04 сессия ВС БССР (25-26.11.1981)

Similar
Гісторыя дзяржавы і права Беларусі. Дапаможнік. Частка 2
Нарысы гісторыі Беларусі у двух частках. Частка 2
Памяць. Гісторыка-Дакументальныя хронікі гараоу і раёнаў Беларусі
Гiсторыя Беларусi. Частка 2
Text
                    Пралетарыс ўсіх краін, яднайцеся
ЧАЦВЁРТАЯ СЕСІЯ
ВЯРХОЎНАГА САВЕТА
БЕЛАРУСКАЙ ССР
ДЗЕСЯТАГА СКЛІКАННЯ
25—26 лістапада 1981 года
СТЭНАГРАФІЧНАЯ СПРАВАЗДАЧА
МІНСК «БЕЛАРУСЬ» 1982

(25 лістапада 1981 года)
Залу пасяджэнняў Вярхоўнага Савета Беларускай ССР запоўнілі выбраннікі
народа, закліканыя ажыццяўляць дзяржаўную ўладу. Прысутнічаюць госці —
наватары прамысловасці і сельскай гаспадаркі, работнікі партийных, савецкіх,
прафсаюзных і камсамольскіх органаў, дзеячы навукі і культуры.
Дзесяць гадзін раніцы. За сталом старшыні — I. П. Шамякін — Старшыня
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, В. П. Булава, П. Т. Дземчанка, Я. П. Паў-
лючэнка, I. I. Плаўскі — намеснікі Старшыні Вярхоўнага Савета рэспублікі.
Ва ўрадавых ложах — таварышы Ц. Я. Кісялёу, I. Я. Палякоў, А. Н. Аксё-
наў, У. 1. Бровікаў, В. А. Гвоздзеў, М. I. Дземянцей, Я. П. Іваноўскі, Ю. Б. Ко-
лакалаў, А. Т. Кузьмін, М. I. Лагір, У. А. Мікуліч, У. Ф. Міцкевіч, Л. С. Фірыса-
наў, У. Е. Лабанок, Н. Л. Сняжкова, У. П. Шаплыка, намеснік Старшыні Прэзі-
дыума Вярхоўнага Савета БССР Г. 3. Лапанік, Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага
Савета БССР Л. П. Чагіна, члены Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР, намес-
нікі Старшыні Савета Міністраў БССР, члены Урада рэспублікі.
Дэпутаты і госці сустракаюць іх бурнымі, працяглымі апладысментамі. Усе
ўстаюць.
Старшынствуе Старшыня Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
дэпу'тат Шамякін Іван Пятровіч.
Старшыня. Паважаныя таварышы депутаты! Чацвёртую сесію
Вярхоўнага Савета Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Респуб-
лікі дзесятага склікання аб’яўляю адкрытай. (Апладысментьь).
Таварышы! За час, што мінуў пасля трэцяй сесіі Вярхоўнага Са¬
вета, памёр депутат Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, першы
намеснік старшыні выканаўчага камітета Бресцкага абласнога Са¬
вета народных депутатаў Старавойтаў Уладзімір Пятровіч.
Прашу ўшанаваць яго памяць уставанием. (Усе ўстаюць). Пра¬
шу садзіцца.
Таварышы депутаты! 30 жніўня гетага года адбыліся выбары ў
Вярхоўны Савет Беларускай ССР па Белавушскай выбарчай акрузе
Бресцкай вобласці замест выбыўшага депутата. Мандатная камісія
Вярхоўнага Савета БССР праверыла паўнамоцтвы депутата, вы-
бранага па гетай выбарчай акрузе.
Слова для даклада даецца старшыні Мандатнай камісіі депута¬
ту Фамічу Анатолію Міхайлавічу.
3

Фаміч А. М. (Г а р а д з е й с к а я выбарчая акруга Min-
ска й вобла с ц і). Таварышы дэпутаты! За час, які прайшоў
пасля трэцяй сесіі Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, 30 жніўня
1981 года былі праведзены выбары дэпутата ў Вярхоўны Савет рэс-
публікі па Белавушскай выбарчай акрузе № 208 Брэсцкай вобласці
замест памершага дэпутата Старавойтава Уладзіміра Пятровіча.
Для правядзення выбараў у выбарчай акрузе былі створаны
акруговая і ўчастковыя выбарчыя камісіі. Акруговая выбарчая ка-
місія ў адпаведнасці з Законам Беларускай ССР «Аб выбарах у
Вярхоўны Савет Беларускай ССР» зарэгістравала кандыдатам у
дэпутаты Вярхоўнага Савета Беларускай ССР па Белавушскай вы¬
барчай акрузе № 208 таварыша Кісялёва Ціхана Якаўлевіча,
1917 года нараджэння, кандыдата ў члены Палітбюро ЦК КПСС,
Першага сакратара ЦК Кампартыі Беларусі.
Па паведамленню акруговай выбарчай камісіі, выбары ў вы¬
барчай акрузе прайшлі арганізавана, пры высокай актыўнасці вы-
баршчыкаў.
3 10 757 выбаршчыкаў, якія пражываюць на тэрыторыі акругі,
у выбарах прынялі ўдзел 10 757 выбаршчыкаў. За кандыдата ў
дэпутаты галасавала 10 757 выбаршчыкаў, або ўсе выбаршчыкі,
якія прынялі ўдзел у выбарах.
Праверыўшы на падставе артыкула 98 Канстытуцыі Беларус¬
кай ССР прадстаўленыя акруговай выбарчай камісіяй пратакол аб
рэгістрацыі кандыдата ў дэпутаты, заяву кандыдата ў дэпутаты аб
яго згодзе балаціравацца па данай выбарчай акрузе і пратакол
акруговай выбарчай камісіі аб выніках выбараў, Мандатная камі-
сія ўстанавіла, што выбары ў Вярхоўны Савет БССР па Белавуш¬
скай выбарчай акрузе № 208 праведзены ў поўнай адпаведнасці з
Канстытуцыяй Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі
і Законам БССР «Аб выбарах у Вярхоўны Савет Беларускай ССР».
У Мандатную камісію Вярхоўнага Савета Беларускай ССР якіх-
небудзь заяў або скаргаў на няправільнае правядзенне выбараў не
паступіла.
Мандатная камісія ўносіць на разгляд Вярхоўнага Савета Бела¬
рускай ССР праект Пастановы наступнага зместу:
«Заслухаўшы даклад Мандатнай камісіі, Вярхоўны Савет Бела¬
рускай ССР пастанаўляе: Прызнаць паўнамоцтвы дэпутата
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР таварыша Кісялёва Ціхана
Якаўлевіча, выбранага 30 жніўня 1981 года па Белавушскай вы¬
барчай акрузе № 208 Брэсцкай вобласці». (Аплодисменты).
Старшыня. Таварышы дэпутаты! Ці ёсць пытанні па дакладу
Мандатнай камісіі? Няма.
Магчыма, ёсць жадаючыя выступіць па дакладу Мандатнай ка-
місіі? Няма жадаючых.
Тады дазвольце праект Пастановы Вярхоўнага Савета Беларус¬
кай ССР па дакладу Мандатнай камісіі прагаласаваць.
4

Хто за тое, каб прыняць гэту Пастанову, прашу прагаласаваць.
Прашу апусціць рукі. Хто супраць? Няма. Хто ўстрымаўся? Няма.
Пастанова, Вярхоўнага Савета Беларускай ССР аб прызнанні
паўнамоцтваў депутата Кісялёва Ціхана Якаўлевіча прынята адна-
галосна.
Таварышы депутаты! Нам нёабходна зацвердзіць парадак дня
чацвёртай сесіі Вярхоўнага Савета Беларускай ССР.
Презідыум Вярхоўнага Савета Беларускай ССР уносіць прапа-
нову, якую падтрымаў Савёт Старейшын Вярхоўнага Савета, раз-
гледзець на гетай сесіі наступныя пытанні:
1.	Аб выбранні члена Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларус¬
кай ССР.
Пытанне ўносіцца Презідыумам Вярхоўнага Савета Беларус¬
кай ССР.
2.	Аб Дзяржаўным плане еканамічнага і сацыяльнага раз-
віцця Беларускай ССР на 1981 —1985 гады.
Пытанне ўносіцца Саветам Міністраў Беларускай ССР.
3.	Аб Дзяржаўным плане еканамічнага і сацыяльнага развіцця
Беларускай ССР на 1982 год і аб ходзе выканання Дзяржаўнага
плана еканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР у
1981 годзе.
Пытанне ўносіцца Саветам Міністраў Беларускай ССР.
4.	Аб Дзяржаўным бюджеце Беларускай ССР на 1982 год і аб
выкананні Дзяржаўнага бюджету Беларускай ССР за 1980 год.
Пытанне ўносіцца Саветам Міністраў Беларускай ССР.
5.	Аб праектах Закона Беларускай ССР «Аб ахове атмасферна-
га паветра» і Закона Беларускай ССР «Аб ахове і выкарыстанні
жывёльнага свету».
Пытанні ўносяцца Саветам Міністраў Беларускай ССР.
6.	Аб праектах Закона Беларускай ССР «Аб судовым ладзе
Беларускай ССР», Закона Беларускай ССР «Аб выбарах раённых
(гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР», Закона Беларус¬
кай ССР «Аб парадку адклікання народных суддзяў і народных
засядацеляў раённых (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР»
і аб зацвярджэнні Указаў Презідыума Вярхоўнага Савета Бела¬
рускай ССР.
Пытанні ўносяцца Презідыумам Вярхоўнага Савета Беларус¬
кай ССР.
Ці ёсць у депутатаў іншыя прапановы па парадку дня сесіі?
Няма.
Тады хто за тое, каб зацвердзіць парадак дня, прашу прагаласа¬
ваць. Прашу апусціць рукі. Хто супраць? Няма. Хто ўстрымаўся?
Няма.
Парадак дня чацвёртай сесіі Вярхоўнага Савета Беларускай
ССР зацвярджаецца аднагалосна.
5

Таварышы дэпутаты! Нам трэба вызначыць парадак разгляду
пытанняў аб Дзяржаўным плане і Дзяржаўным бюджэце і час пра-
вядзення ранішняга пасяджэння, якое адбудзецца заўтра.
Па даручэнню Савета Старэйшын прапаную наступны парадак
разгляду пытанняў аб Дзяржаўным плане і Дзяржаўным бюджэце:
спачатку заслухаць даклад першага намесніка Старшыні Саве¬
та Міністраў Беларускай ССР, Старшыні Дзяржплана рэспублікі
дэпутата Гвоздзева Віктара Аляксандравіча аб Дзяржаўным пла¬
не эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на
1981—1985 гады, аб Дзяржаўным плане эканамічнага і сацыяльна¬
га развіцця Беларускай ССР на 1982 год і аб ходзе выканання
Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларус¬
кай ССР у 1981 годзе;
затым заслухаць даклад Міністра фінансаў Беларускай ССР
дэпутата Шацілы Баляслава Іосіфавіча аб Дзяржаўным бюджэце
Беларускай ССР на 1982 год і аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту
Беларускай ССР за 1980 год;
пасля дакладаў заслухаць садаклад пастаянных камісій Вяр-
хоўнага Савета Беларускай ССР па гэтых пытаниях і затым пра-
весці іх абмеркаванне; абмеркаванне гэтых пытанняў праводзіць
адначасова. 1
Ці ёсць у дэпутатаў іншыя прапановы па парадку абмеркаван-
ня Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця Бела¬
рускай ССР і Дзяржаўнага бюджэту рэспублікі? Няма. Прапанову
аб парадку разгляду пытанняў аб Дзяржаўным плане і Дзяржаў-
ным бюджэце стаўлю на галасаванне. Хто супраць? Няма. Хто
ўстрымаўся? Няма.
Парадак разгляду пытанняў аб Дзяржаўным плане і аб Дзяр-
жаўным бюджэце зацвярджаецца.
Таварышы дэпутаты! Артыкул 12 Рэгламента Вярхоўнага Са¬
вета прадугледжвае, што ранішнія пасяджэнні праводзяцца з 10 да
14 гадзін, а вячэрнія — з 16 да 18 гадзін.
Каб не праводзіць 26 лістапада вячэрняе пасяджэнне Вярхоўна-
га Савета, уносіцца прапанова, адобраная Саветам Старэйшын,
правесці заўтра толькі ранішняе пасяджэнне з 10 да 15 гадзін. Калі
няма іншых прапаноў, просьба прагаласаваць за тэту прапанову.
Хто супраць? Няма. Хто ўстрымаўся? Няма.
Прапанова прымаецца.
Таварышы дэпутаты! Прыступаем да разгляду першага пытан¬
ия парадку дня сесіі.
Слова для прапановы даецца Старшыні Прэзідыума Вярхоўна-
га Савета Беларускай ССР дэпутату Палякову Івану Яўцеевічу.
Палякоў
(Фаніпальская выбарчая акруга
Mi нс кай вобласці). Таварышы дэпутаты! Уношу прапанову,
якая адобрана Саветам Старэйшын, выбраць членам Прэзідыума
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР дэпутата Кісялёва Ціхана
6

Якаўлевіча, кандыдата ў члены Палітбюро ЦК КПСС, Першага
сакратара ЦК КПБ. (Апладысменты).
Старшыня. Ці будуць у дэпутатаў іншыя прапановы? Няма. Маг-
чыма, ёсць жадаючыя выступіць? Таксама няма. Тады прыступім
да галасавання.
Хто за тое, каб депутата Кісялёва Ціхана Якаўлевіча выбраць
членам Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, прашу
галасаваць. Прашу апусціць рукі. Хто супраць? Хто ўстрымаўся?
Няма. Дэпутат Кісялёў Ціхан Якаўлевіч аднагалосна выбіраецца
членам Презідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. (Аплады¬
сменты) .
Таварышы депутаты! Пераходзім да разгляду пытанняў аб
Дзяржаўным плане еканамічнага і сацыяльнага развіцця і Дзяр-
жаўным бюджеце.
Слова для даклада аб Дзяржаўным плане еканамічнага і са¬
цыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1981—1985 гады, аб Дзяр-
жаўным плане еканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларус¬
кай ССР на 1982 год і аб ходзе выканання Дзяржаўнага плана
еканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР у 1981 годзе
даецца першаму намесніку Старшыні Савета Міністраў Беларус¬
кай ССР, Старшыні Дзяржплана республікі депутату Гвоздзеву
Віктару Аляксандравічу.
Г воздзеў В. А. (М а г і л ё ў с кая — Ленінская выбарчая
акруга Магілёўскай вобласці). Таварышы депутаты!
Натхнёны веліччу пастаўленых XXVI з’ездам КПСС задач, савецкі
народ з ентузіязмам пачаў настойлівую, самаадданую работу па
правядзенню ў жыццё прадвызначенняў партыі, ажыццяўленню са-
цыяльна-эканамічнай праграмы адзінаццатай пяцігодкі. На аснове
няўхільнага росту еканамічнага патенцыялу, павелічення мате-
рыяльных і духоўных багаццяў развітога сацыялістычнага грамад-
ства прымнажаецца магутнасць, умацоўваецца абараназдольнасць
нашай вялікай Радзімы, узрастае аўтарытет Савецкага Саюза на
міжнароднай арене. Праводзімая ленінскім ЦК, яго Палітбюро на
чале з выдатным палітычным і грамадскім дзеячам сучаснасці та-
варышам Леанідам Ільічом Брежневым мудрая ўнутраная і знеш-
няя палітыка партыі сустракае аднадушнае адабренне і п'адтрымку
савецкіх людзей.
Важнай вяхой на шляху реалізацыі гістарычных рашенняў
XXVI з’езда стаў лістападаўскі (1981 г.) Пленум ЦК КПСС, які
разгледзеў і ў асноўным адобрыў Дзяржаўны план еканамічнага
і сацыяльнага развіцця краіны на 1981 —1985 гады, план і бюджет
на будучы год. У яркай, праграмнай прамове Генеральнага сакра¬
тара ЦК КПСС, Старшыні Презідыума Вярхоўнага Савета СССР
таварыша Леаніда Ільіча Брежнева на Пленуме глыбока і ўсеба-
кова раскрыты шляхі далейшага выканання рашенняў з’езда, да-
дзена разгорнутая характарыстыка, палітычная і сацыяльна-эка-
7

намічная ацэнка планаў, выказана ўпэўненасць, што пастаўленыя
партыяй вялікія і складаныя задачы камуністычнага будаўніцтва
будуць паспяхова выкананы.
Зацверджаныя Вярхоўным Саветам СССР планы краіны набы-
лі сілу закона, у якіх у поўнай меры ўлічаны карэнныя інтарэсы
кожнай саюзнай рэспублікі, усіх савецкіх людзей.
Таварышы дэпутаты! Савет Міністраў БССР прадстаўляе на
ваш разгляд Дзяржаўны план эканамічнага і сацыяльнага развіц-
ця Беларускай ССР на адзінаццатую пяцігодку і план на 1982 год,
распрацаваныя ў адпаведнасці з зацверджанымі XXVI з’ездам
КПСС «Асноўнымі напрамкамі эканамічнага і сацыяльнага развіц-
ця СССР на 1981—1985 гады і на перыяд да 1990 года» і рашэння-
мі XXIX з’езда Кампартыі Беларусі.
Распрацоўка планаў ажыццяўлялася сумесна з міністэрствамі,
ведамствамі, аблвыканкомамі і Мінскім гарвыканкомам, з шыро-
кім .удзелам навукова-даследчых устаноў, прафсаюзных органаў,
аб’яднанняў, прадпрыемстваў і арганізацый. У іх у максімальна
магчымай меры ўлічаны прапановы дэлегатаў абласных, гарадскіх
і раённых партыйных канферэнцый.
Пленум ЦК КПБ, які адбыўся ўчора, абмеркаваў і ў асноўным
адобрыў Дзяржаўныя планы эканамічнага і сацыяльнага развіцця
рэспублікі на адзінаццатую пяцігодку і на 1982 год.
Таварышы дэпутаты! Матэрыялы па ўнесеных на разгледжанне
цяперашняй сесіі планах у вас есць. Таму дазвольце спыніцца на
асноўных пытаниях эканамічнага і сацыяльнага развіцця рэспуб-
лікі ў наступным планавым перыядзе.
АСНОЎНЫЯ ЗАДАНЫ ЭКАНАМІЧНАГА
I САЦЫЯЛЬНАГА РАЗВІЦЦЯ РЭСПУБЛІКІ
У 1981 — 1985 ГАДАХ
У адпаведнасці з рашэннямі XXVI з’езда КПСС у плане на
1981—1985 гады асноўныя заданні, народнагаспадарчыя прапорцыі,
размеркаванне рэсурсаў падпарадкаваны вырашэнню галоўнай за¬
дачы адзінаццатай пяцігодкі — забеспячэнню далейшага росту даб-
рабыту народа на аснове ўстойлівага, паступальнага развіцця на-
роднай гаспадаркі, паскарэння навукова-тэхнічнага прагрэсу і пе-
раводу эканомікі на інтэнсіўны шлях развіцця, больш рацыяналь-
нага выкарыстання вытворчага патэнцыялу, усямернай эканоміі
ўсіх відаў рэсурсаў і паляпшэння якасці работы.
У новай пяцігодцы Беларуская ССР, развіваючыся ў адзіным
народнагаспадарчым комплексе. краіны, базіруючыся на значна
ўзмацнелым за гады дзесятай пяцігодкі вытворчым і навукова-тэх-
нічным патэнцыяле, паглыбіць сваю спецыялізацыю на выпуску
прадукцыі машынабудавання, хімічнай і нафтахімічнай, лёгкай і
8

харчовай прамысловасці, а ў сельскай гаспадарцы— на вытвор-
часці прадукцыі жывёлагадоўлі.
На аснове дынамічнага росту галін матэрыяльнай вытворчасці
і зніжэння матэрыялаёмкасці нацыянальны даход у рэспубліцы за
пяцігоддзе намячаецца павялічыць на 23,3 працэнта. Пры гэтым
забяспечваецца апераджальны яго прырост у параўнанні з пры-
ростам валавога грамадскага прадукту і больш чым у два разы —
у параўнанні з намячаемым павелічэннем капітальных укладан-
няў, што характарызуе накіраванасць плана на выкарыстанне інтэн-
сіўных фактараў развіцця і павышэння эфектыўнасці вытворчасці.
Прадугледжваемыя ў праекце плана рост тэхнічнай аснашчанас-
ці і паляпшэнне арганізацыі вытворчасці, укараненне комплекснай
механізацыі і аўтаматызацыі дазволяць забяспечыць за пяцігодку
рост прадукцыйнасці грамадскай працы на 20,4 працэнта, у выні-
ку чаго ўмоўная эканомія працы складзе звыш 750 тысяч чалавек
працуючых. Вырашэнне гэтай ключавой праблемы мае асаблівае
значэнне ва ўмовах рэзкага скарачэння ў бягучай пяцігодцы при¬
росту працоўных рэсурсаў. Доля прыросту нацыянальнага даходу
за кошт павышэння прадукцыйнасці працы будзе даведзена да
90 працэнтаў. У прамысловасці прадукцыйнасць працы ўзрасце на
21,2 працэнта, будаўніцтве — на 12,3 працэнта і ў грамадскім сек-
тары сельскай гаспадаркі (у сярэднегадавым вылічэнні) — на
25 працэнтаў. Гэта дасць магчымасць атрымаць 80 працэнтаў пры¬
росту прамысловай прадукцыі і 95 працэнтаў — будаўніча-ман-
тажных работ. У сельскай гаспадарцы павелічэнне вытворчасці
прадукцыі намячаецца пры скарачэнні колькасці працуючых.
У мэтах рацыянальнага выкарыстання працоўных рэсурсаў і
скарачэння малапрадукцыйнай ручной працы распрацавана і Са-
ветам Міністраў БССР зацверджана рэспубліканская комплексная
праграма «Праца».
Істотным рэзервам павышэння эфектыўнасці выкарыстання
працоўных рэсурсаў павінны стаць галіны непрадукцыйнай сферы,
дзе занята больш чым пятая частка ўсіх працуючых. Вялікае зна¬
чэнне тут набывае сумяшчэнне прафесій, пашырэнне зон абслугоў-
вання, выкананне ўстаноўленых аб’ёмаў работ з меншай колькасцю
персаналу. Механізацыя і аўтаматызацыя вытворчасці, эфектыў-
нае выкарыстанне рабочага часу, удасканаленне арганізацыі вьг-
творчасці і працы, павышэнне: дзейнасці сацыялістычнага спабор-
ніцтва — вось тыя складаемыя, якія павінны забяспечыць выканан¬
не планавых заданняў па росту прадукцыйнасці працы кожным
прадпрыемствам, будоўляй, калгасам і саўгасам.
Вялікая ўвага ў праекце пяцігадовага плана ўдзяляецца зні-
жэнню сабекошту і росту на гэтай аснове прыбытку. Толькі па рэс-
публіканскіх міністэрствах і ведамствах прыбытак ад прамысло¬
вай дзейнасці ўзрасце за пяцігодку ў 1,4 раза і складзе больш як
250 мільёнаў рублёў.
9

Сярод праблем сучаснага этапа развіцця эканомікі адна з са¬
мых важных — забеспячэнне беражлівага выдаткавання ўсіх вы-
творчых рэсурсаў. Гэтай праблеме асаблівую ўвагу ўдзяліў
XXVI з’езд КПСС, у выкананне рашэнняў якога была прынята ў
чэрвені гэтага года пастанова ЦК КПСС і Савета Міністраў СССР
«Аб умацаванні работы па эканоміі і рацыянальнаму выкарыстан-
ню сыравінных, паліўна-энергетычных і іншых матэрыяльных рэ-
еурсаў», дзе прадугледжваецца правядзенне сістэмы мерапрыем-
стваў, якія накіраваны на карэннае паляпшэнне ўсёй работы ў гэ-
тым напрамку.
Выкананне заданняў па эканоміі матэрыяльных рэсурсаў запа-
трабуе ад міністэрстваў, ведамстваў, выканкомаў Саветаў народ¬
ных дэпутатаў,. кіраўнікоў аб’яднанняў і прадпрыемстваў, будоў-
ляў, саўгасаў, калгасаў і транспартных арганізацый ажыццяўлення
сістэмы мерапрыемстваў па ўкараненню прагрэсіўнай тэхналогіі,
павышэнню мабілізуючага. значэння норм і нарматываў, больш поў-
нага ўліку ў іх дасягненняў навукі і тэхнікі, а таксама вопыту пера-
давых калектываў. Значнасць гэтага цяжка пераацаніць. Дастат-
кова сказаць, што зніжэнне сабекошту ў прамысловасці рэспуб-
лікі дадаткова да плана ўсяго на паўпрацэнта дае ў разліку на год
каля 100 мільёнаў рублёў прыбытку.
«Эканоміка павінна быць эканомнай» — гэта патрабаванне, вы-
значанае Генеральным сакратаром ЦК КПСС таварышам Леані-
дам Ільічом Брэжневым на XXVI з’ездзе КПСС, датычыць і мно-
гіх іншых бакоў нашай работы. У прыватнасці, скарачэнне часу ад
моманту атрымання абсталявання да яго ўстаноўкі дае магчымасць
у больш сціслыя тэрміны забяспечваць нарошчванне магутнасцей
і дасягаць праектнага ўзроўню ў іх выкарыстанні. Аднак. асобныя
міністэрствы і ведамствы рэспублікі не прымаюць неабходных мер
па зніжэнню звышнарматыўных запасаў неўстаноўленага абсталя¬
вання. Так, на прадпрыемствах Міністэрства лёгкай прамыслов.асці
БССР, Міністэрства мясной і малочнай прамысловасці БССР, Мі-
ністэрства лясной прамысловасці БССР, Міністэрства прамысло-
васці будаўнічых матэрыялаў БССР, Дзяржкамсельгастэхні-
кі БССР і Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР маюць месца
факты, калі высокапрадукцыйнае айчыннае і імпартнае абсталяван-
не на працягу 2—3 і больш гадоў знаходзіцца на складах і не ўво-
дзіцца ў эксплуатацыю. А ўсяго на 1 кастрычніка гэтага года ў рэс-
публіцы было неўстаноўленага абсталявання на суму 430 мільёнаў
рублёў, у тым ліку імпартнага — на 249 мільёнаў рублёў. Кіраўні-
кам міністэрстваў, ведамстваў, Дзяржплану БССР, Камітэту на-
роднага кантролю БССР і Дзяржаўнаму камітэту БССР па матэ-
рыяльна-тэхнічнаму забеспячэнню неабходна ўзмацніць кантроль
за захаваннем графікаў здачы абсталявання ў мантаж, разгле-
дзець па ўсіх будоўлях увязку складскіх рэшткаў з аб’ёмамі капі-
тальных укладанняў, прыцягваць да строгай адказнасці асоб, якія
10

