PHILIPPO IV.
HISPAN1AK. V M
E T
INDIARVM
R E G I
POTENTISSIMO.
raiano Imperatori cum
exercitu Armeniam ingref
B^Wjjtrapa; obuiam proceflere
5 inftrudti muneribus , qui-
. ’ bus vel bellatoris iram fle-
<St erent, vel vicloris felicitati quafi litarent.
Et agebat horum munerariorum partes
praxipuas equus , qui inter ea dona pretio
non infimus , gratia certe fummus emine-
’ G>
bat; dodtus Icilicet flexis poplitibus Ctefa-
rem veluti numen quoddam adorare, &
* 2 fub-
fubmiflo ad pedes eius capite fauorem il-
Jius, bruts, vt fic dicam, humanitatis offi-
cio, eblandiri. Tibi, Re x Potent.issi-
m e , non vnius fed mukorum maximorum-
que exercituum Imperatori , non equus
vnus aliquis, fed Equeftris Militia tota,
quam hoc in Libro , ceu campo quodam
papyraceo, explicatam ac agminatim’ com-
pofitam vides, fupplicabunda veneratione
oCcurrit; nec datura munus quidem , fed
patrocinium poftulatura ab M a i e s t А т e
T v a : cuius veftigia ceruice prona falutant
tot equorum centuris,quot Equitum tur-
ms in diuerfiffimis mundi parti bus, aufpi-
cijs magis Tuis,quam fuis habenis, flectun-
tur regunturque. Neque hieprofectd, cum
Poetarum maximo , librum fuum qucm-
piamDeorum numini commendante, oc-
cinendum:
Ttyuwi cui frima fomenttm
Tndit ecjnnm magno tellw	tridentic'
Neptune, ----
fed T v ae potius M a i e s т а т i s prsfidio
Opus hoc. Equeftre committendum. Ec-
quid
quid enim ? fabulantur fcilicet Veteres illi
primum ab Neptuno equum extitilfe.cum
tellus Thelfala, tridente illius verberata, bel-
licum hoc animal protulit; perinde ac fi
nec percuti quidem terra ab Deo illo pof-
fet, nifi exinde magnum aliquid parturireu
Exponant fabellam Mythologi, vt lubet,
ac benigniore explicatu in mores bonos
humanamque rationem traducant : nos
certe illam Maiestatis Tvae fceptro
yim inefle profitebimur, vt leui illius agita-
tione admonita Regna, & numero multa
& fpatijs remotiflima , plurimas equorum,
equitum peditumque myriadas profundant;
dum eos non formari, fed quafi enafci e
terra momenta temporis, ac derepente ad
vnicum motum fceptri Tui profilire intue-
mur, Tibi igitur non terrarum tantum,
fed & Oceani mariumque potenti , Li-
brum hunc , imparem quidem dignitati
Maiestatis Tvae , fed tamen mate-
rial ipfius neceffitate debitum , veluti ludos
quofdam equeftres Neptuno quondam ab
Romulo inftitutos exhibentem, dicamus fa-
cra-
cramufque. Ita nempe & Operis huius Au-
<ftor deftinarat. Tabulx namque hx font
vltimx voluntatis illius , qui in caftris Tuis
difficillimx expedition! immortuus, eas ma-
nu ipfe foa non potuit obfignare. Hoc
nempe militum eft, vel in procindtu tefta-
mentutn condere , vel dum properandum
eft , rapta occafione voluntatem foam alijs
commendare. Miles ille, fed facer fuit; &
plures annos fob aufpicijs Tuis foiritualia
ftipendia fecit, iuuandis animis eorum qui
Tuas Aquilas fequuntur, femper intentus:
& non feme! ad obfeffas vrbes fob pellibus
hibernauit, teftis bellorum Tuorum,& pe-
riculorum focius: quamquam tuta font et-
iam fob tali R. e g e ipfa pericula, & non ni-
fi hoftibus Tuis metuenda. Sentiant illi
vim eorum,fentiant robur potentix Tux:
dumque hxrefi debellandx fortiter infiftis,
hoc aliquando de ilia audiatur, tarn omni-
bus gratum quam magnificum Maie-
s t a t i T v ae, quod de peffima mulierum
Iezabele,litterxSacrx gloriabunde occinunt:
EqvORVM VNGVLAE CONCVLCAVER.VNT EAM.
Tibi
Tibi exinde , P otentissime Rex,
anni multi cum triumphis multis ! Ita hoc
noui anni exordio , more.infticutdque ma-
iorum, quafi militari acclamationeimo re-
ligiosa finceritate vduemus. Et fi Manueli
Comneno ,.Imperatori primum confaluta-
to,atque in Aulam tendon ti, iftud lon-
gioris vitae omen , dodtorum interpretatio-
ne adfcriptum fuit, quod equi, quo vehe-
batur , petulantia crebrifquc gyris ac flexi-
bus impeditus, ferd tandem limen Pala-
tij fit ingreflus, cum e fella delcendere Im-
peratori non liceret nifi limen illud pra>
'tergreffo , atque ita defcenfus illius mo-
ra nefcio quam tergiuerfantis fati vitaeque
ferius lapfurx tarditatem vifa fuerit porten-
dere ; nos certe vice conuersa, non e relu-
dtantis equi morafque nedtentis praefagio,
fed ex Equeftris huius Militiae Tibi expg-
ditiffime parentis, adedque e fubditorum
omnium prona promptaque ad nutusTuos
voluntate, longos placidofque vitae Tuae an-
nos auguramur: dum hifce renafcentis an-
ni principijs, de iuis annis augeri Tuos,
cundti
cuncSti exoptant. Augeat illos Devs
О p t I m v s Maximvs; augeat,vt produ-
ces state , fic felicitate plenos, indicelque
beats sternitatis. Hoc votum omnium
noftrum eft , tanta verborum fide conte-
ftatum , quanto affeCu defideridque ab
animis noftris conceptum. ’
M A I E S T AT I TvAE
deuotiflimmn
Collegium Societatis I e s v
Bmxella, Kai. Ian. m. d с. X X x-
I
L I В E R I.
D E
ORIGINE MILITIAE
E QJV E STRI S.
Argumentum Libri.
Eqv v s hello dfadus, artead pugnamdodos.
E.quitandiars Initio rudis^ plurimarum rerum admi-
niculis adiuta 5 tandem^perfeda. Equononwirimodo fed
femina militarant. Quanta Ama\onum copia.Elephanti^
cameli, magnaolim belli prafidia, militia projeripti. Qua-
driga Sr faleati eurrus quondam belli terror, ab equeftri
exercitudimifsi.
С A P V T I.
к
Equus animal hello natum, idemcg docillimum.
Eqvi indoles bellicajn^eniuniiittdiciumjprtefagitio, aielocitas3docilitaf,
peritia , philanthropist, fides, rui&toria cupiditas } hiflorijs ojienfa.
Ori Cbryfanta de equo indicium. Equus in fidera relatus.
q vi ipfius indoles, fuam adbellumaptitudi-
nem videtur vitro indicate mortalibus; adeb
militiae eftaccomm'odata. Id, credo, Sapien-
tiflimus Regum (cuius prope immenfus fuic
Equitatus) oraculo prodiditcap.xxi.Prouerb.
Equus paratur in diernbelli. Sed quo poflim praeterea certiore
naturae inueftigatore vti^quamlobo? Is equi indolem ele-
gantius fane Poeta quouis aut Pidoreexpreflit cap.xxxix.
(gloria, inquit,narium eius, terror. Eerram ungula foditjexultat
A	au-
fortes} cum membra iacebunt
2	DE MILITIA EQVESTRI
da$er:in occurfam pergitarmatis:contemnitpauorem9neccedit
gladio. Super ipfum fonabit pharetra 3 vibrabit hafta & cly-
peus. Feruens &fr emens forbet terram 9 nec refutat tuba fonare
clangorem. 4Jbi audierit buccinam 9 dicit, Vah j procul odoratur
helium, exhort atгопет^)исит9 vlulatumexercitus. Miii-
tariter profe&o ac magnificent vix aufini conferre ilia Ma-
roniana, G eorg. i r i.
Alt'ius ingreditur } & mollia crura reponit:
Frimus & ire viam^ fiuuios tent are minaces
.Audet) & ignoto fejecommittere panto.
Nec vanos horret ftrepitus.-------
-----Turn ft qua, fonumprocul armadedere^
Stare loco nefcit, micat a,uribus9 & tremit artus9
ColleEiumfy premit voluens Jub.naribusignem.
Quid? quod non vigiles modb, fed Si dormientes mediten-
tur bellum. Id obferuauit Lucretius lib. iv.
Quippevidemus equos
Jn jomnis, fudare tamen frirarety fape,
St quafi de palma fummas contendere vires.
QubipedafleClaudianus videturPrasfationeinvi. Hono-
rij Confiilat. illo verfii:
Vanaque no&urnis meta cauetur equis.
Nil miri igitur, animal adeb belli ftudiofiim, Marti quoque
fuifTe facrum, cum vitro dare nomen in militiam videatur.
Certe Plinius lib.vni.cap.XLn.Z^^,ait, equoruminenarrabi-
lia, iaculatores obfequio experiuntur^ difficiles conatus corpore ipfb
nixuqueinuit 'antium. Solinus cap. xlvii. Equis ineffeiudicium,
documentis plurimispatefatiumefi&c.inimicospartis fua ;no-
runt,adeovtinter praHahofiesmorfupetant^&c. Quid? quod
belli omen Aptiquireligiosc acceperint ab equo. Anchifes
apudMaron^m:
Quattuor hic^primum omen9equosingramine vidi
Fondenteslate campos 5 candor eniuali.
Et pater ^Anchifes:Bellum9oterraho^ita9portaS'y
Bello armantur equi, bellum hoc arment a minantur.
Et
LIBER PRIMVS.	3
Et Poeni effoflb equinocapite, Carthaginem sedificarunt,
augurantes fore bellicolam. Virgilius i .^Eneid.
--------Poeni
Effodere loco fignum quod Regia luno
ofldonflrarat 3 caput acris equi. Sic num fore bello
pgregiam & facilem члЙи per feculagentem.
De eodem Silius lib.i i.
O^lent ant caput effofa tellurerepertum
^ellatoris equi }atque omen clamor e Jalutant.
Quinetiam fudore equorum prasfignata bella, Horatius
indicat lib.i. Ode xv.
Ней heu, quant us equis^ quantus adefi viris
Sudor! quanta moues funera Dardana
Cjentil
Cjermanis denique proprium (ait Tacitus de eorum Mori-
bus) equorum prafagia ac monitus experiri. Publice aluntur
qfdemnemoribus aclucis ,candidi& nullo mortaliopere cont a-
fifaquos prejfos Jacro curruSacerdosac Rex^elPrincepsciuitatis
comitantur^ binnit uscgac fremitus obferuant. Nec vHi aufpicio
fnaiorfides, non folium apud plebemfed apud Proceres^apud Sa^
cerdotes \ Je enim minifros D eorum л illos confcios putanb. Pli-
nius certe lib. v 11 i.cap. x l 11. Prafagiunt^ inquitypugnam-, SC
Io bus cap.xxxix.Proculodoratur bellumHabes ecce militare
equi ingenium, iudicium, augurationem.Quid amplius? Vis
celeritatem? vis fidem? vis victorias cupiditatem?
Celeritas equo nomen apud Grecos dedityTrzroj/ namque
dixereab (c quafi pedibus fit volucribus. Hine
цequos
appellarunt: Latini verb, alipedes,citos,veloces,celeres,per-
nices,praecipites,volucres,rapidos,alatos,alites,quorum pafi-
fim apud Poetas innumera occurrunt exempla, 8c hsec pau-
cula demultis. Virgilius ^Eneidosxn.
Hlipedunifyfugam
Siliuslib.xn.
curfu tentauit equorum.
sAlite vettm equo.------
Oui-
4	DEMI LI.T.I A E QVES TRI
Ouidius n r. Faftorum:
-----Alatis atherd carpet equis.
i.	de Remedio amoris:
-----Pelocem cingula lAatequum.
iv.de Ponto.-
Ante citos quantum Fegajus Hat equos.
i.de Arteamandi:
Hippolytum rapidi diripuiftis equi.
luuenal.Satyrai.
-------:—Nempe volucrem
Sic laudamus equum.-----------.
Silius lib.xv.
Sicvbi profiluit piceode careere pr&ceps.
Tibullus lib.iv.
Aut quis equum celere'm've arto compefcere ft eno.
Fabula profe&b ob equi pernicitatem alas Pegafb finxit. Pli-
nius verb pennatos'etiam credidit quofdam in ^Ethiopia
equos. adeoque eorum celeritatem volatu, & fulminis ac
mentis iplius curfii Роёсге expreflerunt.
Maro^Eneid.xi.
—---------Volatecce perhojles
'Uettusequo(pumante Sages.-----
Statiusni. Thebaid.
. Flagrantes immifit equos, non oeyus alti
In terras cadit ira Jouis.
Claudianus lib. i. de Raptu:
Quantum non iaculum Parthenon impetus Auflri,
Non leuefbllicita mentis difeurrit acumen.
Atquehicpoftremus, Homerica Virgilianacjue hyperbole:
——Virides Neptunusinalga
Nutrit equosл qui fumma freti per c&rulapojlint
Ferreuiam^Jegetemq^leuipercurreremotUy
Nefciat vt [pumas, neque proterat ungula culmos.
Quid miri ergo,ii Maflaget^, Herodoto tefte, Soli (Deo-
rum omnium velocilfimo)equum,vtpote velociflimum/o-
liti
LIBER PRIMVS.	J
liti immolare?Quid mi’ri,fi equos Vend Aur^que filios Ho-
merus appellant,vt Pollux refert lib.i. cap.xi?
Sedfidemamittam, fifabulas narrauero: referamHifto-
riam.ProboImperatorie fpolijs oblatus eft equus, qui cen-
tum in diem conficiebat .milliaria 3 au&ore Vopifto. Forte Sc
volucrem ea causa appellauitequumfuum Verus,Caligula,
etiam velociftimum. Natura certe velocesefie equos, vel
ex co conftare Xenophon acute obftruat, quod equi om-
nes ftugo ftemfve foluti, ftatim exultabundi fugiant. An non
etiam crabrones <volantes extflunt ex equino cadaueretNon va-
ne in prouerbij formulam abijt, quoties facftum celerrime
quidefle fignificamus5cum Tullio ddc^Adquis'ueliscft.
•, lam quanta eorum in dominos fides ? Fidelifsimum inter
animalia omnia homini eft cants atque equus,inqnit Plin.lib.vin.
cap.XL.Seruantfane equi dominos fuos vinos,vlcilcunturSs
lugent mortuos. De viuis Plin. lib.vin.cap.XLii.ex Philifto
fcribit, equum a Dionyfio reltffum in coeno harentem, tamen
<vbi fe euelhjfet, domini •veftigia fecutum. Gellij verba de В u-
cephalo adferam e Notftium Attic, lib.v. cap.i i. ftdetiam de
Rucephalomemoratum eft 3 quod, cum in eo infideret Alexander
bello Indico,	facinora faciens fortiaftn hoftium cuneum, non
fatis ftbi prouidens^immiftftet^conie^lis^jndique in Alexandrum
telis ^ulnerat us alte in ceruice atque in latere equus
moribundus tumen, ac prope iam exanguis, e medqs hoftibus Re-
gem ‘viuaciftsimo curfuretulit. atque At eum extra tela extule-
rat jillicb concidit,	dein de iam fuper/litis fecurus, quafi cum
ftenftus humani fblatio expirauit. Curtius, vt/blen, acute atque
eleganter de eiufdem equi fide lib.vin. Bquuseius\_ Alexandri]
mult is vulneribus confojfus, deficiensq^ procubuit, poftto magis Re-
ge, quam effufo. Neque impar ille apud Gregoram lib.x.
amore fideque in filium Imperatorisj^/ <vulneratus itavt
cerebrum pateret 3 non prius cecidit, quam eum e pugnd extulift-
fet, dominumq? incolumem reportaftet ^bidemum ante domini
foresexpirauit. Atque id vulgarepropriumque efieHifpano0-
rum cquis, fcribit RodericusSancius part.i.cap.ii.'z# cum fe
A 3	per-
perfoffus eft:
6	DE MILITIA EQVESTRI
percuffbsipflflentiuntfuetiores fuosincolumes exportent. De mor-
tuis Plinius lib.vni.cap.xui. dmiffoslugent dominos, lacrymaf-
que interdumdefiderio fundunt.AdditexemplaiOccifloScjtha-
rum Regulo ex prouocatione dimicante^ hoftem (cumviElor ad
floliandumveniflet) abequoeiusiftibus marfuq? confettum efle.
Ibidem Philarchusrefert, Centaretum e Qalat is in рглИо^ octi-
fo Antiocho, potitum equo eius^ conjcendiffe ouantem^ at ilium
indignatione accenfum> demptis flenis [ fie corrigo, pro domitis
frenis ] ne regt pqffet3 pracipitem in abrupt a ijje exanimatumque
<ипа. Dion Sc Xiphilinus narrant, equum Pratoriano militi
(ob casdem Pertinacis) ademptum> cum nollet herum deferere,
Jequereturque hinniens •, eo miferationis dominum adegijje, *vt fle
ipfe equumq^ interfecerit; <vifum fyeciantibus libenter late'que cum
domino mori.
Sed quern non excitetequi in Cloelium fides? Clade Can-
nenfi eques Romanus Cloelius, vulneribusconfe6his,pro
mortuo relid'us erat. Mane fa6to, Hannibal pugnas locum
petit. lacebant lacera corpora, trunci artus,mortui femimor-
tuis mixti, atque inter iftos Cloelius^quiad ftrepitum aduen-
tantium, caput ac linguam mouens, extremam vocem cum
gemitu effudit. Agnouit domini vocem equus, quern ca-
ptum Numida iuxta Hannibaleminlidebat. Auresarrigit,
& acri hinnitu edito proliliens, feflbrem humo fternit. Cur-
ritpercadauera, Sc in ore domini iam mortuicon/iftit, Sc
cum mouere non videret, ipfb collo inclinato, armif^ue
fubmiflis, vt iblet, inuitatad fcandendum, diro illo Hanni-
bale etiam miferante,SC fidemanimantis demirante. Haec
Lipfij elegans narratio in Epiftolis ad Belgas. An hunc Ca-
ligula prolncitatofuonon iudicaflet Confulatu Sc Sacer-
dotio dignum ? An Alexander (vt Bucephalo)non duxiflet
exequias, non dediflet inferias, aut tumulum extruxiflet?
Certe humanam animam hoepedusinhabitafle quis dicat.
AtSilij verfibus Hiftoriam audirelubet,quam vixfine la-
crymis lego,lib.x.
Qua* inter flrages, confoflus peHora telis9
Semi-
j LIBER PRIMVS.	7
Seminecem extremo vitam exhalarat in auras
Munere, deficient iam Cloelius, ordque nifu
Languida 5 vix agra & dubid ceruiceleuabat.
.Agnouit Jbnipes ^arreHlfque auribusacrem
Dinnitum effundens^fiernit tellure Dagefum,
. Quern tunc captiuo portabat inagmine* dorfo.
Hincrapidum glomeranscurfum perlubrica pinguis
Stant ecrйоге [oliy & mutilatacadaueracade,
Euolat-, ac domini confifiitinoreiacentisy
Jnde inclinatus^ collum fubmifius	armos
De more, inflexis pr&bebat fcandere terga
firuribus, ac proptio quodam trepidabat amore.
Vbinunc hominum amor & fides, pras fide tanta bruti ani-
mantis? Et lacrymas meretur Pallantis equus, qui mortuo
domino eft illacrymatus, fi Maroni fides:
Pbfi bellator equwypofitisinfignibus yEthon,
It I aery mans, guttisq? burned at grandibus ora.
Nec Po’eticaslacrymas puta,fed veras, quales&: Julio Cae-
•fari fufasabequis fuisfcribit Suetonius cap.txxxi. augu-
riofuturae caedis: Proximis diebusy equorum greges^quosintraij-
ciendo Pubicone famine confiecrar at ^acvagos fine cufiodedimi-
Уerat, comperit pertinacifiime pabulo abfiinere, 'ubertimefiflere.
Neetiamdubices, Suetonio&Plinioaddo Ifidorum lib.i.
cap .xi i. Interfere velmorientibus dominis multi lacrymas ef-
fundunt. Sane in re obfcura fi coriie&uram adhibere licet,
caufamnonreperio, curperfidivulgbac proditores fbleanc
equorum tracftu difcerpi, nifi vt acerbius recordentur fide-
liflimorum animaliumope fe lacerari in perfidiae fuaspoe-
nam. Sic ergo Metius Suftecius, aucftore Liuio, ob defecftio-
nem quadrigis in diuerfa nitentibus laceratus eft.
Sed de hipparchia fcu vidorix cupiditate iam dicendum.
Virg.i ii. Georg. '•
-----Animos Auurnty notably
Et quis cuique dolor члЙо, qua gloria palm a.
Nonnevides .) cum pracipiti certaminecampum
»•:	Corri-
8	DE MILITIA EQVESTRI
£orripuere, ruuntq? ejfufi careere currus?
Jfecmora,necrequies:it fulua nimbus arena»
Bantus amor laudum,tanta eft victoria сига.	.
Oppianus in Halieuticis:
Hie generofus honos, & gloria maior equorum,
Non capiunt animis palmas, gaudentque triumpko.
Nonne vides victor quanto fublimius altum
Attollat caput, & vulgi fe venditet aura?
Non dubie,intuit Plin. lib.'viii.cap.xLu.intelle^umadhorta-
tionis & gloria fatentur. Quod duabus aftruit Hiftorijs in-
de petendis, quae circo magis faciunt quam bello.Sed in rem
facit AlexXndn^Bucephalus ,qui^Thebarum oppugnationevul-
netatus,Alex an drum non eJi pafus in alium tranfire. vt ego
quidem auguror, tie vi&oriae expe.rs eflet. Adeb verb etiam
excedunt animis equi,cum diupraelijs interfunr, vtefferi
fiant 9 denuo^ue lint domandi. Cic. i. Oflic. Equospropter
crebras contenttones,praliorum ferocitateexultantes domitortbus
tradere folent. SedquotefteCceliusRhodiginusSc Alexan-
der Neapolitanus affirment,equumTiberij oculis flammi-
gerare folitum in bello, fateor me nefcire.
Huculque equi indoles pftehfa, quam bello natura com-
parauit. Quid iam de docilitate & arte ? -Docilitastantaeft,
ait Plinius lib.v111.cap. xl ii. vt vniuerfusSybaritani exerci-
tus equitatus ad fymphonia cantum faltatione quadam moueri
folitusinueniatur. Plutarchus in Gryllo: Equi in theatris de-
cubit ustripudia, czftationes periculofa^ motioneffnec homini-
bus admodum promts exatte effngunt3 edotti ac reminifeentes ad
demonftrandam docilitatem fuam. Sed haec rnimica magis
quam militaria , pugnas velim 3 non choreas. Ergo, inter
pralia, hoftes morfu petunt3 ait Solinus cap. x l v 11.6c tela hu-
mi collegia equiti porrigunt-, inquitPliniuslib.viii.cap.XLii.
Sacarum equi, ait^Elian.lib.x 11. Var. hift, ft qui fejforem ex-
' cujjerint, fubito confiEunt, vt rurfus afeendere pofiit. Apud Ur-
eas docenturavenatoribus in ventrem fe fubmittere, neeminus
detegantur, fcribit Herodotus lib.iv. Apud Hilpanos,ait Stra-
bp
munitione fubeunt (teftudinem) & quofdam in
LI BER PRI M VS.	9
bo lib. in. in genua, fubftdere iubentur. quod Romanis vul-
gare finite, infinuat Dio Cailius lib. xl i x. icribens de rebus
Antonij, explicanftpe teftudinis inftruendx modum. In
oppugnanda
ipfum murum attollunt, aut circumuentihfagittarijsftnclinantfe
omnes •, nam	equi doftifunt in genuafubmittereje <& infle He-
re. An non etiam pedibus iniilire in hoftem diicunt equi?
Idem refers libro v. Jnfidebat Artjbius (Periarum Dux) equo
in ar matum erigerefe do ft о. Qispd cum audiffet Onefdus3 ad [a-
tellitemfuum , Audiojnquit 3 Artybij equum edoftumfe erigere 3
& pedibusfimul atque ore eumjn quern agitur3interficere.Broin-
det и dicito, vtrum mails objeruare 3 equumnetibiferiendum , an
ipfum Artybium I Ad quernferuus, Ego, inquit, Rex ,paratus
fum advtrumque, & alt erutrum 3& omnino quidquid impera-
uerisfacere. promam tamen quid rebus tuis conducibiliusfentiam.
Regem ac Ducem oportere cum Regeac Ducecertare, nos autem
famuloscumfamulis. Quod ad equum attinet >non eft cauffa
quodeius artificium extimefcas. Recipio enim tibi3eum pofthac
aduerfus neminem fe erefturum. Нас illo locuto 3exercitus con-
fixer e3 & circa Imperatores hoc aftumefi:vbi Artybius equo>
cut infi debate in Onefilum inueftus eJi •, Onefilus (vti conuenerat
cumfateUite)ipfe inuadentem Artybium feritc eiusfatelles fubla-
tos equipedes in Onefilifcutum eos iaftantisfalce abfcidit.^bnne
alioquip^«z^/(quod Plinius ait)hominum artesab equisuin-
w?Ecquodigituranimalbello aptius atque vtilius ieu natura,
ieu arte ? Non iniuria profedb Orusapud Plutarchum Bufl-
ridi rogantiJEcquod animal eunti inprAlium conduces et maxim e-3
redfondit: Equus.ftupe'nfque3 cur non leonem dixifei potius oc-
currit, Ejfe quidem ope indigenti, conducibilem leonem , fed
equum ad hoftem conficiendum infugam ejfufum. Chryfintas
verb libro iv. Paedix Cyri,apud Xenophontem, Ego pro-
feftb 5 inquit, ita cupio tenere fcientiam equitandi, vt exifti-
mem me fore hominem volucrem 3vbifaftus fuero eques.. Tan-
tas nimirum equus bello adfert commoditates. An minim
in liderarelatum^proximumquelocatum Delphino, obin-
B iignem
IO DE MILITIA EQVESTRI
lignem celeritatem Sc* fidem? Manilius canit libro i.
Фит quoque de font оfurgit Delphinus ad atfra
. Oceanic&lifydecuspervtrumquefacratus-.)
Gfuemrapidoconatusequuscomprendere curfu .
Feflinat^peHusfulgentifidereclarus.
G A P V TIL
; Fquitare^ ex equo pugnare^quiprimi docuerint.
iAdntirdtid equitdtionis > Dtjs earn Artem adfiripfit. Varta de eo inuento fin-
. tentia. Hine Centdurorum	Hippocentaurorumfabulanata. ^uosfuijfi
confiat, non tdmen generdri. Antiquiffirnd equiturn belldtorum ntemoria
dpud MoyfinbelloPhdraonicOt cAmd^nesingentemexercitum equeflrem
- conflarunt.'^udrumddniprateredmulierumequeftrisglorid. .
Eqvitandi artem recens natam adeb Ethnici olitn
mirati lunt, vt Deo alicui inuentori retuleririt acce-
ptam. Neptunoplcriqueattribuere (vt Si equi ip.fius moli-
tionem)Homerusin Hymnis,Sophoclesin Oedipode, Pau-
lanias Achaicorum libro vu. Hine hippius, id eft equefler^
poftremi autftoris teftimonio ditftus-,quin equeftres ei ludi in
Circis coniecrati-, Sc Hippocam pis per mare vehi fblicus,
figmeto Picftorum.Alij Heroibus,Semideis nempe, diuinam
prope artem adferipfere. Bellerophonti Plinius libro vu.
cap. l vi. Apollonij enarrator Si Dicasarchus, Sefonchofi,
feu Sofbftri JEgyptio^ jElianus lib., ix. cap. x v i. Mari Italo:
Palsephatus lib. i. Incredibilium ,Centauris;quibus St pu-
gnandi ex equo inuentionem aflignat, aitque Centauros
dittos	to xcVt«v	a ftimulandi’s tauris. alioquini-
hiltauriCentnurisipfisinejje3fedequiatquefuirijfieciem, Quam
vocis originem afferit aduerfus Tzetzen Pal^phati. meta-
phraften lacobus nofter Salianus Annalium fuorum То-
то 11. Hi verb Centauri ijdem funt,quos Plinius loco dido.
Sc Virgilius Pelethronios Lapithas appellat in. Georg.
FrenaFeledjronq.LapichAgyrofq^dedere.
At-
LIBER PRIMVS.	II
--------Atque equitem docuerefub armii •
Infultarefolo. -------
Ferorum ergo taurorum infefta incurfio anfam ^heffalis prtduitj
MtPalxphztus,domanditumprimum equos 3docendique quo-
wodo equitesfefforefque dorfbgeflarentyauro[que ipfi ex equorum
dorfoferirent ac neearent. Sic Thefialis duplex adhiefiiTe no-
men per vnius rei occafionem infinuaqCentaurorum^ab oc-
cifistauris-, Hippocentaurorum,abinlcenfis equis, adnecan-
dos tauros.Potuilfent certe non inepte vocari Hippandri vel
Andrippi,vtpotequiprimum noux rei alpedu , monftro-
rum inftar, vifi parte efle homines,parte equi. Hine incredi-
bilisfabula confeffaefl,ait Palxphatus, quafiviriequomixtige-
nitifuijfentQiMn originem Sc Diodorus confirmat. Quam-
quam Pindarus Hippocentauros nalci ex hominibus SC
equis MagnefijsfinxeriqScCxfar Claudius apud Plinium
Icriplerit, HippocentauruminF'hejfalid natum codedie interijf-
fe.Et nosjQ.it Plinius lib.v 11. cap. i1 i.principatu eius allatum Uli
ex jEgypto in melle vidimus* D. Hieronymus quoque S. An-
tonio viam ab Hippocentauro in lolitudine oftenlam nar-
rat. Quid hie dicam ? Certa mihi Cxlaris, Sc Plinij oculati
teftis, Sc Hieronymi fides. Nam Sc monftrum aliquod nalci
potuit,Sc Antonio daemon aliquis illudere fpecie Hippocen-
tauri. Quod forte non cogitarat Tullius, cum interrogat li-
bro 11. de Nat. deorum: Quitenim Hippocentaurum fuijjeaut
Chim&ramputet? At certe nalci communi naturx lege Hip*
pocentauros,fabulpfiflimum reor cum Lucretio lib. v.
Sed neque Centauri fuerunt3neque tempore in vllo
Effe que at duplici natura	corpore bino
Ex alienigenismembris compaflapoteftas.
Hine illinc par vis^vt nonfie ejje potufit,
Etconfirmat Galen, lib. de Vfupartium. Nosiamadverio-
res Hiftorias redeamus.
Equeftris militiae Sc hippomachix mentione primus fecit
Moyles belloru Riorum adminiftratoriple Sc fcriptpr, cele-
brans vi&oriam de Rege Pharaone relatam, Exod.x ч.Сап-
В i 1етш
12 DE MILITIA EQVESTRI
temus Domino:gloriose enimmagnifcatw eft, equum & often-
forem deiecit in mare. Hie equum appellat, Sc afeenforem^
quern quidem bellatorem fuifle conftac cap. Exodi prece-
dent! : Omni* equitatus3&currus Pharaonis^ fvmuerfajexerr
citw3 erant in Phihahiroth. Erat ergo afeenfor ille bellator, feu
hippomachus in equitatu Pharaonis, vt infra poft pauca:
Perftequentefy ^Pgyptij ingreftifunt poft eos3	omnis equitatus
Pharaonisjurrw eius &equites-, &c. Etclariffime cap.x \r.In-
greffus esl enim eques Pharao cum curribus & equitihu eiws
in mare, vtique ad bellum, 86 in exercitu j aut cui bond eques
Pharao 86 equiteseius ? Equites quidem; non milites facile
eos concedam fuiffe, qui lofepho paternum funus procu-
ranti adfuere, Genefis cap. l. Habuit quoque in comitatucur-
rus3 & equites, &faff a eff turba non modica. Sed de bellatori-
bus nulla (quod feiam) antiquior- vfpiam memoria. Cerce
nonindicat in caftris fuis vllum fuifle equitem Moyfes. Pri-
mis item duobus ab orbe condito bellis, Genefisxi v. Re-
gum nempe quatuor aduerfus quinquej 86 Abrahe aduerfus
vidtores Reges,pro redhib^do fratre Loco, nullum equi equi-
tifve veftigium. nulla mentio item fraternobello, quod me-
tuebat ab Efauo Iacob,G enef.xx x 11. Interea ergo coepti do-
ceri adpugnam equi, interea equo exercitatus miles, 86 de
pedite eques fadus 86 bellator: prodieruntque in bellum,an-
no mundi м m. d.xli v.quo deletiis eft cumexercitu Pharao.
Enimuerbvtlacobequitecaruit,ita 86 pofteri eiuslftaeli-
tx. Origenes Homilia xv.in 1о(ие‘:.Г//у Jfraelnumquam_>
equis v/i efte referuntur.Mcpieid. Hieronymus in Pfal. txxv.
ait Lege prasceptum. Lex extat Deuteron, cap. xvn. .Non
multiplicabit ftbi equos. Ergo Salomon non habebat de lerufalem^
aut de ftudad, fed emebat ftbi de j^Egypto ait ibidem Hierony-
mus. idem^ue Commentarijs in cap. xx x v i. Ifaiae ,'Non de
imbecillitate 3 incpit 3populi lud^orum erat )quodequitandicare-
bant fcieritidyJeddeobferudtionemarid'atdrumDei. Bafiliusin
cap. 11. Ifaix, Nullo non loco Scriptur^ait^obferuauimus fanSlos
deuitafte vfum equorum quin	hie} qui in procMu in^
ftriiun-
LIBERPRIMVS.	IB
flruunturadbellum. At haecLegis, verba Philo libro de Agri-
cultura, myftice explicauicdeequis animas, quare non iniu-
ria quaeric Serrarius quasft. v 11. in cap. x i.Tofoe, vbinam in
Lege prohibitus equorum vftis fit. Nam loco illo Deutero-
nomij, quo id Hieronymus cautum vulc, non nifi de Rege
agi Serrarius notat-, Regique non penitus omni cquorum
vfu interdici, fed multitudine: populo verb neque paucitate
interdici, neque copia. T.c(pQndet:SiquibusmaximeconceJ[a
multitude) equorum vider&tur (nempe Regibus) ijs non conce-
ditur3quantb alijsminus ? Igirur bene allata Deuteronomij
Lex,vt Hieronymo confentit Ribera in cap. x i v. Oleas. At-
que ad refpe&umLegis JulTus force diuinituslolue cap.xi.
captos hoftium equos fubneruare. Nempe, quia nolebac
Deus Ifraleitasequitatu vciadbella,obcauflas dicendasLi-
bro ii. cap. i. Priuacus aliquis equorum vfus conceftlis vide-
turfuifte Ifraelitis ante Moyfaicam Legem: loftphus enim
Genefis x l у 11. equis ^Egyptiorum commutauic annonam,
quam famentibus eo pretio erogabat: Toft Legis promulgation
петчоего, ante Salomonis tempora^ ait Serrarius 3 nullum neque
apudpriuatos, nequedpudOptimatesautReges ffraelitas equo-
rum vfumlego. Hase prasterire maluic Polydorus Virgilius,
profuoinfabulas affedu, quam a facris Scriptoribuspetere
ftudioveritatis.
Iam ad muliebrem equitatum. Is adeb eft antiquus, vc ip-
(amequitandiinuentionem Amazonibus adicripferit Ora-
tor Lyfias , tefte Herinolao apud Plinium lib. x x x v i. cap. v.
Quarum hiftoriam etiamfi fabulolam exiftimauerit Strabo
libroxi. Geographies, certe tamen leues efte eius rationes,
oftendit Raderus nofter Commentary s in lib.vi. Curtij. At-
quevcinflatiusnonnulladeAmazonibuslcripta fine, equi-
taiTetamendn bellis,omninoeftcertiflimum. Tefteminpri-
mis laudare poftum Herodotum?qui lib. i v. referc, \Amazzo-
nes e nauibus egrejfa quam primumequos naftafunt3 confcendif-
[e3diripuij]efyobequitantes e Scythispr&das. Accedit luftinus,
qui hasc adferc lib.i i. Virginesnon otio neque lanificio3fed armis\
В ) equis.
14 DE MILITIA EQVESTRI
equi^ venationibus exercebant .>inuftis infantium dexterioribw
mammis-funde c*AmaZjones ditto,funt.Qvntixxs prasterea lib. vi;
Dhalejiris equo defiluit ,duas lanceas manu tenens. Metrodo-
rus quoque Seeptius Sc Hypficrates apudStrabonem lib.xi.
tradunt, Amazjmas procipuam pafcendorum equorum curam
habere ; robuftiores verb in equis venationes & bella exercere.
Quibus paria adferuntur ab Hippocrate 6c Diodoro Si-
culo non vno loco. Poetic denique turmarum du&rices
fecere Amazones, cum de ijs fcripfere, vt de equeftri ea-
rum militia non fie dubitandum. Sic Claudian.lib.ii.de
Qualls Amazjmidumpeltis exult at ademptis,
Pulchra cohors quoties Arttonpopulata virago
Hippolyte,niueas ducit poft pr&lia turmat.
Sic Maro lib.x.yEneidos decurru Penthefileas:
Quales Dhreicio cumflumina Dhermodontis
Pulfant & pittisbellantur AmazjmesarmiS)
Seu circum Htppolytemfeucumfe Martia curru
Penthefdea refert.
Aufaferox ab equo quondam oppugnarefagittis
dPlaotu Danaum Pentheflea rates.
Certe non Amazones fblummodb, fed 6c Mylas feminas
ex equis pugnafie, Philoftratusin Heroicis,Florus Cymbro-
rum vxores e plauftris,Zabecum vxores currus aurigafie He-
rodotus, fcripiere. Denique Camillam Vollcam Maro lib.xi;
equitemfecit,cuiusverfiis elegantiflimos, quibus Auni fi-
lium Camillas infiiltare facit,fubfcribam, vt equeftri militias
accommodates: .
---------Quidtamegregiumffeminafdrti
Fidis equofdimittefugam^ & te cominus &quo
FAecumcredefoloypugnaq^accingepedeflri:
Iam nofeessventofafer at cuigloridldudem.
Dixit :at iliafitrens^acriq^incenfadolbrey
Dr adit equum comithparibufy afiflitin ar mis.
Poft
LIBER PMM V S.	15
Poft pauca denique Aruiitis telo confixam fic equo defluen-
tem defaibit:
—;— Simulhis diftislinquebathabenas
jdd ter ram nonfront efluens. --
At iniuriam fecero muliebri fortitudini, ft tacitus prasterierp
Semiramidisanimos,quasequo in bellum profeda, exerci-
tu mduxitrriciescenties mille peditum,equitum quingen-
ties mille,curruum millia centum, vt fcribit Diodorus lib. 11.
cap. v. eo verb corporis habitu profeda, vt cum eicirca cultum
capitis occupata nuntiatum eftet, Babylonem defecifte, alt er dp arte
crinium adbuc folutdprotinus ad earn expugnandam cucurrerit,
necprius decorem capillorum in ordinem, quam tantam vrbem in
pot eft at em Juam,redegerit. Quocirca (inquit Valeriuslib. ix.
cap. 11 i.)ftatuaeiuscBabylonupofitaeEinillobabitu,quoadeul-
tionemexigendampracipiti celeritate tetendit. Eraditur denique
Amaz^onum reginam^nomine Myrinam^exercitum triginta mil-
Hum peditum^duorum millium equitum confecifte, maximafrecie
•иШогй in equitibus poftta. *Eegmentaq^ corporum pro armis ha-
buere/erpentummagnorumcoria^itDiodorusSiculus lib. in.
cap. iv.
С AP VT III.
Equitandi ars initio rudisftrenis calceijq^ equorum adiuta,
^w, equitarint frnefrenu. Habena, capijlrutn^ oreaxfrenum^
 *vnde diila3 quando inuenta. Freni partes, pfeltium Senium, echini, fielifle-
. rium. Calcei equorumferrei, arpentei, aurei. ^ua clauorum herbage equi
. ladanturincalceatu,
R vdi a funtlcientiarum artiumque omnium principiaj
tempore fcilicet expoliuntur,vt lambendo vrlbrum ca-
tuli. Sic adoleuitpaulatim equeftris militias vftis. Equi enim
non do&iftatim, vt domiti; neque eques tarn citb hippoma-
chus,ac vector. Quibus ergo incrementis promotum? Scire-
mus forte, ft Sarmenis equitis liber extaret,quern Plinius
pri-
16 D E M I LIT I A E QJ7ES T RI
primum /crip/i/Ге de Equitatu refert lib. x x x i v. cap. v 111.
Nuncdiuinandumerit. Dicam de adminiculis equitationis
fingulis. Horum quondam equo,quxdam equiti fuere necef-
/aria. Equo frenum & calcei^equiti ftrata /eu ephippia,fellas
& ftapije. His omnibus commode iam equitatur. Initio
equieffrenes (mea quidem coniedura) regebantur voce Sc
virga : haec namque iimpliciffima gubernatio ac maxime
rudis videtur fuifle omnium prima.Certe fimplicitatem earn
tenuit deinde variorum populorum con/uetudo. Maflylij,
Libyes,Numidae,Getuli. Lucanuslib.i v.
Etgens,qu& nudo refidens Maffylia dorfo
Ora leui fletlitfrenorum nefcia,virga.
Strabo lib. xv n. extremo: Majjyly & Libyes paruis equis
vtuntur, celeribus tamen manfuetis, adeo vtfola virguld gu-
bernentur. Liuius lib. x l v. Numida equos confcendunt. Equi
fmefienis. De ij/dem Hirtiusbello Africano:Ojfo milliaNu-
rmdarum\yxi.o^ingentif\fine fieno, Apud Virgil, i v. jEneid.
Et Numid&infrenicingunt.-------
Apud Silium lib. i. ф .
-----Nuimdagensinfciafrem-y
Quels intergeminas^per ludum^mobtlis aures
Quadrupedumflettit>non cedens virga lupatis.
Qui idem de Getulis lib.i i.
------NullafyleuisCjetulw habena.
Forte excoli dein equitatio habenis coepit, qua: manibus
nempe habeantuqinie&umqueequo capiftrum,capitis vin-
culum^autrz<fecr^^»A/op feu coll are, quo Mauros vtilcribic
Strabo, nullo ori adhuc impofito freno; aut /implex retina-
culum aliquod, quale Arrianus lib. vin. de Rebus Alexan-
dri Indis v/itatum de/cribit. Summum equi os, inquit, corio bu-
bulo erudo ambiunt,quod/limulosferreos aut areas continet intror-
fum ^^j.Deinde credo inuentas e/Te oreas_>quas Titinnius,
Nxuius,Cato SC Caelius apud Feftum,didas volunt, quia ori
inferuntur^mk Maro eas intellexit 111. G eorg.
—• Detmollibworacapiftris.
nam
LIBERPRIMVS.	17
nam capiftra alioqui ori non inferuntur, fed oreas. Poll has.,
nonne credibile,excogitata fuifte fcenzfifrangendo ore appel-
lata ? Putare, aut difputare, nullum crimen eft. Et Freni qui-
dem partes multas,variofu ere vfui. lulius Pollux accuratus
eft ijs recenfendis, capitis x.num.xi.,Quodmentofubtenditur3
oiiipfellium-., (Galli n Qcant I a gourmet te) quod ori inferitur^a.-
7wo$fienum-ycuius medium3henium-3huius circuit,quos equus man-
dit3daHyli3echini3triboli. Hos rede Lexicon vocat шеЛ/гиеш, a
quod hgnificaty^/zkm’3 vt Plinius loquitur. Camus
prasterea 6c lupata, feu. lupi inter frenos numeration*. хщм
Lexicographus,^fz^^z?z,appellat. Sunt qui a ndpAiv de-
riuent,.quod domare eft. Lorinus nofter ad illud Dauidis, In
camo & /r?w,addubitar, an Camus fit fifcella ferrea ori equo-
rum appenfa,nemordeant. S. Hieronymus explicates illud
Ifaix, ’Tonamcirculum in naribustuis, circulum ilium camum
vocat.vnde forte Gallicumcw^yW Lucillio ille narium cir-
culus eft poftomis,apud Nonium:
Trulleus pofiomis huic ingens denaribus pendet.
Camum Plautus in Caf. Seen. vin. funem efte infinuatj
quern capitis rei ferebant:
Deos qu&fojvt camum &furcam feras.
Quis autem funis ille furciferorum fit, Plutarchus lib.de Se-
ra Numinisvindida,&C in Cleomene indicate quo nempe
eorum fauces innedebantur , vt curiose Pineda nofter in
cap.xx 1 v. lobiverf.xii. num.v 1. &Lorinus. DeniqueQui-
rinus nofter Zalazar Prouerb.x x v 1. explicates illud Salomo-
nisjamus afino.> camum exiftimat lupatum effe.Mihi fatis eft
variorum fentencias attulilfe. At quid lupus,(eu lupatum,feu
lupata frena?Turnebus docuit lib. x 1. cap.x x v 111. Frena^m-
quitjupata, qua lupata etiamfine additam ent 0 dicuntur3fi'e-
nafunt lupos babentia, duriora atyerioraque^ currusfalcati di-
cuntur , quifalces 3&Lc. Eft autem lupus ferreum in fir amentum}
vneum3fimile dentium lupinorum. Liuiuslib. xxv in. Jn alios
lupifuperneferrei inieHi/vt inpericulo effentjiefiufienfijn murum
extraberentur.^vr.^3 eodem modo (^rAce dicitur ferrum quoddam
C freni3
IS	DE MILITIA EQVESTRI
frenisvndelupatum. Hinchuzoazrolfa equianonnullis explican-
tur. fieni autem lupati ad os equi, quantumuisferocis, temperan-
dum domandumc/ aptifimi funt. De lupo Ouidius i v. Trift.
Elegia v.
T*empore pare# equw lent is animofus habenis3
Et placido duros accipit ore lupos.
De lupatis i. Amor.Eleg. 11.
Л/рег equus dur is contunditur ora lupatis»
De lupatis Frenis Horat.lib. i.Od.v in.
----(yallicanec lupatis
Temperet ora/rents.
Hase vfu magiftro, Fuccefluque temporum excogitata, apud
diuerfos.Frena Pelethronium inuenifTe fcribit Plinius lib.vi i.
cap. lvi. Virgilius populum Pelethronium Freni au&orem
Facitni. Georg.
Frena Felethronij Lapithagyrofe/ dedere
Impofitidorfo.---------
Quamquam Turnebus Pelethronij nomen ibi quoque velit
eftc viri, non populi-, parum fecundo, vt mihi videtur, augu-
rio. Quamenim ilia diFpar Maroni locutio: Lapitha dedere
frenagyrof/ Telethronijdorfo impofiti ? Papinius Neptuno in-
uenti lupati laudem prasbere videtur lib. vi. Thebaidos, nifi
Forte Neptunum primumdomitoremFacere velit.
•	-----Neptunusequo/icertapriorum
Fama patet\primus teneris Ufij/e lupatis
Ora3^ littoreo domuij/e inpuluerefertur.
A capite ad ealeem, hoc eft a Frenis ad calceos de/cendo •, Fer-
rei enim calcei equinis Foleis Fuppingendi funtmam equi fa-
ti/cunt longiore itinere fine calceatuyt de camelis Plinius loqui-
' tur.De his Catullus:
Ferre am vtfoieamt enact in •voragtne mula.
Aureos calceos Poppx^Neronis vxor delicatioribus iumen-
tis fuis induiqargenteis Nero calceauit. Id Plinius&Xiphi-
linus narrant. AntiquiorneCatullo fit equorum calceatus,
quisdiuinabit? Aldrouandus lib. i. de Quadrupedibus fcri-
. bit:
LIBER PRIM V S.	19
bit: Pilofellam, quouismodo equis applicatam, hoc adferrepr&fi-
dij, 4)t Udi non pofint dum a fabris calceantur, eoif clauorum
herbamnominari. . •
С A P V T IV.
Equitatioflratis,ephippijs,fellis equeftribus}ftapyff perfect a.
Nudo equorum dorfo equitatum initio. Equorumfrat a, feu ephippia,, quando
inuenta: quam <varia. Quando adhibite fella equejlres. Str at ores. Lapi-
des publici adfcandendum equum. A'vaGohdfc.Stapia excogitate, & eorum
tvaria appellatio,
Dva bvs rebus equus ad equitandum egebat, freno &
calceis. Duabus prasterea rebus opus erac ipfi equiti,
ftrato nempe feu ephippio, aut fella equeftri 5 Sc ftapia, qux
tempore quoque funt inuenta. Primum enim nudo equi
dorlo equicabatur.Ita MalfyLei.Lucan.lib. 1 v.
Et gens,qua nudo ref dens Maffylia dorfo.
Strabo lib.x v 11 .extremo:7kL/m pugnantfere ab equis bafati,
equis nudis inf dentes, fjermanis (apud Caslarem lib. 1 v. belli
Gallici) nihil turpius aut ineptius habedur, quam ephippqs 4)ti.
ipli namque nudis equis vehebantur. Strata equorum Pele-
throniuminuenijfedicunt^it Plinius lib. v 11. cap.L v 1. Memi-
nere eorum,Seneca epift.L x x x. Stultus eft, qui equum emptu-
rus, non ipfum infficit, fedftratum. Iterum: Empturus equum,
folui iubes ftratum. Liuiuslib. v 11. Mulisftrata detrahiiub&t.
Xenophon lib.v 11 i.Pxdix de Perlis: Nunc(tragulaplura in
equis habent, quam in lettis. P)orfualia appellat Capitolinus.
Atque ha:c non vniiisgeneris: fuere e panno, corid, pelle,ait
Liplius lib.111.de Milit. Dialog, vu. Virgilius Лтеае equum
leonina pelle veftit,2£neid.v 111.
——— quernfulua leonis
Pellis obit. ---------
Statius lynce infternit Parthenopxi equum:
-----------------------Cornipedem
^elatumgemin&deieSiulyncis.
C z
Silius
20 DE MILITIA EQVESTRI
Silius Flaminio Confuli tigrim fubfternit:
. Caucafeam inftratw virgato corpore tigrim.
Auguftiffimb Marolib.vi i.2Eneid.anro&oftro:
Omnibus extemplo Generis iubet or dine duci
Jnftratos oflroalipedesipi^iijq^tapetis\
^dureapeiioribus demljfa monilia pendent-,
(ГеШаиго^Ъсс.
Cetitunculis viliflime Frontinus, fed pro dignitate agafo-
num fatis etiam laute, lib. 1i. cap. i v. jdgafones lixdfque arma-
tos pmul ire iufiit, iumeritorumque magnam partem, inttratorum
centunculisNihi\o iplendidius Liuius in re limili lib. v 11. 2?/-
nis tantum centunculis reliftis, agafones armatos imponit. at in
Inxu copiofius lib. x xx i v. Equus tuwpreiiopus inftratus erit,
quameuxoreveflita. Haec verb ftrata funt ephippia. Nonius:
Ephippium, tegmen equi ad .modern <vefturamparatum. &тз J
бф’/тгага. quin 6c eques ipfe	vt о , pedes. Quod
accurate Guido Pancirollus lib.i i. tit. x vi. notac, & Liplius
lib.i i i.de Milit.Dial.vi i.Strataiinc[uit,(fraci^dp.oL<^pari^
ter dixere.it emque	(jlojfaprifca, t<pi7n&iMfcordijcale.
Hine in obfeuro eft tempus, quo ndtae fellas noftras equeftres,
quas nos ephippia quoque appellamus ambiguitate vocis.
Nam &: ephippij meminere Varro, Horatius, Casfar, Gel-
lius. Neque diuinare eft facile, an de ftrato loquantur aut
fella, cum vtrumque vere ephippium appellari poftit. Varro
apud Noniu m, Fuit mihi puero equus, inquit,fine ephippio. Ho-
ratius lib.i.Epift; x i v.
- Optat ephippia bos. ———
Caefar lib.iv.de Bell. G all. ephippia ephippiatos rideri (per-
manis ait- Gellius lib.v.cap.v. Equitum ephippqspr&fulgentem^
Quid intelligimus ? ftrata, an fellas? Polydorus Virgilius, 8c
Joannes Coraftius grauiter Vapulant Pancirollo,qubdephip^
pia Pelethronijs retulerint accepta , audoritate Plinij tri-
buentis Pelethronio equorum ftrata. At miror cur fuccen-
featijs qui inuenta ephippia tribuunt Pelethronio,cum iple
ftrata quoque dicat eife ephippia. Cautius loquendo cauir
L I-B ER PR I MVS.	21
Liplius lib. 111. Milit.Dial. vi i.licet ahceps 66 nutans. Sellas
illos noftras, inquit, negauiperiieteres} non tamen fado nouitiat.
fortafe Sidonij <Mpollinaris auo iam in Tfu.Inducunthac тег-
 balib. 111. Efift .111 ad Edicium: Alij fellarum equeftriummade-
faltafudoribusfulcra refupinant. Nam & fellas Tocat-rff refu-
pinatafulcra^Ttrumque pro hodiernis. Quid ? quod & in colum-
naSTraiani formaquadamnoftrafellaconfimilis? Imperatorios
equos ex eafupra dedi 3&reftice. Sed fortafe Terius ,ftruttum
faflumcf ahquid epannis ibi^ad mollius infidendumfne ligno tu-
men aut ferro. An & Dionis ea mens ^Tt fub Ner one primum
hac talia ephippia equitesreceperint ? Vix opinor, nec eo produxe-
vim. Pan ci г о lias lib .i i. T itulo x v i. Sella etft non Tfque adeo an-
iiqua funtjvfum tamen harumfuifte inuenio, imperante Conftan-
tinofilio magni illius Conftantini^anno Cbrifti cccx l. fcribit
enim Zonaras >quod Con fans fratrem Conftantinum equo &
fella deturbauerit. Defella etiam Theodoftus Magnus L. Quo-
niam. C.De curfu pub.lib. x 11.	Leonis Imperatoris conftitutio.
L.'vnic.C.Nulli liceat infrenis.libexA. Nicetas quoque de fella
^Theodoricuiufdam loquitur ftn Vita Andronici fomneni. Sa-
uaro ad Sidonij citata verba, Equinafella mentio, inquit, apud
Iordan, in Elift or. Cjotth. Sella equit atoria^ apud Paullum Dia-
con.in Marciano &Valentiniano. Vnde fellaris^A eftequus
fcllx 66 freni patiens,apudFortunat.in VitaGerni.cap.xxiih
Lipfius in Anale&is addit fedilia vocari in Panegyrico Na-
zarij ad Conftantinum. Vegetius alibifellas: Africa quos те- •
locifimospraftat ad Tfum fella .itemiEquorurn mulorumq^ genus
fubfellis^autfagmis. Hxc fellaruin antiquitas, quarum capu-
lus,qiiemGalli vocant/’^r/2w, Caslius aftrabem dici fcribit
lib.Xbcap.Lxv.Iatn,ne quid omittam,tribus vinculis equo al-
ligantur fellae,ad firmitatem.^fr’Z?zJ,quae lorum eft pedori
equino prsedu&um; imitatione Plauti, qui in Calin. Poftile-
namvocat vinculum fubcauda.'csra^ appelles:denique cin-
guldi feu zona, qua venter equi fubftringitur textu canabino^
Cingulae Ouidius meminit lib.de Remed.amoris:
Et noua Telocem cingula ladat equum>
С J Apu-
22 DE MILITIA EQVESTRI
Apuleius: Ephippia fucattt 3cingula armata. Sic corrigit Io.
В apt. Pius , nonfingula. Zonae ClaudianusinEpigr. de Ar-
cadij equo:
Нас vterum z>ond cingefrementis equi.
De ftapia nunc dicendum, cuius nulla mentio ante tempo-
ra Homerici i'nterpretis Euftatij, qui Emile aliquod inftru-
mentum prodit. Olimcertequemadmodum nudos inlide-
bant equos, aut ftratos?itafaltu eos inicendebant, donee fub-
inde adhibiti ftratores, Sc luppedanea faxa publicis in vijs,
quorum loco , tandem ftapiae noftrae. De laltu Vegetius
lib. i. cap. xvii. Non tan turn a tironibus Jed etiam a ftipendio-
fismilitibus falitio e quorum diflriffe femper exafta. Virgilius
-zEneid.xn.
—* -------Corpora fait и
Subijciunt in equos.------
Iam quibus altiores equi, aut minor faliendi vis, ij iubis vel
auribus equorum arreptis fe fubleuabant. Ita de Hibernis
Stanurftiuslib. i. lubarumfetas 3aut equorum auriculas fim-
flrd apprehendunt•, atque dum, equi obflipis capitibus quiet efe in-
clinant3 equites3 etiam loricis aut fagisamitti3 mira corporis agili-
fatefe eferunt3diuaricatifq^ cruribus ephippia occupant. Incredi-
bile prope eft, quod Fulgofus narrat lib.i n. cap. n. de Galea-
cio Bardaflinioequite Siculo. Hic3 inquit, ab Alphonfofeniore
Neapolit anorum Rege armisperf&petellus 3 ephippio inter coxas
accept о, ingentem equum crinibus apprehenfis faltu confcendit3
flatimc^ (nullufirmat о <vinculis ephippio) eum ad curfum adegit3
coxarum ac crurumfirmitatepro cingulis vfus. Alij equos con-
docefaciebant fefe fubmittere ad faciliorem inlcenlum.Stra-
bo lib. in. G QOgrzph.Hijfanorum equi ingenuafubfidere dotti3
*vbi vfu ferente iuberentur* Pollux lib.i.cap.xi. Jnfiituendus
etiam equus, vtfe fubmittat, vtfacilius eques confeendere pofiit.
Silius lib.x.de equo Cloelij equitis Romani:
Jnde inclinatusjollumfubmijfus & armos
De more3infiexis prabebatfcandere terga
Cruribus.----------
Aliud
I
LIBER PRIMVS. •	23
Aliudinfcendendiequi adminiculum, lapides publici fecuh-
dum viarum latera fubredh. De his Plutarchus in Gracchisj
dum notat , Cjracchum lapides haud longe diftantes in viarum
margimbus defixijfe , vt efletfacile ijs, qui equos haberent3 eos in-
fcendere. Xenophon Hipparcho: Quia equos afcendendi ratio
non facile expediri poterat, ab ijs praftertim qui viribus non vale-
bant, a quibusfubleuarentur-, Viocuri fteu, qui vias militaresfter-
nebant, in lateribus viarum collocabant altiores quoftdamlapides,
ex quibus paruo negotio quilibet poterat fe conijcere in dorfum
equi» Volaterranus Epitome fua in Xenophontem ait, man-
cipia fblita dominis dorfum fubijcerc ad infcendendum.
Strato res, qui fubleuarent equites ad afcenfum, paflim noti,
afternendiscquisdi&i. A’m^oAft?Grxcis,vt Lipfius obfer-
uat 111. deMilit. Dial* v11.Plutarchusin Crafto: (jraffoad-
motus eft equus, &ftratores eum fuftollentes, impofuerunt. Sic
Suidas avaCoAsa interpretatureum quiin equumtollit. Spartia-
nusin Caracalla, Ammianuslib.xx i i.deluliano,& lib.xxx.
de Valentiniano,ScEuagriuslib.i i i.cap.xxi v.deTheodo-
x\oo,ftratorisquoquememinere. His ergo praefidijs veteres ,
in equos enitebantur •, faltu, equis inclinatis, lapidum publi-
corum fubiedu, auxilio ftratorum, addo &: haft^j quod
poftremum Lipfius Liuij abs felaudati verbis non probauic.
Cojfushaftdinnixus.fe in pedes excepit» non enim. dicit Liuius,
in equum. Aptius Xenophontis (libello de Re equeftri)tefti-
moniu m eft: Ne 3fi de haft a confcenfturus eft 3 equum conuellat.
Sedquamgloriofumviftori equiti adminiculum fubftratus
pedibus hoftis, qui tergum locet pro ftratore aut iaxo ? Mile-
randa feruitus vi(fto,quam Valerianus Imperator Sapori Per-
farum Regi prxftitit quoties fubibat in equum, au&ore Tre-
bellio•, Sc BajazethesTamberlano, referente louio. Anabo-
leus ergo(feuy?^)fubindeinuentuseft,dequoLipf.i i i.de
.Milit. Dial, v 11. allatis Suidse ve^stAnaboleus etiam ea3qut
'Romanis fcala dicitur. Et Maftnijfa,cumfenuijfet, in equumfine
fcanforioinftrumentoconfcendit. AdfertSc Euftatij interpreta-
tionem OdyiT. x. veif. c l v. jdnaboleusnon folum ferrum illud
minu-
24 DE MILITIA EQJVESTRI
minutum dicitur, cui pedesimponunt quidam, vt inf Cendant com-
modius,fedetiamviripfe ,qui ad tale opus adiutat. Exquibus
Bud&us efficit, veteribus etiam not os fuijfe fubijces illos pedaneos
ex epbippiovtrimque dependentes ,quibus hodie vtimur ad fcan~
dendum, innit endum. Quodtamen verba Euftatij mihi dare
non dicunt,fedpotuit inftrumentum defignarenon penfile, fed por-
tatile, quod apponerent iuxta equum}vt eo velutgradu attolleren-
tur, &c. Sed quidquid huius fit,tene tamen,Euftatium dicere,
quofdam vfurpaffe, non ergo vulgo omnes, Et eius &uo,fipedanei
illi fubijcesfuerunt3 non certe prifco magis-, quod ftatu&,& imagi-
nes omnes euincunt. Edufquam enim in ijsforma aut veftigium,
& pedes femperpenduli, fine alio fulcro. Atque adeo resnoua,vt
nec fit ei Latinum nomen. Ijfdem prope rarionibusnituntur,
qui alfentiuntur Li pfio,Hieronym. Magius lib.i i.Milcellan.
cap.xiv.6c Pancirollus lib.n. Tit.xvi.Certior lane conie<ftu-
ra de ftapiarum origine fieri non poteft. nam 6c ambiguum
earum apud Grsecos nomen aVa£oA&>$(quod 6c virum luble-
uantem,6c pedaneum ferrum fignificat) perinde perplexam
oblcuramque earum antiquiratem fecit, atque ephippij no-
men oblcurauit originem fellarum equeftrium, quod ftra-
gulisaequeac lellis eft commune. Magna lis tamen de ftapia
eftGakottoMartio Narnienfi cum loanne Tortellio Are-
tino,quam Hieronymus Magius narrat libro 11. Milcell.
cap.xi v. Galeottus lib. de Doftrina promifcua cap. x x v 111.
Tortellio dicam lcribit,qubd is piQ^z^ftapedias apud An-
tiques non fuife in vfu. Ipleautem Antiquisnotas fuilfe pro-
bat illo Lucretij verfu lib.v.
Et prius eilarmatum in equo confcendere doflris.
Klofta aute fcala eft,inquit,6С id quod ab ephippijs ad ventre
vlque equorupendet, afcefuroin equum vt fcala facilitatem
prasbeat. Interuenit pro Tortellio Hieronymus Magius: Ar,
dica't Galeottus, ait, quonam Lucretij codice c/^rw legerit,6c
apud quern KyiftwEkloftam Icala fignificare inuenerit. Om-
nia enim exem plaria tarn manulcripta quam cufa fichabet:
Et prius eft armatumin equi confcenderecoftas.
6c
LIBER PRIMVS.	2$
& G raecis non klofta^ fed х^'дуа fcalam fignificari, vt omnes
norunt. Ego fane, fi index datus firn, litem dem fecundum
Magium , qui his prxterea argumentorum fiibfidijs iuuat
Tortellij caufTam: Xenophon,libello de Re equcftri,docens,
quo pa6to equus confcendi debeac, ftapix non meminit, fed
folius falitionis. Hippocrates lib. de Acre, aquis, &c. innuit,
Scythas aliafque nationes xtate fiia ftapijs non fuifle vfbs*,
narrans morbos quos equitando eorum pedes contrahunr,
propendentibus femper tibijs. Suetonius in Caligulx Vita>
cquitum crura,nullibi conquiefcentibuspedibus,propende-
re confueuifle demonftrat, dum Germanicum Caligulx pa-
trem, ad crurum gracilitatem replendam 3 aflidua equitatio-
nevfiim fcribit poll cibum: pranfbrum enim pendentes ti-
biae inflan cur. Denique lulius Pollux lib. x. cap. x* Sex n. de
equeftribusinftrumentis agens, poftquam executus eft om-
nia, ftapiae non meminit omnino. Iam de ftapijs., nififallor,
fatis, vbi earum expediero variam appellationem. Romae
vetus infcriptio (quam Lazius Sc Magius adferurit) habet
nomen ftapia:
CASV DESILIENS, PES HAESIT STAPIAEjET
TRACTVS INTERII.
JBislapM mentionem fe reperifle in Hieronymi Epiftolis
(nulla citata) aflirmat Magius. Subfellares appellat Auicen-
nx interpres, vt Cxlius monet lib.xi. cap.L x v. Subijcespeda-
fldwBudxusvocat. Stapedanomen dedit FrancifcusPhilel-
phus, tefteLipfio. StapedesGr^pMus dixit. Scanfdeferrum
Rob. Walturius. Strepam fcripfit Hermoldus lib. iv. de
Rom. Imperatore,cap. x x i. Hucufque de adminiculis equi-
tationis.
CA
26 DE MILITIA EQJESTRI
С A P V T v.
Elephant i	cameli olim hello adhibiti^cur tandem
rmfione donati.
Elephantos militia commendarunt, Robur 3 Terror, TPeritia pugnandi3 Rides.
Mira de ijs Plinius 3 alijque, fed 'vera. Elepbas xxx. armatos ynd in turri
geiiattfirages quanta ab eis editaXerror a nouitate3deformitate3odore
horrendo flridore.ZJtinterfe & cum.militibus pugnent. Heribsfidei ad-
miranda exempla.Quantus eorum olim in bellis numerus. Remedia tandem
aduerfus belluaterroremreperta. Hineeorum contemptus 3cum plus fuis
quam hofli nocerent:fed ob alia quoque incommo da miff. Cameli <velocitate
& patient id ptis mirabili^ ob pedum moUitiem bellis inidonei.
Ae lia n v s lib.de Inftruendis aciebus, bellatores diuifir
in Eedites Sc Vetfores.Ve&ores in duplexgenus 3 quippe qui
autcurribus.confiftant-f aut equisipfsinfideant. Imb3 inquit, alij
elephantis vehuntur. Sic Saidas voce I тгапхй tria facit rei eque-
ftris membra. Nam eaconftat^\t3partim equis 3partim elephan-
tis3partim curribus. Vterque camelos prsecermific. Hos equi-
tacuilulius Pollux adlcripfit lib.i. cap.x. Baffriani3M.t3etiam
camelispugnant') funt etenim equis ^elociores^temhiliores magm-
tudine & hirjuti magis:ftrenuiores verb propter гагат fitim^
adferendoslahoresmagisidonei. De elephantis igitur camelifi
q[ue militaribus cradtandum nobis quoque eft. ^tque ele-
phanti quidem 3 quantum in faciundis operibus valeant,	belli*
itemfum res manugeritur3omnesiam ohmfeiuiffe confab tefta-
tur Paufanias lib. i. Rerum Atcicarum. Reuera res multx
funt,quae elephantem militiae oommendarunt^robur,terror,
pUgnandi peritia, fides*, res bello vtilifiimae. Commemoranc
pletalque fingillatim, Plinius lib. v n i. capitibus nouem auc
decern,& Strabo lib.x v.Geograph.e quibus haec in rem prae-
(entem cap.i. Plinius: Animaltum maximumelephas3proxi-
mumcp humanisfenfibus-3quippe intellect us Ulisfermonis patrifgx
imperiorumobedientiayofficiorumqueiquadidicerejWemoriayzmo-
ris	gloria voluptas. imbverb ^quAetiam in hominerara3pru-
dentia^
L I В E R Р4 I М V S»	±7
dentia> probitas, aquitas^ Sec. Quod addocilitatemattinet5 Re-
gem adorantgenuafubmittunt^coronasporrigunt. Strabo lib.xvi
Geograph.Adingeniumanimalis rations Mentis proximoacce-
dunt^c^Probofcidibuspropugnacula deifiiunt£$ arbores radici-
tus euelluntjnpofieriores pedes «v^.Plin.cap.ii.Fulgare erat-per
auras arma iacere non auferentibus vends3 atque interfegladia-
torios congrejfas edere.Ca.p,i 1i. Qircadentes beUuisfummacura^
alterius mucroni par cunt, ne fit pr&lijs hebes 5 alterius operario vfu
fodiunt. Cap. v. Antipater au ft or eft3duos AntiochoRegiinbeP
lifts vfibus3 celebres etiam agnominibusfuiffi Aiacis & Patrocli.
nouereenimea* Cap. ix. Domiti militant	turres armatorum
in hofiesferuntjnagnaty ex parte Orientis bella confident.profler-
nttntacies fproterunt armatos. Admiranda haec de elephantis
Plinius Sc Strabo: de quorum fide dubitatiofiibinde,fateor,
me non leuis agitauit, cum Sc alios addubitare apud Crini-
tum legeremlib. v. cap.xi 11.Sedprofe&b mox retinuicnu^-
tantem audoritas prxterea grauiflimorumScriptorum,quos
omnes aut leuiter credidifie qux fcripfere, aut falfa fcripfifle
quas leuiter audiuere,(umm£ fit arrogantix(ne dementi^ di-
cam )exiftimare. Quidenim ? Ariftoteles, Seneca Sc Plutar-
chus, Imperatorum maximorum do6tiflimi Prasceptores;
Athenxus,Philoftratus}Dion, Amanns,^Slianus,Suetonius,
Vopifcus 5 tarn vilia nomina Hint, vt fidem non mererivi-
deantur ? Hi certe hxc eadem, ijidemque paria, aut maiora,
de elephantorum funambulatione choreifcjue prbdidere.
Credamus ergo leuiora, belluarumcjue ad bella vtilitatem
expendamus. ^urres ar mat orum in hoftesferunt, magnaq^ ex
parte Orientis bella confidant 3 ait Plinius. Hie roburinprimis
ingens,geftandi turres. Quot verb in ijs armatos ? Philoftra-
tus indicat lib. i.de Vita Apollon, cap. v 1. Pugnant9 ait, onufii
turribus 5 quibiu decern aut etiam quindecim homines fuperfiant^
quiexturribus tarnquam ex propugnaculis in hoftes iaculantur>
aut arcufagittas torquent.
denum armatorum:
Subirefubfalasi&quindenis haftistransfigi.
D 1	De
Plautus numerum confirmat quin*
28 DE MILITIA EQ.VESTRI
De elephanto loquitur , ait Erycjus Puteanus libello elegan*
tiflimo de Stipendio./Weenim Nonio font turns ligneA3qua-
les el eph ant is import a, e quibus quindenis haftis pugnabatur.
Non fallit Plautus:nam & triginta bellatores ex vnp pugnafi-
fe elephanto,conftat lib.i .Machab^orum cap.vi.vt non hy*
perbolice nimium luuenalis:
Idorumm^iores^dorfoftrrecohartes3
Pattern aliquam belli& euntem inpr&lia turmam.
Quidenim? An triginta non faciunt turmam? An non tri*
ginta vno in elephante ? Si quam miraremur, fi turmam to-
tam equitum xxxiferret vllus equus? Id meritbS.Ambrofius
admiratus lib.v i.Hexaem.cap.v.Hiec in elephantis quoque pro-
bare debemus > qui magnum rebus bellicis <vfum mini fir ant. Inde
genus Per far urn ferox bellis ь in medijs campis tamqtPam de muro
dimicant 3&velutmarcequadam & fyeculdcollocati Reliant
magis bella quamjubeunt. Ita alieniapericulo ^identurtuti moli-
bus befiiarum. Gfuis enim adire eosaudeatfum defuper iaculisfa-
cile fgatur defends elephantorum obteraturincurfu? PrastereaE-
lephantorum cutis,ait Cafliodorus lib.x.cap.xxx. nulla vi trans-
mittitur3 nulloferriacuminepenetratur3 ideoque Per farum Reges
hancbelluam adbellatraxerunt. Eft eis quippe cutis ipla pro
armis-,plane vt natura yideantur efiecataphradri. Atque hinc
animantiaudacia aduerfus tela, quam ipfam auget fiducia
molis,qua obftantes propellit,obteritque. Flor us lib. i. fic ex-
preflit debello Tarentino: Qtdnamilliviri^quosabelephantis
obrutosaccepimus? Omnium ^ulnera in pettore: quidam hoftibus
fuisimmortui3ommuminmanibusenfes9-^* reltlfa in multibus
min& 9 in ipfd morteirasviuebat. Et Plutarchus in Pyrrho:
Cef ere Romani ea potiftmum parte > qua Pyrrhus ipfe hofltbus
repugnabat) maxim e autem elephantarum robore	impetu, cum
propter eos wtutefud evtinonpojfent9fedfveluti fluttu aut terra-
motuingruentejedendumfibi intelligerent.
Aliquantb etiam auguftius Ambrof. lib. vi. Hexaem.
cap. v. Cedunt Ulis acies armatorurnbunei^ caflrailla qua-
drate foluuntur. Intolerabili namque imp&tu in hollem ruunt9
vt
L 1 В E R P R I M V S.	±9
' w nullo agmlne bellatorum, nulla conftipatione militums nullocly-
peorum retardentur obiettu^velut quidam mobiles monies verjan-
turinрглИо. Hine ergo terror hoftibus, ab inufitatb robore in
geftando Sc perrumpendo. Sed par etiam ab ipfo alpedu
metus5cum rccens in bella elephantes prodiere anno Vr-
bis cd.lxxii.Floras teftaturlib.i.cap.xxxviihPyrrhus,
incognit is in id tempus elephantis, mart, terra, ‘viris, equis, ar mis,
additoinjuperferarum terrors,veniebat. De quo eodem lufti-
nus lib. x v 111. Romanos iam Vincentes, inufttata ante elephan-
torum forma, ftupereprimo,moxcederepraliocoegit. Nequefor-
ma fola, (ed ftridore prxterea atque o.dore, vt Floras indicat
lib. i. bello T arentino. Elephantorum turn magnitudine,tum de-
formitate,^ nouo odore ac ftridore conflernati equi. Necequi
modbjfed homines quoque,au dore Vegetio lib. 11 i.cap.xxiv.
Elephanti inpr&lijsmagmtudine corporum, barritus horrors,for-
ma ipfius nouitate, homines equofty conturbant, Curti us con fir-
mat lib. viii. Stabant ingentes waftorum corporum moles, & de
induftria irritate horrendoftridore aures fatigant,$Cc. Magnum
bellu& iniecere t errorem, infolitufdpft&idor non equos modo.Jed'vi-
ros quoque ordinefy turbauerai. Quid ita ? Qupniam elepwinto-
rumftridore immanitateq^ corporum, nihil human a mentes terri^
biliti&cernunt, inquit Ammianus lib. xi x. Exemplum Plutar-
chus attulit in Vita Pyrrhi. Cum elephanti maximeRomanos
pellerent 5 equis eorum} antequam adhoEem veniftent, belluas non
fuftinentibus ,fejforefq^ in diuerfum efferentibus, turbatis equita^
tumPyrrhusimmiftt.
Ecquid verb terribiliiis,quam vel alpedu folo pauefadu m
fugere? Adeb certe formido haec increuit, vt, allatdRomam
famd de bello in Africagefto ,Romanifq^profligatis (vt Polyb.
lib. 1.) cumcognouiftentidinprimis nji atque imp&tu elephanto-
rum accidifte,quodilliaciesdifteciftent,quodordines perturbajfent,
quod maximam in exercitu ftragem edidijfent, tantus elephanto-
rum terror popi eum diem Romanos terruit,<vt proximo biennio,
cumfApe in A fried,fape etiam in Selinuntia regioneobuij hoftibus
fuijfant,numquam tamen aut congredi cum Carthaginenfibus, aut
D 3 in
30 . DE MILITIA EQVESTRI
in locis aquis,propius fex aut quinque ftadijs caftrametariaufi
fintjcollibus femperac montibus {nullo alio quam elephantorum
metu) fe tdtahtes. Atque ita diu terror manfit, vt bello etiam
Hannibalis, contra Sempronium 5 Sc Caelaris, bello Africa-
no,elephanti timerentur,teftibusHirtio 6c Plutarcho.
Iam pugnandi peritiam oftendebant non armis tantum
iaciendis, non (cutis modb rotandis, telif^uefubminiftrah-
dis, vt Plinius docuit, fed dencibus quoque 6c promufcidd,
quod teftatur Polybius lib. v. Eft hie elephantorum mos3vt inter
fecongrefii, & mutuis fe dentibus impetentes acerrime pugnent\
fimulatque verb vulnus aliquod acceperint 3 non fecus in omnes
dentibus fauiant, quam tauri cprnibus. Alterius enim mucroni
parcunt ч ait Plinius, ne fit pralijs hebes» Promulcide arreptos
hoftes vel fublime iaciebant, mox obterendos -vel bellatori-
bus fibi impofitis tradebarir,necandos. Curtiuslib.vi и. Pne-
cipue terribilis ilia facies erat, cummanu (hoc eft promulcide)
armavirofgelephanticorriperent3&fuper fe regentibustrade-
rent. Hirtitisde Bello Africano: CumelephantusvulnereiEiuf
Adore concitatus in lixa^inermemimpetumfecifiet^eum^
fub pede fubditum 3 deindegenu innixus pondere fuo 3 probofcide_j
ereida vibrantique, flridore maximo premeret atque enecaret^
miles vet er anus quidamnonpotuit 3quinfearmatumbeffii&of-
ferret^quem poftquam elephant us adfe telo inf eft0 venire animad-
uertit3 relitto cad^uere 3 militem probofeide circumdat, atque in
fMime extollit armatum^quiin huiufmodipericulo cum conftan-
ter fibi agendum videret^gladioprobofcidem^ qua erat ctrcumda-
tus-3 c&dere3 quantum viribuspoterat3nondeBitit:quo doloreaddu-
tlus elephantus 3milite abiefto 3maximo cum ftridore curfify ad
reliquasbe&iasferecepit. J '
Quid denique de fide elephantorum in dominos dicam?
Plutarchus riarrat in Pyrrho: Elephas^Niconomine^delapfum
propter vulnera reEtorem requirens, ac per aduerfos fefe inf er ens
hoftes pariter & amicos proruebat, donee inuentum cadauer pro-
bofeidefuftulitidentibufk impofuit, atque it a fur entifimilis reuer-
tens.> obuios quofque euertit atque necauit, Strabo lib. x v. Geo-
graph.
LIBER PRIMVS.	31
graph.Gfuidamaurigasfiuos, qui incertamine cecidere, e pr&lip
efiferunt j quidam eos, quiper anteriorespedes uterumfuumJubie-
rant3propugnando feruauere. Quod fi quern e cur at oribusmagi-
firtfive per iram interfecerint,adeb ilium defiderant^t pra mcerore
cibo abfline ant,interdum etiam fibi mortem confcificant.VdvA ve-
rb, quod Curtius de Pori Regiselephanto narrat libro vu 1.
cap. xx v. lacrymisciendis eft potens. Alexander, inquit,fio-
liari corpus Pori (interemptum efle credent) iubet, Sic. quidetra-
her ent loricam tvefle'mque} concurrere: сйт be Hua dominum tueri,
& fioliantes coepit appetere ,leuatumcfi corpus eius rur/us dorfo.
fuo imponere. О raram vel inter homines fidem! Has ergo ob
virtutes in militiam olim elephantes adledi funt^datufque
Praftedus (vtlblitum equitibus)quem Magiftrum elephan-
torum Liuius vocat lib. xxx v 11. certufque ordo pr^fcriptus
ac difciplina, quam his verbis Ailianus lib.de Inftruendis
aciebus expreflit:/# or dine elephant orum,qui ътрглеЕ elephan-
to, Zoarchusabanimalls.prafeEurdvocatusefl. Quiduobusim-
peratfTherarchus a fera, quafiferarius, & tails confitutio The-
varchia ,f'eraria, Qui quatuor dominatur, Epitherarchus, duplaris
ferarius •, h&c confiitutio Epitherarchia, quadruplaris fer aria.
Qui 0E0prafettusefi,filarcha3ideE turmaprinceps^ confttlu-
tto ifia Ilarchia,turmapr&fettura. Quifexdecimpr&efi,Elephan-
tarcha, id efi elephantorumpr&fefius -^confiitutio, Elephantar-
chiayPr&tura elephantorum. Qui trigintaduobus imperat3Ce-
ratarcha, id efl, cornu Pr&feEus. Quod autem exfexagmtaqua-
tuor con fl at,idphalangemvocamus elephantorum -^cuiusPrafe-
Eus, Elephantarchavocatusefl. Tantus nempebelluarumfuit
vfus Si cura. Imb numerus propeimmenlus, teftibus Plinio
& PauCania. Nam, vt Porum omittam ь qui produxit in bel-
lum elephantos lxxxv. vt praeteream Agrammim , qui,
an dore Curtio lib. 1 x. adhibuit millia tria: Regem Indorum
triginta milliaelephantorum inbellum prsecedunt-, tria verb
millia {equuntur,ait ^Elianus. Tandem tamen longo vfu
compertum eft, hastantasvtilitates interijfle, Si plus etiam
attulifte damni. Inprimis enim Si remedia eorum robori
furo-
32 DE MILITIA EQVESTRI?
furori^ae reperta funt•, Sc vis omnis in fuos magis, quam in
hoftem,eft conuerfa. Nam ficutpleraquenoua comments mor-
talium3 ait Liuius lib. x l i v. in verbis vim habent3 extemplb, cum
agi, non quemadmodum aganturyedifieri oportet yfine vllo ejfieliu
euaneficuntpta elephanti in acie nomen tantum fine vfu finerunt.
Adeocpie id verum fait, vt Alexander apud Curcium lib. ix.
dicat: Equidem fic dnimalia ifia contempfi3vt cum haberem ip fie,
nonoppofiuerim. Remedia, inquam, inuenta funt aduerfus ro-
bur Sc terrorem. In Apulia ad Aficulumy aitFlorus lib. i. de
Bello Tarentino, melius dimicatum eft, Curio Fabritiofy Conjfi.
iam quippe belluarum terror exoleuerat •,	C. Minucius quart a
legionis hafiatus y vniusproboficide abcifia 3 mori pofie belluas often-
derat. Caefar etiam bello Africano,vtHirtiusrefert,equos
militum luorum,priufquam Italia decederent, afpeftu, odo-
re, ftridoreque elephantorum, quos in Italiam aduehi cura-
rat,affuefecit. Quin diuerfiarefifiendi excogitatafiuntgenera ar-
morum3 ait Vegetiiis lib. in. cap. x x i ri. Nam bini cataphratti
equi iungebantur ad currumy quibus infidentes clibanarij fidrijfias,
hoc eftlongifiimos contos, in elephant os dirigebant.^Nam muniti
fierro, nee afiagittarijs(quos vehebant bellua)l&debantur3&earum
imp&tum celeritate vitabant. Alij contra elephantesy cataphraflos
milites immiferuntjta vt in brachijseorumy vel cafiidibusy vd hu-
merit3 aculei ingentes ponerentur efisrro, ne manu fua elephas bel-
latorem contraje venientempojfi&t apprehendere. Pracipue tamen
velites 5 Antiqui contra elephantes ordinarunty Sec. Hi equispra-
tercurrentibus3adlatioreslanceasvelmaiora fiiculabelluas occi-
debant.fied3creficente audacidypoftea collefiiplures milites ypariter
mifiilia in elephant os congerebanL I Hud tandem additumy vt fiun<-
ditorescumfiuEibalis Indos (per quos regebantur elephanti) cum
ipfis turribus ajfiigerent atque malidrent. Pr&terea venientibus
belluis3 quafi irrupifient aciemyfiatium milites dabant :qua cum in
medium agmen peruenijfient3 cum magiEris abfique vulneribus ca-
piebantur. lllofiquecarrobalifiasaliquantbmaiores poft aciem or-
dinary conuenit^t y cum fiub iattum teli accefierint befli&yfiagittis
balifiariorum configantur. Duo armorum genera aduerfus ele-
phan-
L I В E R P R I М V S.	3$
phantos inuenta omifit Vegetius, qux a Curcio prodita li-
bro vui. Secures nempe, & Copides. Securibus, ait (idnamque
genus auxilq pr&paratum erat) pedes amputare cceperunt. Copi-
das vocabantgladios leuiter curuatos jfalcibus fimiles, quels appe-
tebant belluarum manus. His artibus repercis,cum Cacilius
Con fol, captis fefifp ad Panormum elephantis jdfdrubalis, me-
tum eorumотпет fufiulifl&t’ >eiufq^ Vittoria famaRomamper-
ueniffet-» air Polyb. lib.v. incredtbili omnes Utitidaffettifuntjiou
tarn quod captis elephantis longeiaminferiores effent hofiium vi-
res , quam quodfui (quiapotitibelluis fuerant) audacioresiam
fattiadbellumvidebantur. Et Plinius lane poftmaximas bel-
lux tant$ laudes,illud etiam vitij noncelauir lib.vi n.cap.ix.
Elephant i minimofuisfiridore terrentur, vulnerati & territi re-
trofemper ceduntjjaud minore partiumfuarumpernicie. ttdrafens
habemus exemplum, ait Alexander apud Curtium lib. i x. In
fuos vehementius quam in nos incurrerunt, &c. Vnoautaltero
vulneratis ^ceteros in fugam declinare videmus. Ita fxpc alias
obleruatum. Floras pugna tertia belli Tarentini: Eademfer&>
quaprimam vittoriam (Romanis) abftulerant^fecundamparem
fecerant -ptertiam fine controuerfid tradidere, IN am product is in
primam aciem rurfus elephantis, vnum ex hispullum adacli in
caput teligrauis iftus auertit^qui jumperfiragemfuorum procur-
rens iftridore quereretur jmater agnouit 5	qua ft vindic^ura
exiluit^tum omnia circa quafi hofiiliagraui timorepermifcuit.
Liuius lib. xx vi 11. pugna Afdrubalis contra Liuium
phanti) crefcente cerfamine, & clam ore impotentius iam regt,
inter duos acies verfari^ velut incerti quorum ejfenty baud difimi-
liter nauibusfinegubernaculo vagis, Polybius lib. i. de Afdraba*
lis exercitu aduerfus Cxcilium Confulem Panormi: Bellua
cum primum ad aggerem fojfarum peruenere, vno tempore	a
multitudme vrband ex mcenibus^ & amilitibus ex fofi$>fagittis
tcliffy mult if art amferiuntur. Cumty vltra progredi non pojjent,
necejfariotergavertentesjn fuos ruunty agminaperturbant, ma-
gnam fuorum firagem faciunt. IlliiampridemdbeHijs turbatiy
& tunc tumultuario imp&tu a Confule opprefii, facile profligan-
E	tur>
34 DE MILITIA EQVESTRI
tur.Parse orum trucidatur'Ceterifugdfalutem quarUntiGvd ge-
minam perturbationem narrat Hirtius bello African© eue-
niffe Scipioni aduerfus Cxiarem pugnaturo. Item Polyb.
lib. v. bello Antiochi cum Ptolomxo: Verum maxima pars
elephantorum Ptolomsi pr&liumformidabat ,&c. Subitb enim in
fugam conuerft} ordinesfuorum perturbantes 3 maximam in
phalange Ptolom&iflragem edidere. Adeoque id animal femel
perturbatum difficile regitur,vt nifi a (uis interemptum,ftraT
gemfacerenoncefTet. Vnde bello illo A ffirnbalis contra Li-
uitim Confulem,Liuiuselephantosplurfes (cribit are&ori-
bus quam ab hoftibus interferes. Fabrilefcalprum, ait, cum
madeo habebaniftd^ubifutire bellua ac ruere in fuos cceperant^
Magi fl er inter aures pofitum, ipfa in compage , qua iungitur ca~
piticeruix, quanto pot er at maxim о ittuadigebat. eacelerrima
•via mortis infanta molis bellud inuenta efl, vbi regendi ffem <ui
vici/fet. Pneter hsec, quanti moliminis, turres elephanto im-
ponere,militemque infeendere ? quahta turbatio, cum deij-
ciunturrefertx militibus turres ? quantum impedimentum,
cum anguftas vrbis portx non admittuntturritas illas moles?
quantum dilcrimen, cum elephas aliquis angufta via lapffis
intercludit iter ? Hxc fere Pyrrhum elephantis fiffim perdi-
derunt, vt Plutarchus in Pyrrho narrat: Pyrrho Argos ъгЬет
ingreflb, cum elephantos porta3obangupliam} cum turribus non ad-
mit terete hijque deponendis & rurfus imponendis mora aliquan^
tulum fieret-Jenferunt rem Argiui. Etmaximuselephantorum
in porta ip fa in lotus codapfus^ atque infrendens dentibus, exerci-
tumprohibebat, Meritb igitur prudenterque Alexanderapud
Curtdib.v 11i«deelephantis Pori Regis: Ancepsgenusauxilij
efi^	fuos acriusfurit j in hoflem enim imperio, infuos pauore
agitur. Certe Lucretius lib. v. commune malum elephantos
appellauit:
Vt nunc/лре boues Luc&ferro male matta
Diffugiuntflera fattafluis cum multa dedere.
Sicfuiivtfacerent ,Sedevixadducor'eut ante
JSlonquierint animoprafentire3atque ^iderCy
Quam
LIBER PRIMVS.	3$
". ; Quam commune malumfuerat. —* ... - <
Atque huius memorAppianus lib.de Bello Hilpanienfi, Ob
banc, inquit, eorum perfidiam a quibujdam communes hbftes ap-
pellatifunt.	'	
Iam cetera incommoda fl enumeremy facile apparebit,
elephantos maioribus de cauffis fuifle dimiflbs, quam in
equeftrem militiam adfeitos. Primum,quia, vt ait Liuius
. lib. xvii. nullus eorum vfus in repentindac tumultuarid faerit
pugnd: turn 3 quia inhabilesfunt ilia vafiarum corporummoles, vt
.loquitur apud. Curtium Alexander lib. ix.denique,qubd fii-
goris (int impatientifimi, audore Plinio lib.v ш. cap. x. quare
Scbellisperhiememinidonei. Certe illud praterea incom-
modum mihi in bellis vilum eft 3 belluas hafee non abipfis
pugnatoribus, fed Indo aliquo restore impoflto debere regi.
Non enim elephas arbitrio militum (vtequus imperio vefto-
ris) fed du&u regentis agitur inftar nauis; Sc forte alio Гагре
quam quo milites veilent, aut quam expedit pugnx. Hine
Poro Regi pernicies, audore Curtio lib. v 11 i. cap. x x v. In
ipfum Porum tela, inquit, congeftafunt 3quis tandemgyauatus*
labi ex bedud ccepit .Indusyqui elephantem regebat,defcendere eum
rat us mare folitoelephantumprocumbereiufit in genuaqui vt
fefubmifit3ceteriquoque (itaenimerantinflituti) demisere cor-
рога in terram. Ea res^ Porum & c&terosvffioribus tradidit.
En,quanto tutius equo vexiflet Porus quam elephanto, pro-
ditus errore retftoris. Quas res ft prudenter Damis apud Phi-
loftratum lib.n.expendiflet,non ita prae equite ve&orem
elephanti Apollonio extuliflet. Hunt qui elephanto vehitur^
inquit Apollonius, qualem equitemejfeputas ? Multo 3inquit
Damis у mirabiliorem eo quern equo vehentem defcripf. BeUua
enim tarn vafia molls imperarefum reHor tamparuus exiflat^
illam, quocumque velit, dirigere bacillo, neque illius afpettum ti-
mere3neque.altitudinem formidares neque tantum roburperti-
mefcere3diuinupanealiquidmihi ejfe videtur. О Damis, quam
fenfifles aliter,fi PoriR'egisdiferime adijfles! Elephanti mo-
lem laudas,ignarus periculijequum poftponis,immemor ve-
E x	loci-
зб DE MILITIA EQVESTRI
locitatis. Ita cornuum fuorum filuam amabac ceruus,dam-
natagracilitatetibiarum^at mox deprehenfus cornibus in-
ter nemorum ramos, ieniit tibiarum celeritatem fuiiTe
iibi faluti.
Arabelephantis ad camelostranfeamus. Cameliequitan-
turin prAlift 3 ait Plinius lib, v 111. cap. x v i.i i.	caftrandife-
minas., qua belloprAfaranturietiamgenusinuentum eft. Solinus
cap.li i. aut,vtalijcomputant,LXii.Af«nW camelis, ait,
Ba&rianos non vti in prAlijs,fedfeminismquodvelociores fint.
Camelos aliquant A nationes apud veteres in acie produxerunt^
*ut Vrfiliani in .Africa. Mah&teshodiequoqueproducunt, inquic
Vegetdib. in. cap. ххш. Addo Arabes exLiuiolib.xxx vn.
Camelis, inquic ftnfidebant Arabes fagittarij ^gladioshabentes
longos quaternacubita sut ex rant a altitudinecontingerehoftem
pojfent. be Perias, audloritate Heliogabali, qui apud Lampri-
dium frugalitatem fuam iexcentorum vchiculorum com-
mendans prae luxu Regis Periarum, aic, eum iter fecifle decern
miUibus camelorum. Confert in fupradidum Vegecij locum
ifta Steevvechius : ^Froduxit Mithridates contra Luculhm,
Antiochus contra Scipionem, ^t audor eft Plutarchus in.Lucullo.
Croefus prAualidoequitatui camelorum gregem oppofuit ^quorum
nouitate confternati equi ^fefbrespracipitauerunt, ait Fr^ntinus
lib. i \.cap. i v. Quid miri,fi. tales ij cameli erzntfluorum ^num-
quemquene centeni qtddem equiiifufuftineant ,vt Cyrus ioca-
bundus militem excitat lib. v i. Paedias apud Xenophon tern ?
De ijfdem Herodianus lib. i v. Aderat Artabanus equitatum
ingentemfagittariarum multitudinem adducens^praterea ca-
taphratfos camelis infidentes. Quin Sc in angarijs Sc curiu pu-
blico(loco veredorum) camelis Antique^ cucurrifle,Plutar-
chusinEumene,ScPlin.lib.vi.cap.xxin.teftantur. Iiido-r
rus ad curfum aifuefados camelos, plus centumo&oginta
fcptem pafluum millia confecifle fcribit lib.xix. Quam-
quam aliter aliquanto Pliniuslib.v111.cap.xvin.Suacui^
que camelo^mcpdit^wenfura ficuti 'uires^nec^ltraconfuetum^
procedit ftatium. Prxter ccleritatem bellicis expeditionibus
iane
LIBER PRIMVS.	37
fine neceffiriam, addjt base camelorum bona Vegetiqs li-
bro i v. cap. xxi 11. Hoc genus animalium arenis tokranda
fti apiumэ conf uf ds ediam in puluere} vent о > члаь abfqueerrore
dirigere memoradur. Magnx opportunitates, praecipue mo-
uenti per deferta loca, vbi aut potus deficit, aut gnaritas via-
rum.Camelus fitim tpleratyViam inuenit. Plinius & Solinus
narrant 5 fitim tolerare quatriduo: vbi verb potus datur copia,
impleri & inpr&teritum & in futurum.Std neque ilia contem-
nenda vtilitas, quod bellatores duos finguli cameli fubinde
vcdarint, amStore Xenophon te lib, v i.Pasdias: Super camelos
conftituti erant vir'i biniyinvnamquamque parternyfagittarifo in-
quit.Cetera tamen camelum deEecere-ynamyprater nouitadem,
belloinefficax eft ,ait Vegetius. & cum muriccs ftargebantur ab
hoftey3.it Herodianus lib. i v. ij camelo/rum infejforibusperniciem
adfer ebant. quippe illiscalcadis spotifimum cameli (quoniam huic
generi mollifirnafunt^ungulafuccidueclaudicabantyexcufis tergo
infejforibus. Has ergo ob res cameli exau&orati, vt elephanti:
equus fblus (quxfingularis gloria) bello dignusexiftimatus.
Cauflam Plutarchus adfert ii.Sympofiac.3^4^ eopuus anima-
hum omnium in partem certaminum^* coronarum venit^quia
folusnaturd	exercitadionefaHus eft, vtiripr&lio hominiadfit.
ъ
С A P V T VI.
Currus olim equeftri militia admiftfcur dimifa.
Cartdis pugna aurigantium antiquior eque/lri Celetum jett falitariorw equi-
twn. Qurrus expediti	falcati. Martis	lunonii currus wilifares.
Quis curruum primus auttor. ^igapTrigay Quadriga3 Seiuges, Septemiu-
ges3Decemiuges. furrusquatuortemonibxsinflruSius. Qui fobs(wrir
bus у	quanto numero9in pralijs rvfi. qua eorum adminiflrandorum oeco-
norma. Ejfeda, Cifay	Couini. Qua ratio ex currupraliandi. Defultores
curules. Falcatorum curruum *varia [pecies. Ingentia eorum damna, qua
tandem in fuos *verfa.hinc quoque militia fubmoti.
Antiqviorne in bello fuerit curulis an equeftris
pugna, pugnant Lucretius & Palsephatus. Lucre-
E 3	tius
38 DE MILITIA Ё ES TRI
tius lib.y.cenfetequum prius infefliirri quam currui iun-
dum:	'• '	’ ' ''  ‘ ‘ '/ •'•j \ ’
Et prius eft reppertum in equi contendere co ft as, •
EtmoderarierhuncfrenisAextra^igere3	-
Quambiiugocurrubelli tentarepericla.	, *’
Contra Palaephatus de Centauris, luueriesy inquit, quidam e
radice montis profefti a 'vicoquddam^oba^o Nebula^ excogitant
equosoeletas condocefacete ,in ijfy federe. IS!am ante id tempus
nefciebant in equisfedere Jedfolum curribui vtebantur. Ego in
Palaephati feritenciam concedere malim, quam a Lucretio
flare. Cauflas habeo:quiafacilius equtis docetur currum tra-
rhere,quam veddrem Ferre. Ciciusafliie/citlori’s8clcutica,
quam freno. Et fane mecum Facere videtur Homerus, qui
celetas flu folitarios equos ntifquam ad pugnam adhibet, Fed
bigas perpetub & currus:indicio certiflimo,priores Fuifle au-
rigarum quam celetum equitum pugnas. An non idem
quoque’/entirevidentur iElchylus 8c Ifidorus ? Hie namque
Prometheum fic loquentemFacit:
—:—- Ad currns adiunxi equos
Eremgeros. —------------•
•Ifidorus autem lib. xviii. cap. xxxv. lugbprimus firifter
net Sicionius tantum medios iugauit, Quibus verbi^quidvo-
lunt, nifi equos effrenes iniiiges^ prius traxifle currum,
quam Frenaies 8c iugatos? Iam curruumbellicorum duplex
Fuit genus, furrihus expedites aut falcatis veteres ufos comperi-
ww,inquic jElianus lib. delnflrtiendisaciebus. Grasci voca-
bant	id eft, vedabula bellica. Martem mili-
tari curru vehentem Faciunt in bellis Pbe^e, eumque Virgi-
lius lib. viii . Vulcani arte Fabricatum fcribit:
Earte alia Marti currumq^ rotafq? *volucres
Inftabantyquibusidetvirosiquibusexcitateurbes.' .
Quinetiam lunonis militarem currum idem Carthaginc
feruari defcribit lib.JEneida.
— Hicilliuiarma>
Hwcurrusfuit. —:—r---------	. ' .
Quod
L I В E R P R I M V S.	39
Quod Dea ipfa Faftorum v i. apud Ouidium fatetur: .
Toeniteat\quodnon_foul Carthaginis arces,
(fummeafint illocurrustf arma loco.
Priwurn'Troxilitf ei aicTercullianus.de Spedaculis.
Hine force currus luiloni facer. Incertum,quando.inuenti
primum. Antiquiflimum vfum reperio in exerciru Pharao-
nis, Exodi xiv. Tulitqjbccentoscurruseleffos, & quidquidin-
jEgypto curruumfuit& Duces totius exercitus. Inuentio nul li
certo audoritribuitur:: diuerfi forte repererinc rem eamdem
apud varios. Sunt autem varia curruum genera, biga:, trigee,
quadrigae, feiugee, quibus verbis non tarn vehicula quam
equi biiuges,triiuges,quadriiuges fignificatur, aiunt Ifidorus
Sc Budaeus,anumero equorum. Inuenio Sc feptemiuges &
decemiuges. Generali autem vocabulo cifia,efledaJ& co-
uinos. Bigas Lunje,trigas inferis, quadrigas Soli, feiugas loui
confecrarunt, ait Ifidorus lib. xvin. cap. xxxvi. Bigas
Lunae,quoniam gemino curfii cum Sole contend^ fiue quia
Sc nofte videatur Sc die-, iungunt enim Vnum equum ni-
grum, Sialterum candidum. Bigis foliti pugnare Heroes, ait
Philoftratus in Iconibus. Trigas Dijs inferis 5 quia hi per tres
setates ad fe rapiunt homines 5 per infantiam, iuuentutem,
fenedlutem. Haruminpradijs vlumvetuftum & heroicum
apudGrxcos fuifle, fcribit Dionyf. lib. vi 1. extremo. Nam
duobui,inquit,шпЙщ quo modo biga iunguntur, addebatur
ter tint equusfunalis^ quernprifei vocabant TFCL^a^v, quod alijs
eflet adiun&us. His quidem Neronem ve&um Plinius infi-
nuat lib. xxviii. fcribens eum vt! potione quadam folitum,
^Trigario (id eft trigarum agitatori) feprobaret. Quadrigas Soli
ideb adiungunt,quia per quatuor tempora anni vertitur.Has
HedtoremrexiirePoet^fcribunt, Sc Virgilius Latino Regi
daclib.x.
----------- Latinus
Cf^adriiugoTuehiturcurru.----
Seiugamaximuscurrus,curritloui,propterea quod maxi-
mum Deorum fuorum efTe credunt. Hancagitauit Mithri-
dates,
40 DE MILITIA EQVESTRI
dates, auftore Plin. de Vir.illuftr.Septemiugis mentioeft in
antiqua Cecchinoram tabula, ait Onuphrius de Circo
cap. ix. Quatuor temonibus Sc equis o6to coniugauit cur-
rum fiium Abradatas lib. v i. Pasdias Cyri. Quern currum Cy-
rus intuitus 3 ait Xenophon, cogitauit fieri pojfe, vt etiam cum
otto temonibus currus infirueretur, vt otto boum paribus agere-
tur. nis curribus turres impofuit , turribusfingulis viros viginti.
Nero Olympics aurigauit decemiugem, audore Suetonio
cap. x x i v. quamuis idipfum in Rege Mithridatecarmine quo-
damfiuo reprehendijfet:fedexcujfuscurrujacrurfusrepofitusycum
durare non pojf&tfdefiitit ante decurfum. At verb non fbliim
equos curribus com mittere Veteres confueuere,ftd camelos
Sc elephantes, teftibus Suetonio Sc Lampridio.quamquam
for tenon ad bellum, led ad ludos aut triumphum,vt iam
didfci decemiuges Neronis.
Biga ante reliquas inuenta eft, affirmante’ Lucretio lib.v.
Et biiugo prius ett3 quam bis coniungere binos,
Et quamfalciferos inuentum afcendere currus.
Bigas primum iun^itPhrjgumnatio^it Plinjib. v i i.cap.tvi.
Neptunoid aflignant nonnulli,aiunt^ue tradidifle Libybus.
Fugo primus Cirifienes Sicioniw tanium medios iugauit, ebjq?
fingulos ebc vtraque partejimplici vinculo applicuit ,quos Cjr&ci
, Lai inifunaribs vacant, ait Ifidorus libro x v 111.
cap.xxxv.Polluxfcribitvocatos quoque Sirasos Sc Pareo-
ros-, nam earum habena Sira & Pareoria dicebantur. Funales ap-
pellantur Suetonio Tiberij cap. vi.
De Trigae fabricator nihil habeo.
Quadrigas Cicero Mineruas tribuit 5 Virgilius, Tertullia-
nus,Plinius,ALlianuSjErichthonioj Herodotus, Afrisj Pauia-
nias Si Arati interpres Theon, Troxilo-, Ado, Prochloj Ter-
tullianus de Spe&aculis, Acrophilo Argiuo; HyginUs, Orft-
iocho ArgeojEufebius, Arogilo, ieu Proclyto: quibus vltimis
tribus locis Leopard.lib.i. Emend.cap. x v. reftituit ^Troxilo.
Oenomao, loannes Sauaro, qui lie explet Corippi lacunam:
Oenomaum refer am primas iunxifie quadrigas»
Alio-
V I В E R PR I MV S.	41
Aliorumincertaorigo. Curribus fere ad belU'vfi Apatici от-
nes3 aitdeijsXenophon lib. v 1. Pasdias. Pharufijiitem 6c Ni-
gretes,au&ore Strabone lib. x v i r. Quin 6i Zabcces3 c^uarunt»
femina currus in bellum auriganturfx Herodoto credimus li-
bro 1 v. qui Poenos quoque fie praeliari fcribit lib. vi 1. Gallos
effedarios fortiter fe gefliffe in fiios equites, Casfar fcribit
lib. 1 i.deBell. Gall. Hideejjedopugnabant* quod Sc Britan-
nisaffignatCasfar lib. iv.Bell. Gall. Mela lib. 111. cap. vi.
Diod.Siculus lib.v.cap. v 111. Sc Propertius lib.j 1. Eleg.i.
• Ffedacalatisfijle Britanneiugis. •	
At Belgis tribuit Virgilius 111. Georg.
Belgicavelmolli melius feret effeda collo.
De Gallo-Вelgis loquitur. BelgasLucanus ornat laude in-
uenticouini,lib. 11 i.Pliarfalias:
-----Bettor monjlrati Belga couini»
VndeTacito in Vita Agricolas, Couinarij equites^ qui fcilicet
e couino pugnabant. Quod veto curulis militias indicium
certius,quam Olympia Gr^corum ludi,Sc Circenfes Roma-
norum, qui illorum imitatione videntur inftituti ? Et quouf-
que hominum, fe extendic audacia ? Tigridesetiam quadri-
gis iunxit Heliogabalus, au&bre Lampridio. Adfummam,
rantusolimcurruum fuit vfus in be|lo, vt crediderit Came-
rarius, equites Monippos (Geletas Sc celetizontesvocat Pli-
nius lib.x xxiv. cap.v. Si v 111.) id eft fingulari equopugnan-
tes, veteribuspropefuilfe’ignotos; quod Homerusnimirum
Heroes omnes. e curribus facit pugnare •, etfi Homero igno-
res fuilfequidemMonippos, icribitPollux,quia Homerus
nempelblos Heroes pugnantes delcribir, quos bigse quadri-
gasve magis decebant. Perfas certe fol is fere curribus in mili-
uavfoselfe,arguitXenophontisnarratio,qui Perfas captos
refert fpe&antium fuiffe ludibrio expofitos, quia bene pafti
Sc candidi erant, vtpote curribus vedtari foliti. EtCurtius
confirmat Falcate quadriga^nicum illarumgentium
auxilium. Id quod de Indis clarius lib. v ш. Summa ^irium in
curribu/.bello nempe Pori Indorum Regis aduerfus Alexan-
F drum.
