Text
                    АКАДЕМИЯ НАУК СССР
ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ
АССОЦИАЦИЯ СОВЕТСКИХ ЭСПЕРАНТИСТОВ
3.	В. СЕМЕНОВА,
М. И. ИСАЕВ
УЧЕБНИК ЯЗЫКА
ЭСПЕРАНТО
ИЗДАТЕЛЬСТВО «НАУКА»
ГЛАВНАЯ РЕДАКЦИЯ ВОСТОЧНОЙ ЛИТЕРАТУРЫ
МОСКВА 1984


ББК 81.8-9 С 30 Ответственный редактор В. В. САМОДАЙ Семенова 3. В., Исаев М. И. С 30 Учебник языка эсперанто. М., Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1984. 264 с. с ил. Учебник международного вспомогательного языка эсперанто со¬ стоит из Основного курса — 25 уроков, включающих учебные тексты, поурочные словари и упражнения, — а также краткой хрестоматии, русско-эсперантского и эсперанто-русского словарей и систематизи¬ рованного грамматического справочника. Может быть использован как для занятий с преподавателем в группе, так и для самостоя¬ тельного изучения языка. С 4602010000-205 013 (02)-84 КБ 13-58-84 ББК 81.8-9 © Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1984.
ОТ АВТОРОВ Идея общего языка-посредника имела сторонников еще в древнем мире. Разноязычные народы уже в те давние времена ощущали необходимость в языке, при помощи которого они могли бы общаться между собой. У перво¬ бытных народов в качестве такого посредника применялся «язык жестов». С развитием рабовладельческого общества и созданием могучих «мировых империй» победители стали навязывать свой язык побежденным. Так, в Рим¬ ской империи роль языка-посредника выполнял латинский язык. Это был язык делопроизводства, культуры и религии. После распада Римской импе¬ рии латынь перестала быть средством общения между средиземноморскими народами, но еще долго существовала как язык науки и поэзии, и как язык науки употреблялась далеко за пределами бывшей Римской империи. Латынь вплоть до XX в. применялась римско-католической церковью во всех странах ее распространения. Сходную с латинским языком роль долгое время играл арабский язык (язык ислама), являвшийся средством общения между народами на огромном пространстве от Центральной Африки до Центральной Азии и от восточного побережья Атлантики до Филиппин. В течение длительного времени функцию языка-посредника в странах Центральной Азии и Индокитая выполнял санскрит, язык индуизма и буд¬ дизма. В наши дни санскрит является источником для пополнения словаря литературного хинди. «Но разве можно считать санскрит мертвым языком, — писал индийский ученый-филолог С. К. Чаттерджи, — если он для современ¬ ных индийских языков служит живительным источником? Это качество сан¬ скрита по меньшей мере не следует никогда упускать из виду» Ч Следует иметь в виду, что во всяком литературном языке присутствует элемент искусственности, так как любой письменный литературный язык представляет собой нормализацию разговорного языка и является результа¬ том сознательного творчества людей. Так, на наших глазах советскими уче¬ ными было создано около пятидесяти новых письменностей для многих на¬ селяющих СССР народностей, что явилось мощным рычагом их культурного возрождения. 1 Сунити Кумар Чаттерджи. Введение в индоарийское языкознание. М., 1977, с. 102. См. также Т. Барроу. Санскрит. М., 1976, с. 62—63. 3
С развитием человеческого общества и расширением интернациональны! связей необходимость в международных средствах общения ехала ощущаться все более остро. Это вызвало появление таких, например, средств общения, как сигнальные маяки, системы морской сигнализация, международный телеграфный код, почти повсеместное введение метрической системы мер. Однако эти средства обслуживают лишь некоторые специальные области человеческого общения и не могут восполнить отсутствие общепринятом международного языка-посредника. Попытки создать основные формы искусственного языка делали уже та¬ кие ученые и мыслители, как Декарт, Лейбниц, Коменский. Эти и другие, менее известные ученые разрабатывали в XVI — XIX вв. проекты идеографи¬ ческих языков, языков жестов, философских априорных языков, основанных на различных системах логической классификации понятии и условной системы их выражения. Но все попытки создания такого искусственного языка потерпели крах из-за обилия новых обозначений, настолько обремени¬ тельных для памяти, что любой из этих языков-проектов становился непри¬ емлемым для пользования. Постепенно сторонники идеи международного языка пришли к выводу, что этот язык должен быть создан по образцу уже существующих национальных языков на основе их словарного состава и грам¬ матического строя (так называемый апостериорный язык). Первой попыткой создания «искусственного» языка такого типа можно считать появившийся в 1879 г. «воляпюк», но и он оказался слишком труден для запоминания и неудобен для разговора. Известный успех воляпюка (число его приверженцев превышало несколько тысяч) можно объяснить возросшей потребностью в международиом средстве общения, которая стала все более и более ощущаться человечеством; однако вопрос о едином между народном вспомогательном языке, призванном служить средством взаимо понимания между народами всего мира, созданием воляпюка пе был решен. Таким средством нельзя было избрать и какой-нибудь национальный язык, ибо его пришлось бы подвергнуть столь сильным изменениям в орфографии и грамматике, что он стал бы повым вариантом «искусственного» между¬ народного языка, но ограниченным рамками (главным образом в лексике) одного национального языка. Тем временем с появлением новых понятий, связанных е развитием на¬ уки и техники, рос фонд международных, этимологически тождественных слов в самых различных областях человеческого знания; интернациональны* слова активно пополнили словарный фонд национальных языков. Это обстоя¬ тельство, а также выявленное лингвистами наличие общих черт в строении ж лексическом составе ряда языков навели на мысль о возможности система¬ тизации таких элементов, их использовании для создания «искусственного» международного вспомогательного языка. Наиболее удачным результатом такой систематизации и стал язык эсперанто, родственный европейским язы¬ кам (а, следовательно, и государственным языкам стран современной Аме¬ рики от Аляски до мыса Гори) этимологией своих корней, а по своей внутрен¬ ней структуре имеющий много общего с рядом восточных языков. Другие проекты, возникшие после, а зачастую ж на основе эсперанто (идо, окциден¬ таль, интерлингва и т. п.) не привлекли к себе сколько-нибудь значитвльиоге 4
внимания М остались по сути дела проектами, эсперанто же стал действи¬ тельно языком. Язык эсперанто создан выдающимся представителем польской про¬ грессивной интеллигенции, врачом-окулистом Лазарем (Людвиком) Марко¬ вичем Заменгофом (1859—1917). Уроженец Белостока, с детства владевший несколькими языками, Л. Заменгоф учился в Московском, а затем в Варшав¬ ском университетах. Знание многих языков и помогло ему создать ориги¬ нальный проект международного вспомогательного языка, который вскоре стал называться эсперанто (букв, 'надеющийся’) — но псевдониму, под ко¬ торым Л. Заменгоф выпустил в 1887 г. свою первую книгу «Intcrnacia lingvo» («Международный язык»). В этой книге были изложены 16 не допускающих исключений правил грамматики языка и описана система словообразования; туда же был включен список 900 корней — основа лексики языка. Так по¬ явился простой, логичный, легкий для изучения и благозвучный язык. Основной лексический фонд и грамматический строй — то, что Л. За- менгоф назвал «fundamento», — по общему согласию эсперантистов остаются неизменными (в этом эсперанто походит на таблицу Менделеева), в осталь¬ ном же язык непрерывно обогащается корнями, фразеологией, стилисти¬ ческими приемами, как и любой другой литературный язык. Новые корни утверждаются международной Академией эсперанто, в состав которой из- брины и советские ученые — акад. АН Эстонской ССР П. Аристе и докт. филол. наук В. П. Григорьев. (Ранее в академию избирались также акад. С. В. Обручев, акад. АН Армянской ССР Г. Севак и проф. Е. А. Бокарев.) С течением времени иа эсперанто возникает общественно-политическая, художественная и публицистическая литература. Так, появляется несколько переводов «Манифеста Коммунистической партии» К. Маркса и Ф. Энгельса, «Государства и революции» В. И. Ленина, ряда партийных документов: Ди¬ ректив по составлению пятилетних планов развития народного хозяйства СССР, Тезисов ЦК КПСС к пятидесятилетию Великой Октябрьской социа¬ листической революции и к столетней годовщине со дня рождения В. И. Ле¬ пина. На эсперанто изданы доклады Л. И. Брежнева «О пятидесятилетии Союза Советских Социалистических республик», «Пятьдесят лет великих побед социализма» и др. Опубликован перевод Конституции СССР, принятой внеочередной сессией Верховного Совета СССР 7 октября 1977 г., и др. Необходимо также отметить, что постепенно на эсперанто создается и на¬ учная (в особенности научпо-популярная) литература по разным областям внаний. Существуют также оригинальные научные книги и статьи, написан¬ ные па эсперанто специалистами — представителями различных наук: язы¬ кознания, литературоведения, математики, физики, астрономии, геологии, биохимии и др. На эсперанто издаются свыше 120 журналов, среди которых такие, как «Scienca revuo» («Научное обозрение»), «Homo kaj kosmo» («Чело¬ век и космос»), «Medicina revuo» («Медицинское обозрение»), «Kemio inter- nacia» («Международная химия») и т. п. Ряд научных журналов помещает отдельные статьи или резюме на эсперанто. Печатается разнообразная стра¬ новедческая литература, среди них: «Hungara vivo» («Жизнь Венгрии»), «Vjetnamio antaŭenmarŝas» («Вьетнам шагает вперед») и др. В 10 странах 13 радиостанций ведут регулярные радиопередачи на эсперанто. 5
За Истекшие девяносто с^Мь лет язык эспераити доказал caote жазйё* способность, превратившись в результате практического использования в различных областях культуры и науки в важное средство международного общения. Миллионы людей широко используют эсперанто, видя в нем про¬ веренное практикой средство взаимопонимания, орудие борьбы эа мир, со¬ трудничество и дружбу между народами. Издание настоящего учебника созданная в 1979 г. Ассоциация совет¬ ских эсперантистов посвящает предстоящему столетию языка эсперанто. В заключение хочется отметить вклад Г. Н. Тетерина в подготовку к из¬ данию данного учебника, а также с искренней благодарностью вспомнить С. Н. Подкаминера, чьи ценные замечания по структур* и содержанию работы были учтены авторами. Учебник, разумеется, не лишен недостатков. Поэтому все замечания и предложения по улучшению учебника будут с благодарностью приняты. МЕТОДИЧЕСКИЕ УКАЗАНИЯ Настоящий учебник предназначен для лиц, имеющих среднее образова¬ ние. Учебник может быть использован как для занятий с преподавателем, так и для самостоятельного изучения языка. Задача учебника — научить беседовать на повседневные темы, вести переписку, а также широко пользоваться литературой на эсперанто. Лексика учебника включает 600 корней, отобранных по принципу ча¬ стотности для элементарного курса, а также более 1000 корней менее употреби¬ тельных, что в итоге даст возможность усвоившему курс читать литературу с минимальным пользованием словарем. Грамматический материал излагается комплексно, чтобы создать у уча¬ щихся цельное представление об изучаемом грамматическом явлении. Метод подачи материала — индуктивный, рассчитанный на максимальную акти¬ визацию учащихся. Этой же задаче подчинены разнообразные упражнения к урокам, включающие ответы на вопросы, самостоятельную постановку во¬ просов, пересказы, составление и заучивание диалогов, а также и задачи- загадки, которыми заканчиваются уроки. Учебник состоит из Основного курса — 25 уроков, содержащих тексты, слова к текстам урока и упражнения, грамматики, изложенной компактно в конце учебника, хрестоматии, а также русско-эсперантского, эсперанто- русского словарей и приложений. При изучении любого иностранного языка наилучшие результаты дают повседневные занятия. Все тексты, упражнения и задания рекомендуется произносить вслух. Всем видам упражнений, обеспечивающим закрепление и повторение при¬ обретенных знаний на практике, должно быть уделено максимальное внима¬ ние. Ответы на вопросы, самостоятельная постановка вопросов, составление диалогов, пересказы — все это с самых первых шагов должно быть в центре внимания. Особенно полезны подстановочные таблицы и типовые диалоги, так как постоянное пользование ими поможет выработать необходимые на¬ выки. Быстрое и умелое пользование словарем — одна из самых важных задач. 6
Индуктивный метод подачи грамматического материала дает возможность самостоятельно делать выводы и обобщения. Упражнения А помогают ос. мыслить и понять попью грамматические явления. Пословицы, иллюстрирующие грамматические правила, помогают за- креилению пройденного. Будучи короткими и рифмованными, они легко запоминаются. При чтении новых текстов важно не только понять их содержание, но и сосредоточить внимание на новых элементах, не только понять граммати¬ ческие явления, но и догадаться о значении слов. Служебным элементам речи — окончаниям, аффиксам, предлогам и сою¬ зам — должно быть уделено особое внимание: являясь вспомогательными элементами речи, они при беглом ознакомлении с текстом часто ускользают из поля зрения. Развитию навыка внимательного отношения к тексту, ко всем его эле¬ ментам, способствуют упражнения с пропусками, в качестве которых исполь¬ зуются тексты уроков. Наконец, одно из самых важных положений, обеспечивающих успех: нельзя переходить к новому материалу без тщательного изучения и усвоения предыдущего. ЛИТЕРАТУРА Д-р Эсперанто (Л. Заменгоф). Международный язык. Предисловие и полный учебник для русских. Варшава, 1887. Андреев Н. Д. Международный вспомогательный язык эсперанто (кратг кая грамматика и словарь-минимум). Л., 1957. О о р г е е в И. В. Основы эсперанто. М., 1961. Русско-эсперантский словарь. М., 1966. Эсперанто-русский словарь. Сост. Е. А. Бокарев. М., 1974 и 1982. Проблемы интерлингвистики. Типология и эволюция международных ис¬ кусственных языков. М., 1976. II г лев М. И. Язык эспераиго. М., 1981 и 1913.
ВВОДНЫЕ ЗАМЕЧАНИЯ БУКВЫ И ЗВУКИ АЛФАВИТ Аа вь Сс ĈĈ Dd Ее Ff Gg Ĝĝ Hh Аа въ Сс ĈĈ Dd Ее Ff Gg Ĝĝ Hh [а] [б] [ч] hi [д] [в] [ф] [rj [дж] [*] Ii Jj ĴĴ Kk LI Mm Nn Оо Pp И J } Kk LI Mm Nn Оо Pp [и] [й] [ж] [к] [л] [Ml [н] 1 [о] [П] Rr Ss ŜS Tt Uu Ŭŭ Vv Zz Rr Ss Ŝŝ Tt Uu Uŭ Vv Zz Гр] fc] [ш] [т] [у] [у] [Bj [3] Алфавит эсперанто построен на основе латинского. В алфавите 28 букв, которые соответствуют 28 звукам — пяти гласным, двум полугласным и 21 согласному. Шесть букв имеют надстрочные значки (6, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ). Из пяти гласных (а, о, е, i, и) а и о, как по написанию, так и по звучанию, соответствуют русским гласным а и о. Гласный [и] звучит как русский [у]. Гласные [е] и [i] в эсперанто звучат иначе, чем в русском: [е] звучит как [э] в слове этот (например, telefono тэлэфоно), a [i]— как [ы] в слове нация (например, inter¬ na ciа интернацыа). Полугласный [ŬJ произносится как русский краткий [у], т. е. нечто среднее между [у] и [в] (такой звук есть в некоторых заимствованиях, например, аудитория). Полугласный [jj в поло¬ жении после гласных звучит как русский [и], например: bonaj бонай 'хорошие’, knaboj кнабой 'мальчики’, tuj туй 'сейчас’, с по¬ следующими же гласными [а], [е], [о], [и] он образует сочетания, близкие по звучанию русским йотированным гласным — [я], [е], [ё], [ю], например: jaro яро 'год’, jen ей 'вот’, jodo ёдо 'иод’, jnr® юро 'право’. 8
Звучание 19 согласных вполне передается соответствующими звуками русского языка. Звук []J тверже, чем в русском слове люлька, но мягче, чем в словах лошадь, лапа, луна; звучание эс¬ перантского [1] сходно с звуком [л] в слове липа. Не следует произносить 1а как [ла] или [ля], 1и как [лу] или [лю|. Звук [h] близок слабопроизносимому южнорусскому [х], т. е. это просто выдох, как в слове ага. Буква ĝ обозначает слитный звук [дж], отсутствующий в русском языке; мы,-однако, легко можем его усвоить, произнося слитно такие вошедшие в русский язык итальянские имена и слова, как Джованни, арпеджио. Чтобы назвать отдельную согласную, следует прибавить к ней окончание -о: Ьо — бо, со — цо и т. д. Гласные произносятся одинаково как в ударном, так и в без¬ ударном положении, звонкие согласные не оглушаются. Особое внимание следует обратить на произношение гласного [о]. В рус¬ ском языке буквой о обозначаются разные звуки в зависимости от ударения в слове, сравните: в доме много окон и из окна хорошо видны oo.vd. Б эспорю1То небрежное произношение безударного [о] .может привести к искажению смысла, например Ьопо 'добро’ и bona 'хороший’, poŝtisto 'почтальон’ и paŝtisto 'пастух’, ofero 'жертва’ и afero 'дело’. УДАРЕНИЕ Ударение в эсперанто всегда падает на предпоследний слог, т. е. на предпоследнюю гласную, например: domo домо 'дом’, na6so хабсо 'хаос’, kompamo компанйо 'компания’, matematiko матэматйко 'математика’ и т. д. Полугласные j и ŭ никогда не образуют слога и, следовательно, не могут находиться под уда¬ рением: aŭstro аустро 'австриец’, aŭto ауто 'автомобиль’, mejlo мтло 'миля’; в тех же случаях, когда полугласные предшествуют гласным, образуя йотированный звук (см. выше), на такой звук ударение, разумеется, падает в обычном порядке: jaro яро 'год’, kajero кайеро 'тетрадь’ и др. УПРАЖНЕНИЯ I. Прочитайте вслух следующие слова, обращая внимание на ударение. саго celo placo саго ĉĜlo plŝci gusto agi logi ĝŭsta aĝo loĝi haro lioro hotelo ĥemio boro ĥaoso mŭso stato osto mŭŝo ŝtato poŝto kaj tnj tago j 9
jfes jŭna jam ĵeti ĴIIS ĵargono ldu ĉiu gumo aŭ aŭdi feŭdo booo Ьбпа bone frato Irata frate кбго kora к ore kapo кара ŝi dfras ŝi diros II. Перепишите слова, расставьте в них ударение и прочитайте их вслух. cfento, sento, horo, ĥoro, celo, kolo, ĉarma, kanto, hieraŭ, morgaŭ, hodiaŭ, krajono, majesta, gorĝo, iam, jam, ĵus, ĝusta, gusto, ies, jes, ĵaŭdo, juna, juĝo, paco, marĉo, marŝo, kaĉo, kaso, kaĝo, kaŝi, kapo, ĉapo, ŝafo, reservi, rezervi, placo, plaĉi, ŝerci, serci, spiri, ŝpari, sono, zono, ruino, palaj, nei, heroo, konscii, pasio, belaj, kelkaj, Sovetio, libroj, gazetoj, galerio, iel, baldaŭ, malutilaj, sociaj, ŝoseoj.
ОСНОВНОЙ КУРС IJNTJA TjECIONO -о I. Aŭtobuso, biblioteko, centro, ĉokolado, domo, ekzameno, frazo, galoŝo, ĝirafo, harmonio, ĥoro, industrio, jodo, ĵurnalo, kritiko, lokcio, mekaniko, numero, oinaro, profesio, respubliko, soldato, ŝnuro, tekiiiko, universitato, valuto, zooiogio. -a If. Oktobra revolucio, revolucia himno; soveta respubliko, respub- lika centro; fabrika klubo, kluba biblioteko; nova tekniko, teknika progreso. -ist- III. Traktoro estas maŝino. Kamarado J ukov estas traktoristo. Tele- Iduo estas aparato. Kamarado Stenin estas telefonisto. Centra bib- liotoko estas granda. Kamarado Tokov estas bibliotekisto. Ĵurnalo «Pravda» estas interesa. Kamarado Fokin estas ĵurnalisto. -ism- IV. Socialismo estas socia kaj politika sistemo. Komunismo estas nova socipolitika sistemo. Ĉu? — Jes, Ne V. Cn traktoro estas maŝino? Jes, traktoro estas maŝino. Cu kamarado J ukov estas traktoristo? Jes, kamarado Ĵukov estas traktoristo. Ĉii telefono estas maŝino? Ne, telefono ne estas maŝino. Ĝu telefono estas aparato? Jes, telefono estas aparato. Ĝu kamarado Stenm estas telefonisto? 11
Jes, kamaraclo Stenin estas telefonisto. Gu centra bibiioteko estas granda? Jes, centra biblioteko estas granda. 'ŭu kamarado Fokin estas bibliotekisto? Ne, kamarado Fokin ne estas bibliotekisto. Cu kamarado Tokov estas bibliotekisto? Jes, kamarado Tokov estas bibliotekisto. Gu ĵurnalo «Pravda» estas interesa? Jes, ĵurnalo «Pravda» estas interesa. Gu kamarado Fokin estas bona ĵurnalisto? Jes, kamarado Fokin estas bona ĵurnalisto. Kio? Kia? Kiu? Kio? VI. Kio estas traktoro? — Maŝino. Kio estas telefono? — Aparato. л Kio estas kamarado Fokin? — Jurnalisto. Kia? Kia estas centra biblioteko? — Granda. Kia estas ĵurnalo «Pravda»? — Interesa. Kia ĵurnalisto estas kamarado Fokin? — Bona. Kiu? Kiu estas traktoristo? — Kamarado Ĵukov. Kiu estas telefonisto? — Kamarado Stenin. Kiu ĵurnalo estas interesa? — Ĵurnalo «Pravda». Dialogo — Mi estas Viktor Klimov. Kiu vi estas? — Mi estas Vladimir Gromov. Kio vi estas? — Mi estas studento. Kio vi estas? Ĉu vi estas pedagogo, jur¬ nalisto, inĝeniero, tekuikisto aŭ radiisto? — Mi estas radiisto. Слова aparato аппарат aŭ или aŭtobuso автобус biblioteko библиотека bona хороший centro центр ĉokolado шоколад ĉu разве, ли dialogo диалог domo дом ekzameno экзамен estas есть, является fabriko фабрика frazo фраза frukto фрукт galoŝo галоша granda большой ĝirafo жирафа harmonio гармония himno гимн ĥoro, ĥoruso хор industrio индустрия inĝeniero инженер interesa интересный 12
Ĵes да jodo йод ĵurnalo газета kaĵ и kamarado товарищ kia какой kio что kiu кто, какой именно, klubo клуб komunismo коммунизм kritiko критика leciono урок lekcio лекция maŝino машина mekaniko механика mi я пе не, нет nova новый пшпего номер oktobro октябрь отаго омар pedagogo * педагог Грамматика: § 1—6. politiko политика profesio профессия progreso прогресс radio радио, луч respubliko республика revoluci o^ революция sistemo система socio общество socialismo социализм soldato солдат soveto совет studento студент ŝnuro шнур tekniko техника telefono телефон traktoro трактор universitato университет unu один valuto валюта vi вы zoologio зоология УПРАЖНЕНИЕ А I. Перепишите текст I и расставьте ударения в словах. II. Перепишите текст II, выделяя окончания, например Oktobr-a ге- volnci-o. Определите по окончаниям, к какой части речи относятся слова текста. III. Выпишите из текста III три слова с суффиксом -ist- и выделите ■ них корень, суффикс и окончание, например: traktor-ist-o. Определите апачепие -ist-. IV. Определите значение суффикса -ism- в словах текста IV. V. Переведите слава kio, kia, kiu. УПРАЖНЕНИЕ Б I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. П. Пользуясь вопросами диалога (VI), письменно составьте диалог, заменяя короткие ответы полными. Образец: Kio estas traktoro? — Traktoro estas maŝino. III. Переведите слова хор, хоровой, хорист на эсперанто, исполь¬ зуя корень hor-. IV. Переведите слова .марксист, политик, критик, механик на эсперанто, используя суффикс -ist-. V. Из данных ниже слов составьте два вопросительных предложения и дайте на нпх полные ответы, используя слова, помещенные в скобках. 1. estas, kio, banano? — (frukto) 2. bona, ĉokolado, estas, cu? — (Jes)
DU A DEC ION О I. Gif его j 0 — nulo 11 — dek unu 1 — unu 12 — dek du 2 — du 13 — dek tri 3 — tri 14 — dek kvar 4 — kvar 15 — dek kvin 5 — kvin 16 — dek ses 6 — ses 17 — dek sep 7 — sep 18 — dek ok 8 — ok 19 — dek naŭ 9 — uaŭ 20 — dudek 10 — dek 21 — dudek unu 22 — dudek du 23 — dudek tri 24 — dudek kvar 25 — dudek kvin 35 — tri dek kvin 100 — cent 108 — cent ok 347 — tricent kvardek sep 1000 — mil 1978 — mil naŭcent sepdek ok 15649 — dek kvin mil sescent kvardek nail II. III, -3 Unu linio Du linioj Tri linioj La — Kiaj estas la linioj? — La linioj estas paralelaj. л — Cu la linioj estas vertikalaj? — Ne, la linioj ne estas vertikalaj, la linioj estas horizontalaj. Mal- IV. A C D В La linio AB estas longa La linio CD estas mallonga 14
La Ыапка kvadrato estas granda. La nigra kvadrato estas maigranda. Ermitaĝo estas en Leaingrado.
Tio Tia Tiu Dialogo V. — Kio estas tio? — Tio estas muzeo. — Kiu estas tiu muzeo? — Tiu muzeo estas Ermitaĝo. — Kia estas la muzeo? — La arta muzeo Ermitaĝo estas granda kaj interesa. — Gu tiaj muzeoj estas en Moskvo? — Jes, en Moskvo estas grandaj kaj interesaj muzeoj. Proverb o: Kiaj kolegoj, tiaj kutimoj. Vortoj mal приставка, обозначающая пря¬ мую противоположность, напр. mallonga короткий, malalta низ¬ кий mil тысяча minus минус muzeo музей muziko музыка пай девять nigra черный nulo нуль ok восемь paraleia параллельный plus плюс proverbo пословица sata сытый sed но sep семь ses шесть tia такой tio то tiu тот tri три vertikala вертикальный vorto слово Грамматика: § 7—12. alta высокий arto искусство arta художественный Ыапка белый cent сто cifero цифра dek десять du два dudek двадцать ekzerco упражнение еп в frato брат fitaro гитара orizontala горизонтальный instrumento инструмент kato кот kiom (da) сколько kolego коллега kutimo привычка kvadrato квадрат kvar четыре kvin пять la определенный артикль linio линия longa длинный УПРАЖНЕНИЯ А I. Определите значение форманта -j. II. Определите функцию артикля 1а. III. Выпишите в тетрадь названия первого и второго уроков и ©яре- делите, как образуются порядковые числительные. IV. Определите значение префикса mal-. V. Выпишите в два столбца вопросительные я указательные меетоя- мепия и сравните их между собой. 16
УПРАЖНЕНИЯ В Г. Пропитайте вслух и переведите текст урока на русекжй язык. II. Поставьте словосочетания во множественном числе. Nigra kato. Bona proverbo. Mallonga ekzerco. Nova ĵurnalo. Longa vorto. III. Переведите слова на эсперанто. Десять, десятый, десяток, четыре, четвертый, четверка, шест¬ надцать, пятьдесят восемь, одна тысяча четыре, сто, сотый, сотня. IV. Поставьте четыре вопроса при помощи вопросительных слов си, UIn, kio (2) к предложению Gitaro estas rnuzika instrumento. V. Переведите предложения на эсперанто. Новые дома высокие, а старые дома низкие. Волга длинная, ■ Нева короткая. VI. Заполните пропуски словами tio, tia, tiu, la. - Kio estas . . .? - . . . estas muzeo. - Kiu estas . . . muzeo? - . . . muzeo estas Ermitaĝo. - Kia estas . . . muzeo? . . . arta muzeo Ermitaĝo estas granda kaj intereaa. ■ Cu . . . muzeoj estas en Moskvo? VII. Составьте список телефонов ваших друзей н прочитайте ег» вслух ИЯ эсперанто. VIII. Переведите слова маленький, плохой, голодный на эсперанто, нсиольауя прилагательные bona, sata, granda. IX. Переведите диалог на эсперанто. - Что это такое? Это — библиотека. Какая (именно) это библиотека? Эта библиотека Центральная (библиотека). Такая библиотека есть в эсперантском клубе? - Нет. Эта библиотека большая, а в эснерантвком клуби библиотека маленькая. X. Выучите приведенные выше пословицы наизусть.
TBIA LECIONO En esperanta klubo — Bonan vesperon, kamarado! (bonan tagon, bonan matenon, saluton!) Mi estas Gleb Pticin. — Bonan vesperon! Mia nomo estas Jakov Rudin. Cu vi estas nova esperantisto? — Jes, mi estas nova esperantisto. Gu en via klubo estas espe¬ ranta biblioteko? Jes, en la klubo estas bona esperanta biblioteko. Ni nun estas en nia biblioteko. — Kiu estas bibliotekisto? Gu tiu maldika kamarado estas bi- bliotekisto? — Jes, li estas bibliotekisto. Lia nomo estas Pavel Tokov. — Dankon! Gu Nina Sokolova estas en la klubo? — Jes, ŝi kaj ŝiaj kamaradoj estas en la salono. Ili ĉiuj estas en la salono. Ilia grupo kun aliaj esperantistoj estas en la dua etaĝo. — Kio estas en la salono hodiaŭ? — Kiu dato estas hodiaŭ? — Hodiaŭ estas la 23-a. — Ho! Jes. Hodiaŭ en la salono estas granda koncerto. — Gu la programo estas interesa? — Jes. Gi estas nova kaj interesa. La salono estas en la dua etaĝo, Gia pordo estas la unua en la koridoro. — Dankon! Gis revido! (Adiaŭ!) Proverb о: Giu komenco estas malfacila. Dialogoj I — Bonan tagon, kamarado! — Bonan tagon! — Mi estas nova esperantisto. Mia nomo estas . . . — Saluton! Mi estas... — Kio estas hodiaŭ en via klubo? — Hodiaŭ en nia klubo estas nur koncerto. II — Bonan matenon, kamarado! — Bonan matenon! — Kio estas en viaj manoj? Gu tio estas nova esperanta ĵurnalo? 18
— J*s, tio estas esperanta ĵurnalo. Ĝi estas malnova, sed ĝia enhavo estas interesa. III — Bonan vosperon, kamarado! — Bonan vesperon! A — Gu la hodiaŭa koncerto estas en la salono? — Jes, la koncerto estas en la saiono. — Ĝis revido! —Ĝis revido! IV — Sainton, kamarado! — Salu ton! — Gu Viktor estas hodiaŭ en la klubo? —■ Jes, li kaj Jiaj kamaradoj estas en la salono. — Ĝu ciuj esperantistoj estas en la salono? — Jes, ili ĉiuj estas en la salono. — Dankon! Adiaŭ! — Adiaŭ! Vortoj ndiaŭ прощай(-те) koridoro коридор alia другой kruco крест amuzo забава kruevorto кроссворд ci ты кип с ĉiu каждый, всякий И он danko благедарность шапо рука dato дата, число mateno утро dika толстый ni мы distro развлечение nokto ночь enhavo содержание пото имя etaĝo этаж пип теперь facila легкий пиг только gazeto журнал, газета рог для grupo группа pordo дверь gi он, она, оно ĝis revido до свидания programo программа salono салон, зал Но! О! (восклицательная частица) saluto привет hodiaŭ сегодня ŝi она ili они tago день komenco начало koncerto концерт vespero вечер Грамматика: § 13—15. УПРАЖНЕНИЯ A I. Определите способ образования притяжательных местоимений. II. Составьте таблицу личных местоимений на эсперанто и дайте их перевод на русский язык. Рядом расположите притяжательные местоиме¬ ния и также переведите их. 19
УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. II. Заполните пропуски притяжательными местоимениями, образуя их от соответствующих личных местоимений. Mi estas nova esperantisto. . . . nomo estas .... Ni estas en la kluba biblioteko. . . . biblioteko estas bona. Li estas bibliote- kisto. . . . nomo estas .... Si estas en la salono. . . . kamaradoj estas kun ŝi. Ili ciuj estas esperantistoj. . . . grupo estas granda. La koncerto estas interesa.... programo estas nova. Vi kaj . . . kama¬ radoj estas nnn en la klubo. III. Заполните пропуски личными и притяжательными местоимениями, данными в скобках. Mia kamarado estas en esperanta klubo. . . . estas esperantisto. . . . nomo estas . . . (li, lia). Nina Sokolova estas en la salono. . . . kaj . . . kamaradoj estas kun . . . (ŝi, ŝiaj). La salono estas granda. . . . estas en la dua etaĝo. . . . pordo estas la unua en la koridoro (ĝi, ĝia). IV. Выучите наизусть выражения, обозначающие приветствие, бла¬ годарность и прощание. Saluton! 'Привет!’, Bonan matenon! 'Доброе утро!’, Bonan tayen!§'Добрый день!’, Bonan vesperon! 'Добрый вечер!’, Dankon! 'Спасибо!’, Ĝis revido! 'До свиданья!’, Adiaŭ! 'Прощайте!’, Bonan nokton! 'Доброй ночи!’ V. Ответьте письменно на следующие вопросы: 1. Kiu oetas via nomo? 2. Ĝu vi estas nova esperantisto? 3. ĉu en via esperanta klubo estas esperanta biblioteko? 4. Kia estas la kluba biblioteko? 5. Kiu estas bibliotekisto? 6. Kiu estas en la salono? 7. Kio estas en la salono? 8. Kia estas la koncerta programo? 9. En kiu etaĝo estas la salono? 10. Kiu estas ĝia pordo? 11. Kiu dato estas hodiaŭ? VI. Переведите диалог на эсперанто: — Здравствуйте, товарищ! Я—новый эсперантист. Мое имя — Юлий Спиров. В вашем клубе есть эсперантская библиотека? — Здравствуйте, товарищ! А я—старый эсперантист. Имя мое — Анатолий Комов. Да, в нашем клубе есть такая библиотека. Она большая и хорошая. — А кто библиотекарь? — Товарищ Токов. У него в руках газета. 20
— Спасибо! До свиданья! — Де свиданья! VII. Переведите числительные на эсперанто. Десятый, сорок первый, двухсотый, двадцать второй, седьмой. VIII. Выпишите схему в тетрадь. ... i koJeg . . . , i kutim Допишите цветными карандашами буквы, чтобы еоетавить пословицу, делая одинаковые буквы одноцветными. Объясните, наказателем чего яв¬ ляется каждая добавленная буква. For distro kaj amuz* Замените буквы. Замените первую букву в слове dato и вы получите название живот¬ ного, какого? Замените первую букву в слове nun и вы получите эсперантский пред-
KVABA LECIONO -i -as Ce telefono Viktor volas telefoni al Vera pri koncerto en la klubo. Li iras aJ telefono kaj telefonas. Viktor: Gu mi povas paroli kun Vera? Vera: Mi estas ĉe teiefono, Viktor: Saluton, Vera! lluJiau en la klubo estas bona koncerto. Cu vi estas libera? Vera: Jes, mi estas libera. Kiam estas la komenco? Viktor: Post dek minutoj. Cu vi estas preta? Vera: Jes, mi povas tuj iri. Viktor: Mi estas ĉe la eniro. Vera: Jes, mi eliras post 5 sekundoj. Post dek minutoj Viktor kaj Vera sidas en la salono. Baletaj artistoj dancas. Post la dancoj ĥoro kantas. Viktor demandas: Vera! Gu vi povas kanti? Vera respondas: Jes, en ĥoro mi kantas. Post la koncerto estas dancoj. Vera kaj Viktor dancas. Pr over bo: Kiu volas, tin povas. -on- Э ® 0 duono kvarono triono Proverbo: Komenco bona, laboro duona. 22
Horloĝo Kioma ho го estas? La unua kaj dudek minutoj. Dudek minutoj post la unua. Kvardek minutoj antaŭ la dua. 1.20(13.20) La kvina kaj dek kvin minutoj. La kvina kaj kvarono. Kvarono post la kvina. Tri kvaronoj antaŭ la sesa. 5.15(17.15) La naŭa kaj tridek minutoj. La naŭa kaj duono. Duono post la naŭa. Duono antaŭ la dek a. 11.58 Du minutoj antaŭ la tagmezo. 00.05 Kvin minutoj post la noktomezo. Viktor Viktor laboras en granda fabriko. Li estas teknikisto. Viktor komencas labori je la oka kaj finas labori je la kvara. Lia vekhorloĝo sonoras je kvarono post la sesa. Je la sepa kaj kvindek minutoj li jam estas en la fabriko. Ge la fabriko estas vespera instituto. Multaj laboristoj en nia lando lernas en vesperaj institutoj. Viktor ankaŭ lernas. Li volas esti inĝeniero. Post la laboro Viktor iom ripozas kaj iras al la instituto aŭ biblio- teko. El la instituto Viktor eliras je duono post la 21-a. Kiam li estas en biblioteko, li finas lerni je la 22-a. Vortoj al к ankaŭ также antaŭ перед, до, раньше, прежде artisto деятель искусств baleto балет се у, при danci танцевать demandi спрашивать duono половина el из eliri выходить eniro вход fini кончать horo час horloĝo часы instituto институт iom несколько, некоторое количество iri идти 23
jam уже je предлог неопределенного гначения kanti петь kiam когда Нота который, какой же счету labori работать lando страна, земля lerni учиться libera свободной mezo середина minuto минута multo множество paroli говорить post после, за Грамматика: § 16—19. povi мочь, иметь и(ммижаость preta готовый pri о, об respondi отвечать ripozk отдыхать sekundo секунда sidi сидеть sonori звенеть tablo стол tuj сейчас veki будить vekhorloĝo будильник voli хотеть УПРАЖНЕНИЯ А I. Выпишите из текста «Ĉe telefono» все слева с корнем teleloa- и определите значение каждого окончания. УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язып. II. Переведите выражения на эсперанто. , В 3 часа дня, в 9 часов вечера, в 12 ч к/ . ночи, ноль часов двенадцать минут, шесть часов пятнадц.1. ,.пут. III. Прочитайте выражения на эсперанто J_J_.5__3.7__4 J_ J_ 8 1 2 ’ 4 ’ b » 4 » ь ' J Ŭ > .j > 7 ’ 'J ’ 5 » ĥ"' IV. Ответьте письменно на следуюмне вопросы. 1. А1 kiu Viktor volas telefoni? 2. Pri kio li volas telefoni? 3. Pri kio Viktor demandas? 4. Kiu estas 6e telefono? 5. Pri kio Viktor parolas kun Vera? 6. Gu Vera estas libera? 7. Pri kio Vera demandas? 8. Ĝu Vera povas tuj eliri? 9. Post kio estas dancoj? 10. Gu Vera povas kanti? 11. Gu Vera kaj Viktor dancas? V. Заполните пропуски предлогами. 24
. . . telefono Viktor volas telefoni . . . Vera . . . koncerto . . . la khibo. Li iras . . . telefono kaj telefonas. ... 10 minutoj Vera kaj Viklor sidas . . . la salono. . . . la koncerto ©stag dancoj. VI. Ответьте письменно на следующие вепресы. 1. Kio estas Viktor? 2. Kiam Viktor komencas labori? 3. К iam Ji finas labori? 4. Kiam sonoras lia vekhorloĝo? 5. Kiam Viktor estas en la fabriko? 6. Kiu lernas en vesperaj institutoj on nia lando? 7. Ĉu Viktor ankaŭ lernas? 8. Gu li volas esti inĝeniero? 9. Ĝu Viktor ripozas post la laboro? 10. Kiam Viktor eliras el la instituto? 11. Kiam Viktor finas lerni en biblioteko? VII. Составьте диалог на тему «Се telefono». Образец: — Kiam vi komencas labori? — Mi komencas labori je la naua. VIII. Составьте диалоги, используя из каждой таблицы по три воп¬ роса и по три ответа к ним. Образец: Gu vi povas kanti? — Ne, mi ne povas kanti. Таблица Demandoj Respondoj Kun kiu vi dancas? Mi dancas kun li. li kantas? Li kantas Si. Si sidas? Ŝi sidas vi. ĝi laboras? Ci laboras ni. ni parolas? Ni parolas ili. ili lernas? Ш lernas A1 kiu vi telefonas? Mi telefonas al li. li respondas? Li respondas Si. Si Ŝi ili. ili Ni Ili Pri kio vi telefonas? Mi tele Гои as pri koncerto. li parolas? Li parolas ĵurnalo. Si demandas? Ŝi demandas gazeto ili Ni Ili Си ri povas danci ? Jes, mig povas- danci. volas kanti? ni valas kanti. telefoni? Ne, na telefoni. 25
IX. Переведите диалог на эсперанто. — Кому вы звоните по телефону? — Я звоню Тамаре. — Зачем? — Хочу поговорить о новых эсперантских песнях. — Разве она поет? — Да, Тамара поет в хоре. — А вы? Вы тоже поете? — Да, я пою в хоре. — Разве вы певец? — Я не артист, но я пою. X. Переведите слова на эсперанто. Петь, песня, певец; танцевать, танец, танцор; работать, работа, рабочий; отвечать, ответ, ответчик. XI. Выделите корни в словах. tagmezo, tagnokto, noktomezo, vekhorloĝo, adiaŭkanto. XII. Выпишите из текста «Ĉe telefono» все слова с корнем ir- и обра¬ зуйте от него слова со значением «входить», «выходить», «вход», «вы¬ ход». Рог distro kaj amuzo I. Замените первую букву в словах nomo, каро и вы получите назва¬ ние головного убора и строения. II. Вы уже знаете пять пословиц. Напишите их в тетради и опреде¬ лите, какие грамматические правила иллюстрирует каждая из них.
kvitfA tkĉiokĜ -n En esperanta klubo Pavel: Kio interesas vin, kamarado? Viktor: Esperanta literature» interesas min. Pavel: Jen estas biblioteka katalogo, vi povas legi ĝin. Viktor: Danko n! Pavel: Kio interesas vin, kamaradoj? Gleb: En nia klubo ni ĉiuj estas esperantistoj. Internacia lingvo Esperanto interesas nin. Int.eresoj povas esti ciaj. Nikita estas fila- telisto. Postmarkoj interesas lin. Nina korespondas. Poŝtkartoj in¬ teresas sin. En la salono kantas junaj pioniroj. Esperantaj kantoj interesas ilin. л Pavel: Gu novaj esperantaj revuoj estas interesaj рог iu? Gleb kaj aliaj: Ho! Novaj esperantaj revuoj estas interesaj рог ciuj! Gu ni povas havi iun ajn? Pavel: Jes, jen estas novaj revuoj! si, sia, sin Antaŭ spegulo — Li vidas sin kun nova capo sur sia kapo. —Cu li vidas sin? — Jes, li vidas sin. — Cu li vidas si an kapon? — Jes, li vidas sian kapon. — Cu li vidas sian novan capon? — Jes, li vidas sian novan capon. К ion li vidas sur sia kapo? — Capon. Kian capon li vidas sur sia kapo? — Novan. 27
Ŝi vidas sia kua bela banto sur sia kapo. Gu ŝi vidas sin? Jes, ŝi vidas sin. Cu ŝi vidas sian kapon? Jes, ŝj vidas sian kapon. Gu ŝi vidas sian belan bauton? Jes, ŝi vidas sian''belan banton. К ion ŝi vidas sur sia kapo? —Banten. Kian banton ŝi vidas sur sia kapo? — Belaia. Gi vidas sin sen ia ĉapo sur sia kapo. Gu ĝi vidas sin? Jes, ĝi vidas sin. Gu ĝi vidas sian kapon? Jes, ĝi vidas sian kapon. Go ĝi vidas ion sur sia kapo? Ne, ĝi nenion vidas sur sia kapo. Kion ĝi vidas sur sia kapo? — Nenio.y Kian ĉapon ĝi vidas? — Nenian. lli vidas sin. Ĉu ili vidas sin? Jes, ili vidas sin. Ĉu ili vidas katon apud si? Jes, ili vidas katon apud si. Proverboj: Ĝiu sazono kun sia bono. Fino bona, cio bona. 28
Kies ĉape I on П tenas en sia mano? Li tenas si an capelon *n sia mane Proverbo: Kies gasto mi estas, ties feston mi festas. Vera Vera laboras en fabrika biblioteko. Si ŝatas sian laboron. Lib- roj, gazetoj kaj ĵurnaloj interesas ŝin. Vera ŝatas Jegi ilin kaj re- komendi interesajn librojn al la laboristoj, kiuj vizitas la bibliote- kon. Si ankaŭ ŝatas helpi al la kamaradoj, kiuj lernas en la fabrika instituto. Post la laboro Vera vizitas fabrikan klubon. Si kantas en la fabrika ĥoro. Vera havas belan voĉon. En fabrikaj kluboj ĉiu povas havi interesan okupon. Se iu ŝa- fcas muzikon, literaturon, arton, teknikon aŭ ion alian, li povas okupi sin pri tio, kio interesas lin. Vortoj ajn бы ни apud около, возле banto бант bela красивый capo шапка; cap Л о шляпа ĉia всяческий ĉio все festo праздник filatelisto филателист gasto гость havi иметь helpi помогать ia какой-то, какой-нибудь inter между internacia международный io что-то, что-нибудь iu кто-то, кто-нибудь iu ajn кто бы ни jen вот juna молодой каро голова karto карта, карточка katalogo каталог kies кого?, чей? korespondi переписыватьея lavi мыть legi читать libro книга lingvo язык (средство общения) literaturo литература marko марка nacio нация, народ nenia никакой nenio ничто neniu никто okupo занятие pioniro пионер poŝto почта poŝtkarto открытка rekomendi рекомендовать 29
revuo обозрение, журнал se если sen без sezono время года, сезон si себя spegulo зеркало sur на sati ценить, любить teni держать ties того vidi видеть viziti посещать voĉo голос Грамматика: § 20—24. УПРАЖНЕНИЯ А I. Определите, показателем какого падежа является окончание -п. УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. II. Составьте 10 вопросов и устно дайте на них утвердительные и отрицательные ответы, используя табл. 1. Образец: Си lin interesas revuoj? Си revuoj iuteresas lin? Jes, revuoj interesas liu. Ne, revuoj ne interesas lin. Таблица 1 Min interesas poŝtmarkoj Vin poŝtkartoj Lin kantoj Ŝin gazetoj Nin jurnaloj Ilin revuoj III. Ответьте письменно на следующие вопросы. Kio interesas vin? (lin, ŝin, nin, ilin?) Kiun (кого?) interesas poŝtmarkoj? (poŝtkartoj, kantoj, ĵurnaloj, revuoj?) IY. Посмотрите на нижний рисунок на стр. 28 и расскажите на эспе¬ ранто, что видит каждый из участников в зеркале. Образец: Li: Li vidas 1) sin kaj sian novan Capon sur sia kapo. 2) Sin kaj Sian belan banton sur ŝia kapo. 3) ĝin sen ia Capo sur ĝia kapo Ŝi: Ŝi vidas. .. Ĝi: ĉi vidas. . . V. Составьте 10 предложений, используя табл. 2. Образец: Ŝi tenas interesan revuon. 30
Таблица 2 Mi tenas belan iibron Li vidas novan revuon Ŝi legas interesan ĵnrnalon Ni havas bonan katalogon Vi Ili Из составленных предложений выпишите три предложения и поставьте к ним вопросы, начинающиеся с вопросительных слов Gu?, Kion?, Kian?, а затем дайте на них краткие ответы. Образец: Си ŝi tenas interesan revuonp — Jes (Ne). Kion ŝi tenasp — Revuon (Nenion). Kian revuon ŝi tenas? — Interesan (Nenian). VI. Заполните пропуски притяжательными местоимениями. Mi lavas . . . manojn. Vi lavas .. . manojn. Li lavas ... manojn. ŝi lavas ... manojn. Ni lavas ... manojn. Vi lavas . .. manojn. Ili lavas . . . manojn. VII. Ответьте письменно на следующие вопросы. 1. En ldu biblioteko Vera laboras? 2. Ĝu ŝi ŝatas sian laboron? 3. Kio interesas ŝin? 4. Kion ŝi ŝatas legi? 5. A1 kiu ŝi rekomendas interesajn librojn? 6. A1 kiu ŝi helpas? 7. Kion ŝi vizitas post la laboro? 8. Ĉu ŝi povas kanti? 9. Pri kio vi povas okupi vin en fabrikaj kJuboj? 10. Ĝu vi ŝatas muzikon, teknikon aŭ arton? 11. Kion vi ŝatas? 12. Pri kio vi okupas vin, kiam vi estas libera?
Рог distro kaj amuzo I. Заполните пропуски в надписях под рисунком. Ŝi lavas . . . rnanojn. II. Замените первую букву в глаголах havi н sitli и вы получите иа- вестные глаголы, какие? III. Замените третью букву в слове volo и вы получите знакомое су¬ ществительное, какое? IV. Какие пословицы на эсперанто соответствуют русским «Голод не тетка» и «Все хорошо, что хорошо кончается»?
8Е8А IiJSCI ON О -in- ge- Knabino knabo Geknaboj Familio Jura estas knabo. Maŝa estas knabino. Jura estas frato de Maŝa. Maŝa estas fratino de Jura. Jura estas filo kaj Maŝa estas filino de siaj gepatroj. Gefiloj kaj gepatroj estas familio. La patro, Pavel Samarin, laboras en fabriko. Li estas mekanikisto. La patrino, Ta¬ mara, laboras en kontoro de la fabriko. Ŝi estas oficistino. Krom la gOpatroj Jura kaj Maŝa havas avinon. Ŝi estas patrino de ilia patro. Jilra kaj Maŝa estas ŝiaj genepoj. Kiu estas перо? Jura estas перо. Kiu estas nepino? Maŝa estas nepino. Jura kaj Maŝa estas ge- fratoj. bo- pra- Tamara rakontas: «Mia familio ne estas granda. Ĝi konsistas el 5 personoj. Mi havas edzon kaj du infanojn: knabon kaj knabinon. Mia bopatrino zorgas pri nia hejmo kaj manĝo. Ni ĉiuj helpas al ŝi. Mi mem laboras en la sama fabriko kun mia edzo. Ni havas parencojn. Mia edzo havas du fratojn. Ili estas miaj bofratoj kaj onkloj de miaj infanoj. Miaj bofratoj amas siajn genevojn—Jura kaj Maŝa. Ili mem ankaŭ havas infanojn, kiuj estas gekuzoj de Jura kaj Maŝa. Niaj infanoj estas bonaj amikoj. Mia’ fratino Olga ankoraŭ ne havas edzon. ŝi estas fraŭlino. ŝi loĝas en Moskvo kun nia avino — praavino de miaj gefiloj». Proverb o: Se infano ne krias, patrino ne scias. 33
Multnacia familio En Taŝkent loĝas uzbeka laboristo Ŝaaĥmed. Li, kun sia, ed- zino Baĥri, edukas 15 diversnaciajn orfojn. Post la milito, multaj orfoj, infanoj sen gepatroj, estas en nia lando. «Se infano estas orfo, li estas mia filo, la buta popolo estas unu popolo», —diras Ŝaaĥmed. La ŝtato helpas at la familio. Saaĥmed kaj Baĥri havas ordenojn. La familio nun loĝas en nova, granda domo. En la familio ĉiuj estas bonaj amikoj kaj helpas unu la alian. Giuj infanoj lernas. Simplaj homoj kun bonaj koroj faras grandan aferon. ŝaaĥmed kaj Baĥri estas bonaj gepatroj рог siaj multnaciaj gefiloj. Vortoj afero дело ami любить amiko друг апкогай еще avo дед de от diri сказать diversa различный eduki воспитывать edzo муж familio семья fari делать filo сын fraulo холостяк ĝis до hejmo дом, домашний очаг homo человек infano ребенок kilogramo килограмм kiom (da) сколько knabo мальчик koko петух konsisti состоять kontoro контора кого сердце krii кричать krom кроме kuzo двоюродный брат letero письмо loĝi жить, обитать manĝi есть, питаться mem сам milito война перо внук nevo племянник ofico служба onklo дядя ordeno орден orfo сирота рагепсо родственник patro отец persono особа, • лицо popolo народ rakonti рассказывать ricevi получать sama тот же самый scii знать simpla простой ŝtato государство teatro театр tiom столько tuta весь, целый uzbeko узбек zorgi ■ заботиться Грамматика: § 25—29. УПРАЖНЕНИЯ А I. Сравните между собой слова knabo — knabino; frato — fratino; patro — patrino; filo — filino и определите значение суффикса -in-. (Ср. русские слова типа: князь — княгиня; монах—монахиня; герой—героиня.) II. Выпишите из текста «Familio» все слова с приставкой ge- и опре¬ делите ее значение. 34
Ш. Определите значение приставки Ьо-. IV. Сравните между собой приставку рга- и русскую приставку пра- в словах прадед, правнук. Определите значение приставки рга-. УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. II. Ответьте письменно на следующие вопросы. 1. Kiu estas patro de Jura kaj Maŝa? 2. Kio estas ilia patro? 3. Kiu estas ilia patrino? 4. Kio ŝi estas? 5. Gu la familio estas granda? 6. El kiom da personoj konsistas la familio? 7. Pri kio zorgas la avino? 8. Kiu helpas al ŝi? 9. Kiujn parencojn havas Jura? 10. Kiujn parencojn havas Maŝa? 11. Kiujn parencojn havas la avino? 12. Kies onklino estas Olga? III. Ответьте письменно на следующие вопросы. Образец: Kio estas bofrato? — Bofrato estas frato de edzo aŭ edzino. 1. Kio estas onklo? 2. Kio estas onklino? 3. Kio estas avo? 4. Kio estas avino? 5. Kio estas kuzo? 6. Kio estas kuzino? 7. Kio estas praavo? 8. Kio estas bofratino? IV. Заполните пропуски предлогами al, de, el, en, pri. La familio konsistas ... 5 personoj. Maŝa estas fratino . . . Jura. Ilia patro laboras . . . granda fabriko. La avino zorgas . . . hejmo kaj mango. Giuj helpas ... ŝi. Olga loĝas . . . Moskvo. La familio ricevas ... ŝi leterojn. V. Переведите слова на эсперанто. Внук, внучка, конторщик, работница, супруги, жена, пра¬ внуки, отец жены, правнучка, молодой человек (холостяк). VI. По образцу рассказа матери (см. текст «Familio») составьте на эсперанто такой же рассказ о семье от имени отца, Юры или Маши. VII. Напишите рассказ на эсперанто о семье Юры и Маши от своего имени. 35
VIII. Задайте по три вопроса к каждому диалогу, дааая по два ответа (утвердительному и отрицательному). Таблица 1 Ĉu vi li vizitas klubojn? muzeojn? Jes, mi li vizitas klubojn. muzeojn. ŝi teatrojn? ion? Ne, ŝi ne teatrojn. ion. Ĉu vi ricevas ĵurnalojn? Jes, mi ricevas jurnalojn. li Ŝi legas gazetojn? Iibrojn? revuojn? ion? Ne, li ne legas Iibrojn. revuojn. ilin. ion. IX. Ответьте устно на следующие вопросы: 1. Ĝu vi havas parencojn? 2. Ĝu vi havas genepojn? 3. Kiujn parencojn vi havas? 4. Ĉu vi mem Iaboras? 5. Ĝu vi loĝas kun gepatroj? X. Расскажите о вашей семье. XI. Переведите диалог на эсперанто. — У вас большая семья? — Нет, моя семья маленькая. У меня только жена и сын. — Разве ваши родители не живут с вами? — Нет, наши родители живут в Москве. А у вас большая семья? — Да, у меня кроме родителей два брата и три востры. Одна сестра имеет свою семью. У нее двое детей. Она живет с нашей бабушкой. — Да, ваша семья не маленькая. А у вас еамого есть дети? — Нет, у меня еще нет семьи. Я — холостяк. XII. Перескажите текст «Multnacia familio». Рог distro kaj amuzo I. Замените первую букву в слове banto и вы получите название му¬ зыкального произведения. II. Замените третью букву в словах перо и koko и вы получите на¬ звание родственника и название одного из важных органов человека.
