
I
(.
c
sebza.reng
,.
:oJ) ~- (f., b. 5.):
1..
ye~iI
renkl;, 2. esmer, karasarr.
sath-, amudi: geo. *dikey *dUzlem.
sebz-der.sebz .)'\_.... ),)~ .... (f. b. I.):
5ath, bahr: jeol. den iz yUzU.
5ath-,
irtlcac:
(bkz:
sebz-ender-sebz ) . '
*salmlm' *dUzlemi.
sath., mails: (bkz: sath-I" mail).
sec:iyyevi
sath·, mutenaz,r: mat. simetri *dUzlemi.
<>}':!':'-....
(a. 5.) : *Irasal;, karak·
teristik.
sath-.. ,akuH: astr. *dU~ey *dUzlem.
sedd i kebir (bUyUk sed) : <;in seddi.
slllth-, ufki : mat. *yatay *dUzlem.
sedef J..\_"",
I
,,-:~.... ' (a. s.) : ["sathi" nin mU.
sathiyye
sedefe: 3) biy. pul.
en.]. (bkz: sathi).
sedir·i atlas: bot. atlassediri.
satrans: 3) 'ed. TUrk halk ~iirinde "mUfteilUn
sedye ~ -\," (a, i.) : ,anat. meme.
mUfteilUn" vezniyle murabba' ~ekl;nde yazllan manzOme. (bkz:
~atranc;).
sedye-i vahid·Os~sukbe: zool. *gagallmemeli, Fr.
ornithorhynque.
savt·, asH: fi%. *anases.
sa'y i amel hOrriyeti:
c;all~ma
sedye.; zu·z-zafir: zo~J. *toynakillar.
serbestisi.
sayruret: 2) fels. *olu, Fr. devenir.
sefaret.name
-'
sayvan., sagir: bot. kUC;Uk gUne~ljk, Fr. om·
belJule.
sayvSniyye
,,-:",,:_
(a. i.'): (bkz: sadef).
( a. i.) : bot. *mayda-
sefuf 'J~
nozgiller.
~ayvSn.OI-Ozeyn: anat. *kalbkulak~lgl.
\
sa'y 0 amel: c;all~ma.
seb'a-i mesani: tekrarlanan yedi ayet, fatiha
suresi.
(a. f. b. i.):
ed.
(a. i.): toz i1a~.
segah-araban: muz. ad Ina ilk olarak 1910 yll1~r1nda rastlanan bir makam.
sehibe: 2) kalsiyum spektrumunda K-C;izgisinde ~ekilmi~, gUne~ resimlerinde gorUlen benekler,
*pUskUIcUk,fr.' flocculus. !
\
,seb'a-i muallaka: (bkz: muallakat-I seb'a).
Sebil.Or.ReJSd: E~ref Edib taraflndanlstanbul'da yaYlmlanml~, siyasi, ilmi dini, edebi bir
dergi.
"'.l:... .,;li,...,
yabanci bir Ulkeye el~ilik *goreviyle gid~nlerin hatl ralarr nl ic;inde toplayan eser.
sehab., gayr-, muzi: astr. karanllk nebUlozler.
sehibiyye
SU,
",... l:...___
(a. L): astr.' *bulut·
nebUloz.
98,
,
,
ser-besahra
..:..~.l:..:.-,
sehabiyyet
(a. i.): cogr. bulut-
luluk.
...:,j(~-- (a. i.): (bkz:' sahafet).
sehafet
seh-bahr: muz:o 1500 yillannda yazdml~ anonim manzum bir edvardaotuz Uc;UncU terkip olarak
*tanlmlanan makam.
sehek
dr-....
(a. s.): okla *i1gili, okum-
su, *oksu.
sehun
selmek-neva: muzo HlZlr bin Abdullah'ln selmG!k avazesine neva makamlnl eklemekle elde ettigi terkip.
selmek-u~~ak: muzo
selmek avazesine u~~ak
makaml eklenince *olu~an terkip.
i.): bot. bugdaypasi.
({l.
seher-i amme: astr. gUne~in ufkun altlnda 6"
de iken gozlenen gUn agarmasl veya kararmasl, sivii tan, fro crepuscule civil.
sehmi
selmek·bOselik: l'l:'Iu%:. HIZlr bin Abdullah'ln edvanna gore (XV. yUzydln ilk yansl) selmek avaze·
sine buselik makaml eklenince *olu~anterkip.
semahat-kar
)ts:;:::..~
(a. f! b. s.):
eli·
aC;1 k, comert.
semaiyye
4...7 \c-....
'( a.
s.) : [~~sema!" nin
mUen.]' (bb: seman.
semeret-ull~ (Allah'ln meyvesi) : bot. muzo
semer-i basite: bot. b,asit meyve.
semer-i mutekessire: bot. kan~lk meyve..
(f. i.) : soz. (bkz: sUhan).
I
sekene-i asli: sosy. yerli, fro autochtone.
sem'i, sem'iyye ~"""'J""" (a. s.) : l~itmek
l..!)L....
selami
(a. s.): 1. anat.
parmak
Ie *i1gili.
kemigi. 2. i. erkek ad,.
semih
selamiyyat
.:"l..A)l....
(a. i. c.): anat: par·
c..-:--
'l
(a: s.) ,; 1. semahatli,
c6-
mert, elin<;lk. 2; i. erkek ad",'\
mak kemikleri.
semiyye
Jl.)l....
selamllk
(a. t. i.) : 1. bUyUk ko-
naklarda misafirlere ayrdan daire. 2. eskiden 'padi~~hlann cuma namazlna gitme toreni.
selatin camii: 'sultanlar adlna yaptlrllan bU·
yUk cami.
selamun kavlen: nUzOI, inme hastallgl.
,,-_L....
(a. s.):
4.-!y:~l.....
(a. s.): ["selc;uki"
nin mUen.]. (bkz: selc;uki).
selima
4. .....L....
(a. s.): 1.
["selim"
in
4.....~
j\~....
(d. s. selaset'den)
(a. i. sened'in c.): (bkz:
sened) .
senedat·1 bahri: gemi senedi, gemi' tasdikna·
mesi.
sene-i devriyye: yll donUmU.
sene-i il"!hirafiyye: astr. *anomal yll, fro anneo
anomalistique.
sene-i meclari: astr. *donence yrll.
sene·i necmiyye:· ashi~ yrldlz ylli.
seney! vasati: cogr. yililk ortalama.
mUen.]. (bkz: selim). 2. i.kadln adl.
selis0
sendan
seneclat .:,,\...\:.....
["selbi" nin
mUen.].(bkz: selbi).
sel~ukiyy~
semmul:': 2) i.
kUrk.
semt-ur-re's-i
6leti.
aleti.
selatin meyhane: bUyUk meyhane.
selb/yye
4............. (a. i.): sop, klan.
[lise_
seng·i fesan: bilegi
ta~l.
lis" in muen.]. (bkz: selis).
sellemeh.us·selam:
den,' uluorta, destursuz.
aldlrl~
etmeden, c;ekinme-
ser-be-sahra \..J""'''':::~..f'''''' (f. a: b. s.) : ba~1 ovada, karar tutmaz.
99
serbesilyyet
serbestiyyet( o. i.) : 2) devletin ticaret yapmamaSlnl ve ekonomik
kan~mamaslnl
alana
uygun
sJflr'J mutlak:' fiz., kim. *saltsrflr, fro
zero
absolu.
goren *ogreti, *erkincilik.
(a. s. ve i. sahih/in c.) :
serd sa-mit: gr. sert sessiz.
dogrular,
<\;\;".r-( bkz: mezbah, mezbaha).
ser·hane
serir·i basari: anat. tnlamus.
(a. i.): gOre~te birini, yerde
SJrr'J mahfi: ~ozUlmeyen sir.
JA.r.'" (a. L): bot. karapazl..
Slrr·iil·Esriir ve Matla'.ijI.Envar
sermaye·i tereddiid : ~uphell serrn8ye, all~veri~
~upheli
.rle.r-~
ters ~evtrme ~eklL
seriyye (a. i.): 2) drive, odall k.
te kullanJlmayacak
slklet.i zahiri: fiz. gorUnen agrrllk.
sJr'a
seri-us seyr: hlzlJ giden.
sermak
ger~ekler.
sermaye.
(slrlann hik·
meti ve nurlann dogu? yeri): HurOfi ~airlerden
'MUrekkepc;i Enverl' nin mensur-manzum tass'lvufi
eseri.
,J-I.,j.r-'"
ser.tJra!?
(f. b. L) :' berber.
slyag·J ,"!?alyye: gr. dilek *kipleri.
ser li kar: i~ gu~, canla ba~la giri~i1en i~.
sic:iII·i niifus: nUfus kOtUgu.,
Servet·j Flinun: 1891/de Ahmet ihsan tarafrn·
sidre: 2) en yOksek makam.
dan Istanbul'da
yaYlmlanml~
.w...:, "'-'
se.,enbih
[ondan sonra
Tanrl~ya gidilir].
haftallk bir dergi.
(f. b. i.) : O~uncO gun,
sail.
sidre.ni,in ~ f»J.- (a. f. b. s. ve i.) : Sid·
re'de oturan melek.
sevad: 6) gumu~ Ostune siyahla i~leme nakl~,
Silvat.
sevad.j defter (defterin siyahllgl)
i~lenen
yada
sevki
mec:. dOn·
sihfi'
gOnahfar.
sihah·
JJ-....
("k" kalln okunur. a. s.)
·sevk ile, gonderme i1e *·Igili.
sevk·i garize: psik:
gidi~,
fro loxodro-
mie.
C L~
(a. s. ve i. sahih'in
J_....
gidi~.
silsile·i adediyye·i miitenakJsa: mat.
aritmetik dizL
seyyid.lil.muhac:irin
(g~enlerinen
simlah
ulusu): Hz.
C){...-:t (a. i.): (bkz: samlah).
sinc:abiyye
"..... 6:L.,
(f. a. i.): zool *sin·
capglller.
~.~
(a. i.):
dogruluk.
sJfat'J asliyye: esas *nitelikler.