42 DE MILITIA EQVE STRI
drum. Copia autem quibufdam bellis fuit tarn immanis, vt
Codex facer i.Reg.cap.x и i. fcribat,Philifthijm congregate
ad praliandum contra Ifrael triginta millia curruum. Et Rex
Hanon i. Paralipom.cap.x ix.conduxitaduerfus Dauidem
trigintaduo millia curruum j quorum feptem millia Dauid
intercepit. Semiramis centum millia, auftore Ctefiaapud
Diodor. lib. 11. cap. v 11. Hine fingularis eorum in exercitu
cura,tamquam pracipuarum machinarum. 2El1an.lib.de
Inftruendis.aciebus: Duoscurrus zjygargiam) ideftparilem <uo-
cant. Duaspariles3coniuga^ionem.Duas coniugationes^epi^ygar-
giam9 duplarem coniugationem. Duos duplares, harmatarchiam
curulem.Duplicatum curulemjornu. Duplicatum cornu3phalan-
gem. Prafedos etiam eorum adminiftrationi datos, indica-
tur lib. in. Regum cap. 1 x. quos Xenophon lib. v 1. Pxdix.
vocat Truces curruum. Quin & ciuitatem curruum appellat ci-
tatus liber Regum, in qua nempe, tamquam in armamenta-
lio, feruabantur. Non abs re fuerit indicate hoc loco, quem-
admodum e curribus pugnatum fit, quis equos rexerir, quis
armis dimicauerit. Duo currum eumdem afeendebant, Ho-
mero tefte Iliadeparabates, &? auriga. Parabates, feu ho-
ples, armis pugnabat- auriga frenos regeba*t &: currum. Lo-
cus, quo vterque in curru ftabat, dicebatur quafi Йра-
p(^,qubd duos ferret,au&ore Euftatio. Staticulum,a ftando,
Plinius appellat lib.xxxiv.cap. xvn. &Jib. xxxvu.cap. x.
Cetera partes curruum militarium accurate enumerantura
Polluce lib. i.cap.x. Aliam curulispugnce rationem Curtius
explicat lib. v 111. Summa wium in curribus.fenos uirosfinguli
euehebant:duos clypeatosiduosfagittarios3abcvtroque latere difyoft-
tos^auriga erant ceterijhaudfane inermes^ quippe iacula complura,
*vbi cominus praliaridum erat, omifiuhabenis, in ho ft em ingere-
bant. Id genus curruum a Thefeo excogitatum,fcribit inter-
pres Ariftophanis.His fe veteres exercebant,ait Hierony mus
Mercurialis lib. in. Gymnafticon, cap. x. ne3 cum pugnan-
dum erat^tamquam inex&rcitatidiuerforum agendi curru*
modorumexpertesjuperarentur. Horumpugnam egregic de-
• •
LIBER PRIMVS.	4$
pingit Maro libro x. ^Eeneidos,quam pifturae loco lubet
adijcere:
Interea biiugis infert fe Lucagus albis
In medios faaterfy Liger:fed frater habenis
Flettit equos ,ftrittum rotat acer Lucagus enfem.
Hand tit lit /Eneas tantoferuorefarentes:
Irruit3 aduerjaq^ ingens apparuit haftd.
Lucagus ,*vt pronus pendens in euerbera telo
Admonuit biiugos ,proietto dum pede lauo
Aptat fe pugna ,fabit or as ha fa per imas
Fulgent is clypei,tum lauum perforat inguen:
Excujfus curru moribundus rvoluitur aruis.
Lucage rnulla tuos currusfaga fegnis equorum
Prodidit, aut •vana vert ere ex hoftibus vmbra:
fpfe rotis faliens iuga defer is. Нас ita fatus3
Arripuit biiugos,fater tendebat inermes
Infelix palm as , curru delapfas eodem.
Per te ,per qui te talem genuere parentes,
Vir Proiane3fine hanc animam^ miferere precantis.
Pluribus or anti /Eneas*. Haud talia dudum
 Ditto, dab as j mor ere 3 & fratrem ne de fere frater*
Plum latebras anima,pettus mucrone recludit*
Quia verb diuerfa longe eftpugna,quam a Britannis pugna-
tam efle ex efTedisfcribit Cxfar i v.de Bello Gallic, hie duxi
actexendam: Cjenus hoc efi ex ejfedis pugna. Primo per omnes
partes perequitant3^ tela conijciunt^ atque ipfo terr ore equorum
&fltepitu rot arum ordinesplerumqueperturbant\ &3 cumfe in^
ter equitum turmas infmuauere3	ex effedis defrliunt,	pedites
praliantur. Auriga interimpaulum epralio excedunt3 atque ita fe
cottocant/vtfi illi a multitudine hofliumpremantur^ expediium ad
fuos regrejfum habeant. Ita mobclitatem equitum^ ftabilitatempe-
ditum in pralijs praft ant 5 ac tantum ^fu quotidiano	exercita-
tione efficiuntfut in decliui ac pracipiti loco3 incitatos equosfufline-
re, dr breui moderari acfettere3 per temonempercurrere, dr in
iugoinfittere, indefe in currus citifimerecipereconfueuerint*
F x Simi-
44
DE MILITIA EQVESTRI
.Simile mihi praelium videtur ludicrae illi defalcation!, quam
Propertius Vertumnum vocat lib. i v. Elegia 11.
‘I'raqcit alterno qui leuepondus equo.
Qualis verb , quam miferabilis ille, Vertumnus vere huma-
narum rerum, currus Sefoftris Regis 3 qui Reges, equorum
loco,temoni alligabat,au6tore Lucano lib.x.
Venit ad occajum mundic^ extrema Sefoflris,
Et Pharios currus Return ceruicibus egtt.
Hos equeftres currus ^Elianus expedites feu fimflices vocat-,
falcatos autem, quos Macrobius cwz falcibus^Suidas ^елоищ-
фо&т&ерпгл. Horumeftpofteriorinuentio,vt fiipraLu-
cretij au&oritate probatum , cpedfalciferos eos nominauit.
Quod Silius imitatus eft lib. x v11.
^dgminafalcifero circumuenit artta coutno.
Triplicisfuifte generis, Steevvechius probat tabulis pidis in
Vegetium, quas neque ego afTequor fatis, neque intelligere fe
fatetur Raderus nofter Commentaries in lib. iv. Curtij
cap.xxii. Nam, inquit, ft eafuitfpeciesfalciumquas Stee-
vvechius expreflit, quomodo potuerunt circumagi rotse?
Ego Curtium hie intelligo (vbi fcxibitjalces aliasfurnmis ro-
tarum orbibus herere) fummae curuaturae rotarum fuifTe infer-
tas falces, quas extra rotas in latera porre6tasnuncfurfum
nuncdeorfiim fpe6tabanr. Cum Raderocenfeo;&bene eum
cenfere, vel oculus iudicet fpeeftatoris. Eccam Steevvechij
rotam inhabilem,eccam Raderi volubilem:
Bigasfalcatas nominat Pomponios MelaJib. iiT. cap. vF.
de
LIBER PRIM VS.	45
dejkitannis loquens, Si lordanes lib.de Rebus Geticis
pag.457.	..	:
Quadrigas in oculos incurlant palum..Earum inuentio-
nem Xenophon lib. v 1. Pasdias Cyro adlcribit. Hocpugnacis
vehiculi genus 5 inquit Au6tor anonymus de Rebus bellicis,
reperit Parthica pugna necefitas. At quas ilia pugna Parthica?
Prius lane repertum elle,docent me Literas facras ludicum 1.
Necpotuitludasdelerehabitatores Ballis, quia falcatis curribus
abundabant. Certe lolephus lib. v. cap. v 1. augetin tria mil-
lia.Rex labin habuitjDuceSifar^nongentoSjibidem cap.iv.
I tenim lolue x v 11. Refyonderuntfilij Iofeph:Non poterimusad
Montana confcenderejumferreis curribus vtantur Chananai, qui
habitant in terracampeftri. Vegetius.nihiladfert ante Antio-
chum & Mithridatem. Falcatas quadrigas b inquit lib. in.
cap.xx 1 v.in bello Rex AntiochuscrMithridates habuerunt.
De Antiocho,Liuius lib.xxxvii.de Mithridate,Plutarchus
in Lucullo. Vlbs elfe Perfas, Curtius docet lib. i v. Ingens ho-
ftium terror, ducenta falcata quadriga <итсит idarum gentium
auxiliumfecutafunt.l^mm lib. 1 v. Centumfalcaticurrusfecuti
funt. Rurliis ibidem-Jpfe antefefalcatos currus habebat. de Da-
rio loquitur. Qualesautemfuerintjexplicantijdem. Exfum-
motemone^wc^it (2\xrti\iS)haftaprafixaferro eminebant. Ptrim-
que a iugo ternos direxerant gladios&inter radios rot arum plura
fncula eminebant in aduerfum. Aliadeinde falces fummis rota-
rum orbibus h ar eb ant, Cr alia in terram demifa, quidquid obuium
concitatis equis fuifet3amputatura. Diu pbft repetit: Alios ergo
haft a mult um vltra temonem eminentes, alios ab vtroque latere
dimiflafalceslacerauere. Quibus paria fere habetLiuius loco
citato: Quadriga armat a in huncmaxime modum erant ft.Cufti-
des circa temonem ab iugo decern cubit a extantes^ uelut cornua
habebant, quibus quidquid obuium daretur, transfigcrent in.
extremis iugis bina circa eminebant falces э altera aquata iugo, al-
tera inferior in terram deuexa: ilia, *vt quidquid ab latere obijcere-
turabfcinderet'yhaC) vtprolapfosftubeuntcfque contingeret. Jtem
ab axibus rot arum ^trimque bina eodem modo diuerfa deligaban-
F 3	tur
46 D Е М I L I Т I А Е QJV Е S Т R I
tur fakes. Conuenit cum vtroque Scriptore Latino Dicdo-
rus Sicul. lib. xvii. Frocurauit 2) arius currusfalcatos ducentos>
quos ita conftruxit: Circa equum vtrumque^ui loris reuinfii cur-
rum trahebant* exterius in iugofixa fyicula, trium palm orum lon-
gitudine) cufaide in holliumfaciem conuerfd) conflituebantur. Ad
axes rotarum demiffbs,altera duo itidem hofiibus occurrentia exta-
bant: h&c & longtora & latiora erant prioribus, habebantq? in
fammo adnexasfalces. Xenophon lib. i. de Expeditione Cyri,
Falces, inquit, ex dolabris ad imos currus in obliquum affixa pro-
minebant, terram deorfam Jfafi;antes. Diuerli valde hi currus
abillis,quos Anonymusdeforibitlibello de Rebus bellicis:
nam his, cultri a tergo-, illis, a temone. Hoc vehiculumjvacpiit^
Jingulis bene munitis inuetti equis3duo viri)Vefatu & armisfa rrо
diligenter muniti, citato cur fa in pugnamrapiunt, cuius pojierior
fapra currumpatS) cultris in ordinem fantibuscommunitur , vi-
delicet) ne facilis a tergo cuiquampr&beatur ajcenfas. Falces verb
acuiifima axibus eiufdemcurrus aptdntur, in lateribus fais anfa-
lashabentes, quibus innexi fanes,pro arbitrio duorum equitum
laxati quidem explicant, reprefa autem eriguntfakes. Et de alio
falcatorumgenere: Fofterior vehiculi parsfyontaneis verb&ri-
buS) ad incitandos equoS) & clypeis acutoferro circumdatis, velut
inpropugnaculopofitis communitur. En, vt currus Curtij Sc Li-
uij a temone Sc iugo antrorfum annati lint 5 Anonymi verb
retror(um,ad prohibendum afcenfum fupra rotarum axes.
Sed mukb peregriniores font ij quos fabricauit Cyrus, аи&о-
reXenophonte lib. Vi. Paediae, qui,inftar fimplicium cur-
ruum ,inftru6ti auriga,bcbelhtoj:e.CurruS)inquitsfrecentipr£-
bentpugnantestr ecent OS) equis autem hi vtunturmilleacducentis<
Auriga verb hi fant3quibus Optimates maxime fidem habent. ij
verb fant alij ad trecentoS) qui hofti nihil nocent. (Ergo finguli
currus habent quatuor equos * finguli, vnum aurigam, vnum
bellatorem.) Hos aurigas fefilis currus fufliulit. Fro his verb ad
bellandum aptos parauit currus &validis rotis, quo non facile
contererentur^ longis a- :ibus.-minus enim refapinantur lata om-
nia. Sellam verb fecit aurigisfacuti turrim) ex validis lignis. На-
гит
'L I В E R P R I M V S.	47
rumverb curuliumfellarum altitudo eii ad cubitos quinque, quo
pofint equi ab aurigisgubernarifuperfellas. At auriga* lorici* to-
tos armauit , except is oculis. Appofuit etiamfalces ferreas ,dua-
rum vlnarum longitudinc, ad axes, ex altera atque 'altera rota-.
rum parte-, 0° alia* infra fub axem ,refficient es in terram, tarn-
quam impetum in aduerfarios currusfatiuri ejfent. Fateor, diffi-
cile capio, qui ex hoc curru pugnauerit hoples, feu miles ar-
matus./ Qui enim poftet, aut quo loco ? Ante, an poft auri-
gam? Ante aurigam,inter habenas & verbera Habit: poft au-
rigam quomodo pugnabit?nam aurigas fella alta eft quinque
cubitos. Forte a latere? Aqua mihi haeret: nam quanta,quam
longa aurigae fcutica, quam longas habenas, ex fel& quinque
cubitorum ? Porrb В ritannisquoquefalcatos currus affignat
Pomponius Mela lib. 11 ьсар. v i. Dimicant, inquit, bigi* &
curribus Gallice armati. Couinosvocant, quorum^falcatuaxi-
bus vtunturAAxzpa. fubinde pericula & damna attulere hi
currus. Suidas: Aciemperturbabant,&,inquosincurrebant,eos
mutilostraffiofk atrociterinterfraebant. Hirtius de Bello Afri-
cano: (Pharnacis)falcata Regia quadriga permiftos milites per-
turb ant. Curtins lib. i v. Darius ante fe falcatos currus agebat,
quosfigno dato, vniuerfos in hoftem effudtt. Ruebant laxatisha-
benis auriga, quo plures, nondum fat is prouifo impetu, ohtere-
rent, Sic. Necfenfim M.acedonescedebantfed effufdfugdturba-
uerant or dines. Ibidem: Ingenshoflium t error ducent a quadriga.
I terum: Currus,qui circaprimafigna turbauerant aciem,inpha-
langem erant inueHi,^Cc. Раиса tamen euasere quadriga in vlti-
mam aciem j ijs, quibus inciderunt, miferabili morte confumptis:
quippe amputate тяготит membra humi iacebant, &c. Ibidem
denique Darius, etfi ia6tabundwe: Obteri mehercule equorum^
•vngulis poffunt, etiamft nihil praterfalcatos currus emjjero. Xe-.
nophon lib. vii. Pasdise: Gjuem autem ha falces corripuijjent,
omnia Ttiincidebant,^ arma,f$ corpora.Inhocauteminenarra-
bili turbine exmultifarid coaceruatione exilientibus rotis, excidit
Abradatas. Anonymus libello de Rebus bellicis: Qua^
lia verb huiufmodi machina funera immittant, vel quas, tur-
batis
4$ DR.MIIITIA EQVESTRI
batis.ordiriibus, forages efficiantdicent melius quivfu, bella
cognofcunt.   "i .1	'• •. ’•
. • Hauddubie ingentia initio attuleredamna, fed mox vi-
tata artificio, & in audtores yerfe, vt elephantorum ftrages.
Primum ergo elufa falcatorum vis,aperiendo agmen, & in-
cludendo circumueniendoque currus. Curtins lib. i v. Cur-
/ rus3 qui inphalangemerat inue&i3 Macedones in medium agmen
accipiunt. Vadofimilisacies eretjunxeranthaftas3&ab vtroque
latere temere incurrent ium iliafuffbdiebant. Qircuire deinde cur-
rus , й’propugnatorespracipitareceeperunt. Alias retroadas qua-
drigx in fuos, terrore fremituque vociferantium. quod Ale-
xander qtfbque eft commentus Curtij lib. i v. Pracepit:3 vtfi
falcatos currus (Perfu) immitterent, ipfi, laxatis ordinibus, impe-
tum incurrentiumfilentio exciperentjoaud dubius'3fine noxd tranf-
curfuroSjfinemofe opponeret: fin autem finefiemit и immififfent^
eos ipfi clamore terrerent 3pauidof<^equos vtrimque fujfoderewL>,
Et Eumenes bello contra Antiochum, eodem ftratagernate
vlus apud Liuium lib. x x x v\i. Falcate quoque quadriga, qui-
bus fe perturbaturum hoffiumaciem Antiochus crediderat3 infuos
terr or em verterunt3 bCc. Eumenes baud ignaruspugna,	quam
anceps ejfit auxilij genus 3fi quis pauoremmagis equis inijc^ret,
quam iufia adoriretur pugna \ Cretenfes fagittarios funditoreftfe
excurrere iube/^fimul omnibus partibus tela ingerere. Нас velut
procella partim vulneribus mifiilium 3partim clamoribus difibnis^
itaconfiernauitequos3vt repente>velutejfrenati3pafiim incerto
curfuferrentur&c. Et eques infequendo, tumultum acpauorem3
equis camelif^^ipfis fimul confiernatis3augebat clamored ab
alia circumfiantium turbd multiplici adieflto. Ita medio inter duos
aciescampoexigunturquadrig#^amotoqfinani ludibrio3tum de-
mum ad iufiumpraliumflato'vtrimquefignoy concurfum ejl.De-
inde vitatas quoque, palis in.terram alte defixis ante aciem,
intra quos miles ft'reciperet,quadrigis accurrentibus. Ita
Luc.Sylla, Archelai-, Caefar, Gallorum falcatasdelufere. Ar-
chelaus Profignanis imperauit,ait Frontinus lib. n. cap. iit.
vt denfos numerofofy palos firme in terram defigerent j intraq^
eos
LIBERPRIM VS.	49
eosappropinquantibus quadrigis, ante figna no fir am aciem rece-
pit ; turn demum fublato amiuerforum clamor endites & leuem
armaturam ingerere tela iufiit ; quibus fa ft is, quadriga hoftium
aut implicit apalis, aut exterrita clamore teltfque 3 in fuos conuerfa
fuqt 9turbaueruntq? Macedonum inftrufturam. C. Cafar (qallo-
rum falcatas quadrigas eddemratione palis defixis excepit inbi-
buitque. Quindiumentibus etiam locis nullam falcatorum
curruum vcilitatem fuiife, Curtius lib. v 111. oftendit. Vix, in-
quit , •vllus aifus huius auxilij eo die fuit ; namque imber, 'violen-
tiusquam alias fuf us, campos lubricos & inequitabiles fecerat:
grauefy & propemodum immobiles currus iUuuie ac ajoraginibus
bar ebant' Poll pauca: ^er lubrica atque inuia immifi currus,
excutiebant ebs a quibus regebantur. adliorum turbati equi non in
tuoragines modb lacundfque fed etiam in amnem pracipitauere
curricula. Rauci,tenus boftium exafti ,penetrauere ad 'Torum
acerrime pugnam cientem.Is^t difipatos tot a dcie currus ajagari
fine reftoribus audit , proximis amicorum diftribuit elephantos.
aidfummam; quaprimb magnum intulere terrorem, poftmodum
fuere derifui) ait Vegetius lib.ui. cap.xxiv. Nam difficile
currusfalcatusplanum femperinuenitcampum	leui impedi-
ment retinetur, amofy aflifto aut ajulnerato equo decipitur. Sed
maximehac ddomanorum militum arte perierunt:evbi adpugnam.
aientum eft3repentetoto campo Romani tribulos obiecerunt^ in quo
current es quadriga cum incidiffent^ delei afunt* ribulus autem
eft ex quatuor palis confixum propugnaculum 5 quod quo modo
abieceris^tribusradqsftaty ere ft0 quarto infeftumeft. Hitri-
buli font, quos murices Curtius, Caviar, alijque appellant; nifi
qubdillitotiferrei font. Non igitur iniuria Liuius falcatas
quadrigas ^ppedhtanceps auxilij genus qubdnempe tarn fois
noxium, quam hofti;imoinane ludibrium, quod vel fremitu
militum que clamoribus verteretur in foos.
De Niphaeicurru ab ЛЕпеа territo,Virgilius lib.x.
-------------------Quinecce Niphai
^jisadriiuges in equos, aduerfa^peftora tendit-,
oitqueillilongegradientemj&dirafrementem
Vt
50 DE MILITIA EQVESTRI LIBER PRIMVS.
Vt widere, metи werfi, retroq? ruentes,
Fffunduntq* Ducem, rapiuntq? ad littora currus.
Sic earum vfus exoleuit. EtquotHippolytos credimus cur-
ribus fu is miferandum in modum lacerates? Cum
Inobfequentes protinus ftenis equi
Rapuere currum,iamq^ deerrantes via
Quacwmquepauidos rapidus euexitfuror,
Нас ire ptrgunt^feq^ per fcopulos agunt.
Fruftra reclamat milesffi'ufira moderator:
—— Fruftra retinacula tendens
Fertur equis auriga^ neque audit currus habenas.
LI-
$1
LIBER I I.
D E
APPARATV MILITIAE
E Q^V E S T R I S.
Argumentum Libri.
Eqv о rv м quowodoparrtttvcopia,eqnit	idoneut
deleflw.Equorum eqaitum^ ата&рЬя1еглУехШЯ)
Tub^Cornua,Eituk BuccinafTympana, Reccnfio eque-
Jiris, Vetiu equitum tranfarilio &-> frobatio. Eqaiuwn Jli-
fendia & annona.
С A P V T I.
Equorum bonorum quomodo procuranda copia,
LA с о n v M de equis imprecatio. Fabula equorum Diomedem deuoran-
tium. Equorum copia bippotropbqs^tributis^re publicopar Ata. Hippo-
tropbia babuere Medi 3 Getuli3 'Babylon^ Macedones . Tributls equos
colleger? oAthenienfes, cArmeni, Qappadoces, Germani 9 Cilices 3 Franci.
oAgefilai Scipionis afiusinfiaurando equitatui. Aerepublico ernere Ro-
mani Galli, Qua praflantium equorumnota.Equi optimi} 'vbi, ^upc
equorum afitiaequiti focijfque periculofa, Equi Obympicis &* Circenfi-
hus probati.	perierint <vitio equorum, Equus Seianus quam fat alls,
Stratores in Prouincias miffi ad equorum deleEium. Emendorum equo-
rum ruetus flipulatio cautio. Sarmata 9 Quadi Тигсл caflratis
folummodo vji, Scytha cur foils equabus. Sarcinarq esr* Agminales equi
minus elegantes. Cur ludaorum Regib us olim diuinitus interdiffium mul-
titudine equorum, Cleomenis fcomma in Ptolomaum &gypti Regem equo-
rum negligentem, -
Gt	Qvae
$2 DEMILIT I AE QJV ES T R I
V AE^diriflimafuitLaconum execratio,audo-
gHg re Suida in voce	5 vt nempe impre-
‘ carentur hqftibus fuis	> id eft, ftu-
dium alendorum equorum 5 id ego cenfto elie
^^^•Jebere votum proiperrimum boni Hippar^
chi. Quodnamqueimpendium priuatc-reiloculos exhau-
rit,id crarij publici copia fuftentatum,rcm longe vcilifli-
mam adfert, copiam bonorum equorum. Non infcito com-
mento Veteres perniciofam priuatis equorum alimoniam
exprefterunt, Diomejdis nimirum hoipites fuos equis obij-
cientis,8t ab equis deinde fuis deuorati. Equi namque diurna
nodurnaque ingluuie priuatas opes facile abliguriuntj tantb
pretiofius’comediirit, quam bibunt. Quare vtilis ilia Indo-
rum lex,quam Strabo adfert lib.xv. Geographic: Priuato
homini equum aut elephantem alere non lichijje^ quod vtrumque
Regis pojjejlio conferetur. Sedfuit id ftudium bellicofiftima-
rum Nationum, artibus omnibus copiam augere equorum.
Huius ergo rei caufsaHippotrophia,ftu equorum iemina-
ria inftituta, vbi genitales equis erant terrc-, aut tributa eque-
ftriaimpofita (vt importati faltem equi haberentur) aut c
publico empti. De Seminaries Strabo lib.xi. Media ъ inquir,
vt & Armenia,equisalendis excellit; tfinde quoddam pratum
-Hippoboton vacant^aluntque equorum Regiorum in eo quinqua-
ginta millid. Nifeos equos, quibus- Reges vtuntur, quidam peti
hincaiunt. Lib.xvn. (jetuliARegesficequisjludent^vtadcente-
ria pullorum millia quotannis {accuralafaffafupputatione)recen-
feantur. Herodotus lib. i. fcribit, Babylonio Regi ^cum Cyrus
Babylonem caperetjuifiepeculiares equos-prAter militares^qdmif^
farios offingentps'^equarum Jexdecim millid. Amplius Strabo
Jib. x v i. de equitio Macedonia:: In vrUe Belld^quAphilippi
Alexandri Regum pqtria ) Regis equa fuperabant numerum
triginta millium з admiffarij erant yr^»(4?;Pe. cributis eque-
ftriumarmentorum jSuidas voce l'Wa?refert fa(ftam a So-
lone huiufmodi defcriptionem Athenienlium, ne equi bello
neceifarij deeftent: vtqui,cd.medimnorum reditum haberent^
f '	fin^i

LIBER S/ECVNDV-S.	$3
[inguli alerent equum. Alif quosZeugitas appedarunt^binifimul
equum гипитъ cum ejfent nempe tenuiores. Armen i equeftre tri-
butum Regi fuo pendant, tefte Xenophontelib, i v. Expedi-
tion is Cyri- Cappadocia^erfis conf ert qupt anni# mille quingen-
tos equos fere duplum buiu# Medipendunt, Strabo lib. x i. Da-
rio Cilicia quotannis fuppeditabat trecento# fexaginta equos al- д
bos:fingulos nempe infingulos anni dies, ait Herodotus, lib. in.
Quo exemplo forte Pipinus Francorum RexSaxonibus a fe
debellatis imperauit veftigal annuum trecentorum militarium
equorum jVt ^Emilias narrat lib. n. De tributis hxc habui,
quibusparari equorum non exigua copiapoflit. Sed Agefi-
laus arte equitatum inftruxit3 cum tributo non poftet. Cum
namque aduerfusTijfaphernem equitatueffej inferior 3edtxit lo-
cupletioribus omnibus fifolui militia veilent, vt pro fe quijque_j
equum & vicarium darent$ itafattum, vt breuicogerentur equi,
gnauicg milites loco ignauorum. Aiebat verb fe vefligijs infiftere
Agamemnonis 3 qui pro bond equd mifiionem reprfentauit. militi
locupletifedimbelli. Plutarchus in Vita, Sc Apophth. Lacon.
Hand abftmile eft, quod Scipionem fecifte Liuius lib. x x i x.
Sc Valerius lib. vu. cap. v.referunt, Cum ex fortiflimispe-
ditibus Romanis equitum trecentorum numerum complete
vellet, trecentos iuuenes nobiliflimos Sc ditiflimos, quos Ce-
cum ex Sicilia habebat, fpeciofa arma Si eledlos equos expe-
dite iuftit, velut eos fecum ad Carthaginem auedturus. qui
cum fdllicite paruijfent, Scipio edixit 3fe ijs remittere earn expedi-
tionem3fi arma equos m,Hit ibusfui#darcnt\ quam conditionem
rapuit imbellis ilia ac timida iuuentus»
Magno acre equos foliticomparare Galli, au6tore Caslare
initio lib. iv, Belli Gallic!. Iumentis3x^bmaxime (falliadele-
Clatur, eac^ impenfo par at pretio. Quamquam Z)enetis (jallis
olim Strabo morem tribuit lib. v. equos alendi, abijf^ Diony-
fium Siculum quotannis equos accerfjfe in certaminum ludos.
HincBodinus argute diuinat lib. ix. Methodi fux hiftori-
cas,Celtarum nomen Gallis inditum,quiaequinomi-
hantur , quorum ftudio vfuqtie deledtarentur Galli.
G ?	far
54 DE MILITIA EQVESTRI
Гаг lib. v. 7reuirdrum ciuitas longeplurimum totiut CjalliA equi-
tatu valet, Quinetiam Romani equitatus robur Gallicis
maxime ftetifle auxilijs,teftatur Strabo Geograph, lib. iv.
Cjalliy inquit, omnesnadurafuntpugnaces^equitatu tamen quam
peditatumeliores\& optimum equitatusfui partem Romani ab
hishabent, Fidem exemplo adftruit Romanns fcriptor Hir-
tiusbello Africaho. Accidit, inquit ^res incredibility vtequites
(jalii minus trigintayMaurorum equitum duo millia fugarent,
Et de Gallico tamen equitatu audebat libi perfuadere Fa-
bius, Trima QaHorumpraliapluf quamvirorum ypoftrema mi-
nusquam feminarum eye, expertuspoft,nonni(iDecijdeuo-
tioneacmorte,equeftrisillius procellxvimfrangi potuifle,
vt Liuius refert lib. x. Romani denique equos c Prouincijs
accerlebant, diftribuebantepe e publico equitibus fuis. vndc
publicus equut inuenit nomen. Liuius lib. i. Ad equos emendos
decern millia Aris expublico data, Mille ajfarium Varro appella*
uit. Neque tam numerum quam prsftantiam attendebant
Romani. Quid enim praefidij in caballis illisftrigofis, legni-
buSjVetulis,quales luuenalis pingit,qui
--------Pretijs dominos mutare iubentur
Exiguity tritoque trahunt epirhedia collo,
Sonipedety dignlque molam ver fare nepotist
Bellicolbs illos amabant,quales Statius lib. vi. pingit:
Qt^i dominisy idem ardor equis. Face luminafurgunt:
Orafonant morfu,^umifque &fanguineferrum
Vrituryimpulfi nequeuntobffierepofles:
Stareyadebmiferum ef-ypereuntveftigiamiUe
Antefugamy abfente'mquefeiriigrauis vngula campum.
Hoc nempe Maro commendabat in equorum educatione:
---------------Animos auumque notabis
Et quit cuique dolor vidoyquagloriapalma,
Hocconfilioftratores in ProuinciasdimiiTos ad probandos
equos^Ammianus fcribit lib. x x ix. Conflaniinus ftratorpau*
cos militares equos ex his aufus mutare, ad quos probandos mijfus
eft in Sardiniam» Extat verb edidum Valentin, be Valen-
tis
LIBER S E С V N D V S. jy
tis lib. x 11. Cod. tit. xxiv. quo iubentur Prouincidles in offe-
rendis equis cert amformam flaturam atatem obferuare. Sed
iam olim apud Romanos mos inueterauerat probandorum
equorum, vhde Kalendarium Manutianum Septembri
menfe notat Ferias equorum probandorum. Quamquam &
Circenlibus ludis apud Romanos equorum pradiant!a,ficut
Olympicis hippodromijs apud Graecos, explorabatur. ne-
que enim curribus folis, fed lingularibus quoque exfolutifque
equis Circenfes inftituebantur. Suetonius lulij cap. x x x i x.
Circenfibus equos defultorios agitauerunt nobilifiimiiuuenes* Ite-
rum Domitiani cap. i v. In Circo , prater folemnes bigarutn^
quadrigarumdp cur fa,prahum duplex equefire commifit. Etde
eodem Dio lib. l x. Ob vi&oriam JBritannicam Claudius equo-
rum certamina tot promifaquot dies ille admitter&t. Plura ramen
quam decern nonfuere. ClariflimeDionyliusHalic.Iib. vn.
Peraffdpompd certamina fiefbmtur equorum^quorum primum
erat quadrigarumjbigarumfingulariumq^ equorum curfa^quem-
admodum in Olympics fieri folet. Et Liuius lib. x l i v. Circenfi
ludicrofemelquadrigisfemel defultoremijfa&c. Sane Onu-
phrius libello de Circo , exiftimat lingulares holce equos
Iponlione prjemij cucurri/Ге, hortatorefque nullo praemio
fubinde bigis aut quadrigis fuiiTe fubiecutos. Namin‘vetufiis
tabulisaurigarum9inquit3equus fingularis currum antecedit. Et
pleraque Poetarum teftimonia confonant in curium hunc
iingularium equorum.
Lucani lib. i. Pharfal.
-----Quantum clamoreiuuatur
Fleurfonipes3quamuis iam carcereclaujb
ImmineatfioribuSipedibufquerepagulalaxet,
Ouidij 11. Trillium:	\
Acer^tf adpalma per fe curfurus honores-j
Si tamen horterisfortius ibit equus.
Silij lit® x v.	..
Sic 'vbi profiluit Pifao car cere praceps^
Ante fuos it 4jiHor equus.-------- ,
EiuC-
5 6 DE MILITIA EQVES TRI
Eiufdemlib.xvi.
-----Curfus proponit equorum.
Fluttuat aquoreo fremitu rabie'que fauentum,
Carceribus nondum referatis, mobile 'outgun'
Atque fores oculis & limina feruat equorum,
Idmque <vbi prolato fonuere repagula figno,
Et toto prima emicuit <vix vngula cornu^
---------Similes hortantibus ore fequuntur
f^uifquefuos,magndque volantibus tjdem
Росе loquuntur equis,--------
Quid ergo tumlpeblabant? Velocitatem prascipue,roburtpie
atque ingenium equorum, vt equeftrem militiam quam flo-
rentiffimam conferuarent. Ac й qui turn ea indole erant, de
quibus Nalb diceret,
Cui faueas, ipfifcire videntur equi-y
turn hos plauffi in cadum efterebant.
‘	----Nempe volucrem (aitluuenal.Sat.viii.)
Sic laudamus equum facili cui plurima palm a .
Fcruet	exultat rauco vittoria Circa.
Duo verb obferuabant prxcipue in equorum dele&u, pa-
triam,&S familiam. A patria commendantur Agrigentini.
Virgilius Aineid. 111.
Arduus hinc Acragas oftentat maxima longe
^Fcenia^magnanimum quondam generator equorum.
Agrigentum enim Pomponio Melx eft Acragas.
Argoliti. Horatius lib. i. Oda v 11.
oAptum dicot equis Argos ditefque Myc&nas.
Cappadoces, quibus nempe Argadequi debent originem,tefte
Claudiano de laudibus Serenas:
----------DeleStus equorum
Quos Phrygia matres Argadquegramina pafia
Semine Cappadocum facris prafepibus edunt.
iterum^ue lib. ii. in Ruffin.	. ife
-------— lam pafcua fumant
Cappadocum ^olucrumque parens Argaus equorum.
De
LJIB ER : S 'E G V N D V S. 57
De quibus Solinus cap.xLvn. Cappadocia ante alias altrix
equorum.) tfprouentui equino accommodatifimaejl. vcmirum
non fit, quod Capitolinus in Gordianis fcribit: Equos Siculos
centum^ Cappadoces centumfaEionibus^CirccnGbus) diui/bs*
Elei Lucanus i. Pharialias:
-----Quantum clamore iuuatut:
Eleus fonipes. —
Sc Virgilius lib. i. Georg.
—:— Eliadum palmas Epirus equarum.
^ifsi. Silius Ital.lib. xv.
Sic <vbi profduit Pifso car cere, prseeps
Ante fuos it vittor equus.-----
Epidaurij. Virgilius 111. Georg.
, ------SDomitrixq? Epidaurus equorum.
Magnetes. Lucanus lib. v i.
Et Magnet es equis 3 Minys gens cognita remit*..
2d if si vel a campo Nifieo in Media, vt Herodotus lib. v i i.
velaNifo,loco inter Ba&rianam Sc Sufianam, vtSuidas.
His Reges vehi fblitos,Strabo.alijque fcribunt.
Oebalif Statius lib. vi. Thebaid.
Oebdlios fublimis agit ftes proxima palms
Amphiaraus equos.-------
Sarwatici. Silius lib. 111.
At non Sarmaticos attollens Sufana muros
^am leuibus perfultat equis. Hine ^enit in armd
Haud suifragilisfonipes^crudoque •vigore . . . •
After frena pati> aut iufiis parere magiflri.
*Thraces. Virgilius lib. xn. ^Eneid. .
*----Maculis quern ^Thracius albis
Eortat equus.	—•
Et Statius lib. v i. Theb.
------ Sed ^Thraces equi3<vt evidere iacentem
HippodamumyreditiUafameS)&.c.	-
Veneti. Strabo lib. v.Venetos aliquos putant defeendere a 4Jt-
netisPaphlagonispopulii) Sec. nine Dionyfius quoque tyran-
H nut
$8 .D E M I L I T I A E Q VEST RI
nus Sicili&,alendarumfemen equorum confiituit, quos ad equefire
certamentollebah
tfbefalicis denique equis Oraculi vocelaus prima decreta
eft, quam jEginenfibus interrogantibus redditam Strabo
fcribit lib. x.
^Tbejfalicus pr&cedit equus. ——
Sedquoufquevosdiffero,Hifpania, Gallicia & Lufitania,
equorum nobiliffimorum altrices ? lamdudum Claudianus
illud inter Serenas Reginas laudes accinit, Diues equis Hilpa-
nia. Admonet aliunde Martialis:
--------------------Vtdebis Bilbilim
^rmis & equis nobilem,
Inde Strabo3qui Iberos equos Parthis celeriores facit lib. in.
'Hine inftat luftinus lib. x l i. Equi tanti in Cjal&cia & Lufi-
tania, tarnpernices vifuntur3 <vt non immeritb ipfo vento concepti
videantur, &c. Hifianorum verbplurimismilitares equi & ar-
mafanguine ipf о chariora. Sed prater militates, quam eximios
etiam pompae .prabet Hilpania ? Plinius teftatur lib. vin.
cap. x l 11. jn Hifianid, (yallaicagens &Лfiurica,equinigene-
risfquos cThieldones vocamus3minori forma Afiurcones vaca-
tes gignunt: quibus non vulgaris in curfugradus,fed mollis,alter-
nocrurum explicatuglomeratio^ vnde equis tolutimcarpere incur-
fustraditurarte. Quidmirum ,animali tarn generofutp eHe
inceftum? CaulTa apud Martialem eft:
* Hie breuis ad numerum rapidos qui colUgit vngues^
Venit ab auriferis gentibus .Aftur equus.
Sed familiam praterea equorum, non patriam fblummo-
db aeftimarunt. Statius lib. v. Silu.
 '-'v— Romulei qualis per iugera fir ci
Cumpulcher vifu^titulis generofus auitis • '
Exfoefiatur equus,cuius de ftemmate longo
Felix emeritos habet admtffura parentes.
Nemefianus:
Cappadocumque not as ref erat generofa propago
/Emathia,^* palmas fuper&tgrex omnis auorum.
quos
L I В E R • S E G V N D V S. $9
quos verfus olim corruptos fic emendac Calpar Barthus
Aduerf lib. 111. cap. x v. Virgilius lib. i11* Georg.
Quamuis fape fugd verfos tile egerit hoftes,
Nept unique iff a deducat origine gentem.
Statius lib. vi. Theb.
----------F'ua fur to lap fa propago
Cydare,dum Scythici diuerfus ad oftia Ponti
£ after, AmycUas remo permutat habenas.
Martialis denique lib. 111. Epigr. l x n.
Hirpini veteres qui bene nouit auos. *
in quem locum Lipfius epift.xxvi. ad Valent. Acidalium
adfert veterem inicriptionem , qua Hirpini equi huius auus
vocatur Aquilo, nepofque Aquilonis. Forte ad familias in-
cernofcendas equis inufta ftigmata, vt hodieque videmus5Sc
facftum olim Anacreon indicat:
Equi folent inuftum
Coxis habere fignum»
& Suidas, equis ad Phafidem natis fcribit Phafianam auem
folere inuri 3 vt de Bucephalo quoque Plinius libro vin.
cap. x l 11. Pucephalon eqm vocarunt, ait ,fiue ab afiefiu toruo,
fiue ab infigni taurini capitis, armo imprefii. Quo de m ore plura
Icripfi libello de Origine fcribendi cap. x x. Hoc ergo de-
le6tu quasrendi equi j optandaque emptoribus Michaelis
Balbi Imperatoris icientia, qui, Cedreno t&efolointuitude-
prehendebat, quales euafuri ejjent equi, an celeres, an beUicofdfor-
titudine nobiles .Profe6tb (i extaret Simonis Athenienfis liber,
quem ide de internofeendis equis admirabilem fcripfit, narrante
Suida-,is vtilis in primisforet. At nunc obiter,quas ab alijs ob-
{eruanda didicimus, in medium adferentur. Forma equorum,
inquit Plinius lib. v 111. cap. x l 11. quales maxime legi oporteat,
pulcherrimeVirgilio vateabfolutu eft. Hxcverbea Virgilij for-
ma eft in. Georg.
--------------------I di ardua ceruix,
jdrgutumque caput,breuis aluus^obefaq? terga,
Luxuriatq? toris animofum pettus. Honefti
H г	Spa-
6O DE M J LI T.I A E QJES TRI
 Spadices ,gl#faique\color deterrimws albis, '.
Et gjluo.'r’*-'' •—•	.
Xenophon ПЬеЦо de Re equeftri complexuslonge plurima,
oftendit quid contra vendicoruni impofturas he obferuan-
dum. fncorpore> inquit,pr/»M erit pedum confideratio. Vt enim,
quamuis bene fuperioribus fui partibus adificata domus, fi non
fubietkifint conuenientia fundamenta ,nulli vfui fuerit fita
bellator tquus nulli vfui fuerit,fimaxime omnibus alijs dotibus,
cum malis tamen pedibus abundet 5 talis enim nullis fuis doti-
bus vti pofit. In explorandis igitur pedibus vngula confideran-
da : ftijfa enim, ad pedum bonitatem , longe differt a tenui. dein- <
de cognofcendum, vtrum fint ardua,an deprejfa, &c. Retie Si-
monfcripfitfonitudeprehendipedumbonitatem:non[ecus enim
quam cymbalum refonat vngula ardua. OJfa, qua fupra vngu-
lam, infra talos, neque erunt procera, inft ar caprarum, (fic enim
fuccuflatione equitem afficiunt'} neque deprefia (fic enim deglubi
& exulcer ari calli Uli folent.) Crurum ofia fint	&c. Sed
hac ftifiitudo non fit гепатит aut carnis: nam hoc paHo^cum
per afera agitur.equus, impleri hoc(anguine necefie eft, exiftere
nodos 5 inflariq?	Femurfub ar misfit crafium^ fic enim robur
& ruenuftatem hab&t, Re Hus autem amplum> idoneum eft	ad
fdrmam-i	ad robury & ad largioresgrefius. Iam de pelt ore non
oriatur ceruixjamquam hirci pronafed eminent pertineat ad ver-
ticem э inftar galU gallinace 'h curueturq^ in flexu» At caput ofieum
fitjum paruis maxillis, &c, (onfiderandum	hoc, vtrum bucca
fint tenerayan afterayan vero in&quales:nam imparitasfacit equos
ore contumaci. Extantesoculi^igilantiores putandi quam pro-
fundi. Nares pataU,mulib quam angqfta habent apertiorem mea-
tum animtifaciuntty equum <uideri terribiliorem. Ipfe vertex ft
fueritgrandior, aures verb minuta, magis it a caput equinum vi-
debitur- Spina dorfifupra armospaulo elatior^prabet opportunists
fedile equiti: & ar mi ac reliquum corpusfirmiuscompihguntur,
fi ilia duplexfuerit, Sec. Eat era demifiiorafupraq^ aluum turgi-
diufcula,	refidendi melius b & maioris roboris,	melioris de
paplufuccicommoditatem fere habent. Lumbi quo erunt latiores^
LIBER S E Q V N D VS.	6l
& minus prolixly hocflacilius at toilet priorespedes cquus, pofle-
rioribus flubflequetur, &c. Coxas ejfe ffl lotas 0* carnoflas opor-
tetyVt conflentanea fint cum peflore & lateribus.
Hucufque de equini pulli membris ferefingulis Xeno-
phon. Poft pauca fubijeit, quas tenere debeat , fi quis equum
iam vedorem emere cogitat, ne circumueniatur a vendito-
re. odcprimum^ncpiityAtasignoranda none fl:. Qui enim dens у qui
. atatem not at (Gш укщма, vocant) excidity neque dele flat ope,
nequereuendibilisefl. Mox aperit ea vitia,de quibus nos in-
fra Lib. i [ i. cap. 11. vbi oftendetur , quibus modis dedocenda
fine. Neque enim ftatim defperandum deequi probicate eft,
quafi emendari nequeat, qui vel leue aliquod vitium aut
confuetudine,autincultucontraxerit. fiquidem Cfermaniy Vt
Cxfar fcribit lib. i v. Belli Gallici, iumenta apudfe not aypraua
atque deflormia yquotidiand exercitatione flummi vt flint lab or is
efficiunt, eodemcp remanere vefligio aflueflaciunty dumpedibus ipfi
pr&liantur. Sed vitia incurabilia, morbi, morefquedeiperati,
vitandafolummodb funt,qualia Pollux lib. i.eap. xi.pro-
miftue enumerat, tit.ix.de Vituperationeoperumingenij-
cpxQCCp\im.Equusflegnisjin<^i\tyhebes,otioflus,delicatuSyfimplex,
pigerymalispedibuspraditus^malefliiransy cunflzitorytimidusy tre-
pidus, tremens }flufl)eflus, hafttabundusy molli vngula, duri oris,
impares maxilla* habens,grauis capitey cernuusy afininus, vorax,
dijficilts incitatUy immorigerus, habenas negligens, difflcilis du flu,
impudens, imbellisy (iupidusy humilisypuflllanimisy deflormisdnde-
censyfaciliscaptu-y neque turbamtoleransy neque militarem clamo-
remfluftinens, equorum hominumve oforymordaxy calcitratory in-
domitus,male inftitutusynon prompt usy rudisflncompofitusyflAUUs,
diflficilis ad portandumy effrenis, impudentibus maxillis, re frenums у
decutiensyincurioflusy equitis excufibryfreni impatiensyflubtimidusy
deficiens, ^fliqu^ alia his fimilia yfecundum Simonem- Meritb
fane hsec vitanda in militaribus equis. IflamyquA tibi vtilitas
erit equitatus, (rogat Socrates apud Xenophontem lib. de
Dibtis Socratis) fiequites adduxerint equos tarn vitiatispedibus
ac tibi/Sy quofldam verb ita debiles acflrigoflosy vtflequi nonpofiintf
H 3
6z -DE MILITIA E Q V E S T R I
quofdam ita male educates ,vt non maneant quocumque in
loco ordinaueris? quofdam verb tarn calcitrofos, vt non fit pofibile
devnoaciei loco in alium transferri ? Perniciem hxc adferunt
cquiti, aut turmx fubinde vniuerfe. Calcitronesenim, ait Xe-
nophon in Hipparcho, ab vfu belli remouendifunt, cum prafer-
tim tales fspe nobis plus calamitatis ,qudm hofies ipfi, infer ant \
quippe numquam In acie infirui aut confifierepojfunt. Itaquepro-
pter equi vitiumjnutilisquoque redderetur eques.Nihilo melio-
res calcitronibus funt fternaces, ftiffofli, feu celpitatores (vt
Seruius interpretatur) mordaces5effrenes,ceterique id genus.
Accipe exempla: Clonitim,2Encid. x.
— Infrenis equi lapfu tellure iacentem.
Meflapus lapfum obtruncat.
Camilla,^Eneid. xi.
Turn Lyrim Pagafumfy fuper: quorum alter habenas
Sujfojfo reuolutus equo dum colligit3 &c.
Turnus,2Eneid. x n.
Et fternacis equi lapfum ceruice Tdhymceten
Eumedi comitem conieHa cufiide mittit.
Quo verb nomine hofee equos infigniam aptius,quam Seia-
ni, qui, au&ore Gellio, tot dominis fatalis fuit? Hsec igitur
prius prouidenda quam emantur equi,monente Horatio:
Regibus hie mos eJi, ^bi equos mercantur, apertos
Jnfyiciunt.--------------
Et Seneca Epift. lxx x. Equum empturus fblui iubesfira/tum^
detrahis rueEimenta ъепаНЬи*} ne qua corporis ^jitia hot eant,
Quin & emptorem ftipulari conuenit ex formula veteri,
quam Varro adfert lib. 11.Rei rufticas,cap.n. Illofce equos,
qua de re agiturfanos re ide ejfe, ‘vti pecus equorum, quod re Hefa-
num eil,extra lufcum,furdum,minum,id efi ventreglabro-, neque
depecore morbofo ejfe,habereq^ rettelicere.h&cfie reHefierifyondes?
Huie ftipulationi (ft venditor falleret) cauit L. Apud La-
beonem.ff.de Prasfcript, verb. Si tibi equos venales experiundos
dedero,vt fl in triduodifphcuifent,redderdeledu com-
parand equi: nift amplius etiam quorumdam exemplovi-
deatur
LIBER SECVNDVS.	63
deaturprocurandum,vt aut canterijfeuexfetftiomnesfine,
aut omnes equas: canterij,ad vitandos hinnitus,quod oppor-
tunum arcanis profe&ionibus; equas, ad maiorem velocita-
tem, quippe quae nec vrina reddenda retardantur5 cui bono
id vtrumque a quibuftlam fadtum. CanterijsfblisvlbsSar-
matas Si Quados,Marcellinus fcribitlib.xvu.TW^/ fe-
minarum vifu exagitati raptentur^aut infubfidiysferocientes pro-
danthinnitudenfiorevefiares. Quern Turcis inueterafte mo-
rem,narrat Culpinianus. At Scythaper bella ferniniivtima-
lunt, quoniam winam curfunon impedito reddant, ait Plinius
lib. vi 11. cap. xl 11. Equos tamen aScythis (vt&: Sarmatis)
caftrari folicos, Strabo affirmat lib. v 11. extremo. Certe 6c
curlus celeritate ab equabus equos luperari, conuincitau&o-
ritasmultorumjHomeri inprimis,quiEumelo ad Troia-
num bellum profedo equas velociflimas tribuit. Horatij de-
indelib.n.Od.xvi.
-----'Tibi tollit hinnitum
Apia quadrigis equa. ---
Virgilij 1. Georg.
----------------Bliadum palmat Epirm equarum.
Denique Paulaniae, qui equas fere Olympicis ludis vicifle
oftenditj & quidem Hecratitas Theftali equam grauidam.
Atque base cura militaribus equis comparandis facit. Sarci-
narios &; agminales nihil opus efte tarn elegantes aut pro-
bos ; quorum tamen pari fere opus eft copia ad impedimen-
torumlubue&ionem. Agminalium equorum mentioapud
Marcellinum : eofque Prouincijs imperari folitos, indica-
tur ff. tit. de Muneribus & honoribus,L. vltima. Subit hie
animum petere,cur olim Dominusexercituum interdixerit
Regibus ludaeas equorum multitudine.Deuteron.x v 11. Rex9
^it^cumfaeritconjlitulus^ non multiplicabitfibi equos^ nec reduce#
populum in jEgyptum^equitatusnumerojubleuatus. Etpij lane
ludxorum Reges inbellisfere peditatu^vixequitatu vli funt,
vti patetin Machabseis, ait Cornelius A lapide in hunc lo-
cumiimpij autem Reges contra,magnos equitatus habuere^
vt
64 DE MILITIA EQVESTRI
yc Ioram,n.Paralip.xxi;non quod nullos omnino equos
ludseiadhibuerint, vt jputauit Oriolanus Notis fuis in lib.
Machab.fed,quod equorumijs fuerit prohibita nimia multi-
tudo, quemadmodum explicarunt Hieronymus, Procopius
St Bafil. in Pialm. lx x v. Sc liaiae cap. 11. Philo lib. de Agri-
cultural,qui myftice ea Legis verba accepit:denique;Stepha-
nus nofterMenochiuslib. ш. Hieropoliticon cap. хш. tra-
dans de equitatu. Recti enim ftbi equos & equites Adonias Rex,
lib. 111. Regum cap. i. SC loiaphat equos habuit,i v. Regum
cap. in. Si Dauid,vido Adarezero RegeSoba, retinuit qua-
drigas centum,i. Paral.cap.XLViii.Et ludasi a captiuitate
reduces, habuere feptingentos triginta lex equos,lib.i.Ef-
dra: cap. i r. Sc 11. ЕЙггеcap. v 11. Quin Sc portam equorum
lerolblymis, Sc domus Regia:, in Scripturis audiiiius. Sed hi
exiguonumerojvel non in vfum equeftrismilitia:ledi,vt
apparet teftimonio Pialmi x i x. Hi in curribus, &hi in equis:
nos aut em in nomine Dei nofiri inuocabimusAn. Legem igitur
impegifte videnpoifet Salomon.! 11. Reg. i v. Sc x. 11. Para-
lip. cap. 11. Sc i x. nifi ad gloriam Sc iplendorem Regni veli-
mus ipeciali priuilegioeiconcelfum,ait lacobus nofterBon-
frerius in Pentateuch, iuxta prornilTionem a Domino fa-
dam in.Regum iii.Sc n.Paralip. cap. i. maxime cum
ea equorum multitude videatur adfuilfe Salomoni iam
turn,ciim elfetDeogratusjadferaturqueislplendor 111. Re-
gum i v. in commendationem gloria: potentia:queSalomo-
nis. Quare tres Legis cauifas Bonfrerius adfert. Prima eft:
quia metu reditura: idoldlatria:, voluit Deus omnem Iuda:is
abfcilfam efte ibcietatem cum jEgypto $ qua: copia abundat
pra:ftantiflimorum equorum. Altera, ne Rex, nixus yiribus
equitatus, ^Egyptum occuparet, ludsis redudis. Tertia, ne
Iuda:i plus nimio fiderent in praslijs equitatui,fed Dei in pri-
mis auxilio niterentur. Has ob res Deus Ifaias cap. 11. incre-
pat Iuda:os, quod diuinae opis obliti, terramrepleuerint equis,
Iterumqueliaiaexxx. quod in equos -/Egyptios fpem om-
nem abieciflent. Quare etfi quos bello captos equos quadri-
LIBER. S E С V N D V S. 6 j
gafve obtinuiftent,corrumpi iuflitjofue x l& 1i. Reg.c.v 111.
Igitur,poftquam cellaruntcauflae,poftquam etiam Salomo-
nidiuinitus mdultum eft equorum multitudine vti, Vel ad
glorias fplendorem, cum nulla vlpiam ftreperent Bella; mul-
tb magis Regibus ceteris, ob bellorum neceftitates, equeftris
militia concefta eft. Et Salomon Regum omnium fplendi-
diflimus, licet alta in pace, habuit quadragintft millia prtfepia
. equorumcurrilium^duodecimmilliaequeftrium, nr.Regum
cap, iv. Quas verba quid fibi velint, explicat caput ix. lib.11.
Paralip. Id abuit Salomon quadraginta millia equorum inflabu*
lis curruum equitumq^ duodecim millia* vniuerfim equo-
rum 57600.ex calculo Pinedas. SapientiusvtiliuftjueSalo-
mons ftudium ad tuendaparandaque Regna,quam Ptolo-
masi Regis JEgyptiorum , quem Cleomenes apud Plutar-
chum falliftimo perftrinxit cauillo. Cum enim Nicagoras
Meftenius diceret,infignem Ге equorum numerum Alexan-
drian! aduexifle • Mallem 3 inquiebat Cleomenes, muliercu-
las muficas aduexij[es\ nam his maxime nunc opu-s habet Rex
nofter. Sic nempe rideri merebatur mollifies ftolati illius
Vlyflis,qui gynasceum pro hippodromo inter fulbs coluf
quecolebat.
I
CA-
66 DE MILITIA EQVESTRI
С A P V T I L
Equitumidoneorumdelefiusmoremaiorum.
Eques initio a virtute, nobilit ate, robore, opurn aftimatione lefau. Id quando,
ф quantus equefler cenfes. Diffi primum Celeres, Trojfeli, Flexumines,
denique Equit es. turn demum equefler Of do nattu. Seuerus ac propefaffi-
diofes Veterum dele ff us. Vitiaequitatus & remedia. Romani equitatu
inuiffi, Gallorum rueterum Nobilitas in equitatu. Batauorumequitum
praflantia. HityaniaOrdinesfacri, ст* Collegia equeflria "Nobilitati data,
fiinffifque legibus rvinffa. Salapiarum	Q olophoniorum equitumgloria.
Auxiliares Romanorum equites ignobiles, Ст* duplb quam Romani plures.
antutb? Obfcuri,modbftrenui9equeflrimilitia non arcendi. gfuaequiti
prius cogitanda, quam in militiamfe det. *An plus in equite quam inpedite
*virium. Quanta ^variorum equeftres copia. Xerxis, DarijiNiniySemira-
midis equitatusprope incredibilis. Sedmaximus omnium futures equita-
tus Anticbrifli.
Qv o abijfti prifcum militia: decus! Eques legiquondam
foiebat virtute,nobilitate,robore: nimirum,quia
Ма^пл mentis opus, nec de lodice parandA
Attomt&y currus equos legijfe.-----------
Quid nunc? 6 mores! Eques non legitur, fod qiiiuis de triuio
arripitur, nullo difcrimine, lixa, an calo. vibices dicam, an
vomicas Martis	Non facto conuitium лиопоНго,fed me-
dicinam,inquit Lipfius libro v. Ciuilis dodrinx cap.vni.
NamprincipibyDileQus qisaforma apud nosfnuUa.Emunt mili-
tem, non legunt-, <ut queritur apud Tacitum Qalba.Tecuniola pra-
ponitur, tympanum firepit: ^ 'ecce, cdiunt aliquot inter fe ignoli
ignorant efque.Purgamenta erbiumfuarum mocat Curtius. qui-
vus ob egefiatem g^fiagitia maxima peccandi necefitudo eft. Pie-
rique prof efib tales {nam onines abftt ‘vtculpem) autfi qui melio-
risnota, immixti facile abripiuntur yg^'uelut obducuntur a reli-
qua ilia face. Non poteftLiplio odium conciliate tam certa
notaque'veritas. videntfatenturquc omnes jadeoquefiredi-,
retiunior aliquis Africanus, pullo fe indueret Iago, Sc peram-
bulans
LIBER SECVNDVS. 67
bulans caftra, diceret 3 lugere fe infamiam exercitus. Die nobis
igitur, Dio nyfi,quam aliter faciebant Romaniaonflituto Se-
natu,Romulus trecentosvirosillujlrifimarum familiarum cor-
pore robu^lifimos elegit ,&c. vt ex equispugnarent ,vbi campus
erat adequefire certamen commodus, lib. 11. Antiq. cap. 11. Hie
eccegemina equitum conditio, familix decus, & corporis
robur-,tertiam Polybius addidit in Caftrametatione: Equites
fuos Romani capiunt iuxta opesfecretione eorum a Cenforefaff a.
Atque hascopumasftimatio 3 nulla fa<fta fob prioribusqua-
tuor Regibus Romanis ,poepta primum Seruio Tullio Rege
quinto. Ita Liuius indicat lib. 1. Seruiuscenfum inflituit ,ex
quo belli paciffmunianonviritim 3vt ante fed pro habitupecu-
niarumfierent. Plinius confirmat libro x x x 111. cap. 1. Quod
ante nomen militates equi dederat Joqc nuncpecunia tribuunt, &c.
Equitum nomen fubfiftebat in turmis equorum publicorum, Ad
Iplendorem igitur militias equeftris,inftitutus a cenfo hie
Ordo equefter apud Romanos, medius inter Senatum &
Plebem j cum duo foli Ordines ad id tempus fuiftent, ficuc
Гтгага; apud Athenienfcs. Sed omnium maxime equefter de-
lectus ftabatasftimatione virtutis.Ita Vegetius de milite Ro-
mano vniuerfim 5 lib. 1. cap. v 11. Neque enim, ait, leueputa-
runt hoc eligendi offeium 3 aut pafim vnicuique mandandum,
quod apud Veteres., inter tarn variagenera virtutum 3 in Sertorio
pracipue conf at ejfe laudatum, luuentus enim, cui defenfio Pro-
utnciarum,cui bellorum committenda fortuna eft, ^genere (fi co-
piafuppetad)& moribus debet excellere. Pfweft as enim idoneum
militem reddit: ^erecundia, dum prohibetfugerefacit ejfe члЙо-
rem. Quid enim prodefljl exerceatur ignauuslfipluribus jlipen-
dijs moretur in cajiris ? Numquam exercitus profecit, cuius in
probandistironibusclaudicauiteledio. Enimuerbciimequicem
ijfdem moribus ac peditem Romani legerint,operas duxi ad-
foribere,quas in tirone pedite defiderata fcribit Vegetius lib.i.
capp. 1 v. v. v 1. v 11. Si antiqua confuetudo feruanda efl3 inquit,
incipientem pubertatem ad deleffum cogendam nemo ignorat.
Non enim tantum celerius fed etiam perfe&ius imbibuntur, qua
I 2. dtfeun-
68 DE MILITIA EQJESTRI
difcuntur a pueris. Et cap.v. Rroceritatem tironum commodam
fciofemfier exaftamjta vtfenos pedes, vel certe quinos, denas
vncias habentes (hoc eft, decern pollices') inter alares equites, vel in
primislegionum cohortibus firobarentur. Cap.vi. Sedy qui dele-
ft um afturus eft, vehement er intendat, vt ex vultuy ex oculis, ex
omni conformation membrorum^eos eliga# qui implire valeant
ojfcium bellatoris9 &c; Sit ergo adolefcens Martio ofieri defiutan-
dus^vigilantibus oculis^ereftd ceruicejatopeftorejoumeris mufcu-
lofis^valentibus digit is Jongioribus brachqs, ventre modicus, exilior
cruribus Juris & fiedibus nonfufierflu# came dijientis ffed neruo-
rum duritidcolleftis. Cum hoc in tirone defirehenderis ^procerita-
temnonmagnofieredefideres.vtilius enim eft fortes milites ejje,
quamgrandes. Cap. n n. Et hoc eft, in quo totius Reifiublic&fa-
lus vertittifyvttirones non tantum corfioribus fed etiam animis
prjlantifimideligantur. EiresRegni,^ Romani nominis fun-
damentum in firimd deleftorum examinations conffunt. At
Ipeciatim de moribusquaeftiohabebatur,cum quis equum
publicum poftulabat,vt Cuiacius oftendit lib.xx i.Obleruar.
cap. ix.addu6toilliusviriexemplo,qui Adriano Caefarife
purgabat decalumnia. Neque in dele&u modb habita mo-
rum ratio,led deinceps etiam quoties probationem Cenlbres
exercebant, quoties cenfum equeftrem habebant, vt fequen-
ti Libro dicetur. Plane vtin equitum deledlum quadret illud
Senecas Epift. x l i v. Caflra, quos ad laborem pfricula reci-
piuntfajlidiose legunt. Quidnunc? An non faftidium mo-
ueant multi in equeftrem militianicoftipadi? Tantum ab-
eft, vt, quod ille de Romanis apud Liuiumlib. xl 11. dicebat,
inuiftos nosejfeequitatugloriarifiofimus. Forte quod Valerius
Max.querebatur, Marius ^licpis fa/iidiojum deleftus genus
obliterandum duxit ? Sed reclamantem mihi non neminem
audire videor: Hem, vbi nunc iuuentus tanta, Nobilitas tan-
ta,opes tantas, probitas tanta eorum qui nomen equeftri mi-
litias dare velint? Illi ego Vegetij verbis relpondebo lib. 11.
cap.x vim. Omne opus difficile videtur antequam tentaueris.
CerteJi exercitati prudentesvirideleftuiprAponantur^celeriter
manus
LIBER S E С V N D V S.	69
manus bellis apta poter.it con^egari^ diligent er inftitui. S2.de. id
fecifte Gallos veteres, qui ptifcftabant eqiiitatu* id Maiores
noftros(qui tot Nobilium equeftria inftituere Collegia) co-
natosfuifte, credendum eft. Gallorumetenim, ad fuftentan-
damprseftantiam equitatus, hocinuentumfuit,tefte Cxfare
lib. v 1. In omni (pallia,eorum hominum,qui:aliquo funt numero
atque honoregenera funt duo :nam plebs fereferuorumhabetur
loco, Sic. De his duobusgeneribus alterum efl Druidum, alt erum
Equitum. Illi rebus diuinis interfunt 3 &c. Equites, cum eft vfus,
atque aliquod bellum incidit,omnes in bello verfantur:atque eorum
vt quifque eftgenere copijfy amplifimus , ita plurimos circum fe
ambaclos chenteff habet. Hanc ъпат gratiam potentiamcf по-
метит. Atque hoc nomine apud Romanos fic in pretio Gal-
li eorumque equij vt neque Germanico, nifi cumfeflasvide-
.r&t (jallias miniftrandis equis,зМэ. placuerint confilia, apud
Taciturn libri 11. initio. Inftitutum hoc Gallorum videntur
iam inde Belgx noftri efte imitati, dele&u Voluntariorum,
quos vulgb vocant Bandes d'ordonnances, aut Les Homines
d'armes,cpM& cataphratftos totofque armiste&osdicas. Hi
enim, quoties m agni incidunt cafiis, perinde atque ad bello-
rumfubitaexcubarent,paratifunt vt in bellis verfentur. In
turmas autem vocantur a Ducibus primes Nobilitatis, qui
eorum Praefe&i perpetui funt-, mittunturquein asdes quifque
fuas bello confe&o, Inui&a bello manus, ft tarn crebris exer-
citationibuscolerentur,quam bonis tegunturarmis. Nunc
plus numeri Sc hinnit||s adferunt, quam roboris aut terroris.
De ijs forte illud Taciti dici poflit, lib. x 111. Annalium: Ve-
ter anos ejfe, qui non ftationem, non 'vigiliam iniuerint^ vallumfof-
famf qua ft noua videant mira 5 nitidi qu&ftuofi, militia per
oppidaexpleta,	.	.
De recentioribus Gallis , loannes Boterus in Catalogo
Imperiorum mundi: Reges Gallic olim aluerequatuor mil-
lialanceariorum, Sc fex millia fagittariorum. Hie equitatuS
neruus,inter Chriftianos, pro vnico aut fblohabenddseft.
Vnalancea trahebatfecum vnum fagittarium jSC ex confe-
I 3 quenti,
70 DE MILITIA EQVESTRI
quenti, vna turma lancearum, aliam turmam fagittariorum,
qua: fblo fignb diftincfta erat. Vnus Prxfe&us ambabus pre-
erat, Sec. Impendebatur in hanc miliciam vna myrias &;
ccc.aureorum millia quotannis, &c. Non mukum vte-
' baritur peditatp domeftico,pre metu rebellionum. At Caro-
lus V111. cognito quam neceflarius eflet peditatus, infticuit
phalangem quinquies mille peditum Francicorum. Eum
numerum Francifcus I. ad quinquaginta millik auxit.
Iam de Barbarorum equitatu quid dicam ? Poenorum
equitum fbrtitudinem mire commendat Liuius libro x x v i.
cap.xxxvin. Longefortifimi equitum, inquit, toto Punico
exercitu erant^Cc.plufy aliquant о damni hoc ala equitum amijfa
Hannibali, quam Salapiafuit, nec deinde vmquam Рсепш (quo
longe plurimum valuerat)equitatu fuperior fuit. Colophonies
praeterea Strabo lib. x iv. Geographic, equeftris militic
peritiafcribit adeo excelluijfe, vtvbicumquegentiumbellumali-
quodambiguumgereretur, quod confici nonpoffe#, Colophoniorum
equitum fartifimo auxilio profligar&tur ; vnde & in prouerbio
manferit£olophonemimponerejwceftyfnemadferre. Parem ve-
rbfan maiorem?)Theftali quoque equites gloriam meruere,
quos Polybius lib. i v. infuperabiles, Curtius lib. in. inuiftam
bello manum, Liuius lib. i x. robur equitum Alexandri appellat.
Sic JacrA Macedonuni <*£erCurtio laudantur icpius, vt Sc
Iphicratenles equites ^Emilio Probo. Viri fita illos Mars
amet) quos meritb Sratianis illis compellem:
Terrarum decora ampla viri! jkcora ampla, iugales!
Diuum vtrumque genus,-------------
Sed nempe raris iam ea palma eft -, euenitque quod Xeno-
phon ftribit lib.v i. Hellenicon de bello Theban Qjnagnaqui*
dem initio fuijje equitumgloriam^ fedexcidijfepoftea, cum a ditto-
ribus equi quidem alerenturfed ipfiprofe equites рглЬеге coeperunt.
Dum adeb commendaui equeftrem Veterum dele&um,
ftiboriri dubitatio poflet, An vniuerius Romanorum equita-
tus conftiterit tarn le&c virtucis,Nobilitatis, fortuneque vi-
ris. an nemo apud eos equo meruerit plebeius aut inops.
Huie
LIBER S E С V N D V S.
Huie quasftioni fubferuit diftinblio gemini equitatus, Ro-
mani nimirum Sc Auxiliaris. Romani equites omnes, ieu
Legionarij, hand dubie opum cenfu, familiaque Sc moribus
seftimabantur: Alarij equites ieu Auxiliares,£bciorumpro-
miicua plebs erant, eoque dupli prae Romanis, vt ex Polybiq
dicetur. Auguflus igitur, audore Suetonio, necubiauthonefto-
rum deficeret copia, aut multitudinisfoboles, equeflrem militiam
ex commendatione publicd cuiufque oppidi pet ent is ordinabat.
Quid ?quod non equites modb,(ed Sc pedites Legionarij
Romanorum,honefti locupletefqueefiedeberent,ii Vale-
rio Maximo fides. Laudanda, inquit, lib. 11. cap. 11 i.populi
<verecundia eft, qui impigre fe laboribus &periculis militia offe-
rendo,dabat operam, ne Imperatoribus capite cenfos fact amenta
rogare efet necejje, quorum nimia inopiafuftefla erat; ideofy his
publica arma non committebantur. Pro dolor! quibus nunc non
armorum modb publicorum decus, led ialus Reipublicx,
nonnumquam creditur! hominibus qui pretio quouis vena-
les animas habent *, imbiamdasmoniperflagitia oppignera-
tasaut venditas! Ego in equitatu noftro,vt Nobiles defidero,
ita obfeuros omnes non excludo. Admitto, qui poflint incla-
refeere virtute,etiamiinataliumiplendore deftitutos. Neque
Romani eiufmodiexclusere. Aut certe ex equite non cftec
Imperatorle&usLuc. MartinsSeptimij filius, quern Liuius
lib. v. Decadis111. adeb commendat. Ignauos reijcio,^w;^
verius quam milites, vtcumCurtioloquar. InMarij ienten-
tiam concedo, qui verebatur,// militaria figna humilitatem^
jpernere perfeuerarent ,fe a maligno aliquo 5 capitecenfumlmpe-
rataremappellaripojfe. Velim igitur, qui fein equeftrem mili-
tiam dare meditantur,ifta prius ipfi reputent lecum,ad com-
parandam virtutem , qux prudenter prascogitanda equiti
FlaminiusaCruceproponitlib.i.cap.n. an vires roburejue
habeant,& labori tanto fint futuri paresran inediam,famem,
fitim, seftum, frigora tolerare parati fint: latin feiant, ne ho-
rulam fibi fore deliciofe vitae, vbi femel militia: dederint no-
men : expendenntne, diurnam nodhirnamque quietem, aut
exiguam
72 i>E MILITIA EQ VEST RI
exiguam in pofterum conceflum iri, aut nullam: poterintne
perpetub ad alienam facere voluntatem 5nullafque caufTari
dimcultates vtfaciant e fua: prseuiderintne, defatigatis con-
xinuandos fepc fore labores^cxcubandum, dum Iperabunt
fomnos-, proficifcendum,dum optabunt quieten); remanen-
dum,dum appetent excurfiones; pugnandum, dum lubebic
hoftbnon cum ftabunt animis comparati. Hx сеггж font
equitis boni notae ,qui lie in militiam venit., vt fommo vitae
necifque ImperatoriDeo dicere quoridie poflit: Anima mea
inmanibusmeisfemper-A.dh3.nc\ibdlam velim exigi equi-
tum mores a Conquifitoribus 5 qui nunc Cenforum loco de-
lecftumhabent. Sic velim facramento rogari, vt probos efle
conftet qui nomen profitentur. Aurea adforibenda eft fon-
tentia Leonis. Imper. Ta&ic. cap. x v 11i.Scx i x. Ajfuefiant.
omnesrfuipropter Chrijium lefum Dominum nofrum^ cogna-
torum, amicmm^patrU & cvmucr[& Chriftian&plebisgratia bel-
lam fufcipiunt ,facileftim^famem^ftgorum calorum^ appulfat
tolerare, & omnes ingrauefcentes rerum perturbationes лцио ani-
gno.jttflinere. Namque horam labortim vepofita eH apua Deum
mercesy^ apud nos quocpie remuneration Faftidiofom autem
illud delectus genus temperari, cum Mario aucftor fim: ma-
lim^ue bonum & fortem legi equitenr, quam Nobilem im-
probum Sceffeminatum. Quid enim? N6nne^//& Mario
tam humiliArpini^y^n] verba font lib.vi.cap.i x.jtamigno-
bili Roma^ tarn faftidiendo candidal o^iUe Marius euafit squi
A fleam fubegit, lugurtham Regem ante currum egit^qui Tea-
tonorum Cymbrorumque exercitas deleuit f'Non habetvirtus
faftidiolbs aditus,blande etiam vel conantes inuitat. Ergo
agreftes, ft probifont (&-fontfere,quia‘procu! vrbanisauli-
;cifque vitijs educati) idoneos equeftri bello iudicem magnis
ciim Audtoribus. Fortiornamque e confragofo miles cuemtje-
gniorefl'urbanus&<иегпа.> inquitSeneca•, & locorum aferitas
hominum quoque. ingenia dur at, Curtio iudice: Sc quanto pecu-
niadites,& voluptatibmvpulentijantb magis imbelles^ e fenten-
;ria.Tacitn Ex agro ergo, concludit lib;i.cap.in. Vegetius,
LIB-K'R SECVNDVS.	73
fapplendum robur pr&cipue videtur exercilus. Aptior namque
armis rufticaplebs, qua fab did & in labor ibusenutritur. Nefcio
enim, quomodo minus mortem timet, qui minus, deliciarum nouit
in vita. A^altbus viris non infolitus labor, ait in Catil. Saluftius,
non locus vllus after aut arduus erit,non armatus hojiis formido-
lofus. Alioqui vnde necelfarium equitatus numerum cogas?
De vno Belgioloquar, non eft nunc (vt olim Caslar Icribit
fuilfe) Belgium,c-^ oppidaeiusx i npollicebantur millia armata
quinquaginta, Neruq totidem, Atrebates x v. millia, Ambiani
x.millia', Morini x x v. millia, Menapij i x. millia,Caletes x. mil-
lia, TJelotaftes & Veromandui totidem, Aduatici x x i x. millia^
CondrufiEburones,CsrefiAEmaniadxL. millia,\IE). n. de Bel-
lo Gallico.Non,inquam,tot nunc militaribus viris,(eu equi-
te,(eu pedite, ftrepit Belgium. Nam, quantum (vt iuftus fit)
ptitas efie debere equitatum ? Polybius lib. 11i. dicet. Melius
eff, inc±uit,pr£ualerenumero equitum: nempe, Polybi, quiara-
tio & peritia ordinandi peditem ignota erat antiquis;ideb in equite
apud eosomne robur, ait Ariftot. i v. Polit.cap.x 111.8c Barba-
rorum plerilque is mos. nam Mirumdiffiu, inquit Tacitus
j. Hift. vtfi omnisSarmatarum virtusvelut extra ipfos, Nihil
ad pedeftrem pugnam tam ignauum. Vbiper turmas aduenere,
vixvllaaciesobjliterit. Et Scytha equitatus	equorum gloria
fiepunt,^itPlin. lib. vui.cap.XLii. Addo,quod de Poenis
Liuius lib.xx 11.Hannibal(fim naEbus loci ad equeflrem pugnam,
(qudparte virium inuiElus erat)faHuruscopiam pugnandi Con-
fulibus,dirigit aciem3 laceftitq^Numidarum procurfatione hofies.
Et certe Numidarum fere laus, vbicumque eorum inter
equites mentio apud Hiftoricos , sequa aut par glorias Thefi-
lalorum. Ac licet Hannibal acie pugnaret, Numidse tamen
procurlabantw HoruminftitutoTurcas etiamnum,maxime
verbPolonijTartari Sc Mofcouitas,fereexceduntequitatu.
Aucftor Thelauri Politici Apotelefinate x v i. de Moftis,
Sunt, inquit, qui exifimant,Magnum Mofcua Ducem trecenta
equorum millia educere pofte, Sed hi equos potius quam equites nu-
merat.Qwi ergo moder attaresfunt,affirmant eagere pofte c l. equo-
K	rum
74 DE MILITIA EQVESTRI
rummillia:narrant<fi ab loanne 111, in expeditionem xdftracha-
nenfemedufla equitum millia cxx. quot nempe a Dario ad-
uerfus Alexanarum edu&a alibi oftendimus teftimonio
Curtij. Quid ? quod & Marcellinus fcribit lib. xxx i. Hun-
nos adpedefires param apt os ejfie pugnas^ verum equis prope af-
fixes duris	deformibusy Sic. In equis eos emere	vendere<> ci-
bum & potumfumere, & inclinatos ceruici angujl^ inaltumfo-
porem adufq?varietatem effundi fomniorum. Deliberationefuper
rebuspropofitaferijs^ hoc habitu omnes in commune confultare. Ac
mox,vbi ordinandi peritia adfuit, Vegetius lib. 11. cap. i. afle-
rit ^magisReipublicaneceJJarios pedites,quia pojfuntvbiquepro-
deffe\ terra nempe & mari, planis locis & montuofis, campis
& vrbibus. Hine (fiermanis ejfie omne in pedite robur , aflirmat
de eorum moribus Tacitus. Sed quia in alteram id partem
excedit, corrigit fe mox Tacitus, & in vniuerfum afiimanti^
inquit, plus penes peditem roboris. Plusomnino lubenter an-
nuam •, non omne tamen robur: nam equis bellafle Germa-
nos, ex Carfare pbftoftendemus Libro fequenti. Sic (qrACiSy
fic Romanis plus penes peditem roboris. Athenienfes principib
honhabuere (upra equites nonaginta fex. fcribit enim Pol-
lux, aquahbet Naucrarta tributes equites tantum duos. Eranc
autem Naucrarix omnino quadraginta ofto j non ergo plu-
res equitibus nonaginta(ex. Adeo^uehinc riflii fuifle Mcdis
Athenienfes, Herodotus fcribit, cum bello Marathonio tan-
tillas vires maximis Medorum copijs obieciflent. Certe pod
relatam de Xerxe vi&oriam , trecentos primum armafle
equites, deinde mille ducentos, ex jEfchine & Andocideob-
feruauit Sigonius lib.iv. cap.v. Obferuat Nicol. Cragius
lib. iv. Reipublicas Lacedxmonienfis, initio quoque exi*
guum fuifle Lacedaemonum equitatum,qubd potiflimum
robur in pedite fitumexiftimarent,audore Diodoro Siculo
lib. x i. nam,vt ex Paufania: lib. i v. intelligi poteft, ad bellum
vlque Meflenicum, rarb vfi flint equitatu, turn reliqui Pelo-
ponefij, turn Lacedasmonij: quod ebfadum exiflimare licet*
quiaMeflenia magis idonea alendis equis,teftimonio Pla-
tonis,
LIBER S E G V N D V S. 7$
tonis,cum Laconicamagisefletmontuofa. Deuida itaquc
Meflenia, cum ad bellum extra Peloponelum gerendum ad-
ducerentur, equis magis opus efle didicere, Sic. Ac videntur
demum Lacedamionij eius arcis peritos magiftros publicos
.habuifle, qui iuuenes equitaredocerent, didos
nam apud Hefychium ita leribitur: H	(MaoxaA©4
итшхй? тЛ	Sic Romani initio trecentos, non
plus,equites leripfere in quamque legionem: duplum adde-
bant equitum Alariorum feti Auxiliariorum, tefte Polybio
lib. vi.Equitesigitur habebat exercitus vnius legionis(qui
minimus) non amplius nongentos. Vegetij aeuo^vt is fcribit
lib. ii. cap. vi. legio habebat equites jeptingentos, Alariorum
verb milliatria,trecentos; vtfcribitlib. n i. cap. i. vniuerfum
-millia quatuor. Igitur, li ad calculos Vegetij vocemus equi-
tum numerum vniuerfum, cum is leribat lib. 11. cap. i v. cre-
diturn duM legiones cuiuis bello poffefufficere; fuerint in maximo
Romanorum exercitu, additis auxilijs, millia equitum non
amplius odona. Sed fallit Vegetius,definiendoexercitum
Romanorum maximum legionibus duabus. Id quidem
rede ait ^fingulos Confutes duxi/fe non amplius legionibus dua-
bus ; at reliqux a Praetoribus, Proprxtoribus, Proconliilibus,
Prxlidibus ,fueredudse. Nam bello Punico lecundofuere
legiones xnx.anno Vrbis dxlllegiones xxiv. liib lulio
legiones x x x. denique Auguftus, lubiugato Lepido, legio-
nes habuit x li v. audoribus Liuio Si Paulo Diacono :qua-
rum quadraginta quatuor legionum equitatus li cenleatur,
(xftimatione Polybij, quam Liuius tenuit, trecentorum
nempe Romanorum in quamque legionem, Si Alariorum
ftxcentorum) veniet numerus equitum omnium in triginca
pouem millia lexcentos. Vna, fateor, hxc res eft, quam me-
cumliepe folitusliim mirari, Romanos, cetera prudentifli-
mos,hic fuifle incautos.Quid enim?qu$ prudctia,plus alieni
militis, Si quidem plus duplo equitis externi,habuifle in ca-
ftris,quam fui?Exculari error non poteft.ipliquemet Roma-
ni animum aduertere, fed ferb, Si malo fuo. Liuius lie nar-
K 2.	rat
76 DE MILITIA Е QJES TRI
rat lib. x x v. Л/drubalpofiquam animaduertit exiguum Roma-
num exercitum in caftris, &fiem отпет in Celtiberorum auxi-
lijs ejfe ,&CC.per occulta colloquia pacifcitur magna mercede cum
Celtiberorum Principibus/vt copias inde abducant.Non Ducibus
facilius quam multitudini perfuafum eft. Simul ne m&tus quidem,
ab Romanis era# (quippe tarn pauas')fe ne r&tinerent.Jd quidem
jemper cauendum Romanis Ducibus erit , exemplaf hac verb pro
documents habenda, ne ita externiscredant auxilijs, vt non plus
fui roboris ^fuarumq^ proprie virtum in cajlris habeant. Ni 1 opus
hismonitiserat,liveraidtemporis fuilTet Hieronis de Ro-
mano more lententia , apud eumdem Liuium libro xxn.
cap. xxxvii. Milite atque equit e nifi Romano Latinif nomi-
nis non vti Populum Romanum, Sed nondum expedite eft
* quaeftio,quantum deceat elfe iuftum cquitatum.Ntincexpe-
diam arbitrio Romanorum , hominum vtique bello felicifli-
morum. Cum prifca legio conftireric Romanis peditibus
termille,totidemque{bcijsadiun(ftis-)deinde millibus Ro-
manorum peditum quatuor; poft, quinque; denique etiam
lex, focialium verb peditum numero pari: equitatus autem,
Liuij memoria,non fueritin quamlibet legionem au&ior
equitibus Romanis quadringentis, quorum alterum tantum
faciebant A lari j, nempe odingentos: conficitur in quamli-
bec legionem,auxilijs mixtam,lumma equitum mille du-
centorum. Legionum verb quadraginta quatuorequitatus
hoc calculo erit: quinquaginta duum millium o&ingento-
rum; peditatus Vniuerfus, ft legiones lingulae fuerint (vt vub
go erant) peditum quinquies mille, ducentaviginti peditum
millia. Ergo Romanorum equitatus iufta proportione vide-
tur aequafte quartern fere partem peditatus. quern nume-
rum credo еЙе iuftum. Darius formidabilior quam fortior,
с c c. peditum millia, equitum millia c. eduxit, aiidlore lu-
ftino , tertia nempe parte cquitem componens. c c. millia
equitum tamen ei tribuit Diodorus Siculus lib. x v 11. Cur-
tins c x x 11. millia lib. i v. Dimidio pliss-> ait, quam in Cilicia,
Alexander, (qui belli Icientianemini lecundus.fuit) lextam
L I В E R S Е С V N D V S.	77
pedeftrium copiariim partem vix equite exaequauit. Gfui
enim minimam copiarum eius fummam ponunt 3 ait Plucar-
chus, xxx. milliapeditumjv. equitum recenfent: qui maximam,
xxxiv.p^/ztaw, equitum iv. millia computant. Et hac tarn
parua manif, inquit luftinus lib. x i. 'vniuerfum terrarum or-
bem3vtrumadmirabiliusfit, quo deicer it, an quodaggrediaufiu
fuerit,incertum efl. kA G ranicum amnem fexcenta millia Per;
farumcum Ducibusprofligauit. Ad I/Tum/uib Dario, cen-
tum viginti millia peditum,decern millia equitum. Ad Gau-
gamela, itertim fugato Dario, quadraginta millia Perfarum.
Nimirum ,fi quis aciem Nlacedonum intuer&tur, difljar acies
eratjAx Curtins lib.i i x.equis virifcj non auro,non difcolori noefle,
Jedferro atque arefulgentibus-, agmen &flare par alum,&fequi,
nec turba, nec far emit prrtgraue 3 intentum ad Ducis non fignum
modo,fednutum. Et caftris locus	exercitui commeatusJuppe-
tebant. Et haec fane res praecipue Magiftro equitum proui-
denda eft,vt par fit equitatui commeatus-, qui, fi tarn immen-
fiis fit,quod tandem pabulum, quae annona fat erit? Nampe-
ditum quidem maior numerus Jumptu & expen fa minore nutri-
inquit Vegetiiis lib. 11. cap. i. Sane,fi verafunt, quae apud
varies Scriptores de equeftrium copiarum magnitudinele-
guntur, hand icio equidem, quae pabula potuerint fiiflecifie.
Fuere copiae Seibftris equitum viginti quatuor millia, currus
bello apti o&o millia &: viginti,ait DiodorusSiculuslibri i.
parte 11. cap. x. Ninus A fly riorum Rex, Soroaftri Ba£lriano
obiecit equitum millia ducenta,falcatorum curruum millia
decern & (excentos. Semiramis contra Indos duxit (6 Regi-
namequeftri ftatuadignam!) quingeta equitum millia, cur-
ruum millia centum, austere Ctefia apud Diodorum lib. u.
cap. 11.*Sc cap. v. An miremiir, tot iumenta vel aquandoebi-
bifle flumina? vt de Xerxis exercitu fcribit Herodotus lib.vi i.
Ecquis ergo hordei, au'enae,frumenti ^paleae modus, fi aquae
tamimmbdicus? Res plus famae quam fidei apud pofteros
habitura eft. fidem tamen aftruit Diodorus cap. n. lib.i n.
Incredibilis^^fl^ nunc forte videbitur audientibus hie numerus,
К 5 non
7% DE MILITIA EQVESTRI
non tamen Uli qui Afiamagnitudinem multitudinemfyinedcon-
fider&tnationum. NamfiquuDarij aduerfus Scytfoas expedi-
tionemcum ottingentis militum m'Musfi quit item Xerxis in
(graciam tranfitum cum infinita pane hominum multitudine
in Europa respaulo antegejias attenda#yminimedi3is noftris ab-
rogabitfidem.JSlam exvnica Sicilia vrbium Syracufis, Diony-
fius exercitum centum viginti millium peditum , equitum verb
duodecim millium confecit^ &c. Romani ,pau!o ante Hannibalis
tempora3prauidentes futuri belli magnitudinem3cenfu in Italia
cumciuium turn fociorumhabito3decies centena fere millia repe-
rere hominum bello idoneorum. Xteanevni quidem alterialicui
prouincia comparanda eft multitudine hominum. Нас ideb recen-
fuimus3ne quit ex prafenti vrbium folitudine3prifcam illarum
gentium copiam aftimet. Ioan. Bpterus de Imperijs mundi,
Excubant, inquit, Magno Cham x 11. equitum millia, aefti-
maturque pofle colligere plura quam vllus Princeps. Rex
Narfingae habet xx. equitum millia,quibus pacis bellique
tempore ftipendia largitur, Sec. Quern equitum numerum
Rex Perlarumeducerepoflit,vifum fuit bellis inter Ifmae-
lem 8i Selimum primum RegemTurcarum,interIfmae-
lem & Solimannum, 8c inter Codabendam 8c Amuratem
.tertium geftis. Nemo horum Regum habuit vllo in loco
contra Turcas vltraxxx. equitum millia. Presbyter loannes
habet Religionem militarem, qux fub prote&ione S. Anto-
nij eft. ex hac leliguntur x 11. millia equitum qui Regi excu-
bent. Numerantur in Suecia 8c Gothia circiter x x x 11. tur-
mse,quariim vnaqusequeeftquingentorum aut lexcentorum
militumfclopetos humeris geftantium, &c. Rarb haftis aut
lanceisvtunturpropter filuarum frequentiam,8Cc.Equita-
tus Sueuicus in xni.turmasdiuiditur,quafum vndecim Sue-
cia &.Gothia, duas Finlandiafubmihiftrat. neceflitateau-
tetn vrgente poftent r^ultb plures colligi. In Marchia tata eft
cquorum copia, vt fere nihilo venumdentur: ambae autem
h§ Prbuinci^ luntin Gothia/Au&or Thefeufi Poli tici Apo*
telefmatexv. Nobiles Polorii expends proprijs Regiliio fer-
uire
LIBER S’E С V N D V S. 79
uire in equis coguntur,dum ingruunt bella.2Eftimatur Polo-
nia colligere pofle centum equitum milliaJLituania Lxx.mil-
lia. Adeocpie fiduntequitatui fuo Poloni, vt neque hoftis vl-
lius vires reformident, neque magnopere de munitionibus
faciendis folliciti lint. Non abnuam tantarum copiarum ef-
fc Dux,li nouus aliquis Py thins exercitum tantum (vt ilium
Xerxianum) hofpitio excipiat, &; ftipendio aliturum fe pro-
mittat, quod citato loco Herodotus refert. Alias,vbiequeftri
terrore magis quam procella opus eft (procellamenimeque-
ftremLiuius vocat) aftum virtuti adiungi fuadeam (vtvul-
pinam pellem leonin^) quern Frontinus fuggerit lib.i i. Stra-
tegematum cap. i v. Papyrius Curforfilius Confulis, cum &quo
Marte aduerfus obftinatos Samnites concurrer&t , ignorantibus
fuis,рглсеpit Spar io Naucio, ^tpaucicalones & agafones mulls
infidentes., ram of dp per terr am trahentes, a colie tranfuerfo magno
lumultudecurreren^, quibusconffefiis,proclamauitAttorem ad-
ejje collegam, vt occuparent ipftprafentis pr&lijglariam: quofaffo,
& Romani fiducid concitati propulere,propulfi terga fuerterc_s.
Caius quoque Sulpitius Fetreius Conf contra Cfalios dimicatu-
rus,iufiit muliones clam in montes proximo* cum mulls abire,
indegonferto iam pralio^elut equis infidentes ofientare[epugnan-
tibus, ^fuare (jallt exiftimantes aduentare auxilia Romanis,
cefiere iam pane vittores. Sic At eat denique Scytharum Rexduf-
fit a feminis	pueris^omniq^ imbelli turbd,greges afinorum ac
bourn ad poftremam ho/lium aciem admoueri, 0* erefiashaftas
pr&ferre. Farnam deinde diffudit,tamquam auxilia fibiabAte-
rioribus Scythis aduentarent: qua afleueratione auertit hoftentj,
Reueraenim,quod Curtins dixit lik.v.Fama bella conftant,
& pipe etiam, quodfalso creditum eft, 'ueri Acem obtinuit.
Quamquam tutae prudentix plus fidendum cenfeam, atque
ambiguae calliditati. Nunc certe lecurius quam aftutitis ad-
miniftrandumeftbellum. Placetergoprasdubijsillis ftrate-
gematum commends lapientius conlilium , quod attulit
Onofander Strateg. cap.xxxi. Imperator,fihofiium copias,
equitum multitudine, fuis fore potiores animaduertatfeligatfi
poftit,
$O DE MILITIA’ EQ VEST RI
pofit, loca ardua angufla s & montibus adiacentid^ minimeq?
equitatuiperuia: autpugnam^ quantum poteritfubterfugiat, do-
nee in opportuna loca peruenerit. Id Scipioni feliciter euenille,
Liuius notauit lib. v ill. Decad. 111. cap. x x x 111. Scipio profe
ejfe loci anguflias ratus,	quod in arflo pugna Romano aptior
quam Hifyano militi futura videbatur	quod in eum locum
detrafta hoftium acies ejf&ty qui non отпет muhitudinem cape-
r&t^ Sic. imp er at Lalto, vtper codes quam occult if imo itinere cir-
cumducat equites fegregetque^quantumpojfet^equeftrem a pede-
flripugnd. Dum ea prudentiabellumadminiftratur,aufim
pollicerijita temper feliciter euenturam vi&oriam, vt fticcef-
fifte Alexandra, fcribit Curtins lib.iu. Alexandra miles in
acie numquam dejuit: Darius tanta multitudinis Rexjocijn quo
pugnauity anguflqs re da fl:us efl ad paucitatem, quam in hofle con-
tempferat. Quippe non tam numero quam virtute geruntur
res: & quoties ipfa fibi exercituum obftititimoles ? Nam quo
imperio tantam hominum immenfitatem complebtare?
Plura tespe a paucis, quam a pluribus exlpecftes, modopauci
-fintboni. Lubetne fpe&are, quam finiftre-, maiore licet nu-
mero, pugnauerit Pompeius? Adi Florum lib.iv. cap.n.
Cum Romp eins adeo equitum copid abundaret, vtfacile circum-
uenturus flbi Cafarem vider&tur^ circumuentus ipfe efl. Nam
cumdiuAquo Marte contenderent fluffing Rompeq fufus a cornu
erupijfet equitatus, repent e hinefigno dato9 (jerm anorum cohortes
tantum in effufos equites fecere impetum^ vtidi ejfe peditesfi ve-
nire in equis viderentur.
Numeraui hucufque equeftris dele&us copias,quanta fue-
rint, quanta per aftum apparere pofllnt. An prxteribo im-
manes illas turmas,quas immenfb numero venturas cum
Antichrifto pramuntiat loannes Vates Apocal. cap. ix? Et
numerus^ncpjdt^equejlris exercitus vicies midies dena midia. G r^-
^vgjtaJ’fiv.id eft,bis millies centena millia, flue
ducenti milliones.Sed nonnullis incredibilis videtur hie nu-
merus, ait Cornelius a Lapide, cum in toto orbe vix videan-
tur efle ducenti milliones hominum. At errant: nam in folo
Regno
LIBER S E С V N D V S/ 8l
Regno Chinenfi numerantur ccl. millioiles hominum ,
audore Nicolao Trigaultio,ex quibus quinta pars,feu l. mil-
liones,poflunt efle milices. Adde totidem ex Ethiopia, roti-
dem ex Tartans, totidemque ex India. lunge,tunc plurimos
fore homines^ plerique enim erunt carnales, St vacabunc ge-
neration!. Poflet etiam quis fu(picari,bonanrexercitus huius
partem fore dasmonum^quilnduti fpecie 8c forma homi-
num atque equitum,impios affligerit Sc caftigabunr. nam
duces eorum erunt quatuor Archid^mones,vcpatec hoc ipfb
cap. verf.xiv. &dehisad literam verificari poceric id quod
dicitur v. x v 11. Capita equorum erant tamquam capita leonum^
&de ore eorum procedit ignisfumus^ fulphur.& illud v.xix.
Cauda еагцт fimilesferpentibus^habentes capita, & his nocent*
Dxmones enim formam ferpentum, leonum, 8c quorumli-
bet animalium facile aiTumere, vel equis fuis afluere ,8c per
apparenciam adiungere pofTunt, Sic. Alias iignificac per hy-
perbolen^formidabiles fore equites &equos inftar leonum,
vt fu mos naribus efflent,videantur^ue ignes,fulphur &flam-
mas fpirare, &c. Proprie autem fignificantur hie bombard#
militum, 8c ignis pulueris fiilphurei: dum enim milites iacu-
lantur,ita admouent ori inftrufnentum,vt eminus oreignem
8C fumum emittere videantur. 8i hoc modo obie&a funt
animo S. loannis in vifione, &c. Sic decaudiseorum (qu#
funt capita ferpentum) pater non ad literam, fed fymbolicc
accipi debere, 8ic. Per caudas ergo intellige pediflequos 8C
miniftros equitum, qui plerumque funt peftimi, 8c inftar
ferpentum occulte nocent incendijs, furtis, rapinis, alij fque
modis. Ita P.LeonardusLeffiuslib.xi11.de Attributis diui-
nis,cap.x viii. Hucufque Corpelius.
L
CA-
.DE MILITIA EQVEST.RI
С A P V T ,1 I L
>	Equorum arma & phalerx.
ъАгта equorum^partemfolidajartem contexts.У aria eorum nomina. Squani-
ma & pluma area} ferrea. Lorica fcortea (tfr cornea^ ex rvngwbtiJtfera*
rum}ex annulis ferrets. Equi quarumdam Gentium catapbrafli, bello fere
inidonei. P baler a nrnde dibid. quare inuenta. Non equorum tantum, fed
equitum quoque ornamenta ejfe. Lux us pbalerarum damnatus , modus
laudatus.
Eqvis arma apud Grxcos Barbarofque poft delecftum
circumijciebantur. A pud Romanos equi inermes flint,
yti erant initio ipfi equites.De illis lulius Pollux lib. i. cap. x.
Armis muniri equos ydifiontaltbus^aurium maxillarumtf tegmi-
nibus,pefiwalibus,laterum tegumentis,femorum munimentts, &
ocreis.CicGrxci loquitur, ft forte lubet nomina nofle: Ф^г-
fytyk цдц hrorot
Hx partes fln-
gulx videntur fuifle laminx procufx^ fqlidas enim Euripides
deicribitjdum fic Rhoefi equos veftit:
•Pelta in hum er is ^figuris iunEtis aureis,
Fulgebat. (forgon verb sueluti in PdiUdis clypeo^
Ferrea 9fionti equorum illigatu.
Ep Liuiuslib. x x x v 11. elephantis Antiochi frontnlia tribuit,
qux Ibnant quid (blidum.De vtriique diferte ac diftin&e Leo
ImperatorTadbcap. v 1. J. vi 11. Equi^Trafefiorum ргшрие,
pettoralia &frontalia habeant, <velferrea, w ex centuclis^ <uel ex
neruisfatki: femora iUorum & coHa(ft fieri pofiit) & ventres,
paruaquadam apocremafmata^eorum qua fel&tra fellarum di-
cuntur^amagnis enim periculis eqtios equitefif fape liber ant» Ite-
rum J.xxxi. Equos Antiqui muniebant lateralibus & fon-
talibus. At arma flexilia vnius contextus, vnius quoque flint
nominis,& equitimxta atque equo apud multos communia:
vulgb,operimenta,loricx,munimenra,tegumenta, tegmina.
Saluftius in Fragments apud Seruium: Equitescataphrafti^
LIBER SECVNDVS.	83
f erred omni flecie: equis paria operimenta, qua linteoferreis lami-
nis in modumplumaadnexuerant. luftinus lib. x l i. Munimen-
turn (Parthis) equifq^ lories, plumatafunt, qua vtrumque tot о cor-
poretegunt. Plumas hie fimilicuefinem Saluftius Sc luftinus
exprellere, quam alij plerumque Iquammx, vnde Scfquam-
matalorica. Certe non differunt fquammx Sc plumas ipecie
modoque contextus. Vtramque limilitudinem Maro iunxic
lib. xi. Tub finem,addens materiem asneam:
Spumantemq^ agitaba# equum, quern pellis ahenis"
In plumam fquammis , auro conferta, tegebat.
Vnum hie tantum duobus dilcrimen, quod ille Iquammas
linteOyhic pelli fupertexuerit. Curtius lib. i v. Equitibus equif-
que tegument a erant ex ferreis. laminis,ferie inter fe connexis.
Suidas de Parthis: Parthi equitis lorica efl tails:prior eius pars
pedlus, & femora, manus extremas, & crura tegit j poflerior
tergum, fgf ceruicem, & caput totum:fibula verbfunt ad latera,
quibus vtramque partem iungunt,atque ita,totum equitem fer-
reumdantvideri. I^ohibet verb nihil aut impedit ferrum mem-
brorum extenfiones flue contrattionesyideb cur losefattum tedium-
que efl adnaturam membrorum. Armant autem equum fimi-
literferro totum quidem, vfquead vngulas. Nazarius in Pa-
neg. Qua iliafuifle diciturflecies, quam atrox vifu, quam formi-
dolofal operimento ferri equi atque homines obfepti. Clibanarijs in
exercitu nomen eft. Superne omnibus tedits equorum pedtoribus,
demifla lorica crurum tenus pendens, fine impedimentogrefus,
a noxd vulneris vindicabat. Hos vulgus cataphra&os, cata-
phra&arios Trebellius in Claudio Sc in Alexand. Seuero
vocant-, aitque ^2xapxidL\\is,eofdemfuifle,qui<Perfisclibanarq.
quod Sc Ammianus docet lib. x v i. in Pompa Conftantij in-
gredientis Vrbem. Pulchre Claudianus in Sextum Honorij
Conlulatum, led ambigue, an de folidis armis loquatur, an
de tegminibusfquammatim contextis:
Et chalybe indutos equitesin are latentes
Viditcornipedes^Quanamde gente ,rogabat,
Ferrati venere viri ? Qua terra met allo
. L г Naf
84 DE militia eqvestri
Nafcentes informat equos ? Num Lemnius auttor
Addidit hinnitumferro^fmulacraq^ bellis
Viua dedit?----------
11. in Rufinum, de lamellis confiitis:
Flexilis induftis hamatur lamina membris
Horribilis ^ifu: credos fimulacra moueri
Ferrea^cognatofy ^irosjpirare met allo,
' Far rveftitus equis, —--------
Hase de laminis plumatisleulquammatis. La Cerda nofter
Commentaries in xi. jEneidos facie haec munimina anti-
quioraloricis ex Ferro cufb aut fufo-quod addubito. Nam
quales ergo laminae illae lquammatae,fi nec cufae nec fufae?
Certe prius cufiimfuilfefufumve ferrum oportet,quam ex
eofierentlquammae aut plumae: fi prius ferrum cufiim aut
fufum, credibile igitur etiam, priores fuifle loricas illas £oli-
das, vt pote fimpliciores 3 e lamina perpetua nudaque. De
annulis catenatis Flaccus lib. v i.
Sarmatica ediere manus:-----
----------Figet his molli lorica catena.
Id quoque tegmen equis,-----
Defcorteis Ammianus lib. xxiv.defcribens Per(as:O^r/-
mentis fcorteis equorum multitudine omni defenfd. Denique cor-
neis loricis armafle fe Sarmatas &Quados,idem Ammia- ч
nus narrat lib.x v 1i. Sarmaiis^ inquit, Quadis loricafunt ex
cornibus rafis& lauigatis.plumarumfyeciejinteis indumentis in-
nexa, quod idem Sarmatis tril)uit Paulariias lib.i. An aliud
placet loricae genus? Aprorum vnguibtis contextam etiam
accipe e lib. v 11. Martialis loricam Domitiani:
Quam 'velad JEtola fecurum cujjndis idlum. .
I^exuit innumeri lubricus unguis apri,
Haec de equitum equorumque tegumentis, an verius impe-
dimentis?nam certe pondus fubinde &rigor(etiamfi fquam-
mataellent) impediebant inferre vulnera aeque atque acci-
pere. Tacitus lib. i. Hiftor. deSarmatariim armatura: 77^-
vnenferreis laminis^aut praduro corio confertum/ut aduerfusiHus.
1	impe-
LIBER SECVNDVS. 85
impenetrabile, itaimpetu hoftium prouolutis inhabile ad refurgen-
dum.'Ex lib; 111. de Gallis,quos Crupellarios vocat: Inferendis
iHibusinhabileSi accipiendisimpenetrabiles. Immobilis eft Per-
farum (equus) cataphrafiusffi duttore car eat, ait Heliodorus
lib. ix. -ZEthiopicorum. Sc Vegetius lib. 111. cap. x x 111. fa-
taphratti equites^propter munimina quagerunt3 a vulneribus qui-
dem tutifed propter impedimentum & pondus armorum , capi
eosfacile eft.
Iam de ornatu,imb luxu phalerarum. Phalerse indumen-
tis adiecftas funt ad exercitus fplendorem, ad terrorem ho-
ftium. luuenalisSatyra xi.