SEPA LECION О -id- Proverb о: Рог malsana homo forto, рог kokido — morto. -ej- Kuiristoj kuiras en kuirejo Infanoj lernas ea lernejo Loĝejo Multaj ,novaj domoj malfermas siajn pordojn por sovetiaj homoj en nia lando. 37
Pavel Samarin kun sia familio ankaŭ loĝas en nova kvinetaĝa domo. La loĝejo de la familio konsistas el tri ĉambroj, kuirejo, banejo kaj necesejo. Unu cambro estas рог la geedzoj, la dua cambro estas dormejo рог Maŝa kaj la a vino, kaj la tria estas komuna cam¬ bro de la familio. Jura dormas sur la divano en la komuna cambro. Sur la bildo vi vidas komunan cambron de la familio. La cam¬ bro estas larĝa kaj hela. Ĝi havas du fenestrojn. En la mezo deTj la ĉambros staras ronda tablo kun kvar seĝoj ĉirkaŭ ĝi. Blanka katido kuŝas sub la tablo. De la plafono super la л л tablo pendas granda lampo. Ge unu muro staras dibroŝranko. Ge la kontraŭa muro staras divano. Ge ambaŭ flankoj de la divano staras molaj brakseĝoj. Kelkaj jurnaloj kaj gazetoj kuŝas sur la malgranda kaj malalta tablo, kiu staras antaŭ la divano. Ge unu flanko de la divano sur la planko staras alta lampo. Super la divano sur la muro pendas bildo. En la cambro estas ankoraŭ kelkaj mebloj. In¬ ter la fenestroj vi vidas skribtablon kun skribobjektoj sur ĝi. Post la taga laboro la familio ripozas en tiu ci cambro. Dialogo Viktor: Kian cambron vi havas, Vladimir? Vladimir: Mia cambro estas malgranda kaj mallarĝa. Viktor: Kiom da fenestroj estas en via cambro? Vladimir: En mia cambro estas nur unu fenestro. Viktor: Kiom da pordoj havas via cambro? Vladimir: Mia cambro havas unu pordon. Viktor: Kiuj mebloj staras en ĝi? 38
Vladimir: Apud la fenestro staras mia skribtablo kim seĝo 6e ĝi. Apud la skribtablo ĉe muro staras librosranko kun miaj libroj en ĝi. Krom tio mi havas divanon kaj vestoŝrankon. Viktor: Cu vi havas liton en via ĉambro? Vladimir: Ne, mi ne havas liton. Mi dormas sur la divano. Viktor: Gu via ĉambro estas hela? Vladimir: Jes, ĝi estas hela. Viktor: Ĉu vi ŝatas vian cambron? Vladimir: Jes, mi ŝatas labori kaj legi en ĝi. Vortoj ambau оба aŭtomobilo автомобиль bani купать bildo картина bovo бык brako рука (вся) ĉambro комната ĉi —■ частица обозначающая бли¬ зость ĉirkaŭ вокруг, кругом, около divano диван dormi спать fenestro окно fermi закрывать flanko сторона, бок forta сильный hela светлый, яркий kelka(-j) некоторый (-ые) kelkaj несколько komuna общий, коммунальный kontrau против kuiri готовить пищу kuŝi лежать Грамматика: § 30—31. lamp о лампа larĝa широкий lito кровать meblo мебель (предмет) mola мягкий morto смерть muro стена necesa необходимый ndcesejo туалет, уборная objekto предмет, вещь, объект pendi висеть plafono потолок planko пол porko свинья ronda круглый sana здоровый seĝo стул skribi писать stari стоять sub под super над ŝranko шкаф vesto одежда УПРАЖНЕНИЯ А I. Сравните между собой слова kato 'кот*, katido ’котенок’, porko 'свинья’, porkido ’поросенок’, koko ’петух’, kokido ’цыпленок’ и опреде¬ лите значение суффикса -id-. II. Переведите предложение на русский язык и определите значение суффикса -ej-. Infanoj lernas en lernejo. Kuiristoj kuiras en kuirejo. УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. 1Г, Ответьте письменно на следующие вопросы. 39
1. Рог kiu malfermas siajn pordojn novaj domoj en nia lando? 2. En kiu domo loĝas Pavel Samarin? 3. E1 kiom da ĉambroj konsistas la loĝejo de la familio? 4. En kiuj ĉambroj ili ĉiuj dormas? 5. Kion vi vidas sur la bildo? 6. Kia estas la cambro? 7. Kiom da fenestroj ĝi havas? 3. Kio staras en la mezo de la ĉambro? 9. Kiom da seĝoj staras ĉirkaŭ la tablo? 10. Kiu kuŝas sub la tablo? 11. Kio pendas de la plafono super la tablo? 12. Ĝe kio staras la libroŝranko? 13. Kio staras 6e la kontraŭa muro? 14. Kiom da brakseĝoj staras Se ambau flankoj de la divano? 15. Kiaj estas la brakseĝoj? 16. Kio staras antaŭ la divano? 17. Kio kuŝas sur la malgranda kaj malalta tablo? 18. Kia lampo staras ce unu flanko de la divano? 19. Kion vi vidas inter la fenestroj? 20. Kio estas sur la skribtablo? 21. Kiujn meblojn vi vidas ankoraŭ en la ĉambro? 22. Kiam la familio ripozas en tiu Si cambro? III. Заполните пропуски подходящими по смыслу словами из текста урока. Multaj novaj domoj . . . siajn pordojn en nia ... La loĝejo de la familio ... el tri cambroj, . . . , ... kaj ... . Unu cambro estas por la . . . , la dua cambro estas . . . por Maŝa kaj la avino kaj la tria estas . . . cambro de la familio. La cambro estas . . . kaj . . . Ĝi havas du. . . . En la . . . de la cambro staras. . . tablo kun kvar . . . cirkaŭ ĝi. De la ... super la tablo . . . granda lampo. ĉe unu muro staras . . . . Ge kontraua . . . staras divano. ĉe am- baŭ. . . de la divano staras . . . brakseĝoj. IV. Заполните пропуски предлогами. Kelkaj ĵurnaloj kaj gazetoj kuŝas . . . malgranda kaj malalta tablo, kiu staras. . . la divano. . . . unu flanko ... la divano . . . la planko staras alta lampo. ... la divano ... la muro pendas bildo. ... la cambro estas ankoraii kelkaj mebloj. ... la ronda tablo kuŝas nigra katido. ... la fenestroj vi vidas skribtablon . . . skribobjektoj ... ĝi. . . . la taga laboro la familio ripozas . . . tiu Si cambro. V. Глядя на рисунок на стр. 38, не пользуясь текстом, опишите об¬ становку комнаты. VI. Опишите комнату Владимира или свою комнату. VII. Переведите на эсперанто слова, используя корни san-, larĝ-, anjik-, alt-, hel-, bov-, facil-, long-, fort-, mol-, 40
Твердый, слабый, трудный, короткий, темный, враг, низкий, болезнь, узкий, друзья (мужчины и женщины), подруга, теленок. Рог distro kaj amuzo I. Anekdoto Pairo: (al sia malgranda filo): Vi estas porkido! Gu vi scias, kio estas porkido? Filo: Jes, patro, mi scias. Gi estas infano de porko! VIII. Замените последнюю букву в словах sen, sub и вы получите новый предлог и два известных вам числительных.
OKA LECIOtfG -ing- C=3l@>. plumo C . _ Я plumingo Lc cigaredo Q lmmnŭlL-—Л cigaredingo -u Dialogo Vera: Bonan tagon, Nina! Nina: Bonan tagon! Vera: Mi volas korespondi. Gu vi povas doni al mi iun adreson? Nina: Jes, mi povas. Sed kun kiu lando vi deziras korespondi? Vera: Gu mi povas korespondi kun diversaj landoj? Nina: Jes, vi povas. Vi devas anonci en iu ĵurnalo aŭ gazeto pri kiuj tern о j vi deziras korespondi. Vera: Gu vi povas helpi min? Nina: Jes, jen bonvolu preni la revuon «Bulgario» kaj legi la anoncojn. Vera: Jen mi vidas interesan anoncon. Helpu al mi traduki ĝin! Vaclav Novak. Opletalova 501. Milivesko, Ĉeĥoslo- vakio. kun ĉl. pri 6t. inters. PK kaj PM Nina: Kiujn vortojn vi ne komprenas? Vera: Traduku tiujn ci vortojn: kun 61. pri 6t. Ne! Ne! Ne traduku! Mi jam komprenas: 61. estas ĉiuj landoj kaj ĉt. estas ĉiuj temoj. Sed traduku al mi la vortojn: inters. PK kaj PM! Nina: inters, estas interŝanĝi, sed PK kaj PM vi mem traduku! Vera: Ho! Mi jam komprenas! PK estas poŝtkartoj kaj PM estas postmarkoj! Nina: Jes. Nun prenu la anoncon kiel ekzemplon kaj skribu vian nomon, adreson, nomon de nia lando — Sovetunio, kaj sendu vian anoncon al la redakcio de «Bulgario». Sed estu atenta kaj skribu sen eraroj. Ne perdu tempon kaj sendu vian leteron hodiaŭ. Vera: Sed mi ne havas plumon por skribi mian anoncon! Nina: Prenu mian plumingon, ĝi estas sur la tablo. Ĉu vi havas paperon? Vera: Jes, paperon mi havas. (Post kelkaj minutoj): Nun mia anonco estas preta. Bonvolu korekti miajn erarojn! 42
Nina: Mi ne vidas erarojn! Cio estas en ordo! Vera: Grandan dankon pro amika helpo! Ĝis revido! Nina: Gis revido! Proverbo: Vivu, progresu, sed lerni ne ĉesn! Patro kaj filoj Inter multaj verkoj de L. N. Tolstoj estas malgranda rakonto sub tiu nomo. Jen estas ĝia enhavo: Patro havas filojn, kiuj ĉiam malpacas. Patro diras al ili: «Vivu en paco!» Sed la filoj ne ĉesas malpaci. Iun tagon la patro diras: «Alportu vergfaskon!» kaj li ordonas: «Rompu ĝin!» Unu filo post la alia penas rompi la verg¬ faskon, sed neniu el ili povas ĝin rompi. Tiam la patro malligas la vergfaskon kaj ordonas rompi la vergojn po unu (unu post la alia). La filoj rompas ĉiujn vergojn. Tiam la patro diras: «Vivu en paco! Ne malpacu, se vi ne volas perei!» Proverbo: Paco konstruas, malpaco detruas. Vortoj adreso адрес alporti принести anonco объявление atenta внимательный bonvolu пожалуйста Bulgario Болгария cigaredo папироса ĉesi переставать, прекращать(-ся) ĉiam всегда detrui разрушать devi быть должным deziri желать doni давать ekzemplo пример егаго ошибка fasko связка, пучок fingro палец foti фотографировать glavo меч interŝanĝi обмениваться kandelo свеча kompreni понимать konstrui строить korekti исправлять ligi связывать ordo порядок ordoni приказывать Грамматика: § 32—33, расо мир рарего бумага peni стараться perdi терять perei погибать plumo перо ро по porti нести preni брать, взять pro за, из-за redakcio редакция rompi ломать sendi посылать ŝanĝi менять, изменять teksto текст telegramo телеграмма temo тема tempo время tiam тогда traduki переводить unio союз vergo прут, розга vergfasko пучок прутьев verko сочинение, произведение (лите¬ ратурное) vivi жить 43
УПРАЖНЕНИЯ А I. Определите значение суффикса -ing-. И. Определите, показателем какого наклонения является окончание -и. УПРАЖНЕНИЯ В I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. II. Составьте 10 предложений, используя табл. 1. Таблица 1 Mi povas sendi bonan leteron Vi dev as doni interesan ĵurnalon Li volas legi novan revuon Ŝi deziras tradukon Ni Hi Из составленных предложений выберите три предложения, поставьте к ним несколько вопросов и дайте на них краткие ответы. Образец: Si deziras sendi interesan revuon. Ĉu ŝi deziras sendi interesan revuon? — Jes. Kiu deziras sendi interesan revuon? — Ŝi deziras. Kion ŝi deziras sendi? — Revuon. Kian revuon ŝi deziras sendi? — Interesan. Ш. Составьте 10 предложений, используя табл. 2. Таблица 2 Interŝanĝu Sendu Dona belajn novajn interesajn fotojn poŝtmarkojn Ив глядя в таблицу, напишите на память три предложения и затем сверьте их с таблицей. IV. Составьте диалоги в нескольких вариантах, используя слова, дан¬ ные в скобках. I — Ĝu vi povas doni al mi libron? (leteron, adreson, revuon)? — Ĵes, bonvolu preni la libron (la leteron, la adreson, la revuon). — Dankon! II — Ĝu vi povas helpi al mi traduki (legi, skribi) la tekston (la proverbon, la telegramon)? — Jes, donu al mi la tekston (la proverbon, la telegramon)! 44
V. Переведите предложения на эсперанто. Давайте вести переписку на эсперанто! Возьмите любой эспе¬ рантский журнал и прочитайте объявления. Выпишите адреса, которые вас интересуют, и пошлите письма. Вы можете также сами послать объявление в редакцию журнала о вашем желании переписываться на эсперанто. Ваши друзья эсперантисты могут вам помочь в этом. Рог distro kaj amuzo I. Подберите предметы, названия которых вы знаете, и, пользуясь ими, составьте диалоги, не глядя в табл. 1 и 2. II. Замените первую букву в глаголах manĝi и morti и вы получите знакомые вам глаголы. Krucvorto По вертикали: 1. Суффикс. 2. Числительное. 3. Местоимение. По горизонтали: 2. Глагол движения 4. Слово, употребляемое при расставании. 1 2 3 4
NAVA LECIONO En la lernejo Jura lernas. Li sidas en la klaso. Jura estas diligenta kaj kapabla knabo. Li ĉiam preparas siajn lecionojn kaj estas preta respondi al instruistoj. Estas geografia leciono. Apud nigra tabulo kun blanka kreto ĉe ĝi sur griza muro pendas granda mapo (geografia karto). Sur la mapo maroj estas bluaj, montoj — brunaj kaj malaltaj lo- koj — verdaj. Instruistino diras: «Kiu povas montri la kontinentojn, levu manon!» Jura levas sian manon kaj iras al la mapo. Instruistino (al Jura): «Kiel vi staras! Staru tiel, ke ĉiuj povu vidi la mapon!» Jura nun staras ĉe la dekstra flanko de la mapo. Jura montras Eŭropon kaj Azion, Nordan Amerikon, Sudan Amerikon, Afrikon, Aŭstralion kaj Antarkton. Li ankaŭ montras nian landon — Sovetunion. Jura demandas: «Ĝu mi montru ankaŭ Leningradon?» Instruistino: «Jes, sed mi volas, ke vi montru Baltan Maron kaj Nevon, kaj post tio—Leningradon!» Jura montras ĉion kaj iras al sia loko. Alia knabo montras marojn. Li montras Blankan Maron, Nigran Maron, Ruĝan Maron, Flavan Maron kaj aliajn. En la fino de la leciono la instruistino diras al la geknaboj, ke ili skribu taskon por hejma laboro. Maldika knabino skribas la taskon sur la nigra tabulo per blanka kreto, kaj aliaj geknaboj skribas ĝin en siaj kajeroj per fontoplumoj aŭ per krajonoj. La mapo de Sovetunio Rigardu sur la mapon de Sovetunio. Vi vidas kia granda estas nia Sovetlando. Kiam en Moskvo horloĝoj anoncas noktomezon, en Vladivostoko jam estas mateno — estas la sepa horo kaj homoj iras al labofO: 46
Kiam vladivostokaj infanoj iras ai lernejoj, moskvaj infanoj ankoraŭ dormas. Ne nur tempo, sed ankaŭ klimato ne esLas sama en nia granda lando. Suda klimato estas tiel varma, ke citronoj kaj mandarinoj kreskas en nia Sudo. Malvarma estas la klimato en Soveta Nordo. En Arkto neĝo kaj glacio neniam malaperas. En la mezo de nia lando klimato estas bona kaj ne tro varma. Proverboj: Kapo estas por tio, ke ĝi zorgu pri ĉio. Kiel vi al mi, tiel mi al vi. Afriko Африка Ameriko Америка Antarkto Антарктида aperi появляться Australio Австралия Azio Азия Balta Балтийский Baltlando Прибалтика blua синий bruna коричневый citrono лимон dekstra правый diligenta прилежный Eŭropo Европа flava желтый fonto источник fontoplumo авторучка geografio география glacio лед griza серый instrui обучать kajero тетрадь kapabla способный ke что, чтобы kiel как klaso класс klimato климат koloro цвет Грамматика: § 34—с kontinerito континент krajono карандаш kreski расти kreto мел levi поднимать loko место mandarino мандарин таро карта (географическая) таго море monto гора montri показывать neĝo снег neniam никогда nordo север per посредством, при помощи роето поэма рог ke для того, чтобы prepari приготовлять rigardi смотреть ruĝa красный sudo юг tabulo доска (классная) tasko задание tiel так tro слишком varma теплый verda зеленый УПРАЖНЕНИЯ А I. Выпишите из текста «En la lernejo» все предложения, в которых встречается в придаточных предложениях форма повелительного накло¬ нения. II. Выпишите из этого текста союзы н определите, что выражают гла¬ голы в главных предложениях. 4?
УПРАЖНЕНИЯ Б Г. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. II. Ответьте письменно на следующие вопросы. 1. Kia knabo estas Jura? 2. Gu li preparas .siajn lecionojn? 3. Kio kuŝas ce Ja tabulo? 4. Kio pendas sur la muro apud la tabulo? 5. Kion mantras la mapo per bruna koloro? 6. Kion montras la mapo per blua koloro? 7. Kion montras la mapo per verda koloro? 8. Kion diras la instruistino? 9. Gu iu levas sian manon? 10. Kiel devas stari Jura? 11. Ge kiu flanko de la mapo li nun staras? 12. Kion montras Jura sur la mapo? 13. Kiujn kontinentojn li montras? 14. Kion li montras ankoraŭ? 15. Kiujn marojn montras alia knabo? 16. Kion diras la instruisto en la fino de la leciono? 17. Kion skribas maldika knabino sur la tabulo? 18. Per kio ŝi skribas la taskon? 19. Per kio skribas la taskon aliaj geknaboj? 20. Per kio vi skribas viajn leterojn? III. Заполните пропуски предлогами. . . . nigra tabulo . . . blanka kreto ... ĝi ... griza muro pen¬ das granda mapo. Jura iras ... la mapo. ... la fino ... la leciono la instruistino diras ... la geknaboj, ke ili skribu taskon . . . hejma laboro. Maldika knabino skribas la taskon . . . nigra tabulo .. . blanka kreto kaj aliaj geknaboj skribas ĝin . . . siaj kajeroj . . . fontoplumoj aŭ . . . krajonoj. IV. Заполните пропуски подходящими по смыслу словами из текстов урока. La instruistino diras: «Kiel vi staras? Staru ... ke ĉiuj . .. vidi la mapon!» Jura demandas: «Gu mi . . . Leningradon?» La nstruistino diras al la . . . , ke ili ... la taskon рог . . . laboro. V. Составьте 10 предложений, используя табл. 1. Таблица 1 Mi volas ke li prenu la adreson Li deiiras ŝi montru la leteron ŝi vi skribu la anoncon Ni ili legu la taskon Vi ni donii la rakonton Ili 48
VI. Составьте диалоги в нескольких вариантах, используя табл. 2. Таблица 2 Mi volas deziras ke vi li ŝi prenu legu montru do nu skribu mian ŝi an lian nian adreson rakonton poemon proverbon Си vi volas deziras ke mi li ŝi prenu legu skribu montru donu vian ŝian lian nian adreson? rakonton? poemon? proverbon? Jes, Jeu, bouvolu preni legi skribi montri doni la adreson la rakonton la poemon la proverbon VII. ^Перескажитечтекст «La таро de Sovetunio». VIII. Выделите~корни в словах. instruistino, geknaboj, fontoplumo, skribotablo, Sovetunio, in- terŝanĝo. IX. Переведите слова на эсперанто. Долг, желание, левый, ленивый, местный, прилежный, рука, горы, моря, смотреть, южный. X. Переведите диалог на эсперанто. — Я хочу, чтобы вы записали мой адрес! -Да, но у меня нет авторучки. — Вы можете записать адрес моей авторучкой. Возьмите ее, пожалуйста! — Спасибо! Рог distro kaj amuzo I. Замените первую букву .всловах pordo n fonto и вы получите соот¬ ветственно названия возвышенности и части света. П. Замените вторую букву в слове шаго и вы получите название части здания. П1. Замените предпоследнюю букву в слове таре и вы получите на¬ звание водоема.
ВЕКА LECIOJSTO -e Kie? Kiel? Kiain? Angloj parolas angle. Fraocoj parolas france. Rusoj parolas ruse. Dialogo — Kiel vi parolas? — Mi parolas ruse kaj esperante. Gu vi bone parolas esperante? — Mi ankoraŭ ne povas bone paroli esperante. Mi ankoraŭ lernas. Diru al mi, kie mi povas paroli esperante? — Gie. En ĉiu lando estas esperantistoj, kiuj kun plezuro paro¬ las esperante kun angloj, francoj, rusoj, ktp. (kaj tiel plu). — Kie mi nun povas havi parolan praktikon? — Tre bona praktiko estas ĉi tie en la klaso kaj en esperanta klubo. Tie ĉiu parolas esperante. Jen estas tri konsiloj: 1. Nepre ofte demandu kaj respondu esperante en via klaso kaj en la klubo. 2. Legu esperante ĉie: hejme, en tramo, en vagono kaj en aŭ- tobuso. 3. Parolu esperante ciam: matene, tage kaj vespere. Proverb o: Unue lernu, poste instruu. -is Dimanĉo Hieraŭ^estis dimanĉo. [Dimanĉe neniu laboras. Dimanĉo estas ripoztago. Hieraŭ Nina ankaŭ ne laboris. Ŝi ripozis. Matene, post matenmanĝo, ŝi skribis leterojn al siaj geamikoj kaj poste iom pro- menis. Tage, kiam ŝi estis hejme kaj legis, ŝia amiko telefonis al ŝi kaj invitis ŝin viziti teatron. Ili rigardis baleton «Korsaro». La baleto tre plaĉis al ili. Per telefono — Ha lo! Parolas Vladimir. Saluton! — Bonan tagon! — Mi volas proponi al vi vespere kune viziti teatron. Mi havaS du biletojn. ĉu vi konsentas? 50
In — Jes, kun plezuro! Sed kio estas hodiaŭ en teatro? — Hodiaŭ estas baleto «Korsaro». Ĝu vi vidis la baleton antaŭe? — Ne, mi ankoraŭ ne vidis ĝin. — Bone, tiam mi atendas vin ĉe la eniro je 10 minutoj antaŭ sepa. — Tre bone! Dankon! Ĝis la vespero! — Ĝis la vespero! Mezaziaj respublikoj Antaŭ la revolucio en Meza Azio malmulte da homoj povis Iegi aŭ skribi. Nun en mezaziaj respublikoj ĉiuj infanoj lernas en Ier- nejoj. En la respublikoj estas teknikumoj, universitatoj kaj aliaj superaj lernejoj. Mezaziaj respublikoj nun havas siajn sciencistojn, kuracislojn, pedagogojn kaj inĝenierojn, inter kiuj estas multaj virinoj. La virinoj, senrajtaj antaŭe, nun okupas ŝtatajn postenojn. Giu respubliko havas sian Akademion de sciencoj. Multaj teatroj de mezaziaj respublikoj estas famaj en la tuta Sovetunio. Vortoj akademio академия anglo англичанин atendi ждать, ожидать biletoX билет ĉie везде dimanĉo воскресенье fama известный franco француз ha 1о! Алло! hieraŭ вчера inviti приглашать ja ведь kie где konsenti соглашаться konsilo совет korpo тело kuraci лечить перге непременно oft а частый plaĉi нравиться plezuro удовольствие plu более, далее posteno пост praktiko практика promeni гулять proponi предлагать raj to право ruso русский scienco наука sinjoro ГОСПОД!’з teknikumo техникум tie там tie 6i (ci tie) здесь tre очень tramo трамвай vagono вагон viro мужчина Г рамматика: § 36—37. УПРАЖНЕНИЯ А I. Выпишите из текста «Dialogo» все слова с окончанием -е и опреде¬ лите, какую часть речи оно характеризует. II. Прочитайте вслух текст «Dimanĉo», обращая внимание на оконча¬ ния глаголов. Определите значение окончания -is. 51
УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. П. Ответьте письменно на следующие вопросы. 1. Kiel parolas angloj (francoj, rusoj)? 2. Kie vi povas paroli esperante? 3. Kiam vi devas paroli esperante? 4. Kiu laboras dimance? 5. Kiam estis Nina en teatro? 6. Kiun baleton ŝi rigardis? 7. Ĝu la baleto placis al ŝi? 8. Kie estis Nina tage? III. Заполните пропуски окончаниями, где это необходимо. Maten . . . Nina skrib . . . leter . . . kaj post . . . iom pro- men .... Tag . . . , kiam ŝi est . . . hejm . . . kaj leg . . . , ŝia amik . . . telefon . . . al ŝi kaj invit . . . ŝi . . . vizit . . . teatr. . . Vesper ... ili rigard . . . balet .... La balet . . . tre plac . . . al ili. Nepr ... oft ... demand . . . kaj respond . . . esperant . . . Leg . . . esperant ... ĉi . . . : hejm . . . , en tram . . . , en va- gon . . . , kaj en autobus . . . Parol . . . esperant ... ĉi . . . : ma¬ ten . . . , tag . . . kaj vesper .... IV. Поставьте вопросы к предложению «Matene Nina skribis leterojn al siaj geamikoj», начиная их вопросительными словами kiam, kiu, kion faris, kion skribis, al kiu, ĉu. V. Поставьте вопросы к каждому предложению текста «Mezaziaj Res- publikoj» и ответьте на них. Затем перескажите текст. VI. Выделите корни в словах tagmanĝo, ripoztago, matenmanĝo, vesper- manĝo. Переведите слова редко, плохо, трудно, холодно, используя префикс mal-. VII. Переведите диалог на эсперанто. — Алло! Говорит Павел. Здравствуй! — Добрый вечер! — Где ты был вчера вечером? Я тебе звонил, но тебя не было дома. — Да, я вчера с Ниной был в театре. А ты где был вчера? — Я вечером был дома, читал и занимался. Потом меня на¬ вестил старый друг, мы вместе поужинали и пошли погулять. А ты не хочешь сейчас немного погулять? — С удовольствием. Я только что кончил работать. Ну, я сейчас выхожу! — Хорошо! Я тебя жду у школы. 52
Рог distro kaj amuzo I. Anekdoto Nuntempaj virinoj (Ce maro) — Rigardu, kian belan korpon havas tiu knabo! — Ne estas knabo, sed knabino! — Ne diru, estas ja knabo! — Tute ne knabo! Si estas mia filino! — Tiel! Tiam vi, sinjoro, estas ŝia patro? — Ne, mi estas ŝia patrino! II. Вы уже знаете 15 пословно на эсперанто. Выпишите их в тетрадь и объясните, какие грамматические правила иллюстрирует каждая из
DEKUNUA EECIONO -uj- -il- Li pafas per pafilo Proverb o: Nova balailo bone balaas. Tagmanĝo En la manĝejo ĉio estas preta рог tagmanĝo. Blanka tablotuko kovras la tablon. Sur la tablo kuŝas diversaj manĝiloj: teleroj, for- koj, tranĉiloj kaj kuleroj. En la mezo staras salujo, panujo kaj bu- terujo. La patrino alportas supujon kun supo en ĝi. Post la supo 1а avino alportas fiŝon en tomato kaj terpomojn. Pomoj en sukera suko estas рог la deserlo. La familio kun apetilo tagmanĝas. 54
Dialogo — Mi soifas. Cu ni vizitu iun kafejon? — Mi ne kontraŭas. — Kion ni prenu? Mi deziras trinki giason da teo. — Sed mi preferas^tason da kafo! Ĝu ni prenu buterpanojn? — Ne, rni ne volas manĝi. Cu ni prenu torton? — Jes, mi konsentas, ni prenu torton, mi ŝatas ĝin. En ripozdomo Multaj sindikatoj, fabrikoj kaj kelkaj kolĥozoj havas siajn ripoz- domojn en sudo de nia lando. La fabriko, kie Vera. laboras, ankaŭ havas sian ripozdomon en [sudo, 8e Nigra Maro. Vera ricevis de loka sindikata komitato senpagan ripozkarton рог ripozi tie. Ripozo ĉe Nigra Maro tre plaĉis al ŝi. Jen kiel ŝi priskribas sian ripozon: «La loko, kie staras nia ripozdomo, estas tre bela. Granda ĉe- mara parko ĉirkaŭas la domon. La komencon de ciu tago anoncas sonorilo, kiu sonoras je la oka. Matenmanĝo estas je la naŭa, kaj ni Siam havas tempon por bani nin en la maro. Kiam la montriloj sur mia brakhorloĝo montras dek minutojn antaŭ la naŭa, ni ra- pidas al nia manĝejo, kie nin atendas bona matenmanĝo. Inter ma- tenmanĝo kaj tagmanĝo ni estas ĉe maro, kie ni multe naĝas. Tio estas granda plezuro. Je la dekkvara la sonorilo invitas nin por tagmanĝo. Miaj amikoj dormas dum trankvila horo post la tag- mango, sed mi si das en la parko kaj j legas. Nia ripozdomo havas bonan bibliotekon. Je la deksepa estas teo. Post la teo ni sportas. Je la dudeka ni vespermanĝas. Vesperoj en sudo estas mallumaj kaj ni ofte vizitas kinejon sub la ĉielo. Interesaj estas ekskursoj. Ni ekskur- sas per aŭtobusoj aŭ piede. Mi multe fotas. Fine mi povas diri: mi tre bone kaj interese ripozas 6e Nigra Maro». apetito аппетит arbo дерево balai мести, заметать butero масло Vortoj deserto десерт dum в то время, паи; в продолжение ekskurso экскурсия fiŝo рыба 56
buterpano бутерброд ĉielo небо glaso стакан наго волос kafo кофе kial почему kino кино kolĥozo колхоз kombi причесывать волосы komitato комитет kontraŭi возражать kovri покрывать kulero ложка lume свет mono деньги naĝi плавать pafi стрелять pagi платить рапо хлеб рагко парк piedo нога рото яблоко preferi предпочитать Грамматика: § 38—39. У HP А ЩНЕННЯ А I. Сравните между собой предложения Mono estas en monujo 'Деньги в кошельке* Supo estas en supujo 'Суп в миске* Salo estas en salujo 'Соль в солонке’ и определите в них значение суффикса -uj-. II. Определите значение суффикса -И- в следующих словах эсперанто (ср. русские слова типа точить — точило; светить — светило). balai 'мести* balailo 'метла* gladi 'гладить* gladilo 'утюг* kovri 'покрывать* kovrilo 'покрывало* iorko вилка gladi гладить prunti одолжить rapidi спешить salo соль sindikato профсоюз soifo жажда sporto спорт sukero сахар suko сок supo суп tablotuk© скатерть taso чашка teo чай telero тарелка terpomo картофель tomato помидор torto торт tranĉi резать trankvila спокойный trinki пить - tuko платок УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух и переведите текоты урока на русский язык. П. Ответьте письменно на следующие вопросы. 1. Kie la familio manĝas? 2. *Kio kovras la tablon? 3. Kiuj manĝiloj estas sur la tablo? 4. Kie staras salujo, panujo kaj buterujo? 5. Kiu alportas supujon? 6. Por kio estas supujo, salujo, patiujo kaj buterujot* 7. Kion alportas la avino? 8. Kiuj fruktoj estas por la deserto? 56
III. Поставьте вопросы к предложению «En la manĝejo ĉio estas preta рог la tagmanĝo», начиная их вопросительными словами Ĝu, Kie, Kio. IV. Напишите рассказ о том, как вы провели отпуск в доме отдыха на берегу Черного моря, а затем перескажите его. V. Определите, каким русским падежам соответствуют формы выделен¬ ных словосочетаний в тексте «Nova fotilo». Nova fotilo Nova fotilo de Nina estas tre bona. Kun helpo de sia fotilo ŝi multe fotas. Nina nun kutimas al la nova fotilo. Ŝi tre ŝatas sian novan fotilon. Per la fotilo ŝi jam bone fotas. En sia letero si multe skribas pri sia fotilo kaj pri la plezuro, kiun ĝi donas al si. VI. Переведите диалог на эсперанто. — Мне хочется есть. Не пойти ли нам пообедать? — Я не хочу есть. Мне хочется пить. (У меня жажда.) — В столовой ты можешь выпить стакан чая или чашку кофе, а я'хочу пообедать. — Хорошо, я не возражаю. VII. Переведите слова на эсперанто. Указка, место для отдыха, папка для тетрадей, чайница, сахар¬ ница, солонка. VIII. Переведите слова на русский язык. laborejo, kafujo, Iaborilo, infanejo, muzikilo, levilo, skribilo. IX. Выделите корни в словах. alporti, buterpano, tablotuko, kontraŭdiri, fontoplumo. Por distro kaj amuzo I. Anekdoto — Kial vi ne kombis viajn harojn? — Mi ne havas kombilon. — Pruntu de via patrol — Li ne havas harojn! II. Замените первую букву в словах sano, morto, marko и вы полу¬ чите названия сладкого блюда, места для прогулок и необходимую часть закуеки или обеда. III. Замените предпоследнюю букву в слове pafi и вы получите назва¬ ние действия, совершаемого при покупке.
DEKDUA JLECIONO -obl- 3x3 = 9 Trioble tri estas naŭ. 7 X 7 = 49 Sepoble sep estas kvardek naŭ. — Kiom estas centoble kvindek kvin? — Tio estas kvin mil kvincent. Proverb o: Rapida helpo — duobla helpo. pli ... ol 4 > 3 Kvar estas pli ol tri. 3 < 4 Tri estas malpli ol kvar. La blanka pkvadrato '.estas pli granda ol la nigra kvadrato. La nigra kvadrato estas malpli granda ol la blanka kvadrato. Kiu el la kvadratoj estas blanka (nigra)? Kiu el la kvadratoj estas pli granda? Kiu el la kvadratoj estas malpli granda? Pli bone io, ol nenio. plej ... el La dua linio estas pli longa ol la unua linio. La dua linio estas malpli longa ol la tria linio. La tria linio estas la plej longa el la linioj. La unua linio estas la plej mailonga. Kiu el la linioj estas la plej longa? Kiu el la linioj estas la plej mailonga? Proverb o: La plej granda potenco estas en la komenco. Sezonoj La jaro havas kvar sezonojn. Printempo estas pli varma sezono ol vintro. Printempe tagoj estas pli longaj ol vintre. La plej lon- gaj tagoj estas somere. Somere estas plej varme, sed iam hajlas. Somero estas la plej varma el ĉiuj sezonoj. Aŭtuno estas malpli varma sezono pi somero, sed ĝi estas pli varma sezono ol vintro. 58
Ŝed aŭtune ofte pluvas. Aŭtutle tie estas tiel malvarme, kiel vintre. Vintre estas plej malvarme. Vintre ofte neĝas kaj frostas, tial ĝi estas la plej malvarma sezono de la jaro. P г о v e г b o: Kiu venas plej frue, sidas plej ĝue. Bajkalo kaj Angaro En Siberio estas lago Bajkalo — la plej profunda lago en Ia tuta mondo. Multaj riveroj alportas sian akvon al Bajkalo, sed nur unu rivero — Angaro — elfluas el ĝi kaj portas sian akvon al Enisejo. Estas du Angaroj: supra kaj malsupra. Ambaŭ riveroj estas tre rapidaj. Pri Bajkalo kaj Angaro estas legendo. Laŭ la legendo estas nur unu Angaro — filino de Bajkalo. La patro, Bajkalo, elektis por sia filino edzon — Irkuton, sed Angaro amis Enisejon kaj volis forkuri al li. Tiel ŝi faris. Por malhelpi al ŝi, Bajkalo ĵetis tre grandan ŝtonon — Ŝamanon. Angaro transkuris la ŝtonon kaj forkuris al Enisejo. Tiel Bajkalo nenion povis fari kun sia filind. * * * Sed kion ne povis fari Bajkalo, tion faris sovetiaj homoj. Ili di gis Angaron kaj nun konstruas sur ĝi grandajn elektrostaciojn. Ge Angaro jam estas novaj urboj. La Jaboro estas tre malfacila, sed la tuta lando helpas al la konstruistoj. La plej bonaj fabrikoj sendas al ili siajn maŝinojn. Sed ne nur per laboriloj Ia lando helpas al ili: el ĉiuj flankoj de nia lando multaj junaj homoj veturas al Angaro por helpi en la laboro. Vortoj akvo вода aŭtuno осень cial по всякой причине digi ставить плотину (перегородить) elekti выбирать elektra электрический flui течь for вон!, прочь!, долой! frosto мороз frua ранний ĝui наслаждаться hajlo град humoro расположение духа, настрое¬ ние jaro год ĵeti бросать kolero гнев kHri бежать lago озеро laŭ по Грамматика: § 40—41. legendo легенда nenial нипочем, ни за что о1 чем plej наиболее, самый pH более pluvo дождь potenco могущество, мощь, власть printempo весна profunda глубокий rivero река Siberio Сибирь somero лето stacio станция supra верхний ŝtono камень tial потому trans через veni приходить, приезжать veturi ехать vintro зима 59
УПРАЖНЕНИЯ А I. Определите значение суффикса »оЫ- в словах текстов урока» II. Определите значение показателя pH ... о! в словах текстов урока. III. Определите значение показателя plej. . .el в словах текстов урока. IV. Какими словами пользуются для выражения равенства при срав¬ нении? V. Выпишите из текста «Sezonoj» все безличные глаголы. УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. П. Ответьте письменно на следующие вопросы. A. 1. Kiom da sezonoj havas la jaro? 2. Kiu el la sezonoj estas pli varma, cu printempo, cu vintro? 3. Kiu sezono estas la plej varma? 4. Kiu sezono estas la plej malvarma? 5. Kiam la tagoj estas pli longaj, ĉu somere, ĉu aŭtune? 6. Kiam la tagoj estas la plej longaj? 7. Kiam la tagoj estas la plej mallongaj? 8. Kiam estas plej varme? 9. Kiam estas plej malvarme? 10. Kiam ofte pluvas? II. Kiam ofte neĝas? B. 1. Ĝu Bajkalo malhelpis al Angaro forkuri? 2. Kiu digis Angaron? 3. Kion konstruas sovetiaj homoj sur Angaro? 4. Kie nun estas novaj urboj? 5. Kiu helpas al la konstruistoj? 6. Kiu sendas al la konstruistoj novajn maŝinojn? 7. Cu la lando helpas al ili nur per laboriloj? 8. Kiu veturas al Angaro рог helpi en la laboro? III. Заполните пропуски словами pli. . .ol, tiel . . .kiel, la plej, mal- pli . . .ol. 1. Moskvo estas . . . granda . . . Leningrado. 2. Nevo estas . . . longa . . . Volgo. 3. Printempe ne estas . . . varme . . . somere. 4. Vintro es^as . . . malvarma sezono de la jaro. IV. Закончите предложения, вводя в них слова, данные в скобках. 1. Leningrado estas . . . (Moskvo). 2. Volgo estas . . . (Nevo). 3. Printempo estas . . . (somero). 4. Aŭtuno ne estas . . . kiel (vintro). 5. Somero estas ... el ĉiuj (sezonoj). 60
V. Переведите предложения на эсперанто. Весной дни длиннее, чем зимой. Самые длинные дни бывают летом. Летом теплее, чем весной. Лето — самое теплое время года. Осенью не так холодно, как зимой. Зима — самое холодное время года. VI. Напишите следующие выражения и дроби на эсперанто. 5 х 5 = 25, 10 X 10 = 100, 7/9, 0,005, 3/8, 5/16, 4/25. VII. Переведите слова на эсперанто. Поздно, позже, позднее всего; рано, красиво, хуже всего, глу¬ бокий, глубже, глубже всех. Рог distro kaj amuzo I. Замените первую букву в словах digi, рог ко, lago и вы получите названия, обозначающие часть суток, предмет, употребляемый при еде и глагол «связывать». II. Krucvorto По вертикали: 1. Союз. 2. Наречие. 3. Отрицание. По горизонтали: 1. Предлог. 4. Гибель Z / J 4
DŬKTRlA JLECIOKO Kie? Kien? Kie ili saltas? Kien ili saltas? Ш saltas en akvo. Hi saltas en akvon. Proverb o: Ne ŝovu nazon en fremdan vazon. re- -op- Ge aerodromo Vladimir: Mi deziras aceti bileton ĝis Moskvo. Kasisto: Kiam vi deziras veturi tien? Vladimir: Mi deziras veturi Moskvon morgaŭ matene, L. e. (tio estas) la duan de oktobro. Kasisto: Jen estas la bileto. La aeroplano forflugas je la 9.30. Vladimir: Bone, kiom kostas la bileto? Kasisto: La bileto kostas dek tri rublojn. Vladimir: Bonvolu preni monon. Kasisto: Vi rajtas kunpreni ne pli ol 10 kilogramojn. Vladimir: Bone! Kiom da tempo daŭras la vojaĝo? Kasisto: Ĝi daŭras 55 minutojn. Vladimir: Tre bone! Kiom da kilometroj traflugas aeroplano dum tiu ci tempo? Kasisto: Dum tiu ci tempo aeroplano traflugas pli ol 600 kilo- metrojn. Vladimir: Tre rapide! Gu mi povas nun aĉeti bileton рог re- 62
vojaĝo? Mi deziras reveni Leningradon la 8-an de oktobro. Mi be- zonas nur kelkajn tagojn рог viziti Moskvon. Kasisto: Bonvolu pagi la saman sumon —13 rublojn kaj jen estas la bileto рог revojaĝo. La horon de reveturo vi mem elektu en Moskvo. Vladimir: Dankon! * * * — Но! Kiun mi vidas! Saluton, kamarado! Kien kaj kiam vi forflugas? — Saluton! Morgaŭ matene je la 9.30 mi forflugas Moskvon. Mi ĵus aĉetis la bileton. Kaj kien vi deziras forflugi? — Mi havas la saman deziron. Mi devas esti en Moskvo je la 12-a. Tial mi elektis рог la vojaĝo aviadilon. — Do, vi aĉetu bileton рог la sama aeroplano. Vojaĝi duope estas ĉiam pli gaje. Ni iom babilos dum la vojo; ni tre malofte vidas unu la alian. —Jes, vi estas prava, sed mi devas aĉeti tri biletojn, car mia edzino kaj ŝia amikino veturas kun mi. Sekve, ni veturas Moskvon kvarope! — Des pli bone! Ju pli granda kompanio, des pli bone kaj gaje. Ĝis morgaŭ! — Ĝis morgaŭ! P г о v e г b о j: Vi amas preni, amu ankaŭ redoni. Ju pli granda la deziro, des pli kara la akiro. Moskva Kremlo En Moskvon alveturas homoj el ĉiuj partoj de la mondo. Ek- sterlandaj gastoj vizitas moskvajn teatrojn, muzeojn kaj trarigardas la urbon. La plej grandan intereson elvokas Moskva Kremlo — centro de antikva urbo, kiu komencis sian historion en XII jar- cento. Moskva Kremlo havas triangulan formon. ĉiu flanko de la triangulo havas po 6 gardoturoj. Ciuj gardoturoj estas malsimilaj. Nunaj muroj, kiujn ni vidas hodiaii, aperis en la fino de la XV jarcento. Moskvan Kremlon konstruis la rplej famaj arkitektoj kaj artistoj. Vortoj aĉeti покупать aero воздух aerodromo аэродром aeroplano аэроплан, самолет- akiri приобретать alveturi приехать angulo угол antikva древний arkitekto архитектор babili болтать bezoni нуждаться баг потому что dauri "продолжаться des тем distanco расстояние ekster вне eksterlanda иностранный elvoki вызывать 63
flugi лететь formo форма fremda чужой gaja веселый gardi стеречь gardoturo сторожевая башня jarcento столетие ju. . . des чем . . . тем ĵus только что кага дорогой, милый kaso касса kilometro километр kompanio компания kosti стоить metro метр mondo мир, свет morgau завтра nazo нос parto часть pezo вес prava правый (в чем-л.) гиЫо рубль salti прыгать sekvi следовать simila похожий sumo сумма ŝovi совать tra сквозь, через trarigardi осматривать triangulo треугольник turo башня urbo город vaze ваза vojo путь, дорога vojaĝo путешествие voki звать Грамматика: § 42—44 УПРАЖНЕНИЯ А I. Выпишите из текста «Се aerodromo» все слова с префиксом^ (при¬ ставкой) ге- и определите ее значение. II. Определите значение суффикса -ор- в словах того же текста. УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте всйух и переведите тексты урока на русский язык. II. Выпишите из текста «Се aerodromo» все предложения, которые ил¬ люстрируют употребление окончания -п для указания на прямое дополнение, направление, дату, стоимость, вес, длительность и расстояние. III. Заполните пропуски и закончите предложения. 1. Mi deziras aĉeti .... 2. Mi deziras veturi Moslcv. . . la . . . de Oktobro. 3. La bileto kostas .... 4. Vi ne rajtas kunpreni pli ol 10 kilo. . . . 5. La vojaĝo daiiras .... 6. Aeroplano traflugas . . . dum unu horo. 7. Mi deziras reveni. . . . la . . . de . . . 8. Mi bezonas nur . . . рог la vizito. 9. Pagu ankoraii .... IV. На основе текста «Се aerodromo» составьте новый диалог, изменяя названия городов, стоимость проезда, расстояния, время полета, а также количество дней пребывания. V. Составьте вопросы к тексту «Moskva Kremlo» и на их основе пере¬ скажите его. VI. Переведите предложения на эсперанто. 1. Мы вдвоем перечитали диалог. 2. Они вернулись втроем 20 октября. 3. Чем раньше, тем лучше. 4. В каком веке по¬ 64
явился Московский Кремль? 5. Кто строил Московский Кремль? I. Чем пояже, тем хуже. 7. Мы очень редко видимся друг с дру¬ гим. 9. Завтра вечером в 21.30 я вылетаю в Киев. VII. Замените в предложениях предлог dum окончанием -п. 0брааец: Li estis tie dum tri tagoj = Li estis tie tri tagojn. 1. Studentoj lernas en institutoj dum kvin jaroj. 2. Ekskurso daŭris dum tri tagoj. 3. Oratoro parolis dum 55 minutoj. 4. La tramo iras dum duonhoro. VIII. Выделите корни в словах. reveno, reveturo, redono, forflugi, kunpreni, traflugi, revojaĝo, revido, triangulo, alveturi, eksterlanda, elvoki, gardoturo, trari- gardi. II. Замените первую букву в словах kaso, formo, mondo и вы полу¬ чите названия замкнутой кривой, состояния покоя и сосуда для питья. Рог distro kaj amuzo I. Закончите предложения. Li supreniras aŭ li iras .... Li malsupreniras ай li iras ....
DEKKVARA EECIONO -os Hodiaŭ est.as la 4-a de oktobro. Hieraŭ estis la 3-a de oktobro. Morgaŭ estos la 5-a drf oktobro. Proverb о: Ne venos rato raem al kato. -an- -ad- Ekskurso Viktor rakontas: «Morgan, Ja kvinan de oktobro, nia klubo organizos ekskurson al Moskvo. Giuj klubanoj veturos en Moskvon per aeroplano. Niaj amikoj-moskvanoj renkontos leningradanoin ĉe aerodromo. En Moskvo la ekskursanoj iros al Ruĝa PJaco kaj vizi- tos mattzoleon de Vladimir Iljiĉ Lenin. Poste ili iros en Kremion. En Kremlo ili rigardos antikvajn katedralojn kaj famajn Gar-Kanonon kaj Gar-Sonoriion. Poste iii vizitos muzeon Oruĵejnaja Palata. En la Kongrespalacon ili ankaŭ iros рог aŭskulti iun operon aŭ rigardi iun baleton. La piano de la ekskurso enhavas vizitadon de multaj aliaj interesaj Jokoj. Pro- menado tra la urbo per aŭtobusoj ankaii estas en la piano. Mi mem ne veturos en Moskvon, car mi jam vizitadis ĝin antaiie kaj rigar- dadis la plej interesajn lokojn de nia cefurbo. La ekskurso daŭros 3 tagojn. Ĝin partoprenos pli ol 30 gekamaradoj. La ekskurso estos inleresa. Niaj komitatanoj ankaii veturos». Proverbo: Ripetado estas la plej bona lernado. Kabineto de Lenin Negranda estas la ĉambro de la ŝtatestro, sciencisto, pensisto, pro- pagandisto de komunismaj ideoj. Cio, kio estas en ĝi, rakontas pri ĉiutaga titana laboro de la granda homo, por kiu feliĉo de la popolo estis la plej ĉefa zorgo, ffi
Atenton elvokas libroj, preskaŭ du mil libroj, kiu„ staras en simplaj ŝrankoj. La libroj parolas pri interesoj de Lenin, kinj estis senlimaj. Ĉio interesis lin — geografio, historio, ekonomio, industrio, agrikulturo, literaturo, arto, vivo de laboristoj en ĉiuj landoj de la mondo. Tiuj estis liaj interesoj, kinjn respegulas la libroj. La skribtablo de Vladimir Iljiĉ . . . Telefonoj kaj lampo staras sur ĝi. Snr tiu ĉi tablo li skribis tion, kio restos en jarcentoj, en la histo¬ rio de la partio kaj Soveta Stato. Gi tie li priparolis kun siaj kama- radoj la planon «GOELRO», kiu celis konstruadon de multaj elektro- stacioj en Soveta Respubliko. Lenin ĉiam laboris de la deka ĝis la deksesa kaj de la dekoka ĝis la dua horo post noktomezo. Laboris li gaje kaj ŝatis ŝercon. Laboro por li estis plezuro kaj ĝojo. Miloj da leteroj kun simpla adreso — al kamarado Lenin — venis al li de laboristoj, vilaĝanoj kaj ruĝarmeanoj kaj ĉiuj havis resonon. La 12-an de decembro 1922 Vladimir Iljiĉ la lastan tagon laboris en sia kabineto, kiun li tre ŝatis kaj ne deziris ĝin ŝanĝi por pli granda. Vortoj agrikulturo земледелие armeo армия aŭskulti слушать bati бить саго царь celo цель ' Gar-Kanono Царь-пушка Gar-Sonorilo Царь-колокол ĉefa главный do следовательно, итак ekonomio экономика eleganta элегантный, изящный feliĉo счастье fumi курить ĝojo радость ideo идея, мысль kabineto кабинет kanono пушка katedralo собор kongreso конгресс, съезд Kongrespalaco Дворец съездов kuraĝa смелый kurso курс last а последний limo граница maŭzoleo мавзолей орего опера orelo ухо organizi организовывать Грамматика: § 45—48. palaco дворец parto часть partopreni принимать участие partio партия pensi думать, мыслить placo площадь piano план plori плакать polvo пыль preskaŭ почти propagandi пропагандировать rato крыса renkonti встречать resono отзвук respeguli отражать resti оставаться rido смех ripeti повторять ruĝarmeano красноармеец saĝa умный sono звук ŝerco шутка tapiŝo ковер timi бояться tiri тащить, тянуть titana титанический voki звать vosto хвост vilaĝo деревня 67
УПРАЖНЕНИЯ А I. Определите значение окончания -os в словах текста урока. II. Выпишите из текста «Ekskurso» все слова с суффиксом -ап- и оп¬ ределите его значение (ср. с русскими словами типа: горожанин, па¬ рижанин, маг о ме танин, южанин). III. Выпишите из текста «Ekskurso» все слова с суффиксом -ad- ■ оп¬ ределите его значение (ср. с русскими словами типа: канонада, бло¬ када и др.). IV. Выпишите из текста «Ekskurso» словосочетания с предлогом on и объясните отсутствие или наличие окончания -п в словах, употребленных с этим предлогом. УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. II. Прочитайте вслух, переведите вопросы на русский язык и пись¬ менно ответьте на них. kio? Pri kio Viktor rakontas? Per kio la ekskursanoj veturos en Moskvon? Рог kio la ekskursanoj iros al Ruĝa Placo (Kongrespalaeo)? Kion rigardos la ekskursanoj en Kremlo? kiu? Kiu veturos en Moskvon? Kiu renkontos leningradanojn ce aerodroino? Kiu ne vizitos Moskvon? kia? Kia estos la ekskurso? Kiajn lokojn vizitadis Viktor antaiie? Kiajn katedralojn ili rigardos en Kremlo? kie? Kie estas la maŭzoleo de Lenin? Kien iros la ekskursanoj рог rigardi Car-Kanonon kaj Car-Sono- rilon? Kien ili iros por aŭskulti operon? kies? 68 Kies piano enhavas viziton al Moskvo? Kies maŭzoleo staras sur Ruĝa Placo?
kiei? Kiel la ekskursanoj veturos en Moskvon? Kiel la ekskursanoj promenos tra Moskvo? kial? Kial Viktor ne vizitos Moskvon? Kial rato ne venos mem al kalo? kiam? Kiam estos la ekskurso al Moskvo? Kiam Viktor vizitadis Moskvon? kiom da? Kiom da tempo daŭros la ekskurso? Kiom da ekskursanoj veturos en Moskvon? III. Перепишите текст «Ekskurso» в тетрадь, заменяя morgaŭ па hie- гай. Образец: Hieraŭ niaj klubauoj revenis el Moskvo... Niaj amikoj moskvanoj. . . IV. Перескажите текст «Kabineto de Lenin». V. Переведите слова па эсперанто. Горожанин, партиец, республиканец, северянин, болтовня, ку¬ рение. VI. Образуйте существительные от слов kuraĝa, saĝa, bone и переве¬ дите их па русский язык. VII. Образуйте глаголы от существительных ĝojo, rido, fino, ripetado, apetito, кого. VIII. Образуйте наречия от прилагательных kuraĝa, saĝa, ĝoja, feliĉa. IX. Выделите корни в словах enhavo, kursfino, ĉefurbo, kongrespalaco. Рог distro kaj amuzo I. Anekdotoj Patrino: Se vi batos la katon, mi batos vin! Kaj se vi tiros ĝiajn orelojn, mi tiros la viajn! Filo: Do, mi tiros ĝian voslon! 69
и Patrino: Ĝu vi balais polvon sub la tapiŝo? Filino: Sed mi balais ĝin sub la tapiŝon! III. Al la kursanoj Vi ne timu, ne ploru, ĉiam estu kuraĝa, elegante parolu, kaj vi estos tre saĝa. Lernu kun apetito kaj kun ĝojo en кого, ĉar plezuro kaj rido helpos vin ĉe laboro. Se vi dum leciono respondados sen timo, Esperanton vi bone scios post la kursfino.
DEKKVINA L/C IО У О -eg- -et- 71
Tuj post la hejto la forno estis varmega, post nnu horo ĝi es- tis nur varma kaj post du horoj — varmeta, kaj post tri horoj — malvarma. ( Zamenhof ) Proverboj: Grandegaj estas kornoj de bovoj transmaraj. Malgranda birdeto, sed akra ungeto. -aĵ- Orufejnaja palata Oruĵejnaja palata estas historia muzeo. Armiloj ne estas sola ri- ĉaĵo de la muzeo. Ĝi estas plena de diversaj antikvaĵoj. Historiaj vestaĵoj, kiuj apartenis al rusaj caroj, iliaj tronoj, antikvaj veturiloj kaj multaj aliaj objektoj, preskaŭ ĉiuj kun riĉaj ornamaĵoj el oro kaj juvelaj ŝtonoj, estas admiraj рог la okuloj. Artfaraĵoj de rusaj majstroj, same kiel majstraĵoj el oriento kaj okcidento formas riĉegan kolekton. Nuiitempe la tuta riĉaĵo de la muzeo estas propraĵo de soveta popolo. Miloj da ekskursanoj el di¬ versaj urboj kaj vilaĝoj, — urbanoj kaj kolĥozanoj, vizitas la muzeon kaj kun granda atento kaj admiro trarigardas interesegan kolekton, kiun ĝi prezentas. Proverb o: Esperanto estas ĉies kaj nenies propraĵo. Dialogo — Saluton, kamaradino! Mi vidas, ke vi jam revenis el Moskvo! Gu plaĉis al vi Ja ekskurso? — Jes, la ekskurso estis treege interesa. — Diru, kio plaĉis al vi plej multe? — Respondi je via demando estas tre malfacile. Ni vizitis mul- tege da interesaj lokoj. Sed se ni parolu pri muzeoj, kiujn ni vi¬ zitis, tiam Oruĵejnaja Palata estas la plej okulfrapa. — Си vi faros malgrandan raporteton pri ĝi en nia ldubo? — Bone.';r Mi kun plezuro raportos. — Bonege. Ĝis la revido! — Ĝis la revido! 72
Vilaĝeto ĉe rivero ViJaĝelo ĉe rivero, verda monto, flora bord’, sonorilson’ de 1’vespero, benko ĉe la doma pord’. Ligas mln al vi memoro: gaja ludo de infan’, la sekret’ de juna кого, kiso de Гинна am’. . . Vilaĝeto oe rivero, vin revidi vanas rev’, tenas min en mallibero urba vivo, zorgoj, dev’! Julio Baghy (Bagi) admiri восхищаться акта острый aparteni принадлежать armi вооружать benko скамья bird о птица bordo берег ĉies всякого, принадлежащий кому floro цветок forno печка frapi ударять hejti топить (печь) juvelo драгоценность kiso поцелуй kolekti собирать korno рог ludo игра majstro мастер memoro память Vortoj nenies ничей okcidento запад okulo глаз oriento восток ого золото ornami украшать ovo яйцо ;я- plena полный preskaŭ почти prezenti представлять ргорга собственный raporto доклад revi мечтать riĉa богатый sekreto секрет, тайна sola единственный trono трон ungo ноготь vana напрасный Г рам м а т и к а: § 49—53. УПРАЖНЕНИЯ А I. Определите значение суффиксов: -eg- и -et- в словах текстов урока. II. Определите значение суффикса -aĵ- в словах текстов урока. УПРАЖНЕНИЯ В I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. 73
И. Ответьте письменно на следующие вопросы. 1. Kiu muzeo estas Oruĵejnaja Palata? 2. Kio estas Ja riĉaĵo de la muzeo? 3. Kies artfaraĵojn prezentas la muzeo? 4. Kies propraĵo estas la enhavo de la muzeo nuntempe? 5. Kiu vizitas la muzeon? III. Заполните пропуски подходящими по смыслу словами из текста урока. Historiaj vestaĵoj, kiuj . . . al rusaj caroj kaj multaj aliaj ornama- ĵoj el . . . kaj . . . formas riĉegan .... Nuntempe la tuta . . . de Ja muzeo estas . . . de soveta popolo. Miloj da ekskursanoj el di- versaj . . . kaj . . . vizitas la muzeon kaj kun granda . . . trarigar- das interesegan . . . , kiun ĝi .... IV. Перескажите текст «Oruĵejnaja palata». V. Назовите на эсперанто четыре части света и опишите, где находятся по отношению к Москве такие города, как Архангельск, Минск, Харьков и Омск. VI. Переведите диалог на эсперанто. — Добрый вечер! Я вижу, вы уже вернулись! Вам понравился Киев? — Да, там было очень интересно. — Я тоже там был. Там много достопримечательностей. — Да, мы посетили почти все достопримечательности, и я сде¬ лал фильм. — Вы покажете его в нашем клубе? — Да, я с удовольствием его покажу. — Прекрасно! До свиданья! — До свиданья! VII. Переведите слова на русский язык. krii krieti kriegi plori ploreti ploregi skribi skribaĵo skribaĵeto sano malsano malsaneti legi legaĵo vojo vojeto seadi sendaĵo trinki trinkaĵo VIII. Переведите слова на эсперанто. Хорошенький домик, ливень, золотые часики, напиток, по¬ купка, масло, картина, комната, пример. IX. Выучите стихотворение «Vilaĝeto бе rivero» наизусть. 74
Рог distro kaj amuzo Krucvorto II о горизонтали: i. Притяжательное местоиме¬ ние. 4. Часть тела. II о вер т и к а л и: 1. Личное местоимение. 2. Наречие. 3. Суффикс. 2 , 1 J 4-
DEKSESA ЕЕСЮЖО -аг- arbo arbaro Proverb о: Kiu timas bestaron, ne iru arbaro 11. -ul- Juna homo estas junulo. Blonda homo estas blondulo. Homo, kiu ne povas vidi, estas blinda homo, J)lindulo. Homo, kiu ne povas aŭdi, estas surda homo, surdulo. Proverb o: Ne helpas spegulo al malbelulo. Baltlandaj tendaroj de esperantistoj Ĝiusomere en unu el Baltlandaj respublikoj okazas Esperanto- tendaroj. La tendaron partoprenas ĉirkaŭ 300 personoj, plus gastoj el apudaj urboj. La unua par to (dektaga) estas ĉefe рог lernado. Instruistoj de Esperanto organizes kursojn por junularo. Dum la dua parto (ankaŭ dektaga) komencas labori Somera Universitato. Lekcias scienculoj el multaj urboj de Sovetunio. La lekcioj estas ĉiam altnivelaj. Ekskursoj al la plej interesaj lokoj de la respublikoj, koncertoj, teatraĵoj, sportludoj, kantoj kaj dancoj sekvas unu la alian. Tendoj en kampo sub branĉoj de arboj, matena gimnastiko, naĝado en apuda lago aŭ rivero, ekskursoj en aŭtobusoj aŭ piede tra kamparo kaj arbaro, ĉio ci helpas al sana kaj gaja ripozo. Ekspozicioj de esperantajoj, kiuj respegulas porpacan laboron de sovetiaj kaj eksterlandaj esperantistoj estas Siam novaj kaj interesaj. Ciutagaj amikaj kontaktoj inter diversnacianoj kaj bonaj sukce- soj de junularo en parola praktiko estas la plej gravaj atingoj de Baltlandaj tendaroj.
