Хамихъоти Хасанбег
ЛИЙПР
ÆМДЗÆВГИТÆ
ДЗÆУÆГИГЪÆУ
2009

84(2-Осе)
Х-18
Составитель Л. М. Хекилаева
Хамихъоти X. X.
Х-18 Лæвар: Æмдзæвгитæ. — Дзæуæгигъæу,
2008. - 368 ф.
Хамикоев X- X.
Дар: Стихи разных лет.
84(2-Осе)
© Хекилаева Л.М., составление, 2009
© Алипченкова Т. Ф., оформление, 2009

Хамикоев Хасанбек
Хаджиомарович родился
23 сентября 1924 года в
Дигорском ущелье в селе-
нии Ног-Кау. В 1930 году
родители переехали с гор
на плоскость во вновь строящееся село Сурх-Ди-
гора, где и окончил 7 классов. В 1940 году посту-
пил в Северо-Осетинское педагогическое училище.
После окончания двух курсов был призван в
ряды Советской Армии. +И до полной победы уча-
ствовал в боях против немецко-фашистских зах-
ватчиков в составе 58-го гвардейского пушечно-
артиллерийского Севастопольского ордена Суво-
рова и Кутузова 3-й степени полка 32-й гвардейской
стрелковой Таманской краснознаменной ордена
Суворова и Кутузова 2-й степени дивизии, в части
04494.
В начале войны был топографом, телефо-
нистом, а с начала 1943 года радистом во взво-
де управления полка. Награжден орденами и ме-
далями.
3

Около 40 лет жил в Ленинграде, где прорабо-
тал осмотршиком вагонов в вагонном депо Октябрь-
ской железной дороги. В 1973 году за трудовые
успехи награжден Орденом Трудового Красного
Знамени, а за многолетнюю добросовестную рабо-
ту медалью "Ветеран труда".
Писать стихи начал с 14 лет. Публиковаться
стал с 1938 года в районных газетах "Социалистон
Дигора", "Коммунист", "Ленинец", "Ираф" ирес-
публиканской газете "Дигора".
Личность автора — покойного Хамикоева Ха-
санбека Хаджиомаровича заслуживает огромного
увавжения. И не только потому, что он принадле-
жал к тому славному поколению наших отцов и
дедов, отстоявших ценою жизни и здоровья нашу
свободу, затем поднимавших Родину из руин. Бо-
лее всего импонирует то, что он, долгое время на-
ходясь вдали от своей малой родины, жил и тру-
дился с мыслью о ней, не порывал ни на минуту
духовную связь с ней. Особо привлекателен в жиз-
ни автора факт его неразрывной связи с родным
языком, которым прекрасно владел и на котором
старался думать, любить, переживать и даже пи-
сать стихи. Сказанное дает мне полное право счи-
тать покойного Хамикоева X. X. большим и ред-
ким патриотом Осетии.
Я доселе не встречал человека, более влюблен-
ного в своих сородичей - в свой род, в свою фами-
лию. Он переживал за каждого из них, болел ду-
шой , не говоря о том, как остро и трогично вос-
принимал Хасанбек каждую потерю, случившуюся
среди них...
4

Безусловно, стихи Хасанбека Хамикоева отрат
жают ту эпоху и те события, судьбоносные для
Родины, участником которых он был. Это — стиль
поэзии борьбы и созидания, свойственный советс-
кой литературе 30-60-х годов. Прошлого столетия.
Поэтому некоторое тематическое однообразие час-
ти стихов не должно удивлять. Так писали почти
все его сверстники, в том числе и обласканные
властью...
Не являясь профессиональным литератором и
не имея соответствующего филологического обра-
зования, автору не всегда удается подобрать нуж-
ный размер силлабо-тонического стихосложения.
Поэтому очень часто в одном и том же стихотворе-
нии можно встретить строки ямбического, хореи-
ческого характера в купе со стопами трехсложных
размеров — дактиля, анапеста и амфибрахия. При-
вести их к одному размеру почти невозможно —
это было бы все равно, что сесть и написать совер-
шенно другое стихотворение. А осуществить по-
добное не только не представляется возможным,
но поставил 6ъ\ крест на самобытности автора.
Сложность специфики "дигорского ударения" за-
путала в свое время и очень именитых поэтов-ди-
горцев. Я не стану их перечислять, они известны,
поэтому неточности ритмической организации сти-
хов Хамикоева X. X. в литературе — не нонсенс, и
удивляться им не стоит.
В конце не могу не сказать слов благодарности
в адрес семьи покойного, очень заслуженного че-
ловека, которые с самых искренних и пронизан-
ных любовью чувств, решились на довольно слож-
5

ное в наше время увековечение памяти близкого
им человека. Очень жаль, что на такое благород-
ство способны ныне только люди, полные добро-
детели , коих становится все мешыые и меньше.
Бабочиев Р. О., поэт
6

МÆЙÆ
Рохс мæйæ бæрзондæй
Идзулгæ кæсуй.
Æ тунтæ, æ кондæй
Саламтæ хæссуй.
Кæсуй е бæстæмæ
Сахцæстæ кизгау,
Æрдтевуй фæзтæмæ
Пеллон рохс зингау.
Сау зæнхи æ тунтæй
Фæлмæн рæвдауй,
Нæ цийнæ, нæ хумтæй
Некæд фæффауй.
1938
ТАЛАТÆ
(Æвзонг финсгутсе)
Талатæ сæ хузæ, сæ кондæй
Дарунцæ цъæх уалдзæг идзулд.
Сæ уиндæ, сæ сир-сир, сæ зардæй
Зæрдити — ’стур цийнæ ивулд.
Кæсунцæ бæласи бæрзондæй
Алцæмæй игъæлдзæг, æфсес.
Дзиллити зæрддагон амондæй
Сæ зартæн — æхсаргин, циргъ сес.
7

Ходæнтæ цъæх-цъæхид бæласæй,
Зарæнтæ бæстæбæл æргом.
Хæссæнтæ адæми мийнасæй —
Е ба син исуа устур ном.
1938
хонхи коми
Цъететæ зиннунцæ,
Бæмпæги кæрау,
Фæхстæмæ хæссунцæ
Сатæг æнæ ’вгъау.
Тегътæбæл мæсгутæ
Лæуунцæ ’нкъардæй,
Фудмæгур царгутæ
Уонæнти цардæй.
Сæ фарсмæ лæгæттæ,
Дор, къæйæй амад.
Етæ син хæдзæрттæ,
Цъæх айнæг — сæ над.
Цъаммар уæд сæ догæ,
Куд н ’адтæй, зæгъай.
Цардæнцæ фуд дзогæ,
Зæнхæй æнæ хай.
Къундæги, æ хъарæ
Æстонгæй, судæй.

Н ’адтæнцæ хебарæ
Сæ гъæрзун цудæй.
Уæд еу бон низмалдæй
Нæ бæстæ бунтæй,
Берæ тог фæккалдæй
Тъинггитæ, хъумтæй.
Топи гъæр и кæмтти
Араугæ гъазта,
Дудзæсгон æзнæгти
Дуйехтæ фаста...
Фæттохгæй дзæвгарæ,
Адæм æ фæндон
Иссердта хебарæ
Абони — рохс бон.
1938
А. С. ПУШКИНÆН
Рацудæй бал сæдæ анзи
Æ банцадæй Пушкинæн,
Ма царуй уæддæр нæ хъанзи,
Æ зартæ ин никкæнæн.
Æ финститæ мах зæрдæмæ
Ниххистæнцæ хъæбæр арф,
Цума ’рттевуй нæ зæлдæмæ
Уони фæрци и цъæх арв.
9

Мингий уогæй, е æ доги
Берæ зинтæ æрвиста,
Хуæдхуæцæги, хъал гъæздуги
Æмдзæвгитæй æлгъиста.
Æ маргутæ сосæг цийнæ
Фæккодтонцæ ирд цæстæй.
Æрмæст зæгъун æнæ хийнæ
Нецæмæн син исбæзтæй.
Æ зарти гъæр царди ’хсарæн
Парахатдæрæй нæруй.
Берæ адæнти сæребарæн
Æхсидзгондæрæй цæруй.
1938
КУЙ ÆМА ТИКИС
Даргъ гъæунги налат биццеу
Куйдзонæгьи æрцудæй.
Уалинмæ, дес — фæрсрæбунæй
Еу хъал тикис æрлигъдæй.
Бæлдздзони куй, топпи фатау,
Сау тикиси расурдта.
Æваст биццеу фæууæлгоммæй,
Цæф-хъæпани иссердта.
Адæм ибæл фæйне ’рдиги
Басорæнцæ ходæгæй.

Зонæ ’й, мæ хор, мах фæлтæрæн
Куйдзонæгъ дес нæбал æй.
Кæд дæ фæндуй уæхæн балци,
Кизги уингæй сæнддадæн,
Зæгъун дин æз: "Хуæздæр уодзæй
Уахæн миутæй куст кадæн".
1938
ДÆУМÆ
Фæдздзорис æноси
Адгин, фæлмæнæй.
Фегъусуй мæ гъоси
Боц зартæ дæуæй.
Фал уæддæр дæ дзурдтæ
Нæ æнцæ зæрдæй,
Искæнис лæбурдтæ
Мæ еунæг дзурдæй...
Дæ миутæ ’слæуунцæ
Мæнæн æвдесæн.
Неке ни гъæунцæ,
Гъæйдæ, сæ фехсæн.
Зонун, мæ мæрдадзи
Есгад ку лæууай,
Зæгъдзæнæ: "Куд уадзи
Мæн ду æнæ хай"?
1939
11

БÆЛАСÆ
Нæ тургъи бæласæ
Ирæзуй бæрзонд.
Æ рæзæ — мийнасæ,
Æ уиндæ — хуæрзконд.
Æ хæццæ мæ зæрди
Соц ерис фицуй.
Хонсарон цъæх сæрди
Мæ зарæг исуй.
Фæлмæн зæнхи сойнæ,
Уедæгтæй цъируй
Циргъ бели фæллойнæ
Алли бон еруй.
Фæндуй мæ æ хæццæ
Лæгæй ирæзун.
Æрлæугæй хæбæццæ,
Æз уой лæуд фæнзун.
1939
ЛЕРМОНТОВÆН
Кæд дæуæн, Лермонтов, дуэли
Æрхустæй æвзонгæй дæ цард,
Уæддæр ни некæд дæ иронхи,
Цæруй æнæмæлгæ дæ зард!
12

Дæттуй дин нæ дзиллæ ’стур кадæ,
Имисуй алли бон дæ ном.
Не ’хсæнти нæруй рæстдзийнадæ,
Кæнгæй æнгкæтемæн цæсгом.
Октябри иссан мах хуадбарæ.
Дзилли цард — бунтон æхсицгон.
Никкæнуй косæг лæг æ зартæ
Æргомæй рæсугъд, æ фæндон.
Кæд хор ниттар кæна æ цæстæ,
Нæбал уа дуйнебæл рохсдæр,
Зонæ, уæд дæ райгурæн бæстæ
Феронх æй дæ зар дæуæн дæр.
Уæдмæ ба цæудзæнæ нæ хæццæ,
Уæларвон ирд хорау, балвурд
Зингзæрдæ поэзийи бæрцæ
Махмæ игъусдзæнæй дæ дзурд.
1939
ЛЕНИН
Ниссастай зин доги
Цагъарон къæлæт,
Мæцидæ æ тоги
Уомæй нæ цæуæт.
Нæ дзилли, мæгурти
Берæ бауарзтай,
13

Сæ зин син бугъзурти
Изолмæ фехстай.
Уомæн дæ нæ догæ
Нæ кæнуй иронх,
Федæнмæ æногæ
Хæссуй дæ нæ тонх.
Æности æносмæ
Ду - царди бундор,
Адæмти ’стур мосмæ
Кæсагæ ирд хор.
Адтæ нин, уодзæнæ,
Дæ нин хицгæ уарзт,
Дзиллити хондзæнæ
Амондмæ æмраст.
1940 ^
ЛЕНИНÆН
Райгурдтæ сау доги
Дзиллити фæтæг,
Нихсистæй дæ тоги
Бонгинтæн мæлæт.
Дæхецæй мæгурти
Бауарзтай фулдæр,
Æма сæ нивонди
Æрхастай дæ сæр.

Ду нин нæ федæнæн
Ниввардтай бундор.
Адтæ, дæ, уодзæнæ
Дзиллитæн ирд хор.
1940
СОВЕТОН СИЛГОЙМАГÆН
Нæбал дæ фиццагау зин доги
Нæ хæссис тогæйдзаг къæлæт.
Ниххистæй цийнадæ дæ тоги
Æма ди æносмæ цæрæд
Цудтæ ду сау фонсау кæддæрти
Æхцатæ, мулкбæл уæйæгонд
Нур уалæ цæргæсау нæ сæрти
Тæхис хуæдтæхæги бæрзонд.
Низзарис зæллангæй бæстæбæл
Дæ цийнæ — нæ цийни уæлгъос,
Æрзелис лигьз, сойнæ фæзтæбæл
Алке ди нифсгин, устур боз.
Æвдесис уæлахездзийнадæ
Дæ алли кусти дæр фиццаг.
Силгоймаги ’фсарæ, ’стур кадæ
Хæссис сæрбæрзондæй, хиццаг.
Изæд дæ нæлгоймагти астæу,
Тæнзæрдæ, рæсугъд, бæгъатæр,
15

Дæ нарæг, гурведауцæ астæу
Лæгæн зелун кæнуй æ сæр.
Дæ уиндæ, дæ бахут уацари
Берети бафтауй арæх.
Федауис уарзони хæдзари
Бийнонтæн исуис сæ къæдзæх.
Æхседæ, лæгæрдæ берæ ’нзти
Дæхе макæд уадзæ ’фхуæрун,
Сæребарæ царди къабæзти
Фæразæ уарзонæй цæрун.
1940
ÆХСÆВÆ ГОРÆТИ
Мæ бæстæ банцадæй,
Нæййес æзмæлæг.
Æрхустæй фæлладæй
Фæскуст æ цæрæг.
Уайуй Терк къæдзæхтæй,
Лигъз дортæ хуайуй,
Циргъ хуæнхтæн сæ рæгътæй
Æ зартæ тауй.
Лæуун æз æмбаргæ
Æрдзæмæ ’й ме ’нгæс.
Ами æз — рæвдаугæ
Рарвистон ме ’рæз.

Усмæй, цит, усмæмæ
Гъудитæ кæнун.
Мæ цийнæ, мæ десмæ
Æз Терки ’ркæнун.
Æрмæст е ирайгæ
Æ балци кæнуй,
Раст цума, зуст уайгæ,
Дор дорбæл цæвуй.
1940
* * *
Амонд, сæребарæ ’ма рохс цард
Æнцæ мæ фагæ нур мæнæн.
Косун, цæмæй игъуса мæ зард,
Кала поэтти сес тæмæн.
Дуйне хода,
Зæгьа: "Цæрæн!"
Лодæр лæг ба
/Стæрса сæрæн.
Фæккосун бæлгæ, æнæ хилæ,
Ку ’нтæсидæ фулдæр, бæргæ,
Уæд еу зæгъидæ мин мæ дзиллæ:
Цæргæ, мæ хор биццеу, цæргæ!.
1940
17

КЪОСТАЙÆН
Фæццардтæ зин доги
Ахæст, мæгурæй.
Нихсистæй дæ тоги
Зин цард еугурæй.
Дзурдтай дзилли сæрбæл
Æргомæй æдзох,
Зин цардæй фервæзтбæл
Кодтай устур тох.
Уомæн ди бонгинтæ
Уидтонцæ се ’знаг,
Сæ хъал фæсдзæуинттæ
Хастонцæ æвзаг.
Ирæй дæ сурдтонцæ
Æзнагау, изол,
Дæ мæлæт курдтонцæ —
Се ’сони фудгол.
Фудгол уонæн адтæ —
Нæ ’й е римæхстаг,
Ирæй изол бадтæ
Кадгин — дæ фæстаг.
Нæ дæ ни иронхи,
Дæ цард — фæнзуйнаг,
Нури нæуæг тонхи
Федар — дæ гъуддаг.

Дæ фæндури зартæй
Нæ зæрдæ идзаг.
Фервæзтан и хъалтæй,
Нæ цард æй хиццаг.
Имисæн хуæдбарæй
Дæ кадæ, дæ ном.
Æносмæ æхсарæй
Искодтай цæсгон.
1940
* * *
Фæндуй, ку финсинæ
Алкæд хæларæй.
Нæ цард ку хинцинæ
Дзæбæх мæ зарæй.
Ме ’хæс ку фединæ
Æндон реу лæгау.
Гъе уæд æз исуинæ
Бæрзонд мæсугау.
1941
САЛАН
Бæлæсти ’хсæн хæл-хæлгæнгæ
Кæми уадæй сауæдон,
19

Фæйимисун, цийнæгæнгæ,
Дæ къох ма дин куд истон.
Цудтæ сабур, гъудигæнгæ,
Æнæ ходгæ, æнæ фарст.
Уидтон дин æз æнæзмæлгæ
Дæ цæстити зудæ каст.
Кастæ листæг, лихстæгæнгæ,
Нæ фæххецæн адтæй тарст.
Дзурдтай: "Цæуис зæрдæ зонгæ,
Багъæуай кæнæ нæ уарзт".
Загътон: "Нæ уарзт царди бонти
Гъæуай кæндзæнæн цæстау.
Уон мæ кеми, е мæ сонти,
Ци фæнди дæр — æнæфау".
Ма нур уогæй ди идарди,
Имисун дæ ходгæ каст.
Фæззигон æхсæви ’нцади
Мæ салантæ дæу æд уарзт.
1942
ТÆХОДУЙ
И лигъз фæзæ деденæгæй
Тæмæн калуй идардмæ.
Колхозон лæг игъæлдзæгæй
Идзулуй нур æ цардмæ.

Рæфтуолæвди цъæх зæлдæбæл
Мийнаси хуарз — æхсицгон,
Царди цийнæ æ зæрдæбæл
Уомæн заруй алли бон.
Тæходуй, ма ку заридæ
Алли алкæд цийни зеу,
Фæрнгун цардмæ ку даридæ
Федар зæрдæ, æндон реу.
1968
МÆ ХУÆРÆМÆ
Дозинкæн
Кæмæй ма боз уон Дигори
Дæуæй хуæздæр, хуæри хай?
Дæ фæрци мин лæгти цори —
Устур кадæ æд уæлдай.
Мæ гъостæ нур исзинг æнцæ:
Кæнис мæ кой, лæдæрун.
Уолæвди бæнттæ фæцæнцæ,
Кусти бабæй лæгæрдун.
Имисун, уолæвд кæронмæ,
Догъти бæхау, ку лигьдæй,
Ку мин кастæ мæ цæсгоммæ,
Уæд мæ зæрдæ иссугъдæй.
21

Нæ ниййерæги фæсмæрдæ
Дæхе мæтæ нæ кодтай, —
Махмæ дзоридæ дæ зæрдæ,
Махбæл уидæ дæ катай.
Нур дин царди фæндагтæбæл
Урух къахдзæфтæй цæуæн,
Лæууис, хуæрæ, нæ зæрдæбæл
Арфæ кæнæн мах дæуæн.
1969
СУРХ-ДИГОРÆ
Æз бабæй хецион хæдзарæй
Берæ фулдæр уарзун дæу, нæ гъæу,
Цума мин е ’хсидзгон æхсарæй
Кадæр балæвар кодта дæу.
Дæ цийни æгæрон идардмæ
Хæссун æз мæ тоги рæсог,
Дæ федæни хъал кувди артмæ
Цæхæрæн мæ зæрдæ — æ сог.
Гурумухъ биццеуæй абонмæ
Мæхе кæдæй зонун дзæбæх,
Устур боз дæуæй дæн кæронмæ
Нæ гъæуи дутегъон гæмæх.
Æз берæ æхсидзгон æмгæрттæй
Зæрдрохс дæн, мæ усхъæ бæрзонд.

Нæ тæрсун фудраконд мæнгæрттæй
Ку ’скæнон мæ сæр дин нивонд.
Малити Геуæргий мæ зæрди
Æрхунæн æноси дарун.
Фиццаг хатт нæ тургъи еу сæрди
Фегъустон уой цийнæ зарун.
Куддæр æз къæбæри рæуаги
Æ рази ’смедæг дæн æваст,
Мæ къох ку нитътъунстон сау аги
Æмраст уæд фæцан мах æмгаст.
Æнæстигъд картоф æз æ рази
Сау къохæй мæхемæ ’лхъивтон.
Саст авгæ къæрази тæрвази
Ме ’фсæрмий цæститæ ’рсагьтон.
Бахудтæй медбилти иуазæг,
Ме ’слæудбæл цидæртæ загъта.
Мæ зæрди куд дессæги уалдзæг
Уæдæй сурх деденæг сахта.
Уæрæсей изолти дзæвгарæ
Хабæрттæ зæрдæмæ истон.
Нæ гъæуи, нæ ахили ’хсарæ
Сæ фæрци хуæздæр имистон.
Фæндуй мæ гьæуи ’стур кадæ
Бæстæбæл куд цæуа игъуст, —
23

Ивулгæ æнæнездзийнадæ
Нæ ерис, нæ пайда, нæ куст.
1969
* * *
Æхсицгон мин æй дæ хæццæ
Æнæ хийнæ, æнæ маст.
Уоди гага, ду — мæ дзæццæ,
Мæн равдауй дæ бакаст.
Берæ уарзун гъæди тарбун,
Рæсугъд дæр цума ци ’йес? •
Æнæмæнгæ, дæумæ гъавун
Ку кæнисæ гъар хъæбес.
Царди ’мбалæн дæу æвзарун
Ходгæ билтæ, бæрзонд реу.
Зæрди ’нцойнæ дæуæй дарун
Мæ кустади æцæг зеу.
Тæходуй æма бæззонтæй
Ку разиннисæ, мæ уарзт,
Царди ’хсицгон дæр хор бонтæй
Æз искæнинæ дæу барст.
1969
ТÆХОДУЙ
Фæззигон бор-борид сифтæртæй
Нæ фæзæ тæмæнтæ калуй.

Зæрдрохс дæн æз нури кæстæртæй
Еуей мин æ куст нæ фауй.
Тæходуй нæ царди æргъавди
Бунатон ку уайдæ мæ дзурд.
Гъæйд-мардзæ, раззагбæл нимади
Ме ’нсувæр, мæ зонгæ, мæ фурт.
Мæ зæрди гуппити зинг хъарæ,
Дзæгъæл ку нæ уайдæ, исæвд.
Мæ бæстæ, Цæдес, мæ хæдзарæ
Мæнæй ку еридæ уолæвд.
Æмгæртти ’стур зеумæ ’хе адæ
Мæ куст ку хæссидæ егъау,
Уæд царди сæйрагдæр рохсадæ
Уодæн нæ кæнинæ æвгъау.
Тæходуй и хуæздæр лæгти рази
Æгас цо, игъосæ алкæд:
"Мæ хор,'ду къуплеттæй нæ гъази,
Зонис гъæуи зинтæ, хъиамæт..."
Зæрдæй æнгаронæн рæвдаугæ
Хъæбæр иснет кæнун мæ загъд.
Косæн, цæй, дзæбæх, æнæ фаугæ.
Куд бæзза нæ хъари æруагъд.
Тæходуй зæрддагон дæр бунати
Ме ’ндзæвгæ ку уайдæ, мæ дзурд...
Гъæйд-мардзæ раззагбæл нимади —
Ме ’нсувæр, мæ зонгæ, мæ фурт...
1969
25

ФУН
Æдосæ мæ фуни
Нæ гъæу, дæу уидтон.
Æз ферми хуæдбуни
Еу дзоргъа ’взурстон.
Цума æ дзиккотæ
Кизгæн æлвастон,
Уой барцæ гъе уотæ
Сурх лентъæй бастон.
Гъæунгти дзæвгарæ
Зелгæ фæххадтæн,
Мæ бабай хæдзарæ,
Дæ тургъи адтæн.
Биццеути цийнæмæ
Нæ тарстæй мæ бæх,
Рæвдудта фегъалмæ
Мæн зæрдæ дзæбæх.
Тæходуй, фæстæмæ
Фæууинæ дæ фун.
Кавкази фæхстæмæ
Ме ’цæгæй тæхун...
1969
МÆ КÆСТÆР ÆНСУВÆРМÆ
Мæ кæстæр æнсувæр, æрвадæ,
Циртдзæвæни рази æнцад
26

Еу минкъий мæ хæццæ æрбадæ,
Æз ба дин зæгъон зæрдихатт.
Ревæд цирт киндзарæст бронзи
Уинис гъæуи астæу рæсугъд.
Еу нигæд не ’рцудæй æ рази,
Лæхъуæнти не ’руагъта и тугъд.
Тугъдæн хъазауатæй æ карзи
Сæхе басугътонцæ еугай.
Хезæн сæ ацал-ауал анзи
Сæ бæсти æнцон цард — нæ хай.
Гъæуи ’хсæн цæруй лæгдзинадæн
Се ’нæмæлгæ хъиамæт, сæ кой.
И цъаммар фæшистон æфсадæн
Етæ ниссастонцæ е ’фсой.
Карз тугьди сæ уодтæ æвзонгæй
Кæронмæ, бунтон æнæ ’вгъау
Бæстæн æрхастонцæ, ’сзинг уогæй,
Æнæном бæгъатæр лæгау.
Фервæзун кодтонцæ нæ зæнхæ,
Нæ райгурæн бæстæ, нæ гъæу.
Лæгхуарти æлгъистон фудæнхæ
Не ’ссердта сæ фæрци уæд дæу.
Цæрæн мах нæ фæрнгун бунæтти,
Нæ зæрдæ игъæлдзæг, æдас,
Имисæн рохсаггаг æмбæлтти,
Сæ кадæ, сæ фарнæ — æгас.
27

Æз си фæххестæр дæн дзæвгарæ,
Ду дæр си нæбал дæ кæстæр.
Фестæн æй лæгти ’хсæн сæ карæ
Нæма ’нцæ иронхи уæддæр.
Сæ керзæ цулухъти нæ хæццæ
Сæндтадæ кæнунцæ хъæбæр...
Нæ бон нæй сæ еци федауцæ
Феронх ун æнцонтæй нур дæр...
Сæ рацуд, сæ дарæс, сæ равгæ
Нурау нæ адтæнцæ æнцон.
Кустити зиндæрти, хед калгæ,
Сæхе æвдистонцæ ’хсицгон.
Колхозон еумæйаг хæдзæрттæ,
Гъæунгтæ, ленинон цирагъ,
И къада — гъæударæг курæнттæ,
Нæ ферми бунæтти циргъ рагъ.
Куд дзæбæх, лæмбунæг кустонцæ.
Федæни сæумæмæ — сæ каст,
Дзилли рохс фæндитæ зудтонцæ,
Берæ син æнтæстæй тухуаст.
Гъæуи нифс, æхсарæ, рохс кадæ
Бæрзонд исистонцæ æргом.
Сæ алли кусти лæгдзийнадæ
Гъæууонтæн нур дæр — устур ном.
Фæндуй мæ дæуæн хъæбæр рагæй
Сæ нæмттæ, муггæгтæ зæгъун.

Нæ гæлдзун еуей дæр ме ’взагæй,
Сæ хæццæ бæрзæнтти тæхун.
Æрмæст æз мæ дзурдтæн абони
Нимæдзæй нæ кæнун кæрон.
Зонис ду, еу гъæуæн уал номи
Феронхмæ ке нæ ’нцæ æнцон.
Царди нин гъæуамæ берæ ’нзти
Сæ кадæ æргом игъуст уа.
Нæ алли кустити æнхæсти
Нæ хæццæ æмкъахæй цæуа.
Архайæ уобæл æвæллайгæ,
Мæ кæстæр æнсувæр, зинаргъ.
Де ’хæс уæд феддзæнæ ирайгæ,
Гъæу дин искæндзæнæй лæгаргъ.
1969
МÆ ЦИЙНИ ФÆДЕС
Уæларвон идардмæ
Зæнхон лæгти тахт,
Æрцудтæ мæ зардмæ
Аккордæн æздахт.
Мæ цийнæ, мæ дестæн
Кæрон нур нæййес.
Æхсаргин "Цæдестæн"
Зæнхон мæн гъæбес.
29

Лæг рагæй æ зæрди
Цъæх æрвмæ бæлттæй.
"Цæдес", ду лæгæрди
Уой уалæ гъæйттæй.
Де ’ндон реу эскадрæ -
Мæ цийни фæдес.
Федæнмæ æд хъарæ
Фелваста цæдес.
Гъо ’хсаргин æхсарæ
Советон Цæдес,
Лæгæрдæ хуæдбарæ
Куд финса мæ сес.
Дæ бурсти ’нхæстадæн
Мæ зарæг, мæ дес.
Геройти ’стур кадæн
Мæн цийни фæдес.
1969
КУД АРÆХ
Куд арæх идарддæр бæлццонмæ
Нæ зæрдæ фæдздзоруй æгæр.
Æнгъæлдзау фембæлди æнцонмæ
Байдзаг уй адæмæй къæсæр.
Еу фембæлд нæ зæрди зин уаргъæн
Цидæр æрбакæнуй æ маст.
30

Хъуритæ, нæ батæ зинаргъæн
Æ хай уæд фæуунцæ æваст.
Дзæбæхдæр фарста уй синхонæй,
Хæстæг, мади хуæртæ — зунддаг.
"Ци хабар игъусуй ’фсæддонæй,
Колхозæн куд æй æ гъуддаг?"
Куд æй нæ гъæубæстæ — нæ цийнæ,
Уобæл арæх фæууй и фарст.
Кæрæдзей уинд нин — сугъзæрийнæ,
Е арæх исафуй нæ тарст.
Фæндуй мæ алкæд дæр адæмæн
Зæрддагон, бæлгæ, нивгун цард.
Рохс царди уæлахездзийнадæ,
Бæззондæр æхсарæ æд зард.
Куд арæх ме ’хсæвæ — æрбонмæ
Сагъæсти æрцæуй æрвист,
Цума мин с^лхуйни кæронмæ
Цъоппау æй нарæг, даргь æлвист.
Куд арæх, куд арæх, куд арæх
Æнæ ’нцад гъудитæй нæтун.
Дигори уæлиау дæр циргъ къæдзæх
Фуни дæр дæу цори хæтун.
1969
ДÆУМÆ, ÆВЗОНГ ПОЭТ
Ку гъæуа, къуæрæ бунатмæ
Нæртон цоркау ду дæ дзурд
31

Е гъæуама доги ’вналдмæ
Æндон зæрдæ уа игурд.
Радтæ алци æнæ ’вгъауæй.
Хъæбæр зин ку уа — гъæрзæ.
Ма фæккеуæ царди ’гъдауæй,
Сæрæй бунмæ ин бæззæ.
Неке ни лæууй иронхи,
Зæрди ма æй тохи бон.
Хумæтæги цард нæ тонхи
Нæ рæвдауй æхсицгон.
Багъæуаги фæскъумбадун —
Фуд æгадæ, содзгæ мард.
Бафæразæ дæхе раттун
Дзилли кадæн уæд дæ цард.
Æфсæддон лæгтæй зин тугъди
Æмбразури содзгæ ком
Æ минкъий уоди рæмугъди
Ка ниппурх кодта æргом.
Е Матросов — лæгти кадæ,
Æнггæтей сæрбæл — æ мард.
Фæнзуйнаг æй лæгдзийнадæ,
Игъусæд ибæл дæ зард.
Уæлдæфон гьигкаг цæхæри
Æ хуæдтæхæги æруагъд
Содзгæ-содзгæй дæр дзæгъæли
Кæмæн не ’рцудæй æздахт.

Ма фудголти эшелони
Нецæмæ ’рхæсгæй æ сæр,
Сæхе зингæй сурх пиллони
Ка ’ссугьта бунтæй уæддæр.
Е — Гастелло — лæгти кадæ,
Нæ уарзон дзæбæх игурд.
Хуæрзæруæ нин уа æ мадæ,
Кæмæн фесгухсуй æ фурт.
Арф хъæпæни, цæфтæ уогæй,
Æрфæни фæдау — æ фæд.
Æстдæс бони æхе тогæй
Ниддæрæн кодта мæлæт.
Гъæдин къæхтæбæл æ кадæ,
Ци бæрзонд иста уæддæр!
Æй Маресьев — лæгдзийнадæ,
Æ гъуддаг — кустæн æ сæр.
Зæнхи сæри и цъæх арвмæ
Рагæй ку бæллидæ лæг,
Цума ин си муд, гъе царвмæ
Сугьзæрийнæй ес тæрхæг.
Уруссаг лæппо — Гагарин —
Космонавтити хиццаг,
Æ нæртон бæхбæл уæлæрвтæ
Бабæрæг кодта фиццаг.
Æнтæстдзийнæдтæй уой асæ
Нæма фæууидта зæнхон.

Æ куст ин дæттæд мийнасæ
Куд нæ фесæфа æ ном.
Мæнæуæ инсуй куройнæ —
Ма ди уæд æ гæс иронх.
Ке фæрци ’й не ’знаг буройнæ,
Базонæд уой дæр нæ тонх.
Кæрдзингæнæг нин æппæлæ,
Куститæн ку æй сæ сæр.
Æнæ ’вгъау, дзæбæх æзмæлæ —
Кадæ ’ссердзæнæ хъæбæр.
Куститæй нæййес лæгъузтæ,
Цæмæн ма æй сæ нимад.
Нæ хуæнхаг фиййау æд фустæ
Иссерæд зæрди бунат.
Еу загъдæй, корун лæггадæ
Æз, æвзонг поэт, дæуæй.
Царди медæгæ ’стур кадæ
Уæд иссердзæнæ еуæй.
Лæг лæг æй æма дæ зæрди
Хуарздзийнадæ уæд лæгæн.
Æ даргъ надбæл, æ зин хæрди
Куд некæд сæдта уæгæн.
1969
* * *
Кæрæдзей нæ лæдæрæн мах,
Гъар дзурд нæбал ес не ’взаги.

Ду ниббуцæу кæнис дæ къах,
Æз дин æппæлун ме ’знаги.
Куд уа уæд еу хæдзари цард,
Ке нифс æма ци æгъдауæй.
И лигъз дзурд кæсуй нæмæ хард,
Гъæрзгæ цæрæн мæнгæ дауæй.
Нæ фурт — не ’сон æма нæ цард,
Дæуæн иссæй æнæ адæ.
Уомæн æма зонуй ме ’нкъард,
Фæккæнуй мин æ лæггадæ.
Нæййес не ’хсæн адæгтæ, ком,
Цæрæн фидæ-фурти уарзтæй.
Нæ зин, нæ маст сорæн æргом
Илгъаг миутæ, хъуæци ’мбарстæй.
1969
ÆМБАЛ
Æвзурстгонд æй хъæбæр рагæй
Хъурæй фæккæлуй уæлдай.
Æгæр дзæбæхтæ æвзаргæй
Лæгъуздæр фæууй нæ хай.
Æ царди ни барæуадзæ
Алци алкæд кæмæн ес?
Зинтæ ’взаргæй дæр ма ’руадзæ
Дæ зæрдæмæ æрхæн нез.
35

Алли хуарз дæр — лæгæй кæнгæ,
Лæгæй кæнгæ ’й æ амонд.
Ку бæззай, уæд, æнæмæнгæ,
Дзилли ’хсæн дæ ду бæрзонд.
Еске цæсти æрдо халæ
Кæд зиннуй дæмæ устур,
Дæхе цæсти ба бæласæ
Нæ уинис, уæд дæ мæгур.,
Дæхе рæдудбæл басæдтæ.
Е уодзæнæй дæ амал.
Сайтан миутæ ’ма æфсæнттæ
Некæд æнцæ мæн æмбал.
1970
XX ÆНОС
Æностæ берæ ’нцæ, æностæ,
Сæ цуд — æнæ ’нцайгæ, идард.
Инсæймаг — карæй æвзонг ностæ,
Гъуддагæй — бæгъатæр, мæнгард.
Лæгæрдуй уæларвон бæрзонди,
Атомбæл ’сæвардта æ саргъ.
Æнцон цард, зæрддагон нивонди
Лæгбæл — хуæдæвзаргæ зин уаргъ.
Конд техники хъарæ æ къохи,
Зæнхи харз, фæллойнæ — æ ес.

Раззагдæр прогресмæ æй тохи,
Æ зунд — æнæ кеугæ, æ дес.
Адæмти зундрахаст — ’стур кадæ,
Æ тохи туруса, æ бон.
Дзиллити нифсгæнæг рохсадæ,
Уæлахездзийнæдти исон.
Дуйнейи адæнти зиндонæй
Е размæ рохс цардмæ кæнуй.
Еу мади цæуæтау, фæндонæй
Фудгол си дзиназгæ кæуй.
Мæ бæсти санкъехгун цуд-балци,
Исони бæрзондмæ æй раст.
Зæрдрохсæй нæ кусти федауци
Парахат нæ цийнæ, нæ гъазт.
Тухгæнæг тæрсæд æ сау уодæн,
Нæбæл ес е ’фсой ин хæссæг.
Лæг лæги базудта æрвадæн,
Лæг — цардæн хецау æхуæдæг.
Нæй моди хæлхъой, тугъд — æгадæ,
Дзæгъæли гъуддæгтæн — кæрон.
Нæ цард ни агоруй лæггадæ
Æма си куд уæн цæрунгъон.
1970
сомигонд
Лихстæ-козбæуттæй мæ зæрдæ
Нæ дæдтун лæгæн лæвар.
37

Ку гъæуа — хуасау æ тæвдæ,
Æнгъæлдзау, игон æ дуар.
Ести ’нхус кæнун фæразгæй
Нæй мæ бон зæгъун фæлхат.
Лæг æ тухсти, бон дзиназгæй,
Нæ ниууадздзæнæн фæснад.
Гурумухъ уогæй, ме ’мбали
Нецæмæй ’фхуæрун уæддæр, —
Æнæ ’вгъауæй ин лæвари
Æрхæсдзæнæн æз мæ сæр.
Æ уæззау уаргъæн е ’мбесмæ
Мæхе ’рвонг дарун цæттæй.
Кæрæдзей фæрци хъæбесмæ
Æскъæфæн æй уæд гъæйдтæй.
Лæги нифс мæнæн — мудхуасæ,
Æнæ аргъ хæзнати хай, —
Неци мин дæдтуй уой асæ
Зæрди ’нцойнæ мæ уæлдай.
Кусти ’взурст æнцæ ме ’мбæлттæ,
Мæ хузæнттæ, мæ агкаг.
Алцæмæ нин ес мадзæлттæ,
Еу нæ над æма гъуддаг.
Адæмуарзон царди уагæ
Æй не ’хсæнти хуарз æвæрд.
Нæ къохти фæрци нæ фагæ
Иссердтан мах нивгун цард.

Зæрди гъарæй, кусти хсарæй
Æвзарæн нур цæсти ’нгас.
Æй не ’гъæлдзæг царди ’фсарæй
Нæ домбай гъуддæгти харз.
Сомигонд дæн хъабæр рагæй.
Царди уаргъæн æ зин дæр
Не ’ргæлдздзæнæн мæхе рагъæй
Ци фæнди ку уа, уæддæр.
1971
ХÆДЗАРÆ
Эх, хæдзарæ, мæ хæдзарæ,
Ци устур зин, гъеоæмарæ
Фæууинун кодтай мæнæн.
Æвеппайди куд нирдозæй,
Дæу кæнгæй, сæр æрдæгуорсæй,
Ку ’нæййес уомæн зæгъæн.
Уæд уотæ ’ргон синхи астæу
Æвæлмæцгæ киндздзон уарзт дæу
Куд фæразун алли бон?
Æвæццæгæн, уæтти гъари
Мæ бæлццони тухст ке ’взари,
Уомæй мин дæ æхсицгон.
Мæ фæллойнæ ма мæ цийнæ
Кусти ’хседгæй æнæ хийнæ
Ке кæнун дæ барæ.’дзох,
39

Уой мин резгæ, зудæ-тæрсгæ,
Кæддæрон къуртуй римæхсгæ,
Ке нæ кæнис дзиллæй цох,
Бæсти фарнæ — хуарз ес-бонæй,
Сикъунд хецæн, æвæндонæй
Ке нæ мин дæ еунæг бон,
Нивгун уогæй, уинд-хуæрзкондæй,
Хурстбæл æхцул, реу бæрзондæй,
Ке зæгъис фæрсгæй мæ нон,
Æнæ иурст ке ’й бийнонтæн,
Мæ уæрзон дзæбæх синхонтæн
Дæ фунуки цæхæр, зинг,
Ёумæ ке ’нцæ нæ кувдтитæ,
Нæ сагъæстæ, нæ куститæ,
Багъæуаги — дзоси тъинг.
Уæд дæ уæтти хуарз мийнасæ,
Фид, бæгæни, сонгун басæ,
Уæд арæхъ, æхцинтæ, дон.
Хæстæгутæ, лимæн адæн,
Сувæллæнттæ, фæлмæн бадæн
Кустуарзон лæгæн — æнцон.
Уæд кæрдзин лæгæн æ фагæ,
Фицуйнæгтæ — æрхи агæ,
Цæмæй æй æнггæтей цард?