Hrtificum fegit magnorum pocula miles,
Vt pbaleris ftdenderet equus.-----
Liuius lib. 1 x. Samnites,prater ceteros belli apparatus,vt acies
fua fulgerei nouis armorum infgnibus^ecerunt. T>uo exercitus
erant feu la alterius auro, alterius argent 0 calauerunt , Sec.galea
criftata,quafteciem magnitudini corparum adder ent An eumdem
lenium de criftis Polyb. lib. v 1. in Caftrametatione *. Prater
hac omnia ornantur apice plumeo (refte ornantur, non arman-
tut)pennify tribus puniceis aut nigrisereffisfongitudinisferme
cubit alii qtta cum in fummo v ertice ceteris armis addiderint, vir
quidemapparet duplbmaior quamfit-,eius verb aftefius ри1сЬег>
hoftibufqfterribilis. Pueris tcrriculamenta obijeis, Polybi; nam
quisviro &; militi terror ab ereeftis criftis? Credo equidem,
ft ceruorum exercitus forer,
Qu? cinfdi trepidafugiuntformidinepenna.
jit crifanon faciunt vulnera^ vtfapienter Papyrius apud Li-
uium lib. x. Aut vis credi Geryones efte omnes &C tricipites,
quitriplicem criftam gerunt ? Hine natam quidem Geryo-
nisfabulam Suidas reftrt. Sed quis nunc hiftoriam efte pu-
tet ? Malim arma bona efte, Sc equos prdbos. id nempe ftim-!
mi Duces curabant. Hannibalfz.it LiuiusJib.xxi. vePlitus
nihil inter aquales excellens^arma atque equi conftriciebantur. Me-
ritbmon enim veftium nitorfit Veget.lib. 1. cap. x n i. velauri,
drgentigemmarumq^ copiajhoftes aut ad reuerentiam noftram-iaut
L 5	ad
86 DE MILITIA EQJVESTRI
adgratiam inclinant,fedfiolo terr are[ubiguntur armarum. Con-
tra, certe hoftem inuites /ре prsedae potius quam luxu. Ita
Antiochum phaleris quamarmis/uperbiorem cauillatus eft
Poenus Hannibal. Gellius narrat lib.v. cap.v. Oftendebat
Hannibali Antiochus, inquit,incampocopia&ingenies,quas bel-
lum populo Romanofafturuscomparauerat, conuertebatty exerci-
tumftnfignibus argenteis & aureisjlorentem',equitatum,frenis,
ephippqs,monilibus,phaleris pr&fulgentem, Atque ibi Rex,con-
templaiione tantiactam arnatiexercitus gloriabundus, Hanniba-
lemadfricit,tf,Putdfine,inquit,conferripojfie,dc fatis ejje credis
Romanis hac omnia 1 Turn Poenus eludens ignauiamimbelliam-
que militum eius pretiose armatorum-, Satis plane,inquit fatis ejfie
credo Romanis hac omnia,etfi auarifiimifint,Nihilprorfus neque
tarn lepide, neque tarn acerbe dici pot eft, Rex de numero exercitus
fui ac de aquiparatione afiimandd qu&fierat, retyondit Hannibal
de prada, Nolimergoequiti noftro commendare phaleras.
phalerasfunt- nec ah’ud militi, quam feminis fuus fucus. ft in
hofte videat,rideat-,fperetque prxdam,non metuatfulgo-
rem. Doffi a Ducibus Romani erant, ait Liuius lib. i x. horri-
dum militem ejfie deb ere, non c&latum auro argentoque,fed ferro
& animis fret um у quippe ilia pr&dam 'ver'ius quam arma ejfie',
nitentia ante rem, deformia inter fanguinem <ии1пега. Sed ta-
men quid fint, expendamus.	£фльё, quod illu-
fire fignificat. Sunt igitur quaelibet equitum equprumcpe
ornamenta.De equis Plutarchus confirmat in Pompeio:X§y-
Equum auro arnatum
phalerisplenum. Si plenus erat, igitur phalerx quselibet equo-
rum ornamentafunt. nam qui alioqui plenus e/Tet ? Ita fen-
tirem, inquit Aldus lib. i. de Quie/itis per ep.cap. y\tivciQ,nifi
Plinius a frontalibus, (Jellius amonilibus phaleras diuerfu face-
rat .Paruus mihi /crupulus videtur-,ad libros prouoco.Plinius
dicitlib. xxx i x. cap. x11. Quondam tanta magriitudinisgem-
masfecere^t equis Regum in Orient e front alia, atque prophaleris
penfiiliafacerent,GQ\\ins lib.v.cap. v. Equitatum frenis,ephippijs,
monilibus,phaleris prafulgentem. Hie certe non tam diuerfum
’. 4 ' -	-	mihi,
LIBER S E С V N D V S.	87
mihi,quam amplum facere videntur nomen phalerarum,
nempe vt genus omne ornament! comple&ancur. Atequi-
tum ornamenta phalefas vocari,quo probem Au&ore’Nam
Seruiusimx./Eneidos ait,^^w efre ornamenta. Et Sui-
das, docens quid fint phalera:, Front is ornamenta, inquit,Jeu-
tula 5 id. quo front equorum exornatur. Apud Herodotum verb,
circamaxillastegumenta. De la Cerda nofter Commentaries
in ix. jEneid. cum negaftet equitum ornamenta phaleras
dici pofte, tandem concedit fuifte faltem inter ornamenta
galearum. Et probant, Carolus Pafthal. libro de Coronis,
cap. x i x. qui phaleras conftituit inter ornamenta capitis 6C
militares criftas: Prudentius lib. u. in Symmach.qui ^vitta-
r^wpW^wappellat.Fulgentius in Mytholog.
Phaleratum exoticis diadema carbunculis.
Addo Sc luuenalis verfilm Satyrae vltimae:
Vt Uti phaleris omnes ,	torquibus omnes.
vbide equitibus loquitur. Et Silius lib. x v. qui phaleras di-
mittit in pe&us ipforum equitum:
-!—- Phaleris hicpe&ora fulg&t,
Hie torque aurato circumdat bellica colla.
Nam,quod la Cerda dicat Silio ft nihil credere,nec efle inter
clafticos Latij Principes,non me mouet-ctim Sc Silij verfum
videamfiiftentari Virgilij auftoritate ix. ^Eneid.
Ruryalus phaleras Rhamnetis, & aurea bulli*
£ ingula, Sec. —--------
Нлс rapit, atque humeris nequidquam fortibus aptat.
^umgaleam Mefrapi habilem, criftify decoram
Induit.----------
VbiVirgilius cingula & phaleras Rhamnetis ait aptata hu-
meris Euryali, hoc eft, non impofita (vt ridicule Donatus)
ftdinduta& circumie&a. Cingula autemeftehicbaltheos,
non verb equinam cingulam,vt Cerda contendit,clare in
hunc locum docet Seruius. Cingulum hominum, inquit, eft ge-
neris neutri.nam animalium,genere feminino dicimus has cingu-
las. Igitur, cum hie cingula dicantur neutrogenere, homi-
num
8g DE MILITIA EQVESTRI
nu m (iint» non equoram. Iam inter equinas phaleras Virgi-
lius v 11. ^Eneidos addit monilia pedori,&c. .
Inftratos oftro alipedes ,pittifytapetis9
Awrea pettaribus demijfa monilia pendent:
*ГеёИ auro fuluum mandunt fub dentibus aurum.
Liuius lib.xxxvn.criftas iungit: Ingentes elephanti erdnt:
addebant fyeciemfrontalia & crifta.Q\x\&. v i. Metamorph, rc-
liquum adijcit,ftragulorum ornatum:
Confcendunt in equos, Tyrioq? rubentia fucco
Terga premunt.----------
Item vni.Metamorph.
Purpureufy albi ftratis infignia pifiis
*Terga premebat equi. ——
Claudian.inEpigramm.de equo Honorij,freha etiam in
luxumphalerarum trahit:
---------Spumis perfunde fmaragdos,
Luxurient tumido gemmata monilia collo.
Nobilis auratos iam purpura 'veftiat armos,
Et medium te \ ona liget 9<uariata colorum
Floribufitf cafta manibus fudata Serena:
Perfarum gentile decus. —
Apuleius lib. x. Phaleris aureisfucatis ephippijstfurpureis tape-
tisfrenis argCnteistfiftilibiss baltheisytmtinnabulis perargutis exor-
natum equum. Euripides deniquede equis Rhcefi: Prater ce-
terum cultum, mult is cum tintinnabulis terribilem fonitum ede-
bant. Hx phaleras Duces fblos aut vidores in triumpho de-
cent. Non tamen damnem, pugnae tempore,in Imperatori-
bus, Regibus, Confulibus 5 quibus etfi audoritas pro ornatu,
tamen phaleras funt pro maieftate, vtveftesvirum faciunt.
Nempe adpopulum phaleras. Ornandi ergo phaleris Ducesj
equufque Imperatorius, & Regius, & Confiilaris, Impera-
torijs,Regijs,Confularibufque phaleris inftruendus.Ducum
Iplendida paffim arma ornamenta apud Hiftoricos SC
Poctas. De equis quasdam referenda particulatim: ac pri-
mum de Imperatorio. Plutarchus in Graccho '.Equos ex
Imps-
LIBER S E С V N D V S. 89
Imperatorijs infigniter ornatus Reims Diaconus lib. x v 11. Im-
per at oris equus, qui aureo erat circumdatus ornatu. De Regio
equo Plinius lib. v 111. cap.x i, u. Neminem Bucephalus alium3
quam Hlexandrum^ Regio infiratus ornatujrecepit, Claudianus
in Epigramm.de Honorij equo:
О felix fonipes ^tanti cui репа mereri
Numinis^ & fdcris licuit feruire lupatisl
Hccipe Regales cultus, —
ftem de zona equi Arcadi j:
cDumq? auro phalera^gemmis dum fiena resident,
Нас vterum gjona tinge frementis equi:
St amine refidendens	mira textile arte3
Baltheus alipedis Regia terga ligat,
Dionyf.lib. x. Antiquit. Luc, Quinttio Diffatori equos phale-
ris decore ornatos adduxerurit, &fecures cum fafcibus /vefiefq?
purpureas, & alia infignia j quibus dim Regium imperium deco-
ratum eradyobtulerunt. Hie caulfam habes,cur Didatorum SC
Confulum equi Regios paratus admifere. Gregdraslib.ix.
Regios equos cum ephippijs purpur eis, De Conliilari Tacitus
lib.x vin.Turbatus equus squiinfigniaConfulariagefiabat,6C
Plutarchus in CralTo: Equus Confularibus infignibusfidendide
urnatus^ per <uim abripiensfejforem. Nec vnum Imperatori
equum permitto,led plures-, in vfum j in liberalitatem. Equos
enim phaleratos dare, Imperato rum eft-8c phalera?,equitum
preemia. Ne luccenle, miles, fl nuper tibi dilTualiphalera-
rum vfum •, nunc reddo ,quando dantur benemerito. Virgin
liusv.Ameid.
Nemo ex hoc numero mihi non donatus abibit*
Rrimus equum phaleris inpgnem члЙог habeto.
Liuius lib. x x x 1 x. Rro condone pofiero die laudati 3 donatlque a
Calpurnioequites phaleris. Etingenti quidem numero. Virgi-
lius vi 1. jEneid.
Нас effatuS) equos numero Rater digit omni:
Stabant ter centum nitidi in prafepibus alt is.
Omnibus extemplb^Ieucris iubet tsrdine duct
1 M Jnjlra-
90 DE MILITIA EQVESTRI
JnjlratosoJlro alipedes rfifiifque tap&tis.
Cyrus ducentos,qui hdbebant fiend aurea^amiculifquewgatis
erantftratijib. v 11 i.de PaediaCyri.Probohunc fplendorem
Imperatorum ac Ducum,modb non nimis pl^Ieratum^mo'
do fimul ftipendia caftris fuppetant, nec efuriat miles, quod
equus Duels mordet Sc calcar. Quis alioqui ferae, frenos au-
reos mandi, fpumis finaragdos vexari, fi militum dentes
agant efiiriales ferias? Quis aureas Poppxse foleas,quis Nero-
nis argenteas, fi auri argentique exiguum fit in asrario ? Quis
cquorum cultum,^ luxuriam magis quam ad magnificentiam
exaBum?Nt Curtius loquitur lib.v.tNe argentum quidem
ftanno infufum Plinij cenfura tolerauit in ornamentis equo-
rum. rlrgentum^nopixt lib. x x x i v. cap. x v i i.'fiannoincoque-
refimili mode ccepere, equorum maxim e ornamentis: qu&cfi infey-
phis cerni prodigium era/, hac in vehiculis atteri, cultus uocatur^
Et legis prasfidio htxusexcludendus fuit,Cod.lib.x i. tit. x 11.
nulls licere in fienis^equeBribusfellis^ grbaltheis margaritas^ &
fmaragdos hydeinthos aptare.Ugo certe fiiadeam Darijs
omnibus , quod Charidemus Ijb. 111. Curtij fuafit Dario
exultanti exercitus fiii Gplendoreijdrgentumilludatque aurum
ad conducendum militem mitte. О quanto militias falubrius
confilium!
С A P V T I V.
Equitum arma^armarumque cura.Vexilla^
ceterdquejigna.
GaIIo- Grad iutdi ex equu pugnant.Galli olimfitpra tvjnbilicum nttdi.Numi-
da Gr Romani equites inermes, Romani deinde corporum tegumenta a
Gratis didicere. Leuis armatura e HnoJana^ongidfignOffunibftSfpellibia
Jlruthionum^oriOjbraBea. Gramssexaref erroque denfiore, Romani item
tela Gracorum imitati, Difcrimen clypei esr feuti. Qtfidparma ,/ariffa
contus. Gladius equiti aliquandoJujjtenfa e dextro*Hippotoxota,& Hip^
paconttfia^r Arquites^dem quijagittarij. Hquitesferentarij (gfiiacula-
tores qui, Refliferi equites	Laqueatores 9 inter quos femina, Zancea
qtialis
LIBER S EC V N D V S. 91
. qtidlisrvox. Gefum. Phalarica, Tildens, Framed, Cetra.^rma militia ho-
dierna recent ia. Gladius equiti ligandus , ne in curfit exciddt, quorumdam
infelici exemplo. Veterum nitor in cur'andis armis. Vexilla & draconcs
eqtiitum.Tubd,buccind,lituus,cornu,clapicum.
Arma dStipguo cum Ilidoro, in tegumenta &: tela. Dis
tegumentis primum ,mox de telis dicam. (fallo-Graci
nudipugnant 5 ait Liuius lib. ххху	funt fufa & Can-
dida corpora, vt qua numquam nifi inpugnd nudentur. (fallifu-
pra vmbilicum nudi, apud eumdem lib. x x 11. Numida dijcin-
ttus &inermis eques,codem audore lib. x x x v. Romani equi-
tes antiquitus thoraces non habebant, ait Polybius in Caftrame-
tatione (interprete lano Lalcari) fed in fubligaculispericlita-
bantur\ unde addefcendendum exequis, celeriterqueinfiliendum,
habiles erant aptique: fed in pralio minus tuti verfabantur,quod
inermes periclitarentur* Non credit Liplius lib. 111. deMilitia,
Dial, v 11.7» fubligaculis pugnajfe, etiamli	id quoque
figni fleet. Putat eos veftefaltem fuifletefios. namnudosinfolis
fubligaculis quis credat? inquit, nec ego credo,Lipfi,fed nec id
Polybius dicit: inermesfuijfe. fcribit, non autem nudos. Et cur >
minus Polybio credatur de Romanis, quam Liuio de Gallis
& Numidis?Deinde,periculis dodi Romani,mutauerunt3
acceperuntty (jracam armarumftruffuram, ait idem Polybius.
At, qux ilia Grascorum equitum armatura quam imitati
Romani ? lofephus docet lib. 111. Excidij lerofblym. C]ale as
& loricas omnes habent, vti pedites. Hie diftinguendum ali-
quid arbitror, duplicis nempe generis fuilTe horum equitum
armaturam,leuem vnam,alteram grauiorem. Ita^Elianus
docet libello de Inftruendisaciebus. Equeftrescopia, inquir,
modo armatura inter fe difiant: pars enim armis tota obfepta ef,
hinc cataphratfypdt's non tot a armis tegitur. Cataphraffos igi^
tur eos inteUigiuolo,qui non fofum fua corpora,fed etiam equos
lorica undique muniunt. Sic apud G rsecos & Perfas. Leo Im-
perator Taft. cap. vij. xxx.Apud ^lntiquos,equejlrem aciem
duabus diuerfis armaturis muniebant-, alteram uocabant cataA
phraftumfeu loricatum,alteram non cataphratfum.f.'X. x x
M z mabant
92 DE MILITIA EQJESTRI
mabdnt autem cataphradlum) turn equitem ipfum vndique, turn
equum etiam Joricijsddeftgaleis\ clibanijs, id eft thoracibus-j para-
mer ijs }id eft mdchsris) Sec. Apud Romanos leuis grauifque
equitum armatus^fed nufquam munimenta equorum. At
cuius material h±c equitum tegumenra?Vari£e,mfifallor, vt
peditum.Leuis armaturae, e lino,ligno/pongia,funibus,lana,
corio, ftruthionum pellibus, aere leui, aut Ferro tenui & bra-
6teato.Delino Plin.lib. xix.cap.i. If ones lino etiam^Troidno
bello, Sec. ‘Thoracibus line'ts paucos tamenpugnajfe) teftis eft Hd-
werus. Ergo vetuftiflimusmos apud Graecos. Aliarum gen-
tiu m vfum Lipfius copiose congerit lib. 111. de Mil.Dial. v i.
E ligno Indorum equitum tegumenta nominantur apud
Herodotum hb.vn.DefpongiaLiuius lib.ix.extremo:(5Wtfz-
nitibus)fyongiapedtori tegumentum. Efiiniculis feu licijsfuif
fe,vel indicio eft,quod bilices & trilices loricae didae, qualem
Amafis ./Egyptij Regis Plinius defcribit loco mox allato:
Cuius ftngulafila tercentisfexaginta quinque fills conftabant. He-
rodotus in Thalia demit de numero fila tantum quinque.
Elana fuere,quae Caefar lib.in. Ciuilium vocatfubcoadta.
Omnesfere miUtes aut exfubcoadtis,aut ex centombus tunicas aut
tegmentafecerant^quibus tela vitarentSuidas appellat ^^.кси;
тгоЛит^с,thoracescoadtiks^iniuslib. v11i.cap.xlvhl Lana
per fe coacta veftem faciunt 5 ft addatur acetum, etiam ferro
refiflunt. E corio apud Varronem: De corio crudo pedtoraliafa-
ciebant.&Pxni equites apud Herodotum lib. v 11. Corio at-
mati.Struthionumpellibus'utebantur Arabes^ thoracum &fcuto-
rum vice) ait Pollux lib. 1. cap. x. De acre Polyb.lib. v 1. Pieri-
que capientes steam laminam^quA fit palmi maiorisfiue duode-
cim digitorum vndiqueyftec amplius^am pedtori apponunt, & va-
cant cordituum. vtLafcaris,^Z?6r^/r>vtvertitelegantius’Lip-
fius. Deferro Silius lib.vin. ,
—r Ferro circumdare pedlus.
HaeCjinquam,leuis armatura. Grauis armatura duplici lori-
ca aerea aut ferrea conftabac, quae pedus 6c tergum tegebat.
Paufanias lib. 1. Dua erant area partes-) ilia quidempedtori, & tfi
qua
1	L I В E R S E С V N D V S'.	93
qua circa ventrem^pta^ hoc, vt dorfo tegmen effet. Hanc ipfam,
in graui armatura, Vegetius cataphraftam vocat libro 1i.
cap. xiv. Modus formaque armature grauioris indicatus
eft fere Capite precedent!, vbi de equis &equite cataphra-
dis. Xenophon lib. 111. videtur diftindum facere eque-
ftrem thoracema pedeftri,vtobleruat Sixtus Arcerius No-
tis ad iElianum. Supereft de equitum telis dicere , nam huc-
ulque de indumentis. Polyb. lib. v i. Romanis dat/rw/ww
haftam, quae cum initio illis client valde infirma, poftea mu-
tauere in ftrufturam ^racoYum^Qx^vcx hafta firma accrafta,
nontremula & gracilis,culpide item premunita: fcutum
non e folo corio, quod pluuia relblueretur (vt Afrorum Sc
Maurorum parma) led lignofartum , pelle intexta veftitum.
Nota,idem efte parmam &: leutumj clypeum pede vnolon*
giorem, pede vno item ardiorem • & peditum tegmen efie,
audor Polybius lib. vi. ftutum verb equitum, docente Ser-
uio ix. iEneid. (vnde equitesfcutatijn. Notitia Imperij.)Scu-
ti formam quoque rotundam, clypei oblongam efte. Equiti-
bus Grecis (quos & Romani fecuti,audore Polybio) lole-
phus lib. 111. Excidij dat^/^/««? oblongum a dextrisJufften-
fum.Contum item longum m manu^inpharetra tria quatuor-
ve iacula^cufpide latd^etiam haft is magnitudine cedentia. Contra
ergo olim equiti,quam pediti gladius appenlus:equiti dexter,
linifter pediti. Rideamus nunc, fi quemficgladio videamus
alligatum : quamquam & varialfe apud Romanos, dodc
oftendit Lipfius in Militia Romana-, Sc fubinde dextrum,
fubinde finiftrum illis gladium pependifte. Preterea eque-
ftres olim gladij longi, nunc breuiores pedeftribus. Addit lo-
fephus,r^«w,qui,Lipfio iudice, eft hafta curforia. lacula,
haftae miffiles, quales forte Veterum lancese nonnullae, quas
iadas a Romano equite Dionylius fcribitlib.vin.Muta-
runt ergo arma Romani, imitatione Grecorum* ficut Sc
Achaeorum equitum MagiHer Philopoemenes armatura apud
jdchaosvitiacorrexit, audore Plutarcho in eius Vita. Scuta
enim habebant ex tenuitate expeditiora & reftriftiora, quam vt
M 5	tegerc
9^ DE MI LI T I A E Q V, E S T R I
tegerepojfent corpora; lanceas longe farifiis breuiores,vndeob leui-
tatem ad eminus petendumftrenui erant & beUaces, cominus non
perinde valebant. Induxit ergo eos, vt pro feat о & lancedfame-
rent clypeam &fariffam,fimulvtgaleis, & lor icis ocreify tetti,
loco curfori&gg) velitaris pugna,ftatariammeditarentur & fir-
mam. Leo T ad. cap. v i. §. x x x i i. Cataphrattorumalij habe-
bant cont aria, id eft haEas,quas nunc menaula, olim lonchasno-
minabantchify cominuscum hoffe confer ebant. Alij eminus iacu-
lantesvocabanturAcrobolifta. velitares,&c. Alij thureos, id eft
feuta oblonga habebant:alij fine.fcutis,folis haftis prdiabantur.
_ x x x 111. Equites Acroboliftaalq- rh&rijs, id eft iaculis vte~
bantur,alij arcubus:^ alij ex Ulis haft as eminus iaciebant, alij
diretie procedentes, alijcircumcurfantes,quos Hippacontiftas vo-
cabant,Arquites verb Hippotoxotas.Horum quidamvelitaribus
iaculis cumfemel atque it erum pugnarunt, de ceiero confligunt vel
haftis,vel expedites iaculis,vel(paihis, erantcj velites. Gjuidanrex
Ulisferebant paruasfecures. Et equeftrem quidem aciemftc arma-
bant Antique Alia equiti arma apud alias gentes. Cetra,
feu breue fcutum, Hifpanis in vfu,vt Lucanus lib. i. vnde
Cetrati equites in Notitia,quales Sc Curtiuslib. n i.Hcit
Barcanos. Arcus & ftgitta: apud plurimos. vnde Hippo-
toxotx , id eft equites fagittarij, Curtio lib. vii. quos eodem
modo Casfar nominat lib. 111. de Bello ciuili, Sc Hirtius de
Bello Africano. Meminere quoque Herodotus lib.ix. Sc
Thucyd.lib. 11. fed Arrianus vocat Hippacontiftas. Roma-
ni veteres vocabant^r^/7^,audore Fefto.Iacula non apud
pauciores. vnde apud Liuium iaculatores equites. lib. v 11. De-
cad. I v. SC Ferentarij equites, qui iaculis pugnant, apud ^Elia-
num lib. de Inftruendis aciebus. Adeoque de equeftriiacula-
tione plinius librum fe fcripfiffe refert lib. vx 11. cap.XLi i.
Laqueis vfi equites Parthi, auddre Suida:	inquit,
re ft iferi, genus Parthorumpugnantium ex equis, qui cominus
aggrefti hoftes, laqueis imettis, equis vi r&tratfis, Ulosimpetu
equorum vd viuentes velmortuos abftrahunt.Vbxia. de Sagartijs
Herodotus adfertlib. v 11. Suntquidam, inquit,Nomades, qui
Sagar-
LIBER SECVNDVS.	95
Sagartij vocantur, gpgent e & voce Eerfa,&c. qui attulere equi-
tatumofio milliumequitum armaturam neque aheneam neque
ferr earn afuetiferretfrater pugiones-^ vtentes vefte e loris confertd,
qua freti inpraliumeunt. Eft autem pralium illorumvirorum
huiufmodifebi cum hofle congreftfunt,inijciunt eis retiesjn fum-
molaqueos habentes: qui laqueus cum aut equum aut hominenu
adeptus efeeum adfetrahunt^ita illi iHaqueaticonficiuntur.Qc-
minahisarmis armaSarmatarum deftribit Paufanias lib. i.
Laqueos inijciunt in quemcumque hoflium pojfunt^ equos deludes
auertenies-i deqciunt,euertuntq^ implicitos gr iUaqueatos.De An-
chatibus quoque Valerius Flaccus lib. v i.
D oct us gy .Anchates patulo vaga vincula gyro
Spargere, gy extremas laqueis adducere turmas.
Idem verb pugnae genus Mela lib. i. cap.xxi.tribuit femi-
nis laxamatharum. Apud hos^it ,viri pedibus inherent, ilia
equeftre pralium ineunt. Neeferro dirmcant feed, quos laqueis in-
tercepere,confciunt. Diodorus lib. xvn.aflignateum morem
Tyrijs,quiMacedonesoppugnatores fic illaqueabaht,tra-
(Stofque in terram deijciebanc. loiephus Scy this Alanisji-
bro vii. Excidij, vt &; Hegefippus lib.v. cap.L. tribuunt.
Lancea Senonibus-Gallis a Liuio dantur lib. x. Nec ante
fama eius cladis perlata, quam in confyetfa fuere (jailorum equi-
tes 3 peftoribus equorumfufrenfagerentes capita, gr lancets infixa.
Diodorus lib. vi. vult lanceam Gallicum efie vocabulum.
Gellius Hifpanicum efiecontendit. Ifidorus, quod aqua lan-
ce libretur. Feftus deriuat a Grxco Ло^и. Duplex autem lan-
cea, iaculum, Sc non iaculum. De lancea iaculo Curtius
lib. i x. Macedo, haud dubius eminus interjicipojje, lanceam emi-
fit. Lanceanoniaculum,eademerat quae haftafeu contuSi
itaVegetius lib.in.cap.xiv.Lanceariospriusvocarifolitos
haflatos fcribit. Brodxus lib. 111. Mifcell.cap. xvi.contum
ait farifiam efie, quam hodie Piquam appellamus. (jefum
itemGallorum equitum tt\uvo ,graue iaculitm ait Feftus. De
Viridumaro eorum Rege Propertius:
Nobilis e tettis fundere gefa rotis.
Sicut
96 DE MILITIA EQVESTRI
Sicut Phalarica, quam ex elephantium phalisfeu turribus milites
impofiti iaculabantur^^lkorelCidoro. Bidentibus Cimbrum
equitem Plutarchus inftruit in Mario : Cimbrorum equites
x v. millia numero ^filendidis armisprouehebantur, tftelumfin-
gulis bidens. Apud Germanos equesfcutoframeaqjcontentusef^
ait Tacitus lib. de Moribus German, quo lo,co quid framea
fit, confulendus Lipfius. Leo Taft. cap. v i. jj . x i. Omnino au-
tem equitem habere opdrt&t tzjcurem ancipitem, vnd acie inliar
cufiidis hafta longam & acutam, in fella cum theca coriaced pen-
dentem.	.
Hucufque de vetere equorum equitumque armatura.
Equorum arma prorfus nunc exoleu ere, quia oneri efle vifa
8c impedimento. EquitumLancearij fbli,8c Loricatifeu
Cuiraflarij (vt vocari in Gallia coeptos fcribit Melzus) nunc
cataphrafti funt •, ceteri pro tegumentis nihil pratergaleam
8c loricam habent:pro telis omnes gladium 8c fiftulam e
chalybe vnam plurcfve-haftas 8c lanceas,pauci. fed inter
fiftulas difcrimen eft. Minima funt,quas Piftolas feu fclo-
pos vocant. Harum duas Loricati gerunt, vnicam faltem
Lancearij,qua fe tueantur, dum fraftaeft lancea. Bombardae
rotatae, feu Arcabufij (fic difti, quod fiftulam feu tubum pro
arcu habeant) medij funt: Carabinos vocarunt Pedemonta-
ni,apud quos inuenti feruntur. His vtuntur equites Bom-
bardarij,qui in Sagittariorum locum adlefti\appellantur Ar-
cabufarij 8c Bandularij, quia bombardam cin&u fcorteo ge-
runt. Mufquetum denique tormentum eft maiufculum, fi-
ftula grauioje, qux maiorem admittit glandem, ignemque
concipit non filicis rotx^uepercuffujfed attaeftu funis ac-
cenfi.Id de pedibusexplodunt equites, bifurcato fuftenta-
tum feipione, propter grauitatem. Suntetiam mufqueta ro-
tata minora nuper adinuenta(Mufquetones appellant)fiftij-
la breuiore, fed qira pari magnitudine pilam aequaliter excu-
tit. His iamarmareincipiuntMufquetariosFranquos. Hos
Flaminius lib. i. cap. x x i x. munit fagulis bubalinis, fiiper-
induda lorica ferrea tenui, Brachiali coriaceo finiftro; in-
ftruit-
LIBER SECVNDVS.	97
ftruitque praeterea felopis breuioribus duobus.Porrb vbfiftu-
Leomnes locum arcuum inuafere, ita puluis pyrius fiftula*
proneruoeft,glans pro fagitta. Sed ne difficilem haberent
adminiftrationem tot fimul inftrumenta,fingulos in i&us
adhibenda-jCelericati confultum eft vario genere inuenti.Pri-
mum,phialaequaedamligneae ferreaeve,e cindu fufpenfee,
baltheiinftar circumijciuntur iaculatoribusjearumque fin-
gulis tantum admenfi ineft pulueris, quanto opus eft ad vni-
cam iaculationem,necamplius: vt quaelibet nempe phiala
iuftam contineat menfuram. Nimirum hoc modo fiftulam
celeriusonerant, necturn metiendieftcura,cum potius eft
iaculandum. Alteram commentum plus etiam habeteele-
ritatis. Pulueris certum numerum, fingulis iaculationibus
iufte admenfum , fingulis inuoluunt cucullis papyraceis
(Formatas vocant.) lis cucullis, (inftarcylindri longis, crafi
fifque ad magnitudinem foraminis fiftulae, in quod immit^
tendi funt) fuperne fupra puluerem pila adiungitur paris
craffitudinis^vt fimul nempe, vnaeademque opera,puluis Sc
pila ori fiftularum inijciantur. Id, praeterquam quod celerri-
me fiatjiaculatorem infeper liberat cura moraque, puluerem
glandemque piftillo feu malleolo intra fiftulam tundendij
plane vt filicis folius attritu, rotaeque contentione, excitan-
dus fit ignis. Hos cucullos,feu formatas(vt iaculantibus prae-
ftb fint) alij peris quibufdam quadratis e collo fufpendut-, alij
fcloporum inuolucris(quae vtrimqueex equina dependet fel-
la) fuperne ^reas ferreafve pyxides foraminibus multis diftin-
€tas alligant,ijfque cucullos hofee diftribuunt.Redeo ad Ve-
terum mores, eorumque infignem pro armis curam, quae vr
olim illis longe maxima diligentiffimaque fuit,ita nobis pro-
fedb non leuis habenda eft. Nam^uis militem credat effebel-
licoftiW) aic Vegetius lib. 11. cap. x i v. cuiw difimulatione arma
fititacrubigmefoedantar^Xenophon fane diAit^b^decorUfore
fibi in bello morientiyfifulchris nitidify in armis occubuiflet, apud
:dilianum lib.in.Var.hift. Decori verb huius feruandiftudio,
vt arma nitida effenc, fcuca etiam inuolucris teda aduerfus
N	iniu-
98 DE MILITIA EQVESTRI
iniurias pluuiarum gerebantur,tefte Caelare lib. 11. Bell. Gall.
Scutls tegumenta3 inquit, detrahendi tempos defuit. Plautus
itemBacchidibus:
Nequam ejje oporietfcutumjntegumentum improbum eft,
EacautioDecurioniserat, ne impolitiam eques, armorum
pegledu,admitteret. Vegetiuslib. 11. cap. x i v. Sicut Centu-
rio (inter pedite^) eligendus efi3quicogat3 vt arm a omnium de-
fticentur,ac fiflendeant^fimiliter eligendus eft Decurio, qui turma
equitum praponatur, pofiitq? tur malesfuos eagere, loricas vel cata-
phrattos, cont os & cafiides frequenter tergere & curare. Pluri-
mum enim terroris hoftibus armorum frlendor import at. Alexan-
der milites fuos Argyralpides fecic, hoc eft,vt Pollux explicat
lib. i. argenteis clypeis inftruxit.Iuftinus lib. x 11. Alexander,
vt gloria fua etiam ornamenta exercitus conuenirent 3 phaleras
equorum & ar ma militum argentoinduxit, exercitumq? fuum ab
argenteis clypeis Argyraftides appeUauit.lulius Casfar apud Sue-
ton.cap. lx v 11. Milites habebat tarn cultos,vt argento & auro
politis armis ornaretftmultf adfreciem,& quo tenaciores eorum
eftent in pralio,metudamni. Ea quidem nitons cura eft-,(ed
maior quxdamequiti habenda, ne forte dumvno armorum
genere vtitur, alterum, quo mox vtendum erit, per curfum
amittat.
Gladius igitur ita accingendus eft, ne aut vagina excidat,
aut iadatione adeb poft tergum auertatur, vt capi manu, nu-
darique ab equite non queat.CW0#/,ait Valerius lib.ii i.cap.n.
cum ab hofte in acie vehementi periculo premeretur, e vagina gla-
dius elapj us decidit^ quernfubieftum prAiantiumglobo,	vndi-
que hoftilibuspedibus circumdatumpoftquam abefte ftbi animad-
uertit 3 adeb conftanti animo in fuam poteftatem redegit, vt ilium
non periculo oppreftus rapere,fed met и vacuus fumere videretur.
Equitanti Catoni id cotigiftejuftinus expreflit lib.xxxin./#
eapugndjinquityM. (^ato,Catonis Oratoris filius, dum inter con-
fertiftimos hoftes infigniter dimicat3equodelapfus,pedeftrepralium
aggreditur.Sed quod addit,Dumprocerum quemdampetit gla-
dius ei e manu elapfus in mediam cohortem hoftium decidit, pr^-
terquam
L I B E R S E С V N P V S. 99
terquam quod Valerio. & Plutarcho repugnet, colorem non
habet, Sc Catoni Eortiffimomilitiprobrofiim eft.Eyagina
ergo elapfus, ipfius Catonis curfu, lapfti aut defcenlu: eaque
re tam fbrriter recuperatus 5 vt pro amifti cafu maiorem bene
vindicati laudem mereretur. Ita Cariar alias narrat euenifte
T.Pulfioni lib.v. belli Gallici: Verutum, zitfinbalteoeius deffr
gitur: auer tit hie cafus vaginam^gladium educere conantisdex-
tram moratur manum, impeditumq^ ho fees circumfifiunt. Ego
Icripfi, obfidione nuperaBredanaquid loanni Comiti Naf-
fauiofbcioqueeiusaccideritinvelitatiuncula quadam cum
Briautaeo: Noftripaulatim fefe recipientes,dumanguftius equi-
tnndo inuicem premunt, eorum vnus Naffauium pr&terueffus,
habenasei capulogladijfuiimplexas e nianibus extorquet gla-
dium ipfehabenisretentum vagina^ eduttumamittit. Meminic
verb Flaminius lib.i.cap. v. Baxij cuiufdam apud Hollandos
Nobilis,quicumlanceam fregiifet, gladium amific curfii,
neque tueri fe potuit,quin capercturj pugna alioqui non
ftgniter fundus,anno m.d.lxxxv.
Venio deniquead figna. -Duplicis generis eafacit ЛШа-
nus libello de Aciebus.^/z^ enim percipiuntur vifu/ilia auditu.
Quas vifupercipiuntur,interpedites proprie//^, inter equi-
tes vexilla (pannuli quadrati haftis affixi) fic dida quafi ve-
lilla,vta mala maxilla,pro malilla. Auditu accipiuntur,tub^,
cornua, lituijbuccinar, tympana, quae olim promifeuepediti
iuxta atque equitiferuiebant.Saluftius de Mario: Cohortium^
turmarum Jegionumtubicines. Nunctubaeequiti Ibli dantur,
tympana etiam apud G ermanos Sc Afros. Praecipuus vexib
lorum vfus eft ad contrahendas turmas,nepermifceantur.
Leo Imperat. Tad:, x 11. /. c x 11. Miles, fi qua ratione contin~
ga/tabandofuti cohort is abejfe, omnibus modis ep reuocandus еЯ,
ne acies confundatur. Antiqui,^\t Vegetius lib. 11. cap. 111. qui
feiebant in acie commifib, bello celeritejr ordinesaciefty turbari atque
conf undine hoc poflet accidere.cohortes in cent urias diuifrunt.
fingulis centurijs fingula ^exilla cqnflituerunt, 'ita %>t ex qua cohpr^
te, velquota effortcenturia, inillo vexillg Uteris ejfot adferiptum,
N x	quod
10,0 DE MILITIA EQVESTRI
quodintuentes vel legent es militesfinquantouistumultuacontu-
bernalibusfuis aberrare non pofiint. Quod idem credendum de
vexillis fingularum turmarum. Leo Imper. Taft. cap. x 11.
v jj*. c i x. Ihfigne Turmarch a longe diuerfum difiinHum^forma
fit a bandit ceterarum Prafellorum^ vt facile ab omnibus fignife-
risagnofcatur. Porrb vt lingulx legionesynicam pro ligno
habebant Aquilam, ita prjeter turmalia vexilla, exiftimo ake
cuiufquefuiflealiquodfingularevexillum. vnde alioqui ala:
fuiflent appellate vexillationes В Vegetij verba funt lib. 11.
cap. i. Л1л nuncvexillationes vocantur^ quia velisjjocefiflamu-
lis vtuntur. Sermonem autem elfe de equeftribus alis, ex Ce-
dreno conftare poteft, qui clare affirm at, vexillationes ejfe Ro-
manorum equites-, additque (forte arno fuo) vexilla ejfe vela feu
pannose purpura	auroinquadratamformam effefloLtQ Im-
perat. Ta6t. cap. v i. jf.x v 111. Mandamus 9vtphlamoula vniuf-
cuiufque turma & vniufcuiufque drungi9vnius quoque coloris
fint. f.'XA'K.Vtverbvnaquaque colorsfuum bandumfacileag~
nofcaty opartet alia qu&dam priuatafigna capitibus adiungere, vt
ex Ulis turn per turmas9 turnperdrungos, turnperbandacognofci
pofiint. jf.x x. Omniaautem ^Turmarcharum figna turn diuerfa
ejfe oportet, turn manifefia^ vt longo interuallo cognofcipofiint. &
cap. v 11. J. x i v. djfuefacies eos praterea, vt afiettu	nomine
fefefamiliar it er inuicem norint^ &fub quo Prafetto quifque mi-
les&Sc. His autem alarijs turmalibufque vexillis Sc (ignis
cohortium , forte inlcriptum (iibinde Principum nomen,
quod ex Suetonio obleruo, Velpafiani cap. v i. ^jfensere cun-
Bi^nomenq^eius vexillis omnibus fine mor a infcripfire.Oic^ic-
Ip'edumaSenecainThebaide: -
'—~ Лигеа clarum nota
Nomen Ducum* vexilla prafcriptum gerunt.
Amplius etiam affirmo au&oritate Seruij, fuilfe nempe
vexillum aliquodlingulare, totique equitatui commune, ad
quod fcorlim eques a pedite aduolabat. Verba Seruij font
v и i. 2Eneid.adilluffi verffim,
Ft belli fignum Laurenti ^Turnus ab arce.
Qui
LIBER S E С V N D V S. 101
Quieratdu6lurusexercitum,ibatadCapitolium,Sc exinde
zproferens duo vexilla, vnum rofeum, quod pediteseuocabat;
& чтит c&ruleum,quod erat equitum (nam caeruleus color eft.
maris, a cuius Deo equum conftac inuentum) dicebac: Qui
faluamvultefteF.empublicam3mefequatur, Vexillis fucceflere
Dracones, quamquam Ifidorus lib. x v 11. ab ipfo Apolline
fcribateosmilitixdatospoft caefum ab eo draconem. Inde
tamen dracones in Grseciam volafie, non credit Ifiddro Lip-
fius. Nam quis3inc[iut3Scriptor4;mqud (qrAcis draconestribuit?
SuidasScythiseosfamiliaresinbellisfcribit,alibi etiam In-
dis (Sindis mallet Lipfius) qui Scythafum font populi. Eo-
rum formam fic Siiidas exprefiit: Sindi3gens barb ar a3 quibus
in bello erant figna3 in quofque mille equit es3 draco extenfusinper-
tica: eius caput exargentofattum-3 reliquum corpus fericeo textu3
longitudine3 craftitie3 & varietate coloris in verum draconem.
Hine ergo tandem dracones in equitatu Romano; quos ita
eleganter defcripfere Claudianus Sc Sidonius, vt ambiguam
fibifaciantpalmam. Claudianus in vi.ConfolatuHonorij:
------------------------Quidfixa draconum
Ora 4jelint‘3fiuitent mentis ? an vera minentur
Sibila3 fuftenfum rapturi dentibus hoftem ?
Sidonius in Paneg. Maioriani:
-----Iam textilis anguis
. Difcurrit per vtramque aciem3cui guttur adattu
‘Turgefcit ZiCphyriStpatulo mentitur hiatu
Iratam piftura famem3pannoq^ furorem
Aura facit3 quoties craftatur ve^ile tergum
Flatibusytf nimium iam non capit aluus inane,
Quibus defcriptionibus fatis indicant, dracones fuifie corpo-
ra inania e panno ferico fbrmata.Fuifie tamen fubinde etiam
in vexillis pieftos, nec aliud quam vulgaria vexilla, indicant
Suidas alibi Sc Curopalates,qui vela Sc vexilla draconum
vocant, vt Sc Prudentius Hymno i. Vcn^V'entofapallia. Se-
ptemtrionales fere omiferam, quorum equeftria figna font
vulpinx caudx contis lanceifve alligatse , vt Olaus refert
N 5 lib.
IQ2 DEM I LIT I A E Q^V ES T RI
lib, yi 1i, cap. xxiii. Hase porrp vexilla ficra funt,’ base nefas
deferere;.; Haec inter Antefignanos Si Ppftfignanos in acie
collocata. Hinchouaequitiyirtutis.exercendas caufia:dum
nempefub vexillis procedit, ye.nerationem, modeftiam cul-
tumque prasftare admonetcir Duci, contubernalibus, militise
ipfi,cui facramentum dixit. Noftrprum vexillorum, inter
equities,nullum iam diferimen ab antiquis illis quadratis.
Turmas tamen equitum , quos. in Belgio vpcamus Bandes
dLOrdonnance^ vexilla habent oblonga Si-angufta, definentia
in caudam difhflam,lanceis affixa. Arcabufariorum noftra-
tium turmae vexillum nnn habent, quod miratur yehemen-
ter FlaminiusaCruce,contenditque ration ibus multis, non
minus quam ceteras vexillis ornari deberejib. i. cap. x x x V;
CaufTa, inquit, nulla afterri prxter epniuetudinem poteft.
Nam id eb fieri dicere, quod Arcabularq nu mquam fere nifi
per paruas turmulas diuiiim pugnant, caufla efie прп poteft,
cum Si Lancearij (qui tamen vexillum habent) nonaliter
pugnare ppflint. Cetera omnia fuadent., #quc Arcabufarijs
atque alijs vexilla concedenda, asquandaejue ftipendia-, cum
plus habeant in bello vtilitatis,labpris verb pericqli^ue longe
plurimum. Igitur qupd naui clauus,quod temocurrui,id
vexillum, inquit, eft equeftri turmx. Et quo alio indicio di-
ftinguetur Arcabufariorumturmaaturma Prasfedti latrun-
culatorum? Vonio ad vocalia equitum figna. Tuba,Tyrrhe-
norum inuentum eft, Diodoro Siculo tefte lib. v. (atque ab
ijs^jrrhenam vocari) vel Tyrrheni filij Herculis, fi maior
Hygino fides,fabula cclxxiv. Hine tubicines di<fti. Et,
quoties adaliqw)dopw exitt4ri font foil miliUsy tubicines canunt^
ait Vegetius lib.ii. cap.ъхлъСогпиа,inquitNmo^quodea^
qua nuncfuntex are Junefiebant ex bubulo cornu (inde cornici-
nes.) Si h^c eadem Buccin^x^c'Sj Dionyfiojvnde buc-
cinatores. Origo eorum a paftoribus conuocantibiis pecus.
CornicineS',ait Vegetius lib.i r. cap, yL'mxx.quotiescanunt^non
militesfedfigna mouentw. Lituus medius inter tubam Si cor-
iUi.Tuba,xe6ta с1Ьсогпц,тсишшгц lituus,lenitcr inflexus*,
dius,
LIBER S E С V N D V S. 103
quod litisfit teftis, audore Fefto fgenus tubas minoris,
Sc bine liticen, inquit Charifius. Vniuerfe, communi voce
Ara di<Sta: qui ea inflabant, aneatares: omnium fimul fonitus,
clafiicum,^ calando feu conuocando, quafi calaflicum, vt Ifi-
doro vifum. Aliter Vegetius lib. 1i. cap. x x?i i. Clafiicum, in-
quit, appellatur^quod buccinatores per cornu dicunt. Hocinfigne
evidetur Imperq-> quia clafiicum canitur Imperatore prafente, <uel
cum in militem capitaliter animaduertitur. Bellicum nonnulli
pro clafiico dixere. Vegetius autem lib. 11. cap. x xii. Qupties
pugnatur>& tubicines, inquit, cornicines paritercanunt. Buc-
cina vigilias diftinguebantur, non tuba, vt accurate Lipfius
lib. iv. Milit. Rom. Dial. x. vbi tympanorum originem a
Bacchi triumpho in militiam Indorum‘tradam, venifle
tandem adnos,feliciterauguratur. Germanorum Afrorum-
q[ue tympana, quae illi quoque adhibent ad equeftrem vfiim,
feite expreflit Apollodorus lib.i. Biblioth. Salmoneus,in-
quit,pellet d&trattasjn curru cum aneis lebetibus agitansfilicebdt
fetonare. Faciunthaecfigna, partem vulgandisDucum im-
petus-, partem equis equitibufquecxcitandisjquode munere
fub finem Libri quinti.
С A P V T V.
Qualisequitum prifea recenfio.
Gracorum Archontes,Romanorum Reges, Confutes, fienfores denique,cenfim
Equitum exercuere.Probatio equitumqualis Gracis. QunlisTranfuetfio.
rRecenfio apud Romanos njarie habit a. Primo rviritim, deinde tributim,
denique Gracorum more per Probationem ^Pranfue^ionem. Probatio
quale examen equitum. Tranfueblio qualu pompa. ^upties quando
*vtraque habita. Eraus tamen olim in falfo equitum numero deferendo de^
prehenfa.Caueri difficile pojfefedcauereconati Xerxes 0* Darius.
Eciybs ab equo armifcpie inftrudus demum cenlebatur.
Id munus apud Athenienfes obibant Archontes leu
Indices. Apud Romanos cenfebant initio Reges, deinde
Con-
104 DE MILITIA EQVESTRI
Confides, denique Cinlbres, huius folius rei caufla creati.
Grascorum equitum recenfio doupcurfa. ieu probatio dida,
qua item. Magiftratus ceteri explovantur, vt ex Adchine
Sc Lyfia obieruat Sigonius lib. 11. Reipublicae Athenienfi
capp.i.Scv. Vfi'funt SC tranfiiedione,quemadmodum in
Philopoemene Plutarchus oftendit} Sc Xenophon in Hip-
parcho. Romanorum recenfio varia. Antiquifti ma, Regum
tempore,viritim fada, equite cum reliquo populo permixto.
Altera tributim, Sc pro habitu pecuniarum, non viritim, fiib
Seruio Tullio: quod vtrumque Liuius indicat lib. i. (\nfum
inftituit (Seruius) inquit, ex quo belli pacify? munia non viritim,
•vt antefyedpro habitupecuniarum far ent. TertiaSCquarta fuit
probatio, Sc tran’fuedio a Graecis lumpta,quamRomanas
confiietudinitribuunt Valerius lib. i i.cap. 11. Sc Suetonius
in Augufto, adeoque ex Graxis ipfis Plutarchus. Prima Ro-
manorum recenfio quoties fieri iblita,non conftat. Altera
initio quinquennijs fingulis,deinde poft annum Sc iemeftre,
quando nempe cenfura ex quinquennali in annuam Sc fe-
meftrem efl: redada. Sic Liuius lib. i v. capp. v 111. Sc x x i v.
Probatio ante tranfiiedionem ad Romanos venit. Id Vale-
rius indicatlib. 11. cap. 11. cum fcribit, tranfiiedionem fieri
folitam ddzprobationit equitum. Erat igitur iam turn probatio
ante tranfiiedionem. Probationem quis primus Romxin-
tulerit, in obicuro eft. Tranfiiedionem QJFabius Rullianus,
cognomento Maximus, inuexit. Probatio quotannis iemel
habita, Idibuslulijs. Tranfuediobis,dieLupercalium (qui
erat xv. Calend. Martias) Sc die ipfo probationis equitum,
Idibuslulijs. Ita Valerius loco dido: Equefhris ordinisiuuen-
tusjomnibus annubis Vrbem fyeftacttloftiiJub magntsauttoribus
celebrabat^die Lupercalium^equitum probations. Antiquilfi-
ma prima^ue recenfio .erat tantum numeratio capitum.
Cenfus Seruianus erat claflium pecuniarum^ue diftindio.
probatioeratequitumfeuerum quoddam examen. TranC*
uedio,publicaequitatio Sc pompa. Iam probatio,quale exa-
meri fuerit, Grxcorum primum, Latinorum deinde tefti-
monijs
LIBER SECVNDVS. IdJ
monijsoftendam. jEfchines Oratione de Ementita legatio-
nc\.Iub&t lex omnes,qui trattant aliquid ciuitatis, &c. probatos in
foro,& rationem atque <3^twa.Q apud Scribamtf Logiftasde-
ponere. In quem locum Sigoniuslib. 1i. Reipublicae A then,
cap. v. Nemo,intuit,equo mererepotuit,nifi, qui $oxi pour lot ante
excuffafuiffat3an inftru&um ornatumfy equum haberetj vfque
ade'o, vt inf amid notaredur, qui adequeftrem militiam fine proba-
tion accederet,aut equum inter armatos afcenderet. Namha-
buijfe eos equumquem тЪцмт&м appellarunt, ex Oratione ad
Phcenippum elicitur. Vnde illud eft Lyfia in Oratione de Or dine
deferto: Egovos jdlcibiadipropterea iufte fuccenfere cenfeo, quia
iubente lege, fi quis non probatus equitemagad, infamem ejfe,hie
aufus eft fine probation equitem agere. Plutarchusin Pompeij
Vita probationis inftitutae formam explicat accurate: lucun-
difiimumpopuloftefiaculum Pompeius exhibuit, cum rei in mili-
tia <gefta rations edidit. Mos eft jut equites Rom ani,poffquam le~
gitimum militandi ftatium abfoluerunt, equum inforum ad fen-
fores ducant, enum er at iffy ibi qua,fub quibus Imperatoribus atque
Ducibus ftipendiafecerint, eorumfyrationexpofitd,abfoluantur.
EPonor quoque aut ignominiavnicuique pro merit is vita confer-
tur. Ita turn Cjellio & Lentulo Cenforibus^in for о pro dignitate
fudfedentibus3& equitibus infiiciendos fefe prabentibus ,contye-
&us ell Pompeius fuperne in forum def cendens, Confularia in-
figniageftanS) atque ipfe equum fud manuadducens. Poftquam
prope ad Cenfores peruenit ,dimoueri a littoribusturbamiufit,
equumfyad tribunal adduxit^obticuitfy pra admiratione populus,
^Cenforesgaudiofimuluerecundidque eoafteHu perfufifuntstf
cumfenior ebrum ita interrogated, Gfusro ex te3Pompei Magne,
militiamne toties, quoties leges iubent,obieris-, alt a voce Pompeius,
DefunHus fum,inquit,omnibus,idfy meipfo Imperatore. Hie lo-
cum in primis habes, forum, Si in foro tribunal. Rem habes*
quae erar probanda, An ftipendia implelfenr, Sc quibus Dii-
cibus. Item morem habes, quo dabant fefe inlpiciendos^quo
peditesibant, equumque manu ducebant perinde exploran-
dum. Atque hoc poftremum de equo, vt ad Latinos veniam,
О cla-
юб - DE М I LIT I A EQ V E ST R I
clarum facit Sabini Mafiirij narratio apud Gellium lib. i v.
cap.xx. fenfires, inquit, Pub. Nafica, & M. Topillius, cum
equitum cenfum agerent, equum nimis ftrigofum gp* male habi-
tant, fed equitem eius vberrimum & habitifimumviderunt: Et
curfiquiunt,itaeft,vt tu [is quam equus tuuscuratior? Quoniam,
inquit,ego me euro,equum Statius meus feruus. Quibus in verbis
obferuo, probationem vocari fingillatim Cenfum equitum^
quia nempe iam ex trageneralem populi cenfum fbli equi-
tes feorfim probarentur. Nec iniuria probationem dixere,
cum feuere admodum eques morefque eius excuterentur;
probarentur boni,improbarentur mali.Refert Gellius lib. vn.
cap. xxn. Idlimispingui horn ini & corpulento Cenfores equum
adimere[olitosfiCc. Id am id profeHb exiftimandum efl, non om-
nine inculpatum , neque indefidem vifum ejfe, cui corpus in tarn
immodicum luxuriajfet, exuberaffetque. Amplius Suetonius
capp.xxx viu. & xxxix. Augufti, vbi fimul de tranfue-
6tione'.Equitum turmas(Auguftus)frequenterrecognouit,pofi
longdm intercapedinem redufto more tranfueffionis. Sed neque
detrahi quemquam in tranjuehendo ab accujatore pajfus efi quod
ferifoiebat. gpfenio vel aliqua corporis labeinfignibus permifit,
pramiffb in ordineequo, ad respondendum quoties citarentur >pedi-
bus venire. Mox reddendigratiam fecit eis^qui maioresannorum
quinque g^ trigtnta^retinere eum nollent. Jmpetratifque a Sena-
toribus decernadiutoribus.3vnumquemqueequitum rationem vita
reddere coegit^ atque ex improbatis alios poena, alios ignominia no-
tauit'pluresadmonitioneffedvarid. Leutfimumgenus admoni-
tionisfuit^ tradit io coram pugillarium^quos tacit i & ibidemflatim
legerent.Notaultque alios 3quod pecuniae leuioribus vfurismutua-
ti3grauiorifcenorecoUocajfent.Ad probationem manifefte fpe-
&ant recognitio3reddita vita ratio^ignomima3poena3adimonitio.
adeoqueverbo ipfoimprobatos appellauit. Deeadem Xiphi-
Мпмг. Idleroannuamrecognitionem equitum habuit. Suetonius
iterum Caligulae cap. x v i. Equites Romanosfeuerecuriofeque,
nec fine moderatione recognouit^palamadempto equo, quibus aut
probriautignominia aliquidineffet. Tandem huic annuae pro-
•	bationi
LIBER SECVNDVS. 107
bationi Romani quoque addideruntgeminam tranfiie&io-
nem, imitatione Grcecorum, apud quos frequentem earn
fuifie, indicat Xenophon libello de Hipparcho. CWtfrG in-
quit, debet equitum Magifter3 vt pompas infeftis [jettatu dignas
exhibeat* Stc. Acpompas quidem & Dijs &fteflatoribus gra-
tifimasfore arbitror-fiab ijs initio dufto* quorum temp la g*rfirnu-
lacrafunt in foro3ac Mercurij ftatuis* in orbem circum forum tern-
plumperequitabunt* Deos venerantes* &c. Rurfuspoftquamfta-
tuas Mercurj obequitarint* illud mihi fteffatu iucundum vide-
tur* vt tributim ad celerem decurfionem laxent equis habenas*
Eleufinen vfque. Plutarchus verb teftatur, Philopoemenem
equitum Magiftrum frequenti huiufmodi tranfiiedionum
exercitatione, Achseorum collapfam labefa&amque difci-
plinam inter equites erexifie. JSlam3cum equites3 inquit* acce-
pijfet*quorum praui & exiles fubitarijtf ejfent equi* infant e expe-
ditions arreptu* atque ipfi fere militiam defugerent3aliofcjdelega-
rent vicarios: ejfet etiam ftngularis omnium cum ignauid inertia*
eacjf vitia Magiftratus anted difiimulajfent {quia inter Achaos
plurimum equites pollerent*ac pracipue arbitrium haberent hono-
rum panaru?n)ipfenpnfubmifit animum3 neque elanguit, fed*
cum oppida luftrando*tum equitando* iuuenesfingulos adlaudem*
caftigandoignauos3exercitationibus	tranfue^lionibus 3 atque
mutuis inter ipfos concertationibus 3 vbifteffandi a plurimis ejfent*
miros neruos breul alacritatemque imprefit cun fids-* ^f* quod in
difciplina militari erat caput* agiles reddidit atque expedites* Ar-
bitrorduplicihocteftimonio fatis liquere,quern ob finem
tranfuediones hseinftitutse fint j nimirum ordinis illius recog^
nofeendi ^probandi caufayt fcribit Au dor de Viris illuftrib.
cap.xxxn. Addo etiam,ob religioiiem in Deos,quorum
cultum mox Xenophon commendauit.Sed hascclariuslon-
ge intelligentur, vbi ritum vniuerfum formamque tranfoe*-
dionis Romans expofuero verbis Dionyfij Halycarn.libvx.
Antiq.cap.i i.Rompaduciturab ijs qui equumpublicum habent*
qui tributim centuriatimque diftinffi equis 'uehuntur jquafie
pugna redeant*coronati fronde oleagina*&togis purpureis* g^pu^-
О г	nicei
108 DE MILITIAE Qjv E S T R I
nicei coloris materiampr&textam habentibuSnindutinquas vacant
traheas, initiumpompA facientes a quodam templo Martis extra
vrbem-iprAtereuntes deinde Adem Caft oris & Pollucisinforojn-
terdum numero quinquies тШе homines-, qui ferunt quACumque
fortitudinis[ua рглпма in prAlijs a P^ucibus acceperunp egregium
certe dignumque amplitudine Imperij illius fteilaculum. Vides
hie ordinem,fplendorem, honorem, religionem, numerum,
quorum pleraque Latinorum quoque Scriptorum audori-
tatibus confirmantur. Deoleaginis cororiis Plinius libro xv.
cap. i v. OleA honorem magnum Komana maieftas tribuit, equi-
tum turmas I dib us lulijs ex ed coronando.Tte trabeis Valerius
lib.*i i. cap. 11. 'Trabeatos equites Idibus lulijs Qu.Fabius tranf-
uehiinplituit. Diueria ergo longe font probatio & tranfoe-
dio, vt Lipfius demum aduertitfois in Taciturn Notis, con-
tra quam fcripferat lib. i. Milit. Dial. v. vbi tranfoedionem
Fabij eamdem efte dixerat cum Valerij probatione. Aliud,
ihquic Commentarijs in lib. 11. Tacit. ePt tranfuefiio equi-
tum^aliud recognition fiuecenftotfiue probatio^ caue ea conf un-
dos. Certe longe aliudmam probatio femel tan turn quotan-
his fiebat, tranfoediobis fiebat. Probatioprior tranfoedione
apud Romanos fuitjnam eius die,Idibus-hempe lulijs, tranf.
uedio edi primum coepta eft. Probatione eques pedibus ibat,
equumque manuducebat:tranfoedioneequo vehebatur,nifi
Augufti priuilegio equum proft mitteretinordine,quia mu-
tilus eftet aut deformis. Probatione miles examinabatur^traf-
uediotie tan turn in pompam ibat. Probatione nomin atim
equites e tabella vocabantur, adeoque Ordinis Principes di-
cebantur, quorum nomen primum exibat, vt Valeriuslib.i r.
cap.i x.exeplo vi.tranfoedione verb nihil ftmile fieri folitiim.
Probatio quoddam velut examen erat,tranfoedio pompa re-
ligio(a,inftarfopplicationisad puluinaria cenfebatur.Fateor
tamen aliquidfuifte tranfuedioni comune cum probatione.
Primum enim,ftimuli cuiufoa inftar,adhibebatur retinendas
dftciplinx {plendorique equitatus-, fed gloria: quidam ftimu-
lus erat,vt contra,probatio,terror poenx.Deinde,vt probatio
certius
LIBER SECVNDVS. I09
certius honeftiufqueexerceretur, tranfue&io in eumde cum
ilia diem conieda eft, vt non immeritb cenfio quaedam Rae-
uardo, Manutio,Sigonio, Lipfio, efte vifa fit, prasfertim cum
& Ouidius difticho vno iunxeric libro 11. Trift.Eleg. 11.
At memini3vitamque me am marefque probabas,
Illo quern dederas pr&tereuntis equo.
Hsec tanta feruandinumerandi^ueequitatus cautio,tot re-
cenfionibus,tot probationibus,tot tranfuedionibus lepta,
fubinde tamen elufa eft dolo malo quorumdam Praefedo-
rum: vt intelligatur, ebcautius nunc etiam cauendum efte,
quo plures hoc tempore fraudes,falfb equitum numero defe-
rendo,manifeftum eft exerceri. Refertur infignisillafyco-
phantia lib. 111. Bell, ciuil. Erant apud Cafarem ex equitum
numero Allobroges duofratres^ofiillus & /Egus,[mgulari euir-
tute homines, quorum opera C&far, omnibus (q albeit belli*, optima
fortifiimaque erat ^fus. His domi ob has caujfas amplifiimo*
Magijlratu* commendauerat, atque eos extra ordinem in Sena-
tum legendos curauerat3agro[quein Gallia exhoflibu*captos,prA-
midquereipecuniariamagnatribuerat* Sedfreti amicitidCsfa-
ris,f$ fiultd ac barbard arrogantidelati,decipiebant[uos3jlipen~
diumque equitum fraudabant,^ pradam отпет domum auerte-
bant.Quibus HU rebus moti^niuer/i Cafarem adierunt,paldmque
de eorum iniurijsfunt queffi:& ad cetera addiderunt,falfum ab
eis equitum numerum deferri, quorumftipendiwm auertereht. [a-
[ar neque tempusilludanimaduerfionis ejje exiftimans,tf multa
'uirtuti eorum concedens,rem diftulit totamyUosfecretb caftigauit,
quod qUAjlui equites haberent perfraudemQuid de moribus no-
ftris dicam? Et multahoc tempore multorum virtuti (nefcio
an fraudi) concedunturj& cum rara procedant ftipendia,
non efte animaduerfionis hoc tempus exiftimatur. Restota
diftertur. An autem fecretb caftigentur, hoc fcire non licet.
Cauendum, cauendum efie facilius clamem, quam dicam
quo modo fit cauendum.Finiam Plautino dido:
Qui cauet ne decipiatur&ix cauet quom etiam cauet:
Etiam quom cauij[eratusef[f&pe is cautarcaptuseft,
О з Si
IIO DE MILITIA EQVESTRI
Sicui tamen Xerxis cau.tela bona videatur, quam Darius
probauit, indicabo Herodoti verbis lib. vn. Copiarum nume-
rum hoc modo inierunt. Contraxerunt чтит in locum myriadem
hominum (qua funt decern millia)qua coarfkita quam maxime
pot erant3 circulum extrinfecus defcripferunt loco circumfcripto^
emijfaq? hinc myriad? 3fepem circumdederunt3 eatenus excitantes^
чЯ 'umbilico tenus pertingeret.Dam vbifecwe3aliamfubinde atque
aliam myriadem introduxerunt3donec omnes connumeraffent. nu-
merates autem nominatim digejjerunt. Hahc Dario probatam
refer: Curtius lib. in. cap; i v. (Darius, circumdato vallo {quod
decern millium armatorum multitudinem caperet) Xerxis exem-
plo^numerum copiarum inijt.	....:	:
С -A P V T V I. .................. u
.. Equeftre ftipendium & Annona.
Gracorum Romanorum equitum initio nullum [ipendium^prater as nd
emendumequum. Romanis annona aliquid3ac demum diurna jlipendta.
Quanta eorum [umma, quoties auffia, quoties numerata. quanto maiora
Prafe Bor urn ara3 quamgregariorum. Stipendqfolutione equefires [editio-
nes optime compefcuntur. eAnnona equiti ft) equo qualu	quanta, ^ua^
lii potio military. ^Pecunia militaris paranda modi Vet erum rvarij j nouns
'pnusalterveadiunBas.
St i p e n d 11 s fuifle alitos Grsecorum milites, 8c commu-
ne asris militaris nomen 3 8c fingulare equeftris ftipendij
vocabulum docent. -ZEra enim militaria	8c eque-
ftre ftipendium	appellarunt. Hoc equiti ex asrario,
ad emendumarmandumque equum, Arpocratio fcribit fiiit
fc numeratum-jfolitum^ue Phylarchis reddi,cum militia de-
fungerentur, Lyfias indicat in defenfione Mantithei, vt ob-
fcruatSigonius lib. i v. Reipublicae Athenienfis cap. v. Quid
praeterea ftipendij diurni menftruive Graecia equitibus ero-
garit, obfcurum eft. Romani initib equitem fuum nihilo ha-
buereliberalius.Equum fingulis attribuere e publico: viduas
praeter-
L I BE R’SECVNDVS. ITI
praetereaaftignauere,qu^E equis alendis annonam fuppedi-
tarent: nihil prseterea conferebant ftipendij, tarftillo pretio
militiam bellaque adminiftrabant. Felicia tempora! Sed fa-
bulofa videantur, nifi teftes grauiffimi afhrmarenc,Feftus
Pompeiiis &C Liuius. Priuatofumptu&it FeftuSyfealebant mi-
lites Romanipaneadidtempus, quo Roma eft cap ta d (jallu. Et
triennio quidem diutiuseques quam pedes:hicenim ftipen-
diafacere coepic Anxure capto,ahno vrbis condita: cccxlv 11.
vtLiuiuslib. i v. Anteidtempus^it^defuo quifque funttus eo
munereerat. Bquiti autemb ait lib. v. cerias numerusms eft afi-
fignatus(\n obfldione. VeiendumJ^r turn primum equiimerere
coeperant. Quid ergo, an tea equid datum? Nihil, nifi quod Li-
uius leribit [fo.i. Ad equos emendos dena millia oris ex publico
data., & quibus equos alerent vidua attribute qua bina millia oris
in annos fingulos penderetit. Ac quo prasfidio vitam militia: to-
lerabant? Annona Iola viuebant,qux equid iuxta atque equo
pra:bebatur ante ftipendiorum vfum. Ita Lipfius notauit ex
Dionyfij Halycarn;lib. v. Si ix. Bello enim cum Sabinis
collationes in milites viritim facte; Si Veientes ciim pacem
peterent, duorum menfium frumentum exercituiobtulere.
Eumdem fuifle Barbaris morem, cum ex Herodoto ac Mar-
cellinoconftat,tumCurtij verbis infinuatur. Herodotusali-
bi: Neque enim milite ftipendiariofeu mercede condutto vtuntur
Rarbari^quemadmodum Romani, de Romanis aeui fui loqui-
tur^nam priores quoquefineftipendio militabant. Marcelli-
nus lib. xx111. Pedites infieciem mirmillonum confetti, iufid
faduntvt calones^fiequiturqfifemper hac turba tamquam perenni
additta'feruitio^necftipendijsaliqaando fultanecdonis. Curtins
lib. 111. cap. i v. de exercitu Darij, His9 inqiiit, copqs triginta
milliaCjracorum mercede conduttaadiettafunt. Igitur reliquum
Perfarum, Medorum, Hyrcanorum, Armeniorum agmen,
non erat mercede aut ftipendio condu&um: aut quorfiim de
fblis id G rascis expreflifTet ? At inquies, Qua re vitam tolera-
bant ? Rapto Stfpolijs hoftilibus, indicat Herodotus. Iam
modum fummamque ftipendiorum veterem Polybius indi-
can
112, DE MILITIA EQ.VESTRI
cat lib. v i. Stipendiumyin<^iitypedites accipiunt in diem duos
obulos^dufdores or dinum duplumaquites dragmamjd eft triplum.
De triple equitis Liuius afTeuerat lib. v. Cn. Cornelius Pribu-
nus militum triplex (lipendium equitibusdederat. anno nempe
Vrbis cond.c с c l i v. At quid dragma? DifTentiunt Contare-
nus Sc Lipfius. Cum vtroque Sc contra vtrumque ait fe fen-
tire Erycius Puteanus libello fane accuratifiimo de Stipen-
dio militari Romanorum. Res^iitcap.Ni.ddenario exigenda
efl. Denariusprimd infiitutione denis permutabatur: tandem an-
no Vrbis id x x x v \finis-denis permutari ceepit, Q. Fabio Di-
fkztore, ait Plinius. Pcrgit cap. v 11. Dragma fiue denarius infi-
nes obulos diuifa erat. Denarius igitur, {qui Polybq auofixdecim
affibus permutabatur) ftipendium trium dierum^ quemadmodum
antea^quinque^qua ratione duo obuli^quini propemodum ajjesfunt.
propemodumdnquam^ duo enim obuli terfumpti dragmam confii-
tuunt\at tres ajfes quinquiesrdenarium & pr tiered ajfem, Sic
porrb Puteaqpsftipendia ad calculos vocat cap. v i. Stipen-
dium diurnum {ajfes diurni hi ft computentur) denarijmenftrui
quinj ajfefij dem funt: annui-Jexageni fepteni, ajfes off от. Et
meritb tenuitatem excufat: Nam angufla eo tempore res Ro-
mana era/, cz Dribuni Senatus libertatem coercebant. At or suit
fiipendium urgente Italiam Hannibale, tamquam maiore pra-
mio defindi Refj.debuerit^cum difcrimen imminere/.Tres ergo
atfes initiopeditis ftipendium j mox ad quinque deduftumj
tandem a lulio Csefare duplicatum, ait Sueton, cap. x x v i.
Legionibus fiipendium in perpetuum duplicauit^ in afles nempe
denos, qiii menftfui erant denarij oftodecim э а(Г?Г4ие ^uo“
decim,annui verb denarij,ducenti viginti quinque,fiue aurei
nouem. Id exile tamen vifumPannonicis legionibus apud
Tacit.lib.i. Annal. vbiPercennius faxfeditionis fic obmur-
murat, denis in diem afiibus animam corpus efiimari. Denis
nempe fiulianis. volebant nimirum denarium fexdecim af-
fium.quod Tacitus e^primt^t denarius dturnumfiipendium
fore^nam tanti tunc denarius erat. Equitis verb ftipendium
in criplum. Lipfius putat au&um hoc luliahum ftipendium
ab
LIBER S E С V N D V S. 113
ab Augufto: Puceanus clare oftendit modum ftipendij ab eo
non fuifle mutatum,fedformulam certainfiipendiorum pramio-
rumq^prfcriptamfiefinitis progradu cuiufque & temporibus mi-
litia & commodis rmftonum , vc ipfe Suetonius fe explicat
сар.хых. modo fltpendijnonmutato. quod reuera illis verbis
apparet. Domitianus deaos lulianos afies auxit affibus tri-
bus Sc trience.Suetonius id teftatur cap. v 11. Addidit & quar-
tumfitpendium militiaurcost emos. Eum locum veriflime fic
explicat Erycius Putcanus cap. x i. Stipendiumantiquitus an-
nuum,f$ jicvnumfuit,quod&folidumdicebatur.femeftre, 0*
fic duplex, quadrimefire, & fic triplex. An & trime(ire ? certe
quadruplex. De annuo Liuius lib. v. Annua sera habes, annuam
operam ede.An tu aquum cenfes,militia femefirifolidum teftipen-
dium acciperefLib.item x l i i. Bis, qua annua merchant legiones
fiipendiafeciDt femeftri Varro lib. 1i i.de Vita populi Roma’
ni apud Nonium: Stipendium dicebatur as, quodmiliti femefire
aut annuum dabatur,cui datum non fit propter ignominiam,are
dirutus efi. De trimeftri Sc quadrimeftri ita colligic Puteanus
cap. xi. Sc x ii. ex Domitiano Suetonij: Si quartum ftipen-
dium militiaddidit Domitianus, erat igituriam antea certium
feu trimeftre ftipendium. Addidit Domitianus quartum, au-
reos tres*,ad alia nempe trimeftria tria fingula, aureorum
item trium •, quierant annui aurei nouem. vt fic demumfub
Domitiano aureus ^inus men firuus militis fiipendium fotfilus fit.
non quatuor fiufira a Lipfio per incerta colleSli,^ in annuos qua-
draginta otto extenfi-,vt computatione nofird, quot menfes annus,
tot quoque aureos habuerit. Vnde quantum d menfium numero
quadragintaofiodifiant,tantumdeveroLipfij animaduerfio ab-
errant. Vnus autem aureus menfiruus3a(fies in diem tredenoscum
trient e cofiituit, in menfem quadrigenos,fiue denarios 'vicenos-qui-
nos. In quadrimefire, afles millenos fexcentenos, fiue denarios Cen-
tenos. Atque hac certa funt,non arbitraria, etiam confenfu quo-
dam temporum comprobata. Equiti fuiflent ad hunc caiculum
aureiannuixxxvi.menfibus nempe fingulis tresjtriplum,
quam pediti dari confueuit,teftimonio Polybij.Sc hasc ofdi-
P	naria
114 DE MILITIA EQ’VESTRI
nariaequiti famma. At, qui equesduplici merebat equo, is
duplp quoque donabatur ftipendio. Feftus prodidit:P^M-
rium as appellabatur id, quod equitibus duplex pro binis equis da-
batur. lamdu&oribusordinumduplumdabacur quam gre-
garijs. Turmarumergoequeftrium Prsefe&is ac Proprsfe-
dis, feu Optionibus, forte Sc Signiferis, alijfque benemeritis,
in menftm aurei lex. Quid’qubd equitibus turmx Pretoria:
fexquiplex ftipendium datum a Scipione. Feftus CcribittCo-
hors Pretoria (fic difta, quod a Protore non difeederet.) Scipio
enim Africanus (Numantinum iure fubftituit lAp£i\As)primus
fortifiimum quemque delegit, qui ab eo in beUo non difeedererit, &
cetera militia munere vacarent 3 &fexquiplexftipendium accipe-
r^/.Inuidiofa fumma equiti,fateor-,eoque vt minueretur fub-
inde petitum. Liuius lib. v 11. Poftulatumfuit, vt deftipendio
equitum (merchant autem ea tempeftate triplex) arademeren-
tur. Sed in Tribunis quidfuit?quserit Lipftus.A4^^,inquir,
eorum falaria-fic celebrantur a luuenale:
-----Alter enim, quantum in legione Pribuni
Accipiunt,donat Qaluino vel Catieno*
a Plinio lib. xxxiv.cap.in. Necpudet Pribunorum milita-
rium falarijs emere.Quanta igitur? Appiani locus eft,nifieno,
qui certiores nos eius facial ifte,dc Carfare: Diuifit deditfy mi-
litifuper quinque mille drachmas^ Dufiori or dinum eius duplum,
Pribuno militum Prof ecto equitum it erum eius duplum.3.
ConcluditLipfius pro equite:£^ Pr&fefius alaquadruplum
vulgarisftipendij habuit.
Ne illud etiam de ftipendio omittam: narrat Xiphilinus,
non equites modb,fed equos vieftores quoque a Neronefuifte
ftipendij s donates 5 nempe vt annona anferibus Capitolinis
prxbitaeft. Haecoeconomia Romanis. QuxBarbaris? Cur-
tiusdeMacedonibusindicatlib.v. cap. vi.Ex pecunia Paby-
lonia Macedonibus equitibus fexceni denary tributi\ peregrinus
eques quingenos accepit^duceni pedeftrium ftipendium menfum.
Ergo eques quintuple portione ftipendij peditem excede-
bat. Sortemequeftrishuiuspecunix ita conftituit Raderus:
Facia-
' L I В E R S E С V N D V S. 11$
Faciamus Macedonum equitum fyifle tria millia quin-
gentos,totidemquoqu£peregrinorum. (Cenla namque in
hoc Alexandri exercitu feptem equitum millia.) Singulis
Macedonibus cedebant lkxx. aurei, qui dudi in tria millia
quingentos^efficiuntviginti odo millia. Peregrinisfingulis
cedebant lxv. qui in ibrtem excrelcuht adxvu. millia
quingentos. Summa equitibus data, aureorum millia xlv.
quingenti. Nihil egero, niliillud monuero, in quo ftimma
vertitur militias fideique equeftris, ftipendia equiti prompte
numeranda elfe, aut metuendas grauiflimarum feditionum
turbas.Peditis inopia haud ita metuenda eft, neque adeb certe
periculofa: eques quippe equulque famelici fasuiflT'mam in
rabiem vertuntur, comprimique jeque ac pedites nequeunt.
Momento circumuolitant equites, omniaqUe late incendijs
milcent: pedites autincludi aut concidifaciliuspoflimt. Sed
quis peditatus equite deftitutus equitatum furentem vagan-
temqueinuadat aut compefcat?.Milerrimumftditionisge-
nuscum infanire eques incipit. Id nempe cauit prudentifli-
me Marchio Balbafius AmbrofiusSpinolayquamdiuBelgi-
cas Hifpani Regis copias fummi Ducislocoadminiftrauic.
Nam cum alias i^pe equeftrium ieditionumtumulcus erum-
perent, Prouinciafque incendijs ac latrocinijs vexarent, iple
ftipendijs in tempore numeratis omnem in pofterum equi-
tum coniurationem auertit dignus eodem quo Viriatum
Appianus laudauit elogio: Qupd efi	quodfy in
hunc	diem non facile alteri continget DiAci3eiusexercitus
per tot annos fine feditiqne femper. ei ob/equentifiTni# per/ettera*
nit. Nunc ad annonam,. Quanta ea equitipro fe, pro equo?
Polybius definit lib. v i. Equites Romani feptem medimnoshor-
dei inmenfemfiumenti duosj&c. Socij equites^erofiumenti me*
dimnum <ипит trientem^hordei. quinque :ni^ lQCo hordci
fubinde daretur ses, quod hordeariun? Feftus .ait fuiffe appeU
latum. Atque hasc adeertumdiem militivrieefiirireridemien*
fa. Caeiar i. Bell, Gall. Diem inHare, quodiemilitibusfiumen^
turnmetirioporteret. vii. Gallic.Pofi diem feptimum fe:r£uerr
Pi	furum
Il6 DE MILITIA EQJESTRI
furum confirmat, quam ad diemfiumentum deberi fciebat. Ne-
que vendere militi licebat fine probro Sc poena. Suetonius
G albae cap. v 11. Militia qui per expeditionem annona arfiifiimd)
refiduumcibariorumtritici me dim num 9 centum denarijs vendi-
difie arguebatur,vetuit,fimulatque cibo indigere capiffet^d quo-
quam оретferri^atqueisfame extabuitSed quantumfrumenti
hordefve in medimno ? Suidas ponit in naedimno modios
fex. Igitur in menfem eques Romanus habebat frumenti mo-
dios x 11. hordei XLii.Socius eques tantb minus,quia mi-
nori dighitate, famulitio, forte Sc numero equorum. Nam
equites Romani fere amphippi in bellis erant, vt ex Fefto
alijfque dicetur, Si iumenta praterea pabulatoria habebanr,
prater equos militares.Imb duplum fubindedatum annoira
ob virtutem. Varro lib. i v. de Ling. Lat. Duplicarij, quibus ob
virtutem duplicia cibaria vt darentur9infiitutum* Quales illi
apud Liuium lib. v 11. qui duplici frumento in perpetuumjn pra-
fentid fingulis bobus donati. quales apud Vegetium libro n.
cap. v 11. Armature, duplares, qua binas confequuntur annonas,
Quasrit Lipfius, An prater frumentum & hordeum, nihil
obfbniorum, aut alius alimenti ? Addit falem, legumina, SC
fuillam falfam. De fale Plutarchus in Crafib: Simuleuenit, vt
pofi tranfitum fiuminis, cum emetirentur necefiaria exercitui, pri-
mum omnium darent lentem & falem. Etfanevixambigi de
fale poteft,fine quo vita non eft.Leguminum & fuillae Syne-
fius meminit, loquens de Caro I mperatore: Cana erat epifis
puimentumin ipfofiufia aliquotfalitafuilUcarnis. Atque hi
nempe caftrenfes illi feu militares cibi, de quibusSpartianus
in Hadriano: (jibis etiam cafirenfibus in propatulo libenter vtens,
larido,cafeo,pofcd. In Pefcennio: Militarem cibumfumpfit
antepapilionem. Lampridius in Alexandro: jdpertupapilioni-
bus prandit, cum militarem cibum^ cundis vident thus atque gau-
dentibw,fumeret. At frumentum fi dabatur, quis molebat?
quis panem pinfebat ? an eques ? an pedes? fane molitores in
caftris omnesjomnesfuere piftores. Sciomeomniamira loqui,
inquit Lipfiusj/?^ quidfaciamfiin tantum mores nofiri prifci
diuer-
LIBER SECVNDVS. 117
diuertunt ? Sud manu coquebant iUi ingenui3 illi clues. Quid? imo
ipfe aliquis Imperator3nec ex-Curijs aut Fabricijsrfednouitijs
^dntoninis.Herodianus nobis author de Antonino Caracalla:
^riticum fua manu molens3qudd ipfijdtiseffet3maffamqfexeo
confident^ in carbonibus coquens3eo vefcebatur. Amplius,fi
mola deelfet ant focus, pukes e frumento fuo faciebant. Pul*
tiphagi illi(vt Romanos vocauit Plautus) necgregarij modb,
fed &; Duces. De luliano Imperatore Ammianuslib.xxv.
Imperatori non cupedia ciborum ex Regio more,fed pultisportio
parabatur exigua3 etiam muniftci faftidioja gregario. Pukis
vfum omnino Romanis fuilfe vulgarem, Valerius oftendit
lib. 11. cap. v. Frequentior3 ait3 apud eospultis vfus quam pants.
Abunde de cibo. Quid de potione? Aqua fuit aut pofca, hoc
eft acetum aqua dilutum. Pefcennius3 militi vinum petenti3
JSlllum-, inquit, habetis, vinum qu&ritis ? Icribitde eo Spar-
tianus. Rt:Iufit vinum in expeditione neminem bibere,Jed aceto
vniuerfoseflecontentos. Quid nunc? Si militesnoftrosire in expe*
ditionem quandoque oporteatjagmarij eorum nonferrо Jed vi-
no 3 non lanceisjed cajeis^nonenfibusjedvtribus^nonhaftisjed
verubus onerantur3 ait Petrus Blefenf. Epift.xciv. At hxc
omnia,an equiti data ftipra ftipendij fummam?5flfy.f,ait Po-
lybius,muneri datur^ Romanis verb tfftumenti, & veftium^
fi quibus armis egeant3omnium horum nomine3^u/tfiorcerium
definitamfypecuniam deftipendio deducit. Heus! quantillum er-
go militi de ftipenSio fuperabat, poft annonx, armorum &
veftispretiadetradal fat lautum-, quia-non ingens aliquod
pro arbitratu, kdcerium definitum^pretiumdeducebatur. Лг-
bitror3 aitLipfius,zw//fcw vix diei vnius ftipendium in men^
ftruum ftipendium impendifte. Tarnen illud vel tantillum
Gracchana etiam lege mollitum; decretumque, Nt de publico
militi daretur veftis3 nihilq? hoc nomine de ftipendio militantium
deduceretur.Sed breui quoque antiquata ea gratia.Sc iam mi-
les apud Taciturn i. Annal. queritur, ftipendio veftem3arma3
tentoriaredimi. Miferabilis fane querela^ haberi dure adeb mi-
litem poft tarn dura vitx difcrimina.Hxcfcire,non iniuciin-
P j dum
IIS DE, MILITIA EQ V E ST RI
dum. quidem-, fedfcire,quo modo Scannona Scftipendium
nunc parari poflint, vtilius longe eft,.quam qiialis arinona,
quantum ftipendium Romanis aut Grxcis fuerit, veftigare.
Suggeram igitur qux apud Veteres reperi 5 quorum forte
nonniilla etiamnum falubria Reipublicx efie poftuntj ad-
dam .Sc noue excogitata. Apiid Athenienfes1 erant duplicis
generis collationes in pecuniam militarem-,quxdam ordina-
rix, quxdarn extraordinarix. Ordinarias a quaternis populi
claflibus conferebantur, quas Solon inftituerat, quinque-
modialium, equitum, Zeugitarum 6c Theticorum. Horum
fihguli, pro fortUnarum fuarum cenfu, pecuniam in ftipen-
diatribuebant: adeoque nemo erat oneris huius publici im-
munis, vt ex Demofthenis accufatione in Leptinem probat
Sigonius lib. i v.icap. i y. Collationum in bellum3 inquit, &fialu-
tem ciuitatii ex 'u&teribus legibus nemo eft immunis^ne pofieri qui-
dem Hermonij & Ariflogitonis. Qui ergo fortunarum fuarum
tenuitatemcauflabantur,vtimmunes eflent, ad oddbmi adi-
gebantur,qua Solon nempe iufleratbonorum omnium cum
alio fieri permutatiohem. Extraordin arias collationes Thu-
cydideidcrtpo^ appellat, atque exacftas fcribit bello Pelopon.
curixMitylenx ab Athenienfibus obfidebantur. Argentea ta-
men fijpellex, cum екйрофи exigebantur, non veniebat in
xftimatibnem cenfus, vt conftatex Oratione Demofthenis
ad Phoehippum. Arift. lib. 11. Oeconom. aliud quidpiam de
Athenienfibus commemorat: Cumpecun^sfia^uit^indigerent
adparandum bellum 3 inftituerunt3 <vt omnium faculties defieribe-
rentur^UA apud чтитсриетсрие in populo confufixinordinata^
erant3fitd quo in loco vnaquAquepofiJefifaerat, pauperes pof-
fent trqgare : cut autem pojfiefiio deerat3 corpus condemnabatur:
itafyabiUit-) quod deficriptum erai^ •vnufquifque ciuitati faluunu
afferebat.. Chip verb debits omnia priuatorum publice, dejeripta
exegeruntinpatria necefilitate3creditoribufiqpfenus3quoufquefor-
temredderent, exfioluerunt^accturn cftLacedxmonum con-
filium j quod ibidem adfert 5 qui Samys miUtibwpecuniam in
reditumpofcentibui3decreueruntxdie *vno fe,feriios & animalia
LIBER SECVND VS. . JI9
fua ieiunaturajut quantum ea inedia lucrifeciffent3Sami/snume-
rarent. Quid verb lepidius inuento illo Ariftotelis Rhodij
Phoceje Principis,quiforenfium bellorum,rixarum in quam
mul&is bellum publicum fuftentauit,non minore tamen to-
gjefauore quam fagi ? Confficiensnamque3 air Stagyrites Ari-
ftotcleSjCzm mult as inter fe agitare cauffas^ magnaff longoex
tempore iniurias3qua per hedum Ulis obtigerant\ indicium ftatuens,
edixit:Quicumque definite tempore non effentfententiam affecuti,
legem abs fe ejfe latam, Non vlteriusfare prateritorum deliftorum
indicia. *Гunc autem d mult is offerentibus pecuniam propter breui-
tatem temporis3 & obtinendam iufiitiam, multis etiam multa of-
ferentibus vt proferret tempus^d fingulisfufcipiens^immodicam
congefiit pecuniam. Sponibrum fponfarumque fibiodiacon-
ciliet, qui exigat Condauli Ducis aut Ephefiorum tributum.
(Jondaulus, Maufoli Regis Polemarchns Jntuens Lycios procos
cafariem alere, dixit epijlolas venijfe d Rege> qua inherent mitten-
das ejfe comas adprofcomia: igitur iniunEinmfibi effe a Maufolo,
vt detonderet eos. Verumtamen fl vellent capitatimtaxam ali-
quant dareffe a Gracia comas tranfmiffurum: qui lubenterdede-
runt ,fictffplurima pecunia a numerofa turbdcollegia eft. Ephefq
autem^cum pecunia indigerentjegem tulere^vt mulieres aurum
nongeftarent^ quantum verb inprafentiarum haberent^ mutuum
darent ciuitati.Qyanto hsec clementius luxui libidinique cin-
cinnatorum iuuenum exprefla, quam famelicis egentium
ventribus extorta per ve&igalium aiperitatem?Profe6tb Ro<-
manis(neid committeretur) cordifui/Ге, docetLiuiuslib. 1.
Adeoque equos e publico emptosj viduas,quae eos nutrirent*
equitibusattributas-, atque hoc omnia in dites a pauperibus in-
clinata onera. Quid verb nunc?Qua: efurienti militi debentur
ftipendia,hauriunt fiibinde mortuorum viduae:6c nifi infan-
tes defundorum fruantur beneficijs, putatur parentum obli-
terata memoria. Sed quam prudenter nunc his malis mederi
coepitfapientia Regis noftri! Simul memor prxteritorum
oblequiorum, prxfenti militum neceflitati fuccurrere decre-
uit, militem fruiftipendio voluit; mortuorum pofteros ex-
fpebtare.
120 DE MILITIA EQVESTRI
fpedare. Addam, qux nupera Bredas obftdione Ambrofio
Spinplae fuggefta fuifte leripli, cum angufti js asrarij ingenti-
bus premeretur. Pecuniam veffigalium infequentis anni mu-
tuam dpublicanis omnibus pracipere: ve^iigalia pMca vrbibus
inmutui pignutdare:pacifci cummilitaribus^Tribunis^vtfinguli
in menfem •vnum alterumve legionum fuarum Centurionibut^
aut militibus^ aut vtrifque Jlipendia abs Regefoluerent^fiidgraue
fore# fipfi faltemTribuni fuic^ (jenturtones> qui priuatis opibus
pollerentjiullis ftipendij s per bimeftre content^ eafiner entgregarijs
procedere. Has fere lubitis in cafibusartescogendixris. Sed
Condauli ftngularisinduftria Scasrario,&: equitum prxftan-
do numero conducit. Is^fiquismilitum moriebatur^elationem
corporis dragmd vendebatfic nempe pecuniam conquirebatfi-
mulq? prouidehaJ) ne falfus a Ducibut numerus deferredur^ mor-
tuis viuorum loco numeratis.Suggerit opportunism luftentandi
equitatus fubfidium Velleius lib. 11. allato Augufti exem-
plo: qui cum contra Marcomannos habere# deleftum, reuocati
vndique omnes rve#eranhi virifeminaty ex cenfiu coafti libertinum
dare, Atque hue forte relpexit Leo Imperat. Taft, cap.xx,
$. с c v. Vbi armaturd egesrpr&cipe diuitibus qui in pralio non
fiunt/vt fi nolint ad ar ma venire, virum pro fe equum mitt ant.
Quod inuetum etiamfi certum,graue tamen, temperat mol-
litque lapienter Carolus Scribanius lib.i.Polit.cap.x l n. par-
ties non capitatimProuincijSjled oppidatim & pagatim:
oftenditque,fi oppida lingula,pagique finguli, quotannis vel
vnius equitis annuum aut lemeftre faltem fubminiftrarenc
ftipendium, tarn facili paratoque impendio ingentem ali
pofte equitatum. Au6tor Thelauri Politici Apotelefmate vnr.
meo quidem iudicio vtiliflimam fuggerit equitis aledi ratio-
nem, hoftili fumptu 8c fblo. ^urca^ inquit, equitatumfuften-
tant^TimarrorumJuhfidid.^imarravocant agros hofii ereptos,
datof^ue benemeritis militibus, eaconditione, vt equos ali-
quot in bellum paratos alant. Hine dicere fblent Turcas, vbi
Sultani equus pedem figic, ibi nullam deinceps creftere her-
bam. Prxdicftis Timarris ccl. millia equitumaluntur,qui
armis
LIBER SECV ND V S. 121
armisprobeinftru6li,ebproficilcuntur quo Princepsfufle-
rir,abfqueomni eius fumpfii. Tahtus alioquiequicatus cete-
roquivix xi v.aurimillionibusnutriripolTet. Ac tancbma-
gis mirum, quod qui Turcarum reditus cum Chriftianorum
Principum reditibus conferunt, huius tanci Ottomannica-
rum opum membri ne quidem faciant mentionem. Certe in
eo bello,quod Turca iuperiori tempore cum Perlis geflit,
tantum terras Imperio fuo adiecille fertur, vt XL.Timarro-
rum millia erexerit, nouumquegazophylacium Taurilij in-
ftituerit, vnde decies centena aureorum millia quotannis
percipit. Mira & laudanda baud dubie videbitur multis
equeftris base ceconomia Turcarumrmihicerteadmirabi-
lior etiam vifa eft Hannibalis prudentia.aut felicitas,quam
optandam quidem non Iperandamcenleo. Is Hannibal (li
Liuio fides lib. x x v 11i.) in hojlium terra per annos tredecim^
tamprocul ab domo> varidfortund bellum gefit, vt nulla nec inter
ipfosnec aduerfus Uucem f edit io extiterit\ cum & pecuniafapein
fiipendium commeatui in boflium agro deefent. Sed paruae
eius copias,inquies,paruo contents erant.Quidparuas?Can-
nenli pradio numerauit peditum millia quadraginta, equi-
tum decern. Etparuas has copiae? ecquando noftras vmquam
tantas!
122
L I В E R I IL
DE
INSTITVTIONE MILITIAE
EQVES.TR1S.
Argumentum Libri.
Eqv ITIs inflitutio prMentisatqueexercltatione pevfici-
tuv.	docenduA fieiatem & avtem fuam:
inltituenduAitemequru^imb Grcuvandm. Res <varia difcri-
men equitum fecere. Vexillationes, AU> Drungi, Tuvma,
CentuvUfDeouvi&iequitatum diuidunt. Figure turmarum
dinerfiz multiflicewi in acie cvfum babent.
С A P V T I.
Eques quibus evirtutum rudimentorumq^ militarium ,
exercitijs inftituendus»
NVMINI s Pnefeffiorumquecultumacfidemequiti in primis ejfe ne-
cejfaria^etiam ab Ethnicis iudicatum. Equitatio apud multos a pueritid
tradita. Hine Troiani Indi j quos Torneatnenta dicimw. Salitio in
equos9armorumque tra&atio, ab Hippodidafcalis per equeflres fcholas do-
Ha.Ordinumferuandorum'vocabula pracepta. Nonmodoequites Jinr
gulijedtota(imulturma exercend&.Natatio.	ambulatio equeflris. Re-
centium de exercendoequitatu documenta cum Vet erum pr&ceptis collata.
Hen о ph on, homo quamuis religione Ethnicus,
nonmalus tamen morum Magifter,cum folito
frequentius in Hipparcho fuo diuin& opis fiduciam
equitibus commendafTer,libellumque fuum his
Verbis prope abfoIui/Tec,//^ omnia Dtjs affrobantibus fieri
debe-
DE MILITIA EQVESTRI LIB. III. I2J
debebunt •, demum eximendae admirationis caufta baric fadi
fui racionem reddit: Quodfiquismiraturfiape a me illudfcri-
ptumefie,FkvzNTE deo AGENDVMjZffciat,fiinpericulis
fixpe 'uerfabiturfe minus miraturum: acfifecumreputabit, hoftes
tempore belli alios alij's infidiasflruere, rarb autem vbi lateant &
abftrufa fmt3fciripofic',quod(k in iflis nemo fic confilio valet 3vt
rationem deprehendendi oftendere pofit, prater Deos, qui omnia
fciunt3&pr Significant turn hofiqs,tumaugurijs,tumrumori-
bus, turnfomnqs. Credibile eft autem, Deos hac in re magiscon-
fulturos ijs, qui nonfblum, cum ipfi egent, oracula petunt (vt quid
fit faciendumfciant)fed etiam rebus prof er is eos venerantur &
coluntAtz fane res habet- adeoque ob periculorum frequeri-
tiam magnitudinemque, quibus perpetub eques prx pedite
obiedatur, monent mandantque,quotquot e Recetltioribus
de re equeftri icripfere (viri tametfi non facri) vt eques reli-
gionem pietatemque in Deum ac Prxftdcs militates praeci-
pue colat. Adferam trium Audorum verba 3vt ab equeftri-
bus Magiftris fuis eques virtutem lubentius, quarn a me ho-
mine togato, difcat.
Georgius Bafta,qui fuinmus mandatorum curator in Bel-
gico Regis exercitu, Cxfariarum deinde copiarum Dudor
fummocumimperio fuit, initio libri fui primicap.i.y^r
ornamenta, intuit,facultatefy omnes,quibus equefiris Pr^feHus
inflruBus efte creditur, fundamentum quoddam atque origo per*
fefiionis vniuerfiz efie debet,‘Timor Dercum certum indubita*
tumq^fit,nihilaque ver afortitudini aduerfari, quam confcientiam
fcelerum admifiorum» Confirmare polfum exemplo recenti
veram Baftie fententiam. Adferam quod ab oculato tefte ac-
cepi. Contigifle ego ipft memini •, nam id temporis puer
eram.Cohortis vnius Dux(nomen teneo,& confulto taceo)
antemilfus vna cum Praefedis alijs duobus, portam vrbis
cuiufdam tormento effradam inuadere, cum vnus altervc
angufto foramine ingredi iuifus, ab excubitoribus intra por-
tam interimeretur,ipfe ftbi lethalis culpas conlcius, perfradas
portas conipedu non {ecus ac tartarex ianuae horrore percul?
Q z	fus,
124 DE MILITIA EQVESTRI
fiis,aditum tentare extimuit. Affirmant, fi intrafiet (quod
baud difficile bene armato,vc erat, iudicatum) vrbem futu-
ram fuifie in noftra poteftate. Ergo metu reftitit. reftitere &
ceteri, reque infefta domum rediere. Hominem ad fe euoca-
tum, ignauiasque conuitftum,belli Imperator fecuri fiibiecit.
Ille priulquam fiipplicium ceruice exciperet, pronun tiau it
ingemifcens, fe., cum vrbis porta inuadenda fibi efiec, admp-
nitum fiibitb feeleris quo nondum animum expiarat j eoquc
metu deterritum fuifie, ne ingrefius vitam forte animamque
amitteret. En quantis obftet fucceflibus mens impia,quam-
queinfeftisvocibusreclamet vel vnius feeleris confeientia.
О eques,purum animum ad bellum after, Sc audacia tibi pro
muro erit, adibifque hancmetam fine metu. Sed iam Ludo-
uicus Melzus Pro Magiftro equitum Prxfedus, miles Galli-
cis Belgicifipe armis exercitatus,interpellat. £^w/z,inquic
lib. i. cap. 11. communi a funt cum pedite fanitaSy membrorum
integritas y&tasydifcendi evoluntaSyproficiendifiudiumySuperiorum
legumfy militarium obferuantiay pra ceteris 'verb ^Timor Dei у
(dux certus moderatorque humdnarum aft ionum} qui docet ni~
mirum warnfibi ad in ft arfcopiproponere 'virtutemy 'vitidque de-
fugerey crapuU potifiimum atque libidiniSyqua'velfortifiimorum
'virorum corpora animbfque effeminant corrumpunt. Hifee ge-
mina adfert Flamimus a Cruce, quadragintaftipendiorum
veteranus eques, Infubrum Nobilitate clarus,lib.i. Equeftris
militiae cap. 11. Perfuafum, inquit, eques habeaty'vitanda fibi
'vitia ejjeomnia^ concufiiones maximey 'uimyprofanationes templo-
rumbatqueexecrationes, ^imorem'vero^ei inprimis proponat^
neque putettemitiendafienaejfie appetitibus3autfoluendam con-
fcientiam: quin potius arBifiimumfein ordinem ingrediy aufierif-
fimum iuxta ac periculofifimum pra omnibus ordinum reliquo-
rumconditionibus. Reuerafichabet-neque molies decet efie
equitum animos’in tantis tarn quotidianis difcriminibus la-
lutis. Si animarum fimul pericula asftimarent, aliter profe&b
fecum ftatuerent. Soli fere aut pauci quotidie exploratum,
cognitum,excubitumque proximo hoftcm mittuntur: primi
in
LIBER TERTIVS.	12$
in hoftem impreflionem dant; vltimiprselio excedunt, fem-
per telis morticpie obie&i. An hos non decet animo Temper
ad honeftam fanftamque mortem efte comparatos ? Quam
multi tamen funt,qui per diem lafciuiunt, velperi apud infe-
ros coenaturi ? Vere in eosquadrare videtur exprobratio ilia
Dauidis Regis: ^Dormitauerunt omnes qui afcenderunt equos.
Grauis enim lethalifqueeftfbmnus,nec admoneri, nec exci-
tari tantorum periculorum fbnitu circumftrepente. Miferis
fane hifce nihil aliud expe6tandum eft,atque illud a Zacha-
ria prxdicftum cap.xu. In Hid die3dicit DominusrfercutiaTru
отпет equum in ftuporern, & afcenforem eius in amentianu.
Triftern profeftb amentiam! fopitos prxcipitari in tartara,
quibus equi fui Sc quadrigx poterantfuifte faluatio,fi bonis
probifque efte lubuiflet. Quibusequipoterantfuiftevetfto-
resincxlum ,perinde vt equi igneiEliam eb lubuexere,fi
charitatis igne arftftentjiam rapi,pro dolor!
Inferni Rettaris equis.—— illuc,heu!
Illuc^unde negant redire quemquam.
Iam de fide obleruantiaque in Prxre&os. Apud Romanos
olim folebant folum facramento rogari milites a Tribunisj
at Flacco Sc Varrone Confiilibus,iureiurandomilitesfieri
coepere.Ita Liuius lib. x x 11. Milites tunc (quodnumquam an-
ted factum erat) iureiurando d ^ribunis militumadaHifiuJfu
Confulum conuenturos, neque iniuflu abituros (nam ad earn diem
nihilpraterfacramentum fuerat) &vbi adDecuriatum aut Cen-
turiatum conuenijfentbfud voluntate ipfi inter fe equites decuriati*
centuriatifeditesconiurabant:SLSL fvgae atq.ve form?
DINIS ERGO NON ABITVROS, NEQVE EX ORDINE
RECESSVROS, NISI TELI PETENDI , AVT SVMENDI,
AVT HOS.TIS FERIENDI , AVT CIVIS SERVANDI
c a v s s a. Id ex^oluntario inter ipfosfeedere, a ^Tribunis ad legi-
timam iurifiurandiadaffionem tranflatum. Aqua hie hxret vi-
rft dodis 5 neque latis explicant quid in terfit inter lacramen-
tum Sc iufiuradum. Glareanus obferuat, a Liuiolib.x.vocari
etiam iufiurandum Samnitium, quod per facra fiebat. Sigo-
Q 3	nius
126 DE MILITIA E QJ ES T R I
niusaita Seruio lib.v 111. jEneidos idem difcrimen poni in-
ter coniuratione.m &C facramentum. at certe non funt idem
coniuratio Sc iufiurandum •, fed contra, coniuratio potius
idem eft cum iacramento:nam Liuius ait,coniurafleturn
milites,quandolacramentumd^antinterfe. Malim igitur
fccramentum efte voluntarium, iufiurandum verb necefla-
rium,eoquediftingui. Longe grauiorem litem Liuioinferc
Modius, qua ego certe Liuium liberate non queo. Quid
enim?Dionyfius Halycarnaflbus lib.x. &c Liuius ipfc lib. 11i.
fcribit, quo tempore P. Valerius ad recipiendum Capitolium
arma plebi dedit, omnes in hasc verba iurafle: Conuenturosfe
iuffufonfulis^nec iniujfu abituros. Quomodo igitur Varronis
primum Sc Flacci Confulatu iufiurandum ada&i flint, cum
tot ante annis iureiurando fc obligarint? At e foro Sc litibus
adequeftris militias fidem redeo.Illuftreeius exemplum pro-
didit Caslar lib. v 11. Belli Gallici, de equitibus Gallis fidifli-
mis VercingetorigiDuci flio. Conclamant^ncpii^equites^fan-
llifimoiureiurandoconfirmarioportere^ne tetto recipiatur^ ne
liberos, ne ad par entes^ ne advxorem aditum habeas qui non bis
per hojliumagmenperequitajfet. Probata rey atque omnibus iuf
iurandum adattistfoftero die in trespartes dtftributo equitutuflua
feaciesaduobuslateribusbfendunt. Noninferiorisanimifaci-
nus Marcellinus tribuit equitibus Procopij lib. xxvi. Sub
execrationibus diris in verba iurauere Procopij^ hancpoUicitiperli-
naciam, quodeum fuis armis defenfabunt. Sed longe excellen-
riflima illius equ iris fides, qui perire ipfe maluit, quam Re-
gem fuum non feruare.Id narrat Liuiuslib. i. Decad. i v.Rex
(Philippus Macedo) quoque in periculo fuit. nam ruente faucio
equo,praceps ad terram datus,baud multumubfuitiquiniacens
opprimeretur.Salutifuit eques^qui raptim ipfe defiluitfauidumq^
Regemin equum fubiecit, Ipfe cum pedes square curfu fugientes
equites non pojfaabhoftibus adcafum Regis concitatis confojjus
perijt. Cneij quoque Lentuli Tribuni militum quam fidum
ConfiilifiioPaulo pedus ? Huncenim Cannenfipugna,c«w
prateruehens equo Jedentem infaxo cruore appletum vidtjfet, in-
. Я™
LIBER TERTIVS. 127
quit Liuius lib. x x 11. L. /pmyli, ait, cape hunc equum dum tibi
wium aliquidfuperefycomesegotetollerepofium ac protegere~>.
Credo mutua iplbrum Ducum fide,lie equitum militum-
queanimos finite fubindeconfirmacos. Scipionem namque,
reference Liuio , fic audio fuorum fibi ftudium jobligalte,
lib. x x 11. Vt ego Rempublicam non deferam, neque wllum ciuem
Romanum deferere patiar: Si feiens fallo ex animi meifententia,
turn me lupiter optime maxime, domum familiam, remq? meam
peflimoletfooafficias. Fabio verb nolenti pugnas fignum dare,
nifi iuraflet miles vi&orem te rediturum,apud Liuium lib.i i.