100
silsile·i miitekarib: mat. *yakrnsak dizi.
silsile·i nukat: mat. noktalar dizisi.
I
sJddiklyyet
c;cgalan
*dr~gezegenler.
seyyid·i kliinat: Hz. Muhammed.
Muha~med.
azalan
aritmetik dizi.
seyyarat.J siifliyye: /astr. *i~gezegenler, yakrn
*gezegen Ier .
seyylirat'J ulviyye: astr.
c.):
(a. s.) . verem hastallgl i1e *i1.
silsile·i adediyye.i miitezayide: mat.
seyr.i seri': hlzll
ince
fro instinc:t.
sevk ii idare: *yonetim.
seyr·i miinharif: c:ogr. egri
(Cl. L c.: eshiye): 1.
(bkz: slhah).
silli
*i~gUdU,
SoL>_-
deri. 2. beyin zan. (bkz: seha').
fazla,
~ok
sinh·i sinn: anat. di~ ~ukuru.
sinn·i inhilat:.
~okkOnlUk ~agl.
sinni samit: gr. di~ sessizi.
~l-
sinniyye
(a. s.): ["sinnl" nin mU-
sO'-i tefehhiim : fena, yanll~ anla~J1ma.
en.]' (bkz: sinni).
sukala': (bkz: sUkala').
J~,.,......
siper-misal
(f. a. b. zf.) : kalkan
gibi.
siri!jk-bar
sO'-i fohret: kotU tanlnml~lrk, kOtU tanrnma.
.l...Gr
sukut-. hayal : hayal klrJkllgl, dU~ Ylklml, dU~
krrJ kllgl, Umitsizl ik .
(f. b. s.) : gozya~1 do-
J.
sul'a
ken.
ba~rn
(a. L) :
dazl,ak,
sa~ 01·
mayan klsml.
sit
(a. L ve s.): (bkz: sitt).
..:,......,
<L~l.,., (a,
sulbe
siyak-I kelim: soz geli~i.
salabet'den): ["sulb"
S.
Un mUen.]. (bkz: sulb).
~l.:l-l:-
siyaset-name
(f. a. b. L):
ed.
padi~ahlara ve bUyUk devlet adamlarlna, devlet' i~
lerinde ve ha.Jka adafetli davranmalarJ yolunda ogUt
veren, mensur ve manzum. didaktik es~r.
,,:~.,.,
sulbiyye
(a. s. salabet'den) : ["sul·
bt" nin mOen.J, (bkz: su Ibn.
(a. f. b. s.): barl~
sulh-perver),.J.&
subha
~
sufi-vane
vlflara
yakl~,m
Ca. L): (bkz: sUbha).
4.;L~~
isteyen,
(a. f. b. zf.) : rnutasav-
yolda, tasavvufla *ilgili.
soyleyen, fasih
sUhan-ara ).
\; \ IJ~
konu~an,
*barJ~
sulh u musalemet:
ve *baysallrk.
sultan-. iimem: Ommetlerin sultanl.
,...
suhan ara
*barJ~sever._
(f. b. s.) : dUzgUn'soz
(bkz: bellg, suhan-perdaz,
sultan-u,-,uara: ~airlerin sultan!.
sun'iyye
,,:-':-:'
(a. s.) : ["sun't" nln mU-
en.]. (bkz: sun'l).
$uhan-~in ~ IJ~
(f. b. s.): soz getirip
goWren, declikoducu. (bkz: sUhan-Ii'in).
sur'a
donmU~
~~
suhan-dan~I-L='::-"'" (f. b. s.): soz bilen,
gUzel soz soyleyen. (bkz:
sOret-bb
sUhan-d~n).
(a. i.) : gUre~te ekseriya ters
kimse.
jL:-,M)J""'
(a.
f.
b.
s.)
aski
TUrklerde kukla oynatan kimse.
suhan.perdaz jl).1.:.,.;....., (f. b. s.) : dOzgOn,
fasih
da11).
konu~an.
(bkz: belig, sUhan.ara, sUhan.per.
suret-i zahire:
suhan-senc &:.,~ (f. b. s.):
ol~UIU konu~an.
hesapll,
(bkz: sUhan-senc).
suhan-ver ),:..;...."..,
~an.
suret·i mahsusa: *ozel, olarak, *ozellikle, bl·
lerek, bir gayeye dayanarak.
gerUnU~,
fro apparence.
Surname :2) III. Ahmet'in, ~ehzadeleri l~in
1719'da dUzenledigi sUnnet dUgOnUnO anlatan Seyyit Vehbl'nin eseri.
(f. b. s.) : dUzgUn konusuryani
(bkz: sOhan.ver).
*horgUlikaya,
(a. s. ve L): (bkz: sUr·
yan'i).
suhOr-1 flddlyye: kim. arjantit.
suhOr-1 ganemiyye: cogr.
moutonnee (roche-).
1.3.~.r"",,
fro
suhOr-1 riisObiyye: *tortul *kUlte, *tortul ta~,
fro roche sedimentaire.
suz-i dil: 2) genOI yanmasl, gOnOI
sii<leyde
j)~..L....
(a. L): anat.
ate~i, a~k.
kapakli1k,
kapa~lk.
101
si.idfo
sudfe
(a.' L): kapl, g,ri~1
<\9..4_....
antrc.
(bkz: bab, der 1 mahrec~ m';;dhal).
sucHis·j claire: geo. altdlk l fro sextant.
2
sijhan·~ferin j")1 li;..,....
ratan,
(f. b. 5.): soz ya-
sUnai kiiOI: ·ki·m.
secondaire..
ml~
j') l.J~
(f. b. 5.):
sir
SOZI
l.J""'.....
sUlha·
*ikincil alkoll fro
alcool
Sunbiile: 4) Muallim. Naci/nin 1890'da basil'
bir ~iir kitabl.
sunbul·i asafir: (bkz
saklayan.
suhun
(a. L): (bkz:
fat) .
~air.
suhan·raz
..:,..l4."J_
sulehfat
(f. i.) : soz. (bkz: sUhan).
sunne
<C"....
(a.L): (bkz: sUn net ).
sur/at·i inti~ar: yayilma hiZI.
sukker.i hulam: kim. aminoasetik asit l gliko·
kol.
sur/at·i tebahhur: fiz.
,)j'r j"G
sukOn·alOd
(a. f. b: 5.): sUkOnet
*U~iincUr
bugula~ma
hiZI.
si.ireyya (a. i.) :3) asJlml~ avize.
surin (f. L) :1. mak'l't. 2 • gtibek
dolu.
sUlasi kUOI: kim.
tertiaire.
ale).
alkoll fro alCool
surrevi";J.rr" (0./ s.): gobege ait l gobek·
Ie *ilgili. [asll: IlsUrri l1 dir]. (bkz: sUrri).
/
sutOh·j mutevaziye: geo. para lei *dUzlemler.
(a. L): (bkz: sUlhafa).
'~adiye
okuyan l
~iir
~ah:
,
l~' (a.
41,)
5.): 1. gUzel sesle
~arkl
soyleyen kadln. 2. i.-.,kaoln adl.
4) bir ~e~it ney.
,am.1 isra: Mi'rac gecesi.
,amihai unsiyya: anat. *i<;ayabudu 1 fro hypot.
henar.
~amiha.i
~ahid.baz
j4
nayan" :' ogianci
~ahs'l
~ahsi
l
J.Jtl~
(f. b. s.) I'gUzelle oy:
kulampara. (bkz: mahbOb-dost).
hUkmi: *tUzel
beyyine: huk.
ki~L
*ki~isel
Ispat l
*tanlkla
Ispat.
~akavet ":"'Jll;
lfakllclyye
c\:~A.~
et:)iiL~
mUen.]. (bkz: ~akuli).
102
~ane.i
esb: at ka~aglsll ka~agl.
,; (bkz:
hamriyye).
~a/riyyet
.::..!..)... ~ , (a. i.):' fiz., ,kim., anat.
~arablyye
kkdcalllk l fro capillarite.
(I'Ki"
lar uzun okunur.
a. L :) bot. *dUgUn<;i~egjgilierl fro renonculacees.
~akk.1 galsami : zool. ~solunga~ yangt. .
!jakuliyye
fro thenar.
odorat.
C'k ll uzun okunur. a. L) :
~ekavet).
*dl~ayabudu,
(a. i.) : biy. *koklama l fro
J;amme
,ak JL~ (a. L): (bkz: ~akk).
(bkz:
tenar: anal.
$amil.iil.LlIga (kelim.,leri i~ine alan): degerli
*bilginAfyonkarahisar'll Hasan bin HUseyin imadUd.
din'in 1505'te dUzenledigi Fars<;adan TUrk~eye sozIUk.
~a/~aa.pa!j: 2) geo. uir dairenin Kendi *yan<;Clpl uzunlugundaki yay par<;aslnl goren merkez
*aC;11 fro radiant.
(a. s.): [1I~akuliu nin
~ath
ya
e:-h.~
dU~Unceyi
(a. i.) : ed. ciddi bir hissi 'Ie·
mizahi bir eda ile anlatan- ~iir.
~avan.,
dikkat: 1) dikkat edilmesi gereken;
'2) *nemli, orijinal, *ilginl1.
;;avan., hurmet: saygl ceger,
(bkz:
~ayan·,
sayglya
JaY'k.
ihtirgm).
;;avan.• ibret: ibret allnmasl gereken.
;;ayan.. ihtiram: saygl deger. (bkz:
hUrtnet ).
;;avan·, i'timad: itimat
da ay'k, gUvenilir.
edilm~ye
;;ehnaz.,sfahan: muzo HlZlr bin Abdullah'ln
cdvanna gore (XV. yUzyJlln ilk yaml) ;;f(hnaz ava·
zesine Isfahan makamlnl ekleyerek elde edil€m tel"
kip.
J Lr-.t
;;ehr.ban
~ayan-I
deger, itima·
",:I.Jr-"':'
;;ehvaniyye
;;ayan., merhamet: aClnacak, aClnlr.
jl~
laYlk,
(f. b. s. ve i.): Kara·
goz oynatan usttl. (bkz: hayal-baz, ha,yal7, sOretbaz).