Дæ синхон дæмæ — цæуагæ,
Мæ фæсте дæр зæрдирайгæ
Игъусæд ди цийни зар.
1971
ГЪУДИТÆ ЦÆФТÆБÆЛ
Бауæри цæфтæ, æскъудтæй
Устур тас нæййес лæгæн, —
Æвзурстгонд æй тугъди фудтæй
Фудæнæнги дæр цæрæн.
Сæ нихмæ нин — цæфти хуасæ,
Сæйгæдонæ, хуарз рæвдуд,
Зæрди ’нцойнæ ма мийнасæ,
Къæл-къæлгæнгæ мади худт.
Æмрæнгъонтæ, кусти радæ,
Ес кино, киунугæ, хор,
Телевизор, бæсти кадæ,
Æгæрон ихæс, цъæх, бор...
Ес горæттæ, гъæу, æмгарæ,
Æнæфедгæ гъар æнгас.
Кизги бахуд — деси ’хсарæ,
Е тæргай соруй и тас.
Фулдæр зинтæ, гъезæмарæ
Уоди цæф дæдтуй лæгæн.
Зæйи фескъудау — æ хъарæ
Æ нихмæ нæййес гæнæн.
41

Æнæ гъæнтæ, æнæ тогæй,
Æнæ ’нгъæлти лæги цард
Æркæнуй е ’æвуд уогæй
Карди циргъмæ комæвард.
Хор нигъулдау, мегъæ ’рфгутæй
Цæсти ’нгас цæуй римæхст.
И ех хуæнхти циргъ æфцгутæй
Дор цума арф коммæ — æхст...
Не ’зинигкон хуарз уарзони
Атæ-уотитæй æваст
Искæнуй е æнафони
Дудзæсгон, илгъаг, хеваст.
Уоди цæф сæдтуй æд бунтæ
Лæги нифс, æ хъарæ, бон.
Æнæ конд æнцæ нæ хумтæ,
Нæ гъуддæгти сæр игон...
1971
ИРОНХ НÆ ФÆРАЗУН
ÆЗ УАРЗОН ДИГОРИ
Кæми мин ’стæридæ нæ думгæ мæ гъостæ,
И къæдзæ ирд мæйæ кæрдæги ’вдулдæй.
Фæскъавдай уомæли мæн сабион ростæ
Хор гъарæй рæвдаугæ, бæрзæнтти тулдæй.
Иронх нæ фæразун æз уарзон Дигори
Æ фурт дæн! Æ кадæй, æ фарнæй цæрун.
42

Кæд радæн куддæртæй æз еу бон изоли,
Уæддæр ин е ’хæстæ мæ рази ’вæрун.
Æ цийнæ —мæ цийнæ, æ маст — мæ губуни,
Æ адæн — мæ хæццæ æмгоса, æдзох.
Рæтæнтæй æлвастау, æ хуæнхти рæбуни
Дæн алкæд, æноси, бунтон æнæ цох.
Мæ зæрди ’фтуйунцæ нæ гъæутæ, будуртæ,
Нæ фиццаг фондзанзон, хумгæнгути стан,
Худзарæ, æркъетæ, уотæрттæ, дзубуртæ,
Ци устур ихæстæ нæхемæ истан...
Мæ зæрдæ идзагæй нæ егъау æвналдæй
Мæ уарзон хуæнхбæстæ — мæ кадæ, мæ ес.
Куд уалдзигон зæнхæ — æ фæрци æнцадæй
Нæ бадун æз царди фæсаууон цъæмдес.
Æ нифс мин ’стур хъарæ уæлахездзийнадæн
Мæ тоги, ме ’уонти гупгæнгæ уадзуй.
Мæ тæккæ игурцæй, куд дарæг, е кадæн
Мæ зæрди уедагти .ирайгæ гъазуй.,
Æз берæ ’нсувæртæй хайгин дæн Цæдеси,
Мæ хуæрти нимæдзæн кæронтæ нæййес.
Нæ домбай, æмбарæ адæнти гъæбеси
Уомæн æз ’стур хъалбæл нимайун мæхе.
Цæгатаг Венеци — рæсугъд Ленингради
Хонсарон деденæг мæн зæрдæ тавуй.
Невай рохс гьæунги дзиллити ’змæлд цади
Мæ къахмæ дæу фарнæй нæ гъæумæ давуй.
43

Кæми мин ’стæридæ и думгæ мæ гъостæ,
Нæ къæдзæ, рохс мæйæ кæрдæги ’вдулдæй,
Фæскъæвдай уомæли мæн сабион ростæ
Хор гъарæй равдæугæ, уæлхуæнхтæ тулдæй.
1971
РАСУГИ ЗИН
Æрхуæстæй мæбæл арахъ
Бунихуæцæгау хъæбеси.
Æхсæвæ бонмæ саздахъ
Уомæн фескъафтон фæдеси.
Ухеритæй æз æнцад
Нæ бадтæн минут хæдзари,
Сайтæнтти къуармæ фæснад
Сæйгæй бафтудтæн уацари.'
Мæ фæрсти ледзгæй сæ гъæр,
Сæ цъæхахстæй нæбал адтæн.
Гупбитæй ристæй мæ сæр
Сæ уиндæй дæр æрфæллад дæн.
Мæхецæй, бæргæ, сурдтон
И къæдзелгунти идардмæ.
Куддæр-муддæрти уидтон
Къæхти кеугæ цуд цъæх артмæ.
Сæ хестæр — рехгун æваст
Истилдта къохтæ уалиаумæ,
44

Цидæртæ дзоргæй, фудкаст
Исаразта мæ рист реумæ.
Игъустон дзурдтæ æрмæст
(Лæдæргæ си неци кодтон).
Мæ тумбул къохæй туххуæст
Сæри фарсæй некуд уагьтон.
Исхастæй зæрдæ куддæр
Мæ фæстаг тухтæй рехгуни,
— А куд æй, зæгъгæ, уæддæр
Исæмпурстон æз мæ буни.
Хуцау хуарз æма рехгун
Фæлмæн пакъу баз фестадæй, -
Сосæгкæй мæ зин — мæ фун
Фæссурдта мин зуст æвналдæй.
1971
ÆХСЕДГÆ САЛАМ
Фидибæсти тугъди циренæй сугъд бонти
Уæлахездзийнадæ ’рхæсгутæн — салам!
Зинг-содзгæ атаки е ’мрæнгъон ’фсæддонти
Ка некæд фæссайдта, сумахæн — салам!
И цъаммар фæшистон лæгæти дæрæнти
Ка ’рсагъта сурх-сурхид туруса — салам!
Æ цард æнæ ’вгъауæй ка ’рхаста зин бæнтти
Амонд, рæстдзийнадæн — æхседгæ салам!
45

Не ’мгæрттæй ка не ’ссæй уæлмæрдти нигæнгæ,
Будурон деденæг мæрддзагон лæвар.
Нæ урзонти ’хсарæ зæрдити нерæнгæ
Дæнцуйнаг гъуддагæн — ’стур кадæ, мæ зар.
Уæлахез æрхæссæг æндон реу æмбæлттæ,
Æнæ иронх цæуетæ нæ дзиллæй имист.
Рохс цардбæл тохгæнæг бæгъатæр цæргæстæ,
Ордентæ, майдантæй уæ реутæ — фæлуст.
Лæг неци иронх æй. Имисæн абони
Уæ берæ хъиамæттæ, фæллойнæ ’ма тох.
Хуæрззæруæ кæнетæ, хуæрзæрæ афони
Зæгъæн уин зæрдрохсæй, æлхъевгæй уæ къох.
Уæ берæ хъиамæттæ, бæркадгин фæллойнæ —
Кæстæртæн нифсхæссæг æхсарæ, дæнцæн.
Сумах æрхастайтæ лæгæн зæрди ’нцойнæ,
Уомæн уин саламтæ идзулгæ дæдтæн.
Уæ фæрци нæ цард нур æносмæ — хебарæ,
Уæ фарнæ, уæ кадæ — аразæг бундор.
Нæ доги ’стур хъарæ, нифс, дзилли æхсарæ
И. косæг адæмтæн — уæлæрвон ирд хор.
Зæрддагон саламтæ сумахæн абони,
Ка ’вдесуй æ кусти кæстæртæн æгъдау,
Кæмæй лæг иссеруй æ зин, лæгъуз бони
Дзæбæхдæр гъуддæгтæ ’хе мадæ, фидау.
1971
46

УОСГОРИ МÆТÆ
Мæ дзæбæх, мæ уарзон,
Зæгъæ мин æргом, —
Хæссун куд фæразон
Дууайау дæу ном?
Цæбæл дин исбарон
Дæ бахуд, дæ каст,
Мæ зæрди куд дарон
И содзгæ зинг-уарзт?
Ци нифсæй, ци ’гъдауæй
Æнæ дæу цæрон?
Мæхецæн æвгъауæй
Дæ батæ ’нгъæлон?
Кæдмæ ма, тухстуодæй,
Ухери кæнон?
Æрфгутæ арф ходæй
Римæхсгæ цæуон?
Зæгъæ мин æргомæй
Гъудити уæззау, —
Фидæ, мади номæй
И дзæбах æгъдау.
Мæ гъенцъун, мæ мæтæ
Æрзонæ хуæздæр.
Кæд есгæд, æнгъæл дæ
Гъæудзæй дæ мæ сæр.
47

Нæ дæн æнæ сахъат,
Ци ’ппæлон мæхе?
Мæ зæрди парахат
Курдбадзау зинг е.
Уой цирен-цæхæрæн
Е ’стъалу ду дæ.
Фæззиннæ, бавзарæн
Нæ уодти зудæ.
1971
ФÆЗЗÆГИ НИВТÆЙ
Будуртæ ма гъæдтæ сæ хузæ ’евунцæ.
Думгæ си сифтæртæ æвзаргæ уедзуй.
Рæгъæд рæзи уæзæй бæлæстæ ковунцæ,
Дон дæр сур-сургæнгæ и фордмæ ледзуй...
Дзæхæрай кизгуттæ идзулгæ ходунцæ,
Лæхъуæнтæн сæ зарун идардмæ цæуй.
Æвæллад, игъæлдзæг, ерисæй косунцæ.
Еуей дæр цурд кæнун некæд дæр гъæуй.
Рæзбуни фæззигон зæрдхæлар сатæги
Бæркадгун сæ равгæ, æнтæсон сæ куст.
Æ дессагон нивтæй Кавказон фæззæги
Ка ’й ’йафуй, кæци, уа рæсугъддæртæ хурст...
1971
48

КУД АЙТÆ?
Æз бабæй, тъубп зæгьгæ,
Уе ’хсæнмæ ’ссудтæн,
Æноси идзулгæ
Кæмæ — еу бæлдтæн.
Гъæйдитæ, куд айтæ,
Фæрсун кезугай.
Соскъитæ, Будайтæ...
Уе ’нгкæтей, лæггай.
Ме ’нæйурст синхонтæ,
Гъæубæстæ, муггаг,
Лимæн, æмхузонтæ —
Мæ тæккæ аккаг.
Уæ бахудт, уæ уиндæ
Рæвдауй мæ реу, —
Мæ зарæг е уидæ,
Мæ базургин цъеу.
Цæгатаг изоли
Уой фæрци бухстæн.
Ести зин нæ дзилли —
Æрмæст уæд тухстæн.
Уæ реугун æхсарæ —
Мæ зæрди нифсæн.
Уæ кадæ, æфсарæ —
Зин нæдти рæхсæн.
49

Ацал-ауал анзи
Уæ цормæ бæллун.
Мæ уорс сæри хъанзи
Неке иронх кæнун.
Нæ хуæнхти цъæх дортæй
Фуни дæр мæсуг
Мæ хеваст фæндонтæй
Уидæ уæладзуг.
Æма мæ, фембæлгæй,
Фæндуй мæ гъар загъд
Кæрæдзей æбпæлгæй,
Куд не ’рцæуа уагъд:
"Гъæйдитæ, куд айтæ
Фæрсун уæ лæггай.
Берæ мин царайтæ
Æд нивæ, æд хай!"
1971
* * *
Уо, мæ сугъзæринæ,
Мæ хъæбæр уарзон,
Мæ хæццæ ’мдзæринæ
Ку ’суайдæ дæ бон,
Уæд еумæ ’хсицгонæй
Кæнианæ нæ цард,

Дзилли ’хсæн фæндонæй
Нæридæ нæ зард.
Гъæйдæ, гъо, зæгъæ мин
Кæд мæн æй дæ уарзт,
Кена ба дзæгъæли
Æфтаун мæ тарст.
Фæндуй мæ æноси
Дæ хæццæ ’мбæлун.
Гъар изæр, мæйрохси
Гъенцъунæй мæлун...
Зæгъæ мин дæ равгæ,
Дæ зæрди фæндон,
Цæмæй дæумæ гъавгæй
Дзурдбæл æууæндон.
1971
ФРАНЦ ШУБЕРТÆН
Еуæндæс æма инсæй анзи ’рмæст фæццардтæ
Ду зæнхæбæл зиндоги мæгуртæ, тухстæй.
Фал уæддæр ци дессаги домбай лæг разиндтæ,
Ци ’нæмæлгæ зартæ ди гъæрæй игъустæй.
Ци зунди къæрт, ци ’хсарæ, ци нифс æма хъарæ
Бацудæнцæ дæу магъзи, дæ уоди уанцон?
Æвæддзæгæн, мади ’хсир кенæ фиди ’хсарæ
Æнæуогæ адтæнцæ сæхуæдтæ ’хсицгон.
51

Зæрди хурфи хецæн къум, сосæг æвæрæнти
Ду сæ нæртон тухæй римæхстдони ’ссердтай,
Æма си де ’взонг цард и берæ зин ’здæхæнти
Æнæфæнзгæ, рæсугъд лæги фарнæн зардтай.
Дæу хузæн лæхъуæнтæн уæхæн зæрди æхсарæ
Кæми фæууй алкæд уотæ ’нцонæй лæвар?
И фудбонтæ, хъиамæт, гъенцъун, гъезæмарæ
Æнæ ’вгъауæй хуастонцæ дæу реуи колдуар...
1972
УАЙДЗÆФ
Тæрегъæд æнцæ кæстæртæ —
Кусти мадзал син нæййес.
Цъифæ бони дæр къæсæртæ
Искæнунцæ лигъз сæхъес.
Къурццæй гъазунцæ рæсугъдбæл,
Æ уиндæй сæ рæвдауй...
Гъæбесæй хуæст, къохрæуигъбæл
Сос нифситæ æнтауй...
Нур сæмæ уæртæ и гъари
Хоргувд унаффæ иссæй.
Кедæр мадæ æ хæдзари
Нæ есуй къох æ къинсæй.
Æхцинти хæццæ сæ размæ
Фæззиндзæнæй хъæбæр тагъд.
52

Ку бæлла еске и "карзмæ", —
Уодзæнæй син æнæ загъд.
Æвзонг уодтæ æнæ сагъæс,
Æнæ мæтæ, æнæ зин...
Цæдтæ æнцæ — къахи дарæс,
Ниуæзтитæ, гъар кæрдзин.
Уомæ гæсгæ æнгъæлунцæ
Уæхæн равгæ, уæхæн цард
Æгæронтæ даргъ уодзæнцæ
Æнæ косгæ, æнæ хард.
Зæрди рист хæссун абони
Нæ хецауттæмæ æргом.
Нæ фасевæд фæсаууони
Изайунцæ нецигъон.
Куд нæ уинетæ кæстæрти
Уæ фийй буни хæтгæ?
Сæ мадтæлтæ, сæ фидтæлти,
Тæрсгæ-резгитæй, нæтгæ?
Æвзонг адæм еци кари
Рæдуйагæ ’нцæ хъæбæр.
Нæ хестæртæ сæ хебари —
Нæ уадзионцæ кæддæр.
Арæхсгæй сæ бæттионцæ
Куститæбæл минкъийгай,
Гъазгæ-ходгæй есионцæ
И лæппотæ уæд сæ хай.
53

Карздæр ун гъæуй абони
Нæ нин ес ихæс хестæр, —
Куд неке бада æууони,
Исресæд уобæл нæ сæр.
Дзуапгъон куд уæн сæ рази, —
Сæ исони бон — æвуд.
Бафæразæн цалдæр анзи,
Цалинмæ бæззуй нæ гьуд...
1972
САБИЙМÆ
Зæрди къæрт ма дæ нерæнгæ,
Неци лæдæрис æппун.
Дæ хуæрдæ дæр — æнæ фингæ,
Дæ хуст дæр ма — æнæ фун.
И минкъий хуссæн дæ фагæ,
Гъудгъæуагæ си нæ дæ.
Ма нин разиннæ кæуагæ,
Хъир-хъир гæнагæ, гъæйдæ.
Цæсти гагуйау бийнонтæн,
Гъазæн гъолæ æмæ уарзт.
Не ’нгъæлдзæг дæр цийни бонтæн
Сæ фæндур æма сæ гъазт.
Дæ къохи ’змæлдмæ дæ мадæ
Æнгъæлдзау лæууй, гъай-гъай.

Дæ бахуд ин — бонирадæ,
Нæ æй уадзис æнæ хай.
Цæй, райразæ æнæ незæй
Дæ ниййергутæн тагъд дæр.
Уæд фиццаг гъузгæ ампъезæй
Баравдаудзæнæ мах дæр.
1973
* * *
Æргом дзурди къæм нæййес —
Æригъал дæн.
Æнæ бунтæ, æнæ ес —
Æгæр хъал дæн.
1973
МÆ ХОРИ ТУНÆ, МÆ УАРЗТ
Ци æнæмонд лæгъуз бонтæ
Фауудтон æз æнæ дæу:
Фуд изол-хæстæг, хеонтæ,
Æд хæдзарæ — æнæ гъæу.
Адæм уарзгæй, къудур еуæй
Седзæри зин æвзурстон.
Æвæлмæцгæ, мæхе реуæй
Сау гъудитæ æмпурстон.
55

Дæумæ бæллинæ æноси,
Мæсугау дæ амадтон.
Хуæргæ-хуæргæй дæр мæ къоси
Дæ сорæт ходгæ уидтон.
Мæ амонд ду дæ, æвæдзи,
Мæ хори тунæ, мæ уарзт.
Ду мæ хонхи, мæ ауæдзи
Фиццаг æфсерæ дæ раст.
Уо мæ хæццæ æвæсмонæй,
Нæ гъæуй мæ æндæр уод.
Царди рохс цæсгон байгон æй,
Нæ фæндæгтæ еумæ конд...
1974
УО МÆХЕ
Минут уæлдай уон дæ хæццæ —
Мæнæй хъалдæр кæми е.
Мæ уоди гага, мæ дзæццæ,
Уо мæхе, æрмæст мæхе.
Рæсугъддæртæ ес нæ царди,
Фал мæ уоди ду гьæуис.
Мæ зунд, мæ тог ’ма мæ зæрди
Зæллангон тухæн цæуис.
Хуарз зонис мæ зин, мæ цийнæ,
Нæй æндæр хузон мæ дзурд.

Ду — мæ фарсмæ рохс æфсийнæ,
Æз — не ’ргом уарзтæн æ курд.
1974
БÆРГÆ
Кæрдæгæзмæлæнти ’рдози
Æруагътон цонгбæл мæ сæр.
Тæходуй, зæгьун, мæ цори
Ку æрбадисæ ду дæр.
Фариккон фæсæлтти ’мбурдæй
Искæнинæ дин листæн.
Дзæбæх Терк не ’хсæн райвулдæй,
Дæ уиндæй дæр еу ризтæн.
Æрдзи комуолæвд и гъари
Расугау кæнидæ мæн, —
Нæ уахта мæ ’нцад хæдзари,
Æ дессæгти ’ртивд — тæмæн.
Дæумæ бæлгæй, æрхун бадæ
Берæ хæттити кодтон.
Зæрдервæзæн лæги кадæ
Мæ бæрнон кусти уирдтон.
Нæ мæ гъудæй æндæр ести,
Нецæмæ бæлдтæн хуæздæр, —
Нæ гурведауцæ гъæбести
Ку ’вдулдаййнæ фулдæр.
57

Нур мæ хæццæ аци ’рдози
Ку æрбадисæ, бæргæ, —
Цæмæ бæллинæ æноси,
Фæддин дзоринæ бæлгæ.
Ци римæхст дин ес мæ зæрди,
Ци гъудитæ, ци фæндон, —
Аци цъæх-цъæхид лигъз зæлди
Иссерисæ ахсицгон.
1974
* * #
Бабай фурти фуртæн
Дууæ биццеуи ес:
Алексе æма Димæ.
Æрмæст и мæгуртæн
Цæун барæ нæййес
Нерæнгæ кæрадземæ.
1974
ЗÆГЪУН ДИН ÆЙ НÆ ФÆРАЗУН
Зæгъун дин æй нæ фæразун
Хатирæй мин уæд рæдуд.
Дæуæй фулдæр неке уарзун
Хуарздзийнæдтæй уай рæвдуд.

Мæ зæрди къумти, мæ тоги
Хецæн бунат дæуæн ес.
Дæн дæ фæрци нæуæг доги
Алли-алцæмæй æфсес.
Сæрбæрзонд дæн æз дæ рази,
Æнтæсуй мин фулдæр куст.
Дæ дзæбæх миутæй — арази,
Нæ зонун ди еунæг зуст.
Уо алкæддæр æвæсмон мин,
Æнæ незтæ, игъæлдзæг.
Царди ’мбалæн ку бæззон дин,
Нивгун уодзæнæн, куд лæг.
Æз мæ цард дæуæн нивонди
Æнæ ’вгъауæй хæсдзæнæн.
Уæд дæ нез, дæ рун ме уонти —
Сосæггæй — еу гъæрздзæнæн.
Хатир мин уæд, ке нæ зонун
Козбау миутæ, лихстæ дзурд.
Мæхецæн сæ некæд хонун
Уодихуасæ, дони хъурт.
Еунæг сайд дæр зæрди нез æй,
Нæ мæ гъæуй æ лæвар.
Фæууидтон æз гъузт ампъезæй
Куд резидæ мæ авар...
Уо алкæддæр æнæййевгæ,
Адæн уарзон, игъæлдзæг.
59

Амондгун унмæ ’стур равгæ
Æхуæдæг хæссуй рæстæг.
Нæхецæй æнцæ гъуддæгтæ,
Æ кæнæг цардæн — нæ куст.
Ку бæззæн — уæд нин фæндæгтæ
Нæбаззонæй ба — рæхуст.
1974
ФÆСТÆРХОН
Уотæ ’нцон уолæвд берæ ’нзти
Некæд бал кодтон уæлдæф.
Хелагау гъузтæ мæ рæзти,
Дæ комæй калгæ æнтæф.
Фæййервазтæн ди абони,
Мæ къæлæт фехстон идард.
Бунтон бæлвурд и тæрхони ,
Базудтон дин дæ мæнгард.
Дзилли астæу зæрди незæн
Уомæн римæхсинæ маст,
Ке не ’сбæзтан еу æрхъезæн,
Еу кæрдзинæй уогæй хаст.
Цæмæн гъудæй, ци бæлахæн
Еумæйагæй уæхæн цард?
Кæд еу дзурдæй — хилæ къахæн,
Кæрæдземæн ан идард.

Ду мæн зæрдæ некæд зони,
Нæ зудтай, нæ дæ уæхæн.
Фудголæн цудтæ хъозони
Цардихалæг ба — мæнæн.
Мæ хæстæг æма æмгæртти
Нæ хæдзари нæ зудтай.
Берæгъау сæмæ идæрдти
Циргъ дæндагæй лæбурдтай.
Неке си зонуй берæ ’нзти
Кæрдзин рæвдуд, дзоси тъинк,
Æфтудтай сæбæл уой бæсти
Тæвдæ бони агъуд зинг.
Нур цæрæ хецæн, хебарæ,
Амонд агор, лæг æнгъæл...
Æнæ дæу кæд мæ хæдзарæ
Æрбайронх уидæ мæтъæл.
Фæстæрхон æз игъæлдзæг дæн,
Бацудæй ми нæуæг нифс.
Рацæй хаудтæй æд сау цæстæ
Мæ бæрзæййæй и рæхис...
Цæмæй тæрсон, ци бæлахæй,
Кæдимайди изæд
Æрцæуидæ æхе къахæй,
Мæ амонд уидæ идæд...
1974
61

ХАДИЗÆТМÆ
Æрвон стъалу нæ, фалæ
Мæ нивонди ’стъалу ’ссæй.
Исбазургин дæн мæ хъали
Дæ дзæбæх кизги хицæй.
Нибберæ дæн æз æ фæрци
Æд æмгæрттæ, æд хæстæг.
Некæд фæууидтон уой бæрцæ
Уоди гъенцъун лæдæрæг.
Æ уинд дæр мин — зæрди хуасæ,
Æ дзурд дæр мин — хори гъар.
Æнæнгъæлти æз уой асæ
Иссердтон нивæй лæвар.
Дæу хъиамæттæ, дæу ес бон
Кизги реуи æнæй ’ронх.
Куститæмæ — дæхе хузон,
Æгъдауæй дæр хъæреу хонх.
Кæд райдард æй æнæбари,
Е ’нсувæртæ, æ хуæрæй,
Уæддæр арт ес нæ хæдзари
Дæу зæрди зинг — цæхæрæй.
Ма дзорæд имæ дæ зæрдæ,
Нецæмæй æй æнæ хай.
Царди хуæрзтæ нин, æууæндæ
Хъæрддзæнæнцæ æд уæлдай.
1974
62

* * *
Топпи фат ку ’рцæуа æхст —
Нæбал ин ес æздахæн.
Гиризæй дæр роси дзæхст —
Æнæмæнгæ хилæкъахæн.
1974
КЪÆБИС
М’инкъий къæбис ес бабамæ
Æй хъæстгин æмæ цæрдæг.
Сæумæ раги тæгæнамæ
Ниггæпп кæнуй æхуæдæг.
Уоми ин нихснуй æ гьостæ,
Æ гæггитæ, æ губун,
Æ къембур æма æ ростæ,
Æ къæдзели пихсил гъун.
Фæгъгъазуй къæбис æ хæццæ
Дирзæ ’взагæй йæй ’стæруй...
Æ фусдзар ин къæред кæрцæ
Æ вæццæгæн ’ нгьæлу й.
Ниххуæцуй ибæл дæндагæй
Тух ивæзтитæй кæнуй.
"Цæмæй конд æй, ма цæй агæй?"
Цæститæй лæгау фæрсуй.

Куд зæгъа ин е æ фæндæ
Нифсгиндæр куд уа и сирд,
Фæрресуй уобæл æ зæрдæ,
Фал не ’ссеруй гъæугæ дзурд.
1974
«МОДÆ»
Исмæстгун ун æз мæхемæ:
Цæмæ дæн цума уæхæн?
Цæмæн есун мæ зæрдæмæ
Есге миути фуд — æрхæн?
Нæлсæгъау уæртæ циргъ рехæ
Æрæхгæдта лигъз цæсгон, —
Содзгæ марг зæгъун нинкъехæ
Секъинати дæлиймон.
Æрзæболæ ’нцæ дзигготæ,
Цъифи ’вдулд бæхи бæрцау,
Æрæхгæдтонцæ иуонтæ
Цъæхтæ, бортæ, хурст — сант сау.
Сæ фæсте кæсай, и кизгæ
Разиндзæнæй гъунтъуз лæг.
Батæ гæнгæ, сирдтæ фæнзгæ,
Æнæфсæрми, къæл-къæлæг.
Джинс хæлæфти — æмхузæнттæ,
Ка си ка æй — нæй бæрæг.

Деси ’фтаунцæ уæхæнттæ
Нæ гъæунги рацæуæг.
Кæдми фагæ ’й ма кæстæртæн
Аци моди хъуæлти гъазт?
Ку зонинæ ’й, уæд, æнгъæлдæн
Æз феронх уинæ мæ маст.
Нæлгоймагæй, силгоймагæй,
Ес алкæмæн хе бунат!
Еци фæткæ нур рæстæги
Цæмæ æрцудæй фæлхат?..
1975
КИЗГИ ТУХСТ
Цæмæн мæ гъудтæ
Фудæнхæй уæлдай.
Гъузгæ ку цудтæ
Мæ фæлæнбулай.
Ке нифсæй дзурдтай
Дæ хъурдохæнтæ,
Дæ зæрди катай,
Дæ римæхст гъæнтæ?
Цæмæн мæ гъæуй
Уæхæн гъæддаг уг,
Ке уиндæй кæлуй
Кизги цæстисуг.

Æнцад мæ уадзæ
Сосæг æнкъардбæл
Амал ес — гæдзæ
Æнæ лæг цардбæл.
Лæхъуæнти хуæздæр
Еунæгæй ку уай,
Нæ гъæуис уæддæр
Фæливд, сайд æнкъай.
Бæргæ фæллайун
Кустити карзи.
Мæхе фæссайун
Æмгæртти рази.
Игъæлдзæг дзурдæй
Мæ тумбул кавдæй,.
Дæдæдæй, дæдæй
Ке уарзт фæддавдæй?..
1975
ЗЕУУОНТИ САБАТ
Не ’стур зеуон сабати
Радтæн кустæн нæхе.
Цæмæй хуæздæр фадуати
Уина Цæдес æхе.
Æ куст, æ зунд, æ хъаурæ
Маке ’скæнæд æвгъау.

Уарзон бæсти æхсарæ
Фæллойнæй æй егъау.
Кусти фæрци бæрзондмæ
Бæсти ирæзт хæссæн.
Нæ царди цуд — амондмæ,
Æмреуæй ин бæззæн.
Гъæйдæ, æмбал, æвналæ,
Маци ’скæнæ æвгъау,
Раззагдæрти æййафæ
Цурддæрти æнæ фау!
1975
ХУÆНХТÆ
Сæ зæнхæ — астъонæ,
Цъæх арвæй — гæппæл...
Æхецæн хæдонæ
Ка уидæ æнгъæл?
Тæскъитæй сæ рæгъти
Хастонцæ сигит.
Къæйтæбæл, къæйрæгъти
Цæуидæ итуд.
Бийнонтæн зумæгмæ
Нæ хъæрттæй сæ куст.
Тулидæ æфцæгмæ
Мæгурти зин, тухст,
67

Цалинмæ ’стур тохи
Хуæнхаг фæууæгъдæй,
Е ’носон зин-охи
Фехста рæуигъдæй...
Октябри рохс бонтæ
Цæстæй фæууидта
Æ гурæ, йе ’уонтæ
Хормæ фæззилдта.
Цæруй нур хебарæ,
Фæндон, фæлустæй.
Æ мос, æ хæдзарæ —
Идзаг æ кустæй.
/5^75
* * *
Фæхъхъæбæр дæр ан æзнагбæл,
Æхе берæгъуат хæдзари
Æрсагътан ин æ рейхстагбæл
Уæлæхезхæссæг сурх дари...
Фелауй нур карз ирдгæмæ
Æнæййевгæ, парахаттæй.
Бæсти кадæ бæрзæндтæмæ
Карз æскъæфгæ, æфæлхаттæй.
1975
68

МÆ УОТИД УИНДÆЙ, ÆВÆДЗИ...
Мæ уотид уиндæй, æвæдзи,
Сагъæстæбæл дæ æфтуд, —
Ке фæрци дæн æз мæ рæвдзи,
Тохъули фурау, рæвдуд.
Ке нифсæй усхъæ уæлйæутти
Лæгти астæумæ хæссун,
Æмгоса, уарзон æмгæртти
Цæстити ’рдтивдæй æхсун.
Кæмæй дæн алкæд арази,
Ке хуарздзийнæдтæй цæрун.
Ку нæ уа еу бон мæ рази, —
Æ уиндæмæ ин бæллун.
Ка бухсуй мæ зуст, мæ хилæ,
Кæмæн нæ ’й мæ зин æнцон,
Ка некæд къуæруй æ билæ,
Дзæбæх лæдæргæй æ бон...
Кæбæл æууæндун федæни
Зин, фæстаг уолæфт — кæрон...
Барæвдаудзæнæй адæни,
Ку имисонцæ мæ нон.
Ке уарзун зæрдæй æноси
Нифсгин си уогæй хъæбæр.
Еци æвзонг хуæрзконд уоси
Æппæлуй мæнæй къæбæр.
69

Хуæрзгæнæг е æй хæдзæри,
Уой æвзагбæл æй бæркад.
Царди ’ндон, федар хъæндзали
Æппæлдзæнæн æфæлхат.
1975
Кæрæдзей нæ бухсæн хæстæгмæ
Цидæр бабуруй не ’хсæн.
Фал ку фæххецæн уæн рæстæгмæ,
Хъæбæр зин фæууй махæн.
Ду — мæ зæрди ’нцойнæ, æнхæст дæ,
Зунди хæццæ, æгъдауæй.
Ду — хуарздзийнæдти къос, дзæбæх дæ,
Идзулуй мин цард дæуæй.
Кæд цæгати дæ, идарди
Имисис фæсхъиамæт мæн,
Зонæ — цæй асæ дæ мæн царди
Кæрæдзей хъæбæр гъæуæн.
1977
МÆ ФУЛДÆР УАРЗОНТÆМÆ
Цæмæй дæхе хуæздæр зонай,
Дæ уарзт æма дæ хъаурæ,

Фæууо растæгмæ æнæ ’нкъай,
Бавзарæ дæ хæдзарæ...
Цæмæй дæхе хуæздæр зонай,
Гъуддæгти сæр — æфсийнæ.
Нæййес хуæздæр дæуæн къонай,
Æфтауæ ’йбæл дæ цийнæ.
Цæмæй дæхе хуæздæр зонай,
Зела цурддæр йе ’лхуйнæ, —
Æниуаргæ уарзти хай
Радтæ ин æнæ хийнæ.
Цæмæй дæхе хуæздæр зонай,
Ма ’ссодза дæ гурусхæ, —
Æууæнкгин гъæуама уай,
Царди ’мбал дин — ирисхъæ.
Цæмæй дæхе хуæздæр зонай,
Дæ цард рохс уа зæруæмæ:
Уарзондзийнади фæтгæ — хай
Макæд уадзæ дæлæмæ.
Цæмæй берæ хæтти зæгъун
Мабал гъæуа "цæмайтæ",
Хуæздæр базонæ мин цæрун,
Е ба дæнцæн цæрайтæ.
1977
МÆГУР ДÆ
Изоли дæр мæ сæрмæ хæстæг —
Хæлæ-мулæ миутæ,— хæлхъой
71

Ку некæд æруахтон, мæ хæстæг,
Уæд ми ци фæккæнис фуд кой?
Ке багъудæй не ’хсæн дзубанди?
Ка ивæруй æхсæукъæбæл саргъ?
Ке еу хæфт кæнуй дууæ ’рвади
Фанели къимбусау дудагъ?
Цæмæ ’нцæ къуссу-муссу миутæ
Дæ фæрци догъи догъон уагъд?
Ке ’нцег дæ уанцон? Хускъæ фиутæ
Салд теби ку ’сфицуй дæ загьд.
Кæсис ду лæгмæ дæ бæрзондæй
Айуан берæ уарзгæй цæрис.
Æвæдзи зин æй фудлæг уогæй
Худ дæр фуд æрдæмæ ’нгъæлис.
Æнцад дæ нæ уадзуй хебари
Ке дæн ди уарзондæр дзиллæн?
Хеваст, соцъа миутæй дæ цъари
Тогæн нæбал фæууй ’змæлæн.
Цума ниххускъæ æй бæласæ
Донрæбун, ирдгæмæ, фæззæг.
Уодæн нæбал ерис мийнасæ
Мæгур дæ, нæ дæ ес фæнзæг...
1977
ТÆРСУН ДИН
Æркъуæрис мæмæ дæ цæстæ,
Фæуун дин цидæр æнгъæл.

Ду ба ниххуайис дæ хъæстæ,
Хъибилау, ниууис дæнгæл.
Тъæфали хæлттæй фæгъгъази,
Гацца кизгау, æгæр тагъд.
Бегемотти ’змæлд фæрази,
Нæ ди гъаруй æргом загъд.
Сайд, мæнгард миутæй æнадæ
Искæнис ду синхи цард.
Нæ дæ тавуй хуарздзийнадæ,
Хуæрис ибæл мæнгæ ард.
Раст цума æзнагон зингæй
Ду æрцудтæ æрдæг сугъд, —
Нæ цийнитæ ахид уингæй,
Ивулуй ди устур тугъд.
Кæд мæ .уодзæнцæ дæ миутæ
Еци уагæй æнæ саст?
Тæрсун, ку уай æнæ сиутæ
Кумæдæр этаппи ласт...
1977
ÆЛГЪИСТ
Æхсæдгути фæрнгун зеумæ
Хицæгæнгæ фæммæлай,
Дæ уарзони сæр дæ реумæ
Æ фæс уазал æлхъевай.
73

Æхсæви тари — мæйдари
Дæндаги рист уæд дæ хай,
Бони рохси ба хæдзари
Æзмæлæг куд нæ уинай.
Цæсти гъар сугтæй дæ ростæ
Макæддæр исуæнтæ сор.
Дæ хæдзарæ — æнæ ностæ,
Дæ цард ба си — сæлгæ дор.
Синхи астæу дин еу уодмæ
Фæлмæн истдзурд макæд уæд.
Дзилли цийнæ, гъæуи хъондзмæ
Ке нæ цудтæ — дæ мæлæт.
Фур хъалæй дæр фуд зæруæмæ
Рист уæргутæбæл бурай.
Æнæ ’сдзоргæй дæ хуæрæмæ,
Æ уиндæй ин куд мæлай.
Уæхæн арфæ, уæхæн æлгъист
Дæ губуни æд уæлдай.
Куд базонай — аци карз гъист
Дæхе цъухæй фæккалдтай...
1978
* * *
Иристони фæдгæ бунти
Берæ нацитæй цæрæн.
Фидтæлти горен нæ хумти
Æрцудæй исæвд, дæрæн.

Царди мегъаууон цæхъалти
Ниддæрæн кодтан нæ зин.
Æхсаргин кусти богалти
Æппæлуй абони дин.
Æрцудæй нæ бон, нæ радæ,
Исуолæфтан реуи ’дзаг.
Æй не ’хсæнти рæстдзийнадæ
Æнæйуаргæ, еумæйаг.
Нур аууонæй æ синхонмæ
Хъæма дарæг нæбæл ес.
Лимæн царди рохс исонмæ —
Æмусхъитæ, æм Цæдес.
Æрвадон цард Иристони
Ниффедар æй хъæбæр карз.
Хуарздзийнæдтæн æй абони,
Е æ тæккæ хуæрзти хуарз.
1978
* * *
Мæн уарзон Иристон идардæй
Æхемæ, магнитау, худта.
Не ’фсастæн "иуæзæгон" цардæй,
Цидæр мин мæ зæрдæ ’скъудта.
Фуни дæр нæ хуæнхтæ уининæ,
75

Ме ’гъали — нæ гъæу имистон.
Мæхемæ комкоммæ ’рлæууинæ —
"Гъæйдæ ма, нæхемæ цæуон!.."
Цæмæн дæн изоли, Цæгати,
Ахилæй æнæ хай, еунæг,
Кæд æма мæ бæрцæ е ’нгари
Нæ уарзуй Дигори еу лæг.
Мæ тухсти, æнкъарди, зин бони
Æрмæст дæр еу равгæ курдтон:
Иссерæд мæ уод Иристони
Æ фæстаг уолавди кæрон.
1978
МАДИ ГЪАР ЗÆРДÆ
Мади гьар зæрдæ
Ци хумгонд ди ес,
Ци игуæрдæнтæ...
Ци хоргун бæнттæ,
Ци адгин гъæбес,
Æнæ ’нхæст фæндтæ.
Куд нæ фæууагътай
Лигъз æмпъуститæй
Дæ уиндмæ бæлгæ?
Æд устур катай

Æгæр минкъийтæй
Хæбæццæ лæугæ.
Дæ зæрди нæмуг,
Хор, адгин дзурдæй
Ку нæ æфсастан.
Æносон мæсуг.
Нур ку 6ап>удæй,
Цæмæ ди ’ртæстан?
Куд æй иссерæн,
Хъæбæр ку гъæуй
Кади мæсугæн.
Ескæди ’хсарæн
Ци римæхст лæууй
Цæстити сугæн.
Æнæ мæлгæ уод
Нæма райгурдæй, —
Нæ зинбæл тухсæн.
И цубур амонд
Цæмæн нæ гъудæй,
Амæнтти рæхсæн.
Минкъий даргъ дæр
Цæмæннæ фæцæй
Еске фудæнæн.
Дæ цæуæти зин

Кæдмæ фиддзæнæй,
Тог лæкъунгæнæн?
Ци æхсаргин уод,
Ци тухгин адтæ,
Дзæнæти бадай.
Дæ фæлмæн хумгонд,
Дæ нæртон фæндтæ —
Цæуæти катай...
1978
МÆ КУВДМÆ
Æрцотæ мæ кувдмæ цийнæ, рохс бони
Изолæй, идардæй дзурдгонд афони.
Æза уин мæ цийнæ уæ финги ’вæрон,
Хæларæй, лимæнæй уæ хæццæ хуæрон.
Æрцотæ мæ кувдмæ, æза æрцæрон,
Дзæвгарæ кæстæрæй мæхе æнгъæлон.
Æрцотæ, ке бон æй, ке зæрдæ бæллуй,
Хасани изолмæ хеонæн уинуй.
Фæббадæн нæ фагæ, æносон ку н ’ан, -
Рæвдаугæ кæрæдзей дзæбæхти нисан.
78

Берæ ’нцæ нæ бæнттæ, уæддæр си æфсес
Нæ бацæй еу лæг дæр, æфсес си нæййес.
Нæ маст, нæ гъæститæ феронх уæн еу хат,
Гъæйд мардзæ, æрцотæ исафгæ фæлхат.
Æрцотæ мæ кувдмæ, æза æрцæрон,
Кæстæрти хæстæгмæ хуæздæр фæсмæрон.
Мæ райгурæн бон мин уæ хæццæ ’схæсса
Æнæнездзийнадæ, амонди къæсса.
1978
ХУАДОНТИ РАИСÆН
Саукизгæ хуннуй дæ ном
Зæрдæмæдзуд, рæсугьд ном æй.
Минкъийæй дæр — рохс цæсгом,
Бæрæг адтæ уод æргомæй.
Гурведауцæ, сау æрфуг,
Еунæг уиндæй — зæрдæ ’лхæни.
Æвæццæгæн, еу "уæйуг"
Нæ бадуй мæгур æрхæни.
Ке уарзон дæ, ке æмбал, —
Фæццæретæ æнæ мастæй.
Берæ æнзти зæрдæй хъал,
Æнæнезтæ, ходæндзастæй.
1978
79

коми
Фæззиндтæнцæ мæ сæрмæ сау мегътæ,
Карз думги фескъудæй сæ хуæст.
Цæстникъулдмæ хуæнхтæ циргъ тегътæ
Цудæнцæ метæй уорс æмбæрзт.
Нæбал адтæй коми ракæсæнтæ,
Лæкъæрдæ къæхтæбæл цæфстæй.
Бурдæнæй лæбурдтонцæ къæхæнтæ
Æрдзон агъуд тухсти гъæстæй.
И тъæфил мет тадæй усхъитæбæл,
Унгæг ком зæйтæй æхснадта.
Финкæ донæй муркъи сифтæртæбæл
Æхе æнæ ’вгъауæй надта.
Цæфарс уолæвд кодта уомæл уадæ,
Фуд миутæй къозоти гъазта.
Цæмæ хъæрттæй æ тухæ, æ радæ, —
Изолмæ æ хæццæ хаста.
Æ уацари фæдтæн æз усмæмæ,
Мæ къурмæ мæ ходæ ’рхадтон...
Уотемæйти и думги ирдгæмæ
Мæхе, гъузгæ-цæугæ, тардтон.
1978
ИХÆЛДИ МОДÆ
Тамаку, ниуæзтæ ’ма хæтун —
Ихæлд кизгæн деси модæ.
80

Бæхи къæдзелау пихцилтæ гъун
Æрæхгæдта гъунтъуз ходæ...
Хъæмайæй циргъдæр — даргъ æрфгутæ,
Гъолон-молонтæ хурст сæ бун,
Хъурбæл æрттевунцæ фæрдгутæ,
Лæг-гаддзати къуар — æ рæбун.
Æ раззаг дæндаг сугъзæринæ ’й,
Улинкъи дæргъæн — æ пъолци.
Некæд фæгъгъæрзуй кусти зинæй,
Не ’рлæудзæнæй синхи хъонци.
Ке гъæуй уæхæн "хуæрз" æмбалæн
Ка ’йсафуй ’хе къохæй къона, —
Уомæн æ рæдуд æргом зæгъæн,
Е ба е ’сæвд бон зона.
1978
ГЪАРÆНГÆ
Любæп
Æгæр берæ дин бантæстæй —
Фондземæй нæ фæууагътай.
Цард гъæуагæ, зунд æнхæстæй
Æнæ мадæ, æд катай.
Дæ фæллонгун къохти гъарæй
Нæбал уодзинан рæвдуд.
Дæу хузæн ма нæ хæдзарæй
Ка æздахдзæй устур фуд?
81

Дæуæй адтан, карки цъеутау,
Гъар базурти æнгом тухт,
Æнæ мæтæ, нæртон тунтау,
Тасæ-уасæ, фур рæсугъд.
Нæ фæсте ма ка кæсдзæнæй,
Уæхæн зæрдæ кæмæ е?
Цæстисугтæ æгъзæлдзæнæй,
Уо, нæ мадæ, дæ фæсте.
Æгæр тагъд дин раирæзтан
Фæд-фæдетæ, æмхузон.
Бæргæ дæбæл æнгом хуæстан,
Нæ ни зонис еу æнцон.
Куд ни цæуис хуæрз æвзонгæй,
Нур ку иссан æнхусгъон.
Мади зинтæ, бæлвурд зонгæй,
Куд цæрдзинан уæд исон?
Ке гъар базурти рæбуни
Имисдзинан Люби ном?
Ка равдаудзæнæй æ фуни
Дæ сабийти уотæ ’ргом?
Дæдæдæй-дæдæй, нæ мадæ,
Куд уодзинан æнæ дæу?
Кæдмæ нин хъæрддзæй дæу кадæ,
Кæдмæ нæ тавдзæй дæ гъæу?..
1979
82

ХАРСИЙТИ РАЙÆН
Уоси хуæри ду ци хони?
Æргъти ’хсæн дæр — æнæ аргъ.
Æнæ ’сдзоргæ, æнафони
Æскъæфагæ лæги уаргъ...
Æ уод дæр дин, æ цæстæ дæр
Не ’скæндзæнæй е æвгъау.
Æ рæвдуд дæр, æ зуст загъд дæр —
Лæг ергъæвгæнæг æгъдау.
Хуæрззæруæ уа, уотæ ка æй
Æгъдæуттæбæл федар хуæст, —
Æвзонг уогæй, зæрдхæларæй,
Царди дессæгтæй æнхæст.
1980
ДЗУРДÆРГЪÆВД
Легойти Хьайсæпæн
Дзурдæргьæвд лæгтæ Дигори,
Æнæмæнгæ, берæ ес.
Неке æппæлун дæ цори,
Дæу еруй нуртæккæ сес.
Ду зин бони дæ рист уодæн
Неци фæккæнис æвгъау.
Дæуæй зонуй гъæуи адæн
Нæ фиддæлти хуарз æгъдау.
83

Зæрдхæлар дæ æнггæтемæ,
Еугурей зин базудтай,
Хъæбæр хæстæг æй дæхемæ
Дæхе зинау æнхуæрстай.
Дæ фуртти мард — содзгæ мард æй,
Уедæгтæ тонуй зæрдæй.
Фидбилиз сæбæл фембалдæй, —
Ку рацæдтæ ’нцæ гъæйдтæй.
Æртемæй сæ еу фæдфæди
Сау ингæнмæ рауахтай.
Догъи уайгæ, æртæ кæнди
Æнæ ’нгъæлти бафистай.
Лæгдзийнадæ ’й хъæбæр рагæй
Зин бони дæр сахъ лæуун.
Бафæразтай дæхе рагьæй
Уæззау уæргътæ рагæлдзун.
Нифсхæссæг дæ ду дзилли ’хсæн,
Хуæрззæруæмæ фæццæрай, —
Ка фæразуй æ кæстæртæн
Æ уод дæдтун æд уæлдай.
1980
СУРХ-ДИГОРИ ДУУÆ ТЕГЪИ
Дууæ тегьебæл æмвæрстæ
Гъæу лæууй æма уæлмæрдтæ.

Гъæу уæлмæрдтæй — бонтæ хестæр,
Ихæс дарæг, гъæунграст дæр.
Кустбæл æхцул, æнæ дзебæл,
Федар хуæцгæ кæрæдзебæл,
Аразунцæ æ цæргутæ
Сæ рохс цардæн æфцæгутæ.
Гъæуæй уоддæр, имонау дæр
Æй уæлмæрдтæ, хуæрзæфснайд дæр.
Æ сау зæнхæ — нихъуæрагæ,
Кæстæр-хестæр — æнæ ’взаргæ.
Дууæ тегъи — дууæ ’мбали,
Æмхузæнттæ, еунæг кари.
Тар æхсæви, мегъæ бони
Сæ дууæ дæр — еу аууони.
Æй се ’хсæнти хезæндонæ,
Гъæуи фонсæн — уодæнцойнæ,
Царди дессаг устур хъарæ
Ку дæдтидæ уæхæн барæ,
Гъæуккаг лæг уæд æндæр тегъи
Нæ фæууидæ зин ухери.
Æ фæстаг над, зæрдхæларæй,
Искæнидæ æ хæдзарæй.
85

Дзилли астæу æнсувæрæй
Кæмæн бæзтæй æ сæрæнæй,
Уони кадæй, уони разæй
Фæццох уидæ æхе базæй.
Æндæр тегъæ, æндæр рауæн
Уæд æндæрти хуарз æгъдауæн.
Аци тегъæ, аци тагæ
Гъæуи адæмæн — æ фагæ.
Æз æноси, изол уогæй,
Хъæбæр тæрсун цард фæууогæй,
Æнæ ’ргъудитæй ескæд
Æндæр тегъи уон нигæд...
Изол ку уон нæ бийнонтæй,
Мæ дзæбæх гъæу, мæ синхонтæй,
Мæ фæстаг бон кæмидæр
Нæ ниллаудзæнæн уæддæр.
Тæхгæ цъеуæй æз фæстæмæ
Æриздæхдзæнæн мæ гъæумæ.
Кæми зонун цæргæ бонти
Дууæ тегъи — æмхъозонти...
1980
86

ТУГЪДОН РАДЗУБАНДИ
Иронх неци кæнæн фудбонтæй,
Нæ цæфтæ ресунцæ нур дæр.
Нæ еу фæгъгьæрзуй æ фæсонтæй,
Иннемæн ресуй ма æ сæр.
Уæддæр æ бæрнонгонд кустдони
Зæронд номдзуд адæм — дæнцаг.
Æхе неке уадзуй аууони,
Нæ куст — кæддæриддæр хиццаг.
Зин æй, æнæмæнгæ, берæ ’нзти
Кæстæртæй нæ рист римæхсун, —
Къулухтæ, сæйгитæй сæ рæзти
Цæугæй дæр хенимæр гъæрзун.
Æй цард æнæ хатир, зинг уодти
Æ буни æмпурсгæ цæуй.
Цума ’йбæл е ’взонг уод нивонди
Хæсгути æппун нæ гъæуй.
Лæггай ни лæгдæрти æхемæ
Сау сигит æнæ ’схъип есуй,
Æнæхур къæл-къæлæй ’нгкæтемæ
Мæлæт циргь дæндæгтæ ’вдесуй.
Зингхустити рæнгъæ уæлмæрдти,
Къозотау, æгæр ирæзуй.
Еугай мин мæ тугъдон æмгæртти
Нихъуæрдмæ, æвзаргæ хезуй.
87

Тæходуй, тæходуй, лихстæ дзурд
Мæ цъухи фур арæх иссæй.
Ку уайнæ æз домбай зæрингурд,
Мæлæт уæд мæлидæ тæссæй.
Æ зинтæй мæ тугъдон æмгари
Фæххецæн кæнидæ мæ уарзт.
Æвгъау æй мæлунмæ уой кари,
Фæлтау си цæрæд æнæ маст.
Лæг еу хат игуруй, еу бонæ
Ихæстæй æ хъурмæ — идзаг.
Æ минкъий хæдзарæ — астъонæ
Æз ин искæнинæ хиццаг.
Æнæ тугъд сæребарæ цардæн
Æности нæ уайдæ кæрон.
Дуйнети æнсувæрдзийнадæн
Хъæртидæ адæмти ес бон.
Æма, мæ хъазар æмтугъдонтæ,
Ме ’сон нивгундæр æнгъæлун, —
Ци мæсуг уорæдтан нæ фæсонтæй,
Уобæл сæрустурæй лæуун...
1980
ÆМДЗÆВГИТÆ
Мади ’взагæй дигорон дæн,
Æ хуæрзтæ ин лæдæрун.