цапускаюць непрадуманыя адносіны да фарміравання заказаў на
новае абсталяванне і неэфектыўна выкарыстоўваюць на гэтыя мэты
дзяржаўныя сродкі.
У пытаниях забеспячэння нармальнай работы прадпрыемстваў
вялікая роля належыць органам Дзяржаўнага камітэта БССР па
матэрыяльна-тэхнічнаму забеспячэнню, усёй сістэме матэрыяльна-
тэхнічнага забеспячэння рэспублікі. У прамове на лістападаўскім
Пленуме ЦК КПСС Леанід Ільіч Брэжнеў падкрэсліваў, што зрывы
ў забеспячэнні, нават кароткатэрміновыя, літаральна дэзарганізу-
юць работу многіх прадпрыемстваў.
У рэспубліцы ажыццёўлены пэўныя мерапрыемствы па далей-
шаму ўдасканаленню кіравання матэрыяльна-тэхнічным забеспя-
чэннем. У той жа час неабходна адзначыць, што рад праблем тут
усё яшчэ не вырашан. Часта асартыментныя запасы сыравіны і ма-
тэрыялаў на прадпрыемствах па пастаўках наменклатуры Дзяр-
жаўнага камітэта БССР па матэрыяльна-тэхнічнаму забеспячэнню
камплектуюцца дрэнна, па-ранейшаму пакідае жадаць лепшага
аператыўнасць забеспячэння. Усё гэта трэба неадкладна папраў-
ляць.
Выкананне планавых заданняў па росту эфектыўнасці вытвор-
часці павінна пастаянна знаходзіцца ў цэнтры увагі міністэрстваў
і ведамстваў, аблвыканкомаў і Мінскага гарвыканкома, аб’яднан-
няў, прадпрыемстваў, будоўляў, калгасаў і саўгасаў. Асаблівы ўпор
павінен быць зроблены на руплівае выкарыстанне наяўнага вытвор-
чага патэнцыялу, таму што далейшае павелічэнне маштабаў гра-
мадскай вытворчасці па рэспубліцы павінна быць дасягнута, як
вядома, пры значным скарачэнні прыросту колькасці працуючых.
Гэта — адно з найбольш важных палажэнняў пяцігадовага плана,
якое сведчыць аб неабходнасці максімальнага выкарыстання інтэн-
сіўных фактараў як рашаючай умовы развіцця народнай гаспадар-
кі на сучасным этапе. Задача гэта, вядома, не простая, але зусім
рэальная. I яна можа і павінна быць вырашана.
Важнейшым фактарам павышэння эфектыўнасці грамадскай
вытворчасці з’яўляецца актыўная рэалізацыя палажэнняў Пастано-
вы ЦК КПСС і Савета Міністраў СССР «Аб паляпшэнні планаван-
ня і ўзмацненні ўздзеяння гаспадарчага механізма на павышэнне
эфектыўнасці вытворчасці і якасці работы». Многае ў гэтым на-
прамку зроблена і ў рэспубліцы. Разам з тым яшчэ больш павінна
быць павышана адказнасць за строгае захаванне дагаворнай ды-
сцыпліны па тэрмінах і наменклатуры паставак, забеспячэнне ста-
більнасці планаў, не дапускаючы карэкціроўкі іх у бок змяншэння.
Неабходна пастаянна дабівацца правільнага спалучэння матэры-
яльных і маральных стымулаў работы.
11

Развіццё навукі
і паскарэнне тэхнічнага прагрэсу
Таварышы дэпутаты! У адпаведнасці з устаноўкамі XXVI з’езда
КПСС і XXIX з’езда Кампартыі Беларусі ў адзінаццатай пяцігодцы
паскарэнне навукова-тэхнічнага прагрэсу ў яшчэ большай меры
будзе падпарадкавана інтэнсіфікацыі эканомікі і выраціэнню са-
цыяльных задач.
На аснове выкарыстання навукова-тэхнічных дасягненняў бу-
дуць створаны новыя віды высокапрадукцыйных машын і абсталя-
вання, сучасных прыбораў, прагрэсіўных тэхналагічных працэсаў,
новых матэрыялаў, тавараў з палепшанымі спажывецкімі ўласці-
васцямі. Так, тэхнічны рэсурс трактараў да першага капітальнага
рамонту намячаецца павялічыць з 6 да 8 тысяч гадзін пры зніжэнні
працаёмкасці абслугоўвання ў паўтара раза і ўдзельнай металаём-
касці — на 25—30 працэнтаў. У станкабудаванні прадугледжваецца
вытворчасць новых канструкцый падоўжаных фрэзерна-расточных
станкоў для апрацоўкі буйнагабарытных дэталей, вертыкальных і
гарызантальных працяжных станкоў, якія забяспечваюць скара-
чэнне часу апрацоўкі дэталей у паўтара раза. У хімічнай і нафтахі-
мічнай прамысловасці павялічыцца выпуск складаных высокакан-
цэнтраваных угнаенняў у нязлежваемым і грануляваным стане,
высакаякасных ізаляцыйных матэрыялаў, будзе засвоена вытвор¬
часць шын з металакорднай пракладкай для аўтамабіляў «КамАЗ»,
тэрмін службы якіх павялічыцца амаль удвая, і звышбуйнагаба-
рытных шын для аўтамабіляў «БелАЗ». Далейшае развіццё атры-
маюць распрацоўка і ўкараненне лазерных, газаплазменных і іншых
метадаў умацавання дэталей маціын, эфектыўных спосабаў аховы
ад карозіі, працягнуцца работы па тэхнічнаму пераўзбраенню вы-
творчасці. На прамысловых прадпрыемствах прадугледжваецца
ўстанавіць каля 2,7 тысячы механізаваных паточных і аўтаматыч-
ных ліній, комплексна механізаваць звыш 1 тысячы цэхаў, участкаў
і вытворчасцей, укараніць звыш 1100 аўтаматычных маніпулятараў
і комплексаў тэхналагічнага абсталявання на іх аснове, што дасць
магчымасць скараціць колькасць рабочых, занятых ручной пра-
цай, на 12—14 працэнтаў.
Узрастуць тэмпы аўтаматызацыі на аснове шырокага ўкаранен-
ня вылічальнай тэхнікі. Прадугледжваецца стварыць 23 аўтаматы-
заваныя сістэмы кіравання тэхналагічнымі працэсамі. Далейшае
развіццё атрымаюць вылічальныя цэнтры і сеткі калектыўнага ка-
рыстання на базе высокапрадукцыйных ЭВМ новага пакалення і
развітой сістэмы тэлевізійнай апрацоўкі інфармацыі.
У мэтах павышэння патрабаванняў да якасці і тэхнічнага ўзроў-
ню выпускаемай прадукцыі плануецца перагледзець і абнавіць
каля 400 рэспубліканскіх стандартаў і больш як 800 тэхнічных
12

умоў. Выпуск прадукцыі з дзяржаўным Знакам якасці ў 1985 годзе
будзе даведзены да 30 працэнтаў у агульным аб’ёме вытворчасці.
Прадугледжана далейшае развіццё фундаментальных даследа-
ванняў па прыродазнаўчых і грамадскіх навуках. Будуць выкана-
ны 50 рэспубліканскіх навукова-тэхнічных праграм і заданні па
75 саюзных праграмах. Упершыню плануецца рэалізацыя 7 рэспуб-
ліканскіх мэтавых комплексных навукова-тэхнічных праграм. Іх ка-
рэннай задачай з’яўляецца распрацоўка і ўкараненне ў народную
гаспадарку найбольш рэзультатыўных навукова-тэхнічных дасяг-
ненняў.
Эканамічны эфект ад укаранення ў вытворчасць навуковых рас-
працовак інстытутаў і лабараторый Акадэміі навук БССР, міні-
стэрстваў і ведамстваў рэспублікі ўзрасце ў параўнанні з дзесятай
пяцігодкай прыкладна на 25 працэнтаў і перавысіць 1 мільярд руб-
лёў. Для паспяховага вырашэння намечаных задач прадугледжва-
ецца значна пашырыць доследна-эксперыментальную базу навуко¬
вых устаноў. На будаўніцтва аб’ектаў Акадэміі навук БССР у пя-
цігадовым плане накіроўваецца 32 мільёны рублёў капітальных
укладанняў. Будуць уведзены ў дзеянне эксперыментальныя базы
ў інстытутах генетыкі і цыталогіі, біяарганічнай хіміі, праблем на-
дзейнасці і даўгавечнасці машын. Увойдзе ў дзеянне шэраг аб’ек-
таў навукі ў Дзяржаўным камітэце БССР па справах будаўніцтва
і Міністэрстве сельскай гаспадаркі БССР.
Развіццё прамысловасці
Таварышы дэпутаты! У адпаведнасці з курсам Камуністычнай
партыі на першачарговае развіццё сацыялістычнай індустрыі пра-
дугледжваецца далейшы рост усіх галін прамысловасці рэспублікі
з мэтай больш поўнага задавальнення патрэбнасцей народнай гас-
падаркі ў сродках вытворчасці, а насельніцтва — у таварах народ-
нага спажывання. Агульны аб’ём прамысловай вытворчасці ўзрасце
за пяцігоддзе на 28 працэнтаў. Прынцыповай асаблівасцю плана
з’яўляецца перавышэнне тэмпаў росту вытворчасці прадметаў спа¬
жывання — трупы «Б» у параўнанні з тэмпамі росту вытворчасці
сродкаў вытворчасці — трупы «А». Значна павышаецца важкасць
кожнага працэнта прыросту. Так, калі ў мінулай пяцігодцы адзін
працэнт прыросту прамысловай вытворчасці склаў 175 мільёнаў
рублёў, то ў гэтай ён павялічыцца да 248 мільёнаў рублёў, або ў
1,4 раза. Тры чвэрці прыросту магутнасцей намячаецца атрымаць
на дзеючых прадпрыемствах за кошт іх пашырэння, рэканструкцыі
і тэхнічнага пераўзбраення.
Як адзначалася ў Справаздачным дакладзе ЦК КПСС
XXVI з’езду партыі, безумоўнай перадумовай вырашэння ўсіх на-
роднагаспадарчых задач — і вытворчых, і сацыяльных — з’яўляец-
ца развіццё базавых галін прамысловасці.
13

У адзінаццатай пяцігодцы намячаецца ўвесці ў дзеянне энерге-
тычныя магутнасці на 565 тысяч кВт, у тым ліку на Мінскай ЦЭЦ-4,
Магілёўскай ЦЭЦ-2, Гомельскай ЦЭЦ-2, пабудаваць міжсістэмныя
лініі электраперадачы Ігналінская АЭС — падстанцыя «Беларус-
кая» (раён Салігорска), Ігналінская АЭС — Полацк, Чарнобыль-
ская АЭС — Мазыр, Смаленская АЭС — Гомель. Пачнецца будаў-
ніцтва Мінскай атамнай ЦЭЦ. Выкарыстанне электраэнергіі ўзрас-
це ў прамысловасці на 28 працэнтаў, сельскай гаспадарцы — на
адну трэць і на транспарце — у 1,5 раза.
Буйным резервам павелічэння энергетычных рэсурсаў з’яўляец-
ца рацыянальнае і эканомнае іх выкарыстанне. А магчымасці тут
вялізньія. Дйстаткова Сказаць, што эканомія па рэспубліцы элек-
трычнай энергіі толькі на адзін працэнт раўназначна гадавой па-
трэбнасці ў ёй такіх буйных прадпрыемстваў, як Мазырскі нафта-
перапрацоўчы або Мінскі аўтамабільны заводы.
Аб’ём вытворчасці паліўнай прамысловасці, якая ўключае наф-
таперапрацоўчую, нафтаздабываючую і тарфяную галіны, павя-
лічыцца на 9,8 працэнта.
На развіццё нафтаперапрацоўчай прамысловасці, якая забяс-
печвае патрэбнасць нашай рэспублікі, амаль усю Прыбалтыку і ча¬
ст ку раёнаў паўночнага захаду краіны ў нафтавым паліве і змазач-
ных маслах, будзе накіравана больш чым 200 мільёнаў рублёў капі-
тальных укладанняў, або на 14,3 працэнта больш, чым у дзесятай
пяцігодцы. Завершыцца будаўніцтва тэхналагічных установак па
другасных працэсах нафтаперапрацоўкі і шэрагу прыродаахоўных
аб’ектаў, увойдуць у дзеянне ўстаноўкі «Парэкс» па вытворчасці
высокаачышчаных вадкіх парафінаў для мікрабіялагічнай прамыс-
ловасці магутнасцю па 120 тысяч тон у аб’яднанні «Наваполацк-
нафтааргсінтэз» і на Мазырскім нафтаперапрацоўчым заводзе.
3	мэтай захавання торфу для, патрэб сельскай гаспадаркі і як
высакаякаснай мінеральнай сыравіны к канцу пяцігодкі плануецца
спыніць спальванне торфу на электрастанцыях. Таму ў праекце пла¬
на намячаецца значна знізіць яго здабычу. Плануемая вытворчасць-
брыкетаў з улікам спажывання іншых відаў паліва, у прыватнасцт
дроў і каменнага вугалю, дасць магчымасць забяспечыць патрэбы ў
ім камунальна-бытавой гаспадаркі і насельніцтва.
Выпуск прадукцыі хімічнай і нафтахімічнай прамысловасці
ўзрасце на 31,6 працэнта. Вытворчасць мінеральных угнаенняў пра-
дугледжана павялічыць у 1,3 раза, у тым ліку калійных — у 1,4 ра¬
за, хімічных валокнаў і ніцей — на 42 працэнты, сінтэтычных смол
і пластычных мае — на 52,7, шын — на 49,8 працэнта. Намечана.
ўвесці ў дзеянне новыя магутнасці ў вытворчых аб’яднаннях «Бела-
руськалій» і «Бабруйскшына», па вытворчасці капралактаму, амі-
яку і азотных угнаенняў — у гродзенскім аб’яднанні «Азот»
імя Сяргея Восіпавіча Прытыцкага, поліэтылену і нітрону — у
аб’яднанні «Палімір», дыметылтэрафталату, поліэфірных валокнаў
14

і ніцей — у магілёўскім аб’яднанні «Хімвалакно» імя Уладзіміра
Ільіча Леніна, поліэфірных ніцей — на Светлагорскім заводзе штуч-
нага валакна, капронавых валокнаў і ніцей — на Гродзенскім за¬
водзе сінтэтычнага валакна. Паспяховае выкананне гэтых важных
заданняў у многім залежыць ад своечасовага ўмацавання вытвор-
чай базы будаўнічых і мантажных арганізацый, і перш за ўсё ў
Наваполацку, Бабруйску і Светлагорску.
Далейшае развіццё атрымаюць геолагаразведачныя работы. На
гэтыя мэты прадугледжана накіраваць каля 320 мільёнаў рублёў,
што дасць магчымасць павялічыць прамысловыя запасы нафты,
выявіць новыя радовішчы надземных вод, нярудных матэрыялаў і
інпіых карысных выкапняў.
Апераджальнымі тэмпамі намячаецца развіваць машынабуда-
ванне і металаапрацоўку, што вызначаецца вядучай роляй гэтай
галіны ў тэхнічным пераўзбраенні ўсёй народнай гаспадаркі і росце
прадукцыйнасці працы. За пяцігоддзе аб’яднанні і прадпрыемствы
рэспублікі дадуць краіне 460 тысяч трактараў, больш як 200 тысяч
грузавых аўтамабіляў і 126 тысяч металарэзных станкоў.
Побач са значным павелічэннем выпуску машынабудаўнічай
прадукцыі прадугледжваецца далейшае паляпшэнне яе структуры,
павышэнне тэхнічнага ўзроўню і якасці машын і абсталявання, іх
надзейнасці і эканамічнасці. Больш высокімі тэмпамі, як гэта вы-
значана Асноўнымі напрамкамі, будуць развівацца радыётэхнічная,
электронная і прыборабудаўнічая прамысловасць. Удзельная вага
яе ў агульным аб’ёме машынабудавання і металаапрацоўкі павы-
сіцца ў 1985 годзе да 46 працэнтаў супраць 38 працэнтаў у 1980 го-
дзе. Выпуск сродкаў вылічальнай тэхнікі ўзрасце больш чым у
1,5 раза. Намячаецца асвоіць восем новых і 4 мадэрнізаваных тыпа
прамысловых робатаў і робататэхналагічных комплексаў для за¬
мены ручной працы ў ліцейнай, штамповачнай і пластмасавай вы-
творчасцях.
У аб’яднаннях «БелаўтаМАЗ» і «Мінскі трактарны завод
імя Уладзіміра Ільіча Леніна» будзе асвойвацца вытворчасць аўта-
самазвалаў асабліва высокай грузападымальнасці і мадэрнізаваных
трактароў МТЗ-100/102. Вельмі адказныя задачы стаяць перад ка-
лектывам аб’яднання «Гомсельмаш», які за пяцігоддзе павінен
паставіць сельскай гаспадарцы краіны 50 тысяч самаходных, 15 ты¬
сяч прычапных кормаўборачных камбайнаў, 78 тысяч сіласаўбо-
рачных камбайнаў «Віхар», 170 тысяч прычапных ёмістасцей. Па¬
спяховае вырашэнне гэтай задачы ў многім будзе вызначацца
своечасовым уводам тут вытворчых магутнасцей і аб’ектаў са-
цыяльна-бытавога прызначэння, на будаўніцтва якіх у цэлым за
гады пяцігодкі накіроўваецца звыш 633 мільёнаў рублёў.
На станкабудаўнічых прадпрыемствах рэспублікі выпуск аўта-
матычных ліній павялічыцца ў 1,9 раза, вытворчасць станкоў з ліч-
бавым праграмным кіраваннем — у 4,7 раза. Будзе асвоена звыш
15

240 мадэлей металаапрацоўчых станкоў і 60 тыпаў кавальна-прэ-
савага і ліцейнага абсталявання.
Далейшае развіццё атрымае прамысловасць агульнамашынабу-
даўнічага ўжывання. Вытворчасць чыгуначнага ліцця намячаецца
павялічыць на 18,2 працэнта, стальнога — на 13,7 працэнта і гара-
чых штамповак — у 1,4 раза.
Па сутнасці нанава ствараецца ў рэспубліцы чорная і каляровая
металургія. У адпаведнасці з Асноўнымі напрамкамі ў Жлобіне
намячаецца пабудаваць пераробчы металургічны завод магутнас-
цю 500 тысяч тон пракату чорных металаў у год, з уводам у дзеян-
не якога ў асноўным будуць задаволены патрэбнасці будаўнічай
індустрыі рэспублікі ў многіх відах пракату, катанкі і арматурных
профіляў.
Для цэнтралізаванага забеспячэння вырабамі з металічныхда-
рашкоў начата будаўніцтва завода магутнасцю 10 тысяч тон гіра-
дукцыі ў Маладзечна, што дасць магчымасць скараціць працаём-
касць вытворчасці многіх дэталей у машынабудаванні, а таксама
эканоміць штогод да 20 тысяч тон пракату металаў. Для забеспя¬
чэння ў 1984 годзе ўводу ў дзеянне завода трэба будзе ў бліжэйшы
час спраектаваць і вырабіць неабходную тэхналагічную аснастку і
вялікую колькасць нестандартызаванага абсталявання. У вырашэн-
ні гэтых пытанняў павінны ўдзельнічаць шматлікія машынабудаў-
нічыя прадпрыемствы рэспублікі.
У каляровай металургіі пачнецца будаўніцтва завода алюмініе-
вых сплаваў у Глыбокім Віцебскай вобласці.
Важнейшымі задачамі ў лясной, папяровай і дрэваапрацоўчай
прамысловасці з’яўляюцца далейшае развіццё лесанарыхтовак на
базе прымянення высокапрадукцыйных машын і механізмаў, па-
вышэнне эфектыўнасці работы дрэваапрацоўчых вытворчасцей.
Выпуск прадукцыі галіны пры тых жа рэсурсах выкарыстоўваемай
драўніннай сыравіны павінен узрасці на 18,7 працэнта. Прадугле-
джваецца апераджальнае развіццё магутнасцей па вытворчасці
драўніннастружкавых і драўніннавалакністых пліт, кардону за
кошт пашырэння і тэхнічнага пераўзбраення дзеючых прадпрыем-
стваў, што палепшыць комплекснае выкарыстанне ўсіх відаў драў-
ніны. Пашырыцца наменклатура прадукцыі з улікам патрабаван-
няў народнай гаспадаркі і попыту насельніцтва.
У прамысловасці будаўнічых матэрыялаў павялічыццца вытвор'
часць цэменту, цэглы, абліцовачных пліт з натуральнага каменя;
наплаўляемага руберойду. У аб’яднанні «Крычаўцэментнашыфер».
магутнасці па вытворчасці цэменту за кошт рэканструкцыі ўзра-
стуць на 80 тысяч тон; у аб’яднанні «Ваўкавыскцэментнашыфер»
намячаецца ўвесці ў дзеянне тэхналагічную лінію па выпуску
100 тысяч тон вапны ў год, на Гомельскім шклозаводзе — магутна-
сці на 2,5 мільёна квадратных метраў арміраванага і ўзорыстага
16

шкла, на шклозаводзе «Неман» — па выпуску сартавой па суды.
У адпаведнасці з намечанымі мерапрыемствамі дырэктыўных орга-
наў у рэспубліцы ў 1982—1985 гадах на шэрагу буйных прадпрыем-
стваў вытворчасць сценавых матэрыялаў за кошт яе інтэнсіфікацыі
павінна быць павялічана на 400 мільёнаў штук цэглы, а таксама
ўведзены ў дзеянне новыя магутнасці на 450 мільёнаў штук.
Распрацоўка плана на адзінаццатую пяцігодку па галінах, якія
вырабляюць прамысловыя тавары народнага спажывання, была
падпарадкавана вырашэнню адной з важных задач, вызначаных
XXVI з’ездам КПСС,— найбольш поўнаму задавальненню патрэб-
насцей савецкіх людзей у вырабах разнастайнага асартыменту 1
высокай якасці, рэалізацыі нядаўна прынятых ЦК КПСС і Саветам
Міністраў СССР рашэнняў па павелічэнню выпуску тавараў пср-
шай неабходнасці.
Аб’ём прадукцыі лёгкай прамысловасці ўзрасце на 20,8 працэн-
та, у тым ліку шаўковых тканін
5 раза, штучнага футра — на-.
43,5 працэнта, дываноў і дывановых вырабаў — на 28,1 працэнта..
Штогоднае абнаўленне асартыменту адзення і абутку па мадэлях
прадугледжваецца давесці да 60—80 працэнтаў. Міністэрству лёг¬
кай прамысловасці БССР неабходна ўзняць адказнасць кіраўнікоў
аб’яднанняў і прадпрыемстваў за пастаўку тавараў гандлюючым
арганізацыям у адпаведнасці з заключаемым! дагаворамі.
На развіццё лёгкай прамысловасці прадугледжваецца накіра-
ваць 380 мільёнаў рублёў капітальных укладанняў, будзе заверша-
на будаўніцтва Кобрынскай прадзільна-ткацкай і Жлобінскай:
фабрык штучнага футра, расшырэнне Брэсцкага вытворчага дыва-
нова-суконнага аб’яднання, Чавускага і Кармянскага льнозаводаў,.
рэканструкцыя Гродзенскага тонкасуконнага камбіната, Бабруй-
скай трыкатажнай і Полацкай швейнай фабрык, пачнецца будаў*
ніцтва прадзільна-ткацкай фабрыкі ў Баранавічах, апрацоўчаш
фабрыкі ў Кобрыне.
У прамове таварыша Леаніда Ільіча Брежнева на лістападаў-
скім (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС была дадзена высокая ацэнка
будаўнікам прадпрыемстваў лёгкай прамысловасці рэспублікі. Гэ¬
та, таварышы, да многага абавязвае.
Вялікія задачы стаяць перад мясцовай прамысловасцю, ад рабо¬
ты якой у многім залежыць забеспячэнне попыту насельніцтва ў
розных таварах штодзённага прызначэння. Прадпрыемствам Міні--
стэрства мясцовай прамысловасці БССР неабходна павялічыць,
агульны выпуск прадукцыі амаль у 1,4 раза, у тым ліку тавараў на¬
роднага спажывання — у 1,5 раза. Значка расшырыцца вытвор¬
часць прасцейшых тавараў з мясцовай сыравіны і адходаў вытвор-
часці, стальной і чыгуннай эмаліраванай пасуды, вырабаў быта-
вой хіміі і мастацкіх промыслаў.
Вялікая ўвага ў плане ўдзелена праблеме ўцягнення ў народна-
гаспадарчы абарот усіх відаў матэрыяльных рэсурсаў. Упершыню,
17

ўключаны раздзел па выкарыстанню другаснай сыравіны. Вытвор-
часць прадукцыі з выкарыстаннем такой сыравіны за пяцігоддзе па
міністэрствах і ведамствах рэспублікі дасягне 1,5 мільярда рублёў.
Гэтае задание, вядома, неабходна лічыць мінімальным, таму што
рэзерваў тут яшчэ шмат.
Вытворчасць тавараў культурна-бытавога і гаспадарчага пры-
.значэння намячаецца павялічыць у 1,4 раза. На прадпрыемствах
рэспублікі ў 1985 годзе будзе выпушчана 875 тысяч тэлевізараў, у
тым ліку для прыёму каляровага адлюстравання 640 тысяч штук,
650 тысяч бытавых халадзільнікаў, 230 тысяч матацыклаў і 745 ты¬
сяч веласіпедаў, 1770 тысяч фотаапаратаў, 660 тысяч радыёпрыём-
ных прыбораў, наручных гадзіннікаў на 477 мільёнаў рублёў, або ў
1,7 раза больш, чым у 1980 годзе. Прадугледжваецца асвоіць вы¬
пуск шэрага новых тэхнічна складаных вырабаў з палеяшанымі
■спажывецкімі ўласцівасцямі, сярод якіх — халадзільнікі павыша-
най камфортнасці і надзейнасці, тэлевізары з каляровым адлю-
страваннем, новыя мадэлі аўтамагнітол, электронна-механічныя
кварцавыя гадзіннікі, 190 сучасных мадэлей мэблі. Гомельскім вы-
творчым аб’яднаннем «Гідрааўтаматыка» будзе ажыццёўлена бу-
даўніцтва цэха ў Нароўлі па выпуску 150 тысяч парасонаў у год.
Плануецца ўвесці магутнасці па вытворчасці тавараў у аб’яднан-
нях «БелаўтаМАЗ», «Бабруйскферммаш» і «Гомсельмаш», ажыц-
цявіць расшырэнне Мінскага гадзіннікавага завода.
Прапрацоўка ў пяцігадовым плане пытанняў размяшчэння пра-
мысловасці ажыццяўлялася з улікам шэрага вельмі істотных фак-
тараў: рэзкага зніжэння ў будучым перыядзе прыросту працоўных
рэсурсаў, неабходнасці далейшага абмежавання росту вялікіх і
развіцця эканамічна перспектыўных малых і сярэдніх гарадоў,
размяшчэння новых прадпрыемстваў у прамысловых вузлах і тэ-
рытарыяльных комплексах.
У Брэсцкай і Гродзенскай абласцях, якія некалькі лепш забяс-
печаны працоўнымі рэсурсамі, чым іншыя вобласці, але ў той жа
час аддалены ад сыравінных баз і спажыўцоў прадукцыі, пераваж-
нае развіццё, як і раней, атрымаюцъ неметалаёмкія галіны машы-
набудавання, лёгкая і харчовая прамысловасць. У Мінскай воблас-
ці прадугледжваецца размясціць у асноўным філіялы прадпрыем-
стваў горада Мінска, а таксама аб’екты, якія дапаўняюць створаныя
прамысловыя комплексы. Улічваючы напружаны баланс працоў-
ных рэсурсаў у Віцебскай, Гомельскай і Магілёўскай абласцях,
развіццё прамысловасці тут прадугледжана ажыццяўляць у асноў-
ным за кошт лепшага выкарыстання ўжо створанага вытворчага
патэнцыялу, пашырэння, рэканструкцыі і тэхнічнага пераўзбраен-
ня дзеючых прадпрыемстваў.
Далейшае развіццё атрымаюць малыя і сярэднія гарады рэспуб-
лікі. Тут намечана размясціць больш як 76 працэнтаў усіх нова-
будоўляў адзінаццатай пяцігодкі. Пры прапрацоўцы пытанняў бу-
18