Dialogo — Bonan tagon, kamaradino! Kiel vi fartas? — Dankon, bone, kaj kiel vi fartas? — Ankaŭ bone. Sed pardonu min, kion vi faras? — Mi penas fermi mian sakon* sed neniel povas fermi ĝin. Ial mi povas nek fermi, nek ŝlosi ĝin. — Gu mi povas iel helpi al vi? — Bonvolu! Mi jam oiel provis fermi la sakon, sed malsukcesis. — Permesu a) mi preni la sakon! — Bonvolo preni ĝin. — Jen, mi fermis vian sakon kaj nun donu al mi vian ŝlosilon! — Grandegan dankon! Sed kie estas la ŝlosilo? Antaŭ momento ĝi ja estis ĉi tie! — Mi pensas, ke ĝi estas ie en unn el viaj poŝoj. — Jes, jen ĝi estas. Sed donu al mi la sakon. Mi mem volas ŝlosi ĝin sen ies helpo. Jen, mi ŝlosis ĝin. Mil dankojn por via helpo! — Ne gravas! Sed rakontu al mi kie vi estis. Mi nenie vidis vin. — Mi estis en Estonio, kie mi partoprenis Esperanto-tendaron. — Gu la tendaro estis sukcesa? — Jes, ĝi estis sukcesplena. Gu vi iam partoprenis tendarojn? — Ne, mi neniam vizitis ilin. — Ho, kia malfeliĉulo vi estas! — Ĝu vere tit estas tiom interese? — Certe, sed vi veturu mem kaj rigardu cion propraokule. — Jes, mi nepre iam vizitos inn tendaron. Vintro Blanka neĝo kuŝas sur la tero kaj malvarma estas la vetero, en arbaro blankaj arboj staras, neĝo sur iliajn braneojn falas. Birdoj plu ne kantas, sed silentas, kaj malĝojon nia кого sentas, malproksime estas la printempo la plej bela, la pie j gaja tempo. Sed ĝi venos, venos, kredu tion, kaj ĝi portos novan energion, birdoj kantos, bele Iloros floroj, novan ĝojon sentos niaj koroj. Tial ni rigardu kun espero, kiam blanka neĝo falas al la tero, post la vintro venos la printempo, la plej bela, la plej ĝoja tempo. Hilda Drezen 77
Vortoj atingi достичь, добиться audi слышать besto зверь, животное blind а слепой blonda белокурый branĉo ветвь, ветка certe конечно ĉiel всячески ĉiom все количество (любое) ekspozicio выставка energio энергия espero надежда Estonio Эстония fali падать farti поживать, чувствовать себя gimnastiko гимнастика grava важный ial почему-то iam когда-нибудь, когда-то ie где-нибудь, где-то iel как-нибудь, как-то ies чей-нибудь, чей-то kampo поле kontakto контакт kredi верить lekcio лекция ludo игра momento момент, мгновение nek . . . nek ни ... ни nenie нигде neniel никак neniom нисколько nivelo уровень okazi происходить, случаться pardoni прощать, извинять permesi позволять poŝo карман proksima близкий provi пробовать sako сумка sento чувство silento молчание sukceso успех surda глухой ŝlosi закрывать, запирать tendo палатка tero земля, почва timi бояться vero истина, правда vetero погода Грамматика: § 54—58. УПРАЖНЕНИЯ А I. Определите значение суффикса -аг- в словах текстов урока (ср. русские слова типа: слово — словарь, буква — букварь). II. Определите значение суффикса -ul- в словах текстов урока (ср. русские слова типа: грязнуля, капризуля). III. Выпишите из диалога урока все коррелятивы и переведите их на русский язык. УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. II. После устного перевода текста «Baltlandaj tendaroj do esperan- tistoj» сделайте письменный перевод текста на левой стороне раскрытой тетради с тем, чтобы на следующий день воспроизвести на правой стра¬ нице эсперантский текст. Сверьте свой текст с текстом учебника и под¬ черкните цветным карандашом все допущенные при переводе неточности. Вы¬ пишите эти выражения в правильном изложении и сделайте второй пере¬ вод на эсперанто на следующий день. III. Составьте 10 вопросов к тексту «Baltlandaj Tendaroj de Esperan- tistoj>> и на их основе перескажите текст. 78
IV. Переведите диалог на эсперанто. — Здравствуй, Нина! Как ты поживаешь? — Спасибо, хорошо! А как ты? — Я тоже хорошо! Где ты была? Я тебя не видел ни в клубе, ни в хоре. — Я была в Москве. — Ты свободна сегодня вечером? Пойдем в кино? — Нет, спасибо! Я сегодня не могу. Если хочешь, пойдем завтра. — Ну, хорошо, я тогда куплю билеты! — Очень хорошо! До завтра! — До свиданья! Рог distro kaj amuzo I. Переведите фразы на русский язык. — Kiom da mono vi havas? — Neniom, mia edzino prenis cion. II. Переведите па эсперанто следующие слова, располагая их одно под другим. Кровать, быть, нос, идея, плавать, веселый, красный, острый толстый, часто. Начальные буквы этих слов составят название города. Какого?
DEJKSEPA JLECIONO Oni Ii + ŝi + vl -f ili = eni Tage oni laboras aŭ lernas. Vespere oni vizitas teatron aŭ koncerton. Nokte oni dormas. Proverb о: Malbonon oni meinori ne ĉesas, bonon oni baldaŭ forgesas. La jaro La jaro havas dek du monatojn: januaro, februaro, marto, apriio, majo, junio, julio, aŭgusto, septembro, oktobro, novembro kaj de- cembro. La jaro havas kvindek du semajnojn, ĉiu po sep tagoj. La tagoj de la semajno estas: iundo, mardo, merkredo, ĵaŭdo, vend- redo, sabato kaj dimanĉo. Dimanĉo estas ripoztago. Dimanĉe oni ne laboras. Oni ankaŭ ripozas dum festotagoj. Oni festas la 1-an de januaro— la tago de Nova Jaro. En nia lando oni ankaŭ festas la 7-an kaj la 8-an de novembro — la tagoj dc Granda Oktobra socia- lisma revoiucio, la 7-an de oktobro — la tago de nia Konstitucio, la 8-an de marto — Virintago, la 9-an de majo — la tago de la Venko, la 1-an kaj la 2-an de majo. Laborisloj de ĉiuj iandoj festas la Unuan de Majo — internacia tago de laboro. -us Dialogo — Kie vi renkonlos la No van Jaron? — Gi-jare mi estos hejme kun miaj familianoj en trankviJa fa- milia rondo, car la Nova Jaro estos en la mezo de la semajno. Se ĝi estus sabate, tiam mi vendrede forflugus Moskvon kaj la sama’n vesperon mi renkontus la No van Jaron kun miaj gajaj geamikoj. Post tio mi havus ankoraii du tagojn рог mia estado en Moskvo: sabato kaj dimanĉo. Mi povus reveni hejmen lunde frue matene. — Jes, tio estus interesa vojaĝo. Tiam vi povus viziti iun moik- van teatron! — Jes, mi kun plezuro vizitus ilian teatron «Sovremennik». Mi neniam vizitis ĝin. Sed kie vi renkontos la Novan Jaron? — Kiel Siam mi renkontos ĝin hejme. En nia familio estas ku- timo — renkonti Novan Jaron nur hejme, neniam en alia loko. 80
—Ĝu laŭ la proverbo: «Ĝie estas varme, sed hejme pl©j earme?» — Jes, veron diras la proverbo — nenie estas pH ĉarme ©1 hejrae. Proverbo: Vi volus doni ovon рог ricevi bovonl -estr- Logiko En stacidomo pasaĝero vidas du horloĝojn, kiuj montras diver- san tempon. — «Kiun utilon havas du horloĝoj, se ili ne montras la saman tempon»? Staciestro: «Se ili rnontrus la saman tempon, tiam ni ja ne bezonus du horloĝojn!» Internacia spektaklo Dum la kvara tendaro en Latvio, kiu okazis inter la 20-a de julio kaj la 10-a de aŭgusto 1962, esperantista juirularo prezentis unu el la plej sukcesaj teatraĵoj. En malluma kaverno en Sigulda en la sama loko kaj la saman daton de la tragedio — la 6-an de aŭgustd, okazis Esperanto-spek- taklo «Amo pli forta ol morto» de fama latva poeto—Janis Raj- nis, en bonega traduko de Ints Caĉe. La prezentadon partoprenis gejunuloj el 5 urboj: Kaunas, Odes©, Riga, Sofio kaj Tallinn. La rolon de heroino — Maja, hidis estonino, ŝian amikinon — juna latvino; la rolon de uficiro ludis litovo kaj lian kamaradon — ruso. Reĝisoro estis bulgaro. Vere internacia estis la spektaklo! Lokaj vilaĝanoj kun granda intereso rigardis la spektaklon kaj multe aplaŭdis. La sukceso estis plena. Vortoj antauhieraŭ позавчера aplaudi аплодировать agrilo апрель augusto август baldaiL скоро bulgaro болгарин ĉarma очаровательный decembro декабрь filmo фильм februaro февраль forgesi забывать forflugi улетать heroo герои januaro январь julio июль junio июнь ĵaiido четверг kaprica капризный kaverno пещера konstitucio конституция kopeko копейка kotleto котлета Latvio Латвия lau по logiko логика lundo понедельник majo май mardo вторник marto март merkredo среда 81
monato месяц novembro ноябрь oficiro офицер oni неопределенно-личное местоиме- postmorgaŭ послезавтра semajno неделя septembro сентябрь spektaklo спектакль staciestro начальник станции tragedio трагедия truo дыра utila полезный vendredo пятница venki побеждать vero истина, правда ние pasaĝero пассажир poeto поэт prezentado представление reĝisoro режиссер reveni возвращаться rolo роль sabato суббота Грамматика: § 59—62. УПРАЖНЕНИЯ А I. Определите значение неопределенно-личного местоимения oni в сло¬ вах текстов урока. II. Определите значение окончания -us в словах текстов урока. III. Составьте эсперантский табель-календарь на текущий месяц. I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. II. Ответьте письменно на следующие вопросы. 1. Kiam oni Jaboras aŭ lernas? 2. Kiam oni vizitas, teatron aŭ koncerton? 3. Kiam oni dormas? 4. Kiom da monatoj havas la jaro? 5. Kiom da semajnoj havas la jaro? 6. Kiuj estas la nomoj de la monatoj? 7. Kiuj estas la nomoj de la tagoj de la semajno? 8. Kiam oni ripozas? 9. Kiujn tagojn oni festas en nia lando? 10. Kiu dato estas hodiaŭ? 11. Kiu dato estis hieraŭ? (antaŭhieraŭ)? 12. Kiu dato estos morgaŭ? (postmorgaŭ)? III. Заполните пропуски датами государственных праздников СССР. Oni festas .... Ja tago de la Nova Jaro. En nia lando oni an- kaŭ festas . . . kaj ... — la tagoj de Granda Oktobra Socialisma Revolucio, ... — la tago de nia konstitucio, ... — Virintago,... — la tago de la Venko, . . . kaj .... Laboruloj de ĉiuj landoj festas . .. — internacia tago de laboro. IV. Прочитайте вслух, переведите на русский язык и выучите наи¬ зусть следующие диалоги (см. табл. 1и 2). УПРАЖНЕНИЯ Б 82
Таблица 1 A Mi volus dezirus ke vi farn montm rigardu filmon foton rakonton В Mi kun pleznro faros montros rigardos filmon foton rakonton Таблица 2 A Mi volus dezirus ke ni kune veturu la ft Volga renkontu la Novan Jaron vizitu teatron В Mi kun plezuro veturus kun vi laii Volga renkontus kun vi la Novan Jaron vizitus kun vi teatron V. Сеставьте пять предложений, используя приведенную схему. Образец: Se mi havus tempon, mi legus libron. Se mi. . . us . . . on, mi. . . us. . . oq. VI. Выпишите из текста «Jnternacia spektaklo» слова, обозначающие ■мена участников спектакля по названиям городов. Образец: riganino 'рижанка’. VII. Перескажите текст «Internacia spektaklo». VIII. Переведите текст на эсперанто. 6 июня я поеду в Омск и 17 июля я вернусь домой. 28 ав¬ густа я поеду в Киев, но 10 сентября я буду уже в Ленин¬ граде. Если бы я знал, что у меня будет отпуск в августе, я ку¬ пил бы билеты на теплоход, чтобы вместе с женой поехать по Волге. Говорят, что это самый лучший отдых. Я бы взял с собой киноаппарат и сделал бы фильм о нашей поездке. IX. Назовите на- эсперанто зимние, весенние, летние и осенние ме¬ сяцы. X. Переведите слова на русский явык. lernejestro, poŝtestro, ludilo, restaĵo, stacidomo, horloĝo, filino, bofrato, dimanĉo, ripoztago. S3
Рог distro kaj amuzo I La novadzino al sia edzo: «Kial vi estas tiel kaprica? Lunde vi ŝatis kotleton, marde vi ŝatis kotleton, merkrede vi ŝatis kotleton, sed hodiaŭ, ĵaŭde vi tute ne ŝatas kotleton!» II — Se mi donus al vi kvardek kopekojn kaj vi donus dek kope- kojn al via kamarado, kiom restus en via poŝo? — Nemom, car mi havas tie truon.
DEKOKA EECIONO -ant- Homo, kiu legas, estas leganta homo=leganto. Homo, kiu dormas, estas dormanta homo=dormanto. Homo, kiu promenas, estas promenanta homo=promenanto. Kio estas lernanto? — Lernanto estas homo, kiu lernas. Kio estas instmanto? Kio estas aĉetanto? Kio estas ripozanto? Proverb o: Eminenta ŝuldanto — malbona paganto. Renkontante (kiam ni renkontas) vizitantojn de nia urbo, ni ĉiam salutas ilin kun belaj floroj. Promenante (kiam ni promenis) en la parko, ni renkontis niajn amikojn. Proverb o: Silentu donante, parolu riceveant. -at- La libro, kiun oni legas, estas legata libro. La domo, kiun oni konstruas, estas konstruata domo. Kio estas atendanto? — Atendanto estas persono, kiu atendas. Kio estas atendato? — Atendato estas persono, kiun oni atendas. Kio estas amanto? Kio estas amato? Proverb o: Kia regalato, tia regalado. -er- Neĝeroj Estas vintro. Neĝas. Neĝeroj flugas en aero kaj falas sur la teron. La infano kaptas flugantajn neĝerojn. Ili estas belaj. Estas malvarme. Frostas. La patrino vokas la infanon hejmen. Hejme la infano volas mem fari belajlTneĝerojn. Eltranĉante neĝerojn, li vundas sian fin- gron. La fingro doloras. Sango aperas sur ĝi. La infano ploras. A1 la ploranta infano alkuras la patrino. Si vidas sangerojn, falantajn sur la plankon, kaj insultas la infanon. La insultata infano ploras pli aktive. Li ploregas. Metante bandaĝon, la patrino konsolas la suferanton. Iom post iom la plorado ĉesas. La knabo iras al la
fenestro kaj sidante apud ĝi, И rigardas la falantajn neĝerojn. Vere ili estas tre belaj. Proverb o: Unu floro ne estas krono, unu monero ne estas mono. Faktoj pri Esperanto La aŭtoro de Esperanto Lazaro Ludoviko Zamenhof en 1878 es- tante en la lasta klaso de gimnazio finis la nnnan projekton de la lingvo. Studante en la universitato, Zamenhof dum plenaj sep jaroj ĝis la jaro 1885 prilaboris sian lingvon. Fine, en la jaro 1887 en Varsovio aperis la unua lernolibro sub la titolo «Internacia Lingvo de Doktoro Esperanto». La aŭtoro ne eldonis la lernolibron sub sia nomo, sed sub la pseŭdonomo «D-го Esperanto», t. e. «kiu esperas». Nun la lingvo mem estas nomata laŭ tiu pseŭdonomo. Sovetunia ekspozicio de atingoj en popola ekonomio «Popola nniversitato» estas la nomo ofte donata al Sovetnnia ekspozicio de atingoj en popola ekonomio. La ekspozicio, montranta grandegajn sukcesojn de soveta popolo, havas kvar fakojn: ĝeneralan fakon, fakon de industrio kaj trans- porto, fakon de agrikulturo kaj fakon de konstruado. La tuta ekspozicio havas 78 pavilonojn. Ĝenerala fako, havanta 15 pavilonojn de sovetaj respublikoj, montras atingojn de ekonomio kaj nacia kulturo en ĉiu respubliko. Antaŭ la revolucio multaj nordaj popoloj kaj kelkaj mezaziaj ne havis eĉ alfabeton kaj multaj homoj en сата Rusio povis nek legi, nek skribi. Nuntempe en ĉiuj respublikoj infanoj lernas en^mezlernejoj kaj multaj gejunuloj estas studentoj de superlernejoj. Ciu respubliko nun havas multajn scien- culojn, kulturlaborantojn kaj progresulojn inter laboristoj kaj kolho- zanoj, kiuj partoprenas en komuna progreso de scienco kaj tekniko en Sovetunio. La dua fako havas preskau 20 pavilonojn. La plej vizitata pavi- lono de tiu ĉi fako, nomata «Scienco», montras «flugantajn laborato- riojn» — kosmoŝipojn. Multajn vizitantojn allogas ankaŭ pavilono «Atoma energio por pacaj celoj». Apud la modeloj de la unuaj en la tutmondo atoma elektrostacio kaj glacirompilo «Lenin» ĉiam estas vizitantoj. Dialogo — Kia estas la vetero hodiaŭ? — Pluvis la tutan nokton. Grandaj grizaj nuboj kovras la ĉielon. Blovas norda vento. Estas malvarme, malseke kaj malpure. Plu- vakvo kovris herbon en la korto. — Ni ne malesperu! Povas esti, ke post la tagmezo la veterr estos pli bonat 86
Vortoj aktiva активный alfabeto алфавит alkuri прибегать allogi привлечь atomo атом aŭtoro автор bandaĝo повязка blovi дуть demonstri демонстрировать dolori болеть eldoni T издавать eminenta знаменитый evoluo эволюция, развитие fako отдел fakto факт gimnazio гимназия griza серый ĝenerala общий herbo трава insulti ругать iom post iom мало-помалу kapti ловить, поймать konsoli утешать Грамматика: § 63—65. korto двор krono венок kulturo культура laboratorio лаборатория modelo модель nubo облако pavilono павильон prilabori обрабатывать projekto проект pseudonomo псевдоним рига чистый regali угощать sango кровь seka сухой studi изучать suferi страдать ŝuldo долг titolo титул, заглавие transporto транспорт Varsovio Варшава vento ветер vundo рана УПРАЖНЕНИЯ А I. Определите, какие буквы суффиксов причастии настоящего времени являются показателем времени в словах текстов урока. II. Определите значение суффикса -ег- в словах текстов урока. УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. II. Ответьте письменно на следующие вопросы. 1. En kiu sezono de la jaro estas neĝeroj? 2. Ĝu neĝas? 3. Kio flugas en aero? 4. Kien falas la neĝeroj? 5. Gu estas varme? 6. Kiu vokas la inf anon? 7. Kien vokas la patrino la infanon? 8. Kion faras la infano hejme? 9. Kial la fingro doloras? 10. Kio aperas sur la fingro? 11. Kiu alkuras al la ploranta infano? 12. Kion vidas la patrino? 87
13. Kiu estas insultanlo? 14. Kiu estas insultato? 15. Kion metas la patrino sur la fingron? 16. Ĝu la patrino konsolas la suferanton? 17. Gu la plorado ĉesas? 18. Kien iras la infano? 19. Kion li rigardas? 20. Gu la neĝeroj estas belaj? III. Заполните пропуски подходящими по смыслу словами из текста «Neĝeroj». Estas .... Neĝeroj .. . en aero kaj . .. sur la teron. La in¬ fano .. . flugantajn ... .La patrino ... la infanon hejmen. Eltran- cante ... li ... sian .... La fingro. .. . Sango .. . sur ĝi. La in¬ fano ... . A1 la . .. infano ... la patrino. Si vidas... , falantajn sur la .. . . IV. Переведите текст «Sovetunia ekspozicio de atingoj en popola ekonomio» на русский язык. Сделайте обратный перевод (см. стр. 86). V. Переведите диалог на эсперанто. — Какая сегодня погода? — Сегодня чудесная погода. На дворе тепло и сухо. — Прекрасно. Пойдем погулять в парк? — G огромным удовольствием. VI. Объясните на эсперанто значение парных слов. Образец: demandanto — demanclato. Demandanto estas pcrsono, kiu demandas. Demandato estas persono, kiuu oni demandas. elektanto — elektato salutanto — salutato renkoutauto — renkontato vizitanto — vizitato VII. Переведите слова на русский язык. Malaperi, aktivulo, konstruaĵo, plorego, ventego, eldonejo, kinoaparato, najbaro, ekrigardo, vespermanĝo, plezuro, vianda, pro- menado, adresaro, redakcio. VIII. Переведите слова на эсперанто, употребляя корни: rakont-, ri- gard-, aĉet-, aŭskult-, ricev-, kornenc-, ripoz-. Слушатель, начинающий, рассказчик, отдыхающий, зритель, получатель, покупатель. IX. Составьте диалог, используя лексику текста «Faktoj pri Espe¬ ranto».
DMKNATJA IjECIONO -int- Homo, kin parolis = parolinta homo = parolinto. Homo, kiu revenis = reveninta homo = reveninto. Jaro, kin pasis = pasinta jaro. Monato, kiu estis = estinta monato. Kio estas atendinto? Kio estas suferinto? Proverbo: Suferinto pli valoras ol lerninto. Renkontinte (kiam ni renkontis) la vizitantojn de nia urbo, ni akompanis iiin aJ Ja hotelo. Promeninte (kiam ni jam promenis) en la parko, ni revenis he j men. -it- La libro, kiun oni jam legis, eslas legita libro. La domo, kiun oni jam konstruis, estas konstruita domo. Kio estas sendita letero? Kio estas ricevita respoado? Proverboj: Bone farita, multe gajnita. Multe komencite, malmulte plenumite. Du amikoj Du amikoj, irintaj tra arbaro, subite renkontis urson. Unn el ili tuj kuris al arbo, suprengrimpis ĝin kaj kaŝis sin en la foliaro, kvazaŭ en nesto. La alia jam ne havis tempon por fari la samon. Falinte sur la teron, li simulis mortinton. Kiam la urso venis al li, li detenis sian spiron, car li iam aŭdis, ke la nrso ne tuŝas mortinton. Kiam la urso foriris, la homo, estinta sur la arbo, malsupreniris al sia kamarado kaj demandis lin: «Kion flustris la urso en vian orelon?» La alia respondis: «La urso diris al mi, ke tiu ne estas vera amiko, kiu forlasas sian kamaradon en danĝero!» La koko kaj la perlo (fablo) La koko dum bekad’ senĉesa En sterko trovis perlon pro okaz*, Kaj diras li kun la emfaz’: «Jen aĵo malnecesa! 89
Slultuloj taksas ĝin per la grandega prez’ Sed estas multe pli prefdra рог enspez’ Hordea simpla gren’: ne tiom delikata, Sed sata!» Por sensciul’ similas paralel’: Gravaĵo sen kompren’ nur ŝajnas b agate Г I. A. Krilov (traduko de S. G. Rublov) Faktoj pri Esperanto II En la jaro 1913 sub la gvido de fama franca verkisto Tristan Bernard oni ekzamenis Esperanton en speciala komisiono. Difinita literatura teksto estis tradukita en multajn lingvojn, inte- ralie ankaŭ en Esperanton, kaj poste tiu sama teksto estis retradukita de aliaj tradukantoj, nekonantaj la originalan tekston, en la lingvon de la originalo. La rezulto montris, ke la plej perfektaj tradukoj estis faritaj pere de Esperanto, ĉar la retradukita teksto el Espe¬ ranto estis la plej proksima al la originalo. Vortoj akompani сопровождать atesto аттестат bagatelo пустяк beko клюв delikata деликатный deteni удержать difini определять diplomato дипломат emfazo эмфаза, напыщенность enspezo приход (в торговле) fablo басня flustri шептать folio лист foriri уйти forlasi покинуть, бросить gajni выигрывать greno зерно grimpi взбираться gvidi руководить hordeo ячмень hotelo отель, гостиница ^/interalie между прочим Грамматика: § 66—67. kaŝi прятать komisiono комиссия koni знать kvazatf как будто Iasi оставлять nesto гнездо originalo оригинал perfekta совершенный plenumi исполнить perlo жемчуг prezo цена simuli симулировать speciala специальный spiri дышать sterko удобрение stulta глупый ŝajni казаться taksi оценивать trovi находить tuŝi трогать, касаться urso медведь valori стоить УПРАЖНЕНИЯ А I. Определите, показателем какого времени является буква -i- в суф¬ фиксах причастий -int-, -it-* 90
УПРАЖНЕНИЯ В I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. II. Ответьте письменно на следующие вопросы. 1. Kiu renkontis urson? 2. Kion faris uuu el la amikoj? 3. Gu la alia amiko havis tempon рог fari la samon? 4. Kion li faris? 5. Gu la urso venis al li? 6. Kion li faris kiam la urso alvenis? 7. Kial li detenis sian spiron? 8. Kiam malsupreniris lia kamarado, estinta sur la arbo? 9. Pri kio li demandis malsuprenirinte de la arbo? 10. Kiun respondon li ricevis? III. Заполните пропуски предлогами. Du amikoj, irintaj .. . arbaro, subite renkontis urson. Unu ... ili tuj kuris ... arbo, suprengrimpis ĝin kaj kaŝis sin ... foliaro. IV. Переведите слова на русский язык. grimpante legante falante tranĉante suprengrimpante demandante grimpiate leginte faliate tranĉiote suprengrimpinte demandinte V. Переведите слова и предложения на эсперанто. встречая встретив переводя переведя выполняя выполнив трогая тронув занимая заняв закрывая закрыв Влезая па дерево, мальчик упал. Забравшись на дерево, он увидел медведя. Поранив палец, ребенок заплакал. Открывая окно, я увидел в саду много птиц. VI. Составьте диалог, используя лексику текста «Faktoj pri Esperanto». VII. Выучите наизусть басню «La koko kaj la perlo». Рог distro kaj amuzo Malgranda diplomato Filo: Ĝu vi povas skribi vian nomon ferminte la okulojn? Patro: Gertel Filo: Bone, fermu viajn okulojn kaj subskribu mian lernateston! 91
Ев autobus о Aŭtobuso estis plena. Ĝiuj lokoj estis okupilaj. Maljunulino eni- ris la aŭtobuson. Viro, sidinta apud la fenestro, fermis siajn oku- lojn. «Gu vi malbone vin sentas? Gu mi povas iel helpi al vi!» — demandis lin la apudsidanlo. «Ne, ĉio estas en ordo, sed mi tute ne povas vidi, kiam maljunulinoj staras!»
DUDE К A LECIONO -ont- Horao, kiu legos = legonta homo = legouto. Tago, klu sekvos = sekvoata tago. Monato, kiu estos = estonta mooato. Jaro, kiu venos = venonta jaro. Kio estas vizitonto? Kio estas sekvonta paĝo? Proverb o: Uzu tempon estantan, antaŭvidu estontan, memoru estintan. -ot- Persono, kiun oni elektos = elektota persono. Domo, kiun oni konstruos = konstruota domo. Kio estas seodota telegramop Kio estas ricevota mono? Pro verb о: Pli bone kokino posedata ol bovo posedota. ek- Saĝa hundo Profesoro K. havis tre saĝan hundon. Iun tagon, enirinte en sian kabineton li vidis, ke la hundo sidas en lia brakseĝo. La pro¬ fesoro iris al la malfernwta fenestro kaj ekkriis: «Katoj! Kiom multe da katoj estas en la ĝardeno!» La hundo saltis, kuris al la fenestro kaj ekbojis. Dume la profesoro eksidis en sian brakseĝon. Alian tagon la hundo eniris en la kabineton kaj vidis sian ma- etron sidanta en la brakseĝo. Ĝi iris al la fenestro, akrigardis al la ĝardeno kaj ekbojis. La mastro ankaŭ iris al la fenestro kaj •krigardis tra ĝi. Li nenion vidis en la ĝardeno. Li turnis sian vizaĝon kaj ekvidis, ke la hundo jam okupis la brakseĝon. Proverb о: Laŭ la frukto oni arbon ekkonas. Faktoj pri Esperanto III La unua universala kongreso de Esperanto estis organizita en Boulogne-sur-Mer (Francio) en la jaro 1905. La kongreson ceestis 688 personoj el diversaj landoj. La kon- graso kaiizis grandegan entuziasmon inter la kongresanoj kaj veran 93
Serisacion рог la ekstera mondo. La unuan fojon en la historio d© la homaro oni parolis imu solan lingvon, koraunan al ĉiuj part©- prenantoj. Nuntempe la universalajn kongresojn organ!zas UEA (Univer- sala Esperanto-Asocio). La estraro de UEA decidas pri la loko d© la kongreso, pri la tagordo de ĉiuj oficialaj aranĝoj kaj pri la pa- rplotaj temoj dum la kongreso. Dialogo — Bonan matenon, Vera! Kien vi tiel rapidas? — Saluton! Mi rapidas hejmen el vendejoj. — Kion interesan vi tie aĉetis? — Nenion interesan! Mi aĉetis du litrojn da lakto, iom da viando kaj sapon. Mia avino malbone sentas sin hodiaŭ kaj ŝi petis min ĉion aĉeti. Tamen mi nomis nur tri objektojn. Mi ion forge- sis! Mi bone memoras, ke mi hejme kalkulis, ke mi devas aĉeti kvar objektojn. Gerte, mi forgesis pri pano! Sed tute egale, mi jam ne havas tempon por tio, mi acetos ĝin vespere, revenonte hejmen. — Tiam vi ne perdu tempon kaj rapidu, kaj mi marŝos en alien direkton! Ĝis revido! — Ĝis revido! Viro kaj cigaro La viro estas fu- monta La cigaro estas fu- mota La viro estas fu- manta La cigaro estas fu- mata La viro estas fu- mint a La cigaro estas fu- mita Vortoj afabla любезный antaŭvidi предвидеть aranĝi устраивать asocio ассоциация, союз cigaro сигара cikonio аист ĉapelo шляпа ĉeesti присутствовать 94
biciklo велосипед boji лаять dolĉa сладкий egala равный elekti выбирать entuziasmo энтузиазм fojo раз forflugi улететь ĝardeno сад hundo собака indigni возмущаться, негодовать kalkuli считать kaiizo причина kiamaniere каким образом konstanta постоянный kontenta довольный kortuŝi растрогать lakto молоко litro литр maniero способ, образ, манера mantelo плащ marŝi маршировать Грамматика: § 68—71. decidi решать direkto направление mastro хозяин meti класть, помещать najbaro сосед oficiala официальный paĝo страница peti просить posedi обладать, владеть profesoro профессор sapo мыло sensacio сенсация subite вдруг, внезапно surmeti надеть, поместить tamen однако trompi обманывать turni вертеть universala всеобщий, зд. всемирный uzi употреблять vendi продавать viando мясо vizaĝo лицо УПРАЖНЕНИЯ А I. Определите в текстах урока показатель времени в суффиксах при¬ частий -ont-, -ot-. II. Определите значение приставки ек- в словах текстов урока. УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух и переведите тексты уроков на русский язык. II. Составьте 10 вопросов к тексту «Saĝa hundo» и перескажите его, используя эти вопросы. III. Переведите текст на эсперанто. Стоя у окна, я увидел кошку моего соседа. Выходя из дома со своей собакой Джеком, я забыл о кошке. Но Джек, выбежав в сад, сразу увидел кошку и с лаем бросился за ней. Был мо¬ мент, когда Джек вот-вот схватит кошку, но, подпрыгнув, кошка моментально забралась на дерево и Исчезла в его ветвях. Я был доволен, что кошка моего соседа не' пострадала, но мой Джек, наоборот, совсем не проявлял радости. 95
IV. Ответьте устно на вопросы к каждому рисунку, 1. Kion ha vis la viro en sia dekstra mano enirante on la ĉam- bron? 2. Kion li deziris fari enironte en la ĉambron? 3. Kion li vidis enirinte en la cambron? 1. Kion decidis fari la viro? 2. Ĝu li surmetis mantelon kaj ĉapelon? 3. Ĝu li invitis la hundon akompani lin forironte el la eambro? 4. Kion faris la hundo? 96
1. Kiu enkuris en la ĉambron? 2. Kiu kuris pli rapide, ĉu la viro, ĉu la hundo? 3. Gu la ĉapelo de la viro forflugis dum lia kurado? 4. Kiamaniere la viro atingis la celon pli frue ol la hundo? V. Ответьте письменно на следующие вопросы* Kiu estas trompinto, ĉu la viro, ĉu la hundo? Kiu estas trompito, ĉu la viro, ĉu la hundo? VI. Составьте рассказ, используя рисунки к упражнению III. VII. Составьте рассказ, используя новую лексику из текста «Faktoj pri Esperanto». VIII. Переведите слова на эсперанто. Прыгать — вспрыгнуть; кричать — вскрикнуть; лаять — залаять; знать — узнать; смотреть — взглянуть; стоять — встать; ходить — входить — выходить — уходить; бежать — убежать — вбежать — прибежать; летать — улетать — прилетать. Рог distro kaj amuzo Neatendita demand© Kiam malgranda Petro pro malsano kuŝis en sia litoj iu knabo, nekonata al la familio, venis en la domon pdr demandi pri lia sano. La patrino de Petro estis tre kortuŝita kaj afabla. ŝi donis al la knabo iom da dolĉaĵo. Kiam la knabo estis forironta, li subite demandis: «Se Petro mortos, ĉu mi povos havi lian biciklon?» 97
Fli malbone A: Mi indignas pro la maniero, en kiu mia edzino konstante pa- rolas pri sia estinta edzo ... B: Bagatelo! La mia ofte parolas pri sia estonta . . . * # # — Kial la cikonio staras sur unu piedo? — ĉar se ĝi levus ambaŭ piedojn, ĝi falus.
DUDEKTTNUA EE CIONO -ig- Ŝi ruĝigas siajn lipojn рог beligi sio Takt* Takt’, taktM Takton tenu, Рог ke ni al celo venu. Ĝi ja multajn. unuigas, La malgrandajn kuraĝigas Longan vojon faciligas, Ĝi la colon proksimigas Kaj lumigas ĝin klarbrile, Ke ni trafu ĝin facile. (Laŭ Bjdrnson) Proverb o: Nokto ĉion nigrigas, tago ĉion lumigas. ■iĝ' Mateniĝo Jen aŭdiĝas kokokrioj — Signo de la mateniĝM Sur ĉielo ruĝaj strioj — Baldaŭ estos sunleviĝ’! (El Verda Flago de Doĉo T. Stanev) Proverbo: Kiu riciĝas, tiu fieriĝas. 99
Naskiĝo de la lingvo Aŭtoro ae la internacia lingvo Esperanto Lazaro Ludoviko Zamenhof naskiĝis 15 (27) 12.1859 en Belostoko, kies loĝantaro kon- sistis el rusoj, poloj, litovoj, germanoj kaj hebreoj. Ili ĉiuj parolis siajn naciajn lingvojn. La rilatoj inter diversnacianoj ne estis ami- kaj kaj malgranda Ludoviko infane decidis, ke foresto de komuna lingvo estas la ĉefa kaŭzo de malpaco. La revo pri unu homa lingvo ekposedis lin kaj de tiu tempo neniam lin forlasis. Sufiĉe frue li konkludis, ke la komuna lingvo povas esti nur iu neŭtrala, aparte- nanta al neniu el la nun vivantaj nacioj. En Varsovia klasika gim- nazio li konatiĝis kun antikvaj lingvoj kaj fidela al sia revo li komen- cis pensi pri revivigo de unu el tiuj lingvoj por komuna uzado. Sed poste li venis al firma konvinko, ke neniu el ekzistintaj aŬ ekzi- stantaj lingvoj estas taŭga por tiu celo, sed estasnecesa nova,arte- farita lingvo. Kiam en la 5-a klaso de la gimnazio li konatiĝis kun la angla gramatiko, tre simpla kompare kun la gramatikoj greka kaj latina, tio mirigis lin kaj li konvinkiĝis, ke abundo da gramatikaĵoj ne estas necesa por la lingvo. Li komencis forĵeti superfluajn formojn kaj baldaŭ li venis al la gramatiko plej malgranda, kiu okupis ne pli ol kelkajn paĝojn. Tio ĝojigis la junulon kaj kun nova energio li datirigis siajn esplorojn, sed grandegaj vortaroj maltrankviligis lin. Iun tagon la surskriboj «Ŝvejcarskaja» kaj «Konditerskaja» kaptis lian atenton. Jen kio helpos solvi la problemon! — Sufiksojl Sur la lerurajn grandegajn vortarojn falis radio de lumo kaj ili komencis rapide degeli. Eĉ pure radikaj vortoj (ekz. patrino, tranĉilo kaj aliaj) kun helpo de sufiksoj transformiĝis kaj faciligis enmemorigon. Laborante super la vortaro, la aŭtoro baldaŭ rimarkis, ke la nunaj lingvoj posedas grandegan provizon da pretaj vortoj jam internaciaj kaj konataj al ĉiuj popoloj. Ili estas vera trezoro por la estonta in¬ ternacia lingvo, — kaj li sukcese utiligis tiun trezoron. Kiel fonton de la vortaro li uzis romano-germanan radikaron, elektante inter la formoj la plej simplajn kaj internaciajn. En 1878 la lingvo estis preskaŭ preta, kvankam inter la tiama tLingwe uniwersala» kaj la nuna Esperanto estis ankoraŭ granda di- ferenco. Tio estis la unua periodo de la lingvo, Dialogo — Saluton, Jural Kiel vi fartas? Mi jam delonge ne vidis vinl — Dankon, bone! Kaj kiel vi fartas? — Dankon, ankati bone! Nia renkonto ĝojigas min. Mi eĉ decidis ▼iziti vin por inviti vin en nian klubon. Nepre venu ĵaŭde! — Mi timas, ke ĵaŭde mi ne havos tempon por tio. — Se vi ne venos la sekvontan laildon, mi mem venigos vin! — Ĝu vere? Vi timigas min! ĉu mia ĉeesto estas tiom necesa? 100
— Gerte tio estas por vi necesa. Mi volas paroligi vin. Vi jam scias pli ol sescent vortradikojn kaj vi nepre devas havi praktikon рог interparolado. — Bone, tiam mi nepre venos, car mi mem tre deziras bone paroli Esperante. -nj- -Ĉj- — «Panjo», diris malgranda Manjo (Mario) al sia patrino, «Peĉjo (Petro) volas preni la plej grandan pecon de la kuko, sed mi opinias, ke mi devas havi ĝin, ĉar li jam manĝis kukojn dum du jaroj antaŭ ol mi naskiĝis». Vortoj abundo изобилие aĝo возраст artefarita искусственный brili блестеть degeli таять diferenco различие eĉ даже ekzisti существовать esplori исследовать fidela верный fiera гордый firma крепкий, устойчивый, fiziko физика foresto отсутствие germano немец gramatiko грамматика greka греческий hebreo еврей honti стыдиться klara ясный, светлый klasika классический kompari сравнивать konkludi заключать konvinki убеждать kuko пирог kvankam хотя latina латинский Про губа Грамматика: § 72—74. miri удивляться moderna современный naski рождать neŭtrala нейтральный opinio мнение ресо кусок periodo период polo поляк problemo проблема provizo запас radiko корень rilato отношение rimarki замечать готапа романский signo знак solvi решать, растворять strio полоса sufiĉa достаточный sulikso суффикс suno солнце superflua лишний takto такт taŭgi годиться teruro ужас trafi попадать (в цель) transformi преобразовать trezoro сокровище vasta обширный, просторный УПРАЖНЕНИЯ А I. Определите значение суффикса -ig- в словах текстов урока. II. Определите значение суффикса -iĝ- в словах текстов урока. III. Установите, каким русским уменьшительным именам соответ¬ ствуют имена Tanjo, Manjo, Peĉjo. 101
УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух н перепишите тексты урока на русский язык. II. Выпишите из стихотворения «Takt’» все слова с суффиксом -ig- и выделите в них корни. Добавьте к корням, где это необходимо, окончания и переведите на русский язык как корневые слова, так и образованные от них при помощи суффикса -ig- глаголы в неопределенной форме. Образец: nigr-a 'черный' — nigr-ig-i 'чернить' (делать черным). III. Выпишите из текста «Dialogo» парные глаголы и переведите их на русский язык. Образец: tim-i 'бояться' — tim-ig-i 'пугать' (заставить бояться). IV. Переведите письменно текст «Naskiĝo de la lingvo» на русский язык. V. Ответьте письменно на следующие вопросы. 1. Kiu estas pli aĝa, 6u Peĉjo, ĉu Manjo? 2. Kial Manjo decidis, ke ŝi devas havi pli grandan pecon de la kuko? VI. Переведите слова на русский язык, а затем выделите в них корни, аффиксы и окончания. klarbrile, ĉeesto, interparolado, vortradiko, kokokrio, sunleviĝo, ratkaptilo, mateniĝo, alproksimiĝo, amo, ami, enamiĝi, amiko, ami- kiĝi, frua, malfrua, malfruiĝi, nulo, nuligi, kolekto, kolekti, ko- lektiĝi, renkonto, renkonti, renkontiĝi, vagono, envagoniĝi, elva- goniĝi, envagonigi, elvagonigi, unu, unuigi, unuiĝi. VII. Переведите слова на эсперанто. Молодой — старый — состарить — состариться; теплый — со¬ греть — согреться; сидеть — усадить — усесться; падать — свалить; длинный — удлинить; пить — напоить. VIII. Выучите наизусть стихотворения «Takt’» и «Mateniĝo». Рог distro kaj amuzo Fiziko — Kiu estas la kaŭzo, ke someraj tagoj estas longaj kaj vintraj — mallongaj? — Tute simple! Varmo plivastigas kaj malvarmo malvastigas objektojn. Diferenco — Kiu estas diferenco inter moderna kaj malmoderna knabino? — Malmoderna knabino ruĝigas kiam ŝi hontas. .. kaj moderna knabino hontas, kiam ŝi ruĝiĝas.
DUDEKDUA LECIONO -ec- La monto estas alta. La rivero estas profunda. Ĝia alteco estas pli ol 1800 metroj. Gia profundeco estas pli ol 10 metroj. Proverb o: Unueco donas fortecon. -em-' Personoj, kiuj havas einon multe babili estas babilemaj. Infa- noj ofte ŝatas petoli. Hi estas petolemaj. Vetero printempe ofte ŝan- ĝiĝas. Gi estas ŝanĝema. Aŭtune ofte pluvas. Kia estas la vetero aŭtune? Kiaj estas la infanoj, kiuj ofte ploras? Proverbo: Tro elektema nenion ricevas. Porpaca laboro Multflankan porpacan laboron efektivigas esperantistoj en So- vetunio. Taŝkentaj tramistoj havas amikecan korespondadon kun samprofesianoj en Budapeŝto, Sofio kaj Zagrebo. La laboristoj kaj inĝenieroj de frataj landoj interŝanĝas sperton, aranĝas ekspoziciojn, organizas vesperojn de amikeco, рог kiuj ili reciproke sendas ma- terialon. La amikajn kontaktojn helpis organizi esperantistoj-aktivuloj de Uzbeka Asocio pri amikeco kaj kulturaj ligoj kun eksterlando. Firinajn fadenojn de amika korespondado kaj kunlaboro etendas inter si la urboj de Udmurta Aŭtonoma Soveta Socialisma Res- publiko kaj Hungario. En la cefurbo de Udmurtio Ijevsk estas fon- ditaj laborbrigadoj de Hungara—Udmurta amikeco. La samaj bri- gadoj aperis en hungaraj urboj. Tre varman gratulon en versoj al la parenca udmurta popolo sendis eminenla hungara poeto-espe- rantisto Julio Baghy. 103
Ukrainaj kamaradoj interŝanĝas «parolantajn leterojn» kun Pol- tando, Ceĥoslovakio, Bulgario, GDR, FRG, Aŭstrio, Italio, Aŭstra- lio kaj aliaj landoj. Italaj instruistrOj en la urbo Massa ricevis «parolantan leteron», en kiu sur fono de «Itala Kaprico» de Gajkovskij estas surbendigi- taj «Fabeloj pri Italio» de Gorkij kaj inter ili la novelo pri estado de Lenin sur la insulo Kapri. Roma radio dediĉis sian elsendon al tiu interesa «paroianta letero». Pacaktivuloj en urboj kaj viJaĝoj konatigas siajn korespondan- tojn кип раса ekstera politiko de nia lando, kun niaj literaturaj kaĵ kulturaj trezoroj. Faktoj pri Esperanto IV La universalaj kongresoj de Esperanto estas klara kaj evidenta pruvo pri la perfekta praktika fnnkciado de Esperanto. Ili plifir- migas la senton de amikeco kaj internacia solidareco ne nur inter ĉiuj partoprenantoj, sed pere de ili ankaŭ inter la tutmonda esperan- tistaro. La universalaj kongresoj per sia tuta karaktero forte kontribuas al pli bona kompreniĝo inter la popoloj. La partoprenantoj de la kongresoj, reveninte'al siaj hejmoj, faras prelegojn, skribas arti- kolojn kaj alimaniere diskonigas la diversajn aranĝojn kaj la spiriton de internacieco kaj tuthomeco, kiu inspiras tiun grandan internacian manifestacion. Pro ĉio ĉi la universalaj kongresoj de Esperanto signas ne nur ĉiam novan ŝtupon en la progresado de la Internacia Lingvo, sed ili estas samtempe gravaj kontribuaĵoj al la ideo de interpopola amikeco. Vortoj apenaŭ едва artikolo статья aspekto вид auto автомобиль autonoma автономный bendo длинная узкая лента benzino бензин brigado бригада bruli гореть dediĉi посвящать doktoro доктор efektiva действительный efektivigi осуществлять elsendo радиопередача emo склонность etendi протягивать, про¬ стирать evidenta очевидный fabelo сказка fadeno нить fono фон fondi основывать freŝa свежий funkcii функционировать gratuli поздравлять nonesta честный Hungario Венгрия inspiri вдохновлять insulo остров karaktero характер kompleta полный, комплектный kuseno подушка kontribui вносить вклад, содейство¬ вать 1аса усталый lito кровать manifestacio манифестация materialo материал medikamento медикамент novelo повесть, рассказ 104
pasi проходить petoli шалить prelego лекция preter мимо solidara солидарный sperto опыт spirito дух pruvo доказательство reciproka взаимный ŝtupo ступень, ступенька trezoro сокровище verso стих Грамматика: § 75—76. УПРАЖНЕНИЯ А I. Определите значение суффикса -ее- в словах текстов урока. II. Определите значение суффикса -ет- в словах текстов урока. УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух и переведите тексты на русский язык. II. Заполните пропуски суффиксами. Multflankan рограсап laboron efektiv ... as esperant ... oj ей Sovetun ... о. Taŝkentaj tram . .. oj havas amik ... an kores- pond ... on kun samprofesi ... oj en Budapeŝto, Sofio kaj Zagrebo. En la ĉefurbo de Udmurt .. . or Iĵevsk, estas fond .. . aj laber- brigadoj do Hungara-Udmurta amik . .. o. Pacaktiv. . .oj en urboj kaj vilaĝoj kon... as siajn korespond... ojn kun раса ekstera politiko de nia lando, kun niaj literaturaj, artaj kaj kulturaj trezoroj. III. Заполните пропуски, где это необходимо, подходящими по смыслу предлогами. Italaj instruistoj .. . urbo Massa ricevis «parolantan leteron» ... kiu . . . fono . . . «Itala Kaprico» ... Gajkovskij estas surbendigi- taj «Fabeloj ... Italio» ... Gorkij kaj ... ili la novelo ... es- tado . . . Lenin . . . insulo Kapri. IV. Перескажите текст «Porpaca laboro». V. Переведите слова на эепераито. Здоровье, болезнь, здоровый; больной, заболевание, больной человек; лечить, лежать, сознавать, гибнуть, родственник, сирота, мнение. VI. Переведите слова на русский язык. kriema, laborema, timema, rapidema, silentema, kantema, sen- tema, ridema, kredema, decidema, beleco, noveco, sekeco, pureco, frateco, patrineco, afableco, juneco, graveco, elektemulo, kredemulo, timemulo, sanigilo, malsanulejo, malsanema, malsaneco, antaŭulo, samtempulo, posteulo, dikulo, kontraŭulo. 105
Рог distro kaj amuzo A: Mi apenaŭ povas iri, tiel doloras mia dekstra piedo! B: Hm! Tio estas apero de maljuneco, mi pensas. A: Bagatelo! Mia maldekstra ĥavas la saman aĝon kaj tute ne doloras! Vizite al doktero Kiam maljuna homo malsaniĝis, li vizitis doktoron. «Medika- mentoj tute ne helpos al vi», diris la doktoro. «Kompleta ŝanĝo de la vivo, jen kio estas рог vi necesa. Forveturu рог unu monato ien al freŝa aero, promenu, sed ne laciĝu, frue enlitiĝu, manĝu pli malmulte da viando, trinku bonan Iakton kaj fumu nur po unu cigaro ĉiutage». Post unu monato la paciento revenis kaj vizitis la kuraciston. Lia aspekto estis tute alia kaj la doktoro diris al li tion. «Jes, sinjoro doktoro, via konsilo multe helpis min. Mi faris cion, kion vi rekomendis. Mi frue enlitiĝis kaj faris cion alian, kion vi kon- silis. Sed mi devas honeste diri, sinjoro doktoro, ke unu cigaro ciutage preskaŭ mortigis inin komence. Tio ne estas ŝerco — ko- menci fumadon en mia aĝo!» Nova auto Patro: Kiom da benzino ĝi uzas? Patrino: Kian koloron havas la kusenoj? Filo: Kiom da kilometroj en unu horo? Filino: Gu estas en ĝi cigaredbruligilo? Najbaro: El kio ili pagis ĝin? (Preterpasante).
BUDEKTEIA ЕЕ СЮ Ж О -ebl- -ind- -cnd- Leteroj Estimata samideano! Mi trovis vian adreson en la revuo «Bulgario». Leningrado treege interesas min. Gu estas eble рог vi konatigi min kun via urbo kaj ĝiaj historiaj kaj aliaj interesaj lokoj? Se vi havas eblecon, bonvolu sendi al mi ilustritajn poŝtkartojn kun vidindaj lokoj de via urbo, kiu estas konata kiel unu el la plej belaj urboj de la mondo. Mi sendas al vi kelkajn vidindaĵojn de nia hungara ĉefurbo — Budapeŝto. Mi petas vin respondi kiel eble plej rapide. Amike salutante vin Imre Farkoŝ Ricevinte tiun 6i leteron mi decidis, ke ĝi estas tuj respon- denda. Kvankam priskribi Leningradon letere estas malfacila tasko, tamen la letero estis skribenda kaj jen estas mia respondo. Estimata amiko! Vi skribas al mi, ke vin interesas Leningrado kaj vi deziras konatiĝi kun ĝi. Mi kun plezuro faros tion, car ni, leningradanoj, treege ŝatas nian urbon. La urbo estas sufiĉe juna; ĝia aĝo estas iom pli ol 280 jaroj. Leningrado estas granda industria kaj kultura centro, kiu havas grandan signifon por nia lando. En Leningrado, kiu antaŭe estis nomata Petrogrado, en la jaro 1917 sub la gvido de Lenin okazis Granda Oktobra socialisma revo- lucio. Post la morto de Lenin, la urbo estis nomita Leningrado. Leningrado estas cemara urbo kun granda haveno, vizitata de ŝipoj el multaj landoj de la mondo. Multaj fervojaj kaj aeraj linioj interligas Leningradon kun la plej malproksimaj lokoj de nia lando. Sur la stratoj de la urbo veturas multaj tramoj, aŭtobusoj kaj diver- saj aŭtomobiloj. Subtera fervojo, metropoliteno, ankau funkcias. Larĝa rivero Neva kaj kelkaj aliaj, malpli grandaj riveroj kaj kanaloj fluas tra la urbo. Belaj konstruajoj kaj monumentoj, same kiel multnombraj pontoj trans la riveroj treege beligas la urbon. Ce urbolimoj aperis novaj postmilitaj partoj de la urbo. Laŭ ambau flankoj de novaj larĝaj stratoj staras modernaj multetaĝaj domoj. Verda kreskajo ornamas la stratojn. 107
Vizitendaj lokoj en nia urbo estas: krozŝipo «Aŭroro», kies kanono anoncis la komencon de la nova erao, Smolnij — la stabo de Granda Oktobra revolucio, Ermitaĝo — mondfama mnzeo kaj la lokoj, kie brulas eterna fajro je memoro de herooj — Marsa Kampo kaj Piskarjova tombejo. Memorendaj estas la herooj — fidelaj filoj de Patrio, kiuj fordonis siajn vivojn dum la lasta mond- milito, por ke vivu la urbo. Mi sendas al vi kelkajn vidindaĵojn de Leningrado, sed bedaŭ- rinde, ne ĉion vidindan ili prezentas. Tamen ili donos al vi eblecon iom konatiĝi kun la urbo. Mi atendas vian respondon. Pri la historio de la urbo mi poste skribos a] vi pli detale. Kun amikeca saluto Vvktor Sagov. «Kupra Rajdanto» ( fragmento ) Mi amas vin, de Petr’ afero, Aspekton vian amas mi, Solenan fluon de 1’rivero, Graniton de ]a borda stri’, Ornamojn de bariloj feraj, Krepuskoii molan de 1’ĉiel En viaj noktoj klarveteraj, Dum mi en mia ĉambra eel’ Sen lumo lampa skribas, legas Kaj la klarec’ sur stratoj regas Silente moniras sin en hel’ Pint’ Admirala sar ĉieP. . . A. S. Puŝkin (Traduko de N. V. Nekrasov) Proverboj: Sen репо demandebla, sed ne facile respondebla. Senpova kolero — ridinda afero. Vertoj bari загородить, преградить batali сражаться bedaŭri сожалеть bnŝo рот, уста ĉagreno печаль, огорчение ĉelo сота, клетка, келья deklaracio декларация dente зуб eblo возможность elpuŝi вытолкнуть егао эра esenco сущность estimi уважать eterna вечный fajro огонь fero железо fervojo железная дорога fragmento отрывок, фрагмент fromaĝo сыр granito гранит haveno гавань ho ve! увы! interna внутренний mstitncio учреждение kanalo канал krepusko сумерки krozŝipo крейсер kupra медный metropol-iteno метрополитен monumento памятник nombro число patrio родина 108
pinto острие, кончик, вершина ponto мост privata частный publiko публика pu3i толкать rezolucio резолюция rajdi ездить верхом signifo значение solena торжественный stabo штаб strato v улица ŝipo корабль tombo могила trolebuso троллейбус trudi навязывать verŝajne вероятно Грамматика: § 77—79. УПРАЖНЕНИЯ Л I. Переведите следующее предложение на русский язык и определите значение суффиксов -ebl-, -ind-, -end-. Giu okazintaĵo estas rakontebla, sed пэ ĉiu estas rakonlinda kaj ne ĉiam estas rakontenda. I. Прочитайте велух и переведите тексты урока на русский язык. II. Заполните пропуски подходящими по смыслу словами из текстов урока. La urbo estas ... jima; ĝia ... estas iom pli ol 280 ... . Leningrado havas grandan . .. рог nia lando. En Leningrado, kiu ... estis ... Petrogrado, en la jaro 1917 ... Granda Oktobra Revolu- cio siab .. . de Lenin. Leningrado estas . .. urbo kun gran*da haveno, ... de ŝipoj el multaj landoj .. . la mondo. Multaj . .. kaj aeraj linioj . .. Lenin- grado-n kun ia plej . . . lokoj de nia lando. Laŭ . . . flankoj ... novaj larĝaj stratoj staras modernaj ... do¬ me]. Verda ... ornamas la stratojn. III. Составьте диалог, используя слова и выраженияизтекста «Estl- mata amiko!». IV. Выпишите из текста «Estimata amiko!» все слова с аффиксами, объясните значение каждого аффикса, давая по одному своему примеру па каждый аффикс. V. Переведите слова на русский язык. legebla, leginda, legenda, sendebla, sendinda, sendenda, videbla, aminda, nekalkulebla, kompreneble. УПРАЖНЕНИЯ Б Рог distro kaj amuzo Onklino: Mi aŭdis, ke hieraŭ via dento doloris. ĉu ĝi doloras hodiaŭ? Malgranda nevino: Mi ne scias! 109
Onklino: Ĝu estas eble ne scii cu via dento doloras aŭ ne do- loras? Malgranda nevino: Sed mi ne scias. La dento ja restis ĉe den- tisto! Malnova amiko de familio post la tagmanĝo diris: «Nun, mi kun granda plezuro manĝus peceton da fromaĝo». La mastrino kun ĉagreno respondis: «Но ve! Mi eĉ unu peceton ne havas en la domo!» Ŝia malgranda filo malsupreniris de sia alta seĝo lcaj eliris. Post iom da tempo li revenis kun peco da fromaĝo, kiun li metis sur la teleron de la gasto. La gasto ridetis, metis la fromaĝon en sian buŝon kaj poste diris: «Verŝajne vi havas pli bonajn okulojn ol via patrino, fileto, kie vi trovis ĝin?» — En la ratkaptilo! respondis la knabo. Ill Patrino: Tanjo, kial vi ne estas bona? Tanjo: Esti bona estas malfacile, sed sen ia peno mi povas esti malbona!