Æнцон цардæй нæ фæццардтæн,
Уæдта нур дæр нæ цæрун.
Бæргæ бæллун хъæбæр рагæй,
Ку загътайнæ мæ фæндон
Æмдзæвгити лигъз æвзагæй
Сæрæн лæгти æмхузон.
Уартæ коми — Къæрæугоми
Кæми заруй цъетедон,
Æнæ ’нгъæлти, æнафони
Æмдзæвгитæй исдзурдтон.
Уæдæй нурмæ мæ хæццæ ’нцæ,
Нæ си зонун уолæвд бон.
Цæхгæрмитæ æрлæуунцæ,
Гъæйдæ, нур син ци кæнон?
Сæ хицæй æз царди къумти
Нæ агурдтон деденæг, —
Игуæрдæнти, æгонд хумти
Фæззиннидæ æхуæдæг.
Зин кусти дæр, улæнхасæн,
Хецивонси куст уирдтон.
Уарзон кизгау цъæх бæласæн
Æ къадотæ æлвистон...
Еуæй-еу хат æгъзæлунцæ
Бор æхсæрау гæр-гæрæй.
Сæри магъзи фæгъгъазунцæ,
Æригъал ун сæ гъæрæй.
89

Æмдзæвгитæ,æмдзæвгитæ,
Æфсæдæн уи некæд ес.
Арф гъудитæ-тохъулитæ
Мæ зæрди уин бор курес.
1980
ИМИСУН
Мæ хъæбæр уарзон, мæ берæ ’нгъæлдзау,
Æнæ тугъд уогæ цæфтæй фæммард æй.
Кæмæн æй зæгъон, устур лæгъуз цау,
Æверхъау æваст ку исæмбалдæй.
Æртин аст анзи фашистти конд "хуар"
Нæ хумгæндити гъузгæ фæххустæй,
Уæддæр абони æ сау зæрди дуар
Байгон кодта сурх зинг фæлустæй.
Фæххаста махæн нæ уарзон биццеу,
Нæ коммæгæсдæр, нæ гъазæн гьоли.
Æгæр æвзонгæй нæ базургин цъеу
Никкалдта æ тог цæрун афони.
Цуппæрдæс анзон, æнхæст лæгкаг уод,
Дзухъ мард нин фæцæй сау изгæ фатæй.
Бийнонти цийнæ, бийнонти амонд
Хауæн билæмæ ци хæстæг адтæй...
Нæ уарзон будур, нæ дарæг зæнхæ,
Куд фæразис ду ауал рохс сæрди

И цъаммар "хæзна", æлгъист фудæнхæ
Римæхсти дарун дæ фæлмæн зæрди?..
Кæмæн ма ди ес уодесæг лæвар,
Ке зинг бахусдзæй уæхæн гæрахæй?
Æ æвдозæнтæй ке хæдзари дуар
Ист æрцæудзæнæй содзгæ бæлахæй?..
1980
ÆРХЪЕЗ
Валерикки имисгсей
Дæлæмæ дæр, уæлæмæ дæр —
Æлгъист фати сау æрхъез...
Зир-зир кæнун дæ уиндæй дæр,
Бауагът.ай ми зæрди нез.
Нæ тогæй мин мæ хуæздæри
Сугъд дзæмбутæй искъахтай,
Æнафони мæ кæстæри
Æнæ кæстæр фæууахтай.
Куд загъон ди ’уæд хæзна дæ,
Æфсæйнаг кенæ циуан?
Дæ фур налатæй ниссау дæ,
Æскъуд билтæ — хæтгæ зиан.
Кæдмæ цæрон æниронхæй, —
Имисдзæнæн нæ зин цау:
91

Фæстаг хат ма тугъди къохæй
Æрбайсавдæй æнгъæлдзау.
Е — мæ уод æма мæ зæрдæ,
Уæд фæстаг исæвд биццеу.
Дæу цъамар тухæй цъæх зæлдæ
Макæд бал исуæд нур сау.
Æрмæст уобæл арази дæн,
Æнгкæтемæн æй дзорун, —
Нæ рохс цардæй хуарздзийнадæн
Еци хуарз гъуддаг корун.
1980
ЦИРТДЗÆВÆНТÆБÆЛ ФИНСТИТÆЙ
Хеон уай, бæлццон уай,
Æнæ незæй цæретæ!
Фарнгундæр цард, хуæздæр хай
Зæрдхæларæй даретæ!
Иæй и цард хъæбæр даргъ,
Бон уæлдай ку фæцайдæ...
Лæг, æвæдзи, уæд уаргь
Хæссунгъон фулдæр уайдæ.
Уæд уæлмæрдти фæзæ
Хумгæндитæн гъæуидæ.
Уæд нæ уидæ хъæзæ,
Циртдзæвæнтæн нæ уидæ,

Лæг æ хъарæ, ес-бон
Æндæр хузи фæууидæ.
Фæццæргæй æгæроы,
Æпнундæр, нæ мæлидæ.
1980
ДЗУРДГЪАЗÆН
Сабийти минкъийдæр исдзоруй:
"Еу, дууæ æма æртæ".
Иннæ ба ин дзуап:
1.Уоди хуарзæнхæй хъæртæ.
2.Фæззигон хуми — кæртæ.
З.Тохъулитæбæл — сæртæ.
4.Макæбæл кæнæ гьæртæ.
З.Амонун дин æй, уæртæ,
б.Æмхъазар нин ес хуæртæ.
7.Хоихи тегътæбæл æрттæ,
8.И киндзхонгутæ — къуæрттæ.
Э.Къабусгай сифтæ — цъæрттæ,
10. Зæлбехъулæнттæ кæнтæ.
И.Макæмæ ни уæд гъæнтæ,
12.3æрингурдтитæ уæнтæ.
1980
ÆХСÆВÆ
Æруагъта гъæубæл æхсæвæ
Сæнт сау уæлдæфон хъæдавæ.
93

Æрæхгæдта гъар гъæдззолæй
Дуйне цума æ бæдолæ ’й.
Иссугъта арвбæл цирæгътæ,
Уиндгун æстъалути рæгътæ.
Ма будурти лигъз фæхстæмæ
Æрдтевунцæ сæуми цъæхмæ.
Рохс рæдзæхсгæ, зæрдхæларæй
Хæтуй се ’хсæн цирагъдарæй
Мæнгæ рохсхæссæг æстъалу
Æд изæлу, æд æвзалу...
Е — нæртон мæйæ, сурх ростæ,
Сæ тæгкæ ирддæр, сахъ ностæ,
Фæррæвдауй и уарзонти
Æхсæйвон тунти аууонти.
Сæуми цъæхмæ, бони гъастмæ,
Æхе налат баримахстмæ.
1981
* * *
Мсехе Зойсен
Мæ амонд ду дæ, зæгъун
Ку фæразинæ дæуæн.
Уæд, æвæдзи, уотæ мин
Некæд уайдæ хъæбæр зин.
Фал, зæгъæ мин, кæмæн ес
Уæхæн гъар, фæлмæн хъæбес, —
Мади хузæн фæразон
Ка ’й гъуддæгти зинг, фазон?

Ка ’й хæссагæ есге маст
Æхе реуи æнæ гъаст?
Дзурди хъаурæ ’ма фæрнæй,
Раст цума бид рæтæнæй,
Ка бæдтуй синх æхсицгон
Кæрæдзебæл уотæ ’нцон?
Дзилли астæу ка ’й рæдау,
Хуæдæхсарæ, æд æгъдау?
Царди нæдтæбæл æргом
Ка кæнуй нин рæсугъд ном,
Ка цæруй, цæмæй цæрæн
Сабур царди, æмдзæрæн, —
Синх, гъæубæстæ, нæ цæуæт,
Сæ фæллойни нивæ уæд,
Мади фæндон, зæрдхæлар,
Сæрбæрзонд æма æмзар?
Мæ амонд ду дæ, зæгъун
Ку фæразинæ дæуæн,
Еу инней зинбæл тухсгæй,
Æхеуонтæбæл бухсгæй...
Ку зонинæ дин, мадау,
Фиддæлти фæрнгун æгъдау
Дæ хъал фингæмæ хæссун
Æнæ ’бæлгæ, æнæ сун...
1981
РÆСТÆГ
Æгæр тагъд ледзуй рæстæг,
И бæнттæ мин нæ хъæртунцæ.
95

Мæ уалдзæг æма зумæг
Æмвæдтитæ æмбæлунцæ.
Мæ гъунтъуз, саухалæ сæр
Фæггæмæх дæр æй дзæвгарæ.
Цæстити уиыд дæр — æндæр,
Мæ бауæри — лæмæгъ хъарæ.
Фæууæззау дæр æй мæ дзурд,
Фур имонау ба — мæ миутæ.
Кæддæри "лæхъуæн" игурд,
Арæх æууæрдун мæ сунтæ...
Мæ тугъдон фудтæн сæ рист
Æфхуæрагæ ’ссæй тæнзæрди...
Бахуæринæ мæхе хист,
Æрниуазинæ мæ кæнди.
1981
МУХЦУРИ ДОН
Мухцури дон дæн æз,
Перни базуртæ цæвун.
Æма фидти къæс-къæс
Æвзурун кæнуй хъæбун...
Мухцури дон дæн æз,
Зеуон тухæ, евтигъд уод.
Уалдзæгбæл цъæх дарæс
Мæн æртæхтæй цæуй конд...

Мухцури дон дæн æз,
Геппæй уагъд, фæразагæ.
Мæ сæйраг дæр ихæс —
Маке уæд донгъæуагæ...
Мухцури дон дæн æз,
Цади унмæ нæ гъавун.
Мæ лигъз æвзагæй æз
Дорбилгæрæнттæ хафун...
Мухцури дон дæн æз, —
Цард хæссæг тухæ, рæсог...
Амонд дæдгути гæс,
Æз æзмæлун кæнун тог...
1981
БÆСТÆ
Бæстæй хъазардæр лæгæн
Некæд неци ес дуйнебæл.
Сæрбæрзондæй си цæрæн,
Хъæртуй дзæбæх æнгкæтебæл.
Цæсти гагуйау лæгæн
Хецион лæвар — æ бæстæ.
Æ минкъий къум дæр — къæхæн,
Цард — рохс дарæг, сойни гъæстæ.
Исбæдтуй бæстæбæл лæг
Æ цубур цард, нимад бонтæ,

Æ еугур гъуддæгти цæг
Бакæнуй ин æ бæрнонтæ.
Фæххæссуй æ усхъи цард,
Цалинмæ ’й æ салд дзæмбути
Æртохуй еу бонæ мард
Мæрддзигон балций фæлусти...
Фал уæддæр гъæуамæ лæг
Бæсти гъар къумтæй еуеми
Æ фæсте дæр æхуæдæг
Ном ниууадза дзилли реуи.
Æ берæ хъиамæт, æ тох
Лæгдæрти ’хсæн устур кадæн
Куд нæ уа кæстæртæй цох
Имисунмæ лæгдзийнадæн.
Бæсти сау зæнхи гæппæл,
Дæуæн фæккувтон æноси.
Ци ди æруадæй мæнбæл
Еунæг е зиннуй мæ моси.
1981
* * *
Нæфæразгæ дæ къуар бони,
Ма мæ сæрма арв нæруй...
Нæ хæдзарæ дæр аууони
Нæ мæтъæлтæ лæдæруй.

Ци кæнон, æдта, ци ’ссерон
Ци феста дин зæрдирай?
Ци мадзалæй ди истонон
Еци рист хæссæг къуалай?
Дæ еу бахудт — уодихуасæ,
Уодбæл хуæцæг гъар кæрдзин.
Ци исаразон уой асæ,
Куд феронх кæнай дæ зин?
Цæй рабадæ, цæй раистæ,
Фæттæргай кæнæн и нез.
Ниббæдтæн ибæл рæхистæ,
Куд нæ зона уæлахез.
1982
ТÆВДÆ БОН
Куд ниссабур æй нæ тургъæ,
Æд кæркитæ, æд хъибил.
Нæ хъирттæг баба-хъебургъæ
Рагæлста зуймон дивил.
Нæ къæбис рæхцуй æ къуми,
Фус бæдоли æстæруй,
Исуст лæпъæдай арф хъуми
Устур сау дзæргъæ ’вдулуй.
Æрсабур æнцæ бæлæстæ,
Сифтæр æзмæлæг нæййес.
99

Уæхæн тæвдæ бон гъæубæстæ
Нæуарзагæ æй æхе.
Æ сæхъес тургъи нийтауй
Сор кæнуйнæгтæн нана,
Æ минкъийти фæррæвдауй,
Ходæ-змолтæ, æд гага.
Цалинмæ си еу авдæни
Æнæ фунтæ фæххуссуй, —
Хъæбæр тагъд е цæлгæнæни
Æлхуйни хъозон исуй.
Идзулуй кустбæл æ фагæ,
Бауæгæ ин некæд ес, —
Æгæр зонуй кустгьæуагæ
Некæд еруй устур ес.
Куд хъæртуй нана алцæмæ,
Алæмæт æй æмæ дес!
Фæллæун берæ хицæмæ,
Зæгъæн дæр ин некуд ес.
1982
МÆ УАРЗОН ХУÆРÆ ВЕРÆМÆ
Æмбæлтти ’хсæн дæ ниуæзтæй
Сæнттадæ кæнун, Верæ.
Римæхсун æй и лæгъузтæй
Мæ лимæнтæн ба берæ.

Хъæбæр карз æй, æгæр хуарз æй,
Хуаси бæсти нин цæуй.
Нæ зинг уодти хуæри харзæй,
Тохъулий фидау, цæвуй.
Æппæлæн дæ дзæбæх дзурдтæй
Фæсаууонмæ æнæ ’вгъау.
Дæ кизгуттæ, дæ сахъ фурттæй
Мæкæд зонæ лæгьуз фау.
1982
КАРК
Хъуæд-хъуæдеттæй, игъосетæ ’й,
Исиста цъæх карк дуйне.
Æскъунуй, мæгур, хъуæдеттæй,
Лæмаруй уæддæр æхе.
Римæхсуйнаг нæй лæггадæ,
Æнæ зæгъун ин нæййес:
"Уæртæ скъæти тæвдæ айкæ
Иссеретæ мæ фæсте".
Уотæ заруй гулæвзагæй
Сæумæцъæхæй гоппо сæр.
Некæд кæнуй, ци дессаг æй,
Æнæ айкæ дзæгъæл гъæр...
1982
101

МАДИ ЗÆРДÆ
Мади зæрдæ æй цъæх зæлдæ,
Фæлмæн хумæ кæцæй кумæ!
Ку багъæуй — цæдтæ фæууй
И гъæубæстæ æд къабæзтæ,
Рæвдаунмæ дзæбæх унмæ,
Æнæ фауæй, æнæ ’вгъауæй.
Уод дæдтунмæ, æрлæуунмæ
Æгас бæстæ — æ сагъæстæ,
Æ гъудитæ, æ куститæ.
И лигъз фæзтæ, æхе гъæстæ,
Æ ихæстæ — уæлæмхæстæ.
Æ уоди зин — æ гъар кæрдзин,
Дзилли къоси ’нцæ æноси.
Фулдæр цæра, макæд мæла.
Уарзон мадæ —ду не ’нгьæл дæ,
Нæ хъал фæззæг, горцъе зæлдæ,
Кустгин сæрди, зæрдивæрдæй,
Кæмæй зонæн, царди ’нцонæн
Ка ’й æноси зинти моси,
Æнæ тæрсгæ, æнæ тасгæ,
Цард хæссагæ, фæразагæ,
Нæ фæлдесæг, нæ зин есæг,
Еци мадæ — æхсарадæ,
Ци хуæрзконд æй, ци бæрзонд æй,

Ка бафсастæй уой хуæрзхастæй?!
Æ тæнзæрдæ — адгин хуæрдæ,
Хори тунæ, цийни хунæ,
Уарзти адæ, лæгдзийнадæ.
Уазал бони, зин кустдони,
Мах уой фæрци, гъунтъуз кæрци,
Ходгæ хорæй, æнæ хъорæй,
Æфсес уогæй, нивгун догæй,
Нæ рохс надбæл — æнæ дзебæл,
Æууæнкгинæй, æхсаргинæй,
Еумæ ’рлæугæй, æнæ уæгæй,
Размæ цæуæн зæрди ’хцæуæн,
Нæ фæллонгун фæлмæн мадæ —
Устур кадæ, цийни радæ.
Бафæнзæн æй кусти ’хсарæй,
Уоди хъарæй, зæрди хъалæй!
1982
ÆЦÆГДЗИЙНАДÆ
Хуæрзгæнæг хуарз некæд еруй
Цæргæ бонти æхецæн:
Цидæр хъиамæттæ бавзаруй
Ескæди бони хицæн. ,
103

Хуарздзийнæдтæй зæрди фагæ
Æфсæдæн ин некæд ес.
Зæруæмæ дæр цардгъæуагæ,
Хъæбæр бонгин, æнæ ес.
Лæгъуз конд æй лæги зæрдæ:
Æнæ ’фсæдгæ, æгæрон.
Ниннихъуæруй æй и зæлдæ —
Гъе уæд бафсæдуй фæндон...
1982
ХАМИХЪОТИ ВЛАДЕМУРÆН
Нæ зæрдити рист фицуй: хъæбæр лæгъуз æй
мæ уарзон, хецивонси кæстæр æнсувæр Владемур.
Æгар лæгъуз, уаззау незæй, æ нон зæгъун дæр
кæмæн не ’нгъезуй, уæхæн нез æй. Тайуй нæ цæ-
стити буни, мах ба ма ин цидæр уалдзигон цъæх
сифтæрти кой кæнæн, цъете æма Ирæфи дон ра-
буни сатæг, уæлдæфи кой, уадзæн си исони æнæ
’рцæугæ нифситæ... Кæрæдзей сайæн сор дзубан-
дитæй. Минкъий раеуварси ба нæ цæстисугтæ
’згъæлунцæ, нæ сæ фæразæн уорамун. Æ рази
æсгухт артиститæ исуæн: игьæлдзаг хабæрттæ, æнæ
’рцæугæ цаутæгæнæг, цидæр дессаг гъуддæгтæ
имисæг. Нин нин хатир кæнæд — нæ бон ин неци
бæл æй. Æ тæрегъæди, æвадзи, цæуæн, фал æй
иронх ба некæд кæндзинан — нæ хæццæ нæ зæр-
, дити уарзонæй цæрдзæнæй цæлинмæ ин нахуæд-
тæ ма æгас уæн, уæдмæ. Аци æндзæвгæ — мæ зæрди
ристити цæхъал — Владемурæн.
104

Æнæ хатир лæгъуз незæй
Фур хайгин дæ, мæ кæстæр.
Ходгæ дзурдæй, цурд ампъезæй
Нæбал тавис дæ къæсæр.
Æнсувæрæй берæ æнзти
Дзилли хæццæ фæккустай.
Ду Чиколай рæсугъд фæзти
Лæгдзийнадæ æвдистай.
Де ’рдтевагæ уорс дæндагæй
Æнгкæтей дæр рæвдудтай.
Нæртон адгин, лигъз æвзагæй
Зæрдæ ’лхæнун ку зудтай.
Уæд абони хæрæ мегъæй
Куд æхгæнис дæ рохс цард?
Куд ди фехсæн æ циргъ тегъæй
И нези уаргъ, зин æфхуард.
Мæнæ уобæл бон æдзохæй
Нæ зæрдити рист фицуй.
Дæ синхонтæ, дæ фалдзосæй
Дувæр дзурдтæ игъусуй.
1983
105

ВЛАДЕМУРÆН
Мсе рохсагкаг дзæбæх æнсу-
вæр, дсеу имисун, дæу кой
кæнун алкæду фал дин еунæ-
гæй койгæнæн нæййес — дæ
хæццæ 9нцæ нæ уарзон хуæ-
рæ Любæ æма мæ кæстæр
æнсувæри уарзон фурт Ва-
лерий. Иссеу айтæ, уæ еу
иннемæй хуæздæр.
Дæ цубур цард æвеппайди ’рхустæй,
Фæдтæ уæлæбæл дæ куст.
Пусулмон уæлмæрдти киндзфæлустæй
Дæ бæсти — дорбæл сау фæлуст.
Дæ гъæбеси ’ртухтай нæ мард хуæри.
Уомæ ду уисæ фæразон.
Æма дин не ’нсувæри лæхъуæни
Е дæр искодта дæ хъозон.
Хуæрз æвзонгæй раскъавдта биццеуи,
Зудта, ке дæ уарзуй хъæбæр.
Цума ма уоми дæр, устур зеуи,
Дæуæн бабæздзæнæй æ сæр.
Æгар тагъд исеу айтæ уæлмæрдти,
Уæрзондæр еу иннемæй, хуæздæр.
Æвæццæгæн, хеон зæронд мæрдти
Сумах багьудайтæ хъæбæр.

Нецибал æй мах бон еци надæн,
Бæлццон æздæхæг си нæййес.
Цæстисуг æгъзæлæн сумах кадæн,
Нæ цæуй зæрди хурфæй и рес...
Нæй нæ бон мæрдти хæццæ мæрдтæб
Сумах бæнимайун, феронх.
Лæудзинайтæ алкæд нæ зæрдæбæл
Уæ нон хæсдзæнæй уин нæ тонх...
1983
ДЗÆБÆХ ДЗУРДТÆ
Мади агкаг дзæбæх дзурдтæ
Ку еринæ мæ фæндон,
Ниффинсинæ, зæрингурдау,
Зæнхи къорибæл æ ном.
Æмдзæвгитæ, æмдзæвгитæ —
Мæ еугур дуйне, мæ уарзт,
Мæ зæнгойни даргъ зангитæ —
Сумах хæццæ æлхий баст...
Тæходуй уи еу æмбурди
Ку загътайнæ дзæбæх зæгъд, —
Ниххистайдæ лæги зæрди
Уæ сос унæр синæр цагъд...
Уæд ме ’хæстæн сæ уæззаудæр
Æрцудайдæ, бæргæ, фист —
Мади гъенцъун — зæрди саутæ,
Æнæ кæндæ, æнæ хист.

Мади хъиамæт, мади зинтæ —
Мæ рохс изæд, мæ зин уаргъ.
Кæдмæ дæр уон — ихæсгин дæн,
Æвæрд мæбæл уони саргъ.
1983
ФÆНДОН
Кустмæ цæугæй, надбæл лæугæй
Ку имисисæ мæ ном,
Æнæ зæрдихут, æнцон,
Хебæраги, сæумæ раги
Дæ цæстити цæхар каст
Ку ’ппæлидæ мин нæ уарзт,
Уæд, æвæдзи, и рохс æрдзи
Лигъз будуртæбæл идард
Игъусидæ цийни зард.
Мæ кустити — æз кувддони,
Дзилли хæццæ — сæрбæрзонд,
Æд лимæнтæ, æд амонд.
Цийнæ гæнгæ, æнæ уæгæ,
Дæуæн уафун алли бон,
Туни хузæ, рохс фæндон,
Куд некæд уай æнæ ’стур хай,
Цæргæ бонти æнæ уарзт,
Е иронхи, æнæ фарст.
Куд дæ уинон зæрди фæндон
Берæ æнзти æнæ нез,
Ходæ-змолæ, уæлахез...
1983
108

СÆРÆН ИГУРД
Мæ уарзон каййес Ехйайæн
Уарзон фидау дæ кæстæртæн:
Игон зæрдæ, хуæрзæгъдау.
Нæ фиддæлти рохс æгъдæуттæн
Нæ кæнис дæ уод æвгъау.
Дæ ’нгкæтей зин лæдæрагæ,
Дæхемæ ’й есис хæстæг.
Хуадонти цийнаг уедагæ
Дæубæл баруй æ рæстæг.
Муггаги лæгти ауубни
Некæд лæууис, дæ сæ нифс.
Дæумæ фæуунцæ зин бони
Саргъ, идонæ ма рæхис.
Амонис алкæд кæстæртæн
Лимæни ’нхусæй цæрун.
Æнсувæртæ, дзæбæх хуæртæн
Исафис зундæй сæ рун.
Æнтæсуй дин хуарздзийнадæ,
Хуарздзийнæдтæн дæ игурд.
Дзилли астæу устур кадæ
Уомæн ахæссуй дæ дзурд.
1983
109

* * *
Рохсаг уо, Баба, рохсаг,
Дзенети фæббадæ,
Дæ фæстаг хор бон — хиццаг,
Уадзис устур кадæ.
Æрæмбурд дæмæ й нæ гъæу,
Хеон, изолонæй.
Æргом имисунцæ дæу
Хæлар, рохс цæсгомæй.
Æнгкæтемæн дæр лимæн
Уисæ цæргæбонти.
Гъар, дзæбæх дзурдтæ лæгæн
Тъунстай æхе рони.
Нæ зонуй дæуæй еу уод
Хæран, гъе æгадæ.
Гъæуи ’хсæн хастай бæрзонд
Синхи уарзонадæ.
Нæ ниууагьтай æнæ фист
Лæги хуарздзийнадæ.
Æвдесæн — мæнæ дæ хист,
Æ фæрзеуи адæ.
Рохсаг дин зæгъуй адæм,
Дзенети фæббадæ.
Æскъунæн нæйес цардæн
Ку цæра лæггадæ.
110
1984

ХУÆДÆФСАРÆ АДÆЙМАГ
Æфсæрмæбæл некæд дзорун,
Æууæндагæ ’сдæн дæуæй.
Бугъзур гъудитæ фегьзалун
Ку ’ризайун ди еуæй.
Æмгъæугкæгти, хæстæгути
Дæуæй зонун лæмбунæг.
Ду рæвдауис и цæугути
Идзаг фингæ, игъæлдзæг.
Æнæ нез уай цæргæбонти,
Зæрдæй рæсугъд, фæразон.
Ка нимайуй æнггæтети
Ниййерæг мади хузон.
Иуазæгæй æнафони,
Ка нæ ниууинуй æзнаг,
Ка ниббухсуй æ синхони
Æхсилкъæ дзурд, даргъ æвзаг.
’ Æхе зинау, есге зинбæл
Ка истухсуй зæрдидзаг.
Цардæфсес уай дæ дуйнебæл,
Хуæрзæфсарæ адæймаг.
1984
111

ÆНДЗÆВГИТÆ
Æндзæвгитæн, уæргъти хæццæ,
Ихæс дарæгæй хæтун.
Зæрди хезнитæ фæцæнцæ,
Сæ уæззау уæзæй нæтун.
Нæ мæ уадзунцæ æмбурди
Хебæраги исолæфт,
Фуд æзнагау мæ сæ курди
Никкæнунцæ гъæла хæфт.
Къæдзæ ’фсой сæбæл бæфтаун,
Тæвингбосæй сæ бæдтун.
Уæддæр си фагæ не ’взарун
Зæрди ’фсес унмæ хъæбун...
Мæ гъуддæгти сæр æноси
Æй сæ хæццæ æлхий баст,
Кæдимайди ма мæ моси
Æрцæуидæ бæкъуæл баст...
Фæууининæ нæ хæдзари
Деденгути сурх курес,
Мæ гъæуггæгти цийни зари —
Æндзæвгити гъар хъæбес...
1984
112

* * *
Дзæбæх лæг рæдудбæл дæр сæдтуй,
Ард дæр бахуæруй, дзурд дæр дæдтуй.
Дзиллæй æууæнкгинæй уарзунцæ
Æма имæ хеонæй кæсунцæ.
Уæхæн некæд бадуй æууони,
Уæхæн некæд сайуй зеууони.
Æ рæдуд, бæхи бæрцау ’ркъуæруй,
Æма æнсувæронæй цæруй.
Æз уарзун рæдудбæл сæттаги,
Ку ’вдеса еумæйаг гъуддаги
Æ гебохдзийнадæ, е ’хсарæ,
Æ фæсмон, æ фæндон, æ барæ...
1984
ФИНГÆ
* Æй рохс цæсгом æвдесæг
Идзаг фингæ æхуæдæг.
Нæ гъæуй æй кегъæре —
Æривæрæ ’йбæл къере.
Уæлæнхасæн — фидикарст,
Æ тæфкалгæ, сойни ’мбарст.
Къæрт сæкæртæ, муди къос,
Дзол, цæнхæ, гъе ба гинкъос.
113

Цæмæй æй адæмти цард
Хуæрзфедауцæ, æнæ ’нкъард, —
Адгин хуæрдæ, гъар фидгун
Арæхдæр еруй нивгун.
Æрмæстдæр ибæл æзнаг
Хъæстидзагæ хуæруйнаг,
Æнæ лæборгæ, гъарæй
Некæд хуæруй хæларæй.
Æфсийнæ ку уа дзæбæх, —
Цъоппидзаг фæууй тæбæгъ.
Æ хуæруйнæгти уæзæй
И зудæ лæги бæрзæй
Ниссурх уй, цума цивзæ,
Бодæндзоси тулд ливзæ.
Фæккоруй ’фсийнæн зæронд
Фингæмæ гæсгæ амонд.
Æппæлуй ин æ бæркад
Зæрдæхсайгæ, алли хатт.
Цæмæй уа фингæ хиццаг,
Берæ ’нзти дæргъи идзаг,
Фæннæфест гъæуй дустæй,
Архайун, цæрун кустæй.
1984

ХУЗИСТ
Сæрзелæн къæдзæхæй
Æз Бæртуй арф коми
Ниууидтон кæсæнæй
Дзæбодуртæ къоли.
Цъæх-цъæхид кæрдæгбæл
Хизтæнцæ ’стур къуарæй
Фиддæлти æфцæгбæл
Рæсугъд, хуæрзхæларæй.
Цæвддортау, изолмæ
Зиндтæнцæ устуртæ,
Кæрдæги ирд хормæ
’Рдтивтонцæ сæ гуртæ.
Еуварс сæ кæстæртæ
Сиукъатæй гъастонцæ,
Гуп-гæнгæ сæ сæртæ
Федауцæ хуастонцæ.
Сæ уиндæй мæ зæрдæ
Ниррохс æй æд бунтæ,
Низманста цъæх зæлдæ
Мæ уод сæ рæбунтæ.
Мæ цийнæ, мæ десмæ
Худтон æз дуйнети,
И æрдзи хъæбесмæ
Мæ берæ хеонти.
115

Фур десæй феронх дæн
Мæ цауæйнон риндзæ
Æнарæхст фезмалдтæн,
Фудгин — хъæрæу биндзæ.
Къæрцгъостæ сæ сæртæ
’Сдардтонцæ ме’рдæмæ,
Низмалдæнцæ, уæртæ,
Тъæбæрдтæй ледзунмæ.
Æваст ма фелвастон
Хузесæн мæхемæ,
Къиппитæ ’рфæрастон
Сæ хузтæ нæхемæ.
Идзулгæ, берæ ’нзти
Кæсун æз хузистмæ, —
Дзæбодургин фæхсти
Цъæх-цъæхид фæлустмæ.
1984
ÆЗ БАБАЙ ФÆНЗУН
Ду дæр дзæбæх дæ,
Ду дæр, ду дæр.
Дзæбæх зæгъидæ
Лæгъузæн дæр.
Синхи ’ппæлидæ
Æнгкæтей дæр
Æма нæ уидæ
Хуæрзтæй дæлдæр.

Зудта æноси
Зæрдæ ’лхæнун,
Фæззигон моси
Хъиамæт кæнун.
"Цъух — зæрди дуар æй" —
Зæгъидæ мин,
Лæг лæги ’хсарæй
Сæдтуй æ зин.
Æма ’й берæ ’нзти
Æз дæр фæнзун, —
Фæххили бæсти
Хуæрзтæ зæгъун.
Мæ цард дзилли ’хсæн
Иссæй рæсугъд,
Фидбилизтæй дæн
Цума фæлсугъд...
Нæййес гьæубæсти
Мæнæн æзнаг.
Бабай æррæстæ
Фæнзуй мæ уаг.
1984
ЛÆГ
Лæг æхецæн кæнуй кадæ,
Æнæ уæгæ, æнæ харз.
Минкъий ести — æ лæггадæ
Исбæрæг уй хъæбæр хуарз.
117

Нихаси дор дзæгъæл бадтæй
Нæ фæттавуй сæрæн лæг.
Æрæлхъевуй зæрдихадтæй
Фидбилизти сæр ниллæг.
Алли бон дæр, æ хед калгæ,
Кусти карзи фæффицуй.
Берæ хуæрзтæй хай гъæуагæй,
Æнгкæтей нивæ исуй...
Æхе цард си фæййиронх уй,
Дзилли фарнæ — æ рохс бон.
Дони хъурттау, байсусуй
Ниууадзуй цæрунмæ ном.
Уæхæн лæг æй бæсти кадæ,
Цард аразæг тухæ-хай,
Æнæмæлгæ рæстдзийнадæ
Нæ уæларвон хори ’нкъай.
Æ бахуд дæр дун-дунетæн
Æхцæуæн гъуддаг, хорау.
Æ зин — дзиллæй æнæ хецæн
Зæрди уедæгти тогау.
Бæстити ’хсæн е æ бæстæ
Рацæун кæнуй къахæй, —
Æ уæззау, сæйраг ихæстæ
Е ин фæххæссуй рагъæй.
1984
118

ИНДИРА ГАНДИЙÆН
Æрцудæй нæмæ ’веппайди
Æверхъау хабар, зин тел:
Фæммардæй, зæгъунцæ, Ганди,
Нæ гъостæ иссæнцæ хъел.
Æзинæ дæр ма æндзæвгæ
Лæги кадæбæл финстон.
Дзурдти дзæбæхтæ, æргъæвгæ,
Æз Гандий нифсæй гъæстон.
Нæбал сæ ’ййевун бунæттæй,
Ка фиццаг, фæстаг — лæдæрд.
Зæрди уедæгтæ фур мæстæй
Фестадæнцæ ехи къæртт.
1984
ЛÆДЗГУТÆ
Къотæрти ’хсæн æз даргъ таги
Лæдзæггæгтæ агурдтон,
Гъæуи фонс си лигъз, цъæх таги
Биццеу уогæй, цит, хизтон.
Мæ хиринкъа бонизæрмæ
Не ’рцæуидæ къип-æхгæд, —
Алли бон дæр нæ къæсæрмæ
Лæдзæг хастон æз гъе уæд.
119

Амадтон сæ алли хузти,
Сæ сæртæбæл — кæми фур,
Кæми — уотид дон аузти
Кæсалги сæр — æнæ хъур.
Мæ хед калгæ, искæнинæ
Сæгъи хузæ, дæркъи сæр,
Кæми бабæй лæги нивæ,
Æ къæхтæмæ — минкъий уæр.
Æппун фæстаг, æз еу бонæ
Нæртон къадо иссердтон.
Истухтон ибæл мæ ронæ,
’Ма ’й нæхемæ æртъулдтон.
Фæккустон ибæл дзæвгарæ,
Æхснеуæнæй лæмбунæг.
Рагæйдæр мæ Къостай къарæ
Цæрдæг кодта æхуæдæг.
Куд федудта æ фæлусти
Æ нимæти, æд хъæма!
Æй беретæмæ хузисти
Хъæбæр дзæбæх нурдæр ма.
Мæ кæддæри конд лæдзгутæ,
Куд арæх уæ имисун.
Зæрæрдæмæ рист уæргутæ
сумах уиндæй æнхуæрсун.
1984
120

* * *
Цалинмæ ма есге гъæун,
Сосæг уарзт кæнун мæхе.
Мæ кæстæртæ — устур хъаун,
Мæнбæл бæдтунцæ сæхе.
Некæд уæдзун æгудзæгæй
Еунæг уод дæр æрмæтъæл.
Хор кæсуй мæмæ е ’цæгæй,
Некæмæй дæн фудæнгъæл.
Æз — ме ’уазæг, æз — ме ’рвадæй
Сæрбæрзонд исун, тухгин.
Цард цæрунмæ — нæ бæркадæй,
Зæрдхæларæй сæ хинцун.
Æнггæтемæн дæр сæ фагæ —
Зæрди гъар къумти бунат
Ес мæхемæ хуадæвзаргæ
И нæртон цийнæгун уат.
Фæссигъазæн, фæссибадæн,
Алли-алци нæ фæндон, —
Нæ егъау бæсти ’стур кадæн
Æй е ’хсарæ нæ ес бон.
Цалинмæ ма есге гъæун, —
Устур нифс мæ зæрди ес,
Дзилли фарнæй размæ хæссун
Хуасгæрстити фæрнгун уес.
121

Цалинмæ ма есге гъæун,
Мади ’хсирау, мин æй цард:
Цидæр уинун, ци феппайун,
Æвзурун кæнуй æ зард.
Ма мæ зæрдæ — æ хумгæндæ,
Хуарздзийнæдтæй — хуæрзидзаг, —
Сабур цард унбæл мæ фæндæ,
Æ сæйраг хъаппи хиццаг.
1985
ИРÆФ
Æрхун фæккæнун изоли
Дæ еу индæмæ, Ирæф.
Нæ мин фæхъхъæртуй дæ къоли
Дæ адгин хуæнхаг уæлдæф.
Дæу сатæг коми æноси
Уомæн фæуун сæрбæрзонд.
Игъусуй дæ зар мæ гъоси,
Кæми дæр уон — дæ нивонд.
Берæ ’нзти дæргъи мæ зæрдæ
Æхсайуй дæумæ, Ирæф.
Дæ гъæдбун билтæ — дæ хæрдæ
Фæккæнуй мин хори тæф.
Бауарзтон дин хъæбæр берæ
Дæ кæсалггун хъумти дон,

Æ уорс финкæй дорæууелæ
Ку фæккæнуй æхсицгон.
Æнгури хæццæ дæ цори
Æнæ мæтæ, æнæ сум,
Кæсалгахæссæг Дигори
Фуни дæр арæх исун...
1985
ÆГУСТÆЙ НÆЙЙЕС ЦÆРÆН
"Ка нæ къуæр-къуæр — нæ цъæм-цъæм",
Мæ фиди фидæ зæгъидæ.
Лæгти ’хсæн адтæй къæхæн,
Бон æгуст е некæд уидæ.
Фæразта зæгъун æргом
Магосайæн æ мизези:
"Ку нæ уа лæгбæл цæсгом,
Æфтауй, дан, уæд мин нези".
"Ка нæ къуæр-къуæр — нæ цъæм-цъæм",
Зæгъионцæ нæхе ’взагæй.
Нур дæр æй æргом зæгъæн,
Æвзурст нин æй хъæбæр рагæй.
Ма нæмæ уæд магоса,
Тилефгæнæг, хистхуæрагæ.
Лæг гъæуамæ хуарз коса,
Æндон зæрдæ уа, уедагæ.

Æнæ кустæй неци ес,
Неци адтæй æнæ кустæй, —
Нæдæр тугъди — уæлахез,
Нæдæр дзоги — фагæ фустæ...
Еугур хъауритæ не ’ргом
Кустмæ раздахгæй, кæстæрти
Исгъомбæл кæнæн, æнцон
Куд æййафонцæ фæлтæрти.
Ка нæ къуæр-къуæр — нæ цъæм-цъæм
Уотæ зæгъæн лæвархуарæн.
Æргом дзурди нæййес къæм,
Æгустонти нæбал дарæн.
1985
ДЗАГУРТИ 3-ÆН
Дзæбæх кизгæ дæ, райрæзæ
Ниййергути нивæн тагьд,
Кадмæ дæбæл цард æ уæзæ
Кæнуйуотид гириз уагъд...
Ду нерæнгæ дæ нанайæн
Гъазæн гъолæ дæ, рæсугъд,
Е ’ нгъæлтæ ин ма фæссайæ,
Ходгæ цæстæ, фæлмæн цъух.
Рабайлæгъ уо, цæй дæ ради,
Дæ бийнонтæн сæ фæндон.
124

Æрхæссæ син устур кадæ,
Искæнæ син устур ном.
Райрæзæ син æнæ незæй,
Зæрдхæларæй, амондгун,
Лæмбунæг куст, цурд ампъезæй
Куд фæразай дзæбæх ун.
1985
ХОР
Уалдзигон хор æ тунтæ,
Сарсенау, лæуаруй.
И цъетети цъæх сунтæ
Е бунмæ лæмаруй.
Таведзæй бонизæрмæ
Гъазуй и бæстæбæл,
Цъæх бæлæстæн сæ сæрмæ
’Сбуруй ниуæстæмæ...
Æ уинддуг, æ рохсадæй
Кæсай куд ниббоз æй...
Царди нифс нин фестадæй
Кæлуй æрдзи мосæй.
Е дæдтуй устур хъарæ
Дуней ирæстадæн.
Нифс, амонд, сахъ æхсарæ
Лæги æнхæстадæн.
125

Гъазгæ, ’ртъевгæ æ тунтæ
Хор дзæбæх лæуаруй.
И фæззигон лигъз хумтæ
Тиллæгæй рæвдауй.
1985
БÆЛГÆ БÆРГÆ КÆНУН
О, тæрсун æз, уайдзæф есге цъухæй
Хелагау ку исхауæ есгæд:
"Дзæгъæлбад фæккодта гъæддухи
Æ фæсте нæ ниууагъта æ фæд".
Еунæг дæр нæ базудта ме ’мгæрттæй
Æз сахат кенæ бадтæн æгуст, —
Æхсæвæ ристæн æмдзæвгитæй,
Бонæй ба мæ хизта уæззау куст.
Мæн æппун нæ евдалдæй мæхемæ,
Фæккодтон мæ куститæ хестæр.
Æвзистонцæ етæ кæрæдземæ,
Сæ разæй мæ тардтонцæ фестæй.
Хенимæр, мæ берæ æндзæвгитæн
Аразтон æз исонмæ æнгъуд...
Мæхуæдæг æхгæдтон мæ равгитæ,
Мæ цоппай нæ кæнун неке фуд.
Уæддæр сæ берæ уарзун æноси,
Мæ цард си нæ кæнун æз хецæн.

Фал мæ бон ку нæма ’й есге гъоси
Уони æрцæй дзорун хицæн...
Мæнау мæ æ рæзæн сæ сурхфазæ
Фæххезуй зад бæласæ хатгай...
Разиннунцæ ин ку уоди хуæсæ,
Ку ба æ фæсмони еу хай...
1985
ФÆНДОН
Ци мæ фæндуй цæргæ бонти,
Цæмæ бæллун уотæ карз? —
Зæнхи фæлмæн лигъз фæсонти
Ку нæ уайдæ тугьдон харз.
Сабур цардæн мæ фæллойнæ
Ку хъæртидæ æнæ сайд.
Нæ хæдзæрттæ — зæрдæ ’нцойнæ,
Мæ бæркад дæр — хуарз æфснайд.
Æз ме ’гурцæй уомæ бæллун,
Æй æноси мæ фæндон, —
Æ кæстæрти бæрæвдаун
Ка фæразуй, уæхæн уон.
Мæ бæстонтæ, мæ синхонтæн
Некæд кæнун уод æвгъау.
Базудтон æй — еу кустонтæн
Уæлахез хæссуй æгъдау.
127

Цæмæ бæллун ци мæ фæндуй? —
Зæнхи цъарæбæл — æнцад.
Хор цæлинмæ гъар нивæндуй, —
Ку исуайдæ лæги цард.
Еугур пурхæ ку ниууидæ
Гæрзти кирæ — сау гæбæт.
Уæд зæнхæбал нæбæл уидæ
Тугъдон зингæй сугъд-мæлæт.
1985
ГУРÆНИ ТУППУРМÆ
Кæнун мæнгæ фæд къахдзонæгътæй,
Цæвуй мин хъал думгæ мæ реу.
Æхсæйвон уæззау мет нихсистæй,
Къубæрттæй фесхъеуй хæлеу.
Киндзи лæуд искодта тар гъæдæ
Æ зуймон фæлусти бæрзонд.
Уорс нимæти цума сæнттадæ
Кæнунмæ гъавуй и хуæрзконд.
Фæсгъæдæ лигъз фæзи кæронмæ
Сæуми цъæх мæ уод æскъæфуй, —
Ме ’сцудмæ тегъæбæл айфонмæ
Дæ зæрдæ цæфау инæфуй.

Тундзун æз гурæни туппурмæ,
Дæ уиндæ — мæ бæлд, мæ рохс бон.
Исхъæртуй мæ цийнæ мæ хъурмæ,
Игæрдгæ цæун сæумигон.
1985
ÆВЗАГ
Лæг е ’взагæй æхсаргин æй
Сæрбæрзонд, тухæй — тухгин.
Устур тухсти, ци дессаг æй,
Уомæй фæззæгъуй æ зин.
Берæ ’взæгтæ ес дуйнебæл,
Адгин дæр си — мадæлон.
Уой иссеруй мади реубæл
Дзедзедæйгæй, сувæллон.
Лæг хеонти уомæй еруй,
Уомæн нæ кæнуй дзæгъæл.
Æрæнцайуй сæнæфсерау,
Адæймаги зæрдæбæл.
Уомæй бæдтуй æ гъудитæ,
Æ сагъæстæ, æ фæндон.
Уой цийнæмæ и куститæ
Æскъæфунцæ ’й фудæнцон.
Æнæ фæттæ топпæй ’знаги
Ниддæрæн кæнуй игурд.
Æ маддæлон циргъ æвзаги
Ку ера сæ бæсти дзурд.

Маддæлон æвзаг — æхсарæ,
Уодæнцойнæ, ниви хай.
Паддзæхти ’хсæн — устур хъарæ,
Адæймаги — рæсугъд май.
1986
ВЛАДЕМУРИ ИМИСГÆЙ
Нæбал мин дæ. Рамардтæ,
Уæддæр мæ хæццæ дæ.
Кæддæрау, мæ дæлфæдтæ,
Гъазгæ, æрбахустæ...
Фуд ахид исдзæгъæл ун,
Дæ номæй мæ фуртмæ
Кæсгæ-кæсгæ, ’срæдуйун, —
Æстъæлфуй мæ дзурдмæ.
Фæккæсæн кæрæдземæ
Цумæ и мæйдари...
Еу инней зин æхемæ
Есуй æнæбари.
Уотемæй æртæ анзи
Цæрæн цæфсгæ мастæй.
Хæссæн дæ нæ рист магъзи
Фуруарзт æ хевасти...
Дæ рæсугъд гъæу, де ’мбæлттæ
Нæхе ’нцæ æноси.