;;efe-i hevamm: zool. boceklerin Ust dUda§,
fl'. labre. .
;;efe·i sufla: anat. altdudak.
;;efi.ul.muzn,ibin
Hz. Muhammed.
(gUnahlarJn
)L:.l4.."':'
(a. t.
~.)
bag,~latJclsl):
~efakat).
: babalar hak-
klnda kullanJlan Unvan.
$ehbal': 2) HUseyin Stldettin tarafJndan Istanbul'da *yay,m anmJ;; on be;; gUnlUk bir gazete.
;;eh.~yt
~. ,,-~
bakan,
(a. s.):
f";;ehvani"
;;eker.dehan
j~')..JG
(f.b. s.): . ;;eker
sozlU, tatl, dillL (bkz: ;;eker.guftar).
;;ekki, ;;ekkiyye
~
,5-...:.
(a. s.) : ;;upheye
cit; ;;Uphe i/e *ilgilL
~_...:.
;;ekliyye
(a. i.) : fels. *;;ekilcilik,
fl'. formalisme.
..j){._..:.
/
;;elale
'-.
;;efkat .::...AA-.':" (a. i.): (bkz:
;;efkatHi
~ehre
nin IIjUen.]. (bkz: ;;ehvani).
;;ayan., takdir: takdire deger, takdire
begenilir.
;;eb.baz
(f. b. i.) :
;;ehir bek~isi.
(5: i. C.: ;;elalat): 1. l1a9-
layan. 2. cogr., jeoJ. *l1avlan. (bkz: ;;ellale).
;;em'·i ilahi (ilahi mum): mec. Kur'an'l Karim. (bkz: FUrkan, Huda, Hitab, Kitab, Mushaf,
Necm, NOr, Zikr).
;;em'.i mezar: mezar ba;;Jnda yakrlan mum.
;;emmi': 2) koku alan.
;;ems.i asr: ikindi gune~i.
;;&ms.i cemal: muz. Anonim bir edvar'l Hm-i
musikide *tanlmlanan makam.
(f. a. b. L) : ed. (bkz:
;;emsiyye
~ah-beyt).
<t._..._~
(a. i.
~ems'den)
: 2. ,5.
["~emsi"
;;ehevi c.S -'~ (a. s.): ;;ehvetJl, "'kosnUJ.
;;ehide
o"":r.":' \
(a. s.·ve L) : [";;ehid" in
muen.]. (bkz: ;;ehid),
;;ehire
o...~":'
hir" in mUen.].
"eh.levendaA.ne
T
(a. s. ;;ehret'den): ["~e
(bkz'~
;;ehir).
ell' I "".rr
1'.1 ...:.
(f. b. zf.): boyfu
boslu, guzel genl1lere yakl?lr yolda.
;;ehn.;;ah
hen-;;ah ).
oL~...:.
(f. b. i.):
(bkZ: ;;a·
nin. muen.]' (bkz: ;;emsi). 3. i. zool.
*gunsufer, fl'. heliozoa;res.
~ems.ul.Hakay,k (haki~atler gune;;;) : Hz. Mev·
lana'nJn divanJ (bkz: Dlvan·J Kebir).
;;erab ~I.f'_':' (a. i.): (bkz: ;;arab2 ).
$erare: 2) Muallim Naci'nin l88S't·,: basrlm,;;
bir ;;iir kitabl.
;;erh.i .:nutOn (metinfer ;;erhi) : eskiden Darul·
fUnOn'da okutulan ve *konusu edebi eserleri ;;erh et·
mek olan del'S.
,erike
<t.'-!,r:, (a.
S.
ve i.):
[" ~er7k"
in
mUen.]' (b~: ;;erik).
103
'6rfr&
~er'den): ["~ertr" in
ie>.J...r-:' (a. s.
,erire
mUen.]. (bkz: ~ertr).
a~lklayan
(a. s ~erh'den): ~erh eden,
(I..r.:'
,errah
,1kOfte
<l:i.5:"...:.
,imallyye
(a. 5.): (bkz: ~irret). [as-
nln
(f.s.): a<;i1ml'.
. 4:-1\.:-~
(a. 5.) : ["~imali" nln
mtien.]. (bkz: ~imali).
,iraze: 4) bag, orgti.
II : "~erret" dir].
~,r-:.
,erriyye
(a. s.): ["~ifAhi"
4,...JbLi....:.
mUen.]. (bkz: ~ifahi).
,lhiib·1 saklb: astr. 2) *akanyildlz.
kimse.
ferret
5.): ["~errt"
(a.
nin mU·
en]. (bkz: ·~erri).
,~vket.makrOn ,jJ..J.-o
J.,.::, (a.
b. 5.):
,ir·1 Hakk (Allah'ln aslanl): Hz. Ali. (bkz:
esoed·ullah ).
t<irin.giivar J.Y
.1 ~
~ev·
T
~~:..
••
(f. b. s.): tadl
ho~
alan.
katl!.
f9vl
su
,ifahlyye
ka~lntlsl.
(a. i. c. : e~val): 1. vazodaki
J"....:.
2.
geni~,
,eyh.iillslam
ISSIZ, tenha toprak.
i ~_)1\ i:::'~
(a. i.):
b":'
(a. b. L):
[es·
kiden] ok<;u1ar tekkesinin ba~lnda bulunan kimse·
nin tinvanl.
fey'lyye
~
["~ey'i"
(0. 5.):
nin
mOen.]. '(bkz: ~ey'i).
,azen
J';"";
(C!. L):
anat.
tr<ikea, fro
trachee.
,j t:-..~
(f. b.. i.): aslanl
<;ok
alan yer.
,lrket: 2) ticaret i<;in meydana gelen kuru!.
,ir ti ,ekker (sUt ve ,eker): muvafl k, uygun.
~ii'Vani
I.;'\J~ . (f.
s.): 1. $irvan ,ehri
ile *ilgili. 2. h. i. ~irvanll.
,iryan., cefni: anat.: gozkapagl.
,iryan-, fefevi: anat. dudak *atardamarl.
,Iryani, flryanJyye
~.~"..:., J'~?
(a. s.)
anat. ,iryan (*atardamar) ile ilgili.
si,e-~az
j ~ ~ (f. b. i.): hokkabaz.
~uaat., munkeslre: fiz. klrdan ·","Iar.
,ua.1 mer'i: fiz. gorme *ekseni.
,ibh.i ceyb: flz. sinusoit.
,ibh.1 ceybi: sinusoidal.
,ibh.l kevkeb: astr. ku<;uk *gezegen.
,ibh·1 kiire: astr. *yuvarsl, fro sphero'ide.
,ibhi nalme: zool. *yumu~akcamsilar.
,ibh·i zlll: astr., flz. yarl golge.
,ibh.iil.cild·OI.mii,evvek:
fro echino'ide.
~.J":':
zool.
denizkestanesi,
(a. s.): l. hafif, *ye~in. 2.
~iddetlendirici, *yeginle~tirici.
,Ifahi lmtlhan: *sozIU *slnav.
104
sut+revgan:
=
,uabat•• tedrisiyye: *ogretim kollan.
,ibh·1 cenah: anat. *kanatsl.
fiddi
,ir.i revgan (f. b. i.): [,ir.:
~Irlagan, susamyagl.·
~iristan
Osmanll
Devleti zamanlnda dini meselelerle ~eriat mabkemelerine bakan en yUksek rutbeli din adami, ~eyhis
llim.
,eyh~iil.meydan jl...l:l\
ya1:lJ
~ua-i
merkezi: fiz .. *ozek *1''".
~ua.i
mun'akis : fiz. *yanslyan *1,ln.
fua.j nJsf-, kutr: flz. *yarl<;ap vekt6rti.
~ua·i
va..id: fiz. gelen *1,ln.
fun.i ziyai: fiz. 1,lk *I,tnlarl.
~uara.ii'oi!?amiyye (k';;vkebi): astr. prosydn, fro
procyon.
~ube·1 safa: muzo Maragall
Abdulkadir
Abdtilaziz'in adlandlrdlgl bir makam.
ogll,)
fube-i ,ah.: miiz. Maragall Abdulkadir oglu
AkJdUlaziz'in Su.ltan II Mehmet'e armagan olarak ad·
landlrdlgl bir makam.
taharrus
~ufeyre
(a. i.):
2:001.
,uOr nuvesi: fels. *bilin<; ocagl, fro foyer de
la conscience.
nemf.
(bkz: ~Ufey·re).
~uhum-I
~u'm
ma'deniyye: mineral yaglar.
(..:.
,ufeyre
o~
(a. i.): ~eamet, ugursuzluk.
~ura'YI askeri: *sUel *danl~tay.
~umuli
~ura.yi devlet ba,m~ddeiumumisi : huk. ba~ka·
(a. i.):
bot. nemf, fro
(a. s.):
*kaplamll, fro
~ufeyre).
nymphe. (bkz:
extensif.
nun *sozcUsU.
~Ora.yi devlet muddeiumumisi:
huk.
~umuliyyet
kanun
*sozcUsU.
~uOri
~uOra
.:::..:'.,_:-
(a. i.):
fels.
*kap-
lamlillk, fro extensivite.
(a. s.):
(,$).,....::
~uurla
~ur,uriyye
*ilgili,
.{,.).,~?
(a. L) : zool. *serc;;e-
giller.
ait.
T
taab-I zihni: psik. zihin yorgunlugu.
taadul·i zaman: ast'r. zaman *denklemi, fro
tabi'·i mutezayid : mat. artan fonksiyon.
equation du temps.
(a. f. b. L): yemek
sa'ionu.
tabaat
tabi'·i. musellesati: mat. trigonometrik fonksiyon.
tabiiyyet·i mutek~bile: sosy. *baglnla~ma fl'.
interdependance.
ta'dad ve tasnif: mat. saylm ve dokUm.