DUDE KKV ABA EE CIO NO dis- La vazo estas dispecigita kaj la rozoj estas disĵetitaj. Proverb о: Famo kaj laŭdo disbloviĝas kvazaŭ vento. Kontaktoj kun junaj disvolviĝantaj landoj Junaj disvolviĝantaj ŝtatoj renkontiĝas kun komplikaj proble- moj. Solvi ilin helpas Sovetunio kaj aliaj socialismaj landoj. Sovet- u-nio helpas en konstruado de gravaj lernobjektoj. Kun nia helpo estis konstruitaj teknologiaj institutoj en Birmo kaj Hindio, tek- nika lernejo en Etiopio, unua vico de politeknika instituto en Gvi- neo. . . Ill
En multaj landoj de Azio kaj Afriko laboras centoj da sovetaj kuracistoj kaj flegistinoj. Plivastiĝas ligoj ankaŭ en fako de la arto. Grandegan sukceson en nia lando havis hindia dancensemblo «Darpana», dancistoj de insulo Bali, aktortrupoj el Gvineo, Malio kaj Pakistano, naeia en¬ semble» de Etiopio, Sudanaj kantistoj, Gejlona balettrupo kaj aliaj. Miloj da studentoj el junaj disvolviĝantaj landoj lernas en So- yetunio. eks- mis- A1 universala magazeno — Saluton, kamarado! Kiam vi venis nian urbon? — Saluton! Nur antaŭ du tagoj mi alveturis ĉi tien. Mia amiko, eksoficiro, gastigas min. — Kien vi nun iras? — Mi intencas viziti universalan magazenon рог aĉeti ion рог miaj parencoj. — Ĝu vi piediros aŭ veturos tien per tramo aŭ aŭtobuso? — Mi preferus piedlri рог pri bone konatiĝi kun la urbo, sed mia amiko tro detale priskribis al mi la vojon, verŝajne pro tio mi ion forgesis. Mi demandis iun maljunulon pri la vojdirekto kaj li diris al mi, ke la universala magazeno estas tre proksime, sed mi jam dum duonhoro serĉas ĝin kaj ne povas trovi. — Verŝajne vi miskomprenis la maljunulon aŭ li misinformis vin, car vi jam preterpasis la straton, kie estas la universala magazeno. Se vi laciĝis, vi povas veturi tien per trolebuso numero 4. Mi akompanos vin ĝis la haltejo, kiu estas post kelkaj paŝoj, kaj dume mi rakontos al vi pri nia universala magazeno. En la unua etaĝo estas fako kun diversaj valizoj, mansakoj, na- ztukoj, kravatoj, parfumoj, subvestaĵoj, ŝtrumpoj, ŝtrumpetoj kaj gantoj. En la dua etaĝo estas fako kun vestoj por viroj, virinoj kaj infanoj: jakoj kaj pantalonoj, kostumoj, jupoj, roboj kaj bluzoj. ŝufako, kie vi trovos diversajn botojn, ŝuojn, galoŝojn kaj panto- flojn, ankaŭ estas en la dua etaĝo. En la tria etaĝo estas fako kun manteloj, peltoj, ĉapoj, kaj ea- peloj. Tie estas ankaŭ fako kun ŝtofoj el kotono, lano kaj tri- koto. — Dankon, mi vizitos ĉiujn fakojn. — Jen venas via trolebuso. Se vi bezonos taksion por yeturigi viajn aĉetaĵojn, vi trovos ĝin apud la magazeno. — Dankon! Cion bonan! — ĉion bonan! Proverbo: Se okazos miskompreno, povas veni cagreno. 112
Faktoj pri Esperanto V La 48-a Universala Kongreso en Sofio (Bulgario), kiu okazis de la 3-a ĝis la 10-a de aŭgusto 1963, estis tre multenombra. Ĝin ĉeestis preskaŭ 3500 personoj el 45 . landoj. 31 sovetuniaj esperan- tistoj ankaŭ partoprenis la kongreson kaj estis varme akceptitaj flanke de kongresanoj. La kongreson malfermis la prezidanto de UEA profesoro Hideo Jagi (Japanio). Lian parolon sekvis kortuŝa saluto de 60 infanoj-esperantis toj el 10 landoj kaj de bulgaraj pioniroj kun floroj en manoj. Dum kongrestagoj okazis multaj fakkunvenoj, kunsidoj de UEA- organizaĵoj, konkursoj kaj prelegoj en Internacia Somera Universi- tato. Samtempe okazis la 3-a konferenco de Mondpaca Esperantista Movado (MEM), kiun partoprenis kelkaj centoj da pacbatalantoj. La konferenco akceptis novan statuton kaj 'elektis novan estraron de MEM, kiun eniris du sovetianoj. x 10.8.63 okazis fermo de la 48-a UK. Prezidanto de Loka Kong- resa Komitato Aleksiev (Bulgario) solene transdonis la verdan stan- dardon de UK al Nederlandaj esperantistoj — gastigontoj de la 49-a UK en Hago. La muso kaj la rato «Amik\ ĉu aŭdis vi pri bona fam’p» — La Mus’ alkure laŭte diris,— «Al ungoj de leon’ la kato trafis jam. Jen fine рог ripoz’ liberon ni akiris!» «Ne ĝoju, mia frat’, A1 Mus’ respondis Rat’, Kaj ne espera absolute. Se komenciĝos interbat’, Pereos la leono tute: Plej forta besto estas kat’!» 7. A. Krilov (Traduko de S. Rublov) Vortoj absolute абсолютный, безусловный anatomio анатомия bluao блузка, блуза boto еапог detalo деталь disvolvi развивать ensemblo ансамбль flegi ухаживать 8а больным ganto перчатка balti останавливаться hospitalo госпиталь, больница informi информировать jako куртка J’upo юбка :omplika сложный konferenco конференция konkurso конкурс kotono хлопок kravato галстук kunsido заседание kunveno собрание lano шерсть laŭdi хвалить laŭta громкий 113
leono лев magazeno магазин movi двигать movado движение muso мышь naztuko носовой платок paki упаковывать pantoflo туфля (дом.) parfumo духи paŝo шаг pelto шуба prezidi председательствовать rano лягушка robo платье того роза serĉi искать standardo знамя statuto статут subvestaĵo белье ŝtofo материя, ткань ŝtrumpo чулок ŝuo башмак transdoni передать trikoto трикотаж valizo чемодан vico ряд, очередь volvi сворачивать (сваток) Geografiaj nomoj Bali Бали Gejlono Цейлон Etiopio Эфиопия Gvineo Гвинея Hago Гаага Грамматика: § 80—82. Hindi© Индия Japanio Япония Nederlando Нидерланды Pakistano Пакистан УПРАЖНЕНИЯ А I. Определите, какой русской приставке соответствует нрефикс dis-. II. Определите значение префиксов mis-, eks- в словах текстов урока. УПРАЖНЕНИЯ Б I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. II. Составьте диалог, используя лексику текста «Kontaktoj kun junaj dievolviĝantaj landoj». Поставьте общий вопрос к каждому предложению текста. III. Выпишите из текста «А1 universala magazeno» все составные слова и выделите в них корни, суффиксы и префиксы. Отдельно выпи¬ шите слова, где в качестве приставки использованы предлоги. IV. Перечислите на эсперанто все знакомые вам виды транспорта. V. Выпишите из текста «А1 universala magazeno» названия предме¬ тов одежды и используйте их в составленном вами диалоге между поку¬ пателем и продавцом магазина. VI. Перескажите текст «Faktoj pri Esperanto. V». VII. Выучите наизусть басню «La Muso kaj la Bato». VIII. Переведите глаголы на эсперанто. Раздать, разослать, разойтись во мнении, хвалить, ухаживать за больным, передать, председательствовать, развивать, сожалеть, ез¬ дить верхом. 114
IX. Переведите слова на русский язык. disvastigi, disvastiĝo, misaŭdi, trinkebla, mispreni, tradukenda, misuzo. X. Переведите слова на эсперанто, используя корпи kred-, pardon-, manĝ-, vid-, Ŝip-, kapitan-, bedaŭr-. Непростительный, невероятный, видимый, понятно, съедобный, к сожалению, капитан судна, капитан в отставке. XI. фиксы. Образуйте слова от корпя liber-, используя знакомые вам аф- Рог distro kaj amuzo Malatentema homo Malatentema profesoro prelegis pri anatomio. — Рог montri al vi pli klare tion, pri kio mi parolas, mi al- portis distrancitan ranon. Mi deziras, ke vi ekzamenu ĝin atente. La profesoro elprenis pakaĵon el sia poŝo kaj komencis senpape- rigi ĝin. Sed ekvidinte du buterpanojn kaj kuiritan ovon, la pro¬ fesoro diris: — Mi estas certa, ke mi formanĝis inian matenmanĝon, sed kie estas la rano?
DTJDEKKVINA EE CIO NO ■aĉ- fi- domo domaĉo Proverbo: Ei la faraĉo fariĝis kaĉo. Malbela ekstere estas aĉa. Malbona morale estas Па. Homo kaj science Observado de la naturo kaj ĝiaj leĝoj estis la task© de science dum pasintaj jarcentoj. Venki la naturon kaj devigi ĝin servi al bezonoj de la homaro estas ĝenerala kaj la plej ĉefa task© de la nuntempa scienca agado. Invento de radio kaj televido, eitrovo de la atoma energio, kreado de artefaritaj maroj, penetro en la kosmon, fotado de la kontraŭa flanko de Luno — jen estas kelkaj el la plej mirindaj atin- goj de la homa genio. Revoj de la homaro, kiuj ŝajnis esti tute neplenumeblaj antaŭ kelkaj jardekoj, efektiviĝis nuntempe antaŭ niaj mirigitaj okuloj. Kiam la unua soveta kosmoŝipo «Vostok 1» lanĉita de Tero atingis la kosmon, ĉirkaŭiris Teron kaj ĝustatempe alteriĝis en an- taŭdifinita punkto, la tuta mondo laŭte aplaudis al nia unua kos- monaŭto — Jurij Gagarin. Post la unua flugo sekvis la aliaj. Kos- moŝipon «Vostok 6» gvidis la unua kosmonaŭtino de la tutmondo — Valentina Tereŝkova. Dum la moviĝo de la kosmoŝipoj ĉirkaŭ la terglobo, rekta, ambaŭflanka senhalta interligo kun Te/^o regule funkciis. Nova brila venko de la sovetia scienco kaj tekniko estis anoncita 12.10.64, kiam tri kosmonaŭtoj en kosmoŝipo «Vosĥod» ĉirkaŭflugis la terglobon. Kosmoŝipestno Komarov, sciencisto Feo- ktistov kaj medicinisto Egorov faris dum sia vojaĝo treege gravajn observadojn. 18.3.65 efektiviĝis la unua en la historio de la ho- 116
maro eliro de homo en kosmon. Tiu homo estis Leonov. Gratuloj el la lutmondo amase venis en nian landon. Komuna kaj obstina laboro de sciencistoj, inĝenieroj, teknikis- toj kaj laboristoj kreis mirindajn kaj unikajn aparatojn kaj mal- fermis al la homaro la vojon al steloj. -urn- Dialogo — Kio estas mastrumado? — Mastrumado estas hejma multfanka laboro, kiu dauras prok- simume la tutan tagon. — Kion faras la mastrino dum la tuta tago? — Matene la mastrino aerumas cambrojn, forigas polvon, akvu- mas florojn kaj ordigas cion en la loĝejo. Tage ŝi preparas man- ĝaĵon рог la familio kaj guslumas ĝin рог ke ĝi havu bonan guston. Vespere ŝi inspektas kolumojn de la infanoj kaj iliajn butonojn por ke ili povir bone butonumi ĉion matene, kiam ili estos forirontaj en la lernejon. Faktoj pri Esperanto VI La 49-an Uni'versalan Kongreson en Hago (Nederlando), kiu okazis inter 1.8 kaj 7.8. 1964 partoprenis 11 sovetiaj esperanti- stoj. Malgraŭ la malmultnombreco la sovetianoj sukcesis aktive parto- preni la ĉefajn aranĝojn de la kongreso. Du sovetiaj akademianoj (Qhrucev — Leningrad kaj Sevak — Erevan) aktive partoprenis kun- sidojn de Esperanta Akademio, kies membroj ili estis. La 4-an de aŭgusto okazis bonege sukcesinta MEM — Konfe- reneo, kiun ĉeestis pli ol 150 gekongresanoj. Interesa estis diskuto en la laborsekcio de UEA pri «Eduka valoro de instruado de la internacia lingvo en lernejoj», kiu finiĝis per konstato de pozitivaj rezultoj kaj la decido—• daŭrigi la esplorojn de la problemo. Por la jubilea — 50-a Universala Kongreso estis akceptita invito al Tokio (Japanio). El Rezolucio de la Ĝenerala Konferenco de UNESKO (Montevideo, 1954) IV.I.4.422 La Ĝenerala Konferenco, diskutinte la raporton de la Ĝenerala Direktoro pri la Internacia Peticio favore al Esperanto, IV.1.4.423 Notas, ke pluraj Ŝtatoj-Membroj informis pri sia preteco enkonduki aŭ ampleksigi la instruadon de 117
Esperanto en siaj lernejoj aŭ superaj edukaj institu- cioj, kaj petas tiujn Ŝtatojn-Membrojnlnformadi la Ĝeneralan Direktoron pri la rezultoj, atingitaj sur tiu kampo.. . Armilojn fori Armilojn lor por ĉiam! For! Ne ripetiĝu milifckrimo! Ankoraŭ freŝas en memor’ La tragedi’ de Hiroŝimo. Ni diras: «Ne! Sufiĉas jam, Mutiĝu sangavidaj tostoj! Ne plu flugadu kun aklam’ Korvaro super homaj ostoj. Nin ne provoku per potenc’ De la atoma energio. Ni vokas al la konscienc’, Ni vokas al la homracio. Por ke ne plu lamentu vent’ Ĉe la soldata orfa tombo, Por ke en ĉiu kontinent’ Popolojn gardu Packolombo!» Ludmila Jevsejeva. Vortoj aerumi проветривать agi действовать aklamo овация, приветствие {радостными криками) akuzi обвинять akvumi орошать amaso толпа, масса amplekso объем, размер anstataŭ вместо avida жадный butono пуговица butonumi застегивать на пуговицы ĉevalo лошадь diskuti обсуждать enkonduki вводить esprimo выражение favora благосклонный fripono мошенник, плут genio гений gusto вкус gustumi пробовать на вкус ĝusta точный, правильный inspekti надзирать inventi изобретать jubileo юбилей juĝi судить kaĉo каша kolo шея kolombo голубь kolumo воротник konduki вести, проводить konscienco сознание konstati констатировать, устанавли¬ вать korvo ворон kosmo космос kosmonaŭto космонавт krei создавать, творить krimo преступление lamenta жалобный lanĉi запустить {ракету) leĝo закон luno луна malgraŭ несмотря на mastrumi вести хозяйство melankolio меланхолия membro член {общества) miksi смешивать morala моральный, нравственный muta немой naturo природа noti сделать заметку, записать на заметку observi наблюдать obstina упрямый osto кость penetri проникать peticio петиция, прошение 118
piuraj многие populara популярный pozitiva положительный proksimume приблизительно provoki подстрекать punkto пункт, точка racio разум regulo правило Грамматика: § 83—91. УПРАЖНЕНИЯ В I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык. II. Перескажите текст «Faktoj pri Esperanto». III. Выучите наизусть стихотворение «Armilojn for!» IV. Выпишите все слова с суффиксом -um- из текстов урока и со¬ ставьте свои предложения, используя в каждом из них эти слова. V. Составьте диалог на тему «Mastrumado». sekcio секция servi служить stelo звезда tosto тост unika уникальный 119
Рог distro kaj amuzo I. ĉu pli granda fripono? Fifama viro, akuzita pro diversaj fiagoj, staris antaŭ la juĝisto. La juĝisto demandis: — Kiu helpis al vi en tiuj fiagoj? — Mi ne scias lian nomon, mi konas lin nur laŭ aspekto. — Kia estas tiu fripono? — Li estas siraila al vi, sinjoro juĝisto, sed vi estas iom pli granda. II. En magazeno — Mi deziras aĉeti kolumon рог mia patro. — Cu tian kolumon, kian mi porlas? — Tute nel Puran! III. Kion diros patro? Pairino: Jam estas la naŭa boro kaj vi ankoraŭ ne estas en via lito! Kion diros patro, kiam li revenos hejmen? Filo: Li diros: «Vespermanĝon! Vespermanĝon! Kio estas hodiaŭ рог vespermanĝo?» IV. Du-tri vortetoj. . . Du-tri vortetoj sufiĉas рог iĝi populara mastrino, sed oni devas uzi ilin laŭ ĝusta ordo. Kiam la gastoj alvenas, vi kuregu al la pordo kaj ekkriu: «Fin- fine U Kaj kiam ili estas forirontaj, vi diru melankolie: «Gu jam!» Sed atentu, ke vi ne interiniksu la du esprimojn kaj ne uzu uim anstataŭ la alia.
ГРАММАТИКА К УРОКАМ УРОК I МОРФОЛОГИЯ § 1, Все существительные оканчиваются на -о (см. схему 1 на стр. 127), .например: ek/ameno 'экзамен’, frazo 'фраза*. Примечание 1. Окончание существительных в стихотворе¬ ниях может быть опущено и заменено апострофом: himn’ 'гимн’, okul* 'глаз’, politik’ 'политика’. Примечание 2. Грамматического рода в эсперанто нет. § 2. Все прилагательные оканчиваются на -а (см. схему 1 на стр. 127), например: biblioteka 'библиотечный’, nova 'новый’. § 3. Вопросительные местоимения: kio? 'что?’: Kio estas kamarado Kotov? — Inĝeniero.. 'Кто товарищ Ко¬ тов?’ — Инженер; kia? 'какой’: Kia estas ĵurnalo «Pravda*? — Interesa. 'Какая газета «Правда*? — Интересная’; kiu? 'кто?’; 'который?’, 'какой именно?’ Kiu estas inĝeniero. — Kama¬ rado Kotov. 'Кто инженер? — Товарищ Котов*. §4. Словообразование. В слове различают корень, аффиксы (префиксы и суффиксы) и окончание. В эсперанто корень всегда сохраняется неизменным. Новые слова образуются посредством: а) изменения окончания: klubo 'клуб’ — kluba 'клубный’; б) аффиксации: присоединения к корню префикса или суффикса: biblioteko 'библиотека* — bibliotekisto 'библиотекарь’; в) словосложения: socia 'общественный’ —politika 'политический’ = soci- politika 'общественно-политический*. § 5. Суффикс -ist «лицо определенной профессии, последователь учения, сторонник идеи* *, например: maŝino 'машина’ — maŝinisto 'машинист’ Esperanto 'эсперанто* — esperantisto 'эсперантист*. §^6. Суффикс -ism- «учение, направление*, например: Darvin 'Дарвин’ — darvinismo 'дарвинизм* raso 'раса’ — rasismo 'расизм’. 1 Здесь и далее нами приводятся основные значения словообразователь¬ ных аффиксов. См. также табл. 7—11 (§ 86). 121
§7. Порядок слов в предложении. Утвердительны© предложения в эсперанто по своему строю не отличаются от предложений в русском языке. Однако глагол-связка esti 'быть’ не опускается (в противо¬ положность русскому языку) и является единой для обоих чисел — един¬ ственного и множественного. Вопросительные предложения в эсперанто в отличие от русского языка всегда начинаются с вопросительного слова, а если его в предложении нет, то в начале предложения ставится частица Си 'разве’, 'ли’, которая на рус¬ ский язык обычно не переводится: Си vi estas pedagogo? 'Вы педагог?’ {букв. 'Педагог ли Вы?’) В отрицательных предложениях перед глаголом ставится частица пег Си vi estas inĝeniero? — Ne, mi ne estas inĝeniero. 'Вы инженер?— Нет, я не инженер’. УРОК II * §§ 8. Множественное число существительных и прилагательных образу¬ ется добавлением окончания -у к форме единственного числа (см. схему 3), например: nova vorto 'новое слово’ — novaj vortoj 'новые слова’. § 9. Определенный артикль 1а употребляется перед существительными как в единственном, так и во множественном числе. Неопределенного артикля в эсперанто нет. Определенный артикль 1а употребляется в следующих случаях: а) когда речь идет об известном предмете, о котором уже говорили или на который указывают, например: Kiaj estas la linioj? 'Какие (эти) линии?’; б) когда речь идет о представителе целой группы, например: La ĝirafo estas alta, sed la kato estas malalta 'Жирафа высокая, а кошка низкая (маленькая)’. Определенный артикль 1а нельзя употреблять в следующих случаях: а) когда подразумевается какой-либо предмет или лицо, б) перед собственными именами, в) когда перед существительным стоит более конкретный определитель, например, указательные местоимения tia 'такой’, tiu 'тот’. § 10. Числительные, обозначающие десятки и сотни, образуются путем словосложения: kvardek 'сорок’, kvincent 'пятьсот’ (о количественных числи¬ тельных см. урок II). Порядковые числительные образуются добавлением окончания -а к соот¬ ветствующим количественным: unua 'первый’ (от unu 'один’), dua 'второй’ (от du 'два’). При добавлении к количественным числительным окончания -о, образуются существительные, например: duo 'двойка’, trio 'тройка’. 122
§ 11. Указательные местоимения tio 'то’, tiu 'тот’, 'такой5 образуются аналогично вопросительным местоимениям (см. § 3). Местоименная частица ci указывает на близость предмета или лица: tio 6i 'это*, tiu ci 'этот5. § 12. Префикс (приставка) mal «полная противоположность» (см. также табл. 10), например: bona 'хороший' — malbona 'плохой’ sata 'сытый’ — malsata 'голодный*. УРОК III § 13. Личные местоимения (см. табл. 1): Таблица 1 Лицо Единственное число Множественное число 1- е 2- е 3- е mi 'я’ vi 'Вы’, (ci) ты И ’он’, ŝi 'она’, ĝi 'он’, 'она’, 'оно’ ni 'мы’ vi ’вы’ ili 'они’ Примечание 1. Местоимение 2-го лица единственного числа ci 'ты’ в современном языке почти не употребляется. Примечание 2. Местоимение ĝi употребляется, когда речь идет о неодушевленных предметах или когда пол лица или животного безразличен или неизвестен говорящему, например: La kato estas nigra. Ĝi estas ŝia kato 'Кошка черная. Это (она) ее кошка’. § 14. Притяжательные местоимения образуются добавлением окончания -а к личным местоимениям: mia 'мой’, via 'Ваш’, 'твой’; На 'его’, ŝia 'ее’, ĝia 'его’, 'ее’; nia 'наш’, via 'Ваш’, ilia 'их*. § 15. Собирательное местоимение (см. табл. 2). Таблица 2 Единственное число Множественное число ĉiu 'каждый’, 'всякий’ ĉiuj 'все’ 123
JРОК 1 V § 16. Неопределенная форма глагола имеет окончание -i (см. схему 1)у например: labori 'работать’, kanti 'петь’. § 17. Формы настоящего времени изъявительного наклонения для всех лиц и чисел имеют общее окончание -as: § 18. Предлоги (см. также табл. 12). А1 'к’ указывает направление или цель движения, действия: Mi iras al vi 'Я’иду к вам’. При помощи предлога al передаются отношения, выражаемые русским дательным падежом: Mi respondas al vi 'Я отвечаю вам’. Antaŭ 'перед’, 'до’, 'прежде’, 'раньше’ выражает соотношение предметов или событий по месту или воемени, указывая, что один (одно) из них пред¬ шествует другому: ant ай la domo 'перед домом* antaŭ du tagoj 'за два дня [до этого]’, 'два дня тому назад’. 20 minutoj antaŭ la tria 'без 20 минут три’. Се 'у’, 'при’, 'за’ выражает непосредственную близость: Li sidas бе la tablo 'Он сидит за столом’. Je — предлог без определенного значения. Он употребляется, в част иости, для указания времени, меры: je la kvina 'в пять часов’ pli alta je kvin metroj 'выше на пять метров’. Примечание. При обозначении часа в эсперанто употреб¬ ляются порядковые числительные, которые соответствуют русским количественным: je la kvina 'в пять часов’. Post 'после’ указывает на время, более позднее по сравнению с другим или на место, более отдаленное по отношению к другому: post tagmezo 'после полудня’ post la dancoj 'после танцев’ post la pordo 'за дверью’. El 'из’ указывает на движение за пределы какого-то ограниченного места или предмета: Li eliras el la domo 'Он выходит из дома’. § 19. Суффикс дробных числительных -on-, например: da 'два’ — duono 'половина* cent 'сто’ — centono 'одна сотая’ kvar 'четыре’ — kvarono 'четверть* — tri kvaronoj 'три четверти’. mi laboras vi (ci) laboras li (ŝi, ĝi) laboras я работаю’ ты работаешь’ он (она, оно) работает’ ni laboras vi laboras ili laboras мы работаем’ вы работаете’ они работают’ 124
УРОК V § 20. Склонение. В эсперанто имеются два падежа: общий (име¬ нительный) и винительный. Винительный падеж образуется добавлением окончания -п к форме общего падежа (см. табл. 3 и схему 3). Таблица 3 Падежи Единственное число Множественное ЧИСЛО Общий Винительный nova libro novan libron novaj libroj novajn librojn Остальные падежные отношения передаются при помощи общего падежа и подходящего по смыслу предлога. Примечание. Винительный падеж личных местоимений образуется добавлением окончания -п к форме общего падежа, напри¬ мер: mi 'я5, min 'меня*. § 21. Возвратное местоимение si, в отличие от русского языка, употреб¬ ляется только в 3-м лице, например: Li korespondas kun sia amiko 'Он переписывается со своим другом’; Ni korespondas kun niaj amikoj 'Мы переписываемся со своими друзьями’; Li korespondas kun sia amiko kaj lia frato 'Он переписывается со своим другом и его братом (братом друга)’. § 22. Неопределенные местоимения io 'что-то5, iu 'кто-то5, ia 'какой-то5 являются основной формой, от которой образуются: вопросительные и отно¬ сительные местоимения добавлением к ней k-: kio 'что5, kiu 'кто5, kia 'какой5; указательные местоимения — добавлением к ней t-: tio 'то5, tiu 'тот5, tia 'такой5; собирательные местоимения — добавлением к ней Ĉ-: ĉio 'все5, ĉiu 'вся¬ кий5, 'каждый5, ĉia 'всякий’, 'всяческий5 (см. табл. 4). § 23. Отрицательные местоимения neniu 'никто5, nenio 'ничто5, nenia 'никакой5 образуются добавлением пеп- к основной форме (см. табл. 4). Местоимения Таблица 4 Разряд Лицо Предмет Качество Неопределенные Вопросительные Указательные Собирательные Отрицательные iu ’кто-либо’ kiu ’кто’ tiu ’тот’ ĉiu ’всякий’ neniu ’никто’ io ’что-либо’ kio ’что’ tio ’то’ ĉio 'всё5 nenio ’ничто’ ia 'какой-то' kia ’какой’ tia ’такой’ ĉia 'всякий’ nenia 'никакой’ 125
§24. Отрицание. В отличие от русского языка, где в одном пред¬ ложении может быть несколько отрицательных слов, отрицательные предло¬ жения в эсперанто имеют только одно отрицание, например: Li neniun vidas 'Он никого не видит’. УРОК VI § 25. Предлог de 'от’ указывает на пункт, от которого начинается дей¬ ствие, например: De Moskvo ĝis Kievo 'от Москвы до Киева* (см. также табл. 12). Предлог de выражает также отношения лиц или предметов, соответствую¬ щие русскому родительному падежу, например: libro de patro 'книга отца’, ricevi de iu leteron 'получить от кого-либо письмо’. При обозначении меры, веса или количества чего-либо вместо предлога de употребляют предлог da, например: Mi havas kvar kilogramojn da fruktoj 'У меня четыре килограмма фруктов’; Еп la krucvorto estas tri dekoj da vortoj 'В кроссворде три десятка слов*; Kiom da infanoj vi havas? 'Сколько у вас детей?’ § 26. Суффикс -in «лицо женскою пола; самка животного», напри¬ мер: patro 'отец’ — patrino 'мать’ koko 'петух’ — kokino 'курица’. § 27. Префикс ge «лица обоего пола», например: patro 'отец’ — gepatroj 'родители’ frato 'брат’ — gefratoj 'братья и сестры’. § 28. Префикс Ьо «родство в результате брака (свойства)», например: patrino ‘мать’ — bopatrino 'теща’, 'свекровь’. § 29. Префикс рга «отдаленность во времени, в родстве (по восходя¬ щей и нисходящей линии)», например: avo 'дед’ — praavo 'прадед’ перо 'внук’ — ргаперо 'правнук’ historio 'история’ — prahistorio 'доисторический период’ formo 'форма’ — praformo 'первоначальная форма’. УРОК VII * §§ 30. Суффикс -id «дитя, потомок», например: kato 'кошка’ — katido 'котенок’ рогко 'свинья’ — porkido 'поросенок’ bovo 'бык’ — bovido 'теленок’. § 31. Суффикс -ej «место, помещение», например: legi 'читать’ — legejo 'читальня’ lerni 'учиться’ — lernejo 'школа’ libro 'книга’ — librejo 'книгохранилище’. 126
УРОК VTIl § 32. Формы повелительного наклонения глагола для всех лиц имею! общее окончание -и (см. схему 5), например: Legu! 'Читай!’, 'Читайте!’; Li legu kaj ni traduku! 'Пусть он читает, а мы давайте переведем’. § 33. Суффикс -ing «предмет, в который что-либо вставляют», на¬ пример: kandelo 'свеча’ — kandelingo 'подсвечник’ lampo 'лампа’ — lampingo 'патрон’ (электрический). УРОК IX § 34. Повелительное наклонение употребляется в придаточных предло¬ жениях, вводимых союзами ке, рог ко 'чтобы’, если в главном предложении выражается приказание, желание, долг, просьба, необходимость и т. п., на¬ пример: Ili deziras, ke ni kantu 'Они желают, чтобы мы спели’. § 35. Предлог per 'посредством’, 'при помощи’ передает отношения, вы¬ ражаемые русским творительным падежом в его инструментальном значении, отвечающим на вопрос «чем?» (см. табл. 12), например: Ni vidas per okuloj 'Мы видим глазами’ (при помощи глаз). УРОК X §§ 36. Все производные наречия имеют окончание -е (см. схему 1): bone •хорошо’, ofte ’часто’, шше 'во-первых’, kune 'вместе’, multe 'много’. При¬ меры: Mi multe laboris 'Я много работал’. Mi havis muite da laboro ’У меня было много работы’. П р имечание: multe da=multaj, например: Mi havas multe da amikoj=Mi havas multajn amikojn 'У меня много друзей’. Когда речь идет о многих лицах или предметах, то лучше употреблять слово multaj, а не multe da. Схема 1 Грамматические окончания частей речи -О - Имя существительное д. - Имя прилагательное ‘~l - Глагол (неопределенная форма) Наречие (произбодное) 127
§ 37. Формы прошедшего времени изъявительного наклонения для всех лиц и чисел имеют общее окончание -is: mi laboris vi (ci) laboris li (ŝi, ĝi) laboris ni laboris vi laboris ili laboris 'я работал’ ’ты работал’ 'он (она, оно) работал (-а, -о)’ ’мы работали’ 'вы работали’ 'они работали’ УРОК XI § 38. Суффикс -il «орудие, средство действия», например: tranĉi 'резать* — tranĉilo 'нож* pafi 'стрелять’ — pafilo 'ружье’. § 39. Суффикс -uĵ-: 1) «вместилище, предмет, в котором что-либо содержится, хранится*: salo 'соль’ — salujo 'солонка’ supo 'суп’ — supujo 'миска’ mono 'деньги’ — monujo 'кошелек’; 2) «дерево, на котором что-либо растет»: рото 'яблоко’ — pomujo 'яблоня5; 3) «страна, где живут люди определенной национальности»: franco 'француз’ — Francujo 'Франция’. Примечания: 1. Для обозначения плодоносящих деревьев часто пользуются сложными словами, например: рото 'яблоко’ — pomarbo 'яблоня’ (вместо pomujo). 2. Для обозначения страны часто пользуются суффиксом -i-, например: Francio 'Франция’. Иногда применяются также сложные слова: franco 'француз’-{-land о 'страна’= Franclando 'Франция’. Суффикс -i- применяется также и в тех случаях, когда название страны не со¬ держит названия национальности, например: Sovetio (Sovetlando) 'СССР’, Svisio (Svislando) 'Швейцария’. УРОК XII * §§ 40. Степени сравнения прилагательных (см. схему 2). § 40.1. Положительная степень (равенство) образуется при помощи олов: tiel 'так5, kiel 'как’, например: Tiu domo estas tiel alta, kiel la aliaj 'Тот дом такой же высокий, как дру¬ гие’. 128
§ 40.2. Сравнительная степень образуется при помощи слов pH . . .о1 'более . . . чем’ (например: La revuo estas pli dika, ol la ĵurnalo 'Журнал толще, чем газета’) или при помощи слов malpli . . . ol 'менее . . . чем* (La ĵurnalo estas malpli dika, ol la revuo 'Газета менее толстая, чем журнал’). § 40.3. Превосходная степень образуется при помощи слов la plej. . . (el) 'самый . . . (из)’ или la malplej ... el 'наименее . . . (из)’, например: La plej interesa el ciuj revuoj 'Самый интересный из всех журналов’; La malplej bela domo 'Наименее красивый дом’. La plej interesa revuo 'Самый интересный журнал’. §41. Степени сравнения наречий (см. схему 2). Наре¬ чия, образованные от качественных прилагательных, имеют такие же сте¬ пени сравнения, как и прилагательные, например: bone 'хорошо’ — pli bone 'лучше’ — plej bone 'лучше всего’. Наречие в превосходной степени артикля 1а не имеет. Схема 2 Степени сравнения прилагательных и наречий Сравнительная Превосходная Прилагательное pli alt — — а la plej — — alt — Наречие — е plej УРОК XIII §§ 42. Винительный падеж в эсперанто имеет более широкое применение, чем в русском языке. Он употребляется для обозначения: прямого дополнения после переходных глаголов: Mi ricevis interesan leteron 'Я получил интересное письмо’; направления: La knabo saltas en akvon (kien?) 'Мальчик прыгает в воду (куда?)’, но La knabo saltas en akvo (kie?) 'Мальчик прыгает в воде’ (где?). Для выражения направления винительный падеж употребляется после предлогов en, sur, sub и др. в зависимости от смысла. Но после предлогов а1 и ĝis винительный падеж не употребляется, так как сами эти предлоги уже показывают направление. продолжительности: Ili babilis la tutan nokton 'Они болтали всю ночь*, даты: la dekduan de oktobro 'двенадцатого октября’; цены, меры, веса и количества: La bileto kostas tri rublojn 'Билет стоит три рубля’; La distanco superas 400 kilometrojn ’Расстояние превышает 400 ки¬ лометров’; La bovido pezas 15 kilogramojn 'Теленок весит 15 килограммов*. 129
Склонение Схема б Общ. над. — -а — -о Вин. пад. — -ап — -on 110V— dom Общ. пад. — -aj — -oj Вин. пад. — -a jn — -О jo Примечания к схеме 3. 1. В русском языке шесть падежей, а в эсперанто два: общий и ви¬ нительный. Общий падеж в эсперанто совпадает с русским именительным падежом, за немногими исключениями (см. прим. 2). Винительный па¬ деж в эсперанто имеет более широкое применение, чем в русском языке. Падежные отношения остальных русских падежей передаются в эспе¬ ранто при помощи общего падежа и одного из предлогов: Родительный Библиотека отца — Biblioteko de patro Килограмм фруктов — Kilogramo da fruktoj Письмо другу — Letero al amiko падеж Дательный падеж Творительный падеж Предложный падеж Мы видим глазами—Ni vidas per okuloj Поэма, прочитанная автором — La poemo deklamitar_de la aŭtoro Песни о родине — Kantoj pri patrolaodo* Отношения, выражаемые русским родительным падежом, передаются на эсперанто общим падежом с предлогом de (Biblioteko de patro 'библиотека отца'), но для обозначения количества, меры, веса чего-либо применяют пред¬ лог da: glaso da teo 'стакан чая’ — glaso de teo 'стакан для чая’; Donu al mi kilogramon da viando ’Дайте мне килограмм мяса’ — Donu al ml kilogramon de la viando 'Дайте мне килограмм от этого [куска 1 мяса’« После предлога da артикль 1а никогда не ставится. Русскому творитель¬ ному падежу в его инструментальном значении соответствует в эсперанто общий падеж с предлогом per, например: Я пишу авторучкой — Mi skribas per fontoplumo. Имя, обозначающее деятеля в страдательном залоге, стоит в общем падеже с предлогом de, на- нример: Письмо было написано мною — La letero estis skribita de mi. 2. Именная часть скавуемого в русском явыке в ряде случаев также [сто¬ ит в творительном падеже, В эсперанто в этих случаях всегда употребля¬ ется общий падеж без предлога, например: 130
Когда он бил мальчиком, он бил очень любознательным — Kiam li estis knabo, li estis tre scivolema; Его вибрали председателем — Oni elektis lin prezidanto; Я нахожу вино хорошим — Mi trovas la vinon bona. 3. Некоторые существительные, употребляющиеся в русском языке только во множественном числе, не имеют такого ограничения в эсперанто, например: ворота — pordego, pordegoj; брюки — pantalono, pantalonoj; ножницы — tondilo, tondiloj. Исключением является слово mono 'деньги’, которое во множественном числе не употребляется, например: У меня нет денег — Mi ne havas monon, но У меня есть несколько монет —> Mi havas kelkajn monerojn. 4. Возвратное местоимение si (sia) употребляется только для обозначения 3-го лица единственного и множественного числа, а для обозначения 1-го и 2-го лица используются соответствующие им притяжательные местоимения, например: Наденьте свою шляпу — Surmetu vian ĉapelon; Мы взяли свои переводы — Ni prenis niajn tradukojn; Я забыл захватить с собой свою авторучку — Mi forgesis kunpreni mian fontoplumon; Он принес свой доклад — Li alportis sian raporton. § 43. Префикс re «снова», «назад», например: legi 'читать’ — relegi 'снова читать’, 'перечитать’, veni 'приходить’ — reveni 'возвращаться’. § 44. Суффикс -ор «совокупность» (в собирательных числительных), например: du 'два’ — duope 'вдвоем’ tri 'три’ — triope 'втроем’. УРОК XIV * * * * §§ 45. Формы будущего времени изъявительного наклонения для всех лиц и чисел имеют общее окончание -os (см. схему 5): mi laboros vi (ci) laboros li (ŝi, ĝi) laboros ni laboros vi laboros ili laboros *я буду работать’ 'ты будешь работать’ ’он (она, оно) будет работать’ 'мы будем работать’ 'вы будете работать’ 'они будут работать’. § 46. Определенный артикль 1а употребляется также перед притяжатель¬ ными местоимениями вместо существительного, о котором шла речь в предло¬ жении (см. также § 9), например: 131
Se vi tiros ĝiajn orelojn, mi tiros la viajn (orelojn) 'Если ты будешь таскать его за уши* я тебя оттаскаю за (уши) твои*. § 47. Суффикс -ап «член общества, организации, житель местности, приверженец», например: klubo 'клуб* — klubano 'член клуба’ Leningrad 'Ленинград’ — leningradano 'ленинградец’ akademio 'академия’ — akademiano 'академик’. § 48. Суффикс -ad «длительное действие, процесс», например: pafo 'выстрел’ — pafado 'стрельба* * * * 5 promeni 'гулять’ — promenadi 'прогуливаться5. У РОЕ XV § 49. Суффикс -eg «увеличительность», например: granda 'большой’ — grandega 'огромный’ plori 'плакать’ — ploregi 'рыдать5. § 50, Суффикс -et «уменьшительность», например: tablo 'стол5 — tableto 'столик’ ridi 'смеяться5 — rideti 'улыбаться5. § 51. Суффикс -aĵ «предмет, отличающийся определенным качеством: предназначенный для чего-либо; результат какой-либо деятельности», фяа- пример: nova 'новый’ — novaĵo 'новость5 ovo 'яйцо’ — ovaĵo 'яичница’ pentri 'рисовать’ — pentraĵo 'рисунок’. S 52. Некоторые предложные сочетания могут быть заменены винитель¬ ным падежом (см. § 42), например: Viciti multe da lokoj (=viziti multajn lokojn) 'посетить много мест’, labor! dum la tuta nokto (=labori la tutan nokton) 'работать всю ночь’ respond: je demandoj (=respondi demandojn) 'отвечать на вопросы’. S 53. Для благозвучия окончание артикля 1а, так же как и окончания существительных, иногда опускают и заменяют апострофом, например: Sonorilson’ de Pvespero 'вечерний колокольный звон’. 132
У РОВ XVI Таблица 5 § 54. Коррелятивные местоимения и местоименные наречия Значение Разряд Н еопределенные Вопроси- тельно- ОТН0СИ- тельные Указа¬ тельные Собиратель¬ ные Отрицатель¬ ные Лицо iu 'кто-то’ 'кто-нибудь’ kiu ’кто’ 'кото¬ рый’ till 'тот’ ĉin 'каждый’, ’всякий’ neniu 'никто’ Предмет io 'что-то’ 'что-нибудь’ kio ’что’ tio ’то’ 6 io 'всё’ nenio 'ничто’ Качество ia 'какой-то’ ’какой-нибудь’ kia ’какой’ tia 'такой’ ĉia 'всяческий’ nenia 'никакой’ 'Принадлеж¬ ность ies ’чей-то’ 'чей-нибудь’ kies 'чей’ ties ’того’ ĉies ’всякого’ nenies ’ничей’ ^есто ie 'где-то’ 'где-нибудь’ kie 'где’ tie ’там’ ĉie ’везде’ nenie 'нигде’ Время iam 'когда-то’ 'когда-нибудь’ kiam 'когда’ tiam ’тогда’ ĉiam ’всегда’ neniam 'никогда’ Образ действия iel 'как-то’ 'как-нибудь’ kiel 'как’ tiel 'так’ ĉiel 'всячески’ neniel 'никак’ Причина ial 'почему-то’ 'почему-ни¬ будь’ kial ’почему’ tial ’потому’ ĉial 'по всякой причине’ nenial 'безо вся¬ кой причи¬ ны’ Количество iom 'сколько-то’ 'сколько-ни¬ будь’ kiom 'сколь¬ ко’ tiom 'столько’ ĉiom 'всяческое количество’ neniom 'нисколько’ 133
Схема 4 Образование местоимений и местоименных наречий Неопределенные Вопросительные Указательные Собирательные Отрицательные п - и лица -О предмет .-3 качество • ~е$ принадлежность ■ - е место ■ - еп направление ■ -el образ действия ' - от количество '--at причина - " - am время § 55. При помощи частицы ĉi образуются местоимения и наречия ближ¬ него плана, например: tiu ĉi (ĉi tiu) 'этот’ tio ĉi (ĉi tio).'3TO’ tie ĉi (ĉi tie) 'здесь’ ĉio ĉi 'все это’. Иногда частица 6i употребляется в других сочетаниях: ĉi jare 'в этом году’. § 56. Nek. . .пек 'ни . . . ни’ является парным сочетанием, например: Mi renkontis nek lin, nek lian fraton 'Я не встретил ни его, ни его брата’. Самостоятельно пек никогда не употребляется. § 57. Суффикс -аг «совокупность лиц или однородных предметов», например: vorto 'слово’ — vortaro 'словарь’ arbo 'дерево’ — агЬаго 'лес’ homo 'человек’ — homaro 'человечество’. § 58. Суффикс -ul «лицо, обладающее определенным свойством, ка¬ чеством», например: bela 'красивый’ — belulo 'красавец’ juna 'молодой’ — junulo 'юноша’. УРОК XVII * §§ 59. Неопределенно-личное местоимение oni употребляется в неопре¬ деленно-личных предложениях, например: oni parolas 'говорят’. На русский язык местоимение oni не переводится. § 60. Формы условного (сослагательного) наклонения глагола для всех лиц и чисел имеют общее окончание -us (см. схему 5): mi laborus 'я работал бы’ vi laborus 'ты работал бы’ li laborus 'он работал бы’ ŝi laborus 'она работала бы’ 134
ĝi laborus ni laborus vi laborus ili laborus 'он (она, оно) работал бы’ 'мы работали бы’ 'вы работали бы’ 'они работали бы’ Спряжение Схема 5 laflor- -dS - Настоящее бремя -is - Прошедшее время -0S - Будущее время -us - Условное наклонение -и - Повелительное наклонение § 61. Суффикс -estr «начальник, глава», например: staciestro 'начальник станции’ urbest.ro 'мэр города’. § 62. Разделительные числительные образуются при помощи предлога ро 'по’, например: . . .ĉiu ро sep tagoj *. . .по семь дней каждая (неделя)’, ili ricevis ро kvin pomoj 'они получили по пять яблок’. УРОК XVIII * §§ 63. Причастия настоящего времени действительного залога образу¬ ются при помощи суффикса -abt-, присоединяемого к корню (см. схему 6), например: laboranta 'работающий’ leganta 'читающий’. § 64. Причастие настоящего времени страдательного залога образу¬ ется при помощи суффикса -at-, присоединяемого к корню (см. схему 6), например: legata libro 'читаемая книга’. Примечания: 1. При использовании окончания -о образуются слова, обозна¬ чающие лицо или предмет: amanto 'любящий’ (человек, существо), amato 'любимый’ (человек, существо). 2. Наречная форма причастий (русское деепричастие) образуется при помощи окончания -е: legante 'читая’. § 65. Суффикс -ег «частица чего-либо», например: mono 'деньги’ —• monero 'монета* neĝo 'снег’ — neĝero 'снежинка’. 135
УРОК XIX § 66. Причастие прошедшего времени действительного залога образу¬ ется при помощи суффикса -int-, присоединяемого к корню (см. схему 6),. например: laborinta 'работавший’ leginta 'читавший’. § 67. Причастие прошедшего времени страдательного залога образуется при помощи суффикса -it-, присоединяемого к корню (см. схему 6), например: legita НЬго '(про)читанная книга’. Примечание. Наречная форма причастий прошедшего времени соответствует русскому деепричастию соверщенного вида, например: УРОК XX * §§ 68. Причастие будущего времени действительного залога образуется при помощи суффикса -ont-, присоединяемого к корню (см. схему 6), напри¬ мер: laboronto 'тот, который будет работать’ legonto 'тот, который будет читать’. § 69. Причастие будущего времени страдательного залога образуется при помощи суффикса -ot-, присоединяемого к корню (см. схему 6), например: legota НЬго 'книга, которую будут читать’. leginte 'прочтя’ skribinte 'написав’. Схема & Причастные формы Дейстбител, -ч залог Страдательн. залог 1е3- 136
§ 70. Префикс (приставка) ek «начало или мгновенность действия», например: vidi 'видеть’ — ekvidi 'увидеть’ krii 'кричать’ — ekkrii 'вскрикнуть’. § 71. С л ожные времена. Для более точного определения мо¬ ментов действия и их последовательности в эсперанто могут применяться сложные формы глаголов, состоящие из вспомогательного глагола esti 'быть' и причастия смыслового глагола. При помощи вспомогательного глагола уточняется момент, по отношению к которому действие глагола является прошедшим, настоящим или будущим. Сложное время образуется при помощи соответствующей формы глагола esti и причастия действительного или страдательного залога смыслового глагола прошедшего, настоящего или будущего времени (см. схему 7 и табл. 6), например: Mi venis kiam li estis leganta la leteron *Я пришел, когда он читал письмо' (еще читал). Mi venis kiam li estis leginta la leteron *Я пришел, когда он прочитал письмо’ (уже прочитал). Mi venis kiam li estis legonta la leteron 'Я пришел, когда он собирался читать письмо’. Схема 7 Сложные временные формы Действительный залог Настоящее время — -as Прошедшее время mi est -is leg- Будущее время — -os — -anta inta — -onta Страдательный залог Настоящее время Прошедшее время Будущее время la libro est- — — -as is — -os leg- — — -ata ita — -ota Примечание. Сложные временные формы глаголов ис¬ пользуются для уточнения момента действия чаще на письме, в раз¬ говорной же речи обычно пользуются простыми временами, а в качестве уточнителей момента действия используются наречия типа: ĵus 'только что’, ankoraŭ 'еще’, jam 'уже’. 137
Сложные времена Таблица 6 Время. Действительный залог Страдательный залог Настоящее mi estas tradukanta 'я перевожу’ tradukinta 'я перевел’ tradukonta 'я собираюсь пере¬ водить’ la teksto estas tradukata 'текст переводится’ tradukita 'текст уже переведен’ tradukota 'текст подготовляется к перево¬ ду’ <D И 1 Си В mi estis tradukanta 'я переводил’ tradukinta 'я перевел’ tradukonta 'я собирался пере¬ водить’ la teksto estis tradukata 'текст переводился’ tradukita 'текст был переведен’ tradukota 'текст был назначен к перево¬ ду’ <D Е mi estos tradukanta 'я буду переводить’ tradukinta 'я переведу’ la teksto estos tradukata 'текст будет переводиться’ tradukita 'текст будет переведен’ ю tradukonta 'я буду собираться переводить’ tradukota 'текст будет намечен к перево¬ ду’
УРОК XXI § 72. Суффикс -ig «делать каким-либо, кем-либо, чем-либо, побуж¬ дать к какому-либо действию или вызывать действие», например: bela 'красивый* — beligi 'украшать’ , Ыапка 'белый’ — blankigi 'делать белым’, 'белить’ veni 'приходить’ — venigi 'приводить’, 'заставить придти’ paroli 'говорить’ — paroligi 'заставить говорить’. § 73. Суффикс -iĝ «делаться каким-либо, кем-либо, чем-либо, пере¬ ходить в какое-либо состояние», например: ruĝa 'красный’ — ruĝiĝi 'покраснеть’, trovi 'находить’ — troviĝi 'находиться’ edzo 'муж’ — edziĝi 'жениться’. § 74. Суффиксы -ĉj- и -nj «ласкательность в мужских и женских именах»: Petro 'Петр’ — Peĉjo 'Петя’ Maria 'Мария’ — Manjo 'Маша’. При применении данных суффиксов от корня слова оставляют обычно от двух до пяти букв (в зависимости от количества согласных в имени). УРОК XXII § 75. Суффикс -ес «свойство, качество», например: bela 'красивый’ — beleco 'красота’ infano 'дитя’ — infaneco 'детство’. § 76. Суффикс -ет «склонный к чему-либо», например: timo 'страх’ — timema 'боязливый’ babili 'болтать’ — babilema 'болтливый’. УРОК XXIII * §§ 77. Суффикс -еЫ «пригоднмй для определенного действия, способ¬ ный вызвать это действие», например: еЫа 'возможный’ kompreni 'понимать’ — komprenebla 'понятный’ legi 'читать’ — legebla 'удобочитаемый’. § 78. Суффикс -ind «достойный определенного отношения», например: inda 'достойный’ bedaŭri 'сожалеть’ — bedaŭrinda 'достойный сожаления’ ridi 'смеяться’ — ridinda 'смешной, достойный осмеяния’. § 79. Суффикс -end- — «необходимость, обязательность», например: fari 'делать’ — farenda 'обязательный к выполнению’, pagi 'платить’ — pagenda 'подлежащий оплате’. 139
УРОК XXIV § 80. Префикс dis «разъединение, раздробление», например: jeti 'бросать’ — disĵeti 'разбросать’ iri 'идти’ — disiri 'разойтись’. § 81. Префикс mis «неверно, ошибочно», например: kompreni 'понимать’ — miskomproni 'ошибочно понять’ informi 'информировать’ — misinformi 'дезинформировать’. § 82. Префикс eks «бывший», например: ministro 'министр’ — eksministro 'бывший министр’ edziĝi 'жениться’ — eksedziĝi 'развестись’. УРОК XXV § 83. Суффикс -ас «пренебрежительность», нанример: ĉevalo 'лошадь’ — ĉevalaĉo 'кляча’ manĝi 'есть’ — manĝaĉi 'жрать’. § 84. Префикс -fi «презрение, отвращение», например: homo 'человек’ — fihomo 'мерзкий человек’. § 85. Суффикс -um- не имеет определенного значения. При помощи этого суффикса образуются слова, которые близки по значению словам, имеющим тот же корень, например: kolo 'шея’ — kolumo 'воротник’ malvarma 'холодный’ — malvarmumi 'простудиться’. § 86. Аффиксы Таблица 7 I. Суффиксы Суффикс Значение (примеры) Аналогия в русском языке -аб- пренебрежительное отношение из-за внеш¬ него вида: domo 'дом’ — domaĉo 'домишко’ ĉevalo 'лошадь’ — ĉevalaĉ® 'кляча’ fari 'делать’ — faraĉi 'делать кое-как’ аба 'мерзкий’ судачить кляча портачить (иросторечие) -ad- длительность действия, процесса, повтор- несть: promeni 'гулять’ — promenadi 'прогуливаться' konstrui 'строить’ — konstruado 'строитель¬ ство’ блокада канонада 140
Продолжеиие табл. 7 Суффикс Значение (примеры) Аналогия в русском языке -aĵ- предмет, изготовленный из данного мате¬ риала, конкретное проявление признака, деятельности: ovo 'яйцо’ — ovaĵo 'яичница’ nova 'новый’ — novaĵo 'новость’ konstrui 'строить’ — konstruaĵo 'постройка’ kreski 'расти’ — kreskaĵo 'растение’ aĵo 'вещь’ трикотаж метраж поклажа -ап- член какого-либо коллектива, житель ме¬ стности, последователь какого-либо учения: partio 'партия’ — partiano 'член партии’ akademio 'академия’ — akademiano 'ака¬ демик’ Mahometo 'Магомет’ — mahometano 'маго¬ метанин’ апо 'член’ горожанин парижанин волжанин северянин -аг- совокупность однородных лиц или пред¬ метов: homo 'человек’ — homaro 'человечество’ arbo 'дерево’ — агЬаго 'лес’ vorto 'слово’ — vortaro 'словарь’ аго 'собрание’ букварь словарь кустарник -еЫ- возможность, пригодность: manĝi 'есть’ — manĝebla 'съедобный’ kredi 'верить’ — kredebla 'вероятный’ еЫе 'возможно’ еЫа 'возможный’ читабельный комфортабель¬ ный, фешене¬ бельный -ес- абстрактное состояние, свойство, качество: infano 'ребенок’ — infaneco 'детство’ respondi 'отвечать’ — respondeco 'ответ¬ ственность’ bela 'красивый’ — beleco 'красота’ есо 'свойство’ — -eg- увеличение, усиление: vento 'ветер’ — ventego 'буря’ ridi 'смеяться’ — ridegi 'хохотать’ granda 'большой’ — grandega 'огромный’ ege 'сильно’ работяга бедняга -ej- место, помещение для чего-либо: lerni 'учиться’ — lernejo 'школа’ ĉevalo 'лошадь’ — ĉevalejo 'кошотня’ eje 'помещение’ музей1 лицей оранжерея 141
Продолжение табл. 7 Суффикс Значение(примеры) Аналогия в русском языке -ет- склонный к чему-либо: timi 'бояться’ — timema 'боязливый’ labori 'работать’ — laborema 'трудолюбивый’ cedi 'уступать’ — cedema 'уступчивый’ ешо 'склонность’ еша 'склонный’ — -end- обязательность, то что должно быть: pagi 'платить’ — pagenda 'подлежащий оплате’ fari 'делать’ — farenda 'подлежащий вы¬ полнению’ дивиденд легенда (на картах) -ег- частица чего-либо: sablo 'песок’ — sablero 'песчинка’ mono 'деньги’ — топего 'монета’ его 'частица’ — -estr- начальник: ŝipo 'корабль’ — ŝipestro 'капитан’ urbo 'город’ — urbestro 'мэр города’ estro 'начальник’ — -et- уменьшительность, ослабление: pordo 'дверь’ — pordeto 'дверца’ ridi 'смеяться’ — rideti 'улыбаться’ eta 'маленький’ статуэтка оперетта либретто -id- дитя, потомок: koko 'петух’ — kokido 'цыпленок’ reĝo 'король’ — reĝido 'королевич’ ido 'детеныш’ Аббасиды -ig. делать каким-либо, кем-либо, чем-либо, побуждать к какому-либо действию: Ыапка 'белый’ — blankigi 'белить’ edzo 'муж’ — edzigi 'женить’ trinki 'пить’ — trinkigi 'поить’ droni 'тонуть’ — dronigi 'утопить’ igi 'заставить* — -iĝ- делаться каким-либо, кем-либо, чем-либо, становиться: pala 'бледный’ — paliĝi 'побледнеть’ unu 'один’ — unuiĝi 'объединиться’ trovi 'находить’ — troviĝi 'находиться’ iĝi 'сделаться’ — 142
Продолжение табл. 7 Суффикс Значение(примеры) Аналогия в русском языке -п- орудие, инструмент: gladi 'гладить’ — gladilo 'утюг’ tranĉi 'резать’ — tranĉilo 'нож’ ilo 'орудие’, 'средство’ точило зубило шило -in- лицо или животное женского пола: patro 'отец’ — patrino 'мать’ leono 'лев’ — leonino ’львица’ ino 'самка’ героиня монахиня княгиня гусыня -ind- достойный, заслуживающий чего-либо: laŭdi 'хвалить’ — laŭdinda 'похвальный’ ridi 'смеяться’ — ridinda 'смешной’ inda 'достойный’ — -ism- учение, нанравление, система: komunismo 'коммунизм’ naciismo 'национализм’ darvinismo 'дарвинизм’ ismo 'доктрина’ ленинизм марксизм -ist- лицо определенной профессии: instrui 'обучать’ — instruisto 'учитель’ vendi 'продавать’ — vendisto 'продавец’ ĝardeno 'сад’ — ĝardenisto 'садовник’ тракторист машинист телеграфист -uj- предмет, в котором что-либо хранится (вместилище), плодоносящее дерево, страна, в которой живут люди определенной наци¬ ональности: mono 'деньги* — monujo 'кошелек’ sukero 'сахар’ — sukerujo 'сахарница’ рото 'яблоко’ — pomujo (чаще: pomarbo) 'яблоня’ anglo 'англичанин’ — Anglujo (чаще: Anglio) 'Англия’ ujo 'сосуд’ — -ul- лицо, обладающее качеством, свойством, которое обозначается корнем слова: juna 'молодой’ — junulo 'юноша’ saĝa 'умный’ — saĝulo 'мудрец’ ulo 'человек’ — -um- без определенного значения; образованные при помощи этого еуффикса слова семанти¬ чески близки корневым словам: ко!о 'шея’ — kolumo 'воротник’ akvo 'вода’ — akvumi 'орошать’ butono 'пуговица’ — butonumi 'застегивать’ varma 'теплый’ — malvarmumi 'просту¬ диться’ — 143
Таблица 8 У меньшительные суффиксы имен Суффиксы Значение (примеры) Аналогия в русском языке -ĉj- уменьшительное мужское имя: Petro 'Петр’ — Peĉjo 'Петя’ patro 'отец’ — рас jo 'папа’ -nj- уменьшительное женское имя: Maria 'Мария’ — Manjo 'Маня’ Маня patrino 'мать’ — panjo 'мама’ Соня Таблица 9 Суффиксы числительных Суффиксы Значение (примеры) -оЫ- множитель: triobla 'тройной’ kvaroble kvin estas dudek (4x5=20) 'четырежды пять — двадцать’ -on- дробь: duono 'половина’ tri kvaronoj (3/4) 'три четверти’ -op- коллективный (собирательный): duope 'вдвоем’ triope 'втроем* Префиксы Таблица 10 Префикс Значение (пример) Ьо- родство в результате брака, свойства: patrino 'мать’ — bopatrino 'теща’, 'свекровь’ frato 'брат’ — bofrato 'брат жены (мужа)’ 144
Продолжение табл. 10 Префикс Значение (пример) dis- рассеивание, раздробление: doni 'дать’ — disdoni 'раздать’ ĵeti 'бросать’ — disĵeti 'разбросать’ dise 'врозь’ ek- начало или мгновенность действия: brili 'блестеть’ — ekbrili 'заблестеть’, 'блеснуть’ krii 'кричать’ — ekkrii 'вскрикнуть’ eks- означает, что профессия или занятие лица стали бывшими: ministro 'министр’ — eksministro 'экс-министр’ oficiro 'офицер’ — eksoficiro 'офицер в отставке’ fi- презрение, отвращение: ago 'поступок’ — fiago 'недостойный, мерзкий поступок’ odoro 'запах’ — fiodoro 'вонь’ vorto 'слово’ — fivorto 'непристойное слово’, 'брань’ ge- объединяет в названии лиц обоего пола: patro 'отец’ — gepatroj 'родители’ edzo 'муж’ — geedzoj 'супруги’ geo 'пара’ (о лицах или животных) mal- прямая противоположность: bona 'хороший’ — malbona 'плохой’ рига 'чистый’ — malpura 'грязный’ mala 'противоположный’ male 'наоборот’ mis- неверность, ошибочность действия: informi 'информировать’ — misinformi 'дезинформировать’ kalkuli 'считать’ — miskalkuli 'обсчитаться’ misa 'о:нибочный’ mise 'неверно’ pra- далекая степень родства, большая давность: avo 'дед’ — praavo 'прадед’ перо 'внук’ — ргаперо 'правнук’ lingvo 'язык’ — pralingvo 'праязык’ re- обратное или повторное действие: brili 'блестеть’ — rebrilo 'отблеск’ veni 'приходить’ — reveni 'возвращаться’ гее 'снова’ Ю Заказ М 1950 145
Предлоги-приставки Таблица 11 Предлог-при¬ ставка Значение Примеры al- 'при’ alporti 'принести’ aliĝi 'присоединиться’ antaŭ- 'перед’, 'до’ antaŭvidi 'предвидеть’ antaŭulo 'предшественник’ anstataŭ- 'вместо’ anstataŭi 'заменять’ бе- 'у’, 'при’ ĉeesti 'присутствовать’ бешапе 'под рукой’ ĉirkaŭ- 'вокруг’ ĉirkaŭiri 'обходить’ ĉirkaŭkolo 'ошейник’ el- 'из’ eliri 'выходить’ ellerni 'выучить’ en- 'в’ enpaperigi 'завернуть в бумагу’ eniri 'входить’ inter- 'между’ interkonsenti 'согласовать между собой’ internacia 'международный’ komtrau- 'против’ kontraŭdiri 'возражать’ kontraŭulo 'противник’ kun- 'с’ kunveno 'собрание’ kunigi 'соединять’ pri- 'o’, 'об’ priskribi 'описать’, pridiskuti 'обсудить’ sen- 'без’ senzorga 'беззаботный’ senigi 'лишать’ sub- 'ыод’ subskribi 'подписать’ subvestaĵo 'белье’ ' trans- 'через’ transdoni 'передать* transkuri 'перебежать’ * См. также табл. 12. 146
Предлоги Таблица 12 Предлог Значение(примеры) а! *к’, 'в’, 'на’ j указывает направление, приближение, стрем- ! ление к цели mi diras al li: «iru al mil» 'Я говорю ему: «Иди ко мне!»’ mi iras al doktoro 'я иду к доктору’ но: mi iras al la instituto 'я иду в институт’ mi iras al la fabriko 'я иду на фабрику’ antaŭ 'перед’ ; выражает соотношение предметов или собы- 'до’ | тий по месту или времени, указывая, что они 'прежде’ ; предшествуют друг другу 'раньше’ ; antaŭ la domo staras arbo 'перед домом стоит дерево’ antaŭ la milito 'до войны (перед войной)’ antaŭ ĉio, silentu! 'прежде всего, молчи!’ но: antaŭ mortigo de urso ne vendu ĝian felon 'пока не убьешь медведя, не продавай его шкуры’ antaŭ kelkaj jaroj 'несколько лет тому назад’ antaŭnelonge 'недавно’ anstataŭ 'l 'вместо i выражает замену кого-либо, | чего-либо’ 1 л anstatafi mi 'вместо меня’ 1 li dormas anstataŭ labori 'он спит вместо того чтобы работать’ anstataŭ skribi, aŭskultu! 'вместо того чтобы писать, слу¬ шайте!’ apud 'около’, | выражает близость, соседство 'рядом’, j 'возле’, | 'У’ | apud vi 'около вас’ la gantoj kuŝas apud la ĉapelo 'перчатки лежат рядом со шляпой’ apud Leningrado 'возле Ленинграда’ apud la rivero 'у реки’ 10* 14