Сæ мондæгтæ, сæ бæлдтæ —
Нæ цъухи, нæ гъоси.
Неци ес нин дуйнебæл
Римæхст, сосæггагæй.
Æхцул ан кæрæдзебæл,
Цæрæн косæггагæй.
1986
БОН
Хори тунтæй цъетъетæ
Бон лæмаруй.
Хезнитæбæл сикъетæ
Бон иуаруй.
Адгин хусгæ хуссæни
Неке уадзуй.
Кустгъонтæбæл æрфæни
>Саргъ е ’рсадзуй.
Æнæ косгæй нæ уарзуй
Адæймаги,
Коммæгæсау нæ тасуй
Багъæуаги.
Зæнхи сосæг ирæзтæ
Хуарз рæвдауй,
Æносон æрдзи хуæрзтæ
Уонæй тавуй.
131

Е хæтуй æфсапæбæл
Бон ихуæрсти
Æ хъæндзал къæхтæбæл
Æрдзи фæхсти.
Бон æхе тухфæллойнæй
Неци давуй,
Е ’стур егъау кæфойнæй
Дуйне даруй.
Æй дзиллитæн се ’хсарæ,
Сæ зæнхон хор.
Ке фæрци ’нцæ æд хъарæ
Цидæр агор...
1986
ДЗИЛЛÆН
Æргомæй дæр, сосæгкæй дæр
Дзиллæн ковун,
Хуарздзийнæдтæ кæддæриддæр
Уомæй зонун.
Мæ тæнзæрди, мæ зин хæрди
Фæрнгун хъарæ,
Некæд уадзуй мæн æфхуæрди,
Æнæ барæ.
Мæ гъуддæгтæ, мæ гъар загъдæй
Дзилли уарзун,

Æз уой фарнæ геппи уагъдæй
Царди уадзун.
Сæрбæрзонд дæн мæ дзилли ’хсæн
Фиди ’фсарæй,
Нæ зинтæ мах изол фехсæн
Кусти ’хсарæй.
Цъоппидзагæй рæсугъд фæндтæ
Дзилли зеумæ
Хæссун, цума бид бæтмæнттæ,
Бор фæрзеумæ.
Кæми дæр уон, цидæр косон, —
Æ хæццæ дæн.
Æ адгин дзурд ку игъосон —
Зинг, цæхæр дæн.
1986
УАРЗУН ДÆ ХЪÆБÆР БЕРÆ
Махе Зойсеп
Уарзун дæ æз дæ раст дзурдæй,
Дæ цæсгоми рохс идзулдæй.
Ке мæ тавис цæстингасæй,
Ходæ-змолæ, цардæгасæй.
Ке фæразис æууæнкгин ун,
Зинтæ сорун, уод рæвдаун.
133

Цæдтæ ке дæ багъæуаги
Гъуддæгти сæйраг ахсгиаги —
Адæймаги ервæзунмæ,
Æхсаргин ун, лæгдæр унмæ.
Уарзун дæ æз хецæн уарзтæй
Нæ фиццаг уинди февастæй.
Ке дæ дзæбæх, æнæхийнæ,
Æфтауагæ фæрнгун цийнæ.
Ке нæ зонис нæ еубонти
Æгуст бадæ хораууонти.
Ке ’й нæ равгæ кусти нæрсгæ,
Хъазауатон, æнæ тæрсгæ.
Нæ синхонти хуар-фæрзеуи
Ке нæ уадзис тæхгæ цъеуи...
Уарзун дæ æз тухгин уарзтæй
Дæ дзигготи рæсугъд фастæй,
Мадæ, фиди хуарз æгъдауæй
Ке дæ хайгин æнæ дауæй.
Уони фарнæ, уони кадæ
Ке искодтай бони радæ,
Ке хæссис сæ сæрбæрзондæй
Æнæ ’й сæфгæ, нифс, амондæй.
Ке ’й дæ тоги адгин дзурдæй
Сауæдонæ тъинг игурдæй.
Уарзун дæ æз æргом уарзтæй
Хъæбæр берæ, æнæ гъастæй,
Уомæн æма нæ фæндитæ
Некæд æнцæ мæнгæдтитæ.
Æууæнкæ ’ма лæгдзийнадæ,

Царди хæзна, хуарздзийнадæ
Иссердтан мах кæрæдземæ
Ауал дзæбæх бер ’анземæ,
Ма ’й дзилли ’хсæн хуæрзæргомæй
Хæссæн бæрзонд нæхе номæй.
1986
ДУУÆ ÆМХУЗОНИ
Таисæ сема Нинæн
Дууæ киндзи, дууæ ’фсийии,
Нифсгин уодтæ, æмхъозон.
Æноси дæр кусти цийни —
Бæгъатæртæ, фæразон.
Дзелкъордзауæн, æд тæскъитæ,
Фæккæнупцæ сæ фæскуст.
Уæззау уæргътæй сæ фæрскъитæ —
Сау гьолæнттæ, цъæррæмухст.
Картофдзауæн, къумбул тонæ,
Нæсти будур, къабусга.
Неци ’зайуй фæсаууонæ —
Сæ дууемæй римæхст уа...
Æрхæссунмæ — рауон-цион,
Зудæ зæрдæ, хæдзаргин.
Лимæн уогæй, уотæ ’мхузон
Нæ фæууиндæй æхсаргин.
135

Сæ дууæ дæр æмхузонтæ,
Хæлар зæрдæ, цæхæрдзаст.
Сæ бийнонтæ, сæ синхонтæ
Кæрæдзебæл æнгон баст.
1986
ÆНГЪÆЛДЗАУ
Æнгъæлдзау мæгур æй —
Гъенцъунæй ниффæллайуй,
Кæд къæртт дæр æ гурæй
Къæдзæхау некæд хауй,
Уæддæр æ зæрди уаг
Ихæлуй æнафони, —
Фæггуз уй æ гъуддаг,
Фæффицуй улдугъдони...
Фесæфуй æ дзæбæх,
Æринцад нæ фæййеруй,
Цума уоцани бæх
Къомикъолтæ феууелуй...
Бахезæд нæ Хуцау
Лæгъузмæ æнгъæлдзауæй:
Æдзæсгом, æнæ ’гъдау
Ка цæруй арахъдзауæй.

Дзилли ’хсæн æ дзурдæн
Къум-бунат кæмæн не ’суй,
Зуймон арра бурдæн
Тæрмæгæйттæ ка ’лвесуй.
1986
ГЪÆУИ АМОНД
Лæги куст — хуарздзийнадæ,
Æ бæгьдауонд,
Æй рæстуодти лæггадæ —
Гъæуи амонд.
Гъæу фæззигон куститæй
Ку байрайуй,
Кувдтитæ, киндзхæститæй
Уæд байдзаг уй.
Еу инней фæлмæн дзурдæй —
Æууæнкгин дæр,
Исуй нифс æма зундæй
Хъаурæгин дæр.
Игъæлдзæг дæр, цийнæ гæнгæ,
Æнæ хийнæ
Æ уарзондæрти фæнзгæ
Æмдзæрийнæ.
И гъæути ’хсæн дæр гьæу æй
Æ сахъ лæгтæй,
Е ’хсæнадон æгъдауæй,
Æ гъуддæгтæй.
137

Æппæлуйнаг гъæу алкæд —
Æ цæргутæй,
Е ’хсицгон хуарз фæсевæд,
Æ кизгуттæй.
Гъæуи амонд, гъæуи ном
Гъæуи къохи ’й, —
Исбæлвурд уй æ цæсгом
Кустбæл тохи.
1986
МАЛИТИ ГЕУÆРГИЙÆН
Куд фæззæгъунцæ: "Мæсуг дан
Хъæбæр федар даст".
Уæддæр æрцæуй фуд заман
Æхе дортæй саст...
Дæхе баергъæв кæнун дæр
Нæ, не ’ссæй дæ бон.
Æрхустæй де ’стъалуй цæхæр,
Дæ рохс бонвæрнон.
Фал рæстуоди растдзийнадæн
Некæд ес мæлæн, —
Кæддæрау, дæ уарзон адæм,
Дæ хæццæ ’мбæлæн.
Конд дорæй коми надгæрон
Бæрзонд ислæудтæ,

Æма дин Мæцути бæлццон
Дæдтуй æгъдæуттæ.
Адæмти ’хсæн нæруй дæ дзурд
Хъæбæр адгинæй,
Иристони сæрæн игурд,
Цæрис кадгинæй.
1986
ДУВÆР ХУНÆ
Мæ еугур мулк — мæхуæдæг,
Кустгъон, уодæгасæй.
Цæмæ бавналон — æцæг,
Дзиллæн зæрдихуасæй.
Æрдзи фарнитæй мæ реу
Идзаг, æзмæлагæ.
Мæ лимæнтæ — тухгин зеу,
Сæрæн, кустуарзагæ.
Æз ме ’мгæртти ’мбæрцæ уаргъ
Хæссун æнæ уæгæй.
Уой фæрци мæ нæдтæ даргь,
Æдас, фæд бæрæгæй.
Ку гъæуа есге мæ уод,
Табуафси, дæдтун æй.
Æнæ дзиллæ мин амонд
Фудау, фуд æнадæй.
139

Адæм уарзон æй мæ цард
Минкъий сувæллонæй.
Не ’ййевун фиддæлти зард
Лæгъуз хеппæлонтæй.
Гъузгæ мæмæ ка цæуа,
Æхе фæссайдзæнæй.
Æрттевæд æ реубæл дуа,
Хуæздæр нæ уодзæнæй.
Мæ синхон мæнæн æрдхуард,
Лимæн, хъæбæр уарзон.
Нæ хуæрун дзæгъали ард,
Нæ дæн дууæ ’взагон.
Мулки фæдбæл нæй мæ куст,
Æнцон нæ агорун.
Кæми дæр уон — зæрди тухст
Æрмæст кустæй сорун.
Мæ зæрдæн — хори тунæ
Куст æй кæддæриддæр.
Е дæдтуй дувæр хунæ
Æхсарæй алкæддæр.
1986
ГАЦОЛАТИ ВИКТОРÆН
Кадæ искодтай Дигоргомæн —
Лæг дæ ду лæгти ’хсæн.

Хонхи къæдзæхау Иристонæн
Бæззис сахъ цæгиндзæн.
Ду фидибæстон устур тугъди
Адтæ æцæг салдат.
Ниддæрæн кодтай зинг иссугъди
Адæмти тухст фадуат.
Равдистай нæртон лæгдзийнадæ,
Æфсæддон æхсарæ,
Цæмæй уа уæлахездзийнадæ
Дзиллæн æхе барæ.
Ма нæ цард е ’гæрон идæрдти
Цума æй хуæнхаг уадæ,
Æскъæфуй федæнмæ тъæбæртти
Æ хæццæ дæу кадæ.
Райсæ ни де ’гурци рохс бони
Салан зæрдхæларæй.
Зонæ, ке дæ уарзæн д ’аууони
Дæхе нифси ’хсарæй.
1986
АФГАНИСТАН
Афганистан, Афганистан,
Ци хæстæг иссан дæ хæццæ!
Нæ хъури уæнгæ ниннæхстан,
Ку нæбал уерæн нæ бæрцæ.
141

Афганистан, Афганистан,
Нæ сæрмæ — еу хор, еу цъеутæ.
Ци карз, даргъ тугъд ди бавзурстан —
Исæфунцæ нæ биццеутæ.
Ке гъудтæ ду, Афганистан,
Уони сау сæртæ ’лвинунмæ?
Ку нæ дæмæ сæ ’рвистан
Дæ гæмæх кæмтти мæлунмæ...
Уæд ци ’сберæ ’нцæ уотæ тагъд
Сæ сау рондзи ’вдулд лæшютæ?
Æнæ ’вгъауæй цæунцæ цагьд,
Ниттар сæбæл æнцæ бонтæ...
Ка зæгъдзæй нин, Афганистан,
Кæдмæ ма лæудзиан инæфгæ?
Кæдмæ бухсдзиан, кæдмæ тухсдзиан
Нæ кæстæрти исæвд уингæ?
1987
МÆ ХУАРЗ ЛИМÆН БАТАРБЕГМÆ
Устур хецау ку нæ исуай,
Уæддæр лæг ун ба гъæудзæй.
Дæ хуарзи кой хуарз ку кæнай,
Уæд дзиллити ’хсæн цæрдзæй...
Фæлмæн зæрдæ, адгин дзурдтæй
Кæнис уæгъдæ æнгари.

Берæ зинтæ, устур фудтæй
Дæ дзæбæх, гъар хæдзари.
Уомæн дæбæл æновуд æй
Алли-алкæд дæ синхон.
Фæууидта дæ сахъ игурдæй,
Æгъдау дæтгæ, æхсицгон.
Корун ди æз: Хецау ку ’суай,
Уæддæр нæ синх рæвдауæ,
Уомæн æма ами уирдтай
Алцитæ, æнæ дауæ.
1987
ЛÆГИ ФÆД ÆНОСМÆ УÆД
Оцани бæхау æй лæг —
Æнæ дæнд, зæран хæссæг.
Мулки берæбæл кæуй,
Алли-алци æй гъæуй.
Цидæр уииуй, цидæр ес —
Даруй има æ гъæбес.
Ку уайуонцæ æй, бæргæ,
Нæбал кæнидæ бæлгæ.
Зудæ уодæн уæд æ цард
Нæ хæссидæ фуд, зин, хард...
143

Лæборуй, тонуй æ хай —
Нецæмæй зæгъуй "фæууай".
Фулдæрбæл-фулдæр бонти
Гъузгæ соруй синхонти.
Уæддæр æй æ берæ ес
Некæд кæнуй фагæ ’фсес.
Фулдæр æй гъæуй, фулдæр,
Ци фæнди зин ку уа, уæддæр.
Бахуæруй æ дæндæгтæ
Æсгаргæй фуд фæндæгтæ.
Алли къум, алли рауæн
Цума ’нцæ "цауæндзауæн".
Мулкдæнттæ, фæззигон мос,
Амонд кенæ фарни къос...
Ба ’взаруй горæттæ,
Рæсугъддæр гъæутæ, гьæдтæ,
Денгизтæ, лигъз будуртæ,
Нæдти дæргътæ, цубуртæ.
Уæддæр федæни бони —
Е ’дзаг цæрæн — астъони
Сугтæкалгæ фæууадзуй,
Неци бал си "фæууарзуй"...

Æнæ неци, æнæ саргъ,
Ревæд ронæ, æнæ уаргъ.
Уæлмæрдтæмæ хаст фæууй,
Дзиллæ ма ибæл кæуй...
Ниууадзуй цæрунмæ фæд,
Æма ин æносмæ уæд!
1987
БАБАЙ ФУРТИ ФУРТÆН
Бабай гъæбеси
Ку ’рсабур уисæ
Дæ кæун гъæрæй,
Уæд нæ ’стур деси
Бæфтауисæ
Рæсугъд къæл-къæлæй.
Æ бецъотæ ин
Минкъий гоггитæй
Исæздохисæ.
Æ уæргутæ ин
Гæпп-гæпп гæггитæй
Исæууæрдисæ.
"Еу 6а, еу ба-йæй"
Ду бабай ростæ
Исзинг кæнисæ.
"Кæнай мин бабæй", —
145

Кенæ ба бостæ
Исæзмæнтисæ.
Берæ æй уарзтай
Бийнонти æхсæн
Дæ æвзонг зæрдæй.
Æ хæццæ гъазтай
Хъæбæр æхцæуæн,
Цæнгти æзмæлдæй.
Дæ къæхтæбæл дæр
Ду бабай фæрци
Тæхгæ рауадтæ,
Алли-алкæд дæр
Ду бабай кæрци
Игъæлдзæг адтæ.
Арæх дæ уинун
Æ хузи рази
Цæстисуг кæнгæ,
Рохсаг ин зæгъун
Нæ фæффæрази
Æнæ искæугæ.
Нæ мæлуй баба
Дæ минкъий зæрди,
Уодæгас ма си ’й...
Æ фæлмæн раба
Ци берæ хъæртуй,
Ци берæ ласуй...
1987

СÆ НИФСÆЙ ХЪАЛ ДÆН
Цæсти гагутæ —
Мæ фалæнбулай.
Синхи цæргутæ —
Алцæмæ хъулай.
Берæ сæ уарзун
Мæ минкъий зæрдæй,
Некæд си тæрсун
Лæгъуз æфхуæрдæй.
Мæ тухститæ мин
Етæ зонунцæ,
Ресагæ ’стур зин
Етæ ’стонунцæ.
Сæ фæрци зонун
Маддæлон æвзаг,
Уомæй исхонун
Мæ бæрнон гъуддаг.
Сæ нифсæй хъал дæн,
Сæ фæрци цæрун.
Мæ уод си еуæн
Нæ февгъау кæнун.
Нифсæй нифсгин дæн,
Нифсæй ирæзун.
Мæ уарзон адæн,
Хъæбæр дæ уарзун.
1987
147

УАРЗУН, ХЪÆБÆР УАРЗУН
Синхон уарзун
Хъæбæр уарзун
Æвзонг бонтæй,
Мæ хъозонтæ —
Мæ хузонтæ,
Æмвæндонтæй.
Нури уæнгæ
Æнæ уæгæ
Уобæл косун:
Дзилли кадæ
Рæстдзийнадæ
Размæ ’нхосун.
Исирæзун,
Ку фæффæнзун
Дзæбæхдæрти,
Бабай хузон,
Уотæ ’хсицгон
И лæгдæрти!
Фæлхад лæг мæ —
Мæнгæ дзорæг,
Некæд тавуй, —
Æхе къохæй,
Гъузгæ уохæй,
Æлгъист давуй.
Лæги ’хсарæ,
Лæги ’фсарæ

Кусти уарзун,
Ку фæууинун
Æгуст лæгун,
Уæд искарз ун!
Берæ цаутæ
Ес æфаутæ —
Имисунмæ:
Уоди хуасæ —
Хуарз мийнасæ,
Лæг — лæг унмæ!
Берæ уарзун
Хуарзи ’ппæлун
Æ гъуддагæй,
Ку ’нтæса ин —
Æхцæуæн мин,
Рæстфæндаг æй.
Берæ æнзти
Гъавун хуæрзти
Куст фæнзунмæ,
Цæмæй исон
Уони хузон
Цард хæссунмæ.
Цæмæй есгæд
Æхсицгон фæд
Ниууадзинæ,
Мæ синхонæн
Æмзеууонæн
Исбæззинæ.
149

Архайун æз
Еци ихæс
Æнхæст унбæл,
Æнæ уæгæ,
Æнæ гъигæ
Æрцæунбæл.
1987
ЛЕНИНГРАД
Ходгæ кæсун Ленинградмæ —
Æгæр рæсугъд æй горæт.
Лæг еу хаттæй иинæ хатмæ
Бæдтуй десбæл æ сорæт.
Æ хæдзæрдтæ, æ гъæунгтæ,
Æ къанæутти æлхий баст
Æскъæфунцæ лæги цæнгтæ,
Игуруй си æндон уарзт.
Зæрдæ ’скъæфуй реуи хурфæй
Æ еу уиндæ, æ бакаст.
Цидæр дессаг адгин тулфæй
Æрæхгæнуй гъузгæ маст.
Адæймаги базургинтæ
Искæнуй раст тæхунгьон.
Æнæ уæгæ, æнæ зинтæ —
Æнгкæтемæн æхеон.

Нева-гъæунг — дзилли кадæ,
Фæлуститæй æзмæлуй,
Æ бæлццæнтти цуд — сæнттадæ,
Кæрæдземæн æппæлуй...
Кустфæлладæй ку ’рфунæй уй
Рохс æхсæвæ и хуæрзконд,
Нева гъе уæд исæргъувуй
Хедти билтæ фур бæрзонд.
Аци горæт æхсаргин æй,
Кустуарзагæ, кусти ’хсист.
Рацæргæ æй, хуæрз каргин æй,
Уæддæр ностау — æ хузист.
Косæг дзиллæн æй курдбадзæ
Æ дæсниадæ, æ кустæй.
Цидæр кæна — барæуадзæ,
Æностæмæ — æвзурстæй.
Горæтти ’хсæн некæд комуй
Зæронд кæнун, æвзонг ма ’й.
Æ цæргутæй рæвдуд зонуй —
Киндзи миутæ, рæсугъд хай.
1987
МÆ СИНХОН, МÆ ЗОНГÆМÆ
Æрмæстдæр пайда куст
Исафуй зæрди тухст —
151

Хæсгæй хуарздзийнадæ.
Лæг лæгæн изæд æй
Цалинмæ рæстзæрдæй
Фæуунцæ æмкадæ.
Цалинмæ зин фудтæй
Æзнаги фуд фурттæй ,
Хезуй синх синхони.
Цалинмæ еумæ ’нцæ,
Кæрæдзей гъæунцæ
Цийнæ, ’нкъард, зин бони.
Цалинмæ рохс бонтæ
Хæссунцæ æнцонтæ
Дзæкъоли ’стур зинтæй —
Гъæуй нæ æхсарæ,
Æууæнкæ, æфсарæ,
Æвнæлд — ирд цæститæй.
Е ба и косагæн,
Алцитæ зонагæн
Хæсса цард лæггадæ,
Амонд, лæгдзийнадæ,
Нивæ, рæстдзийнадæ,
Зæнхи адгийнадæ.
Е ба æнсувæртау,
Уарзон, рæсугъд хуæртау,
Цæронцæ дзиллитæ
Сæребарæ царди,
Сæхё бун æварди
Æд мулк, æд цийнитæ!
152
1987

КУСТ
Нæ бауарзтон дзæгъæл бадæ,
Рауай-бауай, зулун каст.
Мæ устурдæр хуарздзийнадæ —
Кусти хæццæ федар баст.
Ами уерун царди радæ,
Къохти арæхст, тухгин зунд.
Цæмæй хъал дæн — рæстдзийнадæ,
Цæмæй цæрун — царви тулд!
Куст дзиллитæн — царди хуасæ,
Адæм дарæг, кæнгæ хор.
Е хæссуй лæгæн мийнасæ,
Федæуй си æ бундор.
Куст дæдтуй лæгæн æхсарæ,
Устур кадæ, æнцон цард,
Æмгæртти ’хсæн загъди барæ,
Æнæ мæлгæ уарзтбæл зард.
Æз мæ кустмæ сæумæраги
Уомæн уайун тъæбæрттæй,
Ке нæ ’й æрмæст мæхе рагъи
Æргъувæн æй æмбæлттæй.
1987
СОЦЪА ГЪУДИТÆ
Ци хъал æй, ци нивгун æй
Хецæн къум кæмæн ес.
153

Дзилли астæу цæрунæй
Ка иссеруй æфсес.
Ке нæ гъæуй гъудитæ
Сарсенæй лæуарун,
Адгип дзурдтæй рифмитæ
Тъафæмæ лæмарун...
Æрмæстдæр æ еу кусти
Æнæ хъуæцæ, е хед
Ка ниссæдтуй рæмухсти
Æ кæддæри иснет...
Цийни бони цийнитæ
Ка фæккæнуй æрмæст.
Зоитæ ма Нинитæ
Ке зæрди ’нцæ римæхст.
Æ ниуæзтæ, æ хуæрдæ
Бони мæтæ — тъайлаг,
Даруйнæгтæн æ зæрдæ —
Уорс гæккитæ байраг.
Хицæ кæнун уæхæнмæ,
Куд æнцонæй цæруй, —
Æ гъар арми тъæпæнмæ
Сугъзæринттæ ’гъзæлуй.
Æрмæ фæндуй мæ къуар хатти
Бауолæфун æргом
Уæхæн лæги бунати
Фæскуститæ, æнцон

Æрсабур ун е ’мвæрстæ:
Сосæггитæ, хеваст.
Уæддæр бабæй мæ фæрстæ
Исресунцæ аваст.
Æ хур-хурæй райгъал ун,
Исæзмæлун, содзун,
Мæнгæ миутæй райдайун
Цидæр дестæ уедзун.
Нæ ин бухсун æ цийнæ,
Мæ соцъа ’йбæл бæдтун,
Ирæзагæ сау хийнæ
Дууехгæнгæ сæттун...
Ци хъал æй, ци нивгун æй,
Ка фæразуй цæрун
Дзилли ’хсæн сæрустурæй,
Нифсæйдзаг, æнæ рун.
1987
ХИЗИРÆН
Кай зонуй дæ цийнæ, дæ кувди
Ку не ’суа мæ равгæ, мæ бон,
Зонæ мæ,уæддæр æз къуар дзурди
Ме ’золæй гъæуама дзæгъон.
Уарзун дæ ’нсувæрау берæ ’нзти,
Мæ зæрди — дæуæн хецæн къум.
155

Уæрæсей ’стур бæсти къабæзти
Дæ хæццæ фуни дæр хæтун.
Исдæ мин нифс æма æфсарæ,
Цæфхатгин — дæ фæрци мæ цард,
Æзмæлуй ме ’уæнгти æхсарæ,
Сорун си изолмæ æнкъард.
Тавуй мин дæ уиндæ мæ зæрдæ,
Кæрæдзей зонæн ихæстæй.
Нæ зунд, нæ сагъæстæ, нæ хуæрдæ
Æнцæ нæртон дести хæрзтæй.
Тохун дæ ардиги мæ хъури,
Дзæбæх, æнæ незæй цæрай.
Ка кæнуй мæ хузон мæгури
Алкæд æхе уоди æнкъай.
1987
ДУУÆРÆНГЪОНТÆ
Мæ харзæй еу хатт хъæдавæ курæт
Цæмæннæ ’рцудæй мæ мадæн æлхæд?
Куд не ’ссæй, æдта, мæ берæ хъиамæт
Мæ фиййау фидæн гъунтъуз сау нимæт?
Бæргæ мæ фæндуй цæстуарзон лæг ун,
Мæ уарзон дзиллæн æнхусгъон исун.

Куд мæ зононцæ сæхеуон лæгæй —
Ке нæ райзол дæн Дигори ’фцæгæй.
Æмгъæууони уарзт, хуарз синхони ’взаг
Мæн цард кæнунцæ амондæй идзаг.
Сæ нифс, сæ хъаурæ, сæ сойни гьæстæй
Уæлдай боз дæн æз райгурæн бæстæй.
Зæрддагони ’нхус, æмбæстонти гъаст
Тагъд исафунцæ ци фæнди зин маст.
Лæги цард алкæд — æхсарæ ’вдесæн,
Хъиамæт, лæгдзийнадæ, кадæ есæн.
Лæг ку бæзза — хуарз æхе уодæн æй,
Дзиллæн дæр си хай уæд исодзæнæй.
Æндиудæй цæуй исони бонмæ
Кæд бахъæртидæ царди æнцонмæ.
1987
РАЙГУРАН ГЪÆУ
Куд зин æй æнæ дæу
Уо, мæ райгурæн гъæу!
Цума ди фудгинæй
Дæ цийнæ, дæ зинæй
Кæмидæр, кæмидæр
Римæхсун мæ къæбæр...
157

Нæ дæдтуй æнцойнæ
Берæ ’нзти фæллойнæ —
Фуни дæр, кусти дæр
Игъосун дæу унæр...
Ду — ме рттевагæ хор,
Мæ фиддæлти бундор,
Дæу имисун алкæд,
Дæуæй зонун къахвæд.
Дæу агорун тæрсгæй,
Дæуæн дзорун фæрсгæй,
Дæумæ ’лхъевун мæхе, —
Дæ рæвдуд мæбæл е.
Дæумæ бæллун зæрдæй
Зумæг, уалдзæг, сæрдæй,
Дæ фæззæги уæзæй —
Рæсугъд ростæ рæзæй.
Мæхе ку ’рæфсадун,
Кувди гье уæд бадун.
Дæ дессаги уæлдæф
Кæнуй æндæр тæф —
Финдзи хъæлтæ цæвуй,
Бæзургин мæ кæнуй.
Нæ си ес æфсæдæн,
Сосæггити ’скъæфæн...
Базудтон дæ рагæй
Дзилли кусти уагæй,
Гъæугкæгти ’хсæн мæ зин
Нæбæл фæууй тухгин...
Уо, амонд, кæми дæ?
Корун хуарздзийнадæ:
Мæн ду æнæ гьæуæй
Ма ниууадзæ еуæй.

Куд некæд уон уæлдай
Æнге ’фсийнæ-æнкъай,
Æнæ лимæн синхон,
Æнæ хæстæг хеон.
1987
РÆСТÆГ
Рæстæг цæуй æма æнзтæ
Фури сиутау æздохуй.
Анзæй-æнзмæ фулдæр хæрзтæ
Царди уогæнмæ ’мпъохуй.
Зумæгон бæгънæг бæлæстæ
Уорс гъæддзолæй æмбæрзуй,
Хуайуй хуæнхти игон фæрстæ,
Æрдзи стъеллитæй гъæрзуй.
Нæ кæнуй уæгæ æ цуди,
Тæвдæ хед, кенæ фæллад,
Æскъæфуй дзиллити ’ргьуди,
Игæрдуй федæнмæ над.
Фæллойни фæрци адæмти
Жхебæл кæнуй æхцул,
Рæвдауй сæ зин кустуæтти
Æд губорæ ма æд гул.
Æгæрон хумтæ-будурти
Фæззигæндитæй хинцуй.
159

Мети арф хъæпæнти буни
Гъæддаг, содзагæ хъицуй.
Æнтæсуй ин хуарздзийнадæ
Царди уолæнти хæссун,
Дзилли фарнæ, рæстдзийнадæ
Цæстуарзон тухтæй исун.
Нæуæг анзи бæрæг бонтæ
Цийни рохсæй æппæлуй,
Нæ гъар ростæбæл æнцонтæ
Мади къохтау æмбæлуй.
1987
НИВÆ
Дзилли хсæн иссеруй лæг
Æ бæрзонд ниви хай,
Уомæй фæууй игъæлдзæг
Кæддæр æй бафæрсай.
Нивæ тавуй лæги реу,
Æй е ’вдадзи хуасæ,
Ирæзуй си ’мгæртти зеу
Алкæд æд мийнасæ.
Царди медæгæ исуй
Лæгæн хуарздзийнадæ:
Æ устур рист ин есуй,
Дæдтуй лæгдзийнадæ.

Ку ’сбæлвурд уй дзæбæх лæг
Æ кустити фæрци —
Æ нивæ ма æхуæдæг
Фæууй гъунтъуз кæрци.
Нивгун лæги фæлмæн дзурд,
Мудау — хъæбæр адгин.
Æ фæллойни сæр — бæлвурд,
Тухгин, хуæрзбæркадгин.
Зæнхæй тæдзуй лæги цард,
Е æй æ хуæрзгæнæг.
Уобæл хуæруй зæнхон ард
Æд синхон, æд зæнæг.
1988
МÆЙÆ
Цъæх арви бæрзондæй
Ирд мæйæ кæсуй.
Æ уиидæ, æ кондæй
Рохсадæ хæссуй.
Æхсæйвон будуртæн
Исуй цирагъдар,
Лимæнтæ, уарзонтæн —
Æхсицгон лæвар.
Сæуми цъæх æрбонмæ
Арвæй идзулуй,
Уæдта хораууонмæ
Рæсугьд нигъулуй.

Æрдзи хуарздзийнадæ
Æ хæццæ баст æй.
Фæгъгъазуй ин уадæ
Æ тунти фастæй.
1988
В. ВЫСОЦКИЙÆН
Нæ райгон дæ деденæгау дæ афони,
Дзæгæрæг цæгъдгæ, бампулдтæ ’взонгæй.
Уæддæр нæ ниууагътай къум хораууони
Æнæ уарзт, æнæ зар, æнæ зонгæй.
Дæ асæст хъур райвулдæй кæстæртæбæл,
Кæнуй дин аккаг аргъ нури догæ.
Байзадтæ Жегловæй дзилли зæрдæбæл
Æнхæст дæр Высоцкий нæма ’суогæ.
Поэттæй дæ базудтонцæ дзиллитæ
Ку ’рбайсавтæ, гъе уæд, дæ фæсмæрдæ.
Фæззиндтæнцæ мухури де ’ндзæвгитæ,
Кæцитæ ’скъунунцæ лæги зæрдæ.
Бæргæ ’взурстай æргом дзурд æргом загъдæй
Рæстдзийнадæ дзилли ’хсæн хæссунмæ,
Фал дæ нивæй дæ мæлæт фæрраздæр æй
Æносон бунат дин ахæссунмæ.
Уомæй дин дæ циртдзæвæн и кæстæртæ
Деденæгæй уæгъдæ нæ уадзунцæ,

Доги дессаг музыкалон хæзнатæ
Дæхе асæст хъурæй ниннæрунцæ.
1988
ÆЗ ÆЗ КЕ ДÆН!
Æз æз ке дæн, е мæ даруй
Æмгæртти ’хсæн ихæсдарæй,
Е мæ баруй, е мæ ’взаруй
Мæхе тухæ, мæхе хъаурæй.
Æз æз ке дæн, уомæй цæрун
Гъазгæ-ходгæ, синхуарзонæй, —
Мæ къæбæр æз некæд хуæрун
Сосæгкити мæ синхонæй.
Æз æз ке дæн — мæ амонд æй,
Е мæ кæнуй кустфæразон.
Кедæр гъæуон сæрбæрзондæй,
Уой гъæуа ма кусти ’взарон.
Æз æз ке дæн, нифс ми уадзуй
Куд исбæззон зин гъуддаги.
Мæ къохти мин е æрсадзуй
Устур хъаурæ багъæуаги.
Æз æз ке дæн, уомæй зонун
Фиди хъиамæт, мади гъенцъун,
Дзиллæй мæхе некæд тонун,
Поезд цума æфсæн рельстæй...
163

Фæрдгутау æз цæргæ бонти
Мæ уод бæдтун гъæуи реубæл,
Куд рæвдауа мæ синхонти
Сæ зин кусти хъал фæрзеубæл.
Æз æз ке дæн, уомæй тухсун
Царди равгæ хуæздæр унбæл.
Æфхуæрдтитæн некæд бухсун,
Исахур дæн сæ сæдтунбæл.
Берæ уарзун мæ синхæгти,
Сæ зæрдихат, сæ гъуддагæй.
Хуарз куст уингæй æз сахъ лæгти
Некæд фæрсун сæ мугкагæй.
Уинун сæ ’ргом мæ рæбунтæ
Кустуарзагæ, хæдзардарæй.
Уонæй ерун хецæн хунтæ
Алли бон дæр зæрдхаларæй.
Æз æз ке дæн, е мæ даруй
Æфсæддонау, ихæсдарæй.
Федаунцæ ’гъдау е лæмаруй
Рæстдзийнади тухтæ ’хсарæй.
1988
ЗУНДГИН ДЗУБАНДИТÆЙ
Æ фæсте дæр къинди нæмуг агоруй,
Æ синхонмæ "рацо" некæд бадзоруй.

Магоса мади дæр судæй рамаруй,
Фахъæрамæ къапек некæд багъаруй.
Ниуазагæ хæдзарæ некæд базудта,
Æхе ба гъæуи лæгтæй, бæргæ, рахудта....
Еунæгæн зин фæууй царди рацæун,
Æхе хъаурæ исуй фæстаг хуасæ ин.
Соцъа лæг нæ мæлуй æнæ гъенцъунæй,
Ниллæгун уй мистау æ фур герузæй...
Амондбæл тох гъæуй зунди фæрци,
Неке ма исгъар æй еске кæрци...
ЛæгдЗийнадæн фæууй еунæг барæн, —
Ниббухсун фæгъгъæуй гъезæмарæн...
Лæги фарнæ цæуй фидæй — фуртмæ, —
Дзæбæх дзурд куд цæуа дзæбæх дзурдмæ...
1988
ДИГОРОН ÆВЗАГ
Цал æма цал анзи цæрун æз изоли,
Нæ фæккодтон иронх уæддæр мæ Дигори.
Зæлланггæнгæ е ’взагниффедар æй мæ тоги
Аййевдæр дзурди ’здæх нæ базудтон мæ доги...
165

Цидæр ес а дуйнебæл — æз алци,
Ракæнун, уомæ бæлгæй, тæлмаци...
Уарзон фуртау, дарун си ихæстæ,
Æй мæ уод, мæ хæзнæ ма мæ цæстæ...
Æппæлун си мæхе сæрбæрзондæй,
Мæ уодæн æ нæмуг уомæй конд æй...
1988
МÆ СÆЙРАГ КУСТ
Мæ сæри рист, мæ бони тухст
Лæгбæл барун.
Е æй мæнæн мæ сæйраг куст,
Кæбæл зарун.
Ме ’мзæнхонæн, мæ бæстонæн
Мæ еугур зунд
Дæдтун алкæд зæрди ’нцонæн
Хъæбæр бæлвурд.
Мæ тоги тъинк, мæ адгин дзурд
Зæрдхæларæй
Куд уа цардæн фæразон курд
Кусти ’хсарæй.
Æиæуæгæй уобæл косун,
Е мæ даруй,

Игьæлдзæг дæн ке игъосун,
Лæг мин заруй.
1989
МЕ ’ДАРДМÆ ГЪУДИТÆЙ
Идард бæсти цардтæн мæ дзамани,
Нигæд ба æрцæудзæнæн мæнами...
Сурх-Дигори фæснад уæлмæрдти
Хъуритæй æфсаддзæнæн ме ’мгæртти...
Некема бакодта си æфсæдгæ,
О, ардæги нæййес ледзæн фæтгæ.
Тегъи хъаурæ берæ ’й и зин бонти,
Æлвасуй æрмæстдæр и гъæууонти.
И сигит дæр кæнуй хецæн адæ,
Нæ фиддæлтæ уоми ’нцæ — нæ кадæ...
Еунæг нæ уодзæй æнæмæлгæ,
Æмбæрздзæй нæ уоми фæлмæн зæлдæ...
Мæн гæппæл дæр уоми ’й, ку хезуй мæ,
Æлвесуй фæстаг халæ ме ’лхуйнæ....
1989
167

ÆРХУССУН КОДТАЙ ЦИРАГЪ
Тахойти В. Т-æн
Æрхуссун кодтай цирагъ
Мадæ, фиди зæрди.
Зæруæрдæмæ сæбæл уаргъ
Ниввардтай сæ хæрди.
Фидбилизи надбæл цуд
Фæдтæ дæхе къахæй.
Басугъдта дæ тухгин фуд
Е ’гæрон бæллахæй.
Ездон биццеуæй дæ уод
Бавдистай дзилли ’хсæн.
Æгьдаугин æма хуарзконд
Лæгæй дæ имисæн.
Мæлунмæ райгуруй лæг,
Нæййес æнæ мæлгæ.
Ратагъд кодтай дæхуæдæг,
Цардмæ хъæбæр бæлгæ.
Рохсаг дин зæгьуй дæ гьæу,
Дзенети фæббадæ.
Нæ феронх кæндзинан дæу, —
Цæрдзæнæй лæггадæ.
1989
168

* * *
Лев Толстойи хузæн, мæ хæццæ
Цудæй Иристонæй Мæскумæ
Бæлццони дæргъцитæ ма уæрхцæ —
Раст къупейдзæгтæ — кæцæй кумæ...
Гъузгæ-гъузгæй имæ бакæсинæ.
Саста мæ лигъз фæститæ рехæй
Сосæг æмгæститæ ку ’суинæ, —
Кæсгæ имæ райзаинæ къехæй.
Фæгъгъазуй цæститæбæл Толстой,
Бæргæ ма æгæстæй ку уайдæ, —
Æндæр хузи кæнинæ æ кой,
Тавидæ ’хсицгондæр æ кадæ.
1989
МЕ ’НСУВÆР ВЛАДЕМУР
Уо, мæ дзæбæх æнсувæр, мæ уарзон,
Гъазис бабæй мæ цæститæбæл.
Кæддæрау, цума хъæбæр æхсицгон,
Идзулис мин мæ финститæбæл...
Гъазгæ-ходгæй ислæудтæ мæ цори,
Гъавис мин цидæртæ зæгъунмæ.
Цума ан нæ бабай Сурх-Дигори,
’Скъæфис мæ нæ кауи рабунмæ.
169

Уоми мæ ’схезун кодтай тагъд-тагъдæй
Асийнæбæл нæ къуртуй сæрмæ.
Дзурдтай мин, дзурдтай, фал си, еу загъдæй,
Хæстæг неци истон мæ сæрмæ.
Кастæн дæмæ æз игон гъæлæсæй,
Дæу аккаг нæ ирдтон дзубанди.
Къуртуй гъæмпин сæр цума мин иссæй
Къозо гъазæн фæзи бунати.
Райвазтон мæ дууæ къохи бæрзонд,
Гъавтон си рохс дуйне ’ртонунмæ.
Гъо, ци дессаги ’змæлагæ, хуæрзконд
Разиндтæнцæ мегътæ мæ бунмæ.
Фæсфун дæр дæу агорун, ме ’нсувæр,
Не ’фсæдун дæ уиндæй мæ фагæ.
Ду мин кæнис мæ гъуддæгтæ дувæр
Алцæмæй, дæхе ба — гъæуагæ...
1989
ТЪОХÆН
Лæгти лæгдæрæн мæ зæрди
Æй уарзон Бузойти Тъох.
Тугъди размæ цалдæр сæрди
Дæнцæн мин уидæ æдзох.
Рæстзæрдæ лæг, хуæрзарæхсгæ,
Алли алцæмæ хъулай.

Æмгæртти ’хсæн, зунд рæдзæхсгæ,
Æвзаридæ хуæздæр хай.
Дигори коми гъæугкаги
Æнсувæри уарзт кодта.
Æгæрон зиндæр кустаги
Кæронмæ хæссун зудта.
Нæ ин адтæй цæргæ бонти
Дзилли астæу фуд æзнаг.
Лигъз æвзагæй æ синхонти
Фæррæвдауидæ хиццаг.
Лæгти лæгдæрæн мæ зæрди
Уомæй цардæгас æй Тъох,
Ке нæ зудта урдуг-хæрди
Æнцад бадун æнæ тох.
Хуæздæр равгитæ кæстæртæн
Æ фæлмæн урзи ’взурста.
Е ’мзæнхонтæ, æ зонгитæн
Рохсдзийнадæ иурста.
Зæрдхæлар адтæй кæронмæ,
Билæги донау, ’рдтивта.
Нæ ласта сæр фæсаууонмæ,
Кустити зинтæ ’мпурста.
Уæхæн лæгæй, уæхæн хуарзæй
Нерæнгæ дæр ма цæруй.
Æгæсти ’хсæн æхе харзæй
Дæнци федауцæн цæруй...
1989
171

КЪОСТА
Лæги — лæг худта Къоста,
Æзнаги — æзнаг, хъали 6а — хъал.
Уомæ гæсгæ æвзурста
Æхецæн хуæздæрти ’хсæн æмбал.
Загьд уобæл кодта Къоста,
Ке нæ адтæй царди рæстдзийнадæ.
Хъал мæгурти тог цъирдта,
Нæ адтæй мæгурæн лæги кадæ.
Царæстигъд цудæй мæгур
Паддзахи берæгъ фæсдзæуинттæй.
Цардæй — æгадæ, цубур,
Рохси цъита ’й мæ некæд зиндтæй.
Хуарз уидта Къоста зин цард,
Æ къæлæт ин гъæрзгæ фæххаста,
Ниййазæлидæ æ зард,
Сæребари мæсгутæ даста.
Тухсгæй дæр бæлдтæй Къоста
Адæмти сæребари бонмæ,
Ма син æ уод æрхаста
Æ фæстаг фезмæлди кæронмæ.
Лæг адтæй Къоста — сахъ лæг,
Уæхæнæй байзадæй не ’хсæнти.
Нур дæр нæ уадзуй ниллæг
Хе хъиамæтæй цæрæг адæмти.
172

Поэзий стъалу Къоста
Кæстæрæй-хестæрæй æ гъæумæ
Абони мах æрхудта
Нари изæдтæн исковунмæ.
Æма син ковæн сæрæй
Алкæд сæрустур, боз, арфиагæй.
Къостай хузæн лæварæй
Мах зæрдæрохс ан хъæбæр рагæй.
1989
МÆ УАРЗОН ГЪÆУÆН
I
Хъæбæр зин цæрæн æй изоли
Æнæ хеуон, æнæ хæстæг.
Имисун арæх Сурх-Дигори,
Баст æй æ хæццæ мæ рæстæг.
Сæрдæй-зумæгæй сæри магъзи
Гъазуй, ’змæлуй еунæг гъуди:
Хуцау, изоли мæ куд уадзи,
Хезгутæ ку ес ме ’рцуди?
Кедæр ма ку гъæун нæхемæ,
Кустгъон ма ку дæн нерæнгæ,
Уæд ци нийзол ан кæрæдземæ,
Нæ кæрæдзей хъæбæр гъæугæй?
173

II
Низзарæд дæ гъос, Сурх-Дигорæ,
Дæу кой бабæй кæнун моси:
Дæ гъар æхсир, кæрдзин, хъæдорæ
Нур дæр ма уинун мæ къоси.
Æнгкæтемæн дæр дæу æппæлун,
Ду дæ мæ нивæ ма мæ уарзт.
Æз алли алкæд дæумæ бæллун —
Дæ мин дзæбæхти кустæй барст.
Дæ — ме ’мдзæвгити сæр, ме ’хсарæ,
Ме ’сони устур нифс, мæ кадæ,
Мæ фæстаг рохси ’рдтивд, æфсарæ,
Ду кæнис мин хецæн адæ.
Мæ хиццаг рæтæн бæдтæг гæркъа,
Дæу æй худ, æмпъузт мæ дзабур.
Мæ ниййергути фæстагдæр ба
Дæуæй зонун уотæ сабур.
Исгъомбæл дæн æз дæ дзилли ’хсæн,
Дæу гъæунгти, дæ кустити.
Алли хестæр дæр уидæ къæхæн
Мæ хузæнттæн зин, тухстити.
Мæ сахъ ахургæнгути фæрци
Базудтон берæ цидæртæ,
Кæцитæ нур дæр царди кæхци
Æнцæ мæнæн зунди къæрттæ.

Мæ зæрддагон арфи загъд — салан
Дæуæн кæнун кæддæриддæр.
Кæд ма нерæнгæ изолти ан,
Уæддæр дæумæ ’лхъевун мæ сæр.
Ду дæ ме ’хсари дæрхцæ-уæрхцæ,
Дæу бæгъдауонд — мæ фæстаг фун.
Бæдтун мæ бони рохс дæ хæццæ,
Ду — ке нифсæй рæсугъд цæрун.
Ниххатир кæнæ хатиргорæн,
Кæд хъæбæр фудгин дæн, уæддæр.
Изоли дæр мæхе Дигорæн
Кадæбæл косун алкæддæр.
Не ’взаг, не ’гъдау, фиддæлти кадæ
Некæд феронх дæн, некæми.
Адæмти ’хсæнмæ рæстдзийнадæ
Хæссун царди растдæр тæрми.
Нур дæу имисун, дæу æппæлун,
Ду дæ мæ нивæ ма мæ уарзт.
Дæ цæргути дин нибба кæнун,
Уæнтæ берæ æнзти æнæ маст.
1990
Кæд ескумæ цæуис,
Дæ над ниддаргъ æй,
175

Гъе неке бал гъæуис
Кæддæри аргъæй.
Ма ко хæкъурццитæй,
Ма мæстгун кæнæ, —
Уæхæн æхсилкъитæй
Æвзуруй гъæнæ.
Дæ ахил, дæ муккагмæ
Æркæсæ хуæздæр.
Цума си гъуддагмæ
Кæци æй лæгдæр.
Дæхе ’йбæл бабæдтæ,
Уо ин æнхусгъон, —
Царди рæсугъд бæнттæ
Уодзæнцæ ’хсицгон.
Алкæд зæрдхæлар ун
Фæразун гъæуй,
Уæд и фуд нези рун
Идæрдти цæуй.
1990
* * *
Æз мæхе медæгæ фицун
Мæ царди равгитæбæл:
Бæгъæмбадæй цума хæтун
Æвгити сæститæбæл.