Flauoleius inter primores pugna flagitator, Viffor, inquit,
M. Fabireuertarexacie.fi fallat, louem Patrem gradiuumque
Martem,aliofque iratosinuocat Deos, Idem deinceps omnis exer-
citus infe quifque iurat, Hand abfimili iureiurando vfiis apud
Casfarem Labienus lib. in. Belli ciuil. luratfeexercitum non
deferturum3eumde'mquecafum fubiturum3quemcumque ei for*
tuna tribuifiet,&,c. atque idem omnis exercitusiurat. Et lane qui
equites Rempublicam, Prasfe&os aut teciosdeteruere,ple-
rumque turpi fato animas ignobiliter proiecere,quas impen-
ded luorum faluti propriasejueglorias recularunt. Ita de Vo-
lumnio (aut Vala.Numonio) Vari Legato Velleius Paterc.
teftatur lib. 1,1. Volumnius, inquic, legatus Varfdiri auftor
exempli foliatum equitepeditem relinquensfugdcumalisRhe*
num pet ere ingrefius eFl-, quodfattum eius fartuna^ltaeft, Non
enim defertisfuperfuitfed defer tor ipfe occidit. Quos verb Fortu-
na teruauerat Cannenfi pugna, Cenforia teueritas alperius
caftigauit, Valerio tefte lib. 11. cap. i.x. Marcus enim Attilius
PegulusP. Furius Philus Luc, Metellum fi^u&Horem^ com*
plureffe equites Romanos, qui poft commifiam infeliciter Cannen-
fem pugnam cum eo abituros fe Italia iurauerant,direptis equis
publicis interxrariosreferendos curauerunt* Iam obteniantia ve-
meratio^ue equitum aduerfos Duces Sc Prasfebtos huiufmo-
.di exigicur ab Flaminio Crucio , vt neget ad Prasfe&um
.ocreatos eos venire pblte, qui proficifcendi aliqub rogaturi
.font facultatem, ne vel tantillum fibi fumerevideantur ad-
uerfiis
128 D.E MILITIA EQ.VESTRI
uerfus promptiflimam illam obediendi rationem.Trarileo
ad inftitutionem militarem. Poft quanta enim volueris ftipen-
dia,inexercitatusmiles femper eft tiro, ait vere Vegetius lib. i r.
cap. xx111. Id equitem maxime fpedat,qui nempe dupli-
cempras pedite curam habet,fui 66 equi. Equidem icio, fub-
inde, cum neceffnas fubegit, e ftruis agreftibufque confcri-
ptum fuifie equitem rudem atque inexercitatum. Pompeius
namque Belli ciuilis lib. i. Seruos,paftores arma#} atque hi*
tquos attribuit, ex ijs circiter с c c. equites conftcit. Memini Cas>
firem lib. ь Bell.Gallic.cum diffideret Gallis, equis omnibus
(jallisequitibus detra&isftegionarios milites legionis decim& {cui
quam maxime confideha#)tmpofuifte, <vt prafidium quamamicif-
fimum,ft quid opus fatto efte#, habere#. Verum'etiamfinecefli-
tas eb Pompeium Cxfiremqueimpulerit- non tamen ea re
Pompeius excultum e leruis paftoribufque, Casfir peritum
epeditibusequitatumprasftidt. Scipiocerte,ciim apud Li-
uium lib. xxix. trecentis adolefcentibus Siculis, equeftris
militias impends,miftionem ealege repradentalfet, yt finguli
-Vicarium e Romanis adolefcentibus vnum fibi fubftitue-
ren t j eorum docendorum atque inftruendorum curam finepublica
impenfa Siculis reliquit^uva 66 ipfi etiam turn rudes atque in-
dodi ad equeftrem militiam rite erudirentur. Quam alamjy
inquit, egregiam euaftfle ferunt. Non ergo fit eft,in equum le-
mel inlilijfle,vt equeftrem profiteare militiam. Decorum
quoddam in confcenfu,infilitione,inequitatione^inflexu,
in curfu tenendum eft.Ars magna eft,ordinem inter ftios fer-
uare in acie 6c pugna. Singulars omnino lcientia,equi fimul
armorumque rite tradandorum •, quibusfere rebus vniuerfi
equitis exefcitatio continetur. Leo Imperator Tad. cap. vn.
xxvii I. Vbi, inquit, vnumquemque turn equitem turn pedi^
temfearfim. inftruxeris, vnamquamque etiam turmam	cohor-
tern feparatim exercebis. x x i £. Cohorte equitum ex contuber-
njs ordinate conftitutd/iarrabit Ulis Manddtorimperata hoc mo^
\do. J. x x K.Nullusanticip&t in confliflztione, nullus tardet, ^Cc,
Siextra coftefiumfrontis exercitus iueris, intuere in cohortem-, per-
fequere
LIBER TERTIV S>	129
fequere non quafiignauus miles ,neque *и1Иие exhortatioriisgratia,
alidve de caufia ceffes.' Cuftodi milesfiationem tuam. Obferua tU
fignifer/vtihoflem iam expugnaturn perfequarisficcNecpe hxc
innatahomini funt,fed vfu ihferuntur. Exordiar igitur ab
equitatione, quas ante militiam apud plerofque iuuentuti
tradi folita per lufum; Periarum pueros fcribit Herodouis
lib. i. a quint о at at is anno in uigefimum doceri equos afcendere,
ferocia exult antes domare fettered ex ingenii curriculo exiguum
ingyrum compellere,ex equis denique pugnare. Eumdem morem
Tenderis auignat Tacitus libello de Moribus Germanb-
rumEFen^eriync^itfuperfolitum bellorum decus,eque(Iris difci-
plina artepracellunt. Nec maior apud Cattospeditumlaus,quam
STentteros equitum. Sic inftituere maiores,pofteriimitantur..Hi
lufus infantium }haciuuenum amulatio-,perfeuerantfenes. Inter
familiam, & penates,^ iurafuccefiionum equi traduntur. Exci-
pit filius non rut cetera nlaximus natufedprout ferox bello & me-
lior. Sic Athenienfibus^it Paufanias lib. i.eratequefier ludusy
quern dixere Hippobaton^quo Ehocionis filius fapifimelufit^^*
wifior fuit. VirgiliuscerteantiquiffimeficinftitutamTroia-
nam iuuentutem per equeftrem lufum teftatur lib. ^Enei-
dos v. vt iam inde a pueritia alTuefceret equeftri dimicatione.
jit pater /Eneas nondum certamine mijfo^
Cuftodem dd fefe, comitemq^ impubis luli
Epitydem чиосаЛу	fidam fic fatur ad aurem:
Vade age, & Afcanio^fi iam puerile paratum
Agmen habet fecum3curfufq^inftruxit equorum
- • E)ucat auo turmas3& fefe ofendat in armis3
Die, ait. Ipfe отпет lato decedere circo
Jnfufum populism, campos iubet ejfe patentes.
Incedunt pueri,pariterq? ante ora parentum
Frenatis lucent in equis, &c.
Fojlquam отпет Uti confejfum, oculofy fuorum
l	Eufrauere in equis-, fignum clamore paratis
Epitydes. longe dedit^infonuittyflagello.
Olli difcurrere pares,atque agmina terni
R T>i-
IJo DE MILITIA EQVESTRI
< Diduttis foluere choris,rurfufq^ cuocati
\ Conuertere <vias,infejldque telatulere.
Jnde alios ineunt curfus, alibfque recurfus
. Aduerfisfidtqs,alternbfque orbibus orbes
- Impediuntipugnaty cient fimulachra fub armis.
I^ctindu profedb fpe&aculu, vtiliufque rudi men tu, quam
f . - Ludere par impar, equitare in arundine longa.
Hie lulus Trw^di&us Ita Suetonius lulio C^lare cap.xxxix.
Troiam lufit turma duplex maiorum minorumque puerorum.
Apud eumdem, Augufto cap. x l hi. Troia ludum ediditjre-
quentiftme^magnorum minorumque puerorum delettu. Tiberio
cap; vi. Frafedit Troianis fircenfibus duff or turma puerorum
. maiorum. Nerone cap. v 11. Tenet adhuc, necdum maturd pue*
ritid, Circenfibus ludisTroiamconftantifime fauorabiliterque^f
lufit. Venifle hunc vfum ab Afcanio in Italiam, idem Virgi-
lius mox refert lib. v.-ZEneid. *
.	. Hunc marem cur Jus, atque hac certamina primus
AJcanius, longam muris cum cingeret Albarn3
. Re/tulit, prifeos docuit celebrate Latinos.
His enim,vt idem aubtor eft lib. i x.
Flettere ludus equos,	fincula tenders cornu.
Ac deinde,.
Albani docuere fuos. hinc maxima porro
aAccepit Roma.------------
Vere hxcMaromecaccepit modo Roma, led tenuit etiam
conftanter. Quod vt notiflimo confirmem indicio, teftatur
in C.Iulio Plutarchus, apueto ita facile eifuifie equitnre^t af
fuefiet etiam manus retro inuertens, & dorfo fuo implicansjotis
miribus equum admittere. Tacitus lib. x 111. A nn. de Nerone:
Ruerilibus fiatim annisficc. regimen equorum exercere. quod de
eodem confirmat Suetonius cap.xxn. Equorumfludio vel
pracipue ab ineunte atate Jlagrauit. Quinimb probris notatos
Romanorum adolefcentes,equitandi imperitos,Horatius
indicat lib. 111. Oda x x i v.
-----lAefcit equo rudis
Hare-
L I B E R T’E R T I V S.	131
Harere ingenuus puer3
Venarique timet fudere dottior.
Arsardua profedb atque vtilis, fed pueris fubinde periculo-
HlnhocenimludicrO)ait Suetonius Augufti cap.x l i i x.C.No*
niitt .Aftrenas lapfu debilitate eft. Quid mirum,cum & viri
hac exercitatione non rarb in difcrimen adducfti ? ttdite
Manlie Conful)Cum exerceretur inter equites,ait Liuius lib.x.
abrapido curfucirckmagendo equo effufe^extemplb prope expi-
rauit. Prudentius igitur Graeci Nobilitati Гиге confiiltiere’
quam, cum ad equitandum a pueris informabant, ne ex alto
feilicet delaberentur, arietibus imponebant, vt ex Homero
adnotauir Petrus Vicftorius lib.viu. Variar. cap.ix. Vefti-
gium lufus huiufmodi hodieque apparet in equeftribus nq-
ftris, e^iosttdorneamenta vocamus-,inuerse,quafiT7w^w^ nta3
leu lulus Troianos. At, non modbNobilium Romanorum
puerijfedreliqua iuuentus omnis prius. equeftribus rudimen-
tis inftruebatur,quam ad equum relcriberetiir^adeb equeftris
inftitutio necefiariaducebatur. Vegetium au&orem laudare
pofium lib. i. cap. x v 111. Non tantum, inquit, a tironibusfcd
etiam a ftipendiofis militibus diftrittefalitio equorumfemper eft
exatta. Veterani funt,quos hie ftipendiofos appellat. ttTirones
'verbditti) qui, antequam facramentoprobatifuerint3milltes non
funt3 ait Ifidorus lib. ix. cap. 111. Salitio ergo in equos ante
inilitiam tironibus imperata, a veteranis etiam exa6la poft
multorum annorum ftipendia. At, quod equeftris rudimen-
ti genus hce? falitio in equos ? Vegetius explicatloco ditfto:
Equi lignei hieme fub tetto3 aft ate in campo ponebantur.fuperhos-)
iuniores primo inermes-^ dum confuet udineproficerent) demum ar-
maticogebantur afeendere. Nec temerc, nec fine arte autgratia
earn fieri viilt Xenophbn libellode Re equeftri. Poftquam,
inquit,fe alleuarit adconfcenfionemjtumfinittrdlibratocorpe3
dextrd verb intenfdfubleuet ipfefefe. Huiufmodi confcenfo etiam
atergoотпет deformitatis aftettum excluferit. Confcendetau-
temcrureincuruatO)nequegenu dorfo equi impingetfedin latus
dextrumtibiamtraijeiet. ^updft forte eques finiftrdmanuducet
R г equum)
132 D E M I LIT I A E QJLES T RI
equum, cum geltet dextra haft am, equidem Cenfeo vtile efte, vfum
ideftbi vtparet etiam.a finiftro latere confcendendi. Ecce vtilira-
tem, quas lubitisin cafibus maior occurrit. Pergit-Vegetius:
7*anta сига er at, vt non folum a dextrisfed etiam ffiniftris iri-
filire& deftlire condifeerent, euaginatos. etiam gladios vel contos
tenentes. An vera hsec? an fieri potuere? Certe hiftorix Vege-
tiumtuentur. Suidas Mafiam (MafiniiTamdiuinatLipfius)
fcribit fenemfinefcanforiofulcrofolitumin equum infilire. Plu-
tarchus Pompeiumfenem narratj^ exercuifte inter milites,
equo vifum, trahentem atque educentemgladiumfine difficult ate,
equoincitato currente,it.erumq?facilhmerepofuifte- Firmicus
lib. vin. cap. v i. Erit qui dorfo ftans equorum, mirificafe mode-
rationefuft ent et,atque apprime veHus equo armatures exerceat.
Sedarmatos infiluifie quis credat? Liuius de P. Deciopatre
affirmat lib. vin. Ipfe incinEius cinttu Cjabino, armatus in
equuminfiluii,acfein medios hofles immifitMirz haec,imb non
mira. dfiidua enim meditatione faciebant,vt in tumult и pralij
fine mor a afeenderent, qui tarn ftudiose exercebantur in pace, ait
Vegetius loco dido. Quid? quod equeftribus in academijs
Scgymnafijs docebantur, ne different fine magiftro. О fin-
gularem equeftris militias difciplinam! Lubetne videre, qua-
liseqtiitum academia? qualisfchola ? qui equitandi magiftri?
Audi Xenophon tern in Hipparcho. Cum autem in academia
circo equitandum er it 3ne excut iantur ab equis, cut fupinantes fife
^refleElentescurfum ineant,admonitos'velim. Audi Vegetium
lib. i i.e.x x 11 i.E'empore hiemis, inquit, de tegulis, •velfcindulis,
quafi deeftent,certe de cannis^lua vel culm о porticos iegebatur ad
equites-, & quadamvelutbafilica ad pedites, in quibus, tempeftate
velventis acre turbatofub tefto armis erudiebatur exercitus. H^c
equitum academia,hascfchola. Imb plures fuiile id genus
hippodromes, equeftrefquefcholas, pro multitiidine equi-
tum, vtcredam,adducor au&oritatibus Xenophontis, Vege-
tij, CafliodorijAmmiani. Xenophon in Hipparcho: Iamilia
curare debet Magifter equitum, vt quam magnificentifiima effi-
ciat: (f-praftet, turn qua in academia, turn qua in lyceio, turn qua
in
LIBER T E R T I V S.	133
in curriculaediconfueuerunt. Veget. lib. 1i. cap.x ix.In legioni-
bus,inquit ipluresfchoU font. Iterum cap.xxi. Per diuerfas
fcholas milites promouentur. Caffipdoruslib.v. Variarum,epift.
pxnultima Theodorici Regis ad Abundantium: Ofientent
iuuenes no fin bellis,qutd ingymnafio didicerevirtutis. Schola Mar-
tin mil tit examina. Pugnaturus eft ludo, quife exercere confueuit
in otio. Ammianus initio lib. x x v i. & icholam nominat э
^Tribunum fchoU prim лfcutariorum. mox, V.alentianum.agen-
temfcholamJecundam fcutariorum. Hi nempe Dolores Ma-
giftrive di&i. GloiTarium vetus. Сатр^оИог^^^Млктъд»
Armi-do florAc de equitum Docftore Xeno-
phon in Hipparcho: Iuuenes vt in equos afiilire difcant,per-
fuadendiJunt^fivero magi fir urn adhibueris qui eos inftitua#,
iure laudem confequere non vulgarem. Vegetius aperte lib. i.
cap.xv. Doflores rid banc rem artifices eligendi funt,vt tirones
ftue in equo fiue in terra reflumfagittaredoceant.Placetnein-
fignis Doctoris audire documenta ad regendum equum? Au-
di ex Statio:
cpum re flor genero Polynici indulget habendum,
Mult a monens-, vbiferuor equo, quafuetus ab arte
Mulceri,nec finua manus, nec liber habenis
Jmpetus^ Pge alios, inquit,fiimulifq? minify^
fille ibit, minus, ipje voles.—;—
Hsec tria ergo inter gymnaiia equites docebaritur, in equos
cum armis infilire, equofque atque arma ipia velut in pugna
tradare. Quin hoc confilio, Armorumtraflandarum medita-
tio32.\t Valerius lib. 11. cap. n i.dPublfldutil.fionfiCn.Mallij
collegd militibus tradita eft. Is enim nullius ante Imperatoris
exemplum fecutus,dofloribus gladiatorum accerfitis,vitandi at-
que inferendi iflus fubtilioremrationemlegibusingenerauit. Sed
extra gymnaiia, in campo explicatis turmis, vniuerliis limul
eques ad reliquam equeftrem dilciplinam inftituebatur^ad
incommodanempe loca equitationefiiperanda,ad ordines
feruandos, ad obeundam rite pugnam, denique etiam ad na-
tandum atque ambulandum. Quibus omnibus rudimentis
R 5	prx-
134 DE МШТ1А EQVESTRI
prasibantequitem ipli Imperatoresac Duces, quo prasftan-
tioremhaberentequitatum. Documenta lingula expediam,
ne didis locupletior credar quam fadis. De vmbratico pras-
lio in apertis campis Onofander cap. iX. Strategic!: i&jww
quoque exercitationes erunt3aut certatim pugnando, aut cur pm
tnfequendoi aut mixtim praliando, aut tumultuarie 'velitando, in
campisfcilicet patentibus & planis^ac etiam circa coIlium, ra-
dices 3 quantum per ar duas afieritnteslicebit3attingere. Neques
enim debent per inacceffa iuga3aut per praruptos defcenfits equitare.
Saluberrimum documentum 5 extrema tamen cautela de
prasfupto afcenfu 8c delcenluexplicanda.Nam dealperitate
quoque locorum experiunda Vegetius lib.i 1 1. cap. 11. Equi-
teSiinquit^non/blum inplanisfed etiam in abruptis &foffarum
hiatu difficillimisfemitis3fe'que & equos fuos afitdue exercere iuf-
feruntiVt nihil ijs in necefiitatepralij accidere poffet incognitum*
Leo Imp. Tad. cap. v 11. J. xx 111.Нас faciant in locu plants
& campeftribus^ & admontium pedes, & adafltera quoque loca,
quantum poffunt, accedant. J*. x x 1 v. Non modb autem mihffed
& Maier thus nofir is neceffarium 'uifum eft-, чЛсит inplanis locis
exerceantur equi, turn etiam in editis,& condenfisafierifq^vt
hacloca agminefaEto tranfeant, atque etiam ad decliuia fimiliter
fepraparent^ Ad quern modum fi afiuefiaidifuerintinequefue£to-
resy neque equos^llusoffenderepoteritautladere./.xx.v 11.Qui-
cumquejuis equisparentes3 huiufmodi exercitationibus abfiment,
hi, quantum infe eEfuam ipforum falutem produnt. Cuius
Icientix non ignarusDamis, apud Philoftratumlib. 11. A-
pollonio interroganti., Ecquod boni equitis munus effe cenfe-
ret 5 relpondit: Equo reffe.confidere, atque illifortiter dominari>
frenis in quamcumque wluerit partem circumducere3 &in
decliuem locum afcendentiffena remittere> inpracipitem eunti fie-
na non remittere. Harum rerum imperiti^it in Hipparcho Xe-
nophon,^ equifeu equites^iure opiimo qua ft mulieres cum asiru
decertare evidebuntur. At inftituti & affuefaffiitranfiliendis fof-
fisjnunitionibusfuperandis^ locis praruptisfcandendis^quifex
dltis^rpraruptis fe dimittere cr librare affuefafii funt3& per
: .	~	• deck
LIB ER ТЕ RT 1 VS.	13 5
decliuiaceleritervelkiri-, hi verb tantb praft ant inexercitatis &
horum imperitis,quantum aeria pennigera animantiaterre-
ftribus. Atque hanc artem Britanhis exploratiflimam fuifie,
Ciefarobferuauit lib. i v. Bell.	air, vfuquotidia-
no& exercitatione efficlunt,vt decliui acpracipiti loco incitetos
equosfuftinere,& breui moderari &flefiere poflint. Periculofum
reuera inftitutum, cui cautelam hanc prudenter admouet
Xenophon libellode Reequeftri: Inflexibwfiftendiequifuni,
neque enim facile eft, neque periculo caret, equum coricitetum ft a-
tim circumagere,prafertim loco falebrofo ac lubrico. lit fi equum
fiftere non placuerit,turn, quam maxime poterit, tarn fe quam
equum frenis obliquabit-,fin aliter fecerit, fciat leuiftma de_j
caufla fieripojfe, vt vna cum equo corruat. Vbrum, vbi iam
poft flexum dire He profticiet equus, ibi ad celeritetem inftigan-
duserit. En, vt nihil minutum atque exile duxeruntin equi-
tatu inftruendo fummi viri*, quod vel maxime, exigenda
ordinum accuratilfima obferuatione, oftenderunt cum in
acie,tum in pugna,quoiamfledo fermOnem. Et res ipla
poftulat in equitatu , ordines longe teneri exadius quam
inpeditatu. Quas enim turbas non excitent equi, anima-
liaautardore ferocia,aut confternatione pauida,dum vul-
nerantur,dum fternuntur,dum iemineces humi yoluun-
tur tradationis impatientes?Proponetibifaciem equeftris
pugnasAineid.xi.
Implicuere inter fe acies, legitvirum vir»
^Tum verb gemitw morlentum, fanguine in alto
Arma^ corporaque,	per mi fti c&de virorum
' Semianimes voluuntur equi:pugnaafterafur git.
Orfilochus Remuli(quando ipfum horrebat adire)
Haftam interfit equo, ferrum^ fub aure reliquit^	у
Qugfonipes iHu furit arduus,alteq^ iaHat,
Vulneris impatiens,arrefto pefiore crura. >	<
*Uoluitur Hie excuflus humi.--
Ergo ordo ieruandus,aut certa ab equis pernicies.
A vocabulis feu formulis equeftris ordinationis incipiam,
qua
136 DE MILITIA-EQ.VE STRI
quavtile erit in praceptis explicate, ait Ailianus libellode Acie-
busjptiam-pridem milites3quid quodquefignificet3 certioresfacile
quaperaciemimperantur3intelligere pofint facere.Hxe au-
tem adfert Ailianus: Declinationeaut in baft am autinfcutum-i
(ante dixit in hafiam aut habenam) id eft, in dextram, qua ge-
ftaturhafta*,aut ftniftram ,'qua tenetur habena &: fcutum.
Immutationem, conuerfionem, reuerfionem^ & infiexionem. Ad
hac3 verfare, iugare3reddere in arreffium, euoluere3 duplicare^.»
Addo, induftionem, dextram deduftionem? lauam dedufiio-
nem. Phalangem tranfuerfam, phalangem arre&am, phalan-
gem obliquam* Jntercalationem, prapofitionemfappofitionem.-,
poftpofitionem, appofitionem. Denique concludit : Affuefa-
cienda funt copia3tam pedefiresquam equefires, partimvoccj,
partim fignis qua vifu percipi valeant 3 vt rem apt e ac oppor-
tune 3 quam quifque exigat vfus3pofint expedire. Libello tan-
dem extreme, ea qux voce mandantur (quibus baud dubie
ieques aftuefaciendus eft) velut e formula recitat in haec ver-
Ба: Ageadarmajfiifie ad armafimpedimenta a phalangefece-
dant. M.ilesattendatpraceptis<iSufcipe3Recipe3DiJla3Erige fpicu-
lum3 fterfa3 Iuga3 Rejf>icepr&cedentem. Decuriam fuam diriga#
tergiduffior. Con fl it Mt a interualla conferua. Ad ha fam declina3
Collige. Ita confifie. Altitudinem duplica3Reftitue. faconieamj
euolue^Refiitue. Macedonicam euolue3 Reflitue. Choreum euolue,
Rejiitue.Ad hafiam conuerte fRefiitue»Ad haftam inflette3Refti-
tue. Quae omnia quid velint , cum pleraqueper ./e clara fint,
multa verb iam exolerint •, pauca tantum, quae in re equeftri
vfum etiamnum habent, ^Eliani verbis ехрИсаЪо.Фесимаге,
inquit, eil decurias in flit Here, Decuria autem epi numerus homi-
num otto3 velduodecimo velfexdecim, a Duce vno pofitione flm-
plici duttus, ISlumevus enim decuria varie ad hunc mpdum a di-
uerfis Aufioribusdatur. (nuncSquadrasvocamus eas turmu-
lasjearumq^ue Praefecftos Cabos de efquadra,8c Caporales leu
Capita.) Optimus cuiufque decuria prapdni, '^ ductor cetero-
rum omnium ejfe debet3 qui D ecurio3 of Decanus, Dux3
& Primus^ Prafles nuncupatur. Nam qui proxime Decu-
: •	rionem
LIBER. ТЕ R T J V S. .	137
rionempoftponitur, Sub [les dicitur^ qui verb hunc fequitur, Pra-
ftes. Item Subft es3qui proximo ab hocPraftjte eft^ac deinceps in
hunc modum Praftes Subftefy collocantur, vt or do totus ex Pra-
ftitibus & Subftitibus pofitis alternatim conficiatur. Vnde me-
ritb Decurium ita quoque defniunt, vt Verfu* fit ex primi* fecun-
difq? pro virtute inHituti*, atque vni Decurioni obtemperanti-
bus.Condecuriare,eft prima decuria fecundam ita apponere,vt
lateri Decurioni* primi Ver/us, Decurio fecundi Versus refton-
deO't, CT4 Uteri Subftitis primi Decurioni*3 Subfles primus fe-
cunda Decuria, ac deinceps ad hunc modum. oAftesverb is dici-
tur,quiitalateriappofitus.v.g. Decurioni* prim a decuria Aftes,
ell Decurio fecunda decuria. Alles Subftitis prima, eft Subftes
fecunda. itdque deinceps. Qupties igitur poft fecundam decuriam
tertia, & quarta, & reliqua deinceps adijeiuntur, tali* conftru-
&io ([ondecuriatio dicitur^totdque coagmentatio Phalanx:cuius
longitude prima Decurionum ordinatio eft j qua	Frons,
Acies, & Facies, & Os, & lugum, & Duces,	Praftites,
Primi decuriarum vocari folita eft. Quantum verb phalangi*
pone frontem ad tergi vfque D u£toresporrigitur,id Altitude no-
minatur. Stare per direllum in longum Aftites, Jugare dicitur.
Stare per direttum in latum PraliitesSubftitefque, Ver fare vo-
cabulum accipit. Atcurvocacur Ver(us,linea quae diredo a
fronte in tergum pertinet,cum nunc inicribendoverfum
vocemus lineam, qua manum ducimus a (iniftra in dex-
tram ? Quia olim, ait Sixtus Arferius in Notis j£liani, fcri-
bebatur a (iimmo in imo,non verb vt nunc.
Iam haec militias vocabula etiamfi clara fint, ne ta-
men molefta fit tironi feftinanti leftio, tabula fiibiedaex-
plicabo.
138
DE MILITIA EQVESTRI
A.	Quatuor Prxftites quatuor decuriarum, quorum ftcun-
dus eft Aftes primi, tertius ftcundi, & quarcus tertij. id
vocaturlugum.
B.	Subftites fingulorum Prxftitum, qui item Aftitesftmt
ftiorum collateronum.
C.	Prxftites.
D.	Subftitesjatque ita deinceps alternatim.Ea linca a fronte
in tergum,eft Verfus.
Ad rem ipfam venio ordinefque feruandos-,quod genus
diftiplinae AZneas apud AElianum ficientiam belli^a
motionis. Nam illudmaius quoddam	ait Vegetius libro u.
cap. xxiii. quod ordines feruare difcunt^ & vexillum ipfum in
tantis permixtionibus comitantur^ nec inter doff os aliquis error
exiftit^cummultitudinis fit tanta confufio. Sanemaiusaliquid
eft,nec nifi longa afliduaque exercitatione difcendum. Adeo-
q[uefatentur Scriptores rei equeftris omnes,in primifqpe Ve-
getius ipfe lib. i. cap. xxvi. Nihilmagis prodejje in fugna^
quam
LIBER TERTIVS.	IJ9
quam vt afiduo exercitio milites in acie difiofitos ordines feruent\
necubi, contra quam expedit, aut conglobent agmen,aut laxent.
Nam ,vt conftipati perdunt fiatia pugnandi,& fibi inuicenb
impedimenta funt $ ita rariores atque interlucentes aditum per*
rumpendi hoftibus dabunt. Necejfe eft autem ftatim m&tu vniuer*
fa confundifeintercifd acie ad dimicantium terga hoftis accefferit.
Illudergo pnecipuefummi Duces ftuduere. Quod vtexem-
plis demonftrem, Scipioni aduerfus Hannibalem prudent ordi*
natio non dubie caujfa vittoria	austere Frontino libro 11.
cap. i i.Siquidem nec continuas conferuxit cohortes,fed mani*
pulis inter fe di ft antibusfyatium dedit,per quod elephanti ab hofti*
bus alii, facile tranfmitti fine perturbatione ordinumpoffent: eaq?
ip fa interualla expedites velitibus impleuit,ne interluceret acies\
datoprAcepto,vt adimpetum elephantorum vel retro, •velad late*
ra concederent. Quo loco idem Frontinus ita Cselaris ordina-
tionem aduerfus Pompeium commendat, vt candem addac,
rem nullam ad vicloriam eo die plus C&fari contuliffe. Ac licet de
peditum iuxta atque equitum ordinibus ifta accipi polfint;
fingulare tamen equiti id tribuit jElianus lib.delnftruend.
acieb. Haudfieri poteft, inquit, vt equitum pofteriorum multitu-
do eamdem pr&ftet vtilitatem, quam in pedeftribus copqs, vbifci-
licet pone renit ent es primorem continent altitudinem: equitum^
namque omnium numerus,corpus,ponduff vnum confiftity itnq?
fit,vt,fi pofieriores prioribus iunUi renitantur, nihil fuo impulju
proficiant,imq vnd cum alijs labantur-,^, perturbatis ordinibus^
grauius fuo err ore, quam virtute hollium,verfentur neceffe fit.
Quare eius quoque cautelaecertumprxceptum adfert Poly-
bius lib. xn. Equitum in acie vt plurimumaltitudo, adverum
vfum,otto equis vixampliusconliat.LcQ Imper.Ta&.cap.x 11.
J*, xl. Altitudo aciei equeftris, quemadmodum Antiqui defcri-
pferunt, ad quatuor folum equitum altitudinem conftituidebet^
plures enim fifuerint,nullam vtilitatem apportabunt, &c. J, x l i.
Haftati enim, qui poft quartum equitem confiftunt, haftd vti in
anteriarem partem non poffunt. Sagittarij autem furfam coguntwr
fagittas iacere,propter eos qui ante fe confiftunt. Quantum verb
S i	equiti
140 DE MILITIA EQVESTRI
equici cuilibec ipatium aflignet, nuiquam aperte indicat. Pe-
diti certe ilium tribuit. vnde & iuum equiti proportione da-
re conabimur.D/j^w/^ triplex efi3inquitdnterualli.lSlam ho-
mo ordinatus, cubita quatuor occupy denfatus, duo\ conplipatus,
^««w.Liceatad eumdem modum de equite nobis ratiocina-
ri, vtequesordinatusQccwpzt) in longum & latum, longitudi-
nem equbrum quatuor ^denfatus^Momva^Jlipatus, vnius, in
longum &; latum-,vt fe poflit nempe equus in orbem circum-
agere. quod poftremumexjElianooftendemus hoc eodem
Capite, fub finem. Haecipatia atque ordines vt miles accu-
ratiflime teneret,praecipue verb eques, fupraquam credi po-
teft Maiores procurarunt.Coniilium fuggerit Vegetius lib. i.
qap. xx v i. Producendi funt tirones femper ad campum, $ fe-
cundum matricule ordmem in aciemdirigendi, ita vt primo [im-
plex extenfa fit aciesjne quosfinust ne quas habeat curuaturas^ vt
aqualilegitimoty [patio miles difiet a milite. ^Tunc precipiendum,
vt fubitb duplicent aciemjtn vt in ipfo impetu, is3 ad quern rejpon-
dere folent, ordo feruetur. PTerttb [recipiendum, vt quadratam
aciemrepenteconPlituant-,quo fattojn trigonum, quern Cuneum
vacant ,acies ipfa vertenda ePt. lub&tur etiam,vt inplruant orbes,
quogenerefum vis hoPlium interruperit aciemjrefifti ab exercitu-
tis militibus confueuitjte omnis multitudo fundatur infugam^ epT
graue difcrimen immintat. Hoc fi iuniores afidud meditatione
perceperintyfacilius in ipfddimicationeferuabunt. О bonum,6
ialubreconiilium! Sepeenim magnas capias inordjnatas^dpau-
cis militibus ordinatis profiigatas legimus, ait de Aciebus in-
ftruendis ^Eliahus. re fane, neque iiimmorum Imperato-
rumcura hunc ordinumferuandorumlaboremfubterfugit.
Polybdib. x. Erant, inquit, motiones^quas autumabat (Scipio)
quouis tempore conuenire^ quibufq? afiuefcere
he : Inclinatio fingulorum equorum in habenas^	rurfus in ha-
ftam^ad hec reuerfiojmmutatio£onuerfio cuiufque turm&jnflexio
& circumfiexio. His addeeduPliones per decurias cumceleritate
ab vtroquecornu^ quandoque etiam a media acie. Rurfum redu-
fiionesferuato ordiney cuiufque turme ad hipparchiat. Jnfuper
drdi-
oportebat equites.
ordinationes in vtroque cornu,aut per interiefiionem aut adduftio-
nem eorum qui caudam ducunt. C&far quoque, au6tore Belli
Africani Himo^cum hoftium equitatui, leuify armatura, nullo
modo par effe pojfet equitatu fuo, non vt Imperator exercitum^
veteranum vifloremque maximis rebus geftis, fed vt lanifta
tirones gladiatores condocefacere: quo pedefe reciperent ab hofte,
& quemadmodum obuerfi aduerfarijs,&inquantulo fat io re-
fiflerent', modbprocurr erent, modo recederent, comminarenturque
impetum,ac prope quo loco, & quemadmodum tela mitterent,
pr&cipit. Mirifce enim hoftium leuis armatura anxium exerci-
tum nostrum atque follicitum habebat-^ quia equites det err eb at
prdium inire,propter equorum interitum, quod eos iaculis interfi-
ciebat.'Ntc^e remiflius Cxfare id egit Philopoemen,infignis
equitum Magifter,au6:orePlutarcho. Zfenim turmatim in
latus conuertere, & in terga obuertere aciem &flefieredocuit, &
ajjuefecit’,vt totius circumagendiglobi dexteritas vnum corpus re-?
pr&fentaretfuofe contorquensnutu. Scipio verb ex Sicilia petens
Africam, ait Valer. lib. v 11. cap. 11 h cum ex fortifimis pediti?
bus Romanis trecentorum equitum numerum complete vellet, ne-
que tarn fubito pojfet eosinflruere-, quodtemporumanguftia nega-
bant,fagacitate cenfdij ajfecutus efi, Namque ex ijs iuuenibus,
quosfecumextotd Sicilianobilifimos& ditifimos,fedinermes,
babebat, trecentos feciofa arma&elettos equos quam celerrime
expedite iufit,velut eos continuofecum ad oppugnandam Gartha-
ginemauetturus.Quicumimperiovtceleriter ita folliciteparuif-
fent-, remitterefe Scipio illam expeditionem,fiarma	equos mi-
htibus fuis traderent, edixit. Rapuit conditionem imbellis cr timi-
da iuuentus, inftrumentoquefuo cupide noftris cefit. Addit hifto-
rix huic Liuius initio lib. x x i x. quod iam di&um, egregiam
bancalam equitum euafijfe,multifque prdijs Rempub.adiuuijfe,
Noluerat alioqui Scipio eos militare,nifi prius Siculi impenfd
fud eorum docendorum atque infruendorum curam habuijfent.
Nimirum Scipio exercitatum equis armifque equitem qux-
rebat,non molies imperitofqueSicilixadolelcentulos:viros,
inquam,nonmulierculas. Sane cnim ^ legionum exercita^
S j tione,
142 DE MILITIA E QJV E S T R I
tione3 ex curfu, ex clamore exiftit ille animus paratus ad 'uulneva-,
ait Tullius qusft. i. Tufculana.^^/c etiamparianimo mili-
tem inexercitatum3mulier videbitur. Imo ne mulier quidem:
nam Amazones fakem equeftri gloria celebrantur- ScSemi-
ramidi, agminum dudrici, equeftris ftatua dicata eft. At illi
larus profedb3hermsque ridicul^ verius quam equites funt,
qui equo pugnare audeant inexercitati. Et eccum tibi, vt
Ipleni aliquantum indulgeas,nobile infignisa^7mr/a^ exem-
plum. Ranimirus, Sandij Maioris filius nothus, fafcepta in
Saracenosexpeditione,equo impofitus(an alligatus?) cum
lanceam dextera, fcutum finiftra teneret, dubius,qua tertia
manu habenasarriperet-, Ecqui poflim, interrogat, nifi forte
dentibus teneam ? cum dido rifam Proceribus, regnum Al-
phonfo VII.reliquit,adfaosreuerfas. Ita Collenutius nar-
rat lib. i. Hiftorix Neapolitans. Neque dilparem laudem
aphippo cuidam lanceario.tribuitFlaminius a Crucelib.i.
cap.v. Vidiflele ait bellis hifceBeIgicislancearium,quicum
haud procul hofte diftaret, Prsfedum turms hac interroga-
tione appellauit: Cum lanceam vna,frenum altera, capite
galeam geram, quo iubes prsterea modo me hoftem capere?
an dentibus ? Digni centimano Briareo magiftro dilcipuli,
qui manus eis fapernumerariascommodet. Etecce,quiex
tanta imperitia cafas exiftere poflint. Fugaciequojiudo & in-
fieno3 calonum quidaminfidens3 ne labi poj[et3 ex more habenam3
qua dutkibatur, finiftrd manu artt'ius illigauit, moxty decuj[us3
vinculinodumabrumperenequiens^per auiafaltufque membra'
tim difcerptus^ iumentum exhaujlum curfu pondere cadaueris de-
finebat. Marcellin. lib. x i x. cap. x v 11. Certe ft fab Romanis
vixiflent Cenforibus, pro frumento hordeum accipere fuijjent
coafii: neque ante eis in triticoredditafuiffet annona>quam fub
pr&fentid legionis3 Tribunorum vel Principum experiments da-
tis3oftendijjent fe omnia3qua erant in militariarte3 complete,vt
prifcis moribus falitum fcribit Vegetiuslib. i.cap. xi11. Sed
apage hxc Martis noftri dedecora. Non equitandi modb,
aut ordines feruandi, fed & tradandorum quoque armorum
faien-
LIBER T E R T I V S.	143
{cientiam eques habeat necefte eft.Hanc lui vt condifcerent,
non folum per docftores, veriim etiam per Praefedtos ipfos
Romani procurabant. Prxfe&olegionis id munusadforibic
Vegetius lib.1i. cap. ix. Arma,inquit,omniummilitum^item
equi, &c. ad cur am eius pertinebant. Difciplina ius & feueritas,
exercitutio non folum peditum fed etiam equitum legionariorum
pr sc ep to eius quotidie fubdebatur. Decurioni etiam turmae id
aflignat cap. x i v. Decurio turma equitum praponatur, qui tur-
males fuos, id eft,equites, fub curd fudpofttos erudire poftit ad om-
nia qua equeftris сига depofcit. Verum,vt notam acceptamque
fomel artem retinerent, Romanorum nouimilites,ait Vegetius
lib. 11. cap. xxiii. mane, poft meridiem adomne genus exer-
citabantur armorum. Veteres autem & eruditi fine intermi(itone
femelin die exercebantur armis. Neque enimparua aut leuu ars
eft armorum (eodem affirmante lib. i. cap. i v.) fiue equiterru
fiue peditem fagittarium velis inftruerel-£Q Imperat.Tad.c. vi I.
$. i v. Equites exercebis ad fagittas celeriter conijciendas. /. i x.
Vtfagittas in omnes partes equo currente iaciant. jf. x. Dtfagit-
tas afitdue & contents ex equo currente iaciant. §. x 1i. Vtile verb
eft in ipfo itinerefaciendo,vt quidam ex Ulis fuis fe locis exerceant,
{ft conenturhac ex equis facere. Hoc modo ipfum iter expeditum
er it, & equi minus atterentur. JL x x 11. Similiter exercebis equi-
tes ad decertutiones quafdam	dimicationes,infeEkitiones,con-
fliSkitiones ,velitationes &fagittarum iaculationes.f .x x x\STur-
ma equitum exercitatio perfetaliseft, vt ordinate fe quafi in acie
moueat,vel curfu ad aliquod fignum contendat, & ibi confi-
ftat,&c. /.xxxii. Aliud genus eft: mouendi, vt aquabiliterpro-
cedant. /.xxxiii. Aliud genus eft, vt ad latus idonee denfen-
tur, & ad caudam, Sic. /. x x x i v. Aliudgenus eft, quando in
caudam denJantur, &c. nam & ad altitudinem (non folum in la-
tus) denfari acies debet. /. x x x v. Aliudgenus eft, vt poft per-
fect am denfationem in latus ,fic denfati ambulent-, decanis &
quintanis in anteriores partes inclinantibus, &fua ipforum capita
fcutis fuis atque equorum colla tegant, haftas teSias fcuto humeris
geft antes: tumq^ procedant ordinate, cum tripudio, id eft mediocri
quodam
144 DE MILITIA EQVESTRI
quodam motu, qui ка.?м dicitur, Sec. jf. x x x v i. Aliud genus
eft,vt incurfione quafiinterdumperfequantur curfores, quos nunc
Proclaftas nominant^ interdum ordinate vt defenfores, quos nunc
Vindices appellamus. jf. xxxvn. Aliud genus,vt retrocedant
paululum,&rurfus conuertantur,Scc. inter exercitandum haflas
habeant fublatas direfie. jf. x x x v 111. Aliudgenus eft, vt ordi-
nate fe in Uuam aut dextram tranfferant. $. x x x i x. .Aliudge-
nus eft, vt in quibus confiftunt locis, in eifdem interdumfe vert ant,
tnterdumflontem aciei commutent. jf. x l i x. Ifta exercitationum
forma fcripto tradenda <Turmarchis tuis funt, reliquify cohortibus
qua feorfim exercentur. $. l. Ipfo aftus fquallorifque tempore,
vtile efl adpatientiam labarum exercere milites: nemo enim feit
quo tempore bellandumerit, aut quid in bello ex vfu futurum fit.
l i. fita exercitatio inftituenda, quafi bellum ipfum gereretur.
Credo, eo quoque conlilio tot equeftres ludos ab Romanis
inftitutos,vt honefto iucundoque in ipeciem exercitio eque-
ftrem militiam quam florentillimam conftruarent. Hine
Latinae ferix, hinc Circenfes, hinc Equiria, alijque equeftres
ludifrequenterdatijdequibusRomaniScriptores. Ac Lati-
nae quidem fenx etli Latinis inuentoribus ortae, Romanis ta-
men funt receptas,audore Halycarnaftaso lib.i v. quas his
Verfibus Maro defcripfit lib. v 11. Aineidos: .
adnte vrbem pueri & primauo flare iuuentus
Exercentur equis3domitdntque in puluere currus:
Aut acres tendunt arcus3 aut lent a lacertis
Spicula contorquent3 curfuque ffiuque laceflunt.
Adi men fe Aprili in lacro Monte notantur Calendario Ro-
mano., Circenfts varia quidem diuer/arum exercitationum
pompa, led equeftri prxeipue decurfione celebrabantur, vt a
Liuiodelcriptos legimus lib. xli v. luuenesquidamRomani,
ludicro Circenfi ad vfum belli verfoy partem humillimam muri
cceperunt-, &c.Necfemel quadrigisjemel defultore miflb, vix
vnius bar a tempus vtrumque curriculum complebat. Inter cetera,
fexageniferme iuuenesjnterdum plures^a par ataribus ludi armati
inducebantur. Ifarutn induHioinparte fimulachrumdecurrentis
exer^
LIBER TERTIVS.	14$
exercitus erat, ex parte elegant ioris exercitij quam militarisar-
tiS) Sic. Sic Suetonius quoque in lulij Didaroris Vita, deful-
torijs equis ados Circenles refert, vt norauimus Lib. 11. Cla-
rius etiam in rebus Diocletiani: Praterfollemnes bigarum qua-
drigarumq^ curfus, pralium etiam duplex} equeflre atque pedejlre,
commifit.
Hine ergo miffus equorum paflim apud Scriptores, quales
centum Claudius Sc Diocletianus ludo vno dedifie, ab eo-
dem prasdicantur. Cuius ritus haud immemor Claudia-
nus, Manlio Theodoro Confuli creato Circenfesinftitutu-
rus,parari equos iubet5Panegyri Manliana:
lllufret Circumfonipes.quicumque fuperbo
Per firepit hinnitu R&tim^ qui fylendida pot ad
Stagna (Tagii madidoq? iubas affergitur auro.
* Equiria quater quotannis celeb rata , fignat Calenda-
rium Romanum, lanuario, Februario, Martio Sc Aprili.
Equiria b inquit Feftus, ludi 3 quos Romulus Marti inflituit
per equorum curfum. Hue {pedant ilia Nafonis 11. Faftorum
extremo:
Ex vero pofitum permanfrt Equiria потещ
Qua Deus in Campo perjficit ipfe fuo.
SC alibi rurfus:
.Altera gramineo ffeftabis Equiria campo>
Qupm Tiberis curuis in latus tvrget aquis. .
tamen eiefld f forte tenebitur vnddt
Ccelius accipiet puluerulentus equos.
Nunc ad reliqua equitum rudimenta. SuperiiintNatar
tio St Ambulatio. Natationis difeenda caujjd Romani Cam-
pumMartium vicinumP'iberidelegerunt. Quarenonfolumpe-
ditesfed equit es, ipfoffe equos vellixas^ ad natandum exercereper-
commodum effyie quid imperitisfum necefitas incumbit, euenia/t3
ait Vegetius lib. 1. cap. x. Morem confirmat Horatius lib. ь
Oda viii.
Cur neque militnris
Inter aquales equitet? Gallica nec lupatis
T	^em-
146 DE MILITIA EQVESTRI
Temperet ora frenis?
fur timet flauum Tiberim tangere? ----
nempe poft exercitium curfus, in Campo Martio, quern al-
luit Tiberis.Iterum lib. 111. Ode v 11.
Quamuis non aliusfleftere equum fciens
AEque confticitur gramme Martio:
Nee quifquam citus aque
Tufco denatat alueo.
Cato fane apud Plutarchum filium fuum docuit non folum
equitare,fed fluminumvorticofanatando tranfinittere. Batauos
equites hac laude donat lunius hiftorise fuse Batauicas cap.v r.
nonpaucisvetuftatisteftibusaduocatis-jin quibus Tacitus,
lulij Agricolas Vita: Batauorum auxiliarium ope, lulius Agri-
cola tentatam ante a,fed inf elicit er, Monam Britannia infulam
indeditionemaccepit,quando non clafte aut nauibus infulam 'in-
grefifed patrionandi vfu, quofe par it er & equos atque arma re'
gut,diffcultatem отпетfuperauere. Hem,inquies,Bataui equi-
tes ! Eculeus Batauoequuseft, & Marty rem vocamus equi-
temBatauum. Nuncquidem ita,led olim infignis eorum
Fama, Fadta etiam nobiliora. Quin Germanorum nomine
indicates a DioneBatauos,vult Iunius,vt Faciat Batauos
natatores. Immifit (qermanos, quibus mos eft etiamper rapidifi-
mosfluuios leui de caujja in armis tranfnatare. Vides Ledor, ait
lunius, hie etiam Germanorum appellatione Batauos a
Dione defignari. Mox fubiungit: Quid verb clarius illis Ta-
citi verbis lib. x x. vbi initia Bataui motus. Erat, incpdt,domi
dele&us eques,pracipuonandi ftudio, arma equofq^ retinens, inte-
gris turmis Rhenum perrumpere. Confirmat hoc ip fam Dion
Nicaeus de vniuerfo Batauorum equitatu. ait enim, Hadria-
num Imperatorem Fummam copiarum gelTifle cur&m, vt di-
ligenter exercerentur ’,ita vt equites Bataui Iftrum feu E)a-
nubium armati tranfnarent. Hunc eumdem fluuium an-
no m. d. xc i v. traiecere Tartari, manu vna tenentes equo-
rum caudas,alteragladios,ait Conzenius nofter lib.x.c.xxxvi.
At is mos exoleuilFe Romanis aliquando videtur, niii Taci-
tus
LIBER TERTIVS. I47
tns fallit. Miles Romanns, ait lib. 11. Hiftor. armis grauis, &
nandipauidns.. (jermanosftuminibusjueTos leuitas armorum &
proceritas corporum fusloUit. Non paucaaliaadferenturexem-
pla equeftris natationis Lib. 1 v.Cap.i.vbi de equitum mune-
re in fluuijstraijciendisfermoinftituetur. Equusalioquige-
nerofiis natura fua
---------ftuuios tentare minaces
Audet, fgj ignoto fefe committere ponto.
De ambulatione Vegetius lib.i.cap.xxvn. ^Diui Augufli3
inquit, atque Hadriani conftitutionibns pr&cauetur 3 vt ter in
menfe tam equites quampedites educantur ambulatum: {hoc enim
verbo hoc exercitijgenus nominant:) & equites diuiftper turmas,
armatiq? [decern millia pafluum\peragebant, ita vt ad equeftrem
meditationem interdumfequerentur, interdum coder ent, & recur-
fu quodam repedarent. Sed de hac infra, vbi de equbrum age-
tur cura. Hase igitur fumma equeftrium exercitationum,
z quas quidem apud Veteres reperio. Vtinam asuo noftro vel
paucas florerent faltem, quas necelfarias bello & pugnas! Sali-
tionis, equitationis, lanceariae decurfionis feu Troiasvefti-
gia adhuc pauca fuperfunt apud Nobilitatem-,at cetera eque-
ftris militias rudimenta vbinam vigenttfcholas equeftres nul-
las,Hippodidafcali nulli,natatio nulla,ambulatio rara-,armo-
rum ex equis tracftatio, ordinumque ieruandorum exercita-
tiovixvlla. Necnoua hasc querela. Iam Vegetius asuo fuo
deplorabat lib. 11. cap. x x 1 v. Athl&ta, Venator, auriga3prnter
exiguam mercedem, vel certe plebis fauorem3 quotidiand medita^
tione artes fuas aut feruare aut augere confuefcunt. Militem->
(cuius eft manibus JeruandaReftmblica)Jludioftus oportet fcien-
tiam dimicandi, vfumq^ rei ЬеШсл iugibus exercitijs cuftodire, 6cc.
Artificesjceniciab artiftcqs non recedunt pro laudevulgi. Miles
facramentoleidus3ab exercitijs armorum3vel nouellus, veliam->
vetuftus, cejfare non debet, cuipugnandum eft pro Jalute propria
libertate communi. Recentiores, qui de reequeftriftripfe-
re, vt fplendorem militias veterem aliquatenus reuocarent,
nonnullaabantiquis ad militiam noftram vtiliter fane tra-
T x duxe-
148 DE MILITIA EQJESTRI
duxerey ignari forte (vtpote militias magis quam Anti-
quitatum periti) tarn antiqua prsecepta fua efte 5 atque faci-
le conftabit cuilibet, ea cum ijs, quae hoc Capite a nobis lune
allata, components Depromam ftri&im necelfaria eorum
prascepta,vt hanc quoque vtilitatemadmifceam voluptate
Lebloris.
Ad infeendendum cum armis equum, Flaminius aCru-
ce lib.i. praecipit Lanceario, vt fihiftra habenas iubamque
tenens,dextra lanceam, finiftrum pedem imponat ftapias,
dextrum^ue ephippio traijeiat. Cui geminum fere monitum
fupraallatum ex Xenophonte.
Arcabufarioafcendenti Sc defilienti, vt fufpenfam e tor-
que fiftulam tantilperimponat humero dextro,ne,dum ea
longius dependet fiib ala dextra , dextrum confcendentis
defcendehtifve crusimpediat.
Intercapedines equitum inter fe, Joannes lacobus Wal-
haufius lib.n.admetitur varijs modis,laxando aciem,aut
conftipando. Laxatur, ait, interuallo quadruplici. Primum
eft quatuor paftuum, fecundum eft 06I0, tertium eft duode-
cim, quartum eft fedecim' pafftium in omnem partem.
Conftipatur verb acies tribus modis: femel, comprimendo
fimul luga Sc Verfus-, iterum,denfando luga fola, diducendo
Verfus-,tertiupi,iungendo Verfiis fblos,SC laxando luga.Ad-
fpice,fi£orte haeres*

ISO . DE MILITIA EQVESTRI
Veteres,quod (ciam, equiti Ipatium non definierunt,;nifi
quod -zElianus lib. de Aciebus infinuet efle deberelongitu-
dinem equi ipfius.ait enim, ideb equeflres aciesillasquadratas
ejje optima^ quaduplicem numerumhahentin longum, &jimpli-
cem in altum. Verbi gratia, equos otto in longum, quatuor in al-
turn. Etenim longitude equi a capite ad caudamy refyetiufua lati-
tudinisplus fjatij in altum tenet', plurejij equiper luga ordinan-
tur quam per Verf us eiuldem magnitudinis. A (pice:
Hie ob longitudinem quaterni tantum equi ordinantur in
altum,a fronte ad tergum Verfu quolibet, tamen odoni funt
in fingulis lugis ob latitudinem minorem.Sic acies,quoad fi-
guram, quadrata eft,etfi numerus lugi duplex fit pra: nume-
ro Verfiis.
Monet prasterea Walhaufius, docendum efie equitem,
qui inter eundum aut currendum e VerfiifaciatIugum,Sc
contra e lugo Verfiim ,qu£ (e euoluere debeat in dextram aut
lasuam.Quae prselcripta iam attulimus ex -/Eliano.
Flaminius a Cruce frequenter inculcatordinum ob/erua-
tionem,
LIBER TER TLV S. I$I
tionem, cum in progrefiii turn in curlu, fed maxime in iplb
conflidu,quibus conftanter leruatis, vidoriam j turbatis,cer-
tiflimum auguratur exitium, eoque hasc equiti tradit rudi-
menta lib. i. cap. vi.
i.	Eques omnia claflici figna diftindeinternorit,ijfque
exauditis, quam celerrime exequatur imperia, feu equi fter-
nendi,feu conlcendendi,{eu ad principia decurrendi,feu pro-
grediendij caueatque efle poftremus. Ita jElianus quoque de
Acieb. dfluefaciend& font coputampedejlres quam eque fires,
partim voce partim [ignis <vt rem apteac opportune, quam quif-
que exigit ^jfus^pofint expedire.
11.	Vt eques ea parendi celeritate afluelcat, aitLudouicus
Melzus, Prasfedi nonnu mquam, dato exeundi ligno, fiibitb
cum Vexillifero inter primos ad principia adfint,ftatione-
cpe euedi, muldent indiligentes Sc teftudineos moratores.
Id Vegetius fuggeflit lib. in. cap.ix. Duxfcpius tentabit3
quemadmodum ad [gnorum indicia , ad pr&cepta <vel nutum
fuum9diligenter obtemperent,
111.	Prasfedi nouitiarum turmarum, ait Flaminius, fin-
guli turmam fuam in quaternas decurias leu Iquadras diui-
dant. Decurias cuiqueDecurionem Sc Subdecurionem pras-
ponant (hos Cauos feu Caporales, eorum^ue Vicarios ap-
pellamus.) Decurio ScSubdecurio quilibetfuorum equitum
nomina catalog© infcripta habeant, eofque nolcant. Paria
Xenophon in Hipparcho, jElianus de Inftruend. aciebus
adferunt, vbi de Decurione,Subdecurione, Sc Quincurione,
SC Condecuriatione.
i v. Dum ad principia Tub vexillum conueniendum erit,
Decurioquilibet a tabernaculoPrasfedi,velOptionis,tur-
mulam fuam prascedatj Subdecurio fequaturj vijfcpie angu-
dis decuria incedatextenfa in Verlum 5 itinere lato,expanla
in luga tria quaternave, pro numero equitantium. Eumdem
incedendi ordinem latis anguftifipe itineribus Xenophon
prasfcribit Hipparcho.
v.	Dum le decurias iungunt leu condecuriant, prima SC
lecun-
I$a DE. MILITIA EQVESTRI
fecunda per luga Verfufque inuicem lubiundtae occupant
dextram-,tertia Sc quarta,item fubiumftas inuicem, beuamte-
neant;Prasfe<ftus,Prasftesefto-,VexiIlifer,Subftes.Decuriones
quaterni Vexillifero bine indebini funto Adftitesj Subdecu-
riones quaterni limto Tergidudtores leu Praeceptum
id ex ЛШапо fumptum Jibello de Aciebus, vbi docet quid
fir Euolutio & Duplicatio.
vi.	Si Prasfe&us turmamin duasdiuidiiubeat, ipfe reten-
tis primo 6c fecundo Decurionibus, ac Vexillifero, duas dex-
teras decurias ducef.eius Optio duas liniftras^comitantibus
item Decurionibus tercio Sc quarto.
vii.	luga lingula Quiralfariorum VValhaulius in vijs
iubet elfe non latiora equitibus quinis, in campo denis. Lan-
ceariorum luga per vias,equitum quaternum, per campos
oftonum.
Hie ordo Flaminij fane Iplendorem mihi habere videtur,
Sc inlignes prxterea vtilitates.Splendorem qu idem, cum tur-
ma tota initio diuila, concurrens lubitb, non tumultuarie ta-
men,tanto ordine celeritateque coalelcit,iterumquele didu-
cit vel nutu vnicoPrasfecbjlialiquantum alfueuerit eques.
Vtilitates-,quia nullo turmx ordine perturbato,decuria quas-
Jibet cum Decurione,Subdecurione,certif^ue equitibusluis,
ftatim ad Prasfeth imperium educi, dimitticpie quaquaver-
fus poteft: 11 verb in hoftem, (quacumque is parte earn alTul-
tabit, feu fronte, leu tergo) decuria inftar Amphilibam^
yfiimquecaput leu Ducem habeqplane vt limul, duabus ex
partibus,hoftem luftinere pofllt-, partim verfa cum Decurio-
ne in frontem, partim in tergum cum Subdecurione. Atque
hiEcturmasinftitutio lane expeditillima, a Xenophonte in
Hipparcho delcripta eft, ne quis exiftimet elfe rem nouam.
Vt.clandestine, inquit,imperandi ratione educatur equitatus^
‘utile er it Decuriones conSlitui, & cum Decurionibus Quincurio-
nes^t quampaucifiimisenuntientfinguli^ vt frontem efficient
lergiorem fine tumult и & confufione ipfi Quincuriones^qui eb
altitudine in longitudinem ordines porro e^ant^poSlulente idocca-
LIBER TERT1VS.
153
fione. Redeo adrecentiorem armorum tra&ationem. Flami-
niuslib.i.cap.vn. optat equites omnes prius inter Arcabu-
(arios mererc, quam in- Quira/Iarios aut Lancearios adlcri-
bantur. Earn nempe prim drum rudimentorum quafi Icho-
lam quamdam efie arbitratur. Atque id lane iam a Vegetio
monitum oftendimus, qui militesfcribitolimper Dariasfcho-
las promotes. lufta Flaminij contenrio videtur,ne citiusex
Arcabufarijs eques tranfcribatur, quam artis eius lit pcritusj
perinde, vt qui litteras difcunt, non nifipoft rudimenta ad
altiores dilciplinas admittuntur. Arcabularium ergo vult de
pedibus primum inftrui iaculandi arte j deinde ex equo,vt
certius feriat; fiibinde etiam in iplb curfu, ne a flamma vul-
tum nietu auertat. Doceri deinde fiftulam nitro implere in
curlu, iplbque receptu. Cuius reifi temples nonfuppetat, inquit
VValhaufius lib. 11. cap. m.gladio&fclopofe defended fcietq?
auerfo equojpfe aduerfusglande hofiempeterejnftar Parthi hip-,
potoxota. Quiralfarium ijfdem propelegibusinftruitVVal-
haufius lib. 1 i.cap. 1 \McpicprAcipueafiuefaciendumge§latione
armorum, Dtpotegrauium: monendum Derb, Dt fuccuflatione in
hottem ea<t, nificurfu forte infequaturfugientem. tantiUo autem
interuallofclopum explodendumgvtfiamma fumufue hoffempro-
pinquum lambat. Munus eius fere efie in hofte fuflentando ma-
gis quam afiultundo, nificum totd fimul incurratturma, quando
nempe iam acieshoftilisfueritperturbata-, quo tempore gladijs co-
minus depugnabunh Lancearios VValhaufius lib. 1 i.cap. i.iu-
bttobtinere^pofiintfnifirum hoftislatus,quo indefacilius eques
equufifefterni pofiint. Docet deinde, tres aduerfarq partes lanced
petipofiefummam,mediamdmam. Equipectus aut latus fodien^
dum efie,fi equesfueritcataphraftus-, equit is latus pettufivefifue-
ritinermis. Lanceasgeri poffe eretlas, aut (adfallendum hoffemS)
procliues. Inclinationem fieri Del divetfam a dextro capitis equini,
Del tranfuerfariam fupra equi caput, iuxtaaurem finiflram-».
SclopogladioDenonDtendumynifi lancea fit fratla, aut IfuscA-
fufuefit equus. Tunc tutifiimumfuerit (clopotraijcere equi hofti-
liscaput,autceruicem,aut armum^gladio ho/lem 'ipfum. Addit
V Flami-
IJ4 DE MILITIA EQVESTRI
Flaminius lib.i.cap.xx i v.ex reej]e,vt Lanceariusin hoftemda-'
turns imprefiohem;fniftrumfiapialorum habeat dextro, breuius-,
cum, vt in ho^lemfortius incurfet ip fa corporis prochnatione^ turn
netful ipfius repe'rcufu in finiftram attus, decida^^phippij^ cin^
galasfangat.Summam verb vittoria ftem in eo ponitfiprius in
hostiles turmas Lance ar ij incurrant, quam hoftiliincurfuipfipr&-
uertantur. Cum enim lance arum.vis omnis ipfo procurfionis im-
petu imprimatur^ hoJlis 'anteuertO't Lancearij curfum fiatint
omnis interit lancearum vfus,ob propinquitutem. Qaodficue-
niad, turn in longafe luga duplicate expandent, aut in orbem du-
plicemconuoluent,fclopifty tuebuntur* Mufquetariorum (quos
Drageons V Valhaufius appellat) eadem fere rudimenta jiuiit
quae peditum, cum non nifidepedibuspugnent. Eorum ve-
rb, quos Flaminius Mufquetariosfranquos vocat, vix alia eft
di/ciplinaatque Arcabu(ariorqm,ni(icum defiliunt ad pe-
des. Turn enim(vti Dragoniorum)fingularis eorum ars ver-
{atur in dimittendis colligandiftpie equis,ne quid abfentibus
redoribus turbent. Defcripfit earn accuratilfimis prxceptis
Flaminius lib. i. cap. x xi i.
к Equites finguli hipppdeftnata leu habenasalteras babe-
bunt conuolutas, fufpenfafque e Freni equini iiniftra parte,
Decuriones Subdecurionefque finguli habebunt habenas
duplices,ex vtraque parte vnas.
n.Singularum decuriarum equi lugo vnoduobufve in-
uicem fubiun&is pro numero colligabuntur. Interpono
quodprudenter adfert Leo Imper.Taft.cap.ix. J.xlviii.
Equitum (vbi defcenderint) equos,f pedites vicini fint, longe ab
i!lisfepara:ne,f ex aciead equos recurratur,perturbatiofat.
LIBER T E R T I V S. 1$;
111. Vt ordine equi ftent, Prxfedus &: Optio equos fiios
feruulis cuftodiendosdabunt. Decurio primus cum decuria
fua euehatur pafllbus ante turmam vicenis,Iuga<jue decurice
fuse omnia explicabit in lugum vnum^ibique cum exftende-
rint, eques quiliber, celerrime habenis e finiftra freni fui ex-
plicatis,reuinqet frenum Adftitisfuidextri. quod idem fa-
cient decuriae lingulas.
1 v. Decurionum Subdecurionumcpie equi, latera lugo-
rum hinc inde claudent,eorumque habenas retinebuntequi-
tes cuiufque decurix duojequofque ceteros ftciorum vacuos
cuftodient.
V. Hi equi vacui vedorCs fuos, iam pedites fados, tegenc
a tergo.
vi. Hos equos inter Sc pedeftrem turmam Vexillifer
tutus confiftet.
Huculque de ordine ante pugnam. In conflidu verb ipfo,
vbi tantus animorum vel ardor vel timor, vbi concurfus &
prasftns hoftis^ maxima non foltim arte , led & animi prae-
ftntiaopus eft ad rem benegerendam,ordinef^ueftruan-
dos. Pro quo illud ferib conftanterque tenendum eft,non fo-
lum,iniuflii Ducis,neminem ad pugnam ft mouere pofle-,fed
•etiam, nonnifiaduerfus earn hoftilis exercitus partem tur-
mam ve,quam Dux defignarit(quaefere efle folet oppofitaex
aduerft) decertare debere. Polyb Jib.x.2VA7^ iudicabat(Scb-
pio) turn periculofius turn inutilius equit ibus3quifblutit turma-
rum ordinibus diferimen pr&lij experiri fuftinerent, Ac turn
etiam temperandum monuit Leo Imper. Tad. cap.xiv.
J. l xx 1. Equitibus pr&cipiesi ne nimis'tmp&tuose ruantin hofies,
neque a pedejlri acie longius recedant^ quamuu hoftesprofligentur.
Qua lege foluendus eft equitum impetus , cum acies iam
perfrada eft, mandat^uefthoftis fugas: tumenim probem,
quod fecifte Fabium Caefar narrat lib. vni. Belli Gallici:
Quantum equorum ^ires ad perfequendun^dextr&q? ad adden-
dum ‘valenttantum eo pralio interfoiunt, Numquamalioqui,
nifi admodum rarbxconcurri collatis fignis/eu acie tota, ftd
V 1 tur-
J56 DE MILITIA EiQJ.ESTRI
turmulisparuisinierramdiuifi^, vt dicetur Libri fequentis
Cap. v.Nam alias certe vnico prxlio, eoque infelici, belluni
vniuerfum facile perficeretur. Hiciammihi de ignauis ali-
-quem acclamantem e turma turbave audio:Ecquis hasc tam
multa,tam minuta faciat? quis retineat? Bona verba,mi
eques. Refpodebo tibi Xenophontis verbis ex Hipparcho:*#
quis aut e eft, qui multum inefte negotij exiftimet,fi ifta rationears
equeftris (it exercenda, is cogitare deb ebit, qui adgymnicos ludos
exercentur,eos multb pluribus & moleftioribus vrgeri mole/lqs,
quam qui fumma diligentia exercent equeftremdifciplinam. jlU
enim fe plurimo cum fudore adgymnafticenexercentynequeftri
autemexercitatione plurima funt plena voluptatis: nam fft quit
optaret volucerfieri, nullum eft ex humanis operibus quodvolatui
wagisfluam equitatusftmile ejfe videatur. Jam verb pot iri vifto-
rid in bello, multb gloriofius eft quaminpugilatu.Poftumne 8c
hoc addere pro arbitrate meo? Paucula vifum iri praecepta,
quaeque nec aduertens faciet, qui qubtidie fefe equitando
exercebit.: Otiofb pauciffima etiam plurima cenlebuntur,
-quia nulla habet per vfum confuetudinemque prompta.
Turn demum dubitans cogitat, qua ratione pugnandum fit.
Cum iam eft pugnandum. Vtcumque fit,repeto Secommen-
doaureum Vegetij didum	Siuelegio9fiue
auxilia fuerint3exerceantur afitdue. Nam quemadmodumbene
-exercitatusmiles pralium cupitjtaformida# indoHus.Sciendumqg
cityinpugnavfumamplius prodefie3quamvires. Additlib. 11 r.
cap. 11JTonio ftudioftus armorum artem docehdus eft exercitus9
quod ei lab oris confu&tudo	in caftrisfanitatem	in confiiJlu
pofit prAftareviJloriam.Viobo ftntentiam Probi Imperatoris;
Militemnondeberecomedereannonam^ratuitam.
/ CA_
LIBER TER T IV Si	157
С A P V T II.
Equus militaris quomodo exercendus.
<
Equorum militarium fchoLe ft) Magifri. Equi poems admonendi	It и de.
Equefaesblanditi^ dogmaspoppy fa its. Xenopbontis artibus WM
curabilia dedocendi funt jneticulofi, immorigeri, tortores, cruciantes3fitc-
cujforesfujfolfafeu cetyitatores. Deinde exercendi faltu &flexu. Equo-
rum exercitatorum exempU. Equi difaibuendi pro ruaria equitum
fonditione. _
/ \ • , ....
No n "equitesfolumjedipfosetiamequosafiduolabore con-
uenit edomari3 ait Vegetius lib. 11. cap. xi v. Artem pri-
mus oftendit Bellerophon, au&ore Plinio, quem arte fua
male perij fle Horatius refert libro i v. Oda x i.
-----Exemplum graue prabet ales
Вegafits3t err enum equitemgrauatut
Bellerophqntem.
Equuscerteetiamlinaturibellicolus lit,arte tamen exerci-
tioque percolendus el^militaris maxime leu bellicus(vt Ve-
teres appellabant) qui equitem in bellum portat. Doflua-
ria iumenta clitellariofcpie caballos ad larcinas ablegojde
ephippiatis illis ac bellatoribus mihi lermo. His (vt olim
equiti) fcholae etiam data: Sc Magiftri.Magiftri, inquam: lie
namque Antiquis didi equorum moderatores.Plato v i i.Le-
gumjWay JitJaaxaAo/. V irgil. 111. G eorg.
-----Blandis gaudere Magiftri
Laudibus. ----------
Aulbnius:
Quadrupedumgenus imfofitis domitare Magiftris.
Scholl erant, hippodromus & campi. hie primum vitia de-
docebantur,deinde docebantur bonos mores. Vitia dico,non
ilia quee emendari exercitatione nequeunt (qualia lenium
Si morbi, aliacjue liiperius enumerata) led vitia incelfus, fal-
tus,flexus,curfus,pauor fubitus rerum' nouarum.Hsec emeh-
dabantur admonitionibus, virtutes laude inferebantur. Ilb-
V 3 machus
I$8 DE MILITIA EQVESTRI
machusapudXenophontem in Oeconomico: Equorum fa-
bolem domitores obfequentem deliniment о aliquo demulcent, re-
luflzmtem verb virgdcompellunt. Ad monition es erant, vmbra
virgae, virga, calcaria, fcutica, ftimulijhabent eniin fimiles la-
bra la&ucas. Et fic equi certe admoneridicebantur,ob(er-
uanteLudouico noftro de la Cerda in GeorgicisMaronia-
nisjac varij de eogenere varie locuti. Statius hb.v i.Thebaid.
de Arione equo generoliflimo:
-----Vrge alios feimulify minl/que^	4
Ille ibit, minus ipfe voles» -
De calcari Plautus Afinaria: Calcari quadrupedem agitabo.
Maro -zEneid. v i.
Seu feumantis equifoderet calcaribus armos.
Siliuslib. vn.
Ferratam cakem. ------------
Virgam alij adhibent.Valer.Max.lib. 11 i Virgam 3quaadre-
gendum equum vfasjmoculum direxit.Lucanus i v.
Ora leui fleftitfrenorum nefcia virga.
Martialislib.ix.	(
Et Majfylwm virga gubernei equum.
Scuticam OuidiusEpiftolaix.
*----ScuticA trernefa&us habenis.
Hxc omnia admonitionum genera Salomon flagclli voca-
bulo abColuit.Flagel/um equojnquit Prouerb. x x v i. ficut Vir-
gilius verberum nomine 111. Georg.
------ Prenfiq^ negabunt
Verbera lenta pati.---------
Sic ergo admonebantur equi:2V^w Dij quidem idcocejfereho-
minibus^alios vt doceant orationem^at equum oratione inferuxerit
nemo. Sin quando ille feefe ex animi tui fententid gefeerit, vicifeim
ei gratificerefen detreSkmtem verb imperio animaduertas^facile
didicerit facerequa debeat, facere ad arbitrium tuumy ait Xe-
nophon de Re equeftri. Opus ergo poena Sclaude. Laus ad-
Jhibebatur yoce & manu. Equi namque non dubie inteUe^um
adhortationis &glori&fatentur, ait Plinius lib. v 111. cap. x l n.
Voce
LIBER T E R T I V S.	IS9
Voce fiuht clogmi & poppyfmi,au(ftore Xenophontc de Re
equeftri. Verbaeius funt: Neque hocignorandum3тготпгоЩаы
(ideft3 quando labris cowpreffis acutior qutdam oris foniss editur)
equos mitigari^vyw verb {qui fonitusfuerit palati &gutturis)
incitari. At fi quis initioequo offer a# gratiora cum clogmo^con-
traria autem cum poppyfmo^ cito ille didicer it incitari poppyfmo>
mitigariverb clogmo.Quamquam & poppyfmum proplaulii
manusjleupalpo3vt Plautus loquitur,plures accepere,ait Tur-
nebus lib. i v. Aduerf. cap. x v. Palpo percut ere apud Plautum3
eft blando manusplaufu^ff velutpoppy/mo tangere.de quo Ma*
roGeorg.ni.
--------------Blandis gaudere Magiftri
Laudibus3 & fonitum plaufa ceruicis dmare*
Certe ad aftentationem luuenalis retulit Sat* v i.
. -----Frontemfy manurnc^
Prabebit vati crebrum poppyfma roganti.
Et Plinius quemdam equi mulcatorem poppyzonta appel-
lat lib. 111. cap. x. Crebra eft de hoc plaufu equino apud
Poetas mentio.Virgil.lib.xii. Aineid.
Circumfiant properi aurig^manibufy laceffunt
P eft or a plaufa cauis, —:—
Silius lib. iv.
Pum ftimulans grato plaufa ceruicis honore^
Cornipedem aUoquitur. -—~
Prudentius Hymno 11. Perifteph.
---------Blandsve manu palpata Magifiri,
Imperium^ equitis ante ffubafta pati.
His enimblanditijs equorum animi ad capiendasbelli artes
adducuntur,nec re alia magis
Fingit equum tenerd docilem ceruice Magifter
Ire viam^ qua monftra^ eques.---
Nobilisenimequus,ait Cobares apud Curtium lib.vn.*pztf-
brdquoque virga regitur. Ordinem huius difciplinas placet a
Marone audire. Is ita de equorum inftitutione lib.in.Georg.
Sin ad bella magis ftudiumjurmap^ feroces3
Pri-
160 DE MILITIA EQVESTRI
.: • Primus equi labor eft^animos atque arma videre
• Bedantumfiduof^ pan. —
Atque hoc iam primo depulfus ab vbere matris
. .. Audtat. <.. —
> At, tribus exaffis^bi quarta accefferit atas^
Car pere moxgyrum incipiat^gradibufq^fonare
• <•	£ompofitis, finite tque alterna volumina crurum^
Sltque labor anti fimilis.
Sane ita educatio inftituehda eft. Ndm vt pueris necejfario
adiungitur pudor gj* laudis fludium^ita equis addendum calcar
frenum y tit Lycon Troadenfis apud La’ertium. Quam-
quam nolim hac equirem diftineri, dum equi nondum e
pullis in adoleicentiam euaiere. Domitoris id munus eft.
Nam longefatius eft ^tit Xenophon lib. de Reequeftri,/m/0
iam equitandi fefe exerceret quam occupari in pullis domandis.
Quareequestrade/pudum fuum domitori,fic tamen,vt nonfe-
cus acfifilium Magiftro erudiendum traderet^pr&fcribat quomo-
doinftrudumreddtvelit. Atpofthanc quad infantiam,eques
ip£e equum fuum bello fbrmabit amplius, eodem etiam or-
dineexercitationis.Primumdemetequo timoresomnes vfu
atque confaetudine. Pauidumenim ad omnia animal equusy vt
Currius lib. v i h. &S Xenophon lib.de Re equeftri:R^^z^
omnia in equoperturbationesefficiunt. quod de inexercitato at-
que inlueto plus nimio verum efle,Statius lib. x. oftendit.
-----Patulas faltu tranfmittere fojfas
Horror equist harent trepidi, atque immane pauentes
Abruptum mirantur equi.—•—
Quin vel re minima terreri, Horatius infinuat libro nr.
Oda xxvn.
Kumpat & ferpens iter inftituturn>
Si per obliquum fimilis fagitta
. ^Terruit mannos. ——	'
Imb Herodotus lib. vu., Qanis inter equipedes intercurfu
equum improvise deterritum ,	eredum. in pedes excufiiflcj
Pharnucem narrat^ vt nihil miri fit, ficpauefados Hippolyti
equos,
LIBER TERTIVS. - l6l
equos, apud^^ragoedum, horribili monftri alpedu:
^Tumvero pauidd fonipedes mente exciti
Jmperia foluuntflety lufkmtur iugo
Eripere.----------
Cum igitur in bHlis&gladiorumfulgor, & tormentorurn
fulmina ac fragor, cadaue^'um humanorum afpedus,vel
conftantiflimos viros perterrefacerepofiint,curandum ferib,
ne equi tantarum rerum infolentia perturbentur. Id Darnis
apud Philoftratum lib. 11. fuafit, fuo illo seuo, quo tamen
quietapr^lia,necfulmen vllum igneum-,fedfblusgladiorum'
galearumque nitor emicabat. Equum-, ait, afluefacere oportet3
ne clypei fonit um3autfulgentisgalea fidendorem3ne'vepugnantium
clamoremperhorreflco/tfh&c enim omnia equeftri fapientia conue-
niunt. Profe&b igitur nunc longe conueniuntmagis,cum
horrenda ilia tonitrua fulminaque aenearum machinarum,
cum minorum fiftularum propinquiignes fonitufque fimul
mugiunt ac lucent. Quare non reijciam Perlarum confi-
lium, qui, tefte JEliano Hift.lib.xvi.cap.x v. Armatacada-
uerum fimulacra foenopaleateffdrta equisfubqciebant3vtcflo-
rum in hello conflettum ferro confuefcerent3ne rerum terribihum
m&tu afletti3ad rem militarem inutiles eflent. Sane,ni vfu aflue-
rint equi,fuadeam eos omitti cum Xenophonte de Re eque-
ftri: qui enimformidoloflfunt3 non flnunt a fe malum darihojli-
bus^quin equitem fapefluflrati3 in maxim as conijciunt difficult^
Zw.En exemplum a Liuio lib. x. Efledis carrtfquefuperjians ar~
matus hoftiSi ingenti fonitи equorum rotarumque aduenit, & in-
flolitus eius tumultue.Eomanorumequos conterruit. Ita vittorem
equitatum ‘velut lymphaticus pauor difiipauit. At opportune
Xenophon libello de Re.equeftri moner,non ira,non vi,non
flagris metum hunc dedoceri, fed blanditijs potius ac mora.
Equusb inquit,/7, quid forte malifuflicatus^accederealiquopiam
nolet3demonfrandum illi, quod ea^qua auerfaturflugiendanon
flinty hoc quidem equo animofo: fin erit timidtor3 illud ipfum3 quod
ei horribile. 'videbitur3 contrelkibimus3 leniter eodem ipfum ad-
ducemw., fl^ui verb verberibus adigunt3plus timoris incutiunt
X	equis.
162, DE MILITIA EQVESTRI
equis. Ъ1ат quia turn male mulEkinturyhuiusetum^M fiffi-
cione fua refugiunt yCauffam ejfe fufticantur. & poft pauca: Si
quidforte perculerit equum, oftendere oportebaty placandoy nonf&-
uiendoyterribilenonefe. Tenuiflevidetur id praeceptum Ale-
xander in domando Bucephalo,quern (vt Plutarchusin eius
Vita) animaduertensperturbariaftefiu vmbr&y qua tremens &
agitata ei appropinquabaty freno correptum aduerfus folem obuer-
tit. Deindeycum paululum palpaffe# 3manuque leniterduUd demul-
fiffefryVt ird repletumvidityfenfim able Eld chlamyde in eum fe
extulity tutdque confedit-y leuiterque habend frenum addacens, abf~
que iffiu vllo aut conuulfione compefcuit. Vt minas eum pofuijfesy
& iamcurfuscupidiiute aftuare fenfity laxatd habend,currentem
after a voce & pedum pulfuinfiigauit. Cumyquiaderantyanxij
primum tacitique ftelkiffenty poftquam exultant gaudiofdluus
retroalio equo fedqtyomnium acclamationsfublatafPhilippus ргл
Utitid etiam illacrymaffe narratur3caputquefilij(cum equo defcen-
differ) ofculatus dixijfe: О filiy Regnum tibi par quare-y Macedonia
iam tfnoncapit. Porrb alia periculofa,quoque bello vitia de-
tegit ibidem Xenophon, quae carptimcolligam, vt equis exi-
mantur. i. Suntyqui recufant cum equite abalijs equis digredi.
11. Reperiuntur3qui de mala educations 3 ex equitationibus recur-
runt ad domefticosreceffus. 111. Qui extimulati non ob tempe-
rant. Equus autem immorigerus non foluminutiliseftyfedf&pe-
numero proditorisvicem obtin&t. i v. DetreElationes frenat ionum
con fcenftonumу & ft qua alia renuat equusу poft defatigatio-
nem meliuscomperiunlur.v. Duri oris equosprodit mutatffubitb
equitatio:nam plerique noluntexcurrere, nifiitaflexus eueniutyVt
improbior maxilla domum & adreditum conuertatur. In vitiofis
quoque-Nonio cenfenturequitar/<TO,quos Plautus crucian-
tes3 Lucillius fuccuffatores & fuccujfarios appellat. Alia ,quse
praeterea a Scriptoribus notantur vitia,huiufmodifunt, vt
omnind emendari non queant, de quibus iam lupra Lib. 11.
Cap. i. Quam optandum ergo, eifent equi omnes, qualis ille
Deuxippi equus,qui,audore Suida in voce	itninftitu-
tuseratyVt fine habenis ocyfiime ferretury^iUopedetentinu
proce~
LIBER TERTIVS.	I63
precedent e placidifime ftarei^ declinante vtcircuiret, atque in
gyrum dueeret, agillime conuerteretur. Aut, fi is pro militari
tranquilliorj quanto meliorille Mezentij Rhoebus jEneid.x.
---------------------Hoc decus illi,
Hoc folamen erat\ belli* hoc victor abibat
Omnibus.-------——
An non hunc talem ficaflari lubeatcum Marone:
Rhcebe diu (res fi qua diu mortalibus vUa eft)
Viximus: aut hodie----—
Utt or eris mecum^ aut (aperit ft nulla viam vis)
Occumbes pariter: neque enim,fortifiime, credo
lufia aliena pati,& dominos dignabere Teucros?
Danda igitur opera (monet Hipparchum Xenophon) vt
commodos & faciles habeamus equos3cum contumaces hoftibus
magis^quamnoftrisfintauxilio. Quamquam Germanisolim
nullameius rei fuifie curam, Tacitus de horum moribusre-
ferr. Equijnquii^non forma, non velocitate conft>icui*,fed nec va-
riaregyros in marem noftrum docent ur; in rettum^ aut vnoflexu
dextros agunt, ita coniuntto orbe, vt nemo posterior fit. Et Gelar
vfudidicit, inidoneosbelloGermanorum elte equos. Dele
leribit lib. vu. В ell. Gall. Trans Rhenum in (fermaniammittit
ad eos ciuitates,quas fuperioribus annis pacauerat,equitefq! ab
his accerfit, & leuis armatur&pedites. Eorum aduentu, quod mi-
nus idoneis equis vtebantur, a Tribunis militum, reliquifquejed
equitibus Romanis atque Euocat is,equosfumit,(jermanijque
diftribuit. Dpceri tamen ad ftatum dum defiliunt equites, afi-
fuefierique laboribus, leribit lib. 1 v. eiufilem Belli: Jumentis
(fermani import atis non vtuntur^fed quafunt apud eos nata pra-
ua atque deformia,hac quotidiand exercitatione,fummi vt fint
laboris, efficiunt. Equeftr'ibus pr&lqs finpe ex equis defiliunt, equof-
veftigio afiuefaciunt, Credibile,id facile
doceriequos, quibus nihil ingenij ad meliores artes. Stare
enim &laborare,vel mulidocentur. At verum eft,turn Ger-
manos quoque equitatu non valuifie^vt ibidem Tacituspro-
dit: Plus penes peditem roboris3eoque mixtipr&liantur. Quibus
X 2.	igitur
que eodem permanere
1б4 DE MILITIA EQVESTR-I
igitur equitatus. cordieft, cure ijs fit & equorum cultus, vt
idoneos habeant ad omnes belli vfiis, Tales certe exercita-
tione redduntur. Qualis verb exercitatio elfe debeat, Xeno-
phontis verbis prefcribam ex libelloReiequeftris. (prece-
dent! enim Capite non equi, fed equitis inftitutionem fcri-
pfi.) Faciendum l\nc^it,periculum omniumqua in Mo obijci con- '
fueuerunt',qua funtfojjam tranfilire,fuperare vallum, in collem
erumpere,de colie defilire. Iterum poll multa: Obfcurum noneff,
in pr&lijs quoque fiexus vfurpari,cum infequendihofiemjumfe
recipiendi gratia. lam^ero pofieaquamfatis efie exercitij videbi-
tur, profuerit tumpofl quietem repente incitare equum, aliquando
auerfum ab alqs equis, aliquando ad eosverfum-, it em^deceleri-
tate fiatim remittere3nec non confiftere eumpati,& moxfletfere
atque. incitare: non enim dubium, quin venturum tempus fit3 quo
ambobus Ulis opus fuerit. Plane ita ad voluntatem equitis fin-
gendus equus eft,vt nihil vmquam faciat voluntatis file, leu
fefiiis feu recensj led perinde cum eo conle'ntiat, ac fi in equi-
tem fuum verfus5vnus eifetHippocentaurus. Ita Chrylantas
lib.Pedie, Cyri apud Xenophontem:£tfaw;W4WwZiW
maximeamo Hippocentauros,fifuerunt-,quippe qui & hominis
vterentur prudentia, manuumq^artificio equi haberent 'ueloci-
tatemac vires, &cc. Itaqueetiam ipfefifiameques^ mecumfane
habebo Imc omnia,At ego ftequitaredidicero3cum in equofue-
vo, agamfciUcet qua Hippocentdurifunt-, cum ex equo defcendero,
ccenabo,^ induar,	me quiettdabo, quemadmodum alij ho-
mines. G^uare quid aliudfuturusfum3 quam diuifus Centaurus,
acrurfumcompofitus? Alioqui nihil expedandum ab indo-
mito immorigeroque,nifi
Pt ferat in prseeps dominum oblufiantia fiufira
Frena retentantem durior oris equus?
Ea re prudenter magnus ille Sfortia precepit Francifco filio,
nevmquamindomiti oris equo ^teretur,doBus periculo fuo3 ait
Iouius::W^W4te namquefe ab equo {cui, ob oris contumaciam,
^Draeoni nomen) in fqfam aliquandopracipitatum, necquidquam
retinentem fiena, cum ^raccianus hofiis ex infidijs fibi immirie-
ret.
LIBER TERTIVS.	l6j
ret. ergo naffius eft equum omninoimperitumfaltuum^ ait
loco dido Xenophon, is vacuum ilium, prehenfo loro du^orio,
tranfgrefius priorfojfam, attrahito adfaltandum. fifuod illefire-
nitatur3a ter go aliquis flagrum aut virgam fummis viribus in-
cut iat 5 it a tranfiliet non folum iUudftatium, fed longius etiawLi
quam debuiflet^ & in poflerum non exfielkibit verberafed vbi
fenferit modapone accedere aliquem, fionte faliet. Poftquam va-
cuum ajfuefeceris^agitabis etiam. infeenfum^ primum equidem_>'
trans minores foflas^ mox etiam latiores. In conatu autem faliendi
fubdes.calcaria. Vfum (num habet fubinde,vt faltu infigni
opus lit,aut hoftis certe in te inftliat. Narrauit mihi Comes
Henricus Bergius, machinarum caftrenfium Prasfedus,
Equitum Pro-Magifter,cum aliquando vim magnam ho-
ftiumipfeminore equitum numero diu fuftentaflet,fbflam
pedum vicenum equeftri fe faltu tranfmififfe, neque aliter
fuiffe euaiurum. Referam quod ipfe vidi, Sc videns prope il-
lacrymatus fum. Inter Crutznacum Sc Alzxum (oppidain-
ferioris Palatinatus)dimidio aCrutznaco lapide,lapides duo
in agro defoffi, eminent altitudine pedum fere trium, dittan-
ies inuicem interuallo pedum x x v 1. In his incifa imago equi
falientis,adfcriptufque dies,quo Fridericus 11. Comes quon-
dam Palatinus, tantum fpatij equesvnico tranfuolaric faltu.
Hos lapides cum viderem , tacitus mecum ingemui, Sc
Heu, inquam, Magne quondam Princeps,quam infaufto
faltu e PalatinatuinBohemiam,eBohemia in exilium de-
(iluifti! Sed alter,quem iamproducam,non patriam modc^ar
vitam etiam equeftri faltu amiiit. Vetus monimentum in
Cattro Ambroif prope Oenipontum teftatur 5 equum ab
ephebo nobili fubditis calcaribus admifTum,vt foftam xx.pe-
des lo.ngam traniiliret. Tranfilijt led eques Sc equus fubita
Sc vnapamemorte conciderunt. Id equi exuuias Sc ephebi
veftes hodie^ue loquuntur,ait Hippol.Guarinoniuslib.vi.
SC ex eo leremias Drexelius Prodromo -zEternitatis, lib. 1.
cap. 1. jf. xx.Denique monetXenophon in l^ipparcho,vc
celerivtanturincitatione equitesper omne locorum genus, ne loci
X 3 nem-
166 DE MILITIA E QJES TRI
nempe vlliusdifticultatem decrement equi.. Etenim hoftes., in-
c^it^alias in alijscon(iftunt locis. Has ob res credo prascipue in-
ftitutam equeftrem illam ambulationem ter in men(em,de
qua ex Vegetio lupra.addit enim ad calcem cap. x x v 11.lib.i.
nbnfolum in campis, verum etiam in cliuofts & arduis locis, {ft
afcenderetfdefcenderevtramqueaciem (equitum &peditum)
coattamfuifte. Certe vel aduerfus morbos falubris ea ambula-
tiofuerit; nam equorum prater confuetudinem otiantium pedes
vitium contrahunt	Plutarcho lib. v. Conuiual.cap.i v.
Vtablbluam, Militia hac noftra di (crimen faciendum equo-
rum eft-,intereftenim, quiscui equiticonueniat autnecefia-
rius lit equus. Lancearius (cuius vis tota in celeritate curfus
eft)omnino prseftanti atque exculto eget equo,qui nempe ar-
tem vniuerfam teneat, inceflus, faltus, curfus, flexus: яаЛягл-
id vocat Plutarchus, Pollux /тгагао-ш mAor^rotundum
curium,quod vulgb^Zap dicimus.Hiequi,qubd magnis im-
pendijsinftruantur, quod rari reperiantur, feccre quoque vt
raras efient paucaeque lancearum turmae, quod notat VVal-
haufius. QuiralTarioluflicitequus quilibet robuftus,modb
morigerus fit. Nam autgradatim incedit, aut fucculfatim-
non currit,nifi cum hoftemfugientem perfequitur. Arcabu-
larij & Mulquetarij Franquicelerioribus vtuntur, etiamfi ad
exiguam elegantiam do6his, modb oblequentes fint. Drago-
narijs equitibus doftuarij larcinarijque caballi ad iter lat
Hint, cum pedites ipfi pugnent. An probanda fit Gothorum
cautio,Olaus arbitretur. Is fcribit lib. v in. cap. x i. (jothorum
morem efte, vt iunioribus equitibus equi feniores dentur, iuniores
fenibus, Quadecaulla? Neiuuenes,inquit,equis generofibri-
bus plus nimio exultent atque lafciuiant, fenes ne vetulis in-
dormiant. Ego mauelim neque fenes equos efte, neque vetu-
los equites efte,neque iuuenes lafciuosefie-ficcertius cautum
erit.RedcaPoetamonitum: '
Solue fenefcentem maturus equum, -1—
1
CA-
LIBER T E R T I V S.	I67
С A P V T I I I.
Equit i quanta equi fui habenda сига.
Equinegle$i,amorem exuunt.Xenophontis de equorum curd pracept a. Rebus
ойопй omnis fere equorum сига continetur. Ducum quorumdam in equos
laudata сига,quorumdam infanus amor. Vidua Romana equospublicos cu-
rant.Triarq in caflris equiti, equorumquefaluti excubant. Equus vincula
folutus quantas dederit turbos, (f alceis amiffis equus Sfortiampropeper-
dit. Non facile militaris equus alteri commodandus. Salubre,nofleequejlri-
bus mor bis remediated vitanda incantationes,	fuperfitiofa aEperfones.
<tAdCalitum орет pro equorum falute decurrendum. Quid equiti medea-
tur ex equitatione adufto.
Li в y e s neque pabulum equisfuis offer unt,neque,cum labora-
uerint,ftrigili perfticant, neque cubiliafubfternunt, nec vngu-
las expurgant',nam equi eorum apti funt,patienteffy ad отпета
dominorumnegligentiamperferendam,Mt ^Elianus. Singulars
gratia, quas Libyco cado contigic, qualem nempe c iegriiori-
bus equites multi optarent, quibus Horatianum illud placet,
----------------Equus vt me ported3alat Rex.
qui CenlbrijVt Gellius refert,re(pondere audeant: Ego me, art
equum meum Statius [eruus meus curat. Homines ceniura
digni! Sed alibi profe&b nec tarn fobrij nec tarn obiequentes
equi nalcuntur,atque in Libya. Noftrates elfe,bibere, Sc
quieicere volunt, poftquam a labore redeunt; aut opus ieiuni
& fefli recuient. Id Plutarchus libello de Fraternacharitate
monuit.Equus,wt,fuapteffontehowinisamanseffort nifffo^
ueatu^eiq^profficiatur^exuitcharitatem. Equus ergo curandus
iedulb. Quibus,inquies,rebus? Stabulo,pabulo,potu,ftrigila-
tione,Iauatione,Iigatione,calceatione, medicatione, & quier
te. t)e ftabulopabuloque Xenophon lib. Rei equeft. Stabu~
lum adificatum habere expedit, vbi quam frequentiffime ob oculos
domini equus verfetur. Ip fluffs equi veluti concldue ita conErui
optimum, vt non magis pabulum de prffepi,quam cibus domirii
de penu,fubduci furto poflit. flfui quidem in hoc negligens eft, is ft
168 DE MILITIA E.QVESTRI
ipfum, vt ego opinor, negligit. Manifeftum enim eft, in periculis
equum corpus domini accipere tamquam depofitum. Id confilij
probafie vifus Perfa ille, qui apud Ariftotelem lib. i. Oecon.
cap. vi. interrogatus,^^ resprAcipuefaginaret equum-,reCpon-
dit: Oculus domini. Certe: nam fi equi omnes ieque laperent
atque elephas ille apud’Athena:iim,qui herd fuo prodebat
pabuli £uifubledtorem, minoreorum curahaberipofiet. Sed
non ita cata func animalia-, nec loquaces equi omnes, vt Ho-
mericusille Xantus, quem luno vocalem reddidi t Iliad, x i x.
De potu Leo Imper.Tadt.cap.v 11. $. x x v. Hiftatene equum
ad crebro bibendum afluefacias, qua de caufa minus vtileefiad
flumen cajlr a ponere. De ftrigilatione infigne Acireliani Impe-
ratoris praeceptum eft: Eques ipfe equum fuum perfricet. Sed
longe admirabilius A teas Scy tharum Regis exemplum,
quod Plutarchus in Apophchegmatis adfert. Hie Rex ,ait,
equumflrigilipurgans, Legatos Rbilippi interrogauit, an hocquo-
queRex ipfbrum faceret. Si rogaret nunc Areas, an gregarij
equites id facerent , quam multos impolitic reos, ob negle-
<ftum cultus nitori{que,deprehenderet? De lotione Statius
lib. i v. Thebai’dos:
—— Eleis auriga laboribus afios
jilpheo permulcet equos. -
Et aqu^affufioriem Feftus infinuat. Nafiiterna3aquarium,in?
quit, vas, quo equosperfundunt. Videtur reuera maximorum
Ducum non vltima ea fuifie cura:nam SiScipioni luEranti
equos currus., Marius equum & mulum op time a fe habit os
educatofq? adduxit, & laudem prouerbio propagauit, Mulorunu
Marianmm^it^iut^xchusin Marij Vita. Quid?qubdmul-
torum non cura modo, fed amor etiam in equos himius exti-
tit,nedicamftultus. qualis enim Caligulas furor,equofuo
menfam apponentis, hordeum vinum^ue ex auro praben-
tis,Confulatum promittentis,Sacerdotiofiio coliegam alcri-
bentis? Quod ergo de Gallix cauponibus prouerbio iadari
fcribit Aldrouandus lib. i. Quadrup. fol. l 111. Galliam para-
difum ejfe hominumfed injernum equorumid aliquis non in-
LIBER TERTIVS.	I69
{cite dixerit de Romanis 8c Libybus,R^w^wfuifieparadifum
equorum, Libyaminfernum. Cerce viduis Romanis equorum
alendorumcommendatacurafuitaSeruio Rege,vc Liuius
lib. 1. fcribit 5 Sc Triarijs ipfis equorum mandate excubiaein
caftris, aucftore Polybio lib. v 1. vt iam Graecia Latio nequeat
obijcereAndromachen,qua Hedtor apud Homerum Iliad.S.
fatetur, priorem melioremque equorum fuorum, quam fiii
reducis,habuiffe curam. Atqu$ illae excubi^ Triariorum?Le-
ge Caftrametationem Polybij. Triarifiinc\uic3vtquiquepro-
ximifunt poft turmaslocati3quotidie turmis equitum rmriifteria
pr&bent,($vhctxaov excubiam verci c Lipfius) & cuftodiunt etiam
alia fed pr&fertim equos3ne aut implicati vinculis ladanturfuturi
inutiles ad opus\ autfoluti atque inuicemirruentes3 turbos tumul-
tufq? excitent in caftris. О fingularem equoruin curamlMinu-
tias cenfeat, qui militiam ignorac. At qui nouic, quanta: par-
uis ex rebus fianc in bello commutationes,is fcilicet nihil
huiufmodi minutum ducec. Opera: pretium eft a Tacito pe-
riculofiffimas turbationis cauffam audire lib. 1. Annal. Forte
equus, abruptis vinculis3 vagus clam ore territus3 quofdam oc~
currentiumobturbauit. F^anta indecofiernatio3(qermanosirrupijfe
credentiumjut cunfti ruerent ad portas^quarum decumana maxi-
me pet ebatur^auer fa hofti,&fugientibus tutior.f acinnajornper-
to vanam efie formidinem3 cum tamen neque auftoritate3 neque
precibus 3ne manu quidem obfiftere aut retinere militem quire# 3
proieftus in limine port a3 miferatione demum (quia per corpus le-
gati'eundum erat^claufitviam.fimulTribunus Centuriones
falfumpauorem docuerunt. An hx minutiae funt ? Ligatio ergo
equiadhibenda, non notftu{blum, fedetiam interdiu. Eten
alteram non minorem ab equo vnicotumultumdiurnum,
per hanc cam exiguam incuriam,bello Saladini contra Chri-
ftianos. Qtfidamequesnofter3mi ^Emilius initio lib.vi.ante
. figna res gerens3in pedesfe excepit3 equufyfe circumagens3 refugie-
bat in caflra.Sublato a circumftantibus clamore3vt prehenfis habe-
nis fifieretur^qui rem ignorabant3de Antefignanis aftum3 pri-
nt ат% aciem c&fam efle rati3cedere cteperunt, acreliquam inclina-
Y	runt
170 DE MILITIA EQ VEST RI
runt aciem. Nec Saladinut prAbenti fe fortunAdefuit creuocatis
fuisjnnoftros fertur3 &c. Pergo minutusefie in rebus periculo.
magnis. Calceationem praslcribo audoritate Flaminij lib.i.
cap. v. Is fuadet, vt eques quilibet (dum forte caftis incidet) cal-
cear e equum nor it, & frena ephippiaq^ frafla tumult uarie injlau-
rwr.Certe non lemperad manum calcearius eft,quem vnum
noftrates turmae lingulas adhibent: quare luadeam faltem
equi calceos prius infpici, manuque explorari, quam equum
educi, aut conlcendi. Narrat louius, Sfortias contigifie, vt in
Vmbris equo pugnans , inter pradiandum foleis omnibus
excalceato,eo^ue in manibus hoftium relido, vix iple pedes
effugerit. An paruum a foleis dilcrimen ? Praster minutas,
hafce curas, multis ita cordi eft equus fuus militaris, vt non.
niftgrauatealteriredori eum commodatodent. Prouerbio
iadatum Icio apud quolHam, ternas res non facile elfe com-
modandas,vxorem,equum,crumenam. Et certeequi milita-
ris negandi graues videnturcauftas. Sicut enim fere corrum-
pere lolet chelym aut barbiton qui ignaruseftcanendijita
aphippus aliquis equum facile aut ad prilcos mores reuo-
cat,autnouialiquidvitij aftricat. Nam vfu experientiaque
videmus verum cfie illud Nalbnis:
Quem portent ipfifcire 'videntur equi.
adeoque ablente redore conflict©, lafciuire & ferocire 1b-
lent,iuxta ac pueriamoto pasdagogo. Vanns lim ft Phae-
thontis fabulam adferam, quem paternos regeritem currus
equi inobedientes exculferunt.Rem dicam facetam, led‘fide
certiore teftatam. Narrat Gregorius Tolofanus lib. x 111. de
Republ.c.xiii. jT.iv. Epifcopo cuidam praeftantem fuifie
equum,quem Epifcopi frater,homo militaris,tarn vehemen-
ter ambiebat, quam Epilcopus amabat. Is homo cum fciret
Epilcopum (dum iter equo faceret) folitum Canonicas Pre-
ces recitare, clanculum fiepius equum Epilcopi inlcendit,
afperaque voce idemtidem repetens exordium illud Cano-
nicarum Precum, Deusinadiutorium meum intende, ftmul
equum calcaribus ftimulabat adeb, vt equus aut calces excu-.
terer,
L I B E R ~T E R T Г V $.	171
teret j aut in pedes Ге erigeret, ad excutiendum ve&orem. Id
ergo cum fecifiet frequeritius, equum tandem ea<Precum
prasfatiorie admonitum terrirum^ue afiiiefecit calcitrare.
Epilcopus fraterrias fycophantias ignarus, Preces (forte equo
vehens) cumdemoreordiretur,eccetibiequus, (blita Pre--
cum inchoationeaudita,erigitle,excutitque (ellbrem. Turn
Epifcopi frater(qui hanc fcilicet anfam dudum captarat).
equum fternacem vt fibi Epifcopus daret, per! infignem
aftum impetrauit; Vide quam fit intutum akeriequum
fiium commodate. Certe fuere equi, qui quafi indignati,
alium nullum prater dominum fuum admilere. Plinius li-
bro v 11 i. cap. x l 11. Neminem^ mquit, alium Bucephalus Re-
gio inftratus ornatu quam Atexandrum recepit in fedem> alios
pafiimreijciens. Nec C&faris Di fat oris quem quam alium fece-
pijje dorfo equus traditur. Gregorius quoque, egregiafandi-
monia Pontifex,narrat equum, quem Nobilisquidamcom-,
modaratloanniPontifici Maximo,ad luftinum Cxiarem
proficifcenti, numquam deinceps feminam vllam dorfo ye-
herefiiftinuifie. Iammedicinasnofle,equif4uea:gris facere
pofie, faluberrimum fuit. Eas hie perfcribere (quoda.ccurate
Iib.iv.Flamiriiusfecit)operanon duxi.Extat Vegetij Renaci
fiber de Veterinaria feu mulo-medicinaj&(cuius labor perijt)
Abfyrtus quidam olim copiose id praftitit,au6loreSuida.
quoque equorum medicos,Valeriuslib.i x.'cap.x v.}
E/j«m’ojrappellat jiridicio,Romanisfujfle nbn ignotds. Et
qui potuifient igrioti efie,!cum Herophilus equarius Medicue,
С» Marium fepties Confulem auum fbi 'vendtcando^extuleritfe
adeo, 4)t patronus. a £oUegtjs fere omnibus adopt aretur I Porrby
ad Dccurionem etiam juramfanitatis tamhdminum quam equo^
rum pert inuife, Vegetius fcnbic lib.i 1. cap. x w.Sed .itekmili-.
tarisperiti,inquit lib. 11 i.eap. 11. plus.quotidianaarmorumexer*
citia ad fanitutem mihtum putauerunt prodeffe,qudni Medicosi
Quare equites nonfolum in plants fed etiam abruptis^fofarum'.
hiatu difficillimis femitisfeq^	equos fuos afidue exercere iujfe-
runt. Vtile medicine genus, led durum, inquiet quifpiam,
Y z Femo-
1'7^ DE''M KL-IT X ATE Q VE ST.RI
P emora’erfim atteri adurique equicatu, nothin efte.Plinius
fcribitlib;xxviii. Cap.xv. Ita habetjfed accipe ab eodem
Medico ^nitatemf	Me cauflas.fru-
mam*x ore equi illinere;fx^	laefit (puma
lenit. Proba haec medicamencaftunt, fed obieruec Magifter
equitumyprohibeatque (quod inter equites (blitum) ne quif-
quam, verbis in equi' aurern ihiufiirratispedum vitia fanet;
ne qu& -folearum clauos incdntet, aliave id. genus amuleta
adhibeatiEthnicoram funt ilia veftigia,qui Taraxippos cole-
ban t auertendisequorum pauoribus,Hipponas praeficicbant
cuftodiehdis ftabulis , certaminum prxfagia -fumebanc ex
equorum nutibus, fuperftitiblaalperfione equos luftrabant.
deque ritu Vlpianus De his qui hotantur infamia lib.i v. Qui
aquam equis flrargunt.'Nam Philippus Rubeniuslib. 1i. Ele6L
cap. x v-h ь ea verba j aliter quam Alciatus, de- luftratione
quadatfi accepit. C harifius lib. i.ddaquas an adequas 'uoeari^
dfcidebeat9quAfituntefl; See. Meliusadequas. quodolimgireges
equorum in circumMucebantur9 ihi^perpopulumcurfu Aqua^
toft^.Procul fuperfticiofa h$c a Gnriftiand equicatu haben-
da flint;-' Ad Caditumfopem: perfugium certius, medelacjue
prxfehtior equorumlin morbis; Strator quidam Valentis
Imperatoris,equoex Imperatorijs optimo, poftequariorum
omnium defperatas artes 5 falutem quasrere non dubitauit ab
findo Aphraate etiamtum viyo. Is, poft fufas Deoprcces,
cum hauftam e puteo aquam Crucis ligno expiaifet,equ6
bibehda-m praebuit. Deinde tiff# oleum diuinainuocationeim^
pleffet benedi^ione^it Theodoret. Philothei cap. v i ii. equi
e0enty,iMnungit9(fl manus contre&ationeflatim morbusejlfubld-
roALoquuntur affixatemplorum tholisanathemata,qui Ih-
digetes his malis auertendis aduocandi finty he ad impia ve-
neficorum iacra adeatur. Addam tamed >naturale medica*
mennihi^paucis fbrt^, nifi Plinij le&dribus,notum. Is li-
bro x x V li l cap. X i x. Dented inquit9iupornm maximi equis
adalligati 9infdtigabilem curfum praflareaicuhtur. lam verbis
Xenqjbhpritis (quas ille de Re equeftri ) vltimam curando-
-or l i	л \	rum
LIBER T E R T I V S. 173
rum equorum partem, Quietem nimirum,abfoluo: Optima
widetur nobis inftitutio^t equo q tries contingat,pofiquam volun-
tati agitators obtemperaueriti:. Hoc nempe fe munere quafi
lau datum fentiet ad benefada -,redibitque obfequentiorad
confoetum laborem Гре fecuturas quietis. Recentem fane,
non feflum in pugnam venire neceife &,zux.Canteriusin
fofidi inftarque Lucilliani illius erit,
Succuffatoris,tetri iardify caba/li.
Sitmodbequitieacura ad pugnam, quae Caligulae ad Cir-
cum. Is,Suetonio tefte, pfidie quam ederentur Citcenfes,
vicinise foentium indicebac r ne fomnus Incitati fui nodurno
ftrepitu interrumperetur.
'	Equit urn wet erum nouorumq? diuerfagenera.
Decent fire de.cau[/is diflinffa equitum nomina: ob dignitatem9cenfum9genfu
gugn agent# лгтог um, типш, mores9 patriam, prafidiumiauSioresitem-’
pt#» pi&um de fingtdorum generibt#; demominibf# quoque equitatus
' rccentioris.
,	. <	.	,	; z	• t	i.