Продолжение табл. 12 Предлог Значение (примеры) бе 'у5, 'при’, 'за’ выражает непосредственную близость по месту или времени и одновременность ŝi sidas 6е la fenestro 'она сидит у окна’ ĉe malbona vetero 'при плохой погоде’ labori ĉe lumo de lampo 'работать при свете лампы’ Н sidas ĉe 1 a tablo 'он сидит за столом’ но: се la marbordo 'на берегу моря’ li parol is бе la kongreso 'он говорил на когрессе’ li estas profesoro бе universitalo 'он — профессор универ¬ ситета’ ĉirkaŭ 'вокруг* (места, предмета) выражает приблизительное время, меру, цену, количество, относительную одновременность ĉirkaŭ la tablo sidas. . . 'вокруг стола сидят. . ĉirkaŭ la jarfino 'около конца года’ ili loĝis tie ĉirkaŭ 10 jarojn 'они жили там около 10 лет’ li havas ĉirkaŭ 60 jarojn 'ему около 60 лет’ ŝi acetis ĉirkaŭ 6 kilogramojn da fruktoj 'она купила при¬ близительно шесть килограммов фруктов’ la vesto kostas ĉirkaŭ 200 rublojn 'одежда стоит около 200 руб¬ лей’ da — служит для выражения количества, меры, веса multe da homoj 'много людей’ glaso da akvo 'стакан воды’ deko da ovoj 'десяток яиц’ tri metroj da ŝtofo 'три метра ткани’ du kilogramoj da pomoj 'два килограмма яблок’ de 'от’ 'с5, 'со’ указывает: пункт, в котором началось действие, момент, с которого началось действие, причину возникновения действия, его происхо¬ ждение, на определенную часть известного предмета, на деятеля, производящего действие, в страда¬ тельном залоге, на взаимоотношения лиц или предметов, обозначаемых существительными, отвечающими на вопросы кого?, чего? 148
Иродолжение табл. 12 Предлог Значение(примеры) veturi de Moskvo ĝis Kievo 'ехать от Москвы до Киева’ la helpo venis de И 'помощь пришла от него’ но: salti de ĉevalo 'спрыгнуть с лошади’ la vazo falis de la tablo 'ваза упала со стола’ de mateno ĝis vespero 'с утра до вечера’ de nun 'с настоящего времени’ donu al mi pecon de tiu kuko 'Дайте мне кусок [от] того пирога’ letero skribita de la knabo 'письмо, написанное мальчиком’ rakontoj, kreitaj de la famaj aŭtoro*j 'рассказы, созданные известными авторами’ la libro de patro 'книга отца’ la prezo de pano 'цена хлеба’ hundo de nigra koloro 'собака черного цвета’ atingi la aĝon de 80 jaroj 'достичь возраста 80 лет’ dum 'во время’, j указывает на время, в течение которого 'в течение’, | что-либо происходит 'в продолжение’ | dum. la kunveno 'во время собрания’ pluvis dum la tnta nokto 'дождь шел всю ночь (в течение всей ночи)’ dum la raporte li dormis 'в течение доклада он спал’ ekster 'вне’, [указывает на нахождение за пределами 'за’ [чего-либо, исключение, изъятие ekster dubo 'вне сомнения’ li estas ekster la urbo 'он за городом’ но: ekster tio 'кроме того’ el 'из’ 1 указывает на: 1 движение за пределы какого-либо ограни- ! ченного места или предмета; | изменение (выход из) предшествующего go- 1 стояния; j причину, источник чувства, мыояи, вы- | деленную из группы единицу, часть, ма- | те риал, из которого что-либо сделано. ŝi revenis el Moskvo 'она вернулась из Москвы’ li eliris el la domo 'он вышел из дома’ tiri el keste 'вытащить из ящика’ 149
11 родолжвние табл. 12 Предлог Значение (примеры) ne gutas mielo el la ĉielo 'мед не капает с неба’ eliri el embaraso 'выйти из затруднения’ но: el la glavoj ni forĝu plugilojn 'перекуем мечи на орала’ sciiĝi el la gazetaro 'узнать из газет’ ni vidas, ke el la dirita sekvas. . . 'мы видим, что из ска¬ занного следует. . но: ami, bedaŭri el tuta кого 'любить, жалеть от всего сердца’ krii el la tuta gorĝo 'кричать во все горло’ li tion desegnis el la memoro 'он рисовал это по памяти’ traduki el la rusa lingvo 'переводить с русского языка’ unu el ili 'один из них’ ŝi kantas plej bone el ĉiuj 'она поет лучше [из] всех’ statuo el marmoro 'статуя из мрамора’ domo el brikoj 'дом из кирпича’ vortaro el ĉirkaŭ mil vortoj 'словарь почти из тысячи слов’ но: miksaĵo el timo kaj respekto 'смесь страха с уважением’ еп 'в’ j указывает на: : место, внутри которого кто-либо или что- j либо находится, i время, в течение которого происходит дей- i ствие, i место, в которое направляется кто-либо, i что-либо, ! состояние, которое характеризует предмет, : обстоятельства, при которых происходит ; действие, j конечный результат изменения. li laboras en instituto 'он работает в институте’ ni loĝas en Leningrado 'мы живем в Ленинграде’ en tiu ргоропо kuŝas solvo de la problemo 'в этом предло¬ жении лежит решение проблемы’ но: li laboras en fabriko 'он работает на фабрике’ en la venonta jaro 'в будущем году’ en malbona vetero 'в плохую погоду’ en unu vespero mi ĉion faris 'в (за) один вечер я все сделал’ iri en teatron 'идти в театр’ meti ion еп sian poŝon 'положить что-либо в (свой) карман’ sablero trafis en mian okulon 'песчинка попала в мой глаз (мне в глаз)’ iri (en) koncerton 'пойти на концерт’ еп granda kolero 'в большом гневе’ en konsento 'в согласии’ 150
Продолжение табл. 12 Предлог Значение(примеры) disflugi kiel polvo en vento 'разлететься, как пыль на ветру’ kunpremi la manon en pugnon 'сжать руку в кулак’ rompi vazon en pecetojn 'разбить вазу на мелкие куски’ но: traduki libron en alian lingvon 'перевести книгу на другой язык’ ĝis- 'до’ : указывает на: предел в пространстве, времени или со¬ стоянии, которого достигло действие de la kapo ĝis la piedoj 'с головы до ног’ de mateno ĝis vespero 'с утра до вечера’ ridi ĝis ploro 'смеяться до слез’ inter 'между’ 'среди’ указывает на: положение в пространстве, которое огра¬ ничено двумя или более предметами, ио- положение во времени, ограниченное двумя или более моментами, положение кого-либо или чего-либо среди лиц или предметов, взаимосвязь между двумя или более ли¬ цами. inter tero kaj ĉie-lo 'между небом и землей’ esti enfermita inter kvar muroj 'быть закрытым в четырех стенах’ inter vivo kaj morto 'между жизны® и смертью’ inter la leviĝo kaj la subiro de la suno 'между восходом и заходом Солнца’ inter esperantistoj 'среди эсперантистов’ elekti inter pluraj 'выбрать из многих’ inter ni dirite 'между нами говоря’ la konsento inter nacioj 'согласие между народами’ Ĵe 'в,’ 'на’ предлог неопределенного значения, ко¬ торый может быть использован, когда никакой другой иредлог по смыслу не под¬ ходит. Обычно он употребляется для обо¬ значения времени, меры. je la tria 'в три часа’ mi estas je unu jaro pli juna ol vi 'я на год младше Вас’ muro alta je kvar metroj 'стена высотой четыре метра’ je nonao de Lenin 'имени Ленина’ havi rajton je io 'иметь на что-нибудь право’ ili ne volis aĉeti je kredito 'они не хотели покупать в кредит’. 151
Продолжение табл. 12 Предлог Значение (примеры) kontrau 'против’ (о, на, к) указывает на: место, находящееся перед лицом или пред¬ метом, но отделенное от него свободным пространством, предмет, действие или чувство относи¬ тельно лица или предмета, предмет, который на что-нибудь меняют. kontrau la domo staras automobilo 'против дома стоит машина’ unu kontrau la alia 'друг против друга’ kuracilo kontrau febro 'лекарство против лихорадки’ И agis kontraŭ mi 'он действовал против меня’ naĝi kontrau la fluo 'плыть против течения’ но: frapi sin kontrau muron 'биться о стену’ li sentis teruran malamon kontrau sia bopatrino 'он чув¬ ствовал ужасную неприязнь к (своей) теще’ ŝanĝi varon kontrau meno 'менять товар на деньги’ кгош 'кроме’ ! означает: исключая (не включая), сверх чего-нибудь, вдобавок к чему-нибудь krom tio 'кроме того’ ĉiuj krom vi 'все, кроме вас’ И estis krom tio tre agrabla homo 'он кроме того был очень приятный человек’. кип 'с’ означает сопровождение, указывает на: одновременность, совместность, образ действия mi venis kun mia amiko 'я пришел со своим другом’ ludi kun infanoj 'играть с детьми’ paroli kun kolero 'говорить с гневом’ 1ай 'по’, 'согласно’, 'в соответствии с. . .’ указывает на зависимость от чего-либо promeni laŭ la rivero 'прогуляться по реке’ lau mia opinio. . . 'по моему мнению. . .’ ne juĝu pri afero laŭ ĝia ekstero 'не суди по внешнему виду’ laŭ la ricevitaj ordonoj 'в соответствии с полученными приказаниями’ 152
Продолжение табл. 12 Предлог Значение(примеры) но: kopii laii modelo 'копировать с образца’ danci laŭ ies fajfilo 'танцевать под чью-либо дудку’ fali laŭ sia tuta longeco 'растянуться во всю длину’ laŭ la unua rigardo tio ŝajnas facila 'на первый взгляд, это кажется легким’ malgraŭ 'несмотря на’ означает: «не принимая во внимание чью- либо волю или физическую преграду» malgraŭ ĉio 'несмотря ни на что’ ni promenis malgraŭ pluvo 'мы гуляли несмотря на дождь’ vi eliris malgraŭ mia inalpermeso 'вы вышли несмотря на мое запрещение’ per 'посредством’, 'при помощи’ означает: орудие, инструмент, способ, при помощи которого осуществляется действие, посредника, но в страдательном залоге означает только предмет, а не лицо, осу¬ ществляющее действие ni vidas per la okuloj 'мы видим глазами’ plenigi botelon per akvo 'наполнить бутылку водой’ sendi lefcerojn per knabo 'послать письма с мальчиком’ РО 'по1 означает разделение (употребляется перед числительными) ро dek horoj ĉiutage 'по десять часов ежедневно’ oni povas nokti ро ses rubloj 'можно переночевать за шесть рублей (по шесть рублей с человека)5 рог 'для’, 'ради’, 'за’ употребляется при выражении цели, на¬ значения, цены; лица, к которому относится действие; будущего времени, в течение которого должно длиться действие рог kia^celo? 'для какой цели?’ por kio vi venis al mi? 'ради чего вы пришли ко мне?’ tiu drapo kostas ро 10 rubloj рог metro 'это сукно стоит по 10 рублей за метр’ voĉdoni рог iu 'голосовать за кого-либо’ forveturi рог tri semajnoj 'уехать на три недели’ рог ĉiam ’навсегда’ 153
Продолжение табл. 12 Иредлог Значение(примеры) post 'после5 указывает на: отрезок времени, более поздний по срав¬ нению с другим; место, более отдаленное или противопо¬ ложное; звание, более низкое по сравнению с другим post la milito 'после войны5 но: post du jaroj 'через два года’ eliri post iu 'выйти за кем-либо5 kaŝita post la pordo 'спрятано за дверью5 preter 'мимо5, 'возле5 указывает на лицо, предмет или место, мимо (около) которых кто-либо, что-либо проходит (происходит) li pasis preter mi 'он прошел мимо меня5 но: agi preter la leĝo 'действовать не по закону5 preterlasi okazon 'упустить возможность5 ptererlasi limtempon 'пропустить срок5 pri 'о5, 'об5 выражает отношение, касательство к чему- либо rakontu pri via vojaĝo 'расскажите о вашей поездке’ profesoro pri matematiko 'профессор математики5 kurso pri lileraturo 'курс по литературе5 la problemo pri malarmado 'проблема разоружения’ prifajfi aktoron 'освистать актера5 priskribi pejzaĝon 'описать пейзаж5 pro 'за5, 'из-за5, 'ради5 выражает причину, мотив действия, а также предмет, который меняютХна другой morti pro la patrujo 'умереть за родину5 mi ridas pro lia naiveco 'я смеюсь (из-за) его наивности5 kion vi donos pro tio? 'что вы дадите за это?5 okulon pro okulo, denton pro dento 'глаз за глаз, зуб аа зуб5 dankon pro via atento (letero) 'спасибо за внимание (за письмо)5 sen 'без5 выражает отсутствие чего-либо, нехватку чего-либо 154
Продолжение табл. 12 Предлог Значение (примеры) esti sen pano, sen mono 'быть без хлеба, без денег’ li nenion faras sen demandi min 'он ничего не делает без спро¬ са (не спросив меня)’ sub 'под’ указывает на положение предмета по от¬ ношению к другому, находящемуся выше данного, внешнее сходство, зависимость havi kusenon sub la kapo 'иметь подушку под головой’ dormi sub libera ĉielo 'спать под открытым небом’ projektoj, proponitaj sub laŭta titolo 'проекты, предло¬ женные под громким названием’ danci sub la muziko 'танцевать под музыку’ но: sub tiu kondiĉo 'при таком условии’ super 'над’, 'выше’ указывает на: положение предмета, по отношению к дру¬ гому, который помещен ниже данного и не касается его; положение кого-либо или чего-либо выше по рангу, степени или силе; состояние кого-либо, чье внимание со¬ средоточено на какой-либо работе. super la maro flugas birdoj 'над морем летают птицы’ super la nulo 'выше нуля’ la krepusko sin mallevas super ni 'сумерки спускаются над нами’ la generalo estas super la kolonelo 'Генерал выше (по званию) полковника’ tio estas super ĉiuj homaj fortoj 'это свыше всяких человече¬ ских сил’ laboru ankaŭ iom super la muziko 'поработай также немного над музыкой’ sur 'на’ указывает на: положение предмета по отношению к дру¬ гому, который находится ниже данного и касается его, без изменения и с изме¬ нением места. sidi sur seĝo 'сидеть на стуле’ meti sin sur la genuojn 'опуститься на колени’ 155
Продолжение табл. 12 Предлог Значение (примеры) tra 'сквозь’ означает, что движение проходит сквозь (через) предмет или что действие продол¬ жается в течение всего периода времени tra la fenestro 'через окно’ la koko krias tra la tuta nokto 'петух кричит всю ночь’ trans 'через5, 'за’ указывает на место, находящееся дальше местоположения данного лица или пред¬ мета (без изменения и с изменением ме¬ ста) la popoloj, loĝantaj trans la maro 'народы, живущие ва морем’ aŭskulti trans muro 'слушать через стену (за стеной)’ Hanibalo iris trans Alpojn 'Ганнибал шел через Альпы’ ŝi rapidis transkuri la straton 'она спешила перебежать улицу’ la birdo flugis trans la riveron 'птица летела за реку’ la birdo flugis trans la rivero 'птица летела за рекой’ Предлоги места и направления Схема 8 §§ 87. Г л а г о л и, переходные в п с п е р а н т о и н в поро¬ хе д н ы е в русском язык е. Деление глаголов на переходные 156
и непереходные не совпадает во многих языках. Такое несовпадение имеется в русском языке и эсперанто. Некоторые глаголы, непереходные в русском языке, являются переходными в эсперанто и требуют прямого дополнения, а не косвенного, как в русском языке. Приведем наиболее употребительные из них: admiri 'восхищаться’ (кем-л., чем-л.): admiri pejzaĝon, muzikon 'восхи¬ щаться пейзажем, музыкой’; bezoni 'нуждаться’ (в чем-л.): bezoni ripozon, monon 'нуждаться в отдыхе, в деньгах’; celi 'целиться’ (в кого-л., во что-л.): celi anseron, trafi аегоп 'целиться в гуся, а попасть в воздух’; ĉasi 'охотиться’ (за кем-л., за чем-л.): ĉasi lupojn 'охотиться за волками’; flegi 'ухаживать’ (за кем-л., за чем-л.), 'заботиться’ (о чем-л., о ком-л.): flegi malsanulon, ĝardenon 'ухаживать за больным, за садом’, flegi siajn in- teresojn 'заботиться о своих интересах’; gvidi 'руководить’ (кем-л., чем-л.): aliajn li gvidas kaj mem ne vidaa 'Другими он руководит, а сам не видит’; gvidi esperantan kurson 'вести курс эсперанто’; ĝui 'наслаждаться’ (чем-л.): ĝuifreŝan аегоп 'наслаждаться свежим возду¬ хом’; imiti 'подражать’ (кому-л., чему-л.): imiti la patron 'подражать отцу’, imiti lian ekzemplon 'подражать его примеру’; interesiĵ'интересовать’ (чем-л.): La lingvistikaj demandoj interesas multajn esperantistojn 'Многих эсперантистов интересуют лингвистические вопросы’* interŝanĝi 'обмениваться’ (чем-л.): Gu vi volas interŝanĝi poŝtkartojn? 'Вы хотите обмениваться открытками?’; invadi 'вторгаться’ (куда-л., во что-л.): La malamikaj armeoj invadis la landon 'Неприятельские войска вторглись в страну’; koncerni 'касаться’ (кого-л., чего-л.): Tio ne koncernas vin 'Это вас не ка¬ сается’, La uzado de akuzativo koncernas la sintakson 'Употребление аккуза¬ тива относится к синтаксису’; konkludi 'делать вывод, заключение’ (о чем-л.): El aparta fakto konkludi ĝeneralan principon 'Из отдельного факта сделать заключение об общем прин¬ ципе’; kosti 'стоить’ (чего-л.): La milito kostis la vivon de multaj miloj dahomoj 'Война стоила жизни многим тысячам людей’; moki 'насмехаться’ (над кем-л., над чем-л.): Ne moku maljunulon 'Не на¬ смехайся над стариком’, Ne moku mizeron de alia 'He насмехайся над нуждой другого’; pafi 'стрелять’ (в кого-л., чем-л.): Kiu du leporojn pafas, neniun trafas 'Кто стреляет в двух зайцев, не попадает ни в одного’, Pafi sagon per pafarko 'Стрелять стрелой из лука’; posedi 'владеть’, 'обладать’ (чем.-л.): posedi anglan lingvon 'владеть английским языком’, posedi sperton 'обладать опытом’; regi 'править’, 'управлять’ (чем-л.): regi landon 'управлять страной’, regi sian eksciton, emocion 'управлять своим возбуждением, чувством’; rifuzi 'отказывать(-ся)’ (в чем-л., от чего-л.): rifuzi peton 'отказать в просьбе’, rifuzi postenon 'отказаться от поста’; 157
riski'рисковать’ (чем-л.): riski ŝian vivon 'рисковать своей жизнью’, riski grandan sumon 'рисковать большой суммой’; sekvi 'следовать’ (за кем-л., за чем-л., чему-л.): tago sekvas tagon 'день следует за днем’, sekvi iun per okuloj 'следовать (следить) за кем-л. глазами’; sekvi konsilon, ekzemplon 'следовать примеру, совету’; timi 'бояться’ (кого-л., чего-л.): timi la patron 'бояться отца’, timi ŝtelistojn 'бояться воров’, timi la morton, la maron 'бояться смерти, моря’; trafi 'попадать’ (в кого-л., во что-л.): trafi iun per kuglo 'попасть пулей в кого-л.’, La kuglo trafis lin 'Пуля попала в него’, trafi koton per la vizaĝo 'попасть лицом в грязь’; trakti 'договариваться’ (о чем-л., с кем-л.): trakti vendon 'договориться в продаже’, trakti afable la gaston 'любезно обойтись с гостем’. Как и в других языках, в эсперанто имеется группа смешанных глаго¬ лов, употребляющихся как с прямым дополнением (существительное в вини¬ тельном падеже с окончанием -п), так и с косвенным дополнением (существи¬ тельное в общем падеже с предлогом). Наиболее употребительными из них являются следующие: adiaŭi 'прощаться’: li adiaŭas ŝin—li adiaŭas al ŝi 'он прощается с ней’; aplaŭdi 'аплодировать’: aplaŭdi oratoron=aplaŭdi al oratoro 'аплоди¬ ровать оратору’; danki 'благодарить’: Mi dankas vin=Mi dankas al vi 'я благодарю вас’; helpi 'помогать’: helpi la infanon=helpi al la infano 'помочь ребенку’; kredi 'верить’: ne kredu ĝin=ne kredu al ĝi 'не верь этому’; pardoni 'прощать’: Pardonu min—Pardonu al mi 'прости меня’; respondi 'отвечать’: respondi demandon=respondi al demando 'ответить на вопрос’; servi 'служить’: servi la partion=servi al la partio 'служить партии’; simili 'быть похожим’: 111 similas unu la alian=Ili similas unu al la alia 'Они похожи друг на друга’; atenti 'обращать внимание’: Atentu mian konsilon=Atentu pri mia kon- silo 'Прислушайся к моему совету’; dubi ’сомневаться’: dubi la utilecon=dubi pri la utileco 'сомневаться в по¬ лезности’; esperi 'надеяться’: esperi venkon=esperi al venko 'надеяться на победу’; forgesi 'забывать’: Ne forgesu min=Ne forgesu pri mi 'не забудь меня’» memori 'помнить’: memori promeson=memori pri promeso 'помнить об обещании’; peti 'просить’: peti helpon=peti pri helpo 'просить о помощи’; zorgi 'заботиться’: zorgi hejmon=zorgi pri hejmo 'заботиться о доме’.; ĉeesti 'присутствовать’: ĉeesti kunvenon=ĉeesti en kunveno 'присутство¬ вать на собрании’; partopreni 'принимать участие’: partopreni kunsidon=partopreni en kun- sido 'принимать участие в заседании’; prezidi 'председательствовать’: prezidi konferencon=prezidi en konfe- renco 'председательствовать на конференции’; suferi 'страдать’: suferi malsanon=suferi de malsano=suferi pro malsano 'страдать от болезни’. 158
СИНТАКСИС § 88. Предложение. Группа слов, выражающих законченную мысль, называется предложением. П© форме предложения бывают простыми и сложными. Сложные предло¬ жения могут быть сложносочиненными и сложноподчиненными. Сложносочиненные предложения состоят из самостоятельных предложе¬ ний, соединенных сочинительными союзами («и», «на» и др.). Сложноподчи¬ ненные предложения состоят из главного предложения и придаточных, при¬ даточное предложение выполняет функцию одного из членов предложения, который выражен не одним словом или группой слов, как в простом предло¬ жении, а целым предложением со своими главными членами — подлежащим и сказуемым. В зависимости от цели высказывания предложения делятся на повество¬ вательные (утвердительные и отрицательные), вопросительные, повелитель¬ ные и восклицательные. § 88.1. Утвердительные предложения. La teatro estas plena 'Театр полон’. Примечание. Особенностью эсперанто по сравнению с рус¬ ским языком является возможность использования в качестве опре¬ делителя определенного артикля. Глагол связка estas никогда не опускается: Li estas pedagogo 'Он — педагог’. § 88.2. Отрицательное предложение. В отрицательных предложениях употребляется только одно отрицание, например: Neniam iu vidis Ни ĉi tie ) Neniu iam vidis lin ci tie > 'Его никогда никто не видел здесь . Oni ne vidis lin iam ĉi tie J §§ 88.3. Вопросительное предложение. Вопроситель¬ ные предложения всегда начинаются с вопросительного слова: Kiom kostas la libro? 'Сколько стоит книга?’ Если в предложении вопросительных слов нет, то в начале предложения ставится частица Си 'разве’, 'ли’: Си la maŝino estas nova? 'Машина новая?’ § 88.4. Повелительное предложение. Rakontu al ni pri kongresoj! 'Расскажите нам о конгрессах!’ Bonvolu ricevi la bileton 'Получите, пожалуйста, билет’. Повелительное наклонение используется в эсперанто вместо употребляе¬ мой в русском языке неопределенной формы глагола с выражением прика¬ зания, например Leviĝu! 'Встать!’; Silentu! 'Молчать!’ Если сказуемое главного предложения выражает обязанность, приказа¬ ние, просьбу или желание, то в придаточном дополнительном предложении сказуемое стоит в повелительном наклонении. Такие придаточные предложе¬ ния вводятся союзами ке, рог ке в значении «чтобы», «для того чтобы»: Mi de- ziras, ке vi telefonu al mi morgaŭ 'Я хочу, чтобы вы позвонили (по телефону) мне завтра’. 159
Таблица 13 № п/п Обстоя¬ тельство времени Определение Подлежащее Обстоя¬ тельство образа действия Сказуемое Дополнение прямое Определение Дополнение косвенное Обстоятель¬ ство места 1. Pedagogo instruas 'Педагог’ 'преподает’ 2. Pedagogo instruas historion al infanoj 'Педагог’ 'преподает’ 'историю’ 'детям’ 3. Juna pedagogo instruas historion de nia lando al infanoj 'Молодой’ 'педагог’ 'преподает’ 'историю’ 'нашей страны’ 'детям’ 4. Nun juna pedagogo bone instruas historion de nia lando al infanoj en la 1ег- nejo 'Теперь’ 'молодой’ 'педагог’ 'хорошо’ 'преподает’ 'историю’ 'нашей страны’ 'детям’ 'в школе’
§ 88.5. Восклицательное предложение. Kiel belaĵ estag la floroĵ! 'Кан красивы цветы!’ { 89. Простое предложение. Порядок слов в утвердительном предложении в эсперанто совпадает с порядком слов в русском языке. Выше (табл. 13) дается анализ простого распространенного предложения (с прямым порядком слов). Как и в русском языке, порядок слов в эсперанто — сво¬ бодный. № 1. Простое нераспространенное предложение, состоящее только из главных членов: подлежащего и сказуемого. Pedagogo подлежащее, выра¬ женное существительным в общем падеже (-о); instruas — сказуемое, выра¬ женное личной формой глагола в настоящем времени (-as). № 2. Простое распространенное предложение с второстепенными чле¬ нами — дополнениями (прямым и косвенным). Historion — прямое дополне¬ ние, выраженное существительным в винительном падеже (-on); al infa- noj — косвенное дополнение, выраженное существительным с предлогом. № 3. Такое же предложение, но осложненное определениями: Juna — выраженное прилагательным в общем падеже; de nia lando — выраженное группой слов: предлог-(-притяжательное местоимение-(-существительное. Kt 4. Такое же предложение, но осложненное обстоятельствами: обстоя¬ тельство времени nun, выраженное наречием, обстоятельство образа действия bone, выраженное наречием, и обстоятельство места en la lernejo, выражен¬ ное группой слов: преДлог+существительное. Примечание. При наличии в предложении в функции прямого дополнения двух существительных, характеризующих друг друга, окончание -п приобретают оба слова, например: Ni vizitis Moskvon, la ĉefurbon de nia lando 'Мы посетили Москву, столицу на¬ шей страны’. | 90. Пунктуация. Использование знаков препинания в эсперанто в ос¬ новном соответствует правилам пунктуации в национальных языках. В русском языке есть классический пример того, как наличие или отсут¬ ствие запятой может привести к ложному пониманию смысла фразы: Про- етитъ невозможно повесить. Без запятых эта фраза двусмысленна. Запятая поел* простить, говорит о помиловании: Простить, невозможно повесить. Запятая же после невозможно говорит о противоположном решении: Простить невозможно, повесить. Применёние знаков препинания дает возможность наиболее точно пере¬ дать мысль в письменном виде, и этим следует руководствоваться при пользо¬ вании ими в эсперанто. § 91. О переносе слов. Никаких ограничений при переносе слов в эспе¬ ранто н* существует. Перенесенной на следующую строчку может быть даже одна буква, так же как и начальная буква слова может остать¬ ся на предыдущей строчке. Но так как слоговой принцип переноса облег¬ чает понимание читаемого, злоупотреблять свободой переноса не рекомен¬ дуется.
ХРЕСТОМАТИЯ PUBLICISTIKO KONSTIT UCIO BAZA LEĜO DE UNIO DE SOVETAJ SOCIALISMAJ RESPUBLIKOJ * (fragmento) La Granda Oktobra socialisma revolucio, farita de laboristoj kaj kamparanoj de Rusio sub la gvido de komunista partio estrata de V. I. Lenin, renversis la potencon de kapitalistoj kaj bienuloj, frakasis la katenojn de subpremo, establis diktaturon de proletaro kaj kreis Sovetan ŝtaton — ŝtaton de nova tipo, la ĉefan ilon рог defendo de revoluciaj konkeroj, рог konstruo de socialismo kaj komunismo. Komenciĝis la monde-historia turno de la homaro for de kapitalismo al socialismo. Venkinte en la civitana milito, rebatinte la imperialisman intervenon, la Soveta potenco efektivigis radikalajn sociekonomiajn reformojn, рог ĉiam ĉesigis ekspluatadon de homo fare de homo, klasajn antagonismojn kaj nacian malamon. Unuiĝo de la sovetaj respublikoj en Union de SSR plimultigis la fortojn kaj povojn de la popoloj de la lando en konstruado de socialismo. Konfirmiĝis socia propreco pri la rimedoj de produktado, vera demokratio рог la laborulaj amasoj. Unuafoje en la historio de la homaro estis fondita socialisma socio. Brila demonstro de la forto de socialismo fariĝis nepaliĝebla heroaĵo de la sovetia popolo, de ĝiaj Armitaj Fortoj, atingintaj historian venkon en la Granda Patria milito. Tiu venko firmigis la aŭtoritaton kaj la internaciajn poziciojn de USSR, kreis novajn favorajn eblojn por kresko de la fortoj de socialismo, nacia liberiĝo, demokratio kaj paco en la tuta mondo. Daŭrigante sian krean agadon, la laboruloj de Soveta Unio garan- tiis rapidan kaj ĉiuflankan evoluon de la lando, perfektigon de la socialisma reĝiino. Plifirmiĝis la ligo de laborista klaso, kolĥoza * Ĉi tiu Koustitucio estis akceptita dum ekstervica sesio de Supers Soveto de USSR la 7-au de oktobro en la jaro 1977. 162
kampuiaro kaj popola intelektularo, la amikeco inter la nacioj kaj popoloj de USSR. Kreiĝis socipolitika kaj idea unueco de la soveta socio kies gvida forto estas la laborista klaso. Plenuminte la taskojn de la proletara diktaturo, la Soveta ŝtato fariĝis tutpopola. Plukreskis la gvida rolo de la Komunista partio — la avangardo de la soveta popolo. En USSR estas konstruita disvolvita socialisma socio. En tiu etapo, kiam socialismo evoluas sur sia propra bazo, ĉiam pli plene riveliĝas la kreaj fortoj de la nova reĝimo, la avantaĝoj de la socia¬ lisma vivmaniero, la laboruloj ĉiam pli vaste uzas la fruktojn de la grandaj revoluciaj konkeroj. Gi estas socio, en kiu estas kreitaj potencaj produktivaj fortoj, avangardaj scienco kaj kulturo, en kiu konstante kreskas la bonstato de la popolo, kreiĝas ĉiam pli favoraj kondiĉoj рог ĉiuflanka evoluo de personeco. Gi estas socio de maturaj socialismaj sociaj rilatoj, en kiu surbaze de interproksimiĝo de ĉiuj klasoj kaj sociaj tavoloj, jura kaj reala egaleco de ĉiuj nacioj kaj popoloj, ilia frata kunlaboro kreiĝis nova historia komuneco de homoj — la sovetia popolo. Gi estas socio de alta organizeco, idea konscio de la laboruloj — patriotoj kaj internaciistoj. Gi estas socio, kies vivleĝo estas zorgo de ĉiuj pri la bono de ĉiu kaj zorgo de ĉiu pri la bono de ĉiuj. Gi estas socio de vera demokratio, kies politika sistemo garantias efektivan gvidon pri ĉiuj sociaj aferoj, ĉiam pli aktivan partoprenon de la laboruloj en la ŝtata vivo, kombinon de realaj rajtoj kaj liberoj de la civitanoj kun iliaj devoj kaj respondeco antaŭ la socio. La disvolvita socialisma socio estas natura etapo sur la vojo al komunismo. Le plej alta celo de la Soveta ŝtato estas konstruo de senklasa komunisma socio, en kiu ricevos evoluon socia komunisma memre- gado. La ĉefaj taskoj de la socialisma tutpopola ŝtato estas: kreo de materiala-teknika bazo de komunismo, perfektigo de la socialismaj sociaj rilatoj kaj ilia transformo al la komunismaj, eduko de la homo de komunisma socio, altigo de materiala kaj kultura vivnivelo de la laboruloj, sekurigo de la lando, kontribuado al firmigo de paco kaj al evoluo de internacia kunlaboro. La sovetia popolo, gvidante sin per la ideoj de scienca komunismo kaj konservan- te la fidelecon al siaj revoluciaj tradicioj, apogante sin sur la grandajn sociekonomiajn kaj politikajn konkerojn de socialismo, strebante al plua evoluigo de la socialisma demokratio, konsiderante la internacian pozicion de USSR kiel konsistiga parto de la monda socialisma sistemo kaj konsciante sian inter¬ nacian respondecon, 163
konservante la kontinuecon de ideoj kaj principoj de la unu* soveta Konstitucio el la jaro 1918, de la Konstitucio d© USSR el la jaro 1924 kaj de la Konstitucio de USSR el la jaro 1936, fiksas la bazojn de la socia reĝimo kaj politiko de USSR, difinas la rajtojn, liberojn kaj devojn de la civitanoj, la principojn de orga- nizo kaj celojn de la socialisma tutpopola ŝtato kaj proklamas ilin en la nuna Konstitucio. Tr&dukis V. Ebel POR PACO, SEKURECO KAJ KUNLABORO Parolo de la estro de la sovetia delegitaro en la «Konsultiĝo pri sekureco kaj kunlaboro en Eŭropo» la 31-an de julio 1975 Estimata kamarado Prezidanto! Estimataj partoprenantoj de la konsultiĝo! A Giuj ni, partoprenante la finan etapon de la Konsultiĝo pri seku¬ reco kaj kunlaboro en Eiiropo sentas la neordinaran karakteron de tiu ĉi evento, ĝian politikan skalon. Eblas kun certo diri — la samon sentas milionoj kaj milionoj da homoj en ĉiuj landoj, parto- prenantaj la konsultiĝon, kaj ne nur en tiuj landoj. Ili konceptas kune kun ni tion, kio pasas dum ĉi-tagoj en la ĉefurbo de Finnlando. Kio kaŭzis tian rilaton al la konsultiĝo de la superaj politikaj kaj ŝtataj gvidantoj, kiuj troviĝas en tiu-ĉi halo? La respondo estas, verŝajne, en tio, ke kun la rezultoj de la konsultiĝo estas ligitaj atendoj kaj esperoj, kiujn naskis e6 ne unu alia kolektiva ago dum la periodo, sekvinta la konatajn komunajn aliancajn decidojn de la postmilita tempo. La homoj, apartenantaj al la generacio, kiu travivis la terurojn de la dua mondmilito, aparte klare vidas la historian sencon de tiu ĉi konsultiĝo. Giaj celoj estas proksimaj al la racio kaj кого ankaŭ de tiu generacio de eŭropanoj, kiu elkreskis kaj vivas en la kondiĉoj de paco kaj kiu juste opinias ke aliel esti ne devas. Abunde aspergis sango la teron de Eiiropo dum la jaroj de la du mondmilitoj. La superaj politikaj kaj ŝtataj gvidantoj de 33 euro- paj ŝtatoj, Usono kaj Kanado kunvenis en Helsinki рог kontribui per komunaj fortoj transformigon de Eiiropo en kontinenton, kiu na plu scius militajn skuojn. La rajto pri paco devas esti garantiita por ĉiuj popoloj de Eiiropo. Kompreneble, ni estas por tio, ke tiu rajto estu garantiita ankaŭ al ĉiuj aliaj popoloj de nia planedo. Estante centro de multaj kaj brilaj naciaj kulturoj, estante unu el suproj de la monda civilizacio, Europo kapablas doni bonan ekzem- plon en konstruo de interŝtataj rilatoj surbaze de firma paco. Soveta Unio konsideras la rezultojn de la konsultiĝo ne simple kiel necesan politikan resumigon pri la dua mondmilito. Tio estas 164
samtempe prikonscio de la estonto aplike al ia realoj de la hodiaŭa tage kaj multjarcenta sperto de la eŭropaj popoloj. Tie ĉi, en Eŭropo, pli ol unufoje agresuloj kronis sin per dnbindaj «laŭroj», kaj poste sur ilin falis malbeno de popoloj. Tie ĉi, en Eiiropo, en politikan doktrinon estis formataj la pretendoj al tut- monda hegemonio, kiuj estis finiĝantaj per bankroto de la ŝtatoj, kies resurcoj estis starigataj serve al la krimaj homomalamaj celoj. Jen kial venis la tempo fari neeviteblajn komunajn konkludojn el la sperto de l’historio. Kaj tie ĉi ni faras tiujn konkludojn kun plena konscio de nia respondeco pri la estonto de la eiiropa konti- nento, kiu devas ekzisti kaj evolui en la kondiĉoj de paco. Estas dubinde, ke iu neos, ke. la rezultoj de la konsultiĝo prezentas en si skrupule pesitan bilancon de interesoj de ĉiuj Statoj-partoprenantoj. Pro tio necesas rilati al ili kun aparta zorgemo. Malantaŭe estas nefacila vojo ekde propono de la ideo mem pri tuteŭropa konsultiĝo ĝis ties kulmino — la fino sur la supera ni- velo. Soveta Unio, sobre taksante la disdividon kaj dinamikon de diversaj politikaj fortoj en Eŭropo kaj en la mondo, restas firme konvinkita, ke la potencaj torentoj de malstreĉiĝo kaj egalrajta kunlaboro, kiuj dum la lastaj jaroj ĉiam pli grandmezure difinas la fluon de la eiiropa kaj monda politiko, ricevos dank’ al la konsultiĝo kaj ĝiaj rezultoj novan forton kaj ankorau pli grandan skalon. La dokumento, kiun ni estas subskribontaj, farante resumon de la pasinto, per sia enhavo rigardas la estonton. La atingitaj interkon- sentoj entenas larĝan spektron de plej aktualaj problemoj: paco, sekureco, kunlaboro en diversaj sferoj. Sub la rilatojn inter ŝtatoj-partoprenantoj estas metita solida bazo de fundamentaj principoj, kiuj devas difini la normojn de ilia konduto en la rilatoj inter si. Tio estas la principoj de раса kunekzi- stado, pro kiuj kun tia konvinkeco kaj konsekvenco batalis la fondinto de la Soveta ŝtato V. I. Lenin, pro kiuj batalas nia popolo ankad hodiaŭ. La konsultiĝo difinis direktojn kaj konkretajn formojn de kun¬ laboro ankaii en la sfero komerca-ekonomia, scienco kaj tekniko, gardo de la ĉirkaŭa medio, kulturo, klerigo, kontaktoj inter perso- noj, institucioj, organizajoj. aEblecoj de kunlaboro vastiĝas nun ankaii je tiaj sferoj, kie ĝi estis neimagebla dum la jaroj de la «malvarma milito». Ekzemple, pli larĝaj interŝanĝoj de informado en la interesoj de paco kaj ami- keco inter popoloj. Ne estas sekreto, ke informrimedoj povas servi la celojn de paco kaj fido, kaj povas disporti en la mondo venenon de malkonkordo inter landoj kaj popoloj. Ni dezirus esperi, ke la rezultoj de la kon- sultiĝo servos kiel ĝusta orientilo рог kunlaboro en tinj sferoj. La konsultiĝo akceptis vicon da gravaj interkonsentoj, kiuj kompletigas la malstreĉiĝon politikan per malslreĉiĝo milita. Ankaii tio estas kvalite nova ŝtupo en la firmigo de fido inter ŝlaloj.
Soveta Unio estas konsekvenca adepto de tio, ke post la konsul- tiĝo la milita malstreĉiĝo ricevu pluan evoluon. Unu el la unuavicaj taskoj tiurilate estas trovi vojojn al reduktigo de armitaj fortoj kaj armaĵoj en la Centra Eŭropo sen damaĝi sekurecon de iu ajn. Male — kun utilo por ĉiuj. La aparta politika signifo kaj morala forto de la atingitaj ĉe la konsultiĝo interkonsentoj estas en tio, ke ili estos finnigitaj per subskriboj de la superaj gvidantoj de la ŝtatoj-partoprenantoj. Atribui plenan efikecon al tiuj interkonsentoj — estas nia komuna plej grava tasko. Ni bazas nin sur tio, ke ĉiuj landoj prezentitaj en la konsultiĝo, efektivigados en la vivo la atingitajn interkonsentojn. Kio rilatas Sovetan Union, do ĝi agos nome tiel. Niaopinie la suma rezullo de la konsultiĝo konsistas en tio ke la internacia malstreĉiĝo ĉiam pli grandamplekse pleniĝas per konkreta materia enhavo. Nome materiiĝo de la malstreĉiĝo — jen estas la esenco de la afero, esenco de ĉio, kio devas fari pacon en Eŭropo efektive firma kaj neŝancelebla. Kaj kiel ĉefa ni starigas ĉe tio la taskon ĉesigi la vetarmiĝon, la taskon atingi realajn rezultojn en la afero de malarmado. Estas tre grave proklami ĝustajn kaj justajn principojn de rila- toj inter ŝtatoj. Ne malpli grave estas radikigi tiujn principojn en la auntempaj internaciaj rilatoj, enpraktigi kaj fari ilin leĝo de la internacia vivo, kiun kontraŭagi estu permesite al neniu. Nia pa- cama politiko estas direktita al tio, kaj tion ni deklaras ankoraŭ foje de-sur tiu ĉi alta tribuno. Certe, la renkontiĝo mem inter la gvidagantoj de 33 eŭropaj ŝtatoj, Usono kaj Kanado — senprecedenca en la historic» — devas fariĝi ŝlosila ĉenero en la proceso de malstreĉiĝo, firmigo de eŭropa kaj internacia sekureco, disvolvo de reciproke profita kunlaboro. Cio ĉi estas ĝusta. Sed por ke la esperoj de popoloj, ligitaj al ĉi renkontiĝo, al la decidoj de la konsultiĝo, efektiviĝu plene, ne estu ŝancelitaj ĉe la unua malsereno, necesas pluaj komunaj streĉoj, ĉiutaga laboro de ĉiuj ŝtatoj-partoprenantoj cele al profundigo de malstreĉiĝo. Sukceso de la konsultiĝo fariĝis ebla nur tial, ke ĝiaj partopre- nantoj konstante faradis paŝojn renkonte unu al alia, scipovis, konkerante malfacilaĵojn, kaj ofte nemalgrandajn, ellabori finfine komune akcepteblajn interkonsentojn pri ĉiu el la pridiskutitaj problemoj. Tiuj interkonsentoj estas naskitaj kaj atingitaj ne per altrudo de opinioj de unuj patoprenantoj de la konsultiĝo al la aliaj, sed surbaze de konsidero de ĉies opinioj kaj interesoj kaj ĉe la komuna konsento. Se estas ĉi tie kompromisoj, do tiuj kompromisoj estas motivitaj, tiaj kinj servas pacon ne forigante la diferencojn en ideologio kaj sociaj sistemoj. Dirante pli ĝuste, tio estas esprimo de komuna poli¬ tika volo de la ŝtatoj-partoprenantoj en tiu formo, en kin ĝi estas 166
hodiaŭ atingebla en la kondieoj de ekzisto dc la ŝtatoj kun diversaj sociordoj. E1 la laborsperto de la konsultiĝo elfluas gravaj konkludoj ankaŭ рог la estonto. La ĉefa el ili, kaj ĝi estas esprimita en la fina doku- mento, estas: neniu rajlas, apogante sin al tiuj aŭ aliaj konsideroj de ekstera politika karaktero, peni dikti al la aliaj popoloj, kiel tiuj devas aranĝi siajn internajn aferojn. La popolo de ĉiu ŝtato, kaj nur ĝi, havas la suverenan rajton solvi siajn internajn aferojn, establi siajn internajn leĝojn. Alia vidpunkto — estus malfirma kaj danĝera grundo por la kaŭzo de internacia kunlaboro. La subskribata de ni dokumento estas larĝa sed klara platformo de agoj por la ŝtatoj en unuflanka, duflanka kaj multflanka skaloj рог jaroj, eble por jardekoj antaŭen. Tamen la atingito ne estas limo. Hodiaŭĝi estas maksimumo de la ebla, kaj morgaŭ ĝi devas fariĝi la starta punkto por plua antaŭeniro laŭ tiuj direktoj, kiujn mal- formis la konsultiĝo. Por la homaro estas propra la strebo al sekveco en iniciatoj kaj aferoj. Tio rilatas ankaŭ tiun grandan aferon, kiun entreprenas nun la 35 ŝtatoj, reprezentitaj en Helsinki. Gi trovis sian esprimon en tio, ke estas difinitaj la pluaj paŝoj post la шша Konsultiĝo pri sekureco kaj kunlaboro en Eŭropo рог efektivigo kaj evoluigo de ĝiaj taskoj. En tiu ĉi neordinara laŭ sia aŭtoritateco aŭditorio ni dezirus kun tuta for to substreki unu el la neforigeblaj trajtoj de la Sovetunia ekstera politiko, la leninisma politiko de paco kaj amikeco inter popoloj — ĝian humanismon. Per la ideoj de humanismo estas trasorbitaj l,a docidoj de la XXIV kongreso de nia partio, la Pro- gramo de paco, unu el kies punktoj estis kunvoko de tuteŭropa kon- sultiĝo. Ni kun profunda kontento konstatas ke la tezoj, ellaboritaj de la konsultiĝo pri la ĉefaj problemoj de firmigo de paco en Eŭropo, servas interesojn de popoloj, servas interesojn de homoj sendepende de ilia okupo, nacieco, aĝo: laboristoj, kamparlaborantoj, personoj de la intelekta laboro, eiu homo aparte kaj ĉiuj kune. Ilin plenigas estimo al la homo, zorgo pri tio ke ĝi vivu en kondiĉoj de paco kaj kun certeco rigardu en la morgaŭan tagon. La interkonsentoj, kiujn ni atingis, larĝigas eblecojn por for- tigi influon de popoloj al tiel nomata «granda politiko». Samtempe ili tuŝas la problemojn de la ĉiutaga vivo. Ili kontribuos plibonigon de vivkondiĉoj de homoj, certigon de laboro al ili, plibonigon dekon- diĉoj pri edukado. Ili estas ligitaj kun zorgo pri sano, mallonge dirante, kun multo, kio koncernas apartajn homojn, familiojn, junularon, diversajn socigrupojn. Kiel ankaŭ multaj aliaj parolintoj de ĉi tribuno, ni taksas la Konsultiĝon pri sekureco kaj kunlaboro en Eŭropo kiel komunan sukceson de ĉiuj ĝiaj partoprenantoj. Giaj rezultoj povas esti utilaj ankaŭ ekster la limoj de Eŭropo. I'd
La rezultoj d© la okazintaj daŭraj interparoloj estas tiaj, ke ne estas venkintoj kaj venkitoj, akirintoj kaj perdintoj. Tio estas venko de la racio. Gajnis ĉiuj: la landoj de Oriento kaj Okcidento, la po- poloj de socialismaj kaj kapitalismaj, ŝtatoj-partoprenantoj de unuiĝoj kaj neŭtralaj, malgrandaj kaj grandaj. Tio estas gajno рог ĉiuj, al kiuj estas karaj paco kaj sekureco sur nia planedo. Ni estas konvinkitaj, ke sukcesa efektivigo en la vivo de ĉio, pri kio ni tie ĉi interkonsentis, ne nur bonefike influos la vivon de eŭropaj popoloj, sed ankaŭ fariĝos grava kontribno al la kaŭzo de firmigo de komuna paco. Kaj ankoraŭ unn penso, kinn verŝajne dividas multaj el la ĉee- stantoj ĉi tie. La konsultiĝo evidentiĝis ntila lernejo de internaci? politiko рог la partoprenantaj ŝtatoj, aparte utila en niaj tagoj, kiam ekzistas nekredeblaj rimedoj рог ruinigo kaj ekstermo. La potenca impulso, kinn kaŭzis 6i renkontiĝo de la gvidantoj de 35 Statoj-partoprenantoj de la konsultiĝo, devas helpl ĉiujn en Eŭropo kaj ekster ĝi vivi en paco. Fine mi dezirus esprimi profundan dankon al la popolo kaj registaro de Finnlarido, al la prezidento U. Kekkonen persone рог la perfekta organizo de la laboro de la tria etapo, poi la escepta bonkoreeo kaj gastamo. EL «FINA А КТО DE LA KONFERENCO PRI SEKURECO KAJ KUNLABORO EN EŬROPO» La Konferencon pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo, kin ko- menciĝis en Helsinki la 3-an de julio 1973 kaj estis daurigita en Ĝenevo de la 18-a de septembro 1973 ĝis la 21-a de julio 1975, finis en Helsinki la 1-an de aŭgusto 1975 la altaj reprezentantoj de Aŭst- rujo, Belgujo, GrandaBritujo, Bulgarujo, Cipro, Ĝehoslovakio, Danlando, Finnlando, Francujo, Germana Demokratia Respubliko, Federacia Res- publiko Germanujo, Grekujo, Hispanujo, Hungarujo, Irlando, Islando, Italujo, Jugoslavio, Kanado, Liĥtenŝtejno, Luksemburgo, Malto, Монако, Nederlando, Norvegujo, Pollando, Portugalujo, Rumanujo, Sankta Kurio, San Marino, Soveta Unio, Svedujo, Svislando, Tur^ kujo, Unuiĝintaj ŝtatoj de Ameriko. Dum la inaŭgura kaj la fina fazoj de la konfereneo alparolis la parloprenantojn kiel honora gasto ĝenerala sekretario de Organizajo de Unuiĝintaj Nacioj. Ĝenerala direktoro de UNESCO kaj aganta sekretario de Eŭropa Ekonomia Komigiono de OUN parolis en la konfereneo dum ĝia dua fazo. En la kunsidoj d@ la dua fazo oni aŭskultis pri diversaj punktoj de la programo kontribuajojn de la reprezentantoj de jenaj nepartop- renantaj Mediteraneaj ŝtatoj: Alĝeria Popola Demokratia Respub¬ liko, Araba Respubliko Egiptio, Israelo, Maroka Reĝlando, Siria Araba Respubliko, Tunizio. 168
Gviditaj de politika volo рог inlereso de nacioj plibonigi kaj mtensigi siajn rilatojn kaj kontribui al la paco, sekureco, justeco kaj kunlaboro en Eŭropo kaj ankaŭ al interproksimiĝo inter si mem kaj kun celeraj ŝtatoj de la mondo, decidiĝintaj sekve de tio plene utiligi la rezultojn de la konferenco kaj certigi al siaj ŝtatoj kaj al la tuta Eŭropo utilon fluantan ©1 ĉi tiuj rezultoj, kaj per tio la proeedon de malstreĉiĝo plivastigi, pliprofundigi kaj certigi ĝian daŭrigon kaj fari ĝin daŭra, la altaj reprezentantoj de la partoprenantaj ŝtatoj solene akceptis jenon: Demandoj pri sekureco en Eŭropo La ŝlatoj partoprenantaj la Konferencon pri Sekureco kaj Kun¬ laboro en Eŭropo. konfirmante sian celon subteni la plibonigadon de la rilatoj inter si kaj certigi la kondiĉojn en kiuj iliaj nacioj povas vivi en vera kaj daŭra paco, sen minaco kaj atako kontraŭ ilia sekureco, к о n v i n к i t a j pri la neceso klopodi, ke la procedo de malstreĉiĝo fariĝu senĉesa, ĉiam pli vivipova, ĉion entenanta kaj universala laŭ sia amplekso, рог ke la realigo de la rezultoj de la Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo estu esenca kontribuajo al ĉi tiu procedo, konsiderante, ke solidareco inter nacioj kaj la komuna intereso de la partoprenantaj ŝtatoj atingi la celojn fiksitajn de la Konferenco pri sekureco kaj kunlaboro en Eŭropo devus konduki al disvolvo de pli bonaj kaj pli intimaj rilatoj inter ili en ĉiuj sferoj kaj per tio al forigo de konfrontado rezultanta el la karaktero de iliaj ri¬ latoj en pasinteeo kaj al pli bona reciproka interkompreniĝo, konseiante sian komunan historion kaj agnoskante, ke la ek- zisto de komunaj elementoj en iliaj tradicioj kaj valoroj povas al ili helpi disvolvi iliajn rilatojn, kaj dezirante serĉi plene konsiderante individuecon kaj diversecon de iliaj starpunktoj kaj opinioj eblecon kunigi siajn klopodojn рог forigi malkonfidon kaj kreskigi konfidon, solvi problemojn kiuj ilin disigas kaj kunlabori por la intereso de 'a bomaro, agnoskante nedivideblecon de sekureco @n Eŭropo kaj ankaŭ la komunan intereson pri la disvolvo de la kunlaboro en la tuta Eŭropo kaj inter si kaj esprimante sian intencon disvolvi tiurilate adekvatan klopodon, agnoskante intiman Jigon inter la paco kaj sekureco en Eŭ- ropo kaj en la tuta mondo, kaj konseiante, ke estas necese, ke ĉiu el ili kontribuu al plifortigo de la tutmonda paco kaj sekureco kaj al subteno de bazaj rajtoj, de ©konomia kaj sociala progresoj kaj de bonfarto de ĉiuj nacioj, akoeptis jenon: I. a) Deklaraeio de principoj, laii kiuj direktiĝas la rilatoj inter la partoprenantaj ŝtatoj 169
La parloprenanlaj ŝtatoj, Konfirmante sian devligon konservi Ja paeon, sekurecon kaj justecon kaj subteni sencesan disvolvadon de amikaj rilatoj kaj kunlaboro, a g n о s к a n t e, ke ĉi tiu devligo, kin respegulas la interesojn kaj esperojn de nacioj, signifas рог ciu partoprenanta ŝtato respon- decon none kaj en estonteco, pligrandigitan per spertoj el estinteco, konfirmante en akordo kun sia rnembreco en Organizajo de Unuiĝintaj Nacioj kaj en akordo kun Ja celoj kaj principoj de Organizajo de Unuiĝintaj Nacioj sian plenan kaj aktivan subtenon al Organizajo de Unuiĝintaj Nacioj kaj plifortigon de ĝiaj taskoj kaj efikeco ce fortikigo de internacia paco, sekureco, justeco kaj ĉe solvado de internaciaj problemoj kaj ankaŭ ĉe disvolvado de amikaj rilatoj kaj kunlaboro inter la ŝtatoj, esprimante komunan fidelecon al la principoj, kiuj estas cititaj sube kaj kiuj estas en akordo kun la Ĝarto de OUN kaj ankaŭ sian komunan volon procedi 6e realigado de ĉi tiuj principoj en akordo kun la celoj kaj principoj de la Gar to de OUN, d e к 1 a r a s sian decidiĝon respekti kaj en Ja praktiko utiligi ĉiun el ili en siaj rilatoj kun ĉiuj partoprenautaj ŝtatoj sen kon- sidero je ilia politika, ekonomia kaj socia sistemo kaj ankau sen konsidero je ilia grandeco, geografia situo kaj Ja grado de ilia eko¬ nomia evoluo, sekvantajn principojn, kiuj havas bazan signifon kaj laii kiuj direktiĝas iliaj reciprokaj rilatoj: II. Sindeteno de minaco per for to aŭ de uzo de forto La partoprenantaj ŝtatoj en siaj reciprokaj rilatoj, kaj ankaŭ ĝenerale en siaj internaciaj rilatoj detenos sin de minaco per forto kaj de uzo de forto, kiuj estus direktitaj kontraŭ teritoria integreco kaj politika sendependeco de kiu ajn ŝtato aŭ alimaniere neakordi- geblaj kun la celoj de OUN kaj kun ĉi tiu Deklaracio. Nenia moti- vado povas servi kiel senkulpigo pri minaco per forto aŭ pri uzo de forto en malakordo kun ĉi tiu principo. La partoprenantaj ŝtatoj en akordo kun ĉi tiu principo detenos sin de kia ajn ago, kiu prezentas minacon per forto, aŭ rektan aŭ nerektan uzon de forto kontraŭ alia partoprenanta ŝtato. Same tiel ili sin detenos de kia ajn evidentigo de forto, kies celo estas devigi alian partoprenantan ŝtaton, ke ĝi rezignu je plena validigo de siaj suverenaj rajtoj. Same tiel ili sin detenos en siaj reciprokaj rilatoj de kiaj ajn reprezalioj kun uzo de forto. Nenian tian minacon per forto au uzon de forto ili utiligos kiel rimedon рог ordigi konfliktojn au problemojn, kiuj povus gvidi al konfiktoj inter ili. 170
III. Netuŝebleco de limoj La partoprenantaj ŝtatoj konsideras reciproke ĉiujn siajn limojn kaj ankaŭ la limojn de ĉiuj ŝtatoj en Eŭropo netuŝeblaj kaj ili nek nun nek en estonteco 6i tiujn limojn atakos. En akordo kun tio ili sin detenoŝ de kia ajn postulo aŭ paŝo кип intenco ekposedi aŭ uzurpi parton aŭ la tutan teritorion de kiu ajn partoprenanta ŝtato. IV. Teritoria integreco de la ŝtatoj La partoprenantaj ŝtatoj respektos teritorian integrecon de ĉiu el la partoprenantaj ŝtatoj. En akordo kun tio ili sin detenos de kia ajn ago kontraŭ terito¬ ria integreco, politika sendependeco aŭ unueco de ĉiu partoprenanta ŝtato, kiu estus en malakordo kun la celoj kaj principoj de la Garto de OUN, precipe de tia ago, kiu prezentus minacon per forto ай uzon de forto. La partoprenantaj ŝtatoj same ne faros la teritorion de alia partoprenanta ŝtato objekto de milita okupacio ай de aliaj rektaj aŭ nerektaj perfortaj aranĝoj ай per minacado per ili. Nenia tia okupacio aŭ alproprigo estos agnoskita kiel laŭleĝa. V. Раса ordigo de konfliktoj La partoprenantaj ŝtatoj ordigos konfliktojn inter si per pacaj rimedoj tiamaniere, ke ne estu endanĝerigita la internacia paco, sekureco kaj justeco. Ili penos laŭ sia honesta konvinko kaj en la spirito de kunlaboro atingi rapidan kaj justan solvon sur la bazo de la internacia juro. Por tiu celo ili uzos tiajn rimedojn kiel intertraktado, esplorado, perado, mediacio, arbitracio, juĝa proceso ай aliajn pacajn rimedojn laŭ sia elekto inkluzive kian ajn procedon por ordigo de siaj konflik¬ toj, pri kiu la partoprenantaj partioj interkonsentis anlaŭ estiĝo de la konflikto. Se ne estos eble atingi solvon per iu el la supre cititaj pacaj ri¬ medoj, la partioj partoprenantaj en la konflikto sercos plu la vojon al la раса ordigo per maniero, pri kiu ili reciproke interkonsentos. La partoprenantaj ŝtatoj, la partioj de la konflikto, kaj ankaŭ la ceteraj partoprenantaj ŝtatoj sindetenos de kia ajn agado, kiu povus malbonigi la situacion ĝis tia grado, ke estus endanĝerigita la konservo de la internacia paco kaj sekureco, kaj per tio paean ordigon de la kojuflikto malfaciligi. 171
VII. Respektado de homaj rajtoj kaj bazaj liberecoi inkluzive liberecojn de konceptado, konscienco, religio kaj konvinko La partoprenantaj ŝtatoĵ respektos homajn rajtojn kaj bazaj,. liberecojn inkluzive liberecojn de konceptado, konscienco, religio kaj konvinko por ĉiuj sen diferencoj de raso, sekso, lingvo kaj re¬ ligio. Ili subtenos kaj disvolvos efikan plenumadon de civitanaj, politikaj, ekonomiaj, sociaj, kulturaj kaj aliaj rajtoj kaj liberecoj, kiuj ĉiuj rezultas el homa diffno kaj estas necesaj por libera kaj plena evoluo de la homo. En 6i tiu kadro la partoprenantaj ŝtatoj agnoskos kaj respektos la liberecon de unuopulo konfesi, unuope aŭ en kumuleco kun aliaj, religion aŭ kredon en akordo kun lia konscienco. La partoprenantaj ŝtatoj, sur kies teritorio ekzistas naciaj minoritatoj, respektos la rajton de personoj, kiuj al tiaj minoritatoj apartenas, je egaleco antaŭ la leĝo, donos al ili ĉiujn ebleeojn por fakta uzado de homaj rajtoj kaj bazaj liberecoj kaj tiamaniere de- fendos iliajn leĝajn interesojn en ĉi tiu sfero. La partoprenantaj ŝtatoj agnoskas ĝeneralan signifon da hemaj rajtoj kaj bazaj liberecoj, kies respektado estas baza faktor© da paeo, justeco kaj bonfarto, kiuj estas necesaj por certigo de la disvelvo da amikaj rilatoj kaj kunlaboro inter ili kaj ankaG inter ĉiuj ŝtatoj. Ili 6iam respektos ĉi tiujn rajtojn kaj liberecojn en siaj recipro- kaj rilatoj kaj klopodos, unuope kaj komune, kaj ankaŭ en kunlaboro kun OUN atingi ilian ĉiuflankan kaj efikan respektadon. r Ili konfirmas la rajton de unuopulo koni siajn rajtojn kaj devojn en ĉi tiu sfero kaj agi en akordo kun ili. En la sfero de homaj rajtoj kaj bazaj liberecoj la partoprenantaj ŝtatoj agos en akordo kun la celoj kaj principoj de la ĉarto de OUN kaj la Ĝenerala Deklaracio de Homaj Rajtoj. Ili ankaŭ plenumados siajn devojn fiksitajn en internaciaj deklaracioj kaj interkonsentoj en ĉi tiu-sfero inkluzive la devojn, fiksitajn en Internaciaj Konvencioj pri Homaj Rajtoj, se ili ligas ilin. VIII. Egalrajteco kaj rajto pri memdecido de nacioj La partoprenantaj ŝtatoj respektos egalajn rajtojn de nacioj kaj ilian rajton je memdecido, agante ciam en akordo kun la celoj kaj principoj de la Ĉarto-de OUN kaj koncernaj normoj de-internacia juro inkluzive tiujn, kiuj koncernas teritorian^integrecon de la ŝtatoj. Surbaze de la principo pri egalrajteco kaj rajto de nacioj je memdecido Ciuj nacioj havas ĉiam rajton decidi plene libere, kiam kaj kiel ili deziras, pri sia interna kaj ekstera - politika statusoj sen ekstera enmiksiĝo kaj realigi sian politikan, ekonomian, socian kaj kulturan evoluojn lair propra bontrovo.