Тæдзуй мæ тог, гъæрзгæ бухсун,
Неци ’рдиги зиннуй рохс.
Мæ федæни бонбæл тухсун,
Ниттар æй мæбæл мæйрохс.
Нæбал комуй мæ коммæ цард,
Неци ’й мæ бон, мæ равгæ.
Тæрсун — ку ’суа бунтон æнкъард,
Гъе хнлтæ, тухтæй даргæ.
Ци уодзæй исон, иннæ бон
Неке ни зонуй бæлвурд.
Æнæ хъаурæ, нæфаразон
Иссæй парти — мæнгæ дзурд...
Мæсугау æй æхеуонтæй
Ихалгутæ ’ссæй æргом.
Ельцинтæ ма Горбачевтæй
Ниффунук æй æ цæсгом.
Уо зæронд, нæртон фиддæлтæ,
Ци раст адтайтæ, ци раст.
Доги цæхъал ку уидтайтæ,
Ираидæ уæд уæ маст.
Æууæндун уæбæл ме ’цæгæй —
Æз дæр цæхъал фæууидтон.
Гæлдзунгъон ка ’й, уой е ’фцæгæй
Уони хеуон исхудтон...
1990
177

ФУД АНЗ, ФУД РÆСТÆГ
Тонуй, рæдовуй сæри магъз,
Мастæй фехалдæнцæ æ билтæ.
Ласуй хуæнхаг зæйау фуд анз
Дортæ, зæнхи ’змæнститæ, хилтæ.
Лæгъуз, никкуддæртæй нæ цард,
Лæг си нæбал еруй æ равгæ.
Хорхбæл хуæцуй федар æнкъард,
Кадгиндæр иссæй цъæх авгæ...
Фе ’стæн æнцæ фæлмæн, лигъз дзурд,
Лæмбунæг куст æма лæггадæ.
Цардæй е ’хсицгондæр игурд
Иссæй æнæнгъæлти æгадæ...
Æнцон бухсæн — кæрæдзей зин,
Иецибал цæуй нæ зæрдæмæ.
Сосæгкити хуæрæн кардзин,
Берæгъау, ниццан хуæрдæрдæмæ.
Не ’стур зеуи фариккон куст
Берæ кедæрти нæбал тавуй.
Æргом цæуй не ’хсæн игъуст, —
Ка ни ци, кутемæйти давуй...
Еу синх инней нихмæ ’слæудтæй,
Рæстæг фудконд сау миутæн хъæртуй.
Ка ’мпурста уæззау куст гъæйттæй,
Нур уартæ, фуд цæф арсау, нæтуй.

Кæнуй цæхъал-мæхъал рæстæг
Тæбæгъи донау бонизæрмæ.
'Стæруй фуд анзи фус сæфтæг,
Устур маст лæсуй лæги сæрмæ...
1990
УÆРÆСЕ
Уæрæсе æрмæст уруссæгти нæ ’й:
Æз дæр уæрæсейаг исдæн.
Некæд фæххецæн æй æ зин мæнæй,
Хъæбæр ин æ ристбæл ристæн.
Ку сугъдæй Фидибæстон карз тугъди,
Уæд æз дæр æ хæццæ сугъдтæн.
Æстонг дзаман ку ’ртухта рæсугъди,
Æз дæр фур æстонгæй нæрстæн.
Æндæр рауæн — хеи,æи къум, хецæн уат
Не ’взурстон, нæ бухстæн е ’ной.
Нæ зудтон уæззау кусти фæллад,
Хастон зин фæллойни æфсой.
Æ дзилли ’хсæн исæхсистæй мæ цард,
Бавзурстон царди рохс цъита.
Гъæумæ игъусидæ мæ цийнæ, мæ зард,
Ку ’рцæдтæ кæнинæ цъина...
Уомæй æй бауарзтон мади бæрцæ,
Мадау мæ рæвдауй е дæр.
179

Рæсугъдæй цæрун æ дзилли хæццæ7
Нæ дæн æнæ лимæн, седзæр.
Исирæзтæй Уæрæсей мæ кадæ,
Раргом æй, ке уинæ кустгъон.
Зæрди фагæ ерун хуарздзийнадæ,
Ес мин æмгæртти ’хсæн цæсгом.
Уæрæсе мæ хузæнтти талингæй
Рохсмæ ракодта зин тохи.
Æргом нин кæрæдзей уарзгæ-зонгæй
Рохс цард бафтудта нæ къохи.
Уомæн си æмбарæ, рæсугъд уодæй,
Алке дæр е ’хæстæ федуй.
Æ минкъий зæрди къæртти бæрзондæй
Федæни амондмæ седуй.
1990
ХЪАЙТУХЪТИ ГЕУÆРÆН
Де ’сконд арти размæ
Мæхе рагæй тавун.
Фуни дæр Кавказмæ
Фæлледзунмæ гъавун.
Боз ди дæн, арази:
Хъæбæр берæ æнзти —
Нæ уарзон Кавкази
Æбпæлис мæн бæсти.

Иристони зарæг
Исдæ борæмæлгъау.
Бæрзонд, рæсугъд дарæг
Ыæ фиддæлти æгъдау.
Нæ дзæбæх кæстæртæн
Кæнис сахъ лæггадæ,
Уомæн дин фæддæдтæн
Алкæд устур кадæ.
Арфиаг уай, Геуæрги,
Нæ фæлтæрти уарзон.
Дæу хузæн хуарз лæги
Фæнзун куд фаразон.
1990
КИУНУГÆ
Еугур мулкити мулк дæр киунугæ хонун.
Царди берæ цаутæ, нивтæ уомæй зонун.
Кæци мин æ фæрнгун, æ рæсугъд гъудитæй
Мæ рист зæрдæ ’срохс кæнуй æнæ ’ргъудитæй.
Исун мæхе нимæр нигки берæ хъал дæр,
Базургин нифс мæмæ ’рфестæг уй уайтагъд дæр.
Ракæсун мæ синхонмæ æндæр рохсдæр цæстæй,
Ма мæ е дæр æнгъæлуй хъауни хуæрзтæй.
181

Киунугæ — ’стур хæзна, фарнæ, зунд хæссагæ,
Искæнуй нæ берæ цидæртæ зонагæ.
Уомæн æй уарзун æз кинддзон кизги уарзтæй,
Ке ’суæгъдæ ун зæрди рист — фуд нези тарстæй.
Сæрбæрзонд дæн æ хæццæ, берæ хъал дæр,
Зундгиндæр, арæхстгиндæр уæдта кустгъондæр.
Зæрдæбæл си берæ хуарздзийнæдтæ дарун,
Æма ибæл арæхдæр мæхе уомæн барун.
Æхуæдæг мулк огæй, æ хъаппæ ’схæзна уй,
Кæстæрæй-хестæрæй нæ уомæн багъæуй.
Уæхæнбæл мах гъæуама федардæр хуæст уæн,
Имонау æй дарæн, лимæнтæ ин исуæн.
Киунугæ æнæ къума бегъелий хузæн
Зундæй ’дзаг кирæ, берæ гъуддæгти ’нхусæн.
1991
КÆДÆЙ-УÆДÆЙ
Ленинградæй куст фæлладæй
Иристонмæ иссудтæн.
Мæ фур цийнæй, о хуарз адæм,
Сосæггити фæккудтæн...
Зæронд цæргæс æ й ’астонæ
Куд иссеруй нæуæгæй,

Æз гъе уотæ нивгун бони
Иссервазтæн, бæрæг æй.
Кæдæй-уæдæй, нæ хуæнхбæстæн
Исхеуон дæн — исхъал дæн.
Гъезæмæрдтæн сæ й ’æхæсти,
Сæ уацари нæбал дæн.
Ме ’мбал дзиллитæн сæ хæццæ,
Ниви хузæн, исеу дæн.
Мæ бон куд æй, æз уой бæрцæ
Сæ гъуддаги фæззеу дæн.
Æвзонг уогæй, æ уарзони
Ка ниууагъта, гъе уæдта
Нæуæгæй лæстæй æ рони,
Уой бон мæбæл æркодта...
1991
КОРУН
О, не ’сфæлдесæг Хуцау,
Бахезæ лæгъуз незæй.
Уарзон адæмæн æвгъау
Ма ’скæнæ рохси ’рхъезæй.
Ма ’руадзæ нæбæл зин бон,
Сау фидбилиз берæ æнзти.
Куд цæра лæг æ фæндон
Фиддæлти рæсугъд бæсти.
183

Æз дæуæй корун æдзох
Адæмæн хуарздзийнадæ.
Некæд неке кæнун цох,
Царди æд курдиадæ.
Не ’взаг, нæ фиддæлти ’гъдау
Куд некæд фесæфонцæ,
Уæхæн тухтæ нин æвгъау
Æносмæ куд нæ уонцæ.
1991
МÆ ХЪАЗАР УАРЗОН
Амилахуанти Хизирæн
Дæ уиндæй мæбæл
Хор æрбакæсуй.
Мæ зæрди мæтъæл
Æваст фесæфуй.
Ку дæ рауинун
Гъар ходæзмолтæй,
Гъе уæд байдзулун
Бунтон æнцонтæй.
Æгас цо, æгас,
Мæ хъазар уарзон.
Дæ цæстити ’нгас —
Мæ цийни фазон.

Дæ уиндмæ бæллун,
Мæ рагон æрдхуард.
Дæу нифсæй æхсун
Мæ уоди æфхуард.
Дæу дзурд ахæссун,
Æвдадзи хуасау.
Ку исарæхсун —
Идзулун æфау.
Дзилли ’хсæн бозæй
Дæуæй дæн алкæд.
Дæ зæрди рохсæй
Хæссун æз мæ фæд.
Бæргæ ку уайдæ
Æнæ зæрдихудт
Нæ хуарздзийнадæ,
Нæ ефстагмæ цуд...
1991
ЦÆРУН МÆ УАРЗОНТИ АУУОНИ
Фæззигон сор хъæлнæгъти сæр-сæр
Гъар думгæ мæ уатмæ хæссуй.
Гъæунгæмæ радарун мæ сæр —
Уæлдæф зæрди къумти лæсуй.
Ци изоли, мæ уарзон хуæнхбæстæ,
Мæхе ди æнæ хай кодтон.
185

Фиддæлти будуртæ ’ма фæзтæ
Фуни ’рмæст æдзохдæр уидтон.
Меднимæр ’сковинæ хуцаумæ,
Курдтон Иристони бунат.
Хæдзæртти устурдæр хецаумæ
Арæх бахатинæ мæ над.
Æма си ’стур боз дæн абони,
Иссæй мин ами цæрæн уат.
Цæрун мæ уарзонти аууони,
Кайун хуæрди фагæ бæркад.
Сæхе никкалдтонцæ хеуонтæ,
Хæссуй ка хъæдорæ, ка — фид.
Мæ нæуæг лимæнтæ, синхонтæ,
Етæ дæр цæунцæ "æлвид".
Доцуй сæ æгъдау æнæ ’взаргæ:
Æнсувæр, хеуон нæбал ес...
Се ’гас дæр — æмхузон, æмзаргæ,
Римæхст нæ дарунцæ сæ ес.
Хæссуй си алкедæр æ хунæ,
Циймæ ес уомæй идзаг къос.
Æ уоди хецивонси тунæ
Нилхъевуй мæ росбæл æ рос.
Исбæрæг æнцæ мæ хъозонтæ,
Кæмæй дæн зæрддагон хæстæг.
Гъо, Хуцау, радтæ уæхæн бонтæ,
Фулдæр куд хæсса нæ рæстæг.
1991
186

ЦÆРУКЪАТИ АЛЕКСАНДРÆН
Лæгæй лæгмæ дæ некæд фæууидтон,
Нæ фембалдан, не ’ссæй нæ равгæ.
Де ’ндзæвгитæ тæрхæгбæл æрцурхгон,
Æма сæ кæсун, сор хед калгæ...
Кæд ескæми ескæд исæнбæлæн —
Цийнæн нин уодзæнæй рæуонæ,
Уæдмæ 6а мин рæвдауæ мæ цæрæн,
Уо багъæуаги хораууонæ...
1991
ÆРХЪАН ÆЙ НÆ РÆЗГУН БÆЛАСÆ
Фесавдæй нæ намус, нæ кадæ,
Æстонг нæл берæгъау цæрæн, —
Нæ кæддæри лимæндзийнадæ,
Ратонæ-батонæй, хуæрæн.
Æрхъан æй нæ рæзгун бæласæ,
Нилхъивтта æ цæнгти аууон...
Фæцæй хæлæйфаг æ мийнасæ,
Сау зæрдæ æзнæгти фæндон.
Никкалдæй æнæ ’стуф еу бонмæ,
Нигъзалдæй æ разæ, æ ес...
Цума ’ппун некæд адтæй нæмæ,
Нæ тавта н ’адæмти Цæдес.
Куд уодзæй не ’сон? Ци нæ хезуй? —
Нæ сæртæ ресунцæ уобæл.
187

Гъо, Хуцау, нæ зинтæ нин исесæ,
Æртæ къерей ковæн дæ номбæл...
Нæуæг нифс нин баудзæ нæ тоги,
Хуæздæр зундмæ нæ ’ркæнæ рæхги...
Раздахæ фæстæмæ и догæ,
Косæг лæги искæнæ бæхгин.
1991
НÆУÆГ АНЗ
Фуд анз фуд лæгæй лæгъуздæр —
Æ хъиамæт æгадæй хуæруй.
Не ’скæнуй огæн æппундæр,
’Стонгæй æ дзæмбутæ ’стæруй.
"Фесæфæд, рандæ уæд фæлтау!", —
Уотитæ фæддзоруй седзæр.
Нæуæг анз уорс бæхбæл Хуцау
Æрхонæд идзулгæ тагъддæр.
Е 6а æнгкæтемæн амонд
Æрхæсса, сабур, рæсугъд цард.
Уа си адæймаг сæрбæрзонд,
Цардæй куд фесæфа æнкъард.
Нæ хумæ куд уа тиллæггун,
Нæ хуар нæ цийни куд гъæуа,
Нæ кæстæртæ куд уонцæ нивгун,
Гъе уæхæн фæрнгун бон æркæнæ!

Уæхæн амонд исуæд нæмæ ’гъдау,
Куд некæд бал иссодза тугъд.
Æ сæрæн куд уа лæг — хецау,
Куд уонцæ нæ бонтæ рæсугъд.
Фесæфæд фуд анз, фудрунау,
Нæ зинтæ æхемæ райсæд.
Бæлахæй нæ бахезæ, Хуцау,
Бæлахæй нæ бакæнæ фæсфæд!
1991
НÆ АБОНИККОН КУВДИ БОН
Æууæнкгинæй кæрæдзебæл
Æнгомдæрæй фæххуæцæн.
Фиддæлти ’гьдау æнæ дзебæл
Рæстдзийнадау рахæссæн.
Нæ Дигори æнæлазæй
Муди къосæн базонæн,
Нæ кæстæртæн, алцæй разæй,
Сæ дзæбæхбæл раковæн.
Уасгергибæл нæ бæлццæнтти
Бафæдзæхсæн еу лæгау.
Барæвдауæн нæ зæрæндти
Нæ табедзæй æнæвгъау!
Рæзиннæд ни еу иннемæн
Хатиргæнæг æ рæдуд, —
189

Ку неке ни ’й дуйнебæл
Æнæ азум, æнæфуд...
Нæ дзилагæ Алайнаг æй,
Федауæд нæбæл сæ ном.
Æрхæссæд нин зæрдиуагæй
Нæ нæуæг анз нивамонд!
1992
БÆРГÆ МÆ ФÆНДУЙ
Бæргæ мæ фæндуй, тæходуй æма,
Рауон-циуондæр ку фæцайнæ,
Уæд æзнæгти къохæй æндон хъæма
Хъæбæр изолтæмæ фехстайнæ...
Фалдзос гьæути нæбал адтайдæ
Еу лæгъуз сайд лæг — хилагорæг, —
Е æ сау миутæбæл æрхудтайдæ,
Цудайдæ мæмæ хатир корæг...
Еунæг раст лæг дæр нæ инæфтайдæ,
Нæ цардайдæ æнæхъæртонæй.
Устурдæр нивтæ, устурдæр хайтæ
Бæргæ фæцайдæ мæ Иристони.
Бæргæ мæ фæндуй адами хуарзæн
Ку рарвистайнæ мæ цæргæбонтæ...
Мæ еугур тухтæ уомæ ’саразун,
Денгизмæ цума и цæугæдæнттæ...
1992
190

УАСГЕРГИ
Уасгергий гъар бауæри гъæстæ
Фæцæй нæ уарзон хуæнхбæстæ:
Бониккои бони æ сахъ бæхбæл
Æрбадтæй хъæцæни сæрбæл.
Уорс метбæл фæууагъта бæлвурд фæд —
Табу ин æностæмæ уæд!
Уасгерги æй цитгин изæдтæй —
Сæ тæккæ ’хсаргин лæгдæртæй!
Æ нæртон æрфæни комитæф,
Æндиуд фезмæлд, æ къæхти ’рдзæф —
Нифс, амонд хæссæг æнцæ рагæй,
Уæларвон цъæх арви тагæй.
Уоми ’й бæрзонд изæдти рохс уат,
Уоми æй сæ цæрæн бунат,
Уордæмæ ковæн, зæрдæрохсæй,
Æнхус æнгъæл — лæгæй-уосæй.
Уасгерги кæнуй бæлццони над
Æдас æма раст — цума фат
Балци рацæугæй, уомæ ковæн.
Æнгъæлдзауæй си уой корæн,
Цæмæй нин амонд Не ’скæнæгæй
Ракора тагъддæр — е ’цæгæй!
Куд уонцæ æ фæдзæхст, е ’уазæг
Не’сони бонтæ, нæ зæнæг,
191

Куд байгъæлдзæгдæр уа хæдзарæ,
Куд исуа лæг æхе барæ,
Æ берæ хъиамæт, æ фæллойнæ
Куд дæттонцæ зæрди ’нцойнæ —
Уæхæн нивæ ма уæхæн амонд
Куд уа ин Хуцауæй нивонд!
1992
ГЪÆЙДИТÆ
Гъæйдитæ, мæ уарзон лимæнтæ
Искæнæн нæхецæн синхи кувд.
Ке фæндуй, æрнæмæ цæуæнтæ,
Æрмæст — ходæзмолæ, усхъæ ’ргъувд...
Кæрæдзей исбоц кæнæн зæрдæй,
Адгин дзурд æма хуарз фæндитæй,
Лæу-лæу куд кæна фингæ хуæрдæй,
Ниуæзт ба — симди лæуд рæнгъитæй...
Лæмбунæг байгъосæн хестæрмæ,
Æ цъухæй муд фæккæлуй алкæд, —
Райсæн зунди къæрттæ нæ сæрмæ
Е ба нин фенцондæр уидæ, кæд.
Равгитæ бæлвурд балæдæрæн,
Базонæн кæрæдзей зин, гъенцъун.
Дзæгъæли нæхе цæмæн марæн,
Уотемæй ке бон æй мах хинцун?

Кæстæрти ’рæлхъевæн нæ росмæ, —
Рохси гъар кæддæриддæр хуасæ ’й.
Миййаг ку нæ цæрдзиан æносмæ —
Цæмæн резæн рагацау тасæй?
Цалинмæ ма æгас ан, бæззæн —
Ниууадзæн цæрунмæ лæггадæ,
Е ба нæ уа имисæг се ’хсæн,
Цæра уæлæбæл рæсугъд кадæ.
Фæлтæри уарзондæр кæстæртæй
Уа синхи ’хсæн нæ фæсте кæуæг,
Не ’мрæнгъон, хуæрзфæлуст къæсæртæй
Багъæуаги цирдтæмæ кæсæг...
1992
БÆРГÆ
Мæхе хонун хъиамæтгун лæг,
Хуарз ци ’й, уой ба на зонун.
Æнцонмæ нæма ’рдæн хæстæг,
Комикъолти ’й нæ хуæрун.
Æй мин алке зиндæр гъулæг,
Гъунтъуз æрфгутæй хæтун.
Мæ равгитæ ’нцæ кунæг,
Фидбилизти ’хсæн нæтун.
Кæнуй тæбар-тубур мæ уод
Тухласæ кæнун мæхе.
7 Лæвар

Лæгдæрти нивæ ма амонд
Римæхсунцæ ми сæхе...
Нæма мæ евдæлуй, лæгау,
И цийни уолæфунмæ,
Цума ’рхаста мин цард Хуцау
Æйдагъдæр инæфунм^...
Бæргæ мæ фæндуй — æнæ маст,
Æнæ зин ку ’суидæ цард,
Ку нæбал си уидæ хеваст,
Фудлæгъуз æма мæнгард.
Мæхебæл уæд фæххуæцинæ,
Феронх кæнинæ мæ зин,
Берæ ’нцондæрæй ’еринæ,
Мæ уодбæл хуæцæг кæрдзин.
Уæдмæ ба мин гъезæмарæ
Зин, гъенцъун æма тухгуст
Араунцæ мæ хæдзарæ,
Рæдовунцæ мæ фæлуст...
1992
ФÆНДУЙ МÆ
Ходи Камалбæл фæндзай анзи
Исæнхæст æй æрæги.
Е лæхъуæн æй, уæддæр нæ рази —
Æййафуй уæйуг лæги.

Берæ хуардзийнæдтæ ин дарун
Зæрди къумти рæдзæгъдæй.
Æз æй хуæздæр лæгтæбæл барун,
Æ рохс зунд, æ лигьз загъдæй!
Бафæразæд ма уарзон дзиллæн
Æ сæйраг гъуди зæгъун,
Адæмон поэт уогæй, ирæи
Никки æхсицгондæр ун.
Бæрзонд поэзий хуарз хæзнатæй
Зæрдросхдæр куд уа æ цард.
Зæлланг куд кæна парахаттæй
Цийни гьуддæгти æ зард.
1992
ХУАДОНТИ ЛИДÆН
Хъури, батæ дин нæ май
Кæнуй æхуæдæг дæ хай.
Уо берæ ’нзти æнæнез,
Нивгун æмæ уæлахез.
Ке уарзис, уони ’хсæн уо -
Рæсугъд, федауцæ, сау дзикко!
Уæнтæ дæмæ, цит, цæуæг
Дæ уарзонтæ æд зæнæг!
Уæд дæ алли бæрæгбон
Дæхе зæрдæн æ фæндон.
Уо, æд хъуатæ, идзаг къох,
Дæ бийнонтæн — цæугæ хонх.
195

Нури хузæн уо æхцул,
Æнæ гегæ, æнæ зул.
Цъæх нæзийау, дæ сорæт
Нæ къæсæри рохс кæнæд.
Сæдæ анзи дин Хуцау
Балæвар кæнæд рæдау!
Хуадонтæн ду киндзи ’гъдау
Куд некæд кæнай æвгъау.
Ци адгин æй, ци, дæ ном,
Æнцон уарзæн Гæбуон!
1992
ЦÆРУН БАБÆЙ ИРИСТОНИ
Цæрун бабæй Иристони,
Мæ тог-æстаг дзилли цори.
Зæрдидзæбæх, зæрдинцойнæ
Искодтон си æз астъонæ.
Мæхе хузæнттæн се ’хсæн
Царди хуæрзтæй æфсес дæн.
Мæхеуонтæ — мæ рæбун,
О, кодтон сабæл æрхун...
Хуарз синхон зæгъай, гъæуккаг,
Ци аййев æй, ци, сæ уаг!
Æхцæуæн мин æй сæ уинд,
Сæ фембæлдæ, сæ фæззинд.
Ци адгин æй, ци, дæ дон,
О, мæ мадæ, Иристон.
Нæ Дигорæ — мæ къæсæр,
Фæууорс æй мæнæн мæ сæр,

Уæддæр дæмæ иссудтæн,
Уомæн, æма дæ фурт дæн.
Кæд мæ царди Ленинград,
Ниййахæста æ бунат,
Мæ хуæнхбæстæ æй уæддæр
Мæ зæрдæмæ хæстæгдæр.
Æз не ’ссудтæн, фалæ е —
Æндæр дуйне ин нæййе...
1992
ИМИСУН
Гъуди ма кæнун:
А, бæ, вæ, гæ-тæй
Дзурдтæ искæнун
Ци дессаг адтæй!
И дамугъатæ —
Сурх хъæбузатæ,
Мæхемæ финстон,
Цума сæ хизтон.
Уотемæй а-тæ,
Бæ-тæ, ма хъæ-тæй
Мæ тъетърæдтæ —
Хуæрзидзаг мæтæй.
Æз фиццаг къласи
Хъæбæр архайдтон,
Цудтæн мæ аси,
Фулдæрмæ гъавтон...
197

Мæ ’хургæнгути
Арæх имисун,
Зунд амонгути
Мæ хъури ’ртохун.
Тæходуй, ескæд^
Ку бафединæ
Уони, зин хъиамæт,
Уæд... æрцæринæ.
Мæхе ’нгъæлинæ
Берæ нивгундæр
Хъалæй цæринæ
Мæ сабий фунтæй...
1992
МÆ БОНИ РАДÆ
Æнæ дæу нæй мæ бон цæрун,
Ду дæ мæ бони радæ.
Дзилли ’хсæн дæу фæрци ерун
Мæхецæн устур кадæ.
Ду дæ ме ’зæди хай мæнæн,
Ме ’хсæйвон ирд æстъалу.
Ду гъæуис мæ цардæмбалæн
Цума цæхæри ’взалу.
1992
198

КЕ ÆМА ЦИ УАРЗУН
Мæ хæлар, мæ уарзон, мæ зонгæ,
Табуафси æрцо æнæ хонгæ,
Æз ба дин мæ зæрдиуаг зæгъон
Ци мин æй æхцæуæн, æхсицгон:
Берæ уарзун — хуарз лæг мин мæ къох
Ку фелхъевуй æ къохи æдзох.
Уарзун, ку фæффæрсуй е ’цæгæй
Мæнæй дæр уæдта мæ хæстæгæй.
Мæ зæрдæ барохс уй фурцийнæй
А лæг нæй - зæгъун — сугъзæрийнæй.
Уæхæни сосæг уарзæ кæнун
Коммæгæсæй æ фæдбæл цæун!
Уарзун æз мæхецæй хестæри,
Æ цард ку уа рæсугъд, æнæ сайд,
Уарзун æз мæхецæй кæстæри, -
Бабай мосау æ алци æфснайд.
Ме ’мгарæ, мæ лимæн, мæ зонги
Фулдæр 6а — дзедзедай æвзонги.
Нæ синхи кеддæриддæр гъæун
Уарзун уомæн лæггадæ кæнун.
Тухгин берæ уарзун синхони,
Ке бæгъдауонд уодзæн тухст бони.
Ка нæй æнæ хай мæ бæркадæй,
Ке бæркад зонун æ хуæрзадæй.
199

Ке хæццæ баст æнцæ мæ бонтæ,
Мæ зумæг, мæ уалдзæг, ме ’сонтæ.
Уарзун æнсувæрау æрвади
Ку фæуун æз уæримæ нимади.
Уарзун æвзонг мади гъæбеси
Ку фæгьгъазуй сабий е ’фсеси,
Зæрондæн ка дæдтуй æгъдау,
Уонæй дæр боз фæуун, сæ фвдау.
Табуафси, æрцо ду еу бонæ.
Ке æма ци уарзун — базонæ.
Е 6а кæрæдзей æрлæдæрæн
О, гормон, берæ ку нæ цæрæн...
1992
КАКЕ
Ка кебæл æрлæудтæй
Нуртæккæ нæ цард,
Ка ке ’й фудæлхъивдæй
Цæуй лæг æфхуæрд.
Ка ке нæ сауæнгæ
Не ’сæвдмæ тæруй,
Лæги тог лæмаргæ,
Не ’хсæнти цæруй.
Нæ цард никкудтæртæй,
Æгъдау нæбал ес,

Бунтон нискъуддзæгтæй
Нæ уарзон Цæдес.
Хилæ ма гурусхæ,
Саугуст, мæгур бон
Адæмти уæлусхъæ
Ниввардæй æргом.
Исон ци ’рцæудзæнæй,
Цæмæти бæллæн?
Уой ка базондзæнæй.
Ка ни’й æ сæрæн?
Ка кебæл, æз дæнбæл
Æрлæудтæй нæ бон,
Раст цума къæхæнбæл
Истæн мæнгæфсон...
1992
ФÆНДАРАСТ
Ка мæ уарзуй, ма ке ’й мæ уарзт,
Уонæн фæндараст зæгъун:
Æнæ фидбилиз, æнæ маст
Куд фæразонцæ ’здæхун...
Устур амондбæл нимайун
Дзæбæх балци — идард над.
Зин нæдтæбæл цæугæй фусун
Куд еронцæ парахат.
201

Кегъæре син куд уа мæ уарзт,
Хъозон — сатæг дунги реу,
Алкæд куд уонцæ фæндараст
Æд мийнасæ, æд фæрзеу.
Сæ хуæрзæмбæлæг куд уа
Зæрдæрохсгæнæг æгъдау,
Нивæ, нифс. амонд куд дæдта
Æнæ ’мбал Еунæг Хуцау.
Ка мæ уарзуй, ма ке ’й мæ уарзт,
Уасгергий бæгъдауонд, уæд
Кумæ ’й фæндæуа — æнæ маст,
Амонди хæццæ цæуæд.
1992
ЗОНУН
Лениградæй мæхе исластон
Мæ райгурæн бæстæмæ,
Кæций уарзун æма уарзтон,
Бæллинæ æ гъæстæмæ.
Æргом фенцондæр æй мæ цард,
Ракæсæгау мæ цæститæй.
Ме ’йзолон гъенцъун-æфхуæрд
Ратудтон рист фæрскъитæй.
Æз, Хуцауи фæрци, мæ мард
Нæ ниууагътон изоли.

Зонун — æрцæудзæнæй ивæрд
Мæ кирæ Сурх-Дигори.
Фæлустæй исæмбæлдзæнæн
Мæ мадæ, мæ фидæбæл,
Кæддæрау бабæй тохдзæнæн
Нæ кадæ, нæ цитæбæл...
Бæргæ мæ фæндуй рацæрун
Еу минкъий ма дзилли ’хсæн,
Фал уæлæбæл дæр нæ уинун
Ка ни бафсастæй, уæхæн...
Ци уа, е уæд - зæгъун æргом:
Дæн цæдтæ, боз, арази —
Æгайтима мæ фæстаг бон
Фæууодзæй нæхе рази.
1992
ЧИКОЛАЙ ГЪÆУÆН
Ирæфи коми тæф
Сæдæ цуппор анзи
Æ нæртон сахъ уæлдæф
Лæуаруй дæу рази.
Берæ æнзти даргъи дин
Кæнуй хецæн адæ
Пусулмон тухгин дин —
Дæ уæргути кадæ...
203

Райони гъæути ’хсæн
Исдæ сæ фиццагдæр.
Кинддзон кизги хузæн —
Рæсугъд, сæ хиццагдæр.
Фиддæлти фæткæбæл
Дæ адæм æрхуæст æнцæ,
Æгъдæутти сæнхæстбæл
Сæ уодтæ ’рхæсдзæнцæ.
Кæстæртæ гъæуи ном
Ниллæг нæ уадзунцæ,
Чиколай рохс цæсгом
Æндиудæй хæссунцæ.
Сæдæ цуппорæймаг
Бæрæгбон абони
Иссæй нæ еумæйаг
Уарзон Иристони.
Еумæ æрæмбурд ан
Фæззигон хъал бони,
Зæрдрохс, игъæлдзæг ан
Ирæфи райони.
Нæ зæрдæ зæгъуй дин
Цийнæ, хуарздзийнадæ:
Алкæд, ци дæ гъæуй, —
Куд ерай æд кадæ.
Берæ ’нзти адæмæн
Куд уай гъар хæдзарæ,
Нæ алли алкæмæн —
Нифс хæссæг æхсарæ!
204
1992

МÆ ХЪÆЗАР ЗОЙÆН
Дæу аккаг дзурдтæ ’ссерун
Мæнæн хъæбæр зин æй,
Бæргæ дæ берæ уарзун,
Цæрæн еу кæрдзинæй.
Римæхст нæййес не ’взаги
Æндæр адгин дзурдтæ,
Кæцити багьæуаги
Мæнау нæ лæдæрдтæ.
Дæуæн æз дуйней хуæрзтæй
Æвгъау неци кæнун:
Мæ уоди минкъий къæрттæй
Æз дæу ба æлхæнун.
Ду дæ мæ зæрди ’нцойнæ,
Мæ нифс æма ’хсарæ
Дæ хæццæ ’й мæ фæллойнæ,
Мæ цийнæ, мæ барæ.
1992
ТÆРСУН
Исон-исонæй мæ цард
Фæццæуй æ кæронмæ:
Цидæр сау тухæ-мæнгард
Сайуй мæ билгæронмæ.
Цæмæй раппæлон мæхе
Ме ’мдзæвгити хицæмæ?
Нерæнгæ дæр ма мæ е
Даруй æппун нецæмæ.
205

Сайд-æмгъудтитæ кæнун
Уой цъухæй мæ "Лæвар"-æн,
Ме ’мдзæвгитæбæл кæун —
Ниддаргь æй сæ фæлварæн.
Тæрсун — ку не ’схъæрта цард,
Ку раскъуна мæ зæрдæ,
Фудгол сæбæл лæгъуз зард
Ку ’скæна мæ фæсмæрдæ.
Ку нæ фæууинна еу лæг
Мæ хъиамæт, мæ фæллойнæ,
Иронхуати, æгудзæг
Ку бауонцæ еубонæ.
Тæрсун, ку не ’суа мæ бон,
Ку ’рæмбуйон мæ кири, —
Мæ царди сæйраг фæрщон
Ку ниххæсса мæ хъури.
1992
КУ УАЙДÆ, КУ УАЙДÆ...
Ботасæн
Ку уайдæ, ку уайдæ, уæд ме ’нсувæрæн
Базари цъæх хæрæг балхæнинæ:
Иæбал уидæ хускъæ согтæн ниввæрæн,
Мæхуæдæг дæр рæвдзæдæр цæринæ.
206

Ку уайдæ, ку уайдæ, уæд ме ’нсувæрæн
Гъæуаги хуæздæр æнхус кæнинæ,
Дзæвгарæ ’нцондæр фæууидæ æ сæрæн,
Æз дæр ибæл уотæ нæ тухсинæ.
Ку уайдæ, ку уайдæ, уæд ме ’нсувæрæн
Æнцонæй æ рæбун æрцæринæ,
Уоди харзæй ин æ дессаги цæрæн
Æмгæртти ’хсæн кувддонæ ’скæнинæ.
Ку уайдæ, ку уайдæ, уæд ме ’нсувæрæн
Æ зæрди рист изолмæ фехсинæ,
Æ хуарз синхон, æ гъæуггаг, æ лимæнæн
Æз дæр, уой хузæн, дзæбæх исуинæ.
Ку уайдæ, ку уайдæ, уæд ме ’нсувæрæн
Æ зинтæ феронх кæнун кæнинæ,
Исбæззинæ ин æгъдаугин хестæрæн —
Гъе уæд æз мæхецæй æппæлииæ.
Тæходуй, ку уайдæ, ку уайдæ, есгæд
Мæ лимæнти æрæмбурд кæнинæ.
Сугъзæрийнау син мæ уоди минкъий къæрт
Уарзондзийнадæн баиуаринæ.
Ку уайдæ, ку уайдæ, уæд æз адæмæн
Æнæ ’мбал Хуцауæй ракоринæ
Æууæнкæ ма хуарздзийнæдтæ алкæмæн,
Сабур цардæй сæ хæццæ ’фсæдинæ.
1992
207

ТАС ÆМА НИФС
Тас æма нифс æнцæ дууæ хъари,
Нихæй нихмæ æвæрд дууæ’хсари:
Тас нибберæ кæнуй зиндзийнæдтæ,
Нифс ба нин ниррохс кæнуй нæ нæдтæ.
Æ фæстаг бони уæнгæ, сауæнгæ,
Нифс дæттуй лæгæн тухæ, æууæнкæ.
Нифс — цард хæссæг тухæ, лæги зарæг,
Нæ исони хор бои, нæ цард дарæг.
Зиндзийнæдти къембур е ниссæдтуй,
Уомæн ибæл алке æхе бæттуй.
Цæмæй тасæй уæн æдас, гъæйдитæ
Мабал ресун кæнæн нæ зæрдитæ.
Байтауæн кæдзос нифсæй нæ зæнхæ
Æносмæ куд байсæфа фудæнхæ.
Гъе уæд цæрдзинан æнæ лазæй,
Æнæ фуд, фидбилиз, æнæ тасæй.
1992
ГЪАР
Æз æрдзи берæ хуарздзийнæдтæй
Уæлдай фулдæр уарзун гъар.

Уой фæрци фæлмæн зæнхи ’сцæдтæй
Æфсерæ ’фсерæгай хуар.
Е ’змæлун кæнуй зæнхи хъарæ,
Хъæбæр бæлвурд æй æ куст:
Гъæдтæ, будуртæ, кæмтти цъарæ
Уомæй еруй цъæх фæлуст.
Гъар æхцæуæн æй адæймагæн,
Æ уодбæл хуæцæг, тухæ ’й.
Дзиллæн æй Хуцау рæстгъуддагæн
Амонуй æхе цъухæй.
Кумæдæр цæуæн, гьар нимæти
Тугьдау, нæ хæццæ цæуй.
Нæ уодтæ, нæ цæрæн бунæтти
Хъæбæр æхсицгон гъæуй.
Æнæ зинг хъæбæр зин адтайдæ
Зæнхи къоребæл цæрун,
Æхецæн æй ку не ’ссугъдайдæ —
Не ’ссердтайдæ гъар гудун.
Зумæгон цъемосгæ уазали
’Ниссалдайдæ æд бундор.
Нæ ’й исгъар кодтайдæ мæйдари
Хуцауи уæларвон хор.
Уомæн иссугъдта зинг, æвæдзи,
Незаманти и сахъ лæг
Æхе хъиамæт, æ фæллойни фæрци,
Куддæр-муддæр, æхуæдæг...
1992
209

Цард ихалгути ’хсæн фæууй
Еу цъæммар Гамсахурди,
Кæци гурдзиæгти æзмæнтуй
Абониккон карз тугъди.
Мæ Хонсар Ири мин ледзæг
Фæккодта сæ бунæттæй.
Мæлуй, исæфуй ирон лæг
Уой дзармадзанти фæттæй.
Æцæг фæшист æй и мæнгард,
Неке нецæмæ даруй.
Исафуй мæ синхæгти цард,
Лæг хуæздæртæй сæ маруй.
Нæ ’й ми уæхæн лæгбæл нимад:
Тогцъир, æрра куй — æ ном.
Æхецæн мæрдти сæрти над
Ка кæнуй, е — æдзæсгом.
Ка ’рдауй лæг æ синхонбæл,
Ке содзуй лимæнти зеу,
Уомæн цæргæ нæ ’й дуйнебæл,
Дзæгъæли хуæруй фæрзеу.
Радтæд хуцау уæхæн лæгæн
Æхе къохæй марги къос.
Кæмидæр кæмтти хурти ’хсæн
Куд ниууа тагъд куйти гъос.

Æ сау халæнттæн дæр илгъаг
Куд исуа фур æсмагæй,
Уарзон дзилли ’хсæн — дзурдтаг,
Æнирай æ гъуддагæй.
1992
НÆРÆД ÆМГÆРТТИ ’ХСÆН ДÆ ЗАРД
Хохойти Энверæн рацудсей
семдзæвгити киунугæ
Дигорон æвзаги зæлланг
Райгъустæй мæнмæ дæуæй,
Уомæй боз дæн æз, мæ гъæуккаг,
Мæ Сурх-Дигори гьæуæй.
Æгайтима нæмæ уæхæн
Сахъ лæппо-лæхъуæнтæ ес,
Ке нифс, ке загъд хæссуй лæгæп
Æхсарæ ’ма Уæлахез.
Киунугæ нæма фæууидтон —
Сæрбæрзонд си дæн уæддæр,
Цума ’й тъафæгай фæххадтон
Сосæгкити æз кæддæр.
Æй мин мади ’хсирау ’хсицгон,
Нæ дигорон мæлгъæ ’взаг —
Æ фæрци исун зæгъунгъон
Мæ фæндон æма дзурдтаг.
211

Е мæ искæнуй нифсæйдзаг,
Мæ уодбæл хуæцæг е æй.
Æ алли ’здæхтæ дæр идзаг
Æвдадзи хуастæ-нивтæй.
Энвер, райсæ бал мæ салан —
Мæ зæрддагон дзурд, мæ загъд,
Цæмæ бæллис, цæмæй хъал ан,
Куд иссерай хъæбæр тагъд.
Рæсугъд ауæдзтæй ду хумгонд
Бакодтай хуæрзæвзонгæй
Æма си нивæ, стур амонд,
Иссера, зин нæ зонгæй!
Де ’скурдиадæ, дæ зунд, дæ цард
Адæмæн ма ’скæнæ ’вгъау.
Нæрæд æмгæртти ’хсæн дæ зард
Æцæг, курухон лæгау.
1992
МÆ МУГГАГИ КÆСТÆРТÆМÆ
Фуни дæр мæ муггагмæ дзорун:
Гъæйдæ, цæй ци фæцайтæ?
Хуцауæй корæгау уи корун —
Кæрæдземæ цæуиайтæ.
Цалинмæ ма лæг естигъон æй,
Æнгъæл хеуонмæ кæсуй.

Зонетæй, æ гъаст æ синхонæй
Раздæр сумахмæ хæссуй.
Еу уи бафæнзæд æ фиди —
Зинæй хуарз ка фæццардæй:
Æ къæбæр, æ дзосæ, е ’ргъуди
Еумæйаг кæмæн адтæй.
Еу хæдонæ, хæлаф, еу ронæ
Сæнддадæн ка даридæ
Ка нæ зудта тилеф, рæуонæ
Гъуддаги ку гьæуидæ.
Æз абони сумахæй корун:
Мæ зин мин лæдæретæ —
Кæрæдзей рауинун, бафæрсун
Макæд иронх кæнетæ.
Зианмæ синхон ке фæрраздæр уй
Уой зонгæй, ма хезетæ,
Нæ фиддæлти ’гьдау куд æмбæлуй
Рæсугъд, бæрзонд хæссетæ!
Муггæгги ’хсæн дæр нæхе муггаг
Хеуон хори ’ртивд кæнуй,
Нæ лæгигъæдæ, нæ хуарз гьуддаг
Цалинмæ еумæ фæууй.
Гъæйдитæ лæгдæрти лæгдæри
Бафæнзæн хуарздзийнадæй
Е ба ’ййафæн хуæрзти хуæздæри
Муггаги еудзийнадæй!
213

Нæ нанатæ ма нæ киндзитæн
Искæнæн сæрустур аргъ.
Царди берæ ’нзти дæргъи зинтæн
Хæссунгъон ка ’адтæй æ уаргъ.
Ка ’сгъомбæл кодта нæртон цæуæт
Хамихъотæн ном гæнæг.
Ке бæркад, фæрзеу хуæрзадæ фæд
Кæмæй зонуй нæ зæнæг.
Нæ хæстæгутæ, хуæрифурттæй
Сæрустур ан, усхъæ ’ргъувд.
Уонæн дæр нин зæрдæй зæгъгæй —
Федауй уæ фæрци кувд.
Абони райгъусæд нæ цийнæ,
Боз ан мах кæрæдземæй.
Уарзондзийнадæ нин æфсийнæ,
Цæрæн муггаги фарнæй.
Хамихъотæмæ ихæлд лæгтæ
Дуййнебæл некæд адтæй.
Бæлццон уогæй дæр сæ фæндæгтæ
Фауд нæ цудæнцæ ’мгæрттæй.
Имисуйнаг нин хестæрти цард
Лимæнæй ка фæццардæй.
Нæхемæ уæлмæрдти ба æвæрд
Æ мард кæмæн не ’рцудæй,
Уæхæнттæн рохсаг зæгъай, рохсаг,
Дзæнæти фæббадæнтæ...

Сæ фарнæ, æгъдау, кой æма æвзаг
Уæлæбæл изайæнтæ.
Хестæрæй-кæстæрæй син мæнæ
Сæ рохс нæмттæ имисæн:
Æгæстæбæл не ’сони цийнæ
Æмхузонæй фæдзæхсæн.
Кизгæй-биццеуæй мæ кæстæртæн
Фæндуй мæ Устур Амонд
Нифс, æхсаргинæй фиди бæстæн
Куд исуонцæ хуарз нивонд.
1992
УАДЗИС УСТУР КАДÆ
Соскъити Лазсерæн
Хатир корун Хуцауæй
Ме ’ргом загъди туххæй,
Кæд еске лæгъуз фауæй
Æфхуæрдæ æдухæй.
Нур æрæздахтæн мардæй:
Æнкъард, æгудзæгæй,
Цæстисуг донау калдæй,
Фæккудтæн ме’ цæгæй.
Уой бæрцæ æрцæугутæ
Æз æстæнмæ уидтон,
215

Уой бæрцæ хæстæгутæ
Еумæ некæд уирдтон.
Хеуонтæ ма кæстæрти
Мæ реумæ æлхъивтон,
Мæ гъæуггæгтæ, мæ хуæрти
Цума нур фæууидтон.
И берæ дзилли ’змæлдмæ
Уомæл цæстæй кастæн,
Цæстисугти æгъзалдмæ
Зин гъудити хастæн.
Рохсаг дин зæгъун, Лазæр,
Дзæнæти фæббадæ.
Ду дæ зин царди уавæр
Не ’скодтай æгадæ.
Уадзис минкъий муггагæн
Хъæбæр устур кадæ,
Алкæд имисуйнагæн
Нифсæйдзаг лæггадæ.
1992
ЛÆГ КА ’Й, Е БАЗМÆЛÆД
"Фудлæг æма фудбон
Берæ нæ хæссунцæ,
Цийфæнди ку уа — кæрон
Уæддæр иссерунцæ".
216

Далиймон сирдти зинг
Содзуй Иристони.
Адæми тоги тъинг
Лæмаруй пеллони.
Багъудæй лæги сæр
Абони сæ нихмæ —
Нæ зæнхæ, нæ къæсæр,
Ма бауа къæрнихмæ.
Агъуд сирд-фашисттæ
Сæ царди уедæгтæ
Студтонцæ сæхуæдтæ —
Æ мæнæ дессæгтæ.
Хъал цард нæбал цудæй,
Æвæдзи, сæ хъæсти,
Уомæн сæ багъудæй
Аци тугъд уой бæсти.
Æверхъаудзийнадæ
Хуцау ма ниббарæд,
Æзнаги ’знаггадæ
Дууехтæй баййафæд.
Лæг ка ’й, е базмæлæд,
Фæссорæн æзнаги
Куд не ’йтауа мæлæт
Е ’ууæнки рæуаги. ,
Фиддæлти зæнхитæ
Багъæуай кæнунмæ
217

Гъæддухæй, гъæйдитæ,
Æрлæууæн сæ нихмæ.
Фудгæнæг æ адзал
Уедзæд æхе къохæй.
Нуртæккæ ’ндæр мадзал
Нæ фæууиндзæй махæй!
1992
***
Цæстисуг байсустæй,
Гъæлæсæй кæуæн:
Синхи еу зингхустæй
Иннемæ цæуæн...
Иристоии байдзаг æй
Цæфтæ ма мæрдтæй:
Синхагæй хæстæгдæр
Тугъд нæмæ ’схъæрттæй.
Нæ цард, нæ хæдзæрттæ
Арти содзунцæ,
Нæ хæццæ æзнæгтæ
Тухæй дзорунцæ.
Сабур цард фехалдæй,
Æрхустæй ирд хор.
Уой ин ка ’нгъал адтæй —
Бастъæлфдзæй бундор?