Rohanis fecundum dignitatem diuifi equites in Legion
narios & dlarios3zit Vegetiiis lib. n. cap* i. Diuerfos
tierte finite,Liuiiis oftendit lib.x x x 4.(.Liuium Salinatorem,
^c^it3quiprAerstt jdlarqs equitibw^ quatn concitatifiimos equos
imnrittereiubeti&Legiotiarios equites in fubfidijs ejfe. En, vt
apertefacit diuerfos Legionarios ab Alarijs. Quinimb Le-
gionarios finite Romanos , Alarios verb exteros auxiliares
Vel focios, idem indicat lib. xl. Aldrq equites, incfiit9pqfi*-
quam Eomanorum equitum tam memarabile f ,acinus widere,&CC.
Qua fenteritia Alariosfacit non Romanos. Vocabantur er-
go Legumarij equites, ait Vegetius lib. i j. cap. i ь quos /egio
proprios ac fibi infitos ijfdem matriculis tenet< Iterum Cap. V.
'Legionarq wocAntur,propt erea qubdconnekifuntlegiotii.Sri: au*
tern erantconnexi, vt lingulae legion is cohortes (denar erant)
certiim haberent fob fe numerum equitum.Tr/^j^ii nu*
Y 3 mero
174 DE MILITIA BQVESTRI
werorffiKarM dtfktiequites loricatoS'QXxx11.rcliques. .Ve-
getius lib 11. cap;.vi. Alarij .didi ab alis,inquibus locaban-
tur, non qubdLegionarij quoque in alisnon client, led vt a
Romanis hoc nomine differrenr/Tacicus Auxiliares appel-
lat lib.i.Annal.L^rz?£fr^y7^^^z/^r^w^/7«/«^w//z/r.
Iterum lib. ri. Equites Auxiliares a CiroualdaDuce Batauo-
vum, Inter digniores quoque Euocati Romanis era nt, qui W-
trb acfronteingratiam Confulummilitabant, ait Polyb. lib. v i.
veterani nempe Scemeriti.Quamquam aliani vocis vfurpa-
.tidnem Suetonius adlcribit Galbas. Delegit, inquit, & eque-
ftris ordinis iuuenes,qui,manente aureorum annulorum <uju, Euo-
catiappellarentur, excubiafq? circa cubiculumfuum,'vicemilitum,
agerent, Et hi haud dubie Palatini leu Domeftici,Nt eos vo-
cat Notiti^vtriulque Imperij/lic a Palatio domoque Preto-
ria didi. Rurfus Alariorum nonnulli in extraardinarios equi-
tes ехсегпеЬапшг.£*/глбг^/>мг7/ 'verb ele ftpsfignifica/t,tit Sui-
das. Sic autem eligebantur, audore Polybio lib. v i. De dla-
irijs accipiunt equitum in extraordinarios partem admodumter-
tiam,id eft de jexcentis ducentos. Iterum ediicebant flprem
quemdam extraordinariorum, quos Polybius vocat^Mrj/or
^/r^or^r^ri^w.Tacitus alibi.’EZ?^ auxilia. Promotos equi-
ps ficdici in Notitia Imperij credo, a proimotione. Eraflt SC
Pr&tariqni equites, lie, appellaci, quia Pretorijideft Imperato-
ri,aderant. Imperatori enim fuille nomen Pretoria, Varro
lib. i v. de Lingua Latina docet '. Pr&tor diflus, qui pr&iret iure
f$exercituj&&iuri &: exercitui,ait Nonius.Hinc Pr&torium3
IqcusImperatorisin caftris’jSc in pedite cohoes item Preto-
ria, qua: preftb erat Imperatori j quales delude plurima:. At
plures equites Pretqrianos ohm non reperio turma vna, :Sa-
luftius in lugurtha: Marius cum turma, qt^am ex fartifiimis
tmagis quam familiariftimis parauera/t. Suetonius Claudij
cap. x x i. ^Troia lufum exhibuit,& jdfticanos conficiente turma
equitum;Pr&torianorum. Meminit eorumdem Tacitus lib. i,
Hiftor. Tranquillus in Caligula cap. x l v. & in SeueroXi-
.philinus. Ammianus(vt lapfabatid xuum'jcohortemRega-
. : t	’ lem
LIBERTERTIVS.	I75
km appellauit lib.xix. Sapor Perfarum Rex portis obequit a#
cum cohort e Regali. Turma erat, non cohort. Stipendiaries Ve-
genus a fail is crebrisftipendijs digmores tironibus, nominal
lib. 1. cap. 1. Non tantum a tironibusfed a ftipendiarijs fahtio
equorum diftriite eft femper exaiki. quamquam ftipendiofos
ibilegi,quam ftipendiarios, non-nemo mauulc. Illa ergo no-
mina dignitas fecit, hocverbcenfus impofuic. Equites equo
publico. Plinius lib. x x x 111. cap. 1. Equitum nomen fubfiftebat
inturmis equorum publicorum. Militares hos appellauit Ho-
ra tius lib. 1. Oda vm.
Cur neque militaris
Jnter Aquales equitet?--
Praeterea Ducenarios e minore cenfu inftituit Auguftus, tefte
Suctonio cap. xxxi 1. Hi nempe equeftrem ordinem facie-
bantapud Romanos,vti dicendum lib. v. cap. 1. Alia nomi-
na varius pugnandi modus equiti tribuit. Monippi didti, qui
vnico pugnabant equo. Hos Pakephatus Celebesvocat, vt&
Plinius lib.xxxi v.cap. v.Seneca Singulatores ab equo fin-
gulari lib. 11. de Benef.cap. x x 111. Sic Feftus quoque: Celfus
ex С]гмо	eques diihw. Scholiaftes Graecus: КгЛи$
^oifyUTry^.id	equus non iugatusPafias in Vocabulario:
Лигеах equus folitarius, Sed Riomerus vnico equo pugnantes
equites non поиегаЛ, ait Pollux lib. 1. cap. x. cauftam indicaui
Cap. vltimo Lib. 1. Amphippi P olluci funt, qui binos equos ha-
bebant, quorum alter alien adiungebatur. quo loco maleowTraro/,
vt Caelius топецсйт alij lint Anippi, quam Amphippi,vt
mox dicam. Hefychius, Hamippos, inquit, vacant equos pares
coniunHosfine iugoXte. Amphippis Suidas quoque: Jdmphippi
dicuntur defultoresy qui duobus equisiunibis fella	ephippio ca-
rentibus uehuntur» Ailianus denique lib.de Aciebus: Iftro am*
ni uicinospopulos ^dmphippos uocantfi mutatione equorum. Ro-
mani morem fecuti funt,audore Fefto in Paribus. Paribus
equity i n quit,/d eft duobus^Romani vt ebanturinprnlio^tfudante
altero3tranfirent inficcum. Pararium as appellabatur3 quod
equiti duplex pro binis equis dabatur. In exercitu Hannibalis
Taron-
176 DE. MILITIA EQJVESTRI
cparentinos vocabant)duos fecum trahentesequos, ait Lituus li-
broxxxv. Defultoris officium C. lul. Hyginus expreflit
Fabularum cap. l xxx. Romani [truant inflitutum, cum deful-
torem mittunt. Vnus duos equos habetspileum incapite.ex equoin
equum tranfilit. qux fere verbis totidem repetita ab Ifidoro
lib. xviii.cap.xxxix. Pulchrequoque Maniliuslib.v.
Nec non alterno defultor fdere dorfo
Quadrupedum) & ftabilespoterit defgere plantas:
Per quos vadit equos* ludit per terga volant urn*
.Aut [olo veftatur equo. ----
Neque infelicius Manilio Silius lib. x v i.
Milite non illo quifquam felicius acri
,	Infultaba# equo-, vel [ refupina citato
Proiettus dorjb ferret cum membra-) vel idem
Si nudo ftaret tergo*cum rapta volucri
cTranfigeret curfu fonipes certamina campi.
I Hu ft re Amphippi feu defoltorisexemplum eft M. Sergius,
qui, vtSolinus fcribit cap. v i. duobusflipendtjs-)primo}aduerfb
сотрете ter & vicies vulneratus-) fecunda ftipendiO)dexiram in
pr&lio perdidit. qua de caufd ferr earn [bi manumfecit :& cum
.neutrapane idonea adprAiandum valeret, vna die quater pugna-
uit^ vicitfiniflrd) duobus equis eo inf dent e confo[is. Et Tirum
Imperatorem hie omififte fit nefas. file legioni prepoftus^
quadam acie, equo fub feminibus amijfo) infcendit alterum va-
cuumycuius re£lor contrafedimicans occubuerat,ait Suetonius
cap.i NSPrimarcifij dicuntur,qui tribus finguli vtuntur equis,
apud Pauianiamlib.x. Galli fic in Grecos ibant,Duce Bren-
no. Fuere3 inquit 3fupra[exaginta equitum millia amplius mille
ducenti. Nam fngulos equites duo famuli fequebantur in equis*
ipf equefrium artium maxime gnari. 1i,praliantibus domt-
nisjn extrema acie conffenteSi ei erant vfui-) vt ft forte equus ejjet
amijjus)flatim fuum fuhmitterent:fivirconcidifet)feruusineius
locum fuccederet: quodfi vtrumque belli impetus euertij[et)iam
pr&fto era# tertius3qui pro martuis locum teneret. Iam veroft vtd-
neraprimarius ille accepijfet) e fecundarqs alter ex acie iUumfub-
LIBER TERTIVS.	I77
due chat, alter verb faucij vicem obibad, See. ,/ltquehancinfiitu-
tionemvocepatrid^Trimarcifiamnominant:equum enim Nlar-
camappellant. Fait is quoque Numidis mos,au&ore Liuio
lib. x x 111. quibus I^efultorum inmodum binos trahentibus equos
(ergo tertioinfidebant) inter acerrimamfefe pugnam in recen-
tern equum ex fejfo,armatis tranjultare mos erad: tanta velocitas
ipfiSytam docile equorum genus. Ternositem equos Quadis Sc
Sarmatis aflignat Marcellinus lib. x v 11. Infidendo velocibus
equis & morigeris, trahentes fingulos interdum & binos, vtiper-
mutatio viresfouead iumentorum3 vigor otio integretur alterno.
Sed Sc ‘Teutobochus Rex quaternosjenoffy equos tranfilire foli-
tus,vix vnumfumfugeret, mutauit, tefte Floro lib. 111. cap. 111.
Defaltores ergo erant hi omnes, qui ex equo tranliliebant in
equum 5 eorumque equi Defaltorij SuetQniQ in lulio, dicfti.
quales Sc Indorum fuifte Herodotus fcribit lib. v 11. Indi, in-
quit, equosDefultoriosagebant. quorum mentio quoque apud
Artemidorum lib. 1.Oneiroc.cap.lvi 11. vbi equum хгЛч'Зе
leu fingularem vocat,vt Pindarus laspiHime. Sed aliud equi-
tum Defaltorum genuserat, qui vnico cotenti equo, fubinde
deliliebant ad pedes, pugnabantquepedeftripradioperinde
atque equeftri. Celtiberi, duobusgladijs actin fti, quando equeftri
cerfaminefuperiores euafere, ex equis defiliunt, pedeHremq^ adiu-
uant pugnam, ait Diodorus Siculus lib. v. cap. 1 x. De Hifpa-
nis Liuius affirmat lib. x x 1 x. initio: Honfufiinuijfent tamin-
fefium impedum (Hifpani) ni Regulus ipfe Indibilis, cum equiti-
bus ad pedes degrefiis, ante primafignapeditum fe obietijjed, See.
Tlures u[i,quia equos confcendendi [[atium nonfuerad.tte Ger-
manis Casfar lib. 1 v.Bell.Gall.Haffo vbiprimum nofiros equi
tes confiexerunt (quorum erad quinque millium numerus, cum ipfi
non amplids oHingentos Equites haberent) nihil noffris timenti-
bus, See. impedufatto, celeriter nofros perturbauerunt’, rurfus re-
fifientibus nofiris,confuet udine fua ad pedes defidierunt-,firffofiffy
equis, compluribus noftrisdeiettis,reliquos in fugam coniecerunt.
SueuiscerteGermaniaspopulis vulgare id Caelar fcribit li-
bro 1 v. de Bello Gallico cap. .11. Rqueflribus pr&lijs f&pe ex
Z	equis
178 DE MILITIA EQVEST. RI
equis defiliunt,ac pedibus prsliantur,eqMofp eodem remanercj
'veftigio afuefaciunt,adquos fe celeriter,cum <vfus pofcit,recipiunt.
Inlblens mihi vifusDaharum mos, quibini equo vno deful-
tabant (vt alij equites finguli equis binis aut ternis) bello
Alexandri, quod Curtius memorat lib. vi. Silueftre iter
aptum tegendis inf dips erat.Ibi.Dahas condidit.Equi binosarma-
tos uehunt, quorum inuicem finguli repent e defiliunt, equeftris pu-
gn& or dinemperturbant.Equorum velocitatipar eft hominumper-
nicitas. OpportunumhorumceDefultorum inftitutum,vbi
incidit necelfitas pugna:, neque tamen equitabiles adfunt
campi. Sed quiscredat tarn morigerosvlpiamfuifte equos,
qui in bellico illo fremitu, vacui feftbribus non terrerentur,
non fugerentjVerum in veftigio remanerent?Na2 equites ipfi
noftri tarn audientes dido non funt ,ablente Prsefedo, atque
illiequiGermanorum. Attamen lie alluefados,ftc dodos
fuifle militares equos credendum eft,cum vfitatilfimaBar-
baras iuxta ac Romanis &: Graecis ea fuerit Defultorum pu-
gna,quorum fingulis feruulum fuifle, autftratorem retinen-
do equo,nullus credauVt lixas aliquot,aut equarios id curaf-
feautumem,haudgrauateadducor^ficutdcDimachis Ale-
xandri, Pollux mox eftandus fcribit, hodieque feruandis
equis Velitum noftrorum(quosDr^^ vocant)pauci funt
appoftti cuftodes: illorum iumentis quoque, quos Flaminius
a Cruce Franquos Mulquetarios appellat, equites duo ргге-
ponuntur. Sic ergo Celeres Romanorum defiliebant, audo-
re Diony fio lib. 11. Celeres, inquit,/^?^ inpr&lijs ЧАЙоги auEo-
res erant3 quod & pugnandi initium facerent, & omnium poftre-
mi recede rent, &.ex equis pugnarent,<ubi campus ad equeftrecer-
tamen eflet commodus-, pedibus verb, Tibi incommodus. Hunc au-
temmorem Romulus mihi ‘videtur a Lacedamonibus accepijfe,
poEquam cognouit, apud illos generoftfimosquofqueiuuenes
Regum fatellites fuijfe,quorum opera illivterentUr inbellis^t fibi
in equeEri in pedeftri pugnd'propugnatores ejfent. Qua;
poftrema verbanotanda funt,vt antiquiores Romanis La-
cedasmones fuifte equorum Defultores feiatur. De ijfdem
Roma-
LIBER T E R T I V S> 179
Romanis bello Latino Liuiuslib. i1. Turn ad equitesF)ifla-
tor aduolat, obteflans3vtfejfoiam pedite, defendant ex equis3 &
pugnam capejjant. Dtftoparuere. Defiliunt ex equis9 prouolant in
primum, & pro antefignanis par mas obqciunt; & turn demum
impulfi Latiniiperculfaty inclinauit acies. Equitibus admoti equi,
vtperfequi hoftempojjent. Iterum lib. 111. bello Sabinorum in
Romanos: Fquitesduarumlegionum Jexcenti fee ex equis defi-
liunt 3 cedentibufij iam fuis,prouolant in primumfetulq? & hofli
fe opponunt :& aquato primumpericulo,pudore deinde animos pe-
ditum accendunt. VerecundU erat, equitem fuo alienoque Marte
pugnare}peditem,ne ad pedes quidemdigrejjo equitiparemefles.
Rurftis lib. i v. bello Romanorum in Volfcos: Sext.Tempa-
nius Decurio equitum, cum magnd voce exclamajjet, vt equites,
' qui faluam Remp, veilent ejfe, ex equis defilirent\ omnium turma-
rum equitibus,velut ad Confulis imperium motis,Nifih&c3inquit,
arm ata cohorsfl fl at impetum hoflium,aflum de Imperio efi. Se-
quiminipro vexillo cuftidem meam^o(Iendite Romanis Volfcifque,
neque equitibus vobis vllos equites 3 nequepedittbus ejje pedites pa-
res. (jum clamore approbates adhortatio efl. Vadit, alt e cufiidem
gerens,quacumque incidunt,viviam faciunt. Eofeinferunt ob-
teflisparmis,vbi fuorum plurimum laborem vident. Reftituitur
omnibus locis pugna, in qua eos impetus tulit: neque dubium erat,
quin, ft tarn pauci fimul obire omnia pojjent, terga daturihofles
fuerint. Denique lib. x x x i x. Fugientem in caflra equitesperfe
cuti funt3 & per mi fl i turba hoflium intra vallum penetrauerunt.
vbi ab reliflis in prafidio cafirorumpr&lium infiauratum3 coafliq^
funt Romani equites defcendere ex equis, ^Cc. CadunturpafiinL»
Hijjani per tota cafira^CcFPro condonepoflero dielaudati dona-
tiq^a Cfalpurnio equites phaleriS'pronuntiauitq* eorum maxime
opera hofies fufos^ caflra capta	expugnataejfe. Eft & apud
Frontinum lib. u. cap.in. exemplum equitum defilien-
tium ad pedes, pugnantiumque, fub Carfare Germanico. Fe-
liciter quidem fubinde •, quamquam veriflimum alias efte
cenftam, quod Hirtius fatetur lib. de.BelloHilpanico: Fere
apud exercitushac eft equeftris pralij confuetudo3cum equesad
•	Z i dimF
ISO DE MILITIA EQVEST RI
dimicandum dimiffo equo cum pedite progreditur, nequaquampar
habetur3 idquodin hoc certamine accidit. Sua enim in arte quif-
que valet plurimum,minus in aliena. Atque his locis omni-
bus nulla ftratoris, aut feruuli,autequifbnis, qui vacuum do-
mini equum teneret,mentio aut veftigium. Do6ti ergo erant
remanerefefToribusvacui, paucorum cuftodiae reli6ti;quod
Liuius infinuatlib. 11. bello Latino,vbi fcnbit3Equitibus (qui
ad pedes defilierant) equos denuo admotos3vt perfequi hofiem_»
pojfent, plane vt fingulis fuus redderetur equus: aut certe ipii
repeterent & internofTent-,quodindicat lib.xxn. deCan-
jienfi clade: Equitum pedeftrepralium fuit3quale iam baud dubid
hoftium vifioridfum vi&i moriin veftigio mallent3qudmfugere3
& inde difipati omnesfunt3equofq? ad fugam^ qui poterant, repe-
tebant. At quomodo poterant internode quifque equum
(hum? Nimirum id promptum equiti,quotidie equum fuum
tradanti, videnti, infcendenti, etiamfi in turma magna fimi-
lium aut gemellorum. Quamquam vix dubitem, fingulos
certo ordine equos dimififle cum equitio reliquo turmalium
fiiorum: vt fieri nunc debere oftendunt tabulis fuis VVal-
haufius Sc Flaminius a Cruce. Non negemtamen, certius
fuilfe Alexandri Macedonia inuentum, quod Pollux ei tri-
buit lib. i. cap.x. Erat, inquit, alia equitum fecies
(Alexandri inuentum) leuiarem peditis armaturam^ &grauio-
rem equitis habentesapparatum3 ad vtramque expedite pugnam^
pedeflrem fcilicet	equefirem/ut in locis, equis conuenientibus3
equitarent f verb in loca equis non peruia venirent3neimbelles om~
nino ej/enty^ malum Lydium paterentur, equum famulus qui-
damjedulb ob hoc fequens3ab eo recipiebat^hic verb ab equo defcen-
dens continuo arymatus confftebat. Profedb fapienter: nam
Martiales illos equos quis non vereatur turbaturos aliquid
abfente magiftro, fi vel equae paucse interfint equis coleatis?
Nonne.vides vt tola tremorpertentet equorum
. Corporafi taniurn notas odor attulit auras?
Ac neque eos iam frenavirum3neque verberafaua,
Non fcopuli3rupefque caua3atque obiefta retardant
.	• Elumi-
L 1 В E R ТЕ R-T I VS, 181
Flumina, correptos vnda torquentia montes?
Id tamen de feruulo ftratore Curtius non narrat, vbi Dima-
chas defcribit lib. v. Alexander deleftis equitum fex millibus 9
trecentos (quos Dimachas appellaboF) adiungit. Fdorfo hi arma
grauia ported ant-, c&terum equis vehebantur: cum res locufque
pofceret,pedeftris acies eras. Addin’? ne verbum de feruo equo-
rum cuftode. Ac Pollucem eare non damnomam Philippus,
tefte Frontino lib.i. cap. i. equicibus iingulis fingulos calones
concefiic.Zengitis quoque Callifthenes ieruos fingulos. duos
eciam Defultoribus fingulis,Paufanias lib. x. Alicer Celciberi
conabancur fineferuulojvacuorum equorum quieci proui-
dere. FFi3 fi Stride credimus in voce ГЛор, proprium hoc habent
in pugnd,vt cum pedites fuos laborare viderint<, ex equis defcen-
dentes in aciem,equos ordine fiantes r clinquant. Extremis enim de
loris equorum paruos clauos fufiendunt, eofque fiudiose defigunt:
itdque par ere docent equos, & ordine flare, dumreuerficlauosre-
uellerint. Parui claui quomodo tenuerint equos? Nam terras
infixi cenerequipocuere?Anarboribusreuinfti?vbicotarbo-,
res in campo quolibet vel agro ? Prifci Velites vert: anippi di-
cendi funt, hoc eft, equicibus iunfti. Vc enim Deftilcores illi
veri equites erant, qui de pedibus pugnabant ; ita Velites veri
pedites erant, fublati tamen in equos, vt equitibus eadem ce-
leritate adeftent, eofque in pugna de pedibus iuuarent. Tales
eos Valerius defcribic lib. 11. cap. in. Velitum vfus eopri-
mum bello repertus efl, quo Capuam Ful. Flaccus Imperator obfe^
dit :nam, cum equitatui Campanorum, crebris excurfationibus
equites noftri,quia numero pauciores erant^refiftere non pojjent9
Q. JAauius Centurioepeditibusleftosexpediticorporis,	veloce
faltu iungerefe equitibus,& rurfus celeri motu relabi inftituit,quo
facilius equeflri pr&liofubieftipedites&iros pariter atque equos ho-
Jliu telisinceJJerent.Qu.od. hie Valeriusfubobfeure dicit,equity
busfe iungere	rurfus relabi^iuisis explicate fcripfitlib.xxvi*.
Ex omnibus legionibus elefti funt iuuenespnaxime vigoreacleui-
tate corporum veloces, &Lc.eos fingulos in equos fuos accipientes
equites, afiuefecerunt	vehi poft fe,0i defilireperniciter,cubifi^
Z 3 gnum
182 DE MILITIA EQVESTRI
gnum datum effet. Igitur equites erant ante pugnam, pedites
plerumqueih pugna: nam Sc ex equis pugnaflefiibinde, Ve-
getius indicat lib. 111. cap. xx i v. Pelites, inquit, iuuenes erant,
leui armaturd, corpore alacri,qui ex equis mi(iilia optime dirige-
bant. audoritate forte Dionyfij, qui lib. 11. cap.-11. fcribit, ex
equispugnajfe £eleres, <vbi campus ad equeftre certamen erat com-
modus. quamquam Celeres multb Velitibus funt antiquio-
res. VelitibusSmiles Ferentarij noftri Drageons, nifi quod
paulb etiam digniores-, quippe qui foli proprijs equis ve&an-
tur, cum illi alienis, Si poft fingulorum equitum terga. Sat
varium hucufque equitum genus aqnignandi diuerfo more.
Iam munus vt multiplex,fic multa quoque nomina fecit. In
primis Comitutenfibus a com itando, quorum plurimx vexiL
lationes numerantur in Notitia Imperij. Sicfupernumerarij
equites Scfuperflui a munere Vegetio vocantur lib. i1 i.c.xv 1i1.
qui belli Ducibus praeftb funt, vt in omnem partem fubfidio
mittantur-, fuperflui nempe turmis conftrudisj ne, fi aliunde
decerpantur, ea partefbrs^ciem debilitent abftratfti. Subfi-
diarios paffim Hiftorici appellant. Vt enim Varro lib.i v.
Ling. Latin, ait, Subfidium didum, quia P'riarij fubfidebant,
prioribus ordinibus in pugnam fucceffuri. fic equites fubfi-
diarij, quifeffis integri fubmittebantur.C^r/Zraf equites, у t ex
Mauritio quodam Graeco Turnebus docet lib. xxn. Ad-
uerf cap. xvi. qui ante agmen & aciem excurrebant.Defenfores,
qui nec ex acie exeunt, nec excurrunt, au&oritate eiufdem Scri-
ptoris. Ferentarq equites appellati,aU6tore Varrone, quodfun-
dislapidibufy pugnarent,qu& tela feruntur,non tenentur. vel, fi
maiorFefto fides,^ ferendo auxilio,quod quidquid opus ejfet,
auxilioferr ent. vnde nomen habent & a munere, Sc ab arm is,
vtmox ex jEliano. Fabulatores, Liuius lib.vin. Decad.iv.
Magnapars oppreffafore/,nifatio Pabulatorum,fexcenti equites
occurrijfent. Pro armorum genere diftin&us quoque eques.
Eque/ires copia, inquit jElianus libel.de kciek.modoarmatur&
interfediftant.Pars enim armis tota obfepta efl3f$ hinc cataphra-
&i* Pars non tota armis tegitur, Sic. Partis non cataphratta, alij
Hafiati
LIBERTERTIVS.	18?
Haftati habentur, alij Ferentarij. Hastate, qui manus conferunt,
& bajla cominus decert ant: quorum alij fcutumgerunt, & iride
fcutati dicuntur, alij finefcutofold hafld pugnant, qui nomine fie-
ciali Haftati vocantur & Contati. Ferentarij equites ij dicun-
tur, qui eminus folent dimicare: quorum alij iaculis^Docantur
arentini-yalijarcu,quifagittarjScythavocantur. ^Tarenti-
norum duofuntgenera. Alij longiusiaculantur,& Iaculatores,ac
ftecialinomineTarentinivocantur: alq,cum femel aut bis iacu-
lum miferint,cominus pugnare incipiunt, &C. Leues hos nominari
folitum eft. De Leuibus meminit Sc Appianus in pugna Afri-
cana cum Hannibale. Scipio,inquit, iufiit Italicos equites ab
equis defilire leuius armatos. Supra Lib. 11. Cap. i v. de Arqui-
tibus, Hippotoxotis, Hippacontiftis,Scutarijs, Clibanarijs,
Cetratis, Armigeris, Reftiferis Sc laculatoribusequitibus di-
dum. Mores prxterea equitibus nominaindidere: nam Fe-
vocesequitesaferocia, Sc Alites a celeritate didos, Notitia re-
cenfet. I mb iam venia mihi petenda eft,vt Grammaticarum
aurium paceliceatbarbarapleraque equitum nominaexea-
dem Imperij Notitia proferre, neindiligenshabear, quipro
fufcepto ftudio nihil debui Videri omififle, quod ad eque-
ftrem militiam fpedaret. A patria igitur (vtnotiflimanomi-
na omittam Marcomannorum , Arcadum , aliorum^ue)
^aifali equites, Sc Stablefiani vel Stab Hani, qui Gallix popu-
li. Equites ^afai (quos Dion in Hadriano fcribit armatos
tranfnafe Danubium) forte etiam a loco aliquo didi. Pajfe-
rentiaci^ vibe PaiTera.-Brachate,a Bracha Hifpaniae oppido.
Cordueni feu fiordubeniftc Corduba.^4? ^reuirenfium Tacito.
Sic a prasfidijs quibus equites imponebantur, Alafecunda
Armeniorum, О aft minore. Ala prima Abafgorum Oafeosma-
ioris. Oafes vrbes duxfunt Ptolomxo,quarum major proxi-
maeft Abydo. Audores equitibus quoque nomina relique-
runt: Theodofius ALETheodofiana, Conftantiacis Conftans,
Honorianis Honorius. Sic Ala Petrina,Scriboniana, Tacito
abaudoribusnominatx. Ordo denique temporis Alas nu-
meris diftinxit, in primam3fecundam, aliafque deinceps-, in
equi-
I?4, D E M ШТ I A- E QJ ES T RI
equites Seniores& luniores, infecundo^fexto, otfauoDabnatas,
alia^ue id genus portenta verius quam nomina^quic audien-
tur Libro i v. Equites asui noftri, praster Lahcearios, ab armis
recentibus noua quoque nominainuenere. Quiraflarij, feu
Coraftarij,annis abhinc lx. in Gallia nati,’Lancearijs ob ex-
hauftam belloNobilitatem deficientibus fuccefTere,ait loan-
nes lacobus V Valhaufius lib. 11. cap. 11. lie didi funt a Cor-
rafsa, feu Cuirafsa, vt Liuio loricati equites, a lorica, qus idem
ftgnificant. lorum enim appellationem loricae deditjeorium,
coraflaej Gallicum cuire,cuiraflae. Hi pro Lancearijs fubftitu-
ti, hoc iblo ab his differunt, quod fclopo vtantiir pro lancea,
Sc gradariofuccuftarioqueequo pro expedito. Hine Quirat-
farij facilius Lancearijs reperti, adeo^ue plures j nam minore
eis opus peritia, minorifque impendij equo, prae dexteritate
fplendoreque Lanceariorum. Campi etiam Belgici mon-
tuofi, non rarae filuae Sc lutofa itinera, paluftre tenaxquefb-
lum, Lancearijs inequitabilem fecere terram. his de cauflis
fere etiam exoleuere. Arcabufarij equites ijdem qui Carabini
Sc Bandularij. Arcabufium enim fiftulam inftar arcus figni-
ficat,quam Pedemontani ihuentores Carabinum appella-
runt. Quia verb e torque (quem BandulierNQcant Galli) ea
fiftulafufpenditur, Bandularij quoque didi hint. Mufque-
tarij Sc Haftatileu Piquarij equites, reuera Velites iiint, qui
non nifi pedibus pugnant; equis impofiti periter, ad celerita-
tem, ne equites morentur*, communi nomine Drageons ap-
pellantur, cuius mihi caufla obicura eft. Mufquetarij Fran-
qui, quosFlaminius a Cruceinftituit,nouumomninono-
menftint-jdubium an feret xtatem.De horum aliorumque
armis adum Lib. 11. Cap. i v.
diuifi in Г ent urias : Socij Auxiliares in Alas, Centuria & Ala
LIBER T E R T I V S. 18$
С A P V T V.
Equitatus diuifio,
Legionar
iterum in Tur mas Decurias. Q enturia initio tres, Tur ma decern, De-
curia triginta, in quahbet Legione. AuTli deinde equites, au&us & nume-
‘ rut QenturiarumftTurmarumfDecuriarurn. Adliani partitio (ftp lycurgi
гпЪ'&щЖ.Тиггпа Alavndedicia. eAla non pluresduabus. eAgema
Macedonum,& eAla facraquid. Qua noftri equitatus diuifto. Quid Glo-
bus feu Drungus.
♦
Ro м v l v s trecentos Legionarios equites^cpot initio name-
гзЪэ.тиг) diuifitcenturqs tribus, Rhamnenfes a Romulo,
abTitoTatioTitienfesappellati. Lucerumnominis & origtnis
cauffa incerta eft, ait Liuius lib. i. Deindefecit equites iexcen-
tos, centurijs tamen non amplius tribus , audore Plutarcho.
Mox Tarquinius Prifcus,centurijs Romuli tribus addidit
alteras tres, equite duplicate in mille ducentos. Denique Ser-
uius, inftituto cenfii equitum ex primoribus ciuitatis, (cripfic
centurias xn. tefte Liuio libro i. Fuere igitur turn centu-
rix xviu.Legionariorum. Hos legion is cuiuique equites
diuidebant turmis denis, ait Polybius lib.vi. (vbi alas minus
rede Lafcaris vertit) nempe vt in legione qualibet decern
erantpeditumcohortes,itacuilibetcohorti fua fuit annexa
turma,vt Vegetiuslib.n. cap.vi. CauiTam coniilij huius
reddit eiufdem lib. cap. x xi. Terhanc contextionem in legioni-
bas	cohortibas equitum peditumque ,feruabatur *vna Concor-
dia, ^>Cc.nam ita Legionarq equites cohortes fuos contubernij af-
feffione Teener antwr, cum naturaliter equites a peditibusJoleant
diferepare, Placuit 6c Barbaris Romana partitio, fuere^ue
imitati.Liuius lib.x. Decad.i i i.cap.x i. Sjphax equites in tur-
mas, pedites in cohortes, ficut quondam ab Romanis centurionibm
didicerat,diftribuit. Quid igitur turmaJT^rw^^inquit Var-
ro lib. i v. Ling. Lat. E in V abijt,quodterdeni equites ex tribus
tribubusfTatienfium,Rhamnium,<^ Lucerum,fiebantiPofybiu s
A a	non
186 DE MILITIA EQJEST'RI
non facit turmas num его maiores.Vegetius lib. 11. cap. x i v.
auget equidbus duobus. Habet,intuit, turma equites triginta
duos. Capite verb v i. turmam adnexam cohorti primas feu
milliarias, facit equitum centum triginta duum: reliquas auterri
nouem,fingulasfexagintaduum.JEM^nus alirer turmas eqiie-
ftres partitus eft lib. de Aciebus. Omries turma, inquit, con-
ftituentur fexagintu quatudr. Equites quatuor miUia nonagintu
fex, Sec. urma const et equitibus fexaginta quatuor', due turm&
Epilarchiam, hoc eft, turmam duplarem, conttituunt equitum
c x x v 111. due duplares ^arentinam reddunt, equitum с c l v i.
due T'arentine Magifterium, equitum dxilduo Magifteria
Ep hipparchiam,equitumълххлч.duplicatainduplare Magifte-
riumfEelos, equitum 11 м x l v i и. duplicatum^Telos, Epitagma.
Idjummam ordints'ftue agminis facit, equitum quater miUeno-
nagintafex. Aliter diftributi fuere Lacedasmonum equites in
О ex Lycurgi inftituto. (УиАарди verb fcribit Plutar-
chus Vita Lycurgi, fuifte turmam equitum quinquagenum
aciequadrataconftru6tam,meminitq-, eiufHem Hefychius.
Ita Nicol. Cragius lib.i v. Reip* Lacedasm. Sane & Romani,
ficutfingularumcenturiarum equites centenos auxerunt in
ducentos, ipfas item centurias ternas in denas o&onas^fic
etiam deinde auxere paullatim equites triginta fingularum
turmarum, ipfafque turmas denas,in turmas plures. De tur-
mis au&is in duodenas,Tacitus lib. 11. Hiftoriarum: Duode-
dm turme equitum aduerjus hoftem iere. De turmalibus au6tis,
Ammianus lib. xvin. Duarum turmarum equites circiter
feptingentos. Iam ergo equites vnius turmx, de triginta, auefti
in trecentos circiter &quinquaginta. Idem viii venitdecu*
rijs,quas ternas initio in turmis fingulis, denum lingulas equi-
tum, & iplas namque multiplicatas funt-, & prasterea decurias
nomen jElianustribuir equitibus fexdecim fiib vno Decu-
rione. Adeb nomina abierunta primo fiio fignificatu centu-
rias, turmas, decurias-, quasiam nec centurias, nec turmas, nec
decuri^sfuntnumero illo prifeo, vhdeprimum duxere no-
men j fed corpora flint maiora, nbminibus tamen ijfdem ap-
pellata*
LIBER TERTIVS. 187
pellata. Vt ad caput redeam numeri equeftris $ initio apud
Romanos trium millium primo legiofiebat, acfinguU tribus
tienfium,Ehamnium,Lucerum,milliafingula militum mittebant,
ait Varro lib. i v. Linguas Latinse. Hifce ftngulis millibus pe-
ditum videbantur additi equites centeni. Polybius lib. v r.
Equites faciunt trecentos in fingulos legiones, nempe ex quaque
tribucentum. Is ergoantiquus numerus Romanorum equi-
tum. Au&isdeindelegionum peditibus in quatuor millia,
non ftatim item equites au<fti in quadringentos. nam ex Li-
uio obferuo non vno loco,retentum equitum Legionario-
rumnumerum, poft peditum incrementa. Lib. in. Draw
legiones quaternum millium & ducentarum peditum, equituiru
trecentorum. Lib. v 111. Scribebantur quatuor fere legiones qua-
ternis miUibos peditum,equitibus infingulos trecenis.Sed diu poft,
ac fenfim lib. x l. Nouam legionem quinque millium	ducen-
torum peditum equitibus quadringenis Confutesfcribere iufii. Vbi
tamen equitum centenarij, milliarijs peditum vno centena-
rioadhuc minores. Ad ibciorum auxiliares equites venio,
Hos primus,quod (ciam, Romanis iunxit Tullius Hoftilius,
dirutaiam Alba. Liuius lib. i. Equitum turmas decern ex Al-
banis legit. Nifi. quis dicat, Albanos iam non focios, led Ro-
manos fa&os, Alba totaRomamimmigrante. Socij porrb
auxiliaref^ue equites diuifi in alas. Alares enim proprie equi-
tes, non Legionariji quamquam fubindeLegionarij etiam in
alapofitijVt Lipfio obferuatum. DiffaaU,audore Cincio
apud Gellium lib.xvi. cap. iv. quod circum legiones dextro
finiftraque tamquam ala in auium corporibus locabantur, Du-
plex ergo ala, dextra & liniftra, a fitu. Cum octo equitum alas
Tacitus numerat lib.i. Annalium, turmas intelligitj ficut
Laftaris Polybij iAa? vertit in alas, pro turmas. Varijs autem
nominibus hx alas feu turmas fuereappellate, nempe vela
nomine Prasfe&orum, vel gentium, vel municipiorum: quas
nomina Lazius collegit lib. vi.de Rep. Rom. cap. 11. nof-
que iam attigimus ex Tacito Capite precedent!. Eaedem alas
deinde ruexillationes di6tae,audore Vegetio lib.i i. cap. i. Nu-
A a i	merus
188 DE MILITIA EQVESTRI
merusverb fociorum equitum duplex prae Romano erat. id
Polybius lib. vi. indicat: Multitudefociorum peditum par qui-
dem kgionibusRomanissutplurimum equitum dupla. Cauftam
Lipfius adfert,qubd focij late per oppida,per agros fparfi, fa-
cilius equos fuppeditarent Sc alerent j Romani contra, an-
gufte claufi, paucos id temporis haberent equeftri cenfu prx-
ditos. Quanta: verb has fociorum alas ? Facilis conie&ura eft.
Nam, ft focij equites dupli ad Romanos, nimirum fexcenti,
demendo de his ducentos extraordinarios (vt luperiore Ca-
pite ex Polybio di(ftum)iupererunt in alam fbcialem equites
quadringentijfubinde tamen plures. apud Liuium librox.
Campanorum ala quingenti equites. Numidarum ala equites
quingenti. Quin Si milliaria ala apud Hyginum, Sc in lapide
pl'ifcO, PRAEF. A.LAE BRITANNICAE M1LLIARIAE. Has
fociorum ala: diuife quoque in turmas Si decurias, vtRo-
manorum centurias. Tacitus lib. 11. Hiftor. Gfuatuor equitum
turmas 9 vniuerfam alam. Tdreuirorum cum lulio Clafico mifit.
Hyginus '.Alahabet turmas fexdecim^ Decurtones & reliqua,
prout numerum turmarum. Sed diuerfus a Romano mos fuic
quorumdam exterorum in conflandis turmis: nimirum, quo
fingulasfirmiores eflent,ar&ioreque concordia vind^,vnius
gentis cognationifve equites in turmam colligebant, alienis
omnibus exclufis. Ita Macedones foliti, tefte Curtio lib. v. In
difciplina quoque militaris rei pit) pieraque .Alexander a maiori-
bus fumptuutiliter mutauit. Nam^cum ante equites in ^nam
quifque gentem dejcriberentur9 fedrfim a ceteris^ exempt о natio-
num difcrimine9 frAfeliosnon'vtique fuarum gentium-Jed dele~
ttosattribuit. Tacitus Germanis tribuitlibro de eorum Mo-
ribiis: Quodfyprwipuumfortitudinisincitamentum eft^non ca-
fes 9 necfartuita conglobatio turmam aut cuneum facit,fedfami-
lia &propinquitates.Pxxtereundiwtnon duxiequitatum Ma-
cedonum,quem\Agema vocabant, de quo Curtius lib. i v. fe
dextro cornu locati funt equites3 quos .Agema appellabant. Iterum
lib. v; Ipfecumarmigeris & ald9 quam Agema appellabant> ar-
dudfemit^procefit^mdem. vocem Paullus Leopardus lib. i.
Emen-
LIBEsR ТЕ R T I VS. I89
Emendat. сар.ххш. reftituit tribus locis Polybij, quibus
agenia	agnema legebatur. Tribus item Liuij,quos Marcel-
lus Donatus in Dilucidationibus Liuianisquoqueadnota-
uit. Liuius lib.xxx vi 1. Addita his ala milleferme equitum-^
Agema earn vocabant. Iterum lib.XLii.Duo erant agemata,
hanc ipfi legionem vocabant. Ibidem denique poft pauca: Me-
dias omnium (Perfeus) Rex erat\ circa eum agemay quod vo-
canty equitum^ facra aU. Ex his omnibus Scriptorum locis,
quaedam de agemate colligunturcerta,quaedamrelinquun-
tur ambigua. Cerra funt, Primo,Agema efte numerum equi-
tum. Deinde, Duo agemata vocari & facere vnam legionem.
Tertib, Agema efte equitum fere mille. Oblcura & ambigua
manent,Primo, An agema etiam ftt peditum conglobatio,vt
hicdicitur efte numerusequitum. Deinde, Vndediiftum fit
agema. Hxc poftrema duo do6te ftudioleque explicauit Ra-
derus nofter lib.iv. Curtij , cap. xxx 11. allatis variorum
Audorum teftimonijs.Euftatius ergo de vocis origine, Age-
may inquit,eft vox militarisydutiaabdyaducoyvelpotiusab dydy
dywtojhoc eftyadmiror. Deinde, peditum iuxtaatqueequitum
efleaffirmat. Agema eft acies equitum peditumfelefiortmu
apud MacedonaSy eb quod efte# dywpiy hoc eft у admiranda. Qui-
bus paria fere Suidas attulit voce А’уи(иа. Acies3 inquit, ele-
phantorumy equitum,peditum 3qu& Regemprxcedit. Etaccurate
obferuandum id efte^monet Raderus, Agema nunc peditum
nunc equitum agmen dici-,&hoc quidem Curtij loco diferte
vocari equitum, at mox lib. v. cap. x. Alam,quam agema ap-'
peUabantyftecefanb de pediteefteintelligendamjqubd nempe
ardua illalemita, qua Alexander hanc alam ducebat,eques
incedere non potuerit. Diftentire nolo cum dodiflimo Patre
Radero-at fiei adeflem,veritatis, non contentionis ftudioin-
terrogarem, An quo Alexander eques , Sc Lyfimachus equo
vehens,penetrarunt,ipibmetiudice (lib. v. Curtij cap. x.)eb
non potuerint tranfire alij equites. Et, An credibile fit, Ale-
xandrum tarn ignoto,tam periculofb itinere abique ala equi-
tum inceflifte.Mihicerte-non liqvet. Quae verb alas ills?
A a 3	facrae,
190 DE MILITIA EQVESTRI
facras, de quibus Liuius libro x l 11? Si diuinare licet, equites
prasftantiflimiMacedonum,quivelRegi erant a cuftodia,
& lie lacri didi, licut Homero kgfi tyvhaMcJacricuftodes: vel
locietas equitum inter fe lacramento aut amore deuindo-
rum, vt Epaminondas	id eft ,facra cohort, Theba-
norum, quas, audore Athenaso lib.x и i. conftabat amanti-
bus lolis amatis; in quibus ob lingularem fidem totius
equitatus robur, vt de Soldurijs feu Deuotis Aquitaniae fcri-
bit Caefar lib. in. Bell. Gall. Sacram hanc cohortem primus, vt
narratur, (jorgidas compofait e viristrecentis, ait in Pelopida
Plutarchus. Addodiuifionem equitatus noftri. German! in
Caslareoexercitu, Agematum inftar, habent agminaquae-
dam millenum aut quingentorum equitum,qua: vocantRe-
gimenta. Hase peditum Tribuni fubinde vna cum legione
lua adminiftrant, nonnumquam id folum munus habent
equitum Prasfedi. Videtur ab Alexandra id genus agminum
excogitatum, apud Curtium lib.vi. In Satrapene, inquit,
diutius fab flit it: ac, ne defides otio dimitt er ent aritmos^ indices de-
dit,pramia<k propofait de virtute militari certantibus. Ofio, qui
fartifimi iudicati effent ,fingulis militum millibus prafaturi erant
(Chiliarchas vocabant) turn primum in hunc numerum copys di fa
tributis, namqueantea quingenaria cohortes fuerant. Flaminius
Crucius, qui Caslari diu equo militauitbellisnuperis Bohe-
micis,vehementer id genus Agematum commendat lib.i 11.
cap. 11. Adeoque equitatum vniuerliim feadet diuidi in tot
Agemata, quot funt equitum millia; lingula iterum millia
dilponi turmis denis. Quamdiuidendi equitatus#ationem
oftendit neque leuibus neque paucis argumentis, longe vti-
liorem elfe acieilla Ludouici Melzi,quam ille propofuitTa-
bula fua ix. de qua plura Lib.iv. Cap. v. Hase tam nume-
rola equitum agmina apud Hilpanos Gallofque vno fiib
Ducevliim nonhabent, quia nempe equitatumvniuerlum
in turmas lingulas diuidunt,quarum minimas VValhaulius
lib.i i.cap.i.vult elTe lancearum, neque maiores tricenis:
quod nimirum plura fimul Lanceariorum luga, quam duo,
Pracfti-
LIBER T E R T I V S.	Ipl
Prseftitum fcilicet Sc Subftitum , incurlare in hoftem ne-
queant: tertium enim lugum ipfos Prasftites fuos magis
quam hoftemlaceraret, quern attingere fcilicet tantointer-
uallo non poteft. Cuiraftiorum turmae centenis vulgo auc
pluribus etiam conftare poftunt,cum earum praecipua vis ad
refiftendum adhibeatur, qua: maior fane eft pro mole nume-
roque turmalium.Arcabufarij fexagenosfereturma vnanon
excedunt,qubddecuriatim fere,non turmatim hoftem lacef-
fant. Equitum mufquetariorum turmae, perinde vt peditum
cohortes, centuriam totam admittunt, Sc plures. Prater has
turmas fubinde plurium turmarum decurijs, Agemata qu§-
dam etiam apud Hifpanos Gallofque conflantur, nullo fub
vexillo, vno tantum aliquo equeftrium Pr^fetftorum ducen-
te. Globes feu Drungoscum Vegetio vocare poftumus. Hie
lib. in.cap.xix.ficdefinit:<^/eWdyaflr,^« afua aciefe-
paratu^vagofliperuentu incurfat inimicos. ibidemque Globi
cum Drungo fignificatum permftcet. Id fit, cum aut explo-
ratum aut infidiatum itur5vbia maioribus hoftium copijs eft
metus:tum nempe,ne fignapericlitentur,fiibfignisnonitur.
Vtgloria:tamenpartem habeant vniuerfi,decerpuntur ex
fingulis turmis pauci,qui fimul iundi, agmen faciunt turma
ordinaria maius.
С A P V T V I.
.. ^Гигтл Jeorfim fingula qua figura locandt.
Figure quadrataPerfis, Siculie> Grade probata. RhombumThejfaUinuenere.
Cuneo ivtuntur Scytba3Thraccsj Macedones. Curie diCiue Caput porci-
num. Ilion Oualem adem reperil}qu<e lie difita.
ЕОУ1 т v м acies aut quadrat as 3autparte altera longiores3aut
rhombi cuneive^eretesfyeciem3tradtdere AuSiores^it 2£lia~
nusde Inftruendis aciebus. Nota, eum loqui non de acie to-
tius exercitus, fed de ordinatione cuiulque fingularis turma:.
Quadratis aciebus Perje^it^	Siculi/tc plerique (jr&corum 'ufi
funt^
192 DE MILITIA EQVESTRI
funt jxiftim antes & adcompofitionem^ad equitantium cditio-
nem accommodate. Et omnino^ quoddifciplinagenus ferudre^j3
multi* in rebuspraftantius.. Nam & inftru^io^quoniamper Ver-
fa acjuga ordinetur3occurritfaciliory & principes in hoc vno
pugnandi genere hoftem vniuerftaggrediuntur., Optima verb inter
quadratas habentur, qua duplici tarn inaltum quam in longum
numero conftantyxempli caufd-ft&o in longum 3quatuor in altum\
aut decern in longum^ quinque in altum 5 qua numero parte altera
longioresconfiftunt. Etenim longitudo equi a capite ad caudam^
refyeffiu fua latitudinis 3plures eos habere debet quiper luga ordi-
nentur-i quam eos qui in Ver fa feporrigdnt, Aciebut ad rhombi
fimilitudinemformatis Theflalos primos rufoscomperimusi
qui plurimum valuerunt equitatUiJafine^tferunfatutgeneris
aciei auttore^ vtpote ad omnes vfa accommodation. Equites
enim conftituti in hacformajverterefe in quemuis conftieffium pof-
fatiminimeefaelatergotvel a laterecapientur. quippecumpra-
ftantiores rhombi later a teneant^	principes angulosregdnt.Jiat
enim
LIBER T E R T I V S. I93
enim in prior? angulo3 turmz ipfius Pr&fettus^ in dextro autem
finiftro3 qui cuftodes vocantur lateris3ftatuuntur3 in reliquo verb
angulofluElorem tergi locarifolitum ef.Rhombiformam omnium
maximenecejfariam in vfutn venijfecreditur\eo quod pr& ceteris
omnibus conflitutoPrrfetfoturm&3equites3qui in later thus ordi-
nantur, non equo fuo till Pr&fefto iugentfed ita fubijciantur3 vt
eorum capita iuxtaarmos equi Pr&fefii apponanturfnteruallify
inter fe iuftis equites tumdextri turnUui3tum etiampofteriores
difcernantur3ne frequent ia turbet ordinem3cum equiimmitiores
inproximosfbi equos conuerficalcitrent3 & militibus vulnerain-
fligant. Rhombumdimidiatum, &: iam transformatimi in
. trique trum,Cuneum feu Roftrum vocamus.
Cuneum militesnominant Caputporcinum^ ait Vegetius lib. in.
cap. x 1 x. Pergit ^Elianus: C'uneat is Scythe vtuntur Tdbra-
ces^quin etiam Macedones vfifuntfuadente Rege Philippo. Effi-
cacies genus id exiftimatume ft 3quam quadrature ob earnfcilicet
rem3 quod fuos Principes circumpofitos habeat^ fronteexigua
conftet equitandi vfum per quodlibet interuallum facilempra-
beat) regreffumty celeriorem^ quippe quod minus difficiles circuitus
illos habeat 3quos quadrat л aciesfortiuntur.
Bb Tur-
194 de militia eqvestri LIB. Ш.
Фиг mam, qua ad fteciemouiinftruitur, Ilion Thejfalus ex*
cogitarad^nde Ilevocata efyfuofty P^hejfalos ed ipfo generein-
ftruendi exercuih Vtile hoc eft, cum ftngulie fuie angutiehabeat
principes’jprimum Ilarcham,id eft,turma Pr&feflum-,vltimum
Фergiduflorem3 tytrirnque autem laterie Cuftodes, &c. Ergo ge-
пш id inuentum ab Ilione <TheJJaloi mandatum pbft executioni ab
lafone Mede л marito. Con ft ad h&c turma equiiibw fagittarijs,
moreadrmenibrum^ Parthorum3^Lc.
Explicatefunt variafententia V&terum, quemadmbdum tur*
m& inftruanturjfed,quoniam in hie magnam differentiam ejfe con-
ft ad, non fine dele flu uti debemus,fed quotidianis exercitijsfepius
experirigenera inftruendifinguld: itaquefecure in prAlijs3quodfa-*
cilius commodiuffyprbbetur, admittere ojficium eft.
Hucufque aperca ^Eliani verba, eaque re non inculcanda»
LI-
195
L I В E R I V.
D E
MVNIIS VSV.QVE MILITIAE
E Q^VEST R I S.
Argumentum Libri.
Mv NIA ecjuitis cvniuerfim continent ar nut itineribue,
aut frafidijs.) ant caltris, ant acie. fa itinere ex flora-
turn dimittuntur,frontem faciunt, later a tegunt ,agmen
claudunt.In frAftdifs interna externa^tuentur. In cafiris
excnbias,circuitionefn, enfodias habent. Extra caflra flatio-
nibni dijfonuntnr^abnlationes inflitunnt^fyecnlatnnt ennt9
infidias flrnnnt-tflationes hoffium laceffunt ^falantes exci-
finhtb aquatores Jrumentntdres, lignatores aggrediuntur^
commeatnmQrfnbfidia imfedinnt^ hoflinnt jlatina inna-
dnnt, agros fofulabundi deuaftant, in acie denique fugnant
infernnt^aut defendant.
С A P V T I.
Equitum vfus aciefq^ in itinere.
EQ,VEs iter facit aut foltu,autpeditiiun^ius. Iternoerovelterreflre
efl^dqueangufuiniautlatum^rvelaqueflre^diumum aut noffiurnum.
^илprafdiafingulis itineribusfacienda. Bxploratores3Antecurfores}Subfe-
qua equites ad tutelam dimittendi. Viarum duces plures taut fdus <vnus. Z)ia
(gp loca nota.fnt oportet. Ratioflumina traijeiendr, tranandi artes. oAcies
ruiatoria diuerfa.
Qyi
Bb Z
19^ DE MILITIA EQVESTRI
vi rem militarem ftudiofius didicerunt, inquit
Vegetius libi 11i. cap. v i. afferunhplura in itine-
ribus> quam in ipfd acie^periculafolere contingere.
Nam in conflicts armatifont omnes^ & hoftem
cominus videntadpugnadum animo. veniunt
prxpdrati:in itinerb ^inusarmatus^minuf^attetus eft miles-y
fuperueniente impetu yelfraude, repent e turbatur. Quare prae fi-
dia itineri facienda fiiggerit. i. Vt Imperator habeat perfcri-
pta Itineraria locorum per quas tendit, ita vt eoruminterualla
non folum pafuum numero ffed etiam viarum qualitatemnorit.
defers pitta [int: vt nonfolum canfiUo^fedaffettu^ viam eligat
profetturis. Amplius etiam lulius Casfar prouidebat,^/ num-
quamexercitusperinfidiofa itinera duxit, nifiperjfeculatus prius
ejfetlocdrumfitus^^dQrc Suetonio. n.4Jt a peritis viarum~>
itinera inquirat. Pruderitiffimus Ifraelitarum Dux Moyfes
Numer. x. cap. dixit Hobabo flit) Raguel: Noli nosrelinquere:
tu enim ndfti in quibus locis per defertum caftrapopere debeamus>
erisduttor noft er. En,qui nubem&ignem duces habe-
bat, du&orem prasterea,quem interrog^pofeit. Sic Xerxes,
EphialtequodamTrachinio per tnontium anguftias mon-
ftrante iter, centum hominum millia duxit in exercitum
Leonidas, quem vniuerfum circumuenit. Au&ores font He-
rodotus &: Polyenus.in.Ut viarum idoneos ducesadhibeat\
eoffy cuftoditos ducat3additа роепл oftentatione velprwnij, V tri u f-
que in promptu exemplum eft. Prioris, apud Polyenum
lib. iv. Extabat oraculum Apollinis, Lycum quemdam
Alexandro fore itineris contra Perias ducem. Accedit ad
Alexandrum bubulcus,inqiiiens fibi Lyco nomen efie,in cir-
cuitu montium occultam efte viam, &Х. Alterius,apud Li-
uium lib. x x x 11. Rafter quidam a Choropo Principe Epirota-
rum mijfus/^itur ad Confulem T.Quintium.isfe in eofaltu^qui
Regijs tunc oneratus caftris erat3armentum pafeere ait, omnes
montiumeorum anfattuscollefynofiefifecum aliquos mittere^
velit) &c. Conful ducem promifis ingentibus oneratum3fi fides
extet^vinttum tamen,Tribune tradidit. Libro item ix. (fum
Sora-
LIBER Q V A R T V S. 197
Soranus transfuga clam ex oppidoprofetfus, ad vigiles Romanos
penetraff&t,ducife extemplbadConfulesiubet\deduttufque,tra~
diturum whem promittit, Sec. Decern milites deletiosfecum per
arduaacpropeinuia in arcem dwelt. i v. Vtplureshuiufmodidu-
ces indteeff habeas, ne duorum aut trium error diferimen pa-
riat vniuerfis: interdum enim imperita rujlicitasplura promittit,
cr creditfe fcire,quanefcit. Certe hoc negledu elufa calliditas
Hannibalis per errorem ruftici. Impera^duci, aitLiuiusli-
bro x x 11. ‘vtfe in agrum Cafnatemducat fed Punicum Mor-
vens a Latino nomen, Caflinum pro Cafino accipere ducemfecit',
auerfufy ab itinere, per Alifanum Calatinumcf & Calenum
agrum in campum Stellatem defcendiiMicummontibusflumini-
bufque claufam regionem circumffexiffet^ocatum ducem per-
contatur/vbi terrarum effet. CumisCafilini eo dieeum manfu-
rum dixiffet", turn demum cognitus efl error,& Cafinum longein-
de alidregioneejfe.ld documentum cum metu fane xftimabat
exercitus Alexandri, apud Curtium lib.v. Nox quoque &
ignota regio,ac dux,incertum an fat isftdus3multiplicabant metum,
ex vniuscaptiui ^uelfde^elanima,pendere & Regisfalutem,
fuam. v. Vt nefeiat hoftis, qua exercitus proficifcatur. Caefar
lib. i. Bell.ciuil. Lxploratisregionibus,magnocircuitu,nuUocerto
itinere exercitum ducit.erat enim iter a prbpofito diuerfum,contra-
riamq^ in partem iri ‘videbatur. Neceflaria profedb Ducibus
documenta.
Primum ergo equitis in itinere munus eft,in omnem par-
tem explorare vias, feu fblus, feu pedite comitatus, feu геггЯ
feu aqua, feu diufeu nodu proficiicatur. Ideiufdem Vegetij
monitum lib. in. cap. vi.Duxcum agmine exercitusprofedu^
rus,fidelifimosarguti(Simofq^cumequis probatifimis mittat, qui
loca,per qua iter faciendum eJi, inprogrejju	a tergo, dextrd la-
uaqueperluflrent. Et quanta Pofthumij clades in Caudinis,
cautelas huius omifTu ! quantum diferimen lulij Qonfulis ill
Samnitium faltus ingreffi fine fpeculatore! Sed nep explora-
re tantum cateruatim,verum etiam turmatim prsecurrere,
hqflemquepraseuntem carpere, equitis ex itinere ftudium
Bb j	eft.
19$ DE MILITIA EQ VEST RI
eft. Css far lib. i. de Bell.ciuil. Equitatupr&miffo qui nouifiimum
agmen сотрете# atque impedire#,ipfe cum legionibus fubfequitur.
Nullum intercedeba# tempus, quin extremi cum equitibus prdia-
rentur. \b\dcvmRelinqUebaturCafari nihil,nifi vt equitatuag-
men aduerfdriorum male habere#^ сотрете#. Sed ex prascurfii,
ad agminis frontem redeo. Hanc eques firmabat in exercitu
mixro. Tacit, i. Annal. Parsequitum & duxiliaria cohortes
ducekant\ moxprima legio. Nimirum,ficut claudebat tergum,
eodem tefte lib. Annal. x 111. <Dux viapariter &pugna com-
pofuera# exercitum, dec. Id quod lib. i. Annal. vocat, incedere
itmeri & pralio. Vtrumque hoc equiti munus in exercitu
mixto Vegetius tribuit lib. 111. cap. v i. Primi equites iter arri-
plant,indepedites^ impedimenta,fagittary,calones, vehicular in
medio collocentur, ita vt expeditapars peditum & equitum fubfe-
quatur. En equitem a fronte dC a tergo,ad tuendutn medium
agmen. Iam vtrimque a latere etiam locatum, & fubihde per
turmas inter ipftim agmen, Polybius indicat lib. v i. Equites
interdum fequuntur a tergo fuas quifque partes (id eft, inter ip-
fom agmen, turmas quadibetfuam legionem) alias iumento-
rum later a obequitant flipantes eajutumfy prdenies incejfam^
Generatim fuadet Vegetius loco iam allato, vt ea pars,ad
quamhoftis venturus creditur,appofitis lefldfiimis equitibus
leuiarmaturdmuniatur. Benemonet de le&iffimis-, nam ita
fblitum, Polybius in Caftrametatione fcribit. Primi, ait, pie-
rumqueincedunt extraordinary(qui nempele&iflimi equitum
ped itu m que bellatores:) fi verb qua ejfe# a tergo fufiiciofiocio-
rum extraordinary a fronte ad tergum traducebantur.A.ii^s certe
qupeumqueitinereita vices feruabant fiontis&tergi3aitPo-
lybius mox laudatus, vt alternis diebus legiones Qf cornua ea-
dem pracederent, rurfumq^fequerentur a tergo \ vtaquationis fru-
mentationifq^integra&qualiter omnes participes fierent3mutantes
femper ordinem,vt alternatim primores incederent.
Scriptores asui noftri,Bafta dL Melzus, id referunt in pne-
rogatiuam quamdam honoris.Bafta lib. 111. cap. v. Vt Р^гл-
feffis, inquit, fat isfat, per ordinem mutantur frontis-duttionis
dies$
LIBER QVARTVS.	I?9
dies file nempe3vt quifron tern bodie duxerit3 eras tergum, perendie
medium agmen tueatur. Mox cap. x i. Cafrris verb iam pofitis$
cum extraordinariaaliquaexcurfiones facienda funt3nondierum
feruatur or doffed PrafeStus equitatus ei turma dad primum ince-
dendi locum^quaprimaaddefignatacajlrorum principia venfi vt
vniufiutufquefiilic&tdiligentia excitetur ad fingulos prauenien-
dos. Melzus fere paria adfert lib. 11. cap. v* quatuor tamen
prsetereaadditnoua. \. Si eodem tempore in dtfium locum con-
ueniant fimul turma dua3tum aut in vnam eas ejfe conflandas, aut
ab equitatus 'Trfieflo vnam alteri pro arbitrio praponendamj.
j i. Si vnica tantum turma Arcabufariorum fit in agmine vni-
uerfo3 earn perpetab debere pracedere aut fequi3propericulovia<
111. Prfieffo equitatus pro induftrid fud excogitandas ejfeartesj
quibus PrafeStorum aliorum ojfenfiones euitet 3dumjpericuloforte
exigente3 Prafettis alijs petitiores praponit adgerendam melius
rem. Id facie/jncpiit 5 aut clam alij shuiujmodi PrafeHos monen-
doyVti priores in loco adejfefiudeant^aut fiprauifo expeditionis die,
. ita ordinem incedendi dijlribuat, vt firs ducendi peritioribus eo
die cont ingot. i v. Subiungit cap. x. ^rafeHum^ cuiplures turma
ducenda data funt3 aut in fronte aut in tergo ejfe quidem debere ad
imperandum, non tamen eius turmam primam ejfe debere aut
pojlremamfied illius turmam3cui eo die contigit firs. Grau is
etiamnum controuerfia, periculofarum fepe contentionum
caufTa > dum alij fibi vindicant perpetuum praeundi ius, alij
fuas cuique vices effe debere contendunt.Romanorum Lati-
norumquefortiflimi, poftremiolim pugnabant, au&ore Li-
uio lib.vi11. (acteb honorem dat demitque rebus opinio.)
Nihilapud Latinos diffonum3 ait., d Romand Repub. prater ani-
mos&Cc. Hajiati omnium primipugnam inibantfiCcSTwrnPrin-
dpum pugna erat^ &c. 'friarijJub vexillis confidebant3jlniflro
crure porretfojfcuta innixa burner is 3hafas fibre В a cufride in ter^
ram fixate baud ficus quam vallofepta inhorreret acies3 tenentes*
Si apud Principes quoque baudfatisprofrere ejfetpugnatum3apri-
mdacie adfriariosfenfimreferebantur. Inderem ad friarios
redijfefimlaborabatur,prouerbioincrebuit.
.ibidem
200 DE MfLlTIA. EQVESTRI
Ibidem porrb Melzus haec promit ducendo exercitui
mixto praecepta. i. Frontem aut tergum exercitus mixti, mi-
nimum trientes duo totius equitatus firmanto. n. Turmae,
quibus obtigerint ducendi vices,ftata hora loco conftituto,
adfunto, pridieque vefperi a Pr^fedo dux vise eis defigna-
tor. in. Primafn aciem comitantor ex turmae, quibus diet
illius fuiffent cuftodix, feu palatine, feu caftrenfcs, feu pro
caftriszeocpe die,ob fecuturas no&is excubias,ab alijs mune-
ribus immunes funto. i v.Praefebtus primae aciei (fia Magi-
ftro equitum iubebitur) turmam vnam Arcabufariorum tu-
telar eorum, qui pontes viafque fternunt, adiungito. v. Idem
Praefebhis Optionem fuum ftipatum equitibus vicenis aut
Vicenis quinis,iufto interuallo ante agmen praemittito. Duo
verb ex ijs equites, qui Optionem (dum confiftet cum equi-
tatu Praefecftus) admoneant, inter frontem Sc turmulam il-
lam praecurfbriam interponuntor*,agmine autem quiefcen-
te,Optio in vicinis turmulis procubitores collocato. vi.Nul-
lus primam agminis aciem anteuertito, nullus fe equitatui
cum famulitio aut impedimentis interponito. v 11. Turmul^
feptenae,conftantes lingulae vel Cuiraflarijs, vel Arcabufarijs
quindenis vicenffve e prima acie , totidem^ue e tertia, in la-
tera ablegantor tuendis impedimentis fub du6hi Decurio-
num. viii. Optio aut Decurio turmae quae a tergo eft poftre-
mae, bono interuallo poft earn cum vicenis equitibus fub/e-
quitor •, duobuspr^terea ad fignificandum longe a tergo re-
libtis. ix. Nequispofttertiam aciem defejatur, procurator
x. Interquiefcente, vt fitjacie tertia, Praefeitus Decuriove vl-
timae turmae, equitesin vicinos tumulos lateraque viarum
aduerfus hoftem partitor. X i. Exploratoribus, qui antecur-
runt(dum per filuasanguftiafque eft iter) Mufquetarij pedi-
tes admifcen tor. x i i.Turmulas item laterailes equitum Muf-
quetarij pedites admixti ftipanto. x i n. Viarum, qua hoftis
interuenire pofTet, fauces, vna duabufve impofitis partem-
queprocurrentibusturmisdccupantorj mox esedem turmae
(aduentante acie tertia) cum reliquo exercitu procedunto.
xiv.
LIBER QJf A R T V S, 201
x i v. Si periculum, quod a fronte timebatur, in latera force
ceciderir, dimidia peditatus equitatufque praecuntis pars
aciem tertiam opperitor, neque prius promoueto.
Aqueftre iter trans amnes nullo ponte commifTos, fingu-
lare dat equiti munus. Nam quanta hie cura prouidenda
circumfpiciendaque omnia ? Plerumque hoftis expe&at pa-
ratis recentibufque copijs in aduerfa ripa: ripam fubinde la-
tentibusfubaquapalispr^texu it, alibi infidias pofuit. Tibi
per aquas Si limum magis fepe rependum quam curren-
dum eft. Ordines in lubrico Si tenacefbloieruandi. Turn
madido hiimentique militi in ripas alciores enicendum, pel-
lenduf^ue ab co imminens Si bene paftus hoftis. Tu praecla-
re aftum crede,fi non corrupta madorearma,(i non ple-
rique aquarum pernicitate abrepti hauftique. Et plura etiam
eueniuntquam (cribo. Quibus ergo praefidijs traijeiendi am-
nes? Leo I mperacor Ta&ic.cap. i x. jf. x i. In fluuiorum tranfi-
tionibw, aut aliorum locorum ignotorum, ante cur fores pr&mitte,
qui prius loca explorent,eaf 3qualia fint3nuntient^vt pr&fefiuido-
nets antemifiis tranfitum cuftodias. jf. x i i. Sin admodum lubrica
difficiliaq? loca fint, teipfam oportet primum tran fire, deinde ibi
confifiere & commorari, donee omnes fine offenfione tran filerint.
$. xi 11. Hoc enimvirum clarifimum & nobilifimum patrem
noflrum 'bafilium Regemfeciflecognouimus ,quando contra Cjer-
maniciam Syria ciuitatem copias duxerat,^ Paradifum flu-
uium anticipar at, qui, lampadtbas in medio conftitutis, ipfe fua
ipfiusprafentia atque ope vniuer/um exercitum facile fine of-
fenfione traduxit,quipipe manum illis afiliSiisporrexerat^ quof-
dampericulis eripuit. lamobferuaquasabHiftoricis adferam.
Arrianus lib.i. de Traficu Alexandra peramnemGranicum:
Alexander ad (qranicum amnemprogrediebatur exercitu infra-
ffo,duplici phalange ar mat orurn ordinatd. Equites in cornibus du-
cens, impedimenta pone fequi iufiit. Speculators, qui hoftem obfer-
uaturi effent,duxit Hegelochus,habensfecum equites farijfophoros
ac^elttescirciter quingentos,bcc, E fteculatoribas aduolant qui-
dam,einuntiantes,in ulteriore (qraniciripd Perfasexfieflxrcj
С c acie
202 DE MILITIA E QJ E S T R I
acie inferuttd. Фит Alexander totum exercitum etiam ad pu-
gnamferuxit. Parmenionifuadenti, vt in ripd tatifter quiefreeret}
dum hofeis nottu diffugerety Pudeat mey inquit Alexander уfi hie
riuulus nobis obftabity quifine diflicultatibus Hellefrontum traieci-
mus&Cc.H&c locutus, Parmentonem adfiniferu cornu ducendum
mittit,ipfre dextrum dufiurus eo conceftty &c.P erfarum equites
ad x x. rniUe erant. Peregrini peditespaullum infra totidem mille.
Equitntum Perfra in longe exporretbim phalangem ad fluminis
ripamcollocarant^ feterum qua parte ipfrum Alexandrum_>
confeicabantur tendentem, bac turmas equitum denfras colloca-
runty &c. Alexander Antecurfores equites P&onafy ac peditum
vnam Cohortem3 quibus praerat Amynthas Arrhab&i,primos in
flumen defreendereiufit 3atque ante eos Socratisturmamy &c. Ipfre
dextrum cornu ducensflumen ingreditor у obliquam fremper aciem_>
obtendens qua amnisferebatur. Perfrz in propinquantes defuper
tela mittebantyer atequitum turbulentus conflict us у his flumen
exifeyillis exitumprohibere nitentibus. Ac primi quidem Mace-
donum caftfunt omnes. Alexander dextrum cornu adducens3pri-
mus in P erf as irruity vbi conferta maxime eorum acies erat. Hie
inter confligendum hafea Alexandra confringitury qui aliam ab
Aretey Regiorum equorum flratoreypetijt^ fed cum	ШИпргаИо
laboranti ha fa difrradki efiet3ita vt cum dimidio eius fragmento
(quod oftendebat) pugnare manifesto videretur'y aliam pofeere
iufit-Alexander, Dibaratus autem Corinthius (vnus e foeijs
qui circa Regem erant)fuam ipfi haft am tradit. ed arreptdy con-
fricatus Mithridatem Dariygenerum longe ante alios equo pro-
uefiumyXium turmd equitum cunei in ft ar format a ftp feus quoque
ante alios equo ejferturу ac haft afaciem feriensy Mithridatempro-
fernit.flnteribi Rocfaces in AlexandruminuehitUTy ac caput eiUs
fecuripercutity diffraftaque nonnihilgalediiiusy tamen non репе-
trauit. Hunc etiam haft a profternit Alexander in pettus vjque^
traiefla : pone autem SpiridatesiaminAlexandrumfecurimele-
uaratyquemprauertensClitusDropida filiusfeecuri in humerum
adaftdbrachiumeiabfcidit. Vegetiusdiferte lib. n i.eap. vn.
fln tranfitu fluminumy exploratovadoydua acies equitum elettis
. . ,	anima-
LIBER QVARTVS. 203
animalibus ordinantur, interuallis competentibusfeparata, vtper
medium pedites impedimenta tranfeant-, nam acies fuperior
aquarum impetumfrangit, inferior, eos, qui rapti fubuerfify fue-
rint,colligitatquetranjflonit. IdaCaefare Vegaciusdidici t,qui
lib.i.deBell.ciu.h^c de [ci^o'.Cafar,continuato diem noftemq?
operejn flumine auertendo,hue iam rem deduxerat, vt equites,etfi
diflflculter atque agrefiebat,poflent tamen atque auderent flumen
tranfire,peditesverotantummodohumeris ac fummopefioreex-
flare : & cum altitudine aqua, turn etiam rapiditatefluminis ad
tranfeundum non impedirentur, &c. Cafar etfi timebat tanta
magnitudinisflumini exercitum obijcere,conandum tamen atque
experiendumiudicat,magnoque numero iumentorum in fluming
fupra atque infla conftituto3tranfducit exercitum. Pauci ex his
militibus, vi fluminis abrepti3ab equitatu excipiuntur ac fubleuan-
tur-, nemo tamen interqt. Quamquam 6c Hannibalis gemi-
num fere extatfacinus, au&ore Cadio apud Liuium lib. xx i.
C alius auftor efl, inquit, Hannibalemperfuperior a Padivada
exercitum tranfduxifie, elephantis in ordinem adfuflinendum im-
petum fluminis oppofitis. Ea periti amnis vixfecerint-, nam neque
equites,armis equifquefaluis,tantam vimfluminis fuperafleveri-
fimileefl. Addubitat ergo, neque Cadio fat credit Liuius. Ite-
rum tamen Casfar lib.vn.de Bell. Gall, fic exercitum tra-
duxit,equitibus fuperne tantum (non elephantis)contra vim
fluminis collocatis. Vado per equites (in Ligeri) reperto,prorei
necefitate opportuno,vt brachia modo atque humeri adfuflinenda
arma liberi ab aqua eflepoflent-^ difrofito equitatu, qui vimflumi-.
nis reflingeret, atque ab hoflibus primo afleftuperturbatis incolu-
memexercitum tranfduxit. QuinLiuius ipfe lib.xxi. narrat,
equites in flumine aduerfus peditem pugnafle. Ex parte alte-
ra ripa,ait,vis ingens equitum influmen immijfa, medioque alueo,
baud quaquampari certamine concurfum: quippe vbi pedes infta-
bilis,ac vixvadofidens,vel inertni equite,equo temere afto,peruerti
pofit', eques corpore armifque liber, equo vel per medios gurgites
flabih,cominus eminufqueremgereret. Quid tamen, fi profun-
dior nec vadofus eflet amnis? fi violentior, quam vt iumenta
С c x	ftarenc
^04 DE MiLlTtA EQVESTR1
ftareiitfefringerent^uecurfum?Tum Vel arte tranfnabant
pedes equefque, armis tra&is, vel lintres rarefque fubitarias
fabricabant.Liuius lib. x x i. Accolas Rhodani Hannibalpellicit
donis ad naues 4#idique contrahendasfabricanddfque, Sec. I tuque
ingens coatta vis nauium eft lintriumq? tern ere ad члс'та1епы
vfuni paratarufri,nouaffy alias primum Cjalliinchoantescaua*
bant exfingulis arbor thus-, deinde & ipfi milites,fimul copia mate-
riafimulfacilitate operis induffi, alueos informes, nihil(dummodb
inndre aqua	capere oner a poflent) curantes,raptim faciebant,
quibus fefuaq^ tranfueherent, lamcj omnibusfat is comparatis ad
tray ciendum, terr ebant ex aduerfо hoftes отпет ripam equis чл~
rifit obtinentes: quos vt auerteret, Hannonem Bomilcaris filium
vigilia prima noffis cum parte copiarum, maxime Hityanis, ad-
uerfoflumine iter ire vnius diet iubet, & vbi primb pofiit, quam
occultifiime traieffoamni,circumducere agmen\ vt,cum fatto opus
fit,aggrediatur ab tergo hoftem. Ad iddati ducesQalii ficc.tranfi-
turn oftendere. ibi raptim cafa materia, ratefcjfabricata, in quibus
equi, viri<j&alia oneratray cerentur. Hiftani fine vUd mole tri
vires veftimentis conieffisjpfi cetrisfuperpofitis incubant esflumen
tranfnatauere. Et alius exercitus ratibus iunfiis traieHus,caftris
prope flumen pofitis, noBurno itinere atque operis labore feffus,
quiete 4mius diei reficitur, Sec. Pofterо dieprofedi ex loco^prodito
fumofignificantfe tran fife, quod vbiaccepit rdnnibalfildtfignunt
ad traddendum. Jamparatas aptatafque habebat pedes lintres^
eques (ferb prater equos nantes) nauium agmen ad excipiendum
aduerp impetum fluminis parte fuperiore tranfmittens^ tranquil^
litatem infra traydentibus lintribus prabebat» Equorum pars
magna nantesjaris a puppibus trahebantur, prater eos quos inftru^
ttos frenatofque (vt extemplo egrejjb in ripam equiti tfui eflent)
impofuerantinnaueSi^CC. Elephantorum trayciendorum varia
confilia fuifle ertdoxerte varia memoria eft afta rei. ^uidam
conffegatis ad ripam elephantis, tradunt ferocifiimum ex ijs irrita^
turn a re&ore fuo, cum refugientem eum in aquam> natantemque
fequeretur,traxifle gregem (vt quemque timentem altitudinem^
deftituerat'vadum) impetu ipfo fluminis in alteram ripam ra-
<	piente.
LIBER Q V A R T V S.	20 J
piente. Cel erum magis conftat ratibus traiefids,&c.Ratem vnam
ducentos longampedes,quinquaginta latam,a terra in amnem por-
rexerunt,quam, nefecunda aqua deferretur,pluribus reiinaculis
validis parte fuperiore rip& religatam, pontis in modum humo in-
ietfaconftrauerunt, vt bellua audatter velut perfolum ingrederen-
tur, A It er a ratis &que lata, longa pedes centum 3ad traijciendunu
fumen apta,huic copulata eft: & cum elephantiperftabilentratem
tamquamviam {pragredientibusfeminis) afii,in minorem app/i-
catam tranfgreflifunt, ea extemplb (refolutis quibus annexa erat
vinculis) ab attuarijs aliquot nauibus ad alteram ripam pertrahi-
tur. Itaprimis expofitis, alq deinde repetiti ac traieftifunt. Nihil
fane trepidabant, donee continents velut ponte agerentur. Primis
eratpauor, cum foluta ab ceteris rate in altum raperentur. Ibi vr-
gentes inter fe (cedentibus extremis ab aqua) trepidationem ali-
quantulam edeb ant, donee quiet em ipfe timor circumfricientibus
aquam fecijfet. Excidere etiam fauientesquidam influmen, fed
pondereipfoftabiles, deieflis rettoribus, querendis pedetentim wa-
dis in terram euasere. Redeamusadnatatum,tra6iionemque
cquorum.Tacitus de Britannis in Vita Agricote:	no-
ta vada ^patriot nandi wfus3 quo fe pariter,	equos atque ar~
ma regunt. Idem de Batauis lib. 11. Equespracipuo nandi ftudio
arma equofque retinensjntegris turmisEhenum perrumpere^j.
Operse pretium a Vegetio artem diicere. Is lib. 111.cap. vi r*
Cum altior, inquit,nec equitem patitur^ equites fafees de
cannis aridis, vel vludfacereconfueuerunt'yfuper quos loricas
arma (ne vdentur) imponunt \ ipfiequity natando tranfeunt3 colli-
gatofty fecum fafees pertrahunt loris. Quem locum illuftrac
Steenvvechiusexemplis duobus aliquantbdiueriae artis. Al-
teram exemplum eft Ammiani lib. x x v. Etparscratibus, in-
quit, temeretextis, iumentaretinenteshincinde natantia\alij fu-
perfidentes vtribus. Alteru Diodori Siculi lib.x i x. Calamorum
fafees adeo ingentes interfe coriiungunt,immittuntque in paludem>
quibus terni infidentes3duo remot agunt3aliusfert arcum3adnaui-
gantiumque ex aduerfo,aut vim adferreconantium3impetunu
propulfat. Addo nouum Ammiani locum lib. xxx. Para
Cc j	Arme-
20б DE MIL PT I A EQ'VESTRI
Ar memo? urn Rex cum adflumen venifet Euphrates & inopia
nauium voraginofum amnem vado tranflre nonpofet3 nandi tm~
prudentiapauentibusmultis,ipfe omnium maxime cunHabatur*
& remanflflet, ni, cunHis verfantibus <varia,id reperire potuiflet
effugium in neceflitatis abrupt о tutiflimum:LeHulos in villis reper-
tos binis vtribus fuffulferunt , quorum erat abundant prope in
agris 'vinarijs copiab quibus flngulis <Troceres infidentes & Regu-
lus ipfe, iumenta trahentes3pr&ruptos vndarum occurfantiumflu-
Hus obliquatis meatibus declinabant\ hocq^commeto tandem ad 'ul-
terior em ripampoft extrema difcrimina peruenerunt, 6Cc, Refidui
omnes equisinueHi natantibus 3&circumfluent efluminefl&pede-
mer fl iaHatique9inflrmati periculofo madore expellunturadcon-
trarias marginesc'ubipauliflerrefeHi^xpeditius quam diebus pro*
teritis incedebant. Vtrium porrb vulgarem vfum Caefar Lufi-
tanis tribuit lib. i .de Bell. ciu. ad tranandos amnes, 6c Hifpa-
nis Liuius lib. x x x. 6C fcuta fua militi Ammianus lib.xvn
Sed de.aqueftri itinere iam abunde •, nam de equitum tranfi-
uedione nauali,fpedat ad militiam naualem.
Nodurnum iter vt curas auget, lie equiti quoque munus*
Prudens eft Petreij Afranij^ue apud Ccefarem confiiltatio
lib.i.Bell.ciu.de nodurna ^Q^&XQn^^DiflutaturinconciliOi
& tempusprofeHionis qumtur. ^leriquecenfebant, <vt noHu iter
facerentjpofleprius ad anguHiaieveniri<) quam fentirentur. <b4lifa
quodpridie noHe conclamatum ejflet in caftris f л/aris^ argument!
fumebant loco, nonpojje clam exiri^circumfundi noHu equitatum
C&faris, atque omnia loca atque itinera obfideri, noHurndque pr&-
lia efle 'vitanda. Ergo,ne quis node error per tenebras, nequis
ab nofte aftultus, haec amplius equiti omnia tribuunt Geor-
gius Bafta 6c Ludouicus Melzus. i. Praemittenda cum De-
curione turmula Arcabufariorum duodenum aut denutn
quiniim, fido peritoque viarum duce comitata. Hi bis mille
paifus antegrefti,ex rufticis alijfque de hofte cognofcant. Fla-
minius Crucius minus longe>ob periculum,praeire iubet.
II. Submittendi poft hos alij quaterni, vt (prxgreflls forte
prioribus) fi a latere hoftis interueniat^renuntientagmini
LIBER QVAR TVS.	207
fequenti. 11i. Globus (exagenum Loricdtorurti feu Cuiraffa-.
riorum conflerur ex turmis fimul omnibus ledorum, duca-
tur^ue,qua maxime periculum formidatur, a Praefedo ali-
quo peritiore, nullo comitante vexillo. Hie globus feu drun-
gus quemeumque hoftis incurfantis impetum fuftentare
conabitur. i v. Turmas reliquae,fingulae fuos habeant viatum
duces^aut,fi caucus pericorum dudorum non fuppetat nume-
rus,prioresturmae,cum ad biuia venerint,equitesduosfe-
quentibusrelinquant,quiducanc,qubipfie func progreflae.
Scipent autem fefe inuicem turmae, vna alceram, minimo in-
teruallo fequentes^nifi ingruac pugna,nam cum fe abiungenc.
v. Qui equicacui praeerit, fingulos equices e cUrmis fingulis
prasftb habebit ad mandaca fuis perferenda. Equites icem
quaternos prasmittet,qui renuncienc, fi quid acciderit maiori
illi drtingo e fexagenis equicibus prxmiflb. Accurrcc ipfe
parci laboranci, fiibfidi a miccens paria periculo, non maiora.
vi. Decurio aliquis, denis ducdemfve Arcabufarijs ftipacus,
longo inceruallo agmen fubfequetur, quaternis prazterea pofb
fe relid is, nunciabic^ue, fi fors hoftis ad carpendum agmen
accurrat.vn.Prasfedus aliquis e pericioribus cergi- dudor eric,
qui curmas hofti carpenci obuercat,Praefedum^ue equitatus
cocius admoneac. v 11 i.Silencio aganc nodurnum iter,galeati-
que,Sc cenences arma, nec Cuba fignum turmse vlli aberranci
decur (vbi periculofum efl: iter) nifi grauis caufla pofcac.
Iam aciem viacoriam equitum explicemus*. Hxc ad
pugnx vfum varia efl:, aliaque locis campeftribus, alia vijs
anguftis.Igicur vel ad impecendum hofl:em,vel ad cute com-
meandum folummodb acies ordinatur. Illaoffenfiua,hiEc
defenfiua vulgb dicitur. Si ad impecendum hoftem icur,tum
fic locandx func curmae,vt primae fine maximb idoneasad
faciendam irnpreflionem, Lanceariorum videlicet Sc Arca-
bufariorum. :Si fblum ad commeanduni tuca,*Tum contra,
praxedere debent turmx,qux plurimum conducunt fuften^
tando, Picquariorum equitum Sc Cuiraflariorum. Adeoique
reliquus equefter exercitus fic incedit itineri Sc prselio, vtex
angu-
208 DE MILITIA EQVESTRI
anguftijs in aciem facile Ге explicate poflit,veladofieren-
dam pugnam,vel ad defendendam patentibus in campis.
Hocmodo, inquit Melzuslib.ii. cap. v in.faciamus eque-
ftrem exercitum turmarum quadraginta. Is exercitus loco
campeftri ac lato incedet diuifiis in cornua duo, quae fingula
conftabuntturmis viginti, difpofitis ad eamformam quae
fiibijcitur.	From.
Cornu finiftrum. Arcabufarij Lancearij Cuirafiarij Cuirafiarij Arcabufarij Arcabufarij Lancearij Cuirafiarij Cuirafiarij Lancearij Cuirafiarij Cuirafiarij Lancearij Cuirafiarij Lancearij Cuirafiarij Cuiralfarij Arcabufarij Arcabufarij Arcabufarij.	Cornu dextrum. Arcabufarij Lancearij Cuiralfarij Cuirafiarij Arcabufarij Arcabufarij Lancearij Cuirafiarij Cuirafiarij Lancearij Cuirafiarij Cuirafiarij Lancearij Cuirafiarij • Lancearij Cuirafiarij Cuirafiarij Arcabufarij Arcabufarij Arcabufarij.
Loco autem angufto praecedit cornu dextrum, fiibfequitur
deinde finiftriimjac turn luga fingula Lanceariorum con-
stant equitibus quaterhis, ceterorum luga o&onis. Cornu
dextrum, ppftquamex anguftijs euafit, confiftit, opperitur-
que
В ER Q?V AR T V S. 209
^ue liniftrumj fimul turn vpa propedunt lateribus aduer-
lis,interuallo pafluum centum quinquaginta,lpatio inter
turmas lingulas pafluum lexaginta. Prasfe&us Arcabulario-
rum alas dextras,adbis millc paflusprasmittitDecurionem
aliquem ex peritioribus, ftipatum turmula denum-quinum,
&: fido vias duce. Atque hie pe^urjo e denis illis quinis di-
mittit binos ahtrorlum, binos dextrprlum, binos liniftror-
fum, cognituni num;ylpiam apparuerit hoftis. A tergo idem
facit Prasfe6tus turmas vlti mas;, quas clauditalamdextram,
renuntiatque equitatus dudtori. VValhauliusalterius gene-
ris viatorias acies ternas affert, quarum alias le explicant ad
pugnandum,ali§ ad tuendun),Exempli,caulIa‘,loco angufto,
adpugnandumlieinuicem lublequtmtur turmas,in quibus
nonnulls ex pedeftribus equeftres fa€bs,ad feftinandum iter.
From»
Arcabularij .
Mufquetarif
Mulquetarij
Mulquetarii
Mufquetarij №«nteS
Mulquetarij
Mulquetarij t
Picquarij equitances
Cuiraflarij
Picquarij equitantes
Cuiraffarij
Picquarij equitantes
Cuiralfarij.
Dd
Ad
2Ю DE MILITIA EQVESTRI
Ad tuendum verb fuftinendum^ue hoftem,hoc modo:
Frons.
J	f
Picquarij equitantes
Cuiraflarij
Picquarij equicantes
Cuiraflarij
Picquarij equicantes
Lancearij
Lancearij
Arcabufarij
Arcabufarij
‘ Lancearij
Arcabufarij
CuirafTarij
MufquetarijT
Muiquetarij
Mufquetarij i
Mufquetarij
Mufquetarij
Mufquetarijj

212 D E MI LIT I A E Q. V E S T R I
CAPVT I I.
Equitum Pr&fidiei, Caflra, Excubix, Stationes, Circuitio,
frifio nouoq^mbre.
I
Equites quibus prafdijs per rvtrumque Orientis & Occident is Imperium
diflributi. Locus equitum in caftris prifcus. Eius magna militates. Locus
hodiernus. Eques operum immunis, fed operarum operumque defenfbr.
Quis locus equeftribus caflr is capiendus. Quo or dine arteque muniendus.
Pbilopoemenis hac in re folertia.Excubi<e equeftres quales Veteribus,quales
nobis. Procubitores fqui nunc Sentinella. Stationes cur nAgragia di&a.
E<eplures& fepius mutata. Equites Pratoriani immunes babendarum
fat ionum. Quid Circuitio & Circitores.
Eqj/es aut domi agit, aut militias. Cum domicil, per
prasfidia tribuitur ihterius exteriufque aduerfiis dome-
llicos externofque tumultus. Militias, viuit in caftris ad quo-
tidianam pugnam. Domefticas locatioms ipecimenexhibe-
bo prius-, caftrenfis deinde.
Prsefidijs igitur in term's externifque per limites, fic equi-
tem imponit vtriufque Imperij Notitia. Per Orientem qui-
dem primumfiib duobus Magiftris militum Prasfentalibus
(vt vocat) turn fub alijs ablentibus, per Imperium partitis.
Adferam Notitias verba:
Equites armigeri feniores Gallicani.
Equites quint o-Dalrnata.
Equites nono-Ealmatx.
Equites primi fcutarq.
Equites Promoii iuniores.
Sub tdiffofitione чип illujlris Vexillationes (fomitatenfes VIL
Mwi/lri militum Pr&fentalis,	cataphra&arg Biturigenfes.
o'	.	. J	E.ftuitet armttrert lemarpt dAiiiranl
Vexillationes,Palatina V
Equites Promoti feniores.
Comites Clibanary.
Comites fagittarij iuniores.
Comites Taifali.
Hase dicuntur de primo Magiftro Prasientali, ifta de alte-
ro Prasientali.
Sub dltyofiltone <viri illuttris Equites Eraceatiiuniores.
n '	-nr i- Eauites Bataui iuniores.
. MaglfamilltUmPra/entails, Comites fagittarq jrmenq.
Vexillationes Palatina VL	Equites Per fa Clibanarij.
Comites feniores.	Equites Theodofiani feniores. '
Vexilla-
LIBER QJZ ART V-$.	213
^xillMes Co>»itate»fes VI.	Ev,itts feca„di
Equttes cataphraltariy.	Suites fcutaru..
Equites cataphraltarq Ambianenfes.	E(.uites cecundi clibanarij Parthi.
Equitesfexto-Dalmata.
Sequentia de Magiftro abfente a Palatio.
Sub difpofitione ruiri illuftris ' Sub dityofitione 'viri illuflris
Magiftri nyilitum
per TShracias^
Vexillationes Palatine III,
Comites Arcadiaci.
Comites Honoriaci.
Equites Theodojiani iuniores.
Vexillationes (f omitatenjes XX I,
Equites cataphraliarij Albigenfes.
Equites fagittarij feniores.
Equites fagittarij iuniores.
Equites primi Theodofiani.
Sub difpofitione illuflris Magi'
,ftri militum per lllyricum3
Vexillation.es (fomiiatenfes II.
Equites fagittarij feniores.
Equites Germaniciani feniores.
Magiflri milititm
per Orientem3
VexiUatiories Comitatenfes X.
Comites cataphraltarij.
Puccellirij iuniores.
Equites armigeri feniores Orientates.
Equites tertio-ISalmata.
Equites primi (cutarij Orient ales.
Equites fecundi Stablefiani.
Equites tertij Stablejiani.
Equites Promoti clibanarij.
Equites quarti Clibanarij Parthi.
Equites primi fagittarij.
Cuneus equitumfecundorum Clibanario-
rum Palmirenorum.
Felices Arcadiani feniores.
Felices Honoriani feniores.
Sed, quod notandum, has equeftres copias fuere intra
Oriehtem^nam alias prastereain extimis Orientis limitibus,
multoque maiores,ad compefcendam licentiam vicinorum,
perpetub excubabant fub Ducibus feu Comitibus limita-
neis . Dion lib. lv. numerat tredecim limites, imperante
Alexandra; Notitia recenlet vigintiquinque. Equitesverb
in hifce limitibus numerat per cuneos & alas: cuneos qui-
dem cii. alas cv. vniuerlim, qua perTEgyptum, qua per
Ifauriam, qua per alios tredecim limites, equitum fexdecim
millia fexcentoSj hocmodo:
Sub diffiofitione viri fyeffabilis
Comit is rei militaris
per MEgypttim.) ' .
Equites Stablefiani ,Pelufio.
Equites Saraceni Thamudeffi}fcenu <ve-
teranorum.
Ala Theo doji ana nuper conjlituta.
Ala Arcadiana nuper confiituta.
Ala fecunda Armeniorum, Oaji minore.
Et qua de minore laterctdo
emittuntur.
Ala tertia Arabum^ Thenenuti.
Ala ociaua Vandalorum* Nea.
Ala feptima Sarmatarum , fee nit Man-
dr orum.
• Ala prima Aegyptiorum > Sella.
Ala v'eterana raja GaUorum3PLinocorura.
Alaprima Herculea,fcenis ext rage raft.
D d 3	Ala
214 DE MILITIA EQJESTRI
AU quinta Retorum, fcenis veterans- Ala prima Valeria Dromedariorum,
rum.	Pne&eos.
Ala prima Tingitana, Tbinunepfi.
Ala Apriana, Hippone.
Ala fecunda A fly riorum, Softeos.
Ala quinta Prtletforum, Dionyfiade.
^rouincia Auguftanica.
Alafecunda VlpiaAjrorum,Tbaubafteoi.
Alafecunda Aegyptiorum, Tacafiri.
I N THEBA! D E.
Sub dityofitione wiri fyetiabflis
Ducis ‘Thebaidos,
Cuneus equitum Maur orum feutafio-
rum, Lyco.
Cuneus equitum feutariorum, Hermo-
poli.
Equitesfagittarij indigent,Tentyrt.
Equitesfagittarij indigent,Copto.
Equites fagittarij indigent, Dioftoli.
Equites fagittarij indigent,Lato.
Equites fagittarij indigent, Maximia-
nopoli.
Equites Promoti indigent leg. ter tit
Diocletiant, Ambo.
Equites Felices Honoriani,Aftbynis.
Ala prima Abafgorum, Hibe Oafeos
maioris.
Et qua de minors, later culo
emittuntur.
Ala fecunda Hifeanorum,Poifartemidos.
Ala Germanorum, Pefea.
Ala quarta Britonum, ifai.
Ala prima HiberorumfThmoi.
Ala He pt uni a, chanobofeio.
Ala tertia Dromedariorum, Maximia-
nopoli.
Ala odlaua Palmyrenorum, Pbcenicone.
Ala feptima Herculea voluntaria, con-,
tra Lato.
Ala prima Francorum, \_yfpollonOs.
Ala prima louia cataphratfa , Ripain-
pane.
Ala octant ^Abydum, ^Abocedo.
Ala fecunda Herculea ’Dromedariorum,
pfinaula.
Ala prima i_Abajgorum, Oafimaiore.
Ala prima £uaarorum,Oafi minojre Tri-
nytbeos.
I N. P AX ЛЕ S TINA.
Sub difpofitione viri fieftabilis
Duels PaUftina,
Equites Dalmatt lllyriciani, Berofebt.
Equites Promoti lllyriciani, Men dide.
Equitesfeutarij lllyriciani, Chermult.
 Equites CMauri lllyriciani, Aelit.
Equites Thamudeni lllyriciani, Bitfant.
Equites Promoti indigent, Sabdit.
Equites Promoti indigent, Zodochatt. •
Equitesfagittary indigent, Hauant.
Equites fagittarif indigent, Zoart.
Equites primi Felices fagittarij, indi-
gent , Paltftint, Saburt, feu Vetero-
carit.
Equites fagittarу indigent, Mohdile.
Et qua de minors Uterculo
emittuntur,
Ala prima milliaria Scbaftena, Afuadt.
Ala An tana Dromedariorum, Admatht.
Ala Conftantiniana, Tolvht.
Ala fecunda Felix Valentiniana ,apud
Prtftdium.
Ala prima milliaria, Halit.
Ala idiota, Conftitutt.
I N A R А В I A.
Sub diffofit lone yirlfie&abilis
Ducis drably
Equites feutarij Illyrici,Animotht.
Equites Promoti lllyriciani, Trie omit.
Equites Dalmatt lllyriciani, Zizca.
Equites Mauri lllyriciani, Areopoli.
Equites Promoti indigent, Speluncis.
Equites Promoti indigent,Mcefit.
Jjquitesfagittarij indigent, Gaddt.
Equites- fagittarij indigent, Diaphenk.
Et qua de minors laterculo
emittuntur.
Ala nona milliaria, t^dcauatbt.
Ala fexta Hiftanorum, Gomotht.
Ala Conftantina, Libont.
Ala fecunda milliarenfis,Naarfafari.
Ala prima Valentiniana, Thamatht.
Ala fecunda Felix Valentiniana, apud
^Adittha.
IN
IN P HOE NICE.
Sub dityofitione uiri fyefkibilis
Duels fahcenices.,
Equites Mauri lllyriciani,Otthara.
Equitesfeutarij lllyriciani,Euthara.
Equites Promoti indigena,Saltacha.
Equites Dalmata. lllyriciani,Lataui.
Equites Promoti indigena, Auat ha.
Equites Promoti indigena,Nazala.
Equites fagittarij indigena,Abyra.
Equites fagittarij indigena,Cafama.
Equitesfagittarij indigena,Calamona.
Equites Saraceni indigena,Betproclis.
Equites Saraceni,Thalfea.
Equites fagittarij indigena,Adath.
Et qua de minore laterculo
emittuntur,
Alaprima Damafcenajnmonte louis.
Ala nona Diocletiana,Fariaraca.
Ala prima Francorum ,Cuma.
Ala prima Alamannorumpifeia.
t^dla prima Saxonum,Vero-fabula.
Ala prima Phcenicum,Rena.
Alafecunda faint is, Are fa.
IN SYRIA.	,	,	,-y______________
Sub diffofitlone tviri [frefklbilis EquitesPromoti lllyriciani Refaui,Theo-
Ducis Syria&Euphratenfis,
Equitesfagittarij lllyrici,Syriana.
Equites Promoti lllyricianifittariba.
Equitesfagittarij indigena,Matthana.
Equites Promoti indigena, Adada.
Equites fagittarij indigena,Aratha.
Equitesfagittarij, Acadama.
Equites fagittarij,Acauatha.
In Augufto Suphratenfi,
Equites Dalmata lllyriciani, Barbatijfo.
Equites Mauri lllyriciani, Neocafarea.
Equites Promoti indigena,Rofapha.
Alaprimanoua Herculea,Amuda.
Ala prima Iuthungorum,Salutaria.
IN OSRHOENA.
Sub dityofiiione wi fyefizbilis
Duels OfrhoenA,
Equites Dalmata lllyriciani,Gallaba.
Equites Promoti lllyriciani,Gallinico.
Equites Mauri lllyriciani, Dabana,alias
Danaba.
Equites Promoti indigena,Banafa.
Equites Promoti indigena,Sy па I udaoru.
Equitesfagittarij indigena, Or aba, alias
i^raba.
Equites fagittarij indigena, Thillaza^
тага.
Equites fagittarij indigena Medianen-
fes,Mediana.
Equites fagittarij indigena, primi О fa
rhoeni Razin.
Et qua de minore laterculo
emittuntur,
Ala feptima Valeriaprale&ortim, Thil-
lacama.
Ala prima Vilioriatorum,contraBintha.
Alafecunda Paphlagonum,Thillafica.
Ala prima Parthorum,Refaia.
Ala prima noua Diocletiana,inter Than-
nuetin & Orobam.
Ala prima Salutaria, Duodecimo conjli-
tuta.
IN MESOPOTAMIA.
Sub dityofitione wi [peSfabilis
Ducts Mefopotami^
Equitesfeutarq lllyriciani,Amida.
dojiopoli.
Equites Due at ores lllyriciani primi Du-
cat ores i Amida.
Equites Felices Honoriani lllyriciani,
Conjiantina.
Equitesfagittarij indigena Arabanenfas,
Cartha.
Equitesfeutarij indigenaPafefes,Ajfara.
Equites fagittarij indigena Thilbithen-
fes,Thilbithina.
. Equites fagittarij indigena,Thannuri.
Et qua de minore laterculo
emittuntur,
Alafecunda noua Aegyptiorum, Charta.
Ala odaua Flauia Francorum, Ripaltha.
Ala quintadecima Flauia Cardueno-
rum,Caini.
IN ARMENIA.
Sub dityofitione ^iri Jpefiabilis
 Ducts Armenia
Equitesfagittarij,Sabo.
Equites
2l6 ' DE MILITI
Equitesfagittarij, Domanx.
In Ponto.
Ala Rizxna,Deleariz>a.
Ala Theodofiana,apud Attaxam.
Ala Felix Theodofiana,Syluanis.
Et qua de minore laterculo
emittuntur.
Ala prima AugufiaColonorum , Chiacx.
Ala AurianajDafcufx.
Ala prima Flpia Dacorum,SuiJfx.
Alafecunda Gallorum,Aelianx.
Ala Cattello Tablarienfi confiituta.
Ala prima Prxtoricanuper confiituta.
Ala prima louia Felix,chafzaniex.
Alaprima Felix Theodofiana,Pithix.
I N S C Y T H I A.
Sub difpofitione <viri fpe&abilis
Ducis Scythia
Cuneus equitum Jcutariorum, Sacidaux.
Cuneus equitum Solenfium,Capidaua.
Cuneus equitum Stablefianorum,Cy.
Cuneus equitum Stablefianorum,Bireo;
Cuneus equitu cataphrattarioru,Arubio.
Cuneus equitum armigerorum, Aegyfio.
Cuneus equitum Arcadum,Talamodto.
IN MOESIA SECVNDA.
Sub disfojitione ^iri fpetfabilis
Ducis Moefiafecunda.
Cuneus equitum Jcutariorum, Securifix.
Cuneus equitum Solenfium, Duno.
Cuneus equitum feu tar iorum, Latris.
His cantis tarn variis equitum copiis Oriens vniuerfus qua
interior qua exterior aduerfus domefticos hoftilef^ue tu-
multus erat munitus.
Occidenti praeerat equitum Magifter vnus,cui alij duces
quinque j per quinque Prouincias diuifi cumequitatu, pa-
rebant. SicNotitia.
Cuneus equitum armigerorum fexagin-
ta, Prittrx.	. .
Cuneus equitum fecundoru armigeroril
Cuneus equitum Jcutariorum, Appiarix.
Cuneus equitu Stablefianoru, Sucidaux.
IN MOESIA PRIMA.
Sub dityofitione mi fpeftabifis
Ducis Mcefia prima, -
Cuneus equitumConftantiacorum, Pinco.
Cuneus equitum Promotorum,Flauiana.
Cuneus equitumfagittarioru,Tricornio.
Cuneus equitum Dalmatarum, Aure-
monte.
Cuneus equitu Promotorum, Viminacjo.
Cuneus equitu fa git tar iorum, Ledenatx.
Cuneus equitum Dalmatarum, Pi neo.
Cuneus equitum Dalmatarum, Cuppis.
IN DACIA RIPENSI.
Sub difpofitione <uiri jpeftabilia
Ducis Dacia Ripen (is,
Cuneus equitum Dalmatarum Foren-
fium, Bononix.
Cuneus equitum Dalmatarum Diititen-
fium, Dortico.
Cuneus equitum Jcutariorum, Cebro.
Cuneus equitum Dalmatarum Diuiten-
fium, Augufix.
Cuneus equitum Dalmatarum, Auguttx.
Cuneus equitum Dalmatarum, Farinx.
Cuneus equitum Stablefianorum, AI mo.
Cuneus equitumJcutariorum, Aegetx.
Cuneus equitu Confiantinianorum, Fto.
. IN OCCIDENTE.
Sub didpofitione wi illuflris Со
wit is	M.agiftvi equitum
Prafentalis,
Texidationes Palatina IX,
Comites feniores.
Equites Promoti Jeniores.
Equites Erachati Jeniores.
Equites Bataui Jeniores.
Equites cornuti Jeniores.
Equites cornuti iuniores. 
Comites Alani.
Equites Bataui iuniores.
EquitesCofiantesValetinianefesfeniores.
Fexii-
LIBER Q V A R T V S. 217
VexiUationes Comitaienfes XXXII,
Equites Prima-Gallic a.
Equites offauo-Dalmata.
Equites Dalmata Pafferential
Equites Mauri Alites.
Taifali iuniores.
Equites Honoriariifeniores.
Equites Mauri feroces.
Equites Conflantiaci feroces.
Equites feutarij.
Equites cornuti feniores.
Equites Bataui iuniores.
Equites Br achat i iuniores.
Equites Honorianifeniores.
Equites Honoriani iuniores,
Equites armigeri feniores.
Equites OEiauo-T)almat&.
Equites Dalmata Pajferentiacenfes.
Equites primi-Gallicani.
Equites Mauri Alites.
Equites Const antiaci feroces.
Jntfa Africam cum Atro
fiabili Comite Africa.
Equites Stablefiani Italiciani. ।
Equites feutarijfeniores.
Equites Stablefiani iuniores.
Equites Marcomanni.
Equites armigerifeniores.
Equites Clibanariji
Equites Parthifagittarijfenioris.
Equites Cetrati feniores.
Equites tert ijfagittarij.
Equites quarti fagittarij.
Equites Parthifagittarij iuniores.
Equites Promotiiuniores.
Equites feutarij iuniores Comitaienfes.
Equites Honoriani iuniores.
Equites feutarij iuniores fchola fecunda.
Equites armigeri iuniores.