La partoprenantaj ŝtatoj konfirmas ĝeneralan signifon de res- pektado kaj efika realigado de egalrajteco kaj memdecido de nacioj рог disvolvo de amikaj rilatoj inter ili kaj ankaŭ inter ĉiuj ŝtatoj; ili memorigas ankaii la signifon evitadi kian ajn formon de neglek- tado de ĉi tiu principo. IX. Knnlaboro inter la ŝtatoj La partoprenantaj ŝtatoj disvolvados sian kunlaboron reciproke kaj kun ĉiuj ŝtatoj en ciuj sferoj en akordo kun la celoj kaj principoj de la Carto de OUN. Dum la disvolvado de sia knnlaboro la parto¬ prenantaj ŝtatoj precipe emfazos la s!'erojn, kiuj estas fiksitaj en la kadro de la Konferenco pri sekureco kaj kunlaboro en Europo, kaj la partopreno de ĉiu el ili okazos en kondicoj de absoluta egaleco. Per disvolvado de sia kunlaboro surbaze de egaleco ili subtenos reciprokajn interkomprenon kaj konfidon, reciprokajn amikajn kaj bonajn najbarajn rilatojn, internacian paeon, sekurecon kaj juste- con. Dum la disvolvado de sia kunlaboro ili ankaii klopodos plial- tigi bonfarton de la popolo kaj kontribui al realigo de ĝiaj sopiroj, krom alio per utiloj el pli bona reciproka kono, progreso kaj rezul- toj atingitaj en ekonomia, scienca, teknika, sociala, kultura kaj humana sferoj. Ili, akceptos aranĝojn рог kreo de favoraj kondifioj, en kiuj ĉi t.iuj rezultoj fariĝus alireblaj al ĉiuj; ili ankaii konsideros intereson de ftiuj je malpliigo de diferencoj en la nivelo de ekonomia evoluo, precipe intereson de evolulandoj en la tuta mondo. Ili konfirmas, ke registaroj, institucioj, organizaĵoj kaj .homoj havas adekvatajn kaj pozitivajn taskojn ĉe atingado de ĉi tiuj celoj de ilia kunlaboro. Dum piivastigado' de sia kunlaboro, kiel estas supre menciite, ili klopodos disvolvadi pli intimajn rilatojn inter si sur plibonigita kaj pli daŭra bazoj je prospero de la nacioj. 3) Kunlaboro kaj interŝan£oj en la sfero de kulturo La pai'Eapr&nantai statoj, Agnoskante, ke kuilur&j interŝanĝoj kaj kunlaboro kon- tribuas al pli bona reciproka kompreno inter homoj kaj inter nacioj kaj per tio helpas al daiira konkordo inter ŝtatoj, konfirmante jam pli frue multflanke akceptitajn konklu- dojn en ci tiu sfero, precipe en interregistara konferenco en la sfero de kultura politiko en Eŭropo, kiun organizis UNESCO en junio 1972 en Helsinki, en kiu estis manifestita intereso pri aktiva par¬ topreno de plej vastaj sociaj tavoloj en ĉiam pli rica kultura vivo, dezirante, kun kresko de reciproka konfido kaj plua pli- bonigado de rilatoj inter la partoprenantaj ŝtatoj, ankaŭ plue dis¬ volvadi kaj intensigi klopodon eelantan progreson en ĉi tiu sfero, 173
esprimante pretecon esence en ĉi tiu spirito pligrandig volumenon de kulturaj interŝanĝoj tiel de personoj, kiel de artver koj, kiel ankaŭ de aktiva kunlaboro inter ili sur duflanka kaj mult- flanka bazoj en ĉiuj sferoj de kulturo, e s t a n t e к о n v i n к i t a j, ke tia firmigo de iliaj reciprokaj rilatoj helpos al pliriĉigo de koncernaj kulturoj 6e respektado de specifeco de ĉiu el ili, kaj ankaŭ al plifirmigo de konscio pri ko- munaj valoroĵ inter ili, daŭrigante disvolvon de kultura kunlaboro kun ceteraj landoj de la mondo, d e к 1 a r a s, ke ili fiksas ĉi tiujn komunajn celojn: a) disvolvi reciprokan informadon celantan pli bonan konon de koncernaj kulturaj atingoj, b) plibonigi materialajn kondiĉojn por interŝanĝo kaj disvasti- gado de kulturaj valoroj, c) subteni aliron de ĉiuj al koncernaj kulturaj atingoj, d) disvolvi kontaktojn kaj kunlaboron inter kulturaj laboruloj, ej^serci novajn sferojn kaj formojn de kunlaboro en kulturo, esprimas per ĉ i tio sian komunan volon iom post iom akceptadi konsekvencajn longtempajn aranĝojn рог atingi la celojn de ĉi tiu deklaracio, kaj esprimas intencon aliri nun al realigo de jeno: Plivastigado de kontaktoj Plivastigi kaj plibonigi kunlaboron kaj kontaktojn en la sfero de kulturo sur diversaj niveloj, precipe: — fari en koncernaj kazoj interkonsentojn sur duflanka aŭ mult- flanka bazoj, kiuj celus plivastigon de kontaktoj inter kompetentaj ŝtataj institucioj kaj neregistaraj organizaĵoj en la sfero de kulturo, kaj ankaŭ inter kulturaj faktoroj, ĉe kio oni konsiderus neceson kiel de elasteco, tiel ankaŭ kiel eble plej granda eluzado de ekzi- stantaj interkonsentoj, atentante je tio, ke interkonsentoj kaj aliaj traktatoj estas grava rimedo por disvolvo de kulturaj kunlaboro kaj interŝanĝoj; — helpi al disvolvo de rektaj kontaktoj kaj al kunlaboro inter kompetentaj ŝtataj institucioj kaj neregistaraj organizajoj inkluzive — tie, kie tio estas necesa—tiajn kontaktojn kaj kunlaboron, kiuj realiĝas surbaze de apartaj interkonsentoj kaj traktatoj; — subtenadi rektajn kontaktojn kaj rilatojn inter kulturagantoj inkluzive — tie, kie tio estas necesa — tiajn kontaktojn kaj rilatojn kiuj realiĝas surbaze de apartaj interkonsentoj kaj traktatoj. Reciproka interkonado Akcepti en la kadro de sia kompetenteco koncerna.jn dispoziciojn sur duflanka kaj multflanka bazoj celantajn kiel eble plej vastan kaj plej kompletan reciprokan konon de kreaj rezultoj de siaj nacioj en diversaj brancoj de kulturo, precipe: 174
“ komune esplori, se necese per helpo de koncernaĵ internaciaĵ organizaĵoj, eblecon fondi en Eŭropo instituton de kulturaj indikoj kaj fiksi ĝian strukturon, kiu kolektadus informojn el la partop- renantaj ŝtatoj kaj liverus ilin a] siaj korespondantoj je ilia peto, kaj tiucele kunvoki konsultiĝun de ekspertoj el interesiĝantaj ŝtatoj; — esplori, se necese, en kontakto lcun koncernaj internaciaj or- ganizaĵoj, vojojn kiel kompili en Eŭropo katalogon de dokumentaj filmoj de kultura aŭ scienca naturoj el la partoprenantaj ŝtatoj; — subteni inter koncernaj institucioj kaj eldonejoj sisteman in- terŝanĝon de librokatalogoj, kaj ĉiuj reldammaterialoj laŭ ebleco pri ĉiuj publikaĵoj preparataj рог eldono; same subteni interŝanĝon de material о j inter eldonejoj de enciklopedioj kun la celo pli bone bildigi ĉiun landon; — komune esplori demandojn pri plivastigo kaj plibonigo de informinterŝanĝoj el diversaj sferoj de kulturo, kiel ekzemple de teatro, muziko, bibliotekpraktiko, kaj ankaii de protekto kaj resta- ŭrado de kulturaj valoroj. Interŝanĝof kaj disuastigado Kontribui al plibonigo de eblecoj por interŝanĝo kaj disvastigado de kulturaj valoroj per taŭgaj rimedoj, precipe: — esplori eblecojn de unuecigo kaj malaltigo de pagoj ĉe inter¬ naciaj komercaj interŝanĝoj de libroj kaj aliaj kulturaj materialoj, kaj ankaii novajn formojn de asekurado de artverkoj en eksterlan- daj okspozicioj kaj malaltigon de risko de difekto aŭ perdiĝo, kio minacas ĉi tiujn verkojn dum translokigado; — faciligi formalaĵojn ĉe dogankontrolo de tiuj artverkoj kaj rekvizitoj, kiuj estas notitaj en la listo interkonsentita inter organi- zantoj de ĉi tiuj kulturaj aktivecoj, en akordo kun ilia tempoplano; — subtenadi renkontiĝojn de reprezentantoj de kompetentaj or- ganizajoj kaj koncernaj firmoj celantajn esploradon de aranĝoj en la kadro de ilia agado, kiaj estas ekzemple plisimpligo de mendoj, li- vertemplimoj kaj pagkondiĉoj, kiuj povus faciligi librointerŝanĝadon sur komerca bazo; — subteni pruntadon kaj interŝanĝon de filmoj inter filminsti- tutoj kaj filmotekoj; — subteni interŝanĝon de informoj inter interesiĝantaj partioj pri okazontajoj de kultura karaktero, kiuj estas preparataj en par¬ toprenantaj ŝtatoj en tiaj brancoj, kiel muziko, teatro, skulpturo kaj pikturo, kiuj estas plej taŭgaj por kompili kaj publikigi kalen- daron de tiaj aktivecoj, se necese ec kun helpo de koncernaj inter¬ naciaj organizaĵoj; — instigi studadon de konsekvencoj, kiujn povus havi konjek- titaj disvolvo kaj ebla harmoniigo de teknikaj rimedoj de intere- siĝantaj partioj, uzataj por disvastigado de kulturo, por disvolvo de kulturaj kunlaboro kaj interŝanĝoj, kaj atentus ce tio konser- vadon de diverseco kaj identeco de koncernaj kulturo j; 175
— subteni en la kadro de sia kultura politiko per konvenaj ri- medoj pluan disvolvon de intereso pri kultura heredaĵo de aliaj partoprenantaj ŝtatoj, konsciante prezon kaj vaiorojn de ĉiu el ili; — zorgi pri plena kaj efektiva aplikado de internaciaj interkon- sentoj kaj konvencioj pri aŭtorrajtto kaj disvastigado de kulturva- loroj, al kiuj aliĝis aŭ decidis ili aliĝi en plej proksima estonteco. JOHN REED (Ĝon Rid) DEK TAGOJ, KIUJ SKUIS LA MONDON (fragmento) . . .Fine, ĉe la rando de la estrado aperis Lenin. Li staris kvi- ete, ĉirkaŭrigardante la amason de delegitoj kaj atendis eblon рог ekparoli, kvazaŭ tute malatentante bruegan ovacion, kiu daŭris k®l- kajn minutojn. Kiam ĝi finiĝis, li diris mallonge kaj trankvile: — Nun estas jam la tempo рог komenci konstruadon de la sociali- sma ordo! . . . Nova huragano de aplaŭdoj. — Nia unua tasko devas esti praktikaj paŝoj рог efektivigi pa- con. . . Ni devas proponi al la popoloj de ĉiuj militantaj landoj к paeon sur la bazo de sovetaj kondiĉoj: sen aneksoj kaj kontribu- cioj, sur la bazo de libera aŭtonomeco de popoloj. Samtempe, kon- forme al nia promeso, ni devas publikigi sekretajn kontraktojn kaj rifuzi ilian plenumon. La problem о de milito kaj paco estas tie! klara, ke evidente mi povas sen iuj antaŭdiroj anonci la projekton de alvoko al la popoloj de ciuj militantaj landoj. . . Dum la parolado Lenin large malfermis sian grandan, kvazaŭ ridetantan buŝon; lia voĉo estis akra, sed la akreco ne estis malag- rabla, ĝi estis kvazaŭ sekvo de multjara kutimo al paroladoj. Ĝi sonis iom unutone kaj ŝajnis ne scii laciĝon, Dezirante substreki siajn vortojn Lenin iom antaŭenkliniĝis. Forestis iu gestado. Miloj da simplaj vizaĝoj strecite rigardis lin en muta adoro. Alvoko al la popoloj kaj registaroj de ĉiuj militantaj landoj La laborista kaj kamparana Registaro, kreita la 24—25-an de oktobro kaj apoganta sin je Sovetoj de Laboristaj, Soldataj kaj Kamparanaj Deputitoj, proponas al ĉiuj militantaj popoloj kaj iliaj registaroj senprokraste komenci intertraktadon pri la justa kaj da¬ rn ok rata paco. La justa aŭ demokrata paco, pri kiu soifas la plejmulto da kon- sumitaj, turmentitaj kaj eloerpitaj pro la milito laboristaj kaj la- borulaj klasoj en ĉiuj militantaj landoj — la paco, kiun plej kategorie kaj insiste postulas la rusaj laboristoj kuj kamparanoj post la det- ronigo de 1st сага monarĥio — tiun paeon la Registaro opinias ©sti 176
Senprokrasta paco sen aneksioj (t. e. sen okupo deĵfremdaj landpecoj, sen perforta aligo de fremdaj popoloj) kaj sen kontribucioj. Tian pacon la Rёgistaro de Rusio proponas al ĉiuj militantaj po¬ poloj starigi senprokraste, esprimante pretecon fari sen iu ajn tem- poperdo tuj ĉiujn necesajn paŝojn antaŭ la fina konfirmo de ĉiuj kondiĉoj рог tiu paco dum la plenrajta kunveno de popolaj repre- zentantoj el ĉiuj landoj kaj de ĉiuj nacioj. Konforme al la jurkonscio de demokratio ĝenerale kaj de labo- rulaj klasoj precipe la Registaro konsideras anekso aŭ okupo de fremdaj landpecoj ĉiun aligon al granda kaj potenca ŝtato de mal- granda aŭ malforta popolo sen precize, klare kaj libervole esprimi- taj konsento kaj deziro de tiu popolo, sendepende de tio, kiam tiu perforla aligo estis efektivigita, ankaŭ sendepende de tio kiom dis- volviĝinta aŭ malprogresinta estas tiu nacio, perforte aligata, per- forte detenata en la limoj de tiu ŝtato, kaj fine, sendepende de tio ĉu en Eŭropo, ĉu en malproksimaj transoceanaj landoj tiu nacio vivas. Se iu nacio estas detenata en la limoj de tiu ŝtato perforte, kaj se al ĝi, malgraŭ esprimita de ĝia flanko deziro, — tute egale, ĉu tiu deziro estas esprimita presite, cu dum popolaj kunvenoj, 6u en decidoj de partioj, ĉu per ribeloj kaj elpaŝoj kontraŭ nacia premo — se oni ne donas la rajton per libera voĉdono en kondiĉoj de plena forigo de militfortoj flanke de aliganta aŭ ĝenerale pli forta nacio, рог solvi sen ia perforto la problemon pri formoj de ŝtata ekzistado de tiu nacio, — tiam ĝia aligo estas anekso, t. e. uzurpo kaj per¬ forto. Daŭrigi tiun ĉi militon pro la maniero kiel dividi inter fortaj kaj riĉaj nacioj kaptitajn de ili malfortajn popolojn, la Registaro konsideras tion grandega krimo kontraŭ la homaro kaj solene dek- laras sian decidon senprokraste subskribi la kondiĉojn de paco, kiuj ĉesigos tiun militon je suprenomitaj kondiĉoj egale justaj рог cinj senescepte popoloj. Samtempe la Registaro deklaras, ke ĝi tute ne konsideras la supremenciitajn kondiĉojn ultimataj, t. e. ĝi konsentas pritrakli ankaŭ ĉiujn aliajn kondiĉojn de paco, insistante nur pri la plej bal- daŭa ilia pritrakto flanke de iu ajn el la militantaj landoj kaj pri plena klareco, pri nepra forigo de ĉia dusencajo kaj ĉia sekreto el la propono pri kondiĉoj de la paco. La sekretan diplomation la Registaro abolas, esprimante sia- flanke firman intencon plenumi ĉiujn intertraktojn tute malkaŝe antaŭ la tuta popolo, senprokraste komencante plenan publikigadon de la sekretaj interkonsentoj, konfirmitaj aŭ kontraktitaj flanke de la registaro de bienuloj kaj kapitalistoj inter la 25-a de februaro kaj la 25-a de oktobro 1917. La tutan enhavon de tiuj sekretaj kontraktoj, pro tio, ke ĝi estis direktita, kiel tio estis en la plaj- aiulto da okazoj, al disponigo de profitoj kaj privilegioj por rusaj bienuloj kaj kapitalistoj, al deteno aŭ pligrandigo de aneksoj por grandrusoj, la Registaro deklaras senkondiĉe kaj tuj nuligita. 177
Adresante sian proponon al la registaroj kaj ai la popoloj de ĉiuj landoj komenci publikajn intertraktojn pri la starigo de la paco, la Registaro siaflanke esprimas sian pretecon intertrakti ĉu skribe per telegrafo, ĉu per diskuto inter la reprezentantoj de diversaj landoj aŭ dum la konferenco de tiuj reprezentantoj. Рог faciligi tiujn intertraktojn la Registaro komisias sian plenrajtan reprezentanton en neŭtralajn landojn. La Registaro proponas al ĉiuj registaroj kaj popoloj de ĉiuj militantaj landoj senprokraste proklami la militpailzon kaj siaflanke opinias dezirinda, ke tiu militpaŭzo estu proklamita рог ne malpli ol tri monatoj, t. e. por la tempo dum kiu estus eble finfari la inter¬ traktojn pri la paco kun partopreno de reprezentantoj de ĉiuj popoloj aŭ nacioj senescepte, enigitaj en la militon aŭ devigitaj partopreni ĝin, kaj samtempe ankaŭ kunvoki plenrajtajn kunvenojn de popolaj reprezentantoj de ĉiuj nacioj por definitive konfirmi la kondiĉojn de la paco. Adresante la proponon pri la paco al la registaroj kaj popoloj de ĉiuj militantaj landoj la Provizora laborista kaj kamparana Registaro de Rusio turnas sin ankaii speciale al la klaskonsciaj laboristoj de tri la plej avangardaj en la nuna milito ŝtatoj — Anglio, Francio kaj Germanio. La laboristoj de tiuj landoj faris la plej grandajn servojn al la afero de progreso kaj socia¬ lism©, kaj grandaj ekzemploj de ĉartista movado en Anglio, vico da revolucioj, havantaj tutmondan historian signifon, faritaj de franca proletaro, kaj fine, en heroa batalo kontrau escepta lego en Germanio kaj modela por la laboristoj de la tutmondo, daŭra, obstina kaj disciplinita laboro por krei amasajn proletajn organi- zajojn en Germanio, — ĉiuj tiuj ekzemploj de proleta heroismo kaj historia agado estas por ni la garantio, ke la laboristoj de la supre- nomitaj landoj komprenos la starantan antau ili taskon liberigi la homaron for de teruroj de la milito kaj de ĝiaj postsekvoj, kaj ke tiuj laboristoj per sia ĉiuflanka, decida kaj sindona energia agado belpos al ni sukcese solvi la problemon de la paco kaj samtempe kun bio la taskon liberigi laborantajn kaj ekspluatatajn popolamasojn for de ĉia sklaveco kaj de ĉia ekspluatado. Kiam la ŝtormo de aplaŭdoj finiĝis, Lenin ekparolis denove: — Ni proponas al la kongreso akcepti kaj konfirmi tiun ĉi al- vokon. Ni adresas nin ne nur al la popoloj sed ankaŭ al la registaroj, ĉar la alvoko nur al la popoloj de la militantaj landoj povus prokra- stigi la starigon de la paco. La kondiĉoj de la paco estos ellaboritaj dum la militpaŭzo kaj estos ratifitaj en Konstitua Kunveno. Fik- sante tempon de la militpaŭzo je tri monatoj, ni volas doni al la popoloj laŭeble longan ripozon de sangoplena hombuĉado kaj sufiĉan tempon por elekti la reprezentantojn. Kelkaj imperiismaj registaroj rezistos al niaj pacaj proponoj, — ni tute ne trompas nin tiurilate. Sed ni esperas, ke baldaŭ en ĉiuj militantaj landoj eksplodos revo- lucio, kaj nome pro tio kun special© insisto ni adresas nin al la fran- caj, anglaj kaj germanaj laboristoj. . . 17S
La revolucio de la 24—25-a Oktobro, — li finis, — malfermas per si la eraon de la socialisma revolucio. . . La laborista movado je la nomo de paco kaj socialismo atingos la venkon kaj plenumos sian mision. . . En ĉiuj liaj vortoj estis ia trankvila potenco, profunde penetranta en la homajn animojn. Estis tute klare, kial la popolo Siam kredis al tio, kion diras Lenin. I. Г. PAVLOV LETERO AL LA JUNULARO Eminenta rusa sciencisto Ivan Pavlovic Pavlov, dedicinta sian longan vivon al fiziologio, akiris tutmondan famon per siaj gravegaj eltrovoj. Dum XV Internacia Kongreso de fiziologoj al I. P. Pav¬ lov estis alribuita la titolo: «Cefo de fiziologoj en tutmondo». Akademiano Pavlov antaii sia morto adresis al la soveta junularo jenan leteron: «Kion mi volus deziri al la junularo de mia patrolando, kiu de- dLĉis sin al la scienco? Antaii eio — konsekvencon. Pri tiu la plej grava kondiĉo рог fruktodona scienca laboro mi neniam povas paroli sen ekscito. Konsekvenco, konsekvenco kaj konsekvenco! De la komenco mem de via laboro alkutimigu vin al rigora konsekvenco dum akumulado de scioj. Ellernu abocon de la scienco antaii ol provi supreniri al ĝiaj pintoj. Neniam komencu la sekvaĵon, ne asimilinte la antaiiaĵon. Neniam provu sirmi mankojn de viaj scioj ec per la plej kuraĝaj kon- jektoj kaj hipotezoj. Kiel ajn kontentigu vian rigardon per siaj kolornuancoj tiu ĉi sapveziko, ĝi neeviteble krevos kaj nenio krom konfnziĝo restos por vi. Kutimigu vin al modesteco kaj pacienco. Lernu fari nigran laboron en la scienco. Studu, komparu, kolektu faktojn. Kiel ajn perfekta estu la flugilo de la birdo, ĝi neniam sukcesus levi ĝin sen apogo sur aeron. Faktoj estas aero por la sciencisto. Sen ili vi neniam sukcesos suprenflugi. Sen ili viaj teorioj estas senfruk- taj penacoj. Sed, studante, eksperimentante, observante, penu ne resti ĉe la supraĵo de la faktoj. Ne fariĝu arkivistoj de la faktoj. Penu penetri en la sekreton de ilia ekapero. Obstine serĉu leĝojn per kiuj ili estas direktataj. La dua estas modesteco. Neniam opiniu, ke vi jam ĉion scias. Kaj kiom ajn alte oni taksu vin, Siam havu kuraĝon diri al vi mem: mi estas malklerulo. Ne permesu al fierego ekposedi vin. Pro ĝi vi obstinos tie, kie necesas konsenti; pro ĝi vi rifuzos de utila konsilo kaj amika helpo, 179
pro ĝi vi perdos objektivecon. En la kolektivo, kiun mi gvidas, 6ion faras la atmosfero. Ni Siuj estas jungitaj al komuna afero kaj ciu el ni movas ĝin konforme al siaj fortoj kaj ebloj. Ce ni ofte ne eblas distingi kio estas <da mia» kaj kio estas «la via». Sed pro tio nia komuna afero nur gajnas. La tria estas pasio. Memoru, ke la scienco postulas de la homo tutan lian vivon, kaj se vi havus du vivojn, ili ankaŭ ne sufiĉus. Grandan strecon kaj egan pasion postulas la scienco de la homo. Estu pasiaj en via scienco kaj viaj serĉoj! Nia patrolando malfermas vastajn perspektivojn antaŭ la scien- culoj kaj ni reale vidu — la scienco estas vaste enkondukata en la vivon de nia lando. Ĝis la lasta grado vaste! Do, kion ni diru pri la situacio de juna scienculo ĉe ni? Tiurilate cio ja estas tute klara. Multon oni donas al li, sed multon oni de li postulas. Kaj рог la junularo, same kiel рог ni, estas honordigno — pravigi tiujn grandajn esperojn, kiujn metas sur la sciencon nia patro¬ lando!» KOMUNA DEKLARO Tutmonda Packonsilantaro (TPK) kaj Internacia Komitato de la Moadpaca Esperantista Movado (IK MEM). sin basante sur neceso unuigi ĉiujn sociajn fortojn, batalantajn por afero de paco en la tuta mondo, konsiderante aktivan agadon de MEM en la batalo por paco, unuiganta dekmilojn de esperantistoj en multaj landoj, partopre- nanta en 6iuj plej gravaj politikaj kampanjoj, organizataj de TPK, eldonanta periode revuojn «Расо» kaj «Pacaktivulo», agnoskante, ke la kunlaboro de ambau movadoj servos al afero de firmigo de paco, plifaciligante kontaktojn inter la pacadeptoj en diversaj landoj kaj interŝanĝon de sperto, deklaras, ke ili decidis efektivigadi reciprokan aktivan kunlabo- ron, inkluzive reciprokan informadon pri ilia agado kaj atingoj, reciprokan reprezentadon en internaciaj kongresoj, konferencoj k. t. p. TPK kaj IK MEM rekomendas al ĉiuj naciaj, regionaj kaj urbaj packomitatoj kaj al ĉiuj naciaj sekcioj, grupoj kaj rajtigitoj de MEM konstante interkontakti, celante vastan utiligon de la internacia helplingvo Esperanto por plifirmigo de la internaciaj ligoj kaj altiro de esperantistoj al aktiva agado en la pacorganizaĵoj. Pri starigo kaj efektivigo de tiuj Ci kontaktoj ni petas ĉiujn pacorganizaĵojn kaj ĉiujn organizajojn de MEM periode informadi nin. Moskvo, la 30-n de oktobro 1973 Komisiite de TPK Romeŝ Gaadra Ĝenerala Sekretario Komisiite de LK de MEM Nikola Aleksiev Prezldanto
X. Tin 0X0 г , (verkiste) LENINGRAD KOMENCAS BATALI 1941 Malamiko ĉe sojlo de la urbo En tiuj ĉi tagoj german-faŝistaj hordoj tiel proksimiĝis al la urbo, ke de tegmentoj de altaj domoj oni povis vidi iliajn poziciojn. Tramoj iris nur ĝis la pordegoj de Kirovuzino kaj konduktorinoj anoncadis: «La vagono ne plu iros. Plue estas la fronto». Trajnoj jam ne povis iri ien ajn, kaj ĉio ŝajnis lerura fabelo: kial do oni ne povas veturi al rimarkindaj leningradaj apudurboj, nek al Petrodvorec, nek al Puŝkin, nek al Gatĉina — promenadi en la parkoj, ripozi sur la marstrando, viziti la famekonatajn palacojn! La vaporgipoj jam ne povis naĝi sur Neva ĝis Ŝlisselburg — tie jam estis germanoj. Junaj leningradanoj soldatiĝis kaj batalis sur la kaMpoj kaj en la arbaroj, kie ili petolis dum sia infaneco. Leningradanoj leviĝis рог defendi sian naskiĝurbon. Senĉese sur stratoj marŝis ta6mentoj, novaj batalionoj, iris al la batalo. Kaj la iro estis mallonga — tio estis la plej terura kaj neordinara. Tie kie estis раса astronomia Pulkov-observatori© pafis kontraua- viadilaj baterioj kaj tie kie ĉiam regis silento aŭdiĝis senĉesa bruado. La forirantajn militistojn adiaŭis iliaj parencoj. Kuniris la patrinoj kaj edzinoj, portante surmane infanojn. Ili kuniris ĝis tiu loko de la vojo post kiu jam eksplodis obusoj. Iu juna flegistino adiaŭis la patrinon kaj fratinojn kaj eliris el la hejmo. Si veturis per tramo tra la urbo kaj la urbo ŝajnis al Si pli bela ol iam ajn, Sajnis ke la malamiko estas ie malproksime. Sed post kelkaj horoj ŝi jam rampis sur herbo ekaudinte vokon de vundito kaj malfer- mante sian medicinan sakon. Subite Si ekaŭdis raukajn kriojn kaj ekvidis liomojn en nekonata uniformo. Tio estis atakantaj germanoj — rekte kontraŭ ŝi. La junulino rampis en kavon post obuseksplodo kaj ekestis inter du militlinioj. Sovetianoj komencis pafadon kaj germanoj alteriĝis. La germanoj rimarkis la junulinon en la kavo, kriis kaj blasfemis. Ŝi ankaŭ komencis pafi preninte pafilon ĉe vundito. Soveta oficiro diris: — Ni savu nian junulinon! Li alvokis soldatojn рог kontraŭatako kaj la germanoj estis for- pelitaj. Dum la atako la junulino estis vundita. Oni sendis ŝin en Leningradon al hospitalo sed jam vespere ŝi sufiĉe bonfartis kaj iris hejmen por ripozi kaj1 matene reveni al batalo. ŝi denove vidis la konatan por ŝi urboparton — Vasilevskij Ostrov, riveron Neva kaj stratojn kun ombroplenaj arboj, la domon kie ŝi naskiĝis/siajn patrinon kaj fratinojn. Al ŝi ŝajnis ke Si travivis la tutan vivon, sed post tiu minuto kiam Si matene forlasis la hejmon pasis nur dek horoj. Jen kion signifas — la, malamiko ce la sojlo!
. . .Sur stratoj marŝiŝ kaj denove marŝis leningradanoj al la fronto. Sajnis ke la urbo naskas novajn kaj novajn regimentojn kaj tian forton povas superi neniu malamiko. Sed subite sur strato post Moskva-stacidomo aŭdiĝis eksplodoj. En la ĉielo foresiis aviadiloĵ kaj oni ne anoncis kontraŭaviadilan alarmon. La fumo disiĝis kaj sur la tero restis kavoj. Tioestis la unuaj kavoj post la unuaj germanaj obusoj trafintaj en la urbon. Poste oni kutimiĝis al ĉiutaga pripa- fado de la urbo, sed tiumomente tio estis io nova. Tradukis G. Teterin. П. D. ŜOSTAKOVIĈ (komponi'eto ) N1 DEFENDOS NIAN ARTON (Disaŭdigo 1.9.41) Antaŭ unu boro mi finis la partituron de la dua parto el mia granda nova simfonia verko. Se mi sukcesos bone komponi la verkon, se mi sukcesos fini la trian kaj la kvaran partojn, tiam eblos nomi tiun verkon — La Sepa Simfonio. Do, mi jam komponis du partojn. De junio 1941 mi laboris pri ĝi. Malgraŭ la milita tempo, malgraŭ la danĝero minacanta al Leningrado, mi sufiĉe rapide verkis du partojn de la simfonio. Kial mi informas pri tio? Mi informas pri tio por ke leningradanoj, kiuj nun aŭskultas min, sciu, ke la vivo de nia urbo iras normale. Nun ni, ĉiuj, batalvaĉas. Ankaŭ kulturlaborantoj same honeste kaj sindone plenumas sian devon, kiel ĉiuj aliaj leningradanoj, kiel ĉiuj civitanoj de nia vasta Patrolando. Mi estas denaska leningradano, neniam forlasinta la naskiĝ- urbon, tre akre mi nun sentas la plenan streĉon de la momento. Mia tuta vivo kaj laboro estas ligitaj al Leningrado. Leningrado estas mia patrujo. Gi estas mia naskiĝurbo, ĝi estas mia hejmo. Multaj miloj da similaj leningradanoj havas ankau la saman senton. Tio estas sento de senlima amo al la naskiĝurbo, al la amataj vastaj stratoj, al nekom- pareble belaj placoj kaj konstruajoj. Kiam mi iradas tra nia nrbo, min kaptas sento de profunda konvinko, ke ĉiam majeste parados Leningrado sur la bordoj do Neva, ke eterne Leningrado estos fortega apogilo por mia patrolando, ke eterne ĝi multobligos la atingojn de kulturo. Sovetaj muzikistoj, miaj karaj multnombraj kunbatalantoj, miaj amikoj! Memoru, ke grandega danĝero minacas nian arton. Do, ni de- fendu nian muzikon, do ni honeste kaj sindone laboru! Muziko, kiu estas tiel kara al ni, por kreado de kiu ni fordonas 182
Ĝion plej valoran, kion ni havas, devas same persiste kreski kaj perfektiĝi, kiel tio estis ĉiam. Ni devas memori, ke ĉiu muziknoto, aperanta el sub nia plumo, estas deca kontribuo al nia potenca kultura konstruado. Kaj ju pli bona, ju pli bela estos nia arto, des pli firme kreskos nia konvinko, ke neniam iu ĝin detruos. Post kelka tempo mi finos mian Sepan simfonion. Nuntempe mi laboras rapide kaj facile. Mia penso estas klara kaj kreiva. Mia verko proksimiĝas al la fino. Kaj tiam mi denove prezentos per radio mian novan verkon kaj emocie mi atendos severan amikecan apre- zon de mia laboro. Mi certigas vin en la nomo de ĉiuj leningradanoj-gelaboruloj de kulturo kaj arto, ke ni estas nevenkeblaj kaj ĉiam staras sur nia batalposteno. Gis revido, gekamaradojl Tradukis Z. *S'. L. L. ZAMKN1I01? PRI LA ESPERANTA STILO . . .Kelkaj Esperantistoj pensas, ke mi uzas en miaj verkoj sti- lon slavan. Tia opinio estas tute erara. Estas vero, ke slavoj ofte pose- das en Esperanto pli bonan stilon, ol germanoj aŭ romanoj; sed tio ĉi venas ne de tio, ke la stilo en Esperanto estas slava, sed nur de tio, ke la slavaj lingvoj havas vortordon pli simplan kaj sekve ankaŭ pli proksiman al la vortordo en Esperanto. La vera stilo Esperanta estas nek slava, nek germana, nek romana, ĝi estas — aŭ almenaŭ devas esti — nur stilo simpla kaj logika. Tamen ĉio devas esti en ĝusta mezuro. Ankaŭ en Esperanto tro- viĝas diversaj (ne multaj) idiotismoj, kaj tute malprave kelkaj Esperantistoj ilin kontraubatalas, car lingvo absolute logika kaj tute sen idiotismoj estus lingvo senviva kaj tro peza; sed kvankam kelkaj el la Esperantaj idiotismoj estas prenitaj ankaii el la lingvoj slavaj (dum aliaj estas prenitaj el aliaj lingvoj), ili tamen estas ne slavismoj, sed esperantismoj, car ili fariĝis parto de la lingvo. La stilo Esperanta ne imitas blinde la stilojn de aliaj lingvoj, sed havas sian karakteron tute specialan kaj memstaran, kiu ella- boriĝis en la dauro de longa praktika uzado de la lingvo kaj pensado en tiu ĉi lingvo antaŭ ol la lingvo estis publikigita. Se iu slavo ne liavas ankoraŭ sufiĉe da sperto en la lingvo kaj volos traduki en Esperanton lauvorte el sia nacia lingvo, lia stilo cstos tiel same malbona kaj sensenca, kiel la Esperanta stilo de nesperta romano aŭ germano. Рог ekzemplo mi citos al vi pecon de unu el tiuj leteroj, kiujn mi ofte ricevas de rusoj, kiam ili ellernis la gramatikon kaj vortojn de Esperanto, sed ne konas ankoraŭ ĝian stilon kaj tradukas laŭvorte el sia nacia lingvo. Komparu la stilon de tiu ĉi peco (gra- 183
matike kaj vortare senerara!) kun la stiio Esperanta, kaj tiam vi vi- dos, kiel erara estas la opinio de kelkaj personoj pri la «slaveco» de la Esperanta stile: «Favora Regnestrol Honoro havas alkuŝigi, kio laŭ kaŭzo de antaŭskribita al mi kun kuracisto kuraco mi en efektiva tempo ne en stato elpeni do donita kun mi al vi promeso; apud kio postaparigas, ke mi turnos sin al domo tra du monatoĵ, no pli frue de fin© de ad gusto ». Tiu ĉi sama peco en stiio Esperanta sonus tiamaniere: «Estimata sinjorol Mi havas la honoron raporti al vi, ke kaŭze de kuracado, rekomendita al mi de la kuracisto, mi en lamina tempc ne povas plenumi la promeson, kiun mi donis al vi; mi ankaŭ sciigas vin, ke mi reveno* hejmen post du monatoj, ne pli frue ol en la fin© de aŭgusto». («Lingvaj respondoj», 1906) NIKOLA ALEKSIEV Яопога Frezidcmto de MEM SINCERA HUMANISTO KAJ PACAMANTO и a tuta konscia vivo kaj agado de d-го Lazaro Ludoviko Zamenhof apartenas al la rusa kaj pola kulturoj. Naskita je la 15.XII. 1859enRusio,Zamenhof pasigas sian/lnfanan kaj junulaĝon en la pola urbo Belostok, en kiu vivas homoj de kvar nacioj — rusoj, poloj, hebreoj kaj germanoj. La rusa сага registaro aplikas la principon «Dividii kaj regu» kaj incites la loĝantaron el la diversaj nacigrupoj al furioza nacia malamo. La kontraŭhebreaj pogromoj estas socileĝaj fenomenoj de la politika vivo en сага Rusio. Ili vekas ondondakolero ĉe lareprezentantoj de la rusa kaj internacia demokratia publiko. Fine la venko de la revolucio en Rusio ĉesigas tiun ĉi malhonoran fenomenon kaj el la ideo pri frateco inter la popoloj faras sian praktikan politikon, fidele sekvatan de la soveta registaro ankaŭ nun. La sentema naturo de la junulo Zamenhof, la plej aĝa el la infa- noj en la familio de Marko Zamenhof, estas profunde tuŝita de la timigaj bildoj de nacia fremdiĝo. Jam en fruaĝo lia tuta estaĵo pleniĝas de arda strebo malkovri kaj forigi la kaŭzojn de tiu ĉi kruela fenomeno. Fininte kurson de gimnazio en Varsovio kaj de medicino en la universitatoj de Moskvo kaj Varsovio, iom post© specialiĝinte pri okulmalsanoj en Vieno, Zamenhof neniam 6©sis pensi pri laproblemo de forigo de la malamo inter popoloj. En tiu tempo — la 80-aj jaroj de la pasinta jarcento — ©n la landoj de Okcidenta Eŭropo formiĝas vasta socia movado konteat la milito kiel rimedo por solvado de la internaciaj konfliktoj. Pr© la ankoraŭ malforta influo de la marksismo en la laborista movado kaj demokratiaj medioj, la batalon kontraŭ milito oni gvidas ne 1S4
de revoluciaj, sed de ctburĝaj pacifismaj pozieioj. La batalo direkti- ĝas kontraŭ la milito ĝenerale ne farante diferencon inter militoj justaj kaj maljustaj. D-го Zamenhof troviĝas sub la influo de la pacifismo. Li arde kaj abnegacie laboras kaj serĉas en la historic» de la homa penso adeptojn de la ideo pri frateco, egaleco kaj kompreniĝo inter la popoloj. Zamenhof publikigas en rusa lingvo verkojn, en kiuj analizas la kaŭzojn de la militoj. Li venas al la konkludo, ke la militoj estiĝas pro la diferenco en la religiaj konceptoj de la homoj kaj pro la multaj lingvoj, kiuj malpacas inter si. Zamenhof fariĝas adepto de la instruo de Lev Tolstoj pri neceso de paco kaj amo inter la homoj sendepende al kiu religio ili apartenas kaj en kiu lingvo ili parolas. En tiu spirito li kreas ankaŭ sian filozofion, kiun li nomas «homaranismo». Malgraŭ ke Zamenhof ne staras proksime de la ideologio de l’revolucia proletaro en Pollando kaj Rusio, li estas plena de sim- patio al la laboristoj. Li rifuzas akcepti monon por siaj kuracistaj esploroj kaj al multaj homoj donas el siaj modestaj rimedoj por aĉeti medikamentojn. Ĝis la lastaj tagoj de sia vivo (aprilo 1917) Zamenhof ne ĉesas batali plej aktive por la justa afero de la paco el la pozicioj de sincera demokrato kaj humanisto. Du jarojn antaŭ sia morto li publikigis en la internacia gazetaro specialan alvokon «A1 la diplomatoj». En ĝi li substrekas, ke daŭra paco en la postmilila. Eŭropo povas naskiĝi nur se ĝi estas justa al ĉiuj popoloj, paco sen aneksoj, estimanta la rajtojn kaj interesojn de ĉiuj nacioj senescepte. En tiu alvoko Zamen¬ hof skribas, ke ĉiu lando apartenas al siaj indiĝenoj kaj civitanigitoj, sendepende de tio, kian lingvon, religion kaj supozatan devenon ili havas; eĉ ne unu nacio en la ŝtato devas havi pli grandajn aŭ pli malgrandajn rajtojn ol la aliaj nacioj. Kompreneble, neniu burĝa diplomato eĉ pensis labori pri kon- struo de daŭra paco post la finiĝo de la Unua Mondmilito. Devis veni la Oktobra Socialista Revolucio рог mobilizi la vastajn popolamasojn en Rusio kaj en aliaj militantaj landoj al batalo рог •fektivigo de la Lenin-slogano: «Paco sen aneksoj kaj kontribucioj!» Неё la proporcio de la fortoj tamen donas ©bleeon al la venkinta impariista grupo altrudi pezan, maljustan paeon, akompanitan de okupado de fremdaj teritorio kaj loĝantaro kaj de monstraj kompen- spagoj. Nia bulgara popolo mem, propradorse spertis la pezon de la maljusta packontrakto, trudita al ĝi en Neuilli (apud Parizo) de la anglaj-francaj imperiistoj. Kiam temas pri la meritoj de d-ro Zamenhof antaii la progresema homaro, pro kio la Tutmonda Packonsilantaro kaj UNESKO decidis calabri la 100-jaran jubileon de lia naskiĝo en 1959 j., plej multe da homoj lin memoras kiel kreinton de la internacia lingvo Esperanto^ Malmultaj tamen scias, ke la ĉefa motivo, kiu stimulis lin krei tiui lingvon, estas la arda deziro kontribui per ĝi рог forigo de la militoj kaj starigo de eterna paco en la mondo. Supertaksante objektive la rolon de la multlingveco kiel ĉefa, eĉ nura kaŭzo рог apero de 185
nacia malamo kaj militoj inter homoj el diversaj ŝtatoj, fremda al la kompreno pri la klasa karaktero delamilitoj, d-ro Zamenhof venis al la ideo, ke unu internacia neŭtrala lingvo estas sufiĉa ri medo, kiu efike helpos рог forigo de la militoj el la areno de la inter¬ nacia politika vivo. La adeptoj de Esperanto ordinare batalas рог realigo de la ideo de d-ro Zamenhof pri paco, amikeco kaj kompreniĝo inter la popoloj. KOMUNIKO pri la VII-а Konsultiĝo de reprezentantoj de Esperanto-asocioj kaj movadoj en socialistaj landoj. En la tagoj de 29-a de marto ĝis la 1-a de aprilo 1975 okazis en Melnik apud Praha, Geĥoslovaka Socialisma Respubliko, la Vll-a Konsultiĝo de reprezentantoj de Esperanto-asocioj kaj movadoj el: Bulgario, Ceĥio, Slovakio, GDR, Hungario, Pollando kaj Sovetunio. La Konsultiĝo traktis la formon kaj metodon de plua kunlaborado de la reprezentitaj organizaĵoj рог la plibonigo de 1’stato de la esperantista agado en la koncernaj landoj kaj en la internacia Espe- rantomovado. La Konsultiĝo aparte okupiĝis pri la taskoj de la koncernaj Esperanto-organizaĵoj lige kun la proksimiĝanta 30-jara jubileo de la venko super la faŝismo en la dua mondmilito. Ankaŭ la Internacia Jaro de la Virino estis diskutita por esplori plej taŭgajn formojn de partopreno fare de la respektivaj Esperanto- organizaĵoj en tiu tutmonda aranĝo. , En la diskutoj pri la neceso de sciencaj esploroj el marksisma vidpunkto de la problemoj de internacia lingvo kaj pli speciale de Esperanto la partoprenintoj notis kun granda kontento la fondiĝon de Problema Grupo pri la demando de internacia helplingvo ĉe la Instituto por Lingvistiko de la Soveta Sciencakademio. La Konsul- tiĝo turnas sin al la Komisiono рог Internaciaj Ligoj de Sovetaj Esperantistoj kun propono fari la necesajn paŝojn рог organizo de la lX-a Konsultiĝo en Moskvo, lige kun la 60-jara jubileo de la Granda Oktobra Socialisma Revolucio (1917—1977). La loko kaj dato de la VIII-a Konsultiĝo estos definitive fiksitaj post esploro de iuj tekni- kaj cirkonstancoj. Melnik (Praga), la 1-an de aprilo 1975. («der esperantist», Berlin, 1975, N 71) S. PODKAMINEll ESPERANTISTOJ—AKTIVAJ BATALANTOJ POR РАСО Tio estis en la kvindekaj jaroj. La internacia situacio estis stre- ĉita ĝis maksimumo, rezulte de la kampanjo de «malvarma milito», organizita de la okcidentaj imperialistoj kontraŭ Soveta Unio kaj 186
uliaj socialistaj landoj sub preteksto de neekzistinta minaco flanke de USSR. Sub standardo de tiu ĉi mensoga, kalumnia kampanjo estis efektivigata freneza vetarmado, alportanta gigantajn profitojn al Ia internaciaj milit-industriaj monopoloj. Reale alproksimiĝis minaco de nova mondmilito kun apliko de la nuklea armilaro, la plej potenca rimedo рог amasa ekstermado. krogresemaj homoj en la tnta mondo ekagis, subtenante la mult- fojajn fortostreĉojn de la socialismaj ŝtatoj, ĉefe de Soveta Unio, (■elante atingi malstreĉigon de la internacia atmosfero kaj forigi la minacon de nova mondmilito. Naskiĝis potenca movado de pacadeptoj, en ĉiuj landoj de la mondo, gvidata de la plej grandaj sciencistoj kaj sociagantoj. Estis organizita la Tutmonda Packonsilantaro. En 1953 estis fondita asocio «Mondpaca Esperantista movado» (MEM), kiu celis altiri ĉiujn progresemajn esperantistojn al aktiva agado рог paco, plej large eluzante internacian helplingvon Espe¬ ranto kiel ligilon inter pacorganizaĵoj kaj iliaj aktivuloj, forigante la obstaklojn de la diverslingveco. MEM — plej aktive partoprenas la plej gravajn kampanjojn, organizatajn de la Tutmonda Packonsilantaro, helpon al la heroa vjetnama popolo en ĝia batalo рог libereco kaj sendependeco, la kam- panjon por politika reguligo de la mezorienta konflikto, kolektadon de subskriboj sub ambaŭ stokholmaj alvokoj por malpligrandigo de armiloj, malarmado kaj absoluta malpermeso de la nuklea armilaro ktp. MEM estas gvidata de la Internacia komitato, konsistanta el reprezentantoj de 16 landoj, apoganta sin en sia agado je naciaj sek- cioj kaj reto de rajtigitoj en dekoj da landoj. MEM aperigas revuojn «Paco» kaj «Pacaktivulo». MEM-delegacioj partoprenas ĉiujn gra¬ vajn pacforumojn. La agado de MEM ricevis altan aprezon kaj agnoskon fare de Tutmonda Packonsilantaro, elektinta la prezidanton de MEM sia membro. En 1973 dum la Tutmonda Kongreso de pacamaj fortoj en Moskvo la Tutmonda Packonsilantaro kaj Internacia Komitato de MEM subskribis Deklaron pri kunagado kaj interhelpo. La sovetiaj esperantistoj aktive partoprenas la agadon de MEM, en organiza-propaganda laboro, en eldonado de revuoj «Расо» kaj «Por la paco». Dum la IV internacia MEM-konferenco, okazinta somere 1976 en bulgara urbo Ruse, kie partoprenis sovetia delegacio, en la Inter¬ nacian komitaton de MEM estis elektitaj kvin sovetiaj esperantistoj kaj al la posteno de la vic-prezidanto de MEM estis elektita sovetia esperantisto, doktoro de filologiaj sciencoj M. I. Isaev. En la baza rezolucio akceptita de la konferenco estis emfazita neceso tutmaniere plifortigi aktivecon de la esperantistoj-pacadeptoj en la plej vasta uzado de Esperanto, celante atingi plifirmigon de la malstreĉiĝo en internacia atmosforo, komplete efektivigi la decidojn 187
de Helsinkia konferenco pri sekureco kaj kunlaboro en Eŭropo, la malpligrandigon de armilaro, la malarmigon. La rezolucio alvokas esperantistojn de ĉiuj landoj, plej aktive aplikadi Esperanton рог establo de vastaj kontaktoj inter la packo- mitatoj de la mondo kaj pacaktivuloj diverslandaj. SCIENCO M. V. LOMONOSOV La patro de la rusa scienco, Miĥail Vasiljeviĉ Lomonosov, naskiĝis 8.12.1711 en norda vilaĝo Miŝaninskaja de Arĥangelska gubernio. Filo de kamparano, li multe revis pri lernado, kaj kiam li estis 19 jara, li piediris Moskvon рог realigi sian revon. Lomonosov lernis en Slava-Greka-Latina Akademio en Moskvo, en Kieva Eklezia Akademio kaj en Universitato ĉe Peterburga Akademio de sciencoj. En 1736—41 M. V. Lomonosov studis naturajn kaj teknikajn scien- cojn eksterlande. En 1742 li estis adjunkto de fizika klaso kaj en 1745 — Profesoro de kemio — akademiano ĉe Peterburga Akademio de sciencoj. Gis la morto Lomonosov staris en la centro de scienca agado en la Aka¬ demio. En 1748 Lomonosov fondis ĉe la Akademio kemian laboratorion, kie studentoj faris ne nur sciencajn esplorojn, sed ankaŭ praktikajn laborojn. En tiu laboratorio li prelegis sian kurson «Enkonduko en veran fizikan kemion» (1752—1753). Lomonosov konstruis multajn laboratoriajn optikajn aparatojn kaj instrumentojn, kaj komencis krei rusan sciencan-teknikan terminaron. En 1756 Lomonosov faris famajn eksperimentojn kun metaloj bruligataj en fermita ujo, kiuj donis la unuan nepridiskuteblan pruvon pri konservo de substanco dum kemiaj reakcioj kaj pri la rolo de aero dum la procedo de bruli- gado. Spite al la akceptitaj tiamaj teorioj Lomonosov insistis, ke fenomenoj, observataj dum varmigo, estas rezulto de mekanika movado de materiaj parteroj. Lomonosov distingis konceptojn pri korpusklo (molekulo) kaj elemento (atomo), kio estis akceptita nur en 19-a jarcento. Lomonosov klarigis tiajn fenomenojn kiel fulmo, arkta lumo, kaj disvolvis originalan teorion pri elektraj fenomenoj, kiu neis ekzi- ston de speciala elektra materio. Fenomenojn de la naturo li Siam rigardis de la materialisma vidpunkto. En 1761 li konstatis, ke la planedo Venuso estas ĉirkaŭita per atmosfero. 188
Ёп sia fama verko «Pri tavoloj de la Tero» (1763) Lomonosov montris, ke teraj tavoloj estae rezulto de komplikaj proeedoj, kiuj okazas en la naturo. Li priskribis kaj korekte klarigis la formadon de multaj tre gravaj utilaj mineraloj, inter ili karbo, torfo kaj bruli- geblaj skistoj. Lomonosov konstante kunligis teorion kun praktiko kaj ineistis pri disvolvo de rusa industrio, minmetalurgio kaj agrikulturo. Li batalis por sendependo de Rusio kaj la solvon de la problemo li vidis en la kreo de ĉiubranĉaj produktaj fortoj. Plimultigon de labor- kapablaj homoj li opiniis necesa kondiĉo por progresanta disvolvo de la lando. Lomonosov montris grandan intereson pri la problemoj de ĉirkaŭ- polusaj terenoj kaj Nordmara vojo, kies politikan kaj ekonomian sig- nifon H opiniis tre grava. Lomonosov kreis la unuan klasifikon de lacioj kaj esprimis hipotezon pri ekzisto de granda glacia driv^ en Arktiko. Multon faris Lomonosov por progreso de rusa arto. Li restarigi en Rusio mozaikan arton. Kun siaj lernantoj li kreis rimarkindaj» mozaikajn portretojn — Petro I (1754), kaj aliajn, patriotisman bil- don «Poltava batalo» (1762—64), rimarkindan pro forto de koloroj. Li skribis verkon «Ideoj pri pentrartaj bildoj el rusia historio» (1764). De 1763 Lomonosov estis ĥonora ano en Peterburga Akademio de Artoj. Laŭ iniciato de Lomonosov kaj dank’ al lia energio en 1755 estis fondita Moskva universitato (nuntempa universitato je nomo de Lomonosov). Laŭ lia insisto en la universitato estis permesite lerni ne nur al nobeloj, sed ankau al reprezentantoj de aliaj socita- voJoj. Lomonosov estis reformanto de literatura rusa lingvo. Liaj verkoj: «Mallonga gvidilo al ritoriko» (1743—1748), «Ruslanda gra- matiko» (1755—1757) kaj aliaj faris komencon al scienca studado de rusa lingvo. Lomonosov kreis teorion pri «tri stiloj» en rusa lingvo (alta, meza kaj malalta), kiu sukcesigis alproksimiĝon de literatura lingvo al vivanta popola parolo. Li kreis teorian bazon por la reformo de rusa versokreado kaj fondis silabotonikan sistemon, kiu fariĝis fundamento por rusa poezio ĝis la 20-a jarcento. Kiel poeto Lomono¬ sov estis la plej granda reprezentanto de rusa klasicismo. Liaj odoj kaj versoj propagandas reformigan agadon de Petro I, gloras scien- con, disvolvon de produktaj fortoj de la lando kaj ĝian nacian kul- turon. Per siaj laboroj Lomonosov pliriĉigis preskaŭ ĉiujn fakojn de la scienco. Lomonosov estis fama ne nur en Rusio, sed ankaii eksterlande. En 1761 li estis elektita ano de Sveda Akademio de sciencoj kaj en 1764 honora ano de Bulonja Akademio. Kelkaj geniaj konsideroj de Lomonosov eniris en la vivon nur post Granda Oktobra socialisma revolucio. Soveta popolo honoras memoron pri rusa granda aciencisto — la Patro de la Rusa Scienco. 189