Æ равгæ, æ уагæ
Адæм нæ еруй.
Лæгтæбæл æ фагæ
Мæлæт лæуеруй.
Лæг ка ’й е гъæддухæй
Æрбамбурдтæ уæн.
Æзнæгти æмдухæй
Æверхъау цæвæн!
1992
ХЪУДÆ - ГЕУÆРГИ
Синхи лæгтæй лæгдæр ду дæ,
Уарзон Бичегкути Хъудæ:
Æгъдаубæл хуæст, синхуарзонæй
Зонун æз дæу сувæллонæй.
Дæ лæгдзийнади рæуаги
Бауарзтон дæ хъæбæр раги.
Рæстдзийнадæ ма æууæнкæ
Æвдесис рæсугъд — сауæнгæ.
Фиддæлти зæнхæ — лигъз фæзти
Хъазауатонæй берæ ’нзти
Гетъой-фурти колхози
Дæ хуæдтолгæбæл фæккоси.
Дæ гьуддæгтæ, дæ ходгæ дзурд
Æнцæ дæ гъæуккæгтæн бæлвурд.
219

Зæрдхæлар дæ ду æмгæртти ’хсæн,
Кустмæ арæхст, зундгин лæхъуæн.
Дæ цæуæт дæр дæхе хузæн
Æппæлуйнаг æнгкæттемæн —
Цæхæр цæститæ, кустгъонтæ
Алли алкæмæн уарзонтæ.
Зонун дæ æз фæсномугæй
Хуарз дзурдæргъæвд, цъухгин лæгæй.
Æгъдауи фæдбæл гъуддаги
Рабæрæг уис багъæуаги.
Тухгинæй æвдесис дæхе,
Гъæуæн æипæлуйнаг æй е.
Цæрæ берæ ’нзти æнæнез
Игъæлдзæг, зинбæл Уæлахез.
1992
АГУБЕ
Муггаги лæгтæй фулдæр ке уарзун,
Нæй римæхсун, æз уой ном зæгъун:
Кæд Хамихъотæмæ дзæбæх лæг е,
Уæд е — Хамбийи фурт Агубе.
Багъæуаги лæг кæбæл хуæст кæнуй,
Æгъдауи фæдбæл цурд ка ’змæлуй,
Ка ’й æнæ сек лæг, къахæй рæуæг,
Царди нæдтæбæл рæвдзæ цæуæг.

Нифсгун, зæрдхæлар ка ’й кæддæриддæр,
Нимад кæмæ ’нцæ хестæр-кæстæр
Сæ лæгигъæдæ, сæ тухгин кустæй
Никки: сæ уиндæ, сæ фæлустæй.
Зæгъун ка ’ндеуй лæгæн æ рæдуд
Гъазгæ-ходгæ, æнæ зæрдихудт
Æмгари зæрдæмæ ке адгин загъд
Ниххезуй, мади ’хсирау, уайтагъд.
Дæсни ка ’й, æхцул хæдзайраг кустмæ
Неке даргæй уæлартон ухстмæ.
Муггагони кай æхебæл бæдтæг
Цума гæркъа æлхий басти цæг
Хеуонæн алкæд кустуарзон лæгæй
Æхсицгон ка ’й уарзон гъуддагæй.
Рæстгæнæг кай, нифс, æхсари хецау,
Банхус ин кæнæд Устур Хуцау.
Лæг куд уа не ’хсæн берæ ’нзти дæр ма:
Бакъин, Гудза, Какой куд фæнза,
Нæ фиддæлти лæгдæрæй лæгдæри,
Сæ уæздандæртæ, сæ сахъдæри.
Уæхæн амонд ин æнæмбал Хуцау
Хаййæн макæд искæнæд æвгъау
Æ фиди берæ цæуæти цæуæт
Æнæнезæй рохс цардмæ цæуæд
Хамихъотн муггагæн дзилли ’хсæн
Æ кадæ бæззæд догъон бæхæн.
Куд уа кæддæриддæр рæсугъд, нивгун,
Фиддæлти нæртон фарнæй фæрнгун.
1993
221

ÆВЕРХЪАУ ЦАУ
Рæуæг хуседтолги бæлахæй
дзухъмæрдтитæ фæцæицсе:
Золойти Тиграи, Цоритпи
Фатимсе æма Аллсе
Хуцау уин амонди бæсти
Балæвар кодта мæлæт.
Æмгæртти ’хсæн нæ хуæнхбæсти
Фæууагътайтæ бæлвурд фæд.
Уоцани хуæдтолгæбæл бадт
Фæцайтæ цалдæремæй
Уарзон цæстингас фæстаг хатт
Зудтайтæ кæрæдземæй.
Нæ рахъæрттæй уæ балций цуд
Æ нисангонд кæронмæ.
Кæрæдзей тоги ’вдулгæ фуд
Иссерттайтæ зиндонмæ.
Бони уæззау, æверхъау цау
Сумахбæл исæмбалдæй.
Нæ бафæразта уæ Хуцау
Бахезун зинти ’фхуæрдæй.
Байста уин уæ зинг уодти гъар
Æхемæ хуæрз æвзонгæй.
Райгон кодта дзæнæти дуар,
Уарзондзийнадæ зонгæй.

/Енгъæлдзау, хъæбæр æвгъауæй
Æртæсетæ абони
Уæ уарзон дзæбæх æгъдауæй
Цæрунгъон, æнафони.
Рохсаг зæгъун дæр уин æнцон
Нæй нуртæккæ адæмæн.
Тæрегъæди хæрæ — зин бон
Уадзетæ нæ алкæмæн.
1993
ТИГРАН
Гъæуи хуæздæр биццеутæй
Сæ еу адтæ, Тигран.
Неке хизта гъæууонтæй
Дæу æрдæги зæран.
Зудтан дæ сувæллонæй
Нифсæйдзаг æмбалæй,
Зæрдхæлар, синхуарзонæй,
Дзæбæх уоди хъаурæй.
Ду не ’хсæн исирæзтæ,
Зæрдихудт нæ зудтай,
Хуæнхаг лæги ихæстæ
Кади хæццæ фистай.
Сæрæн кусти ку ’рлæудтæ,
Лæгигъæдæ ’вдистай,
223

Рацъап дæ, рацæттæ дæ,
Æнкъаййаг равзурстай.
Цоритæн сæ рæсугъддæр,
Сæ кизгутти хиццаг
Тагъд рæстæги дæу къæсæр
Скодтайдæ цийнæйдзаг.
Фал бæлах фæрраздæр æй,
Сæхгæдта уин уæ над,
Гурумухъ лæгъуз цæфтæй
Ниггуп кодта æ фат.
Фæххаста уæ мæрдтæмæ
Æвгъау, тæрегъæдæй
Дзæнæти ’нцад бæстæмæ
Æвзонг хуæрз рæгъæдæй.
Æртухтай ма кинддзони
Мæрдзаг фæтæн ронæй,
Дæ фæстаг сау тар бони
Æцæг дæхе уонæй.
Адæн ма цæстисугæй
Сæ ростæ æхснунцæ,
Алли бон æнæ уæгæй
Сумах имисунцæ.
Кæдимайди Хуцау уæ
Æ хъури ’ртохидæ,
Царди хуарздзийнæдтæй уæ
Нæ фæццох кæнидæ.

Уæ уæлæбæли ’взонг уарзт
Нæбал фесæфидæ,
Дзæнæти æносон гъазт
Исеу уæ кæнидæ.
1993
ЕУМА ХАТТ ÆВЗАГИ ТУХХÆЙ
/Ез зулун-мулун æздухст дзурдтæй
Нæ уарзун мадæлон æвзаг:
Мæн мади ’хсирау адгин хъурттæй
Цæрунгъон кæнуй æ зæлланг.
Кæмидæр цæрон, цидæр косон,
Æз рæсугъд дзурдæн кæнун аргъ.
Уой фæрци исун кустфæдон,
Уой фарнæй хæссун лæги уаргъ.
Мæ синхонти ’хсæн сæрбæрзондæй
Алли уæззау кустмæ — хъулай.
Ие ’взаги цийнæ, уой хуæрзадæй
Ерун амондæй устур хай.
Æз, не ’взаги хæзнагин кирæй
Ку ’скъахун сугьзæрийнæ дзурд,
Гъе уæд фæббоз ун мæ уорс сæрæй —
Дзурдæн исун æ нæртон курд.
Мæ цард фæххуæздæр уй дзæвгарæ,
Уоди къумти фæппурх уй гъар.

Мæ зæрди равзуруй æхсарæ —
Федæии цийни бонти зар...
1993
МАЛИТИ ВАСОЙÆН
Тæходуй ку ’ссеринæ
Зæрдхæлар дзурдти баст, —
Изолмæ фæссоринæ
Дæу уарзон фиди маст.
Седзæрæй си райзадтæ
Сабий-сувæллонæй,
Æ уиидмæ ин ниттадтæ
Æнгъæл, фæразонæй.
Мæнгæ дауæй ахæсти
Байсавдæй æвзонгæй
Изол Сибирон бæсти,
Исраст нæ базонгæй.
Æнзтæй си фæххестæр дæ,
Амондгундæр си уо,
Цæй, ма руадзæ дæлдæрмæ
Геуæргий ном, Васо.
Дæ фиди устур зинтæ
Нур фæууæнтæ æнгъæд, —
Нивгундæр си разиннæ,
Фулдæр дин æнтæсæд!

Сæрустур дн ’й Дигорæ, —
Хъазар дæмæ ’й æ ном.
Дæ фидау има ’сдзорæ
Фур аййев æма ’ргом.
Исхезгæй бæрзæндтæмæ,
Цæй, бавдесæ æд зин
Фидифарнæ мæрдтæмæ
Ке нæ цæуй, уой нин...
1993
ДУ - НЕ СПОНСОР
Лариссен
Ду — не спонсор, нæ дарæг,
Не ’сони зæрдинцойнæ.
Дæу кадæбæл — нæ зарæг,
Нæ мæтæ, нæ фæллойнæ.
Зæрдхæлар, адгин дзурдтæй
Дæу гъуддæгтæ æппæлæн.
Дуйней хуæздæр игурдтæй
Дзæбæхдæр дæу æнгъæлæн.
Арæхсгин дæ, хуæрзконд дæ,
Алли алцæмæй хъулай.
Ду де ’гъдау æй бæрзонд дæ,
Амонди хæццæ цæрай.
227

Дæу нифсæй нифсæйдзагæй
Æдас ан мах нæ сæрæн,
Фæндуй нæ еци уагæй
Куд не ’ртасæ дæ цæрæн.
Берæ рæстæги мастæй
Еуварс æма хизт куд уæй.
Устур нивæ ’ма уарзтæй
Ма разиннæ æнæхай.
Дзæбæх адæмтæн се ’хсæн
Уæд дæ цийнæ, дæ хъиамæт.
Лæхъуæнти хуæздæр сиахсæн
Дæ ниййергути фæууæд...
Хуцау дæ берæ хуæрзтæй
Æнæ хай макæд уадзæд.
Дæ хъæун, дæ къабæзтæй,
Дæхе хузæнттæ цæуæд.
1993
КЕ УÆРДУНИ БАДАЙ
Ке уæрдуни бадай, мæ кæстæр,
Уой зар æнæ кæнгæ ма уо:
Еци ’гъдау хæссидæ алкæддæр
Фиддæлти хуæздæр сахъ лæппо
Зудта æгъдау дæттун æ фагæ,
Адтæй хуæрзгæнæгæн æмкъай.

Кæд а доги нæ уидæ зарагæ,
Уæддæр нæ кæнидæ тæргай.
Фæсабæрцæ бадгæй, нæ хаста
Æ фудкой ракæнун и бæхæн.
Еци фæтгæ адæмти баста
Федауцæ æма дзæбæхæн...
Царди, ма ’мбесондæн байзадæй
Еци ’гъдау не ’хсæнти нур дæр:
Ке уæрдуни бадай уой зарæй
Дæхеуон ма кæнæ уæлдæр.
Æппæлæ ’й, кæнæ бафæрсæгæн
Арæхдæр уой хабар, уой кой,
Уæд дæмæ аргъгонд уæхæн лæгæн,
Е ба дæ ма ’лхъева æфсой.
1993
ТУМБУЛ ДУМГÆ - УАДÆ
Мæн хуæнхаг тумбул думгæ — уадæ
Алкæд дестæбæл æфтауй:
Хуцауи тухтæй ци ’знаггадæ
Æ губуни исмедæг уй?
Ци тухæ фелвæсуй æ рони?
Ци ’й низзелун кæнуй æваст,
Цæмæй коми иннæ кæрони,
Гæбæтау фескъуна æ гъаст?
229

Тухтилд никкæнуй æрдзи бауæр
Бæлæсти цъæх сифтæ ’ртонуй,
Æ разæй æзнæт зæйти уавæр
Хортæ, къæйтæ хуайгæ, соруй.
Еунæг усмæмæ æ зелдохи,
Фуд фудуаг æзмæнстити фæсте,
Цидæр æрбауй гъæди къохи,
Уайтагъд баримæхсуй æхе.
Уади гъæр ку ’рсабур уй коми, —
Фæсхуæнхтæй фæззиннуй ирд хор.
Фæснад ма райзайуй и къоли
Фудвæд, цъеубæгънæгæй къæйдор.
Думгæ ин бастæруй æ ругтæ,
Фехæлуй фæсæлтти лигъз фаст
Æгъатир басгаруй рæбунтæ
Мегътæ æрра тухти симд-гъаст.
Бафтуйун арæх æз уацари,
Æрдзи уæхæн миутæ уингæй:
О, Хуцау, бахезæ æмгари
Фидбилиз хæссагæ зингæй...
1993
МÆ ЦАРДÆМБАЛÆН
Хонун сугъзæрийнæ
Æз дæу мæхецæн.

Ду ку дæ цийнæ,
Амонди ’вдесæн.
Мæ бæнттæ дæ хæццæ
Нивæй æрветун.
Дæ хуæрзтæн сæ бæрцæ
Зин æй бафедун.
Де ’гъдау, дæ рахасти
Нæййес дин æмбал.
Дæ ходгæ ’рбакастæй
Исун устур хъал.
Дæ уод нæ хæдзари
Цæфсуй цъæх артау.
Мæ цард дæуæй баруй,
Рохс хори тунау.
Уæнтæ дæ бæдæлттæ
Алкæд дæ фæндон.
Дæ бæлдæ, де ’нгъæлтæй
Байрайæд де ’сон.
Дæу фæрци дуйнемæ
Кæсун æдасæй.
Хуцау мæ æхемæ
Райсæд дæ разæй...
1993
ХАЙГИН ДÆН ЦАРДÆЙ
Фауон, нæ фауон — хайгин дæн цардæй,
Дæн æ алли алцæмæй ме ’дзаг:
231

Мадау мæ хезуй маст æма ’нкъардæй,
Хаттæй-хатт бабæй исуй ме ’знаг.
Ку мæ æрæлхъевуй уæззау уаргъæй,
Ку бабæй мин исуй бæххъазон,
Æскъæфуй мæ размæ æнæ саргъæй,
Æ тъæбæртмæ исун фæразон.
Уоцани бахау, дæн хъæбæр рагæй,
Мæ медбунат фæккæнун зелдох:
Цубур къахдзæф бæлвурд размæ есгæй,
Фæстæмæ дууæ кæнун æдзох.
Алци дæр хæстæг есун зæрдæмæ,
Фуд нæдтæй неци кæнун иронх.
Хъæбæр тухсун — гъæуи цъæх зæлдæмæ
Нæма ’рхудтон цийнæмæ мæ тонх.
Нæма мæ раевдалдæй мæхемæ,
Нæма ’ссудæй мæ тугъдони тухст.
Уасæнгау ’слæуунцæ кæрæдземæ
Мæ зин равгæ, мæ тухст æма куст.
Фидибæстæн карз тугъди ме ’взонг уод
Не ’скодтон мæ бæстæн æз æвгъау.
Цидæриддæр гъудæй æ сæраппонд —
Кæронмæ æрхастон æнæ фау.
Нæ байзадтæн тугьди, исæздахтæн,
Уодæгасæй хæдзарæ ’ссердтон.
Тугъдон фуд бæллæхтæй фæййервазтæн,
Ес мæмæ фæрæзнитæ, ес-бон.
232

Фауон, нæ фауон — цард уæддæр цард æй,
Æнцонæй неке коммæ кæсуй.
Адæймагæн амонд, нифс идардæй
Æ хийнæдзаг дзæкъоли хæссуй.
Æма си кæд мæнæндæр хай хæссуй, —
Фæззиннæд, цалинмæ ма ’й хезун.
Æрцæуæд, æхе ми ци римæхсуй?
Æз си изолмæ кунæ ледзун...
1993
КОРУН
О, изæдтæ, идаугутæ,
Табу уин уа.
Сумах айтæ нифс дæдгутæ —
Кедæр гъæуа.
Меднимæр æз арæх ковун,
Зин ку фæууй.
Мæ дзиллæн уи амонд корун —
Хъæбæр гъæуй.
Уæ нифсæй цæрун, изæдтæ,
Нифсгун нифсæй,
Нæ ’нцæ ’лхæд мæнæн ме ’мгæртæ
Лæгъуз къинсæй.
Мæхецæй æз фулдæр уарзун
Мæ синхони.
233

Сæ хуæздæрти фæрци фæнзун
Фæразони.
Сумах фулдæр бауарзетæ
Хуæрзгæнæги.
Гъар бунат дæр ин уадзетæ
Æ бæраги.
Куд кæна цард бонæй бонмæ
Берæ ’нцондæр
Архайетæ ’йбæл кæронмæ
Æхсицгондæр.
1993
***
Мæ фурти фурти фурт мин
Æрхуæстæй мæ къохбæл.
Цидæр æрбацæй мæ зин
Фембалдтæн амондбæл.
Æ къохи ’змæлд цума раст
Мæнæн зæрди хуасæй,
Фæссурдта изолмæ маст
Æ ирд ходæндзастæй.
Изæд, идаугути ’нгас
Æз биццеумæ ’здахун:
Куд уа фуднезтæй æдас
Амондæй — хуæрзхайгун.

Тагъддæр нин куд райрæза
Мади гъар гъæбеси,
Æмгæртти ’хсæн куд бæзза
Рохсмæ тох-фæдеси!
Нивгундæр куд уа æ цард
Мах абони цардæй.
Куд нæ бавзара æнкъард
Зиндзийнæдти ’фхуæрдæй.
1993
БÆРГÆ
Авдæни къæлæтбæл æ къох
Ку ’ривæридæ нæ мадæ,
Уæд æ тæнзæрди сосæг охх,
Изолмæ дæр игъусидæ.
Сæумæй изæрмæ æ зин куст
Некæд ниууагъта нæ мадæ.
Десæн ма дарæси æмпъузт
Нур дæр кæнуй æ адæ.
Неци фæууидта цæуæтæй
Æ цæргæ бонти нæ мадæ.
Нæ сагъæс, нæ тухсти мæтæй
Некæд кодта дзæгъæл бадæ.
Бонсауизæрмæ дæр æхе
Некæд æруагъта къеламæ,
235

Нæ цудæй зæрдихудти е
Не ’стур баба, нанамæ.
Лæгъуз разиндтæй æ рæстæг:
Нецирдæмæ ’ссæй æ фагæ,
Хуæздæрмæ бæлгæй, мæгурæг,
Райзадæй нин цардгъæуагæ.
Фæууагъта нæ æмпъузтитæй,
Кæугæ-неугæ, хуæрзрæвдудæй.
Нур дæр ма мах уой цæститæй
Уинæн царди цитæ ’рцудæй.
Бæргæ нæ фæндуй нурмæ ма
Ку фæццардайдæ нæ мадæ, —
Æвæццæгæн, гъе уæд, цума,
Нæ равгæ дæр æндæр уайдæ...
1993
КÆД ÆЙ ЕСКÆД БАКÆСИДÆ
Мæ уарзон, мæ дзæбæх адæн,
Сайд дæбæл цæуй хъæбæр:
А-уæхæн нецæййаг лæгæн
Æгæр аргъ кæнис, æгæр!
Ниуæзтæй уæлдай æхецæн
Ка некæд неци фæцæй,
Уомæй ци ’нгъæл дæ дæхецæн
Ку ’ртохуй дæ сау хъуæцæй.

Цæнхи пуд гъæуй æ хæццæ
Бахуæрун, никки — рæстæг,
Гъе уæд æй базондзæнæнцæ
Æ синхон æма хæстæг.
Ка нæ зонуй æхеуони,
Æ синхон, æ гъæуггаги,
Ка баримæхсуй аууони
Æ тæпп уод багъæуаги?
Зæронд фурау ка ’й æноси ,
Æздухст сиутæ, æнæмбал,
Ка уинуй алкæд æ къоси
Арахъи хуппи цæхъал.
Æхецæй уæлдай нерæнгæ —
Цæй ихæс æма æгъдау.
Нæма ’рцæй уæхæнтти уæнгæ —
Алци дæр бал ин æфстау!
Нæ ’ймæ хъæртуй, нæ лæдæруй
Ке багъæудзæнæй еу бон
Хуæрзгæнæгмæ сæргубурæй
Æркъолæ ун, æрфæсмон.
Уæдмæ ба бал мæнгæ кадæй
Æфстау цард кæнуй æцæг,
Æ муггаги хуарздзийнадæй
Æмæнтъери — фур еунæг.
1994
237

ИРÆФ
Уарзон дæнтти рæсугъддæр — Ирæф,
Ивулд бабæй ку дæ, мæстгун.
Æвæдзи Дигоргоми уæцъæф
Рагуалдзæг райдæдтай æхснун.
Игуæрдæнти фæззигон ругæ,
Гъæдбунти фæсалæ, сифтæр,
Уарундон æрласуй дæу уæнгæ,
Ду ба сæ ’скъæфис идарддæр.
Сауæнгæ Каспий Урух фордмæ
Сæ хæццæ лæпъæдай ’вдулис.
Гъиггагæй, фесхъеуис бæрзондмæ,
Дæ тухæ, дæ хъаурæ ’вдесис.
Зин, уæззау кусти лæуд дæ, Ирæф,
Цъетети уорс цæсгом æхснис
Цæхъалæй гъазгæ, коми уæлдæф
Бæлццонбæл сатæгæй æхсис.
1994
МÆ ХЪАЗАР ИМИСУЙНÆГТÆ
Мæ Хуцау æма Уасгерги
Æнцæ Къоста æма Геуæрги.
Æз аци дууей рæуаги
Уарзун мæ маддæлон æвзаги.

Уони рохс поэзий кадæ
Кæнуй Иристонæн лæггадæ.
Уодбæл хуæцæг хуарз мийнасæ
Иссæй сæ хъиамæт — зæрди хуасæ.
Бауарзтон æй хъæбæр раги
Куд устур хæзна багъæуаги.
Æнцæ Къоста æма Георги
Мæ хъибиллæ нури уæнги.
Уони ’хсицгон адгин загъдæй
Сойнау мæ уодмæ нивæ тагъдæй.
Æгæрон рæсугъд цъæх зæлдæ
Æй сæ гюэтикон хумгæндæ.
Мæ уодбæл хуæцæг етæ ’нцæ.
Дууемæй мæнæн мæ бонтæ
Етæ кæнунцæ æхсицгонтæ.
Къостай "Ирон фæндур" арв æй,
Геуæргий "Ирæф" арф æй.
Сæ еу инней кæнуй æнхæст,
Федаунцæ еумæ ’рмæст...
1994
КÆСТÆРТИ УАСГЕРГИ
Академику ЦКПТУ-йи ректор,
уæлдсер скъолай нæуки дуйне-
он академий Цæгагп Иристоии
нсеукон центри сæрдар Хуа-
доити Мусай фурт Зурабпæн
Минкъий биццеуæй дæр, дан, адтæ бæрæг:
Кæстæреуæг кæнунмæ — сæрæн, цæрдæг.
Сог æрфадунмæ, е бандзарунмæ тагъд
239

Некæд хизтай медхæдзарæ есге загъд.
Æскъæттæ бафснайун, фонси сæумон гъуд
Дæхемæ истай æнæ ’схъипп, æнæ ’нгъуд.
Дæуæн некæд гъудæй æнхусгъон æмбал —
Устур лæгау ирдтай алцæмæн амал.
Косгæй æмгæртти ’хсæн уисæ фæразон,
Алли алкæмæн дæр — æхсицгон уарзон.
Устур ахургонд — академик исдæ,
Гъæйтт лæгти нимæдзи æносмæ финст дæ.
Нивгун æй Чикола — дæ рæйгурæн гъæу,
Уæхæн фурт кæмæн ес, ка ’ ссæй ин буцæу:
Дæ хъаурæ, дæ кадæ æма дæ амонд
Есунцæ берæ æнзти уой кадæ бæрзонд.
Кæстæрти Уасгерги, надбæл ивæрæг,
Уæнтæ дæхе фæндон, Зураб, дæ зæнæг.
Кæстæртæ — де ’уазæг æма дæ фæдзæхст,
Фæддарæ, корæн ди, уонæмæ де ’нгæс.
Рахонæ гъеуони размæ дæ фæсте,
Дæубæл Хуцауæй гъе уæхæн ихæс е.
Сæ тоги бауадзæ уонæн рохс æгъдау,
Æд зунд куд цæуонцæ царди уæйгутау.
Беретæ дæу фæрци ’скодтонцæ ахур,
Сæ кусти абони ниццæнцæ мухур.
Дæуæн, кæмифæнди, дæттунцæ æгъдау,
Зиннис Иристони бæрзонд мæсугау.
Домбай дæ æд кадæ, æд цитæ, æд ном,
Уæнтæ дæ кæстæртæ, Зураб, дæ фæндон.
Байзадæй æносмæ царди дæ фæд,
Дæ ном Уæрæсебæл гъæрæй игъусæд.
Цæрæ æнæнезæй, рæсугъд, дзæбæхæй,
Ма ’рхезæ дæлæмæ рæхги дæ бæхæй...
1994
240

ФÆСТУГЪДОН ЦАУТÆ
Фæстугъд ци берæ фæсевæд
байсæвдсей Иристони гьæу-
тæй, уони рохс ном ерун аци
’мдзæвгæй
Устур фидбилиз-бæллах
Ниууагьта ’знаг æ фæсте:
Æ минити гупп-гæрах
Раргом кæнидæ æхе...
Кæрæдземæ гæсгæ ’ндиуд
Адтæнцæ нæ кæстæртæ, —
Æзгилдтонцæ æгæр цурд
Æлгъист нæмгути сæртæ...
Сæ гъæр ку нæ еу синхæй,
Ку иннемæй игъустæй.
Гъæуи адæм уой туххæй
Фæххецæн уидæ кустæй.
Дзармадзанти фæтти гъæр
Дзæвгарæ нæ ’гъос кодта,
Алли бон дæр кедæр сæр
Æверхъауæй арудта.
Гъе уотæ къуæрттæ ’мбурдтæй,
Æнафони æнæ ’нгъуд
Ирдтонцæ зæфци фудæй
Нæ кæстæртæ устур фуд.
241

Ка ниццæй ’взонгæй сахъат,
Мæгурæй цæруй не ’хсæн.
Ка бабæй еци сахат
Фæммард æй, ма ’й имисæн.
Бæргæ нæ ’нцæ ни иронх
Еци лæггаг фæсевæд,
Нур дæр ма имисуй тонх
Уони зин, карз тæрегъæд.
Хуцау мабал æруадзæд
Иристонбæл уæхæн бон, —
Дуйнетæмæ феронх уæд
Тугъди æнаггаг тæрхон.
1994
ДЕССАГ
Лæг зæрди къумти римæхсуй
Æ минкъий цийнæ, æ гъаст,
Зин, уæззау уаргъау сæ хæссуй
Цалинмæ ’скæлуй æ маст.
Цийнæбæл цийнæ фæккæнуй,
Мастбæл бабæй — æргом маст,
Уотемæйти цубур кæнуй
Зæрди рист æма хеваст.
Кадæ, уоди хъаурæ ’ма нифс
Æнцæ Хуцауи лæвар,

Уони фæрци æ бони рохс
Иссеруй хецæн амал.
Лæги цард не ’суй æнæ зин,
Æнæ хъиамæт, уотæ даргъ.
Тухамæлттæй еруй кæрдзин,
Гъæрзгæ-гъузгæй, хæссуй уаргъ.
Уæддæр æ бунтон сосæг зин
Некæд некæмæн зæгъуй,
Нæй исфæразуй æма ин
Æносон хæрæ исуй.
Æ хæццæ ’й хæссуй мæрдтæмæ,
Æнæ ’схъипп, æнæ охæй, —
Еци бонæй фæстæмæ
Фæццох уй уæззау тохæй...
1994
МÆ ФИДИ ФИДÆ ХАКЪИАССИ ИМИСУН
Мах баба зæрондæй дæр
Иуазæг берæ уарзта:
Æмгæрттæбæл алкæддæр
Хъæбæр лæмбунæг фарста.
Даргъ къелабæл и думги
Хораууон исбадидæ,
Кæдимайди ма ибæл
Еу зонгæ фембæлидæ.
243

Æз ин уæд "аууон" адтæн —
Цæуæти хестæр биццеу.
Цæдтæй æ рази бадтæн
Цурд æрдавунмæ фæрзеу.
Куддæр лæг рауинидæ,
Æ хъури ’й æртохидæ,
Еблагъуæ ин зæгъидæ,
Тургъæмæ ’й бахонидæ.
Ци кæнун гъудæй уæд,
Дзæбæх зудтон ме ’хæстæ:
Фингæбæл уидæ æвæрд
Цайдани карз ниуæзтæ.
Гъæуидæ ма цигьд, е фид,
Кенæ гьæдиндзитæ.
Цæдтæ уинæ æз гъе уæд
Райсинæ агувзитæ.
Иуазæги мæ баба
Е ’цæгæй раппæлидæ.
Сосæггæй мæмæ уæдта
Æ цæстæ æркъуæридæ.
Гъе уотæ идзагдарæй
Æз се ’хсæн ислæууинæ,
Æма син зæрдхæларæй
Ниуазæнтæ дæдтинæ.
Мæ баба, мæ рохсаггаг,
Алкедæр берæ уарзта,

Цума нин æнæ синхаг
Цæрун дæр нæ фæразта.
Харакет, хъæбæр тæтон
Адтæй е цæргæ бонти.
Адæни ’хсæн рохс цæсгон
Искодта Хамихъоти.
Уæлдай ниуæзт, лæгъуз дзурд
Бабайæй неке зонуй,
Алкедæр æй сæрæн игурд
Æвæдзи, уомæн хонуй.
1994
СИНХИ ТУХХÆЙ
Дзæбæх синхмæ бæлгæ цæуй
Кæддæриддæр æ бæлццон,
Лигъстæ дзурд сæ некæд гьæуй —
Еу иннемæн æхсицгон.
Дзæбæх синхи хæццæ цæрун
Хуарз фадуат дæттуй лæгæн,
Игонзæрдæ, зæрдхæлар ун —
Æнгкæтемæн æхцæуæн.
Кæрæдзей фæрци нифсæйдзаг
Æнæзæрдихудт, хæлар
Исуй синхонти цард хиццаг,
Æцæг амонди лæвар.
245

Сæ цийнæ ма сæ тухст, зин бон
Ку ’сеу кæнунцæ синхæй,
Фиддæлти ’гъдау хъæбæр æнцон
Уæд фæххæссунцæ ’мдухæй.
Æз синхæй феппæлун мæхе,
Синхбæл фæббæдтун мæ цард.
Кæд ма мæ нивæ, амонд е —
Макæци синх уæд æфхуæрд.
1995
УАРЗОНИ КУРДИАДÆ
Ести ’скæнæ, цæмæй еумæ уæн,
Цæмæй ма фехæла нæ цард.
Не ’взонг уодти уарзондзийнадæн
Куд маци гъигæ дара ’нкъард.
Ести ’скæнæ исони бонæн,
Цæмæй рæсугьддæр, хуæздæр уа,
Не ’хсицгон еумæйаг фæндонæн
Исæнхæст унмæ равгæ уа.
Цæстити идзулд, нæ зæрди гъар
Хорау куд тава лæги уарзт,
Куд уа берæ ’нзти дæргъи нæ зар,
Цæхæри зингау, æнæ тарст.
Курухон хестæрти адгин загъд
Алкæд куд уа нин æхцæуæн,

Балций уогæй, кæрæдземæ тагъд
Игъæлдзæгдæрæй куд цæуæн.
Ести ’скæнæ, цæмæй еумæ уæн
Æнæзæрдихудт, æнæ маст
Уарзон, сабур царди фæццæрæн
Зæруæмæ хе фæрзеуæй хаст...
1995
***
Нæ, нæ мин ес æрсабур,
Нæ фæразун дзæгъæлбадæ,
Уомæй некæд дæн мæгур, —
Рæвдауй мæ лæги кадæ.
Æвдесун кусти мæхе,
Нæ фæрримæхсун мæ хъарæ,
Цидæр дарун мæ уæле —
Хуæрзхуд, кæдзос, мæхе барæ.
Адæм уарзонæй цæрун
Æнæзæрдихудт, хæларæй,
Синх, гъæубæсти рæбун
Æнæйурст цард еу хæдзарæй.
Ци ма хуæздæр уа лæгæн,
Цæмæ ма бæллон, гъæйдитæ,
Кæд амонд æма нивæн
Мæ къохи ’нцæ сæ равгитæ?!
1995
247

ÆМБЕСÆНДТÆ
Паддзахи кæвдæсæй ка фæццардæй,
Уони цард æд бунтæ низмалдæй.
Царди æййивддзийнæдти бæлахæй
Беретæ кæудзæнæнцæ ахæй.
Кæмæн тадæй хъал цард есге харзæй —
Фæггуз æй уонæн хъæбæр карзæй.
Ка фаххумæ кодта мæгур лæгбæл,
Æрсастæй уой тухæ е ’рдæгбæл.
Æгæр дессаг æй цард, æгæр дессаг —
Некæд исуй мæгурæн фагæ аккаг.
Цард тæбæгъи донау æй мæн зæрди,
Нæ уадзуй гæпп кæнун æ сæрти.
Ескæмæ ку ’вналай цъумур къохæй,
Сабур цард ди, зонæ, уæд фæццох æй.
Лæги цард федæуй лæгдзийнадæй,
Æ куст ба — уæлахездзийнадæй.
Бон исбæрæг уй бонивайæнти,
Лæг ба фæллойни, берæ рауæнти.
Аци нæуæг игурд æмбесæндтæ —
Сæхуæдтæ цаутæн æвдесæнтæ.
1995
248

СÆР
Дессаги дзаумау æй сæр —
Лæги ’стур хæзна, зунддонæ.
Нæдæр ин ес бун, гъе сæр,
Нæдæр æй гъæуй рауонæ...
Гæбæтау не ’вæзуй сæр,
Æ бакаст — уæрхцæ, дæрхцæмæ
Лæууй фур идзагæй дæр
Еци еу хузи — хицæмæ.
Нæма ес царди дзаумау,
Кæми ниввæра уой бæрцæ
Устур æнæ ’мбал Хуцау
Æхсарæ, нифс, зунди хæццæ.
Æгæрон дессаг æй сæр:
Лæг уой фæрци ’змæлуй царди,
Æ цийнæ ’ма æ зин дæр
Уой хурфи ’нцæ арф æварди.
Сæри магъзæй косуй лæг,
Зунди хъаурæ — æ цард дарæг.
Уæлахезбæл игъæлдзæг
Уомæн кæнуй рæсугъд зарæг.
Равардта Хуцау лæгæн
Хецæн ниви хай цæрунмæ,
Цæмæй еу иней хузæн
Багъавидæ лæг исунмæ...
1995
249

г. г.
Мæ уарзон лæгтæ —
Дæуæн æзнæгтæ.
Уæд куд цæргæй мæнæн?
Ке си рагæлдзон,
Ке си бафхуæрон,
Куд уа дин æхцæуæн?
Берæ ’нзти дæрхци
Æз уони фæрци
Рæстуодти ’ппæлинæ.
Ку ’суинæ æз-еу
Сæ хæццæ æмзеу, —
Мæхе сæ ’нгъæлинæ.
Уæд син куд зæгьон
Хевасти тæрхон —
"Сумах лæгъуз айтæ".
Кенæ ба "хуæрзбон"
Гъе — "ме ’нæуинон
Тагъддæр куд фæууайтæ"!
Гъо, Хадзимурзæ,
Æй дæхе лазæ —
Етæ дзæбæх æнцæ.
Тъдауи медæгæ
Сæхе, сауæнгæ,
Лæгтæй æвдесунцæ.

Уæд сæмæ хеваст
Соцъа, лæгъуз каст
Æз ци ’гъдауæй кæнон?
Зæрди рæгъæд рист,
Тæрегъæди гъизт
Уонæй куд римæхсон?
1995
БÆРГИТÆЙ КУ УАЙДÆ НÆ ЦАРД...
Хуцау ниххатир кæнæд æргом загъд —
Некæци динбæл æрцудтæн хуæст:
Дæн курухон хестæрти геббæл уагъд,
Уони ’ргом фæндтæ кæнун æнхæст.
Уарзун мæ уарзон æмзæнхонти ’гъдау,
Се ’взаг ниххизтæй ми хъæбæр арф.
Мæн сабийти бонтæй нурмæ мадау
Рæвдауй Къæрæугоми цъæх арв.
Ме ’мкустонти ’хсарæ, нифс æма уарзт
Сæрустур кæнунцæ мæн бонтæ.
Уони фæрци цæун алцæбæл фарст,
Исберæ æнцæ мæ уарзонтæ.
Иристони адæмти ’хсæн мæнæн
Ес берæ зæрдхæлар лимæнтæ,
Сæ хæццæ — нгъæлдзæг, нифсæйдзаг дæн,
Æрветун рæсугьдæй мæ бæнттæ.
251

Бæргæ мæ фæндуй нивæ ма амонд
Се ’хсæн ма фулдæр ку еринæ,
Уæд, æвæдзи, гъазгæ-ходгæ бæрзонд
Мæ усхъитæбæл исхуæцинæ.
Æрдзи цъæх фæзтæмæ зæрдæрохсæй
Берæ игъæлдзæгдæрæй кæсинæ.
Еугур хуарздзийнæдти фæрнгун къосæй
Хай мæ уарзон дзиллæн хæссинæ.
Бæргæ, бæргитæй ку уайдæ нæ цард,
Уæд æз дæр естæмæ бæллинæ.
Зæрдæмæ хæстæг не ’руадзинæ, ’нкъард
Мæхе хъиамæтæй ба цæринæ.
1995
ЗУНД
Зунд мулкæй дæр бæлахдæр æй,
Цæруни мадзæлтти хуæздæр.
Адæми цард зундæй кæнгæй,
Е æй дуйней хæзнати сæр.
Кумæ цæуай, кæмидæр уай,
Гъæуама дзæбæх зонай уой:
Зунд æй лæгæн æ ниви хай,
Нæййес æнцон цæрæн е ’ной.
Æнæзундæй — нæййес лæгæн
Æмгæртти ’хсæн лæги кадæ:

Академик, курухон уæн,
Зæрдæмæ дæр æй æгадæ.
Æнæзунд лæг — бунтон мæгур,
Зундæй седзæр — цард гъæуагæ.
Æ равгитæ — хъæбæр цубур,
Тасæ-уасæ, тухст, кеуагæ...
Æрдзон рæзау ирæзуй зунд
Сабийи бонтæй фæстæмæ.
Ахури фæрци ’суй бæлвурд,
Лæг си схъæртуй æ карæмæ.
Уомæн ин нæййес æлхæнæн,
Сугъзæринау, армукъати,
Ке ’й минкъий сæри дæр къæхæн —
Сосæггаг нифси сиукъати.
Зунд — адæймагæн æ Хуцау,
Æ фарнæ, æ нивæ, æ хор,
Æ тухст, зин бон сæттæг хецау,
Æ цæрæн къуми рохс бундор.
Зундбæл ахур кæнун гъæуй,
Зунд æй алкæд æскъæфуйнаг.
Ахур, æрмæст ахур дæттуй
Зундæй бæрзæнттæмæ фæндаг.
1995
253

ХАЛÆНТТИ ÆХСÆВЕУАТ
Сæйгæдони тургъи гæди бæласæбæл
Цалдæр мин халони кæнуй ’хсæвеуат.
Рæнгъæй æрбадтæнцæ и салд къадотæбæл,
Ахæссуй алкедæр æхецæн бунат.
Сæ гъæр æфтауй сæйгити зæрдитæбæл
Сæхе мæгур бонти тæрегъæд — сагъæс,
Ка ’суодзæй мæргътæн уомæл мети хъæпæнбæл,
Æхсæви талинги, цума, æхсæвгæс?
Нур сæ ка багъæуай кæндзæнæй уазалæй,
Гъе 6а фудгæнæг æзнаги бæллахæй?
Резунцæ и сæйгитæ уæхæн адзалæй,
Не ’сæфуй зæрди рист, ох æма ахæй.
Уæдмæ бонвæрнони рохс халæнтти цъах-цъах
Æ хæццæ фæххаста сау мегъти сæрмæ.
Сæ фæсте ма кастан мах къæрæзгитæй сах,
Фал си еу дæр нæ кастæй мах æрдæмæ.
1995
* * *
Устур палати нæ ерун бунат,
Рохс къумти зелун сæргубурæй.
Æз незти бæлахæй дæн аци хатт
Сæйгæдони уотæ мæгурæй.
254

Сæри гупп, зæрди дзæхст исеу унцæ,
Сæ хæццæ зин тохæн æй лæгæн.
Еуæй еу хатт цума фесæфунцæ,
Гъе уæд, гъе, фенцондæр уй мæнæн.
Фал бабæй сæ зелдох иснæуæг уй:
Цо фæххуæцæ дæхебæл гъе уæд...
Бунтондæр мæ зæрдæ исунгæг уй,
Тæходуй, ести ма дæ гъæуæд...
Мæ дохтурти æнхусмæ ’нгъæлдзауæй
Нилхъевун пакъу базмæ мæ сæр.
Фæккорун мæхе бæрцæ Хуцауæй
Æз амонд алли дохтурæн дæр.
Уонæй æй мæ радзæбæх, мæ фервæзт,
Æууæндун син сæ дæсниадæбæл.
Фулдæр син ку бантæсидæ æнхæст —
Ислæууинæ уæд мæ къæхтæбæл.
1995
ХУАРЗ ЛÆГ
Хуарз лæгбæл фембæлун
Устур хуарздзийнадæй,
Уомæн æй феппæлун
Æз æ лæгдзийнадæй.
Мæ зæрдæ си ’срохс уй,
Байгъæлдзæгдæр ун,
Нифс дæттæг мин исуй,
Мæхе æрлæдæрун!
255

Уæхæн лæги фарсмæ
Цæрунæй не ’фсæдун.
Зудæ каст е ’нгасмæ
Римæхст нæ фæразун.
Æхцæуæн æй хъæбæр
Æ фæлмæн, адгин загъд.
Уарзун æй алкæддæр,
Æй нæхе геппæл уагъд.
Гъуддаги сæрæн лæг
Тагъддæр рабæрæг уй,
Раст цума циргъ цæвæг
Хуасгæрсти хъамили.
Зонун, æ зæрдихатт
Синхбæл нæ римæхсуй,
Цæстмæ миутæ, фæлхат
Неци ’рдиги бухсуй...
Хуарз лæгбæл фембæлун
Мæнæн бæрæгбон æй.
Уомæй æй æппæлун
Нур дæр æхсицгонæй.
1996
КÆНДЗÆНÆН УОЙ ЦÆРА
Мæнæн мæ уарзони ка ’фхуæра,
Е мæ фидбилиз, ме ’знаг ’ æй.
256

Æноси кæндзæнæн уойцæра
Ка хеза лæг фуд æвзагæй.
Хуарз лæгæн не ’скæндзæн æвгъау,
Мæ минкъий зæрди къæрт-цæхæр.
Нæ фиддæлти ’гъдауæй ин æгьдау
Кæндзæнæн лæвар алкæддæр.
Фенцон кæндзæнæн синхони зин,
Не ’руаддзæн æз уомæ ’стур маст.
Уодзæй ин мæ хæдзари кæрдзин
Фингæбæл гъарæй, фæлмæн саст.
Берæ уарзун æз хуæрзгæнæги,
Уæхæнæн фулдæр кæнун æз аргъ.
Цард дæр некæд сайуй раст лæги,
Е ин исæргъувуй æ уаргъ.
Фæндуй мæ царди хуарздзийнæдтæй
Адæймаг ку уайдæ æнхæст,
Райгурæи гъæуи къум, лигъз фæзтæй
Æ фагæ — алцæмæй æфсæст.
1996
БÆСТÆ
Æгæр дессаг æй нæ бæстæ:
Æгæрон, урух, рæсугъд.
Гъæдтæ, хуæнхтæ, дæнттæ, фæзтæ
Еу цъæх арви циллей тухт.

Нæй æрæлхъевдзæнæ цонгæй,
Нæ хъæртуй ибæл не ’нгас.
Гъе уотæ устуртæ уогæй
Лæги зæрди ба ’ й æгас...
Хе бæдолау уарзæн бæстæ:
Хъазардæр нæййес лæгæн.
Кæмидæр цæрæн, æ гъæстæ
Гъæуама нæ фагæ уæн.
Бæсти сæраппонд нæ уодтæ
Æвæсмонæй мах дæттæн.
Исесæн ковгæй нæ ходтæ,
Æ номæй ин ард хуæрæн.
Æ цæра кæнæн æноси,
Нæ уадзæн имæ æзнаг.
Уотемæй цæуæн æ бози,
Уотемæй ин ан зæрддаг.
Уæрæсе — æхсаргин бæстæ
Ма ’суæд фæстагмæ дзурттаг.
Адтæй нæ хори рохс цæстæ,
Ма фæггуз уæд æ гъуддаг.
Куд уинæн æй цæргæбонти
Хъалдæргæнгæ, игъæлдзæг.
Зин фæллойнæй æ бийнонти
Дарунгъон куд уа си лæг.