даўніцтва новых аб’ектаў улічвалася таксама неабходнасць пры-
няцця мер у шэрагу гарадоў па паляпшэнню суадносін у прымянен-
ні мужчынскай і жаночай працы.
Развіццё аграпрамысловага комплексу
Таварышы дэпутаты! У прынятых XXVI з’ездам КПСС «Асноў-
ных напрамках эканамічнага і сацыяльнага развіцця СССР на
1981—1985 гады і на перыяд да 1990 года» прызнана неабходным
забяспечыць адзінае планаванне, прапарцыянальнае і збалансава-
нае развіццё галін аграпрамысловага комплексу, значнае ўмацаван-
не яго матэрыяльна-тэхнічнай базы, удасканаленне эканамічных су-
вязей паміж галінамі, арганізацыю дакладнага іх узаемадзеяння
па нарошчванню вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі, па¬
ляпшэнню яе захаванасці, транспарціроўкі, перапрацоўкі і дастаў-
кі да спажыўца.
Сярэднёгадавы аб’ём валавой прадукцыі сельскай гаспадаркі
намячаецца павялічыць на 11 працэнтаў, што знаходзіцца ў межах
устаноўленых рэспубліцы заданняў па Асноўных напрамках, су-
праць 7,9 працэнта ў дзесятай пяцігодцы. Збор збожжа ўзрасце на
26 працэнтаў, ільновалакна — на 30, цукровых буракоў — на 10,5,.
агародніны — на 11,7 працэнта. Вытворчасць мяса (у забойнай
вазе) складзе ў сярэднім за год 957 тысяч тон і малака — 6500 ты¬
сяч тон.
Рост валавога збору збожжа прадугледжваецца забяспечыць за
кошт павышэння ўраджайнасці на аснове паляпшэння насеннявод-
ства, укаранення новых высокаінтэнсіўных, устойлівых да паляган-
ня сартоў, пераводу вытворчасці збожжа на прамысловую аснову.
Будзе прадоўжана работа па паглыбленню спецыялізацыі гаспа-
дарак на вытворчасці харчовай, насеннай і тэхнічнай бульбы, па
ўкараненню новых, высокакрухмалістых гатункаў, упарадкаванню-
зон яе нарыхтовак.
Вялікія заданы ставяцца перад ільнаводамі рэспублікі. Сярэд-
негадавая вытворчасць ільновалакна павінна быць даведзена не
менш чым да 122 тысяч тон супраць 94,2 тысячы тон у мінулай пя-
цігодцы пры істотным павышэнні якасці льнопрадукцыі. Для да-
сягнення гэтай мэты запатрабуецца правесці шэраг мерапрыем-
стваў, сярод якіх — далейшае паглыбленне спецыялізацыі, канцэн-
трацыя пасеваў ільну ў раёнах і гаспадарках з лепшымі для гэтай
культуры ўмовамі, умацаванне матэрыяльна-тэхнічнай базы льна-
сеючых калгасаў, саўгасаў ільноперапрацоўчай прамысловасці, поў-
нае забеспячэнне пасеваў мінеральнымі ўгнаеннямі і хімічнымГ
сродкамі барацьбы з пустазеллем, шкоднікамі і хваробамі, стварэн-
не на базе найбольш буйных тэхнічна аснашчаных ільнозаводаў і'
льнасеючых гаспадарак, аграрна-прамысловых аб’яднанняў. Важна
таксама скараціць колькасныя страты і асабліва страты якасці
19

льнопрадукцыі на ўсіх стадыях яе вытворчасці і перапрацоўкі. Мі-
лістэрства сельскай гаспадаркі БССР, Міністэрства лёгкай прамыс-
ловасці БССР, кіраўнікі і спецыялісты гаспадарак павінны павысіць
увагу да гэтай важнай тэхнічнай культуры, прыняць усе захады да
таго, каб напружаныя заданні па вытворчасці і продажу дзяржаве
льнопрадукцыі былі безумоўна выкананы.
Намячаецца далейшае павелічэнне вытворчасці цукровых бура-
коў, агародніны і іншай прадукцыі раслінаводства. Асабліва трэба
сказаць аб агародніне. Існуючы ўзровень яе вытворчасці ў рэспуб-
ліцы не забяспечвае патрабаванняў насельніцтва і перапрацоўчай
прамысловасці ні па колькасці, ні па асартыменту. Міністэрства
плодаагародніннай гаспадаркі БССР павінна выправіць станові-
шча, якое склалася ў агародніцтве, накіраваць свае намаганні на
ўмацаванне матэрыяльна-тэхнічнай базы спецыялізаваных. гаспа¬
дарак, удасканаленне сістэмы вытворчасці, нарыхтовак, транспар-
ціроўкі, рэалізацыі і перапрацоўкі агародніны. Неабходна расшы-
рыць асартымент агароднінных культур, палепшыць якасць
прадукцыі, скараціць яе страты. Галоўная ўмова дасягнення высот
кіх паказчыкаў у жывёлагадоўлі — гэта павышэнне прадуктыўнасці
жывёлы. Сярэднегадавы надой малака ад адной каровы ў калгасах
і саўгасах плануецца давесці к канцу пяц'ігодкі да 2600 кілаграмаў
супраць 2224 у 1980 годзе, сярэднюю вагу адной галавы буйной
и
V
рагатаи жывелы, прадаваемаи дзяржаве,
адпаведна да 385 кі-
лаграмаў супраць 347. Разам з гэтым намячаецца далейшы рост
пагалоўя жывёлы і птушкі.
Прадоўжыцца работа па пераводу жывёлагадоўлі на прамысло-
вую аснову шляхам яе спецыялізацыі і канцэнтрацыі на базе між-
гаспадарчай кааперацыі. Прадугледжана стварыць 124 комплексы
па гадоўлі і адкорму жывёлы агульнай магутнасцю 676 тысяч га-
лоў у год. У цэлым на комплексах будзе вырабляцца 310 тысяч тон
ялавічыны, або 37 працэнтаў ад агульнай яе рэалізацыі. На свіна-
гадоўчых комплексах намечана атрымаць 200 тысяч тон свініны,
або 70 працэнтаў ад агульнай яе вытворчасці. Міністэрству сель-
скай гаспадаркі БССР і яго органам на месцах, аблвыканкомам і
райвыканкомам неабходна надаваць гэтым пытаниям першарад-
ную ўвагу. Асабліва важна стварыць на комплексах высокаэфек-
тыўную кормавытворчасць, камплектаваць пагалоўем жывёлы,
своечасова падрыхтаваць неабходныя кадры.
Разам з тым неабходна ўдзяліць увагу, як адзначыў на плену¬
ме ЦК КПБ Ціхан Якаўлевіч Кісялёў, і свінагадоўчым фермам,
якія сёння даюць значную долю вытворчасці свініны.
Буйныя меры прадугледжаны па ўмацаванню кармавой базы ў
жывёлагадоўлі. Задача заключаецца ў тым, каб забяспечыць не
толькі колькасны рост кармоў, але і іх збалансаванасць па ўсіх
пажыўных рэчывах, асабліва па пратэіну. У сувязі з гэтым распра-
цавана мэтавая комплексная праграма па кормавытворчасці, якой
20

прадугледжваюцца прагрэсіўныя тэхналогіі вырошчвання палявых
і лугавых культур, выдзяленне кормавытворчасці ў спецыялізава-
ную галіну. Асаблівая
О
о
увага удзелена вырошчванню
бабовых
культур, як вельмі каштоўнай крыніцы пратэіну. Пры буйных жы-
вёлагадоўчых комплексах і фермах намячаецца будаўніцтва кам-
бікормавых заводаў і прадпрыемстваў па кормапрыгатаванню, а
таксама сховішчаў кармоў.
Адначасова будуць прымацца меры, якія садзейнічаюць развіц-
цю вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі насельніцтвам, ка-
лектыўнага садаводства і агародніцтва.
Адзін з галоўных напрамкаў развіцця аграпрамысловага ком¬
плексу— умацаванне матэрыяльна-тэхнічнай базы сельскай гаспа-
даркі, далейшая перабудова вёскі. На гэтыя мэты ў цэлым па рэс-
публіцы за пяцігоддзе прадугледжваецца накіраваць больш як
7,7 мільярда рублёў капітальных укладанняў. У 1,3 раза ўзрастуць
затраты на будаўніцтва аб’ектаў, якія забяспечваюць
сельскагаспадарчай прадукцыі. Фондазабяспечанасць
саўгасаў павялічыцца амаль на адну трэць, ім будзе
79 тысяч трактароў, 53 тысячы грузавых аўтамабіляў,
збожжаўборачных камбайнаў, 65 тысяч трактарных
захаванасць
калгасаў і
пастаўлена
19,8 тысячы
прычэпаў і
шмат іншай тэхнікі. Усё тэта з’явіцца асноўным фактарам далей-
шага росту прадукцыйнасці працы ў сельскай гаспадарцы.
Пастаўка мінеральных угнаенняў за 1981—1985 гады складзе
7324 тысячы тон у дзеючым рэчыве. Міністэрству сельскай гаспа-
даркі БССР і яго органам на месцах, Міністэрству плодаагароднін-
най гаспадаркі БССР неабходна прыняць усе захады па рацыя-
О
нальнаму прымяненню тукау, поунаму выкарыстанню наяуных маг-
чымасцей па назапашванню і ўнясенню арганікі.
Істотную ролю ва ўздыме эканомікі калгасаў і саўгасаў рэспуб-
лікі адыгрывае меліярацыя зямель. За пяцігоддзе намечана асу-
шыць пераўвільготненыя і забалочаныя землі на плошчы 480 тысяч
гектараў. На 700 тысячах гектараў зямель, якія не патрабуюць
асушэння, будуць праведзены культуртэхнічныя работы, на 55 ты¬
сячах гектараў — створаны арашальныя сістэмы. Апераджальнымі
тэмпамі прадугледжваецца весці меліярацыю ў Віцебскай вобла-
сці, дзе будзе асушана зямель на 25 працэнтаў больш, чым за гады
мінулай пяцігодкі. У зоне Палесся, побач з далейшым стварэннем
саўгасаў на меліяраваных землях, будзе ажыццяўляцца будаўніц-
тва першачарговых аб’ектаў проціпаводкавай аховы ў басейнах рэк
Прыпяць, Гарынь, Заходні Буг і Днепра-Бугскага канала.
Рост вытворчасці прадукцыі прадпрыемстваў харчовых галін
прамысловасці, план па якіх распрацаваны зыходзячы з намячае-
мых аб’ёмаў закупак і перапрацоўкі сельскагаспадарчай сыраві-
ны, складзе 22 працэнты, у тым ліку па харчасмакавай прамысло-
васці—12,9 працэнта і мяса-малочнай — 29,6 працэнта. Увод у
эксплуатацыю новых сажалак і павышэнне іх прадуктыўнасці да-
21

дуць магчымасць павялічыць улоў рыбы больііі чым у 2 разы.
Узрасце вытворчасць каўбасных вырабаў, мясных кансерваў, цэль-
намалочнай прадукцыі, масла, тлустых сыроў. Асаблівую ўвагу не-
абходна надаць укараненню безадходных тэхналогій пры пера-
працоўцы сельскагаспадарчай сыравіны, перш за ўсё ў плодаага-
родніннай прамысловасці.
Прадугледжваецца завяршыць будаўніцтва Мазырскага саля-
вога завода, малочных заводаў у Гомелі і Мінску, сыраробных за-
водаў у Слуцку і Хойніках, хлебазавода ў Мінску, пабудаваць пер¬
шую чаргу соладавага завода ў Іванаве, хлебазавод у Давыд-Га-
радку, завод па вытворчасці замяніцеля натуральнага малака — у
Клецку, пашырыць магутнасці на шэрагу дзеючых прадпрыемстваў.
Вялікае значэнне для павышэння прадуктыўнасці жывёлы і
птушкі мае прадукцыя мікрабіялагічнай і камбікормавай прамыс-
ловасці. Агульны аб’ём вытворчасці мікрабіялагічнай прамыслова-
сці рэспублікі, якая спецыялізуецца на выпуску дражджэй, анты-
біётыкаў, амінакіслот, вітамінаў і іншых высакаякасных прэпара-
таў, за пяцігоддзе павялічыцца ў 2,9 раза. Плануецца ўвесці ў
дзеянне другую чаргу Наваполацкага завода бялкова-вітамінных
канцэнтратаў, прадоўжыць будаўніцтва Мазырскага завода кар-
мавых дражджэй. Аднак гэтыя аб’екты будуюцца пакуль што ма-
рудна, а сродкі, якія выдзяляюцца, з году ў год не асвойваюцца.
Будаўнічым арганізацыям сумесна з заказчыкамі неабходна па-
лепшыць становішча на гэтых будоўлях і забяспечыць іх своечасо-
вы ўвод.
План развіцця лясной гаспадаркі распрацаваны з улікам забес-
пячэння далейшай інтэнсіфікацыі і росту эканамічнай эфектыўнас-
ці галіны пры адначасовым павышэнні ролі лясоў як прырод-
на-геаграфічнага фактару. У цэлым за пяцігоддзе намячаецца
правесці работы па паўторнаму ўпарадкаванню лясоў Міністэрству
лясной гаспадаркі БССР на плошчы 3824 тысячы гектараў. Леса-
сечны фонд па гадах пяцігодкі прынят у аб’ёме разліковай лесасе-
кі, сартыментны састаў яго ў асноўным забяспечвае існуючую
спецыялізацыю лясной, папяровай і
сці рэспублікі.
дрэваапрацоўчай прамыслова-
Транспарт і сувязь
Далейшае развіццё транспарту і сувязі ў адзінаццатай пяцігод-
цы прадугледжвае больш поўнае задавальненне патрэбнасцей
народнай гаспадаркі і насельніцтва рэспублікі ў перавозках і эфек-
тыўных сродках сувязі. Грузаабарот усіх відаў транспарту павялі-
чыцца амаль на 12 працэнтаў, пасажыраабарот— на 16,1 працэн-
та. Узрастуць аб’ёмы транспартнага абслугоўвання сельскага
насельніцтва, экскурсійных і турысцкіх перавозак, а таксама пера-
возак ва ўнутрыгарадскіх зносінах.
22

Асноўны аб’ём перавозак масавых грузаў будзе забяспечвацца
чыгуначным транспартам. Яго грузаабарот за пяцігоддзе павялі-
чыцца на 8,6 працэнта. Будзе прадоўжана работа па аптымізацыі
грузапатокаў паміж пастаўшчыкамі і спажыўцамі. Пашырацца пра-
вазныя і прапускныя магчымасці чыгункі, будзе электрыфікаваны
чыгуначны ўчастак Стоўбцы — Брэст, што забяспечыць перавод на
электрацягу ўсяго напрамку ад Бреста да Масквы. Намячаецца
ўвод у эксплуатацыю шэрага механізаваных пунктаў перапрацоўкі
грузаў. Завершыцца будаўніцтва чыгуначнага вакзала ў Гродна,
пачнецца рэканструкцыя вакзала ў Мінску.
Аўтамабільны транспарт будзе забяспечваць вываз сельскагас-
падарчай прадукцыі да месц яе перапрацоўкі і захавання, перавоз-
ку грузаў у гарадах, у мясцовых і ўнутрыраённых зносінах. Груза¬
абарот аўтамабільнага транспарту агульнага карыстання ўзрасце
на 15,4 працэнта. Працягнецца работа па ўдасканаленню структу¬
ры рухомага саставу, шырокаму прымяненню аўтацягнікоў, на
36 працэнтаў павялічыцца перавозка грузаў у кантэйнерах. Пашы¬
рацца аўтобусныя зносіны паміж населенымі пунктамі рэспублікі,
значна папоўніцца парк аўтобусаў. Намячаецца далейшае развіц-
цё матэрыяльна-тэхнічнай базы аўтамабільнага транспарту. Будуць
пабудаваны аўтавакзал «Усходні» і шосты аўтобусны парк у Мін-
ску, аўтобусныя паркі ў Мазыры і Навагрудку, аўтабазы ў Лепелі
і Клімавічах.
Даўжыня аўтамабільных дарог з цвёрдым пакрыццём, пабудава-
ных за кошт дзяржаўных капітальных укладанняў, павялічыцца на
1,5 тысячы кіламетраў. Завершыцца рэканструкцыя аўтамагістралі
Мінск—Брэст, будзе прадоўжана будаўніцтва і рэканструкцыя
ўчасткаў дарог ад Мінска на Гродна і Вільнюс. Расшырыцца сетка
дарог мясцовага значэння, будзе прадоўжана будаўніцтва пад’ез-
даў да цэнтральных сядзіб калгасаў і саўгасаў.
Грузаабарот рачнога транспарту за пяцігоддзе ўзрасце на
20,1 працэнта. Намячаецца далейшая рэканструкцыя Днепра-Буг-
скага канала, будзе прадоўжана будаўніцтва порта ў Віцебску, па¬
чнецца ўзвядзенне другой чаргі Рэчыцкага суднабудаўніча-судна-
рамонтнага завода і іншых аб’ектаў.
На мясцовых паветраных лініях у 1985 годзе будзе перавезена
380 тысяч пасажыраў — на 11,7 працэнта больш, чым у 1980 годзе.
Намячаецца закончыць будаўніцтва ўзлётна-пасадачнай паласы
ў аэрапорце Гродна, аэравакзальнага комплексу ў Брэсце, паса-
жырскага павільёна ў Гомелі, будзе ўведзена першая чарга аэра-
порта «Мінск-2».
Каб павысіць эфектыўнасць работы транспарту, Упраўленню Бе-
ларускай чыгункі, Міністэрству аўтамабільнага транспарту БССР,
Галоўнаму ўпраўленню рачнога флоту БССР, Беларускаму ўпраў-
ленню грамадзянскай авіяцыі, кіраўнікам падведамасных ім
арганізацый трэба больш настойліва паляпшаць яго выкарыстан-
23

не, дамагацца беражлівай эксплуатацыі тэхнікі, забяспечваць яе
своечасовы і якасны рамонт.
Аб’ём паслуг прадпрыемстваў і арганізацый сувязі павялічыцца
на 23,2 працэнта. У гарадах будуць уведзены аўтаматычныя тэле-
фонныя станцыі на 180 тысяч нумароў, у тым ліку — чатыры буй-
ныя АТС у Мінску. Емістасць тэлефонных станцый у сельскай мяс-
цсвасці дасягне к канцу пяцігодкі 247 тысяч нумароў, або ўзрасце
на 15,2 працэнта. Будуць уведзены ў дзеянне прычыгуначны па-
штамт у Гомелі, аддзяленне перавозкі пошты ў аэрапорце
«Мінск-2», вузлы сувязі ў радзе раённых цэнтраў, у тым ліку ў Па-
ставах, Бераставіцы, Слаўгарадзе.
Капітальнае будаўніцтва
Таварышы дэпутаты! Паспяховае развіццё ўсіх галін народнай
гаспадаркі, рост дабрабыту працоўных у многім залежыць ад выка-
нання планаў капітальнага будаўніцтва, ад таго, наколькі рацыя-
нальна выкарыстоўваюцца і хутка акупляюцца капітальныя ўкла-
данні. «Новая пяцігодка,— адзначыў таварыш Леанід Ільіч Брэж-
неў у Справаздачным дакладзе ЦК КПСС XXVI з’езду партыі,—-
будзе сур’ёзным экзаменам для будаўнікоў. Характэрная яе рыса —
усямерная канцэнтрацыя сіл на хутчэйшым завяршэнні і пуску тых
прадпрыемстваў, якія здольны забяспечыць найбольшы прырост
прадукцыі, расшыць вузкія месцы».
Агульны аб’ём капітальных укладанняў за пяцігодку складзе ў
рэспубліцы звыш 22 мільярдаў рублёў, што на 2 мільярды рублёў
больш, чым у мінулай пяцігодцы. Значнае павелічэнне асігнаван-
няў прадугледжана на развіццё чорнай металургіі, машынабуда-
ванне, мікрабіялагічнай, лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці.
Намячаецца далейшая канцэнтрацыя сіл і сродкаў на пускавых
будоўлях. Аб’ёмы ўводу ў дзеянне асноўных фондаў па міністэр-
ствах і ведамствах рэспублікі вызначаны з перавышэннем выдзя-
ляемых капітальных укладанняў, што забяспечвае скарачэнне не-
завершанага будаўніцтва, якое па ўсіх гадах пяцігодкі не будзе
перавышаць нарматыўны ўзровень. Істотна скарачаецца сярэдні
тэрмін працягласці будаўніцтва.
Палепшыцца тэхналагічная структура капітальных укладанняў.
Доля 'будаўніча-мантажных работ у аб’ёме дзяржаўных капіталь-
ных укладанняў па рэспубліцы зніжаецца да 53 працэнтаў супраць
55 працэнтаў у мінулай пяцігодцы. Аб’ём сродкаў на рэканструк-
цыю і тэхнічнае пераўзбраенне дзеючых прадпрыемстваў складзе
каля трэці асігнаванняў, накіроўваемых на вытворчае будаўніцтва.
Міністэрствам і ведамствам, аб’яднанням і прадпрыемствам неаб-
ходна прадоўжыць работу па павелічэнню долі капітальных укла-
данняў, накіроўваемых на гэтыя мэты.
Асаблівае значэнне ў справе павышэння эфектыўнасці Kani-
24

тальнага будаўніцтва адводзіцца паляпшэнню праектна-каштарыс-
най справы. I гэта зразумела. На стадыі праектавання павінны за-
кладвацца самыя прагрэсіўныя тэхнічныя рашэнні, навукова аб-
грунтаваныя нарматывы затрат матэрыялаў, энергіі і працы, якія
забяспечваюць высокія эканамічныя паказчыкі і якасць будаўні-
чай прадукцыі. Дзяржбуду БССР, Дзяржплану БССР, міністэр-
ствам, ведамствам, аблвыканкомам і Мінскаму гарвыканкому, пра-
ектным арганізацыям неабходна ўдзяліць самую сур’ёзную ўвагу
эканамічнасці распрацоўваемых праектаў і забеспячэнню своеча-
совай выдачы праектна-каштарыснай дакументацыі.
Намячаецца далейшае павышэнне тэхнічнага ўзроўню будаў-
ніцтва, умацаванне яго вытворчай базы. Будзе ўведзены ў дзеянне
Брэсцкі, расшыраны і рэканструяваны Гродзенскі і Магілёўскі
заводы буйнапанельнага домабудавання, арганізавана вытворчасць
у шэрагу раёнаў жылых дамоў у індустрыяльным выкананні для
сядзібнай забудовы.
Будаўнічыя міністэрствы і ведамствы сумесна з Дзяржбудам
БССР павінны ажыццявіць меры па далейшаму і своечасоваму
развіццю вытворчай базы падрадных арганізацый у месцах кан-
цэнтрацыі будаўніцтва, павышэнню тэхнічнага ўзроўню будаўнічай
вытворчасці, укараненню прагрэсіўных метадаў арганізацыі работ,
прымяненню пры збудаванні аб’ектаў новых канструкцый і матэ-
рыялаў, якія даюць магчымасць эканоміць матэрыяльныя і пра-
цоўныя рэсурсы.
У адпаведнасці з рашэннямі XXIX з’езда КП Беларусі значная
ўвага ў плане надаецца забеспячэнню збалансаванасці капітальна-
га будаўніцтва. Разам з тым не было магчымасці ўлічыць усе пра-
пановы і просьбы па будаўніцтву культурна-бытавых аб’ектаў і
ўмацаванню вытворчай базы сельскай гаспадаркі, па шэрагу ін-
шых пытанняў, якія ставіліся выканкомамі, міністэрствамі і ве-
дамствамі. У ходзе распрацоўкі гадавых планаў і іх рэалізацыі бу-
дуць адшуквацца дадатковыя магчымасці для больш поўнага
вырашэння гэтых пытанняў. Але галоўнае — эфектыўна, з максі-
мальнай аддачай выкарыстоўваць тыя вялікія рэсурсы, якія пра-
дугледжаны планам, дамагацца іх поўнага засваення.
Сацыяльнае развіццё
і павышэнне народнага дабрабыту
Таварышы дэпутаты! Усе раздзелы планаў, якія пададзены на
ваш разгляд, падпарадкаваны вырашэнню галоўнай задачы пяці-
годкі — далейшаму росту дабрабыту савецкіх людзей, ажыццяў-
ленню распрацаванай XXVI з’ездам КПСС шырокай сацыяльнай
праграмы, якая заклікана забяспечыць больш поўнае задаваль-
ненне матэрыяльных і духоўных патрэбнасцей нашага народа, да¬
лейшае развіццё сацыялістычнага ўкладу жыцця.
25

У адзінаццатай пяцігодцы рэальныя даходы на душу насель-
ніцтва павялічацца на 16,6 працэнта, што будзе забяспечвацца перш
за ўсё за кошт далейшага павышэння аплаты па працы. Сярэдне-
месячная заработная плата рабочых і служачых з улікам ажыццяў-
ляемых дзяржавай мерапрыемстваў у гэтай галіне, уключаючы
паступовае павышэнне мінімальнай заработнай платы да 80 руб-
лёў у месяц, ставак і акладаў, узрасце на 13,5 працэнта і складзе
170,3 рубля, у тым ліку ў прамысловасці — на 15,2 працэнта і
191 рубель, будаўніцтве — на 16,5 працэнта і дасягне 203 рублёў.
Аплата працы калгаснікаў у грамадскай гаспадарцы павялічыцца
на 22,5 працэнта. Прадоўжыцца пагашэнне дзяржаўных унутраных
пазык.
Грамадскія фонды спажывання ўзрастуць на 20,6 працэнта, а
ў разліку на душу насельніцтва — з 416 рублёў у 1980 годзе да
488 рублёў у 1985 годзе. Асноўная частка іх прыросту звязана з
павелічэннем расходаў дзяржавы на пенсіі, дапамогі, стыпендыі,
аплату адпускоў. Частка грамадскіх фондаў спажывання будзе
накіравана на ажыццяўленне цэнтралізаваных мерапрыемстваў па
ўзмацненню дзяржаўнай дапамогі сем’ям з дзецьмі і маладажонам,
далейшаму паляпшэнню сацыяльнага забеспячэння насельніцтва.
Асаблівая ўвага ўдзяляецца паляпшэнню забеспячэння. насель-
ніцтва прамысловымі і харчовымі таварамі больш поўнай збалан-
саванасці плацежаздольнага . попыту з таварнымі рэсурсамі і
платнымі паслугамі. Аб’ём рознічнага тавараабароту на 1985 год
намячаецца ў суме 12,2 мільярда рублёў, або з павелічэннем у су-
пастаўных цэнах — на 23 працэнты. Узрасце продаж мясных і ма-
лочных прадуктаў, цукру, агародніны, рыбы, тканін усіх відаў,
швейных вырабаў, тавараў культурна-бытавога і гаспадарчага пры-
значэння. Разам з тым на задавальненні попыту насельніцтва на
мясныя і малочныя прадукты адбіваюцца, як вядома, неўраджаі
апошніх год. Гэтым пытаниям у ходзе распрацоўкі і выканання га-
давых планаў трэба надаваць самую пільную ўвагу, забяспечваю-
чы паскоранае нарошчванне вытворчасці прадукцыі жывёлагадоўлі.
Вялікае сацыяльнае значэнне мае развіццё бытавога абслугоў-
вання насельніцтва, якое непасрэдна звязана з павышэннем узроў-
ню жыцця людзей. Аб’ём рэалізацыі бытавых паслуг насельніцтву
павялічыцца на 40,2 працэнта, у тым ліку ў сельскай мясцовасці —
на 41,7 працэнта. Больш паскоранае развіццё атрымаюць паслугі,
якія аблягчаюць дамашнюю працу, ствараюць зручнасці ў быце
і садзейнічаюць актыўнаму адпачынку насельніцтва. У прыватнас-
ці, размеры паслуг па мыццю бялізны ўзрастуць на 49 працэнтаў,
рамонту складанай бытавой тэхнікі — у 1,6 раза, пракату прадме-
таў падоўжанага карыстання — на 58 працэнтаў. Міністэрства бы¬
тавога абслугоўвання насельніцтва БССР і іншыя міністэрствы і
ведамствы, якія маюць сетку бытавога абслугоўвання, а таксама
выканкомы мясцовых Саветаў павінны ажыццявіць шырокі ком-
26