.:::..d~k
(a. L): (bkz: tlbaat).
tababet·i rOhiyye: ruh hekimligi, fro p,sychiat.
rie.
tabaka·i harici i edimme: anat. *dl~derL
tabaka·i kitabiyye: bot. *dogurgan *doku.
ta'dilen
"',I
..lI-~..La!
degi~tjrerek,
ta'dil·name
( .. t~..w
(a. f. b. L): de9i~ik-
<\;l;. ~
(a. f. b. L):
Iik *onergesi.
tabaka·i muhatiyye: biy. mukoza.
tabaka·i munza,mme: anat. goz '" sUmUksel za·
(a. zf.):
degi~tirilerek.
tagyir·hane
i<;ki
imalathanesi.
rI.
tabhiyye
(_...;...1
(a. i.): pi~irmek veya
pi~irilmek Uzere birine verilen UCrEt, pi~iri-nelik.
tabib·i adli : huk. adl! tip i~leriyle vazifeli doktor.
tahaddiisiyye
~~.
(a. 5.) : ["tahaddU.
·s7" nin mUen.]. (bkz: fahaddUsl).
tahaffuz'l kudret: fiz. enerjinin saklanmasl.
taharri memurl.l: sivil polis.
tlibi'·i asemm : mat. *orandl~1 fonksiyon.
tabi'·i gayr-I cebri: yUksek fonksiyonlar, fro
fonctions transcendantes.
tabii Istlfa: zool. "'dogal *se<;im.
tabii intibi: jeol. *fiziksel iz, fro empreinte
physique.
taharrijf
....J ~tt..
(0. L): ksapm<;, fro aber-
ration.
taharrukiyyet-i nuve: biy. karyokinez, *arac;;11
*boIUnUm.
taharrus: biy. irkitme, irkiltme, fro irritation.
105
tahassul
tahsil-i ibtidai: *i1kogrenim.
tahtani fevkani: altll ustlu.'
tahassul: 2) fels. ureme, uretme, fro repro.
duction.
taha~~ub '-'~. (a. i.) : odunla~ma.
tahavvul i ~ems: astr. gecelerin uzamaslndan
klsalmaya (22 arallk), klsalmadan uzamaya (22
haziran) donmesi ve donme zamanl, gun donumu,
fr. solstice.
<.S~ ..l.:l
tahdidi
(a. s.): *slnlrlaylcl, fro
limitatif.
4~
tahfifi, tahfifiyye
I>
j:~"
tahini
(a. s.) : tahin helvasl
tilhire
,,~u..
(a. s. taharet'del1) : 1. C'ta-
")Jrb
tahure
(a. s. taharet'den) : ["ta-
hOr" un muen.]. (bkz: tahOr).
)..J~J.?
tahvil·dar
(a. f. b. s. havl'den) :
tahvil sahibi.
tahvil-i duyun: bore;
4.-.\.
taibe
degi~tirme.
(a. s. 'tevbe'den) : ["taib" in
'muen.]. (bkz: taib).
rel1~in-
de alan, tahin rengi, koyu saman rengi.
(a. it.): astr.
ayalt!.
(a. s. hif-
fet'den): 1. hafifletmeye ait, hafifletme ile *ilgili.
·~,..,k
\.S-
.)...1\ \ .::,.?-
taht-el·kamer
4:lJ~
taife
(a.~.
tavaf'dan): ["taif" in
muen.]. (bkz: taif).
takabbuz-, kaib: biy. yurek kaslntlsl, fro sys·
tole.
hir',' in muen.]., (bkz: tahir). 2. i. kadln ad!.
takdimen
("k"
tahkika
lar kalln ve uzun
-"..-/-
a.
okunur.
f.) : gere;ekten, (bkz: hakikaten, sahihen, rahkikan). J
tahkikat-J evveliyye: on soruHurma.
tahkiki,
tahkikiyye
~#.
ara~tlrma
hakk'den) : tahkikat,
4JJ.?·
tahlili, tahliliyye
G
G
J:A.?·
J:.~-...?
(a. i.) : kim.
humuzlan-
tahrir hey'eti: yazl *kurulu.
tahrir i beyyine: h~k. yazdi iptal *belgzleri.
tahriri imtihan: yazdi *slnav.
tahsiliyye
106
v~ya
takdiriyye
4...1:..a.?- G
J~ (a.
irat ile *ilgili.
4.>• .1.
(a;, s.): ["takclir" in
J.A.t
takdir-kiir
i.) :
(a. f. b s.): begenip
alkl~layan.
taklm mukavelesi: toplu sozle~me.
Takib: 4). (bkz: _Tahrib-j Harabat).
taklib: 5) kim. *cvirtim, fro inversion.
taklidiyye
4;, ..L:lA.,.-
(a. s.): ["taklldi"
nin muen.]. (bkz: taklldi).
-----
Tahrib-j Harabat: Namlk Kemal'in, Ziya Pa~a'nln Harilbilt adll eserine kar§1 tenkitlerini ihtiva
eden eseri. (bkz: Takib).
tahsili,
takdim-i i'tidaleyn : astr. *devinme, fro preces-
(a. s. hall'
dlrma, oksitleme.
tahsil ile, vergi
tadkim
muen,]. (bkz: takdirl).
den) : tahille ait, tablil ile *ilgili, fro ~nalytique.
tahlil-i asH: kim. *asal analiz, fro a~alyse im-,
mediate.
tahliye.i clerOn: Melamil;k'te gonullerde yalnlz
Allah adlndan ba~ka' bir ~ey blrakmama.
. tahmiz
1.
sion.
(a. s.
ile *ilgili.
J:i,c·
(a: zf.):
ederek, sunarak. 2. one gee;irerek.
takdimen muzakere: *ol1celikle konu~ma.
takriblyye
<\::v•.).a.,.
(a. s.) : ["takribi" nin
muen.]. (bkz: takribl).
takribiyyet
.a.,.
.;....i,
...
.)
(a. i.) : fels. *yakla~.
tlrJm, fro approximation.
takyi'dat
...:"\...l.•..A,,.
(a. i. kayd'dan. takyid'in
c.) : kaYltlamalar, klslntdar. (bkz: takyid).
talab
u
':J~" (f. i.) : gol, buyuk havuz.
tavr
o\Al:.J1
talE}b·name
(a. f. b. i.)
(a. s.)
hareket
1. korpe,
ya~, taze. 2. yumu~ak hkmek].
kagldl.
tal'i
tariyy, tariyye ~..Jk G<"£..Jb
istek
ij
~l'.:.
tarz I faaliyyet:· i~leyi~.
tarz-I hareket: tutum.
tarZ-J te~kil : kurtulu~.
tasavvur·1 Sazec: psik. "ilksezi, fro apprehen.
(a. s.) : anat. <;i<;ektozuna ait,
c;i<;ektozu ile *ilglli. [mOen,: "tal'iyye"].
tali encumen: alt komisyon.
taliha
J.lk
sion.
(a. s.) : ["talih" in mOen.].
tasavvut-J elektriki: fiz. elektrik tlnlamasl, rezonnnsi.
(bkz: talih).
tasdiki,
tall mahrut: cogr. *ekkoni.
ta'lim.gah
cU~:}.i
(~,
f. b. i.):
tatbikf
tasdik-name
olarak *subay *adaYI yeti~tirilen ordugah,
de
Ta'lim·i Edebiyyat: Recaizade Ekrem'in 1880'edebiyat *bilgilerine dair bir eseri.
tamam-I miimass: mat. kotanjar').
ta'sir-hane
tasviri
(a. f. b. s.) : tamburi,
Tanin: 3) 1908'de Muammer N~ili taraflndan
Istanbul'da yaYlmlanml~ gOnlUk bir g3zete.
ed.
te~bih'in
unsurlarlndan
mu~ebbeh ve mU~ebbehUn bih'e mU~tereken veriler,
ad.
¥")\'"
(a. f. b. i.) : tohu'm.
ta;;tir
tatbikiyye
(a. f. b. i.) : tarih *ozeti.
tarih·i miihmel : ed. noktaslz harflerle
len tarih. (bkz: tarih-, s~de).
tarih-i sade: ed. noktaslz harflerle
tarin. (bkz: tarih-i muhme ).
(a. i.) : ed. 1. bir gazelin
<\M.L.b"
(a. s.) : ["tatbiki" nin
l11ue~·.]. (bkz: tatbiki).
ta'til-i fa'aliyyet·: c;:all$l11ayu ara verme.
du~urulen
tatminkar
(u. f. b. s.) : gonOI
kandlriCl, doyurucu.
t&tyiben
tarik-i kaza: huk. yargl yolu.
(a. s.): tasvire ait, tas·
du~urO
Tarih·i ~ahi (~()h tarihi): astl adl "tevarih-i
$Shi fi-I-Ehadis-il ilahi" clan' ve XVI. yuzytl *bil·
ginlerinden Ibrahim adll bir zatln yazdlgl, yaratlII~tan Hud Peygambere kadar gec;:en *olaylarl anlatan tarih.
tarik bedell: vol vergisi.
<..£y",..ai
beyiJleri araslna aynl vezin ve kafiyede manaca da
uyu~acak $ekilde uc;:er mlSra ilave 8tmc. 2. Bu $e· .
kilde yaztlml$ menzume. (bkz: te$tir).
tarh-I tenasiibi: mat. iskonto.
tarih~e -
ea. f. b. i.): (pet-
virle *ilgili, fro descriptif.
Tasvir-i, Efkar: $inasi taraflndan Istanbul'da
yaYlmlanml¥ bir gazete.
tarafeyn: 2) mat. yanlar, fro extremes.
te~bih
4.4A..al
l.arin ezilerek vag C;:lkartldlgl atolye.
tambur <;alan.
tarafeyn-i
~~
tasfiye..hane
(a. s. tama'dan): ["tami'"
J j~-,~:1
b. i.): *ger·
101) *arltma veri.
in mUen:]. (bkz: tami').
tanbur-zen
o\A ~ ..I...al' ( a. f.
<;ckleme kagldl.
bastlml~,
tamia
tasdiklyye c\";' ,)..al , J~..I...ai (a. s.)
tasdika ait, tasdikle *ilgili.
fU'
r:~:hi
(a. Lf. tayyib'den)
~
go-
alarak, gonlu hO$ ederek.
tav'-. bi-nefsihi : fels. kendiliginden, ic;:inden fro
spontane.
ta'vizi
commutatif.
tavr ii hareket :
(a. s.): fels. *odOnlU, fr,
gidi~,
*genel tutum.