Уæхæн нивæ, уæхæн амонд
Бæргæ, ку радтидæ цард,
Уæд уарзон бæсти сæраппонд
Азæлидæ тухгин зард.
1996
ФÆЗЗÆГ
Сæнддадæбæл лæуд æй гъæдæ,
Зæрдæ ’скъæфуй æхемæ:
Бор борид сифтæрти рæнттæ
Æгъзæлунцæ зæнхæмæ.
Цæгатаг ирдгæ си гъазуй
Бонизæрмæ æ фагæ.
Сау мегътæ, лæнцитæ ’мбæрзуй —
Ма уонцæ гъар гъæуагæ.
Æрдзи лæмбунæг, рæсугъд конд
Цардæн æ сæйраг тухæ ’й,
Е лæуаруй устур амонд
Адæмбæл æхе цъухæй.
Гъæди фæззигон фæлустмæ
Ракæлæн нæ хæдзæрттæй.
Цийнæ нæ раскъæфуй кустмæ,
Гъазгæ-ходгæ, тъæбæрттæй.
Байгъæлдзæг уй нæ зæрдæ
Фур идзаг хъал фæзтæмæ.
Æфсиайд будуртæ хумгæндæ
Исуицæ тагъд фæстæмæ...
1996
259

ГАЗЗЕТ «ДИГОРÆН»
Маддæлон мин-мурон æвзаг
Итауй дзилли ’хсæн "Дигорæ"
Райгъустæй æ нæртон зæлланг,
Нæ хæццæ кæнуй фæлмæн дзорæ.
Рæстмæ разиннæд дæ гъуддаг,
Уæлахезтæ иссерæ "Дигорæ"!
Рæвдзæдæр нин фæккæнæ нæ уаг,
Нæ зæрдæй нин нæ хæрæ фæссорæ!
Адæмæн фегъосæ сæ гъæр,
Разиннæ зеууон нæ дзилагæн,
Е ба исæргъувæн нæ сæр,
Амонд иссерæн царди фагæ...
Уо æноси нурау æнтæсон,
Нæ уодти æрхæнтæ æрдзорæ,
Цæмæй иссера æхе ном,
Хæсса æхе рохс ном Дигорæ!
. 1996
***
Ниххатир кæнæд, Хуцау
Мæнæн ме ’ргом загъд:
Уарзун дигорон æгъдау,
Дæн æ геппи уагьд.

Кæмидæр цæрон, мæ цард
Æнгæртти хæццæ ’й.
Иссерун цийнæ ма ’нкъард
Сæ хæццæ-’мхæццæй.
Сауæнгæ, сувæллонæй
Абони уæнгæ
Цæрун æз гъæууарзонæй,
Дзæбæхти фæнзгæ.
Неци ма кæнун æвгъау
Æз мæ гъæуггагæн,
Курухон хестæрти ’гъдау
Есун ниви уагæн.
Нæ хестæртæн дæн кæстæр,
Зунд ерун сæ дзурди.
Нæ сабийти 6а хъæбæр
Ниттохун мæ хъурти.
Нæ мæ гъæудзæй фæстаг бон
Агорун рæуæнттæ, —
Æндæрхузи нæ зудтон
Æрветун мæ бæнттæ...
1997
КОРУН МÆ КÆСТÆРТÆЙ
Дæ синх, дæ гъæубæсти
Тæрсæ зæрдихудтæй.
261

Е ба берæ æнзти
Хизт уай лæгъуз фудтæй.
Æзнæгти ’здухст сиутæй
Де ’мгæртти бахезæ, —
Синх дæбæл æмбурдæй
Кæндзæнцæ табедзæ.
Уо мин адæмуарзон
Сауæнг къахæй сæрмæ,
Дæ хъиамæт — дæ есбон
Хæссæ дæ къæсæрмæ.
Дæ уарзон дзилли ’хсæн
Райгъусæд дæ кадæ
Куд уа æнгкæтемæн
Æхцæуæндзийнадæ...
1997
МОНОЛОГ ХЪАЛТИ ХÆЦЦÆ
Æргом дзорун, æма ’й зонетæ,
Цæмæ исун æз хеваст,
Сумах и карзæй никъкъирхетæ,
Мæнбæл исæмбæлуй гъаст.
Райгьусуй уæ къæл-къæл идардмæ,
Æ хæлхъойбæл кæнун маст.
Каспий форд уин исуй уæрагмæ,
Низзулунтæ уй уæ каст.

И мæнгард æхцай цъæх цъæпотæ
Исунцæ уæ царди сæр,
Уæд куд фаразон уæ, зæгъетæ,
Ку ’фхуæретæ мæ æгæр.
Дзорун рæстдзийнадæбæл рагæй,
Уарзун æфсæрми ма ’гъдау,
Цидæр хауй зундгини ’взагæй,
Некæмæн кæнун æвгъау.
Уарзун æмгæртти рæстдзийнадæ,
Æнæ хийнæ, рæсугъд куст.
Уарзун синхи ’хсæн лæги кадæ,
Æнгкæттебæл к ’уа игъуст.
Берæ уарзун æнæсайд уоди
Кусти фæрци фулдæр хатт.
Уæхæнбæл некæд кæнун хъоди —
Кæмæй нæ зонон фæлхат.
Нæ уарзун лæгæн давæггагæй
Æ ростæ ку уонцæ дунст,
Ку ’ууела синхони сосæггай
Гъæлæсидзаг устур хунст.
Илгъ кæнун æз хъали миутæмæ,
Ку уа зундгъæуагæй хъал.
Ку гъуза мæгури фиутæмæ
Къæрнихæн уогæй æмбал.
1997
263

ХÆЛАР ЗÆРДÆ, УАРЗОН ЛÆГ
Ме ’мкъласои Бичегкути Алиханæп
Хуарз æмбæлттæ, хуарз æмгæрттæ
Исберæ уй лæги царди,
Фал се ’хсæн фæууй еугæйттæ
Ка си байзайуй æ зæрди.
Ке фæррæвдауй æ тоги
Сæри магъзи хецæн къуми,
Ке хузæ уинуй æноси
Цума рæсог доии хъуми.
Гъе уæхæн уарзон лæг мæнæн
Æй Бичегкути Алихан —
Хæларзæрдæ, мæхе хузæн
Ка ’й тугъдон незтæй æрдæг хъан.
Кæмидæр уæн, кæрæдземæ
Æскъæфуй мах уарзонадæ,
Æртасун кæнуй æхемæ
Сосæггити лæги кадæ.
Не ’взонг бонти кой нин æцæг
Ниррохс кæнуй нæ зæрдитæ,
Райхалуй тугъдон бонти цæг,
Æригъал унцæ фæндитæ.
Берæ зиндзийнæдти фæсте
Мах не ’мгæртти нæбал ерæн.
Хъæбæр гъулæг нин фæууй е
Æстæн ке ’ссæй нæхе карæн.

Не ’мгæртти фулдæр æрцудæй
Тугъди сугъд будурти нигæд,
Уæлахези тох ку сугъдæй
Нæ бæсти сæраппонд гъе уæд.
Бæргæ сæ имисæн арæх
Бæргæ син дзорæн сæ нæмттæ,
Нæ уорамæн цæстисугти ’ртæх,
Ниууомæл унцæ цæсгæмттæ.
Хъæбæр берæ хуарз æмгæрттæ
Байсавдæй нæ уарзон гъæуæй.
Рохсаг син зæгъунæй уæлдай
Мах бои æппун неци бал æй...
Се ’нæмæлгæ кадæ ма ном
Махæн алкæд имисуйнаг
Æй рохс сæ фæрци нæ цæсгом,
Сæ фæдзæхститæ кæнуйнаг.
1998
1998 анзи райдайæни Хамихъотæй зæйи буни
Бæртуй коми байсавдæй æртæ цауæйнон сахъ
лæхъуæни: Таймураз Назири фурт, Виктор æма
Юрик — Морати фурттæ, уони хуæдфæстæ сæ
хуссæнти мæрдфунæй фæцæнцæ Тотраз Дадой
фурт æма Феликс Сандири фурт — цæргæ бонти
нез ка нæ зудта...
265

Хамихъоти сахъ кæстæртæ,
Рæгъæд рæзау, æгьзæлунцæ.
Æмвæдтитæй нæ къæсæртæ
Игон дуæрттæй изайунцæ...
Исберæ ’нцæ нæ бæлæхтæ,
Къох нихснадта нæ дзæбæхтæй.
Ка — цауæни, ка — уати,
Евгъуйунцæ æнæради...
Еунæг дæр си нæ ададзуй,
Зæрди фарсбæл нос ку уадзуй.
Ци уæззау æй, ци, нæ усмæ,
Кæмæ фæдздзорæн æнхусмæ?..
Атæ мæлгæй нæ фæсевæд,
Исуодзинан еугур ревæд...
Аци бон нин уæззау уаргъ æй,
Нæ мæрдадзæ уомæн даргъ æй...
О, хуарз адæм, цæй, æрцотæ,
Хамихъотæбæл фæккотæ...
Мæрсинтæбæл — нæ хуæздæртæ,
Куд нæ ратонуй нæ зæрдæ?!.
Цæмæ лæууæн уотæ сонтæй? —
Кæд нæ нивæ уотæ конд æй...
1998

ДАУÆГÆНÆГ
Дауæгæнæг дан æхемæ
Устур тæрегъæд есуй:
Ку еуемæ, ку — иннемæ
Æзнаги цæстæй кæсуй.
Æримисуй нæ раст лæгбæл
Мæнгæ дауитæ æдзох.
Нæ ауæрдуй хуæрзгæнæгбæл,
Æй уой хæццæ дæр æ тох.
Хахур æма цъифкалæнтæй
Нæ базудта е æфсес.
Æхгæнуй нин нæ цæуæнтæ,
Аразуй нин зæрдинез.
Цæснæуарзон, герузгъæдæ,
Æй соца æма козбау.
Нæййес имæ лæгигъæдæ,
Нæййес имæ лæги ’гъдау.
Æ фæннæмун, æ ниттилдæй
Неци уайуй — æй мæстаг.
Бахуйæн ин, цæй, æ билтæ,
Ракъуæрæн ин, цæй, е ’взаг!
1998
***
Еске мин мæ рæдуд зæгъæд,
Кæд мæхе дзæгъæли ’фхуæрун:
267

Мæ цард — æскъудтитæ, æвæд,
Уæддæр æз æ нифсæй цæрун!
Царди берæ цаути мæтæй
Уорс æй мæ сæр, æнæгъазæй.
Æгæр ку ’сресуй, уæд, гъæйттæй,
Исуй æзнаг мæгур магъзæн.
Базмæ ’й æрæлхъевун хъæбæр,
Кæд зæгъун, фенцондæр уидæ
Еуминкъий, рæстæгмæ уæддæр,
Гъигæ мæ нæбал даридæ.
Уотæ... Нези хæццæ тохæн,
Æнцад кæрæдзей нæ уадзæн.
Нæ ерæн ахтæ æма охæн
Кæрон — авдæнау сæ уозæн...
1998
***
Берæ ’фсæнттæ ма рæууæнттæ
Ка кæна, уой некæд уарзун.
Æнадæ ’нцæ мин уæхæнттæ,
Кустуати сæ нæ фæразун.
Æ цæуæти мадæбæл лæг
Ка имисуй, е цæй лæг æй?
Цæмæ ма ’нгъæлмæ кæсуй, æцæг
Марг ку фæккæлуй е ’взагæй?

Куд нæ тæрсуй ходуйнагæй
Æ рæбунтæ, æ фалдзосæй?
Ци ма зæгъдзæнæй нæуæгæй
Æ кæддæри уарзон уосæй?
Бæргæ хуарз уидæ е ’мбалмæ
Ку ’ркæсидæ рæсугъд кастæй,
Фулдæр хуарздзийнæдтæ имæ
Ку ’ссеридæ лигъздæр фастæй.
Уæд æхебæл æрходилæ,
Балæдæридæ æ рæдуд,
Берæ ’нцондæр ин фæууидæ,
Нæбал зонидæ хили фуд...
1998
ИУАЗÆГ
Дигоргоми иуазæг
Æй Хуцауи иуазæг,
Æ кадæн — æртæ къерей
Феппæлунцæ кæрæдзей.
Уарзон лæги æрбацуд
Хæдзæронтæн исуй кувд.
Фæххезунцæ цумæ уой,
Æхсицгон фæууй æ кой.
Уотæ домуй и æгъдау, —
Исарæх уй гагидау.
269

Ниуазæнтæ, козбау загъд,
Æд зарун æма æд цагъд.
Хинсти фæсте ин — бунат, —
Рохсдæр æма хуæздæр уат.
Сæумæ бабæй нæуæгæй
Бадт райдайуй уæндæгæй...
Æнæ хæлхъой, æнæ гъаст
Ракæнунцæ ’й фæндараст.
Æ хæццæ ин фæндаггаг
Ниввæрунцæ æ й ’аккаг.
Еци фæткæ æй нæртон,
Цæветтонгæ, æносон.
Æй Дигори парахат,
Алкæддæр ин ес бунат.
Кæстæртæн æй фæдзæхсæн,
Æгъдау æма ихæсæн.
Уæд се ’уазæгæн æргом
"Æгас цо!" — загъун сæ бон!
Гъе уотæ дзæбæх гъуддаг
Æноси дæр нин дзурттаг.
Кæрæдзей уиндмæ бæллæн
Кæрæдзей нифсæй цæрæн.
1998
ÆГЪДАУ
Зæрдæй лæдæргæ гъуддаг
Æндæр хузи нæй дзурддаг.

Æгъдаубæл дзорун æргом,
Е кæнуй лæтæп цæсгом.
Нæ фиддæлти догæй
Нæбал æртæсуй тогæй.
Ниххизтæй ни хъæбæр арф,
Цума ’стъалути цъæх арв.
Хæссун æй гъæуй бæрзонд
Куд дзилли нивæ, амонд.
Æгъдауи нифсæй æй цард,
Е соруй изолмæ ’нкъард.
Рæстдзийнади росхбæл тох
Е кæнун кæнуй æдзох.
Æгъдау кæми уа бæрзонд —
Кæдзос, дзиллитæн нивонд.
Æнцон æй уоми лæгæн
Æ равналæн, æ гæнæн.
Æгъдаугин лæг æй уездон,
Багъæуаги ба — æндон.
Берæ уæн нæййес хуæрзтæн, —
Æгъдаугин лæг æй æстæн.
Уомæ гæсгæ æй хъазар,
Куд Хуцауи хуарз лæвар...
1998
271

БÆРГÆ ’ВГЪАУ ДÆ МÆЛУНМÆ
Плити Грисæн
Плити Грис — Иристони уарзон финсæг
Уæззау, лæгъуз нези буни фæцæй...
Бæргæ ’вгъау æй мæлунмæ уæхæн сахъ лæг,
Фал ма ’й нур ка фæййервæзун кæндзæй?
Цæстисуг некебал фæрсуй абони,
Æлхæнæн си уой уарзондзийнадæ,
Цума зæрдхæлар, бæгъатæр тугъдони
Æгшун нæбал гъæудзæнæй лæггадæ.
Фидибæсти Устур тугъди рæстæги
Æ уод бæсти сæраппонд ка гæлста,
Ка зудта е ’знаг æма æ хæстæги,
Уой реуи циуавæр зæрдæ куста.
Аййев уадзимисти хуæздæртæй Ирæн
Ка ’скодта дуйнетæмæ рохс цæсгом.
Ирон царди нин англиссаг Шекспирæн
Ка ’ссердта Отелли æцæг ном.
Бæргæ ’вгъау адтæй рамæлунмæ поэт,
Фал Хуцау ку нæ уадзуй еу уоди.
Цийфæндуй ку ’снет кæнæн, уæддæр нæ над
Нæ уайуй — æ хæццæй устур хъоди.
Мах Грисæн имисдзинан æ хъиамæттæ,
Не ’суадзинан сæбæл нæ федар хуæст.
Р&сугъд федæни фæндитæ — æ фæндтæ
Цæудзæнæнцæ уæлдайгинтæй æнхæст.
272

Æ финститæ ин æносæй æносмæ
Поэзий цитгин бæрзондмæ хæсдзинан.
Сæ хæццæ нартон бæркадæйдзаг мосмæ
Амонд агор нифсæйдзагæй цæудзиан.
1999
ХАМИХЪОТИ АХУРÆН
Агори дортæй мæсуг
Исамадтай, нæ фидæ.
Нæ уорамæн цæстисуг:
Дзæнæти нин фæббадæ.
Лæгъуз ахур нæ ’скодтай
Дæхебæл гъар хæдзари.
Нæ мадæн нæ фæууагьтай
Седзæрти мæгур цари...
Нæма ’рлæдæрдтан нæхе:
Куд цæрдзинан æнæ дæу?
Ка ’ркъолæ кæндзæй æхе
Ку не ’стухса нæбæл гъæу?
Берети хæццæ дæхе
Æвдистай æнсувæрæй.
Зонæн, исбæззæй нин е
Царди дессаг æхсарæй.
Дзилли хæццæ фæццардтæ
Лимæнтæ, зæрдхæларæй.
273

Хестæртæн кæстæр адтæ,
Бæзтæ син хуарз æмгарæй.
Дæ къуæлли къохтæй мах цард
Ду бæргæ исрохс кодтай,
Нæ ди базудтан æфхуæрд,
Неци хуарз ни фæууидтай.
Исуæд де ’носон бунат
Дзаттей туппури реуи,
Æ нæртон рæсугъд къахнад
Амонæд нæхеуони.
1999
КОКАЙТИ ТОТРАЗÆН
Арфæ дин кæнун, Тотраз,
Дæ сонетти тухæй,
Берæ сæ бауарзтон æз,
Дзорис дæсни цъухæй.
Исдæ син курдалæгон,
Ацъагъуæй арæхстгин.
Æмрæнгъонтæ, æмхузон
Уогæй æнцæ тухгин.
Алли дзурд дæр ахæссуй
Æрмæст æхе бунат.
Федæни рохсмæ хæссуй
Бæрзонд изæдти над.

Зин, сау, уорс, цубур дзурдтæн
Искодтай устур аргъ.
Уонæй кондæй сонеттæн
Сæ хъазардæрти уаргъ.
Хуцау ди сарази уæд,
Бантæсæд дин фулдæр.
Дæ сонетти рæсугъд фæд
Уæд никки бæлвурддæр.
1999
ЦÆРУКЪАТИ АЛЕКСАНДРÆН
Кедæр зиани фингæбæл еу бон
Бадт æмвæрстæ фæцан мах куддæртæ.
Дæ фæлмæн цæстингас, дæ цæсгом
Хæссун уæдæй нурмæ мæ зæрди.
Устур зунд æма ’гъдау — æнгом бид,
Дæ сорæти — уæлиау курдиадæ.
Имистон дæ уой фæсте ахид,
Раст цума мæ адгиндæр æрвади...
Дæ уездон уæллагкоймаг æздæх
Адæймаги ’фтудта арф сагъæсти.
О, дзурдтай куд рæсугъд, куд дзæбæх,
Ци хъæбæр æстудтай нæ хуæнхбæстæ!.
Нæ еу иундæй иннема бæлдтæн,
Нæ фембæлд хизтон бæрæгбонау,
275

Фал дæудæр, мæ курухон лимæн,
Нез æ буни ’ркодта сувæллонау.
Хуцау дæ æнæ рун искæнæд,
Устур гюэт, гъæуис Иристони, —
Æ й ’арвбæл Æрфæнау æй дæ фæд,
Дæ намус нæ цæуй Терки дони...
1999
МАРТЪИ
Зумæг нæма уадзуй æ бартæ,
Хæссуй ма тъæфил мет къумтæмæ.
Хонсарон будурти дзæгъартæ
Гъар тулфæ калунцæ хумтæмæ.
Æнæууæнкæ иссæй и рæстæг,
Дудзи хор æмбæрзунцæ и мегътæ.
Æнцæ ма къанæууттæ тæнæг,
Фал уæддæр æзмæлунцæ сæ ехтæ.
Æзиниккон хъумтæ сæумæмæ
Рауæнæй-рауæн ниссæлунцæ.
Бæлæсти къадотæ думгæмæ
Сабур, сосæгкити ’змæлунцæ.
Уалдзигон уæлдæф, æнæфæрсгæ,
Адæймаги бауæри гъаруй.
Дуйне æригъал æй æдæрсгæ,
Е ’нгас нæ хъал-идзулгæ даруй.

Уалдзæг æма зумæги ’хсæн тох
Ка кебæл æрлæудтæй абони.
Хуæздæрмæ æнгъæлдзауæй нæ къох
Бæрзонд исдардтан æнафони...
2000
СУРХ-ДИГОРÆ
Берæ уарзун мæ гъæуккæгти,
Сæрустур сæ фæрци дæн.
Гъазгæ-ходгæ нæ гъæунгти
Кæрæдзебæл æмбæлæн.
Æхцæуæн мин æй сæ уиндæ,
Сæ дзæбæх хабар, сæ куст.
Мæ сæйраг цийнæ, е уидæ, —
Ку неке ’взаридæ тухст.
Гъæуи медæги цийнæмæ
Æнæхонæг æмбурд ан.
Зин ихæс есæн нæхемæ,
Ку фæууй гъæууонмæ зиан.
Кæрæдземæн хуарздзийнадæ
Некæддæр кæнæн æвгъау.
Нæ рацæргæ лæгти кадæ
Амонуй махæн æгъдау.
Нимайæн лæг лæги кусти,
Еу иннемæн кæнуй аргъ, —
277

Усхъи хъаурæй ин æ тухсти
Фæррæуæг кæнуй æ уаргъ.
Тæходуй, æма æноси
Ку ’нтæсидæ нин фулдæр,
Уæд гъæуи фæззигон моси
Æскъуæлхидæ нæ фæлтæр.
Берæ ’нцондæрæй цæрианæ,
Æмунаффæ, игъæлдзæг.
Исони бонмæ цæуианæ,
Раст цума зеумæ еу лæг...
2000
278

СТИХИ НА РУССКОМ ЯЗЫКЕ
В ДИГОРСКОМ УЩЕЛЬЕ
Играя и пенясь, Ираф с гор бежит
В скалистом объятье красивом.
Хоть чертовски мал он, к равнине спешит
С неистовым шумом и ревом.
Дорога, как в сказке, петляя, идет,
По ней вереницей машины.
И видно повсюду — край счастье кует,
Трудом украшая вершины.
На склонах, как в танце, картинно стоят
Могучие братья-чинары,
И путника в гости с улыбкой манят
Отведать их щедрые дары.
Красавицы-березы всем машут листвой,
Каштаны, дубы-великаны,
А милый орешник с калиной густой
Обнявшись, смеются плодами.
В осеннем убранстве могучих лесов
Ущелье красиво, нарядно.
И птиц щебетанье и шум голосов
Созвучно с любовью изрядно.
1968
279

ОТ ИСКРЫ ПОБЕДНОЕ ПЛАМЯ
От искры нобедное пламя
Осетию светом зажгло,
Со всеми под красное знамя
В объятьях ее увлекло.
И счастливы горцы безмерно —
Жизнь праздником стала в краю.
Зажиточны, вольны и мирны
Со всеми живут, как в раю.
Красивыми стали их села
Достаток во всем и везде.
Жизнь — радость, не знает предела,
Нет места обидам, нужде.
Свободными стали народы:
Один здесь другому как брат.
Одной неделимой породы
Становятся горцы подряд.
По-братски, в объятьях, с друзьями
Здесь каждый встречает рассвет.
Прямыми, как правда, путями
И в светлое завтра идет.
1968
ВНУКУ АЛЕШЕ
Завидуйте — я дедушка!
Легко, светло в душе.

Мечта моя — лебедушка
Улыбнулась мне.
Как свет очей мой первенец —
Мечта и сладость дней.
Вся жизнь пред ним — всех дел венец
Забот, надежд, идей.
И пусть скорее встретится
С ним счастье бытия,
Познать всего откроется
Душа его, любя.
1969
ОТ ВСЕГО СЕРДЦА
Друзъям из ВЧД-11 Ленинг-
рад Витебский сортировоч-
ный, работникам ПТОАвто-
во и Новый Порт Окт. ж. д.
Пройдя войны пути-дороги
Живым вернулся я домой,
Но счастье, радости, тревоги
Не заслонили мир собой.
Я помню беды лихолетья:
Они во мне еще живут
И делят радости на части,
Как бы когтями сердце рвут.
281

Пришлось ведь падать, подниматься,
В атаки грозные шагать,
Бывало с болью возвращаться,
С позором, даже отступать.
Не ястю помню бой последний:
В ушах звенела тишина.
И вместо пушек и орудий
Сама глаголила весна.
Мы шли победным маршем полем,
Где все изрыто поперек.
Хоть страшно было под лрицелом,
Нас звал надежды огонек.
Враги еще в окопах рылись,
Фашизма день собой храня,
Спастись надеялись и бились,
Но поздно — пала их броня.
Наш натиск был таким суровым,
"Ура" гремело до небес,
Катюши сделали ковровым
Все поле брани, даже лес.
Везде валялись танки, пушки,
Враги сгрудились, будто скот.
Лишь там, вдали, левее вспышки
Рычал, рычал еще их дзот...
Да встали круто на поляне
На свой последний блиц-парад

Застигнутые "Тигры" — танки
И озверелый их наряд.
Был враг измят, низвержен боем,
Как зверь утих, теряя силы.
Лишь на огромном светлом ноле
Видны кресты его громил...
Я видел страшные глазшца,
Когда теряли мы друзей,
Товарищ лучше товарища,
И боль сильнее и больней.
И иосле фронта на гражданке
Ночами долго "воевал",
Кричал во сне, ходил в атаки,
А утром шишки обмывал.
Я много видел, слишком мпого,
А знаний, опыта — на грош.
У мирной жизни встав иорога
Не слишком парень был хорош.
Нужньг мне были знанья жизни
С чего бы дело начинать.
Чтоб с пользой и отчизне
Их и семье родной отдать.
Ни специальности, ни дела,
Я парень — тесто без дрожжей,
Ходил, скучал и всюду тело
Искало собственных вожжей.
283

Я стал слесарить — ныло тело,
Не все мне сразу поддалось,
В тисках с деталями немало
Мозолей тайно прорвалось.
Пока вставал со всеми рядом,
Товарищ, друг и равный брат,
Мне пункт стал собственным отрядом
Как полк бывает для солдат.
На пункте многое запомиил,
Узнал, усвоил, одолел,
Но главное, что знал и помнил,
Так это — сам хозяин дел.
Нашел себя в труде их ратном,
И стал мне Новый Порт родным,
Что в коллективе разношерстном
Так стало болыпе нас одним.
За что мне хочется всем вместе
Душевным ответить теплом.
И каждому честь и по чести
Своим поклониться челом.
Сказать всем спасибо от сердца:
"У Вас я в громадном долгу.
Все двери открыли для горца
Вы к трудному слову могу.
Как братья Вы шли мне навстречу
Великим помочь мастерством.

Я помню всех и всем отвечу
Гостеприимством и теплом".
Я Толю Бойцова, как брата
Люблю, уважаю, боюсь.
Бесхитростной хваткой солдата
Он создал наш милый союз.
Где старшим был "Каин" — Павлуха,
Неграмотный, мудрый старик.
Душой — откровенъе, рубаха,
Для дела — железный мужик
Он опытный старший, опрятен,
И делу он предан и смел.
Бывает хоть крут, но приятен,
Что многое в жизни успел.
Он с каждым вольготно смеется,
Умеет и знает где толк.
Любому по иояс согнется
Исиолненный славя им долг.
Осмотрщики — наша опора,
Трудиться тут каждый готов.
Побольше чтоб было задора,
А меньше 6ы лени и слов.
В вагонах болезни и браки
Они иеиременно найдут,
Чтоб после такой их "пропарки"
Продолжить им с грузом свой путь.
285

И женщины, наши красули
Не думайте, хваткой слабы.
Их беды так круто коснулись
Прошедшей великой войны.
Что диву даешься, как это
Их хрупкие души смогли
Все сразу: и сладость почета,
И горе отважно грести.
В тылу, под бомбежкой, в казармах,
В блокадную темень войны
Солдатскую участь на равных
С мужчинами смело нести.
Готовили в путь эшелоны,
А нынче бегут поезда.
И в них свои метки-заслоны
Исправными видят всегда.
Везло в мастерах нам все годы.
По~6ожески, честно везло.
И каждого помним заботы,
Как время кого унесло.
Иам память сохранит надолго
Кто хлеб свой не прятал от нас,
Исполнить кто требовал долга,
Себя обижая подчас.
Обидно, конечно обидно,
Что многих теряли друзей.

Из жизни уходят как будто
Нет дальше для них уж путей.
Кириллин Володя — наш старец,
Хорош был партийный вожак.
Так много успевший умелец,
До смерти за два дня размяк.
Его хоронили с иочетом,
Но помним ноныне дела,
Которыми полнилась оптом
Седая его голова...
Мы помним Володю Петрова —
Отличнейший мастер, душа.
Будь проклята водка-подвоха
Его доконала она.
О сколько их было умелых,
Хороших, надежных ребят.
Одиннадцать помним, дела их
В сознаньях как звезды горят.
И ныне здравствующий мастер
С улыбкой, как в доме отец.
Общительный, добрый характер
Ко всем проявил, молодец!
Паставпик их славных традиций,
Он хватко берется за все:
Без лишних упреков, амбиций
Стараньем украсил жилье.
287

И если парадно, с наградой
Красуясь, меж нами идет,
Мы знаем, доволен бригадой,
Нас Леня к успехам ведет.
Жепщин имею ввиду:
Серову Нину Николаевну;
Симакову Прасковью Кузьминичну;
Веселову Нину Ивановну;
Василевскую Н. Вячеславовну;
Рудакову Веру Ивановну;
Корниенко Капитолину Александровну;
Лепесину Марию Михайловну;
Уварову Валю;
Ильину Дусю.
Наги мастер Ануфриев Леонид Иванович
имеет орден "Трудового Красного Знамени".
Вагонпые осмотрщики:
Курьяков Виктор Кузьмич;
Корчагин Владимир Дмитриевич;
Егорович;
Шомсон Бруно Алекс;
Мячин Михаил;
Жилкин Гриша;
Балакаев Иван;
Иванов Павел Михайлович;
Чекунов Иван Федорович.
Мастера:
Ермолаев; Мельников Костя;
Петров Владимир Петрович;
288

Кириллин Владимир Сергеевич;
Трофимов Леонид Петрович;
Винтман Миша;
Гундин Роберт Александрович;
Шлей Иосиф;
Ануфриев Леонид Иванович;
Васильев Анатолий Алекс;
Сергеев Сергей Сергеевич;
Шпынев М. В.;
Николаев Валера.
ВЧД:
Гаспаров; Сидоров; Куприянов;
Моноцков; Степанов; Морозов Б. Л.;
Савельев; Воробьев; Кудряев; Трещенков;
Калинин Вячеслав; Иголкин Николай
Григорьевич.
1968-1969
БЫЛО... БЫЛО...
Вроде исповеды о дет-
стве* о годах 1935-1936.
Посвящаю С. А. Есенину и
моим родственникам сурх-
дигорским
Я в школьной читальне и дома
Есенина книжки искал.
Попавшие чудом два тома
Потом уж запоем читал.
10 Лæвар

Был милый Серега со мною
Как братик мой русский любя,
А я им плененный, не скрою,
От счастья не помнил себя.
Хоть смысл слов, пожалуй, как надо
Не крепко еще понимал,
Я чувствовал, поэт-громада,
Стихами меня обнимал.
Такое раздолье и вольность
Меня аж за сердце берет.
Здесь каждое слово, что новость
Рифмованной правдою прет.
Какое великое дело
Естественный рифмы разбег.
Крылатую правду умело
Он так достоверно сберег.
И кто же так точно, правдиво
Мне милую откроет Русь.
И так величаво, игриво
Ее деревенскую грусть.
Он, словно кудесник былинный,
Меня но деревне ведет,
Где род наш отцовский, старинный
Меня с нетерпением ждет.
А я вот, заблудший скиталец,
Деревню совсем не узнал.

Хотя здесь любой меня малец
Сердечно любил, уважал.
За то все, что в детстве трудился
Не зная сердечный покой,
И в школе неплохо учился,
Да жаль лишь окончил седьмой.
Отец тогда строился милый,
Работал в два фронта один.
И после всех школьных занятий
Меня он в подпаски водил.
На поле я часто с быками
Рассветное утро встречал.
В клевер заберутся, упрямы,
На них со слезами кричал.
Здесь пели мне песни лягушки
Всю темную ночь напролет.
Казалось, сзывали квакушки
Проснувшиеся мысли в полет.
Скажу Вам, хоть было и страшно,
Не в силах забыть до сих пор
Те годы, запомнил их ясно
Во мне жив победный их хор.
И счастлив, что детский задор я
С любовью такой сохранил.
И милой Отчизны раздолье
Люблю я, как прежде любил.
291

На поле лунными ночами
Я сердце детское занял.
Волшебным богатством — стихами
Да ими ж прыть сердца унял.
Я шелест любил, трав цветенье,
Полночную свежесть росы,
И птиц щебетанье, и пенье,
И зелень долинной красы.
Осетии милой равнины,
Ее многочисленных рек,
И старцев отважных седины,
И сыр, и наш круглый чурек.
Совсем еще юный мальчишка
За плугом в шубенке ходил.
Когда начиналась вспашка,
Я бойко плуг в землю вводил.
Тогда еще в наших селеньях
Не знали техники другой.
Лишь были, собранные в семьях,
Старинные плуги с сохой.
Но ими колхозники брали
Свой первый большой урожай.
Трещали богатством амбары,
И сладок был всем каравай.
1969
292

тосты
За столом у предков тосты
Задушевны были и просты.
Первый тост всегда за бога
Из крученного пили рога.
Рог второй их из хмельного
Был за Георгия Святого:
За покровителя мужчин
Высок и знатен кумира чин.
Потом волна тостов идет
Конкретных, и каждый тайно ждет
Чего-то нового узнать,
Увидеть, в беседах услышать.
Из уст седого тамады
Льются восхваления еды,
Питья, порядка и всего,
Чем славно небольшое село.
За жизнь, за добрые дела,
За успехи жителей села.
За хозяина тост ведет
Чей званный, скромный обед.
293

Делить меж всеми взялся так,
Как велит обычай — нравов знак.
Потом и за тамаду тост идет.
Долго пусть при здравии живет.
Чтоб радостью и счастьем детей,
Внучат и внуков, и их зятьев
Он всех порадовать сумел
Пока здравствует у дел.
Вершит он свой нелегкий труд
По дому и тамадуя тут.
За верность женскую — бокал,
К за красоту и ласку мам.
За их материнскую любовь
Щекочет горькое пьющим кровь.
За тех, кто жизнь отчизне
Сам посвятил всецело в жизни,
И не осрамил отчий дом
В борьбе справедливой над врагом.
За всех иогибших, но живых
В памяти живущих.
За иамять добрую, за них
Поднявший рог свой был вежлив, тих.

Не чокая, он каплю лил
На стол, и стоя, подольше пил.
Здесь вождю воздавали тост,
Что в годину лютую свой пост
Ради спасения всех нас,
Не отрываясь на миг от масс,
Законно, гордо, как надо,
Нес до победного иарада.
Если ж в доме именины,
А именинники мужчины,
Тост в их честь веселый, шумный
Был искрометно задушевный.
Если ж это именины
По женской линии, мужчины
Неузнаваемо сильны,
Обходительны и красивы.
Тост такой сварганят мудрый,
Чго и черт его чернокудрый
Не выпить, нет, не посмеет,
Хотя на глазах соловеет.
Любое в доме застолье
Собирало людей по воле,
295

Почетных старцев и старух
И обсуждалось заранее вслух.
За стол садились старики —
Самые мудрые мужики,
А все остальные — плясуны,
Потели в танцах, гнули спины.
Кто в хоре верх-вершину брал,
А кто под гармошку плясал.
Людей смешил и веселил,
Играл, над всеми верховодил.
Здесь танцы, тосты и бокалы
Веселья людям прибавляют.
Застолье радостью плыло
На близкий род их, на все село.
Пили старцы и немало,
Уменья, такта хватало,
Но пьяными их видеть мог
Только близкий друг или же бог.
Так расходились домой
С песнями, веселою гурьбой...
1969
296

ТРУД
И был, и естъ, и будет труд
Кормильцем и любовью
Для всех живых, в ком сердце в грудь
Святою бьется кровью.
Его и прелесть только’в том,
Чтоб радость людям множить.
И день за днем врываясь в дом
Стремлением тревожит.
Да сталью в мускулах звеня
Здоровье несть и счастье.
За труд в ответе ты и я
Точнее — все мы вместе.
За то я счастьем всюду труд
Считал и дальше буду,
Лишь в нем заряд от многих руд
Со славою добуду.
Какой способен в нужный час
И космос брать и море.
И, радуя виденьем глаз,
Избавить бы мог от горя.
Как мать, кормящая дитя,
Накормит и обует.
Над нами, властвуя всегда,
Успехами колдует.
297

Он мерой счастью в жизни есть.
И нет границ, предела
Людской отваге, когда честь
Трудом решается всецело.
И чтоб дом наш и дети в нем
Не знали горя жизни,
Пример у предков мы берем
Трудиться б так Отчизне!
1969
СТАРОСТЬ
Пришла сегодня муза в гости,
Сказала шепотом секрет:
Ты ждал ведь внука от невестки,
Рожает нынче, будешь дед!
А я ей слово толком молвить
От счастья даже не сумел.
Болезнь могла и не позволить
Или ж спросонок не усиел?
Зато, проснувшись рано, старость
Тайком во всем в себе искал.
Неужто, думаю, подкралась
И дряхлым за ночь тут же стал?
Но время речку не заменит
И солнца луч и лист травы.

В последнем каждый рост заметит
Измену в старости увы.
Она приходит издалека.
Ты ждешь давно ее иль нет,
Ведь старость, верь, не как калека,
Без стука рвется, как и свет.
1969
СКАЖИТЕ
Скажите, где найти слова сочнее,
Какую рифму подобрать,
Чтоб слаще было сказано, точнее
О нашей жизни — 6лагодать!
Да чтоб не стыдно было напоследок
На миг, глаза открыв, взглянуть,
Увидеть близких мне людей, их деток,
А не ледок, сковавший путь.
Зачем в короткой жизни кручи, страсти,
Болезнь и всякое дерьмо?
Зачем собой нам сердце рвут на части
И заставляют несть ярмо?
Какое чудное раздолье света
Вокруг разлито и свежит.
Очарованием любви и лета
Оно божественно бежит.
299

А мы в больницах, что малые дети
Безжалостно, смешно кряхтим.
И будто страшной силою задеты,
Успокоения хотим.
Зачем? Кому все это надо в жизни,
Какую силу надо бить,
Чтоб раз родившись на земле Отчизны,
Ее здоровыми прожить.
1969
ЯЗЫК МОЙ - ВРАГ МОЙ
Язык мой — враг мой:
Испытано жизнью.
Стократ я нрав свой
Поэтому казню.
Я, если словом
Кого-то обижу,
Знать, первым делом
Себя ненавижу.
Но слово пулей
Обожгло, исчезло.
На сердце след свой
Оставив капризно.
Вот так я с детства
Ошибки свершаю,
300

Грущу, но средства
Тайком подбираю.
Чтоб грех свой глупый
Загладить быстрее —
Не был бы кошмарный
Он завтра больнее.
1969
ПРОСНУЛАСЬ ЛЮБОВЬ
Мы были с тобою совсем незнакомы,
Пе зная печали, вольготно жилось.
Но взглядом пронзенный, я ионял однажды:
Вошла в мое сердце, в нем пламя зажглось.
Что раныпе не слышно, не видно мне было,
Увидел, услышал и проще понял.
Глазам моим счастье раскрылось и пело,
И даже день пасмурный солнцем сиял.
Березки оделись листвою иначе,
И воздух, как будто иначе свежит.
Поля, тополя и нарядней и краше,
И дышится легче и хочется жить.
А если ири встрече краснею, теряюсь,
Лицо обжигает, нахлынувши, кровь,
Я вспомнить, наверно, твой взгляд тот стараюсь
Чтоб легче признаться — проснулась любовь.
1971
301

ВНУКУ АЛЕШЕ
Комок живой, три с лишним весом
Обняв, принес сынок домой.
И стало ясно — я тут дедом,
Комок — внучонок будет мой.
Он — Плод Любви, Луч солнца в доме,
Ему последнее, но дай.
Укрась мозолями ладони,
Но сделай крошке ими рай.
Пред ним пляши, танцуй и смейся,
Талант на все в себе добудь.
Хоть ветром вейся, речкой лейся,
Хоть злись, но ласковее будь.
Он — жизнь, он — свет, он — продолженье
Фамильного счастья разбег.
Он — мудрость жизни, подтвержденье,
Надежда, сила, человек.
Склонись над ним, над крошкой мальтм,
Его величие пойми.
Года пройдут, под стягом алым
Он встанет с добрыми людьми.
Сейчас уют, тепло, вниманье
Ему красулечке, ему.
Не балуя, учить заранее
Добру, и жизни, и уму.

Чтоб знал друзей, и долг, и тяжесть.
Хозяин он грядущих дней.
Не все же легкое на плечи ляжет:
Душою надо быть сильней.
1972
К СЫНУ, К БРАТУ, К ЧЕЛОВЕКУ
ОСТРИЕМ МОИ СЛОВА
Слово лечит и калечит
Слово — сила, мед и яд:
То сердца косою косит,
То их нежится спасать.
Есть слова иохлеще пули
Ранят грубостью, убьют,
Да еще раствор из соли
Не моргнув, на рану льют.
Будь разборчив со словами
Ты здесь главный и, поверь,
Лаской, нежностью, делами
Всем откроешь к сердцу дверь.
Знай цену добру и правде,
Силу слова не теряй.
Справедливости в народе
Больше сердцем доверяй.
Нет иной светлей дороги:
К сердцу путь всегда один.
303

Слово нужное подмоги
Только вовремя подкинь.
Лед вражды оно расплавит,
Да как факел подожжет,
Силу добрую возглавит,
А печаль в кулак сожмет.
Речь твою собой украсит,
Прелесть смысла сохранит,
Чувства нежности повысит,
Труд любовыо озарит.
Слов на ветер не бросают,
В сумку с хлебом не кладут.
Их как око охраняют
И как жен, ревнуя, ждут.
Жизнь есть сад — красивый, нежный,
К свету тянутся цветы,
Чтоб обвал их горный, снежный
Не губил на свете ты.
Будь хозяином покуда
Ты живой, здоровый есть.
Добродетель — не зануда,
Заслужи хвалу и честь.
Иет, не сыном мне гордиться,
И не братом, что за друг,
Если все собой кичишься,
Не видать рабочих рук.

Ты гори в делах как пламя,
Вот тогда и будешь мой.
Из таких ведь Ленин знамя
Ткал державною рукой.
Чтоб гордились все тобою,
За дела твои и честь,
Не кажись ты им горою,
Будь без маски, как ты есть.
Дай всегда такое слово,
Чтоб могло оно лечить.
Смерть страшится, если снова
Сердце рифмами стучит.
Слово — лекарь, стало другом,
Исцелив людской недуг.
Любо пахарю за плугом
Если здесь и твой же плуг.
Слово — песня, исцеленье,
Ты умей его дарить.
И, как солнце, пусть веселье
Над планетою царит!
1973
’ч
...Мне крупно тебя не хватает,
Души моей желанный друг.
Печаль в мозгах жужжа витает,
Приди ко мне, избавь от мук.
305

Мечты мои в полете стынут,
Душа горит, покоя нет.
Пока я один, жизнь — омут,
Не мил всесильный сердцу свет.
Одна ты взгляд любовный можешь
Дарить и пестовать в душе.
С тобой легко, как страсть лелеешь
Своей любовыо сердце мне.
Приди скорей, раскрой объятья,
Укрась собою быт и дом.
Мы наше собственное счастье
Должны гюстроить будем в нем.
Жизнь станет легче дел свершеньем,
Сосед и люди все родней.
Взаимностью и дел, и рвеньем
Душою сами мы сильней.
Я жду тот час с большим волненьем,
Приди, мой друг, мой друг, приди.
Ведь сад не славится цветеньем,
Плоды главенствуют, плоды.
1973
ОТВЕЧУ, ЕСЛИ СПРОСИТЕ...
Вы, если спросите меня
Откуда я родом и кто я,
Где это селенье, семья
Меня так взрастили, лелея?

Скажу без утайки ответ:
"Осетии верен душою,
Над нею мой солнечный свет
Раскрылся осенней порою".
И нет в моей жизни ни дня,
Ни отпуска, просто прогула,
Чтоб сердцем на миг бы хотя
Забыл я красавца аула.
Где горцы веками живут
Семьею одной неделимой.
И старость божественно чтут,
И молодость любят красивой.
Где солнце прохладней, чем взгляд
Влюбленных красавиц-горянок.
И огненны танцы подряд,
А парни — джигиты с пеленок.
Край этот для горца таит
Волшебную силу природы.
Чем дальше от гор он стоит,
Тем ближе к нему все невзгоды.
И нет в его жизни ключа,
Чтоб было б, повернув, иначе
И слов не сказать, чтоб сплеча
О смехе звучало иль илаче.
Он вечно пленен лишь один
У этой непрошенной силы,
307

Борясь, доживает седин,
Терзая ослабшие жилы.
У гор не увидит чужой
Их тайную силу магнита.
Она не бывает межой
На склонах лугами разлита.
Ее в своем сердце растят,
И с нею уходят из жизни...
Край отчий с любовью хранят
Святую частицу Отчизны!
1975
НИТЬ БРАТСТВА
Крепки придуманные нити:
Капрон и шелк, и даже жгут.
Рекорды прочности побиты,
А эксперименты все идут.
Но нет, пожалуй, крепче нити,
Надежней и прочнее той,
Что всей советской нашей сути
Основой стала и судьбой.
Ее нам Ленин с веком стали
Душою щедрой подарил.

Связал нас в братстве — близь и дали
И гнет извечный покорил.
Мы свет увидели и счастье
Под этой светлой полосой.
Она нас в мирном, прочном братстве
Ведет к победам за собой.
1984
СТИХИ - ЛЮБОВЬ МОЯ
Кому какое, братцы, дело
Когда стихи свои пишу?
Шальное ль утро мне их пело,
Их вольной радостью дышу.
Стихи мне приоткрыли двери
К сердцам живущих на земле.
Поля и горы, птицы, звери
Во мне нашли уют себе.
Любовь особую дарят с детства,
Я с ними обнял целый мир.
И нет роднее, ближе братства,
Поэт — мой ангел, мой кумир.
Мне с ним всегда как с милым другом.
Душой и сердцем понят я.
Поэта думы светлым кругом
Волнуют радостью меня.
309

Люблю стихи за четкость строя,
За ясность мысли, звуков бег,
За их открытый бой без боя,
Чтоб жил красиво человек.
Они в строю, в житейской сути
Как свет и праздник — радость дня
Самою нежностью завиты,
В них мудрость слова и тепла.
Стихи и девственно красивы,
Напевны, сладостно умны.
Пока в них все рифмы живы,
Надеюсь, каждому нужны.
Стихи — свет слов, нектар любовный,
Дорога к сердцу, к счастью путь.
И пусть поэты долг сыновний
Такой их прелестыо поймут.
1984
ХОЧУ Я ЖИТЬ...
Три с лишним года войны суровой
Простым радистом прошагал.
Вобрал в себя я гарью свинцовой
Ее суровость и накал.
И нет сегодня душе покоя:
Служить остался на войне.