Nano Kjuĉnkov E. A. BOKAREV — ELSTARA SOVETIA SCIENCISTO-ESPERANTISTO Se li ne estus forpasinta antau kelkaj jaroj, la esperantistoj el la tuta mondo celebrus profesoron Evgenij Bokarev ligekun 70-jariĝo de lia naskiĝo. Sian vivon kaj agadon prof. Bokarev ligis intime kun la scien- cesplora laboro, kun krea serĉado. Li merite ricevis la titolon de doktoro de la filologiaj sciencoj kaj akiris mondan famon kiel specia- listo pri la nordkaukazaj lingvoj, la interlingvistiko kaj la internacia lingvo Esperanto. Adoptinte la ideojn de l’internaciismo jam dum sia juneco, prof. Bokarev fariĝis neŝancelebla esperantisto kaj disvolvis akti- van agadon por fondo de la unuaj Esperanto-rondoj en Rostov-ĉe- Dono. En la jaroj de la juna sovetpotenco li estis delegito de kongre- soj de la sovetiaj esperantistoj kaj eniris la konsiston de GK de ilia asocio. Trapasinte kiel volontulo la rigoran lernejon de la Granda Patro- landa milito de Soveta Unio kontraŭ faŝistaj invadintoj kaj hardita en la heroaj bataloj defende al Leningrado, la sovetia patrioto Boka¬ rev dum la postmilitaj jaroj kun nova forto manifestiĝas sur la ling- voscienca kampo. Respondeca scienclaboranto en la sistemo de l’Aka- demio de sciencoj de USSR, li multe laboris por la disvastigo de Esperanto en la soveta lando — instruis la lingvon, prelegis, parto- prenis E-eldonadon, recenzis lernolibrojn kaj aliajn E-eldonaĵojn. Li estis unu el la fondintoj de la Komisiono pri internaciaj ligoj de sovetiaj esperantistoj ĉe la Asocio de la sovetaj societoj por amikeco kun eksterlando. Sub lia redakto aperis du grandaj vortaroj — Rusa- Esperanta kaj Esperanta-rusa kiel krono de lia senlaca agado. Tiuj verkoj estas altvalora heredaĵo en la trezorejo de l’internacia lingvo. Ili multe kontribuis por la lastatempaj sukcesoj de la sovetiaj espe¬ rantistoj. Dum la 60-aj jaroj la figuro de prof. Bokarev reliefiĝis frunte de sovetiaj delegitaroj al kvar UK de Esperanto — en Sofio, Hago, Budapeŝto kaj Vieno. Dum la Sofia Kongreso, unu el la plej amasaj en la historio de Esperanto kaj kun grava politika kaj kullura signifo, li prezentis salutojn je la nomo de la esperantistoj el la granda Soveta Lando, kaj liaj vortoj estis renkontitaj kun aparta atento kaj in- tereso. La fakto, ke li estis elektita kiel membro de la Akademio de Esperanto, parolas pri lia internacia aŭtoritato de elstara lingvisto. Tre aktiva estis lia partopreno en la batalo de la pacamaj fortoj kiel membro de la Mondpaca Esperantista Movado (MEM). Lin estimis la progresemaj esperantistoj el ĉiuj landoj. La sovetia sciencisto-esperantisto diris testamentajn vortojn: «Nia Esperanto-movado ebligas al ĉiuj pacamaj popoloj interkompre- niĝi bone, interŝanĝi pensojn, sentojn kaj kulturajn valorajojn; 190
ĝi kreas kondiĉojn рог firmigo de 1’amikeco kaj la konfido, kontribuas рог disvolviĝo de la ideoj pri paco inter la homoj sendepende de ilia sociordo, politikaj kaj religiaj konvinkoj. En tio, laŭ mi, konsistas la baza signifo de la Esperanto-movado, en tiu direkto ĝi devas ankaŭ evolui». Ĝe la nuna sereniĝo de la internacia atmosfero kiel aktnale kaj forte sonas la vortoj de tiu arda esperantisto kaj reprezentanto de la humanismo de l’sovetiaj homoj en la vicoj de la tutmonda Espe¬ ranto-movado, («Расо», 1974, № 6). D. AMMANП SERGEJ VLADIMIROVIĈ OBRUĈEV S. V. Obruĉev naskiĝis en 1891 j. en la urbo Irkutsk. Ekde frua infanaĝo li edukiĝadis en atmosfero de amo al la naturo kaj de emo al scio, esploroj kaj vojaĝoj. Tiel edukis lin lia patro, la tutmonde konata sciencisto, akademiano Vladimir Afanasjeviĉ Obruĉev. Ne mirinde estas, ke ekde sia 14-jara aĝo li komencis partopreni en ekspedicioj de la patro en posteno de kolektisto kaj topografo. Allo- gita de unuaj ekspedicioj li decidis dediĉi sian vivon al geografia kaj geologia esplorado de ankoraŭ nekonataj landoj. Pasia amo al la naturo determinis elekton de supera kleriĝo de Obrucev. En 1915 li finis studon de naturscienca fako en fizik-mate- matika fakultato de Moskva universitato. Ankoraŭ estante studento Obruĉev komencis memstare gvidi esplorojn en Transkaŭkazio, en Altajo kaj Rusia ebeno. La unua granda ekspedicio organizita de li en la basenon de Angara en 1917 metis komencon de liaj esploroj en Siberio, kun kiu li ne disiĝis ĝis la fino de siaj tagoj. Dank’al ekspedicioj de Obruĉev niaj konceptoj pri geologia kaj geomorfologia slrukturo kaj evoluo de multaj regionoj de Siberio fariĝis pli fidindaj kaj kompletaj. Kolektitaj materialoj permesis al li unuafoje eldiri ideon pri ekzisto de vasta mezasiberia karbobaseno nomita de li Tungusa baseno. Gi tiu ideo estis pli poste brile konfir- mita. Kun la nomo de S. V. Obruĉev estas ligita malapero de lastaj blankaj makuloj sur la mapo de nord-orienta USSR. Tie estis tiam preskaŭ neesplorita regiono, kiu postulis de li multe da tempo, for- toj kaj scio en la jaroj 1926—1939. Li malkovris grandan centran masivon, kiun li nomis Kolima plataĵo, kaj vastan montoĉenon de Ĉerskij. Esploroj de Nord-Oriento gvidis lin al malkovro de or-base- noj Kolima kaj Indigirka kaj akcelis en tiu regiono aperigon de vico da utilaj elfosaĵoj. Dum lastaj jaroj ekde 1939 S. V. Obrucev gvidis esplorojn en Orienta Sajan kaj Tuva. Krom grandaj sciencaj verkoj Obruĉev skribis vicon da artikoloj pri metodaro kaj tekniko de ekspediciaj esploroj, publikigitaj de li 191
en «Informlibro de vojaĝisto kaj regionesploristo» eldonita en 1949— 1950 sub lia redaktadv. Multe da tempo kaj pensoĵ Obruĉev fordonis al historio de malko- vroj. Lia libro «Rusaj fiŝistoj en Ŝpicbergen dum la 15-a jarcento» bone montras kompetentecon de la aŭtoro en tiu temaro. La vaste- con de liaj kreaj interesoj montras lia libro «Pri kajeroj de Lermon¬ tov». Pro siaj grandaj meritoj en la scienco S. V. Obruĉev estis elektita membro-korespondanto de AS USSR. Obruĉev estis arda kaj fervora esperantisto. Li frue konatiĝis kun Esperanto kaj interesigis pri tiu movado sian patron kaj fratojn. Li partoprenis unu el la unuaj kongresoj kaj persone konatiĝis knn d-го Zamenhof. Li iniciatis kaj redaktis la iam faman revuon «La ondo de Esperanto», kiun li gvidis dum multaj jaroj. Sur la kampo de esperanto-movado Obruĉev estis aktiva ankaŭ post la Oktobra revolucio. En 20-aj jaroj li estis elektita estrarano de Sovetlanda esperanta unuiĝo. Post la dua mondmilito li laboris en Leningrad, kie li organizis kaj gvidis esperantan grupon ĉe Klubo de sciencistoj. En 1960 en «Sciigoj de Geografia societo de USSR» li kun kunaŭtoroj publikigis artikolon «Internacia lingvo kiel rimedo de geografiaj informoj kaj geografiaj kongresoj», en kiu li konvinke prmvis neceson de Esperanto рог la geografia scienco. M. T. ISAEV EVOLUO DE NACIAJ LING VO J EN SOVETA UNIO Soveta Unio estas unu el la plej multnaciaj landoj en la mondo. Sur ĝiaj grandegaj areoj loĝas pli ol 130 popoloj kun siaj apartaj lingvoj, kiuj apartenas al diversaj lingvofamilioj: hindoeilropa, altaja, kaŭkaza, finnougra, paleoazia kaj ankaŭ kelkaj izolaj ling¬ voj. Post la Granda Oktobra socialisma revolucio la Komunista partio de Soveta Unio komencis realigon de vasta programo por altigi la ekonomian kaj kulturan nivelon de postrestintaj naciaj periferioj de la antafia сага imperio. Demokratiigo de kulturo, la ĉefa principo de la proleta revolucio, devis helpi preparon de naciaj kontingentoj en naciaj respublikoj kaj regionoj. Sed por alporti socialisman eko- nomion kaj kulturon al la popoloj de naciaj periferioj de Ruslando antaŭ Cio necesis kreo de nacia literaturo en gepatraj lingvoj, kio estas nepra fundamento de amasa instruado kaj batalo kontraŭ analfabeteco. Estae evidente, k© realigo de tiu tasko estas tre komplika kaj malfaeila, 6ar la absoluta plejmulto de la popoloj ne havis siajn naeiajn alfabetojn kaj literaturojn. Nur por dudek lingvoj estis la literatura tradicio. Krome preskaŭ ĉiuj alfabetoj havis gravajn di- fektojn. La tasko de plibonigo de ekzistantaj alfabetoj kaj kreo de alfabetoj por senalfabetaj popoloj fariĝis en la komenca tempo de Soveta ŝtato la plej ĉefa tasko de lingvoscienculoj kaj kulturaktivu- 192
loj. Tiu tasko komplikiĝis pro la treege diverseca bildo de la lingva vivo de multaj popoloj de la antaŭa сага imperio; iliaj lingvoj, apartenantaj al malsamaj genezaj grupoj, tre diferencas laŭ siaj strukturoj kaj laŭ la^amplekso de siaj sociaj funkcioj.Sed sovetiaj lingvoscienculoj sukcese solvis tiun honoran, sed samtempe tre mal- faoilan taskon. Rezulte de ilia skrupula laboro dnm tre mallonga his- toria tempo pli ol kvindek popoloj ricevis literaturajn lingvojn, kio estas granda sukceso en la kultura evoluo kaj socia progreso de la popoloj de USSR. Pli poste (en la jaroj 1936—1940) la plej multaj popoloj de Soveta Unio prenis kiel skrlban bazon рог siaj literaturaj lingvoj la rusan alfabeton. Tio plene respondas al procedoj de interproksimiĝo de ĉiuj popoloj de nia lando, al plifortiĝo de iliaj internaciaj ligoj. La aktiva kreado en lingva sfero, evoluanta sur la bazo de vigla kultura porogreso, donas novajn vivsukojn al naciaj literaturaj lingvoj, kiuj dum la soveta epoko atingis grandajn rezultojn. La vigla plilarĝiĝo de sociaj funkcioj de lingvoj kun malnova kaj precipe kun nova literatura tradicio estas ĉefa rezulto de ilia evoluo dum la lastaj jardekoj. Unu el la plej karakterizaj trajtoj de la evoluo de malnovtradiciaj lingvoj dnm la soveta periodo estas profunda demokratiigo de lite¬ raturaj lingvoj, kiuj ĉesis esti instrumento de nur mallarĝaj medioj de intelektularo kaj fariĝis instrumento de larĝaj popolaj amasoj. Dum la jaroj de Soveta potenco tiuj lingvoj komencis uziĝi en novaj sferoj de ŝtata kaj politika vivo, popola klerigo, en vigle kreskanta scienco kaj tekniko, kaj ankaŭ en radio, filmo, teatro, tele- vido ktp. . . Konekse kun plilarĝiĝo de sociaj funkcioj ekestis kaj evoluis diver- saj stiloĵ de literaturaj lingvoj (buŝa, kancelaria, artliteratura, scienca ktp.). La disfloro de literaturaj lingvoj, ilia demokratiiĝo kaj orientado al buŝa popola parolo treege levis ilian valoron kaj aŭtoritaton en la soeia vivo de la popoloj. La literaturaj lingvoj pliriĉiĝis, ensor- bante elementoĵn de buŝaĵ lokaj dialektoj kaj helpante al ilia pli- proksimiĝo, kio finfine akcelas kunsolidiĝon de sovetaj socialismaj nacioj. Ankorau pli frapaj ŝanĝoj venis dum la lasta jarkvindeko al la lingvoj de nova literatura tradicio. Antau la revolucio tiuj ling¬ voj estis nur instrumento de buŝa interkomunikiĝo en sferoj de pri- mitiva ekonomio kaj patriarkisma vivmaniero, sed dank’al estiĝo de literaturaj lingvoj ili servas nun en diversaj novaj vivsferoj. En la nuna tempo novaj literaturaj lingvoj havas jenajn sociajn funkciojn: a. estas kreita sufiĉe granda belarta literaturo, b. aperas diversaj periodaĵoj (ĵurnaloj, revuoj, almanakoj), c. per tiuj lingvoj laboras elementaj lernejoj kaj iafoje mezaj lernejoj, c . ili estas uzataj en radio kaj televido, 193
d. ili estas uzataj en diversaj sferoj ae socia administrado kaj politiko. Iaj ŝanĝoj okazas ankaŭ en senalfabetaj lingvoj. Tio estas precipe en la leksika fonduso, kien venas multaj novaj vortoj, respondantaj al la nova kultura kaj ekonomia nivelo de la popoloj. Por la evolno de egalrajtaj lingvoj de la popoloj en Soveta Unio estas karakterizaj procedoj de reciproka interinfluo, kio favore efikas al la evoluo de literaturaj lingvoj. La politiko dela Soveta Ŝtato en la lingva sfего, kiel ĝi estas for- mnlita en la programo de Komunista Partio de SU, estas garantiigo de libera evoluo de ĉiuj lingvoj de USSR, plena libero por ĉiu civi- tano paroli kaj instrui siajn infanojn en kiu ajn lingvo sen iaj pri- vilegioj kaj perforto. («Monda Lingvo-Problemo», vol. 3, 1971). M. I. ISAEV PRI BAZAJ METODOLOGIAJ PROBLEMOJ DE INTERLINGVISTIKO I Socialisma ŝtato estas konstruata surbaze de certaj sciencaj konkludoj. Tio rilatas ankaŭ al la sociaj kaj politikaj aspektoj de la partia gvidado. Pro tio sovetiaj interlingvistoj atribuas gravan signi- fon al la ellaboro kaj ĝustigo de principaj tezoj de interlingvistiko kaj esperantologio. Mi jam raportis kaj skribis pri kelkaj de tiuj tezoj. Nun mi d§2ira$ rememorigi nur la plej gravajn problemojn. En nia esplorlaboro ni bazas nin suf la marksisma-leninisma tezo pri la tuthomara unueeo ®n estonteco. Rilate tiun perspektivon V. I. Lenin indikis: «La celo de socia- lismo estas ne nur la forigo de disereco de la homaro je etaj ŝtatoj kaj Ciu formo de isoliĝo de la naeioj, sed ilia kunfandiĝo». Memkompreneble, tio ne signifas senspuran dissolviĝon de unuj naeioj en aliaj. Kreiĝinta tuthomara unueeo, sendube, ensorbos en sin 6iujn eternajn valorojn, ellaboritajn de ciuj naeioj. Tiamaniere, la multkoloreeo de la kulturo ne malaperos, sed ankoraŭ plimultiĝos. Dum la lastaj jaroj en la soveta scienco multiĝis teoriaj esploroj, dediĉitaj al universala lingvo. Tiu problemo altiras ciam pli kaj pli grandan atenton de sciencistoj. Tiel rekzemple, akademiano B. G. Gafurov skribas: «Konekse al la transiro de socialismo al komu- nismo nin interesas la problemo de plua interproksimiĝo de naeioj en USSR kaj ankau la problemo de estonta kunfandiĝo de naeioj kaj la formiĝo de unueca lingvo». Tiun problemon traktas multaj sciencistoj. Iliaj opimoj grupigas en du kontraŭaj tezoj. Iuj’asertas, ke la estonta lingvo de la homaro iĝos unu el la naciaj lingvoj. Aliaj supozas, ke tia lingvo povas esti
ntir artefarita, ensorbinta en si la plej bonajn trajtojn de naciaj lingvoj. La adeptoj de ambaŭ konceptoj, ĉiuj laŭ siaj manieroj, argumentas sian pozicion. Tiel, la konata lingvosciencisto А. A. Reformatskij asertas, ke la internacia lingvo povas formiĝi nur dum la paso de la historic» surbaze de realaj naciaj lingvoj, kio estas ligita kun la evoluo de novtipaj nacioj. Alia grupo de sciencistoj supozas, ke estonta universala lingvo povas esti nur konscie konstruita kaj riĉigita je la konto de naciaj kaj interpopolaj lingvoj. A1 tio profesoro V. G. Kostomarov al- donas, ke povas okazi, ke iam la homoj kreos tre perfektan artefari- tan lingvon kaj sen bedaŭro rezignos je naturaj lingvoj. Kelkaj sciencistoj allasas la eblecon solvi la problemon de universala lingvo kiel pere de natura lingvo, tiel ankaŭ pere de artefarita lingvo, ne antaŭdifinante la iron de la historio mem (profesoroj S. T. Kal- taĥĉjan, J. D. Deŝeriev, J. F. Protĉenko, P. M. Rogaĉev, M. A. Sverdlin k. aliaj). Sendube, sub la kondiĉoj de intensa evoluo de scienco, tekniko kaj kulturo la popolaj amasoj ne povas permesi al si la lukson vane elspezi tempon kaj energion. La studo de multaj lingvoj dum samtempa ekzisto de unu tutmonda lingvo, akumulinta en si meritojn de diversaj naciaj lingvoj kaj posedanta pli altan in- formecon, estas tia vana elspezo. Gerta parto de sciencistoj ĝenerale konsideras ne necesa okupiĝi pri la problemo de universala lingvo. Hi supozas, ke mankas premi- soj por studi tiun problemon (prof. V. A. Avrorin). Kompreneble, oni ne povas malpermesi al iu okupiĝi pri pro- blemoj de la fora estonteco. Tamen la ĉefa linio en la problemo estas klarigo de la principa cefvojo. Gi estas la malproksima prognozado. En ĝi, ni emfazas, graves principa klareco. Tio helpos^al ni pli bone orientiĝi en la komplikaj pasantaj procedoj kaj ilia plua direkto. Tamen, ekzistas ankaŭ proksima estonto. Ĝin necesas studi laŭ- eble plej detale por povi optimumamaniere regi la naturan sekvon de .la eventoj. Kaj jen, ĉi tie paralele kun la problemoj de naciaj lingvoj, viciĝas ankaŭ la problemo de internacia helplingvo. II La interlingvistiko estas parto de la lingvistiko kiel scienco. Pro tio ni devas ĝuste scii ne nur niajn proprajn interlingvistikajn problemojn, sed ankaŭ koni aliajn ĝeneralajn problemojn de la lingvoscienco. Inter ili estas kaj pure teoriaj, kaj ankaŭ praktikaj problemoj. La plej gravaj estas, laŭ mia opinio, la praktikaj. Ĝis nun ni menciis la aspektojn de universala lingvo de estonto kaj revuis la taskojn de internacia artefarita helplingvo. Sed por la temo de nia raporto estas grave ankaŭ lumigi la problemojn de naciaj kaj interpopolaj lingvoj. Permesu al mi nur, kompreneble, teze prikonsideri la problemojn surbaze de lingvaj materialoj de Soveta 195
Unio, kiu estas unu el la plej multnaciaj ŝtatoj de 1’mondo. Sur ĝiaj grandegaj areoj loĝas pli ol 130 popoloj. lli havas siajn pro- prajn lingvojn, kiuj apartenas al diversaj lingvofamilioj: hin~ doeŭropa, altaja, kaŭkaza, finno-ugora, paleoazia kaj kelkaj izolaj. Tuj post la Granda Oktobra Socialisma Revolucio estis ellabo- rita vasta programo рог plialtigi la ekonomian kaj kulturan nivelon de la postrestintaj nacioj kaj nacietoj. Antaŭ ĉio, tamen, estis necese krei nacian literaturon en la gepatraj llngvoj. Obstaklo al tiu kreo estis la foresto de alfabetoj ĉe absolute plejmulto de la popoloj. Literaturan tradicion havis nur 20 lingvoj. La tasko de plibonigo de la ekzistantaj alfabetoj kaj la kreo de alfabetoj рог senalfabetaj popoloj fariĝis en la komenca tempo de la Soveta Ŝtato la plej cefa okupo de lingvosciencistoj kaj kulturakti- vuloj. La agado pri alfabetoj komplikiĝis pro la treege diversa bildo de la lingva vivo de la popoloj: iliaj lingvoj, apartenantaj al malsa- maj genezaj grupoj, tre diferencas ankaŭ laŭ siaj strukturoj kaj laŭ la amplekso de lasociaj funkcioj. Lasovetiaj lingvosciencistoj sukcese solvis tiun honoran, sed tre malfacilan taskon. Rezulte de ilia skru- pula laboro dum tre mallonga historia tempo pli ol 50 popoloj ricevis literatnrajn lingvojn. Nuntempe la laboroj de la lingvosciencistoj estas ligitaj kun la plua perfektigo de literaturaj lingvoj: 1. Estas plibonigataj la alfabetoj kaj ortografioj; 2. Oni fajnigas la lingvajn normojn, precipe en la novkonstruitaj lingvoj; 3. Estas ellaborata necesa terminologio; 4. Fine, la lingvosciencistoj sekvas problemojn, ligitajn kun la lingva kulturo kaj la observo de la lingva normo. Apartan lokon en la agado de la lingvosciencistoj okupas la problemo de bilingvismo, karakteriza por multnacia ŝtato. En nia land о la plej grava formo de bilingvismo konsistas en tio, ke ĉiuj popoloj uzas sian nacian lingvon interne kaj por interpopolaj kon- taktoj — la rusan, Por tio ekzistas objektivaj historiaj kaŭzoj. Unue. La rnsoj nombras ĉirkaŭ 55% de la loĝantaro de USSR. Due. La rusoj loĝas en ĉiuj regionoj de la lando. Trie, En revolucia kaj kultura movado reprezentantoj de rusoj okupis avangardan pozicion. Tamen la lingvo de interpopolaj kontaktoj tute ne egalas al Ŝtata lingvo. Kiel oni scias, la ŝtata lingvo estas deviga. Dum la inter- popola lingvo jure havas neniun avantaĝon antaŭ ajna alia lingvo. Giu nia civitano rajtas adresi sin al ajna institucio en sia gepatra lingvo aŭ en alia lingvo, рог li plej oportuna. Sekve, ĝuste komprenataj naciaj interesoj ne kontraŭas al la ekzisto de interpopola lingvo. Niaj popoloj, edukitaj en la spirito de amikeco kaj estimo al aliaj nacioj, optimume uzas ĉiujn eblecojn de bilingvismo. Lingvaj problemoj havas siajn specifojn en 6iu lando. Kaj ni ne devas forgesi, ke la problemoj de interkomunikado estas tre diversaj kaj tre komplikaj. Hi prenas diversajn formojn depende de la socia 196
vivo, agado kaj evoluo. Pro tio nia tasko estas serĉi solvojn en la apliko de diversaj sistemoj de kompreniĝo. Nia principo devas esti «kaj — kaj», sed ne «aŭ — aŭ»l Tio signifas jenon: — estu multnombraj naciaj lingvojl — estu la interpopolaj lingvoj! — estu la mondaj lingvoj (rusa, angla, franca, hispana, araba, ĉina)! — kaj estu ankaŭ la internacia helplingvo! PROZO MIHAIL ŜOLOĤOV EL «LA SORTO DE HOMO» ... La kvaran tagon, veninte rekte el la sovĥozo en la kami- ono, ŝarĝita de greno, mi direktis la aŭton al la teejo. Knabeto mia estis tie, sidis surperone, balancante la krurojn, kaj laŭ aspekto, estis tre malsata. Mi elŝovis min tra la fenestreto, kriis al И: «He, Vacjo! Enaŭtiĝu plej rapide, mi veturigos vin al la elevatoro, kaj de tie ni revenos kaj tagmanĝos kune». Li ektremis pro mia voko, saltis de sur la perono, surgrimpis ŝtupon de la kamiono kaj tiel mallaute diris: «Kaj de kie vi, onklo, scias, ke mia notno estas Vaĉjo?» Kaj la okuletoj restis tiel larĝe malfermitaj. Li atendis, kion mi respondos. Nu, certe, mi diris, ke mi estas homo sperta, kaj mi cion scias. Li ĉirkaŭiris la kamionon, venis al la dekstra flanko, mi mal- fermis la pordeton, sidigis lin apude, kaj ni startis. Tia vigla knabo subite eksilentis, enpensiĝis kaj de tempo al tempo rigardis ipin ek- zamene el sub siaj longaj okulharoj, fleksitaj supren, kaj suspiris. Tia eta birdo, sed jam ellernis suspiri. Gu estas infana okupo fari Lion? Mi demandis lin: «Kie do estas via patro, Vaĉjo?» Li flustris: «Pereinta en la fronto». — «Kaj la panjo?» — «La panjon bombo mur- dis en la trajno, duin ni veturis». — «Kaj de kie vi veturis?» — «Mi ne scias, ne memoras...» — «Kaj neniun parencon vi havas tie ĉi?» — «Neniun». — «Kaj kie vi dormas nokte?» — «Kie ajn». Mi eksentis brogon de arda larmo, ekbolinta en mi, kaj subite decidis: «Ne estu tiel, ke ni ambaŭ pereu dise! Mi adoptos lin kiel mian infanon». Kaj tuj al mia animo iĝis facile kaj iel hele. Mi klinis min al li kaj demandis mallaŭte: «Vaĉjo, kaj ĉu vi scias, kiu estas mi?» Kaj li demandis, kvazaŭ elspiris: «Kiu?» Kaj mi diris al li same mallaŭte: «Mi estas via patro». Dio mia, kio okazis tiumomente! Li jetis sin al mia kolo, kisis iniajn vangojn, lipojn, frunton; kaj mem kvazaŭ turdo pepis sonore, 197
akratone, surdigante eĉ bruon de la motoro: «Paĉjeto mia karal Mi sciis, ke vi min trovos! Ciuokaze trovos! Mi tiel long© atendis, kiam vi min trovos I» Li premiĝis al mi kaj tremetis la tuta, kva- zaŭ herbeto en la vento. Kaj nebuliĝis miaj okuloj, ankaŭ min tremo ekskuis, eĉ la manoj tremis... Kiel mi tiam ne ellasis la direktilon, mi eĉ nun miras! Sed en ĉerandan kanaleton ni surprize trafis, kaj mi haltigis la motoron. Kaj mi ne kuraĝis denove ekveturi, ĝis kiam la nebulo en la okuloj tute degelis for, — en tia stato mi povus iun faligi akcidente survoje. Ni atendis tiel ĉirkaŭ kvin minutojn, kaj file to mia ĉiam pli kaj pli premiĝis al mi per tuta sia forteto, silentis, tremis. Mi brakumis lin per la dekstra, alpremis lin milde al mi, kaj per la maldekstra direktis la aŭton, turnis ĝin reen kaj veturis al mia loĝejo. Kial mi veturu al la elevatoro? Mi jam forgesis tute pri ĝi. Mi lasis la kamionon apud la pordo, mian novan fileton prenis en brakojn kaj portis lin hejmen. Kaj li, ĉirkaŭvolvinte mian kolon per la manetoj, jam ne povis deŝiriĝi. Li premiĝis al mia nerazita vango per sia vangeto, kvazaŭ algluiĝis. Tiel mi enportis lin. Mia amiko kaj lia edzino ĝuste estis hejme. Mi eniris, faris al ili aludsignon per la okuloj kaj tiel vigle diris: «Jen mi trovis mian Vaĉjon! Akceptu nin, bonaj homoj!» Ili ambaŭ, seninfanuloj miaj, tuj cion komprenis, ekklopodis, ekzorgis, ekrapidis. Kaj mi neniamaniere povis la filon desiri de mi. Sed finfine mi iel pers- vadis lin. Mi lavis kun sapo liajn manojn, sidigis lin ĉe la tablon. La mastrino plenigis al li teleron per brasika supo kaj, vidante, kiel avide li manĝis, tilj ekploris, larmoj falis de ŝiaj vangoj. Ŝi staris apud la forno, kaj larmoj falis en ŝian antaŭtukon. Vaĉjo vidis tion, alpaŝis ŝin, tiris faldon de l’jupo kaj diris: «Kial vi ploras, onklino? La patro trovis min apud la teejo, ĉiuj devas ĝoji, sed vi ploras». Kaj ŝi, aŭdinte ĉion ĉi, ankoraŭ pli abunde eklarmis, dronis en larminundo! Post la tagmanĝo mi kondukis lin al la kombejo, oni ordigis liajn harojn, hejme mi mem lavis lin en trogo, envolvis lin en puran littukon. Li ĉirkaŭbrakis min kaj tiel, en miaj brakoj, ek- dormis. Mi metis -lin gardeme en la liton kaj mem veturis al la elevatoro, malŝarĝis la kamionon, forkondukis ĝin al la haltejc kaj poste kuris tra la magazenoj. Mi aĉetis рог la fileto drapan pantalonon, ĉemizeton, sandajojn kaj kaskedon el lufo. Gerte ĉio ĉi estis de neĝusta mezuro kaj de nealta kvalito. Pro la pantaloneto la mastrino eĉ insultis min. «Vi estas freneziĝinta, — ŝi diris, — ĉu estas eble dum tia varmega vetero meti sur la infanon lanan panta¬ lonon?» Kaj ŝi tuj metis la kudromasinon sur la tablon, iom ser- cesploris la kofron, kaj post unu horo jam estis pretaj por mia Vaĉjo kotona pantaloneto kaj blanka cemizo kun mallongaj manikoj. Mi kuŝiĝis dormi apud li kaj unuafoje post longa tempo endormi- ĝis trankvile. Tamen dum la nokto mi kvarfoje ellitiĝis. Mi veki- ĝis kaj li sub mia akselo rifuĝis, kvazaŭ pasero sub tegmenta 198
rando, dolĉe spiretis. Kaj tia ĝojo estis en mia animo, ke ec per la plej konvenaj vortoj oni ne povas ĝin esprimi. Mi penis resti senraova por ne veki lin, sed ne povis elteni kaj gardeme leviĝis, flamigis alumeton kaj karese rigardis lim .. Antaŭ la mateniĝo mi vekiĝis kajne tuj povis kompreni, kial iĝis al mi tiel sufoke. Kaj tio estis fileto mia, kiu elvolviĝis de la li- totuko kaj kuŝis transverse de mi, etendinte sin kaj preminte per krureto mian gorĝon. Estas maltrankvila okupo dormi kun li, sed mi jam alkutimiĝis, kaj sen li estus enue. Nokte mi jen karesas lin dormantan, jen flaras liajn buklojn, kaj la кого malstreĉiĝas, mil- diĝas, aliel ĝi ja ŝtoniĝus pro malĝojo... Tradukis: A. Agosti kaj N. Danovskij JULIO BAGHT VIKTIMOJ (originala romano) . .. Post sunsubiro, Izor, sub la ŝirmo de la mallumo, forlasis sian kaŝejon рог esplori la cirkaŭaĵon. Singarde li malfermis la ba- rakpordon — kaj li restis rigidiĝinte sur Ia sojlo. Norde la tuta horizonto estis ruĝa. Flamlangoj etendis sin al la ĉielo en Ia di- rekto de la oficiraj barakoj. De tie aŭdiĝis obtuza bruo, poste, bal- daŭ, krioj kaj pafoj. La bruo pliproksimiĝis. Homoj^kurantaj aperis sur la vojo. Nun ektondris la kanonoj sur la monto. Pafiloj ekkra- kis, maŝinpafiloj tiktakis akre. E1 la direkto de la stacidomo sig- nalis akraj lokomotivfajfoj. La rifuĝantaj oficiroj jam atingis la unuajn malplenajn barakojn, kiam en la kontraŭa direkto venis kure proksimiĝanta amaso. Krioj, blasfemoj, pafoj, kanontondrado eĥis timige en la sangoruĝa lumo de la brulantaj barakoj. Izor kun tremantaj membroj ekturnis sin kaj suprengrimpis al Solomono. — Jen la batalo, Solomono, jen la batalo kaj ni estas ĝuste en la meza mezo de la tuta skandalo. La homoj kurantaj el du kontraŭaj direktoj, jam atinginte la barakojn, sercis rifuĝejon en ili. Izor aŭdis, ke ankaŭ lian barakon okupas homoj. Spirretene li aŭskultis. Iom li retrankviliĝis, aŭdante germanajn kaj hungarajn vortojn. Li volis jam malsupreniri, kiam la pafado fariĝis pli intensa. Kugloj siblis super la barakoj. Izor ĵetis sin planken. Kelkaj pafoj traboris la ladan tegmenton. La pafado daŭris pli ol duonhoron kaj tiam subite ĉesis. Izor nun povis distingi la voĉojn de la parolantoj. Unu klarigis al la alia. — Sed nm situacio estis pli malbona. Ni estis la lastaj, kiuj povis atingi la vagonarojn. La ĉeĥoj pafis kaj pafis. 199
— Kaj ni — klarigis ekscitite la alia voĉo — ni jam estis cirka- ŭitaj. de la ĉeĥoj kaj se la lokomotivestro ne estus lerta, ni flarus nun la violojn el sub la tero. — Kaj kio okazis al tiuj, kiuj jam ne povas rifuĝi?—plendisla tria voĉo. — Ili mortos. Cetere ni havas kelkajn mortintojn kaj multajn vunditojn. — Kaj tiuj brutoj eĉ ĉi tie akceptis nin per kugloj. Ili rigardis nin ĉeĥoj. — La oficirajn barakojn oni ekbruligis. — Sed kio estos morgaŭ? Morgaŭ la ĉeĥoj atingos la tenda- ron. Izor aŭskultis. Poste li flustris al Solomono, kiu senvorte kaŭ- ris en la angulo. — Nu, Solomono, kio estos al ni morgaŭ? Solomono ne respondis. — Jen, kiel ruza vi estas! Vi imitas mortinton, kvazaŭ kap- tita skarabo. Silento. Izor rampis al li kaj kaptis lian brakon. Solomono fa- lis plenpeze sur lin kaj li sentis flui ion varman sur sia mano. La korbato de Izor haltis pro la teruro. — Solomono, kara Solomono, kio estas al vi? Ne ŝercu! Ne ŝercu kun via amiko! Solomono, ne ruzetu! Sufiĉas! Jam sufiĉas! Li*skuis la senpovan kadavron kaj senkomprene rigardis la mal- grandan trueton ĉe la tempio, el kiu en mallarĝa strio fluis la sango. Korŝire li veadis. — Solomono! Kara... neeble.. . vi ne povas. Nu Solomono... jen, kiel ruza vi estas.. . — kaj singulte li ripetadis ankoraŭ kelk- f0je — jen kiel vi estas. . . jen, kiel ruza vi estas. . .. La vestojn li ekŝiris kaj plorante, kaŭrante super la kadavro, li preĝis longan boron. XAVIER MARQUES (Ŝavje Markeŝ, ВгаяШо) LA VIVO DE LA HOMO Dio kreis la homon kaj diris al li: — Iru, vi estos la mastro de la tero, kaj la supera estajo. Grandaj laboroj kaj surprizoj atendas vin, sed vi triumfos super ĉio, se vi faros tion, kio koncernas vin. De via volo multe dependas via feliĉo. Vi vivos tridek jarojn. — La homo aŭdis kaj silentis. Dio kreis la azenon kaj diris al ĝi: — Vi vivos kiel sklavo de la homo, vi transportos lin kaj ĉiujn ŝarĝojn, kiujn li metos sur vian dorson. Vi estos sufice diskreta kaj pacienca рог toleri, krom la multpeza ŝarĝo, la mankojn, kiujn al vi estos altrudataj dum la vojaĝoj. Vi vivos kviqdek jarojq. 20Q
La azeno meditis kaj respondis: — Sklaveco, ŝarĝo, mankoj, kaj vivi dum kvindek jaroj... estas multe, Sinjoro; tridek sufiĉas al mi. Dio kreis la hundon kaj diris al ĝi: — Vi estos kunestanto de la homo, kies pordon vi gardos Siam atente, servante lin kun perfekta obeado, kvankam vi ricevos ne pli ol unu oston рог kvietigi la malsaton. Vi suferos batojn, sed humila kaj fidela, vi lekos la manon, kiu punas vin. Vi vivos tri¬ dek jarojn. La hundo pensis kaj rifuzis: — Gardi tage kaj nokte, esti batata, suferi malsaton kaj vivi dum tridek jaroj. . . Ne, Sinjoro, mi volas nur dek. Dio kreis la simion kaj diris al ĝi: — Iru, via okupo estos gajigi la homon. Saltante de branco sur branĉon aŭ ligita ĉe trunkstumpo, vi celos, imitante liajn gestojn, imitaĉante lin, grimacante, dispeli lian malgojon kaj konservi lian bonhumoron. Vi vivos kvindek jarojn. La simio palpebrumis kaj petis: — Sinjoro, tio estas troa рог tiel malnobla celo... Sufiĉas al mi vivi tridek jarojn. Tiam, ekparolante, diris la homo: — Dudek jarojn, kiujn la azeno ne volis, dudek, kiujn la hundo malakceptis, dudek, kiujn la simio rifuzis, donu al mi, Sinjoro, car tridek jaroj estas tre malmulte por la reĝo de animaloj. — Prenu ilin, konsentis la Kreinto. — Vi vivos naŭdek jarojn, sed sub la jena kondiĉo: vi plenumos dum via vivo ne nur vian destinon, sed ankaŭ tiujn de la azeno, de la hundo kaj de la si¬ mio. Kajtiamaniere vivas la homo. Gis lia trideka jaro, forta, kuraĝa, rezistema, Ji konlraŭstaras danĝerojn kaj malhelpaĵojn, batalas kun energio, venkas kaj kon- keras: li estas homo. De tridek gis kvindek jaroj li havas familion kaj laboras sen ripozo por subteni gin. Li nutras la gefilojn, klopodas por eduki ilin kaj sekurigi ilian estontecon. Sur li amasiĝas la ŝarĝoj: li estas azeno. De kvindek ĝis sepdek jaroj, li ^estas^la^gardostaranto de^la fa- milio. Sindona kaj^milda, lia devo^ ^estas defendi ĝin, sed li jam ne povas en cio altrudi sian volon. Cagreninte, li humiliĝas kaj obeas: li estaa hundo. De sepdek ĝis naŭdek jaroj, senforta, jkurbigita, malfirme pa- ŝanta, kun la haiito sulketita, li vegetas flankenmetita, senutila kaj ridinda. Li ridigas pro sia glntemo, siaj kadukajoj kaj sia malbon- humoro. Li soias, ke neniu rigardas lin grava, sed li konformi- ĝas kaj volonte konsentas gajigi per burleskaĵoj la infanojn: li es¬ tas simio. Tradukis Mario Nunes (El la libro: «A cidade enkantada» — «La urbo ensorĉita») 201
LA DEVENO DE L’ARTA MUZIKO (greka fabelo) En antikvaj kampoj, longe antaŭ Homero, vivis juna paŝtisto, kiu paŝtis sian ŝafaron sur herboricaj deklivoj de Parnaso. Inn tagon li tranĉis kanon, boris en ĝi truetojn kaj eltiris el ĝi sonojn de mirinda dolĉeco. Goje li invitis siajn amikojn, ke ili faru la samon. Sed ili mokis lin: «Cu ne sufiĉas kanto de birdoj kaj ^melodia voĉo de junulinoj? Рог kio ni bezonas novan muzi- kon?» — Sed la paŝtistejto persistis kaj la junaj paŝtistoj el Parnaso iris рог demandi saĝulojn de Grekujo. «Но, respektindaj saĝuloj», ili diris, «ĉu ebla estas arta muziko?» Kaj respektindaj saĝuloj post longa medito, karesante siajn blankajn barbojn, respondis fine per serioza voĉo: «Ne, paŝtistoj, tia muziko ne estas ebla, car ĝi ne- niam ekzistis, kaj se eĉ ĝi estus ebla, ĝi estus, kiel lingvaĉo d( l’barbaroj, — nur sovaĝa miksajo (interfrakaso de sonoj), netolerebb рог ĉiu delikata orelo». . . Triumfante revenis la paŝtistetoj al sia ŝafaro kaj ree mokis sian tro genian kamaradon. Sed obstina li restis. Senhalte li tran- ĉis kanojn kaj senĉese invitadis al ludo siajn kunulojn. Fine ili konsentis kaj el la boritaj kanoj ankaŭ siavice eligis sonojn de mi¬ rinda dolĉeco. Tiel naskiĝis la arta muziko. Gi ne ĉesigis la kan- ton de l’birdoj, ĝi ne mutigis la melodian voĉon de junulinoj. Gi vivas, saĝuloj de Grekujo, kaj tiel longe ĝi vivos, kiel longe ek- zistos homoj. I. TURGENEV «KIEL BELAJ, KIEL FREŜAJ ESTIS LA ROZOJ. . .» (El «Versaĵoj en prozo») Ie, iam, antaŭ longa, longa tempo, mi legis versajon. . . ĝi bal- daŭ estis forgesita, sed la unuan verson mi memoras ankoraŭ ho- diaŭ: «Kiel belaj, kiel fresaj estis la rozoj». . . Nun estas vintro; la frosto kovris la fenestrojn per sia blanka pelto; en malluma ĉambro brulas nur unu kandelo. Mi sidas, min enpreminte en angulon; kaj en la kapo sonas kaj sonas: «Kiel belaj, kiel freŝaj estis la rozoj»... Kaj mi vidas min antaŭ malalta fenestro de rusa eksterurba domo. La somera vespero malrapide malaperas kaj fariĝas nokto; en la varma aero odoras rezedo kaj tilioj; kaj sur la fenestro, sin apogante sur rektigita brako kaj mallevinte la kapon al la Ŝultro, sidas knabino, silente kaj fikse ŝi г i gar das la ĉielon, kvazaŭ aten- dante la aperon de la unuaj steloj. Kiel bonkore estas inspiritaj la revemaj okuloj, kiel kortuŝe modestaj estas la malfermitaj deman- dantaj -lipoj, kiel egale spiras la brusto, ankorau ne plene disvob 202
viĝinta, per nenio ankoraŭ ekscitita, kiel puraj kaj delikataj estas la trajtoj de la juna vizaĝo. Mi ne kuraĝas ekparoli al ŝi, sed kiel kara ŝi estas por mi, kiel batas mia кого. «Kiel belaj, kiel freŝaj estis la rozoj». .. En la ĉambro estas pli kaj pli mallume... La forbrulanta kan- delo krakas, moviĝemaj ombroj ŝanceliĝas sur la malalta plafono, la frosto grincas kaj koleras ekstere, kaj ŝajnas al mi, ke mi aŭdas unutonan murmureton de maljunulo: «Kiel belaj, kiel freŝaj estis la rozoj»... Aliaj bildoj sin levas antau mi... Mi aŭdas la gajan bruon de la familia, kampara vivo. Du blondaj kapetoj, sin premante unu al la alia, brave rigardas min per siaj helaj okuloj, la ruĝaj vangoj tremas de haltigata rido, la manoj sin karese kunigis, alterne sonas la junaj, koraj vocoj; kaj iom pli malproksime, en la fundo de la intime alloga cambro, aliaj, ankaŭ junaj manoj kuras, implikante, ŝajnas, la fingrojn, sur la klavoj de malnova fortepiano, kaj valso de banner ne povas supertoni la zumadon de la patriarka samo- varo... «Kiel belaj, kiel fresaj estis la rozoj»... La kandelo flagras kaj estingiĝas ... Kiu tusas tie tiel гайке kaj peze? Kvazaŭ volvaĵo kuŝas ĉe miaj piedoj mia maljuna hundo, mia sola kamarado, tremas kaj sin premas al mi ... Malvarme es¬ tas al mi ... Mi glaciiĝas! . .. kaj ili ciuj jam mortis ... mor¬ tis ... «Kiel belaj, kiel freŝaj estis la rozoj» . . . Traduko de K. Bein POEZIO LA ESPERO (Esperantist* hlmno) En la mondon venis nova sento, Tra la mondo iras forta voko; Per flugiloj de facila vento Nun de loko flugu ĝi al loko. Ne al glavo sangon soifanta Ĝi la homan tiras familion; Al la monYT eterne militanta Ĝi promesas sanktan harm onion. Sub la sankta signo de l’espero, Kolektiĝas pacaj batalantoj, Kaj rapide kreskas la afero Per laboro de la esperantoj. Forte staras muroj de miljaroj
Inter la popoloj dividitaj, Sed dissaltos la obstinaj baroj Per la sankta amo disbatitaj. Sur neŭtrala lingva fundamento, Komprenante unu la alian La popoPoj faros en konsento Unu grandan rondon familian. Nia diligenta kolegaro En laboro раса ne laciĝos, Gis la bela sonĝo de l’homaro Por eterna ben’ efektiviĝos. L. L. Zamenhof HO, MIA KOR’ Ho, mia kor’, ne batu maltrankvile, El mia brusto nun ne saltu for! Jam teni min ne povas mi facile. Ho, mia kor’! Ho, mia kor’! Post longa laborado Ĝu mi ne venkos en decida hor’? Sufiĉe! trankviliĝu de l’batado, Ho, mia kor’! L. L. Zamenhof Rimarko: La poemo aludas pri aperigo de la unua lernolibro. LA DIVERSAJ AĜOJ DE L’HOMO (vortludo) En supra cambro, lulo... lulo... Anĝele dormas la etulo: Etaĝo. Sed baldau li el dorm’ sin siras Kaj pri la bela mondo miras: Miraĝo. Jam ne plu side li tamburas, Sed tra la dom’ esplore kuras: Kuraĝo. Kun vundoj li (kaj sen rubandoj) Revenas el stratbubaj bandoj: Bandaĝo. Kaj baldaŭ sekvas li kun ĝojo Knabinon ĉien sur la vojo: 204
Vojaĝo. A1 ŝi li donas sian nomon: Рог fondi kune no van domon: Domaĝo. Li tiam estas tre utila Fortika viro, kvankam vila: Vilaĝo. Kaj post rapida tempopaso Postrestas nur senviva maso: Masaĝo. P. S. Ni ne apliku al Virino Gi tiun viv- kaj rimo-saĝon, Car de 1’komenco ĝis la fino Ŝi ĉiam havas saman aĝon: Avantaĝo. л Raimond Suarc% (<(La Stranga Butiko)>). LETERO AL LA PATRINO Ĝu bonfartas vi, patrino kara? Vivas'^mi. Saluton, patrinet’! Super via kabanet’ kampara Brilu lum’ vespera en kviet\ Oni skribas, ke vi maltrankvilas, Ke pri mi sopiras via kor\ Ke vi en paltet’ malnova iras Sur la vojon en vespera hor’. Kaj al vi en la krepusko biua Jena bildo prezentadas sin — Kvazaŭ iu en drinkejo brua Per tranĉilo finna vundis min. Ho, vi trankviliĝu, mia bona! Estas nur deliro via tim’. Ja ne estas tia mi fripono, Ke mi mortu ne vidinte vin. Mi ja restis same amoplena, Revas nur pri tio en sekret’, Ke reveni igu la ĉagreno Baldaŭ min al nia kabanet’. Mi revenos, kiam en ĝardeno Blanke arboj floros en printemp’. Sed ne veku min en frumateno Kiel iam dum aŭtuna temp’. 205
Vi ne veku miajn disreviĝojn, Lasu cion, kio pasis for, — En tro juna ago ĉian malfeliĉon Devas sperti mia laca kor’. Ankaŭ preĝi ne instruu min. Ja vane! A l malnov’ ne rekondukos voj’. Vi nur helpos min per via amo, Vi nur estas mia sola ĝoj’. Do forgesu vian maltrankvilon, Tro ne suferadu via kor’. En paltet’ malnova vi ne iru Sur la vojon en vespera hor’. S. Jesenin Tradukis H. Dresen LA SIMIO KAJ LA OKULVITROJ Simio en maljun’ malbone tute vidis, Sed homa fam’ al ĝi konfidis, Ke tiu malbonaĵ’ ne estas ja danger’, Ĝar okulvitroj savas de sufer’. Do, vitrojn en abund’ akiri ĝi decidis. Ĝi turnas ilin por aplik’; Jen premas al la vert’, jen sur la voston metas, Jen flaras kun singard’, per lango jen leketas, Sed en rezult’ — nur nulo por efik’. «Fiaĵo kia! Estas granda stult’ Al homa fam’ plenkredi en aŭskult’. Pri ' vitro onidir’ nur la mensogo estis, Kaj mankas la util’ en tiu 6i afer’». Dirinte la simi’ cagrenon manifestis, La vitrojn ĵetis ĝi al ŝtono en koler’ Kaj post frakas’ nenio restis. Por homa gent’ ĝi estus la speguГ.- Jen bona aĵ’ ekŝajnas kiel nulo, Kaj ignorant’ pri utilec’ diskutas, Kaj se li estas altrangul’, Do li eĉ persekutas. I. A. Krilov Elrusigis S. Rublov 208
LEONA DIVIDO (El «Ezopa saĝo») Foje la lupo kaj la vulpo kaj la kat’ Kun leono kolektiĝis por casad’. Grandkorpan cervon kaptis la ĉasanta kvar, Kaj la leono ĝin dividis per deklar’: «Leon’ mi estas. Mia — la unua part’. Plej forta estas mi: mia do la dua part’. La trian rajtas mi, la plej kuraĝa best’ Kaj ve al tin, kin tuŝos rest’.» K. Kalocsay (Kaloĉaj) * * * Kaj nun, Nairi — lando, Mia Armenio, En mez’ de vojkruciĝo Monda Vi staras, Birdo fera, Fiera, En felico! Kie okcidento Kun orient’ malnova Kunplektiĝas, Vi staras, Ree brila, Kaj fajras, Fajras vi denove! Vi mane tenas Forte Standardon Sange ruĝan, Kaj ree Via vorto Altsonas manifesto Kaj fajre, Fas tel 207
KANTOJ LA INTERNACIO Leviĝu, en mizer’ dronanta Sklavar’ malsata de la ter’! Raci’ nin vokas indignanta A1 mortbatalo pro ГНЬегк Malnovan mondon ni detruos Ĝis fundament’ de 1’tirani’ Kaj nian no van ni konstruos, Ne nuloj — ĉio estu ni! Rekantaĵo: Por finlukto socia Ni grupiĝu en rond’ Kaj la Internacio Triumfu en tutmond’! Ne la cezar’, nek dia volo La savon portos de 1’tiran’, — Liberon donos al popolo Nur ĝia propra, forta man*. Рог ke pereu la rabuloj, Рог liberiĝu la spirit’, Varmegan feron Ja forĝuloj Ni forĝu mem sen intermit’. (R e к a n t a ĵ о) Nur ni, laborarmeaj eroj De 1’urboj kaj de la kampar’ Posedas rajton pri la tero! Vi iru for, parazitar’! Kaj se por via bando puno Alvenos en la flamribel’ Por ni ekbrilos hela suno, Radiadante en ĉielk (Rekantaĵo) Verkis E. Potĵe Tradakie Rajekij ĈU GELAS RUS01 AL MILIT’? Ĝu celas rusoj al milit’? La kampojn, kies infinit’ Silente kuŝas antaŭ vi Demandu tuj pri tio ĉi. Demandu filojn de luktul’ 20 8
Dormanta nun sub la betuP En la eterna tera lit’, Gu celas rusoj do, Gu celas rusoj do, Gu celas rusoj al milit’. Ne nur por sia hejma land’ Li falis — glora batalant’, Sed por ke homoj de la mond’ Felice dormu en estont’. Demandu tiujn, kiuj vin Sur Elba bordo post Berlin’ Brakumis frate, kun konfid’, Gu celas rusoj do, Gu celas rusoj do, Gu celas rusoj al milit’. Ni en milito lertas, jes, Sed ni ne volas, ke sen ĉes’ Soldatoj falu en fatal’ Por sia tero en batal’. Vi turnu vin al la virin’, Al la edzino kaj patrin’, Kaj diros ŝi kun sia id’, Gu celas rusoj do, Gu celas rusoj do, Gu celas rusoj al milit’. Jam scias knab’ kaj veteran' Kaj laborist’ kaj kamparan’, Teranoj ĉiuj sen hezit’, Ĉu celas rusoj do, Gu celas rusoj do, Ĉu celas rusoj al milit’. Verkis E. Evtuienko Traduko de K. Gusev SE NUR LA KNABOJ DE LA TER’ Se nur la knaboj de la ter’ Ĝiuj kunveni nun povus en ver’, Ho kiom gaja estus tia kompani’, Kaj la es ton ton mane palpus ni! Knaboj, knaboj, gardu ni fervoraj Nian teron de la incendi’ 209
Рог ridetoj kafaj, Рог renkontoj koraj, Paco inter ni. Se nur la knaboj de la ter’ Ноге ekkanti nun povus en ver’, Jen estus tondra kaj serena simfoni’! Do, knaboj, kune kantu ĉiuj ni! Knaboj, knaboj, gardu ni fervoraj Nian teron de la incendi’, Рог ridetoj karaj, Рог renkontoj koraj, Paco inter ni. Se nur la knaboj de la ter’ Kune pri paco nun jurus en ver’, Ho kiom ĝoja estus monda harmoni’, Do, knaboj, firme amikiĝu ni! Knaboj, knaboj, gardu ni fervoraj Nian teron de la incendi’ Рог ridetoj karaj, Рог renkontoj koraj, Paco inter ni. Se nur la knaboj de la ter’ Kune pri paco nun jurus en ver’, Ho kiom ĝoja estus monda harmoni’, Do, knaboj, firme amikiĝu ni! Knaboj, knaboj, gardu ni fervoraj Nian teron de milita flam’ Рог rideytoj karaj, Por renkontoj koraj Рог la рас’ kaj am’. Verkis E. Dolmatovskij Tradukis K. Gusev APUDMOSKVAJ VESPEROJ Ne aŭdiĝas eĉ flustro en obskur’, ĉio dormas nun tie ĉi. Kiel ŝatas ja, se vi scius nur, Apudmoskvajn vesperojn mi. Iom plaŭdas flu’ kaj ne plaŭdas plu, Plenas de arĝent’ la river’. К an ton aŭdas mi kaj ne aŭdas plu En mallaŭto de la vesper’. Kial, kara, vi kapon klinas pli Kaj oblikve rigardas min?
Ĝu esprimas mi, ne esprimas mi, Kio ardas en la anim\ .. Kaj alvenas jam la matena hor’, Brilas ruĝa aŭrorlini’... Tenu en memor’, tenu en la kor’ Apudmoskvajn vesperojn ni. Verkis M. Matusovski) Elrusigis K. Gusev TASKOJ—ENIGMOJ TRI FRATOJ Tri fratoj: Ivano, Antono kaj Leonido prelegas en universitatoj de Moskvo, Leningrado kaj Kievo. Ivano ne loĝas en Moskvo. An¬ tono ne laboras en Leningrado. Moskvano ne prelegas historion. Tin, kin laboras en Leningrado, prelegas kemion. Antono ne pre¬ legas biologion. En kiu urbo laboras Leonido kaj1 kion li prelegas en la univer- sitato? TRI AMIKOJ En kafejo renkontiĝis tri amikoj: skulptisto Blankov, violonisto Nigrov kaj pentristo Ruĝbrunov. «Mirinde estas, ke unu el ni havas blankan, la alia nigran kaj la tria — ruĝbrunan hararon, tamen neniu el ni havas harojn de same koloro pri kiu parolas lia nomo!» — diris la nigraharulo. «Vi estas prava!» — respondis Blankov. Kian koloron havas la hararo de la pentristo? TASKO 1. Staras kvin domoj. 2. Anglo loĝas en la ruĝa domo. 3. Polo trinkas bieron. 4. Hispano havas hundon. 5. En la meza domo oni trinkas teon. 6. La verda domo staras dekstre de la bruna domo, 7. Ĉe la domo, kie loĝas japano, kreskas pinoj. 8. La blua domo staras apud tiu, kie loĝas norvego. 9. La domo, apud kiu kreskas poploj, estas najbaro de tiu, kie estas vulpo. 40. En la domo, apud kiu kreskas betuloj, oni trinkas kafon. 211
11. Norvego loĝas en la unua domo. 12. En la domo, apud kiu kreskas kverkoj, oni havas kapron. 13. En la verda domo oni drinkas brandon. 14. Ge la flava domo kreskas abioj. Kiu trinkas akvon? Kiu havas azenon? KRUCVORTO 1 2 J 4 Horizontal©: 2. via antaŭulo. 4. ĝi kreskas sur kainpoj, ofte en arbaro kaj ĉiam en garde- no j. V e г t i к a 1 e: 1. antaŭkokido. 2. prepozicio. 3. valora metalo (senfinaĵo). TASKO-ENIGMO I i 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Vertikale 1. Anstataŭanto de la suno. 2. La verbo de ekzistado. 3. Parto de vintra pejzaĝo en nordaj landoj. 4. Utila aĵo por skribado. 5. Ĝi estas via propraĵo, sed plej ofte aliaj homoj uzas ĝin. 6. Via stato, kiam vi estas bonĥumora. 7. Ĝi ofte akompanas tiun staton. 8. Kreskaĵo, kiun vi plej ofte renkontas. 9. Konstruaĵo рог loĝado. 10. Ĝi troviĝas en nia korpo. Se vi ĝuste solvis la enigmon, sur la supra linio vi sukcesos legi nomon de la urbo. Kiu ĝi estas? 212
II 1. En kiu urbo estis eldonita la unua esperanta lernolibro? 2. En kiu lando okazis la unua Esperanto kongreso?