107
tlllvsif·1 feleklyytit
tavsif-i felekiyyat, tavsif·1 sema: astr. Oranografi.
tecalUs
~lf-
(a. i.) : bir mecliste bulun·
ma, bir arada toplanma.
tayia
d..,,!f1,
(a. s. tav'dan)
tecazub: 2) psik. *duyguda?llk; fro sympathie.
["tayi' "
nin mOen.]' (bkz: tayi').
ta'yini
J:-~
)J.J~
teceddud-perver
(a. s.)
fels. *belirleyen,
".J.l
(a. f. b. s.) :
yenilik tarafllsl..
fro determlnatif.
tecelli.gah, tecelli-geh
,.
-
I;?-
'lA:lf , cl)..:lf (a. f.
ta'yin-i cihet: fels. *yoneltim, fro o:lentation.
b. i.): tecelli veri, gorOnme veri.
ta:yin-j mikdar: kim. *dOzem, doz *belirtimi,
te'cil·i duyOn: bor~larln tee iii , *ertelenmesi.
tecnis-i hatt: ed. telaffuzlarl ve bazl harfleri
ayrl fakat yazdl?lari Arap harflerine gore benzeyen
kelimeelrle yapdan cinas. [muhabbet, mih~et.. gibi].
tecnis·i kalb.: ed. harfleri sondan ba?a dogru
ters okundugunda meydana gelen diger bir kelim~
i1e yapdan cinas [mar, ram gibi].
fro dosage.
ta'yinli izafet terkibi : gr. *belirtili isim taklml.
ta'yinsiz izafet terkibi: gr. belirtisiz isim taklml.
Tayyibe (a. h. i.) : 2) Hz. Muhammed'in, an-.
nesi Amine'ye verdigi bir ad.
*i~lem, *i~erme, fr~
tazammun: 3) fels.
prehension.
taze-rOy
gOle~.
loS j)
c jL-
com·
(f. b. s.) : gOler yOzlO,
(bkz: basim, besim, bessam).
taze zeban
J~j
c)-
(f. b. s.): "taze dil-
Ii": yeni ve duyulmadlk. gOzel sozler soyleyen.
ta'ziye·name
~V ~j..r
tecni's-i mutarraf: ed. sen harfleri degi?ik iki
kelimeyle yapdan cinas. [cam, can .. gibi].
tecnis-i mukerrer: ed. cinas" kelimelerden
ikincisinin, blrinci kelimenin sonundaki hece i1e
aynl olmasl sOretiyle yapdan cinas
[feryad-yad ..
gibi].
tecnis-i 'T'urekkeb : ed. cinasll kelimelerden bi·
rinin mUrekkep olmasl sOretiyle yapdan cinas [bahane, baha ne? .. gibi].
tecnis-i nakls :ed. (bkz: cinas-I nakls).
tecnis-i tamm : ed. (bkz: cinas-I t§mm).
tecribe-i kalem : deneme.
(a. f. b. i.): ba?"
sagllgl clileyen yazl, mektup. (bkz: ta'ziyet-name).
tazyik-i canibi : fiz. yana
tazyik.i derOn'i: fiz.
tazyik.i hava: fiz.
*basln~.
a~lkhava
d.-:..;l
tecribiyye
*i~basln~.
(a.
s.)
["tecribi"
nin mUen.]. (bkz: tecribi).
*basinci.
tazyik-i vasati: fiz.ortalama
.;l
tecrubi ..J•
*basln~.
teadOI·i zeman: astr. zaman *denklemi.
tedahhum
teakus: i. 2) *terselme.
teakus·i avarlz: cogr. *terselme; yer
?ekli
*terselmesi.
(a. s.): (bkz: tecribi).
("%.:::;
(a.
i.
dahm'den):
anat. irile?me, kallrila~ma; ~i~kinle~me.
tadahhum'l nihayat: anal. yanlar *irilimi, fro
acromegalie.
teakus·i suhOnet: cogr. slcak"k *terselmesi.
tedbirat
tebdjJ·i mevzi': yer degi?tirme.
tebdil i ~ekl: ?ekil *degi?imi, *donU?Om.
tedevvur )J.J.,,-
telrerri' ': 2) *aklanma, arlnma.
tebezzur ) ~i (0. i.) : bot. sporlanma.
tebhir·hane
evi, etav.
108
4>'\';" ~
(a. tedbir'in c.) : (bkz:
tedabir ).
(a. i.) : yuvarlakla~ma.
te'dibi, te'dibiyye
<\::"_,,r~_ It -st,,\;
(a. s.) :
tedip ile, terbiye ile, edeplendirme i1e *ilgili: Mu.
(a. f. b. i.):
bugu
cazat·1 te'dibiyye: terbiye edici, edeplendirici ceZi;jlar.
tenstkat
teefris hey'eti azasl: "6gretim "uyesi.
tekris
tedrisi, tedrisiyye<\:-u-\'-',",~)-\'-(a. s. der-s'·
JA t~
(a. i.) : 1. temele
(a. s.) : fels.
tela~
"du~uncel,
~/t~
teessuri, teessuriyye
(,
t>Jt~
J')U
":"t/L-
teessuriyyet
teleHuf
(a. s.) :
(a. i.): 1. kederle
(u. i.) : fels. *duy-
r~lA;
tefahum
rAJ-
tefellum
IifiWdan): lifaflanma,
temdid: 3) kim. sulandlrma.
tefazul'J iktidar: fiz. potansiyel fark,.
bo~alma
(a.
temdin~..L'" (a. i.): medenile~tirme.
(a. i. fehm'den) : al;1la~ma.
tefdr hanasl :cogr.
uA.lj
tel kin bi-nefsihi : psik. kendine telkin, fl'. auto.suggestion.
gululuk, duygulanma hali, fro affectivite.
temerkuz : 4) kim.
*cleri~me, .fr.
concentration. '
temerkuzi zerrevi: kim. mofekuf *deri~mesi,
fro concentration .moleculaire.
havasl.
ternermur: 1. 2)
(a. i.) : bot. mantarla~ma
*bile~im.
temermur-j ziya-YJ kevkeb: astr.
J:Ur
(a. i.) : jeol.
*dilinim,
fro
clivage.
tefsir.i hendesi: mat. geometrik *yorum.
tefviz-i salahiyyet: .huk. *yetki verme.
.;l(-\,:.lf·- (a. f. b. s.) : korkuta~,
tehdid·kar
gozdagl veren.
t~heyyuc
kabiliyyeti: heyecanl ill k.
Jl:......) ~-
tehi-destan
elibo~lar,
(f. b. i. tehi-dest'in
zugurtler.
tekaza: 3)
ba~a
*olu~masl.
temsili te;;bih : ed.· benzetilenfe benzetmefik
araslndaki birden fazla 6zellikleri slra ile anlatrlarak yapilan te~bih.
tenasub·i muayyene kanunu: kim. sabit oranlar kanunu.
tenasul . binefsihi: biy. kendiliginden tUreme,
~:Ll;.,-
(a. 5.): ["tenasull"
nin muen.]. (bkz: tenasiili).
tendde c~~~
(f. 5.):
buru~mu~.
teneHur: 2) mec. soguma.
olu~masl.
tekke i murgan (klJ~larin tekkesi) : Suleyman
Peygamber'in kurdugu tekke ki, yilda bir defa ku~
far burada toplanrr ve yedi gun mec;hul bir verden
gelen ~,jyeceklerini yerler.
(a. 5.) : mecbOri, *yukum·
. teneffus bi I-heva: havall *solunum, hava lie
*solunum.
tenefftis':i dlcli : biy. der: *solunumu.
teneffus·i kasabi: biy. trake
respiration tracheenne.
tenkidi
~~:l;.;'
*solunumu, fro
(a. 5.) : *ele~tirimsef, fro
critique.
10.
tekrir·i merdGd: fels: *geneleme, fro tautologie.
temessul-i klorofili: bot. klorofil *6zumlemesi.
temevvuc-i derya : denizin dalgalanmasl.
tenasuliyye
tekevvun-i ezrar: zool. tomurcuklanma, fro boo
urgeonnement.
tekevvun·i meni: biy. sperma
*bile-
tenasul-i mutevali: biy. metajenez.
kakma.
tekevvun-i beyz : zool. yumurta
*1~i1
~im.
tenasUl·i cediel: bot., zool. yenilenme.
tehzib: 2) c;ocugu adam etme.
teklifi
karl~lk
f:lurunup sarlnma.
fels. *duygusal, fro affect.if.
c.) :
koy-
acele. 2. kaygl, tasa.
fro ideal.
teflik
ta~
telafif-i hlsan-ul-bahr:. denizaygl,l klvrr mi.
den) : derse ait,dersle *ilgili.
teemmuli
I./"t.)C
ma. 2. Tanrr'ya vakfetme, takdis. 3. ithaf.
terafuk: 3) fels.
*ko~<lllk,
fro concomitance.
tensikat: 2) fazla memuru j~ten C;lkarma.
109
ter~kTm~
terakime
"•.s-l.:·
,-,s:. l....:=.i
tesaub
(a. i. tUrkman'in c.) :
(a. i.): inat etme; dik-
TUrkman'lar, TUrkmen'ler.
ba~lillk
terakumat-I sahiliyye; cogr. klyl ylglntlSI, klyl
ck)lgusu.
tesbit-i hatlrat: psik. *angilarln *saptanmasl,
fro fixation des souvenirs.
terane: 3) tekrarlana tekrarlana usan<; verici
bir hal alan. ~oz.
ler.
)'G::.~..:.
.terbiyet-kar
etme.
te'sirat-I dahiliyye: cogr. *i<;etmenler, *i<;etki'
te'sir-i heva: fiz. hava *devinimi.
te'sir-i kimyevi: kim. *kimyasal *etkinlik.
(a. f. b. s.): *egi·
te'sir·i ziyii: kim. optik aktiflik.
tid.
teslim teselHim: alma verme.
Terceman : 2) XVI. yUzyil dil ve din *bilginle·
rinden Ankarall ptr Meh~et bin Yusuf'un 28 bo"
lum Uzerine 3 cilt olarak i dUzenledigi Arap<;adan
TUrk<;eye sozlUk.