И будто не выходил из боя,
Горю еще в ее огне.
Друзья, товарищи часто снятся.
Я с ними в бой еще иду.
Хоть враг низвержен, с позиций сняться
Нет сил, к возврату нет пути.
Ведь где-то там взрываются мины,
Людей тревожит непокой.
Их гнев и ярость сжимают жилы
И мир мой с болью и тоской.
Обязан, должен, пока есть силы,
Свободу, мир и труд беречь.
С той верой правды, что всех водила,
За Родину под пули лечь.
Хочу я жить, чтобы на всей планете
Не знали горестей войны,
Чтоб шар земной баррикады-сети
Не разделяли на Вы и Мы.
Хочу я жить, чтоб было счастье
Разделено поровну всем,
Чтоб мир и радость делили вместе
Кто к жизни матерью рожден.
Я гюлон добрых пожеланий людям,
Готов запрячься ношу несть,
Чтоб солнце ярким сияло светом,
Храня любовь и мир, и честь.
1984
311

Я - СЛЕСАРЫ
Слесарю ПТО стп. Автово
Окт. ж. д.у почетному же-
лезнодорожнику, ветерану
войны и труда Калугину
Василию Константиновичу
Лет сорок я уже слесарю,
Доволен, горд своим трудом,
Во всем порядок сохраняю,
И счастьем гюлнится мой дом.
Года идут, а я слесарю,
Лечу болезни у платформ.
У крытых браки исправляю,
Храню цистернам прочность форм.
Как врач-хирург, всегда с любовью,
Лечу вагоны, поезда.
Пусть все по рельсам днем и ночью
Бегут и радуют сердца.
Мой труд почетен, нужен, важен —
Узнал, усвоил это сам.
Со мной — кто смел, в труде отважен,
Кто видел Север, Юг и БАМ.
Не раз, кто холодом испытан,
Жару и грязь преодолел,
Своей "железке" с детства предан
И за расцвет ее болел.
312

Люблю исправным видеть транспорт —
Стальную сеть прямых путей,
Потоки грузов, импорт, экспорт,
И все, что движется по ней.
Хоть слесарь — должность с мозолями,
Горжусь я должностью вдвойне:
Мужскую ловкость рук с годами
Она дарила щедро мне.
1984
НЕ ПЛЕВАТЬ НА ДЕНЬ ВЧЕРАШНИЙ
Ряды сомкнув на смертный бой
Мы шли за Родину, за Сталина.
Два этих слова жизнь судьбой
Одной пред всеми нами ставила.
Мы с ними душами срослись,
Простой человеческой любовью,
За них мы яростно дрались —
Успех был нужен любой ценою.
И стали жить из года в год
Мы лучше, красивей, богаче.
Трудом своим вздохнул народ,
Росли хозяйства и их отдачи.
Нам невдомек был культ вождя,
Его создавали люди сами.
313

И, может быть, трубим мы нынче зря,
Что возведенный в боги, с врагами.
Ему мы верили душой
И шли с ним в обнимку слишком долго.
Один лишь взмах его рукой
Вел нас к вершинам, к исполнению долга.
До самой смерти был нам вождь,
Любим всенародною любовью.
И, чтоб ни говорили — ложь,
Он умер, а мертвому — покою!
Пусть спит себе и видит сны.
У всех развязаны рты и руки.
Виновен был не он, а мы,
Толкавшие Сталина в пророки.
Мы сами подняли его
На недосягаемую гору.
Иконы делали с него
В антирелигиозную пору.
И вешали на стенах хат,
Затмив им Христа, Аллаха, Бога.
Молились тайно стар и млад,
Считай, у безбожного порога.
И пусть простит наш промах Бог
Теперь мы умнее будем с культом,
Чтоб он избранника не жег,
И не корежил людей инсультом.

Искореним из жизни зло,
Не растаптывая только веру,
С которой шли и нам везло
В ту незабываемую пору.
Поверим в искренность внуков,
В их смекалистость планов, идей.
Но чтоб в миг по закоулкам
Не растаскали общий дом людей,
Вооружим мы каждого.
Не плеваться на день вчерашний,
Разобраться, взвесить строго.
И лишь тогда принимать решения.
1985
стихи
Никогда я поэтом
Себя не считал:
Был гвардейским солдатом,
Страну защищал.
Годы, дни и недели
Стихами дышал.
Полюбились при деле,
Их тайно пнсал.
Эту страсть я с годами
Как лямку тянул.
315

Окрыленный хоть днями
В сомненьях тону.
Может эти куплеты,
Что всем я дарю,
Мной случайно пропеты,
Не будят зарю?
Или смысла в них нету
И рифма слаба,
Зря ио белому свету
Ищу им слова.
Может надо забросить
Страшенный сей труд.
Пока сердце елозит
Беззубо их зуд?
Но мне хочется верить:
В чеканном строю
Труд свой малый увидеть
И строчку мою.
Словно красное знамя
В потоке людском,
Когда празднуют Май
В саду городском.
Чтоб внук их любимый
С букетом цветов
Своей девушке милой
Дарил как любовь.

Чтобы знал он как деду
Мешали уснуть,
И какую победу
Сумел совершить.
Пусть стихи слух ласкают
И дольше живут,
Строить, жить помогают,
К победам ведут!
1986
МОЕМУ СПАСИТЕЛЮ
Ты прости, мой спаситель, меня,
О тебе я сердечно горюю.
С того самого тяжкого дня,
Как расстались под Салупторою.
Только раз мы в кромешном бою
Оказались бегущими рядом,
Только раз, но спас ты жизнь мою
В свежей яме, что взрыта снарядом.
Ты схватил меня силой, как куль,
И мы в яму, обнявшись, влетели.
Помню ясно, как матом ругнул,
И, как долго сопя там кряхтели.
Ты меня так небрежно прижал,
Что я в землю залез своим носом,
317

А иокуда возился, сбежал,
Где гремел бой вдали, гюд откосом.
И меня подхватил бой, увлек
Далеко-далеко от той ямы,
Но когда с кем-то рядом прилег,
На себе кровь заметил витками.
Был смертельно испуган, утих,
И лишь понял о случае страшном:
Смерть, что нас гюджидала двоих,
Ты один усмирил своим телом.
Был ты ранен, иль даже сражен
Осколками шалыюго снаряда,
А меня прикрыл — жив я, спасен,
Не выбыл из воинского ряда.
Все пути продолжил вперед,
Удостоен наград да и чести,
Но как вспомню — в илену я у бед,
И не в силах избавнться от мести.
Меня совесть грызет и грызет,
Неужели, что живым я остался,
Виноват я и зря мне везет,
Что я смерти пока не поддался.
Неужели пред кем виноват,
Что остался живым, невредимым?
Я молю, я прошу тебя, брат,
Если жив, не считай виноватым.
318

Я не прятал себя ни за кем,
И не бегал как заяц от пули.
На священной войне каждый день
Меня беды достаточно гнули.
И сейчас, когда годы бегут,
А обещанной жизни не видно,
Меня беды по-прежнему мнут,
Мне становится больно и стыдно.
Я ровесников взглядом ищу,
Вдруг ты обернешься, узнаешь,
Поругаешь, что зря я грущу —
Жив ты и счастливо поживаешь.
Этим жизнь мне второй раз сиасешь,
Вырвешь душу из плена загадок,
Чувства нужные сердцу вернешь,
Станет мир мой огромен и сладок.
Я жду с нетерпением тот час,
Не пройди ты, пожалуйста, мимо.
Убедись и почувствуй хоть раз —
Чувство дружбы ни с чем не сравнимо!
Нет болыиего счастья, мой друг,
Я окрылен твоим появленьем.
Горд и доволен — шагает Май лишь вокруг
Звонким, победным; праздничным пеньем.
Давай поживем дружнее, друг,
Назло всем смертям и бедам войны,
319

Пока не замкнулся наш круг,
Не сгреб нас комок холодной земли.
1987
ЛЕОНИДУ ИВАНОВИЧУ АНУФРИЕВУ
В ДЕНЬ ПЯТИДЕСЯТИЛЕТИЯ
Золотым пером пишу
От сердца, от души,
На слова добром дышу,
Пусть будут хороши.
Пред милым Леней-братом,
Чтобы мне не краснеть,
Я их любовным бантом
Постараюсь продеть.
Пятьдесят годов жизни —
Не ахти какой путь.
Но я знаю — Отчизне
Тебя не упрекнуть.
С юных лет ты в работе,
На хорошем счету,
Проявляешь заботе
Особую черту.
А как мастер — опрятен,
В делах ты знаешь толк,
И тем ты всем приятен,
Превыше всего ставишь долг.

Потому и украсил
Красным орденом грудь,
Что не прятал сил, славил
Добросовестный труд.
Живи и здравствуй, Леня,
На долгие года,
Но чтоб сердцебиенья
Не корил никогда.
И помни, в жизни много
Хасанов встретишь, Зой,
Но чтоб такой такого,
Не раз и вступишь в бой.
Хотим, чтоб были в доме
Уют, порядок, свет,
А в семейном альбоме —
Желанных лиц портрет.
Будет день, будет пища,
Не скудеют нивы.
Так что, друг, товарища
Помни иока живы!
1987
ПРОШУ И ТРЕБУЮ
Виктору Хасанбековичу
Какую 6ы не занял должность,
Ты человеком должен стать.
11 Лæвар 321

Его величия и гордость
Трудом, чутьем и сердцем знать.
Хорош не тот, кто дарит чарку,
Иль строит глазки, лебезит,
А тот, кто вступит в бой и в драку,
Когда мешает кто-то жить.
Хорош, надежен друг отменный,
Всегда он правдой режет в глаз.
Пример берут с него бесценный,
И труд, и сам он напоказ.
Я, как 6ы трудно не было, туго,
Прошу и требую, молю:
Люби всегда такого друга,
Побереги ты жизнь свою!
Она короткая такая,
Раз, только раз, дается нам,
Но чтоб из жизни сделать рай,
Иа помощь труд тяжелый дан.
И все, что в жизни надо,
Трудом упорным создаем.
Что жизнь — огромная награда
Попозже только познарм. .
Трудись, люби и пой мне песни
Про жизнь и молодость свою,
Но знай — к тебе слова я эти ,
Как к сыну милому и шлю.< .

Ты не оставь отца за дверью,
Когда наполнишь счастьем дом.
Хочу, надеюсь, крепко верю
Иметь кусок и место в нем.
1987
ПРОСЬБА
Жгучие мысли к любому из друзей
Кем бы ни был, прошу — будь человеком,
Сознательно идущим в ногу с веком!
Чтобы людям мир своим трудом нести,
В авангарде быть, а не в хвосте плестись.
Умей завлечь друзей своих на дело,
Чтоб содружество мужало и пело.
Тогда ты мне желанным другом будешь,
Уважение делами заслужишь.
Почет и слава сами тебя найдут,
Потому что рядышком с тобой идут.
В почете тот из нас, кто труд свой любит,
Работает, а не в пустое трубит.
Кто, не жалея, все отчизне дарит,
Добывает, сеет, учит и варит.
323

Кто за все в ответе, жизнью дорожит,
И сам живет, и всем помогает жить.
Если с такими за дело возьмемся,
Свершений мы наивысших добьемся.
Надо, чтоб страна наша богатела,
Цвела и перестраивалась смело.
Чтоб храбро шагала в свой завтрашний день,
Надо изжить из жизни тормозящую лень.
Пьянки, прогулы, прочее безделье,
Все, что мешает в общем большом деле.
Чтобы каждый изменил мышленье,
Чтоб изжиты были страхи, гоненья,
Чтоб радостыо жизни наесться вдвойне,
Труд честный противопоставить войне.
Мы — дети Октября, мы — дедов внуки,
Нам время вручило их знамя в руки.
Чтоб делом, стараньем его защитить,
Обязаны Родине стражем служить.
Пусть знают враги — с пути не отступим,
Мы нашу жизнь отстоим и упрочим!
Потому нам так дороги успехи,
Победные и маленькие вехи.
324

Мы требуем счастья только живыми,
Пока в уме мы и живы мы.
Мертвым жизнь не нужна, ни к чему споры,
Пустые дрязги, раздоры.
День завтрашний нынче куем душою,
Чтоб солнечным был он, ясным, с зарею.
Чтоб нес он каждому радость и хлеб-соль,
Исполнить просьбу непременно изволь!
1987
СЧАСТЬЕ
Какое все же счастье
Соседям быть нужным,
Идти со всеми вместе
Их путем не кружным.
Правотой сердца их греть,
Добрым, ясным словом,
С ними общее иметь
В деле каждом, новом.
Чтобы чувствовать себя
Равноправным братом,
Всех и каждого любя,
Расщепить свой атом.
325

Чтоб труд посильный, ратный
Приносил счастье в дом,
Летний день благодатный
Не бить баклуши лбом.
Быть запряженным долгом,
Как будто конь в труде.
Радоваться делу с толком,
Но зная с кем и где.
В своей стране огромной
Обзаведясь жильем,
Семьей необходимой
Мы счастливо живем.
Нас держит дружба вместе
Одной большой семьей
По совести, по чести,
И дружбы нет нужней.
Везде, всегда мы рядом,
Меж нами мир и честь.
Труд стал великим кладом,
И все, что надо есть.
1988
РАЗГОВОР С СЫНОМ
К кому же, если не к сыну
Я растерянность свою кину?

Кто лучше понять сумеет
Отца, гюможет, пожалеет?
Кому печаль, тоску сказать,
Чтоб не возвращались назад?
И кто улыбке будет рад,
Да спасет, когда на сердце будет град?
Я, чтоб сердце не скучало,
Жиром лишним не обрастало
Его зову и с ним берусь
За все, что нужно, к чему я рвусь.
Ведь он один от бога мне
Отрада и яркий свет в окне.
Знать должен, что в жизни надо,
Какая сын отцу награда.
Он - гвоздь души, мой главный бог,
Чтоб душа порхала без тревог.
Поэтому его я жду
Как спасительную надежду.
А чтоб были близко, рядом,
Молю пред светом и обрядом:
Пусть будет сын счастливее,
Чем я, способнее, милее,
327

Имел бы друзей, товарищей
Нужных, хороших всяких вещей,
Но главное — цели б жизни,
Чтоб одни с целями Отчизны.
И шел, шагал, неся с собой
Огонь и свет — жизни непокой.
1988
ПРИЗНАНИЕ В ЛЮБВИ
Милому А. Г. Бойцову
Мы думами срослись и душами
И стали ближе кровных всех родных.
Нас мяла жизнь трудом, невзгодами,
Чтобы терпя, преодолевали их.
Мы шли все трудные годы рядом,
Как будто братья, старший и младший.
Не отличались верой и взглядом
От наших сослуживцев и друзей.
Но ты был мне ближе и дороже,
С тобой у нас меньше было хлопот.
Где б ни находились, было ложе
Для ярких почестей, заздравных нот.
Мы радости познавали вместе,
Все трудности делили пополам,

В дом каждый нес с собою хлеб на счастье,
Но его с опаской хватало нам.
Нам большего хотелось для счастья,
Чтобы выдюжить, выстоять, пожить,
Не прятали в тайниках пристрастья,
Но и не ловчились фалыпиво жить.
Нам лучшая жизнь давалась с боем,
В натяг все радости, одежда, хлеб.
Так получилось, мы чаще ноем,
Чем смеемся весело и взахлеб.
У жизни нет конца, нет вершины,
Все дороги лишь тянутся вперед.
Ругаемся, рвемся без причины,
Чтоб в конце жизни оставался след.
1988
БОГИНЯ
Золотушке моей —
Зое Асламурзаевне
Ты моя богиня,
Жизнь моя и свет,
Милая, родная
Цены тебе нет.
Ты одна умеешь
Боль мою унять,
329

Любишь и жалеешь,
Как могла лишь мать.
День с тобой светлее,
Проще жизнь, ясней,
И радость милее,
И пища вкусней.
Вчерашнее горе
Исчезло, ушло.
По божеской воле
Разбилось зло.
И трудится легче,
И хочется жить,
Хоть старость на кляче
К джигиту спешит.
Ты моя отрада,
Богиня и свет,
Жизни всей награда,
Итог всех побед!
1989
БЕДА
Беда не бывает одна:
Родни у ней больше, чем надо.
Поэтому жалит она
Страшнее ползучего гада.
330

Беду не упрекнешь: "За что
Душевные раны и слезы?"
За что же рубит сплеча
Так трудно проснувшиеся грезы?
Когда на волоске висит
Короткая жизнь человека,
Беда костлявая не спит,
Глядит с прищуром из-под века.
И целясь, норовит в упор
Сразить свою жертву ударом
Как самый ничтожный враг-вор,
Обдав ее вонючим смрадом.
Так в продолжении жизни всей
Беда куражится над нами,
Не можем мы расстаться с ней,
Дорогой, жизнью и делами.
1990
ОТКРОВЕНИЕ...
Мне каждый, кто честен,
Товарищ и друг.
Соседям известен
Мой солнечный круг.
В нем жить всем как братья
И сестры живут,
331

В согласии и братстве
Лишь счастье найдут.
Я правдою полон,
В достатке живу,
Что с каждым поклоном
Их к сердцу прижму.
Все люди в округе
Мне братья, друзья,
В божественном круге
Иначе нельзя.
1991
МЕЧТЫ СБЫЛИСЬ
Доставшийся от бога путь
На Родине закругляю,
Судьбу свою и ратный труд
За это благословляю.
Был путь извилистым, трудным,
Все приходилось силой брать.
Но счастлив, что народом чудным
Был окружен везде, как брат.
Домой вернулся я живым
Из дальней русской стороны,
С брегов красавицы Невы,
Где прожиты годы и дни.

И вот свершаю длинный путь
В своей отдельной квартире,
Надеюсь, проживу я тут
Пока дышу и в силе.
В объятиях своей родни
Мне явно будет легче жить.
Мы здесь — душевностью одни
А эту близость не затмить.
Осетию всю жизнь люблю,
Она во мне как кровь бурлит,
Ее дыхание ловлю:
Жива, сильна, к себе манит.
Милее нет ее людей,
Красивей гор и ущелий.
Я, где бы ни был, только к ней
Рассьтпаюсь для объятий.
Я землю эту с детских лет
Люблю душою осетина,
Да будет божья воля впредь
Со мной нерасторжима.
Я вновь вернулся, здесь живу,
Мне радость щекочет душу.
Мечты сбылись, все наяву —
Люблю и родное слышу.
1991
ззз

ВАСО АБАЕВУ 90 ЛЕТ
Ты один из мудрейших аланов-алан,
В праздничный день прими мой горячий салам!
Взвалил ты на плечи огромную ношу
Гордость нации, честь и культуру нашу.
И вписал в мировую сокровищницу
Родного слова бесценную страницу.
Осетия вечно обязана будет,
Тебя никогда, никогда не забудет.
Пока звучит это слово родное,
Ты в народе своем лицо дорогое.
Поэтому всем я велю — изучайте
Все, что создано умом Васо Абайти!
1991
ХОЧЕТСЯ ВЕРИТЬ
Кто-то теряет, а кто-то находит.
Старая сказка, но я повторю:
Женщина, которая в дом мой входит,
Радость мне дарит, покой и зарю.
Старцем женился на ней я на милой,
Многое понял, воспринял душой.
334

Божья находка с божественной силой
Отныне со мною будет женой.
С нею свет солнца увидел иначе,
Все вещи, что в доме, стали нужней,
Сама жизнь краше, намного богаче,
Доступнее сердцу, проще, нежней.
С женщиной этой нашел я пред богом
Самую большую ценность — детей.
Дочку и сына с огромным восторгом
Я отрываю от прежних сетей.
Они мне стали родными, своими,
Обязан, должен их крепко беречь.
Наравне с внуками и сыном моими
О них в доме нашем слышу речь.
Радость нам вместе и горе совместно,
Мы ради друг друга только живем.
Хочется верить, что счастье мы честно
Поделим на равных в сердце своем.
1992
ЗОЕ АСЛАМУРЗАЕВНЕ
ХАМИКОЕВОЙ-ХАДОНОВОЙ
Ты — мое утешение,
Жизнь моя и радость,
Вера, совесть, спасение,
Божество и сладость!
335

Одной тебе обязан,
Что так легко живу,
Сердцем к тебе привязан
Во сне и наяву.
Мне счастье подарила,
Любовь, тепло и свет,
Жизнь собой озарила,
Знай, цены тебе нет.
Я горд твоей любовыо,
Душа полна огня.
Ни от кого не скрою —
Счастливей нет меня.
Мой дом богат тобою,
В нем любо жить и быть.
Ты богом дана, судьбою,
Чтоб украшала быт.
Живи на радость людям
Ты много-много лет.
Знай, сплетням и обидам
Меж нами места нет.
1994
ПРОСТИ, МОЙ ЧИТАТЕЛЬ
Если что не так скажу,
Прости меня, читатель.

Изъездил я всю страну,
А лишнего не нажил.
Жил, работал, проживал
В городе Ленинграде,
Сил не прятал, не скрывал
И не думал о кладе.
Лучпше мои годы
Незаметно сгорели,
Лишь тяжкий труд, невзгоды
Оставили след на мне.
Лучшей доли желая,
Злился, таял с каждым днем.
И от мнимого рая
Тлел под тлеющим огнем.
Ие выдержала душа:
Сорвался и ускакал.
Хоть из богатств — ни гроша,
Но зато живу у скал.
Родимый край — мой покой,
Мое богатство, мой свет.
Он по-прежнему такой,
Земли желаннее нет.
Здесь в плену у тайных сил
Я богаче и сильней.
Только жаль, кого любил,
Ленинградских нет друзей.
337

С кем всегда любил встречать
Рассветы белых ночей,
Явно не будет хватать
Их улыбчивых очей.
Но верю, надеюсь я,
Будем еще встречаться,
И, по-прежнему любя,
Друг другом восхищаться.
Край любимый мой всегда
Гостеприимен, богат.
У него душа светла,
Нашей встрече будет рад.
1994
ЛАРИСЕ МУХТАРОВНЕ ХЕКИЛАЕВОЙ
Лариса, ты дороже всех на свете,
Проста, мила и как весна в расцвете.
С тобой приятно спорить и судачить:
Поймешь, докажешь, что все это значит.
Зная жизнь, ты справедливо осудишь
Ибо факты упрямы — ты их видишь.
Не бог, мне случай дал большую дочку,
Никогда не прячу о факте строчку.
338

Потому и горжусь тобою, Лара,
Ты честь и надежда божьего дара.
Я в день рождения тебе желаю
Здоровья и как дочку обнимаю.
Близкую, родную, неподдельную,
Дорогую, гордую и милую.
Будь счастлива, успехов тебе во всем,
Чтобы в жизни не нуждалась ты ни в чем.
Вузовский диплом тебе место хранил,
Спасал от невзгод и улыбку дарил.
В подружках всегда уверена была,
Нашла свое счастье, в работе жила.
Еще я много-много счастливых лет
Желаю прожить тебе, не зная бед.
За все родне и близким была 6ы рада,
Как божья милость — лучшая награда.
Храни тебя бог^ пока нужна жизнь,
Верой правде служи, трудись и храбрись!
1994
339

СТИХИ К 50-ЛЕТИЮ ПОБЕДЫ
Ветеранам
Великой
Отечественной
войны
В яростных схватках со злейшим врагом
Вы отстояли отчизну — свой дом.
Спасибо всем вам и низкий поклон
За подвиг, за русский спасенный трон!
Родина помнит своих сыновей,
Помнит и любит милых дочерей
Спасших, сберегших покой, труд и сон
Державы великой, веры заслон.
Себя не жалели, жизнь всем спасли,
Вы славу страны над миром несли.
Не было равной иль в чем-то сильней,
Слава гремела повсюду о ней.
Вы Россию не делили как хлеб,
Целостным, священным был ее герб.
Ей каждый был сыном, дочкой была,
Общая горела жизнь и судьба.
В праведной войне Союз вы спасли.
Нужен был всем он как воздух весны.
Народы связали жизнь с ним свою
По доброй воле в чеканном строю.
И жили дружно, семьею родной
В согласии, любви, мечтою одной,

В братстве, и в мире, и в дружбе большой,
Жизнь защищая ценою любой.
В упорной борьбе, сокрушив врага,
Вы бодливому сломали рога.
Не осрамили вы знамя страны,
С победой вернулись, духом сильны.
Все, что разрушено было врагом,
Восстановили, идя напролом. ,
Не смели о личном благе мечтать —
Встала бы на ноги Родина-мать.
С этим девизом привыкли шагать,
К вершинам счастья народ поднимать.
За это вас любят, ценят и чтят
Честные люди планеты всей подряд.
Хоть сильно редеют ваши ряды,
Немощны стали, досрочно седы.
Честь ваша и труд жить будут века
Как солнце, земля и Волга-река!
1994
ЛЕНИНГРАД - ГОРОД
ЮНОСТИ МОЕЙ
Город юности моей,
Подари мне себя,
Обними и пожалей,
Дай, разгляжу тебя.
341

Поддержи в объятиях вновь,
Пойми, как скучаю.
В тебе вся моя любовь,
А. я о ней мечтаю.
Напомни юность мою,
Порадуй, обласкай,
Как мне ты радость свою
Отпускал через край.
Уведи в поход с собой
В парки и на улицы.
Окунуться головой
В твои околицы.
Помани в свои поля
Белыми ночами,
Чтобы любовался я
Пашней и прудами.
Увези иодальше в путь
Красавицей Невою,
Где в морском порту мой труд
Отмечен был тобою.
Орденом за успехи
Красного Знамени
Заслужил в родном цехе
Славного имени.
Поругай, но не лишай
Меня милых друзей,
Их ласки и объятий,
И единства идей.

Знай, мне с ними хорошо,
Я без них скучаю,
Верю им и от того
Свет счастья встречаю.
Хочу крепко прижаться
К тебе и к ним щекой,
Чтоб только наслаждаться,
Найти душе покой.
Город юности моей,
Ты стал мне судьбою,
Нет дороже и милей,
Знай, горжусь тобою.
Где бы ни был, мне твой свет
Кажется звездою.
Много зим и много лет
Он везде со мною.
И пока я живой,
Обеспечен светом,
Твоих людей добротой
И сладким приветом.
Верой правды организм
Мой насквозь пропитан.
Так трудностям на всю жизнь
Я тобой воспитан.
И не боюсь теперь бед,
Я все одолею,
В любви к тебе свой обет
Исполнить сумею.
1995
343

ЛЮБЛЮ
Люблю называть вещи
Своими именами:
Для меня всегда клеши
Будут служить клещами.
Не забыл я дедов плуг,
Как босым за ним бегал,
За селом зеленый луг
Острием его трогал.
И, чтоб ни делал с тех пор,
Делаю все порядком:
Храню предков уговор
Подчиняться порядкам.
Обычаем дорожу,
Исполняю, берегу,
Видя зло над кем дрожу
И за правдою бегу.
Удивительный вопрос:
Многое забываю,
Но тех, с которыми рос,
С радостью вспоминаю.
Мне дороги соседи,
Односельчане, друзья.
С ними счастье и беды
Преодолеваю я.

С детских лет между нами
Есть душевное родство,
Которое с годами
Закалялось и росло.
По всем всегда случаю,
Норовлю обнять друзей,
Всем счастья желаю,
И много счастливых дней.
Готов раскрыть я душу
Перед любимым другом,
Обет свой не нарушу,
Не солгу божьим слогом.
Доволен я судьбою:
Она спасала мне жизнь,
Идя из боя к бою
Слышал крик: "Живым вернись!"
Так пули миновали,
Не смогли бойца поймать,
Зато дома встречали
Гвардейца отец и мать.
И сегодня я живу
С высокой той судьбою,
Жизнь люблю и всем хочу
Радости и покою.
1997
345

МОЕМУ ДРУГУ
АЛИХАНУ БЕРДИЕВИЧУ БИЧЕГКУЕВУ
К 75-летию со дня рождения
Тяжесть прошлых военных лет
Легла на твои плечи,
Потому и здоровья нет,
И редки наши встречи.
Совсем молоденьким юнцом
Стал защитником страны.
Прославленным сталинградцем
Называем тебя мы.
В войну на разных фронтах
Был лихим артиллеристом,
Врага беспощадно разил,
Сеял смерть фашистам.
Ты на Параде Победы
Был в краснозвездной Москве.
Этот случай, эти даты
Очень памятны тебе.
После Парада Победы
Вскоре вернулся домой.
Грудь украшают награды,
Не обижен был судьбой.
С почетом завершил свой путь
Ты в родительском доме,
Сюда к тебе друзья идут
И множатся поклоны.
346

И все же был "везучим парнем"
Тебе сказать не могу:
Все отдал стране и людям,
А живешь под "Ей богу!"
Сам выбрал учительский труд,
И стал в нем ветераном.
Твой труд и знания живут
В учениках недаром.
Работал в школе много лет
По призванию, по чести.
Ты в детских душах сеял свет
И разумное счастье.
Стал ты близким другом многим
Сердечным словом, делом,
Учительским взглядом строгим
Ласкаешь сердце в каждом.
Потому позволь поздравить
Тебя с днем рожденья,
И чтоб в радости больше жить,
Пожелать здоровья.
"Будь радостен, счастлив, любим" —
Говорим твои друзья.
Здоровеньким видеть хотим,
Дорогой наш друг, тебя!
1998
347

***
...Я Пушкина люблю не болыые,
Чем милого сердцу Коста,
Чьи колыбельные песни
Шептали мамины уста.
Не хочу казаться невеждой,
И сравнивать их не берусь:
Оба мне яркой звездой
Освещали милую Русь.
Пусть простят меня осетины,
И не ругают русские,
Если скажу что все мои сны
Были связаны лишь с ними.
Горячую любовь я к стихам
Только с их слов сохраняю,
Пробую, ищу слова и сам
Думы в тиши сочиняю.
Бывает, как райские птицы
В мозгах моих мысли шумят.
Будто из запретной темницы
Вырваться на волю хотят.
Не дают мне отвлечься от дум,
Тревожат разум и душу.
Я их нежно божественный шум
Даже сквозь сон тогда слышу.

Они наставляют на дело,
Требуют, чтоб правде служил,
Чтоб шел к ней упрямо и смело,
Дружнее с поэзией жил.
Вот так я собираю свой стих,
Потею, стараюсь без сна,
Чтобы из пойманных слов сладких
Всем улыбалась весна.
1998
МОЕЙ ЗОЛОТУШКЕ
Мой мир заполнен лишь тобой,
Ты звездное небо надо мной.
Ты солнца луч и млечный путь,
Что к счастыо и к радости ведут.
Ты под синим ясным небом
Здоровье даришь божьим хлебом.
Ты подарок мне от Бога,
Лицо волшебное порога.
Теплом души греешь родню
И близкую, и дальнюю.
Стар и млад — все тебя знают,
Любят крепко и уважают.
Ты прошла школу щедрости,
Хлебосольства, порядочности.
В твоем сердце любовь и свет
Не в силах спрятать свой добрый след.
349

Твоя душа золотая
Поет, звучит не умолкая.
Стала мне верой и судьбой,
Женой спасительной и сестрой.
Ты — жизнь моя, честь и совесть,
Тьг — все, что в доме лучшее есть.
Живи на счастье много лет
Жива, здорова не зная бед!
1998
ДИГОРИЯ
Здравствуй, красавица Дигория,
Золотой осколочек Осетии родной,
Честь, гордость отцовского края,
Позволь к тебе прижаться щекой.
Ты в своих объятиях словно мать
Растишь, лелеешь отважных горцев,
Умных, честных, красивейших ребят,
Продолжателей славных цел отцов.
Особая суровость климата
И тяжесть повседневного труда
Закаляют душу горца-брата
И он как воин доблестен всегда.
Горец душой красив и чист,
Характер уравновешен, не злой.
Тамадовать, позвольте, он речист,
В миг наведет порядок в доме свой.

Родниковая вода и воздух
Здесь в горах божественно прекрасны:
От глотка перехватывает дух,
А воздух поднимает нос к выси.
Дигорцы — люди гостеприимные,
Любят гостей, встречам очень рады.
Кто горы любит, всеми желанны,
Найдут в удовольствиях награды.
Приезжайте любоваться краем
Вечных ледников, ущелий и рек.
Увидите — трудом край свой раем
Делает каждый взрослый человек.
Здесь дружба и любовь всегда в цене,
Все свято берегут законы гор:
Сосед соседа не бросит в беде,
Как бы труден не оказался сбор.
Край, где горца встречают в пути
Ели, сосны, дубы и чинары,
Есть Мекка — святилище для души
Всем влюбленным в прелести Кавказа.
Каждый раз я невольно вздыхаю,
Обидно, что счастье в далях искал.
Не знал — лишь сердцем здесь отдыхаю
На родине, о чем часто скучал.
1999
351

АНАИТ
Жене балкарского поэта
Кайсына Кулиева
Я кланяюсь жене Кайсына,
Его любимой Анаит,
Которая балкарцам сына
Бессмертным все еще хранит.
Печаль и слезы неуместны,
Ими поэта не вернуть,
Его заслуги всем известны —
В поэзию проложен путь.
Он преданно любил ущелье,
"Чегем" не сходил с его уст.
Соседа каждого знал в деле,
Лелеял как зеленый куст.
Любил он скалы, реки, горы
Земли Балкарии родной,
Вступал с огнем и ветром в споры,
Ночами говорил с луной.
Ему подвластны были рифмьт.
Он их прошел от "А" до "Я",
Испытал все беды жизни
До искры последнего дня.
Пусть земля ему будет пухом,
В сердцах оставил яркий след

Своим балкарским нежным стихом
На много-много лет вперед.
Его язык кавказской нежной буркой
И сегодня греет наш дом.
Огнем каминным, как печуркой
Мы наслаждаемся теплом.
1999
МОИМ ЛЕНИНГРАДСКИМ САРАКАЕВЫМ
Маечке и Батарбеку
Мая Петровна подарила
Мые много мемуарных книг,
Которые отцу хранила
И осчастливила мой миг.
Мне понравились все эти книги
За хороший вид, стиль и страсть,
За правду жизни, за подвиги
Их авторов, имевших власть.
Очень подарками доволен,
Рад я, спасибо говорю,
И заранее сказать должен:
"Долго, долго их сохраню".
Память о Петре Калоеве,
Дорогом отце их и тесте,
Сохраню я в сердце со всеми
Теми, кто отличился на войне.
12 Лæвар 353

Кто спас нам свободу, мир и честь,
Изгнал незваного врага,
Сокрушил его фашистский крест,
Сломал болтливому рога.
Спасибо говорю много раз
Я чете Саракаевых.
Чтоб помнили родной Кавказ,
Берегли друзей и близких.
Чтобы исполнились все их планы,
Чтобы легче жилось, богаче.
Пусть святые предки — аланы
Ниспошлют им свет удачи.
Чтобы больше было внуков и внучат,
Чтобы они взрослыми стали.
Батарбек Борисович, скучать
Не позволяй своей Мае!
Довольствуйтесь богатством жизни,
Не тратьте время даром.
Из всех счастливых дней отчизны
Над лучшим станьте кумиром.
Пока в Ленинграде живете,
Мы не позволим вам скучать.
Хотим вас видеть часто-часто,
Всегда здоровыми встречать.
Пусть ваша любовь не стареет,
Согревая душу и кровь.
О себе пусть напоминает
Рожденная в детстве любовь.

А то, что мы с детства очень дружим,
Нам оспаривать не нужно:
Батарбек был моим пионером,
А я его вожатым.
И так с тех давних-давних пор
Мы друг друга не теряем.
К сердцам с любовью парни гор
Мы ключ нужный подбираем.
Нам лучшего пока не нужно:
Узнали в братской дружбе толк.
Живем со всеми тихо, дружно,
Исполняя честь по чести долг.
2000
БЕДА С ПАМЯТЬЮ
Из школьных ровесников
Я многих не стал узнавать.
При встрече одногодков
Не вспомнить мне как кого звать.
Упреки, что часто я слышу,
Обидеть меня норовят.
В оиравданье о них лишь скажу
Грешен ли и в чем виноват?
В еженощных моих добрых снах
В далеких северных городах
Ваши лица перепутались.
Многие друзья мне только снились.
355

Долгое время живя в Ленинграде,
Больше сорока с лишним лет,
Жил и работал бок о бок с друзьями,
Которые мне заменили братьев.
Старость и годы общения
Закаляли наши сердца.
Праздники и дни рождения
Вместе встречали всегда.
С тех давних пор не стал я другим
И ничуть не изменился.
Не ревнуйте, прошу меня к ним
Где, с кем, когда я скитался.
Я всех вас люблю, уважаю,
Мне очень дороги друзья.
Конечно, если 6 знать всех, знаю
Жил бы припеваючи я.
Но жизнь не сложилась как в сказке,
Война перемяла солдат.
Счастливцы по божьей указке
С победой вернулись назад.
Я в вечном долгу перед Богом,
Что живым вернулся домой.
Перед родительским порогом
Был встречен радостно родней.
2000
356

СОДЕРЖАНИЕ
Мæйæ 7
Талатæ 7
Хонхи коми 8
А. С. Пушкинæн 9
Куй æма тикис 10
Дæумæ 11
Бæласæ 12
Лермонтовæн 12
Ленин 13
Л енинæн 14
Советон силгоймагæн 15
Æхсæвæ горæти 16
«Амонд, сæребарæ ’ма рохс цард...» 17
Къостайæн 18
«Фæндуй, ку финсинæ...» 19
Салан ’ 19
Тæходуй 20
Мæ хуæрæмæ 21
Сурх-Дигорæ 22
«Æхсицгон мин æй дæ хæццæ...» 24
Тæходуй 24
Фун 26
Мæ кæстæр æнсувæрмæ 26
Мæ цийни фæдес 29
Куд арæх 30
Дæумæ, æвзонг поэт 31
«Кæрæдзей нæ лæдæрæн мах...» 34
Æмбал 35
XX æнос 36
357

Сомигонд 37
Хæдзарæ 39
Гъудитæ цæфтæбæл 41
Иронх нæ фæразун æз уарзон Дигори 42
Расуги зин 44
Æхседгæ салам 45
Уосгори мæтæ 47
Фæззæги нивтæй 48
Куд айтæ? 49
«Уо, мæ сугъзæринæ...» 50
Франц Шубертæн 51
Уайдзæф 52
Сабиймæ 54
«Æргом дзурди къæм нæййес...» 55
Мæ хори тунæ, мæ уарзт 55
Уо мæхе 56
Бæргæ 57
«Бабай фурти фуртæн...» 58
Зæгъун дин æй нæ фæразун 58
Фæстæрхон 60
Хадизæтмæ 62
«Топпи фат ку ’рцæуа æхст...» 63
Къæбис 63
«Модæ» 64
Кизги тухст 65
Зеууонти сабат 66
Хуæнхтæ 67
«Фæхъхъæбæр дæр ан æзнагбæл...» 68
Мæ уотид уиндæй, æвæдзи 69
«Кæрæдзей нæ бухсæн хæстæгмæ...» 70
Мæ фулдæр уарзонтæмæ 70
358

Мæгур дæ 71
Тæрсун дин 72
Æлгъист 73
«Иристони фæдгæ бунти...» 74
«Мæн уарзон Иристон идардæй...» 75
Мади гъар зæрдæ ^ 76
Мæ кувдмæ 78
Хуадонти Раисæн 79
Коми 80
Ихæлди модæ 80
Гъарæнгæ 81
Харсийти Райæн 83
Дзурдæргъæвд 83
Сурх-Дигори дууæ тегъи 84
Тугъдон радзубанди 87
Æмдзæвгитæ 88
Имисун 90
Æрхъез 91
Циртдзæвæнтæбæл финститæй 92
Дзурдгъазæн 93
Æхсæвæ 93
«Мæ амонд ду дæ, зæгъун...» 94
Рæстæг 95
Мухцури дон 96
Бæстæ 97
«Нæфæразгæ дæ къуар бони...» 98
Тæвдæ бон 99
Мæ уарзон хуæрæ Верæмæ 100
Карк 101
Мади зæрдæ 102
Æцæгдзийнадæ 103
359

Хамихъоти Владемурæн 104
Владемурæн 106
Дзæбæх дзурдтæ 107
Фæндон 108
Сæрæн игурд 109
«Рохсаг уо, Баба, рохсаг...» 110
Хуæдæфсарæ адæймаг 111
Æндзæвгитæ 112
«Дзæбæх лæг рæдудбæл дæр сæдтуй...» 113
Фингæ 113
Хузист 115
Æз бабай фæнзун 116
Лæг 117
Индира Гандийæн 119
Лæдзгутæ 119
«Цалинмæ ма есге гъæун...» 121
Ирæф 122
Æгустæй нæййес цæрæн 123
Дзагурти 3-æн 124
Хор 125
Бæлгæ бæргæ кæнун 126
Фæндон 127
Гурæни туппурмæ 128
Æвзаг 129
Владемури имисгæй 130
Бон 131
Дзиллæн 132
Уарзун дæ хъæбæр берæ 133
Дууæ æмхузони 135
Æнгъæлдзау 136
Гъæуи амонд 137
360

Малити Геуæргийæн 138
Дувæр хунæ « 139
Гацолати Викторæн 140
Афганистан 141
Мæ хуарз лимæн Батарбегмæ 142
Лæги фæд æносмæ уæд 143
Бабай фурти фуртæн 145
Сæ нифсæй хъал дæн 147
Уарзун, хъæбæр уарзун 148
Ленинград 150
Мæ синхон, мæ зонгæмæ 151
Куст 153
Соцъа гьудитæ 153
Хизирæн 155
Дууæрæнгъонтæ 156
Райгуран гьæу 157
Рæстæг 159
Нивæ 160
Мæйæ 161
В. Высоцкийæн 162
Æз æз ке дæн! 163
Зундгин дзубандитæй 164
Дигорон æвзаг 165
Мæ сæйраг куст 166
Ме ’дардмæ гъудитæй 167
Æрхуссун кодтай цирагъ 168
«Лев Толстойи хузæн, мæ хæццæ...» 169
Ме ’нсувæр Владемур 169
Тъохæн 170
Къоста 172
Мæ уарзон гъæуæн 173
361

«Кæд ескумæ цæуис...» 175
«Æз мæхе медæгæ фицун...» 176
Фуд анз, фуд рæстæг 178
Уæрæсе 179
Хъайтухъти Геуæрæн 180
Киу нугæ 181
Кæдæй-уæдæй 182
Корун 183
Мæ хъазар уарзон 184
Цæрун мæ уарзонти аууони 185
Цæрукъати Александрæн 187
Æрхъан æй нæ рæзгун бæласæ 187
Нæуæг анз 188
Нæ абониккон кувди бон 189
Бæргæ мæ фæндуй 190
Уасгерги 191
Гъæйдитæ 192
Бæргæ 193
Фæндуй мæ 194
Хуадонти Лидæн 195
Цæрун бабæй Иристони 196
Имисун 197
Мæ бони радæ 198
Ке æма ци уарзун 199
Каке 200
Фæндараст 201
Зону н 202
Чиколай гъæуæн 203
Мæ хъæзар Зойæн 205
Тæрсун 205
Ку уайдæ, ку уайдæ 206
362

Тас æма нифс 208
Гъар 208
«Цард ихалгути ’хсæн фæууй...» 210
Нæрæд æмгæртти ’хсæн дæ зард 211
Мæ муггаги кæстæртæмæ 212
Уадзис устур кадæ 215
Лæг ка ’й, е базмæлæд 216
«Цæстисуг байсустæй...» 218
Хъудæ — Геуæрги 219
Агубе 220
Æверхъау цау 222
Тигран 223
Еума хатт æвзаги туххæй 225
Малити Васойæн 226
Ду — не спонсор 227
Ке уæрдуни бадай 228
Тумбул думгæ — уадæ 229
Мæ цардæмбалæн 230
Хайгин дæн цардæй 231
Корун 233
«Мæ фурти фурти фурт мин...» 234
Бæргæ 235
Кæд æй ескæд бакæсидæ 236
Ирæф 238
«Мæ хъазар имисуйнæгтæ...» 238
Кæстæрти Уасгерги 239
Фæстугъдон цаутæ 241
Дессаг 242
Мæ фиди фидæ Хакъиасси имисун 243
Синхи туххæй 245
Уарзони курдиадæ 246
363

«Нæ, нæ мин ес æрсабур...» 247
Æмбесæндтæ 248
Сæр 249
Г. Г 250
Бæргитæй ку уайдæ нæ цард 251
Зунд 252
Халæнтти æхсæвеуат 254
«Устур палати нæ ерун бунат...» 254
Хуарз лæг 255
Кæндзæнæн уой цæра 256
Бæстæ 257
Фæззæг 259
Газзет «Дигорæн» 260
«Ниххатир кæнæд, Хуцау...» : 260
Корун мæ кæстæртæй 261
Монолог хъалти хæццæ 262
Хæлар зæрдæ, уарзон лæг 264
«Хамихъоти сахъ кæстæртæ...» 266
Дауæгæнæг 267
«Еске мин мæ рæдуд зæгъæд...» 267
«Берæ ’фсæнттæ ма рæууæнттæ...» 268
Иуазæг 269
Æгъдау 270
Бæргæ ’вгъау дæ мæлунмæ 272
Хамихъоти Ахурæн 273
Кокайти Тотразæн 274
Цæрукъати Александрæн 275
Мартъи 276
Сурх-Дигорæ 277
364

Стихи на русском языке
В Дигорском ущелье 279
От искры победное пламя 280
Внуку Алеше 280
От всего сердца 281
Было... было 289
Тосты 2 93
Труд , 297
Старость 298
Скажите ..., 299
Язык мой — враг мой 300
Проснулась любовь 301
Внуку Алеше 302
К сыну, к брату, к человеку острием мои слова . 303
«...Мне крупно тебя не хватает...» 305
Отвечу, если спросите 306
Нить братства 308
Стихи — любовь моя 309
Хочу я жить 310
Я — слесарь! 312
Не плевать на день вчерашний 313
Стихи 315
Моему спасителю 317
Леониду Ивановичу Ануфриеву в день пяти-
десятилетия 320
Прошу и требую 321
Просьба 323
Счастье 325
Разговор с сыном 326
Признание в любви 328
365

Богиня 329
Беда 330
Откровение 331
Мечты сбылись 332
Васо Абаеву 90 лет 334
Хочется верить 334
Зое Асламурзаевне Хамикоевой-Хадоновой ... 335
Прости, мой читатель 336
Ларисе Мухтаровне Хекилаевой 338
Стихи к 50-летию Победы 340
Ленинград — город юности моей 341
Люблю ; 344
Моему другу Алихану Бердиевичу Бичегкуеву .. 346
«...Я Пушкина люблю не болыне...» 348
Моей Золотушке 349
Дигория 350
Анаит 352
Моим ленинградским Саракаевым 353
Беда с памятью 355

Хамикоев Хасанбек Хаджиомарович
ДАР
Составитель
Хекилаева Лариса Мухтаровна
Редактор Р. О. Бабочиев
Художник Т. Ф. Æмпченкова
Компьютерная верстка А. В. Авешиков
Подписано в печать 11.02.09. Формат бумаги 70x100 1/32. Бумага офс.
№ 1. Гарн. шрифта «АЕ Кудряшов». Иечатьофсетная. Усл. п. л. 14,83.
Учетно-изд. л. 14,3. Тираж 100 экз Заказ № 1209.
Огпечагано в полном соответсгвии с предоставленными диапозитивами
в ОАО «Издательско-иолиграфическое предприятие им. В. Гассиева».
362021, г. Владикавказ, ул. Тельмана, 16.