ллекс мерапрыемстваў па выкананню намечаных планаў, больш
глыбока вывучыць попыт насельніцтва на паслугі і, што асабліва
важна, павысіць якасць і культуру абслугоўвання.
На працягу апошніх пяцігодак у рэспубліцы ў шырокіх машта-
бах вядзецца жыллёвае будаўніцтва. Кожная сям’я навасёлаў
атрымлівае, як правіла, асобную добраўпарадкаваную кватэру.
Цяпер больш чым 90 працэнтаў жылля ў гарадах і гарадскіх па-
сёлках забяспечана водаправодам, каналізацыяй і цэнтральным
ацяпленнем, 77 працэнтаў—гарачым водазабеспячэннем, 88 пра-
цэнтаў — прыродным і звадкаваным газам.
Жыллёвае будаўніцтва займае важнае месца ў сацыяльнай пра-
граме і на адзінаццатую пяцігодку. Усяго будзе пабудавана звыш
21 мільёна квадратных метраў жылля. Больш чым у 1,3 раза па-
вялічваюцца ў параўнанні з дзесятай пяцігодкай дзяржаўныя ка¬
питальный ўкладанні на жыллёвае будаўніцтва для работнікаў
сельскай гаспадаркі. Атрымае далейшае развіццё кааператыўнае
жыллёвае будаўніцтва, асабліва ў вёсцы. Пры гэтым аб’яднанням,
прадпрыемствам і арганізацыям прадастаўлена права накіроўваць
сродкі з заахвочвальных фондаў на аказанне рабочым і служачым
бязвыплатнай матэрыяльнай дапамогі ў кааператыўным і індывіду-
альным будаўніцтве, а таксама частковае пагашэнне выдаваемага
на гэтыя мэты банкаўскага крэдыту.
Для стварэння неабходных умоў па лепшай захаванасці жыл-
лёвага фонду ў дзяржаўны план эканамічнага і сацыяльнага раз-
віцця ўключаны заданні па капітальнаму рамонту жылых дамоў з
выдзяленнем на гэтыя мэты неабходных матэрыяльных рэсурсаў.
Міністэрствам, ведамствам, выканкомам Саветаў народных дэпу-
татаў, будаўнічым і рамонтным арганізацыям неабходна забяспе-
чыць поўнае выкарыстанне выдзяляемых сродкаў, павысіць якасць
узвядзення і рамонту жылых дамоў пры адначасовым зніжэнні
кошту квадратнага метра жылля.
Далейшае развіццё атрымае камунальная гаспадарка. Плануец-
ца ўвесці ў эксплуатацыю 184 кіламетры тралейбусных ліній су-
праць 168 кіламетраў у мінулай пяцігодцы, пабудаваць гасцініцы
на 2730 месц, у тым ліку гасцініцу на 900 месц у Мінску, пракласці
393 кіламетры газавых сетак і газіфікаваць 195 тысяч кватэр. Пра-
доўжацца работы па добраўпарадкаванню гарадоў і іншых насе-
леных пунктаў рэспублікі. Завяршэнне будаўніцтва ўчастка першай
чаргі метрапалітэна ў Мінску дасць магчымасць паскорыць выра-
шэнне праблемы перавозкі пасажыраў у цэнтральнай частцы гора-
да, а таксама паміж інтэнсіўна забудоўваемымі ўсходнім і паўднё-
ва-заходнім раёнамі сталіцы.
3 добрымі вынікамі ўступае ў новую пяцігодку народная асвета
рэспублікі. Завершай пераход да абавязковай усеагульнай сярэд-
няй адукацыі моладзі. Галоўнае сёння — павысіць якасць навучан-
ня, працоўнага і духоўнага выхавання ў школе, умацаваць сувязь
27

навучання з жыццём, палепшыць падрыхтоўку школьнікаў да гра-
мадска карыснай працы. Разам з гэтым належыць пашырыць ма-
тэрыяльную базу школ. У пяцігадовым плане прадугледжваецца
ўзвесці новыя школьныя будынкі на 155 тысяч вучнёўскіх месц.
Значна расшырыцца сетка школ і труп з падоўжаным днём. Коль-
касць вучняў у іх дасягне ў 1985 годзе 475 тысяч чалавек, што ў
1,5 раза больш, чым у 1980 годзе.
У мэтах павелічэнНЯ вольнага часу жанчын-маці, стварэння леп-
шых умоў для выхавання дзяцей за кошт усіх крыніц фінансаван-
ня намячаецца пабудаваць дзіцячых садоў і ясляў амаль на 130 ты¬
сяч месц. Колькасць дзяцей у гэтых установах узрасце на 26 пра-
цэнтаў і складзе к канцу пяцігодкі 615 тысяч чалавек.
Вялікі ўклад у вырашэнне эканамічных і сацыяльных задач
уносіць вышэйшая і сярэдняя спецыяльная школа. Толькі за папя-
рэднія пяць гадоў яна дала народнай гаспадарцы 359 тысяч квалі-
фікаваных спецыялістаў. Цяпер кожны пяты працуючы мае вышэй-
шую або сярэднюю спецыяльную адукацыю. Выпуск спецыялістаў
у адзінаццатай пяцігодцы складзе больш як 380 тысяч чалавек —
амаль столькі, колькі іх было ва ўсёй народнай гаспадарцы рэспуб-
лікі ў 1965 годзе. Новыя вучэбна-лабараторныя карпусы атрыма-
юць Беларускі і Наваполацкі політэхнічныя, Мінскі радыётэхніч-
ны і Брэсцкі педагагічны інстытуты, Беларускі інстытут народнай
гаспадаркі імя В. У. Куйбышава і іншыя навучальныя ўстановы.
За гады пяцігодкі ў сістэме прафесіянальна-тэхнічнай адукацыі
для галін народнай гаспадаркі будзе падрыхтавана больш як
450 тысяч высокакваліфікаваных рабочых.
Умацуецца матэрыяльна-тэхнічная база ўстаноў культуры.
У плане прадугледжана ўвесці ў дзеянне Дамы культуры ў Бары-
саве, Карэлічах, Маларыце, Шаркаўшчьіне, Слаўгарадзе, рэдак-
цыйны корпус тэлебачання ў Мінску, рэканструяваць драматычны:
тэатр у Гомелі, пабудаваць клубных устаноў у сельскай мясцовас-
ці на 11,8 тысячы месц, пачаць работы па будаўніцтву Палаца
культуры рэспублікі ў Мінску.
XXVI з’езд КПСС назваў клопаты аб здароўі савецкіх людзей
адной з самых важных сацыяльных задач. Сёння паліклінікі рэс-
публікі могуць прымаць за адну змену на 23 тысячы грамадзян
больш, чым пяць гадоў назад. У бягучай пяцігодцы намячаецца
пабудаваць бальніц амаль на 10 тысяч ложкаў і амбулаторна-па-
ліклінічных устаноў — больш чым на 16 тысяч наведванняў у змену.
Будуць уведзены ў дзеянне новыя лячэбна-прафілактычныя ўстано-
вы ў Мінску, другая чарга Віцебскай абласной клінічнай бальні-
цы, шматпрофільная бальніца ў Пінску, раённыя бальніцы ў
Лепелі, Жлобіне, Жыткавічах, Добрушы, Іўі, Ашмянах, Крупках,.
Уздзе, Мсціслаўлі, першая чарга раённай бальніцы ў Слуцку, ін-
фекцыйная бальніца ў Бабруйску, анкалагічная бальніца ў Бараў-
28

лянах, паліклінікі ў Брэсце, Баранавічах, Лунінцы, Бягомлі, Чаш-
ніках, Магілёве, Горках і рад іншых аб’ектаў.
У плане прадугледжана далейшае ажыццяўленне мерапрыем-
стваў па ахове прыроднага асяроддзя і рацыянальнаму выкары-
станню прыродных рэсурсаў. Аб’ёмы затрат на гэтыя мэты за пяці-
годдзе ўзрастуць у 1,2 раза, што дасць магчымасць ачышчаць да
ўстаноўленых норм каля 96 працэнтаў забруджаных прамысловых
і камунальных сцёкаў і павысіць улоўліванне і абясшкоджванне
выкідваемых у паветра шкодных рэчываў. Міністэрствам, ведамст-
вам, мясцовым Саветам народных дэпутатаў, іірадпрыемствам і
аб’яднанням належыць больш увагі надаваць пытанням прадухі-
лення адмоўнага ўплыву гаспадарчай дзейнасці на навакольнае
асяроддзе і эфектыўнага выкарыстання прыродмых рэсурсаў.
АБ ДЗЯРЖАЎНЫМ ПЛАНЕ ЭКАНАМІЧНАГА
I САЦЫЯЛЬНАГА РАЗВІЦЦЯ БССР
НА 1982 год
Таварышы дэпутаты! Састаўной часткай плана на 1981 —1985 га¬
ды з’яўляецца план эканамічнага і сацыяльнага развіцця рэспуб-
лікі на 1982 год. Да яго ў поўнай меры адносяцца ўсе задачы пяці-
гадовага плана. Разам з тым тэмпы і прапорцыі па шэрагу галін
народнай гаспадаркі ў будучым годзе маюць некаторыя асаблі-
васці, што ў значнай меры звязана з вынікамі адыходзячага года.
У выніку самаадданай працы рабочых, калгаснікаў, інтэліген-
цыі, мэтанакіраванай работы партыйных, савецкіх і гаспадарчых
органаў па ажыццяўленню рашэнняў XXVI з’езда КПСС, планаў і
сацыялістычных абавязацельстваў на першы год пяцігодкі экано-
міка рэспублікі, базіруючыся на трывалым навукова-вытворчым
патэнцыяле, створаным у папярэднія пяцігоддзі, у 1981 годзе атры-
мала сваё далейшае колькаснае і якаснае развіццё.
Будуць выкананы ўстаноўленыя на год заданні па тэмпах пры-
росту нацыянальнага даходу і прамысловай вытворчасці. Прадук-
цыйнасць грамадскай працы павялічыцца прыкладна на 4 працэн-
ты, што забяспечыць за кошт гэтага фактару звыш 80 працэнтаў
прыросту нацыянальнага даходу.
Працягваўся працэс далейшага ўмацавання матэрыяльна-тэх-
нічнай базы калгасаў і саўгасаў.
3 выдатнымі дасягненнямі па продажу дзяржаве збожжа, буль¬
бы, пладоў і ягад працаўнікоў сельскай гаспадаркі рэспублікі сар-
дэчна павіншаваў Генеральны сакратар ЦК КПСС, Старшыня
Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР таварыш Леанід Ільіч
Брэжнеў.
Ажыццёўлена вялікая праграма капітальнага будаўніцтва, якая
29

ўключае ўзвядзенне шматлікіх вытворчых, жыллёва-камунальных
і іншых аб’ектаў культурна-бытавога прызначэння.
Рэалізуецца сацыяльная праграма пяцігодкі. Рэальныя даходы
на душу насельніцтва, як і намячалася планам, павялічацца ў гэ-
тым годзе на 3,2 працэнта, сярэднемесячная заработная плата ра-
бочых і служачых — на 2,2 працэнта, аплата працы калгаснікаў —
на 3,9 працэнта. Рознічны тавараабарот дзяржаўнага і кааператыў-
нага гандлю ўзрасце на 3,9 працэнта, аб’ём рэалізацыі бытавых
паслуг насельніцтву — на 6,8 працэнта. За кошт усіх крыніц фінан-
■савання будзе пабудавана каля 4,3 мільёна квадратных метраў
агульнай плошчы жылля.
Пры станоўчых выніках у цэлым шэраг міністэрстваў, ведам-
стваў, аб’яднанняў, прадпрыемстваў і арганізацый далёка
не поў-
насцю рэалізавалі наяўныя магчымасці павышэння эфектыўнасці
вытворчасці. Належны ўзровень гаспадарання, высокая адказнасць
за захаванне планавай дысцыпліны не ўсюды сталі штодзённай нор¬
май у рабоце. Прамысловасцю рэспублікі не забяспечваецца выка-
нанне планавых заданняў па вытворчасці шэрага важных відаў
прадукцыі. Нясвоечасова ўводзяцца асобныя вытворчыя магутнас-
ці і аб’екты культурна-бытавога прызначэння.
У многіх калгасах і саўгасах нізкая ўраджайнасць сельскагас-
падарчых культур, знізілася прадуктыўнасць жывёлы, высокімі
застаюцца матэрыяльныя і працоўныя затраты на вытворчасць
прадуктаў земляробства і жывёлагадоўлі. Не ў поўнай меры адпа-
вядае ўзросшым патрэбнасцям галін народнай гаспадаркі і насель-
ніцтва работа транспартных арганізацый. Усё яшчэ недастаткова
энергічна вядзецца барацьба за беражлівае, эканомнае выдатка-
ванне матэрыяльных рэсурсаў, нярэдкія выпадкі безгаспадарчых
адносін да іх.
Канкрэтныя задачы, якія стаяць перад партыйнымі, савецкімі
і гаспадарчымі органам! рэспублікі ў бягучай пяцігодцы, вузлавыя
пытанні, патрабуючыя да сябе першараднай увагі, фактары, што
робяць уплыў на эфектыўнасць вытворчасці, усеабдымна і аргумен-
тавана, з прынцыповых партыйных пазіцый, у святле патрабаван-
няў лістападаўскага (1981 г.) Пленума ЦК КПСС, палажэнняў і
вывадаў, змешчаных у праграмнай прамове на Пленуме Генераль-
нага сакратара ЦК КПСС таварыша Леаніда Ільіча Брэжнева,
глыбока і ўсебакова выкладзены ў дакладзе кандыдата ў члены
Палітбюро ЦК КПСС, Першага сакратара ЦК Кампартыі Белару-
сі таварыша Кісялёва Ціхана Якаўлевіча на прайшоўшым учора
пленуме ЦК КПБ. Наш абавязак, таварышы, прыняць усе меры да
рэалізацыі гэтых задач, ліквідаваць наяўныя недахопы, стварыць
трывалую аснову для далейшага развіцця эканомікі рэспублікі ў
1982 годзе і адзінаццатай пяцігодцы ў цэлым.
У будучым годзе плануецца павялічыць нацыянальны даход на
-4,2 працэнта, аб’ём прамысловай вытворчасці — на 4,3 працэнта.
30

Вытворчасць хімічных валокнаў і ніцей павялічыцца на 7,2 працэн-
та, мінеральных угнаенняў — на 7, прыбораў і сродкаў аўтаматыза-
цыі — на 11,8, сельскагаспадарчых машын— на 7,6, мяса з сыра-
віны дзяржаўных рэсурсаў — на 10,1, масла — на 11,3, тавараў
культурна-бытавога і гаспадарчага прызначэння — на 4,4 працэнта..
Аб’ём валавой прадукцыі сельскай гаспадаркі ўзрасце да чака-
емага ўзроўню гэтага года на 9,3 працэнта. Далейшае развіццё ат-
рымае матэрыяльна-тэхнічная база калгасаў і саўгасаў, у першую
чаргу за кошт паставак новых трактароў, грузавых аўтамабіляў,.
збожжаўборачных камбайнаў, трактарных прычэпаў, машын для
жывёлагадоўлі і кормавытворчасці. Узрастаючая забяспечанасць
сельскай гаспадаркі тэхнікай павінна суправаджацца паляпшэн-
нем яе выкарыстання, лепшай захаванасцю, устранением фактаў^
заўчаснага спісання, падрыхтоўкай і замацаваннем у гаспадарках
кадраў механізатараў.
Апошнія два гады былі, як вядома, вельмі неспрыяльнымі для
жывёлагадоўлі рэспублікі. 3-за недахвату кармоў скараціліся
вытворчасць і нарыхтоўкі мяса і малака. У гэтым годзе кармоў на-
рыхтавана больш, чым у мінулым, асабліва грубых і сакавітых..
Аб’ёмы закупай мяса і малака на 1982 год даведзены абласцям
напружаныя, але рэальныя. Аблвыканкомам і Міністэрству сель¬
скай гаспадаркі БССР неабходна накіраваць усе свае намаганні на
тое, каб планы закупай мяса і малака былі не толькі выкананы,
але і перавыкананы.
Вялікая ўвага будзе ўдзелена развіццю асабістых падсобных
гаспадарак. Намячаецца прадаць з дзяржаўных рэсурсаў насель-
ніцтву 270 тысяч тон камбікармоў, калгасамі і саўгасамі будзе вы-
дзелена для асабістых гаспадарак 1150 тысяч тон сена і 950 тысяч
тон саломы, прададзена насельніцтву 570 тысяч парасят і 10 мільё-
наў маладняку птушкі.
Прадугледжваецца далейшае развіццё ўсіх відаў транспарту.
На развіццё вытворчай базы аўтамабільнага транспарту агульна-
га карыстання намячаецца накіраваць 77,6 мільёна рублёў капі-
тальных укладанняў, што на 12,8 працэнта больш, чым у гэтым
годзе. Будзе пабудавана 103 кіламетры і рэканструявана 269 кіла-
метраў аўтамабільных дарог з цвёрдым пакрыццём. Аб’ём прадук-
цыі сувязі павялічыцца на 4,2 працэнта, ёмкасць гарадскіх і сель-
скіх тэлефонных станцый — на 5,8 працэнта.
Капітальныя ўкладанні ў народную гаспадарку рэспублікі па-
ўсіх крыніцах фінансавання складуць больш як 4,1 мільярда руб-
лёў. Будуць уведзены ў дзеянне новыя магутнасці па выпуску
120 тысяч тон сінтэтычных смол і пластычных мае у магілёўскім
вытворчым аб’яднанні «Хімвалакно» імя Уладзіміра Ільіча Лені-
на, 11 мільёнаў пагонных метраў шкляных тканін і сетак на По-
лацкім заводзе шкловалакна, 580 грузавых аўтамабіляў у аб’яднан-
ні «БелаўтаМАЗ», больш будзе выпушчана рухавікоў да трактароў
31

і камбайнаў на Мінскім маторным заводзе, 3 тысячы самаходных
кормаўборачных камбайнаў КСК-100 у аб’яднанні «Гомсельмаш».
Значна павялічацца магутнасці Брэсцкага завода па вытворчасці
тэхналагічнага абсталявання для мясной прамысловасці, Кобрын-
скай прадзільна-ткацкай фабрыкі, Брэсцкага дыванова-суконнага
аб’яднання і Магілёўскага аб’яднання шаўковых тканін, Жлобін-
скай фабрыкі штучнага футра, а таксама шэрага іншых прадпры-
емстваў прамысловасці будаўнічых матэрыялаў, харчовай, мяса-
малочнай і іншых галін прамысловасці рэспублікі.
У гадавым плане прадугледжваецца далейшае павышэнне даб-
рабыту народа. Прырост рэальных даходаў у разліку на душу на-
сельніцтва складзе 2,9 працэнта, сярэднемесячнай заработнай пла¬
ты рабочых і служачых — 2,1, рознічнага тавараабароту— 2,6,
рэалізацыі бытавых паслуг насельніцтву— 6,8 працэнта. Намяча-
'ецца пабудаваць жылыя дамы агульнай плошчай 4,2 мільёна квад¬
ратных метраў, атрымаюць далейшае развіццё народная асвета,
культура і ахова здароўя.
Таварышы дэпутаты! Прадстаўленыя на ваш разгляд пяцігадо-
вы і гадавы планы прадугледжваюць далейшае паступальнае раз-
віццё эканомікі рэспублікі і ўздым дабрабыту народа. Іх выканан-
не знаходзіцца ў прамой залежнасці ад узмацнення арганізавана-
сці, дзелавітасці, творчай ініцыятывы, няўхільнага захавання дзяр-
жаўнай дысцыпліны. Міністэрствам, ведамствам рэспублікі, аблвы-
канкомам і Мінскаму гарвыканкому належыць, кіруючыся рашэн-
нямі XXVI з’езда партыі і лістападаўскага (1981 г.) Пленума
ЦК КПСС, устаноўкамі і рэкамендацыямі таварыша Леаніда Ільі-
ча Брэжнева па пытаннях сацыяльна-эканамічнага развіцця краіны,
ажыццявіць неабходныя мерапрыемствы, накіраваныя на безумоў-
пае выкананне планаў кожным аб’яднаннем, прадпрыемствам, бу-
доўляй, кожным калгасам і саўгасам. Працоўныя Савецкай Бела-
русі, цесна згуртаваныя вакол ленінскай партыі, канкрэтнымі спра¬
вам! адкажуць на заклік таварыша Леаніда Ільіча Брэжнева «лепш
працаваць... лепш арганізоўваць вытворчасць і лепш вырабляць»,
прыкладуць усе сілы для паспяховага ажыццяўлення эканамічнай
палітыкі партыі і тым самым унясуць дастойны ўклад у ажыццяў-
ленне гістарычных рашэнняў XXVI з’езда КПСС. (Апладысменты).
Старшыня. Таварышы дэпутаты! Аб’яўляецца перапынак на
20 мінут.
П а сля nep anынку
Старшынствуе Старшыня Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
дэпутат Шамякін Іван Пятровіч.
Старшыня. Таварышы дэпутаты! Працягваем работу першага.
ласяджэння.
32

Слова для даклада аб Дзяржаўным бюджэце Беларускай ССР
на 1982 год і аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту Беларускай ССР
за 1980 год мае Міністр фінансаў Беларускай ССР дэпутат Шаціла
Баляслаў Іосіфавіч.
Шаціла Б. I. (Гальшанская выбарчаяакруга Г р о -
дзенскай вобласці). Таварышы дэпутаты! Працоўныя рэс-
публікі з вялікім задавальненнем і гарачым адабрэннем успрынялі
рашэнні лістападаўскага (1981 г.) Пленума ЦК КПСС і шостай се-
сіі Вярхоўнага Савета СССР дзесятага склікання аб зацвярджэн-
ні пяцігадовага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця краіны,
плана і бюджэту на 1982 год.
У прамове Генеральнага сакратара ЦК КПСС, Старшыні Прэ-
зідыума Вярхоўнага Савета СССР таварыша Леаніда Ільіча Брэж-
нева на Пленуме змяшчаецца ўсебаковы аналіз вузлавых праблем
эканамічнага і сацыяльнага развіцця краіны, дадзена разгорнутая
палітычная ацэнка праекта плана адзінаццатай пяцігодкі. Пала-
жэнні і вывады, выкладзеныя ў яго прамове, з’яўляюцца баявой
праграмай для кожнага працоўнага калектыву, усіх партыйных,
савецкіх і гаспадарчых органаў, для ўсіх працоўных рэспублікі.
У пяцігадовым плане і Дзяржаўным бюджэце СССР на 1982 год
увасоблены клопаты Партыі і Савецкага ўрада аб далейшым ума-
цаванні эканамічнай магутнасці нашай Радзімы, павышэнні жыц-
цёвага ўзроўню і культуры савецкіх людзей.
Гэтыя дакументы, якія маюць велізарнае мабілізуючае значэн-
не, яшчэ раз пацвярджаюць перавагі нашага грамадскага ладу, вя-
лікія магчымасці паслядоўнага ажыццяўлення планаў камуністыч-
нага будаўніцтва.
Рэальнасць нашых планаў пацвярджаецца тым, што, выконваю-
чы рашэнні XXVI з’езда КПСС і XXIX з’езда КП Беларусі, рэспуб-
ліка дабілася ў першым годзе пяцігодкі пэўных поспехаў у развіц-
ці прадукцыйных сіл і павышэнні народнага дабрабыту.
Прамысловасцю датэрмінова выканан план дзесяці месяцаў па
вытворчасці прадукцыі, выкананы планы здачы дзяржаве збожжа,
бульбы, цукровых буракоў, пладоў і ягад.
Да канца года застаецца яшчэ больш месяца, але ўжо сёння пе-
радавыя калектывы рапартуюць Радзіме аб датэрміновым выка-
нанні планаў і сацыялістычных абавязацельстваў. Найвышэйшых
вынікаў яны дасягаюць, як правіла, пры скарачэнні затрат на вы-
творчасць і тым самым на практыцы рэалізуюць праграмнае патра-
баванне XXVI з’езда КПСС зрабіць эканоміку эканомнай.
Ажыццяўляемыя пад кіраўніцтвам ЦК КП Беларусі, Урада рэс-
публікі міністэрствамі, ведамствамі, Саветамі народных дэпутатаў
мерапрыемствы па забеспячэнню выканання ўстаноўленых планаў,
выяўленню і мабілізацыі рэзерваў, узмацненню рэжыму эканоміі і
беражлівасці даюць магчымасць штогод забяспечваць паступлен-
не ў бюджэт запланаваных даходаў.
2 Зак. 2423
33

Паводле папярэдніх даньіх, выкананне Дзяржаўнага бюджэту
БССР за 1981 год складзе па даходах 6267,3 мільёна рублёў, або
103. працэнты, і па расходах — 6070,3 мільёна рублёў, або 100,2.пра¬
цэнта. Будзе выканана даходная частка рэспубліканскага і мясцо-
вых бюджэтаў,- піто забяспечвае неабходнымі фінансавымі рэсур-
самі выкананне планавых заданняў, а таксама вызначаных дырэк-
тыўнымі органамі дадатковых мерапрыемстваў у эканамічнай і са-
цыяльнаи галінах.
• >
ДЗЯРЖАУНЫ БЮДЖЭТ БССР НА 1982 ГОД
Таварышы дэпутаты! Дзяржаўны бюджэт БССР на 1982 год,
праект якога Савет МінІстраў БССР прадстаўляе на ваш разгляд
і ' зацвярджэнне, у асноўньгм адобраны чацвёртым пленумам
ЦК КП Беларусі, які адбыўся напярэдадні сесіі. Бюджэт вызначан
па даходах і расходах у суме 5923,1 мільёна рублёў з павелічэннем
ў; параўнанні. з бюджэтам, зацверджаным Вярхоўным Саветам
БССР на тэты год, на 1,8 працэнта.
Бюджэт поўнасцю забяспечвае грашовымі рэсурсамі мерапры-
емствы, гірадугледжаныя праёктам, плана эканамічнага і сацыяль-
нага развіцця рэспублікі, і распрацаваны з улікам ііатрабаванняў,
вынікаючых з рашэнняў XXVI з’езда КПСС, XXIX з’езда КП Бела-
русі і ўказанняў таварыша Леаніда Ільіча Брэжнева аб тым, каб
на кожную адзінку працоўных, матэрыяльных і фінансавых за¬
трат дабіцца істотнага павелічэння аб’ёмаў вытворчасці і нацыя-
нальнага даходу.
АХОДЫ ДЗЯРЖАЎНАГА БЮДЖЭТУ БССР
Даходы Дзяржаўнага бюджэту БССР на 1982 год фарміруюцца
галоўным чынам за кошт паступленняў ад дзяржаўных, каапера-
тыўных і грамадскіх прадпрыемстваў і арганізацый. Яны складуць
5465,8 мільёна рублёў, або 92,3 працэнта ўсіх даходаў бюджэту.
Прымаемыя ў рэспубліцы меры па інтэнсіфікацыі вытворчасці,
дасягненню высокіх канчатковых народнагаспадарчых вынікаў
знаходзяць выражэнне ў росце накапленняў. Прыбытак на 1982
год прадугледжан па міністэрствах і ведамствах БССР у.суме
-2996,2 мільёна рублёў і ўзрасце ў параўнанні з гэтым годам на 7,7
працэнта. Непасрэдна ў распараджэнні прадпрыемстваў застаец-
ца 1165,3 мільёна рублёў, або 38,9 працэнта плануемага прыбытку.
Гэтыя сродкі будуць накіраваны на капітальныя ўкладанні, фармі-
раванне абаротных сродкаў і пакрыццё іншых планавых затрат, а
таксама на ўтварэнне фондаў эканамічнага стымулявання, якія
складуць 566,5 мільёна рублёў, або з ростам у параўнанні з гэтым
годам на 43,1 мільёна рублёў.
34