Terceman-ul-Esrar (slrlann tercUmanl): (bkz:
lisan-UI-Gayb) .
Terceme-i KanOn·ul-Edeb: MUstakimzade SUleyman Sa'dUddj'n Efendi'nin 1769'da "kanun-UI·
·Edeb f)·Zabt-1 Kelimat-il-Arab" adll Arapsadan
F1lrs<;aya asllndan Eisine-i SelBse adlyle <;evirdigi
sozlUk.
Terceme·i Manzume: ~inasi'nin Franslzca'dan
yaptlgl ~iir tercUmelerini ihtiva eden ve l858'de basilml~ bir eseri.
Tercuman-I AhviH: Agah Efendi tarafl ndan I'S·
tanbul'da' yaYlmlanml~ bir gazete.
Tercuman·1 Hakikat: Mehmet Salih taraflndan
Istancul'da yaYlmlanrnl~ bir gazete.
terdid cumlesi : gr.
*ikircil
cUmle,
<;atalll
cUmle.
~
(f. i.) : turfanda meyva.
Tervih ul·ervah (ruhlarl rahatlandlrma): Ahmedi'nin tlbba dair mesnevi ~eklinde yazllml~ bir
eseri.
(a. i.): (bkz: taslit).
e:-.):2._i
(a .. j,): (bkz: tastih).
,,:.~.)L..d
nin mUen.]. (bkz: tesadUfi).
110
(a. -s.).: ["tesadUfi"
*egrisi.
te~iirukiYve
(0. i.): fels. *<;ag·
r1~lmcillk,
Fr. associationnisme.
te~bih.i cem' : ed. benzetmeligi
olan
birden fazla
te~bih.
te~bih-i
mefruk : ed. benzetileni ve benzetmesoylenmi~ olan te~bih.
te~bih.i melfOf : ~d. benzetilen ile benzetmeligin birbirinin ardlnca soylendigi te~bih.
te~bih.i mufassal: ed. aYrintill benzetme, yaoi 4 urisurun da kullanJldlgl te~bih.
te~bih.i mucmel : ed. klsaltllmq;
benzetme,
yani benzetme yonU soylenmeven te~bih.
te~bih-i tafdili: ed. benzetilen'in benzeyenden
da:1J mUbalagal1 olarak anlatilmasl ["Bu adam til·
kiden daha kurnazdlr" gibi].
te~bih-i tesviye : ed. benzedleni birden fazla
ligi van yana
te~bih.
te~ehhi.ib
':-"t"~i
(a. i.) : fiz., kim. *ak·
korluk, fro incandescence.
tee~kkiJIiit'l bahriyye: jeol. *denizel *olu~uk,
fr. formation marine.
te~ekki.il-i berri: jeol. *karasal *olu~uk, fr
formation continentale.
te~ekkul.i
kabli:
biy. onolu~, fro preforma.
tion.
te~kil
te~rihi
tesadufiyye
*e~yUkseklik
tesviye ruhu: fiz. hava kabarclkll *dUze<;, kabarclkll *dUze<;.
olan
tervend ~'J.J
.k.:Lr
tp.stih
tesviye munhanisi: cogr.
terkib-j kimyevi: kim. *kimyasal *birle~im.
te:rkib·i saba: muzo KI r~eh irl i Yusuf'un edva·
r1nda (XV. yy.) 44. terkip olarak "tanlmlanan
makam.
teslit
liihikasl: gr. *yapl *eki.
i.S~.J~i
(a. s.) : te~rihe, anatomi·
ye ait, te~rihle, anutomiyle *ilgili, fro anatomique.
te!frii masuniyyet: *yastlma *dokunulmazllgl.
turab-I nebit1
te~vik.kar
..i~.~l (a. f. b.
*istek·
5.)
lendirici, ozendirici.
J~.j
tezyini
(a. 5.) ; susleme ile *ilgili,
bezeme uzerine olan, *bezeksel.
tetabuk·. gayr·i mutevaf.ka: jeol. *uyumsuz
ayk1rl *katmanla~ma, fr.' stratification discordante.
tetabuk·i mutevaflka : jeol. uygun *katmanla~·
ma, fro stratification concordante.
tetimme.i hatlrat kanunu: psik. *Wmceleme
kanunu, fro loi de redintegration.
teveccuh.i ~ems: bot. *gUneyonelim, *gUne-
t.fl·. nadan : cahil, toy c;ocuk.
*katmanla~ma,
)~7" y..
(a. f. b. 5.) : gonUI
tev/em: 3) jeol. ikiz, fro macle.
(bkz: ti.
(f. b. 5.): gozu keskin,
<L.J•..i.1..
(a. 5.) : [lIrufeyli" nin
mUen,]. (bkz: tufeyll).
u~ne:
zoo I. yosun hayvanlarl.
tufeyliyyet
tevettur·i sathi: Hz. *yUzey*gerilimi.
(a. i.):
*asalaklik,
fr. parasitisme.
tevezzu': 3) cogr. da£1ill~, fro repartition.
tevfik
(a. i.) : elc;:lIikle yollama.
tuffah·1 ademi: ademelmasl.
d..::y.
(a: zf. vahdet'den) : biro
Tuhfe.:-i ASlm (Aslm'ln armaganl) :. Mutercim
ASlm&1n Arapc;adan Turkc;:eye ~anzum sozlu~u.
tevhid.i irfan: Tanrl'nln birli£1ini kabulden ge-
Tuhfe-i Vehbi (Vehbl'nin armu£1anl): Sunbul·
zade Vehbl'nin Farsc;adan Turkc;:eye manzum sozlu£1u.
r...L..>O;
tevhiden
le~tirerek.
len *bilim.,
fro
~! ~i
tiz.bin
tufeyliyye.i
ok~aYlcl.
(f. b. i.)
c;:ok iyi goren.
tufeyliyye
do£1rulum, fro heliotropisme.
teveccuh·kar
<\J't;. )-:-"
tlmar·hane
mar-hane ).
tevhid.i mahrec: mat. *paydalllrl *e~itleme,
au meme d~nominateur.
r~duire
tevhid.i tedrisat: *o£1retimin tek hale getiril·
mesi.
Tuhfet·ul·Kibar fi Efsar·il·Bihar (deniz seferle·
rinde buyuklerin arma£1anl) : degerli *bilgin Katip
C;elebi'nin denizcilige dair eseri.
tul dairesi: astr.
me~idyen.
tOI·i rakkas: fiz. Sarkacln boyu.
te'vilen
"')Au \~
(a. zf.
meal'den):
te'vil
ederek, sozu c;:evirerek.
te'v"!'
• I
II
15. J
t"
(a. s. meal'den):
te'vil ile
tulUat: 2) yazdi olmaYlp ana hatlarl onceden
tespit edilmi~ ve sahnede oyuncular taraflndan ya·
p:lan nUkte ve ta~litlerle, tamamlanan oyun.
tulU·i kamer: aYI n
*i1gili.
tevsi.i me'zuniyyet : huk. *yetki geni~li£1i.
tevsi·i tefsir:
geni~letici
tevzii adalet : S?sy.
ce distributive.
ule~tirimli
~ems: gune~irr dogu~u.
tulu·i
yorum.
turabiyye
ada let, fro justi-
do£1u~u.
<L.:,.I.;
(a. i.) : zool. kara' kap.
lumba£1alarl, fro testudo.
turuk
I
ihtilatiyye: cogr.
*eri~im
yolu.
tezayud: 2) c;:o£1alma, artma.
tezekkuri
($.)1·
(a. 5.):
*oyla~lk,
fro
tezelzuli
tutiyye
el.::"y
(a. i.) : bot. *dutgiller.
tuyur.1 asafir (flrkasl): zool. otUcu
deli~ratif.
*depremsel, fro
se'ismiqu~.
tezkiye varakasl : *arltlama *belgesi.
tuyur.1 cariha·i leyliyye
~
ku~lar.
zoo I. gece Ylrtlcdan.
tUrab'l nebati: 1) bot. humus; 2) *bitkisel
toprak.
.111
u
ucileten
"'.6Jl~
(a. zf.) : (bkz: icaleten).
4.:'\/
umramyye
(a. s.):
["umrahi'
nin mOen.]' (bkz: umranl).
cl....U\
ufklyye
(a. s.):
["ufk7"
nin
",,·li:-.Jr
umum·hane
mUen.]. (bkz.: ufk7).
ukadit.1 ha;;viyye: anal. *h;organ sinir dLigOm-
(a. f.-b. i.): *genel.
ev.
umOmi mutabakat: *genel uygunluk.
leri.
ukde-i nuhi·i ljevki: anat. omurilik *sinir dO·
umOr·1 cariyye: gOnlUk
gOmO.
($~ .J_
unkudi
":.J..\~
ukdeviyye
(a.
s.):
["ukdev7"
"".L~
(a. s.):
["ukdi"
~
okunur.
($~
unsuri
(a. s.):
*elemansal, *oge·
sel.
(a. L) : dOgOmeOk.
urf
4,..~Ji
Oklyye
uzun
'unsur'l savt: gr. ses, fonem.
nin
mOen.]. (bkz: ukdl).
ukeyd
("Ku"
a. s.) : 1. salklm gibi. 2. bot. *salklmsl, fro gr~·
peux.
nin mUen.]. (bkz: ukdevl).
ukdiyye
u
i~ler.
Jv"
(a. i.): (bkz: crf).
(a. L): 1283 gr. Ilk es·
ury
ki bir aglrllk clC;;UsO.
($/'
(a. L): C;;lplakllk. (bkz: bO·
rehne.gi) .
olOfeciyan
jL:ot\9p
(a. L): ulOfeciler.
t:.~\
usbu'
ulOm i ameliyye: tarih,
ilm-i nOeOm gibi ilimler.
cografya,
hendese,
useyb ,,:",,~..;:.e. (a. i.) : anat. alantoit.
ulOm·1 hikmet·i tabiiyye: fiz. *fizikbilimleri,
*fizikbilgilerL
ulOm·1 zahire: medrese i1imleri dl~Jnda kalan
ilimler.