Intra Britannia* cum vir&
ffeettabili Comite Bri-
tanniarum.
Equites cataphratfarijiuniofes.
Equitesfeutarij t^Aureliaci.
'Equites Honoriani feniores.
Equites Marcomanni.
Equites armigeri feniores.
Equites fagittarij C lib an arq.
Equites fagittarij Parthi feniores.
Equites primi fagittarij.
Equites fecundi fagittarij.
Equites tertij fagittarij.
Equites quarti fagittarij.
Equites fagit tarq Parthi iuniores.
Equites cetrati feniores.
Comites iuniores.
Equites Promoti iuniores.
Sagittarij iuniores.
Equites Cetrati iuniores.
Honoriani iuniores.
Armigeri iuniores.
Equites fecundi feutarij iuniores.
Equites Stablefiani Italiciani.
Equites fagittarij Cordueni.
Equites fagittarij feniores.
Cuneus equitum Prombt.
Item <7jexillationes intra Italiam.
Comites feniores.
Equites Promoti feniores.
Equites Brachati feniores. .
Equites cornuti feniores.
Comites Alani.
Equites Mauri feroces.
Equites Conftantes Valentinianenfes iu-
niores.	r
Intra Galliot cum wro illtiftri ^tra fmgtunam cum ш
Comite&MaMrocqui-	fl^aMtCamtttTingiiana.
jt.	f Equitesfeutarijfeniores Comitaienfes. .
tum Ifalltarum.	Equites fagittarij feniores Comitaienfes.
j .Equites Bataui feniores.	.	. Equites Cardueni Comitaienfes.
Igitur in Occidente Magifter equitum prseerat vexillatiani-
'	Ее	bus
218 DE MILITIA.EQVESTRI
bus quadraginta Sc vni- nimirum,Palatinis nouem,Comita-
teniibus triginta Sc duabus,de quibus Palatinas (ex dabat
Comiti Italia:, tres Magiftro equitum per Gallias-, Comita-
tenlium verb, fex Comiti Italia:, nouemdecim Africa:, qua-
tuor Britannia:, tres Tingitana:, o<5to Magiftro Equitum
Gallia: :qui numerus Comitatenfium etfi excedat trigefi-
mum fecundum, tamen non exerrat, quia fic fubinde vexil-
lationum folummqdb partes Ducibus praebentur (vndeea:-
dem vexillationes {iepius numerantur in partibus) led antea
tota: Sc femel tantum futit fupputatae.Ita Pancirollus in No-
titia Occident.cap. x x v.
Equitum porrbhorumce nomina cum fuperius explicata
lint Lib. 111. Cap. i v. inde eorum cognitio repetenda.
Iam tandem e praefidijs ad caftraj qua: iungo, quia non
amplius diffident quam ftatiua a tumultuarijs,velhiberna
abxftiuis.
De caftroturia ergo locatione vetere Polybius lib.vi.in
ha:c verba: ЛЬ vtroqueextremo Tdribunorumtabernaculo^ retrb>
quafi inflexam metationem habent extraordinariorum, equitum.»
ЛЫе£И->& quidam ex ijs qui vitro acfjonte in gratiam Confu-
him militant. Hi omnes locantur,	ftetiant aduerfa later a, alij
Gjtwftorium intuentes,aly forum. Opponuntur iftis in vallum
fl)ell antes pedites extraordinary :fupra vtrofqueviarelinquitur
lata pedes centum ficc. ЛЖ fuperum huius via latus-fociorum equa-
tes extraordinary metanturjorumverfa atyicientes	Prato-
rium & G^aftorium.His demum equitibus auerfilocanturfocio-
rumextraordinary pedites^afpicientes vallum. Iterumycum di-
menfifuerint centum pedes antrorfas legiones ver fas > turn a re&d
lined, qua fit aquidifans Pdribunorum tentorjsfaacere incipiunt
legionumtabernaculajlruentes in hunc modum. Cum fecuerint
bifariam dittam lineam reHam3ab eo punfiojreftis ad lineam an-
gulis^ equites vtriufquelegionis oppofitos inter fe locant pedibusL.
inter fe diftantesfefiione in medio interuallihabitd. Eft autenu
peditum eqUitumqfacatiofimilis^redditur enim tota fpecies tarn,
manipuli ) quam turma, quadrata* Sec. Poft equites collocant
vtriufa
LIBER Q V A R T V S. 219
•utriufique legionie^riarios ad fingulas turmas3fingulimanipuli
figurisrefiicientibus in alteram partem auerfis ab equorttm atye-
titi. OppofitosTriarijs locant cPrincipes$Cc.Poft Principesfirm-
liter auerjbs locant Haftatos&Cc. Hafiatisfociarum equites oppo-
fitos locant. Subobfcura fint omnia fine tabula ,quam accura*
tiflimam Lipfius verbis hilce Polybianis appendiuEgo equi-
tum {blummodb,proximafcpie peditum, quorum hie eft
mencio,metationes depingam,
IMAGO CASTRORVM VETERVM.
Ее i
Magna
220 D E M I LIT I A EQJESTRI
Magna fane militaris prudentia elucet in hac locatione.
Nana inprimis hieproximus hofti Imperator ad occurren-
dum affultationibus,ad excipiendos transfugas,ad continen-
duna reliquum exercitum.Hie iundi Imperatori Duccsquo-
que fummi: hie teparati ab teliquis fbciorum turmis ledifli-
•mi equites, Extraordinary fcilicet, eorumque Abledi $ ij s ta-
men adiundi Romani Tribuni, mixtique Euocati, equites
Romani. Sicnempetutelam team focijscommitcendo, eo-
rum obligabantfidem-,ficrobora eorum a reliquisteparan-
do,atque ante oculos habendo,cauebant quoque, ne forte in
coniurationes Cocij coirent. Denique, quod perpetuus idem-
<jue (emper effet in caftris omnibus locandi modus, teiebant
omnes, inftar familiaris domefticasque rei,qub,qua,tebitis in
motibus efteteundum. Sed quxrebat non-nemo, An id tu-
tum? nam fic hoftis certb teiret, quo quifque loco eftet in ca-
ftris j quo loco Prastor, Legati,Tribuni,Legionarij Alarijque
equites. At neque noftrana locationem ignorare poteft ho-
ftis: nam principia temper pro fronte. Semper ftationes ali-
quot equeftres ad principia, ad tergum. Deinde, numquam
itaarcerifpeculatorespoftunt,vtcaftrametationem ignorent
hoftes. Porrb caftris moliendis non incumbebat eques,
(quippe immunisoperis) tantaeiusdignitas, nifi cogeret vl-
timum diterimen: turn, fi opus recufabant, equo a Cenfore
priuabantur. Seddum vallusaggerebatur, eques pro caftris
ftabat tutelar operarum. Vegetius teftatur lib. j. cap. v. Facile
efl abfentibus aduerfarijs caflra munire: verum^fihoftis inewn-
tunc omnes equites ad propulfandum impetum ordinantur
inacieyeliquipoft ipfosmuniunt caflra. A liter deinde,Sc melius
certe,equiteslocatiincaftris,apeditibusfeiundi. Leo Im-
per.Tad.cap. x i. J. x x x i x. Fedites intra caftrorum ambitum
cum equitibus metari (fihofles longe abfuerint)nonoportet Jed fe~
paratim prope caflra^ vt neque anguflijs inuicem premant^ neque
a fleculatoribus facile numerentur. Deindepropius accedenteho-
fle 3 'uidendum quemadmodum intra vallum metari pofint fi
quando opus fuerit, vt cum equitibus pediteslocentur. jE. x l. Ac
turn
LIBER QVARTVS. 221
turnproutdendum^ neconfuse equites cum peditibusfedfeparatim
diftinttefy confide ant. Sic verb noftra equitum caftrametatio
nunc fe habet,fereque a pedite ftparatur in tergum aut latus,
vbi plura adftabulandum pabulandum^ue asdificia j nec vno
adminiftratur loco.Laelius Brancacius tamen lib.Militarium
Officiorum cap. viy. tabulis duabus equitatum locat ante
peditatum proximo portam prastoriam 5 hoc eft in fronte
proximo hoftem. Atque,vt ordine dicam5du6tu BaftxSc
Melzi, autapertoincampo,autpagovnopluribufve eques
caftrametaturjeaque loca aut tuta funt,aut intuta. Locotuto^
tuta tamen omnia timenda.adeo^ue Sc Prasfeftus Sc turma-
les,ait Bafta lib. 11. perinde parati efle debent, acfivicinus
Temper immineret hoftis. Laxe turn equites locandi, vt Sc
commodius habeantur, Sc ne vnus aliquis locus ftiftineat
nimium damni. Principia etiam turn nullo certo loco fta-
tuenda. Magifter equitum medio caftrorum,Optioeius pro
fronte,fummus Mandatorum curator a tergo locandus:vnus
Si alter procubitor in vigilias mittendus. Locus ft ab hoftis
vicinia periculofus fuerit,is interdiu caftris antecapiendus
cognofcendufque eft*,vt nempeanteno&em principia rite
defignentur,vt locis opportunis cuftodix, ftationes, excubiae
ftatuantur-, hofti aditus praeripiantur, equiti ftabula diftri-
buantur •> ne ea per tenebras, palearum ardentium luce, cum
incendij periculo quasrenda lint. A mille paftibus, quam ad
locum caftris defignatum veniatur, prxcedit ceteros aut
Mandatorumcurator turma vna Arcabulariorum ftipatus,
aut Praefe6tus mctatorum cum turmula vicenum tricenum-
ve Arcabufariorum, cecerif^ue turmarum menibribus, Sc
vno duobufve equitibus vniuftuiufque turmse comitanti-
bus. Turmam illam,aut hanc turmu lam,aliquis ex Optioni-
busducit, locatque aduerfa caftrorum parte,quas vicinior
hofti,dimiftis hue illuc exploratoribus,procubitoribufejue
collocatis •, qui non ante deducuntur, quam equitatus reli-
quus inueblus fit in caftra, nehoftis impediatmetationem.
Caftris captis, locifquc metatis, fummus Metator Magiftro
Ее 5	equi-
222 DE MILITIA EQ VEST RI
equitumeiufqueOptionirenuntiat metataefie caftra. Turn
Prsefedi omnes a fuis finguli menfcribus equitibufque (qui
fuerant prsemifli) in ftationes ducunturjea turmaexcepta,
cui excubix diei nodifve prxfentis obuenerunt. Pr^fedus
quifque vexillum fuum vel honoris caufsa in ftationem vfc
quecomitatur. Prxfedum deinde equites, nifi prohibeat.
Prasfedi omnes,Optionibus fuis,vno^ue autaltero veterano
equite ftipati, infpedum principia proficifcuntur, vt quo
conueniendum fit,omnes norint. Magifter equitum,eiufve
Optio, aditus viarum omnes hofti obftrui curat, obiedis ar-
borum truncis, aliifve impedimentis, appofitifquepeditibus
(quorum figna medi/s caftris cuftodiantur) aut Arcabufcrijs,
qui de pedibus prohibeant hoftem, nec in equos infcendant,
donee iubeantur. Via, qua in caftris decurrendum eft, expe-
ditur noua, foftis coftratis, refcdis fiibmotif^ue impedimen-
tis, vt in hoftem nempe occulce commodeque crumpatur.
VniuerfamhanccuraminfigniDucis praeftantiflimi Philo-
poemenis ftudio, apud Liuium expreflb, lubenter illuftrabo.
Liuius ita fcribit lib. x x x v.	autem Philopoemen pracipua
in ducendoagmine, locifq^capiendisfolertia atque ‘vfus. Nec belli
tantum temporibus3fed etiam in pace, ad id maxime animum
exercuerat. Vbi iter quopiam faceret3& ad dijficilemtranfitu
faltum peruenijfet, contemplate ab omni parte loci naturam, cum
foie iret,fecum ipfeagitabat animo\ cum comites babebat, ab ijs
qu&rebat3fi hoftis ab ea parte apparuijfet\ quid, ft a fronte\ quid,fi
ab latere hoc aut illo-, quid, fid tergo adoriretur, capiendum confilij
foret.Pojfe infiruBum reftd acie^ pojfe inconditum agmen,tan-
tummodoaptum ^ia occurrere c quern locum ipfe capturus cjfet,
cogitando aut quarendo exequebatur: aut quot armatts, aut qua
genera armorum (plurimum enim interefie) njfurus: quo impedi-
menta,quofarcinas,quo turbam inermem reijcer&t: quanto ea, aut
quali pr&fidiocufiodiret:	utrumpergere qua coepifiet ire via,
an earn qua 'veniffit repet ere melius ejfet: caflris quoque quern lo-
cum caperet, quantum munimento ampleHeretur loci, qua oppor-
tuna aquatio,qud pabuli lignorumq^ copia ejfet, qua proximo die
caftra
L I В E R Q V A R Т V S. 223
caftra mouendi tutum maxime iter, quaforma agminisforet. Hit
curiscogitationibufq^ ita ab ineunte atate animism agitauevat3vt
nulla ei noua in tali re cogitatio ^^.Huius tanri Ducis diligen-
tiamfinon fuperauic,jequauit certe Henricus Comes Ber-
gins equitatui Regio Pro-Magifter obfidione Bredana, cuiuij
difhcillimo longiftimoque tempore commeatum omnem
perpetub caftris fubuexit. Adfcribam qux ipfe vidi, viiaque
publicaui Hiftoria Obfidionis Bredanas. Comiti Sergio equi-
tatuspars maxima attributa^qua commeatuiprafidio ejfet. Atque
is hac rations munusfuum adminiftrabat. Sollemne illi er at, ma-
ne ante lucemconfufum impedir&entorum agmen explicate > deinde
pramifis equitum turmis aliquot emiftarqs proficifci. ^Tormenta
primis vltimifty adiungere^ad fignificandum hoftis aduentum_\
cuius indiciumfonitu tanto perferretur^ vt eofigno (quod conuene-
rat) milesfcilicetfe codigeret^eamq^ in partem accurreret^ qua la-
boraretd^trumque via latus equitum alis diuifistegere^equitatui
prafidia leuis armatura interponereyeliquo equitatu denique agme
clauderefic itineri fimul&pralioincedere. О ccurr ere, quantum
pot erat ratione caueri3vt tutioribus itineribus ad fallendas infi-
dias contendereturb vijs ad faciliorem fubueSlionem inftauratis.
Si quodpericulum nuntiaretur.ne alieno locopralium committeret^
difpicere^ eamq^ ob rem aut idoneo reftftere,autiniquoegredi)
carros pro vallp3fipugnandumforet-) obijcere^ iaculatoribus intror-
fum reduct is. ^upties procedendum erat 3ftatiuis ante omnes pro-
gredi,tum, donee vltimifere tranftffent^ ad fretfandum acceleraii-
dumd^ reftftere-., poft omnes iteragere3&primis deinde inter proce-
dendum pracurrererfoft omnes deniqueftatiuis inuehi^ hoftitia mi-
lit i ante vefyeram partiri, turn ftatiua lucente adhuc diecircuuehh,
agireftes aduocare, de hofte, de itineribus cognofcere^ cuftodiasrvbi
*vfus erat3dity onere^pontes occupare aut abrumperejvt hofti viam 
auferret^equitesinftationibusftopuseftetyfrenatis equis expedi-
tes collocare3.alios in omnem partem dimitt ere ad excipiendos ali-
quos,ex quibus de hoftium infidijseognojeeret^ certospraterea habe-
re ffeculatores3 qui confilia molitionej^ omnes indicarent, in quos
plurimum nummorum effundebat\ noiluaditus omnes excubito-
ribus
224 DE MILITIA EQVESTRI
ribus tenere^c. Iam agreftium rebus non minus quam commea-
tut confulebdt. Milites ipfejamquam incendiorum. Prafefius, de
igne^ quem in horreis accenderant, extinguendo admonere» Jndili-
gentiores3quorUmincundincendium male obrutumrefurrexerat,
domdfq^corripuera^fub did deinceps excubare facere^ are dtruere3
farciendify damni condemnare^ &c. Prseter hax(quod Veteres
videntuf aliter fecifle) prouidendum in primis, vt* vbi caflra
erim^tedorumcopiaiitjqtiibusequiftabulentur. Nam fub
dip pluuioque Ioue.,a{pero maxime ca21o,vt nodem equi
agant,equos cotrum pere eft.Id cauit fcilicet Dux Alba:,dum
Regis Hilpanicopias in Belgioduxit,vt ipfas etiam ftatio-
nesequitum tedo tUeretur, inde^Ue inueterauit mos. Forum
in medio cafttorum atit cuiulque pagi erit. Principia (Pla$a
d’armas) per diem in fronte caftrorum,nodu a latere defi-
gnabuntUL Equitum Magiftro adefle perpetubconuenit,ad
accipienda mandata, equitem vnum e fingulis turmisvici-
iiis; duos ex remotis,quorum alter manear, vno cum manda-
tisdimiflb. Leo Imper. Tadic cap. xi. J’, xx. Vnufquifqutj
Turmarchafuum mandatorem ad Imperat oris cohortem aman-
det^tibi mane dpt» Similiter Tribuni & ComitesadTurmar-
charum caflra fuos mutant^t per eos celeriter cognojcant qua
agendafunt» Pr^tereacum vno in loco equitatus vniuerfus
caftrametabitur, Magiftro equitum aderuntperpetubliim-
mus Mandatorum curator, & Prafedus metatorum, vt ac-
cepts a Magiftro equitum mandata,cum Optioneeius com-
municata> ctifentdari efteda. Summus Mandatorum cura-
tor fuam turmis fingulis ftationem diuidit.Poft metationem
inftituuntur excubiae. his caftra nempe tuenda flint. Veterum
excuhib ex quatuor ^iris funt> ait Polybius lib. v i. Id clarius
Vegetius expreflit lib. 111. cap. v ш. T)efingulis centurijs qua-
terni equites	quaterni pedites excubitum noBibus faciunt» equi-
tes autem extra valium noBurnas excubias facere debent» Exem-
plum prodidit in lugurtha Saluftius. £xc^tow,inquir,w
portas pro caftris equites Auxiliaries mitt ere» Procubit ores vocat
Feflus, qui no flu cuftodia caufd ante caftra excubant» Hirtius
lib.
: L I В E R Q V A' R T V S. 22$
lib.xi. c\^nta*.lUadiesfun^endimunerUohencrd4. Hodie
jentinelU a fenuendo vocantur. Hi, vbi aperti font campi, in-
ftar corona: caftris circumfunduncur,equitant^ue ex aduerfo
perpetub* quafilocacommutantes. Nequehodu folummo-
do, ted interdiu quoque excubant in equotemper. Luce fob-
inde in templorum tuj.*ribus, aut arboribus, plerumque edi-
tioribus in colliculis extra viam militarem, ne fimulatione
Viatorisalicuius,ab hofte circumueniantur.Quare nec quenv
quam appropinquate permittunt. Node locis demiflis,bini
iundim loco ab caftris diftante ducentis trecentftve pafli-
bus; vnus duo ve teiundi inter hos Sc caftra, vbi maiusforte
intereft camporum Ipatium. Horum duorum primus obter-
uat medium, medius in oculishabetvtrumqueextremum.
Sine galea omnes, vt exaudiant ftrepitum facilius. Node
nullum ingredi egredive caftris finunt,nifi conftiterint prius
interuallo xxx.aut XL.paftuum: turn verb excubitor me-
dius Prasfedum vigiliae admonet(cuius eft cognofoere)quod
etiam facie ignibus vifis, vel audito canum frequenti latratu,
aut fonitu bombardarum, aut aduentu hoftis deprehenfo,
qtio tempore procubitores ad ftationem proximam reci-
piunt fete pedetentim. Id prudenter prasfcribit Flaminfos
lib. 111. cap. v i. reijeiens Melzum, qui iubet alterum procu-
bitorum extremorum,focio relido,redire ad ftationem. Cer-
te id fine deferti procubitorispericuloapertiflimo fieri non
poteft. Tefleram prbeubitoribus dandam negauit Dux Par-
menfis:quia temel,capto vno procubitorumextremorum,
focio relido, tellera^ue ex eo cognita, hoftis ceteros fefelle-
rit, induxeritquefobfidia vrbi Tornacenfi,a Duce Parmenfi
turn obtefix. Loca excubitoribus idonea defignat oftendit-
<jue Prxfedus j Optionibus turmarum, Curator mandato-
rum. Equites ducit deducit^ue Optio turmalis ad ftationem,
Decurione iuuante. Excubiae foftentantur aftationibus,qua$
aftando Veteres appellarunt. Agrarias Vegetius plerumque
nominauit,quia in agrisfobdio. Haediurnaeerant.ItaScri-
ptores indicant: Vegetius lib. 111. cap. v 111. Per diem pofiis
F f	caftriS)
226 DE \M.ILIT ТА EQVESTRI
caftris^ alijmane^ alij poft meridiem^ propter fatigationem hon?i-
numeqtsorumq^ agrarias'faciutd	angarias legebatu r.) Ta-
cit.x i. Anna!. Stationes^igiU^diurnana^urnaq^ mania in ar*
mis agitabdntur.'. Liuius lib. x l i.v; SC'dmrnas fuilfe, Sc earum
nouum ihorem .indicat:;jz£wiZ^7?^?zp«^ quoque morewtj
mutauit: armati omnes ^ftenatisequis', equites diem, t'otumper*
ftabani:id cam aftiuis diebissxurente aftiduoftoleficret'dothorarum
qftwac languors ipfos equoftq?feftbs defies integripipe adorti^el
pdabi pirns vexabant. Itaque ex matutinaftationead meridiem
dec.edi& in poft meridiemfuccedere alios iuftit. Caslar lib. v 1i. de
Bell,„Gall. Caftella^in quibus interdiu ftationes difftonerentur.
Quin &c multiplices eas ftiilTe,quariim alias; fuftinerent alias,
prodidit Liuiuslib.xxi ii.Trouetiifyanteftationesequo. Ite-
rum x l v i li. Suam tamen alter amftationempropius caftraftex-
centorum equorumpofuerunt&xfa. lib.i. de Bell, ciu.Qudre
oognitdjCrebrasftationes dijftonunt equitum: Iterum: Longiorcs
'circuifu cuftodiasftationefy equitum vitabant.Lib. v. В ell. G all.
de Britannis: Rarb magnify interualtis prpliantursftatiorlefq^
diftoftt as habentyatque alios alij deinceps excipiuntjntegrity &re~
rentes defatigatis fuccedunt.. Nunc nodurnx quoque funt, Sc
qtiidem fub te6to habentur. Recentiores Corpora cuftodiarum
dicurit , voluntquelocari in medio pagorum aut caftrorum.
Nos cum Caefare Cuftodias nominabimus lib.i. Bell. Gall.
1>! ec clam tranfire propter cuftodias Menapiorumpoftent. & i. de
Bell.ciu.loco recens allato. Hse,vbi mixtus eft peditatu exer-
citus, peditum ante fe pofitis ftationibus defenduntur, vti SC
peditum procubicoribus tutelam praeftant antepoftti excu-
bitores equitum, ait Melzus. Has ftationum vigilias vni plu-
ribulve turmis prasfcribit Mandatorum curator.Dumque in
vigilias turmas eunt,abefte nulla caufta Prasfe&us poteft. yi-
giliarumfctiptum catalogumftruatMetatorfummus, vt ex
asquo lit omnibus excubandi labor. Immunes earum Hint
turma Pretoria, alias^ue duas, quae Imperatori funt a cufto-
dia. Turma quoque Optionislummi Sc Curatoris manda-
torum. Atque has ftationum vigilias ad tutelam iplius exerci-
LIBER Q V A R T V S.	227
tus&caftrorum. Sane etiam Praetorio Imperatoris feruan-
do, olim manipitlus ^пш in diem locabatur^ autftore Polybio
lib. vi. Nunc excubat co hors coca,vbi adeft peditatus-,turma,
fi caftra adminiftrac equitatus fblus,ancepoficoexcubicore
vno.Optionis fummi cabernaculum (quando is Imperatoris
aut Magiftri equitum vices geric) cuftodit turmula aut .ma-
nipulus vicenum-quinum, prsepofito Accenfo, quern Ser-
geantum vocant. Tentorio Curacoris mandatorum, admini-
ftrantis pro Imperatore exercitum, excubant vigiles deni fub
decurione,qui Сет/wWnuncupatur. Si Prsefedus turmalis
aliquis copias regit,excubabunt ei procubitores quacerni, aut
quini. Prxfe&o turmas(cui caftrprum imperium non eft)
nullus miles excubat, nifi contubernio accipiat vexilliferum
cum vexillo. Arcabufariorum tamen Prafe&is vigil vnusap-.
ponitur, quod ij primiobijciantur aduencanti hofti. Vexilli-
fero etiam, cum folus degit, ob religionem vexilli, defignan-
tur excubitores quaterni aut quini. Hascftricftim ex Melzi
lib. 111. cap. 11. Excubijs ftationibufque circuitio adiecfta eft,
ad cautelam, ne vigilum diligentia confuetudine minueretury
quodftdiuturnitate.(^np.iLcpmdLQntercpaoc\\ic, ^Emilius Con-
fill vigili fcutum pilumcjue dempfit, vt non pugnare 3 fed ex-
cubare fe meminiftet.Liuius lib. x l i v. Vigiles nouo more fcu-
tum in vigiliamferre vetuit: non enim in pugnam vigilem ire, vt
armis vtatur,fed ad vigilandum, vt,cumfenferit hoflium aduen-
tum,recipiat fe,excitetqueadarmaalios. Alioqui vbifeftfint,
innixos pilo,capitefuperfcuti marginem pofito fopitosftareyutful-
gentibus armis proculab hope confitci pofitjpfe nihilprouideat. Er-
go circuitionisfidesequitibus commit tit ur,inquic Polybius lib.vt.
'jd Veteresfraxare dicebant ^igiliam circuire,zu&ore. Fefto. Ac
qualis ilia circuitio? Idem explicat eodem libro. Cumtempus.
appetierit,primam vigiliam circuit ille qui earnfortitus eslfabens
apudfe teftes aliquos ex amicis. (Obferua cautelam. fPerluftrat
verb locos nonfolum circa vallum port as Jed etiam circa ma-
nipulum turmas. Qubdfi reperit vigilantes 3qui primam agunt3
capit ab ijs iefjerulam: fin aliquem dormientem^aut loci deferto-
Ff i	rem,
228 DE MILITIA EQVEST'RI
remjeftificatus proximos3 abit. Idem fit ab ijs quifequentes vigi-
liaslufirant3 &c. Quifque autem circitorum.> vnd cum luce3 ad
^Tribunum defert tefferam: & fi omnes reddit&funt^ fine culpa
abeunt. Gffipdft quispaucioresfert quam pro numero iftgiharum^
inquirunt ex characters 3qu&nam vigilia defecerit* Quocognito^
vocatCenturionem qui duciteos quorum Vigilia fuerat. hdifee-
ptant cum circitore: ф-fi vigilum delictum ejl3fiatim oftendit
circitor^adhibitis teftibos e proximis-^ id enimfacer e tenetur.fi nihil
horumjnipfum cadit culpa.De ij fdem Vegetius lib. 11 i.cap.viu.
Nuncmilitiafaltos eftgradusy& Circitoresevocantur.^cmfl3.
equeftris huius circuitionis extant paftlm apud Liuium li-
bro xxii. fircumeunti vigilias equiti arfit feipio quern manti
tenebat. Apud Statium lib. x.
-----Monitu ducis acer agebat
Amphion equites, nofiem vigilataque caftra
Explorare datos.-----
Circuitionem Sc circitores vulgb nuncKtfz^jappellamusj
(eruaturque accurate id munus. Neque folum procubitori-
busnodurnis,fedetiam ftationibus totis (qux olim diurnsc
folummodb erant) inuigilanc nodhi frequenter ipfi (utntni
Praefe&i. Melzus lib. 111. cap. 11. Munos eftb inquit, Curatoris
mandatorum3noftibus fingulis obire excubiasyfrequenteretiam_>
fummi Optionis: nonnumquam ipfius equitum Magiftri, aut
Imperatoris, Et rurfus cap. 111. Supra fedulam explorationenu
alarum 3 conducit maiori fecuritati caftrorum3 quaternos praterea
circummittere equites circitores ь alt er о tanto extra procubitoresin-
teruaUo3quanto ipfi procubit ores di ft ant a caftris, <vt canum latra-
tum3equorum hinnitumfirepitumque exaudiant. Gfuoauditojres
de quaternis propius cognitum eant3 quartos indie atom reuertatwr
in caftra. Ac pro fufiicione periculi, terquate'rvefubindenofie_j
euna3abfiatione huiufmodi circitores circummittantur^qui^fiho-
fiem aduenire renuntiant formas pro caftris ft are expeditas, atque
opperiri confultum, eftpabulo modico abfingulis comportato. Нжс
eques munia prasftat caftris ipfis tuendis. lam,quid fua equi-
que caufsafaciat,expendendum.
C A-
LIBER QJf ART VS. 229
С A P V T II I.
PabulatioyFrumentatio3Aquatio3quomodo equitibm
infiituenda.
^abulatio hojlilis impedienda. Exercitus Ante frumenti maturitatem non
edufii. Erumentatio ex agris3 ex barrets. Aquatio e propinquo curanda.
Quomodo frumenti aquarumque penuria confulendum. Sarmaticorum
equoruminedia.Pabulo deficient e3equis quale aliquando prabitumalimen-
turn. Cades iumentorum, ob pabuli inopiam. Pracepta rite infiituenda
pabulationis.
Pabvla equis pracipue congerenda 3 zit Vegetius lib. iy.
cap. vn. At cuius ea generisfunt?Pollux definit lib.i.
cap. x i. Alimenta equorum3hordeum3Jj)elta3frliginesfcenumyfru~
mentum.Apud Homerum verb etiam triticum. Etfrcredere licet,
vinum potus eratjg) lotus, & palufire apium. Sed Homerica il-
ia omittemus, quibus Felices Heroicorum equorum animae
in Elyfio palcebantur: noftris equis non licet efie tarn bea-
ds,ne Confualibus quidem ferijs, quando coronati otiantur.
Hordea igitur ceteraque qua arte aut modo quaerebantur?
Pabulatione &. frumentatione. Hsec curare Hipparchum
Xenophon monet. HifcerebuSyeorum	inquit, be-
neuolentiam conciliabisfprojjicere & confulere vt frumento abun-
dent ficc.vt pabuli 3vt tabernaculi3vt aqua curamger ere vide ar is.
Quantae verb neceflitatis momentiqueea fit res, non aliun-
de cognofcas melius,quamvelhoftiumiplbrum ftudio,qui
id vnumagunt,vt impediantpabulationem. Ita vaferrimus
Vercingetorix apud C.aef. lib. v 11. docet omnibus modis huic rei
fludendum3vtpabulatione commeatu Romani prohibeantur.
Id ejjefacile, quodequitatu ipfiabundent3^fr3quodanni tempore^
fubleuentur, pabulum Jecari non pojje. Necejfaribdijfierfoshofles.
ex adifreqspetereihos omnes quotidie ab equitibus deleri pojje. Pr&-
tereafalutis caufd rei familiaris commodanegligenda, vicos at-
que adificia incendi oportere quoquo verfus ,qub pabulandi caufa
adirepojfevideantur. Sic Britanni optimumfafiu ejfe duxerunt,
Ef j fumen-
230 DEMILITIA E QJV E S TRI
frumento commeatuc^ Romanos prohibere, & rem in hiemem pro-
ducer?, quod his fuperatis,aut reditu interclufis,neminempojlea
belli inferendi caufia in Britanniam tranfiturum confidebant.
lib.iv. Bell. Gall. Sic Galli lib. n x.Hirtij: fum f&peinfidqs
equitespeditefy dityonerent jnagna detriments Romanis inpabu-
lationibus infer ebant. Sic Casfar lib. i; de Bell. ciu. Petreium Sc
Afranium domuir. Нас confiliantibuseisnuntiStur^aquatdres
ab equitatu premi nofiroficc. Premebantur Afraniani pabulatio-
ne,aquabantur Agre JScc.ftaque magnus quotidie eorum numerus
ad Csfarem perfugiebat,&c. Tandem omnibus rebus obfefi,
quartum iam diem fine pabulo retent is iumentis, aquA, lignorum,
frumentiinopia,colloquium p&turit. Sic Pompeij equitatum cor-
rupt lib. viii,. de BelLciu.T# pabulatione Pompeiumprohiberet,
equitatumque eius ad remgerendam inutilem efreeret. Quid?
quod non ante exercitus educerentur, nififere matura e/Tent.
frumenta. Nam,quo equi alias palcerentur, hili vel agri, vel
horrea pabulum (uppeditarent? Ita in Caslare obleruo lib. n*
Bell.Gall. Cafar, initdfrate,ininteriorem (jalii am QfPedium
Legatum mifit*, ipfe, cum primum pabuli copia ejfe incipere^ad
exercitum nienit. Iterum lib. V i. C&far, cum maturefcerefrumen-
ta inciper ent, ad bellum Ambiorigis Minuc. Bafilum cum omni
equitatu prAmittih Ex agri s ergo horreifve pabula petenda,
equitum peditum<|ueprsefidio. Salubre monitum Onofan-
dri cap. x. Strategic!: Si copias pabulatum mittat Imperator,
fummopere cauere debet,ne per uberes diuitefque hofiium regiones,
hue iUucque pr&das opimas perquirendo oberrent, &c. Palantes
enim & difierfi,pr Adas in folenti lAtitid abigentes, ab hofribus op-
primuntur aeprofligantur, &c. Imperator igitur, niacuis iner-
mibus, armatos aliquot equites peditefque adiungat. Hirtius li-
bro vi 11. Bell. Gdl.Excaptiuo quodam comperit (ffar, Cor-
reum,Bellouacorum Ducem, millia Ni.fortifiimorum militurrL>
delegijfe, equitefque ex omninumero M.quos infidijs eo loco cotton
car at,quem in locum,propter copiamfrumenti ac pabuli, Romanos^
pabulatum mijfuros fufricabantur. Quo cognito confilio, (Afar
legiones plures qudmfolebateducit^equitatumque^ud confuetu--
LIBER QVARTVS*	2JI
dinepabulatores mitterepr&fidioconfueuerat^prsemittit. Hunc in-
fidijs circumdederunt noftri}& turmatim ineum locum deuene-
runt\ vbi Correus in proximas turmas impetum facit, Sec. Fit
magnacontentione diuerfum рглИит3 (fi accedunt propius interim
legiones.Crebri nuntij affieruniur^fimperatoreminflrufiiscopijs
adeffie. Hopes conciduntanimis3atque itineribus diuerfts fugarn_>
quArunt.Nequidquam :nam quibus difficultatibus locorum Ro-
manos claudere volebant, ijs ipfi tenebantur^ Sec. Iterum C as far
lib. i v. de Bell. G^W.Legioneiexconfuetudine^vndftumentatum
mifdficc.Kc lane5quoties prsefidia pabulatoribus addita, fe-
liciter pabulario euenit,hoftefque pulfi funt.Liuius lib.x l hi.
PTum verb,inft are difipatis (jalli^ & c&dere^ magndque pars op-
pref i forent , ni ftatio pabulatorum fexcenti equites occurrifient.
Contra,queries prasfidia pabulationis omifta.Liuius lib. x L n.
Cum ex transfugdeognoffet Rex (Perieus)yFw vllo armatopra-
fidiopafim vagantesper agros Romanos metere, cum mille equit i-
bus eft profe&us\ cum> quantum accelerare poterat, effiufo agmine~>
ijfentdmprouisb nggrefiuseft Romanos. lunffa vehicularleraque
onUfta3mille admodum capiunturffiexcentiferme homines. Nec
ftatio tantum in turelam di/pofita, fed Sc magna fubinde
exercitus pars pabulatoribus praefidio data. Liuiuslib. vn.
Hannibal frumentatum duas exercitus partes mittebat. Ca^far
lib. i v. Bell.Gall. Cognouerat Cafar magnampartem equitatus
(zGewn^nis) ftumentandicauf a aliquot diebus ante trans Ado-
fam mifidm. Sic quoque ad aquandum, lib. i. de BelLciu.
Afi'amani^prafidio in capiris relifiosuniuerfasadaquamcopias
educunt. Liuius lib. x x x y. <Tarentini equites aquarijs prsfidio
erant. Prudenter: nam alias, aut cadis autfugatis pabulatori-
bus aquatoribufque, frumentatio Se aquatio impedita,vt
exemplis oftendetur Capite fequenti, vbi de munere equi-
tum turbantium pabulationen}. H^s ob res, vbi pabulario
aquatioque inftitui non poiTer, pabulum Sc aquam vnaFerre
in certos dies iubebantur.De pabulo Caslar lib.v i i.Bell.Gall.
PTrigint a dierum pabulum frumentumq^habere conuePlum omnes
iubef. Dupltim nempe ргж folico; nam folitos lemper dimi-
diati
232 DE MILITIA EQVESTRI
diati menlis annonam Ferre Romanos iingulos, Tullius icri-
bic Tufculana n. Amplius Helufetij apud Caefarem lib. i.
BelLGalE T^iummerifium molita cibariafibi quemqnedomo af
ferreiubent. Lubet fcire comportandi modum ? Liuius expli*
catlib.ix.S^w foUiculis in caftra fiumentum eueheret. Colli-
culi hippopera funt, vt Seneca loquitur, feu lacci inftar vtriu.
Leo Imperator cap.vi. Tadt./.x. geminum adfert praece-
ptum: Ad fellas,duosfcalas ferreas, &fiorofacum,^ pedilum,
&fellopungium, vt quo tempore aduocatur aliquis fujficere[um-
ptum duorum aut trium dierum pofiit\& tuphia ad opifthelinas
quatuor, & verticalia, equituphium, fimiliter hypogeuneum.
Cap. x ii. jf. c x x 111. ^die ipfo belli miles quiltbet geftet ad fel-
lam fram aquamfecum inphlafcijs, bifcoftum in fellopungio,
^farinavnam atque alteram libram,pro neceflarid refocillatio^
ne3fi aut ipfe aut quis alius incidat in abquamanimidefeftio-
nem. Quas eadem repetuntur lequenti capite J.xi. Felicius
meliufque Sarmatis natura confuluit, quipridie quam itinera
afturifunt,equos fuos inediapr&parant3exiguumtantumpotum
ijsimpertientes, atque ita per centena millia & quinquaginta con-
tinue curfueuntibus infident, audtore Plinio lib. v 111. cap. x l ц.
De aqua Suidas, Pharufij, inquit, dum in Mauros euntper fola
arentiaqfoca,vires aqua refertos fubligant ventribus equorum.
Curtius lib. iv. Aqua etiam defecerat,quam vtribus cameli
deuexerant. Cambylem per fiticuloia Arabian tendentem,
Rex Arabum docuit aquam vtribus vedtare, Sc camelis im-
ponere, ait Herodotus lib. 111. Antigonus Rex Gadamartis,
decies mille cadis aqua refertis, decern dierum potionem
exercitui comportauit,au&dre Polyeno lib. iv. Pompeius
contra Albanos profedtus, decern millia vtrium aqua refer-
torum militi perficca tendentiiubuexit,tefte Plutarcho. Sed
quoniam vel plulculis diebus tantilla copia par efle vix po-
terat, & magnas ea res haberet diflicultates, id in primis pro-
uidebatur, vt equitatus diuerfa in ftatiua mittereturfrumen-
tationis vberioris cauisa , iemperque propinquam haberet
aquationem, ne aqua aut annona deeflet. Quoad frumenta-
tionem
LIBER Q V A R T V S. 233
tionem Caelar lib. v. Bell. Gall. Equitatum inplures ciuitates
: diftribuere coatius eft, itaq^facillime inopia rei frumentaria mederi
fefe pojfe exffiimauit. Vtinaminhoftililblo! QuodContze-
nius nofter fuadec lib.x. Polit. cap.;xxxi. De expedienda
curandaque aquatione xqualis Ducpm cura. Leo Imper.
T aft. cap. x i. J .x xx v. Mediocri fluvio praterlabentefuperio-
rem partem verfus equi aquatum ducendinonfunt, ne aqua,pedi-
bus turbata, ceenofa ac lutulenta fiat. J.’ x x x v i. Vafis aquam
edueantadvitandamaqua turbulentiam. Liuius lib. x x11. Au-
fidus amnis vtrifque caftris aflflu.ens,aditum aquatoribus ex fua
cuiufque opportunitate baudfine cert amine dabat. Ita nempe in-
com inodare inuicem Duces ftudebant, Sc crebrx contra
aquatores pugnx.Liuius lib. x xx v. Philopoemen, iufiis equiti-
bus fubf equi, fuper torrent em, vnde aquaripojfent, rupem occupa-
uit. Hoftesquingentospafflusabierant: ex eodem riuo vtrimque^
cumpr&fidioleuis armatura, &c. cprP'arentiniequitesfupertor-
r ent empr alium commiferunh Iam, quanta bello Alexandrine
contentiones pro aqua apud Hirtium?quot puteos fodi Саг-
Гаг iuflit,ne marinanrfui bibereht eodem bello? Quid tamen.
li foenum, frumenta, potabilis denique aqua deficiant ? quo
eques ? quo equi ? Ad miftranda alimenta decurrendum eft.
Alga elittore colletta^ aqua dulci elutd, iumentoru efurientium
vitam. produxere^it Hirtius de Bello Afticano.& Pompeiani
lib. 111 .Bell. ciu. Folqs ex arboribusftriFUs,^ teneris arundinum
radicibus contufis,equos alebant.idem alias lib.i. BelLciu. Quar-
turn iam diem fine pabuloretentisiumentisfefedediderunt. Bello
denique poftremo Bredano a me leripto, tatapabuliinopia ejfe
ccepitfut aut equinofimo, aut aridis arbor иfoltjs, out myricu^ equi
pabulabundivefcerentur^cum auena fat is afferri non poffe^qua
tot curulia farcinaridque iumenta,prater ephippiatos equos, fufii-
nerentur. At, dum neque iftafuppetunt, heu qui cafus! Pom-
peiani inopia pabuli addulli, omnia [arcinaria iumenta interfe*
cerunt, lib.i. ВelLciu. Ergovthilcecalamitatibuscaueatur,
accipe a Melzo pabulationis prsecepta lib. 11. cap. x v 11. Sc
lib.in.cap.xiv. i. Pabulatbribusequitibuspedites,ft ad-
г	. Gg	funt,
234 DE militia eqvestri
funt,prxfidio dantor. it. Quoties toti exercicui pabulum
quaeritUr, pabulationi Optio aliquis Imperatoris Vicarius
praeefto, Sc Latrunculatorum Pr^fedus adefto. 111. Alias
pabulationem Praefedus aliquis praecipuus adminiftrato.
Latrunculator , Curio caftrenfis , Sc Carnifex adfiinto.
i v.Cum Centurioaliquis pabulatores ducit, abfque vexillo
proficifcuntor. v. Calones,lix£, carri, turmis euncibus ne ad-
mifcentor. v i. Eumdem in locum continencer pabulatum
non mittuntor. vn. In longinqua primum, in proximiora
deindepabulatores excurrunto. v111. A locis, in quxhoftis
Venire maioribus copijs poteft, abftinento. i x.Qub hofti
periculofum iter^e© pabulatum ducuntor. x.Cum longius ab
caftris pabulandum , ftatioturmarum aliquot inter caftra Sc
pabulatores collocator. xt. Aditus, quibus irrumpere hoftis
poflet, equitum turmulis pedithmve manipulis infidentor.
xit.Equesvnus viarum fauces longiufculc ingreflus,indi-
dem eXcubatoj duo anteCurfbres equites laxius vias lingulas
exploranto: pontes, anguftiaeque, quibus hofti tranfeundum
eftet,ftationibusequeftribus occupantor. x 111. Turm^ hinc
inde duae pabulatorum latera tegunto. xxv. Turma vna ex-
timos loci fines, intra quos pabulantur, cuftodito^ eique La-
trunculator Sc carnifex praeftb funto. Qui fines tranfierir, ca-
pital efto. Praefedus huius turmae exploratores in omnem
partem dimittito. x v.Reliquum agmen poft pabulatores in-
cedito. x V i. Hofte aduentante,is,qui agmini praeeft,vti ex re
fore iudicauerit, decernito. Horum praeceptorum non pauca
coplexus eft Onofander Strategic! cap. x. SicopiaspahdMm
mitt at Imperator^fummoperecauer^ debet/te wheres diuitef^ ho-
Jliumregionesshucilhicq^pr^das opimas ferquirendoioberrent^ne
hacrationeinmaximai abquando flrages incidant, ^Cc.^aot-
qu&tigiitir initfld Imperatoris aliquadepradariauflfiterint^ple-
flantur. Ip fever о ft quando pabulatum mitterevoluerit^vacuis
inermibus aliquot armatos equites pediteffy adiungat^ qui qui-
dem abigenda prxdd nonoccupabunturfed ordinediflofitijnunient
ipfos pabulatores^ tutbfe adfuos cum prada reciperepofint.
CA-
LIBER QV'ART V S. 235
C A P V T IV.
Reliqua equitum munia.
Explorare fvias &* caftra3 (pft quam accurate caflrorum locus inlpiciendust
Captiuos ad cognofcendum excipere, (efr quam caute credendum. Infidias
flruere3ffi quam occult e eundum. Stationes rvigiliafque laceffere. Commea-
tum3aquatores3pabulatores3 frumentantes3 hgnantcs aggredi. duxilia hofti
mijfaimpedire. Procubitores c?* ftatiua equitum inuadere. cAgros denique
populari & pradari.Sedab iniuria fociorum abflinendum.
PR aeт e r itinerum tutelam,praeterexcubias multiplices,
prxter equeftrem pabulationemjfrumentationemjaqua-
tionem, multiplex info per equiti negotium eft. Colligam
obiter a Veteribus exemplajaddamqueprseceptaprsecipue
ad explorationes, inlidias, ftatiuorumque inuafiones rite ob-
eundas. De exploratione Xenophon in Hipparcho: Si peri-
culofum alicubi fit iter3prudentis erit equitum MagifiriiVt ante
pramijfos, etiam pr&mifii alij quidam antecedent. Onofander
Strateg. cap. vi. Pramittnt (Dux) etiam equites fcrutandisex-
plorandljqueevijs3 maxime cum [Hua penetranda, aut circumfepta
collibusfolitudines. Leo Imper. Tadicor. cap. i x. $. xx x vi 11.
Pramities ad loca exploranda equites quofdam 3profertim pfiluo-
fa fint 3 aut coUibus aut montibw inclufa3per qua tranfeunaum eff.
Liuius lib.x xvi. Hannibalipfe cum duobus milltbus equitum-»
ad portam Coltinam ^fque ad Herculis templum efi progrejfus,
atque vnde proxime pot er at 3 mceniafitumq? vrbis obequitans con-
templabatur. Caelar lib. w. Bell. ciu. Petreius cum райей equiti-
bus occulte ad exploranda loca proficifcitur3 hoc idem fit ex caflris
C&faris. Geminum euentum narrat Liuiijs lib.xxi, Scipio
cumequitatu profeSlus ad caftra hoftium3exefpropinquocopias3
quanta & cuius generis effentjfieculandaStobuius fit Hannibali,
&ipficum equitibus adexploranda circum loca progrejfo. Alibi:
Qujn imus ip ft (inquit Marcellus Coiiful Collegae luo)r#w
equitibus paucis exploratumtEn у tipfi Imperatores cum equi-
tc loca explorant. Alias certe fidos femper praemifere, cum
Gg i	ipfis
23.6 DE MILITIA EQVESTRI
ipfisnon liceret.Ceterienimexploratores^ait Xenophon lib. vi.
Vxdnxjiihil aliud quodfciantpofiurit renuntiare^quam quscumq?
nouerint omnes. Liuius lib. x l. Prater Romanus M. Fuluium
pattern cum duabus turmis fociorum equitum ad caftra hoftium
ffeculatum mi fit 3 quam proximo fuccedere advallum iufium. Sc
lib. xxii. Fabius exercitum reducit3 mifib exploration? cum qua-
dringentis fociorum equitibus L.Hpftilio Mancino. I terum:
Paulus ffonful Marc. Statilium Prffe fium cum turma Lucano-
rum exploratum mifit: quiy vbi adequitauit portis 3fubfiftere extra
munimenta ceteris iufits 3 ipfe cum duobus equitibus ‘vallum intra-
uit3ffeculatufifomnia cum curd^ renuntiat^ profefib infidias efie.
Sic faneexplorandacognolcenda^ue loca funt, adeo^ue in-
tranda, ft licet. Sazpius fa&um Liuius narrat lib. x x i x. Con-
ful duobus equitibus in caftrapr Am if is >poftquamfatis tuta omnia
efe exploratum eftjnferri figna iufit. lib. x. Equites Confuli refe-
runt exceffumex vrbe, Sec. Fiis auditis Confuf^>Lc.quinque equi-
tes iubet intrare vrbem3 & modicum ftatium progrejjbs tres ma-
nor e eodem locoyfi tuta videantur3duosadfeexploratareferre~>.
Procul ergo explorations abftinento Confidij, qui metu per-
territi,non vifa pro vifis referant. Fuluios, Mancinos Sc Sta-
tilios volo,qui loca ipla ingrediantur Sc inlpiciant.
Alterum equitum munus, excipere nuntios, agreftes, aut
palatos,ad cognofcendum. Id ftep£ Ducibus neceftarium.
Caslar lib.de Bello Gallico: Cogunt equitum duo millia Sicam-
hriy^ Eburonum fines adeunt^ mult os ex fugd difterfos exci-
piuntpec* Gfuibus in locisfit C&far ex captiuis quorum. Iterum:
(fftarL. Minucium Bafilum cum orffni equitatupr&mittit}^
Baftlus mult os in agris inopinant es deprehendit^ eorum indicio ad
ipfum Ambiorigemtontendit. Hirtius lib. v 111. de Bell. Gall.
Equitum turmas dimittit in omnes partes^ ad aliquos excipien-
dos3 ex quibus hoftium confilia cognofceret. Equites officio funfli
renuntiant3 &c. Sed, necautus Dux maiore hoftium aftu cir-
cumueniaturjprouideat,nec nift confentientibus captiuo-
rum plurimis credat. Ita ianeprudenter ibidem: Qua cum^
Cafar confentientibus plurimis cognouijfet, Sic.
I nli-
LIBER Q_V A R T V S. 237
Infidijs verb ftruendis prascipue adhibetur eques. Atque
idprudentifiimumfrequentiflimumque eft bellahdi genus,
ex infidi js hoftem oppugn are. Ttonienim Ducesy ait Vegetius
lib.i 11.cap. 1 yi.non aperto Marte jn quo eft commune periculum,
fed occult 0 femper at tentant, utjntegrisfuis, quantospoflurit hoftes
interimant certe vel terreant. Adeoque poft multa concludit:
cDuxf aduerfarium inteHigit potiorem^certamen publicum •vitet-.)
fedpauciores numero inferiores^jiribusfuperuentus^ infidias
facientesfub bonis .Ducibusreportauerunt f&pe 'vittoriam. Ar-
tem ergo ftruendi infidias accuratifiime Melzus tradidit li-
bro iv. vbi hasc fere prascepta prasicribuntur. 1. In infidijs to-
rus equitatus, fi inferior eft hoftili, ne collocatbr. 11. Infidias
hofti occulciflimas funto. 111. Circummifiis equitibus, an
infidiarum loco vicinus lateat hoftis, explorator. 1 v. Procu-
bitoresaut ex arborumcacuminibus,aut in terreftribustu-
mulis iacentes, excubanto. v. Ad infidias nocftu educuntor,
nec multb ante auroram ftruuntor. vi. luftis interuallis la-
tentes in infidijs turmasdifiunguntor.vi 1. Equitatum vni-
uerfum(cum in infidijs ponitur) pedites mille cum Mufque-
tarijs d. 8c haftatis с c c. comitantor. v 111. Hi pedites pafli-
bus mille?poft vniuerfiim equitum agmen, viarum latera
occupanto ♦, hoftem que eb vfque inue&um opprimunto.
ix. Antecuribresequites trecenti,iil turmas diuifi,hoftem
eliciunto. x.Horumnullus( piaster Prasfecftum fiibiequen-
tiumfociorum) confcius infidiarum efto. xi. Ex his centum
praseunto- ducentique a mille paflibus fubfiftunto. x 11. Pri-
mi centeni ad c c. proximosjnfequente hofte, ierecipiunto.
xni. Ducenti, receptis prioribus centenis, hoftem pugnan-
doremorantor. xiv. Imminente maiore vi,intra reliquum
fuorum agmen fimul omnes ie recipiunto. xv. Tranigrefib
trecentos pedites hofte, latentes infidias emicanto, &: hoftem
inuadunto.
Hase Melzi prascepta varijs Antiqudrum exemplisvera
confirmantur. Primum eft Hannibalis in Sempronium, Li-
uij lib.xx 1.Locum’iYtxopjdi^inftdijs circumfteflare Poenus cce-
G § 3
238 DE MILITIA E QJESTRI
pit. Erad in medioriuus,prAaltis vtrimque claufus ripis, & circa
obfitus paluflribus berbis,&,quibus incultaferme veftiuntur, vir-
gull is vepfibufeque: quern, <vbi ad equites quoque tegendos,fatis la-
tebrofum locum, circumue&us ipfe, oculis perluftrauit, See. prima
luceNumidas equites tranfgreffos ^Trebiamftumen, obequitare
iubet hoftiumportis 3iaculandoq^ in ftationes,elicere adpugnam.*
hoftem: iniecto deinde certamine3cedendo fenfim citraflumen per-
trahere, Sic. Sempronius ad tumultum Numidarum primum
отпет equiiatum,feroxed parte virium, deinde fex millia pedi-
tum,poftremb omnes copias ad deftinatum locum iam ante confi-
lio,auiduscertaminis,eduxit»
Alterum eiufdem Poeni in Flaminium apud lacum Thra-
fymetium,Liuius lib.xxi i.Peruenerantadlocainfidqsnata^bi
maxime monies Cortonenfees^hrafymenusfubit. Via tantum in-
ter eft pirangufta^elut ad idipfum de induftrid relifioftatio:dein-
de paulloiativr pate fecit campus^ inde codes ajfurgunt. Ibi caftra in
apertolocat^bi ipfe cum Afris modo Hityamfcp confeideret, Sec,
Equites ad ipfeasfaucesfaltus,tumulis apte tegenubus,local :vt vbi
intrafeent Romani, obie^o equitatu, claufea omnia lacu ac monti-
bus ejfent.Flamimus, cum pridiefeolis occafu ad lacumperuenijfeet,
inexplorato poffero die, ^ixdum fat is certaluceanguftqs Jupera-
tis3poftquaminpatentioremcampum pandiagmen coepit, id tan-
tum ho ftium, quod exaduerfo era#,adftexit-,a tergo acfeuper caput
deiethu infidta. Pcenus vbi, id quodpetierat,claufeum lacu monti-
bufek& circumfufum fuis copifehabuit hoftem, fignum omnibus
dat inuadendi, &c. Romanns, clamoreprius vndique orto, quam
fatiscerneretfe circumuentumfeenfit^ ante in frontem laterdque
pugnaricceptum eft,quam feat is inftruereturacies3aut expediri ar-
maftringique gladq poffent3 Stc/Tres ferme horaspugnatum eft,
& vbique atrociter.
Tertium eft Memnonis Regis apud Frontinqm lib. 11.
cap. v. Is, cumequitatuprAualeret3e^hoftemincollibus fe conti-
nent emin campos pellet deducere, quofdam ex militibus fuis fub.
ftecie perfugarum mifitinhoHium .caftra, qui affirmarent exerci-
tum Memnonis iamperniciofa feditione fur ere, vttffeubindeali-
qua
LIBER Q V A R T V S. 239
qua pars eius dilaberetur.Huic affirmationi vt fidemfaceret,paf-
ftmincon^fte£luhoftiumiufit parua caftella muniri, velut in ea
fefe recepturi ejjent qui difidebant. RTacperfuafionefollicitdti, qui
in montibusfe continuerant3inplana defcenderunt,&,dumcaftel-
la tent ant,ab equitatu circumuenti funt.
Quartum ibidem eftPompeij in Mithridatem,^toykf
quem in Africa numero ^genere equitum praualentem, tria mil-
lia leuis armaturajtf quingentos equites notte in valle fub virgul-
tis, qua intra bina caftra erant, dityofuit. Prima deinde luce in fta-
tionem hoftium dimifit equites ita firmatos, vt cum vniuerfuscum
exercitu hoftium equitatus pralium inijfet 5 feruatis ordinibuS
paullatim cederent, donee ftatium darent corfurgendi a tergo ob
hoediftofitis. Qupdpoftquam ex fententia contigit,conuerfis qui
lerga dedijfe videbantur, medium hoftem trepidant em cecidit, ipfos
etiam equos pedite cominus accedenteconfodit, eoque pralio fidu-
ciam Regi3quam in equeftribus copijshabebat, detraxit.
Quintum eft Etrufcorum in Romanos. Liuius ita narrat
lib. x. Magifter equitum (M. ^Emilius Paulus) pabulatum^
egrejfus,ex inftdijs circumuenitur^ fignifque aliquot amift'isfoe da
militum cade acfugd in caftra eft compulfus.
Sequences infidias,bin^ Labieni in Caefarem, vnos Scipio-
nis in Domitium, alteras Domitij in Scipionem, poftremae
Etrufcorum in Romanos, non euenerunt e fententia Du-
cum,quia male adornatas. De Labieno Hirtius Bello Africa-
no: Prat conuallis fatis magnd latitudine, altitudine praruptd,
crebris locis3ftelunca in modumfubrutis^ qua erant tranfgredienda
Qafari ante, quam adeum coUem3 quem caperevolebat3perueni-
retur-,vltrafy earn couallem Oliuetum vetus3crebris arboribus con-
den fum. Hie cum Labienus animaduertifret, Cafarem3fi vellet
eum locum occupare3prius necefie efleconuallem Oliuetumq?tranf~
gredi3eorum locorumperitus,in inftdijs cumparte equitatus leuique
armaturd confedit;	praterea poft montem collemque equites in
occult о collocauerat, vt, cum ipfe ex improuifo legionarios ador-
tus efiet, ex colle fe equitatus oftenderet, & re duplici perturb at as
Cafar eiufqueexercitus, neque retro regrediundi, neque vltrd pro-
cedendi
240 DE MILITIA EQVESTRI*
cedendi oblatdfacultate3circumuentus concideretur. £ afar, equita-
Ы ante pr&mijfo>infcius infidiarum^cumadeumlocum veni/fet,
abufijiue obliti praceptorum Labienifiue veritine info fid ab equi-
tibus opprimerenturjariacfinguli de гиреprodiere> &[ummape-
tiere cottis, Qups Cafaris equites confecuti>partim interfecerunt,
partim viuorum funt potiti. Ibidem alters eiufdem infidia:
nihilo feliciores: Labienus progrejfus a juts caftris millia paf-
fuum N\\.periugum&codem3per quern Cafar pridie iterfece-
raty ibi caftra duarum legionum facit\ atque ibi ipfe quotidie exifti-
mans Cafarem eodem fape ftumentandi gratia commeaturum^
cum magno equitatu leutque armaturd infidiaturus locis idoneis
conf edit, £ afar interim de infidijs Labieni ex perfugis certiorfa-
Hus3paucosdiesibicommoratus^dumhoftes quotidiano inftituto3
[ape idemfaciendo in negligentiam adducerenturfubitb mane im-
perat porta Decumaad3 legiones fe ofioveteranas cum parte equi-
tatus fequi\ atque equitibus pramifiis^ nec opinantes infidiatores
fuhito in conuallibus latentes leui armaturd conciditcirciterD.re-
liquos in fugam turpifiimamconiecit. Tenia: Scipionis,inDo-
mi tium lib. 111. deBell. ciu. Scipiopaucis diebusinterpofitis, no-
&u infidias equitum collocauit^ quo in locofuperioribus fere diebus
noftripabulari confueuerant: &cum quotidiand confuetudincs
Ofarus PrafeflUs equitum Domitij veniffetfubitb ilti ex infidijs
confarrexerunt. Sednoftri fortiter eorum impetum tulerunt, celeri-
te'rque ad[uos quifque ordines redijt> atque vitro vniuerfi in bo-
ftem impetum fecerunt. Ex his circiter l x x x. interfettiS) reHquis
infugam conieHis) noilri, duobus amiftis^ in cailra fe receperunt.
Quarras Domitij in Scipionem ibidem narrantiir. His rebus
geftis3 Domitius fferans Scipionem adpugnam elici pofjefimula-
uit fefe ariguftijsreifrumentariaadduilum caftra mouere^ vafif-
que more militari conclamatis^progreffus millia pajfuum 111. loco
iddneo & occult о omnem exercitum equitatumque collocauit. Sci-
pio ad fequendum paratus 3 equitatum3 magndmque partem leuis
armatura ad explorandum iter Domitij>& cognofcendum pra-
mifit: qui cum ejfent progrefi, primaq? turma infidias intrauiffent,
exfremitu equorum illatdfu.Jicione3 adfuos fe recipere coeperunt.
qui-
LIBER Q V A R T V Si 24I
quicg bos fequebantur,celerem eorum receptum confticati,reft ite-
rant. Noftri,cognit is hoftis infidijs,nefruftra reliquos expeftearent,
duos nafti hoftium turmas exceperunt» In his fuit М.» Opimius
Jdrafeftus equitum» Reliquos omnes earum turmarum aut inter-
fecerunt, autcaptosadDomitiumdeduxerunt» Poftremas Etru-
fcorum in Romanos a. Liuio narrantur lib. x. Etrufci infidijs-,
quas feliciter experti erant (aduerfus Magiftrum equitum Pau-
lum ^Emilium pabulantem) hoftem tentant» F'efta femiruta,
'uici per vaftationem agrorum deufii,haudproculcaftris Roma-
norum aberant»ibi abditis armis,pecus in confix ftuprafidij Ro-
mariftcuipraerat Cn.Fuluius Legatus)propulfum:adquam ille-
cebram cum commouer&tur nemo, ab Romana ftatione pa ft orum
<vnus progrejfus Jub ipfias ftationes, inclamat alios cunftanter ab
ruinis •vici pecuspropellentes, quid cejfarent, cum per media caftra
Romana tuib agere poffent. Нас cum Legato Caritesquidamin-
terpretarentur, & per omnes manipulosmilitumingens ejfet in-
dignat io,nec tamen iniufiu mouerefe auderent, iub&t peritos lingua
attendere animum,paftorumfermo agrefti an <urbano propior ef-
f&t. £ um ref err entJbnum lingua, & corporum habitum & nito-
rem,cultiora quampaftoralia ejfe', Ite igitur,dicite,inquit,detegant
nequidquam conditas infidias» omnia fcire Romanum^ nec magis
iam dolo capi,quam armis euincipojfe. Нас vbi auditafunt, & ad
eos qui confederant in infidijs per lata, confurreftum repent e ex la-
tebris eft, in patentem ad confieftum •vndique campumpro-
lataftgna» Vifa Legato maior acies,quam qua a fuoprafidio fufii-
neripojf&t»
Adparuulaminutaqueequeftriapnelia venio (ficeaCae-
far&Hirtiusvocant) quas irritandis laceflendif^ue excubi-
toribus ftationibufque committebantur. Xenophon Hip-
parcho : Frimis excubitoribus continenter infidia ftruenda funt,
cum pauci ejfe foieant, a munitionibus procul abefiefiCc» Nulla
tarngloriofa prada,atque excubidrum»Liu\\Jis lib. x x v 11. In me-
dio campo ab ftationibus procurfantes, certamina baud fatis di ft и
dignaferebant.H.irtius de Bello AfricanoiT^/rw^ interim equi-
tum,qua pro vallo inftationibus ejfefolebant,ab vtrifque Ducibus
H h	quoti-
242 DEMILITIA EQVESTRI
quotidieminutlsprAlijsinter fe pugnare non intermittent. Csefar
lib. v. Belli Gallic!: Par uulis equeftribus pr&lijs ad aquam fa-
GliS'fvtriquefuo fe loco continent, & hasc fepe magnorum certa-
minum irritamenta,eoc[ue fere inftituta ad eliciendum equi-
tatum. Certe Cannenfis clades longe atrociftima,a leui Nu-
midarum aduerfus aquatores dimicatiuncula initium cepic.
Alias quoque ex paruo irritamento ingens certamen accen-
fum. Liuius lib. x. Decad. i1i. cap. x i. Primo pauci equites ex
tuto fteculantes3ab ftationibus progredi-fnde iaculis fubmoti re-
currere ad fuos: indeexcurfionesinuicem fieri; & cum pulfos in-
dignat io accenderet3pluresfubire-3quod imtamentum certaminum
equeftrium eft, cum aut vincentibus jfes3autpulfis iraaggrega#
fuos. Jtatum d paucispralioaccenfo,omnes•vtrimque^poftremb
equitum certaminis ftudium effudit. De Stationibus Liuiusli-
bro xxi. Numidas equites obequitare iubet hoftium portis, iacu-
landoqftnftationes elicerehofiem adpugnam. Hinius de Bello
Africano: Equites Earbari pr&lijs minutis cominus dimicabant.
Cafarfum ab eo opere copias in caftra reduceret3 J aba, Scipio, La-
bienus magno incurfu cum omni equit atu leuity armatura in legto*
narios impetum fecerunt. C&far ex medio itinere copysredufiisy
equitibusfuisauxilium tulit3 Sic. Qupdni in noftempralium ejfet
conieftum, Luba cum Labieno captijnpofeftatem C'afaris <ие-
nifient,equitatuffcum leui armatura funditus ad internecionem
deletes ejfet. Iam commeantes^quantesjfrumentantesjpabu-
lantes, lignantelve, equitibus immiflis, excipere &: turbare,
haud minus infrequens. Tantum verb in eo eft momentum,
vt hoftis exitium haud dubie inde pendeat,fi commeatu im~
pediatur. Sane Vercingetorix apud fuos lib.vn. Belli Gal-
lic! pronuntiabat,»zb7 interefe3Romanofneinterficerentftmpe-
dimentlfve exuerent,quibusamifiis3bellumgeri nonpofit. Hoc
confilio, Scipio Domitio, Labienus Cieiari, Etrulci -ZEmilio
Paulo equeftrcs infidias ftruxere. Atque vt de fingulis ordine
dicam;de commeatu eft Hirtijteftimoniumlib.Bell.Hifp,
PofterodieequitesnoftrifP.orci2Lniftongius ad Cordubam Derfus
profecutifunt eos qui commeatus ad caftra Pompeij ex oppido por-
ч tabant.
LIBER QVARTVS. 24.3
tabant- De aquatoribus ibidem: Circiter 1 x. equites ad aquato-
resnoftros excucurrerunt.De ijfHem Casfar lib.v.Bell.Gall.yer-
bisiam allatis.Defrumentatoribus Sc pabulatoribus Curtius
lib. x. JNuntiatur, equitesfiument urn, quod in vrbem euehebatur,
retinuife. Hirtiusde Bello Alexand. Longinus omnemjuumi
equitatum emi fit, quern magno fibi 'vfui fore credeha^ifipabulari
frumentariq, Marcellum non pateretur.Cxfat lib. 1 v. Belli Gal-
lici: Sufncati hoftes, hue noftros efe 'ventures, & dityerfos depofi-
t is ar mis in metendo occupatos fubito adorti, & equitatu atque
efediscircumdederunt. Et lib.i. Belli ci\i\X\s\Eodem die equitum
magnam partem traiecit, qui inopinantes pabulatores & fine'vllo
difipatos timore aggrefi, quam maximum numerum iumeritb-
rum atque hoftium intercipiunt. Tacitus lib. v. Annal. Adequi-
tare caftris,infenfare pabula. Liuius lib. x x x 1 x. Cum inpabu-
latores Romanos repente impetus ab equitibus Hiftanis fattus
efet,fubmi[fo abftationeRomana equitatu,pralium equefire fuit.
In lignatores Casfarlib.v. de Bell. Gall. Huicquoqueaccidit,
quod erd/t necefe^tnonnullimilites^quilignationismunitionif-
vecaufia in filuas difeefijfent,repentino equitum aduentu interci-
perentur. Sic Sc fubmifTa auxilia interpellate, equitum praeci-
puc munus eft.Liuius lib.x. Caruilius Conful D.Brutum Scfo-
uam Legatum,cum legione prima, 'viginti cohort ibus alarijs,
equitatuque,ire aduerfusfubfidium hoftium iufit. Qupcumquein
locofuifet obuius, obfifteretac moraretur, manumque, (i forte ita
res pofcer&t, conferred. Cxfar lib. 1. de Bello ciuili: Equitum-з
.magnam partemflumen iraiecit&Lc. qui cohortibus centurias fub-
fidia mifla fentientes, in duos partes fefe diftribuunt. Lib* 11. de
Bello ciu. Equites exftatione nuntiant, magna auxilia equitum
peditumq? ab Rege mijfa'Vtieam 'venire: eodemcfl tempore *uis
magnapulueris cernebatur, 'veftigio temporis primum agmen
erat in conf eHu. Nouitate rei Curiopermotus,pr&mittit equites,
quiprimum impetum fuftineant ac morentur.Hpfe celeriter,ab
operl deduHis legionibus, aciem in fruit: equites committunt prfo-
lium, & prius quam plane legiones explicari confifere pojjent,:
tota auxilia Regis impedita ac perturb ata, quod nullo ordine &
H h 2. fine
244 °Е MILITIA EQVESTRI
fine timoreiterfecerant,infugam fe conqciunt. Statiuaverbin-
uadere, ftationefque depellere, vt fiduciae magnae, ita artis eft
fingularis. Caelarlib. 111. de Bell.ciu. Equitumfuorum turmas
iub&t inhofiiumequitatum(qui ad oppidum in ftatione era#) fa-
cereimprefiionem. Lib. v. de Bello Gallico: Equiteshoftium ejfe-
darij acriterpr&lio cum equitatu noftro initinere conjlixerunt, &c.
impetucj in eos fatto,qui erant in ftatione pro caftris collocati, acri-
terpugnauerunt.YlirtHis de Bello Hifpan. Pompeius, dum lon-
giusprofequitur,quo loco equites noftri ftationem habuerant^ali-
quot turma cum leui armaturd, impetufatto, loco funt deiefia, &
propter paucitatemnoftrorum equitum, (imulef leui armatura in-
ter turmas aduerfar'iorum protrit л. Iam qua idarte faciendum?
Bafta docuit lib. n. folijs 104.105. Sc 106. Statiua, inquit,
velnottuafsultanda funt prius quam aut data mandata, aut ex-
cubia pofite, autftationes locata funt: velprima luce, cum e no&ur-
nis vigilijs hoftis[e recipit ad quietem. Qui verb equites imprefio-
nem fatiuri funt, commodum, vt in turmas quinque diuidantur.
Haram prima concitato impetu procubitores fugientesinfequetur,
penetrabitq? conftanter vfque in ip fa hoftis principia, inuadetfyfta-
tionem.Secunda nonfegniore car fa primamfubfequeturjuuabitej,
mvarias fe caftrorum ftatiuorumviaspartiens,nehoftiscoirein
turmas pofit. T'ertia lentegradatimef procedens occupabitforum.
Quart a transforum vetta ebfe conferet, vnde maior exaudietur
tumultus. Quinta,fi,quiet eftatiuorum obferuatd, duxerit non ejfe
intrdndum, partito circumueniet pagi aditus exitufque, ne qua
hoftipateatfuga. Atque hoc, inquit fol. 6$.pulcherrimum eque-
ftris militiaftratagema eft,ftatiua equitum inuadere: nam, dum
frena, fellas armatj expediunt, dum infcendunt, dum ad vexillum
in principia decurrunt, imparati opprimuntur ab agmine iam in-
ftru&o. Non iniuria admiratur Flaminiusdo&rinam Ludo-
uici Melzi, iubentis ftatiuainuadi nullo prsemiflb Ipeculato-
re, ne eo force deprehenlbftationarij admoneantur, parent-
que fefe in aduentum hoftis. Rede id quidem, ne turrduhe
exploratorumantecurrant, vti fieri in itineribusconfiieuit:
at certe tamen occultis exploratoribus ftatiua eorumque
aditus
LIBER QJZ ART VS. ±4f
aditus ante fpeculanda font,'quam inuadantur. Quisenim
prudenterfperet, adeofocordem efte in .ftatiuis fuis hoftem,
vt non clauftris, leptis, aut fbftls ea prsemunient aduerfos in-
uaforem? Quis credat, locum inexploratum adeo iacere
apertum,incuftodito hofte,vt nullum fit obicemitineri in-
grefliiique reperturus ? Sane & hxc ante fpeculanda funt, Si
excubias cognofcendae ,& hoftis focordia vigilantiaque ex-
pendenda.Sic a peritis facftum Liuius teftatur lib.x x 1 v.Bello
Apolloniatum cotra Vhi]ipp\ivsx\DumBrafeftusiuuentutem9
armacj & vrbis vires infjiceret:vbi ea vifa infix ftaque fatis ani-
morumfecere, fimulj ab exploratoribus comperit quantafocordia
ac negligentia apud hoftes ejfet filentio no ft is ab vrbefine ъИо tu-
mult и egrejfuS) caftra hoftium adeo neglefta atque apertn intrauit)
vtfat is conftarettfrius plus mille hominum vallum intrajfequam
quifquamfentiret, Quaeres vtexemplisdifcatur,addam illu-
ftriores aliquot ftatiuorum inuafiones a magnis Ducibus for-
titer prudentercjue fa<ftas. Cafar (lib. v 1. Belli Gallicijad hel-
ium jdmbiorigisL. Minucium Вafilum cum omni equitatupra-
mittit}fiquid celeritate itineris atque opportunity temporisprofi-
cere pofit, Monet )Vtignes fieri in caftris prohibeat3ne qua eius
aduentus proculfignificatio fiat fefe confeftimfubfequi iubet, Ba-
plus jut imperatum eftfacit^ celeriter contra^ omnium opinionem
confeftoitinere9multos in agris inopinantesdeprehendit. Eorum_>
indicto ad ipfum Ambiorigem contends quo in loco cum paucis
equitibus ejje dicebatur. Comites familiar efy eius anguftoinloco
equitum noftrorum vim paulijjer fuftinueruntsqs pugnantibus^
ilium , in equum quidam ex fuis intulit 9 fugientem filua texe-
runt,S>Lc. Magnafuitfortuna^omni militariinftrumentOiquod
circum fe habebstt9erepto^rhedisequifi^comprehenfisipj'um effii-
^wCralfos lib. in. Belli jGallici: Equitum Er&feftos cohorts-
tus3vt magnis pramijs polkcitationibuf^fuos excitarent) quid fieri
velit^oftendit, Ilh^vt eratimperatumzeduftisquatuorcohortibus9
qu&pr&fidio caftris relift a jntegra ab labors er at) longiore itinere
circumduftiS) ne ex hoftium caftris conjjici pojjent, omnium oculis
tnentibufque ad pugnam intentis, celeriter ad eat) quas. diximus-i
. :	Hh 3	muni-
246 DE MILITI A E QJES TRI
munitions $ peruenerunt-, atque to prorut is, prius in hoftium caftris
conftiterunt, quam plane ab his videri,aut quidreigerereturco-
gnofci pofiet: turn verb clamors ab ed parte audito, noJiri redinte~
gratis viribus (quodpierumque in fie viftoriaaccidere conftieuit}
acrius impugnare coeperunt. Hoftes vndique circumuenti3deftpe-
ratis omnibus rebus,fe permunitionesdeijcere, & fugd falutenu
petere contenderunt: quos equitatus apertifiimis campis confefta-
• tus, ex millium l. numero vix quartdpartereli ftd, mult a nofte fe
in caftra recipit. Apud Liuium lib.xxx v. Conful Numidas
oftingentosfermb equites inter auxilia habebat. EorumPr&feftus
Confuli pollicetur fe, parte vtrd vill&t, cum fuis erupturum: tan-
turn vti dicere#,vlra pars vicisfrequentior ejfet, in eosfe impetum
fafturum, nihil prius qudmftammam teftisiniefturum3 &c.
(J ollaudatum Confulftepramiorum oner at. Numida equos con-
fcendunt,	obequitareftationibus hoftium (neminemlacejfentes)
caper ant. Nihilprimo a fie ft и contemptius^equihominefq^ paululi
&graciles, difcinftus & inermis eques, & equifine frenis-, defor-
mis ipfe cur fits 3 rigidd ceruice,&extento capite currentium. Hunc
contemptum de induftrid augentes, labi ex equis3 & perludibrium
fieftaculo ejfe, Itaque^ qui primo intenti paratdque(filacefierentur)
inftationibusfuerant3 iam inermesfedentefquepars maximafie-
ftabant. Numid&adequitnre3dein refugerefedpropiusfaltum^
paulatim euehi3velut quos impotentes regendi equi inuitos effer-
ent. Poftremb fubditis calcaribus per mediasftationeshoftiuneu
erupere^	inagrum latiorem euefti3 omnia propinqua vi& tefta
incendunt .-proximo deinde vicoinferuntignemferro flammaque
omniaperuaftant.^pxH Tacicum i. Annal. Qacinna cum expe-
dite cohortibus prairei	obftantia filuarum amoliri iubetur. Le-
giones modico interuallo fequuntur. luuit nox fideribus illuftrifi
ventumque ad lucum Marforum^ ^circumdata ftationes3ftratis
etiamnumper cubilia, propt erque menfas nullo metu,nonantepo-.
fitis vigilijs^ adeb cunfta incuria difiefta erant, nuUufque belli ti-
mor. Sat iam opinor artificiorum ad inuadenda ftatiua. \e-
nio advlcimum equitum munusb,populandi agros prasdan-
di^ue.Geftit non paucisjfciojanimusjdum has eis blanditias
facio3
LIBER QVARTVS. 247
facio,proponoque licentiam pr^dandi.Sed hoftiles agros in-
telligo, non noftrorum, non fociorum. Prasdoil^s fine, non
equites, qui in fuos lasuiunt. Onofander Strateg. cap.vi. Edi-
cat	perfociasditiones iterfaciens^t milites fe Ulis
locisabftineant^nihiliUorumautattingant aut corrumpant. Igi-
tur prifea ilia militi^ decora,equites Romani, in hoftem pr£-
dabundi mittebantur. Caviar lib. 11. de Bello ciu. Curio ani-
maduertit multa <vndique portari atque agi plenifiimis vjijsjqua re-
pentini tumultus timore ex agris in ъгЬет confer ebantur. Hue
equitatum mittityut diriperet atque haberet loco prada. Caftiga-
bantur verb qui ftiorum agros violarent. Narrat Lampri-
dius,ab Alexandra SeueroTribunos quoftlam capite plexos,
quod per eorum negligentiam milites luxuriati efTent-, cum-
<jue aniculam quamdam iniurijs miles affeciftet,militem ab
eo exaufforatum9 addiffumque fuifie anicul& in feruum9 quod ar-
tifexCarpentariaefiet, vt earn pafeeret, &Cc. Siquisdevidin ali-
cuius pojfefionem deftexifiet,pro qualitate loci aut fuffibus fubij-
ciebatur in contyeftu eius^aut virgis^aut condemnation^ autft h&c
omnia tranftret dignit as hominis^grauiftmis contumelies^ cum di-
ceret:Vifne hoc in agro tuofieri>quodalterifacis?P\wttL non con-
gero,ne ftillam in mare conferam. Moneo potius, Sc inculco
falutare illud Baptiftae prxeeptum militibus datum: Nemi-
nem concutiatis9. 'equecalumniam faciatis, & contenti effete fti-
pendij sveftris. Quibus verbis prsedas iniuftas agi vetat. (con-
cuflio enim terror eff inieffus extorquend& pecunia aliufae rei
caufia, ait Adamus nofter Contzenius in Lucam, ex Cuiacio
Sc lureconfultis.) Acfanevelab Ethnicohomine accipien-
da lex force, quam Vopilcus Aureliani aueftoritate latam re-
fert. Eft, inquic Vopifcus, Hureliani epift ola ad ^icariumfuum
dataJjuiufmodi.'Si vis ffi'ribunus ejfedmbftw юшеге^тапш mi-
litum confine. Nemo pullum alienum rapiat. Ouem nemo con-
tingat. Vuam nudus auferat, Segetem nemo de ter art. Oleum fal,
lignum nemo exigat. Annonafuacontentus fit. ff^e pr&da hoftis9
non de lacrymis Prouincialium habeas &c. Stipendium in bal-
theo3non inpopina habeat,&c. Jnhotyitijs cafte fe agat^c.
Sed
248 DE MILITIA EQ.VESTRI
Sed ea fere nunc tert) рога font, vt iniuriam facere, perin de
fit atque vi&oria frui. Deplorauit hunc militias ftatum non
lacrymabilius quam verius Petrus Bleftnfis epift. x c i v. Or-
do militum nunc eft,ordinem non tenere. Nam cuius os mdiore~>
‘verborum fturcitid polluitur3qui detefiabilius iurat, qui minus
JO eum timety qui miniftrosDeivilificat, qui Ecclefiam non <vere-
tur,iPle hodie in ccetu militum fortior & nominatiorreputatur,
О vtinam aliquando malo tanto fiat medicinalEt quse pote-
nt? inquies. Triplex, meo quidem arbitrio, aut Martem no-
ftrum nullus ftnabit -/Eftulapius. Primum, Certa flipendio-
rum numeration Turn enim militem ftipendijs contentum efi-
fe iubeas,tum furta eius feuere punias,cum emere potuic
quod rapuit. Nam quo alio viuat miles,nifi aut ftipendio aut
rapto? An non queritur iuftius, quam illi Porcenniani, mili-
tiamgrauem&infruttuofam? non denis in diem afiibus corpus
&animam &ftimari,fedne denis in menfiem quidem ? Alterum,
Seuera caEigatio. .Aftero enim & abcifb caftigationisgenere mi-
litant difciplina indiget3quia vires armis constant,qua,vbi a re£to
tenere defciuerunt, opprejfurafunt, nifiopprimantur-, Valerius li-
bro 11.cap. vii. Clearchum ergo ft Dux fiimmus prasftec,
credatque,Zw/tfra/0W» a militibus,potius quam hoftem, metui
debere. Frontinus lib. i v. idemque Valerius. Tertium, Duel*
ipfius aliorumque Jdr&feJtorum abftinehtia atque exemplum. vc
Liuianum hoc dicere pofiint: Fatta3non diJia mea, vos milites
fequi volo^ nec difciplinam modb3fed exemplum quoque a mepete-
r^lib. v 11. Callicratides nimirum volo,qui,ftipendio folore-
tento, munera remittant. Catones voueo, qui folis efculentis
& poculentis in Prouincia Contend viuant. Tuberones defi-
dero, qui fidtilibus vefti malint, quam veloblatovti argento.
vt abfoluam verbis Valerij Maximi lib. 11. cap. v 11. Hoc pra-
cipuum decus &ftabilimentum Romani fimperij (fic noftri) mi-
lit ar is difciplina, in cuiusfinu ac tut eldferenus tranquillufque bea^
t&pacisflatus acquiefcit.
CA-
LIBER QV ART V S. 249
С A P V T V.
Qupd equitis Chriftiani munus ante pugnam. Qupmodo
‘ i locanda acks equeftris qualis.
Equitispraparatio religiofd adpugnam. Stimulus ab exemplo Stbnicorum de*
uouentiumfefe in pugna. Equitum caleftium auxilia. Situs aciei quis capien-
dus. zAcies equeflres marine. Pracepta equeftris pugna, (ftr difcrimen a pe*
deftri. An frenis equorum detract is aliquando confligendum. Iduftria eque-
ftrium certaminum (freflacula.
ADpugnamreferunturftudiaequitis cetera, perinde vc
bellum omne ad vi&oriam. Pugna namque operum
equeftrium fumma eft. Ad hanc ergo eques Chriftianus pa-
rare ft debet non animo gladiatorio, quafi casdes promiftuas
in macello aliquo editurus j ftd ficuc miles Chrifti, aut vidu-
rus, aut moriturus, vt iacramento rogatus eft,pro Repub.pro
patria,pro Religione.Leo I mperat.Tadic. cap. x x. jf. x i v i r.
Colendus, inquit, omninoDeus efl. Bellorum autem in exordijs
eum maxime rveneraberis, Si enim ilium coltierkpure ac religiose,
ficuti fas eft, in omnibus periculis e^perturbationibusfluff licabis
illi quafi amico,&falutemabiUocomparabk.§. c l x x 11. Quan-
do copias tuas ad bellum eduEiurus es, oportet liberos	folut as a
peccato ejfe, &pid iuflaq^ mente Deum colere, atque ita ad bellum
procedure, Quas poftrema verba prasiuit Leoni Onoftnder
Strategic! cap. v. £duead copias Imperator pur as & luflratas
fecundumeaquA'vellegibus flaerk flancita^elaVatibus pr&flcri-
pt afunt, отпет public a alicuius macula aut impieiatis confident
tiamproijeiens. Sane qui ftrenue fortiterque pugnet, eum aut
intemerata mente virum efte oportet, aut hominem atheum:
quod ego frequenter ftpientiftimos Duces dicentes audiui;
, id^ue ita ft habere veriflimum eft. Nam quis alias intrepide
ft obijeiatmorti, nificredataut placatum ft habere Deum,
aut nullum efte Deum ? Certe hie Vnicus Chriftiano equiti
murus eft,h^c lorica vnica,hoc ftutum vnicumadiierfiis
4>mnem mctum,hoc in hoftem,in enfts tutus ruit- dum
•	.	li nempe
2$O DE MILITIAEQVE STRI
nempefecurusilli flagrat in pugnam animus, Vtcumque res
cafura eft,(eu vincat,feu vincatur.Tales ego fuifle Machabxi
illiusmagnifpirituscredo.,quos vere lie extiilit Ambrofius
lib. I. Oflic. Quanta virtusanimiprim\vt mortem nontimeret,
deinde vt circumfuftts legionibusinimicoruminconfertbsrapere-
iur hoftes,medium penetraret agmen,^ contemptd moriefero-
cidr, abietfo clypeo, vtraque manu vulnerata molem beftia fubiret
acfuftineret? poji infra ipfamfuccederet,quoplenioreferires iflu,
cuius ruind inclufus magisb quam oppreflus,fuo eftfepultus trium-
pho. An non^fic mori,genus quoddam martyrij eft^quo Chri-
ftiafri equites coronantur', qui animo ante pradium expia-
;to fan&eque compofito occumbunt? An non plus gloria?,
quam languinis, ex horum fortiflimis vulneribus fluerejSC
non ’mori, fed nafei, quia fic moriuntur, dicendi funt? Mirari
fubinde feleo,qua?pietas, aut quis impetus potius impietatis,
inuexerit in media hoftium agmina morituros equites quofe
,dam Ethnicorum. Equidem exiftimo,cum nullum efle Nu-
men crederent, famx laudifcjue perpetuae cupiditate animas
profudifle.Sc perdidifle: quanta tamen in fpeciem religions
id agebant? quam ferijs casrimonijs pro Repijbl. capita deuo-
uebant ? Lubet adferre Liuij verba, defcribentis vtriufque
DeCiorum,patrisScfilij,deuotiones.Patris,libi Niu.Jn hac
trepidatione Decius M.Valerium voce magna inclamat: Deo-
rum,inquit,ope, Valeri,opus efrjigedum Pont if ex publicuspopuli
Romani, prai verba, quibus me pro legionibus deuoueam. Pontifex
cum togam pretext amfumere iufiit,& velalo capite, manufubter
togam ad mentum exerta,fuper telumfubiettum pedibus (lantern,
fic dicere:Jane, luppiter, Mars-pater, Quirine, Bellona, Lares^
Diui Nouenfiles3Dq Jndigetes,JDiui quorum eft poteftatnojlro-
irumhoftiumqueftDqek Manes,vos precor, veneror,veniampe/o^
feroefovtiPopuloRomanoQuiritium vimvittoriarnq?profyere- .
tis,hoftef<kPopuli RomaniQuiritiumterrore,formidine, morteq?
afficiatis. Sicut verbis nuncupaui,itaproRepub.Q&iritium,exer~
citu3legionibus,auxilijs Populi Romani Quiritiumftegiones auxi-
liaqfroftium,mecum Dqs Manibus cTelluriqideuoueo. Htcita
preca-
LIBER Q_V A R T V S. 2jt
precatwsftittores ire ad T. Manliumiubet, maturetyCollegA'fe
deuotum pro exercitu nunttare: ipfe incinfiw cinflufjabino.ar-
mat win equum inftluit3acfe in medios hoftes immipt. Filijjib. x.
Decius patrem P. Decium nominecompedans3 Quidevltraimo^
ror3 inquit familiarefatum? Datum hoc noftrogeneri eftjvt luen-
dis periculis publicis piacula ftmus. lam ego mecumlegionesho-
ftiummattandasTelluri & Dijs Manibw dabo3&c.cum fe-
cundumfollemnesprecationesadiecifet3pra fe agere fefeformidi^
nem acfugam3c&demfy ac cruorem3 Csdeftium Infernorumq^ iras3
conta&urum funebribw dir is figna3telazarma hoftium ftocumq^
Teumdem fuApeftis3^ (ftallorum & Samnitiumfore.Нас execra-
tus infehoftefque, qua confertifimam cernebat Gallorum atiem*
concitat equuminferenfyfeipfe, infeftis telis intcrfetfus eft. De-
bent certe hsec Ethnicorum fa6ta onerare pudorem equi-
tum Chriftianonim, fifegniores fint in dcuouendis Numini
capitibusanimifquefuis, nonpervanas illas verborum exe-
crationes, fed per finceram deuotionem mentis bonae, qui
menres animof^ueimmortaleshaberefe fciunt.In rem pne-
lentem facit, quod de Gallis Casfar commemorat Bell. Gall,
lib. v f. fnprimi*hoc voluntperfuadere3 non interire animas: at-
que hoc maxime ad virtutem excitari putant3metumortis neglefio.
Felices errore fuo (ait Lucanus) quos ide timorum
Maximus haud ^rget, Lethi metusl inde ruendi
fn ferrum mens prona 4jiris3 animsty capaces 
Mort is 3 & ignauum eft rediturA pdrcere vita.
Felicioresprofe&bChriftiani equites, non errore,fed fide$
quibus, audtore lobo, haec fpes repofica eft in finu fuo, quod
in nouiflimis refurredfturi funt, &; in carne fua videbunt
Detim Saluatorem fuum. Нас ergo fpe accenfi,in ferrum
flammafqueruant.Autpudor fit a Germanisolim Ethnicis,
quibus etfi mores 3 Appiano ttfke3ferocifiimi funt-3 in aggrediendo
tamen infignis audacia3contemptus mortis maximus3 ob reuiui-
fcendiftem.Qvttc omnis in Deo locanda equiti Chriftiano fi-
ducia eft, idemtidem illud cogitanti, apwcnfadax fit equus ad
falutem3 Pfalm. x x x 11. Non enim in equorum viribus voluntas
, •	•	li 2. tud
2$2 DE MILITtA EQJESTRI
tua eft, Domine, aiebat ludith Holofernem obtruncatura.
Nam quantulx faepe res equitem equumque perdu nt! Cin-
gula vna ephippij ftapiae^uefra6ta,rcfe(ftaeabhofte freno-
rum habenae, folea lapla , aut clauus vnus equi male calceati.
Hincequifalus & equitis. Ecquis iam Bellerophontaea £u—
perbia (quafi terras pericula^ue omnia contempturus) alato
equo caelum inuaderemoliatur, ratus praelijs omnibus fore
fe immortalem ? fis licet
Eques ipfo melior Tellerophonte',
nift Numen iuuerit, Canterius in fofid eris. Multum fcilicet
profuit Pharaoni immenlus ille equitatus,cum Dominus
equum & afeenforem proiecit in mare,
-----Quantum hinnitum atque equitatum*.
Egregic iuuit hippotyphia Carolum II. Imperatorem,quo
bellum contra Ludouicum fratris filium iniufte gerenre,
cum.equorum later a, quibus infidebant, equites tunderent calcari-
bus & cruentarent,equi qua ft adftipitem ligatiiwmobiles perman-
/?r^,tefteBaron.Tom.x.exAnnal.Francorum.Hocnimirum
illud <ил eft, quod equiti praefidenti Ifaias minatur cap. x x x i.
Ул, qui non funt confififuperfanttum Ifra'el, & Dormnum non
requifierunt, fed in equis fterantes, habuerunt fiduciam fuper qua-
dr igis, quia mult л funt’, fuper equitibus, quia praualidi nimis.
Non profe&b, non in for tit udine equi voluntatem habebit Do-
minus, Pfalm. c x l v i. lUi quidem armis confidunt,fimul au-
dacid: nos autenfjLV&nx. Machabaeus lib.i i. cap.v 11 i.in omnipo-
tente Domino^ quipote/i 'venientes aduerfum nos, cr 'vniuer-
fum mundumunonutudelereXt^. iatius.Nec defuit fidenti /pe-
rantique Machab^o equeftre auxilium с сх\о\Сит vehement
pugna effete cap.x. apparuerunt aduerfarijs de сл!о viri quinque
in equis ,-frenis aureis decori, ducatum lud&is prafantes: ex quibtss
duo Machabaum medium habentes, armis fuis circumfeptum in-
columemconferuabanttftnaduerfariosautem tela tffulminaia-
ciebant. Iterum capite lequenti: CumLyfias nufquam recogi-
tans Dei potejlatemfed mente effirenatus,in millibus equitum,&
in ottoginta elephant is confider&t j МасЬаЬлш, qui cum eo
erant9
LIBER QVARTVS.	2$3
erantrumfl&tu & lacrymis rogabant Dominum^ vt bonum An-
gelum milter &t adfalutem IfraeL Сит^ par it er prompt о animo
procederent lerofolymi^ apparuit precede ns eos eques in ^ejle can-
dida^armix aureisjiaftamvibrans. ^Tunc omnes fmulbenedixe-
runt mifericordem Dominum^ conualuerunt animis^nonfoium
homines, fed & beftiasferocifima^ &muros ferreosparati pene-
trare. Ibant igitur prompti,de c&lohabentes adiutorem mife-
rantemftper eos Dominum.Leonum aulem morrejmp&tu irruen-
tesin hofteS) proflrauerunt ex cis njndecim milHapeditum, equi-
turn mille fexcentos. Hucequitiperfiigiendum in pugna eft;
hue non Machabaeus modb, fed profani etiam Romanorum
Imperatoresducunt,qui,fublatis in caelum manibus,Tem-
pla Dijs fuis pollicebantur ad auertendum diferimen, rati
nullam aliunde rebus labantibus opem efle expedtandam.
Sic Numen 8c Caelites certa veraque fide aduocare in praelia
fuadeam equiti Chriftiano. Execrationibus autem dirifque
in fe,in focios, in equos coniedtis vociferari, Acherontem to-
tuminvota excire,parum opportuna pugnx praefidiafunc.
Mens bona,animus praefens,fixa in Deo fpes,Cxlitum aduo-
catio, optima tempori tali patrocinia. Sic Apoftolus lacobus
Ramiro Hifpanorum Regi aduerfiis Mauros pugnanti, can-
dido vedtus equo, candidum g^ftans vexillum, cruce rubra
diftindtum,fiippe*tias venit, autftore Mariana. Sic Theodofio
Imperatori in Eugeniummouenti,albis equis vehentes ad-
fuere de caelo SS.IoannesEuangelifta8c Apoftolus Philip-
pus, affirmance Theodoreto. Sic Chriftianis Antiochenfi-
bus, dumTurcas debellant, vifialbis equis fublimesSS. De-
metrius , Georgius & Mercurius, tefte Paulo ^Emilio de Re-
bus Francorum. Sic G eorgius Martyr hinnitu equi pidli,cui
pidtus ipfe infidebat, e regione facelli Marias vidtricis, vidto-
riam Conftantino Defpotae, eiufque olim patri praenuntia-
uit,tefte Gregora lib. viii. Sic denique Chriftum ipfiirn
equo albo vehentem loannes praeuidit auxilio vehturum
Chriftianis,quosextremismunditemporibus ab Antichri*
fto oppugnatum iri vaticinatur Apocalypf.cap.xi x. Etvidi
I i 3	c&lum
DE MILITIA EQVESTRI
c&lum apertum,^ ecce equus albas,& quifedebat[uper eum, *ио-
cabatur Fidelis, & Verax, & cum iuftitid iudicat, & pugnam,
. Qux verba Ladantius lib. v11. capp. x v n. x v ш. & x i x.
de vero Chrifti defcenfii accepifle videtur: quamuis credibi-
lius fic (audore Cornelio a Lapide) fymbolicc ha:c loarini
oftenfa; nec Chriftum ipfiim, fed pro eo Archangeluni Mi-
chaelem, ftipatum Angelicis turmis, in cercamen defeenfii-
.rum. His ego Ducibus plus fperem,quam cpJLQsLatinibelli fte~
Ptaculo interfuifle 4)eo$fama tradidit,duos in cadidis equis Cafto-
rem PoUucem,mmmciF\orQ. Quid ergofaciet,pugna im-
minence , eques Chriftianus ? Quid fuafuruni me arbitraris?
An force vc in confeientiam anxie inquirere incipiat,cum de
flernendo hofte cogicandum efiec ? An vc preculas aliquot
demurmurec, dum clamore hoftem cerrere , fe fuofque exci-
tare deberec ? An vt precarias Iphasrulas numerare incipiac,
dum plumbei globi explodendi in aduerfima agmen ? Apage
incempeftiuas illas religionesgaleatorum leporum. Iam ante
base egifteoporcuit, cum mane fiirgitur, cum in excubijs fta-
tur,cum equus ephippio fternitur,cum ad.figna conuolacur.
• Pugnandumeftjdumpugnandumeft-,alias orandumerat.
Hoc vnum, non breuius quam prxfentius, dum iam immi-
net pugna,permitco:Memor facramenci fiii militaris,quoro-
gatus eft,oculos animum^ue attollatcado; &: diuina ipe ple-
nus, quafiaulpicatb ruat in hoftem. Sic de Ethnicis ipfis Ta-
citus lib. in. Hift. Orientemfblem (ita in Syria mos^ertiani^
inquitifalutauere.De Horatijs Guriatijfquepugn atu ris, idem
aZonaraaffirmatur. A Plutarcho quoque de Marcello. Sed
Martinum militem fortifiimum , eumdemque inter Chri-
ftianos fandiflimum, prasponere Ethnicorum exemplis lu-
bet. Is luliano Casfari, ignauiam fibi exprobranti, cum ini-
quam impiam^ue pugnam detredaret, Egojhquitdntrepidus
craftina die ante aciem inermis adfiabo:	in nomine ^Domini le-
fu,non clypeo protect ms aut galea,hoftium cuneos penetrabofecu-
r^r.Salubriter quoque monet Leo Imperacor Tad. cap. x 11.
y. lxix.Cum iam adconfliflzitionemmouetexercitussconfueta
•	' f-	Chriftia-
LIBER Q ГА R T V S.
Chriftianis vox vfurpanda eft, Crucisviftoria. Id prxftat fcili—
cet,quam momentis omnibus cacodaemonis nomen vfurpa-
re; quod quibuIHam ita folemneeft, vt fortes alioqui fibi efie
non videantur.
Iam ad aciem venib, equite tani religiose cbmparato. In
^primiscommoduscapienduseftacieifitus. Id Vegetius mo-
net lib. 111. cap. x i v. Ordinalww aciem tria debet ante profit-
cere,folem,puluerem,ventum * Nam fol antefaciem feritvifum}
ventus contrariut tuainfleftit ac deprimit,hoftium adiuuat tela^
puluis a fronte congeflusoculosimplet^claudit Насmomenta
eo, quo acies ordinantur, etiam imperiti vitatefolent^ fed Duel
prouido cauendum eft in futurum, ne,pofl paullulum accedente die,
noceat foils mutata conuerfio\nePentusaduerfus,hord folita,eo
pugnante nafcatur»
Msec, quia communia funt pediti iuxta atque equiti prx-
cepta 5 non pertra&o: fed, an verum, quod non-nemo ferb
bit, equites interea non quidem in equis fedentesfed tamen fra-
tos equos par at ofq^ habent es, Imperatoris iuffa expefiafle ?vt
nempe T^riarij fubfidebantpofthaftatos. Nullus credo: nam id
perniciofx foret moras. Neque fane Audorid vllaLiuij(vt
putauit) au&oritate firmanit. Nam e caftris paratos equos
frenatoftpieexifTe, militefque infili j fie, oftendiq non, inacie
vacuos ad in/cendendum fuifie.
Secundb, Confideranda funt loca, inquit Vegetius, in qui-
buspugnandum eft: nam fi equitatu gaudemus, campos debemus
optare, lib. 11 i.qcap. i x. x ш. & x x v i. Ea re apud Horatium
lib.i.'Epift. vi i.
Hand male ^Telemachus proles patientis Vlyfiei:
JNon eft aptws equis Itach& locus, vt neque plane
Porreftus fratijs. ---------
Vnde prouerbio iaftatum,vt Suidas r&ttjEqisusin campum.
Ergo prouidendum, ne hoftis campos ihequitabiles reddat;
Caue. Has fere artes funt, arboribuscasfistamifque vias im’-.
pedire, Cleomenis apud Frontirtum : murices fpargere,
Darij apud Curtium, Sc Cacfaris obfidione Alefiana: oc-
cultas
2$6 DE MILITIA Е Q^V ES TRI
cultas foueas agere, Clearchi apud Polyjenum : capedun-
culas fi6tiles terras infodere, Phocenfium apudHerodotum:
campos inundate, Herculis apud Polyasnum. Sed aduerte,
campos equicatui quasrendos, quando equitatu abundabis.
Ac cum hoftis equite prasualebic, abde equos tuos in an-
guftias. Audi Liuium lib.xxi. Apparuit equitatu meliorem_>
Poenum ejfe, & ob id campos pat ent esy quales funt inter PadunLi
Alpefiqutj hello gerendo Romanis aptos non ejje, Ira eft: loci, in
quo pugnatur, anguftijs redigitur in paucitatem magnus
cquitacus j magno exiguus equicatus par fic, dum explec lo-
cum paruum.
Tercib , Ohfiruatur, aic Vegetius lib. in. cap. xr. he~>
laflbs poft curfum equos ad pr&lium agat. Moniti huius neg-
leiftu poenas dedic Curio , exercicu fere amifib , aduerfiis
lubam Regem. Caelar ita narrac lib. n. Bell, ciuil. Curio
equites fiqui iubet fifi3 iterq? accelerat 3 mt quam maxime ex
fuga perterritos adoriri poffet» At idi, itinere totius noftis con-
fettifubfiqui non poterant, atque alij alio loco refiftebant. Du-
centi^neque longtus fugientes profiqui3nec.mehementia equos in-
citare poterant, &c. Noflros mires lafitudine deficiehantj.
fur io pralians inter faitur. Equitesperpauci ex prdio fi reci-
piunt3 &c.
Quarto, Cauendum^ ne dubitnntem aut formidantem exer-
citum ad pugnam publicam aliquando educate Vegetius li-
bro 111. cap. i x. Id Casiar cauebac lib. i v. Bell. Gall. Equita-
t urn, quod recentiprxlio perterritum ejfe exijlimakat,agmen fe-
qui iufit.
Quinto, Si equites impares funtj more Veterum3 melocifimi
cum feutis leuibus pedites ad hoc ipfumexercitatifjfidem mifeendi
funt^quos Expedites Veteres nominabant,Ve^ctius lib.i i i.c.xv i.
Id confilium Vitelliovi&oriampcperit contra Petilium Ce-
realem,tefte Tacito Hift. lib. 111. Petilio Cereali equeftre pra-
Hum aduerfumfuerat:namque incautum, g^iamquam ad miBoi
ruentemRJitelliani interiettus equiti pedes excepere, ^Cc. (fipitur
^Prtfettus ala Tullius FlauianuSj ceteri fedafugd confierndntur.
Hxc
 L I В E R Q V A R Т V S. 257
Hscc aciei fere prseuidenda,acselo,a Iblo,ab equis,ab equi-
re.Ipla verb aciesdeininftruenda, (eu particulatim, feu vni-
uerfim,vtiprsefcribetur.Leo Imp.Ta6t.cap. x 11. jf.x xv i. Sin
autem foli equitesfuerint,e^aduerfusequitesbellum fufcipiendum
eft,in tres equeftres acies exercitum diuides. Primam aciem (qua
at!&ua%&,ideftpropugnatrixdicitur')m tres partes diuides,vna-
quaque turma in tres	flue drungos diuifa. In media turma
id efi Propr^torem tuum: in dextrdfiniftraq^ Tur-
marchas,inmedioDrungariorum autfeu Tribuno-
rum collocabis. J. x x v 11. Has tres turmas conftitues ex Procure
foribus,	ex Defenforibus. jf.xx 1 x. Secundam aciem (quafub-
fidiaria^fic inferues,vt tertiam partem totius exercitus in fe con-
tinent. Pam autem in quatuor partes diuides-, & vnius fagitta
iattu ad later a eiufmodi partes a fe inuicem dift ent. /. x x x. In
extremis oris aciei, hinc atque illinc poft aciem inftvuttam, quafi
vniusfagitt a iatfu educes ex vna cohorts ad aciem tergiftitumj,
quafi ad tertiam aciem inilruendam.	x x x v ш. Adfummam
autem mandamus,vtvniusrfecopi&squsftres in primam & fe-
cundam aciem tempore belli distribuantur, tumq^ maxime, cum
magnum exercitum habueris.
Sed accuratius hoc tempore diftinguendum duplex
pugrise genus, 8C varium item equitum difcrimen. Pugna
vel oblata eft, vel defenlaj feu (vt vulgo feruiam) offen-
ftua aut defenfiua. Sic equitum quoque alij valent ad in-
ferendam pugnam,alij adarcendam. In pugnaoblata,feu
vltronea impreflione , locum prxcipue habent Lancearij
& Arcabufarij: horum enim eft,fiftulis difplofis aftultarc
&: perfequihoftem•, illorum,,inuadere & perrumpere lan-
cets aciem. De his opportune illud Taciti pronunties ex
libello de Moribus Germanorum: Squeftrium fane virium
id proprium,citb parare vittoriam, aut cito cedere. Ergo Lan-
ceariorum turma vna, conftans equitibus, exempli gra-
tia, ftxaginta quatuor, ad ofterendam pugnam, feu equi-
tatui hoftili, feu peditibus, diiponitur a VValhaufio acie
quintuplici.
К к Pri-
DE MILITIA EQVESTRI
Prima acies tributa eft in quatuor luga inuicem fubfe-
quentia, quorum fingula habent equites fcnos-denos, hoc
modo:
Hxcluga necefleeft incurrant ftorfim fingula, alioqui im*
pediant inuicem: pollunt^uediuidi fingulain luga bina, vc
vniuerla fintodonajlocenturque aut aliud poft aliud,aut
quaterna 8c quaterna lateribus aduerfis.
Secunda Lanceariorum acies conftat lugis item qua-
tuor, equitibus totidem in luga fingula atque acies fiipe-
rior, ita tamen dilpofitis, vt lanceas ftcundi lugi inter-
rnixtse fint, a tergo , lugo primo, aliquant© Ipatij inter-
uallo , fic s vt incurrere in hoftem poflint fimul luga bi-
na inuicem mixta, antcrius pofteriufque , ad hanc fbr-
mam:
Hsec
L Г В Е R QJZ A R Т V S* 259
Наес fingula luga diuidi poflunt in bina equitum o&onum,
dilponique aut poft inuicem, aut lateribus aduerfis, vt iam
cxplicatum.