Плацяжы ў бюджэт з прыбытку і іншыя паступленні ад прад-
прыемстваў і гаспадарчых арганізацый вызначаны ў суме 1978,2
мільёна рублёў.
Плануемае павелічэнне накапленняў мае рэальную базу і за-
снавана на высокіх тэмпах развіцця галін народнай гаспадаркі,
строгім захаванні рэжыму эканоміі ў выдаткаванні сродкаў. Прад-
прыемствы прамысловасці ў гэтым годзе дабіліся значных поспе-
хаў у выкарыстанні вытворчых фондаў, павышэнні прадукцыйнасці
працы, росце прыбытку, паляпшэнні іншых якасных паказчыкаў.
Нямала такіх прадпрыемстваў у сістэмах Міністэрства лёгкай пра-
мысловасці БССР, Міністэрства прамысловасці будаўнічых ма-
тэрыялаў БССР, Міністэрства мясцовай прамысловасці БССР.
У цэлым па гаспадарцы, падведамнай Савету Міністраў БССР, за
студзень — верасень гэтага года атрымана 105,7 мільёна рублёў
звышпланавага прыбытку.
Павышэнню эфектыўнасці вытворчасці і якасці работы ў знач-
най ступені садзейнічала ўкараненне ў практыку гаспадарання
мер, прадугледжаных Пастановай ЦК КПСС і Савета Міністраў
СССР аб удасканаленні гаспадарчага механізма. Іменна гэта
вызначае магчымасці росту накапленняў і даходаў дзяржаўнага
бюджэту, з якіх у асноўным фарміруюцца грамадскія фонды спа-
жывання. Цяпер на нарматыўны метад размеркавання прыбытку
пераведзена 5 міністэрстваў. У 82 аб’яднаннях і на прадпрыемствах
розных міністэрстваў праводзіцца эксперымент па прымяненню ў
планаванні і ацэнцы гаспадарчай дзейнасці паказчыка нарматыў-
най чыстай прадукцыі.
Разам з тым канчатковыя вынікі маглі быць больш значнымі,
калі б строга захоўвалася планавая і фінансавая дысцыпліна, ак-
тыўней адшукваліся і ўключаліся ў вытворчасць наяўныя рэзервы,
больш рашуча ліквідоўваліся недахопы. Вельмі важна на парозе
другога года адзінаццатай пяцігодкі старанна прааналізаваць
зробленае, атрымаць урокі з недахопаў і хібаў, якія ўсё яшчэ ма-
юць месца ў вытворчай і фінансавай дзейнасці. Далёка не ўсе
прадпрыемствы выконваюць устаноўленыя планы вытворчасці і
накапленняў. За дзевяць месяцаў гэтага года Міністэрствам пло-
даагароднінай гаспадаркі БССР, Міністэрствам воднай гаспадар-
кі БССР, Галоўным упраўленнем рачнога флоту БССР і некаторы-
мі іншымі недаатрымана звыш 9 мільёнаў рублёў прыбытку.
На выніках гаспадарча-фінансавай дзейнасці прадпрыемстваў
адмоўна адбіваецца маруднае асваенне новаўводзімых і незда-
вальняючае выкарыстанне дзеючых магутнасцей. Доўгі час не ас-
войваюцца праектнЫя магутнасці шэрага прадпрыемстваў Міні-
стэрства прамысловасці будаўнічых матэрыялаў БССР, Міністэрст-
ва прамысловага будаўніцтва БССР, што зніжае магчымасці
павелічэння выпуску прадукцыі, росту фондааддачы і накапленняў.
Прадпрыемствы некаторых міністэрстваў і ведамстваў дапу-
2*
35

скаюць факты нерацыянальнага выкарыстання сыравіны і матэ-
рыялаў, паліва і электраэнергіі, што абумоўлена парушэннямі
тэхналогіі вытворчасці, недахопамі ва ўліку і кантролі, нясвоеча-
и
совым давядзеннем заданняу па эканомп паліуна-энергетычных
рэсурсаў, прымяненнем завышаных норм. На асобных прадпрыем-
ствах Міністэрства мясцовай прамысловасці БССР праверкамі
выяўлены нерацыянальны і марнатраўны расход каля 3,5 мільёна
кілават-гадзін электрычнай і 12,4 тысячы гігакалорый цеплавой
энергіі. Сур’ёзныя недахопы дапускаюцца ў выкарыстанні паліў-
на-энергетычных рэсурсаў у саўгасах Міністэрства сельскай га-
спадаркі БССР, арганізацыях Дзяржкамсельгастэхнікі БССР.
Прынятая ў гэтым годзе пастанова ЦК КПСС і Савета Міні-
страў СССР «Аб узмацненні работы па эканоміі і рацыянальнаму
выкарыстанню сыравінных, паліўна-энергетычных і іншых матэ-
рыяльных рэсурсаў» патрабуе павышэння адказнасці гаспадарчых
кіраўнікоў за іх беражлівае выкарыстанне, распрацоўкі і ажыц-
цяўлення канкрэтных мер у кожным аб’яднанні, на прадпрыем-
стве і ў арганізацыі, якія забяспечваюць безумоўнае выкананне
и
и
указанан пастановы.
Эканомія матэрыяльных рэсурсаў найбольш канцэнтраванае
выражэнне знаходзіць у паказчыку сабекошту прадукцыі, работ і
паслуг. У ім адлюстроўваецца, наколькі агульнадзяржаўная зада¬
ча барацьбы за эканомнае вядзенне гаспадаркі перакладзена на
мову практычных спраў. На XXIX з’ездзе КП Беларусі кандыдат у
члены Палітбюро ЦК КПСС, Першы сакратар ЦК Кампартыі Бе-
ларусі таварыш Кісялёў Ціхан Якаўлевіч гаварыў: «Мінулая пя-
цігодка дала мноства прыкладаў таго, як трэба працаваць, каб у
любых умовах — спрыяльных і неспрыяльных — з найменшымі за¬
тратам! дабівацца высокіх канчатковых вынікаў». Па прамысло-
васці, падведамнай Савету Міністраў БССР, за студзень — вера-
сень гэтага года дасягнута зніжэнне сабекошту на 33,5 мільёна
рублеў.
Між тым за дзевяць прайшоўшых месяцаў 169 прамысловых
прадпрыемстваў, міністэрстваў і ведамстваў БССР дапусцілі пада-
ражанне сабекошту прадукцыі на 13,6 мільёна рублёў. Не скара-
чаецца колькасць стратных прадпрыемстваў і асобных відаў
прадукцыі. За першае паўгоддзе страты дапусцілі 100 прамысло¬
вых прадпрыемстваў на агульную суму 14,8 мільёна рублёў.
Нездавальняючае становішча спраў па асобных прадпрыем-
ствах рачнога флоту, якія штогод, спасылаючыся на ўмовы на-
двор’я і тэрміны навігацыі, не выконваюць планаў перавозак, запла-
наваных даходаў, застаюцца без абаротных сродкаў, што поўнасцю
паралізуе іх фінансава-гаспадарчую дзейнасць.
Ад адпаведных міністэрстваў і ведамстваў патрабуюцца неад-
кладныя меры да недапушчэння ў далейшым хранічнага адставан-
ня ў рабоце падведамных прадпрыемстваў.
36

Наша рэспубліка мае велізарны эканамічны і навуковы па-
тэнцыял, шырокія магчымасці руху наперад. 3 найбольшай адда-
чай, па-гаспадарску выкарыстоўваць гэтыя магчымасці, зрабіць
эканоміку эканомнай, павысіць эфектыўнасць і якасць усёй нашай
работы — гэта ключавая задача адзінаццатай пяцігодкі. Рост на-
роднага дабрабыту ёсць прамы вынік якасці нашай работы, пра-
цоўных намаганняў усіх і кожнага.
Асаблівае месца ў вырашэнні задач павышэння эфектыўнасці
вытворчасці займае рост прадукцыйнасці працы. Праектам пяці-
гадовага плана намячаецца за кошт гэтага фактару атрымаць 80
працэнтаў прыросту аб’ёму прамысловай вытворчасці, 95 працэн-
таў — будаўніча-мантажных работ і ўвесь прырост сельскагаспа-
дарчай прадукцыі. Каб выйсці на намечаныя рубяжы, неабходна
забяспечыць шырокае ўкараненне комплекснай механізацыі і аўта-
матызацыі вытворчасці і на гэтай аснове — скарачэнне ручных
малапрадукцыйных работ, пашыраць перадавыя формы і метады
арганізацыі і аплаты працы, удасканальваць яе нарміраванне,
умацоўваць працоўную дысцыпліну.
У прамыслОвасці рэспублікі за кошт укаранення ў 1979—
1980 гадах мэтавых комплексных праграм механізацыі вытворча-
сці і скарачэння ручной Працы атрымана больш як 28 працэнтаў
агульнага прыросту прадукцыйнасці, зменшана патрэбнасць у ра-
бочай сіле. I ўсё ж у народнай гаспадарцы ёсць вялікія рэзервы
скарачэння малапрадукцыйнай і фізічна цяжкай працы.
Вялікі эфект дае прымяненне шчокінскага вопыту, брыгадных
форм арганізацыі працы. Цяпер па шчокінскаму метаду працуюць
каля 400 прамысловых прадпрыемстваў. Найбольшае распаўсю-
джанне ён атрымаў у лёгкай прамысловасці. Гэта дало магчымасць
Аршанскаму льнокамбінату, Салігорскай фабрыцы бялізнавага
трыкатажу, віцебскай панчошна-трыкатажнай фабрыцы «КІМ» і
іншым прадпрыемствам дабіцца росту вытворчасці прадукцыі пры
зніжэнні колькасці прамыслова-вытворчага персаналу. Ў будаўні-
чых калеКтывах, якія прымяняюць брыгадны падрад, прадукцый-
насць працы на 15—25 працэнтаў вышэйшая, чым у цэлым па
галіне.
Прымяненне названых форм арганізацыі працы яшчэ не ва ўсіх
галінах атрымала шырокае распаўсюджанне. Крьіху больш як 40
працэнтаў брыгад у галінах прамысловасці працуюць на адзіны
нарад, і праца ў якіх аплачваецца па канчатковых выніках.
Магчымасці росту прадукцыйнасці працы стрымліваюцца з-за
нерацыянальнага выкарыстання рабочага часу, нізкага ўзроўню
працоўнай дысцыпліны і арганізацыі вытворчасці. Сур’ёзныя не-
дахопы ў выкарыстанні рабочага часу з-за прагулаў, прастояў і
няявак з дазволу адміністрацыі маюць месца на прадпрыемствах
і ў арганізацыях некаторых прамысловых і будаўнічых міністэр-
стваў, у сельскай гаспадарцы.
37

Прывядзенне ў дзеянне ўсіх рэзерваў росту прадукцыйнасці
працы, як тэта вызначана рашэннямі лістападаўскага (1981 г.)
Пленума ЦК КПСС і чацвёртага пленума ЦК КП Беларусі,— за¬
лог паспяховага выканання заданняў адзінаццатай пяцігодкі.
Таварышы дэпутаты! Значка я частка даходаў Дзяржаўнага
бюджэту БССР фарміруецца за кошт падатку з абароту, пасту-
пленні якога на тэрыторыі рэспублікі заііланаваны ў суме 5424
мільёны рублёў, што на 7,1 працэнта больш, чым у гэтым годзе.
У Дзяржаўны бюджэт БССР будзе адлічана 2133,9 мільёна руб-
лёў, або 39,3 працэнта. ;
Павелічэнне паступленняў падатку з абароту звязана ў асноў-
ным з ростам вытворчасці і рэалізацыі асобных відаў прадукцыі, а
таксама абнаўленнем асартыменту д паляпшэннем якасці тавараў.
Міністэрствамі і ведамствамі, выканкомамі мясцовых Саветаў на¬
родных дэпутатаў, прадпрыемствамі і арганізацыямі нямала зроб-
лена для павелічэння аб’ёмаў вытворчасці тавараў масавага попы-
ту. За студзень — кастрычнік гэтага года іх: звышпланавьі выпуск
склаў 80,4 мільёна рублёў пры сацыялістычных абавязацельствах
на год 75 мільёнаў рублёў. Але дасягнутае—не мяжа націых маг-
чымасцей.
Рэзервы далейшага нарошчвання выпуску дабротнай прадукцыі
для народа, як адзначаецца ў Пастановах ЦК КПСС і Савета Мі-
ністраў СССР аб павелічэнні вытворчасці тавараў масавага попы-
ту, паляпшэнні іх якасці і асартыменту, маюць усепрацоўныя калек-
тывы, але многія выкарыстоўваюць гэтыя магчымасці не ў поўнай
меры. Усё яшчэ частка прадукцыі выгіускаецца нізкай якасці, з
парушэннем стандартаў і тэхнічных умоў, не адпавядае густам і
запатрабаванням пакупнікоў. Значная колькасць швейных выра-
баў, абутку і некаторых іншых тавараў пры праверках бракуецца,
пераводзіцца ў ніжэйшыя гатункі. На ўцэнку такіх тавараў за-
трачваюцца вялікія сродкі.
У павелічэнні вытворчасці тавараў народнага спажывання
значна больш могуць і павінны зрабіць прадпрыемствы саюзнага
падпарадкавання, якія маюць магутную вытворчую базу і кваліфі-
каваныя кадры. Аднак шэрагам прадпрыемстваў станкабудаўні-
чай, аўтамабільнай прамысловасці, сельскагаспадарчага машына-
будавання не толькі не павялічваецца вытворчасць такіх тавараў,
але з году ў год змяншаецца. Задачу павелічэння выпуску тавараў
народнага спажывання, пастаўленую XXIX з’ездам КП Беларусі
перад прадпрыемствамі, якія не спецыялізуюцца на іх вытворчасці,
трэба вырашаць ініцыятыўна, творча, па-дзяржаўнаму. Гэта дасць
магчымасць лепш забяспечваць попыт насельніцтва, павялічваць
тавараабарот, павышаць фондааддачу і накапленні ў народнай га-
спадарцы.
Ва ўмовах неабходнасці эканоміі сыравінных рэсурсаў асаблі-
вая ўвага павінна быць звернута на больш шырокае выкарыстанне
38

комплекснай перапрацоўкі сыравіны, малаадходнай і безадходнай
тэхналогіі, усямернае ўключэнне ў абарот мясцовых відаў сыраві-
ны і матэрыялаў. У кожнай галіне ёсць прадпрыемствы, якія па-
гаспадарску выкарыстоўваюць адходы і іншыя другасныя рэсур-
сы і за кошт гэтага павялічваюць выпуск прамысловых тавараў.
Аднак такі падыход характэрны не для ўсіх прадпрыемстваў.
На Жлобінскай фабрыцы штучнага футра Міністэрства' лёгкай
прамысловасці БССР утвараецца штогод больш дзвюх тысяч тон
адходаў хімічных валокнаў, якія знішчаюцца, але да гэтага часу
ні кіраўніцтва прадпрыемства, ні інжынерныя службы міністэрства
не знайшлі вырашэння эфектыўнага выкарыстання гэтых, маючых
немалую каштоўнасць, адходаў. Не ў поўнай меры выкарыстоў*
ваюцца для выпуску дадатковай прадукцыі .адходы гарбарнай і
абутковай вытворчасцей, прздпрыемстваў лясной і дрэваапрацоў-
чаи прамысловасщ.
У бюджэце рэспублікі на 1982 год. побач з плацяжамі з прыбыт-
ку і падаткамі з абароту прадугледжваюцца і іншыя плацяжы:
лясны даход, падатак з даходаў ад дэманстрацыі кінафільмаў, па-
даходны падатак з прыбытку кааператыўных і грамадскіх аргані-
зацый, падаходны падатак з калгасаў. Агульны аб’ём гэтых дахо-
даў вызначан у размеры 107,3 мільёна рублёў.
Наступление ў бюджэт падаткаў а насельніцтва ў будучым го-
дзе складзе 438,2 мільёна рублёў, або 7,4 працэнта ўсіх даходаў
бюджэту. Пры гэтым улічана прадугледжанае рашэннямі Партыі
і Урада вызваленне ад выплаты падатку з уладальнікаў пабудоў і
зямельнага падатку інвалідаў III групы Вялікай Айчыннай вайны
і ўсіх пенсіянераў — уладальнікаў пабудоў. У разліку на год па-
ступленне ад насельніцтва гэтых плацяжоў зменшыцца на суму
звыш 1 мільёна рублёў.
Усё большае эканамічнае значэнне набывае дзяржаўнае маё-
маснае і асабістае страхаванне, сродкі якога выкарыстоўваюцца на
пакрыццё страт сельскагаспадарчым прадпрыемствам, выплаты
насельніцтву і з’яўляюцца адной з крыніц даходаў бюджэту. Дзяр-
жаўнае страхаванне карыстаецца вялікай папулярнасцю сярод на-
сельніцтва, аб чым сведчыць сістэматычны рост колькасці грама-
дзян, маючых дагаворы з органамі Дзяржстраха. У 1982 годзе за
кошт далейшага развіцця дзяржаўнага страхавання трэба будзе
мабілізаваць 430 мільёнаў рублёў, у тым ліку па добраахвотных
відах страхавання — 245,5 мільёна рублёў. Наступление гэтых
сродкаў будзе забяспечана пры ўмове максімальнага выкарыстан¬
ня наяўных рэзерваў у развіцці страхавання і паляпшэння абслу-
гоўвання насельніцтва.
3 кожным годам мацнее эканамічная магутнасць нашай Радзі-
мы і павышаецца жыццёвы ўзровень народа. Усё гэта дасягаецца
самаадданай, ударнай працай савецкіх людзей, беражлівымі адно-
сінамі да грамадскага здабытку. Абавязковай умовай далейшага
39

дынамічнага росту грамадскага багацця і нацыянальнага даходу
з’яўляецца павышэнне ўзроўню гаспадарання і кіравання, авало-
данне высокім майстэрствам эканоміі.
Для выканання праграмы далейшага развіцця эканомікі і куль¬
туры рэспублікі, намечанай на адзінаццатую пяцігодку, трэба
будзе мабілізаваць значныя фінансавыя рэсурсы. Паспяховае вы-
рашэнне гэтай задачы залежыць ад выканання міністэрствамі,
ведамствамі, Саветамі народных дэпутатаў патрабаванняў ліста-
падаўскага (1981 г.) Пленума ЦК КПСС аб больш поўным
выкарыстанні рэзерваў і магчымасцей, павышэнні арганізаванасці,
дзелавітасці, умацаванні дзяржаўнай і працоўнай дысцыпліны на
кожным участку вытворчасці, ва ўсіх сферах кіравання.
Усім: і рабочым, і інжынерам, і эканамістам, і кіраўнікам вы-
творчасці і сферы кіравання — усім трэба працаваць больш эфек-
тыўна. А гэта, як падкрэслена ў прамове таварыша Леаніда Ільіча
Брэжнева на лістападаўскім (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС, у кан-
чатковым выніку, асноўнае, рашаючае.
РАСХОДЫ ДЗЯРЖАЎНАГА БЮДЖЭТУ БССР
Таварышы дэпутаты! У праекце Дзяржаўнага бюджэту БССР
на 1982 год запланаваны неабходныя асігнаванні на фінансаванне
мерапрыемстваў, прадугледжаных планам эканамічнага і сацы-
яльнага развіцця рэспублікі. На фінансаванне народнай гаспа-
даркі з бюджэту накіроўваецца 3334 мільёны рублёў, або 56,3 пра-
цэнта, сацыяльна-культурных мерапрыемстваў —2406,8 мільёна
рублёў, або 40,6 працэнта ўсіх расходаў.
Агульная сума ўкладанняў у народную гаспадарку рэспублікі
з улікам уласных сродкаў прадпрыемстваў і гаспадарчых аргані-
зацый, крэдытаў банка складзе 5946,3 мільёна рублёў. Выдзяляе-
мыя сродкі накіроўваюцца на далейшае развіццё матэрыяльна-тэх-
нічнай базы прадпрыемстваў і гаспадарчых арганізацый, прырост
абаротных сродкаў і на іншыя затраты, звязаныя з расщырэннем
грамадскай вытворчасці і сферы паслуг.
Вядучая роля ў складаным шматгаліновым народнагаспадарчым
комплексе належыць капітальнаму будаўніцтву. У 1982 годзе на
фінансаванне дзяржаўных капітальных укладанняў за кошт усіх
крыніц прадугледжваецца 1692,7 мільёна рублёў, у тым ліку за
кошт бюджэтных асігнаванняў 806,7 мільёна рублёў.
Канцэнтрацыя капітальных укладанняў на важнейшых аб’ек-
тах, скарачэнне тэрмінаў уводу ў дзеянне вытворчых магутнасцей,
павышэнне якасці і зніжэнне кошту будаўніцтва — такія патраба-
ванні XXVI з’езда партыі ў галіне павышэння эфектыўнасці капі-
тальных укладанняў. Многія будаўнічыя калектывы рэспублікі на
аснове шырокага ўкаранення новых метадаў гаспадарання і кіра-
вання дабіваюцца прыкметнага паляпшэння ў рабоце. Гэта адно-
40

сіцца перш за ўсё да арганізацый, якія паспяхова вырашаюць за¬
дачу будаўніцтва аб’ектаў лёгкай прамысловасці.
I ўсё ж, як адзначалася на XXIX з’ездзе КП Беларусі, для па-
ляпшэння арганізацыі будаўнічай вытворчасці трэба будзе зрабіць
яшчэ многае. Зацягваецца ўвод у дзеянне важных для народнай
гаспадаркі аб’ектаў, некаторыя будаўнічыя арганізацыі не спраў-
ляюцца з заданнямі па аб’ёму таварнай будаўнічай прадукцыіг
росту прадукцыйнасці працы, прыбытку; шэраг аб’ектаў здаецца
з вялікімі недаробкамі.
Прычыны такога становішча вядомы. Гэта— нізкі ўзровень арга-
нізацыі будаўнічай вытворчасці, прастоі тэхнікі, распыление сіл і
сродкаў, адсутнасць зладжанага ўзаемадзеяння паміж сумежнымі
калектывамі, прыніжаная адказнасць удзельнікаў будаўнічага кан-
веера за своечасовае і поўнае забеспячэнне будоўляў матэрыяль-
на-тэхнічнымі рэсурсамі, абсталяваннем, праектна-каштарыснай
дакументацыяй.
Будаўнікі маюць немалыя рэзервы эканоміі матэрыяльных і фі-
нансавых рэсурсаў. 3 прычыны безгаспадарчасці на будаўнічых
пляцоўках застаюцца нявыкарыстанымі дэфіцытныя матэрыялы,
канструкцыі і будаўнічыя дэталі, затрачваюцца дадатковыя срод-
кі на ліквідацыю недаробак, дапускаюцца непрадукцыйныя расхо¬
ды і страты. Усё тэта прыводзіць да падаражання кошту работ,
невыканання плана прыбытку, цяжкага фінансавага становішча
будаўнічых арганізацый.
На будоўлях рэспублікі яшчэ нямала неўстаноўленага абсталя-
вання, запасы якога па шэрагу міністэрстваў і ведамстваў БССР
на 1 кастрычніка гэтага года складаюць 69,2 мільёна рублёў, у тым
ліку звышнарматыўныя—23,4 мільёна рублёў. Гэта замарожаныя
сродкі дзяржавы. На 1982 год прадугледжваецца мабілізацыя срод-
каў у капітальным будаўніцтве ў суме 42,4 мільёна рублёў у асноў-
ным за кошт уводу ў дзеянне такога абсталявання і скарачэння за-
пасаў матэрыялаў.
Настойліва і паслядоўна вырашаючы задачу павышэння жыц-
цёвага ўзроўню савецкага народа, партыя асаблівую ўвагу ўдзяляе
пытанням паляпшэння забеспячэння насельніцтва прадуктамі хар-
чавання. Як указаў на лістападаўскім (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС
таварыш Леанід Ільіч Брэжнеў: «Харчовая праблема — і ў гаспа-
дарчым, і ў палітычным плане — з’яўляецца цэнтральнай прабле-
май усёй пяцігодкі». Яе вырашэнне магчыма на аснове ажыццяў-
лення харчовай праграмы. Яна заклікана забяспечыць значнае
павелічэнне вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі, цясней
самкнуць сельскую гаспадарку з галінамі, якія займаюцца захоў-
ваннем, перапрацоўкай і рэалізацыяй яе прадукцыі. Ажыццяўленне
яе патрабуе значных сродкаў. У праекце бюджэту прадугледжва-
Юцца неабходныя асігнаванні на фінансаванне галін, якія непа-
срэдна забяспечваюць рэалізацыю- харчовай праграмы.
41

У 1982 годзе на павелічэнне аснашчанасці тэхнікай, пастаўкі
мінеральных угнаенняў, развіццё аграпрамысловых прадпрыем-
етваў і аб’яднанняў, выкананне аб’ёму работ па павышэнню ўрад-
лівасці глеб, асваенне новых зямель і пакрыццё іншых планавых
затрат за кошт усіх крыніц прадугледжваецца Міністэрству сель-
скай гаспадаркі БССР 1111,1 мільёна рублёў, Міністэрству плода-
агародніннай гаспадаркі БССР —210,1 мільёна рублёў, Міністэр-
ству воднай гаспадаркі БССР — 203,1 мільёна рублёў, Дзярж-
камсельгастэхніцы БССР—131,8 мільёна рублёў. На далейшае
развіццё мяса-малочнай і харчовай прамысловасці, якія перапра-
цоўваюць сельскагаспадарчую.прадукцыю, накіроўваецца 159,6 міль-
ёна рублёў. У 1982 годзе расходы дзяржавы на выплату розніцы ў
цэнах на жывёлу, малако і іншую прадукцыю сельскай гаспадаркі
складуць 1762,9 мільёна рублёў.
Важная роля ўстымуляванні росту сельскагаспадарчай вытвор-
часці належыць эканамічным фактарам. Калгасам, саўгасам і ін-
шым сельскагаспадарчым прадпрыемствам у адпаведнасці з паста-
новай ЦК КПСС і Савета Міністраў СССР «Аб паляпшэнні плана-
вання і эканамічнага стымулявання вытворчасці і нарыхтовак
сельскагаспадарчых прадуктаў» толькі за продаж дзяржаве пра-
дукцыі звыш сярэдняга ўзроўню, дасягнутага ў дзесятай пяцігод-
цы, прадугледжана выплата 50-працэнтнай надбаўкі ў суме 260
мільёнаў рублёў.
Ва ўмовах, калі ў сельскай гаспадарцы з кожным годам вытвор-
ча-эканамічны патэнцыял становіцца ўсё больш магутным, удаска-
нальваюцца эканамічныя адносіны, .задача . паляпшэння выкары-
стання матэрыяльных, працоўных і фінансавых рэсурсаў у калга-
сах і саўгасах, павышэння эфектыўнасці сельскагаспадарчай вы-
творчасці ставіцц-а на пярэдні план. . .
Апошнія гады з-за неспрыяльных умоў надвор’я былі цяжкімі
для сельскай гаспадаркі, вялікая колькасць гаспадарак не забяс-
печыла атрыманне запланаваных даходаў. Улічваючы гэта, Урадам
рэспублікі аказана ім значная фінансавая дапамога. У 1980 годзе
за кошт сродкаў рэспубліканскага бюджэту па стратных і нізка-
рэнтабельных калгасах пагашана запазычанасць па кароткатэрмі-
новых пазыках Дзяржбанка ў суме 51 мільён рублёў, накіравана
на пакрыццё недахопу ўласных абаротных сродкаў саўгасаў
20 мільёнаў рублёў і ў гэтым годзе — 31 мільён рублёў.
Вялікая фінансавая дапамога сельскай гаспадарцы аказана так-
сама органам! дзяржаўнага страхавання. У мэтах пакрыцця ўрону,
нанесенага неспрыяльнымі ўмовамі надвор’я і іншымі стыхійнымі
бедствамі, за 1980 год страхавымі органам! выплачана калгасам і
саўгасам 261,3 мільёна рублёў і ў гэтым годзе мяркуецца выпла-
ціць больш як 180 мільёнаў рублёў.
Практыка паказвае, што мы можам і павінны атрымліваць боль¬
шую аддачу :ад укладваемых: сродкаў. Аб гэтым. гавордць даныя
42