РУССКО-ЭСПЕРАНТСКИЙ СЛОВАРЬ * А a kaj, sed август aŭgusto авторучка fontoplumo адрес adreso алло! ha lol аппарат aparato артист aktoro Б бабушка avino бегаТь (бежать) kiiri библиотека biblioteko библйоТёкарв bibliotekisto билет biletd болезнь nialsatid болтать babili болтовня babilado больной прил, malsana больной сущ, malsanulo большой granda боязнь timo брат frato бывать (быть) esti В в en (je) вам al vi вас vin ваш via вдвоем duope вернуться (возвращаться) reveni весна printempo весною printempe * В словаре даны только слова, вод о русского языка на эсперанто ветка branĉo вечер vespero взбираться grimpi взглянуть ekrigardi взять (брать) preni видеть vidi видимый videbla влезать grimpi вместе kune внук перо внучка nepino возражать kontrafidiri восемь ok восток oriento вот jen враг malamiko время tempo время года аехопо все ĉiuj всё Cio вскрикнуть ekkrii вспрыгнуть ekaalti встать (с постели) ellitiĝi встать ekstari встречать renkonti втроем triope вход eniro входить eniri вчера hieraŭ вы vi выполнять plenumi высокий alta выход eliro выходить eliri 'чающиеся в упражнениях на пере*
г газета -ĵurnaJo где kie говорить paroli голодный malsata горожанин urbano гулять promeni д да jes далеко malproksime два du двадцатый dudeka двадцать dudek двести ducent двое, двойка duo двор korfco девять пай декабрь decembro делать fari дело afero день tago дерево arbo десять dek дети infanoj, geknaboj, gefiloj деятель искусств artisto длинный longa до (раньше) antaŭ до (временной предел) ĝis добрый bonkora доброе утро! bonan matenon! добрый вечер! bonan vesperonl довольный kontenta долг devo долженствовать devi дом domo домик dometo дбма hejme домой (куда?) hejmen до свиданья ĝis revido друг amiko Ё его (кого?, вин. пад.) lifl его (чей?, род. пад.) lia ее (кого?, вин. пад.) ŝin ее (чей?, род. пад.) ŝia если se ость (питаться) manĝi есть (имеется) estas ехать veturi еще ankoraŭ Ж жажда soifo желание deziro жена edzino жизнь vivo жить vivi журнал gazeto, revuo 3 заболевание ekmalsano забывать iorgesi завтра morgaŭ завтрак raatenmanĝo зайти, заходить alveni закрывать fermi закрывать (на ключ) ŝlosi залаять ekboji занимать okupi запад okcidento записать (записывать) skribi звонить (по телефону) telefoni здоровый sana здоровье sano здравствуй (здравствуйте) saluton bonan matenon (tagon, vesperonl) зима vintro зимой vintre знать scii золото ого золотой ora зритель rigardaato, spektatoro И и kaj ■a el изменение Sanĝo иметь havi имя nomo институт instituto интерес intereso интересный interesa 215
интереснее pli interese исчезать malaperi их (кого?) ilin их (чей?) ilia июль julio июнь junio К к а1 как kiel какой kia какой именно kiu какой-либо iu какой-то ia капитан kapitano, ŝipestro капитан в отставке ekskapitano кино kino класс klaso классный klasa клуб klubo когда kiam кому al kiu контора kontoro конторщик kontoristo который kiu кофе kafo кошка kato красивый bela критик kritikisto критика kritiko кричать krii кроме krom к сожалению bedaŭrinde кто kiu купить (покупать) aĉeti курить fumi курение fumado курящий fumanto Л даять boji дай bojo левый maldekstra ленивый maldiligenta летать flugi лето somero летом somere ли би ливень pluvego ложиться (спать) eiilitiĝi лучше pli bone лучший la plej bona М май та jo маленький malgranda мальчик knabo марксист marksisto март marto медведь urso место loko местный loka много multe (da) может быть povas eeti, eble мой mia молодой juna момент momento моментально momente, en unu mo mento мочь povi мы ni H на sur навещать viziti нам al ni наоборот male наперсток fingringo начало komeneo начинать komenci начинающий komencanto нашита не ne невероятный nekredebla непростительный nepardenobla нет ne ни. . . ии nek. . . nek нивкий malalta ho Bed новинка novaĵo иожны glavingo ночь nokto ноябрь novembro нравиться plaĉi ну1 do! 216
о о pri обед tagmanĝo обмен interŝanĝo объявление анопсо огромный grandega один unu окно fenestro октябрь ektobro он li она ŝi они ili оно ĝi опасность danĝero опечалить ĉagrenigi опечалиться ĉagreniĝi осень aŭtuno осенью aŭtune от de отдых ripozo место для отдыха ripozejo отдыхающий ripozanto отпуск ripoztempo, forpermeso офицер oficiro офицер в отставке eksoficiro П падать fali палец fingro папка для тетрадей kajerujo парк рагко партия partio член партии (партиец) partiano певец kantisto перевод traduko переводить traduki переводчик tradukisto переписывать kopii переписываться korespondi песня kanto петь kanti печаль ĉagreno письмо letero пить trinki питье trinkaĵo плакать plori плохо malbone плохой malbona по ро, 1ай погода vetero подпрыгивать suprensalti подруга amikino поехать veturi пожалуйста bonvelu поживать farti и©йти (идти) iri показывать Momtri покрывало kovrilo покупатель aĉetanto политика politiko половина duono получать ricevi получатель ricevanto помогать helpi помощь helpo понятно kompreneble посещать viziti пословица proverbo посылать sendi потом poste почти almenaŭ правнук ргаперо прекрасно bonege прибегать alkuri прилетать alflugi программа programo прогулка promenado прогуляться promeni прочитать legi, tralegi прыгать salti прыжок salto птица birdo путешествие vojaĝo Р работа laboro работать labori рабочий laboristo радость ĝejo разве ĉu раздавать disdoni ранить vundi рано frue раньше pli frue рассказ rakonto рассказчик rakontanto 217
расходиться во мнениях disopinii рассылать diasendi ребенок infano редакция redakcio редко malofte республиканец respublikano родители gepatroj ручей rivereto С с кип сад ĝardeno садиться sidiĝi садиться в трамвай entramiĝi сам mem сами mem самый. . . la plej. . . сахар зикего сахарница sukerujo сваливать faligi свекор bopatro свидание renkonto свой mia, На, fia, ĝia, nia, via, sia, ilia сделать (делать) fari север nordo северянин nordano сегодня liodiaŭ семь sep семья familio сентябрь septembro сестра fratino сидеть sidi слабый malforta олушать aŭskulti слушатель aŭskultanto смотреть rigardi снова гее, denove собака hundo совсем tute согревать varmigi согреваться varmiĝi сожалеть bedaŭri сорок kvardek сосед najbaro состарить maljunigi состариться maljuniĝi спасибо dankon 218 сразу tuj стакан glaso старый malnova, maljuna сто cent столовая manĝejo стоять stari страдать suferi с удовольствием kun plezuro супруги geedzoj сухой seka схватить kapti сходить (ходить) в кино viziti kinox съедобный manĝebla сын filo Т так tiel так как саг также ankaŭ такой tia там tie танец danco танцевать danci твердый malmola театр teatro тебе al vi (ci) тебя vin (cin) теленок bovido тем per tio темный malhela тепло varmo теплый varma тесть bopatro теща bopatrino товарищ kamarado тогда tiam тоже ankaŭ только nur трогать tuŝi трудный malfacila трудно malfacile ты vi (ci) У у ĉe, apud убегать forkuri удлинять longigi
ц удовольствие plezuro уезжать forveturi ужб jam ужин vespermanĝo узкий mallarĝa узнавать ekscii указка montrilo улетать forflugi умывальня lavejo упасть fali усадить sidigi уходить foriri Ф февраль februaro фильм filmo центр centro Ч чай teo час Ього часы horloĝo часики horloĝeto чем о1 четыре kvar что kio, kioa, ke чтобы ke, рог ke чувствовать senti чудесный bonega Ш X ходить in холод malvarmo холодно malvarme холостяк fraŭlo хор ĥoro хорошенький beleta, багша хороший bona хорошо bone хотеть уоП хохот ridego худо malbone хуже pli malbone хуже всего plej malbone шестой sesa шесть ses Э эсперанто Esperanto это tio, tio ĉi этот tiu, tiu ĉi Ю юг sudo южанин sudano Я январь januaro
ЭСПЕРАНТО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ А abio ель, елка abnegacio самоотверженность aboco азбука aboli отменять abomena отвратительный absoluta абсолютный abundo изобилие aĉeti покупать adapti приспособить adepto сторонник adiaŭ прощай (-те) adjunkto адъюнкт adminiatri управлять admiri восхищаться adopti усыновить adori обожать adreso адрес аего воздух aerodromo аэродром aeroplano аэроплан aerumi проветривать afabla приветливый Afriko Африка аЕего дело agi действовать agnoski признавать agrabla приятный agrikulturo земледелие aĝo возраст ajn бы ни akceli ускорять akademio академия akcento акцент akcepti принимать akcidento происшествие, авария akiri приобретать aklamo овация, приветствие радост¬ ными криками akompani сопровождать akordi согласовать акта острый akselo подмышка aktiva активный aktuala актуальный akumuli накоплять akuzi обвинять akvo вода akvumi орошать а1 к alarmo тревога alfabeto алфавит alia другой alianco союз (политический) aligi присоединить alineo абзац all as i допустить allogi привлечь alkuri прибегать almenaŭ по крайней мере almanako альманах alporti принести alta высокий Altaja алтайский alterne попеременно altrudi навязать altiri привлечь aludi намекать alumeto спичка alvoko призыв alveturi приехать атага горький amaso толпа, масса Ameriko Америка 220
ambaŭ оба ami любить amiko друг amplekso объем, размер amuzo забава analfabeteco неграмотность analizi анализировать anatomio анатомия anekso аннексия anestezo анестезия anglo англичанин angulo угол anĝelo ангел animalo животное animo душа ankaŭ также ankoraŭ еще anonco объявление anstataŭ вместо Antarkto Антарктида antaŭ до, перед, раньше antaŭdiro предсказание antaŭhieraŭ позавчера antaŭtuko передник antaŭvidi предвидеть antikva древний antitoksaĵo противоядие antologio антология aparato аппарат aparta отдельный, особый aparteni принадлежать арепай едва aperi появляться aperigi выпускать, издавать apetito аппетит aplaŭdi аплодировать apliki применять apogi опирать aprezi ценить aprilo апрель aprobi одобрять apud около, возле apudurbo пригород агапео паук aranĝi устраивать arbo дерево arda пылкий, жаркий агео площадь (поверхность) argumento аргумент, довод агепо арена arĝento серебро arkitekto архитектор arkivo архив arkta арктический arkta lumo северное сияние Arkto Арктика агшео армия armi вооруясать arto искусство arta художественный artelarita искусственный artikolo статья artisto деятель искусств asekuri страховать aserti утверждать asigno ассигнование aaimili ассимилировать asocio союз, общество aspekto вид aspergi кропить, опрыскивать astronomio астрономия ataki атаковать atendi ждать, ожидать atenta внимательный atesto аттестат atingi достичь, добиться atmosfero атмосфера atomo атом atribui приписывать ай или aŭdi слышать aŭditorio аудитория айгого утренняя заря aŭgusto август aŭsknlti слушать Aŭstralio Австралия aŭto автомашина aŭtobuso автобус aŭtomobilo автомобиль aŭtonoma автономный aŭtoro автор aŭtoritato влияние, авторитет aŭtuno осень avangardo авангард avantaĝo преимущество aviado авиация, воздухоплавание 221
aviadiio самолет avida жадный avo дед (ушка) azeno осел Axio Азия В babili болтать bagatelo мелочь, пустяк balai мести, заметать balanci качать baldaŭ скоро, вскоре baleto балет Bali Бали balo бал Balta балтийский Baltlando Прибалтика bandaĝo бандаж bani купать bando банда, шайка bankroto банкротство banto бант barako барак ЬагЬаго варвар ЬагЬо борода baseno бассейн batali сражаться bataliono батальон bati бить baterio батарея bazo база, основание bedaŭri сожалеть beko клюв bela красивый belarta literaturo художественная литература bendo узкая, длинная лента beni благословлять benko скамья benzino бензин besto зверь betulo береза bezoni нуждаться (в чем-либо) biblioteko библиотека biciklo велосипед bieno имение Ыего пиво bildo картина bilanco баланс ЫЫо билет bilingvismo двуязычие biologio биология birdo птица blanka белый blasfemo проклятие, ругань blinda слепой blonda белокурый blovi дуть Ыиа синий, голубой bluzo блузка, блуза boji лаять ЬоП кипеть ЬошЬо бомба bona хороший bonefika благотворный bonkore добросердечно bonvolu пожалуйста bordo берег, борт bori буравить, сверлить boto сапог bovo бык brako рука (вся) brakumi обниматься branĉo ветка brando водка brasiko капуста brava смелый, бравый brazilo бразилец brigado бригада brili блестеть brogi ошпарить broŝuro брошюра brovo бровь bruli гореть bruna коричневый bruo шум brusto грудь bruto скот, скотина bubo мальчишка, сорванец buĉi бить {скот) buklo локон, букли Bulgario Болгария bunta разноцветный burĝa буржуазный burleska забавный, вычурно-коми¬ ческий 222
buŝo рот butero масло buterpano бутерброд butiko лавка butono пуговица butonumi застегивать на пуговицы С Саг-Капопо Царь-пушка саго царь Car-Sonorilo Царь-колокол Cejlono Цейлон celebri чествовать celo цель cent сто СК (Centra Komitato) ЦК (Централь¬ ный комитет) centro центр certa некоторый, определенный certe конечно certigi уверять certeco уверенность cervo олень cetera прочий cezaro цезарь ci ты cifero цифра cigaredo папироса, сигарета cigaro сигара cikonio аист cirkonstanco обстоятельство citi цитировать citrono лимон civitano гражданин е ĉagreno печаль ĉambro комната ĉapelo шляпа баро шапка баг так как, потому что багша очаровательный 6asi охотиться 6е у, при ĉeesti присутствовать ĉefa главный ĉeĥo чех eelo ячейка, келья ĉemizo сорочка, рубашка бепего звено {цепь) ĉerizo вишня ĉesi прекращаться, переставать ĉevalo лошадь ĉi частица, обозначающая близость 6ia всяческий ĉial по всякой причине ĉiam всегда ĉie везде ĉiel всячески ĉielo небо ĉies всякого (принадлежность) ĉio всё ĉiom количество {любое) ĉirkaŭ вокруг, кругом, около ĉirkaŭbraki обнимать ĉiu всякий, каждый ĉokolado шоколад ĉu разве, ли D damaĝi наносить ущерб danci танцевать danĝera опасный dank’ al благодаря danko благодарность dato дата, число daŭri продолжаться de от, с deca надлежащий, приличный decembro декабрь decidi решать dediĉi посвящать defendi защищать definitive окончательно deformi деформировать degeli таять dek десять deklaracio декларация deklari объявить deklivo склон dekstra правый delegito делегат delikata нежный, деликатный deliro бред demandi спрашивать demokrata демократический т
demonstracio демонстрация demonstri демонстрировать denaska прирожденный dento зуб denove снова dependi зависеть deputito депутат des тем deserto десерт destino предназначение deŝiri отрывать detalo деталь deteni удержать detronigo свержение с престола detrui разрушать deveno происхождение devi быть должным deviga обязательный deziri желать dialekto диалект dialogo диалог difekto повреждение diferenco разница difini определять digi ставить плотину digno достоинство dika толстый diktaturo диктатура dikti диктовать diligenta прилежный dimanĉo воскресенье dinamiko динамика dio бог diplomato дипломат direkto направление direktilo руль diri сказать disaudigo радиопередача disciplino дисциплина dise врозь disereco раздробленность disfloFO расцвет diskreta осторожный, сдержанный diskuti обсуждать dispono распоряжение (чем-либо) dispozicio расположение disputi спорить disreviĝo разочарование distanco расстояние distingi различать distro развлечение disvastigi распространить disvolvi развивать divano диван diversa различный dividi делить do итак, же dogano таможенная пошлина, служба doktoro доктор doktrino доктрина dolĉa сладкий dolori болеть domaĝo досада domo дом- doni давать dormi спать dorso спина drapo сукно drinki пить спиртное drivo дрейф droni тонуть du два dubi сомневаться dudek двадцать duelo дуэль duono половина dum в то7время как, в продолжение dusencaĵo двусмысленность Е ebeno равнина еЫа возможный ес даже eduki воспитывать edzo муж efektiva действительный efektivigi осуществлять efiko действие, эффект egala равный eĥo эхо eklektismo эклектизм ekonomio экономика eksciti возбуждать ekskurso экскурсия eksperimento опыт (действие) eksplodi взрываться 224
ekspluati эксплуатировать ekspozicio выставка ekster вне ekstermi истреблять eksterlanda зарубежный ekvilibro равновесие ekzameno экзамен ekzemplo пример ekzemplero экземпляр ekzerco упражнение ekzisti существовать el из elasteco гибкость Elbo Эльба elĉerpi исчерпать elemento элемент elevatoro элеватор eldoni издавать eleganta изящный elekti выбирать elektra электрический elfoso раскопка eliri выводить elokventa красноречивый elpaŝo выступление elpensi выдумать elpuŝi вытолкнуть elsendo передача (по радио) elspezo расход elstara выдающийся elteni выдержать elHzi использовать elvoki вызывать embaraso затруднение emfazo эмфаза, напыщенность eminenta знаменитый ето склонность еп в enciklopedio энциклопедия energi® энергия enhavo содержание enigmo загадка eniro вход enkonduki вводить ensemblo ансамбль enserbi пропитывать enspezo приход (доход) enteni содержать (в себе) entuziasmo энтузиазм entrepreni предпринимать enuo скука envii завидовать epiteto эпитет егао эра егаго ошибка escepto исключение esenco сущность cseo очерк espero надежда esplori исследовать esprimo выражение establo установление estetismo эстетизм esti быть estimi уважать Estonio Эстония estingi гасить, тушить estono эстонец estonteco будущее estrado эстрада estri управлять, руководить etaĝo этаж etapo этап etburĝa мелкобуржуазный etendi простирать, протягивать eterna вечный Ейгоро Европа Etiopio Эфиопия evento событие evidenta очевидный eviti избегать evoluo эволюция, развитие F fabelo сказка fablo басня fabriko фабрика facila легкий fadeno нить, нитка fajfi свистеть fajna утонченный fajro огонь fako отдел faldo складка fakto факт 225
fali падать floro цветок fama известный flugi лететь familio семья flui течь fare de сделанный кем.-л. flustri шептать fari делать folio лист farti чувствовать себя, поживать fojo раз fasko связка, пучок fondi основывать faŝisto фашист fonduso фонд fata роковой fono фон fatala неизбежный fonto источник, родник favora благосклонный fontoplumo авторучка februaro февраль for вон1, прочь!, долой! feliĉo счастье fora далекий fenestro окно foresto отсутствие fenomeno явление forigo устранение fermi закрывать forflugi улететь fera железный forgesi забывать fervojo железная дорога forĝi ковать fervora усердный, пылкий foriri уйти festo праздник forko вилка fianĉo жених forlasi покинуть, бросить fianĉringo обручальное кольцо formalismo формализм fidela верный formo форма fido доверие forno печка Пега гордый forpasi умирать figuro образ forpeli прогнать fiksi фиксировать forta сильный filo сын fortostreĉo напряжение сил filatelisto филателист fortepiano фортепьяно filmo фильм fortika крепкий filologio филология foti фотографировать filozofio философия franda лакомый finfine в конце концов fragmento отрывок, осколок fini кончать frakasi разбить вдребезги fingro палец franco француз finno финн frapi ударять firma крепкий frato брат fiŝo рыба fraŭlo холостяк fiziko физика frazo фраза fiziologio физиология fremda чужой flagri полыхать, колебаться {об огне) freneza безумный flamo пламя freŝa свежий flanko бок, сторона fripono мошенник flari нюхать fromaĝo сыр flava желтый fronto фронт flegi ухаживать (за больным) frosto мороз flegistino медицинская сестра frua ранний fleksi гнуть, сгибать frukto фрукт
fruktodona плодотворный frunto лоб fulmo молния fulmotondro гроза fumi курить fundamento фундамент fundo дно funkcii действовать furioza яростный, неистовый G gaja веселый gajni выигрывать galoŝo галоша ganto перчатка garantio гарантия gardi стеречь gardoturo сторожевая башня gasto гость gastamo гостеприимство gazeto журнал, газета geneza генетический genio гений gento род, племя geografio география germano немец gesto жест gimnastiko гимнастика gimnazio гимназия gitaro гитара glacio лед gladi гладить glaso стакан glavo меч gloro слава glui клеить gluti глотать gorĝo горло grado градус, степень gramatiko грамматика granda большой granito гранит gratuli поздравлять grava важный greka греческий greno зерно grimaco гримаса grimpi взбираться grinci скрежетать griza серый grumbli ворчать grundo грунт, почва grupo группа gubornio губерния gusto вкус gustumi пробовать на вкус gvidi руководить Gvineo Гвинея Ĝ ĝardeno сад ĝenerala общий ĝeni стеснять ĝi он, она, оно ĝirafo жираф(а) ĝis до ĝis revido до свидания ĝojo радость ĝui наслаждаться ĝusta правильный ĝuste как раз, точно Н Hago Гаага hajlo град ha lol алло! halo зал halti останавливаться haro волос hardi закалять harmonio гармония haŭto кожа horo час haveno гавань, порт havi иметь hel э! эй! hebreo еврей hegemonio гегемония, господство hejmo дом, домашний очаг hejti топить (печь) hela яркий, светлый helpi помогать herbo трава heredi наследовать heroo герой 227
heziti колебаться hieraŭ вчера himno гимн Hindio Индия hipotezo гипотеза, предположение hispano испанец historio история ho! о!, ox! (восклицательная частица) hodiaŭ сегодня homaro человечество Ношего Гомер hombuĉado перен. бойня, резня homo человек honesta честный honoro честь, почет honti стыдиться hordo орда, полчище hurdeo ячмень horizontala горизонтальный horizonto горизонт horloĝo часы horo час hospitalo госпиталь, больница hotelo отель, гостиница ho ve! увы! humanismo гуманизм humila смиренный humoro настроение Hungario Венгрия hundo собака huragano ураган Ĥ ĥoro хор I ia какой-то, какой-нибудь iafoje иногда ial почему-то iam когда-нибудь, когда-то ideo мысль, идея idiotismo идиом(а) ie где-нибудь, где-то iel как-нибудь, как-то ies чей-нибудь, чей-то ignori игнорировать ili они ilustri иллюстрировать iltizio иллюзия imagi вообразить imiti подражать imperio империя impliki запутать improvizita импровизированный impulso импульс incendio пожар inciti раздражать indekso указатель indigni возмущаться, негодовать indiĝeno коренной житель indiko указание individuo индивид, особь industrio индустрия inercio инерция infano ребенок infinita бесконечный informi информировать influo влияние inĝeniero инженер iniciato инициатива inkluzive включительно insist! настаивать inspekti надзирать, инспектировать inspiri вдохновлять instigi побуждать institucio учреждение instituto институт instrui обучать instrumento инструмент insulo остров insulti ругать integrado интегрирование, объедине¬ ние intelekto ум, интеллект intenco намерение intensa напряженный inter между interalie между прочим interesa интересный interkonsento соглашение intermito перерыв \ interna внутренний internacia международный interpreti переводить (устно) inter.ŝanĝi обмениваться 228
intervene» вторжение intima интимный, сердечный intertraktado переговоры inundo наводнение invadi вторгаться inventi изобретать investo вложение inviti приглашать io что-то, что-нибудь iom несколько, некоторое количество iom post iom мало-помалу iri идти italo итальянец iu кто-то, кто-нибудь iu ajn кто бы ни izoliĝo изолированность J ja ведь jako пиджак jam уже januaro январь Japanio Япония japano японец jarcento столетие jaro год je в, на и др. (предлог с неопределен¬ ным значением) jen вот, на jeno вот что jes да jodo йод jubileo юбилей ju. . .des чем. . .тем juĝi судить juki чесаться, зудеть julio июль juna молодой jungi запрягать junio июнь jupo юбка justa справедливый jura юридический juvelo драгоценность Ĵ ĵaŭdo четверг ĵeti бросать ĵuri клясться ĵurnalo газета ĵus только что К kabano хижина, изба kabineto кабинет кабо каша kadavro труп kadro рамка kadukulo дряхлый старик kafejo кафе kafo кофе kaj и kajero тетрадь kalkuli считать kalumnia клеветнический kamarado товарищ kamiono грузовик kampo поле kamparano крестьянин kanalo канал kandelo свеча капо тростник капопо пушка, орудие kanti петь kapabla способный kapitalo капитал каро голова kaprica капризный карго козел kapti ловить, поймать кага дорогой, милый karaktero характер karakteriza характерный karbo уголь karesi ласкать karto карта (игральная и т kaskedo фуражка kaso касса kaŝi прятать katalogo каталог katedralo собор kategorie категорически kateno оковы, кандалы kato кот Kaŭkazo Кавказ kaŭri сидеть на корточках
kaŭzo причина kaverno пещера kazo падеж; казус, случай ke что (союа) kelka(j) некоторый(-ые) kemio химия кегпо ядро kia какой kial почему kiam когда kiamaniere каким образом kie где kie ajn где бы (то) ни (было) kiel как kies чей, кого kilogramo килограмм kilometro километр kino кино kio что kiom (da сколько kioma который (по счету) kiso поцелуй kiu какой именно kiu кто, который klara ясный, светлый к1аз1с1зто?классицизм klasifiko классификация klasika классический klaso класс klavo клавиша klera образованный klerigo образование к1епка1а2клерикальный klimato климат klini наклонять klopodi хлопотать klubo клуб knabo мальчик kofro сундук koko петух kolego коллега kolekti собирать kolektivo коллектив kolero гнев kolĥozo колхоз kolo шея kolombo голубь koloro цвет kolosa колоссальный kolumo воротник kombi причесывать (волосы) komenco начало komenti комментировать komi.sii поручать komisiono комиссия komitato комитет kompanio компания kompari сравнивать kompenso компенсация kompetenta компетентный, знающий kompili составлять kompleta полный komplezo услуга, любезность komplika сложный komponi сочинять музыку kompreni понимать komuna общий, коммунальный komuniko сообщение komunismo коммунизм konatiĝi познакомиться konatulo знакомый koni знать koncentriĝi концентрироваться koncepto концепция, общее представ¬ ление koncerni касаться, относиться koncerto концерт kondiĉo условие konduki вести, проводить konduktoro кондуктор konduto поведение konekse в связи konfecenco конференция konfidi доверять konfirmi утверждать konformiĝi приспособляться konforma соответствующий konfuzi конфузить, смущать К ongrespalaco Дворец съездов kongreso конгресс konjekto догадка konkeri покорять, завоевывать konkludi делать вывод, заключать konkordo согласие (взаимопонима¬ ние) ко nknrso'конкурс 230
konscii сознавать kosmonaŭto космонавт konscienco совесть kosti стоить konsekvenco следствие kotleto котлета konsenti соглашаться kotono хлопок konservi сохранять kovri покрывать konsideri учитывать, взвешивать krajono карандаш konsilo совет kraki трещать konsisti состоять kravato галстук konsistigi составлять kredi верить konsoli утешать krei создавать, творить konstanta постоянный krepusko сумерки konstati констатировать kreski расти konstitucio конституция kreskigi взращивать konstituo установление krestomatio хрестоматия konstrui строить kreto мел konsultiĝo консультация krevi лопнуть konsumi истощать, потреблять krii кричать kontakto контакт krimo преступление kontenta довольный kritiko критика kontinento континент krom кроме konto счет кгопо корона, венец kontinueco непрерывность krozŝipo крейсер kontingento контингент, состав kruco крест kontoro контора krucvorto кроссворд kontrakto контракт, договор kruela жестокий kontraŭ против kruro нога, голень kontraŭagi противодействовать kudri шить kontraŭdiri возражать kuglo пуля kontraŭstari противостоять kuiri готовить пищу kontribucio контрибуция kuko пирог kontribui вносить вклад, содейство¬ kulero ложка вать kulmino кульминация kontrolo контроль kulturo культура konvena подходящий кип с konvinki убеждать kunigi соединять kopeko копейка kunfandiĝo слияние кого сердце kunlabori сотрудничать korekti исправлять kunplekti сплетать korespondi переписываться kunsido заседание koridoro коридор kunveno собрание когпо рог kunvoki созывать когро тело кирго медь korpusklo корпускула, частица kuraci лечить korŝira душераздирающий kuraĝa смелый, храбрый korto двор kurba кривой kortuŝi растрогать kuri бежать korvo ворон kurso курс kosmo космос kurteno занавес
kuseno подушка kuŝi лежать kutimo привычка kuzo двоюродный брат kvadrato квадрат kvalito качество kvankam хотя kvar четыре kvazaŭ как будто kverko дуб kvieta спокойный kvin пять L la определенный артикль laboratorio лаборатория labori работать 1аса усталый lada жестяной lago озеро lakto молоко lamenta жалобный lampo лампа lano шерсть lanĉi запустить (ракету) lando земля, страна lango язык {орган) lako лак larĝa широкий larmo слеза Iasi оставлять lasta последний latiua латинский Latvia Латвия laŭ по laŭdi хвалить laŭeble но возможности laŭro лавр laŭta громкий lavi мыть leciono урок legendo легенда legi читать leĝo закон leĝlcoaforma закономерный lekcio лекция leki лизать lenmismo ленинизм leono лев lerai учиться lerta ловкий letero письмо levi поднимать li он libera свободный libro книга ligi связывать llgilo связь limo граница lingvo язык (средство общения) linio линия lipo губа literaturo литература li to кровать litovo литовец litro литр littuko простыня liveri поставлять logiko логика loĝi жить leko место lokomotivo паровоз longa длинный ludo игра lufo люфа lukso роскошь lukti бороться luli баюкать lumo свет luno луна lundo понедельник lupo волк М magazeno магазин majesta величественный majo май majstro мастер makulo пятно mal- приставка, обозначающая пря¬ мую противоположность malami ненавидеть malbeno проклятие malfirma слабый, непрочный malgraŭ несмотря на malhelpo помеха 232
imalkonkordo разногласив malica коварный malpermesi запрещать malprogresi приходить в упадок malserena тусклый malstreĉiĝo разрядка mandarino мандарин manĝi есть, питаться maniero способ, образ, манера manifestacio манифестация manifesti проявлять (показывать) maniko рукав manko нехватка mano рука mantelo плащ таро карта (географическая) mardo вторник marko марка шаго море marŝi маршировать marto март masaĝo массаж maso масса masiva массивный mastro хозяин mastrumi вести хозяйство maŝino машина maŝinpafilo пулемет mateno утро materialismo материализм materialo материал materio материя maŭzoleo мавзолей meblo мебель (предмет) medio среда, окружение medikamento медикамент mediti размышлять mekaniko механика melankolio меланхолия melodio мелодия mem сам membro член (общества) memoro память memregado самоуправление mcmstara самостоятельный moncii упоминать mendo заказ monsogi лгать merkredo среда meriti заслуживать metalo металл mesaĝo послание metalurgio металлургия meti класть, помещать metro метр metropoliteno метрополитен mezo середина mezuro мера mi я migri странствовать miksi смешивать mil тысяча milda кроткий milito война militpaŭzo перемирие minaci угрожать mineralo минерал mino рудная жила minus минус minuto минута miraĝo мираж miri удивляться misio миссия, важное поручение mizera бедный, несчастный mobilizi мобилизовать modelo образец moderna современный modesta скромный modo мода moki насмехаться mola мягкий molekulo молекула momento момент monarkio монархия monato месяц mondo мир mono деньги monstro чудовище monto гора montri показывать monumento памятник morala моральный mordi кусать morgaŭ завтра morto смерть motivo мотив 233
motoro мотор movado движение movi двигать mozaiko мозаика multo множество murdi убивать murmuri шептать muro стена muso мышь muŝo муха muta немой muzeo музей muziko музыка N nacio нация, народ naĝi плавать najbaro сосед najlo гвоздь naski рождать naturalismo натурализм naturo природа пай девять nazo нос naztuko носовой платок nazumo пенсне пе не, нет nebulo туман Nederlando Нидерланды necesa необходимый neforigebla неустранимый negativa отрицательный neĝo снег nei отрицать nek. . .nek ни. . .ни nenia никакой nenial нипочем, ни по какой причине, ни за что neniam никогда nenie нигде neniel никак nenies ничей nenio щичто neniom нисколько neniu никто neordinara необыкновенный nepaliĝebla немеркнущий перо внук перге непременно nervo нерв nesto гнездо neŝancelebla непоколебимый neŭtrala нейтральный nevo племянник ni мы nigra черный nivelo уровень nobelo дворянин nobla благородный nodo узел nokto ночь nomo имя nombro число nordo север погшо норма norvego норвежец noti сделать заметку, взять на за¬ метку nova новый novelo новелла novembro ноябрь nuanco оттенок пи ну nubo облако, туча nukleo ядро nulo нуль пишего номер пип теперь пиг только nutri питать, кормить О obei повиноваться objektiva объективный objekto объект, предмет, вещь oblikve косо observatorio обсерватория observi наблюдать obskura темный obstaklo препятствие obstina упрямый obtuza глухой (звук) obuso снаряд осеапо океан odo ода odoro запах 234
oficiala официальный oficiro офицер ofico служба ofta частый ok восемь okazi случаться okcidento запад oktobro октябрь okulharoj ресницы okulo глаз okulvitroj очки okupo занятие ol чем omaro омар ombro тень ondo волна oni неопределенно-личное местоиме¬ ние onidiro молва onklo дядя орего опера opinio мнение oportuna удобный optika оптический optimuma оптимальный ordeno орден ordinara обыкновенный ordo порядок ordoni приказывать orelo ухо orfo сирота organizi организовывать oriento восток orienti ориентироваться originalo оригинал ornami украшать ortografio орфография ого золото osto кость ovacio овация ovo яйцо Р pacienco терпение расо мир расата миролюбивый pacifisma пацифистский pafi стрелять pagi платить paĝo страница paki упаковывать Pakistano Пакистан palaco дворец palpebro веко palpebrumi моргать' palpi щупать palto пальто panegira панегирический, хвалебный рапо хлеб pantalono брюки pantoflo туфля рарего бумага paradi шествовать paralela параллельный parazito паразит pardoni прощать, извинять рагепсо родственник parfumo духи рагко парк Parnaso Парнас paroli говорить parto часть partopreni принимать участие partio партия partituro партитура pasaĝero пассажир pasero воробей pasi проходить pasio страсть pasko пасха pasporto паспорт paŝo шаг paŝti пасти patriarko патриарх patrio родина patriotismo патриотизм patro отец pavilono павильон ресо кусок pedagogo педагог pejzaĝo пейзаж peli гнать pelto шуба peni стараться pendi висеть penetri проникать 235
pensi думать pentri рисовать pentrarto живопись pepi щебетать per посредством, при помощи perdi терять perei погибать perfekta совершенный perforta насильственный periodo период periodaĵo периодическое издание periferio окраина perl о жемчуг permesi позволять регопо крыльцо persekuti преследовать persisti настаивать, упорствовать persono персона, лицо perspektivo перспектива persvadi уговаривать pesi взвешивать pesimismo пессимизм peti просить peticio петиция petoli шалить pezo вес piedo нога pino сосна pinto острие, кончик pioniro пионер р1асо~площадь plaĉi нравиться plafono потолок plagiato плагиат planedo планета planko пол piano план plataĵo равнина platformo платформа plaŭdi плескать plej наиболее, самый plena полный plendi жаловаться plenumi исполнить plezuro удовольствие pli более plifortiĝo усиление plie еще, кроме того plilarĝiĝo расширение plori плакать plu больше, дальше, далее plua дальнейший plus плюс plumo перо pluraj многие pluvo дождь ро по роето поэма poeto поэт poezio поэзия pogromo погром politiko политика polo поляк poluso полюс polvo пыль porno яблоко ponto мост poplo тополь popolo народ populara популярный рог для pordo дверь рог ке для того, чтобы рогко свинья porti нести portreto портрет posedi владеть, обладать post после, за posteno пост postmorgaŭ послезавтра postuli требовать poŝo карман poŝtkarto открытка poŝto почта potenco могущество, мощь, власть povi мочь, иметь возможность pozicio позиция pozitiva положительный praktiko практика prava правый precipe преимущественно preciza точный preferi предпочитать preĝi молиться prelego лекция premi жать, давить 236
premiso предпосылка preni брать, взять prepari приготовлять prepozicio предлог (грам.) presi печатать preskaŭ почти preta готовый preteksto предлог, повод pretendo претензия, притязание preter мимо preterlasi сделать пропуск, пропу¬ стить prezo цена prezenti представлять prezidi председательствовать pri о, об prilabori обрабатывать principo принцип printempo весна privata частный privilegio привилегия pro за, из-за problemo проблема, вопрос procedo процесс, процедура procezo процесс produkti производить produktado производство profesio профессия profesoro профессор profito прибыль profunda глубокий prognozo прогноз programo программа progreso прогресс projekto проект proklami провозглашать prokrasti отложить, отсрочить proksima близкий proksimume приблизительно proleto пролетарий promeni гулять promesi обещать propagandi пропагандировать proponi предлагать proporcfa пропорциональный ргорга собственный ргоргесо собственность protesti протестовать provi пробовать proverbo пословица provizo запас provizora временный provoki подстрекать prozo проза prunti одолжить pruvo доказательство pseŭdonomo псевдоним psika психический publiko ]1ублика puni наказывать punkto пункт, точка рига чистый puŝi толкать R rabato скидка rabi грабить racio разум radiko корень radikala радикальный radio радио, луч rajdi ездить верхом rajto право rajtigito уполномоченный rakonti рассказывать rampi ползать rando край rango ранг гапо лягушка rapidi спешить rapidigo ускорение raporto доклад ratifiko ратификация rato крыса rauki хрипеть razi брить reakcio реакция reala реальный realigo осуществление rebati отбить recenzo рецензия reciproka взаимный redakcio редакция redukti сокращать, редуцировать гее снова гееп обратно 237
reformo реформа rogali угощать regiono район, область registaro правительство regi править regno государство regulo правило reguligi регулировать reĝisoro режиссер reĝo король rekomendi рекомендовать rekoni узнать rekta прямой reliefo рельеф renkonti встречать renversi ниспровергать, опрокиды¬ вать reprezenti представлять resono отзвук respeguli отражать respekti уважать respondi отвечать respondeca ответственный respubliko республика restaŭri реставрировать resti оставаться resumo резюме, итог reto сеть retoriko риторика reteni удерживать revi мечтать reveni возвращаться revizio ревизия revolucio революция revuo обозрение, журнал rezedo резеда rezigni отказываться rezisti сопротивляться rezolucio резолюция rezona рассудительный, резонный rezulto результат ribelo восстание ricevi получать riĉa богатый rido смех rifuĝi укрываться, скрываться rifuzi отказывать rigardi смотреть rigida негнущийся rigora суровый, строгий rilato отношение rimarki замечать rimed о средство rimo рифма ringo кольцо ripeti повторять ripozi отдыхать riski рисковать riveliĝi проявляться rivero река robo платье rolo роль готапа романский rompi ломать ronda круглый ronĝi грызть, терзать того роза rubando лента гиЫо рубль ruĝa красный ruĝarmeano красноармеец ruinigi разрушать ruso русский ruza хитрый S sabato суббота saĝa умный, мудрый sako мешок, сумка salajro зарплата salivo слюна salo соль salono салон, зал saluto привет salti прыгать sama тот же самый samovaro самовар samtcmpe одновременно Sana здоровый sandalo сандалия sango кровь sankta святой sapo мыло sarkasmo сарказм sata сытый savi спасать 238
scii знать scienco наука scipovi уметь se если sed но seĝo стул seka сухой sekeio секция sekreto секрет, тайна sekso соке, пол (биол.) sekundo секунда sekureco безопасность sekurigi обезопасить sekvi следовать semajno неделя sen без senafekta непринужденный, senco смысл senkondiĉe безоговорочно sendependa независимый sendi посылать senprecedenca беспрецедентный senprokrasta безотлагательный sensacio сенсация sento чувство sep семь septembro сентябрь serĉi искать serena ясный, светлый serioza серьезный servi служить ses шесть severa строгий, суровый sezono сезон, время года sfero сфера si себя siaflanke со своей стороны siavice в свою очередь Siberio Сибирь sibli шипеть sidi сидеть signalo сигнал signifo значение signo знак silabotonika силлабо-тонический silonlo молчание silueto силуэт simfonio симфония simila подобный simio обезьяна simpatio симпатия simpla простой simuli симулировать sincera искренний sindikato синдикат sindona преданный singarda осторожный singulti икать sinjoro господин sinregi владеть собой sistemo система situacio положение, ситуация skalo масштаб skandalo скандал skarabo жук skeleto скелет skermi фехтовать skisto сланец sklavo раб skribi писать skrupulo тщательность skui трясти skulptisto скульптор slava славянский sobra трезвый socialisms социализм socio общество soifo жажда sojlo порог sola один, единственный soldato солдат solena торжественный solida прочный solidara солидарный solvi решать, растворять somero лето sonĝo сон sono звук sonori звенеть sopiri тосковать sorĉi колдовать sorto судьба sovaĝa дикий soveto совет Soveta Unio Советский Союз sovĥozo совхоз ростои
spaco пространство speciala специальный specifeco специфика spegulo зеркало spektaklo спектакль spektro спектр sperto опыт spiri дышать spirito дух spontana самопроизвольный sporto спорт sprita остроумный spuro след stabo штаб staciestro начальник станции stacio станция standardo стандарт stari стоять starti стартовать stato состояние statuto устав, статут stelo звезда sterko удобрение stilo стиль stimuli стимулировать strando пляж stranga странный strato улица strebo стремление streĉi напрягать strio полоса studento студент studi изучать stumpo обрубок stulta глупый sub под subite внезапно, вдруг subskribo подпись subpremo угнетение, гнет substanco вещество subskribi подписать substreki подчеркивать subteni 'поддерживать subvestaĵo белье sudo юг suferi страдать sufiĉa достаточный sufikso суффикс sufoki душить sukceso успех sukero сахар suko сок sulka морщинистый sumo сумма suno солнце super над superi превосходить supera высший superflua липший supertaksi переоценить supo суп supozi предполагать supra верхний suprenomita вышеназванный sur на surda глухой surmeti надеть, поместить surprizi удивить suspekti подозревать suspiri горько вздыхать suverena суверенный svedo швед Ŝ ŝafo овца ŝajni казаться ŝanceliĝi шататься, колебаться ŝanĝi (из)менять ŝarĝo груз ŝati ценить, любить ŝerco шутка ŝi она ŝipo корабль, судно ŝiri рвать ŝirmi заслонять, охранять ŝlosi запирать, закрывать ŝnuro шнур ŝovi совать ŝranko шкаф ŝtato государство ŝteli красть ŝtofo материя, ткань ŝtono камень ŝtormo буря ŝtrumpo чулок ŝtupo ступень, ступенька 240
ŝuldo долг ŝuo башмак ŝultro плечо T tablo стол tablotuko скатерть tabulo доска taĉmento отряд tago день taksi оценивать takto такт talento талант tamburo барабан tamen однако tapiŝo ковер taso чашка tasko задача taŭgi годиться tavolo слой, пласт teatro театр tegmento крыша tekniko техника teknikumo техникум teksto текст telefono телефон telegramo телеграмма telero тарелка temo тема tempio висок tempo время tempolimo срок tendo палатка teni держать tensio напряжение, напряженность teo чай teorio теория tereno почва teritorio территория tormino термин toro земля, почва torglobo земной шар toi’pomo картофель toruro ужас tozo тезис tostamento завещание На такой I. i til потому tiam тогда tie там tie ĉi (6i tie) здесь tiel так ties того (принадлежность) tiktaki тикать tilio липа timi бояться tio то tiom столько tipo тип, образец tirano тиран tiri тянуть, тащить titana титанический titolo звание, заглавие tiu тот toleri терпеть tomato помидор tombo могила tondro гром tono тон, звук torento поток torfo торф torto торт tosto тост tra сквозь, через tradicio традиция traduki переводить trafi попадать tragedio трагедия trajno поезд trajto черта {лица, характера) trakti обсуждать, вести переговоры traktato договор traktoro трактор tramo трамвай tranĉi резать trank vila спокойный trarigardi просматривать trans через transformi преобразовать transloki перемещать transporto транспорт transdoni передать transverse поперек trasorbi пропитать tre очень tremi дрожать 241
trezoro сокровище tri три tribuno трибуна triangulo треугольник trikoto трикотаж trinki пить triumfo триумф tro слишком trogo корыто trolebuso троллейбус trompi обманывать trono трон trovi находить trudi навязывать trunko ствол truo дыра tuj сейчас tuko платок turdo дрозд turmenti мучить turo башня turni вертеть turni sin обратиться tusi кашлять tuŝi трогать, касаться tuta весь, целый tute совсем tutmonda всемирный U ultimato ультиматум ungo ноготь uniformo форма, мундир unika уникальный, единственный unio союз universala универсальный universitato университет шш один urbo город urĝa неотложный urso медведь usona американский (относящийся к США) utila полезный uzbeko узбек uzi употреблять uzino завод uzurpi узурпировать 242 У vaĉi быть на вахте, нести вахту vagi бродить, шататься vagonaro поезд vagono вагон valizo чемодан valori стоить valso вальс valuto валюта vana напрасный vango щека vaporo пар varma теплый Varsovio Варшава vasta обширный vazo ваза vel горе! vegeti прозябать; произрастать veki будить vekhorloĝo будильник velki вянуть veneno отрава vendredo пятница veni приходить, приезжать venki побеждать vendi продавать Venuso Венера vento ветер vero истина, правда verda зеленый vergo прут, розга vergfasko пучок прутьев verko произведение (литературное), сочинение vero правда, истипа verso стих verŝajne вероятно vertikala вертикальный verto макушка (головы) vespero вечер vesto одежда veterano ветеран vetero погода veturi ехать veziko пузырь vi вы viando мясо
vico ряд, очередь viciĝi становиться в ряд vidi видеть vidpunkto точка зрения vigla живой, бодрый viktimo жертва vila косматый vilaĝo деревня vintro зима violo фиалка violono скрипка viro мужчина vitro стекло viŝi вытирать vivi жить vizaĝo лицо viziti посещать voĉo голос vojaĝo путешествие vojo путь, дорога vojkruciĝo перекресток voki звать volonto охотно volontulo доброволец voli хотеть vplumcno объем volvi сворачивать (свиток) vorto слово vosto хвост vulpo лисица vundo рана Z zoologio зоология zorgi заботиться zumi жужжать СПИСОК ПРИНЯТЫХ В ЭСПЕРАНТО СОКРАЩЕНИЙ а. К. antaŭ Kristo см. а. п. е. а. n. е. antaŭ nia егао до нашей эры anst. anstataŭ вместо ASE Asocio de Sovetiaj Esperantistoj Ассоциация советских эсперанти¬ стов bind, bindita в переплете broŝ. broŝurita брошюрованный bv. bonvolu будьте добры, благово¬ лите CED Centro de Esploro kaj Doku- mentado Центр исследований и документации С К Centra Komitato центральный комитет СО Centra Oficejo центральное бюро ĉ. ĉirkaŭ около, приблизительно del. delegito делегат, уполномочен¬ ный do n. е. de nia егао нашей эры d-lno см. d-(r)ino doc. docento доцент (I-го doktoro доктор d-(r)lno doktorino доктор (о жен¬ щине) ekskl. ekskluzive исключая, исклю¬ чительно ekz. 1. ekzemple напршмер; 2. ek- zemplero экземпляр E-o Esperanto эсперанто esp-isto esperantisto эсперантист FD, f. d. fakdelegito уполномочен¬ ный по специальности f-ino fraiilino девушка, девица FK Fundamenta Krestomatio Основ¬ ная хрестоматия (составленная Л. Л. Заменгофом) i. a. interalie между прочим IEL Internacia Esperanto-Ligo Меж¬ дународная эсперантская лига IEM(W) „Internacia Esperanto-Muzeo (en Wien) Международный музей эсперанто (в Вене) IFEF Internacia Federacio Espe- rantista Fervojista Международная эсперантская федерация железно¬ дорожников IL Internacia lingvo международный язык 243
il. ilustrita иллюстрированный, с ил¬ люстрациями inĝ. inĝeniero инженер inkl. inkluzive включительно int. internacia международный ISAE Internacia Scienca Asocio Espo- rantista Международная научная ассоциация эсперантистов JSU Internacia Somera Univer- sitato ы. Международный летний университет IUEF Internacia Unuiĝo de la Espc- rantistoj-filologoj Международный союз эсперантистов-филологов j. jaro год j. c. jarcento столетне, век k. kaj и k. a. kaj aliaj и другие k. c. kaj ceteraj и прочие k-do kamarado товарищ k-(d)ino kamaradino товарищ (о жен¬ щине) KKS Konstanta Kongresa Sekretario постоянный секретарь конгрессов kp. komparu сравни k. s. kaj simile и тому подобное k. sekv. kaj sekvantaj и следующие k. t. p. kaj tiel plu и так далее LK Lingva Komitato языковой коми¬ тет LKK Loka Kongresa Komitato Мест¬ ный конгрессиый комитет MEM Mondpaca Esperantista Movado Движение эсперантистов за мир MET Mezeuropa tempo среднеевро¬ пейское время n-ro numero номер PIV Plena Ilustrita Yortaro Полный иллюстрированный словарь p. К. (post Kristo) см. de n. e. pk. poslkarto открытка, почтовая карточка pm. poŝtmarko почтовая марка prez. prezidanto председатель, пре¬ зидент proks. proksimume приблизительно PS posta skribo постскриптум PV Plena Yortaro Полный словарь red. redaktoro редактор resp. respektive соответственно rim. rimarko примечание rpk. respondkupono респондкупон, купон для ответа s-ano samideano единомышленник SAT Sennacieca Asocio Tutmonda Вненациональная всемирная ассо¬ циация sekr. sekretario секретарь s-ino sinjorino госпожа s-ro sinjoro господин str. strato улица t. e. tio cstas то есть ТЕ JO Tutmonda Esperantista Junu- lara Organizo Всемирная эсперант¬ ская юношеская организация TEĴA Tutmonda Esperantista Ĵurna lista Asocio Всемирная эсперант¬ ская ассоциация журналистов t. n. tiel nomata так называемый trad. 1. tradukita переведено 2. tradukinto переводчик UEA Universala Esperanto-Asocio Всеобщая (или Универсальная) эсиерантно-ассоциация UK Universala Kongreso Всемирный конгресс UL Universala Ligo Универсальная лига UMEA Universala Medicina Espe¬ ranto-Asocio Всеобщая медицин¬ ская эсперантская ассоциация univ. prof, universitata prolcsoro профессор университета UN Unuiĝintaj Nacioj Организация Объединенных Наций (ООН) US, USA, Usono Unuiĝintaj Ŝtatoj de Norda Amcriko Соединенные Штаты Америки (СИТА) USSR Unio de Sovetaj Socialismaj Respublikoj Союз Советских Со¬ циалистических Республик (СССР) vd. vidu смотри VD, v. d. vicdelegito заместитель делегата, уполномоченного vol. volumo том Z. Zamenhof Заменгоф
ПРИЛОЖЕНИЯ (иллюстративные таблицы)
1) tigro тигр 2) leono лев 3) leopardo леопард 4) neĝa pantero снежный барс 5) gepardo гепард 6) sovaĝa kato дикая кошка 7) mangusto мангуста 8) rato крыса 9) muso мышь 10) lupo волк 11) simio обезьяна 12) hieno гиена 13) histriko дикобраз 14) vesperto летучая мышь 15) urso медведь
ДИКИЕ И ДОМАШНИЕ ЖИВОТНЫЕ HEJMAJ KAJ SOVAĜAJ ANIMALOJ
1) elefanto слон 2) rinocero носорог 3) арго кабан 4) cervo олень 5) kamelo верблюд 6) vulpo лиса 7) bubalo буйвол 8) leporo заяц 9) cervo олень
1) azeno осел 2) ĉevalo лошадь 3) bovino корова 4) ŝafo овца 5) koko петух 6) kaprino коза 7) kokido цыпленок 8) kokiuo курица 9) anaso утка 10) kato кошка
1) pego дятел 2) kukolo кукушка 3) komiko ворона 4) vulturo коршун 5) sturno скворец 6) najtingalo соловей 7) kolombo голубь 8) pavo павлин 9) pavino самка павлина 10) strigo сова 11) akcipitro ястреб; сокол 12) pasero воробей 13) papago нопугай 14) grifo гриф 15) kakatuo попугай-какаду 16) cikonio аист 17) gruo журавль 18) cigno лебедь 19) ardeo цапля
птицы BIRDOJ
СТОЛОВАЯ MANGE JO 1) lustro люстра 2) stangolampo торшер 3) apogseĝo кресло 4) florpoto цветочный горшок 5) tabureto табуретка 6) kudromaŝino швейная машина 7) ŝranketo шкафчик 8) servica ŝranko сервант 9) pentraĵo картина 10) barornetro барометр 11) kandelingo подсвечник 12) termometro термометр 13) lapiŝeto дорожка 14) tapiŝo ковер 15) tablo стол 16) bufedo буфет 17) vazo ваза для фруктов 18) buŝtuko салфетка 19) seĝo стул 20) vazaro, teleraro посуда 21) dekora telero декоративная та релка 22) servictableto сервировочный сто лик РАБОЧИЙ КАБИНЕТ LABORA KAB1NETO 23) ŝranko шкаф 24) libra ŝranko книяшый шкаф 25) bretoj полки 26) ŝranketo шкафчик 27) konzolo бра, консоль 28) tabla lampo настольная лампа 29) fontoplumo авторучка 30) skribtablo письменный стол 31) rubujo корзина для мусора 32) apogseĝo кресло 33) ĵurnala tableto журнальный сто лик 34) kanapo, sofo диван 35) radiofono, radioricevilo радио приемник
1) kurteno гардина, штора 2) duoblaj fenestraj kadroj двойные оконные рамы 3) spegulo зеркало 4) kontaktilo штепсель 5) vesta ŝranko платяной шкаф 6) ŝrankaj bretoj полки (в шкафу) 7) lustro люстра 8) pentraĵo картина 9) tualeta tableto туалетный столик 10) benketo банкетка И) nokta lampo ночник 12) lito кровать 13) kovrilo одеяло 14) kuseno подушка 15) viŝtuko полотенце 16) littuko простыня 17) vekhorloĝo будильник 18) ĉelita ŝranketo прикроватная тумбочка 19) tapiŝo ковер
СПАЛЬНЯ DORMOĈAMBRO
ЗАВТРАК MATENMANGO 1) laktujo молочник 2) florvazo цветочная ваза 3) kafujo кофейник 4) kovrilo рог teujo «колпак на чайник» 5) panujo хлебница 6) bulko булка 7) buterujo масленка 8) submetaĵo подставка 9) vazeto рог konfitaĵo вазочка для варенья 10) telero тарелка И) taso чашка 12) subtaso блюдце 13) tablotuko скатерть 14) kulero ложка 15) forko вилка 16) tranĉilo нож ОБЕД TAGMANĜO 17) supujo, supa vazo супник 18) granda kulero разливательная ложка 19) supa telero глубокая тарелка 20) saŭcujo соусница 21) salatujo салатница 22) pleto поднос 23) fritita viando жареное мясо 24) salatujo Ttun kovrilo салатница с крышкой 25) plado рог dolĉaĵoj блюдо для сладкого 26) buŝtuko салфетка 27) ringo рог buŝtuko кольцо для салфетки УЖИН VESPERMANĜO 28) fromaĝujo сырница 29) fromaĝo сыр 30) butero масло 31) biskvitoj печенье 32) teujo чайник 33) fruktoj фрукты 34) salujo солонка 35) рапо хлеб 36) рапресо ломоть хлеба 37) sukera tenajlo щипцы для сахара 38) sukerujo сахарница 39) kolbaso колбаса 40) buterpano бутерброд
1) virinaj sandaloj женские сан¬ далии 2) viraj ŝuoj мужские туфли 3) virinaj ŝuoj женские туфли 4) kalkanumo каблук 5) viraj sandaloj мужские сандалии 6) virina mansako дамская сумка 7) speguleto зеркальце 8) kombilo расческа 9) tondilo ножницы 10) okulvitrujo футляр для . очков 11) notlibreto записная книжка 12) ombrelo зонтик 13) lipfarbo губная помада 14) parfumo духи 15) naztuko платок 16) gantoj перчатки 17) virina monujo дамский кошелек 18) ĉapelo шляпа 19) manhorloĝo наручные часы 20) ŝlosiloj ключи 21) monujo бумажник 22) marĝeno de ĉapelo поля шляпы 23) okulvitroj очки 24) poŝtranĉilo перочинный пож 25) ŝelko подтяжки 26) pendigilo вешалка 27) flamigilo зажигалка 28) krajono карандаш 29) pantalona tenajlo вешалка для брюк 30) butono пуговица 31) harpinglo (eta) шпилька для волос 32) cigaredujo портсигар 33) fontoplumo авторучка 34) sendanĝera pinglo английская ' булавка 35) vestoliksilo кнопка (одежная) 36) agrafaj hoketo kaj maŝo крючок и петля (для одежды) 37) vestkroĉilo вешалка (на одежде)
1) kolo шея 2) gorĝo горло 3—9) Ьгако рука 3) aksela kavaĵo подмышечная дина 4) muskolo мускулы 5) kubuto локоть 6) antaŭbrako предплечье 7) pojno запястье 8) mano кисть руки 9) fingro палец 10) brusto грудь 11) ventro живот 12—17) kruro нога 12) femuro бедро 13) genuo колено 14) tibio голень 15) plandaltaĵo подъем 16) plando стопа 17) pieda fingro палец ноги 18) verto макушка 19) nuko затылок 20) ŝultro плечо 21) skapolo лопатка 22) dorso спина впа- 23) lumbo поясница 24) pugo ягодица 25) suro, tibikarno икра 26) maleolo лодыжка 27) kalkano пятка 28) piedo ступня 29—39) kapo голова 29) haroj волосы 30) frunto лоб 31) brovo бровь 32) nazo нос 33) buŝo рот 34) mentono подбородок 35) tempio висок 36) orelo ухо 37) okulo глаз 38) vango щека 39) lipo губа
ЧЕЛОВЕЧЕСКОЕ ТЕЛО НОМА KORPO -7Й ■19 -20 ■21 ■22 ■23 -24 -25 -26 -27 -28
СОДЕРЖАНИЕ От авторов 3 Методические указания 6 Вводные замечания 8 Основной курс 11 Unua leciono (Урок I) И Dua leciono (Урок II) 14 Tria leciono (Урок III) 18 Kvara leciono (Урок IV) 22 Kvina leciono (Урок V) 27 Sesa leciono (Урок VI) 33 Sepa leciono (Урок VII) 37 Oka leciono (Урок VIII) 42 Naŭa leciono (Урок IX) 46 Deka leciono (Урок X) 50 Dekunua leciono (Урок XI) 54 Dekdua leciono (Урок XII) 58 Dektria leciono (Урок XIII) 62 Dekkvara leciono (Урок XIV) . 66 Dekkvina leciono (Урок XV) 71 Deksesa leciono (Урок XVI) 76 Deksepa leciono (Урок XVII) 80 Dekoka leciono (Урок XVIII) 85 Deknaŭa leciono (Урок XIX) 89 Dudeka leciono (Урок XX) 93 Dudekunua leciono (Урок XXI) 99 Dudekdua leciono (Урок XXII) 103 Dudektria leciono (Урок XXIII) 107 Dudekkvara leciono (Урок XXIV) Ill Dudekkvina leciono (Урок XXV) 116 Грамматика к урокам 121 Хрестоматия 162 Русско-эсперантский словарь 214 Эсперанто-русский словарь 220 Список принятых в эсперанто сокращений 243 Приложения (иллюстративные таблицы) . 245 Зинаида Васильевна Семенова, Магомет Измаилович Исаев УЧЕБНИК ЯЗЫКА ЭСПЕРАНТО Утверждено к печати Институтом языкознания Академии паук СССР Редактор Л. М. Белоусов. Младший редактор Д. III. Хесипа. Художник Л. И. Зимина Художественный редактор Э. Л. Эрмап. Технический редактор М. В. Погоскииа Корректоры Н. Б. Осягина и Л. И. Письман ИБ № 14631 Сдано в набор 04.11.82. Подписано к печати 25.10.84. Формат 6Ox9O7i0. Бумага книжно¬ журнальная JV» 2. Гарнитура обыкновенная новая. Печать высокая. Уел. печ. л. 16.5. Уел. кр.-отт. 16.75. Уч.-изд. л. 15.7. Тираж 30 000 экз. Зак. 1950. Изд. № 4187. Цена 70 к! Главная редакция восточной литературы издательства «Наука» Москва, К-31, ул. Жданова, 12/1 врдена Трудового Красного Знамени Первая типография издательства «Наука» 199034, Ленинград, В-34, 9 линия, 12
тр&~ чица 11 19 48 59 85 110 122 159 163 168 170 171 175 194 200 214 228 ОПЕЧАТКИ Стропа Напечатано Следует читать 3 сн. ĜU ĉu 15 св. Ĝa Ĉu 9 сн. astralstino instruistino 19 св. di di- 15 св. riceveant. ricevante. 5 св. II 7 сн. урок 11). урок XI). 19 сн. ci ĉi 17 сн. Le La 4 св. de socialismaj de landoj soci¬ alismaj 12 сн. ado vado 6 св. nfcenco intenco 1 св. se necese se necese, 3 сн. grapigas gropiĝas 2 сн. kiajn kiaj 3 св. kaj, sed a kaj, sed 8 сн. nteralie inleralie