Kk г Ter-
ЗбО DE MILITIA EQVESTRI
Tertia Lanceariorum acies conftat lugis totidem, eiuf-
dem numeri, led diipofitis quafi in quincuncem, hac
Нзес luga fi in binadiuidantur, fingula locabuntnr eodetn
ficu.
Quar-
LIBER Q V A R T V S. 261
Quarta conftac odo Iugis,qua: fingula o&onos equites
numerant, difpofitos in quadrum, ordine duplici, ad in-
cludendum hoftem quaternis lateribus, hoc excmplo:
Horum lugorum quaterna faciunt impreflionem fimu!s
deinde quaterna alia»
К к j Quin-
262 DE MILITIA EQVESTRI
Quinta Lanceariorum acies conftat o&oriis iterh lugis,
fed difpofitis in coronam, vt non modb latera hofti preman-
tur, fed Scquxcumque eius pars fit ob/efTajfaciuntqueim-
prefllonem fimul omnes. Enfiguram:
Hx quinque fiint Lanceariorum acies (vt vocant) offenfiux.,
ad inferendam pugnam.
Alia
LIBER QJZ A R T V S. 263
Alia eorum eft acies ad defendendum, in quadrum Пет-
ре lugis duplicibus , lanceis excrorfiim verfis > ad hunc
modum:
Singulare monitum (quod (bios Laftceariosin conflidu
fpe6lat)adfert Leo Imper.Tacft. cap. x 11. jT. c 1 v. Hafi&,con-
fiiffationis tempore fiammula non habeantfied de haftis detrahant
equites, & in thecas fuas abdant, quando ad ъпит milliare ab
ho fie abfuntfisucuffy autem omnino in ha fits habeant. Adijcio
nunc exempla Lanceariorum aliquot fingulari certamine
egregie dimicantium cum hofte.
Primum eft Aruntis 8c Bruti,apud Liuium lib. 11. qui
vterque contrario i&u per parmam transfixus ,duabus h&rentes
hafiis, ex equis moribundi lapfi funt.
Secundum eft Cornelij Cofti equitis in Tolumnium
Re-
2 б 4- DE M.ILITIA EQVESTRI
Regem , Liuius lib. i v. Eques (Veientium) maxime reft ft eb at,
equitumq^ longefortifiime ipfe Rex (Tolumnius) ab omni parte
effuse fequentibus obequitans Romanis,trahebat certamen. Erat
turn inter equites Tribune militum A. Corn. Coffus, eximidpul-
chritudine corporis,animo ac viribuspar,memorq^generis, quod
amplifimum acceptum,maius auttiufque reliquit pofteris. Is cum
adimpetum Tolumnij,quacumquefe intendiffet,trepidantes Ro-
manos videret turmasfinfignemque eum Regio habit и volitan-
tem totd acie cognouijfet-, Hiccine efi,inquit, ruptor foederis huma-
ni,violatdrquegentium iuris? Iam ego hanc mafiatam viflimam
(fimodb fanttiquidquaminterris ejfe Dij volant) Legatorum^
Manibus dabo. (Jalcaribe fubditis, infefld cuff ide in vnumfer-
tor hoftem, quem cum Шит equo deieciffet, confeftim & ipfe
haft a innixus fe in pedes excipit. cAjfurgentem ibi Regem vm-
bone refupinat, repetitumque f&pius cuff ide ad terram aff-
xit,&c.Itaqueequitumquoquefufa acies, qua vna fecerat an-
ceps certamen.
Tertium eft Titi Manlij 8c Geminij Metij. Liuius li-
bro viii. Qua cum infeftis concurriffent cuffidibus,Manlij cuff is
fuper galeam hoftis, Metij trans ceruicem equi elapfa eft :cir-
cumafiis deinde equis, cum prior ad iterandum i&um Manlius
confurrexiffet,fficulum inter equi aures fixity ad cuius vulneris
fenfum cum equus ,prioribus pedibus erefiis, magnd vi caput qua-
teret3 excufit equit em, quem cuff ide parmaque innixum3attollen-
tem fe a graui cafu, Manlius ab iugulo, ita vt per cofids ferrum^
eminerterra affixit.
Quartum Ducarij Infubris in Coniulem Romanum.
Liuius lib. xxii. Infuber eques(Ducario nomen erat)faciei
quoque nofcitans, Hie Conful eft, inquit popularibus fuis, qui
legiones noftras cecidit, agrbfque vrbem efi depopulate
iam ego hanc vittimam Manibus peremptorum foede circum- <
dabo. Subditifque calcaribus equo, per confertifimam hoftium-»
turbam impetum facit, obtruncatbque prius armigero , qui
fe infefio venienti obuiam obiecerat aConfulem lanced trans-
fixit. '
Quin-
iQuintum lubellij Taures &C Claudij Afelli ,‘ipud Li*
ilium-Шхх xi vi,:Jnter mult os nobiles equites fampanorum fgr+
tifiimuseques,adeb/vt cum apud Romanos militaret, •vnus eum
Romanns* Claudius И fellas gloria equeftri aquaret * Hunc
Havre a cum diu perluftransfoculis obequitaffet hoftium titrm is,
tandem fattо ftlentio,vbi ejfet -Claudius Hfellus, quafiuiti, &
quoniam •verbis fecum le •virtute ambigere fold ns effizt, cur non
ferro decerner&t, daretif opima ffoliavittiss, aut “vittor cape-
ref. Нас •vbi Hfello nuntiatafunt in caftra , id modb mora1
tus^vt f onfulem percunttaretur,licere'tne extra ordinem inpro*
uocantem hoftem pugnare-, permijfu eius arma extemplb cepit>
prouettufque ante ftationes equo, Hauream nomine compellauif,
congredtque •vbi •vell&t infill. Iam Romani ad (jeftaculumpu-
gn& eius frequentes- exierant, &- Campani -non •vallum modb
cafirorum fifed mcenia etiam •vrbis profielkmtes compleuerant.
Cum iam ante ferocibus dittis rem nobilit affent, infeftis haft is
concitarunt equos j dein libero fiatio inter fe ludiftcantes }fine~>
•vulnere pugnam extrahebant. Hum Campanus Romano 5 5-
quorum, inquit, hoc, non equitum erit certamen: nift e campo in
cauam hanc •viam demittimus equos, ibi nullo ad euagandumj
fiatio cominus conferentur manus. Ditto prope citius equum^
in •viam Claudius egit. Havre a •verbis ferocior quam re^ A4i-
nime fis,inquit,canterium in fofid. Qua •vox indeinrufticunu
prouerbium prodita. Claudius cum ex •vid longe perequitafief,
nullo obuio hofie in campumrurfuseuettus,increpans ignauiam-»
ho fl is, cum magno gaudio (fi gratulatione in caftra redijt.
Sextum denique Oplaci Itali in Pyrrhum,apudPlutar-
chum in VitaPyrrhi. Leonnatus Macedo, cum Italum quern-
dam Pyrrho intentum, equdquein eum conuerfum,omnes eius mo-
tusobferuare (fi[equi confpexifet,Cernifne, inquit,6 Rex,"Barba-
rum ilium equo albis pedibus,ceteranigrofinfidentem?Magnum
aliquid meditari & urduum •videtur: in te enim •vnum, reliquis
neglettis,intuetur,(fi aduerfum te confiftit ferocU plenus. Pro-
indeabeotibicaue. Et h&c Ulis adhuc colloquentibus, I talus illo
equo conuerfo, infenГааие haft a contra Pyrrhum impetum fecit,
L1 fimul-
266 DE MILITIA EQVESTRI
fimulqw £5* Regis equum ferijt, & ewsequus a Leonnato eft
cor^ojus: vtriufque Mem lapfo ецио> fttyrrhwn amici eripue*
runt, Italus jwgnans interfeitus eft. Nunc de Lancearijs
abunde.	€
Arcabularij vfiim prxcipuc habent in aflultando, & per-
fcquendo > vtpote leuioris armature. Igitur aut peditatum
aggrediuritur, aut equitatum. Et peditatus quidem aut fron-
tem, aut latus inuadunt. Frontem,.fingulis lugis prqcurren-
cibus, quse mox redeunt mutata in Yerfiis, poft equitem
equite (ecuto>, оссирапЦие locum lugi poftremi poft tur-
mamequaprocurrerant,fiftulas denub in receptu iplb ap-
parantes. Numerus lugorum eft pro multitudine nume.ro-
ф1е Arcabulariorum, quorum turma: maiores, minorefquc
Hunt. En tibi ipecimen quo frontem inuadunt
Latus
LIBER QVARTVS. 267 *
Latus inuadunt non logo e fronte, fed Verfu (umptoe
latere turmx, eques poft equitem, redeuntque ad tergutn
fuse turmx, Verfu commutato in lugum. En modum quo ,
affultant hoftile latus.
LI г Si
268 DE MILITIA E QjV E S T R I
Si verb Arcabufarij equitatum inuadunt, lingula: turmau
lefe partiuntur in luga o<ftona, concurruntque cum lingu-
lis lingulas, quod eft acie in lerram dilpolitapugnare.Afpi-
celimulacrum:
' * '  ' • ' • ,  . :
Quiralfarij grauis armaturas maximo vftii font ad pu-
gnam foftentandam j^equis enim foccuflatoribusarmorum-
ф1е pondere retentr, minus habiles font pugnac inFerendas,
ferevt VetdrumcatapKr^(fti.QuadrupIex ergo eorum acies
dcfenfiua a VValhaufioproponitur. Exempli caufsa:Tur-
ma vna habeat Quiraflarios centum.
LIBER QVARTVS.	269
^jO D E M I L I T I A E QJ7 E S T R I
Quartadefenliuarotundatainfphseram,circulo duplici
aut triplici 5 qualis apud jElianum eft He. Нас Alexandruni
vfum,Frontinus inlinuat lib* 11. cap. i pl Cum vereretur Ale- ,
xander, inquit, hoftium multitudinemQuorum autem virtutifi-
deret, aciem in omnem partemfyettantem ordihauit , vt ctrcum-
uentivndique pugnare pojfent. Subinde tamen QuirafTariorum
quoque vfuseft ad pugnam inferendam: oftenditque VVal-
haufius acies often fiuas duas. Vna eft lugorum quinum5quse
lingula habeat equites vicenos, difpolitos fere cuneatim, nift
quod cufpis abfic. Altera eft lugorum denum, conftantium
equitibus denis5dilpofitiscuneatim. Atque eccam vtramque.
LIBER QJf A R T V S. 2?!
Supereft denique acies QuirafTariorum, inftrti&i panini
ad incurfandum, partim ad fuftentandum, compofita nimi-
rum ex prima defenfiua(qu§ quadrataeft) & prim& offenfiuaj
hac pro fronte, ilia in tergo, lugis fingulis equitum denuim
En,vtexpreffit VValhaufius»
I Quartum equitum genus funt Velites fed pedites equis
jmpofiti,vt commodious equitatum ftipent- qui tamen de
pedibus pugnant, Drageons vulgb nunc VOcant. Horum
yfii’m oftendam in acie ex omni equitum genere mixta, cum
foli ipfi tamquam equites non pugnent, fed de pedibus 5 vti
didhim•,nifi forte in itinere,ab hofte priusoppreffi>quam
defilierint ad pedes: turn enim Piquarij feiungunt, agminc
medio,
ЪТЪ DE MIL'ITTA? EQ VEST-RI
medio, vniuerli centum. Mulquetarij ytramque ajam fa-
ciunt,hinc inde quinquagirita,quini in quolibetlugo,acb
haricnormam:
Quintum equitum genus limt Mulquetarij Franqui(vt Fla-
minius appellat.) Horum aciem fubijciemus in ordinatio-
ne equitatus totius ex prxfcripto eiufdem Au&oris. Mifcea-
mus ergo primum quaterna equitum genera, Lancearios,
Quiraflarios; Arcabufarios, Dragonios, in exercitum pure
equeftrem, aciem^ue inftruamus ad pugnam offenliuam Sc
defenfiuam. Offenliux limulacrum geminum expreflic
VValhaufius: tertium prodidit Ludouicus Melzus, omiffis
Dragonijs,quas hie inlero.
Habec
PRIMA ACIES OFFENSIVA WALHAVSII.	ty.t.p%.i7z.
ALTERA ACIES OFFENSIVA WALHAVSII.

LIBER. Q V A R I V S. 275
Habec hxc acies Melziana a fronte eurmulas antecurfb-
tumduodenas, nempe Lanceariorum odonas, Arcabufario-
rum quaternas, quas lingulae e curmis fiiis decerptas, conftanc
equitibus xxv. ducunturque ab Optionibus Prasfe&orum,
e quorum turmisdecerpcasfiinc. Harum vfiis eft,di(currere
hue illuc, &: aucfpargerefefe latius,aut,parte itmfta, impete-
re latera hoftis decercantis-, aut fubinde (quod Lanceariorum
eft) aduentantis frontem inuadere globo toto,eiuf^ue cur-
mas percurbare. Hoc fuo munere defundi,recipiunc fefe poft
globos Quiraffariorum maiores,inftaurantquearma ad repe-
tendam pugnam.
Exemplo docec Melzus ingentem vfum harumce turmu-
larum. Anno, inquic, m. d. l x x i v. Ludouicus Comes Naf-
fauius copias fuas fracernis Auriaci Principiscopijsiungere
nitebacur. Ducebat in eum Sancius Dauila Hifpanus, oc-
curritque in Mooka Geldrias pago. Pugnandi neceflicas
.Naffauio incidit. Ergo mille fimul equices in Regias turmas
immittit. Obiecftus ei cum Lancearijsnonampliusvicenis
quinis Petrus Antonius a Saxo-ferrato,Optio Camilli del
Monte,canto impetu latera hoftilis globi inuafic,vtlexaginta
interfe<ftis,aciem perturbarit.
Frons aciei habec quaternas A rcabulariorum turmas du-
plicatas,fimul nempe oeftonas. Tefgum tuentur quaternas
item turmas Arcabuiariorum. Alasfaciunt-, dextram, turma
Prascoria, cum maiore vno globo Quiraffariorum •, finiftram,
turma pro-Prascoria, cum alter© item maiore Quiraffario-
rum globo.
Medium tenetglobustertius maior Quiraffariorum. Ac-
que hi tres globi,ducentorum aut quingentorumequitum
finguli,inftar Triariorum funt, vocanturque Compagnie di
retengo-i ait Melzus, quafi in fubfidia, ad fiimmas rei vfum ne-
cefticatemque feruatas. Et verb prasficiuntur fingulis Pras-
feefti exercicatiffimi.
Narrat Melzus, huiufmodi agmen vnum quingento-
rum 'Quiraffariorum vieftoriam atculiffe Duci Guifio pu-
M m. gnanti
274 DE MILITIA EQVESTRI
gnanti aduerfus hasreticos, iam cetera fuperiores,conflidu
Dreuxenfi.
Latera, reliquaque antrorfum Sc retrorfum loca,occu-
pant quaternx turmasLanceariorum, & quaternas Quirafta-
riorum.
Pugnae principium dare,turmae erit Prxtoriasjqux ta-
men dexcram inalam hie conie&a eft,vt prasftb fit Magi-
ftro equitum, volenti earn circummittere in quamlibet par-
tem,qua de caufsa in finiftram quoque pro-Prastoria dimifla
eft. Has acies porrb ftru&as funt pro voluntate Magiftri equi-
tum, vltrb volentis per opportunitatem decertare. Alias
fere aliter locand^ funt,pro fitu naturaque loci,aut pro hoftis
ingenio,cuius in primis acies obferuanda eft, vt pare m ei me-
lioremqUedu&or opponat. Onofander cap.xvi. Strategic!:
Equites Imperator non pro libitu^fed magis vt necejfttnte compul-
fa cogetur,ordinabit. Leo Imperator Tadic. cap. x i v. J. c i.
Jmperatornonquemadmodum •vulhfedquetnadmodurn neceffa-
rtb cogitur3inflruit exercitum.
Cum autem fic inftruit, defenfiua fit aciesj cuius fpecimen
accipe a V Valhaufio:
Aliam

LIBER Q V A R T V S. 27$
Aliam porro inftruenda: to tins aciei ration em exponit
fiiadetque Flaminius a Cruce lib. 111. cap. 11. neque leuia
incommoda obijcit aciei illi offen iiux,quam Melzus expreA
fic Tabula ix. Vuk ergoequicatum vniuerfum diuidi in tot
Agemata, leu agminafeparata,quot flint in eo equitum mil-
lia : exempli gratia, quatuor aut quinque equitu m millia, in
quatuor aut quinque Agemata. Deinde iubet Agematalin-
gula diuidi in centurias denas. In his verb elfe centurias duas
Quiraflariorum , fex Mufquetariorum j vel tres Quiralfa-
riorum, quinque Miifquetariorum, duas Arcabufariorum:
difponique hoc modo, turmulis a fronte, a latere,a tcrgo
adiundis.
27& DE MILITIA EQ VEST RI
Vel, vbi in Agemate eftent tres turrnas Quirafiariorum, di£
poni ad hanc formam.
A. Arcabufariorum turma*. M. Mufquetarionfm (ran-
quorum turniae. Q^ Quiraifariorum turrnx. T. Turmu-
Ix equitum a fronte,alis,& tergo.
Hanc fuam difpofitionem Flaminius multis vtilitatqm
iiominibus prxfert aciei illi Melzianse,in quatuor cornua feu
Verfus oblongos diftributas. Nam Primo, inquit, In quoli-
bet Agemate eft fuutn quoddam corpus3teu moles Quirafia-
riorum, quas vndequaque circumfunditur tegitur^ue turmis
aliorum equitum. Secundb, Arcabufariorum turma vna
temper in fronte,altera temper in tergo eft-, nifi malis vtram-
que in fronte efte,vel tergo. T eftibjNullu m periculum eft,
ne hoftis equitatum fic difpofitum obruat fimul vniuertem,
cum nimis multadiftin&a fine agmina. Acies autem Mel-
ziana, quia tota cohirer, fi qu& parte labefadetur, facile per-
turbabitur tota. Quarto, Quia hascAgemata fingula,aliud
alteri
LIBER Q V A R T V S. 277
alterilaborantipoffuntftatim acCurrere, acie tamen incor-
rupta. Quinto, In hacacie,fi Agema vnum alteiumve tur-
betur,acies tamen reliquaconftatjcum fingula Agemata fint
diftin&a, neque alijs nexa. Sexto, Agemata turbata, faciU
feinftaurare atque in ordines componere pofiunt,alijsfii-
ftentantibus pugnam-, quod non item fieri poteft in equitatti
vniuerlb ftipato. Arbitros adigo Magiftrosequitum, vtpro
nuntient (ecundim Flaminium aut Melzum.
Non noflrum^ bos inter tantas componere lites.
Magna vterque pro fe adfert rationum momenta: magna
bine indecommodameutri abfuit equeftris militias vfiis. Ve-
fiflimum tamen eft illudLiuianum lib-1X. Acies diflinffior
& ex pluribuspart thus con flans,facilts partienti quacumque opus
fojdcilis/«^wri.Quiddicam? non liqvet. Iamaliaspro>
terea horumce Agematum dilponendorum figuras expreftit
Flam.l.ni.capp.viiiux.x.&xi.quarum hicappingofimulacra*
Prima cap. vin. interlucens eft, quam I tali vocant Ordi-
nanz^a fallata, huius generis: ____________
by* DE MILITIA E QJES:T“RI
Ex hacacie(quando tribus fimul partibus forte imminerec
hoftis) triplex hofti frons ftatim obijci poteft. D. пере collo-
cato inter A.& F-, E.pofito inter C.&H.vtrimq; tegerur Qui-
raftarij, quorum vna turma vultum vertet in dextra, altera in
lacuam. Si verbafronte procurrendu erit,in locumA.B.fucce-
dent D.E.in locumC.fucccdetH.inlocuD.E.fuccedet F.G.
Prima:verb tres turma: А. В. C. redibuntinlocumF. G; H.
Hanc Flaminius extollitprae ilia Interlucente,quam Mel-
zus expandit in duo folummodb luga inuicemfibifubiun-
(fta, relidtis in primo lugo interuallis,per qua: commeent tur-
ma: lugi (ecundi. Nam ilia Melziana, inquit Flaminius, cor-
pus non habet, fed frontem folummodb duplicatam •, qux fi
a lateribus impetatur, facile circumuenietur in tergutn, ciim
aliam (peciem non habeat,quam ciconiae vno pede nixa:.
Lib.in. cap, ix. acicm in cuneumdilponit hoc modo:
Huiusacieicuneatae prima turmula A. fine vexillo,de-
cerpta eft ex turmis omnibus Mulquetariorum5eftcpe vnde-
/ cima,cum alias acies conftent non amplius turmis denis.
Ake-
L I В E R QJ7 A R T V S. I79
Alteram cuneum cap. x. formate turmis denis, aciemque
item Liinareimhoc modo:
--—_________________________________________________
280 DE MILITIA E Q^V ES T R I
Hanc oftendic meliorem efte Melzianalunari,qu£E robur
omne habecin Iola fronte, cum tamen. oporteat in <omnem
partem paratum efie aduerfiis hoftiles aftus. Iam quomodo
hifte Agematum aciebus pugnandum fit,ordinefque con-
ftanter omnes ftruandi, docec Flaminius lib. in. cap. vi.
(quod paucis forte creditum aut obftruatum) ex priico Ro-
manorum inftituto. i. Turmulae equitum antecuriomm
impetent hoftium latera,aut fiiftcntabunt ipfas turmulas ho-
ftiles, ne (riorum Agematum latera ab ijs oppugnentur.
n. Turmulae antecurfbrum, fiftulis exoneratis,redibunt in
tergum Agematisjearumque locum profronte, capient tur-
mulae quae erant pro alis, quibus fiiccedent eae quae tueban-
tur tergum. hl Centuriae ceterae equitum (Quiraftarijs
exceptis)in pugnam procurrent per fingula luga, neque vm-
quam fimul incurret turma tota 5 nifi hoftilis acies labet, aut
certa fit fpes penetrandi. i v. In procurfii 6i receptu cauen-
dum, ne in Ibciojum turma^incurratur. v. Procurahdum
celeritate procurfus, iplbque hoftis repulfii,vc hoftiles tur-
maeinuicem incurrendo perturbent (eft. v i. Quirafiario-
rum turmae duae,muri inftaraut molis, ftabunt immotae, nifi
forte cum frons aut latera laborabunt.
Lubetexprimere imagine fimulacri. Primumlugum fa-
ciunt А. В.C.turmae tresjin quarum locum (manentibus
duabus turmis QuirafiariorumJfiiccedentD.E. H. Deinde
F. 6c G. accurrunt in locum D. E. priores verbtres A. B.C.
reuertuntur poft tergum in locum F. G. H.
Hie
L I В E R Q VA RT V S. 181
Hie pugnandi modus ille idem eft, quem Veteres ferrani
appellarunt, vnufque omnium accuratiflime expEcauit
Joannes Antonins Valtrinus nofter lib. v. Militias Romani
cap. 11. Feftus: Serra prjzliari dicitur, cumafidue accediturrece-
diturque3nequevUoconfijliturtempore. Hie mos pradiandi, ait
Valtrinus, (eruatus potiflimum videtur in equeftribus pras-
lijs. Saluftiusinlugurtha: G)jfbus illifreti {nonvtiequeflripr^
lio fol&t)fequi3dein cedere^fed aduerfsequisconcurrere^mplicare,
aeperturbare aciem. Tacitus lib.v i. Annal. Modbequeftrispra-
lq more 3frontis ac tergi vice. Liuius lib. x xx i. Credidere Regij,
genus pugn&,cui affueuerapt,fore, vt equites inuicem fequentes re-
fugientejque^nunc telts vterentur3nunc terga darent. ^Turbauit
hunc ordinem pugnandi nonacrior quam pertinacior impetus Ro-
manorum: nam baud fecusquam fi tot dacie dimicarent, equites3
vt fem el in hofles euettifunt,ft antibus equis, partim exipfis equis3
partim defihentes immifcentefq^fe peditibus,pugnabant. Hie eft
cqueftris pnelij mos j eb diuerlus a pedeftri, quod pedes ftet*,
N n inua-
282 DE MILITIA EQVESTRI
iqpadat^ue*, numquam cedar, numquam fe recipiat, nifi fu-
fiis, aut fugatus. Eques contra (vtcum Tacito loquar) cedere
loco, dummodb rurfits inftet, confilij quam [ormidinis arbitrator*
Apte forte quis hac fimilitudine vtatur: peditem inftar muri
efle,flare & refiftere-, equitem inftar vndas, afliiltare & reful-
tare. Atque vtinter vndas raruseftflucftus decumanus,qui
incumbit quafi lapfus mons; fic raram efle imprefllonem
equitatus totius,quas non nifi fummis de cauflis facienda eft.
Sapienter apud Gellium lib. xi i1. cap. 111. 'Paolos /Emilios
dixit :Perraro nimis bonum Imperatorem collatisfignis decertare,
nifi[umma necefiitudo, aut[umma ei occafio data effet. Negabac
certc Auguftus (Sueton. cap. x x v.) pralium aut bellumът-
quam [ufiipiendum,nifi cum maior emoluments ft es,quam damni
metus ofienderetur. Omnia ante cogitanda [unt, ante tentanda,
ante facienda^ quam adrultimumcveniatur abruptum, ait Vege-
tius lib. 111. cap. i x. Abrupti verb illius cauflas attulit Flami-
nius lib. 111. cap. v. Prima eft, Si tarn exiguus fit exercitus
hoftium, vt certb vidoriam fperarepoflis. Turn, ait Vege-
tius lib. i и. cap. i x. cum multi* rebus [uperior tuus inuenitur,
fDux oppartunum fibi ne differat conflictum. Secunda, Si tarn
iniquo loco hofti pugnandum fit, vt ex eo refiftere non pof-
fit. Si enim in occafionis momento, cuius prateruolat opportunit as,
cunttatus paulum[ueris3nequidquam mox amiffamquerare^,
ait Liuius lib. x x v. T ertia, Si conftet hoftem metu fugi tu-
rn m , vbi tota acie concurri fen tier. Nam plus animi effe in[e-
rentipericulum,quampropulfianti, verb Liuius dixit lib. x x v ш.
Quarta, Si diutius retineri a pugna exercitus nequeat,nifi
copijs omnibus confligatur. Eft enimquadam animi incitatio
atque alacritas,naturaliter innata omnibus,ait Caefar lib. nr.
Bell.ciu. qua ftudto pugna incenditunhanc non reprimerejed au-
gere [mperatores debent, Quinta, Si metus fit diflenfionis
ex vario Ducum imperio. Certe,vt in vetere verbo eft,
Multi imperantes perdidere Cariam.
Sexta,Si ex compado pars ab hofte defe<5turaeft,quando
fignis collatis decernetur. Sed tunc caue Numidicam frau-
dem,
dem, quam Liuius prasmonet lib. x x 11.Gfuingenti ISlumida
gladios occultos fub loricis habentes, ftecie transfugarum cum ab
fuis3parmas poft terga habentes, adequitaffent, repente ex equis de-
filiunt,parmis & iaculis ante pedes hoftiumproiettis,&c. mox
dutti ad vltimos 3 auerfam adoriuntur Romanam aciem, ^Cc.
Septima, fi propter annonas inopiam bellum citb conficien-
dum fit. Quid enim aliud facias ? tumnecefitas in loco,ft>es in
virtute,falus ex vittorid eft, ait T acit. 11. Annal.
Capienda rebus in afferis prtceps via.
O&aua, fi ardor militum fuerit fingularis, hoftefque maiora
expedient auxilia. Alioqui euenit fubinde,*itf feftinatumte-
merepr&lium milites pariformidinedeferant,monitore Tacito
lib. i v.Hift. Sed in tardandof&pe Ducibus etiam optimi appa-
ratus pars aliquaperit,intuit Xenophon lib. v i. Pxdiae. No-
na, fiperturbata fuerit hoftilis acies. nam qui turn fedendo
debellari pojfe credo/, is fane meriib dicaturvittoridvtinefcire,
etiamfivincere nojfe/. Haru m aliqua ex caufsa j collatis fignis,
acieque tota pughari ab equite poteft. Sed infignis fe hie
equeftris controuerfia oftert: An,quandoturmistotis totave
acie dimicatur, frena equis aliquandodemenda fint 5vt ma-
iore vi incurrant, necne. Romanos id fepius fecifie, tradi-
dere Florus & Liuius. Florus lib. i.cap.iv.Cojjfus equit um_>
Magifter exuere frenos imperauit (& hoc nouum) quo acrius in-
currerent. Liuius lib. v 111. Eques auttore L. Cominio Tribune
militum, qui aliquot ies impetucapt о }perrumpere non pot er a/ ho-
ftium in agmen, detraxit frenos equis, atque ita concitatos calcari^
bus permifit,vt fuftinere eos nulla vis pojje/,per arma, per viros
late ftragem dedere. Iterum lib.xi. Flaccus equo aduehitur ad,
legionarios equites, Et ecquid auxilij in vobis efl? aSium iam de
hoc exercitu erit? Cum vndique acclamajfent,qutn ederet quidfieri
velit,nonfegniter imperium executuros*, Duplicate turmas,inquit,
duarum legionum equites,	permittite equos in cuneum hoftium,
quo noftros vrgent. fid cum maiore vi equorum facietis,fi effrena-
tos in eos equos immittitis,quodfizpe Romanos equites cum magnd
laudefeciffe fua, memoriseproditum eft. Ditto paruerunt, detra-
in 2.	ttiffy
284 D E M I LIT I A E Q^v ES T R I
ttify fani* bis vitro citro^снт magna ftrage hoftiumftnfraJiis
omnibus haftis tranfcurrerunt. An noftris equitibus imican-
dum?Non fuadeam. Numidisforte,Geculis,Mafiylifveper-
miccam, qui etiam effrenos equos £ola virga regunc •, aut Ro-
manis, qui cam perici equicandi funt: noftris nonconcedam,
nifi force re de(peraca,8c cum
Vna[alus viffis,nullamfterarefalutem.
Iam ad excremum, vc equeftrium pugnarum acierumque
(pe&acula nonnulla veris hiftoriarum coloribusilluftrem;
lubet fobiungere praclara aliquoc equeftrium pradiorum
fpe<ftaculaabHiftoricisexprefia,vc exemplis pocius,quam
pra:cepcis,pugnaeexpendancur. Illultreinprimis eft Cada-
ris lib.*i i. de Bello ciuili: Curioequitatum omnem prim a no&e
ad caftra hoftium mittit ad flumen Bagradam9§Cc. Jed Juba
Rex omnibus copqs infequebatur^	vi. midium paffuum inter-
uadoa Sahara con federal. Squitesmiftinocie iterconflciunt. Im-
prudentes atque inopinantes hoftes aggrediuntur. Numidaenim
quadam barbard confuetudine nulhs crdinibus pafim conjede-
rant. Hos oppreflbs[omno & di ft er [os adorti^ magnum earum ms-
meruminterftciunt:multi perterriti profugiunt. QuofaSlo^ad Си-
rionem equites reueriunturycaptiuofq^adeum reducunt, &C. Ju-
ba certior fajftu a Saburd de побитоprs.Uo, duo miUia Hiftano-
rum & (jailorum equitum^ quos[u& cuftodia cauftd circumfe ha-
bere conjueuerat^ Saburajubmittit^fufticatus pramiflis equitibus
ipfum affcre Curionem, Sabura copias equitum peditumq? in-
ftruitf^Cc.Peditatudumtaxat proculad fteciemvtitur,equites
in aciem mittit. Non deeft negotio Curioy[uofq^ hortatur, vt ftem
omnem in virtute reponant, Nec militibus quidem vt defeats, nec
equitibus vtipaucis	labore corifejfajiudium ad pugnandum.»
virtufydeerat. Sedq erantnumero cc. reliquiin itinerefubftite-
rant. Hi quacumque in partem impetum fecerant,hoftes loco cedere
cogebant :[ed neque longtus fugientes profequi, neque vehemen-
tius equos incitrare pot er ant. At equitatus hoftium ab vtroque cornu
circumire aciem noftram>& auerfos proterere incipit; & Curio
proximos codes caperevniuer[os, atqueeo inf erri ftgna iubet. Hos
quoque
LIBER Q V A R T V S. :	28$
quoquepr&occupa# miffus a S^bura equitatus.P'um^erbadfium-
mam detyerationem noftri perueniunt3 partimfugientes ab
equitatu interficiuntur,partim integri procurnbunt. Йогlater Си-
rionemCn. DornitiusPrafeffus equitum, cum paucis equitibus
circumfiftens^tfugafalutempeta^,^ fe ab ep nondifcejfurum
poUic&tur. Atrox quoque equeftre pradium Labieni cumin-
dutiomaro lib. v. extreme Belli Gallic!, quod lie Cadar de-
[cEUoiv. Indutiomarus ad cafira accedit,^.c. Equites tela conij-
ciunt£$ magna contumelia verborum nofirosad pugnam euocant.
Nullo a noftris dato reffonjojvbi wifium efi,fub vefferum differfi
ac difiipati difiedunt.Subitb Labienus duabus portis отпет equi-
tatum emittit. Pracipit atque interdicit3ferterritis hopibus, atque
infugam conic ft is {quodfore, ficutaccidit^ideba^) omnes^num
pet erent Indutiomarum, neu quis quern quamprius vainer are#,
quam ilium interfeftum vider&t: quod mor a reliquorumfillum,
fpatium naftum3effugerenoleba't. Magna proponit ijs,qui occide-
rint,pr&mia. Submittit cohortes equitibusfubffdio', comprobat ho-
minis confilium fortuna, ^9cum ч)пит omnes pet er ent, in ipfo
fiuminis <vadp deprehenfits Indutiomarus interficitur, caputq{ eius
referturincafira. Ambiguum variumque certameneft,quod
narrat Hirtius de Bello African©: Cognitumefihoflium confi'
lium,eOshac mente conatuveniffe^tnouoatqueinufitatoge-
nere prPq tirones legionarijq^ pauciperturbati,Curionisexemplo
ab equitatucircumuenti opprimerentur,^Cc. Labienus duo Pa-
cidij aciem dirigunt mirabili lpngitudine3non peditumifed equi-
tum,confer tarn, &c. dextrum ac finiftrum cornu magnis equi-
tum copifs firmauerunt. fnterim Cafar aciem dirigitfimplicemi
<vtpoter at, propter paucitatem,&Lc. 6 quites dextrofiniflrof cornu
opponit',^ it a pracipit^t prouiderent,ne .multitudine equitatus
hoflium circumuenirentur, &Cc. Subitb aduerfariorum equitatus
fe extendere, in latitudinem promouere,collefif complefti,gr
Cafarisequitatum extenuare,fimulq^ ad circumeundum compa-
rarefe coeperunt. £afariani equites eorum multitudinem agrefufti-
nebant, Ades interim media cum concurrere conarentut,fubito
ex condenfis equitum turmis pedites Edumida leuis armatura
N n 5	eum
Z86 D E M I L I T I A ’E Q V E S T RI
cum equitib^procurrunt,g^interlegionarigspedites iacula conij-
ciunt. Hie cum C&fariani in eos impetumfecifient, illorum equi-
ties refugiebant-, pedites interim refift ebant, dum equites rurfus
curfu renouatopeditibusfuisfuccurrerent, ^.c.'Lquitatus interim
Labieni,fuorum multitudine confifus, C&farispaucitntem circum-
ire conatur. Equites lulianipauciymultitudinehoftium defefii,
equis conuulneratis,paullatim cedere, hoftis magis magify inftare.
1tapunflo temper is, omnibus legionary s ab hoftium equitutu cir-
cumuentis,Cafarifq? copijs in orbem compulfis,intra cancellos om-
nes conie&ipugnare cogebantur:Labienus in equo capite nudo ver-
fari in prima acie, & fafar iubet aciem in longitudtnem quam
maximamporrigi,tf alternis conuerfis cohortibus9 vt vnapoft al-
teram ante figna tendered. Ita coronam hoftium dextro finiftroty
cornu diuidit, & vnam partem ab altera exclufam9 equitibus in-
trinfecus adortus9cumpeditatu tells coniettis infugam vert it. In-
credibilefere, quod referc idem initio eiufdem libri. Hccidit
res incredibility vt equites (qalli minus xxx. Maur orum equi-
tum 11. millid locopelkrent, vrgerentty in oppidum. lucunda nar-
ratio Litiij lib. xxi x.de Hiipanorum equeftri pugnain Ro-
manos. Romani, more fuo9exercitum cum inftruxifient, id modb
hoftium imitati funt9vt inter legiones& ipfi patentes equiti re-
linquerent vias. Ceterum Lentulusei parti vfum equitis fore ra-
tus3 qua prior in dehifeentem interuallis hoftium aciem equites im-
mifiiftet, Ser. CornelioTrihuno militumimperart, equites per pa-
tentes in hoftium acie vias per mitt ere equos iubeat. ftpfe ad Luc,
‘ Manlium inter prima figna hortantem venitftndtcat iam mif-
fum absfe Ser. Cornelium proceUd equeftri hoftescircumfufurum.
Vix hac diHa de derat 9 cum Romani equites inuetti in medios
hoftes, fimul pedefires acies turbarunt, fimul equitibus Hilpano-
rum viam immittendi equos clauferunt, &c. Nonfuftinuijfent
tarn infeftum impetum Barbari, ni Regulus ipfe Indibilis сипи
equitibus.ad pedes degreftis, ante prima figna peditumfe obiecifiet.
fbi aliquamdiu atroxpugnaftetit^ tandem,poftquam ij9qui circa
Regem femihecem reftantem9deindepilo terra affixum pugnabant,
obruti tells occubuerunt-ytum fuga pafim ccepta, plures cafi9quia
equos
LIBER Q V A R T V S* 287
equos confcendendi equitibus (Jatium non fuerat. Prceclarum
quoque certamen lib. x x x 1 x. Calpurnius cum equitibus dua-
rum legionum paululum circumuettus , in cuneum hoftium {qui
medium vrgebat aciem)ab latere incurrit. Quintuss cum fuis
equitibus alt erum hoftium latus inuadit.fedlonge acrius Calpur-
niani equites pugnabant,&PrAtor ipfe ante alios:nam&pri-
mus hoftem percufiit, & itafe immifcuit medijs,vt vix vtrius
partis ejfet,nofci pojfet$& equites PrAt or is nimid virtute,^ equi-
tum pedites accenfifunt. Quid verb pulchriusillo apud Cur-
tium lib. 111. Iam ad teli iatfum peruenerant, cum Perfarunu
equites ferociter in lauum cornu hoftium inuettifunt: quippe Da-
• rius equejlri pralio decernere optabat, &Cc, Quod vbi Macedo
confpexit, duabus alis equitum ad iugum montis iufiis fubfiftere~>,
ceteros in medium belli difcrimenjirenue transfert. Sub duff is de-
inde ex acie <Thejfalis equitibus, TrAfeflum eorum circuire occulte
tergum fuorum iubet, Parmenioni^ coniungi, quod is impe-
rajfet, impigre exequi. Jam ipft in medium Perfarum vndiquc^>
circumfuft egregie fe tuebantur,&c.ergo cominuspugnamcoafti
conferere,gladios impigre ftringunt. Hum verb multum fanguinis
fufum eJi: du a quippe acies ita coh агebant, vt ar mis ar ma pulfa-
rent,mucrones in oradirigerent, &Cc. Alexander non Ducis magis
quam militis munia exequebatur, opimum decus caJo Rege expe-
tens\ quippe Darius curru fublimis eminebat, &c. Ergo frater
eius Oxatres, cum Alexandrum inftare ei cerneret, equites, qui-
bus prAerat, ante ipfum currum Regis obiecit, 8£c. At Macedo-
nes, vt circa Regem erant, cum ipfo in equitum agmen irrumpunt.
STumverb fimilisruinAftrages erat. (Jirca currum Darij iace-
bant nobilifimi Duces, Sec. Idmque, qui Dartum vehebant equi,
confofti haftis & dolore efferati, iugum quatere,	Regem curru
excut ere coeperant-,cum ille, Veritus neviuus veniret in hoftium.*
poteftatem,defdit,	in equum, qui ad hoc ipfum fequebatur, im-
ponitur, &c. Hum verb ceteri diftipantur metu, &c. Inftabat
fugientibus eques a Parmenione mijfus. At in dextro P erf a Hhef
falos equites vehement er vrgebant^ iamfvna ala ipfo impet и
proculcata er at, cum Hhejfali ftrenue3circumaHis. equis dilap ft,
rurfus
288 DE MILITIA EQVESTRI
Wirfus inpralium redeut^fyarfofy & incompofitos witiorM fiducid
Barbaras ingenticade proflernut, Equi pariter equiteffy R erf arum
ferie laminarumgraues^agmen agre moliehantur^quippe in circum-
agendisequisfuis ^heflali (quodgenus celeritate maxima conflat)
mult os occupauerant. Нас tamproflerdpugnd nuntiata3Hlexan*-
der (nonante au[usperfequiBarbaros) vtrimque iam wiflorin-
flare fugientibuscoepit, Haud amplius Regem quam mille equites
[equebantur,14gebanturergodtampaucis3pecorum modo^ idenr
metus3qui cogebat fugere> fugientes morabatur^ &c. Dariumj
equos fubinde mutant emlongius fuga ahftu!erat,,In acie autem
c&fa funt,R erf arum peditum centum millia, decern equitum,
lam dimicacum equeftribus pradijs fatis , nunc monico
vno neceflario dimittendus mihi eques eft: In pugna nempe
moriendum libi prius ftatuat,quam de fuga cogirer,aut igna-
ua captiuitate. fantb potior ejfedebetprobis dignitasfine vita,
quam vita fine dignitate, Documentum proponam рос-
nam: a Gallis iplbque Carfare luliodocumentum, pdenaa
Romanis &C Macedonibus erit. De Gallis, Caefar lib. vn.
Belli Gallici: Qonclamantequites fanflifimo iureiurando con-
fir mart opart ere3 ne tetlo recipiatur^ ne ad liberos, ne ad parentes, ne
ad wxorem aditum habeat^qui non bis per hoftem perequitafiet.
De Cadare, Frontinus lib. i l cap.v 111. Diuus luliusad Mun- '
damfuis referentibus pedem3 equumfuum abduci ab conflettu fuo
iufiit9& inprimam aciem pedesprofiluitiEvy^lenus lib. in.
cap.i x.Cuminnumerabilimultitudine^ferociimpetu Neruio-
ruminclinari aciem[uam wideret^timidius pugnanti militi feu-
turn detraxit3eo^ tetlw acerrime pr^liari ccepit: quofaflofortitu-,
dinemper totum exercitum diffudit flabentemty belli fortUnam di-
uinoanimiardorereftituit. De Romanis,idem Valerius lib. и.
cap.vn. L. Calpurnius Rif о Confute cum in Sicilia helium ad-
uerfusfugiiiuos ger tret	C STitius equitum RrAfetlusfugitiuo-
rum multitudine circumuentus 3 arma cum fuu tradidifiet 5 bis
Rrsfettum ignomini&generibus affecit, lufiit eum toga lacinijs
abfeifiis amitlum 9 difiintkif tunica indutum^ nudis pedibus a
waneinnofiem wfque ad principia per omne tempus militia ad-
LIBER Q V A R T V S. 289
'efle. Inter dixit etiam ei conuiBum hominum) vfumq^ Ъа1педгшщ
turmafq^ equitum) quibus prafuerO/t, equis ademptisfin fundito-
rumatas tranfcripfit^memor)tantam multitudinem armatorum
iuuenum)fi honefte mori voluiflent3turpitercapinon potuifle. Id
Duces ergo denuncienc equidbus pugnaturis,y^/m/wz, Ф/
ftiritum poena impendant, quern pugna accept urn ferre debuiflenti,
AcfuboculispoenafiCjneputencaliquod faluci patereeffu-
gium. Ab Actilij & Philippi feuericace exemplum fic. Atti-
lius Conful (bello Samnitium) cumturbatuseques fua prafidia
temt is equis proculcaret) coeptaq^fugd totam auerteret aciem Ro-
manam, equo proueffius adportam cafirorum3ac ftatione equitum
ibi oppofitd obftit it ^profuse redeuntibusfuis in caftra	\ Quo per-
gisy inquit) miles? & hie arma	viros inuenies^ пес viuo Confute
tU0) nifi victor caftraintrabisyproinde elige, cum due an ho fie pti*
gnare mails. Нас dicente Confute> equites infefiis cuffidibtss cir-
cumfunduntur^acfugientes in pugnam redire iubent .-Liuius lib.x.
Addam alcerum e Frontini lib. 11. cap. v 111. PhilippuS) veri-
tus ne impetum Scytharum fui non fufiinerent^fidelifiimos equi-
tum a tergo pofuit)pracepitque,ne quern commilitonum ex acicj
fugere paterentur^perfeuerantius abeuntes trucidarent.
nuntiatione cum effecifl&t,vt etiam timidifiimi mallent ab hofii-
bustquam afuis, interfid) vidoriam acquifiuit.
С A P V T VI.
fift^a acies equitum peditatui mixtorum.
Squiti Actmifcendum efie peditem. Turn partem equitumpro fronte^ adprouo-
candum^ inter rordrios frargi. Reliquosplerumque in cornibus locari. Pu-
gna d pedite3poft equeSirem prouocationem, excepta. Eques quiet us, donee
hoflis fugeret.Contrdfapiuspugna ab equite capta,perfeffdque. Equeflris
interpedites certaminis modi diuerfi,finguli exempluprobati. Equiti olim
pedites 'viritim interpojiti in turmis. Quanta eius dityofitionis vtilitas.
Quantaab exercitationefacilitas.Canesetiam inter equospugnant. Gemi-
na aciei mixta tabula^eteris поил.
Vt plenumfic exercitusrobur5peditem equitiadmifeen*
dam efle Hipparcho,Xenophon afferic. Eft3 inquic,
О о	Era-
290^ DE MILITIA EQVESTRI
^Jdrfeldi equitum,peditesfibi adiungerejifqftuti pojje. Necefti ca-
tena exemplo oftendiclib. v 1i. Hellenicon, in fine, de pugna
adMantinaeam. Hoftes (Lacedaemones) equitemfuuminftru-
xere,perinde ac phalangem grauis armature peditum,continud al-
titudine, acdeftitutumpeditibus. Epaminondas verb equitum fa-
cuneo ,ейатpedites qs adiunxit, exiftimans, (I equitatumper-
rupijj'et, totum aduerfariorum exercitum fuperatumiri, &c. .de-
que hoc modo & conflixit, & JJeseum minimejruftrata eft. Ido-
nea fimilitudine rem illuftrat Leo Imperator Tadt. cap. xx.
/. cxcin. Exercitus ex equitatu peditatu miftus corpori
ftmilis eft, qui manuum vice habet leuem armaturam,pedumin-
ft ar equites. Id ergo aeftimansPhilippusMacedonum Rex,
^hejfaliam (vc luftinus refert lib.vii.)^» prada cupiditate,
fed quod exercitui fuo robur ’T'heffdlorum equitum adiungere~>.
geftiebat, nihil minus quam bellum metuentem, improuifus expu-
gnat,vnumq^corpus equitum pedeftriumq^ copiarum inuiffi exer-
citus fecit. Cerce ecfi plus force in pugna equices poflinc, in
bello camen vniuerfo pedes equici praeponcndus eft. Nam-»
ad oppida propugnanda, aic Lipfius Ciuilis dodtrinas lib. v.
cap. v 11. aut expugnanda,quis equitum magnus vfusfquis etiam
in montztnis locis,aut impedit is? &x quo intelligitur, inquic Vege-
tius lib. 11. cap. 11. magis necejfarios Reipublica pedites, qui pof-
fint vbiqueprodejje. Ac in pugna, fi Polybio credamus lib. in.
melius eft pr&ualete numero equitum.. Acies igitur cum diuerla
eft a pure equeftri. Qualis verb fic, Vegecius docec libro nr.
cap. xvi. Equites ponuntur in cornibus, ita <vt Loricati omnes edft*
cbntatiiundi fintpedittbus : Sagittarij autemy vel qui loricas non
habentftongtus euagentur. A fortioribus namque equitibusp'edi-
tumprotegendafuntlatera-tavelocioribus atque expeditis ho-
ftium cornua perfindenda. Diftinguere videcur incer leuem Sc
grauem armacuram; grauem in cornibus, leuem pro fronte
incer rorarios locate. Ab his pugna prouocabacur,ab illis per-
ficiebacur, a pedite fuftentabacur. Ita nonnumquam facftum
fcribit lib. i i. cap. x vi i. Sciendum eft^ ait, omnibus, modis
retinendumy quod, commijjo bello, prima acfecunda acies (Princi-
pum
LIBER QVARTVS. 29I
pum 8c hafiatorum)^^/iw^/^j ^Friarij quoquerefidebant:
Ferentarij & leuis armatura prouocabant ante aciem proceden-
tes. Fxcipiebat pr&lium grants armatura, qua tamquam murus-,,
vtita dicam,ferreus ftabarf, bec.Ft 3fihofiesfugafiet, non feque-
batwr grauisarmatura,fed lewis armatura cum funditoribus 3fa-
gittarqs &equitibusfugientesjequebaturinimicos. En,vt арене
pedidcommittitpugnam,non equid, nififugiehteiam ho-
fte. Iterum lib. 111. cap. x 1 v. Sciendum eft, fiantibus duobus
primis ordinibus, tertium & quartumordinem (nempe leu is ar- •
mature)adprouocandum cum mifiihbus &fagtttisprimo loco.
femper exire,qui,fi hofiem in fugam vert ere potuerint,ipfi ситз
equitibusperfequantur. Clare equid tribuit partes quicfcendi,
donee hofiis in fuga fit. Et profedb conipirantcum Vegetio
exempla.Liuius lib. 1 x. Commotd pedeflri acie Sa?Hnitium,eques
in pugnam fuccedit. Pugnabant igitur pedites primi. Quid?
quod Mauritius, quern Grxcc leripfifie de Militia Turnebus
refert lib. x x 11. Aduerf cap. xxxvi. equites quoldam defen-
fores appellat, quia nec ex acie exeunt, nec excurrunt,fedfolum-
modbtuentur. Liuij audloritateresconfirmatur.islib.x. Bello
Romanorum in Samnites ita fcribit: Fabius, vbi nulla ex parte
hofiem moueriloco videt3 M.. Fuluium, Л4. alerium ire ad
equites iubet, udhortari, vt,f quando vmquam equeslri opes
adiutam Remp, meminerint, illo die annitantur, vt ordinis eius
' inuiSkimgloriam prclient SPeditum certamine immobilem hofiem
reffare: отпет reliquamfiem in impetu ejfe equitum. V Itimi er-
go equites decernebant. Subindetamen, imb fiepius, contra
fa6ium,inchoatumque ab equite p Helium. Affirmat Dionyfi
lib. 11. cap. 11. Kntic^iit^t.feleresfipeinprsdijsviSlori&aufio-
res erant, quod pugnandi initium facerent, omnium pofire-.
mi recederent. Liuius accedit lib. x. (jonful Romanus3vtremj
excitaret, equitumpaucas turmas extra ordinem immtfit. 6c li-
bro xxii. Sub equefris finem certaminis except a eJi peditum^
pugna. Atque erat certum genus equitum,quos Mauritius ille,
moxlaudatus furfores ^peW^quianteagmen aciem ex-
currebant inter rorarios,opinor, aut foli forte, ad lacefiendumi
О о 2. hofiem.
292 DE MILITIA EQVESTRI
hoftem. Quin reliqua deinde equeftris moles in alispofica,
pugnam plerumque ordiebatur. Sic Decius apud Liuium.
lib.x. Qualentior Didebat ur pedeftris pugna 3equitatum inpu-.
gnam concitat, &ipfefortifiima iuuenum turma immixtus 3orat>
proceres iuuentutis, Dtfecum in hoftem impetumfaciant-, dupltcem.
Ulorumgloriamforefiab Uuo cornu ab equite Diftoria incipiat.
Lib.iv. Bello cum	ft onful primos equites,clamoro
fuhlatojn hoftem emifit. Quot verb modis, idem Vegetius do-,
cet lib. in. cap. x x. Depugnationum, inquic,[untgene-
ra. Hna depugnatio eft frontelonga, exercituquadro..banc mox
reijcic,necequitisin ea facie diftiniftam mentionem.fem/^
depugnatio eft obliqua, &c. Hutus talis eft modus: Inftruftaacies.
adcongreftum Demimt: tunc tufiniftram alam tuam a dextra ad~.
uerfarij longiusfeparabis,ne Del mi flilia Delfagitta ad eamperue-
niant. Dexteram autem alam tuam finiftra illius iunge, & ibi.
plurimum inchoapr altum, ita Dt cum equitibus optimis, proba-
tiflimis peditibus3ftniftram partem illius ad quam. te iunxeris, ag~
grediaris atque circumeas. ^Tertia depugnatio eft fimilis fecunda-,
Jed in . hoc dexterior,quod a finiftro cornu tuo cum illius incipias
cornu dextero confligere. Quart a depugnatio talis eft : Cum ordi-
naueris aciem, ante quadringentos Del quingentospaflus, quam ad
hoftes peruenias, non ft er ante eo,fubiib ambos alas tuas incitare te
conuenit, Dt ex Dtroque cornu improuifos hoftes Dertas infugawL>.
Quinta depugnatio eft quart afimilis,fed hoc Dnum. amphus ha-,
bet, quod leuem armaturam fagittarios ante mediam aciem_>
ponit. Sexta depugnatio optima eft,prope fimilisfecunda, qua
Dtuntur qui de numero gfr Dirtute fuorum defter ant:	bene,
ordinauerint, quamuis cum paucioribus , Jape Diftoriam confe-
quuntur. Nam,cuminftrufta acies ad hoftes accedittdexteranu.
alam tuam finiftr&ala hoftiumiunge^ibiper equitesprobatifii-
mostf Delocifiimospedites incipe pralium. Soptima dimicatio eft,
qua loci beneficio adiuuat dimicant.em:finempe montem, aut ma-
re,aut flumen, aut lacum, aut ciuitatem, aut paludes, aut abrupta
ex Dnd parte habeas, ex qtid hoftis nonpofiit accede? e3 reliquum
exercitum tuum dire fid acie ordines. Sedin ilia aid, qua munitio-
nem
itriocumhoft
tuerentur, robuftus quidem miles,
LIBER Q V A R T V S.	29$
nemndnhabet,omnes equites & Ferent arios ponas. tunc fecurus
econfliges‘,quia ab ъпа parte loci natura
te munit,ab alia duplexpropeponitur equitatus* His ergo modis
eques orditur prxlium*, vel a dextra ala fola,vel a finiftra
fola,vc fecundo, tertio, fexto, 6c feptimo genere depugnatio-
nis-,vel ab vtraque ala fimul,у t quarto & quinto depugnado-
nis genere eft oftenfum. Singulorum praeliorum apud Hifto-
ricosexemplafunt. Atque,vt omitcam prinaum,quod ab
ipfo Au&orereie&um, fecundi obliqui (vt Vegetius vocat)
vbialadextra immittic fe hoftili finiftras,geminum exem-
plum eft-, alcerum Scipionis, alcerum Philippi Regis,apud
Frdnrinum lib. 1i. cap. 111. Cn. Scipio, inquic,/# Hiftanid,
aduerfus Hannonem, ad oppidum Indibile, cum animaduertiflet
P unicam aciem ita direftam3 uti in dextro cornu Hiftani consli-
fed qui alienum negotiumage-
ret-, infiniftro autem Afti,minus uiribus firmifed animi con ft an-
tioris‘,redutio finiftrо latere fuorum dextro cornu, quod •validifti-
mismilitibus extruxerat, obliqud acie cum hofte confiixitAbi^cm*.
Philippus MacedonumRex aduerfus Illyrios,fortiftimi3 fuorum
in dextro cornu collocate,finiftrum latus hoftium inuafit. Terciae
depugnationis (qua finiftrum cornu confligit cum hoftili
dextro) Frontinus euentum fubijeit eodem loco: Permenes
Thebanus, inquit, conftetfd P erf arum acie, qu&robuftifiimas co-
piaAn dextro cornu collocatashabebatfimili ratione	ipfe fuos
ordinauit-, omnem f equitatum&fortiftimum quemquepeditum,
in dextro cornu (ex aduerfo nempe iiniftri hoftilis) infirmift-
mosautem contra fortifiimos hoftium pofuit (finiftrum nempe
cornu foum contra dextrum hoftile) pracepitque, vt ad pri-
mum impetum eorumflbifugdconfulerent: (infirmiflimi nimi-
rum,qui in latere finiftro pofiti aduerfiis hoftium fortifiimos)
ita ft liftrat о robore exercitus (hoftilis,) ipfe optima parte wiumj
fuarum, dextro cornu totam circuiuit aciem hoftium, & euertit,
En,vcapertepugnamfuftentatamindicac a finiftro cornu,
quodcedereconfiilcbiuffitPermenes,Si ceftare tantifper a
pugna dextrum.Sed clarius oblatx etiam ab finiftra ala pugn^
Oo j exem-
294 BE militia eqvestri
exemplum de Paulo adfert aduerfus Perlen Macedonian
Regem. Equites afiniflrо cornu3prAter oraphalangis jufiittran
'currere citatis equis, teffos, чЛ, obieffis ar mis, ipfo impetu perfrm-
gerent hofiium ftncula. Addam Pompeij fadum lib. 111. de
Bello ciuili: Eodem tempore equites a finittro Eempeij cornu',
~*vt erat imp eratum, vniuerfiprocurrerunti Quart# depugnatio-
nis,ab vtraquelimul ala, Frontinus hiftoriam’adfert Publij
Scipionis aduerfus Afdrubalem,^z cornibus3quibus ipfe pr&'
Ualebatffnfirmiftimas hofiium parteslunatdacieaggrejfus3_facile
fudit. Metelli item in Hilpania aduerfus Herculeium,^/me-
didm fuorum aciem reduxit,ne ante cum hoffe eaparte confiige-
Yet, qudm cormbus profligatis medios •vndique circumuenijfit.
Quint# depugnationis fpecimen ibidem a Xantippo Lace-»
dxmonedatur aduerfus M. Attilium Regulum.Z^w, ait,
armaturam inprimd acie collocauit, чл,сит/е intrafuorum ordi-
nes recepijfent, confeffim in later a difeurrerent, & a cormbus rur-.
fum erumperent, exceptumt^ iam hofiem a robuffioribus 3	ipfi
dr current. Cui geminum eft Pompeij ftratagema in Albania
pugnantis: is namqueiufsit equites pr&tendere peditibus3prace-
pitque^t ad primum impetum hofiium refugerent^ fimul atque
ad pedites centum efiet^ in later a difeederent\ quod <иЫ expeditum
eft3patefaff о loco,fubita p edit urn furrexit acies3inueffof^ temere
hofiesjnopinatb interfufapralio3cecidit.Scm^ depugnationis ex-
perimentum idem eft quod iecundas, cum ipfe depugnatio-
nes non difterant. Vitim#,in qua eques omnis in vnam con-
ftipatur alam, parte altera loco ipfo munita, exemplum eft
apud Qefarem lib. ш. de Bello ciuili. Dextrum cornu eius
( Pompeij) riuus quidam impeditis ripis muniebat, quam ad
taufamcunffurn equitatumyfagittariosfunditorefyomnes in fi-
nifiro cornu obiecerat* Et quid aduerfus hanc aciem C#far?
Siniffrum latus, ait Frontinus, vt circuiri pojfe/, admouet palu-
dibus. Vnde id habeat Frontinus, nefeioj Casfar iple paludum
non meminit, led nonam legionem in cornu fnifirofe locafte
fcribit, eiepe cornu prapojuifie ^dntonium, nec aliud addidifle
pr#lidij indicate Non exhauftt hoc loci modos omnes eque-
ftrium
29$
LIBER QVARTVS.
ftriumacierum depugnationumqtie Vegetius: addam ergd
prxtereaocftauum, quo eque$ pod: peditem locatus , fubitb
per cohortium interualla prazcurrens, in prima acie ad pu-
gnandum exiftebat; quod faepiflime fadtum Hiftorici fcri-
pfere. Frontinuslib.i 1.cap. 11 i.Syllatriplicem aciem ordina-
nit3rell ft isinteruallis,perleuem armaturam,pro e quite quern in
nouifsimo coUocaueraP,vt,cum res exegijfet, emitter&t eum.L, iu iu s
lib. x. Prima incedebantfigna legionum,ne quid occultum aut re-
pentinum hoftis timer et, Sed reliquera# interualla inter ordines
peditum,qua fat is laxo (patio equi permitti poftent. Pariterfufiulit
clamorem acies, g^immifius equesfiber0 curfu in hoftem inuehi-
iurftncompofitetyaduerfusequeftremprocellam fubitum pauorem
offundit. Praelium id ruit Romanorum in Etrufcos. Iterum
prxlio Romanorum aduerfus Samnites, fub eiufdem libri
finem: f onful inftdens equo, Pribunis f enturiombuff imp er at
vt vias equitibus patefaciant. ipfe Prebonio Editioq? pradixerat,
vt vbife cufpidem ereftam quatientem vidiffent, quanta maxima
vipoffent,concitarent equites in hoftem, Hdnutumomnia<>vtex
ante pr&paratofiunt. Panduntur inter ordines vu,prouolat eques,
atqueinfeftis cufpidibus in medium agmen hoftium ruit. Sed ca-
uendum, ne patentia ilia interualla hoftis celeritate inuadatj
vt Lentulus quondam prasuertit Hilpanos. Liuius refert li-
bro xxix. Romani,morefuo^exercitum cum inftruxiftent3 id mo-
do hoftium imitati funt^t inter legiones & ip ft pat ent es equiti
relinquerent *vias. Ceterum Lentulus ei parti vfumequitisforcj
ratus3 qua prius in dehifcentem interuallis hoftium aciem equites
immiffet: Ser. Corn.Pribuno militum impera/t^ equites per pa-
tentes in hoftium acie vias permitt ere equos iubeat^c.Vix h&c
difta dederat, cum Romani equites in medios inuefti hoftes,fimul
pedeftres acies turbarunt,fimul equitibus Hi ftp anorum viam im-
mittendi equos clauferunt* it aqueomifia pugna equeftri^ ad pede-
firem Hi/panidefcenderunt. Hanc poftremam aciem fubfidio
feruatam in extremes cafuSjprxcipue Vegetius laudat lib.hi.
cap. xvii. Optimaj inquit,ratio eft, & ad viftoriamplurimum
confert, vt leftifimos depeditibw & equitibus habeas P)ux poft
aciem
296 DE MILITIA EQVESTRI
'aciempraparatos-, alios circa cornua, alios circa medium, &Cc, Hoc
primi Lacones inuenerunt, imitatifunt Carthaginenfes, Romani
poftea ‘vbiqueferuauerunt. Oftendit veto, foturum alioqui pe-
riculum •, nam, nipfuperfluos,\tx$n.t, habeas,quos contraglobum
hoftium pofis opponere,ftue pedites,pue equites de acie tuleris, dum
alia vis defendere, alia periculopus denudabis. Quin etiam (qui
poftremus occurrit locandas aciei modus) equitetn fubinde
ante peditem locandum indicat Leo Imperat.Tad. cap. x i v.
J. l x x x i x. Multos equites inpedeftribus pralijs ne admifceasj
/edin extremis oris acieipaucos ad tria aut quatuor millia equites
loricatosvonftitues. J. x c. Sihoftesequitespertimefcant cum pe-
ditatu tuo conftigere, plurefq^ tu equites quam pedites habeas,
colloca equitatum in parte anterior expedites conftitue poft, inter-
uallo ferevnius milliard-, fedprohibe equites abfcedere longius.
Quodpretrocedere cogantur, non dir eft e ante pedites,fed ad latus
redeant,& a tergo fe locent peditum. Obferuo denique difcri-
men pugnas apud Veteres & noftros in exercitu mixto. Ve-
teres equeftribus turmis in pugna fubinde ita m i feeban t pe-
dites, vt quafi vnam efficerent turmam, &; vir viro, pedes
equiti interponeretur : quod recentiores numquam (blent,
forte ob pericula peditis inter equos verfantis, qux difficile
videatur euitare poffie in calore pugnae. Maiorum vfum Ve-
getius expreffit lib. 11i. cap. x v i. Vnum hoc remedium veteres
Duces inuenerunt (fi eques impar eflet) <vt afluefacerent iuuenes,
currentes egregie, & inter binos equites,pngulos ex his pedites collo-
carent,Sec. quofafio,quamuis fortifimi hoftium venerint equites,
tamen aduerfus mixtum agmen pares ejfe non pojjunt. quod Li-
uius item lib. x x v i. docet, pedites pngulos poff equitem, equis ac-
ceptos, defilijjfe mpugnam. Fuifle verb Sc G ermanis hunc mo-
rem mifeendi equeftrem pedeftrem^ue pugnam , teftatur
Caefar lib. i. de Bello Gall. Genus hoc eratpugna, quo fe Qer-
mani ex&rcuerant: equitum millia erant v i. totidem numero pedi~
tesvelociftimi acfortifimi, quos ex omni copid pnguli pngulos fua
falutis caufsd deuexerant. f um his in prali/s ‘verfabantur, ad hos
fe equites recipiebant-,pquid erat durius, concurrebant-, pqui,gra-
uiore
L -1 В E R Q V A R Т V S. 297
uiore 'uulnere accepto, eqtfo decider ant 3 circumfi(lebant-3fi quo erat
longi'us prodeundum3aut celeriusrecipiendum3tanta erat hmm
exercitatione celeritasjvt iubis equorumfableuatijurjum adaqua-
rent. QuxTacititeftimonio firmantur,libello de Moribus
Germanorum: Plus penespeditem roboris, eocf mixti praliantur>
apt a congruenteadequeftrempugnam ve levitate peditum^ quos
ex omni iuuentute deleft os ante aciem locant. Quin Gallis Nu-
midif^ue id folitum: Cxfar & Hirtius fcribunt. (gallic inquit
Cxlar lib. v 11. de Bell. G all. inter equites rar osfagittariosexpe-
ditofty leuis armatura interiecerant. Numida^ ait Hirtius de
Bell. Afr. leuify armatura^mirabili velocitate praditi^ quiinter
equites pugnabant^ ^na par it erq? cum equitibus accurrere &
refugere conjueuerant. Optimum fane inuentum, fi in Mar-
tiali illo impetu eques peditem non comprimebat, aut obte-
rebat. Id credo exerciratione cauifle, cum tot gentium fuerit
cpnfuetudo. Nobis defperata baud dubie ars videbitur,qui
nempe nullam adhibebimus exercitationem. Sed quidni tai-
men equespediti cauerepolfet, quandoipfiinuicem equites
cauent, nonincurlandomutuos equos? An vfu addifci ne-
queat,laxius aliquantb equitare? peditem non premiere? Cx-
far profedtb, cum impar Pompeio elfet equitatu, ita rudem
pugnx huius peditem inftmxit, vt viribus tandem fuperared
Sic de fe ipfe lib. 111. Bell.ciu. Cajar fuperius infiitutum in
equitibus rquod demonfirauimus3fer uab at vt, quoniam numero
mult is partibus effet inferior^ adolefcentes atque expedites ex an*
tefignanis eleft os milites^ ad pernicitatem armis inter equites pra-
liar Hub er et 3qui quotidiand conjuetudine <и]ит quoque eius ge-
neris praliorum perciperent. diis erdfc rebus effeftum^vt equites
mille apertioribus etiamcampis v 11. millium Pompeianorum im-
petum^cum adejjet ^fus^ fujlinereauderentznequemagnopere_j
eorum multitudine terrerentur. Quas iam caulfabimur dimcul-
rates? An, li modb Cxfares viuerent> non eflent quoque veli-
tes> qui pedibus inter equos pugnarent ? Quid dico ? Si canes
olim do&i inter equites pugnare,6c nec equi canibus, nec ca-
nes equis impedimento erantj non poterit eques pediti,pedes
P p equiti
298 DE MILITIA EQVESTRI LIB. IV.
equid cauere in confliiftu? Narrabo,vt vel a canibus homines
difcamus difciplinam. Magnetes M&andri accol&> inquit
lianus lib. x i v. cum helium inferunt Ephefiis3ftnguli equites com-
militonemftecum adduxerunt canem venaticum3 (jf fteruum iacu-
latorem^ cum verb iam ad manus	in confteftum ventum ejfte/9
proruentes canes y aciem terrore^ & f&uitid3 & implacabili impetu
perturbabant^ferui autem iaculando dominospropugnabant •> at-
que poft canum ferociam3pugn& feruorum videbantur^tertibde-
mum ipft hoflem aggrediebantur. Sane Halyattes Lydoruni
Rex, Cimmerium bellum confecit ferociacanum hoftes la-
cerantium, vt narrat Polyxnus lib. vn.Finnos denique, Se-
ptemtrionalem populum,canibus inbello vti, qui faku mor-
dicus arripiant hoftilium equorum nares, vt eorum confter-
natione excutiatur eques,commemorat Olaus lib. x i. c. x 111.
An imitari hxc nolumus, an nequimus ? Maioribus noftris^
inquit in CatilinariobelloSaluftius,#<w obPlitit Juperbia3qub
minus aliena inPiituta(fi modb proba erant) imitarentur, &c.
Quidquid vbique3apudftocios3apud hoftes idoncum videbatur^
cumfummo ftudiodomiexequebantur» Imitari quam inuidere^s
bonis malebant.
Supereft,vt gemince aciei, veteris & noux,lpecimenocu-
lisftibijciamus;quaratione,quemadmodum eques in pedi-
tatu locatus fuerit, clare conlpicietur. Veteris aciei tabula eft
c Liplij Militia fumpta: поиаз, ex prseceptis militaribus Lu-
douiciMelzi.

- f
A. EquitesJocwrum, vtrtujque
cornu, viginti ‘Ейгтлс.
Б. Haflabijociortmi AloeJinJlraz.
C.	Haftati legionis Jecundae.
D.	Haftati l^ionis qn'imae. 
E.	Hafartijoriorum Aloe dextrac.
E Equites Eomani tEEurmac
'vyinti vtriufy legionis.
G.	Equites ExtrnordiruirJ, vtriufqj
cornu Purmae oEfo •
H.	Princiqqes joctortmiJtmJlri.
I.	Priiicigcs leqionisJecundac.
K. PrincqM lequmis jqrinuic.
Ту . PrincipesJociorum dextri .
M. PruiryJociorum.
1ST. ЕхЬшГ&Шгу pedites, cohortes
Hiuie.
O. Priiirij I co toms fccundcic.
P. Iinpcrator, circii ~eum Ertbb.
сиРЁоНш equitum.
^eilitumqiie: Stab ante
jn-yvniae.
R. Extraordinary yedites, vt
ante, alterius .
aquuas.
S. ‘Eriarij Jociortan.
T. Vpites J^arfi ante et jotr
interualla.
Leqatus qui jiracejl сотни
299
L ГВ E R V.
D E
MILITIAE EQVESTRIS
dignitate,magistratibvs,
PROMOTIONE,PR.ZEROG ATI VIS,
PR2EMIIS AC POENIS.
Argumentum Libri.
Eq vit A n di dignit ж ipfias nature &>nomini$ argu-
mento probata. Pr&rogatia&	premia equitamfingu-
laria.Ignominia poena.Honor eqais ipfis habit as.Hipp ar-
chi	Phil'archi equit atum Gracia • Magifler equitam Ro-
manos equites regunt. Imperio in Orientem Occident cm%?
diuifo, qua ratio adminilfrandi equit atus.Qui turn Magi-
fir at tn. Optio Magfir i equitam, &fummas mandat or am
Curator, Magfir at as noui, ^vt поппиШаЩ. Seuiri}Tribu-
nit PrAfe^ii aU<Sr tarma, Decurio^Sdbdecario, Vexillifcr,
Tubicines^antiqaanomina.
С A P V T I.
I
Equefiris militia fra flantia. Equit am prarogatiua^
pramia pcena,
PLATO cur non лирш equitare. Di Satori	FUmirii :Diali3 equita-
tione cur inter di&wn. Equites variorum or dinum 3Torquati 3Aurati3
ft) 4)omeflici 3 vt Equefler plim Eaced&monum fsr Romanorum or do3 ad
folam dignitatem inftituti. Qui ex £que§lri Romanorum ordine equites
militares. Eorumpriuilegia &Tituli. Equuapublics expriuilegio reddi
300 DE MILITIA E <^y ES T R I
pot nit. Stipends equitum ampliora quam peditum. Premium equitum
excellentiffitnum. Equeflres flatus : earum origo. ^uaequeflresignomi-
ni^quafupplicia.Equx ipfis quit habitus hoibor.
vanto a terra altius ve&orem foum equus
ассо^с ’ tant° mihi temper eques peditem vi-
ILvfElj £? antece^erc* Senfit certe Plato, quan-
turn efferre poftet vehentium animos, quan-
toique fpiritus facere,vel ipfa equitatio, quan-
do metu hippotyphix , feu equeftris cuiuldam foperbias, ipfe
in equum confcendere perpetub reculauit. Romanos quoque
id seftimarfe, manifeftum eft, cum Didatori equitatione in-
terdixere(vt ceftatur Liuius lib. xx 11 i.)reputantes, faftigiuna
illud Diftaturx 5 nifi equi ademptione temperaretur, in ni-
miamexicurummaieftatem. Quare(nifi lato ad populum)
in expeditionem equo proficifci ei non licebat. An forte Fla-
mini Dial!hancobcaufam religio quoquefuit equo vehi? An,
vt Feftus Pompeius indicate fi longius digreder&tttt) Sacra
negligerenlur ? Cerce vel equeftris tituli dignitate propofita,
Borellus quondam Barcinonx Comes,a Mauris pasne vi-
<ftus, tantum equitatum collegit, vt vi&ores deinde equeftri-
buscopijs fiiperarit. Paratos eos equites арреПашц vnde de-
torto nomine, Peraltarum famiiia hodieque celebratur,aic
Marineus lib. i x. Rerum Hifpanic.Quid,qubd ipfum equitis
nomen adeb honbrificum fit,vt eo vel infigniri gaudeant
etiamquiequeftri militiasfenonaddicunt,vt obferuataccu-
rate Tiraquellus de Nobilitatecap. v 111? Et lane antiqua eft
equeftrisnominis ambitio,quse iam turn prifcis Lacedasmo-
num 6c Romanorum temporibus fe oftendit,cum illi fecun-
dum,hi mediumactertiumquemdam ordinem equitum in-
ter Senatum ac Plebem conftituere; Lacedaemonum forte
more, qui, tefte Strabone lib. x. ordinem habebant equitum^
qwbuf nonerant equi. Nimirum equites vocari Lacedaemones
Romani^uegeftiebant, etiamfi non militarent equo: olim
enim (vciluperioribusLibris didum) neque qui equo apud
Roma-
tIBER QVINTVS.	JOI
Romanos primum militabant 5fuere Equites appellati,ftd
Celeres, deinde Trolfuli, tandem Flexumines, denique verb
aliquando Equites. Neqffe turn etiam Equefter ordo natus
eft (neque Equites illi turn erant aut vocabantur Equeftris
ordinis) fed turn, cumpecunia iudices id nomen tribuere 3 quod
anted mihtares equi dederant, vt Plinius fcribit lib.xxxin.
cap.i.TT/Wjinquit,^^// aurei medium tertiumq^ ordinenu
Plebi & Patribus inferuerunt. Et ex his fane minima pars
equo militauit. Plin.cap.feq. Decuria quoque( Equeftris ordi-
nis) difcret a pluribus nominibusfuere, P'ribunorum arts, Seletfo-
rum, & ludicum. Prater bos eiiamnum Nongenti юосапШг, ex
omnibus feleHi^ P*iberij demum Principals anno nono in 'uni-
tatem ^enit Equefter ordo, Sec. ludicum autem appellatione, eum
ordinem feparari,pfimb omnium inftituere (firacchi, Sec. Mox
auttoritas nominis circa Publicanos fubftitit} Sec. M. C icero de-
mum ftabiliuit equeftre nomen in Confulatufuo, abeo tempore
plane hoc tertium corpus in Republicdfaflum eftjcepitq? adijci Se-
natui Populoq* Romano & Equefter ordo. Igitur hi Equites ex
hoc ordine, non omnesfuere milites feu equites militares, vc
cos Aftonius Se Horatius vocat 5 fed ij foli, qui equo publico
faciebant ftipendia: qui fane paucifuere, cum ijs collati qui
non erant Equeftris ordinis, fed tamen equo merchant. Ta-
les fuilfe credo , quos Nero primum Auguftanos Equites
creauit, de quibus Tacitus Annal. x 1 v. Tuncfy primum con-
fcriptifunt Equites Romani cognomento Auguftanorum, atateac
robore conftricui,	pari ingenioprocaces. Deinde hpc exemplo,
exiftimo,labantelmperio5inftitutu genus quoddamE^zW;
domefticorum3wx&QKQ Iuniore Gordiano,qui Spa&arij
apud Cedrenum; quofque Procopius a curd rerum bellicarum
(cAitlonge abfuifte, in palatio degentes^t fit Ordo qui tantum
perfonaoperampraftet. Ergo ceteri deinde ordines Equeftres,
Iplendidiflimi quidem, an non ad fimilem fere normam in-
ftituti? Equites namque vocantur, cserimonijfque certis ini-
tiantar •, nec equo tamen merere, imb ne militiam fequi co-
guntur. Quid ergo? Quia tanta eft Equeftris nominis digni-
Pp 5 tas,
302 DE MILITIA EQ.VESTRI
tas , hoc facere (cilicet ad gloriam fplendorem^ue meritb
arbitrantur. Sic facra ilia Collegia* (quibus Torquatorum
equitum nomen torquis ipfius in^gne indidit) Reges ipfos
Imperatorefque in album Equitum fuorum adfcribunt:
cuiufmodiquaternosnominat Francilcus Sanfouinus libro
de Equeftri dignitate: Ftf/Z?w^w,apud Burgundos: А.А4У-
chaelis^ apud Gallos: .z4w^/^/Z6W,apud Sabaudos: S.Cjeor-
gij* faiperifcelidU) apud Anglos: apud quos poftremos Artu-
rus Britannorum Rex Equitescreauit nomine Menfn rotun-
da qui, quod Nobilitate virtuteque pares eflent, paribus in
orbem locis,nullo men/оdifcrimine,accumbebant. Hanc
menfametiamnumflipereflcapud Vinceftrios,ait Sanfoui-
nus. Praeter hds, ne ceteraquoque Nobilitas Equeftribus ti-
tulis prohiberetur, Stellariorum in Gallia Equitum fuit ordo
inuentusj fed is fere tarn citb,quam ipla(quo nomen eidede-
rat) Magorum ftella,euanuit,poft loannis GallorumRe-
gis mortem, qui eius fuerat au&or. Templariorum quoque
nomen Clementis V.Pontificatu extin&um eft.Reliqui Or-
dines huculque permanfere : Teutonicorum, in Germaniaj
(jladidtorumfin LiuoniajC/^/,in Lufitania^./^fajn Ga-
lascia; jdlcantarA^n Caftella; CalatrauA^ in Toletana Prouin-
cia-,S. Маня, hi Aragonia-, Ad^^e,in Valencia- Bandato-
rw^BurgisjS. loannis^MeUtx^Crucigerorum^Vibi. Denique
CdIcarios quofdam Equites vocatos aitSanfouinus,aca!cari-
bus aureis quibus infigniuntur , quibufque ius eft gerendi
gladij ac torquisjvnde Auratos Equites ab fe primum dittos,
gloriaturFrancifcusPhilephus lib.xxiv.Epift.i.quos De-
curiones appellandos meliore vocabulo, putauit Valla lib. у i.
Elegant, cap. xx 11.
Iam prorogatingEquitum militarium conflftuntomni-
no his in rebus: equo publico, Nobilitate, cenfu, au&oritate,
loco,ornatu,immunitate, titulojfamulitio, ftipendio^ de qui-
bus omnibus ordinedicendum.
De equo pgblico, Liuius lib. i. ;4dequos emendosdena mil-
lia Arisex publico data.	Plinius lib. x x x 111. cap. i. Equitum
nomen
LIBER Q V I N T V S.	30$
nomen fabfiftebat in turmis equorum publicorum» Fuit tamen>
cumfubito in tumultu ,quibus equefter cenfus era^equify pu-
• blici nondum effent afignati, equis fe fait ftipendia fafturos pr.o-
mitt erent y au dore Liuio lib. v.
Nobilitatis rationem in equeftri deledu habitam iam
turn ab ipfts Romans vrbis incunabulis^ Haly earn a (liens
oftendit lib. 1i. Romulus с c c. ^iros illuftrifamarum familia-
rum corpore robuftfaimos elegit, Qeleres (fatplerique fcribunt) a
minifterij celeritate, &c. qui ex equis pugnarent, vbi campus ad
equeftrecertamenefe# commodus. Retenmm deinde morem a
Seruio Rege,docet lib. iv. Equitum deleftum habuit ex Ulis
quorum maximus trad cenjus^quifagenere illuftri erant. Hie
r iferit me fortaffe non-nemo, qui perfuafum mihi yideric, in
populo iHo Romano (quern Florus Paftoritium appellat)
Illuftres ac Nobiles iam turn fuitfe initio Reipublicx illius
nafeentis. Nx ego agreftium4 Sc fubulcorum,opilionumque
infignis animator fim, qui Illuftres in cunisillisrufticisre-
putauerimlSedfplenem cene,qui(quiscachinno es>Non erra-
ui •, etiamtum Illuftres eranr, cum Romam primum Romu-
lus condidit. Vnde,Hercules,Illuftres? ab aratro? Audi,doce-
bit Dionyfius HalycarnalT. lib. i. Gfaftuisconfidenter (longumj
<vale dicens ijsy qui. Romam hominumbarbarorum fugitiuorum*
lare carentium refugium faciunt) iam affirmed hanevrbem
(qracamejfe. Et cogitet^Aboriginum gentem Oenotricam faffa
banc ^erb Arcadicam:	record&tur, pelafgos^qui cum fas habi-
tnruntfThejfalid reliftd(cum ab Argiuis ejfent oriundi) in Italiam
'uenifae^	memor fa aduentus Euandri & Arcadum, qui in Pa-
lantiohabitarunt :pr&tereaPeloponeforum qui cum Hercule've-
nerunty	in colle Saturnio habitarunt: denique eorum qui ex agro
cTroianomigrarunts^facum ijs mixtifaerunt-.)&Barbarогипь>
fommercia multb pbfifuiffe reperiof»Paulo ftiperius:/^ in migra^-
tiontbus fol&t accideregrot magnus plebeiorum numerusjion pau-
ci eSiam ex Optimatibus B/obilesy	ex Troianis quotquotgene-
rofifami habebantur: ‘vndeetiam ad meam v/que atatem aliquot
familis. circiter quinquaginta fupererant. Icerum initio lib.n.
Nume-
304 DE MILITIA E Q, V E S T RI
Humerus earum qui eiufdem colonis. participesfueruntfum prin-,.
dpio magnus fuifiet, ad exiguumredadus e/l,ad tria peditumJ
millia ^cc c. equites. Poft multa: Romulus coloniam exparua
magnam efecit: qui emm cum eo Romam condiderunt, non erant
plures quam bis mille. pedites,	pauciores quam trecenti equites,
qui verb relitfi ab eofuerunt cumex hominum confietfu fublatui
ejl, erant quadraginta[ex milliapeditum, equites non multi pau-
dares quam mille. An certa Sc multa iam fatis,vt a rifu me vin-
dicem ? Abfoluo verbis eiufdem Scriptoris eodem ilio libros
Quipriuatdinuidiaimpulfihac de re loquuntur,generis obfcuri-
tatem illi vrbifalso obqciunt. Paftoritium ergo populum Floras
' non inuidia, fed vero encomio appellauic^cum olim agros
colere, pecus curare, elfet Nobilium., vtegregie Tiraquellus
cap. xxx n. de Nobil. Nam Agricolas, Seranos, Lentulos,
Fabios, Pifonesj-Cicerones (nobiliflima quondam nomina)
vnde dittos tu, nifi ab agris, a ferendo, a fabis, apifis Sc cicere
credis? Vnde Equitios,Tauros, Bubulcos, Vitellios, Porcios,
Scrofas, nifi ab equis, tauris, bubus, vitulis, porcis, lerofis?
Tu m id honori vertebat, non probro,
Cum trepida ante boues JDiffittorem induit vxor:
Cum colerent proprios prifci ftudiofius agros,
Et faceret patrio iure Senator opes.
Cum capered fafces a curuo Conful aratro>
Elec crimen duras eflet habere manus.
Ad Cenfiim,Plinius lib. x x x 111. cap. i. Quod antea militares
equi nomen dederant ,hoc nunc pecuniAtudices tribuunt. Quantas
pecuniasMnquies.Dionyf.Halycarnalf. lib. i v* Seruius ъпат
ex omni numeropartem detraxit^cuius cenfus erat maximum ne~
que minor centum minis, Sec. Poft pauca: Equitum deledum ha-
buit ex Ulis quorum maximus erat cenfus. Hie opes , fed non-
dum caput fummae exprimitur.Ergo Suetonius cap. xxx in.
lulij Qx^us millia quadrlngenta dixit. Rromifum, inquit, ius
'annulorum cum millibus cccc. famadifulit. quod idem ac fi
dixiffetfetfertia quadringenta. Sic Plinius lib. x x x 111. cap. i h
Conditutum, ne cui ius annuli equedris ejfcfa nifi cui ingenuo ipfi>
patri^
LIBER QVINTVS.	Зб$
patri, auo^ue paterno feftertia с с c c.cenfiusfuiffet. Ita Hor^*
tills aperte lib. i. Epift. i.
Si quadfingentis^fex3feptem millia defunt,
(EE anirnw tibi^fiint mores3& lingua fidefque}
Plehs er is.-------
Ita luuenalis Sac. 111.
Quadringent a tibi fi quit Deus, aut fimiltf PdiSs
&Aut maiorfiato donaret homuncio^quantus
E nihilo fieresl-------
Audor portb tanti cenfus, tefte Plinio lib.XXxni.dap. i ь
videturC. Stilpitius Galba,qui dum iuuenilemfamam apud
P>rincipemaucupatur5poenispopinarum (queftus nempe in Sena-
tu^ulgoeiusculp^pofimoLmm') infiitores annulis defendi) config
tutum eft3 ne cui ius id effete nifi cui c c cc. feftertia cenfus fuijfets
anno F. d с c l x x v. Conjf (f.^Afinio РоШопе^ & C, .Antonio
Vetere. Exemplum refpiciendi cenfus in equeftri diledu^for-
te Romani fumpferintiChalcidenlibuSj (vti nempe nobili-
tatis refpedum exemplo Lacedsemonum habuere, tefte Ha*
licarnaf&o.) De Chalcideniibus hamque Herodotus refert
lib.v.qui apudeoserant locupletess Equites fuijfeappellatos. Cen-
fum aucftoritas confequebatur, 8c locus. Autftoricas equiti
creuit quatuor ferexebus: communicatione Senatorial digni-
tatis, arrogatione iudiciorum, adminiftratione Prasfe&urai
Praecorij, guberriatione denique Prouinciarum exterarum*
Brutus primus equeftri fupplemento Senatum inftaurauit*
Ita Liuius lib.xn. Caius verb Gracchus 8C Liuius Drufus,
Senatum equitum^ue Ordinem (xqualium inftar) per milce-
re decreuerunt,tefteFldro Epitomes Liuianxlib.lx.& lxx6
Aditum denique in Senatum dicendae^ue fen centime facul-
tacem equiti dedit C. Gracchus lege facrat^ 8c plebifcito, vt
Plutarchus in Graccho, Quid amplius? Sellatusfere Princi*
pes fa6ti funtequites, poftquam ius fuffragandi in Senatu
prius eis datum eft, quam vel a Cenforibus in-Senatum lege*
гепсиц vnde Pedarios Senatores didos efte > Gellius conten-
ds hb. 111. cap. x V111» Indicia quoque Equeftri ordini attri*
4q buta
зоб DE MILITIA E Q^V E S TRI r
buta Plinius affirmat lib. xx x ш. cap. 1i. Judicumq^decurtA
mox pluribus nominibus difcreta: quorum^ qui nongentum erant,
ci ft as fuffiragiorum in comitijs ajjeruabant. Prastorij prsefe&u-
ram Equitum propriam fuifle, Suetonius fignificat Titi c. v i.
ft^rafefturam^ inquit, ^Pratorq^fiTit^fufcepit^ numquam ad id
tempus nifi€quite Romano adminiftratam. Pro uin ci js denique
quibulHam folos Equites prsefici folerc, Taciti Sc Suetonij
teftimonijs patet. Ille lib.i. Hift. /Egyptumcopiajq^quibut
coerceretur^ iam inde a D. .Augufto Equites Romani obiinent loco
Regum. Kn non etiam Cappadociam? Suetonius inlinuac
Vefpaf cap. v n i. Cappadocia confularem Reftorem prapojuit
pro Equite Romano. Eques ergo earn fblitus ad miniftrare. De
loco^Epitome.Liuij lib.x c i x. Luc.Rofcius ‘Tribunusplcbisk'
gem tulit^ vt £ quit thus Romanis in theatro quatuordecim gradus
proximiafiignarentur. Id quod Plinius lib. x x x in. cap. 11. ait
conftit utum lege [uliatheatralii in x i v. ordinibus fedendi. verius
dixiflet reftitutum\ nam Auguftus lege fua lulia Rofciam
confirmauit.Othonis ergo vocat luuenalis Sat. x i v.
-----------Effiee fummam
ftfts feptem, ordinibus quam lex dignatur Othonis.
Sic 8cP6poniusL^tus Othom/LSic Lipfius & lacobus Scheg-
kius Velleij verba lib.u.c.xxx i i. emendant, Otho Equit ibus in
theatro locafuareftituit. pro reftituit^c^Ltinftituit^ nam primus
fuit Otho Ro/cius. Hine Rofciam appellac Horat. lib.i. ep.i.
Rofcia^dicJodes^melior lex?
luueilalis porrb de eadem legeSatyra y.
—---- Exerft^inquit.
Si pudor effi de puluino furgat equejhi)
fiuius res legi non fufficit. —»
EtHorat.Epod.Oda iv.
Sedilibufy magnus in primis eques
Othone contempto fedes.
Martialis lib. v. Epigram, xx v I*
Quadringenta tibi non funt^Charejlrale^furge^
Lefttus ecce verityftaffiuge9curre>late.
Supe-<
LIBER Q VI N T V S.	3°7
Siiperitis Epigr.xiv.de Manrieip fubfelliorum opcupatoret
Sedere primo folitus in gradufemper
<Tunc, cum liceret occupare, Manneius: &
Nunc male receptus altero genu,iattat
Equiti federe fe,Leffiofyfe flare-. ,
Iterum Epigrammate xxxix.
Qalliodorus habet cenfum (quit nefcit?) etyueftrtm,
Sext e:fed & fratrent Calliodorus habet.
vnus autem cenfus equefter non poteft duos fratres facerc
duos Equites. Addie acute:
Quadringenta feca^qui dicit
Vno credit equo pofle federe duos?
quia nempe, ficut difficile eft duos equites vno federe eqiio*
fic impoflibilejvnum cenfum fiifficere duobus Equitibus^
Enus cum fit is, duo, fialliodore,fedetit:
Surge folcecifmum, Calliodorejacit:
Aut imitare genus Leda*, cum fratre federe
Non potes, alternit, Calliodorefede.	'
Denique Epigram mate x l u.
Sedere in Equitum lie eat an tibi fcamnis?
Videbo E)idyme.
Ornatus equefter conftabat annulo, bulla, Scvefte.^^W/,
ait Plinius lib.xxxuncap, i. diflinxere alterum Ordinem d
plebe. & mox: Annuli plane medium tertiumq^ ordinem Plebi
^atribus inferuere. quos ibidem fcribit ferreos fuifie initio*
mox aureos fados.ad quern morem luuenalis Satyra vin
Ille & militia multU largitus hanorem,
SemeEri uatum digitos circumligat auro.
Hos triftibus diebus poni fblitos* ferreofque fiimi, Suetonius
indicat Augufti cap. c. ob eius mortem \ Sc Liuius lib. ix. ob-
nuntium pacis Caudinse. Trimodia eorum ab Hannibale
Carthaginem mifTa,occifis tot Romanis.Equitibus, teftatut
Plinius lib.xxXuncap.i. fed LiuiusИЫххш.hand plus
fuifte modio,verius arbitrator.
Q q x	Eul*
308 DE MILITIA EQVESTRI
fBullAauredmosdurauit a Rrifco^arquinio^iti^
lib.xxxin.cap. i;vndeeovum qui equo meruiffent filtj infigne
id habuerejeteri lorurn.qu.ad & Macrobius fcribic lib.ixap.vi.
Equitum ergo filij bulla aurea ornabancur, non equitesj nam
folemnifefto Laribusbulla fufpendebatur,pueritiaiam trant
ada,t eftibusHdratio Sc Perfio.Horatius lib.i.Satyra v.
-----Donaflet idmne catenam
Exvoto Laribus? ......
Perfius Satyra v.
ЪиИад? fuccinffiis Lar'djus aondta pepen dit.
Veftis Equitum jlatustlauus, ex priuilegio Caij Casfaris an-
no Vrbis d с cxlи. apud Dionem lib.n v. Sc lib.tix.vbihsec
verba: Cum ordo Squejlris ad paucos redigereturprimores^quige-
neve & opibus excellerent, in eum adlegit quibufdam earum
etiamSenatoria wefte •vti dedit.Axqqe hi Equites didi Illuftres,
Infignes Sc lplendidi,notanteLiplio in Comment. Taciti.
At Alexander Seuerus,inquit Lampndius3conftituitsut equites
Romani a Senatoribus claui qualitate difcernerentur. ‘Trabeam
Equiti non modb conceftam,{ed propriam reperio apud Ta-
citurn, Valerium, Halycarnaftaeum Sc Statium. Erat alioqui
trabea Deonim, Regum, Sc Augurtim, audore Seruio; imb
Confulum inbellum euntium, vtbene Manutius,perftiaftis
aiidoritate Liuij Sc Aulbnij. De Equitibus Tacitus lib. 11
initio, de funere Germanici: .Atrataplebesjrabeati Equites pro
opibus loci, •velbem^ odores^ alidque funerum/blemnia cremabant.
Non quod funebrisille veftitus effet, fed quia Equeflremordi*
nem diftinguebarf3 ait Lipfius eoloco. Sic Valerius lib.11. c.ii,
Trabeatos equites Idibus lulijs Q Fabius tranjuehi inflituit.
HalycarnalT. lib. vi. de eadem loquensequitum tranfuedio-
ne: Omnesquafi epugnd ^enientes^purpureaspalmatas togas in*
duti^quas habeas dicuntScauus lib.v.Silu.ad Crilpinum:
—— Non [anguine cretus
^turmalistrabeaque Remi^necpaupere clauo
.Augufiam fedem	Latq penetrate Senatus
Aduena pulfafli*
Im mu-
LIBER (^Y I N T V 5.	3O9
Immuhitas equiti lextuplex fuit; ab opere caftrerifi, ab ac-
culatorum admonitione5ab apparitione, a iuramento, deni-
que ab equorum cuftodia in caftris, Sc retentions. De ca-
ftrenft opere, doceor exemplo; quo eodem,non fuifte immu-
nem aduerfiis neceftitates, conuincor. Valerius fcribit lib. 1 r.
c. 1 x. Equeftris quoque ordinis Iona magnaq? pars , quadringentl
iuuenes, cenforiam notampatiente animofuflinuerunt9quos Ma-
rius Valerius & P> Semprorius,quiain Sicilia ad munitionum
opus explicandum ire iufifacere id neglexerant, equispublicis flo -
liatosjn namerum xrariorumretulerunt.Chrius immunitatem
expreflit Frontinus lib. 1 v. cap.i. Aurelius Cotta Conful, cum
ad opus equites cogentenecefitateiufiflet accedere, eorumc^ pars
detraflaflet imperium, queftusapud Cenfores; efecit vt not aven-
tur 5 a Patribus deinde obtinuit ,ne eis preterita Ara procede rent,
Cautio aduerfus accufatores, equiti ab Augufto data fefto
Tranfue&ionis. Suetonius Augufto cap.xx x v 111. Sed tie*
que detr ahi quemquam intranfuehendo ab accufatore pajfus efl,
quodflerifoiebat. Ab apparitione immunitas, ibidem: Se-
rio, vel aliqud corporis labe infignibus perm fit, pr&mijfoin or*
dine equo; ad refpondendum ( quoties citarentur j pedibus ve-
nire. luramenti gratia fa&aa Tiberio. Suetonius Tiberio
cap. xxxv. Equiti Romanoiufiurandi gratiam fecit, (hoc eftj
abfoluit a iureiurando) vt vxorem in Jiupro generi comper-
tam dimitt er et, quam fe numquam repudiaturum , anted iu-
rauerat. Quamquam ha?c gratia equiti illi fingularis, nec
ad alios traifta. Equorum in caftris cura Vacuos equites
reddidere Triarij. Id Polybius docet lib. vi. ^Triarij tur-
mis equitum excubias quotidie prabent; vt quifque manipulus
a tergo turmA afid&t. Hi curarit equos maxime, SCc; Deni-
que equi publici reddendi poteftatem fecit Auguftus, Sue-
tonib tefte cap.xxxvin. Equi reiinendi gratiam fecit eis,
quimaiores annorum quinque triginta retinereeumnollentj.
Sic enim legenda ea verba efte^ obtinuit validiflimis argu-
ment’s Cafaubonus; qua: fignificant aliud quam vulgus ca-
pit. Nam^ra//^ facere reddendi (vt antea legebatur pro
Qq 5 retinen-
310 DE MILITIA EQJESTRI
retinendi) non eft idem quod copiam facere reddendi, fed
contrarium: id quod ilia Gellij locutions eft manifeftum
lib.x. c. x v. Maffurius Sabinas fcripfit & alia qu&dam remifta^
gratiamtyaliquot cmmomarumfafl^m. Tituli fuperfunt, qui
equiti fingulares. Jlluflres id genus equites didos fulpicatur
Lipfius Commentarijs in lib.xi. Taciti,quifyem dignitatis
Senatori&habebant:n2m Tacitus Illufires hofcetw» Senatori-
buspari, inquit, gradu coniungit lib. 11. Anhal. SC x v i. Jnfi-
gnes quoque Tacitus appellat iemel Sc iterum lib.x i. Annal.
Splendidos verb Plinius lib. v i. epift. xxv. Sc lib. v. epift. i.
Jlluftres &fylendidos fimul Hirtius nominat alibi de Bello ci-
uili: Cecidere co pr&lio ftlendidi ac illuftres nonnuHi equites Roma*
ni Lib.x ii. Cod. L.vnica, De equeftri dignitate,ifthax prx-
' fcribuntur: Equites Romanos fecundumgradum poft clarifitma*
tus dignitatem obtinere iubemus. Famulitium,ad commo di ta-
tem equiti datum, vt Tituli aliaque ad honorem. Equidem
fcio militari lege lancitum, vt lixce permixti equitibus non
vagarentur,Epitome Liuiana l v 11. ne fcilicet equitum difci-
plinam corrumperent,vt fcribit Feftus. Decretumque ea-
dem Epitome, vt gregarius in acie Si caftris degeret fine iu-
mento Sc ftruo. Equiti tamen calonis vnius habendi fada
copia eft, tefteFrontino lib.i. cap.i. Thilippus cum
primum exercitum conftitueret, 'vehicularurn ^fum omnibus in*
ter dixit. Equitibus non amplius quam Jingulos calones habere per-
miftt rpeditibus autem denisfingulos. Stipendio denique lau*
tioreequitem donatum pros pedite,oftendi Libro 11. tantum
hie denub repeto teftimonium Liuij lib. v. Triplex quoque
equiti ftipendium a Cn. QornelioTribuno militum fuiffe decre*
turn. Imb quintuplex apud Macedones, audore Curtio, qui
iupralaudatus.
Haec ergo communia equitum ornamenta. lamfingulo-
rum benefada praemijs fingularibus fuere cumulata,crimina
poenispunita. Interequeftriaprxmia reperio cornicula,ar-
millas, torques, pecunias, catellas, fibulas, phaleras, haftas,
coronas, equos,promotiones, ftatuas denique equeftres.
De
LIBER QVINTVS.	311
De corniculis Sc armillis, Liuius lib. x. Papyrius Conful
Equites omnes ob infignem multi* locis operamcorniculisarmil-
lifcp argenteis donat. Corniculum quid fit, nemo,qubd teiam,
explicat. Armillas Feftus exiftimatdi&as efie, quod Antiqui
humeroscumbrachijsarmos^ocareutj.
" Detorquibus Sc pecunia,Hirtius Bello Hilp.Cy^r ob vir-'
tutem turma Caftian л donauit millia xni.^r Prafefio torques au-
reosduos, De torquibus Suet.in Aug. C. Aftrenatemlapfu equi
debilitatum aureotorquedonauit. Obteruoautem,duplum aiic
triplum aerisex pr$da temper equiti datum ргзе pedite^vtple'
rifque locis narrat Liuius,nominatim libro x x x ш. in trium-
phis C.Cornelij ScQuintij Minutij;iterum^uein trium pho
MarcellijSclib.xxxi v.in triumpho Porcij Catonis. Pretium
quoque equorum bello amiflbrum ex aerario publico reftitu-
tum,teribit Plutarchus in Catone Maiore. Cui equi militates
quinque inter pradiandum interempti^pretiofuere repraden-
tati.CatellaSjfibulaSiphderasjLiuiuslib.xxxiX.intetequeftria
dona numerat,ait^ue,C^ CalpUrniu donafte equitesfuosphd*
leris. Quinetiaalterum Pratore fuoscatellis acftbulis. De phale-
ris hue fpedat,quae Lib.n.a nobis funtallata.Dehafta Polyb.
1. vi.Dabantur pbalerPEquiti qui hoftem deiecerat^ fyoliauerat)
cuiolim bafta tantwn. Hine nomen bafta donatica^ apud Vete-
res.De coronis,Zonaras Tom. i i.Si equo vicijfet >согопх eque-
ftrealiquid infculpebatur. HalicarnalT. lib. v 1» Equites Romani,
qui equumpublicum habent^percenturiasgp turmas diuifi^ or dine
equis inftdentes vebuntur, omnes qua ft e pugna ^ententes, ramis
olea coronati, purpureas palmatas togas induti^ quas trabeat
locant, &gerentespr&mia dona militaria^quincumque a Du-
•cibus in bello acceperint. Plinius morem confirmat lib. xv.
cap.i v. Olea bonorem magnum Romana maieftas tribuit^ Equi-
tum turmas I dibus lulijs ex edcoronando.	-
Equos donari folitos,indicat Maro v. ^Eneidos: vbi etiam
pedeftriscurfus premium (hauddubie ad equeftremrelpe-
dans)equum proponit:
Primus equum pbalerisinftgnem'vittor babe to,
Rur*
312 DE MILITIA EQVESTRI
Rurfum lib. i x. JEneidos, vbi Nifo, fi vicerit, Afcaniuspro-
mittitequumTeucri:
Vtdifii quo Turnus equo, quibus lb at in armis
Aureus^ ilium ip[um\clypeum3criftafq^rubentes	' >
Excipiamforth iam nunc tuapromia^ Nife.
Brifeis qhoque Achilli fcribens, apud Nafonem equos duode-
dm ei datos ab Agamemnone numerat:
Bifeniajfuetivincerefemperequi,
Fabiits denique Maximus apud Plutarchum Marfo cutdam
inter prxmia equumpollicetur, Promotio pneterea equiti fada
ad akiorem Magiftritum obfortiter fa&a. Hine Equitespro*
motifopraexImperij Notitialaudati. De Alseautem Prxfe-
<5tura in tribunatum militarem auda,dicetur Libri huius ca-
pite extreme*. Pancirollus Commentar.in Notitiam vtr.Im-
perij cap. v. Olim ex equeftri tantum Or dine eligebantur Prafe-
di prat or io. Senatores enlm ejfe nonpoterant forte ne nlmia eos ex-
toller et potentia.QjsarePaternum prafetfurdmotumdCommodo,
Capitolinus fcribit. Condoluit & M. Antoninus, quod Pertina-
cem prafeftum facere non pofiehquia Senator erat, Sedhocvfque
ad Alexandrum permanfitficc. Tdantnm verb Pr&fetfi prat or io
auddritatem obtinuerut} vt non modb ires belli adminiftrarent^fed
cunttd Imperij negotia. Summus fupereft equitum honor ac
prope immortalis, ftatua equeftres. Harum originem adferc
Plinius lib. xxxi v.. cap. v. Equeftres^ inquir, ftatuaPoma-
nam celebrationem habenh ortoftnedubio a (fracis exemplo.C&pi-
tefequenti: Pedeftresfine dubio Roma fuere in auBaritate longo
tempore., Equeftrium autem origoperquam vetuseftycumfeminis
etiam honore communicato, Clodia enimfiatua eft equeftris, ^Lc, •
Hanc primam & Horatq Coclit iscredo efle dedicatamfiCc,E di-
uerfoAnniusFcecialis^queftremValeriafuifie,Publicola Confulis'
filishedmquefolam refugifiefPiberimq^tranfiuifie, ceteris obfidibus*
‘Tarquiriij infidijs interemptis. Quod de Graxorum Latino-
rumquemote hie Plinius narrat, idem Macedonibus tribtrir
Velleius lib. i. Hie efi^ inquir, Metellus Macedonlcus, qui hanc
turmamftatuarum equeftriumiquafrontem odium fiedant, &c.
ex
LIBER QVtNTVS.
ex Macedonia detulit, cuiusturm&hanccaifam teferunt: Ma-
gnum Alexandrum impetrafieaLyfppo^fingulari talium орете
auHore^t eorum equitum^ qui ex ip fins turma apud Cjranicum
jlumenceciderant) exprefid fimilitudinefigurarum facertt ftatuas,
Hiftoriam fic luftinus exprefiit lib. xi. Prima congrefiio in
campis Adraftijsfuit, Sec, De exercitu Alexandra nongentipedi-
tes } centum ‘uiginti equites cecidere; quos Rex impense 3 ad cetero-
rumfolatia humatos 3ftatuis equeftribw donauit, cognat ifque eo-
rum immunitates dedit,
Atque hie honor tantus tarn eximius fempet iudicatus
fait, vt nihil amplius magnificentiufcpie ad seternitatemfa*
mse humana ambitio fit commenta. Hunc Confides atqu£
Imperatores ipfi maximum inter mortalia decora reputaue-
re. Documento fiint tot Equeftres Confulum Imperatorum-
queftatuae, quarum vnam Domitiani Cadaris quifpe&are
volet,ad primam Statij Siluam ambulet,vbi nobiles illos ver*
£us leget:
Quafuperimpofito molesgeminata Colojjb
Stat Latium complexa forum^ c&lone perattum
Fluxit opus? Siculis an conformata caminis
Effgies laflum Steropem Brontemq^ reliquit ?
An te Padadia talem (jermanice nobis
Effinxere тапи$ч qualem modofiena tenentem
Rhenus	attoniti <vidit domus ardua Daci ?
dslunc agefama prior notum perfecula nomen
Dardanij miretur equi.