аб, выкананні рэспублікай планаў і сацыялістычных абавязацельст-
ваў па продажу дзяржаве збожжа, бульбы, пладоў і ягад. У сувязі
з чым з велізарнай радасцю працоўнымі рэспублікі ўспрынята він-
шаванне Генеральнага сакратара ЦК КПСС, Старшыні Прэзідыу-
ма Вярхоўнага Савета СССР таварыша Леаніда Ільіча Брэжнева.
Вялікія вынікі могуць быць дасягнуты і на ўсіх іншых участках
сельскагаспадарчай вытворчасці. Для гэтага трэба рашуча лікві-
доўваць наяўныя недахопы. Яшчэ нярэдкія выпадкі парушэнняў
правіл агратэхнікі, вялікія страты ад паморку жывёлы, псавання
прадукцыі, неэфектыўна выкарыстоўваюцца некаторыя жывёла-
гадоўчыя комплексы..
Міністэрствам і ведамствам, Саветам народных дэпутатаў, усім
сельскагаспадарчым органам у адказ на прывітанне таварыша Леа-
ніда Ільіча Брэжнева неабходна разгарнуць настойлівую і актыў-
ную работу па ажыццяўленню рашэнняў XXVI з’езда КПСС і XXIX
з’езда КП Беларусі і дабіцца павелічэння аб’ёмаў вытворчасці пра-
дукцыі палёў і ферм.
У народнай гаспадарцы рэспублікі важная роля належыць
аўтамабільнаму транспарту. У 1982 годзе на развіццё аўтамабіль-
нага транспарту агульнага карыстання за коштусіхкрыніцнакіроў-
ваецца 169,6 мільёна рублёў.. Міністэрства аўтамабільнага тран¬
спарту БССР,, працуючы на прынцыпах гаспадарчага разліку, па
шэрагу паказчыкаў забяспечвае выкананне планавых заданняў,
штогод павялічваецца аб’ём перавозак грузаў.
I ўсё ж вынікі работы арганізацый міністэрства маглі быць
значна вышэйшымі. Толькі з-за незабеспячэння планавых задан-
няў па выпуску машын на лінію’ і часу знаходжання іх у рабоце за
студзень — верасень недаперавезена 6,9 мільёна тон народнага-
спадарчых грузаў. Міністэрству аўтамабільнага транспарту БССР
пры яго даволі магутнай матэрыяльна-тэхнічнай базе пад сілу вы-
рашыць праблему больш эфектыўнага выкарыстання транспарту,
але для гэтага неабходна павысіць узровень работы і патрабаваль-
насць да службаў інжынерна-тэхнічнага забеспячэння.
У 1982 годзе будзе выканана вялікая праграма работ п'а раз-
віццю сеткі аўтамабільных дарог і ўмацаванню вытворча-тэхнічнай
базы дарожнай гаспадаркі. На гэтыя мэты прадугледжваецца на-
кіраваць 134 мільёна рублёў бюджэтных асігнаванняў і 167,7 мільё-
на рублёў уласных сродкаў і сродкаў удзелу прадпрыемстваў J
гаспадарчых арганізацый у дарожных работах. Поўнае і эфектыўг
нае іх выкарыстанне залежыць перш за ўсё ад умелай арганізацыі
работы падрадных і эксплуатацыйных арганізацый Міністэрства
будаўніцтва і эксплуатацыі аўтамабільных дарог БССР. Разам з
тым рэзервы і магчымасці, якія яны маюць, выкарыстоўваюцца
яшчэ не ў поўнай меры. За дзесяць месяцаў гэтага года недавыка-
нан план па агульнаму аб’ёму дарожных работ.
43

Адна з галоўных прычын такога становішча заключаецца ў тым,
што арганізацыі міністэрства ў шэрагу выпадкаў нерацыянальна
выкарыстоўваюць рабочы час і дарожную тэхніку. Міністэрству
будаўніцтва і эксплуатацыі аўтамабільных дарог БССР неабходна
павысіць патрабавальнасць да падведамных арганізацый за павы-
шэнне якасці будаўніцтва, рамонту і ўтрымання дарог, лепшае вы-
карыстанне тэхнікі, забеспячэнне рацыянальнага выдаткавання на
гэтыя мэты сродкаў.
У будучым годзе намячаецца далейшы рост задавальнення па-
трэбнасцей народнай гаспадаркі і насельніцтва ў паслугах сувязі.
На развіццё гэтай галіны за кошт усіх крыніц прадугледжваецца
накіраваць 78,8 мільёна рублёў.
Прадметам асаблівых клопатаў Партыі з’яўляецца паляпшэнне
жыллёвых умоў насельніцтва і павышэнне ўзроўню камунальнага
абслугоўвання. На 1 студзеня 1981 года жыллёвы фонд рэспублікі
дасягнуў 136,2 мільёна квадратных метраў агульнай плошчы. Кошт
асноўных фондаў жыллёвай гаспадаркі складае больш як 10,4 міль-
ярда рублёў, або амаль пятую частку кошту асноўных фондаў рэс-
публікі. Побач з будаўніцтвам новага жылля важнае значэнне на-
даецца паляпшэнню эксплуатацыі жыллёвага фонду і яго захава-
насці. У мінулай пяцігодцы на правядзенне капітальнага рамонту
жыллёвага фонду мясцовых Саветаў было выдаткавана 159,3 міль-
ёна рублёў, што дало магчымасць адрамантаваць 2965 тысяч квад¬
ратных метраў жылля. У будучым годзе на гэтыя мэты накіроўва-
ецца 36,2 мільёна рублёў, у тым ліку з бюджэту — 34,5 мільёна
рублёў.
Высокія патрабаванні прад’яўляюцца да паляпшэння добраўпа-
радкавання і санітарнага стану гарадоў, гарадскіх і рабочых па-
сёлкаў. Расходы на гэтыя мэты ў 1982 годзе складуць каля 60 мільё-
наў рублёў. Між тым ёсць выпадкі нерацыянальнага выкарыстання
гэтых сродкаў, адцягнення на мэты, не звязаныя з добраўпарадка-
ваннем гарадскіх тэрыторый, нізкай якасці рамонтных работ, па-
рушэння тэрмінаў іх выканання, што прыводзіць да непрадукцый-
ных затрат дзяржаўных сродкаў і выклікае скаргі насельніцтва.
Перад Міністэрствам жыллёва-камунальнай гаспадаркі БССР і
Саветамі народных дэпутатаў стаіць задача забяспечыць эфектыў-
нае выкарыстанне выдзяляемых сродкаў, дабіцца істотнага паляп¬
шэння работы рамонтна-будаўнічых арганізацый.
Адной з важных умоў выканання рашэнняў XXVI з’езда КПСС
па павышэнню матэрыяльнага і культурнага ўзроўню жыцця на¬
рода з’яўляецца далейшае развіццё бытавога абслугоўвання.
У 1982 годзе на развіццё прадпрыемстваў Міністэрства бытавога
абслугоўвання насельніцтва БССР накіроўваецца 49,4 мільёна
рублёў. Плануецца павялічыць аб’ём бытавых паслуг, аказваемых
насельніцтву, на 6,7 працэнта. Для выканання гэтага задания ёсць
рэальныя ўмовы. За апошні час у рэспубліцы створана шырокая
44

сетка дамоў быту, камбінатаў, атэлье, фабрык хімчысткі, розных
майстэрань, якія аснашчаны сучасным абсталяваннем. Аднак узро-
вень бытавога абслугоўвання яшчэ не ў поўнай меры адпавядае
запатрабаванням працоўных. Многія прадпрыемствы гэтай галіны
працуюць у нязручны для насельніцтва час, дапускаюць парушэн-
ні тэрмінаў і няякаснае выкананне заказаў, не поўнасцю задаваль-
няюцца патрэбнасці заказчыкаў у асобных відах паслуг.
Міністэрству бытавога абслугоўвання насельніцтва БССР,
Саветам народных дэпутатаў неабходна прыняць дадатковыя меры
па паляпшэнню бытавога абслугоўвання насельніцтва, павышэнню
эфектыўнасці і рэнтабельнасці работы прадпрыемстваў службы
быту.
Вядома роля гандлю як важнейшай эканамічнай сферы актыў-
нага ўздзеяння на канчатковыя вынікі вытворчасці тавараў народ-
нага спажывання, своечасовага і поўнага задавальнення попыту
насельніцтва. У будучым годзе рознічны тавараабарот дзяржаўна-
га і кааператыўнага гандлю павялічыцца супраць 1981 года на 2,6
працэнта. На фінансаванне дзяржаўнага. гандлю асігнуецца з усіх
крыніц 145,3 мільёна рублёў. Гэта дасць магчымасць умацаваць
матэрыяльна-тэхнічную базу гандлёвых арганізацый і паўней за-
давальняць растучыя патрэбнасці пакупнікоў з улікам павелічэн-
ня грашовых даходаў насельніцтва.
Міністэрству гандлю БССР, Белкаапсаюзу і іх органам на мес-
цах неабходна лепш вывучаць попыт насельніцтва і паўней уліч-
ваць яго пры заключэнні і рэалізацыі дагавораў з прамысловымі
прадпрыемствамі, весці рашучую барацьбу з непрадукцыйнымі
расходам! і стратамі. Саветам народных дэпутатаў трэба ўзмац-
ніць кантроль за работай прадпрыемстваў і арганізацый гандлю,
эфектыўным выкарыстаннем сродкаў, павышэннем культуры абслу-
гоўвання пакупнікоў.
Рытмічная і зладжаная работа ўсіх галін народнай гаспадаркі
ў многім залежыць ад стану матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння,
дакладнай арганізацыі гаспадарчых сувязей. У апошні час тут наме-
ціліся зрухі да лепшага. Аднак яшчэ нярэдкія выпадкі, калі нар-
мальны ход вытворчасці парушаецца з-за адсутнасці неабходных
відаў матэрыяльных рэсурсаў і абсталявання.
У адпаведнасці з пастановай ЦК КПСС і Савета Міністраў
СССР аб удасканаленні гаспадарчага механізма яшчэ ў дзесятай
пяцігодцы прадугледжвалася завяршыць у асноўным перавод аб’яд-
нанняў і прадпрыемстваў на прамыя працяглыя сувязі і перайсці
да цэнтралізаванай дастаўкі прадукцыі з забеспячэнска-збытавых
баз Дзяржснаба БССР. Між тым па прамых працяглых сувязях
пастаўляецца каля 40 працэнтаў металапрадукцыі, прыкладна па-
лавіна папяровай прадукцыі і будматэрыялаў. Больш таго, узро-
вень цэнтралізаванай дастаўкі прадукцыі з баз і складаў Дзярж¬
снаба БССР зніжаецца. Адстае ў развіцці такая прагрэсіўная
45

форма, як гарантаванае комплекснае забеспячэнне. На хутчэйшым
вырашэнні гэтых пытанняў павінна быць сканцэнтравана ўвага
Дзяржснаба БССР, міністэрстваў і ведамстваў рэспублікі.
Вялікі народнагаспадарчы эфект закладзен у лепшым выкарыс-
танні абаротных сродкаў. Асноўнымі напрамкамі эканамічнага і
сацыяльнага развіцця прадугледжана паскорыць іх абарачаль-
насць на 2—3 дні. Па стану на пачатак другога паўгоддзя звыш-
нарматыўныя, непракрэдытаваныя банкам запасы сыравіны і ін-
шых матэрыяльных каштоўнасцей па міністэрствах і ведамствах
БССР склалі 57,2 мільёна рублёў. Праектам бюджэту прадугледж-
ваецца выслабаненне 12,9 мільёна рублёў за кошт паскарэння
абарачальнасці і ўключэння ў гаспадарчы абарот таварна-матэ¬
рыяльных каштоўнасцей.
У выкананні праграмнага патрабавання XXVI з’езда КПСС аб
узмацненні рэжыму эканоміі і беражлівасці важная роля належыць
гаспадарчаму разліку, уліку і кантролю, павышэнню ўзроўню эка-
намічнай работы. Іх недаацэнка ў шэрагу выпадкаў стварае перад-
умовы для парушэнняў дзяржаўнай планаванай і фінансавай ды-
сцыпліны, вядзе да розных злоўжыванняў і безгаспадарчасці, пры-
пісак і ашуканства, незабеспячэння захаванасці сацыялістычнай
уласнасці.
Працягваюць мець месца факты растрат, крадзяжоў, недастач і
о
и
псавання таварна-матэрыяльных каштоунасцеи,
якія асабліва
и
и
значныя на прадпрыемствах легкай, харчовай і мяса-малочнай пра-
мысловасці, у дзяржаўным гандлі і спажыўкааперацыі. Асноўнымі
прычынамі такога становішча з’яўляюцца сур’ёзныя недахопы ў
пастаноўцьі ўнутрыведамаснага кантролю, уліку і справаздачнасці,.
нарміраванні расходу сыравіны і матэрыялаў, хібы ў падборы
кадраў на матэрыяльна-адказныя пасады. Прымаемыя міністэр-
ствамі і ведамствамі меры не заўсёды эфектыўныя і не робяць на-
лежнага ўплыву на прадухіленне крадзяжоў і злоўжыванняў. У гэ¬
тых умовах не зніжаецца, а павышаецца адказнасць фінансавых,
банкаўскіх, статыстычных і іншых кантралюючых органаў.
Урадам у апошні час прыняты пастановы і вызначаны меры па
ўдасканаленню арганізацыі бухгалтарскага ўліку і паляпшэнню
кантрольна-рэвізійнай работы. Своечасовая і поўная рэалізацыя
мер, прадугледжаных імі, стварае рэальныя ўмовы для ўмацаван-
ня дзяржаўнай дысцыпліны, эканомнага і рацыянальнага выка-
рыстання ўсіх відаў рэсурсаў, выкаранення фактаў растрат і кра-
дзяжоў, безгаспадарчасці і марнатраўства.
РАСХОДЫ НА САЦЫЯЛЬНА-КУЛЬТУРНЫЯ
МЕРАПРЫЕМСТВЫ
Таварышы дэпутаты! Няўхільны ўздым сацыялістычнай грамад-
скай вытворчасці стварае надзейную матэрыяльную базу ажыц-
цяўлення сацыяльнай праграмы адзінаццатай пяцігодкі. Савецкія
46

людзі наглядна пёраконваюцца, што лінія XXVI з’езда КПСС у са-
цыяльнай галіне ажыццяўляецца паслядоўна і няўхільна. Растучыя
даброты, атрымліваемыя насельніцтвам з грамадскіх фондаў спа-
жывання, як адзначана ў Справаздачным дакладзе ЦК КПСС
XXVI з’езду партыі, складаюць адну з самых характэрных рыс са-
вецкага ўкладу жыцця. За кошт гэтых ■сродкаў ажыццяўляецца
далейшае развіццё народн'ай асветы, аховы здароўя, культуры, са-
цыяльнага забеспячэння. 1
У Дзяржаўным бюджэце БССР на 1982 год асігнаванні на асве-
ту прадугледжваюцца ў суме 1119 мільёнаў рублёў. Сучасная
агульнаадукацыйная школа мае неабходную вучэбна-матэрыяль-
ную базу. Завяршальны працэс пераходу на кабінетную сістэму на-
вучання ў сярэдніх і васьмігадовых школах, іх аснашчэнне тэхніч-
нымі сродкамі, абсталяванне майстэрань/ фарміраванне кніжнаг-а
фонду школьных бібліятэк патрабуе вялікіх затрат матэрыяльных’і
фінансавых рэсурсаў. На гэтыя і іншыя мерапрыемствы ў галіне
народнай асветы з Дзяржаўнага бюджэту ў будучЫм годзе будзе
выдзелена 569,2 мільёна рублёў. На бясплатнае забеспячэнне вуч-
няў I—IX класаў падручнікамі прадугледжваюцца асігнаванні ў
суме 4,3 мільёна рублёў. Узрасце сетка школ і груп прадоўжанага
дня, кантынгент дзяцей у якіх складзе 357 тысяч чалавек.
Як і раней, вялікая ўвага будзе ўдзяляцца далейшаму расшы-
рэнню сеткі дзіцячых дашкольных і пазашкольных устаноў. На іх
утрыманне плануецца выдзеліць з бюджэту 169 мільёнаў рублёў.
Важнейшай формай планамернай падрыхтоўкі рабочых для
ўсіх галін народнай гаспадаркі з’яўляецца сістэма' прафесіяналь-
на-тэхнічнай адукацыі, на развіццё якой у будучым годзе будзе на-
кіравана 118,6 мільёна рублёў.
Вялікая ўвага ў нашай краіне ўдзяляецца падрыхтоўцы спецыя-
лістаў з вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыяй. У бюджэ¬
це рэспублікі на 1982 год на ўтрыманне ВНУ і тэхнікумаў праду-
гледжваецца 154,3 мільёна рублёў.
3 году ў год узрастае рэальны ўклад навукі ў эканоміку рэспу-
блікі, яе ўплыў на тэмпы тэхнічнага прагрэсу. Расходы на правя-
дзенне праграмы навукова-даследчых работ складуць 84,1 мільё-
на рублёў, у тым ліку 54,9 мільёна рублёў з бюджэту. Гэта дасць
магчымасць у шырокім плане весці даследаванні па тэарэтычнай і
прыкладной тэматыцы, забяспечыць хутчэйшае ўкараненне вына-
ходстваў у вытворчасць.
У фарміраванні марксісцка-ленінскага светапогляду, больш поў-
ным задавальнённі разнастайных духоўных патрэбнасцей савецкіх
людзей важная роля належыць друку, кіно, радыё, тэлебачанню,
мастацтву, культурна-асветным установам. Выдзяляемыя на гэтыя
мэты сродкі ў размеры 101,4 мільёна рублёў дазваляюць умацаваць
матэрыяльна-тэхнічную базу і павысіць іх ролю ў камуністычным
выхаванні працоўных.
47

Як паказваюць рэвізіі і праверкі, у выдаткаванні сродкаў на
ўтрыманне ўстаноў культуры маюць месца сур’ёзныя недахопы, да-
пускаецца ўтрыманне лішняй колькасці работнікаў і незаконный
выплаты, па-ранейшаму нізкая загружанасць творчага і артыстыч-
нага персаналу тэатральна-відовішчных арганізацый. Звыш дзею-
чых норм набываюцца дарагія музычныя інструменты і іншае аб-
сталяванне, якія ў шэрагу выпадкаў практычна не выкарыстоў-
ваюцца; недастаткова прымаецца мер да забеспячэння захаванасці
кніжнага фонду бібліятэк.
Прадметам асаблівых клопатаў нашай дзяржавы заўсёды была
ахова здароўя савецкіх людзей. За апошнія гады ў рэспубліцы
значка павялічана колькасць лячэбна-прафілактычных устаноў,
умацавана іх матэрыяльна-тэхнічная база. У 1982 годзе на ўтры-
манне і развіццё ўстаноў аховы здароўя выдзяляецца 511,9 мільё-
на рублёў. Міністэрству аховы здароўя БССР, яго органам на мес-
цах неабходна з улікам канкрэтных умоў арганізаваць і накіраваць
работу лячэбна-прафілактычных і іншых падведамных устаноў на
далейшае павышэнне якасці медыцынскага абслугоўвання насель-
ніцтва.
Прынятай у гэтым годзе Пастановай ЦК КПСС і Савета Міні-
страў СССР намечаны меры па далейшаму ўздыму масавасці фі-
зічнай культуры і спорту. На фінансаванне гэтых і іншых спартыў-
ных мерапрыемстваў накіроўваецца з бюджэту 5,6 мільёна рублёў,
што на 1,1 мільёна рублёў больш, чым было зацверджана на ^эты
год. Пастанова прадугледжвае меры і па больш эканомнаму, ра-
цыянальнаму выкарыстанню выдзяляемых сродкаў. На гэтых пы¬
таниях павінна быць сканцэнтравана самая пільная ўвага Спорт-
камітэта БССР і мясцовых Саветаў народных дэпутатаў.
Яркім выражэннем клопатаў Партыі аб дабрабыце савецкіх
людзей з’яўляюцца прынятыя ў гэтым годзе Пастановы ЦК КПСС
і Савета Міністраў СССР «Аб мерах па ўзмацненню дзяржаўнай
дапамогі сем'ям, маючым дзяцей» і «Аб мерах па далейшаму па-
ляпшэнню пенсіённага забеспячэння насельніцтва». У адпаведнас-
ці з указанымі пастановамі ў гэтым годзе ў рэспубліцы павыша-
юцца мінімальныя размеры пенсій, дапамогі адзінокім маці, з бу-
дучага года ўводзяцца часткова аплачваемы водпуск па догляду
дзіцяці да дасягнення ім узросту аднаго года і выплата аднараза-
вых дапамог пры нараджэнні першага і другога дзіцяці, павяліч-
ваецца размер дапамогі пры нараджэнні трэцяга дзіцяці.
Расходы на выплату пенсій, дапамог і іншыя віды сацыяльна-
га забеспячэння прадугледжваюцца ў суме 770,3 мільёна рублёў.
Акрамя таго, з цэнтралізаванага саюзнага фонду сацыяльнага за¬
беспячэння калгаснікаў будзе выплачана пенсій і дапамог членам
калгасаў 294,6 мільёна рублёў пры адлічэннях калгасаў рэспублі-
кі ў тэты фонд 60,1 мільёна рублёў.
Міністэрствам, ведамствам, Саветам народных дэпутатаў неаб-
48

ходна забяспечыць безумоўнае выкананне планаў далейшага раз-
віцця сеткі сацыяльна-культурных устаноў, рацыянальнае выкары-
станне выдзяляемых сродкаў, павышэнне ўзроўню работы падве-
дамных устаноў і арганізацый.
РАСХОДЫ HA КІРАВАННЕ
Таварышы дэпутаты! Для паспяховага развіцця эканомікі важ-
нае значэнне мае ўсебаковае паляпшэнне арганізацыі кіравання.
На XXVI з’ездзе КПСС пастаўлена задача палепшыць работу апа-
рату кіравання, скарачаць расходы на яго ўтрыманне, рашуча лі-
квідоўваць лішнія і дубліруючыя звенні.
У рэспубліцы ажыццяўляюцца мерапрыемствы па далейшаму
ўдасканаленню і спрашчэнню структуры апарату шляхам стварэн-
ня вытворчых і навукова-вытворчых аб’яднанняў, пераразмеркаван-
ня функцый кіравання, аб’яднання невялікіх прадпрыемстваў і ар-
ганізацый.
Разам з тым з-за недастатковага выкарыстання магчымасцей
павышэння эфектыўнасці кіраўніцкай працы за апошнія гады быў
дапушчаны рост колькасці работнікаў кіравання. Не ва ўсіх галі-
нах невытворчай сферы дастаткова эфектыўна выкарыстоўваюцца
працоўныя рэсурсы, неабгрунтавана павялічваецца колькасць ра-
ботнікаў праектных, навукова-даследчых, канструктарскіх і іншых
арганізацый. У шэрагу выпадкаў удзельная вага апарату кіраван-
ня складае 20 працэнтаў агульнай колькасці працуючых.
У мэтах скарачэння колькасці і расходаў на ўтрыманне апарату
кіравання аб’яднанняў, прадпрыемстваў, гаспадарчых і іншых ар-
ганізацый на 1982 год прадугледжана эканомія ад правядзення
мерапрыемстваў па яго ўдасканаленню ў суме 18,3 мільёна рублёў.
Акрамя таго, у адпаведнасці з рашэннямі саюзнага ўрада будзе
праведзена дадатковае скарачэнне колькасці апарату кіравання
некаторых галін невытворчай сферы.
Міністэрствы і ведамствы, Саветы народных дэпутатаў абавяза-
ны распрацаваць і ажыццявіць неабходныя мерапрыемствы па за-
беспячэнню ў поўнай меры прадугледжанай эканоміі ў кіраўніцкіх
расходах на аснове спрашчэння структуры кіравання, ліквідацыі
празмернасцей у штатах, узмацнення кантролю за выдаткаваннем
дзяржаўных сродкаў.
Расходы на ўтрыманне органаў дзяржаўнага кіравання і судо¬
вых органаў плануюцца ў суме 66,2 мільёна рублёў.
мясцовыя БЮДЖЭТЫ
Таварышы дэпутаты! Партыя і Урад удзяляюць пастаянную
ўвагу паляпшэнню дзейнасці мясцовых Саветаў народных дэпута-
таў. Пастановай ЦК КПСС, Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР,.
49

Савета Міністраў СССР «Аб далейшым павышэнні ролі Саветаў
народных дэпутатаў у гаспадарчым будаўніцтве» прадугледжваюц-
ца меры па забеспячэнню комплекснага эканамічнага і сацыяльна-
га развіцця абласцей, раёнаў і гарадоў, расшырэнню каардынацый-
ных і кантрольных функцый Саветаў, узмацненню іх уплыву на
лавышэнне эфектыўнасці работы аб’яднанняў, прадпрыемстваў і
арганізацый, размешчаных на іх тэрыторыі. Вызначаны таксама
меры па ўмацаванню іх фінансавай базы. У гэтым годзе апрача
раней устаноўленых крыніц залічваецца ў даходы мясцовых бюджэ-
таў частка дадатковага прыбытку, атрымліваемага прадпрыемства-
мі саюзнага і рэспубліканскага падпарадкавання ад рэалізацыі
новай высокаэфектыўнай прадукцыі і прадукцыі з дзяржаўным
Знакам якасці. 3 наступнага года будуць рабіцца адлічэнні ад
платы за ваду, забіраемую прамысловымі прадпрыемствамі з вода-
гаспадарчых сістэм.
Выкананне мясцовых бюджэтаў паляпшаецца з кожным годам.
У гэтым годзе за кошт перавыканання плана даходаў і свабодных
рэшткаў бюджетных сродкаў з мясцовых бюджэтаў накіравана на
дадатковыя мерапрыемствы 65,6 мільёна рублёў.
Аб’ём мясцовых бюджэтаў на 1982 год вызначан у суме 1713,7
мільёна рублёў. Удзельная вага іх у бюджэце рэспублікі складзе
28,9 працэнта. На развіццё галін мясцовай гаспадаркі за кошт
уласных сродкаў, крэдытаў банка і бюджэтных асігнаванняў накі-
роўваецца 981 мільён рублёў. Расходы бюджэту на сацыяльна-
культурныя мерапрыемствы складуць 1174 мільёны рублёў.
Бюджэты абласцей і горада Мінска на 1982 год вызначаны ў
наступ.ных сумах:
Брэсцкая вобласць
Віцебская вобласць
Гомельская вобласць
Гродзенская вобласць
Мінская вобласць
Магілёўская вобласць
горад Мінск
Млн. рублёў
215,5
247,3
281,5
195,9
270,4
231,3
271,8
Фінансавая база мясцовых Саветаў фарміруецца ў асноўным за
кошт адлічэнняў ад дзяржаўных даходаў. Сярод іх 911,4 мільёна
рублёў паступяць у выглядзе адлічэнняў ад падатку з абароту і
417 мільёнаў рублёў— ад іншых дзяржаўных даходаў.
Гаворачы аб магчымасцях мясцовых Саветаў народных дэпута-
таў у вырашэнні задач гаспадарчага і культурнага будаўніцтва, та-
варыш Леанід Ільіч Брэжнеў на XXVI з’ездзе КПСС падкрэсліў:
«Бадай, ні ў якой іншай сферы народнай гаспадаркі мясцовыя маг-
чымасці, мясцовыя рэзервы не адыгрываюць такой ролі, як у зада-
вальненні штодзённага спажывецкага попыту, у абслугоўванні
50