(a. i. e. : asabi') : anat. par-
mak.
usfOr
;Jit..a~
(a. L e. : asMir) : serc;;e ku·
~u.
usOI·i terbiye-i meva~i: zir. zooteknL
(a. L ulOfe'nin c.):
ulUf
(bkz :
usOr
uIOfe).
;~
(a. L Clsr'ln c.): *yUzylllar,
(bkz: a'sar).
ulUvv·i neseb: soyu sopu yOksek.
uzv·i hiss: *duyak.
umki
J-.r
(a. s.): derinlikle *ilgili.
uzvi sahra: jeol. *organik kOlte.
umki sahra : jeol. derinlik kOltesi.
uzv·i ziika: anat. t~dalrha *organr.
umklyyet.::..:A.r
uzviyyet: 2) *organizma.
112
(a. L) : derinlik.
u
o
J
unbObe·i glrbaliyye:
*eleksi boru.
(f. e.) : (bkz: vel.
uf'Olevi terbiye: ped. *gorevsel *egitim, fro
.sducation fonctionnelle.
anat.
kalbur
damar,
unbObe·i taPiyye: bot. *e;ie;ektozu borusu .
ufOI-i na·be hengam : gene; ya~ta, e;all~abilecek
birhalde iken olme.
unnab ~~
(a. i.) : bot. (bkz; unnab).
ulOf: 2) [Arap harflerinin ilki ve Allah keli·
mesinin ilk harfi olan "elif" in c.l: birler,' tekler.
unnabi J.l.:~
(a. s.): (bkz: unnab'i).
ulOhiyyet :
hiyyet).
Urnmehat
I
ummiyane
Umm'i olana
;'
~ }\
(a. i.); (bkz:
uto-
biyye).
ussi
kUtUb: aAa kitaplar.
<\).
\5.... 1 (a. s.) : mat. *iistel, fro expon.
entiel.
L...\
yakl~acak
(a. i.); (bkz; unna-
unnabiyye
(a. zf. Umm'den):
ustOrevi
yolda, iimmke.
umm·ul-hatt: (bkz: iimm-iil-hutOt).
Umm·UJ.huIOI (sirkede bulunan
anasl) : %001. midye.
tS.'J ,h...,\
(a., s.) ;', ustOreye ait,
ustOre ile *ilgill. (bkz: OstOre).
kurte;uklarln
ustuhan·bend
""':..;\;\,,:::...:.... \
(f. b. ,i.): klrlke;l,
e;lklke;l.
umm·UI·hutOt (hatlarrn i!nasl) : bOWn yazl e;enesihten e;lkmasl dolaylsiyle nesihe verilen ad.
*anagoze, fro celluleUmm UI·hucre: anat.
-mere.
O,ne-i sukkeri fasilesi : bot. laminer.
~itlerinin
uzeyn.i kalb (kalb kulake;lgl) : anat. atriyum.
uzn·i vusta: (bkz: uzn-i mUtevass It).
uzn·ijl-bahr (deniz kulagl) :
~ooJ.
deniz kulagl.
v
vlic:ib Uil.ihtiram: *saygldeger.
vac:ib UI.ittiba' (olmak):
vahid.ul·hadd: mat. tek "teriml!.
huk. baglanmak.
va'd·i tehi: bo~a soz verme, oyalamak ie;in,
verine getirmeyecegi halde, sOz verma.
va'd·i vuslat: kavu~ma, bulu~ma so~ii verme.
vahid-ul·ma'n&: tek manalJ, *tekanlamll, fro
ulUvoque.
vak'a·nuvisan
(a. f. b. 'I.
vak'a-nuvis'in c.) : eskicJen resmt devlet tarihc;ilerl.
(a. i.) : fels.
vahdeti
*birciiik,
Fr. monisme.
vahdet·i inbisat: fiz. *genle~me *katsaYlsl.
vahidiyyet
~t..b.\"
(a" I.) : birlik, teklik,
bir olma, tek olma, fro unic:ite.
F.8
vakf (a. I.): 5) gr. 8ra~a bir
sonunu harekesiz olarak okuma.
kelimenifl
v.,kf ale t.amme ..... t..HJe- d,.ijJ huk. frkamu ya·
rarlna yapllan vak.f.
113
\
vakfe-gir
duraklayan.
vakf-, fariza-i ~er'iyye (Uzere) : huk. bir kimsen'n hJjatta iken bir mallnln g.alle (gelir) sini
"fari'za-i
~er'iyye
~er'l
(
hisse, pay") dive evla-
dina vakfetmesi.
vakf li-s-sebil:
vaklf.
Vak,a: ~) Aziz Mahmut HUdayl'n'n ~eyhi Uf-
yolda.
vakt-i kerahat : ak~amcJlar araslnda
soylenen i<;:kiye ba~lama zaman!.
vala nijad
~ lj )lI J
(f. b. s.)
~aka
cIJ IJ
(f. b. s.) : naslb, bah-
bagl~layan.
vaz /-, ict;ma'
(kavu~ma
herhangi bir *gezegenin,
*k~nu'mu): Gune~le
gUne~le
aynl yere gore ay-
nl hizada ve aynl yanda bulundugu *konum, fro
conjonction.
nin,
. vaz-, istikbal:. astr. Gune~le bir dl~ *gezegegune~le Ayln, yere gore simetrik oldugu *ko-
num,
kar~lkonum,
fro opposif;;on.
vllz'iyyet-i eihar: bot. <;:i<;:ek *durumu, fro inFlorescence.
vaz'iyyet-i irtika / : astr. *yu::e./me *~urumlJ.
( a. f. b. zf.)
yakl~acak
re, fuyda
huk. kamu yararlna yapJlan
tade'nin sozlerini topladlgl bir eseri.
olanlara
vaye-bah~ '~
(a. f. b. 5.): durar'l,
vakfe gir
yollu
vecd-&lUd
getiren,
soyu yUce,
vOce soylu.
~}r..t:", J
co~turan.
vecdan
(a, f. b. s.):
vecde
(bkz: vecd-aver).
j \..t~ J
(a. i.): vecit,
co~ma,
kendinden ge<;:me hali.
validan
(a. f. b. i.): (bkz: va-
Iideyn ).
varak-, musennan: bot. testere yaprak.
varak-, mutevali: bot. *sarmal yaprak.
var'ak-, tamm: bot. tam yaprak.
vecdet
(a. i.):
1. vecitli
oru~.
2. zenginlik.
veceniyye
~J
(a.
s.):
["veceni"
nin muen.]. (bkz: vecenl).
varak-, zehrevi: bot. ortU yapragl, koruyucu
pul.
ved
~J
( a. i.) . (bkz: vedd) .
vasati irtifa' ;·cogr. ortarama *yukselti.
vefeyat' .:, l~ J
vasatiyye
(a. 5.): ["vasatl" nin
(a. i. vefat'ln c.) : ofUm-
ler.
muen.]. (bkz: vasuti).
vasf-, miimeyyiz: fels. aylrt edki, aYlrtCI vaslf, fr. caracMristique.
vas,ba
4~"",IJ
(ll. s.):
["vaslb"
In
muen.]. (bkz: vaslb).
vaslfa
slf"
In
/~IJ
vasliyye
4.;1,." J
(a. s. vasf'den): 1. [" va_
velakin
0.c, J
(a. e.) : amma, fakat. (bkz:
ta~lma
*aracl,
(a. s.)
*ta~lt.
[" vas l l"
vav-, makbuza-i hafife: ij
vav-, makbOza-i sakile: u
vav-, meb£uta i hafife: 0
vav-I mebsuta-i sakile: 0
velakinne
:J0J
(a. e.): (bkz: velal<in).
va lehu eyzan: bu da onun gibi, bu da oyle.
yerd-i riyah: cogr; ruzgar gulU.
nin
mUen.]. (bkz:, vasil).
114
(a. cU.) :
(bkz: kls).
lakin, Ilk, velik, veil kin ).
mUen]. (bkz: vaslf). 2. i. kadln adl.
vaslta-i nakliyye:
va kls ala haza
verid-i rievi: anat. akciger *toplardamart.
ve saire
sesrni veren yay.
sesini veren yay.
sesini veren yay.
sesini veren yay.
I
0; L
J
(a. c.) : ve
ba~kalarl,
bunun gibiler, ve b3nzerleri.
vezn-i benan: ed. (bkz: hisab-ul-benan).
vezo-i basit: fiz. bas:t tart:.
ve
yevm-ijI cum'a
veacrilyyet .;,~. j , (a. i:) : fiz. momen t.
~"6 J
viai, viaiyye
Jb J
..
vu
(a. s.): anat.
damarla, kan damarlyle *i1gili.
J':' \-' J
vidlki
vucubiyye
marl.
vukuat-. zablta:
mUen.]. (bkz: vucOb'i).
vucud.dilde 0-' \~ -' J?"' J
J
hadise,
(a. i.) : bir
i~i
vucutl.hucreleri: biy. soma.
4..-!~
.;:,3:, -' J?",J
(a. f. b. s.) : vucut
bulan, olan, meydana gelen.
(a. s.):
["yabis" in mu-
en.]. (bkz: yabis).
ya men-hO
J-A
0"'~
(a. r.):
(bkz: ya-
-hO).
Yadlgar-I Harb: AbdUlhak Hamid'in 1917'de
b3silml~
vOcOd-pezir
yapabilme gO·
cU. (bkz: iktidar, kuvvet).
yablse
(a. f. b. s.) :-'vucut
veren, can atan.
polisi *ilgilendiren
*olay.
L
(a. s.) : ["vUcObi" nin
oL:-'. ,?", J
(a. s.): anat. 1. boyun
damarlarlnd2n biri ile *ilgili. 2. i. boyun kara da·
vus'
(f. e.) : (bkz: ve).
J
b;r tiyatrosu.
yek-engu!lt
d ;\ c.t,
(f. b. i.):
tek par·
makll.
Yadigar-. ibni ~erif (ibni $eri'f'in Yadigarl) :
Hekim Ali <;olebi bin $eri'f'in Timurta~ Pa~aoJlu
Umur Bey <dina yazd:gl hekimlige dair eseri.