Hunc neque difcijjis cepiffent moenia murisj
2Slecgregepermixto pueri innuptaq^puelUi
Ipfe nec Adneasjteque magnus duceret Heitor,
Adde quod iUe nocensfauofque amplexus Achiuos*y
Hunc mitis commendat Eques,
Spirant etiamnum viuo prope sere equeftres duasfiatuae
duorum maximorum Hiipaniae Galliasque Regum, Phi-
lippi 111. Sc Henrici Magni,quarum alteram Statiano pror-
fus verfii celebrauit Galpar Geuartius,Senatui Antuerpienfi
Rr	ab
3i4 DE MILITIA EQVESTRI
ab A6Hs, cum adplefcens Parifijs Stadum Nods accuratilfi-
nris illuftraret. Operas pretium erit,addidiffie, quo modo
premia erogarentur. Polybius fpe&aculo huic quad /се-
нат Ihuxit lib. vi. Conuocans Jmperator in conclonem om-
nes copias, & circumponensfibi eos qui auffores egregij facinoris,
primum quidemlaudeseorumedijferit, fuper hoc faff о, & fi
quid aliud in omni 'oitdgejferint laude & memoria dignum. Pofi
haceiquidem^qui hofiem percujferit ^haftam donat'Sc. Verba
verb quibus premia diftribuebantur, velut formulas cuidam
alligata, aBriffipnio adferuntur lib. iv« In quibus,exempli
caufsa, furir illaCiceronis Aftipnev.in Verrem: Qua pprro
prafatiotua donationsfuit? Jllafcilicet vetusatque Imperatoria.
Quandotu quidem in pralio^ in bello,inre militarise. Imperator
teargenteis armillis dona# ,&c. Equitum glorian) hucu/que
predicaui. Sed equi mihi iure iniuriarum dicam /cribant, fi
honoris expertes preteriero,qubd laboris participes,certami-
naomniahabuere. Soluscerteequus,aitPlutarchus 11. Sym-
pofiacorum, antmalium omniumin partem certaminum & co-
ronarum ^venit^quia folus naturd & exercitatione faff us e/ly чя
hominiinbelloadfit. Equis igitur vi&oribus, premiorum quo-
quehonos commiinicatus. Floras in primislib.i.cap.x. nar-
rat, in triumphi pompa equis precedendi gloriam fiiifie da-
tam. ЪеИил [ Elephanti ] non fine captiuitatis fenfu }fubmifis
ceruicibus^viffores equos fequebantur. Coronatos inceffifie pofl:
vi&oriam, indicant HomerusSi Theocritus, quia^-Aocpop^
vocac. Amplius edam Nero, Circenfiuin asfii-
mator maximus, ftolas & ftipendia vi&oribus iam emeritis
decreuit, audore Dione lib. l x i. ficut debilibus annona de-
creta ex horreis publici$,L.i.Cod. Quorumfprteasmula-
tione,Carolus Calabrias Du^equitem (qui praeftaritem olim
equum,iam astatis vitio fra&um per agros vagum dimi/erat)
iuflit equum fuum ftabulo pabulpque laudore habere.Siipe-
rauichoshpnoresequi Auguftasi decus,cuius effigies Ipeatia
ante Veneris asdem, au&ore Plinip lib. v ш, cap, x l i, Veras
Imperator quoque Volucrifuofimulacrum aur.eumfeeerattquod
fecum
LIBER V J N T V S. 31 5
'fecumpartahaflftn cuius equigratiam c&perunt equis aurei
hrauiapoftulari, ait Capitolinus* Denique bellatoribus equis
fuis Auguftus & Adrianus epitaphia fepulchra^ue pofuere^
Alexander Вucephalovrbeftruda parentauit. flgrigenii ve-
rb,fcribic Plinius lib. viu, сгр.xthcomplurium equorum tu*
mullpyramideshabent.
Poft prxmia defoltorio prope ialtu ad poenas eques mihi
iam vocanduseft, non vt luat, fedaudiat. Inftnunamqueac
tuteldmilittirisdifciplina3ferenustranquilluf^ beat л pack ft at us
acquiefcit, ait Valer. lib. 11. cap. v 11. Ergo poen& eques addb
fciplinam, vtcalcari ad curfum equus, incitaturj fed afpera
hxc citb & curfim tranfiliam. Poenam Suetonius ignqmi-
nix oppoluit Augufti cap,xxxix. Vnumquemque equitum^
Auguftus rationemvita reddere caegit, atque ex improbat is alios
poena, aliosignominianotauit. Egopoenam diuidere malim in
Ignominiam &: Supplicium: nam ignominia quoque poena
eft. Igiturignominix {\mt^traditiopugillarium3notatio3erafto
ex albo3 haft a confrafiio, mutatio militia, relegari, are dirui, equo
publico ftoliari3arariumfieri,difcin£ium nudiftq^ pedibus ad ca*
ftrorum principid ft are, nonpofte intra caftra tendere, aut e pellibus
tentoriumhabere. Supplicia,virgis&fecuripercuti. Hxc repe-
rio inter equeftres poenas,iftaverbde fingulis.
De traditionepugillarium,Suetonius Augufti cap.xxxix.
in recognitione equ itum: Lenifimum genus admonitionisfuit,
traditio car ampugillarium: quibus nempe le&is, eques fecum
tacitus erubeiceretjvitij errorif^ue compertus.
De notatibne,ibidem: Notauit aliquot (ecpaites'jquodpecu*
nias leuioribus vfturis mutuati3grauiari foenore collocaftent. Pie*
rumque enim publicani & trapezitx olim equites fuere.
, De erafione, Suetonius Domitian.cap. v 111. Equitem Ro*
manumobredulkiminmatrimonium^xorem (cui demifta adul*
terij crimen intender at) eraftt iudicum albo, Nam & iudicia
Equitum ordini concelfa, inter prxrogatiuas dictum eft*
De haftx fradtione, M arcellinus lib. x x v. Cum ^Tertiacos
equites,quod legiones deferuiftent in pralio aduerfus P erf as, lulia-
Rr z nus
316 DE MILITIA EQVESTRI
nus accufatospunire~ftatuijf&t\ Sec; ademptis fignis3 haftifq? con-
frafii^omnes eos qui fugijfe arguebanturfinter impediments
farcinas captiuositeragereimpofuit.
. De militix mutatione, Valer.Max.lib.i r.c.v 1i. Decreueruiit^
n)t ex ijs qui equo mevuerant3 peditum numero militarentAbidem
deCalpiirnio PifoneiT’ urmas equitum^ademptis equis jnfundi-
torum alas tranfcripfit.& Ammianus lib.x x i x. Equites quarta
fagittariorum cohort is omnes contrufit ad infimu militiagradum.
De relegatione, idem A mmianus lib. x x v. lulianus ^Ter-
tiacorum equeftrem numerum3ademptis fignis3haft ifque diffra-
cts ftnt er impedimenta farcinas & captiuos agere iter impo-
fuit.. &C Liuius lib. x x v. vbi equites fcribit in Siciliam relega-
tes, ad reliquias Cannenfis exercitus.
De sere dirutis,equo fpoliatis,8e aerarijs,Liuius lib.xx vi r.
Illis omnibus adempti equi3qui Cannenfium Legionum equites in
Sicilia erant.Addideruutacerbitati etiam tempUs3ne praterita fti-
pendia procederent ijs qui equo publico meruerantfed dena ftipen-
dia 3 equis priudtis^facerent. Magnum etiam numerum eorum
conquifierant^qui equo merere deberent3tf omnes arariosfecerunt.
Hie tres fimulignominiae, equus, ftipendia, Sc tribus adem-
pta. Quibus ftipendia auertebantur,dicebantur are diruti,
ftipendia namque sera*, quae diruebantur, cum in filcum, non
in equitum crumenas, inijeiebantur. VarroinFragmentis:
Stipendium appellatur^ quod as militi femeftre aut annuum daba-
turyui datum non fit ,&re dirut us eft. Sidoniiis Paneg. ad Soccr.
Ibant pellita per clafiica Romula turma
jdd nomen currents (jetd^timet are uocari
Dirutus. ------------
Idem vocabatur/w refignatum^udme. Fefto,cuius verba: Ue-
fignatum as diciturmiltti’) cum ob delitfum aliquod iujfu ^Tribuni
militum^neftipendium ei deturjn tabulasrefertur.Refignare enim
<Antiquipro refcribere interdum dieebant. jErarij fieri,{eu in ora*
rios referri dicebantur, tefte Afconio, qui ex albo ciuium erafij
aera pro capite fuo pendebanc, tamquam capitecenfi, refere-
banturque in cabulam CaericunL Sic alibi Liuius lib. xx v.
LIBER QVIN TVS.	3*7
J Bis equi adempti,qui publicum equum habebant, tribuquemotk
ararijomnesfaBi* Loquitur de Cannen fi equicati>> qui Rem-
publicam deferiierat. Sic Valerius lib. 11. cap. ix. de ijfdem:
M- Attil* Regulus & P- Furius Philus, Equites Romanos», qui
pofi infeliciter commifidm pugnam Cannenfem, abiturosfe ft alia
iurauerant, direptis equis publicis, inter arariosreferendos curaue-
twtf.Iterum ibidem de c d. Equitibus,^w M.anfk)alerius &
P.Sempronius (quia in Sicilia ad munitionum opus explicandum
ire iufii, facere id neglexerant) equis publicisfpoliatos, in numerum
ar ariorum retulerunt.
Dedilcin&u alijfque ludibrijs,Fr6ntinus lib.i.cap.x. Do-
mitius Corbulo in Armenia, AEmilio Rufo Pr&feBo equitum^
(quia hoftibus Ceferat, parton infiruBam armts alam habebat)
vefiimenta per HBorem fcidit^eidemq^fceda/o habitu (vt era/)
perfiare inprincipijs,donee mitterentur,imperauit.N2\enus lib.n.
cap. vii. Calpurnius Pifo fonful C.Pitum, Equitum Pr&fe-
Bum (quod ar ma cumfuis tradidifiefhis ignominia generibus af
fecit: jufit eum toga lacinijs abfeifis amiBum, difcinBaq^ tunica
indutum, nudis pedibus a mane in noBem vfque, ad principia in
omne tempos militia adefle. fnterdixit ei etiam conuiBu homi-
num^fuqfalnearum. Ibidem: Senatorescum magnum captiuo-
rumciuiumfuorumnumerum a PyrrhoRege vitromifium rece-
pifient, decreuerunt, vt ex if qui equo meruerant, &c. nemo intra
cajlra tendered, nemo locum extra afignatum,vallo aut fofid cin*
geret,nemo tentorium ex pellibus habere/. Obferuo ignominiam
redimi potuifie;& vitium virtute deleri.Frontinuslib.i.cap.i*
Domitius f orbulo duos ala$ extra vallum iufit. tendere, donee
afiidub labore &profieris excurfipnibus redimerent ignominiam*
Ibidem: Appius Claudius,donee bina fioliareferrent. Supplicio
maiore coniultum in facindra grauiora, virgis nempe, §tfe-
curi, Quid?an virgis Equites & ifigendi c^fi?Etiam Ivfagiftri
equitum, &C Imperatorurn'filij ;fi meretehtur. Eri equeftris
militias (eueriftimaduo exempla, db imperia vidlata. Papi-
rius DiBatorfoliari 'J^agifttritfn equitUih(Cli Fab.Max. Ruti-
lianum) ac virgas fecurii expediteiiifiil,’inqUitlLiuius li-
Rr 5	bro
3l8 DE MILITIA EQVESTRI
bro v hi. luifietque, nifi populi precibus eum Papirius do
nafiet. Eodem libro: МапИш^Соп/иШр1М,ош[оМ.еПорго^
uocatore,nefiiusfuturifatiqueffi omnes,inquit pater, me fanguig
netuovereofttumferrent,prouocatui equeftria hoc ffiolia captaex
hofle c&fo porto. At pater Manlium palo alligatum fecurifubijti
Met. Quid hie exclamem in tanta militix afperitate ? nifi
illud Valerij lib. n. cap. vn. О ffieftaculum admirabile'. Et
Rullianut & Magifter equitum & ^iEdor, feifia vefte^oliatoq?
corpore-, liftorum 'verberibws lacerandus-firittoriarum (quosmodb
adeptuser of)jfieciofifiimostitulos3cru(sre renouato reffierget?Sed 4
afpero 6c abcifocaftigationis genere militaris dilciplina indi-
get,quia vires armis conftant. Alia prxterea poenarum gene-
ra credo equiti irrogata,eademqueforte omnia qux pediti
peccanti:at quia hxc,qux attuli, equitum exprefiam faciuric
mentionem, ea fola malui recenfae 5 reliqua, fi qux fuerinr,
additurus, quando dodorum amicorumquc fuggeftione
adferentur.
C.A P V T I I.
Summiequeftrie militia Magijfratus qui& quam multi.
tdipparchi zdthenienputn qui, Apud Romanos quanta dignitas ^lagiEerij
equitum. Quiim diuturnum id Magiflerium.ZJari# tins appellationes apud
diuerfos. Tribuni Gelerum ijdem, qui deinde Magiflri equitum. Quale id
muntu.Non par, fed minus Di&aturd. ^Di^iator ynus creates fine Magi-
firo equitum*. at nullta MagiSier equitum fine DiElat ore. Qufi primus Ro-
wee equitum Magifier. Quam noxia eiw cumfummo belli Duce dijfenfio.
Izxempla. Amare debef equitem	iuuare. Summi Magiflratiis equeftres
Jmperio diuifi. An Seuir equitum idem qui Magifier. Rrarogatiua tMagi^
fierij auo nofiro. Opt io Magiflri equitum^iufque munus.
AG r ae c 1 s, qui Romanorum xtatem antecedunt > or-
diendumduxi. Apud hos,ficut prxfimtpeditatui Prx-
cores Taxiarchi, ita inter equites excellunt audoritate
Hipparchi & Phylarchi* Infinuat Hipparchi Magiftratum
diftindc Demofthenes pro Ctefiphonte. ^lacuit populo, in-
quit,
LIBER QV.INT.VS» 3^9
quit, vt Pr&tor 0 Hipparchus tpedefires	equefires cppias edu-
cerent. Hipparchos duos fuifle, Sigonius notauit lib. i v. Rei-
publ. Athenienfis cap. v. & quidem Hipparchi, inquit, equir
ratui vniuerfb ita prrfucre, vt quemadmodqm Taxiarchi
praetoribus, fic Phylarchi Hipp.archis dido audientes efient.
Quantus verb,quam illuftris fit Hipparchi Magiftratus, non
aliunde cognolcas certius, quam xftimatione earum cpndi-
tionum,quas Scriptores proeiusdignitate defiderarunt. Xe-
nophon in priniis Hipparchi virtutes delcripturus, Omnem
quidem Principem, inquit, maxime dec&t prudentia, .Athenien-
fis autem Magi fl er equitum ceteris debet antecellere, turn cultu
Deorum, turnfcientia rei militaris^c. ^Atque vtfummatim di-
cam,minime contemnetur Pr&feltus,fi qua aliosfacerevelilflpfe
eadem melius, quam iUifacere videatur&Cc, Gjufidfi etiam intel-
lexerint ,eum &fcire 0 pojfe hpftem vincere-, ad hacfi animo con-
ceperint, eum neque. terrierp neque contra Deum voluntatem, ne*
que repugnantibus aufiicijs, inhoftemproficifci, 0 helium mouere\
h&c omnia milites Duci obfequentiores reddunt. Quibus verbis
commendantur prascipue pietas in Deum, 8c peritia milita-
ris. Xenophontilubenterfubijciamexemplum DucisChri-
ftiani, Leonis nimirum Imperatoris, ТабНс. cap. x i v.	i.
Hoc, inquit, ante omnia pracipiendum efl, vt purus ac fanctus
exercitus tuus fit-, 0 pridie (pugnd) vefieri preces efficaces acdiu-
turnn adhibeantur, omnefq^ Deo confecrentur. Herbisfall ifq^ per*
fuadeantur,fe Deum adiutorem habere, atque hoc modo puros,
finceros,alacrefq^adbellum procedere. Atque iftudplus longe ha-
bere momenti ad vi&oriam credendum eft, quod Catalaco,
Michaelis Imperatoris Prasfe(fto,attulitfelicitatem>narrantp
Joanne Curopalate. Isnamque Meflan2eobfefius(cum exer-
citus vniuerfiis, exemplo iufiuque Ducis, facram fiimpfifiec
Euchariftiam) equoerumpens, SaracenorumPrincipem in
ipfo fuo tabernaculo interfecit,hoftemque deleuit. Curni
Magifter equitum Chriftianorumidfaciat ipfe, iubeatque
facere fuos,quo die confligeredecreuit? Addoaureum moni-
tum Leonis Imper.Tadic.conftitut.il. xxxix.be xl date
omnia,
320 DE MILITIA E Q^V E S TRI
omnia, о Imperator, tibi hanccohortationem & praceptum trade,
'utpietiatem & iuEitiam colas, & afidue ante oculos Tteum ha-
beas,ilium reuerearis,omriiqscorde	mente tua ilium diligas,&
fecundum ilium rtoflra & illius mandata facias, & illius beneuo-
lentiamindeacquiras.'^t (audafter fane videbor loqui} ingraue-
fcentibus temporibus quafi amico,Deo omnium Dominatore foe-
tus,cumfiducid Шит depreceris, &c. Fidelifiimus eft enim qui di-
xit ; Voluntatemtimentium eum faci&t,preces eorum audiet,ff
feruabiteos. Certoenimfcias,abfquediuinabeneuolentid {quam-
quam magnaprudentid efie euidearis)te,quod cupis,minime prafti-
Surum-, neque hoftes,quamuis imbellesfuperaturum-, quia omnia
diuind prouidentid continentur, &fluaminutifiimafunt, illius ta-
men prouidentiaadminiftranturX^va de fortitudine pcritiaque,
Bernard. Efcalante Dialog© i v. Rerum militarium. Xbipfo,
inquit, Rege creator Magifter equitum, foletq^is Magiftratus,
•vtpote auttoritatis atque excellentia tanta,non def erri nififumma
Nobilitatis viris, iffy bello admodum exercitatis, ob crebros cafus
periculdque, quibusobycienduse ft equitatus. Plane, <vt virtutibus
fere pares efiedebeant equitum Magifter,^ fummus belli fmpe-
ra/or.Ludouicus Melzus lib.i.cap. i x. Magifter equitumvnus
defummis militia Prfetfis,neceJJe eft fit magno vfu animocfa mi-
les, quippe cui pracipuum exercitus robur traditumfit, cuiufy infi-
de ac fcientia ftesomnis fere pofitafit profteritatis. Expeditions
narnque pracipua,qua ab equitatuadminiftrarifolent, ei commit-
tuntur, Sic. Ergo Magiftrum equitum, Graeci Hipparchum,
Protarcham Thebani, Xenagum Mercenary, ait Pollux lib.i.
cap. x. Romani P^ribunumCelerum, deinde Magiftrum equi-
tum, Galli Marei(callum ab exoleto vocabulo Mark (quod
equum) fcal (quodadminiftrum iignificat;) Bellerbechum-»
Turci vocant. Tribunes Celerum3(po^eo.equitum')primus Ro-
mulus creaffe fertur, ait ex HalicarnaiT. Liuio 6c Plutarcho
Feneftella,^# tres equitum centurias^quarum opera in omni
Reipublica diferimine vteretur, adfcrip fit. Qupsautem tertios his
pr fecit viros, quos ex tribus elegit tribubus, Tribunosnominauit.
Magifter equitum, inquic Varro lib. i v. de Lingua Latina,di-
cebatur,
L ;I В E R Q V I Nt V S.	32i
cebatiir, quod [umma pot eft as huius in Equites & Accenfos^ vt
efl fummapopuli Romani Dictator, a quo is quoque Magifter po-
puli appedatus. Ambigi polfiet, tantane Magiftri equitum au-
doritas fit, vt nec iplefummoexercitus Ducipareat. Vete-
rum,quodfi:iam equidem, nemo dubitauit: Canterus t'amen
contra Veteres definiuit. DeGra:cis,Sigonius lib. iv. Reipi
Athenienf cap.v. Quamquam autem Hipparchi vniuerfum
in equites imperium habuerunt > remque equeftrem tptam
iudiciofiio atque arbitrio gubernaruht; tamen Sc ipfi Prieto-
rum mandatis atque audoritatiparuerunt. Demofthenes fie
teftatur aduerfus Hipparchum Mediam: [um Prator Pho-
cyon equites ad fuccefionemvocaff&ts Medias ad nauim conten-
^7,SCc.Polybius lib.in.loquensdeMinutio Rufo equitum
Romanorum Magiftro,	Magiftratus fnc^itjmperio Di-
lator isfubietfus eft, tenuitqftn exercitu eius locum,ft quando ab-
efteilium neceftitas cogit. De eodem Pompon. L. 11. if. De oti-
gine Juris: DtChitoribus Magiftri equitum iungebantur ftc, quo-
modo Regibus Tribuni Celerum^quod officium fere tale era£3qua-
le hodie Prafefioruti Pratorio. E qiiibus-patet,Magifterium
equitum minorem dignitatem fuifie Didatura j adeoque ei
fubfuifie^quamuis Canterus lib. 11. Nouellatum led.cap. i v.
parem faciat Distort equitum Magtftrum^ex lege quam Tul-
lius adfert: Equitatum qui regat^ habetopari iurecum eo quicum-
que erit luris difeeptator. At meminifie debebat Canterus, fieri-
bi in codicibus omnibus> &quitatembXMXix equitatum» Certc
Didatori perpetubfubiacuifie, vel eo conftare videtur^qubd
Didator ipfe , quamprimum erat didus > Magiftrum fibi,
equitum adlegeret, vt HalicarnalT. fcribitlib.v.T Largius^
moxvt Magiftratum (Didaturam) inift^equitum.Magiftrum
creauit Sp.Cafium. Prceterea,qubd vnus (blummodb M. Mi-
nutins pari fuerit cum Didatore poteftate: quam cum fibi
noxiamexpertusefiet,poenituit fcilicet arrogatx,Scparere
deinceps maluit, quam par efie. Ita Liuius lib.x x n.2l4z««-
tiusconuocatismilitibuSi S^peegodnquit^audiui^ milites, eumpri-
mum ejfe virum9qui ipfe confulat quidin remftt.fecundum eum9
S f qui
322 DE MILITIA EQVESTRI
quibenemonentiobedia/:qui nec ipfe confulere,necalteriparere
fiit, eum extremi ingenij efle. Nobis quoniam prima animiinge-
пуск negata firs efi,fecundam ac medium teneamus^ & dum im-
perare difcimus,parere prudenti,in animum indueamus. Caflra
cum Fabio iungamus. Ad pr&torium eius figna cum tulerimus,
vbiegoeumparentemappellauero (quodbeneficio eius erga nos ac
• maieflate eius dignum efi) vos milites,eos,quorum vos modo arma
dextraty texerunt3patronosfalutabitis-,&3fi nihilaliudjgratorum
certe nobis animorumgfinam dies hoc dederit. Signo dato3 concla-
matur, Sec. ]/t conftitutafunt ante tribunal figna3progreflits ante
alios Magifier equitum, cum patrem Fabium appeUaflet,8£c.
Parentibus meis, inquit, quibus Te modo, Dictator3( quo fando
poflum) uquaui, vitam tantum debeo, Tibi cum meam falutem_>,
turn omnium horum. Itaque Flebifiitum, quo oneratus magis
quam honoratus fium,primus antiquo abrogoque. &,quod Tibi
mihlque, quod meo exercitui, tuoque conferuato ac conferuatori fit
felix,fub imperium aufiiciumque- tuum redeo, &fignahaclegio~
nefquerefiituo.
Quid?qubd poehis capitalibus £ubic<5ti fuifle equitum Ma-
giftri legantur, fl contra Di&atoris imperium rem belli ad-
miniflrafl’ent. Valerius(breuius Liuio)lib.n. cap. v n. Papy-
rius Dictator3cum aduerfus imperium eius Gfu. Fabius Kulha-
nus,Magifier equitum 3exercitum in aciem eduxijfit,quamquam,
fufis Samnitibus,in cafira rediera^3 tamen neque 'uirtute eius, ne-
quefuccejfu, neque Nobilitate motus, virgas, expediri3 eumque nu-
dari iuftt. Оfyeflaculum admirabilel Et Rullianus,^ Magifier
equitum,&'uiftorftifid 'vefiefioliatoque corpore,lifiorum verbe-
ribus lacerandus; vt in acie exceptorumvulnerumnodofisi^ibus
cruore renouato, viEloriarum (quos modo era/ adept us ) titulos
refpergereti Precibus deinde fuis exercitus occafionem Fabio con-
fugiendi invrbemdedit, vbifiufira Senatusauxilium implorautt,
NihilomirdssenimPapyriusinexigendd poena pfrfeuerauit. Ita-
que coattus efi pater eius^pofi DiHaturam, tertiumqueConfula-
tum3remadpopulum deuocare,auxiliumque Tribunorum plebis
fupplex pro filio petere. Neque hac re feueriias Papyrijrefrenari
potuit.
LIBER QVINTVS.	323
potuit. Ceterum, cum ab vniuerfis ciuibus & ipfls Pribunis plebis
rogatetur, teflatus efl nonp'oenam illamfe Fabio, fed Pop. Roma-
no}&Pribuniti&concedere poteflati. An latis memorvidetur
fuifle Dictator Papyrius;maiorem le efle Fabio equitum Ma*
giftro ? Expoftularet ergo curil Cantero Papyrius, ijfdenl
quibus cum Fabio verbis difteptauerat, pro maieftate DiCta-
turas: Qgg&ro ex teiCumfummumimperiumDittatoris fit,par
redntqueei Confutes }Regiapoteflas, Pr Mores ijfdemauflicijs qui-
bus Confutes creati3M[uum cenfeas necne,7Vlagiflrum equitum^
ditto audientem efle? At quis praserat equiti,inquies,in exercitu
Conlulariaut Procohfulari; quando nullus diCtus erat Di-
ctator? An Confulivel Proconful? an Magifter equitum?
Cata profeCtb interrogatio: quad creatus aliquando fueric
Magifterequitum; quando nullus diCluserat Dictator. Non
erat, vtinunCj neceftarium olim регресиитфк belli munus;
Magifteriuni equeftre: dabaturrarb,quoties nempe Di&atu-
ra,hoc eftjvltimis in calibus5fummaque Reipublicasnecefll-
tate. Deponebatur item, quando expirabat Di&atura: nam
eiusadiuuandaecaufsa Magifterium fuit inftitutum. Semel
quidem,tefteLiuio lib.i n.Decad. 111. DiCtatorfadusM.Fa-
bius Bupeo, nullo creato equitum Magiftro; fed nullus vm-
quam equitum Magifter line DiCtatore. I mb diurnum fuifle
fubinde imperium Magiftri equitum jinlinuare videtur Ar-
rianus • aut forte alternis diebus apud Macedonas imperafle
Magiftros plures equitum, vt Confules folebant in bello
apud Romanos. Verba Arriani lunt lib.i. de Rebus Alexan-
dn*..Atexander ^t inequum inplijt3iuflit eos3qui ъпа fecum erant,
fequi, &c. atque antepeditesinflumen defendere turmam Socra-
tis, quam Ptolom&us Philippi due eb art, cuieodie totius equitatus
pr^^raftW/^r^*Quisigiturequitatumregebat in exer-
citu Confulari ? Iple inprimis Conful tamquam fummus
Imperator: deinde alae PnefeCtus, Scfub iplb ceteri equitum
PrxfeCti. Vt in viam redeam, primus apud Romanos Magi-
fter equitum faCtus Sp. Cafllus, DiCtatore primo T. Largio;
Eiusmunus(quodoftenfum) Didatura minus. Minus iam
Sf x	eft
324 DE MILITIA EQVESTRI
eft Prastpre, feu Legato, quern pro fefummus belli Impera-
tor mittit. Adeoq[ue par laus Magiftro equitum,ft rite pareat,
quam ft equitem fapienter regat. Vna maximaque exercitus
peftis, ft fecum diftentiant Dux fummus 8c Magifter equi-
tum.Ea re inquit lib. xxii.Liuius:3iww^«^(quam Dicta-
tor cum Magiftro equitum confentiret) Pceni adeo Romanos
Duces & militesfereuerunt^ vt vix cum eadem gente helium ejfe
crederent. (tantonempe Concordia eos reddiderat fortiores.)
Hannibalem quoque ex acie redeuntem dixijfe ferunt , tandems
earn nubem> qua federal in iugismontiumffollicitatam proceUd*
imbremdedife.ScnCersLt nimirum,quid Fabij CunCtatoris irri-
tata virtus poftet,cum Fabius ^audito primo clamor e pauentium^
dein confreftaprocul acie (Minutij equitum Magiftri) exclama-
uit:Ita efi\ non celer ius, quamtimui, deprehendit for tuna temeri-
tatem. Fabio aquatus imperio^ Hannibalem & virtute &for tuna
fuperiorem videl. fed aliud iurgandi fuccenfendity tempus eft.
Nuncfigna extra vallumproferte/uittoriam hofti extorqueamus,
confefionemerroris ciuibus. Vtinam alte infixa animis teneant
Fabiana h^c verba PraefeCti omnes,.Aliud iurgandi[uccenfen-
dinette tempus, aliudpugnandi! Sed fere hac pefte laborauit
fortuna Romanorum , vt maxima inde acceperit damna,
vnde prascipuas iperabat vtilitates. Reges habuit 5 tyrannide
occupata pulft font: Confutes in bello akernis imperare die-
bus iuflitjdeftruxit alter, qusecumque erexerat prior Collega:
femeftres Di&atores dixit} Regnum perpetuum reduxcrunt:
denique Magiftros equitum fecit 5 ij fcliciftimis bellorum
fiicceflibus	inflati,ftepiflime obftiterunt. Teftem
Liuium laudare pofltim lib.xxn. Fabius non Hannibalems
magis infeftum tarn fanis confilqs habeba^quam Magiftrums
equitum (M..Minuti\xm)quiferoxrapidufq^ in confilqs^aclin-
gua immodicui) primo interpaucos^ dein propalam in vulgus^pro
tunFiutorefegnem^procauto timidum[affingens vicina virtuttbus
vitiaJcompellabal.Forie^ins.F^bius quoque olim Magifter
equitum,praebueratfetalemDiCtatori fuo Papyrio Curfori,
Vt a Liuio narratur lib. v 111. Par nobile rebus in eo Magiftratu
gefis,
'	L IB ER QVINT VS.	32$
gefiis^difcordidtamen^quaprope ad vltimumdimicationis ven*
turn eftjiobiliuS) Sic. Fabiuspofiprofefiionem Ditfatoris (ex ca-
firis) feuferox adolefcenS) indignitate accenfuS) quad omnia in
Difiatore viderentur repofita efiefeu occafione bene gerenda rei
induHus, exercitu infiruittoparatoty profe&us ad fmbrinium3 acie
cum Samnitibus conflixit. Ita certe Dilator id fafium accept
vt I At is alijs viHoria parta^prлfeferret iram trifiitiamque. Mifio
it aque repent e Senatufe ex curiarepent eproripuit: turn •veto non
Samnitium magis legiones, quam DiHatoriam maiefiatem &
difciplinam mihtarem a Magiftro equitum viftam euerfam
difiitansfiilli impunefiretum imperium fui(fetb Sic. Haud mul~
topbfi Dictator (in caftra) aduenit, clafiicofy extemplo'concionem
aduocauit.TIum filentio faftO'Fr&co Qfabium Magifirunu
equitum citauit3&c. Item lib. ix. Nihil confulto Dittatore-j
Magifier equitum^ Q^/Emilius Caret anus magno tumult и cum
omnibusturmisequitumeuettusfummouithofiem) Sec. Sedmox-
Samnites^ in ^miliumjemerUnuettumper hofiium turmas3 tela
coniecerunt^fiatriquelJ.va^Qr^tQxis ab eo occifi) dederunt. Isvi*
Harem detralbum ex equo Magilbrum equitum^plenusmceroris
atque ir&jrucidauit. Hie fere fruftus difeordiarum eft inter
fummos Duces, fiia fuorum^ue clades atque exitium. О au-
diant Duces fiiluberrimum illud confilium Cottx Sabino*
que diflentientibus datum, lib.v. Bell. Gall. Nefuadiflenfione
pertinacia rem in fummum periculum deducant .facilem ejfcj
rem feu maneant feuproficifcanturfi modo vnum omnes fentiant
ac probent. Modeftia igitur, confenfio,oblequentia^ue prima
virtus eft, quam in equitum Magiftro Maioresdefiderauerej
proxima, Amor in equites fiios j de quo Xenophon ita Hip-
parchum admonet: Hi fee rebus eorum quibus pr^es beneuolen*
tiamconciliabis3fi prolficere & confulere ‘videaris^t frumento
abundent3^.c.fvt pabuli3 <vt tabernaculi, vt aqua curamgerere vi*
dearie Mehns addit laudem Sc mercedem lib. i. cap. i x. Ma*
gnifaciat3 inquit, non folum ^rafeHum ceterofy equefiris rei ad*
minifiros, fedgregarios etiam 3 eofy pracipue3 quorum accurata eff
diligentia^quamfubindepublicislaudibus commendabityvbi pr&-
Sf 3	clara
326 DE MILITIA Ё Q^VES TRI
tiara aliqua eorum extiterintfacinora. (fterabit verojvt pro merit о
ad altiores militia. graduis promoueantur,omni fepofitd affeffius
propenfione. Cetera quas munus hoc tangunt * Varro fere ver-
bis (upra allatis complexus eft. Quas verb hodie (ingularia ei
funt, (ic Melzus exprefliti Magifter equitum (ingulares (lios
habet adniiniftrOs5adeo^ue creatipfemetatorem,Iiidicem
Ilium caftren(em,SC Prasfe&um latrunculatorum. Turmam
habet Lancearidrum, quae fere ei (blet excubare. Claflico ca-
ni, imperarepoteftnonmodb in caftris equitum,fedpedi-
tum quoque, praelente etiam Legato ip(b fummi Imperato-
ris • ipfum tamen Imperatorem tacitus praeteruehi debet. Ita
deniquerem equeftrem adminiftrat* vt eo inconfulto,nec
ip(e belli Imperator (bleat eius partem aliquam delibare.Por-
rb, quod arduum laboriofum^ueid munus (it, cum iudicaret
Athenienfisciuitas^itin Hipparcho Xenophon* *vnum Ma-
giftrum equitum exequi non pofevniuerfa'delettos ei Pribunos
adiutores addendosputauit^ mandauitq^ Senatus, ^tuna cum Ulis
equitatus cur am Jufciperet. Sic tandem St inter Romanos fa-
dum, viribus Imperio^ue creftentibus. Siquidem Notitia
vtriufque Imperij, in Orientali numerat quinque Magiftros
militum, qui promifcue praeerant equiti SC pediti: in Occi-
dental! duos, quorum alter (blum equitatum, alter (blum pe-
ditatum adminiftrabant. Verba Notitiae funt, de duobus
Magiftris praefentalibus Oricnti^ftiQpnrno^SubdiSfofitionca
Viri illuftris Magiftri militum P rajentalis, ‘vexiHationes Palati-
ne v suexillattones Comitatenfes v 11. legiones Palatine x v. auxi-
liaPalatina x vi11. de fecundo: Subdifftofitione Viri illuSlris
Magiftri militum Prefentalis^exillationes Palatine Ni.'vexil-
lationes Comitatenfes vi. legiones Palatine vi. auxilia Palati-
na xvn.de alijs tribus per Orientem (parfis, eodem prope
modo : vt appareat equitem peditemque indi(criminatim
quinque hifce Magiftris fubfuifte. At de duobus Occidenta-
lis imperij Magiftris aliter Notitia,in hunc fenfim:^^ difyo-
fitione Viri iUuftris Magillripeditum Prefentalis, Comites mili-
tum infrafiriptorum 3 Sec. Duces limitum infrafcriptorum de-
cern.
’ Ъ I В Е К Q V I N Т V S. $2'7
cem^^Cc.legiones Palatinawi.auxilia Palatina ttv.legio'ries
ComitMtenfes x x X11. Pfeudo-comitatenfes x 11 x. Sub difofitio-
ne (LiriiHujlris& Magiftri equitum Pr&fenizifa, 'vexil-
lationes Palatina ix. vexillatidnes Cbmit^tenfes Qhi-
biis poftremis verbis, ftcundiis Magifter dilerte vocatur Ma-
gifter equitum: neque alius illi miles additur quam vexilla-
tiones qu& funt folorumequitum, Vegetib tefte. At qu& res
bono publico vtilis videbatur, perdu ndo asrarioihftituta fuiti
nam,vt Zozimus fcribit lib.i v. Pdheodofius Imperatorfecit
quinque Magiftros equitum fnguliftnritaflipendiadedit^quan-
ta vni dari fdlebant.Hinc exhauftumarariumPQUo ft Magiftri
vocanturPrasfcntales(Prasfifcini dixerim,ne Romanarum
aurium iudicia vocis barbariem execrentur) Praelentales5 in -
quam, a: no illo lermonis plumbei, quo vix aureae loquela: ve-
na vila nitebaqquia nempe Imperatoribus pr^fentesaderant,
vt Pancirollus obferuat lib. i. cap. x x x i. liccpie a Leone Au-
gufto vocari Magiftros Si milites in prafenii, L.vlt.C.De di-
uerfoff.lib.xii. 6i Pra[entes3ib ArcadioSc Honorio, L.Ne-
mo.C. De re milit.Sc forte QQ(&cvaPrafentes intelligi illis Ta-
citi verbis lib. i i.Lupercw Legionaries eprafentibus.Vbios efiro~
ximi^ Pdreuirorum equites haudlonge agentes raptim tranfmifit.
Alij enimtres MagiftrimilitumOrientis aberant,vnus pef
Orientem,alter per Thracias,tertius per Illyricum,yteos
Notitia difiungit. Aberant Si alij in Occidente, peditum
nempe Magiftri per Prouincias feptem Iparfijequitum per
has quinque,Italiam,Gallias, AfricaftiiBritanniaSjSi Tingi-
tanam •, qui omnes Praefentalibiis duobus parebant> ab ijfcjue
maximam copiarum fiiarum partem accipiebant. Ah hi Ma-
giftri, ij dem quos Capitolinus in M. Anton. Philofopho Se-
uiros vocat? Рим, inquit}ALarcum Seuirum turmis Ramano-
rum equitum^ iam Confulem defignatumjreauit. Oportet foiftd
lplendidumomninoMagiftratum,qui Conluli daretur, Si
equitatui Romano impetabat. Illiid prxterea ex Notitia ob-
feruOj Magiftro equitiihi perGallias,pedites quoque fubfnift
fe, vocatum tamen equitum M.dgiftrumy forte ab hoc robore
'	mili-
328 DE MILITIA EQVESTRI
militum potiore,vtbene Pancirollus.Hi equeftres Magiftra-
tus,Imperio iam diuilb. Sic potentilfimus Hilpanias Rex
(cuius le latius diffiidit potentk quam yniquam Romans
vires.) propter Regnorum copiam, plures habet Magiftros
equitum,in Hilpania vnum,in Italia alterum,tertium in Bel-
gio. Et his lingulis fans vicarius datur j quemvocantOptio-
nemgeneralem equitatus-, cuius officium Melzus defcribic
lib. i. cap. viii. Primo, Necelfe eft virum elfe longo rerum
vlu,fingulari fortitudine,fummaque lollicitudine ac diligen-
tia, quippe qui.fere equitatumcomitari, cum eoqueijldem
remanere(bleatcaftrissquare locorum itinerumqueperb
turn efle decet. Secundb, Perpetua fere eius cogitatio fit,
vnde,quibus vijs,quanto numero, quanto temporis internals
lo adelfe propinquushoftis poflit: &, ft quidem loco aliquo
idoneo le teneret,qua ratione prouifurus elfet. T ertib,Pari
ftudio circumfpiciendus illi eft idoneus caftrametationi lo-
cus, excubiaslocandas, explorandas vias; obijciendas hofti fta-
tionesjcircummittendi circitores, curandumque quidquid
tuendis caftris facit,tum maxime,cum nullus equiti aderit
prasfidiarius pedes. Quarto, Bonum fa&um , fi copiam
habeatfpeculatorum^qui non hoftium modbcaftra,(ed8c
finitimas eorum vrbes explorent,ne quid eum fugiat confilij
hoftilis. Quinto, Eius peculiaris cautio eft, prouidere, ne
turmarum Prasfe&i equitem quasftui habeant, vt turmx rite
inftru&aslint, vtadminiftriomnes in officio maneant,flo-
reatty militaris rationis diligent obferuatio^ vinculum tenacifii-
mum caftrenfis di/ciflina, vt Valerius appellat. Sexto, Non
leuerior efle debet in caftigandisequitumdelidbis, quam in
audiendisfolandif^ueeorumnecelfitatibus benignior. Pra>
cipue verb exemplo abftinentias fuae,vetanda ei militaris vis,
qu^ perinde exofum militem, atque exhauftamredditpa-.
triam. Septimb, Decet eum pedeftris quoque militias eX-
pertum efte, cumfaspiflime peditum copies equeftribus tur-
mis praslidio adiungantur. Quare b legionum Tribunis
Optionem hunc creari,non inconfultum vifum eft. O&a-
ub,
?29
LIBER QVINTVS.
ub, Turma: Praefe6to5iuftam ob noxam,vfu exercitioque
Prasfe&urx interdicere poteft-,non tamen denub condonare,
nifi permifiu. Magiftri equitum. Nonb, Adminiftranda
datur ei turma Lanceariorum, quacum diuertit, equitumque
caftra (bnantibus tranfuehitur tubis-,filentibus verb, vbi adeft
equitum Magifter. Decimb^ Cum equitum Magifter toti
praxft exercitui,Optio prima incedit equitum acie, qui Ma-
giftri ipfius eft locus jducente alio Imperatore. Sed.de loco
incefiuve Magiftri equitum , acCuratius aliquantb quam
Melzus,(cripfit ifta Polybius libro x. de Scipione: Haudpra-
cedeba# ante omnes (id quod nunc Ducesfaciunt,prtmumlocuntj
Ducis put antes in progrejfud) id enim eft tale quod Duct experien-
tiam &cautionem adimat. ddidetur quidem3 dumprait,ab от-'
nibusfubditis,fed ipfe neminem eorum vide#. Haud enim mili-.
tarispoteftatisjed Imperatoris expedient U pariter & pot ent i& fte-
cimen pr&ferre Magtftrum equitum ftcut inter armatos nunc
cumprimis,nunccum extremis^aliquando cum medijs incedat.
Id quod Scipiofaciebatfiuxta equitans/tun ftofq^confiderans^c.
С A P V T III.
<£Medij equitum Magiftratus*
Qtod munus Commiffarij Generalis, feu furnnri Qurat or is mandatorum.,
eA quo inflitut urn. Quit primiu о bierit. Qui (^rquotPbilarcbi.Qus equi-
tumTribuntu .AUPruefeStus quot fubfe equites 3quomodole Sius. Latidauij
bini alisfingulis ab -tAugusloprtefeSli An aliquis Centuria equeftri Prafe-
ftusprater Magiftrum equitum.Decurio feu Prafeftusturma. Qwmodo
lefti Prafefti turmarum.Boni Prafeftimunus	not a.
Ig n о т v м antique mill rise nomen,(ummus mandatoruni
Curator. Sic voco,quern appellant Commifldrium (fene^
ralem. Nouum munus,nuper excogitatum ab Illmo Ferrante
Gonzaga, cum is Mediolani exercitum fiimmo cum im-
pcrio adminiftraretpro Carfare Carolo V. deinde in Belgas
craduftumab Albano Duce, Regiarum copiarum Praetore*.
Tc	Ter-
330 DE MILITIA EQVESTRI
Tertia poft equitum Magiftrum Pra:fe6tura, vt Alexander
Farnelius Parm^ Dux,Belgicarum copiarum Imperator,de-*
finiuit.Primus eumMagiftratum in Mediolanenlibus copijs
gellitloannesBaptifta Croccianus 5 in Belgicis O&auianus
Croccianus. Ita Georgius Bafta lib. i. Equitatus leuioris
cap. 11. Munus eiuseft,curare vt eftedta dentur omnia maio-
rum Ducum mandata (vnde reor Commilfario generali in-
ditum nomen) vtque aequus fit omnibus excubandi com-
meandicpie labor 5 nolle rerum venalium pretia^ne caftren-
lium'controuerliarum ludex aut fummus Latrunculator
diflimulando peccent. Sub notftem quotidie ab Imperatore
tefleram accipit Sc mandata, qua: perfert deinde Magiftro
equitum eiuf^ue Optioni, Metatori fummo. Solet ei dari
adminiftranda turma Arcabufariorum, non iure aliquo mu-
neris,fed ft mereatur. Athenienlis Relpublica proximo Hip-
parchos, adhibebatPhylarchos decern, qui Hipparchisduo-т
bus parebaht •, iplbrum autem linguli lingulis praerant tribu-
bus, ait Sigonius lib.iv. cap. v. ApudRomanos ala: Prsefe-
(ftus idem eft,qui Praefe&us equitum Sociorum: ala: enim
Sociorum erant-, vnde Socij alarij, contra Legionaries di&i.
Tacitus lib.iv.Hiftori$,Claudium Sagittam vocat Prafettum
aU Petrimt. Suberant ei equites C i>. tot enim fuperfuilTe in
alam,fupra oftenlum,dedu6lis ducentis extraordinarijs,quos
fibi fere cuftodes adhibebat belli Imperator, donee poft mu-
tatum-, absque fada: milliaria:, Hygind confirmante. Augu-
ftus, leu vt lecurior elfet equeftrium auxiliorum, leu vt plura
haberet danda Romanis Optimatibus munera,M/&ww au-
fyicantibu^non Tribunatum modblegionumjed & Prrfetfurat
alarum dedi^a^ne quit expert caflrorum ejfat, binos plerumque
Laticlauios prapofuit fingulit alis^ ait Sueton. cap. xxx vi и.
Cuius teftimonio patet inprimis, non folis Socijs comilfam
auxiliorum equeftrium fidem,led adiun&is Romanis. Dein-
de, dignioremfuilTeala:Pra:fe(fturamTribunatu legionum:
Tribuni enim,tefte Polybio,lex erant in quaque legione, nec
ipfi legioni Pnefe&i, fed Confiil, qui vnam duafve limul le-
giones
L I В Ё R Q V I N T V S. Ш
giones adminiftrabat. Plane vt,fi legio conftaret tribus aut
lex peditum millibus, Tribuni finguli praseflent aut quin-
gentis aut mille militibus. At Pr^fedus cuiufque alas vnicus
crat. Alam tamen Tribunatuipoftponit Suetonius Claudij
cap. xxv. Equeftres militias ita ordinauit s ut poft cohort em.,
alamypoft alamdEribunatum daret. Porrb, an alx Prasfedum
Capitolinus ^Tribunum equituni vocet in Albino, Ledorl ai-
bitrandum relinquo; mihi quidem ita videturhasc verba ex-
pendenti: Clodius Albinus equitum cTribunUs:)equites Dalma-
tas egit. Niii forte vnicam fuifle Dalmatarum turmam creda-
mus, cui Clodius fuerit prasfedus: nam & СГribunum turma
Marcellinus lib. xx i. facit quemdam Nigrinum.Sc lib. xx v^
iterum repetit nomen ^ribuniturma^ plane vt cerci nihil dd
alasTribunattiftatui pofllt. PrasfedosTurmarum aliterlegi
folitos,Polybius fcribit lib. v l Romani^ Rxo^xt^ftmiliterdiuife-
runt equites in decern turmas ъ atque ex ftngulu tres elegerunt Du-
ces. Nitfiirum, quia tres decurias in quaque turma, tres item
ledi Decuriones. Erprimas decurias Praefedus,eratquoque
vniuerfe turmasjadeocpie abfolute didusDecurio turmas. ira
Vegetius lib.ii. cap.xiv. Habet una turma equites xxxn.
Huie quipraeft3 Decurio nominatur.- Vt enim centum pedites ab
uno Centurionegubernantur, ftmiliter xxxn. equites ab uno
Decurionefub uno uexillo r^»/«r.Quis,inquies,praserat Ceil-
turijs equeftribus ? An Centurio aliquis eques, iicut Decurio
praserat decuri^ equeftri ? Non lego vlpiam Centurionem
equeftrem, etfi legam equeftres centurias. Romulus trecent os
equites Legionarios diuipt centurqs tribus. Deinde Seruius\ equi-
tum exprimoribusciuitatisfcripfit centurias x 11. aitLiuius lib.iz
De Centurione equeftri nulla mentio.Qui ergo cecurijs pras-
erant?Tribuni Celerum,quoru loco fucceff£re equitum Ma-
giftri. Sub his proximo Prasfedi turmaru, qui nunc equitum
vocantur Capitanei. Horum munus,vt nunc adminiftratur*
a Melzo delcribitur. i. Effedum dec turmas Praefedus,
quidquid ei ab Imperatore aliifve Prasfidibus mandatum fue-
ntjlocifqueactemporibus^quibus adelfe iulfus eftjadefto^
T t i ii. Quam
332 DE MILITIA E C^VES TRI
11. Quam in partem»quamveinexpeditioaem mittetur,nul-
lum difcrimen reculato. 11i. Cum fententiam rogabitur,
itaexanimifententiacenleto, vt neque caufl&ri quidquam
pre metu aut inobfequentia videatur. i v.. Prim us femper
omnium in equo appareto, neque vt turma frenatis in equis,
cum prior opperiatur, decorum ducito. v. Turmalium
omnium nomina memoria teneto, 6c in ijs nonnulli regio-
num itinerumque peritiJunto. vi. Equitum fuorum vim
iniuriaf^ue exemplo continents ab agreftibus prohi-
beto. v i i. Fortes bonofque ad honorum alciores gradus
promoueto,ex ijfque Optionem Sc Vexilliferum legito. Has
deinde boniPrqfe&i notas adfert: Prudens vti litjvin^mu ne-
rum, voluptatum^ue modicus у veftitu modeftus, equorum
preftantium ftudio(us,armorum nitore cultucjue fpedfcabil is,
ale$ alienique ftipendij abftinens, pecuni^non cupidus. Sed
preftat a Vegetio eas audirelonge explications. is. ita lib. 11,
cap. x i v. Sicut Centurio eligendus eft, qui fit magnis <viribus,
& procerd ftaturd, qui haftas <vel mifiilia periteiaculetur &for-
titer, qui dimicare gladio, fcutum rotare: dottifiime norit, qui
отпет artem didicerit armutur^^igilansyfobriut^agilismagis
adfacienda qua, ei imperantur, quam ad loquendumparatu^ qui
contubernales fuos ad difciplinam retineat\ad armarumexerci*
tiumcoga/tVtbene eveftiti&calceati fin^t arma. omnium de-
fticentur ac/j)lendeant\fimilitereligendus eft Decurio (ita Prasfe-
dum turnip appellat) qui turma equitum praponaturfinprimu.
babilicorpore^t loricate & armie drcumdatus omnibus, сипи
fummd admiratione equumpofiit afcendere, equitare fortifiime,
conto fcienter tvti,fagitias dodiifiimemittere-, turmales fuos, id eft,
fub curd fua equites pofitos3erudiread omnia qua equeftrispugna
depofcit’, eofdem cogere loricas vel cataphradasycontos ^cafides
frequenter tergefe curare,dtaque adDecurionem tftfani-
tatisfg exercitationis tarn hominum quam equorum pertinet си-
га, Quibus verbis damnat in primis loquacitatein^qua multi
{lingua promptiores quam manu) Alexandras debellaturi vi-
denturfuper mensa , Vbi largius circumlatum eft merum-5
qui
L I В E R. :Q.V I N Г V S.	333
qui "wiionwwjs & circuUs\4zdcs^ Liuij. funt) cum dis hoftibus
mentio incidit, *vix manibus temperant\ reuera, cum pugnan-
durneft ,galeatilepares\	(vt cum PfeudOr
Saluftio in Cicerone \QQ^Pjm.anus:rapacfttma,gulaimmen-
fa, pedksfugaces». At plus me hercules audire, quhndoqui, milita-
rem hominem decet,coalitum faffiisgloriofis, aiebat lulianust
Oraculum ^2jffiffi^Ignauifimus. quifqueinpericulo minimum
aufurus,nimij verbis,Imguaferoces. Contra, certiffimum;illud
Liuij, vinos militia natosfaffiis magnos.efe,ad'uerborumlingu&ty
certaminarudes.Dein.deco mmcndat equitum curam ac fani-
tatem (nam de peritiadiligentiaqueabunde diximusLib. in
Sc 111.) quam vt Prxfeftus equitum curet5exemplis pauculis,
led magnorum Herotim, commonebo.Iungam Alexandros
duos,Macedonem alterum, alteram Romanumcognomen-
to Seuerum. I He (Magnus) dum omnes gentes infatigabili curfu
luffira/t,quodamlocitempeffiate niuali opprejfus,fenio iam confe-
ffium militem Macedonem^nimiofigore obftupefa ffium,ipfefubli-
mi tfpropinqua ignifedefedens animaduertit, faffiacp non fortu-
ne fed atatis- vtriufque ajiimatione^defcendity^ illx.mambix^
quibus opes Darij a fixer at, corpus figore comphcatum in fuam'
fedem impofuit'fd eifalutare futurum. dicens^ quodapudPerfas.
capitate extitifle# folium Regium.occupajfe. Hsec Valerius, lib. w
cap. i. Seuerut; verb,audlore Lampridio^i^to,y? militesma-
gis feruare quam fe ipfum-, quodfaluspublica in his ejfet. j^gro^
tantes ipfe rvifttauit per tentoria,etiam vltimos^ carpentis vexity
omnibufynece'farijs adiuuit. lamPompeij in milites charita-
tem prxterire, fit iniuriam facere. Is evrbem Nicopolim in eo-
agro, in quo viffioriampeperit,adificauit (inquit Dion Nicasus}
in edquefaucios militeshahitare iufitScd recentiorumforte of-
ficia, iucundiora erunt prifcis illis obfoletis. Alphonfus Ara7-
gonius Sicilia Rex,cumprope Neapolim militemgrauiter inpralio-
vulneratum 'uidijf&t fudariofuo vulnus ei obligauit}vtP2normi^
tanus fcribit lib. 111. Vitse. Matthias quoque f oruinus Hunga-
rorum.Rex,in caftris militum agrorum contubernialuflrsusit,ci^
bum porrexit, confolatus effi^ ^ulnera obligauit, aicBonfinius
T t $ lib;
334 DE militia eqvestri
lib. vii. Decade i v. Lubet abfo lucre Valeri j, verbis '.G^id er-
go ттгмт eHifi fub his Ducibu* tot annismihtare iucundum du-
vebant) cjuibus gregarij militis incolumitasjwopriofafllgio charior
-erat? Iib2 v. cap. r. Nunc Optionis munus fubiungam ex
prasceptis Melzi: Seuere vti confulat in equites peccantes,
puniat^ue omnem equOrum armorumque incuriam, quam
cenforio verbo Gelliusvocat impolitiam. Turmam fublequi
debet, vt cogat in luga Verfufque compolit£ equitare- etiam
Vtgladioanimaduertatiridelertores,liqui refugerint e pu-
gna. Ablente Prasfe&o,dum pugnandum eft, frontem prasit,
lubftituitcjue qui vices tergi agat. Extra pugnas periculive
metum,Optio quidem Arcabulariorum etiam turmam
prasit, abfente Prasfecfto 5 non item Optio Lanceariorum auc
Quiraftariorum,fed vterque fubit,quia nempe Signiferos
habent eas turmas qui ducunt, Arcabularij non habent. No-
tam ei decet efte equitis cuiulque focordiam atque virtutem,
ne inidpneos forte ad gerendas res mittat. Cumexcubitum
proficifcitur, ab Optione turmas, quas vigilia deducitur 5 fta-
tionis fitum periculaqueintelligat. Ipfe excubitores locet> lo*
catos frequenter explorer. Equitum lingulorum holpitia
fchedis fcriptis defignata e Metatore dilcat,lchedafqueequi-
tibus ante Vexilliferi jtabernaculum diftribuat. Per holpitia
fubinde obeat,quasrat^ue an hofpites itire de iniurijs queran-
tur. Cumftatiuisdeceditur Jgnes vt pertabernaculaextin-
guantur, inuigilet. Sidiutius in prasfidio aut ftatiuis caftris
manendum eft, hofpitia curet pro meritis diftribui, meliora
nimirum dignioribus: turn etiam catalogum habeat ho/pi-
tiorum, quo quifque locatus lit, vt caftiget qui hofpitibus in-
tuleredamna. Quotieslignum canetconlcendendi, primus
iple equum conlcendet, paremque a reliquis diligentiam
deliderabit, atque in eos leuerius animaduertet, quos furti
rapin^ve ftudio deprehenderit infrequentes. Conuenit no-
tas ei elle regionum vias, vt vbi forte duces defunt ь ipfe norit
explorare. Cum hoftis in turmam dat impreflionem , iple
cum turmula bene armatorum a tergo maneat: etiamli per-
petuum
LIBER Q V IN T V S,	33$
petuum fibi munus cite fciac (non annuum, vti Optionibus
Centurionum)perpetuam tamen mqdeftiam venerationem-
que prseftet aduerfus turma: fiia: PrsefeftunL
С A P V T IV.
Equeftres Magiftratus infirm,
Vexillarq & *Draconarij equitum proprij. Qontentio JMelzi Flaminij)
ft'tnefrangendum 'vexillum Lanceariorum, necne. An, mdre Romanorum,
vexillumaliquandoinboflemiaciendum. Quis 'vexilliferi in pugnd locus.
An equitumftipendia apudruexillum depofita,vt pediturn apudfigna. De-
curiones.Subdecuriones.Decani. Capitularij equitesjeu Corporates .Trium-
uiratus recognofcendi turmas.
Qvi in pedite Signifer, is interequite^ proprie Vexillifer
di6tus. Mifcent tamen crebrb Scriptores vexilli fignh-
que nomen,plane vt com mu tent, nec certum fit,an equitem
an peditem fpe&ent. Hine pauca a Veteribusclare de hoc
muneredi&ajpraxipuecum Sc alaspedeftresfuerintvteque-
ftres,neque diuinari poflit,chm de alarum fignisAuftoreslo-
quuntur, an de equeftribus vexillis, an de pedeftribus fignis
fit fermo. quod Lazius minus obferuafle videtur libro v 11*
cap. ii. Vnus Ammianus lib.xix. equeftriafigna, & Tacitus
lib. 11. Hift. equitum vexilla aperte appellarunt. Lib. verb 111.
Hift. Antoniw, inquit, eo ardoris proueftus eft, vt VexiUarium
fugientem hafld tranjuerberarc^ mox rupturn vexillum in hojlem
vertit,quo pudore haudplures quam centum equites refiitere.Dr^
conarij fuere apud Sindos.Suidas:/# quofque mille equites dra-
co ext enfus in pertied. Recentiores in quibufdamdilTentiunt.
Melzus lib. i. cap. v. iubet a Vexillifero Lanceariorum,vexil*
lum inter pugnandum frangi;impetu nempe fadto in aduer-
fum peditatum ,autauerfum fugienternqueequitatuih ne-
que tunc (eruandum, imb ne recipiendum quidem, etfi hu^
mo fublatum Vexillifero reddatur.Flaminius lib. i. cap.x п i*
id admiratur. Nam cur, inquit,impingendum infringen-
dumqutf
ЗЗб - DE MILITIA E QJVES TRI
dumque vexillum equitifugienti ? cur pediti refiftenti ? Cur
etiam frangendum , Cum Lancearijs datum fit ad eos fub
fignum colligendos,aeque atque vexilla alia ceteris? Cur non
ieruandum^cum fiicrum fitinftarreliquorum?Cur non reci-
piendum,cum dedecus fit vel amiflum relinquere hofti? Ego,
fi ad Veterum exempla attendam, non reperio vllum in ve-
xillis fignilve ieruandis diicrimen. Vibius.Pelignx cohortis
Pr^feftusfan turm^?) vexillum, trans hoftile vallum in Han- s
nonis caftra conie6tum,recuperauit, vicftoriamque retulir,
Liuio SC Valerio au&oribus. Non aflero Vibium fuifieequi-
tem •, id tantum dico, fi vexillum proiecit (vt ambo vocant)
eques fuit-, fi cohortem duxit (vtambo vocant) pedes fait. Et
fiepe alias quidam e Ducibus^ait Dionyfius lib. i x. figna fuis
erepta in hojles iecerunt, 4)t languidioribus aut timidioribus ex ne-
cessitate robur imprimerent-fcientibu-^ quod ijs qui figna non retu-
lijfent, cumignominia efet moriendum. & Liuius lib. x i. narrat,
Signiferos3figno amifb^irgis cttfosfecureq^percufos. Rarum au-
dacias (pecimen,vexillum in hoftem iacere,8c quafi prodere:
fed maius religionis fideique argumentum, ne turn quidem
delerere, at forties recuperare, SC vitftoria: ipem inde fumere,
imb auipicari. An fuadeam equiti noftroPNon magis,quam
frena equis detrahere,cum in hoftem incurrendum fit.Nunc
de loco: Vexillifer inter Antefignanos Sc Poftfignanos tutus
remaneat. Si, Prxfe&o Optionequecaefis, aciem ei inftaurare
. lubeat,vexillum emeritoalicuivexilliferocommittat,turn
Vt Dux,non vt Vexillifer pugnetj vexillum alioqui non prius
quam vitam amittat. Probis namque omnibus potior efie
debet dignitas fine vita,quam vita fine dignitate. Opera: pre-
tium duxi quaerere, num equeftre ftipendium Sc donatiua
fuerint apud vexillum feruata,vt peditum apud ftgna.De pe-
ditum ftipendijs certum teftem habeo Polyaenum •, de do-
natiuo, Vegetium. Polysenus lib. 111. In mercedis ac ftipendij
folutione Iphicrates quoque menfe fubducens quartam partem^
velutpignut militum retineba^^ nefacile defererent exercitum^ at-
que ita	njultosfemperfiequent/fque habuit milites,	eofdenu
diuites.
’ I I В E R Q V IN Т V &	$37
'diuft'es. Vegetius КБ. н. cap>xx.
turn eft (vere diuinitus, atque Ыпаж^цшЬодапе5ДЩ1се7
murt’)vP ex donatiuo3quod miUtes. confieqfsumu^dimlA^ pars,
fequefiraretur apudj^nar & tbid'em ipfis-mpluibxs.-feraaretur, ne
per tux.um aut inanium rey.um сЬтраЫйопетуЛ contubcrnaUkuf-.
poflet-abfumi. PleriqueenimhommeS) &prAcipue-paupercs3 tan-
tumerogant quantum habere potuerintfiepofttio.- мет iftapecU-
nia,primum ipfiscontubernalibus doceturaccommoda, ё£с. Miles
deinde-> quifumptusfuosfeit apudfigna depofito^de dpfercvdfr ni-
hil cogita^) magis diligit figna: pro. Illis in acie fortius dimica&b
morehumahiingenifi vt pro Ulis habeas maximam curamjn qui^
busfuamvidetpofitam efiefubttantianu Denique decernfollesy
hoceft decernfacci^per cohortes fingulasponebaniuKyinquibusfAG
ratio condebatur. Addebatur etiam faccus vn.decimwfm querns,
tota legio particulamaliquam conferebatyfepultura falicet caufidt
vtfiquis ex contubernalibus defecifehdeiPo.vi2decimofacco.ad
fepulturam ipfius promeretur expenfa. Hag ratio apud Signfc-
ros in cophino feruabatur^&ideo Signiferi non folitm fidelesfed
etiam literati homines deligebantur,qui & feruare dcpofi$h&
fcirentfingulis reddererationem. Quid de equitum ftipendijs
apud vexilla ? Teftem laudare nullum po.flum : fed cum
e^dem in equitem conueniant caufle, perfuadepr &; eum-?
dem equiti fuifle cum peejite morem. Nam cur diftingua-*
mus ? An, quia vexilla perpetub mouebantur, figna verb de-
figebantur ? Nfigas. Signa (dum pugnabatur) in hoftem infe-
rebanturj imb,iam dictum,fubinde etiam trans vallum iacie
bantur. Vexilla verb, quis credat, quiefeente equitaru s non
etiam fuifle defixa?Dubitet,cui fidem non facia. Ega,fi aliter
defe res habueritjOptem nunc i$a habere. Quam enim falpbre
inftitutum ? Melzus fane lib. v. cap. v 11. Collegium feu fbr
cietatem quarhdam in turma qualibet infticuit, cuius ftudio
seraxium aliqiiod huiufmodi conflari poflit, ad inftauraxH
dum equitatum,dum eques in hiberna vel^ftiua efl: dimiflus.
Iam prater Vexilliferos, Pr^fe&is pluribus in equitatu
opus eft, vt imperia eques facilius excipiat, certiufque exe-
V v * quatur*
338 DE MILITIA E QJ E S TRI
quatur. Auguftus, quo p lurespartem adminifiranda Reipublica
caperent ^noua officia exccgiteuit^c^riumuiratumlegendife-
natus^alterumrecognofcendi tar mas equitum^ quotiejcumque opuf
ejfefy S lieton. cap. x x x v 11. Certefic acies diftMtor^ & ex plu*
ribas partibus conftans facilis partienti quacumque opusfitfacilis
iungentt) ait Liuius lib. i x. Turn miles fcilicec Decurioni, De-
curio turma: alaeve Praefedoj hi denique Magiftro equitum
obfequuntur. Ergo,prater fummas Prafecfturas,equitum de-
curijs dati quoque Decuriones. Polybius lib.v hindicauic. £-
quiteSyinquit,in decern turmasRomanidiuiferunt^atque ex fingu-
lis treseliguntDuces.HH veroipfitres ajfumunt tergidutfores.Plb-
fente primo ftecundusprimiobtinet locum, Decuriam definiuic
jElianus de Inftruen.aciebus: Eft autem decuria num er us homi-
num^qui a'Duce vnopofitione fimpliciftubinde deduttusferiecejfet
velin oftauumjuel in duodecimum^velin decimumfextum, Nu-'
merits enim decuria variead hunc moduadiuerfis ddufforibus da-
^r.Inferius paulb aliter, Decuriam^ ait,z£7 quoque definiunt^vt
Ver Jus fit ex primisfecundifque pro virtute inftitutis^atq^ vniDe-
curioni obtemperantibusfiCcdTotem verb decurid^OrdinemJVer-
fum^ Decaniam appellant, Priore definitione numerum ex-
preflit,qui nempe variauit-,cum prdprie alioqui denum eflec
hominum,vt ipfum decurix probat nomen. Pofteriorede-
fcriptione fitum in acie explicat,qui eft lineae a fionte in ter-
gum. du6tae,quam Verfum leu Ordinem vocaridocet. Addie
mox decuriae ipfiUs diuifionem. Sunt, inquit,^qui enomotiam^
quartern ejfe decuria partem ajferant, Prafettumty Enomoter*
cham praponant. 'Duos item enomotias dimoeriam^ quafi biparti-
tem vocant^Trincipem Dimoeritemyte vt Semi decuriam di~
mceriam liceat quoque vocitere^ Semi-decurionemDimceritam,
Meminiceiuldem diuifionis in Hipparcho Xenophon, vbi
Quincurionem interpres vocac,quern Subdecurionem re&ius
forte, imitatione Liuij, appellabimus, qui lib. v 111. nominac
in pedite Subcenturionem. Hie porrb decuriae Magiftratus vi-
detur a Liuio decuriatas dici lib. x x 11. Vbi ad decuriatum aut
centuriatumconuenijfent3fudvoluntete ipfi inter fe equites decu^
riati>
LIBER Q^V I N T V S.	339
riatiy cenfuriatipedites coniurabant^fefe fug& atqueformidinis er-
go. non abiturosjieque ex or dine recejjurosinifitelijumendi, aut pe-
tendii autferiendi boftis^ aut ciuisferuandi caufid. ^Elianus loco
jam allato Decuriones ait quoque Decanos vocari; quod no-
men in peditatu Vegetius agnofcit lib. 11. cap. x 111. Pt deccm
militibus [uh uno papilione degentibus, unus pr&cffet Decanust
quiCaputcontubernq uocatur. Atque hinc Decanos feu De-'
curiones exiftimo. Capitulariosequitesdidos luftiniano in
Codice; ficut kalis Caporales ; Gallis a corpore concubernij
Corporales;cuius vocis inter Latinos quoque Ammianus eft
fabricator, vt Steevvechiushoc Vegetij loco obferuat. Ra-
ptorum^ inquit, p/eraque ConcorporabbusJuisimpertientes. Iam
quales effe deceat De,curiones,.ZElianus dcocct.Decurionesyut-
pote Duces decuriarum, optimos effe decet }ita & [tatura & uiri-
bus corporis prfflantiores ceteris fint&rei militaris peritioresJSLc,
Decurionisfeu Caporalis munus omnium accuratifTimede-
fcriplit Laslius Brancaccius libro Militarium Ofliciorum
cap. 11. i. Decurio nomina decuriatorum catalogo perfcri-
pta habeto. 11. Dum excubandum eft, fi quis irifrequens
fuerit,adnotato. 111. Quos Circitores,quota vigilia circum-
m ittere debeat, non ignorato. i v. Excubitores ipfe ducito
8c deducito. v. Contubernalium fuorum ingenia moref-
queexplorata habeto ;ijftpie ipfe exemplo incorrupt# vitas
pr#ito. v i. Si quern fuorum decuriatorum audiat pecuni#
prodigum efte, diligenter, an is fur fit, an ab hofte corruptus,
inueftigato . , vn.Seditiofas equitum voces adnotato , 8c
Prxfe&um admoneto. .v ii i. jEquus omnibus efto, nemi-
nemque prae reliquis laboris immunem habeto. i x. Ne-
minem c nofturnaftatione dimittito,e diutna nulli incomi-
tato copiam egredeundifacito. x. Verbis, non verberibus,
fi quis peccaueritjcaftigato-j.maiorcsculpasad Prasfedtum de-
ferto. x i. Nulli contubetnali atma veftefve neceflarias-
abalienare per eum liceco:fed vt arm# ihtegra cultaque ha-
beant, procurator x 11..Semper de Maioribus Praefe6h‘ftjue:
honefte apud fuos-cenfeto, aliorumque alienis- de rebus fer-
V v i mones
340 DE MILITIA EQVESTR1
mones coerceto. X i и. In hoftilis exercitus laudatores fe-
uere animaduertito. x i v. Vbi cum decuria fuerit caftra-
metatus,potius ex&quabit fe focijs,quam praponet. x v.Ji-
gros lauciofre contubernales frequenter vifito, deferrique
in nofocomium 6c curari iubeto. xvhLanguentibus ex
morbo>currus in itinere fuppeditari facico.
С A P V T V.
‘I'ubicines & ‘tjpnpawftA.
dQece/fitas tubarum in exercitu, Quam rvaria tubisfignd dantur. ZJtprom-
pts fignis obtemperandum. Inflammat tubarum cantus pugnantium ani-
то s. Tubicinis egrtgij exempliim. Afltu multiplici tubarum cantu adinuen-
tus. Tubicines quotes effe deceat. Tympana Indis pro tuba. Inde etiamnum
• in equitdtu Germanorum».
Av a к i о ihftrunientorum genere varia ctepiffe nomina,
oftenfum eft fupra, vbi a&um de equeftribus fignis,
Tubicinis nempe, Liticinis, Buccinatoris, Cornicinis; quos
omnes ^Eneatores communi nomine appellauerunt. Neque
leuis adminiftratio per hasc inftrumenta. Indubitatis enim per
b&c finis agnofcit exercitu^ ^trUmfiare velprogredi) an certe re*
gredi oportea^^ vtrum lenfiperfiquifugientesfinreceptuicaneire^
aitVegetius lib. 111. cap. v. Vnde munus in vfu Sc honore.
Tria verb tubx figna hie Vegetius expromit^ ftandi, progre-
diendi,regrediendij quas duo nempe poftrema incidurircum
illisquas mox vocacinfequendij Screceptiis: Nntereceptuica-
TW^apud Ciceronem^ & fignum receptuidare, apud Liuium.
Nunc praeterei fternendi equi lignum^ quod vocantBoutte-
felle^ SC confcendendi lignum,vt Liuius alibi,Sc ad armacon-
currendi. Quin amplids etiam olim buccinas cantu vigilia*
rum tempora diftinguebantun Indubitatos autem fonos re-
de Vegetius dixit. Etenim fi incertdm vocem d&t tuba, quit pa-
rabit fi ad bellum? quaerit Apoftol. i. Corinth, cap.x i v. Er
quidem huic voci eques promptiftime obedire debetj re om-
ni
LIBER Q V I N T V S.	£41
hi prastermilsa: quo nomine Chrylantam prascipue com-
mendat Cyrus apud Xenophonu initio lib. i v. Pasdias. quod
is nempej audito reCepttis ligno, hoftem petcutere delijfleti
quem ftrido fub gladio habebat; quam obrem Tribunatu
eum quoque ornauit Cyrus, ab obediehdi promptitudine
egregiecollaudatum. Certe tubarum imperia, non alicer ac
facne quaedam voces, accipienda funt5 cum 8c tubas ipfx
(quas facris maximeadhibebantur.) Tubiluftriolblerent ex-
piari,quo religiofius imperia accipe’rentur. Valet verb maxi-
me tubarum cantus ad accendendos equitum equorumque
in bellum animos^ vt de Mileno Virgil, lib. v l
----------Quo non fr^ftantior alter
Here ciere viross Martem^ accend'ert ttmtu.
dHefloris hie magni fuerat comes, He flora circum
Et lituo pugnas inftgnis obibat & haft a.
Timidos alioqui, qualem vnum luuenalis delcribit SatiXi Vj
exanimat Martialisille Ibnus:
•----Et trepido foluunt tibi cornua ’venlrems
Cum lituis audita.——-----;
Alios elfe viros decet qui Marti operantur*
~— Quos caflra iuudnt, & htuo tub л
fldermiftusfonitus. - r~  •  - -
imb quos nec multarum limul clangor tefreat,qui neque
credant tot adelfe turmas, quot exaudiunt tubas. Vulgaris
enim iam aftus eft, ad augendam copiarum fidem, pluribus
ibnare tubis^ cum fubinde vix adeft equitum decuria * Et
quod probrum, videreequitem clangore tubarum exanima-
turn, equum verb ipliim exultantem? Melzus lib.i. cap. x 111*
tubicines vult omnes elfe circumlpe&osj imb litefatos. Pro-
uidos quidem, ne, cum adhoftem pro nuntijs mittuntur,vila
audita^ue apud fuos hofti roganti prodant- led potius vila
ftiis renuntient: literates, vt, abftnte Vexillifero^catalogue
ab co excubiarum accipiant. Addarti de equitum tympani-
ftis, quos etiamnum Germaniadhibent inter tubas. Ab Indis
videtur is elfe mos,aubtore Curtio lib. v 111. Eorus^ncpxit^oft
V v 3 elephan-
34г DE MILITIA EQVESTRI
elephantos pofueratfagittar'tos tympana pulfarefolitos: id pro can-
tu tubaram Indis erat. Sed olim bellis facris longe maximus
tubarum honor.
Quomodo ad equeftres Magiftratus facienda promotio.
к
*Per fcholarum gradus equites promouendi. Claudij Cafaris in prafenti re
difciplina. Vegetij querela de prapofierapromotione.Xenophontis3 Onofan-
. dri3 & Leonis Imperatoris confilium. Honores, equiti laborum finis.
Alexandri &Theagenis aquitas in milite promouendo.
Viverent modoFuluius ScCuriusTribuni,quoddi-
6turi eflentdeambitu, non vnius T. Qu. Flaminij, fed
omnium prope tirunculorum, qui docere volunt qux vix
didicerunt, & Duces effe prius quam milites fuere j dicerenr
haud dubie, quod dixilfe eos Liuius fcripfit lib. 11. Decad. i v.
cap. vi i. Iam /Еdilit atem PrAturam^faftidiri^ nec per hono-
rum gradus documentum fui dantes 3 nobiles homines tendere ad
Confulatumfed tranfcendendo media,fumma intis continuare^.
Inde hse quoque lacrymx. Aliter certe Vegetius hb. xx i.
cap. xxi. In orbem quemdam, inquir, per diuerfas cohortes i p$
diuerfas fcholas milites promouentur. Er Claudius C&far 3 ait
Suetonius cap. xxv. equeftres militias ita ordinauit, vt poft
cohortem, alarn^ pofi alam, Hribunatum daret. Quid nunc?
Fere,quod Vegetius queritur hb. n.cap. i n.pernegligentiam
fuperiorum'temporum robur infrafbum eft3 cum- virtutis premia
occuparetambitiO) ZT pergratiam promouerentur militesjpnpro-
moueri confueuerant per laborem. Optan du m- foret, quod Fla-
minius commendat lib.i. cap. v 11. ^uemadmodum nemini
conf ertur dignit as Dofloratus3nificonfeftojludiorumcurfijciert’-
tia^comparatd\ ita faneornarineminem debereequeftri Magi-
ftratu3 qui nonplurdbusfeftipehdijs.probaft&t. Ita iblitum. ^Elia-
nusde Inftruendis aciebus: Optimuscuiufque decuriapraponii
dutfor ceteroramiornnium jfft debet. Qnofander Strateg;
cap.
. L I B E R Q V I N T V S. .343'
cap. 11. Ipfe Duxprimipilos ceterofq^ordinum du flor e$ arbitral
tufuo acieiprfciat eoff potifimum-, quos nouerit patria dman-
tifimos,fidifiimos > valentifimofqs $ nihil vetabit^ quin etiam locu-
pletifimos nobilifimos. NequeenlmpermultesPrAfeflostam
accurate morum ac vita examine licet expender e j quam per folos
Imperatores ac Duces, etiamfi diuitiarum cum nobilit ate infolen-
tior aliquandoуйу^^.Ьео ImperatorTacftic.c.xx. jf.cxxvnu
4*ales deliges Pr&feflos, qut fubieflis fuis pr&ftantioresfint :folet
eritm fubditorum vulgus femper fie ad Magiftratuum fuaruni
mores accommodare. fetus'verb verbum it a verumfiet, Non cer-
uos leonibus imperare j fed leones ceruis. Bonis ergo illis tempo-
ribusjcum veterani,ij^uefortiflimi,in Magiftratus militates
promouebantur,id quoque verum erat^quod luftinus lib.x i.
de Alexandri copijs (criplit: Ordines nemo nifi fexagenarius
duxit\ vt flprincipia caftrorum corneres fenatum te alicuiusprifca
Reipublica videre diceres. Itaque nemo inpraliofugamfed viflo-
riam cogitauit: neque inpedibus cuiquam ffesfed in lacertis fuit.
At nunc, qui ne hoftem vmquam videre > prius iam ducere
alios,quam ire ip(i in hoftem ambiunt: quibus mox omnis in
pedibus fpes eft Sc falus j vt^adpopulandosfinitimorum agros^
teflaq^ vrenda, capienda pecora, aliqua vis ft j itd in acie ac
fgniscoUatis nulla eft, ait Liuius lib. x x v 111. Certe, aut Ma-
gi ftratus appetendus non eft, aut a Dijs petendum, vt huic officio
fatisfacianius, inquit Xenophon in Hipparcho. Et quis prx-
miorum Гре excitetur ad pugnam, vbi virtutis premia om-
nia ambitio occupauit? NotumeftilludLinijlib.lv. Ko im-
pend! laborem acpericulum, vnde emolumentum ac hones [feretur.
Atgrauem militiam, perpetuos labores, quotidiana pericula
Sc vulnera quis ferat, vbi nulla honoris prasmijque fpes ? Ni-
hil a quoquamexpeti,Mt Tacitus Annal. x \.nificuius fiu fluni
ante prouiderit. En quam alia Alexandra morum via. Cur-
tins lib. v. cap. v. ludices dedit }pramiaqfpropofuit de virtute mi-
litary certantibus. Ofloquifortifimiiudicatiejfent (nempe pne-
teritorum bellorum pugnarumque occafionibus) fingulis mi-
litummillibusprafuturierant. Chiliarchas vocabant^ &c. jdntea
quinge-
344 DE MILITIA EQVESTRI LIB. V.
quingenaria cohortesfaerant) nec fortitudinis pr&mia ceflerantk
Ingens militumturba conuenerat5 egregia interfutura certami-
ni: ieftis eadem cuiufy fattorum 3 & deiudkibus latura fen-
tentiam^quippe cerine y an falsa, honoscuique habereturjgnorari
non pot er at. Primus omnium virtutis caufddonatus eft Adar-
chiasfenior, qui omijfum apud Halicamaffen a iunioribus pra-
lium^nus maxim eaccenderat. Atque ex hac honorum cam
aequa diftributione, tantamna&us eft Alexander in exercitu
fuo concordiam, tantum^ue in Ге amorem militum om-
nium-, quod Diodorus Siculus nptauit lib. x v i. Initddeopti-
mis quibufque cenfurd3 cum multosabamplis Magifterijsadfub'-
limiorem poteftat isgradumfubmouijfet3 hac ration?fattum eft3 <vt
omnes tandem Pr&fettosad maiorem dignitatem ftmul & amo-.
rem erga fe firmftimum^proueheret. Par Alexandro in a:fti-
manda militum virtute,faciendaque promotione,Fuit Thea-
genes Athenienfis. Is enim, vt Frontinus refert lib. i v. cap. к
cum exercitum Megaram duceret^ petentibus or dines refyondit3
ibi fe daturum. T)ein clam equites pr&mifit, eofque hoftium f^e*
tie impetum infocios retorquere iufit. ^upfatto3cuminertiftmus
quifque retro fe dediflet3 ftrenui autem in frontem profiluifent} 'vt
quemqueinueneratftantem, ita ad or dines militia prouexiu
IN-
INDEX ET ORD О
LIBROR VM
I T
С A P I T V M.
*
LIBRI PRIMI ARGVMENTVM.
Qjf v s bcllo a hatura fatftus , arte ad pugnam doiftus*
Equitandi ars initio rudis, plurimarum rerum adminicu-
lis adiuta, tandemque perfccfta. Equo non viri modo fed
feminae militarunt. Quanta: Amazonum copiae. Ele-
phant!, camcli , magna olim belli praefidia, militia profcripti. Qua-
drigae & falcati currus quondam belli terror 3 ab equeftri exercitu
dimifli.
CAPVT I.
Equus animal hello natum fidem*
que docillirnum.
Equiindoles bellica ,ingenium,iudi-
cium,prafagitio,velocitas,docilitas,peri-
tia ,philanthropia,fdes, uiEtori^ cupidi-
tas, hifiorijs ofienfa. Ori & Chryfanta de
equo iudicium.Equiu infidera relates. i
С A P V T 11.
Equitare,&‘ ex equopugnare3qui
primi docuerint.
Admiratio equitationis, Dijs earn ar-
tem adfcripfit.Faria de eo inuentbfenten-
tia. Hine Centaurorum & Hippocentau-
rorum fabula nata. <$uos fuiffi confiat,
non tamen generari. Antiquifiima equi-
tum bellatorum memoria apud <.Moyfen
hello Pharaonico. ^FmaT^nes ingentem
exercitum equefirem conflarunt. - £ua-
rumdam praterea mulierum equgHris
gloria.	io
CAPVT III.
"Equitandi ars initio rudis 3 fir ends
calcei/que equorum adiuta.
equitarintfinefienis. Habena, ca-
pifirum^oreafirenumdupatum/amusjvn-
de dicta ,quando inuenta. Freni partes,
pfielliumfienium,echini, fielifierium. Cal-
cei equorum ferret, argentei, aurei. Gjua
clauorum herba , ne equi Iadantur in
caleeatu.	ij
CAPVT IV.
Equitatio Jlratis, epbippijs,fe!lis
e que(Irib us filapqfque perfi'ecla.
Nudo equorum dorfio equitatum initio.
Equorum firata , feu ephippia , quando
inuenta: quam varia. Quando adhibit a
fella equefires. Stratores. Lapides pu-
blic's ad fcandendum equum. fllvafto-
Xdjs- Stapia excogitata, & eorum varia
appellatio.
Xx	CA-
INDEX LIBRORVM ET CAPITVM.
CAP.VT V.
Elepbanti & cameli olim bello ad-
bibit^cur tandem miffione donati.
Elephantos militia commendarunt,
Robur, Terror, Peritia pugnandi, Fides.
Mira de ijs Plinius, alij if, fed ver a. Ele-
phas xxx.armatosvnainturrigeflat:
frages quanta ab els edita.Terror a noui-
tate,deformitate,odore, dr horrendoflri-
dore. Vt inter fe dr cum militibus pugnet.
Herilis fdei admiranda exempla. Quan-
tus eorum olim in be His numerus. Reme-
dia tandem aduerfus bellua terrorem re-
pert a. Hine eorum contemptus, cum plus
juts quam hojli nocerent: fed ob alia quo-
que incommoda mifi. Cameli velocitate
drpatientiafitis mirabili; ob pedum mol-
litiembellis inidonei.	2.6
CAPVT VI.
Currus olim equefri militia admi-
fli^ur dimiffi.
Curulis pugna aurigantium antiquior
equejlri Celetum feu folitariorum equi-
tum. Currus expediti dr falcati. Martis
dr lunonis currus militares. Quis cur-
ruumprimus auEtor. Elga, Triga, Qua-
driga., Seiuges, Septemiuges, Decemiuges.
Currus quatuor temonibus infruEtus.
Qui folia curribus, dr quanto numero, in
inpralijs vf. qua eorum adminiflrando-
rum aconomia. EJfeda, Cifa, dr Coui-
ni. Qua ratio ex curru praliandi. De-
fultores curates. Falcatorum curruum va-
eorum {damna, qua
ra. bine quoque mili-
tia fubmoti.	.	57
ria fecies. Ingentia
tandem in fuos ver.
LIBRI SECVNDI ARGVMENTVM.
EQjy о R v м quomodo paretur copia, equitumque idoneus de-
lectus. Equorum equitumque arma&plialera:. Vexilla, Tuba:,
Cornua, Litui, Buccinas, Tympana. Recenfio equeftris. Vetus equi-
tum tranfueClio & probatio. Equitum ftipendia & annona.
CAPVT J.
Equorum bonorum quomodo pro-
cur anda copia. ‘	'
Laconum de equis imprecatio. Fabula
equorum Diomedem deuorantium. Equo-
rum copia hippotrophijs, tributis, are pu-
blico par ata. Hippotrophia habuere Medi,
Getuli, Baby Ion ij, Maced ones. Tributis
equos collegere Athenienfes , Armeni,
Cappadoces, Germani, Cilices, Franci.
^sfgefilai dr Scipionis ajlus injlaurando
equitatui. Aerepublico emere Romani &
Galli. Qua prajlantium equorum nota.
Equi optimi, vbi. Qua equorum vitia
equiti ficijfd periculofa. Equi olympicis
dr Circenjibusprobati. Quiperierint vi-
tio equorum. Equos Seianus quamfatalis.
Stratoresin Prouincias mifi adequorum
deleElum.Emendorum equorum vetusfi-
pulatio dr cautio.Sarmata,Quadi drTur-
ca cafratis folummodb vf. Scytha cur fo-
ils equabus. Sarcinariy dr Agminales equi
minus"elegantes. Cur ludaorum Regibus
olim diuinitus interdictum multitudine
equorum, cleomenis fcomma in Ptolo-
таит Aegypti Regem equorum negligen-
teni.	51
CAPVT II.
Equitum idoneorttm delcclus mor»
maiorum.
Eques initio a virtute, nobilitate, ro-
bore,opum af imatione lectus. id quando,
dr quanttss equefler cenfus. Diciiprimum
Celeres, Trofiili, Flexumines, aenique^j
Equites.tum demiim equefler Ordo natus.
Seuerus ac propb faftidiofus Veterum de-
lectus.yitia equitatus dr remedia.Romani
equitatu inuiEti. Gallorum vetcrum No-
bilitas
INDEX LIBRORVM.ET CAPITVM.
bilitas in equitatu. Batauorum equitum
praflantia.Hi(pania Or dinesfacrift& Col-
legia. equefiria Nobilitati data ,fantii[q?
legibus vincla. Salapiarum dr Colophd-
niorum equitum gloria. Auxiliares Ro-
manorum equites ignobiles , dr duplb
quam Romani pl tires, an tutb ? obfcuri,
mod'o jlrenui, equefri militia non arcen-
di. Quaequitiprius cogitanda, quam in
militiam fidet. An plus in equite quam
in pedite virium. Quanta variorum
equeftres copia.Xerxis,Darft, Nini, Semi-
ramidis equitHtus prop'e incredibilis. Sed
maximus omnium fи turns equitatus An-
tichrist.	66
CAPV.T III.
Equorum arma & phalera.
t^Arma equorum, partem folida, par-
tem contexta. Varia eorum nomina.
Squamma drpluma area ,ferrea. Lorica
fcortea dr cornea; ex vnguibns fer arum,
ex annulisferreis. Equi quarumdam Gen-
tium cataphracli,bello fere inidonei. Pha-
lera vnae dicta.quare inuenta.Non equo-
rum tantum ,fed equitum quoque orna-
menta ejje. Luxuspnalerarum damnatus,
modus laudatus.	8x
С A P V T IV.
Equitum arma^armorumque cur A',
ceteraque figna.
Gallo-Graci nudi ex equo pugnant.
Galli olim fupra vmbilicum nudi. Numi-
da dr Romani equites inermes. Romani
deinde corporum tegumenta a Gratis di-
dicere. Leuis armatura 'e lino, lana,Jpon-
gia, ligno, funibus ,pellibusfiruthionum,
corio, brattea.. Grauis, ex are ferroq^ den-
fore.Romani item tela Gracorum imitati.
Difcrimen clypei dr fcuti. Quid parma,
farijfa dr contus. Gladius equiti aliquan-
do ftujpenfus e dextro. Hippotoxota, dr
Hippacontifia, dr Arquites, ft dem qui fa-
git tar ft. Equites ferentdrft driaculatores
qui.Reftiferi equites dr Laqueatores,inter
quos femina. Lancea qualis vox. Gefum.
phalarica,Bidens,Eramea, Cetra. \Jirma
militiahodiernarecentia. Gladius equiti
ligandus,ne in curfu excidat, quorumdam
infelici exemplo. Veterum nitor in curan-
dis armis. Vexilla dr dracones equitum.
Tuba,buccina,lituus,cornu,claficum. 90
С A P V T V.
6>uaIm equitum prifca recenfio.
Gracorum Archontes, RomanorumRe-
ges, Confides, Cenfores denique, cenfum
Equitum exercuere. Probatio equitum
qualis Gratis. Qualis Tranfiuectio. Recen-
fio apud Romanos varie habita. Primo
viritim, deinde tributim, denique Graco-
rum more per Probationem dr Tranfiue-
ttionem. Probatio quale examen equitum.
Tranfuetiio qualis pompa. Quoties dr
quando vtraquehabita.Fraus tamen olim
in falfo equitum numero deferendo de-
prehenfa. Caueri difficilepojfe-, fed cauere
conati Xerxes dr Darius.	105
CAPVT VI.
Equefire flipendtum	Annona.
Gracorum dr Rdmanorum equitum
initio nullum fiipendium, prater as ad
emendum equum. Romanis annona ali-
quid,ac demum diurnafiipendia. Quanta
eorum fumma. quoties autia. quoties nu-
merata. quanto maiora Prafeciorum ar a,
quamgregariorum. Stipendft folutiones
equefires feditiones optime compefcuntur.
Annona equiti dr equo qualis dr quanta.
Qualis potio militaris. Pecunia militaris
paranda modi Veterum varft-, nouus vnus
alterve adiuntius.	no
LIBRI TERTII ARGVMENTVM.
♦
Qv i т I s inftitutio prxceptis atque exercitatione perficitur.
Equesigiturdocendus pietatem & artemfuamrinftitueiidus item
X x 1	equus,
INDEX LIBRORVM ET CAPITVM.
equuSjimo & curandus. Res varix difcrimen equitum fecere. Vexil-
lationes, Alx, Drungi, Turmx, Cc^turix, Decurix, equitatum diui*
dunt.Figurx turmarum diuerfx multiplicem in acie vfum habent.
CAPVT I.
Eques quibus Tirtutumrucbmen-
torumque militarium exercitijsinfti-
tuendus.
Numinis PrafeEiorum^ cultum ac fi-
dem equiti in primis ejfe neceffaria,etiam
ab Ethnicis iudicatum. .Equitat io apud
mult os a pueritia tradita. Hine Troiani
ludi,^«tf/Torneamenta dicimus. Sali-
tio in equos , armorumif tractatio, ab
Hippodidafcalis per equeftres fcholas do-
Eia. Ordinum feruanaoriim vocabula dr
pracepta. Non modo equites finguli,fed
tota jimul turma exercenda. Natatio dr
ambulatio equeftris. Recentium de exer-
cendo equitatu documenta cum Veterum
pracept is collata.	122
turbos. Calceis amifis equus Sfortiam
prop'e perdit. Non facile militaris equus
alteri commodandus. Salubre, nojje eque-
ftribus morbis remedia • fed uitanda in-
cantationes, dr fuperftitiofa afterft ones.
Ad Calitum орет pro equorumfalute de-
currendum. fluid equiti medeatur ex
equitatione adufto. *	167
CAPVT IV.
Equitum 'Veterumnouorumque di-
uerfaoenera.
J о
lifincta equitum
, cenfum,genus
pugna,genus armorum,munus,mores,pa-
triam,praftdium, auEtores, tempus. Di-
Eium defingulorum gpeneribus; de nomi-
nibus quoque equitatus recentioris.	17 3
Decern fere de caufis 1
nomina: ob dignitatem
CAPVT II. ,
Equus militaris quomodo exercendus.
Equorum militarium fchola dr Magi-
ftri. Equi poenis admonendi dr louden.
Equeftres blanditia, clogmus, dr poppy f-
mus. Xenophontis artibus 'vitia curabilia
dedocendi funt meticulofi , immorigeri,
tortores,cruciantes,fuccujfores,fuffofi,feu
cejpitatores. Deinde exercendi faltu dr
fexu. Equorum exercitatorum exempla.
Equi difribuendipro varia equitum con-
ditions.
CAPVT III;
Equiti quanta equifuihabenda сига.
CAPVT V.
Equitatus diuifio. •
Legionary diuiji in Centurias: Socy dr
Auxiliaresin.Alas. Centuria dr Ala ite-
rum in Lurmas dr Decurias. Centuria
initio tres,Turma decern, D ecuria trigin-
ta,in qualibet Legione. AuEti deinde equi-
tes,auEius dr numerus Centuriarum,Tur-
marum, Decuriarum. Aelianipartitio dr
Lycurgi in O'uAafsb^ Tчгта dr Ala un-
de diEia. Ala nonplures duabus. ^Agema
Macedonum, dr Ala facra quid, ^ua no-
flri equitatus diuifio. ^uid Globus feu
Drungus.	i Sy
С AP VT V I.
EquinegleEti ,amoremexuunt. Xeno-
phont'is de equorum сига pracepta. Rebus
oEtonis omnis fere equorum сига contine-
tur. Ducum quorumdam in equos laudato
сига, quorumdam infanus amor. Vidua
Romana equos publicos cur ant. Triary in
caftris equiti, equorumy^faluti excubant. nes.Cur is diEius Caput porcinum.Ilion
Equus uinculis folutus quant as dederit Oualem aciem reperit,quaWz diEia. 1^1
locanda.
Figuraquadrata Perfis,Siculis, Graces
probata. Rhombum TheJJali inuenere-j.
Cuneo vtuntur Scytha, Thraces, Macedo-
INDEX LIBRORVM ET CAPITVM-
LIBRI QVARTI ARGVMENTVM.
Mvni a equitis vniuerliiii continenturautitineribus,aut pncfi-
diis, aut caftris, aut acie.In itinere exploratum dimittuntur,
frontem faciunt, latera tegunt^agmen claudunt. In pradidiis interna
externaque tuentur. In caftris excubias, circuitionem, cuftodias ha-
bent. Extra caftra ftationibus difponuntur^pabulationes inftituunt,
fpeculatumeunt,infidias ftruunt3ftationes hoftium lacefliint,pa-
lantes excipiunt; aquatores ,frumentatores, lignatores aggrediun-
tur j commeatum & fubfidiaimpediunt, hoftium ftatiua inuadunc,
agros populabundi deuaftant, in acie denique pugnam inferunt, aut
defendunt.
CAPVT I.	CAPVTIII.
Equitum a;fats aciefaque in itinere.
Eques iter faacit aut faolus , aut pediti
lunttus. Iter verb vel terrejlre eft (idfy
anguftum, aut latum-.) vel aqueftre; diur-
num aut похитит. Qua prafidiafingu-
lis itineribus faacienda. Exploratores,An-
tecurfaores, Subfiqua equites ad tutelam
dimittendi.Viarum ducesplures,autftdus
vnus. Via dr loca not afaint oportet. Ratio
flumina traijciendi; dr tranandi artes.
Ades viatoria diuerfaa.	1.9 у
CAPVT II.
Equitum Prafidia 3 Ca(lra3 Excu-
bi<e3 Stationes} Circuit io3 prifaco nouo-
que more.
Equites quibuspraftdys per vtrumque
Orientis dr Occidentis Imperium diftri-
buti. Locus equitum in caftris prifacus.
Eius magna vtilitates. Locus hodiernus.
Eques operum immunised, operarum ope-
rumfa defaenfaor. Quis locus equefaribus
cafaris capiendus. Quo ordine arte fa mu-
niendus. philopcemenis hac in re faolertia.
Excubia equefares quales Veteribus, qua-
les nobis. Procubitores,qui nunc Sentinel-
la. Stationes cur Agragia dicta. Ea plures
drfaapius mutata. Equites Pratoriani im-
munes habendarumftationum. ^ujd Cir-
cuitio dr Circitores.	ziz
Eahulatio, Erumentatio, Aquatio3
quomodo equitibits inflituenda.
Pabulatiohofailis impedienda. Exerci-
tus antefaumenti maturitatem non edu-
fli. Frumentatio ex agris3ex horreis.
Aquatio b propinquo curanda. Quomodo
faumenti aquarumfa penuria confaulen-
dum. Sarmaticorum equorum inedia. Pa-
bulo defaciente,equis quale aliquando pra-
bitum alimentum. Cades iumentorum, ob
pabuli inopiam. Pracepta rite infaituenda
pabulationis.	zz^
CAPVT IV.
Reliqua equitum munia.
Explorare vias dr cafara, dr quam ac-
curate caflrorum locus infaiciendus. Ca-
ptiuos ad cognofacendum excipere,drquam
caute credendum. Infadias faruere , dr
quam occulte eundum. Stationes vigi-
liafaque lacejfare. Commeatum , aqua-
toreSypabulatoreSjfaumentantes, lignan-
tes aggredi. ^Luxilia hofai mijfaa impe-
dire. Procubitores dr ftatiua equitum
inuadere. ^Arrros denique populari dr
pradari. Sed ab iniuria faociorum abfti-
nendum.	zjy
CAPVT V.
Quod equitis Chriiliani munus
X x J	ante
INDEX LIBRORVM ET C'APITVM.
ante ptfgnam. Quomodo locandaacies
equeftris, qualis.
Equitis praparatio religiofit ad pu-
anam. Stimulus ab exemplo Ethnicorum
deuouentium [efe inpugna. Equitum ca-
leftium auxilia. Situs aciei quis capiendus.
Acies equeftres varia. Pracepta equeftris
pugna, (fidifcrimen apedefiri. Anftenis
equorum detraclis aliquando conftigen-
dum. lllufiria equeftrium certaminum
ftectacula.	24P
CAPVT VI.
Qua acies equitum peditatui
mixtorum.
Equiti admiftcendum effe peditem. *Tчт
partem equitumpro ftonte, ad prouocan- 
dum,inter rorarios ftargi. Reliquosple-
rumque in cornibus locari. Pugna apedi-
te,poft equeftremprouocationem, excepta.
Equesquietus-, donee hoftisfugeret. Con-
tra ,fapius pugna abequite ccepta ,perfe-
ctaf. Equeftrfy inter pedites certaminis
modi diuerfi , finguli exemplis probati.
Equiti olim pedites viritim interpofi-
ti in turmis. Quanta eius diftofitio-
nis vtilitasQuanta ab exercitatione
facilitas. Canes etiam inter equos pu-
gnant. Gemina aciei mixta tabula, vete-
risefinoua.	г 8
LIBRI QVINTI ARGVMENTVM.
EOjf i т a n d i dignitas ipfius natural nominis argument© pro-.
bata. Pnerogatiuae & premia equitum fingularia. Ignominix &•
poenae. Honor equis ipfis habitus. Hipparchi & Philarchi equitatum
Grxci^ Magifter equitum Romanos equites reguiit. Imperio in Q-
rientem Occidentemquediuifo', qu£ ratio adminiftrandi equitatus.,
Qvn turn Magiftratus. Optio Magiftri equitum, & fummus manda-
torum Curator,Magiftratus noui, vt nonnulli alij. Seuiri,Tribuni,
Praefe&i alae & turma:, Decurio, Subdecurio, V exillifer, T ubicines,
antiquanomina.
CAPVT I.
Equeftris militia praftantia.
Equitum prarooatiua , prdmia Ct*
poena.
. Plato cur non aufus equit are.Diet atari
Cr Flamini Diali, equitatione cur inter-
dittum. Equites variorum ordinum, ‘Тог*
quati, Aurati, Domeftici, vt Equefter
olim Lacedamonu e^Romanorum or do,ad
folam dignitate inftituti. Qui ex Equeftri
Romanorum or dine equites militares.Eo-
_ru priuilegia edr Tituli. Equuspublicus ex
priuilegio reddi potuit.Stipendia equitum
ajnpliora quam peditu. Pramium equitum
excellentiftimum. Equeftresftatua: earum
origo. Qua equeftres ignominia, qua fup-
plicia.Equis ipfis quis habitus honor. Z99
CAPVT II.
Summi equeftris militia Magiftra-
tus qui,(ffi quam multi.
Hipparchi Athenienfium qui. \Mptiif
Romanos quanta dignitas cMagifterij
equitum. Quam diuturnum, id Magifte-
rium. Varia eius appellationes apud diuer-
fos. TribuniCelerum ijdem, qui deinde^j
Magiftri equitum. Quale id munus. Hon
par fifed minus Diet atura. Dictator vnus
creatus fine Magifiro equitum: atnullus
CMagifier equitum fine Diftatore. Quis.
primus Roma equitum Magifter. Quam
noxia eius cum fummo belli Duce dijjen-..
fio. Exempla. Amare debet equitem (fi
iuuare. Summi Magifiratus equeftres Im-
perio diuifo. An Seuir equitum idem qui
Magi-
INDEX LIBRORVM ET CAPITVM.
Magifier. Prarogatiua Magifierij auo no-
fir о. Optio Magiftri equitum, eiufymu-
nus.	318
CAPVT III.
Mediq equitum .Magiflrattss.
Quod munus Commifiarij Gcneralis,
feu (ummi Curator is mandatorum- A quo.
inftitutum-. Quis. primus obierif. Qui dr
quot Philarchi. Quis equitum Tribunus.
Ala Prafeftus quotfubfe equites, quomo-
do left us. Laticlauij bini alls fingulis ab
C/fugufio prafecii. .An aliquis Centuria
equesiri Prafeftus , prater Magifirum
equitum. Decurio feu Prafeclus turma..
Qupmodo lecti Prafefti turmarum. Boni
Prafecii munus dr not a.	3 25)
CAPVT IV.
Eq ue sires Magiftratus infirm.
Vexillariy & Draconarij equitum pro-
pry. Contentio Mel%i & Flaminij ,fit.-
nefiangendum 'vextllum Lanceariorum,
necne. An, more Romanorum, чаехШит
aliquando in hofiem iatiendum. Quis
'uexilltferi in pugna locus. t_An equitum
fiipendia apud vextllum depofita, vt pe-
ditumapud figna. Decuriones. Subdecu-
riones. Decani. Capitularij equites, feu
Corporates. Triurnutratus recognofcendi
turmas.	ЗЗУ
CAPVT V.
i j. idubicines & tympamft<e.
Necefitas tubarum in exercitu. Quam
varia tubisfigna dantur. Vt prompte fi-
gnis obtemperandum.Inflammattubarurn
cantus pugnantium animos. Tubictnis
egregq exemplum. Aft us multiplici tuba-
rum cantu adinuentus. Tubicines qua-
les ejfe deceat. Tympana Indis pro tuba.
ln.de'.etiamnum.in equitatu Cermano-
rum.	340
CAPVT VI.
Quomodo ad equeftres Magiftra-
tusfacienda promotio.
Per fcholarum gradus equites promo-
uendi. claudij Cafar is in prafenti redi-
fciplina.Vegetij querela deprapofierapro-
motions. Xenophontis,Onofandri,& Leo-
nis Imperatoris conftlium.Honores,equiti
laborurn finis. Alexandri dr Theagenis
aquitas. in milite ppqmouendo.	3 42.
Xx 4
AP-
APPROBATIO SVPERIORVM.
Op v s infcriptum De MilitiaEqueftri, antiqua & noua,
a P. Herman no Hugone Societatis noftrae confe-
dum, atque a deftinatis arbitris ledum Sc approbatum, ego
lacobus Stratius, Societatis I e s v per Flandro-Belgium
Prouincialis, ex audoritate admodum Reuerendi Patris no-
ftri P.Mutij Vitellefci,Praepoliti Generalis,in lucem prodire
permitto. Cuius rei fidem manu mea Sc officij figillo fa-
cio. Louanij, m. dc. xxix. vnr.Martij.
lacobus Stratius,
ractatvs hie de Militia. Equeftri Libris quinque
comprehends, vari#ledionis eft, & multiplies in-
ftrudionis, nihikjue continet quod Fidei noftrae Ortho-
dox# ,neveprobis moribusfitcontrarium. Quareprotanti
Ordinis fplendore,cum frudu,tum ftimuloSclegentium
voluptate (itavoueo) typismandabitur. Nam,tefte Arifto-
tele,apud Antiques in equite omne robur.Sic enim de Mar-
cello ait Virgilius:	.
Hie rem^omanam magno tref idarite tumultu
Sittet eques \fternet JPoenos. ——
DatumBruxell#,pridieNonasNouembris,M. dc. xxviii.
9.
Henricus Smeyers SSTh^Licentiatus^Scbolafticus
eBruxellenfisi<& Ordinarius Librorum Cenfor.
Philippi IV. Hifpaniarum & IndiarumRe-
gis Catholici, & Potentiflimi Belgarum Prin-
cipis Priuilegio cauturn eft; nequis De militia Щме-
ftri aatiqaa & nowb Libros фжцш.>Аиё1оге Herman-
ns) Hvgone Societatis Iesv Sacerdote,prater
Balthafaris Moreti voluntatem vllo modo intra
fexcnnium imprimat,aut alibi terrarum impreffos
in Germanise Inferiors ditionesimporter, vena-
lefve habeat. Qui fecus faxit, confifcatione Li-
brorum, & aliagraui poena mulcftabitur, vti latius
patet in litteris datis Bruxelte, xxvin. Nouem-
bris, M. DC. xxviii.
Signat.