насельніцтва. Трэба, каб Саветы народных дэпутатаў на ўсіх узроў-
нях прынялі канкретныя меры для паляпшэння вытворчасці і про¬
дажу прамысловых тавараў, для развіцця сферы паслуг». Ад гэтага
ў значнай меры залежыць паспяховае выкананне мясцовых бю-
джэтаў.
Таварышы депутаты! Адначасова з бюджетам на 1982 год Савет
Міністраў БССР прадстаўляе на зацвярдженне Вярхоўнага Саве-
та БССР справаздачу аб выкананні Дзяржаўнага бюджету БССР
за 1980 год, які выканан па даходах у суме 6260,4 мільёна рублёў,
або на 104,7 працента, і па расходах—5825,7 мільёна рублёў, або
на 97,5 працента, да ўдакладненага плана. Забяспечана выканан'
не даходнай часткі республіканскага бюджету, бюджетаў абласцей
і горада Мінска. Больш падрабязная характарыстыка выканання
Дзяржаўнага бюджету БССР за 1980 год прыведзена ў раздадзеных
вам матерыялах.
Прамова таварыша Леаніда Ільіча Брежнева на лістападаўскій
(1981 г.) Пленуме ЦК КПСС і прынятая Пленумам пастанова на-*
тхняюць усіх савецкіх людзей працаваць яшче лепш, яшче больш
прадукцыйна. Ударная праца савецкіх людзей у другім годзе адзі-
наццатай пяцігодкі з’явіцца новым буйным укладам у ажыццяўлен-
не велічных задач камуністычнага будаўніцтва. (Аплодисменты).
Старшьгня. Слова для садаклада Планава-бюджетнай і іншых
пастаянных камісій Вярхоўнага Савета БССР аб Дзяржаўным
плане еканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на
1981 —1985 гады, аб Дзяржаўным плане еканамічнага і сацыяльна¬
га развіцця Беларускай ССР на 1982 год і аб ходзе выканання
Дзяржаўнага плана еканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларус¬
кай ССР у 1981 годзе, аб Дзяржаўным бюджеце Беларускай ССР
на 1982 год і аб выкананні Дзяржаўнага бюджету Беларускай ССР
за 1980 год даецца старшыні Планава-бюджетнай камісіі Вярхоў-
нага Савета' БССР депутату Бысенку Віктару Дзмітрыевічу.
Бысенка В. Д. (Гомельская — Хмяльніцкая в ы б а р-
чая акругаГомельскай вобласці). Таварышы депута¬
ты! Цяпер кожны дзень у жыцці нашай республікі з’яўляецца яр-
кім сведчаннем уздыму палітычнай і працоўнай актыўнасці савец-
кага народа, выкліканага рашеннямі лістападаўскага (1981 г.)
Пленума ЦК КПСС і шостай сесіі Вярхоўна'га Савета СССР. У па-
казчыках планаў еканамічнага і сацыяльнага развіцця краіны на
адзінаццатую пяцігодку і 1982 год знайшлі канкретнае выражение
рашенні XXVI з’езда партыі, які вызначыў круты паварот еканомі-
кі на шлях інтенсіфікацыі, усямернага росту ефектыўнасці грамад-
скай вытворчасці, павышення народнага дабрабыту. У глыбока
аргументаванай прамове на Пленуме Генеральнага сакратара
ЦК КПСС, Старшыні Презідыума Вярхоўнага Савета СССР тава¬
рыша Леаніда Ільіча Брежнева зроблен аналіз актуальных праб-
лем развіцця еканомікі, вызначаны шляхі і метады реалізацыі
51

буйнамаштабных задач, пастаўленых партыяй на васьмідзесятыя
гады, дасягненні новых рубяжоў камуністычнага будаўніцтва.
На пленуме ЦК Кампартыі Беларусі, які адбыўся ўчора, была
выказана агульная думка камуністаў, рабочых, калгаснікаў і інтэ-
лігенцыі рэспублікі, якія цалкам і поўнасцю адобрылі плённую
дзейнасць ЦК КПСС, Палітбюро ЦК і асабіста таварыша Леаніда
Ільіча Брэжнева па ажыццяўленню выпрацаванага XXVI з’ездам
партыі стратэгічнага курсу ў галіне ўнутранай і знешняй палітыкі.
Вызначана дакладная праграма дзеянняў партыйных, савецкіх,
гаспадарчых органаў, працоўных калектываў рэспублікі па забес-
пячэнню паспяховага завяршэння заданняў бягучага года, выка-
нання і перавыканання планаў 1982 года і пяцігодкі ў цэлым.
Таварышы дэпутаты! Планава-бюджэтная і іншыя пастаянныя
камісіі Вярхоўнага Савета БССР з удзелам спецыялістаў розных
галін народнай гаспадаркі папярэдне разгледзелі прадстаўленыя
Урадам рэспублікі на зацвярджэнне Вярхоўнага Савета Дзяржаўны
план эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на
1981—1985 гады, план і бюджэт на 1982 год. Прааналізаван такса-
ма ход выканання Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльна¬
га развіцця рэспублікі ў 1981 годзе і справаздача аб выкананні
бюджэту за 1980 год.
Камісіі з задавальненнем адзначылі, што працоўныя Беларусі
на пастаянныя клопаты партыі аб дабрабыце савецкіх людзей ад-
казваюць самаадданай працай на ўсіх участках гаспадарчага і
культурнага будаўніцтва. Перавыкананы планавыя заданні дзесяці
месяцаў першага года пяцігодкі па аб’ёму прамысловай вытворча-
сці і росту прадукцыйнасці працы. Звыш плана выпушчана прадук-
цыі больш чым на 253 мільёны рублёў, у тым ліку на 80 мільёнаў
рублёў тавараў народнага спажывання. Выкананы планы продажу
дзяржаве збожжа, бульбы, цукровых буракоў і садавіны. Вынікі
работы працаўнікоў вёскі атрымалі высокую ацэнку ў прывітанні
таварыша Леаніда Ільіча Брэжнева і ў яго прамове на лістападаў-
скім (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС. Паспяховае завяршэнне плана
гэтага года стане трывалай базай новай пяцігодкі.
Праведзены пастаяннымі камісіямі аналіз паказаў, што Дзяр-
жаўны план эканамічнага і сацыяльнага развіцця БССР на 1981 —
1985 гады, план і бюджэт на 1982 год адпавядаюць рашэнням XXVI
з’езда КПСС, Асноўным напрамкам эканамічнага і сацыяльнага
развіцця СССР на 1981 —1985 гады і на перыяд да 1990 года, патра-
баванням XXIX з’езда Кампартыі Беларусі. Планы поўнасцю пад-
парадкаваны рэалізацыі важнейшай устаноўкі партыі на забеспя-
чэнне далейшага росту дабрабыту савецкіх людзей на аснове ўстой-
лівага, паступальнага развіцця народнай гаспадаркі, паскарэння
навукова-тэхнічнага прагрэсу і пераводу эканомікі на інтэнсіўны
шлях развіцця, больш рацыянальнага выкарыстання вытворчага
52

патэнцыялу, усямернай эканоміі ўсіх відаў рэсурсаў і паляпшэння
якасці работы.
У дакладзе першага намесніка Старшыні Савета Міністраў
БССР, Старшыні Дзяржплана БССР таварыша Гвоздзева Віктара
Аляксандравіча паказаны папярэднія вынікі выканання плана ў
бягучым годзе і падрабязна выкладзены Дзяржаўны план экана-
мічнага і сацыяльнага развіцця БССР на адзінаццатую пяцігодку і
план на 1982 год. Міністр фінансаў БССР таварыш Шаціла Баля-
слаў Іосіфавіч паведаміў аб Дзяржаўным бюджэце БССР на 1982
год і аб выкананні бюджэту за 1980 год. У Заключэннях Планава-
бюджэтнай і іншых пастаянных камісій, якія ў вас, таварышы дэ-
путаты, ёсць, дадзены ўсебаковы аналіз пяцігадовага плана, плана
і бюджэту на 1982 год, выказаны рэкамендацыі па павышэнню
эфектыўнасці грамадскай вытворчасці, больш поўнаму выкары-
станню наяўных рэзерваў і магчымасцей. У сувязі з гэтым дазволь-
це мне спыніцца толькі на некаторых пытаниях.
У адзінаццатай пяцігодцы нацыянальны даход у рэспубліцы па-
вялічыцца на 23,3 працэнта. Капітальныя ўкладанні ў народную
гаспадарку рэспублікі па ўсіх крыніцах фінансавання ўзрастуць на
10 працэнтаў. Такім чынам, план сарыентаван на эфектыўнае вы-
карыстанне ўсіх рэсурсаў. Трэба будзе за кошт росту прадукцый-
насці грамадскай працы атрымаць каля 90 працэнтаў прыросту
нацыянальнага даходу. На 28 працэнтаў павялічыцца выпуск пра-
мысловай прадукцыі.
Гэта пяцігодка стане новым этапам у вырашэнні сацыяльных
задач. Прадугледжваецца стварэнне трывалай асновы для рэалі-
зацыі харчовай праграмы. Рэальныя даходы ў разліку на душу на-
сельніцтва намячаецца павялічыць на 16,6 працэнта. Грамадскія
фонды спажывання ўзрастуць на 20,6 працэнта. Павялічацца аб’ё-
мы рознічнага тавараабароту і бытавога абслугоўвання, будзе па-
будавана звыш 21 мільёна квадратных метраў жыллёвай плошчы.
Камісіі лічаць, што прадстаўленыя планы на адзінаццатую пя-
цігодку і 1982 год напружаныя, але цалкам рэальныя. Справа ця-
пер за тым, як адзначалася на лістападаўскім (1981 г.) Пленуме
ЦК КПСС, каб на кожным участку вытворчасці, ва ўсіх сферах кі-
равання павысіць арганізаванасць, дзелавітасць, умацаваць дзяр-
жаўную і працоўную дысцыпліну. Неабходна забяспечыць эфектыў-
нае выкарыстанне вытворчага і навукова-тэхнічнага патэнцыялу
рэспублікі.
Аналіз становішча спраў у эканоміцы паказвае, што міністэрст-
вамі і ведамствамі рэспублікі, выканкомамі абласных і Мінскага га-
радскога Саветаў народных дэпутатаў яшчэ не прымаецца дастат-
ковых мер па забеспячэнню выканання планавых заданняў кож¬
ным аб’яднаннем, прадпрыемствам і арганізацыяй.
За дзесяць месяцаў гэтага года 154 вытворчыя аб’яднанні і
прадпрыемствы не выканалі планаў па рэалізацыі прадукцыі, або
53

1	2,7 працэнта ад агульнай іх колькасці, а 132 — па прадукцыйнасці
працы. Не ўсё ў парадку з выкананнем прадпрыемствамі дагавор-
ных абавязацельстваў па пастаўках прадукцыі. Асабліва гэта ад-
носіцца да прадпрыемстваў Міністэрства мясцовай прамысловасці
БССР, Міністэрства лясной прамысловасці БССР, Міністэрства.
прамысловасці будаўнічых матэрыялаў БССР, Міністэрства лёгкай
прамысловасці БССР, Міністэрства плодаагародніннай гаспадаркі
БССР. Значная частка вырабаў усё яшчэ выпускаецца з парушэн-
нем стандартаў і тэхнічных умоў. Многа бракуецца і паніжаецца ў
гатунковасці скуранога абутку, швейных вырабаў, мэблі.
Гэта гаворыць аб тым, што неабходна ўсюды павысіць узровень
эканамічнай работы, лепш выяўляць і выкарыстоўваць рэзервы
росту аб’ёмаў вытворчасці на аснове якасных фактараў. Так, камі-
сіі лічаць, што за кошт далейшага паляпшэння загрузкі вытворчых
магутнасцей, больш рацыянальнага выкарыстання матэрыяльных
рэсурсаў, зніжэння матэрыялаёмкасці прадукцыі і іншых унутра-
ных рэзерваў у 1982 годзе дадаткова могуць выпусціць тавараў на-
роднага спажывання Міністэрства лёгкай прамысловасці БССР на
20 мільёнаў рублёў, Міністэрства мясцовай прамысловасці БССР—
на 5 мільёнаў рублёў.
Асаблівае значэнне набываюць пытанні ўзмацнення рэжыму
эканоміі і беражлівасці. Цяпер шэраг міністэрстваў і ведамстваў
рэспублікі, прадпрыемстваў саюзнага падпарадкавання не забяс-
печвае беражлівага выдаткавання металу, будаўнічых матэрыялаў,
драўніны, паліва, цеплавой і электрычнай энергіі. Пры забеспячэн-
ні эканоміі электраэнергіі ў цэлым па рэспубліцы за 9 месяцаў
бягучага года 183 прадпрыемствы дапусцілі перавышэнне лімітаў
яе спажывання на 108,7 мільёна кілават-гадзін. Аб’яднанні і прад¬
прыемствы Дзяржаўнага камітэта Беларускай ССР па газіфікацыі.
недастаткова вядуць работу па скарачэнню страт газу. У цэлым па
сістэме страты газу ў параўнанні з адпаведным перыядам мінула-
га года павялічыліся амаль у 2 разы. Неэканомна выдаткоўвае па-
ліўна-энергетычныя рэсурсы шэраг прадпрыемстваў Міністэрства
прамысловасці будаўнічых матэрыялаў Беларускай ССР, Міністэр-
ства мясной і малочнай прамысловасці Беларускай ССР, Міністэр-
ства мясцовай прамысловасці Беларускай ССР, Міністэрства будаў-
ніцтва і эксплуатацыі аўтамабільных дарог Беларускай ССР, Бел-
міжкалгасбуда. Не наладжан строгі ўлік расходу гаруча-змазачных
матэрыялаў у многіх калгасах і саўгасах рэспублікі. Яшчэ нярэд-
ка сустракаюцца факты, калі фінансавыя рэсурсы адцягваюцца на
пазапланавыя мэты, на набыццё непатрэбных для вытворчасці або
звыш неабходнай колькасці сыравіны і матэрыялаў. Так, звыш-
нарматыўныя запасы таварна-матэрыяльных каштоўнасцей, непра-
крэдытаваныя банкам, толькі па гаспадарцы, падведамнай Савету
Міністраў БССР, на 1 лігіеня 1981 года склалі суму ў 57,2 мільёна
рублёў. У сувязі з гэтым камісіі адзначаюць, што такое становішча
54

ў далейшым недапушчальна. Наша рэспубліка мае добрую навуко-
ва-тэхнічную базу, высокакваліфікаваныя кадры, і гэта дазваляе ў
поўнай меры забяспечыць тое, каб ва ўсіх звеннях эканоміка была
эканомнай.
Паспяховае ажыццяўленне заданняў адзінаццатай пяцігодкі ў
многім будзе залежаць ад развіцця навукі і ўкаранення ў вытвор-
часць дасягненняў навукова-тэхнічнага прагрэсу. Гэта галоўны ры¬
чаг павышэння эфектыўнасці вытворчасці, ,яе інтэнсіфікацыі, росту
прадукцыйнасці працы. Разам з тым трэба адзначыць, што планы
ўкаранення навуковых і тэхнічных дасягненняў шэрага міністэр-
стваў і ведамстваў рэспублікі яшчэ не сталі арганічнай 4асткай
планаў развіцця галін. План дзевяці месяцаў гэтага года выканан
па колькасці мерапрыемстваў на 85 працэнтаў, па аб’ёму работ —
на 96 працэнтаў. У сувязі з гэтым хацелася б выказаць пажаданні
Дзяржплану БССР, Акадэміі навук БССР, міністэрствам і ведам-
■ствам аб неабходнасці больш дзейных мер па рэалізацыі планаў
развіцця навукі і тэхнікі, паляпшэнню каардынацыі даследаванНяў
і распрацовак, скарачэнню тэрмінаў укаранення завершаных работ.
Трэба забяспечыць канцэнтрацыю сіл і сродкаў на рэалізацыі мэ-
тавых комплексных праграм па важнейшых навукова-тэхнічных і
эканамічных праблемах. Больш увагі трэба ўдзяляць вырашэнню
пытанняў эфектыўнага выкарыстання матэрыяльных і працоўных
рэсурсаў, паскараць работы па скарачэнню ручной, асабліва цяж-
кай працы, усямерна садзейнічаць аўтаматызацыі вытворчых пра-
цэсаў на аснове прымянення прамысловых робатаў.
Вялікія і адказныя заданы трэба будзе выканаць працаўнікам
сельскайТаспадаркі. На развіццё гэтай галіны накіроўваецца 7,7
мільярда рублёў капітальных укладанняў, або 34,8 працэнта ад
агульнага іх аб’ёму па народнай гаспадарцы. Вытворчасць прадук-
цыі сельскай гаспадаркі ў сярэднегадавым вылічэнні. ўзрасце на
11 працэнтаў, а ў калгасах і дзяржгасах — на 17,1 працэнта. Павя-
лічыцца вытворчасць збожжа, бульбы, ільновалакна, агародніны,
мяса, малака і іншай прадукцыі раслінаводства і жывёлагадоўлі.
Каб выйсці на намечаныя рубяжы, трэба перш за ўсё выключыць
наяўныя недахопы ў арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці,
факты неэфектыўнага выкарыстання зямельных угоддзяў, страт
прадукцыі пры яе захоўванні, транспарціроўцы і перапрацоўцы.
Міністэрствам аграпрамысловага комплексу рэспублікі трэба
сумесна з выканкомамі мясцовых Саветаў народных дэпутатаў з
улікам папярэдняй практыкі выпрацаваць і ажыццявіць сістэму
арганізацыйна-гаспадарчых мер, якія забяспечваюць безумоўнае
выкананне комплекснай праграмы развіцця сельскай гаспадаркі, яе
ўсебаковай інтэнсіфікацыі, умацавання матэрыяльнай і тэхнічнай
базы, і дабіцца значнага павелічэння вытворчасці сельскагаспадар¬
чай прадукцыі, больш поўнага задавальнення растучых патрэбнас-
цей насельніцтва ў прадуктах харчавання і прамысловасці —у сы-
55

равіне. Хацелася б таксама падкрэсліць, што Дзяржаўнаму камітэ-
ту БССР па вытворча-тэхнічнаму забеспячэнню сельскай гаспадар-
кі неабходна прыняць рашучыя меры да паляпшэння дзейнасці
падведамных аб’яднанняў і прадпрыемстваў, павысіць якасць ра-
монту і тэхнічнае абслугоўванне тэхнікі з тым, каб больш эфектыў-
на рабіць уплыў на канчатковыя вынікі сельскагаспадарчай вытвор-
часці.
Як ніколі раней, узрастае значэнне ўдасканалення будаўнічай
вытворчасці. Значнае апярэджанне росту нацыянальнага даходу ў
параўнанні з капітальнымі ўкладаннямі прадвызначае неабход-
насць скарачэння працягласці будаўніцтва і асваення новых магут-
насцей. На жаль, у дзейнасці будаўнічых арганізацый, міністэр-
стваў і ведамстваў-заказчыкаў ёсць сур’ёзныя недахопы. Капіталь-
ныя ўкладанні з году ў год не асвойваюцца. Сістэматычна не вы-
конваюцца планы па ўводу ў дзеянне асноўных фондаў. Тэрміны
ўзвядзення аб’ектаў і асваення магутнасцей у многіх выпадках
перавышаюць устаноўленыя нарматывы. План дзяржаўных капі-
тальных укладанняў за дзесяць месяцаў гэтага года выканан на 94
працэнты, а па ўводу ў дзеянне асноўных фондаў — на 47 працэн-
таў да гадавога плана. Не выконваецца план уводу ў строй аб’ек-
таў па міністэрствах харчовай, паліўнай прамысловасці, нарыхто-
вак і плодаагародніннай гаспадаркі. 3 адставаннем вядзецца бу-
даўніцтва аб’ектаў Акадэміі навук БССР. Нездавальняюча
асвойваюцца капітальныя ўкладанні на будаўніцтве жылля, аб’ек-
таў аховы здароўя, асветы, культуры, дзіцячых дашкольных уста-
ноў. Яшчэ горш абстаіць справа з уводам іх у эксплуатацыю.
Камісіі лічаць, што Дзяржплану БССР, Дзяржбуду БССР, бу-
даўнічым міністэрствам і ведамствам-заказчыкам рэспублікі, вы-
канаўчым камітэтам мясцовых Саветаў народных дэпутатаў неаб¬
ходна дабіцца значнага павышэння эфектыўнасці капітальных
укладанняў, паляпшэння арганізацыі і якасці будаўніцтва, не да-
пускаць распыления грашовых сродкаў, матэрыяльных і працоўных
рэсурсаў. Трэба ўзяць пад асобы кантроль будаўніцтва жылля, дзі-
цячых дашкольных устаноў і іншых аб’ектаў сацыяльна-культурна-
га прызначэння.
Рост маштабаў эканомікі рэспублікі прад’яўляе павышаныя
патрабаванні да работы транспарту, закліканага забяспечыць
узаемадзеянне ўсіх галін народнай гаспадаркі. У пяцігодцы намя-
чаецца далейшае развіццё ўсіх відаў транспарту. Разам з тым раз-
гляд ходу выканання плана ў 1981 годзе паказвае, што ў рабоце
транспартных арганізацый рэспублікі ёсць істотныя недахопы. План
дзесяці месяцаў па грузаабароту недавыканан рачным і аўтама-
більным транспартам агульнага карыстання.
Беларускай чыгункай не выканан план па перавозках сельгас-
машын, аўтамабіляў, мінеральных угнаенняў. Недавыканана за-
56

данне па абароту вагонаў. Дапускаюцца звышнарматыўныя пра-
стоі вагонаў на пад’язных пуцях прадпрыемстваў і арганізацый.
Міністэрствам і ведамствам трэба забяспечыць своечасовае
выкананне планаў перавозак грузаў і пасажыраў, эфектыўнае
выкарыстанне транспартных сродкаў, значна скараціць парожнія
прабегі і час прастою грузавых вагонаў, аўтамабіляў, рачных суд-
наў, палепшыць выкарыстанне іх грузападымальнасці.
Яшчэ не адпавядае сучасным патрабаванням узровень гандлё-
вага і бытавога абслугоўвання насельніцтва. Някомплексна выра-
шаюцца гэтыя пытанні, асабліва ў вёсцы. Многа нараканняў на
якасць работы. Таму вельмі важна эфектыўна выкарыстоўваць
сродкі, накіроўваемыя на развіццё сферы абслугоўвання, павышаць
адказнасць кадраў гэтай галіны.
У пяцігадовым плане намечана шырокае кола мерапрыемстваў
па ахове і рацыянальнаму выкарыстанню прыродных рэсурсаў. На
іх рэалізацыю выдзяляецца больш як 96 мільёнаў рублёў капіталь-
ных укладанняў, або ў 1,4 раза больш, чым у мінулай пяцігодцы.
днак рад міністэрстваў i ведамстваў мала удзяляюць увап ахове
навакольнага асяроддзя. У заключэнні па планах адзначана неаб-
ходнасць паскарэння будаўніцтва прыродаахоўных аб’ектаў, па-
ляпшэння гаспадарчага выкарыстання рэкультываваных зямель.
Для ажыццяўлення планаў пяцігодкі патрэбна штодзённая кар-
патлівая арганізатарская работа. I тут важная роля належыць Са-
ветам народных дэпутатаў.
Прынятая ў гэтым годзе Пастанова ЦК КПСС, Прэзідыума
Вярхоўнага Савета СССР і Савета Міністраў СССР «Аб далейшым
павышэнні ролі Саветаў народных дэпутатаў у гаспадарчым будаў-
ніцтве» значна расшырае паўнамоцтвы органаў народнай улады ў
вырашэнні вузлавых праблем комплекснага. сацыяльна-эканаміч-
нага развіцця. Павышаецца роля Саветаў у галіне планавання і
ажыццяўлення імі каардынацыйных функцый.
У бліжэйшы час Саветамі павінна быць выканана вялікая рабо¬
та па складанню планаў на адзінаццатую пяцігодку. Неабходна каб
у планах былі скаардынаваны намаганні ўсіх прадпрыемстваў і ар-
ганізацый, размешчаных на тэрыторыі Саветаў, накіраваныя на за-
беспячэнне далейшага росту эфектыўнасці вытворчасці, узмацнен-
не рэжыму эканоміі, паляпшэнне ўсіх бакоў жыцця і быту людзей,
задавальненне іх матэрыяльных і культурных запатрабаванняў.
Таварышы дэпутаты! Пастаянныя камісіі, прааналізаваўшы
Дзяржаўны бюджэт БССР на 1982 год, прыйшлі да вываду, што ён
складзен у поўнай адпаведнасці з заданиям! плана і забяспечвае
неабходнымі фінансавымі рэсурсамі намечаныя на тэты год мера-
прыемствы па далейшаму ўздыму народнай гаспадаркі і павышэн-
ню дабрабыту народа.
Камісіі Вярхоўнага Савета БССР уносяць прапанову ў адпа-
веднасці з папраўкамі, прынятымі шостай сесіяй Вярхоўнага Савета
57