Yildigar-I Naci: Muallim
basl1ml~
Naci'n;n
1896'da
bir lliir kitabl.
Yadigar'l
~ebab:
b3sl1ml~ ~j.jrbrini
Recaizade Ekrem'in 1873'te
ihtiva eden bir eseri.
yad u tezkar: anma, hatlrlama.
ya eyyuhe-I-ihvan: ey dostlar!
ylihO
,Jib ~
(D. n.): IOgllt llnlaml "ey
Tanrl!" olup, derv:~ler:n: "c::llahlsmarladlk" yerind:; b:rbirlerin~ verdikleri selam. [Bu sozun kar-
jl.1..Q,
(a. s.) : uyanlk, dikkat-
Ii, g02:U aC;lk. (bkz: bi-dar).
yakiniyye
oL..i..,Z,
mUen.]. (bkz: yakini).
lemde, birden, bir C;lrplda.
yekun-i umumi: *toplamlar *toplaml, *genel
*toplam.
yemin-i mutemmim: tamamiaylci yemin.
yesa~i
hatlar: m<!t. ayklrl *dogrular.
yesari munhani : mat. *uzay *egrisi.
ye's-aver
;;i U""r(~
(a. f. b. s.) : umitsizlik
getiren, keder veren.
yesui, yesOiyye <l:~ J-~ ,
J
J-t (a. s.) : Hz.
15a'ya ait, onunla*'lg:li, Hlristiyanllga ait.
~:I:gl "ya men·hO" cu;-J.
yakazan
(f. a. zf.): bir ka·
yek-kalem
(a. s.) : ["yakini" nin
yevm·i amme: astr. ortalama gune~in alt meridyenden gec;tigi onl zaman b3~langlcl alan ortalan1a gune~ zamanl, si~i1 zaman, fro temps civil.
yevm-i kevkebi: astr. Ylldlz gUnU.
yevm.ijJ cum'a : cuma gunU. (bkz: adine).
115
yevm.OI-erbaa
~ar~amba.
yevm.iH-erbaa (dorduncO gun):
(bkz: cehar-~enbih, ~ar-~en-bih).
(U~uncii
yev":,.Os.selase
).
gun) : saiL (bkz: se.
~enbih
yevm.ul.hamis (be~inci gun) : per~enbe. (bkz :
penc-~enbih
Yezid
).
yevm~ul.isneyn
(ik!nci gun) : pazartesi. (bkz:
(a. h. i.) : Ernevi Devfeti'nin
kurucusu Muuviye'nin oglu.
du-~enbih) .
yevm.us~sebt:
cumartesi. (bkz:
. %a'F: 2) meyil, gonul akl$l, bir
duyulana~ln
~ahile
yubOset: 2) i. tar. kurakllk.
~enbih).
xaviye-i in'ikas : geo. *yanwna *a~lsl, fl'. angl~
~eye kar~1
reflexion.
zaviye-i inkisar: astr. kJrllma *a~lsl, fF.angle.
*istek.
.u~\j
(a. s.) : ["zahil" in muen.l
de reFraction.
zaviye-i musellesatiyye:
(bkz: zahil).
zahir~uz.zeneb: zool. *kuyruklufar, Fr. urodeJ·
I
es..
zaid, ziHde: 4) i. ed. mustezat'farda "mef'OIU
faOIUn" vezninde clan klsa mlsra.
did na.mOtenahi: mat.- *artl sonsuz.
zaire
o;\j
(a. s. ziyaret'den):
["zair"
in muen.]. -(bkz: zair).
zamiir·i izafiyye: gr. *iyelik zamirleri.
zamane
[~ikayet veya
,,;l. j
(a. i.):
~imdiki
zavlye-i viirOd (geli~ *a~lsl) : astr. bir yddlz~
dan gelen 1~lgJn, du~me yijzeyinin (ayna veya merce:.
gin) normaline gOre yaptrgl *a~l, fl'. angle d'incidence.
zebOn-kii~ane 4J'L.:Ci ~j
-ku~
ze-
U"'l.:.:. ~. . ~
zehri, zehriyye 4J_~j'<.5~j (a. s.):
zat.ijl·batneyn: zool. *ikikannll, fr, biventre.
zat.ul-gaJsamet~il.musaffaha: zool.
..:..:.»)..I':"I~ (a: b. i.)
zaviye-i hariciyye: geo.
ait,
fels.
*i1gili.
zehr-t akim: bot. klslr c;ic;ek.
zekl kimselere
yara~lr
4J·I.J.':' 'c"JlS'j
(a. f. b. zf.):
yolda.
zelef, zelf ...1llj,,-4Ij (a. L): derece,
*dl~a~l.
c;i~eg9
~i~ekle
r.ekavet-mendane
*ozdevim, fl'. automatisme.
116
*yasslsolun·
fl'. lamellibranche3.
zat.ul.harekiyyet
(f. b. s.) : cd pat-
re i1e *ilgili, ortUcu, koruyucu, kcruyan, orten.
bilir, ince duygulu, hassas.
ga~ldar,
*sanl.
(a. s.) : zehreye ait, zeh-
zehrevi
(a. f. b. s.) : genul
zebunk[j~·
latlcl, korkutucu, korkunc;.
ulama olarak, iistelik, bir de.
zamir-,inas
bo~, ~(jr[jk
zehre.,ikif J~ ovC' j
(a. zf.): ek olarak,
(f. b. I.) :
*du~k(jnezerlik.
zehab., batll:
zamg" Arabi: kim. Arap zamkl.
(f. b. zf.) : zebun·
olana. yakl~acak yolda.
zebun-ku~i .s~G)',]
luk,
t
zamimeten
trigonometrl
xaviye.i mutecavire: (bkz: zaviye·j mUcavire).
ziiviye-i tebaud: astr. *uzanlm *u~ISI.
zaman
hufifseme anlamln~a]. (bkz:
mane).
astr.
*a~lsl.
yakrnflk.
Slra,
zulal·i mafsalJ
zemm ij kadh: 'kyergi ve sOvme.
Zemzemo: 3) Recaizade
Ekrem'in
(f. s.): anlaYI~II,
zeyrek
1883 va
uyanlk,
zeki.
1885 araslnda 3 ayn kitap olarak basilml~ ~iirlerini
:reyt·i muceffif: kim. kurur vag.
ihtiva den bir eser1.
~,l"r J)(1;
zllal.alOd
zcnbakly.yu,·,ekl: zool. denizlalaleri, fro c:ri~
(a. f. b. s.) : golgal1.
zl1l-1 arz: astr. yerin golgesi, fro ombre de la
noi'des.
terre.
<L:l:~'j
zencebiliyya
(a. i ) : bot. *zence-
filgiller.
zlll--l mahrOt'l: astr. golge *k~nisi, fro cone
d'ombre.
zandr-bend: 2) ed. halk ~iirinde birinci mistaln son kelimesini ikinci mlsraln ba~rnda tekrar-
layarsk yazdan ko~ma.
Zenaavesta
l:.... JI...\,"j
(f. i.)
zoncb.ijl.hayliyye: bot.
,.J~
J,:)"
x,1I ij xul
(a. b. s.): 1. horluk,
al<;<lkllk. 2. itaat; al~ak gonUIIUIUk.
zlmni irade izharl: kapah olarak istek bil·
!
(bkz: zend).
*atkuyrugugill~r,
dirme.
fro
xlrnthi
equisetacees.
,j=->/)j
(f. s.):
zlrnlk
renginde
olan, sarr renkl1. (bkz: zirnihl);
4.1.' ~
zennObe
(a. i.): 1.
gUnahkar
ZIYYI k.1 nefes: nefes da r IIg I, " t 1knefes.
klz. 2. kadrn adl.
zlYYlk.1 sadr: g09Us darllgl, gogUs tutukluug.
zer·i Ibti: bot. yantomurcugu, fro bourgeon
zer·i re'si: bot. tepe tomurclJgu, fro bourgeon
ziraiyye
4.1.\) j
1. Zlvana, sigara
(a. i.):
3. iki lICU
a<;lk kU~Uk boru. 4. birbirin<;! ge~irilecek aletlere
a~i1an baru ~eklindeki delik.
zuaf
zevk.peresti
i.S....~; J~
(a. i.) : fazlallk, ~okluk.
wbj
(a. s.
VOJ
xUI'-karan. j 1)'6)J j
(a.f. b. s. zevk-pederecede
(f. b. s. zOr·kar'm c.):
:z:urOf·i ahval: halle,·, i~ler, *durumlar.
ziigabe·i mia: anat. baglrsak tOmorU.
:z:iihro·i ceresiyye: bot. ~an~i~egi, fro campa
(a. f. b. i.) : zevke,
kaylkla *i1gili,
i.): (bkz: zijaf).
zorlayanlar.
dU~.
nule.
eglenceye a~1rI dU~kijnlUk.
zavraki (a. s.):
kaylksl.
yukun, altUst.
nit, zulUmle *ilgil1.
eglenceye a~II';1 de recede dU~kijn.
a~lrl
(a. s.): ["zirai" nin mU·
zulmi, zul,miyye 4:-,,".L:t ,~~ (a. s.) : zulUms
(a. f. b. s.): zevke,
rest'in c.) : zevke ve eglenceye
kUn olanlar.
b. i.): *gensl
ziya.yi kamer: astr. aYI~lgl.
zeveban: 2) kim., fiz. erime, fro fusion.
j l:....~; J~
a~agl
~~j
xiyad
ba~ka maddeden borumsu kij~ijk nesne.
zevk.perestan
4_~1.•:j
zir u bala:
. sigaranrn i~ilecek tarafrna ge~iri.lmi~ karton veya
"::-~;J~
L
en.]. (bkz: ziral).
aglzlrglnrn ucuna ge~irilen' i~i delik. mil maden. 2~
zevk.perest
(a.
ev; randevuev1.
terminal.
zevane
4J'\"';J ~ j
zifaf·hane
axilaire.
kaylglmsl,
:z:ul
..1';
,.
(a. i.): (bkz: zUII).
zijlal i mafsali: biy. oynak ·SIVISI, Fr. synovie.·
117