СССР, павялічыць' даходы. бюджэту па адлічэннях ад падатку з
абароту на 4380 тысяч рублёў;
Камісіі разгледзелі хадайніцтвы выканаўчых камітэтаў аблас-
ных і Мінскага гарадскога Саветаў народных дэпутатаў, міністэр-
стваў і ведаметваў рэспублікі абвыдзяленні дадатковых асігнаван-
няў і лічаць. магчымым лавялічыць расходы па Дзяржаўнаму бю-
джэту БССР на 1982:-под:
на абсталявайнеспартыўных залаў, пляцовак пры агульнааду-
кацыйных'шйбЯах, набыццё спартыўнага і іншага інвентару і. аб-
сталяв^Иня-для гэтых школ на 1 мільён 430 тысяч рублёў;
- нД-йаД£йшэнне матэрыяльнага забеспячэння навучэнцаў прафе-
сіянальі№тёхнічных вучылішчаў на 230 тысяч рублёў;
на набыццё інвентару і абсталявання і капітальны рамонт бу-
дынкаў ўстаноў аХовы здароўя на 1 мільён 370 тысяч рублёў;
на добраўпарадкаванне гарадоў, раённых цэнтраў і пасёлкаў
гарадскога тыгіў на I мільён 350 тысяч рублёў.
Акрамя таго, камі'сіі' лічаць неабходным пакінуць у распара-
джэнні арганізацьгй жьгллёва-камунальнай гаспадаркі 5 мільёнаў
610 тысяч рублёў дзесяціпрацэнтных адлічэйняў ад сродкаў, праду-
гледжаных на капітальны рамонт жыллёвага фонду і ўстаноў са-
цыяльна-культурнага і бытавога прызначэння, для выкарыстання
іх на развіццё вытворчай базы рамонтна-будаўнічых і эксплуата-
цыйных арганізацый: звыш лімітаў дзяржаўных капітальных укла-
данняў. У сувязі з гэтым прапануецца на ўказаную суму павялічыць
расходы бюджэту на фінансаванне дзяржаўных капітальных укла-
данняў па арганізацыях жыллёва-камунальнай гаспадаркі выка-
наўчых камітэтаў абласных і Мінскага гарадскога Саветаў народ¬
ных дэпутатаў за кошт астаткаў сродкаў рэспубліканскага бюд¬
жету на пачатак года.-
Усяго даходы і расходы Дзяржаўнага бюджэту БССР на 1982
год павялічваюцца на 9 мільёнаў 990 тысяч рублёў.
Размеркаванне дадатковых асігнаванняў па абласцях і гораду
Мінску дадзена ў прылажэннях да заключэння па бюджэту, якое
ў вас ёсць.
У пастаянныя камісіі паступіла многа просьбаў ад міністэрстваў,
ведамстваў, выканкомаў абласных і Мінскага гарадскога Саветаў
народных дэпутатаў аб дадатковым выдзяленні капіталаўкладан-
няў, паляйшэнні матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння, фінанса-
ванні розных мерапрыемстваў. Задаволіць шэраг просьбаў не было
магчымасці. Камісіі лічаць, што яны павінны быць па магчымасці
ўлічаны Дзяржпланам, Дзяржаўным камітэтам Беларускай ССР
па матэрыяльна-тэхнічнаму забеспячэнню, Міністэрствам фінансаў
рэспублікі ў ходзе выканання плана і бюджэту ў 1982 годзе і пры
складанні гадавых планаў на наступныя гады пяцігодкі.
Планава-бюджэтная і іншыя пастаянныя камісіі Вярхоўнага Са-
вета БССР уносяць прапанову зацвердзіць прадстаўлены Саветам
58

Міністраў БССР Дзяржаўны план эканамічнага і сацыяльнага раз-
віцця БССР на 1981—1985 гады і Дзяржаўны план эканамічнага і
сацыяльнага развіцця БССР на 1982 год.
Прапануецца таксама зацвердзіць Дзяржаўны бюджэт БССР
на 1982 год з улікам паправак камісій па даходах і расходах у су¬
ме 5 мільярдаў 933 мільёнаў 61 тысячы рублёў.
Уносіцца прапанова зацвердзіць справаздачу аб выкананні Дзяр-
жаўнага бюджэту за 1980 год па даходах у суме 6 мільярдаў 260
мільёнаў 433 тысяч рублёў і па расходах —5 мільярдаў 825 мільё-
наў 734 тысяч рублёў з перавышэннем даходаў над расходам! ў су¬
ме 434 мільёнаў 699 тысяч рублёў.
Таварышы дэпутаты! Вярхоўны Савет сваім рашэннем надае
сілу закона Дзяржаўнаму плану эканамічнага і сацыяльнага раз-
віцця рэспублікі на 1981—1985 гады, плану і бюджэту на 1982 год.
I каб паспяхова ажыццявіць намечаную праграму, як адзначаў на
пленуме ЦК Кампартыі Беларусі кандыдат у члены Палітбюро ЦК
КПСС, Першы сакратар ЦК КПБ таварыш Кі.сялёў Ціхан Якаўле-
віч, трэба падмацаваць лічбы плана эканамічнымі і арганізацыйна-
палітычнымі мерапрыемствамі, якія гарантуюць іх вьікананне. Не-
абходна стварыць самыя спрыяльныя ўмовы для высокапрадукцый-
най, эфектыўнай працы ва ўсіх сферах народнай гаспадаркі, паста-
янна і строга кантраляваць рэалізацыю планавых заданняў.
Пастаянныя камісіі Вярхоўнага Савета БССР выказваюць
упэўненасць у тым, што працоўныя рэспублікі новымі працоўнымі
здзяйсненнямі азнамянуюць 60-годдзе ўтварэння СССР, даб’юцца
паспяховага выканання заданняў адзінаццатай пяцігодкі, унясуць
дастойны ўклад у ажыццяўленне сацыяльна-эканамічнай праграмы,
выпрацаванай XXVI з’ездам КПСС. (Аплодисменты).
Старшыня. Таварышы дэпутаты! Пачынаем абмеркаванне пы-
танняў аб Дзяржаўным плане эканамічнага і сацыяльнага развіцця
Беларускай ССР на 1981—1985 гады, аб Дзяржаўным плане экана-
мічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1982 год і аб
ходзе выканання Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага
развіцця Беларускай ССР у 1981 годзе, аб Дзяржаўным бюджэце
Беларускай ССР на 1982 год і аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту
Беларускай ССР за 1980 год.
Першым выступае дэпутат ад Капыльскай выбарчай акругіМін-
скай вобласці Сухій Мікалай Андрэевіч — старшыня выканкома
Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў.
Наступным выступіць дэпутат Таразевіч.
Сухій М. А. Таварышы дэпутаты! Планы развіцця народнай гас-
падаркі краіны на адзінаццатую пяцігодку, адобраныя Цэнтраль-
ным Камітэтам КПСС і зацверджаныя Вярхоўным Саветам СССР,
пераканаўча сведчаць аб росце эканамічнай магутнасці нашага са-
цыялістычнага грамадства, аб няўхільным і паслядоўным ажыццяў-
ленні курсу Камуністычнай партыі на ўздым матэрыяльнага і куль-
59

турнага ўзроўню жыцця народа. У яркай і пранікнёнай прамове та-
варыша Леаніда Ільіча Брэжнева на лістападаўскім (1981 г.) Пле¬
нуме ЦК КПСС глыбока і ўсебакова раскрыты шляхі рэалізацыі
рашэнняў XXVI з’езда Камуністычнай партыі, дадзены разгорнутая
характарыстыка і палітычная ацэнка планаў 1982 года і пяцігодкі ў
цэлым, грандыёзная праграма далейшага нарошчвання вытворча-
га і навукова-тэхнічнага патэнцыялу краіны.
Аднадушна адабраючы велічныя перспектывы камуністычнага
будаўніцтва, працоўныя Мінскай вобласці імкнуцца паспяхова за-
вяршыць заданні першага года адзінаццатай пяцігодкі. За дзесяць
месяцаў калектывы прамысловых прадпрыемстваў выканалі план
па рэалізацыі прадукцыі на 101,1 працэнта, росту прадукцыйнасці
працы —на 101,6 працэнта. Гэта з’яўляецца гарантыяй таго, што
абавязацельствы года па звышпланавай вытворчасці прамысловай
прадукцыі будуць выкананы.
Працаўнікі сельскай гаспадаркі атрымалі з кожнага гектара па
23,7 цэнтнера збожжа і 181 цэнтнеру бульбы. Выкананы сацыяліс-
тычныя абавязацельствы па вытворчасці і продажу дзяржаве збож¬
жа, бульбы, ільновалакна, садавіны, а таксама стала больш моцнай
кармавая база жывёлагадоўлі.
У капітальным будаўніцтве з пачатку года ўведзены асноўныя
фонды на 250 мільёнаў рублёў. Своечасова здадзены ў эксплуата-
цыю многія вытворчыя аб’екты, больш як 200 тысяч квадратных
метраў жыллёвай плошчы, пабудаваны агульнаадукацыйныя шко¬
лы на 5 тысяч месц, дзіцячыя дашкольныя ўстановы на 1400 месц,
прафесіянальна-тэхнічныя вучылішчы на 1400 месц.
Паспяхова выконваюцца заданні па паляпшэнню гандлёвага і
бытавога абслугоўвання насельніцтва. За дзесяць месяцаў розніч-
ны тавараабарот павялічыўся на 3,8 працэнта ў параўнанні з адпа-
ведным перыядам мінулага года, рэалізацыя бытавых паслуг на-
сельніцтву — на 7,7 працэнта.
Пад неаслабным кантролем мясцовых Саветаў знаходзіцца ра¬
бота ўстаноў культуры, народнай асветы, аховы здароўя і сацыяль-
нага забеспячэння, ім аказваецца неабходная дапамога.
Паспяхова выконваецца бюджэт вобласці, своечасова фінансу-
юцца ўсе мерапрыемствы, прадугледжаныя планамі.
Мы разумеем, што поспех у вырашэнні народнагаспадарчых за¬
дач у многІм залежыць ад работы мясцовых Саветаў. У апошнія
гады іх дзейнасць значна палепшылася, павысілася актыўнасць дэ-
путатаў, іх уплыў на вырашэнне сацыяльна-эканамічных задач. Пад
кіраўніцтвам абласной партыйнай арганізацыі мы будзем у далей-
шым накіроўваць работу савецкіх органаў на комплекснае развіц-
цё раёнаў і гарадоў, няўхільнае выкананне дзяржаўных планаў,
дырэктыў Партыі і Урада.
Таварышы дэпутаты! Крытычна ацэньваючы ход выканання на¬
роднагаспадарчых планаў у святле высокіх патрабаванняў лістапа-
60

даўскага (1981 г.) Пленума ЦК КПСС, мы ўсведамляем тое, што ў
рабоце мясцовых Саветаў, гаспадарчых органаў усё яшчэ ёсць
сур’ёзныя недахопы і хібы.
У прамысловасці, сельскай гаспадарцы, як справядліва адзна-
чыў у дакладзе на пленуме ЦК КПБ Ціхан Якаўлевіч Кісялёў, не
поўнасцю выкарыстоўваюцца магчымасці далейшай спецыялізацыі
і канцэнтрацыі вытворчасці, павышэння яе эфектыўнасці і паска-
рэння тэхнічнага прагрэсу.
Каля 15 працэнтаў усіх прадпрыемстваў не справіліся з задан¬
иям! дзесяці месяцаў па рэалізацыі прадукцыі і росту прадукцый-
насці працы. У гэтым ёсць пэўная частка віны мясцовых Саветаў.
Не ў меншай ступені вінаваты і міністэрствы, якія недастаткова
забяспечваюць прадпрыемствы і арганізацыі асноўнымі відамі сы-
равіны і матэрыялаў пад план вытворчасці.
У сельскай гаспадарцы як асобныя калгасы і дзяржгасы, так
і ў цэлым раёны па-ранейшаму маюць нізкія эканамічныя паказчы-
кі, не спраўляюцца з планам! продажу прадукцыі дзяржаве.
Некаторыя будаўнічыя арганізацыі неацраўдана зацягваюць
тэрміны здачы ў эксплуатацыю аб’ектаў вытворчага, жыллёвага і
культурна-бытавога прызначэння. За дзесяць месяцаў гэтага года
будаўнічыя арганізацыі недаасвоілі 22 мільёны рублёў цэнтраліза-
ваных капітальных укладанняў.
Ёсць хібы ў гандлёвым і бытавым абслугоўванні насельніцтва,
у рабоце арганізацый транспарту і сувязі.
Партыйныя і савецкія органы вобласці прымаюць меры па лік-
відацыі недахопаў, накіроўваюць намаганні гаспадарнікаў, працоў-
ных калектываў на выяўленне і больш поўнае выкарыстанне рэзер-
ваў прамысловай і сельскагаспадарчай вытворчасці, датэрміновае
выкананне планаў і прынятых сацыялістычных абавязацельстваў.
Таварышы дэпутаты! Прадстаўленыя на разгляд праекты Дзяр-
жаўных планаў эканамічнага і сацыяльнага развіцця БССР на
1981—1985 гады і на 1982 год забяспечваюць далейшы ўздым усіх
галін народнай гаспадаркі і культуры рэспублікі, у тым ліку Мін-
скай вобласці. Прамысловым калектывам нашай вобласці да канца
1985 года трэба будзе павялічыць вытворчасць валавой прадукцыі
на 31,6 працэнта ў параўнанні з 1980 годам. Прадукцыйнасць пра¬
цы за пяцігоддзе ўзрасце на 26 працэнтаў.
Намячаюцца далейшыя колькасныя і якасныя зрухі ў развіцц!
сельскай гаспадаркі. Узрасце сярэднегадавая вытворчасць збожжа,
агародніны, малака і мяса. У разліку на 100 гектараў сельскагас-
падарчых угоддзяў вытворчасць малака ў 1985 годзе складзе 570
цэнтнераў і мяса —135 цэнтнераў. Валавая прадукцыя ў калгасах і
дзяржгасах узрасце на 15 працэнтаў, прадукцыйнасць працы — на
22 працэнты.
У плане на 1981—1985 гады далейшае развіццё атрымаюць ган-
даль 1 бытавое абслугоўванне насельніцтва. Рознічны тавараабарот
61

павялічыцца на 26,9 працэнта. За кошт паляпшэння работы дзею-
чых і будаўніцтва новых прадпрыемстваў аб’ём бытавых паслуг
узрасце брльш чым у 1,4 раза.
Высокая ацэнка працы савецкага народа, дадзеная Леанідам
Ільічом Брэжневым на лістападаўскім (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС,
натхняе працоўных вобласці на новыя здзяйсненні. Яны поўныя
рашучасці не толькі замацаваць, але і прымножыць дасягнутыя по-
спехі, будуць рабіць усё, каб не толькі выканаць, але і перавыка-
наць планавыя заданні.
Абмяркоўваючы сёння Дзяржаўны план эканамічнага і сацыяль-
нага развіцця БССР на 1981—1985 гады, хацелася б спыніцца на
некаторых нявырашаных пытаннях.
За апошнія гады насельніцтва шэрага гарадоў і раёнаў вобла-
•сці не забяспечваецца ў поўнай меры хлебабулачнымі вырабамі,
асартымент іх рэалізацыі вузкі, у сувязі з гэтым у мясцовыя органы
ўлады паступае шмат скаргаў і нараканняў.
Такое становішча тлумачыцца тым, што насельніцтва ў гарадах
расце, а магутнасці прадпрыемстваў хлебапячэння застаюцца ня-
зменнымі, прычым асобныя хлебазаводы размешчаны ў цесных,
прыстасаваных памяшканнях, дзе няма магчымасці механізаваць
вытворчыя працэсы. Да такіх у першую чаргу адносяцца Мала-
дзечанскі, Дзяржынскі і Нясвіжскі хлебазаводы.
Мы неаднаразова звярталіся ў Міністэрства харчовай прамыс-
ловасці БССР з просьбай аб выдзяленні лімітаў капітальных укла-
данняў на рэканструкцыю гэтых заводаў, але станоўчага адказу не
атрымалі.
Насельніцтва горада Жодзіна забяспечваецца хлебабулачнымі
вырабамі за кошт завозу іх з Барысава. У адзінаццатай пяцігодцы
насельніцтва Жодзіна ўзрасце да 40 тысяч чалавек і будзе расці
далей. Усё гэта гаворыць аб неабходнасці пабудаваць тут хлебаза-
вод. Праектная дакументацыя ёсць. Мы просім Міністэрства хар¬
човай прамысловасці БССР прадугледзець у бягучай пяцігодцы
пачатак будаўніцтва хлебазавода ў Жодзіна.
Трэба адзначыць, што на хлебазаводах вялікая цякучасць кад-
раў, галоўным чынам з-за недахопу жылля. Хацелася б, каб Міні-
стэрства харчовай прамысловасці БССР па магчымасці прымала
хоць бы долевы ўдзел у будаўніцтве жылля для працаўнікоў пад-
ведамных прадпрыемстваў.
Вялікія цяжкасці ёсць у забеспячэнні хлебам сельскага насель-
ніцтва, асабліва ў перыяд вясенне-летніх палявых работ.
Хлебапрадпрыемствы спажывецкай кааперацыі ў шэрагу раёнаў
знаходзяцца ў старых памяшканнях, амаль усе работы выконваюц-
ца ўручную, абсталяванне вельмі зношана, запасных частак для
рамонту выдзяляецца вельмі мала.
На адзінаццатую пяцігодку Белкаапсаюз выдзеліў вобласці лі-
62

міты на развіццё хлебапячэння толькі ў суме 2,8 мільёна рублёў,
што відавочна недастаткова.
Мы просім Белкаапсаюз павялічыць сродкі на развіццё хлеба¬
пячэння з тым, каб забяспечыць рытмічную. работу хлебаза.водаў,
выпуск вырабаў добрай якасці і ў дастатковым асартыменце.
Пры фарміраванні планаў адзінаццатай пяцігодкі прадугледж-
валася будаўніцтва заводаў буйнапанельнага домабудавання ў
Барысаве і ў пасёлку Краснае Маладзечанскага раёна. Аднак у
праекце плана гэтых аб’ектаў няма.
Мы просім Дзяржплан, Міністэрства прамысловага будаўніцт-
ва БССР і Белміжкалгасбуд станоўча вырашыць пытанне аб будаў-
ніцтве гэтых заводаў у’адзінаццатай пяцігодцы.
Таварышы! Я падтрымліваю прапанову пастаянных камісій аб-
зацвярджэнні Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага раз-
віцця БССР на 1981 — 1985 гады, а таксама плана і Дзяржаўнага
бюджэту на 1982 год. ; о
Дазвольце запэўніць Вярхоўны Савет БССР у тым, што працоў-
ныя Мінскай вобласці разгорнуць сацыялістычнае спаборніцтва за
датэрміновае выкананне .планаў адзінаццатай пяцігодкі, ,накіру-
юць свае сілы і энергію на далейшы ўздым эканомікі і культуры
вобласці, даб’юцца новых поспехаў у стварэнні матэрыяльна-тэх-
нічнай базы камунізму. (Апладысменты).
Старшыня. Выступае дэпутат ад Пушкінскай выбарчай акругі
горада Мінска Таразевіч Георгій Станіслававіч — старшыня'выкан-
кома Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў.
Настўпным выступае дэпутат Малафееў.
Таразевіч Г. С. Паважаныя таварышы дэпутаты! Гэта сесія Вяр-
хоўнага Савета Беларускай ССР праходзіць пад велізарным уздзе-
яннем рашэнняў лістападаўскага (1981 г.) Пленума Цэнтральнага
Камітэта Камуністычнай партыі Савецкага Саюза, шостай сесіі
Вярхоўнага Савета СССР дзесятага склікання і чацвёртага плену¬
ма Цэнтральнага Камітэта Кампартыі Беларусі, які адбыўся ўчора.
3 вялікім натхненнем, як канкрэтную праграму дзеянняў, успры-
нялі мінчане прамову Генеральнага сакратара ЦК КПСС, Старшы-
ні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР таварыша Леаніда Ільіча
Брэжнева на Пленуме ЦК КПСС, змешчаныя ў ёй палажэнні і вы-
вады.
У гэтым найважнейшым дакуменце партыі зроблен усебаковы
аналіз вузлавых праблем эканамічнага і сацыяльнага развіцця
краіны, дадзена разгорнутая ацэнка адзінаццатага пяцігадовага
плана і плана на 1982 год, вызначаны канкрэтныя задачы партый-
ных, савецкіх, гаспадарчых органаў і працоўных калектываў на
наступны перыяд.
Працоўныя горада Мінска, як і ўвесь савецкі народ, цалкам
і поўнасцю адабраюць і падтрымліваюць унутраную і знешнюю па-
літыку КПСС, накіроўваюць усе намаганні на рэалізацыю найваж-
63

нейшай устаноўкі партыі — забяспечыць павышэнне эфектыўнасці
народнай гаспадаркі, яе інтэнсіфікацыю.
Працоўныя калектывы прамысловых прадпрыемстваў Мінска
датэрмінова выканалі план дзесяці месяцаў гэтага года па агуль-
наму аб’ёму рэаліздцыі прадукцыі і вытворчасці большасці важней¬
ших відаў вырабаў. Звыш плана выпушчана таварнай прадукцыі на
76 мільёнаў рублёў. Прадукцыйнасць працы ўзрасла на 4,4 пра-
цэнта пры гадавым заданні 3,5 працэнта. Удзельная вага прадук-
цыі вышэйшай катэгорыі якасці ў агульным аб’ёме вытворчасці
перавысіла 36 працэнтаў.
У працоўных калектывах усё большы размах набывае сацыялі-
стычнае спаборніцтва за дастойную сустрэчу 60-годдзя ўтварэння
Саюза ССР. Больш як 30 тысяч рабочих, 800 цэхаў, участкаў і бры-
гад ужо рапартавалі аб датэрміновым завяршэнні заданняў перша-
га года адзінаццатай пяцігодкі.
Паспяхова ажыццяўляецца сацыяльная праграма. Выконваюц-
ца планы па ўводу ў эксплуатацыю жылых дамоў, школ, дзіцячых
дашкольных устаноў. Высокімі тэмпамі вядзецца будаўніцтва
метрапалітэна. Тут за дзесяць месяцаў асвоены ліміт капітальных
укладанняў.
Аднак неабходна прызнаць, што ў горадзе пакуль яшчэ не ўсё
зроблена для рацыянальнага выкарыстання капітальных укла-
данняў, паляпшэння абслугоўвання насельніцтва.
За мінулы перыяд дзесяць прадпрыемстваў прамысловасці не
забяспечылі выкананне плана па рэалізацыі прадукцыі. Дапушча-
на недаасваенне ліміту капітальных укладанняў па галінах гарад-
ской гаспадаркі ў аб’ёме каля 10 мільёнаў рублёў, у тым ліку па
такіх найважнейшых галінах, як ахова здароўя, жыллёвае і каму-
нальнае будаўніцтва, гандаль і грамадскае харчаванне.
3 выпадку перагрузкі будаўнічых арганізацый і ў сувязі з неаб-
ходнасцю канцэнтрацыі матэрыяльных і працоўных рэсурсаў на
пускавых будоўлях не забяспечваецца выкананне планаў на аб’ек-
тах жыллёвага і культурна-бытавога прызначэння, асабліва па
добраўпарадкаванню жылых мікрараёнаў.
Таварышы! Прадстаўленыя на разгляд сесіі праекты Дзяржаў-
ных планаў эканамічнага і сацыяльнага развіцця рэспублікі на
адзінаццатую пяцігодку і на 1982 год, а таксама Дзяржаўнага бюд-
жэту на 1982 год накіраваны на рэалізацыю ўстановак XXVI з’езда
КПСС і зацверджаных ім Асноўных напрамкаў. Яны яшчэ раз пе-
раканаўча сведчаць аб вялізных клопатах нашай партыі аб далей-
шым развіцці эканомікі, росце народнага дабрабыту і ўмацаванні
магутнасці нашай Радзімы.
У прадстаўленых праектах прадугледжан далейшы дынамічны
рост эканомікі Мінска. У бягучым пяцігоддзі на трэць намячаецца
■павялічыць вытворчасць прамысловай прадукцыі і аб’ёмы бытавых
64

паслуг, больш чым на 28 працэнтаў — рознічны тавараабарот прад-
прыемстваў гандлю і грамадскага харчавання.
Значнае развіццё атрымае жыллёва-камунальная гаспадарка
горада. Расшырыцца сетка школ, дзіцячых дашкольных устаноў,
аб’ектаў аховы здароўя.
Падтрымліваючы прапанову аб адабрэнні і зацвярджэнні пра-
ектаў Дзяржаўных планаў эканамічнага і сацыяльнага развіцця
рэспублікі на пяцігодку і на 1982 год і Дзяржаўнага бюджэту на
1982 год, хацеў бы спыніцца на некаторых пытаниях. 3 прычыны
бурнага росту горада ў папярэдніх пяцігодках склалася напружа-
нае становішча з забеспячэннем насельніцтва паслугамі прадпры-
емстваў гандлю, грамадскага харчавання і бытавога абслугоўвання.
Дырэктыўнымі органам! Беларускай ССР вызначаны канкрэтныя
заданні на 1981—1985 гады па будаўніцтву ўказаных аб’ектаў за
лік адпаведных галін. Аднак распрацаваныя Міністэрствам гандлю
БССР, Міністэрствам бытавога абслугоўвання насельніцтва БССР
і Міністэрствам жыллёва-камунальнай гаспадаркі БССР праекты
планаў прадугледжваюць будаўніцтва менш чым палавіны вызна-
чаных дырэктыўнымі органамі аб’ектаў, якія вельмі неабходны
гораду.
Мы прасілі б даручыць адпаведным міністэрствам сумесна з
Дзяржпланам БССР дадаткова разгледзець гэтыя пытанні і адшу-
каць магчымасці выканання ў поўным аб’ёме заданняў, устаноўле-
ных дырэктыўнымі органамі.
Фарміруючы план капітальнага будаўніцтва на 1982 год, гар-
выканком сутыкнуўся з сур’ёзнымі цяжкасцямі, выкліканымі нез-
балансаванасцю даводзімых заданняў асноўнай будаўнічай аргані-
зацыі горада — камбінату «Мінскбуд» — з яе вытворчымі магутна-
сцямі. Так, на 1982 год план падрадных работ камбінату намячаец-
ца ў аб’ёмах, перавышаючых чакаемае выкананне заданняў гэтага
года. У плануемым аб’ёме работ значнае месца займаюць аб’екты,
размешчаныя за межамі горада. Акрамя таго, па раду аб’ектаў,
дзе заказчыкамі выступаюць саюзныя і саюзна-рэспубліканскія мі-
ністэрствы і ведамствы, аб’ёмы работ не ўзгоднены з мясцовымі ор¬
ганам! і таксама перавышаюць магчымасці будаўнічых аргані-
зацый.
Вельмі вострай працягвае заставацца ў горадзе жыллёвая пра-
блема. Партыйныя, савецкія і гаспадарчыя органы прымаюць меры,
каб ліміты капітальных укладанняў на жыллёвае будаўніцтва, вы-
дзяляемыя прадпрыемствам і арганізацыям саюзнымі міністэрства-
мі, не былі зменшаны ў параўнанні з мінулай пяцігодкай. Аднак
ужо цяпер мы бачым цяжкасці ў рэалізацыі праграмы будаўніцтва
жылля з-за таго, што частку вырабаў буйнапанельнага домабуда-
вання плануецца вывозіць за межы горада.
У сувязі з гэтым просім даручыць Міністэрству прамысловага
будаўніцтва БССР устанавіць камбінату «Мінскбуд» на 1982 год
3 Зак. 2428 65

па аб’ектах вытворчага прызначэння план падрадных работ, зба-
лансаваны з яго магутнасцямі, і паменшыць задание па дастаўцы
вырабаў буйнапанельнага домабудавання за межы горада.
Таварышы депутаты! Дазвольце запэўніць Центральны Камітет
Кампартыі Беларусі, Вярхоўны Савет БССР, Урад республікі ў
тым, што працоўныя Мінска ўнясуць дастойны ўклад у практычнае
ажыццяўленне планаў адзінаццатай пяцігодкі, аддадуць усе свае
сілы паспяховаму выкананню гістарычных рашенняў XXVI з’езда
КПСС. (Апладысменты).
Старшыня. Слова мае депутат ад Дворышчанскай выбарчай ак-
ругі Гомельскай вобласці Малафееў Анатоль Аляксандравіч —
старшыня выканкома Гомельскага абласнога Савета народных де-
путатаў.
За ім выступае депутат Сянько.
Малафееў А. А. Таварышы депутаты! Абмеркаванне праектаў
Дзяржаўных планаў еканамічнага і сацыяльнага развіцця Бела-
рускай ССР на адзінаццатую пяцігодку і на 1982 год праходзіць
пад жыватворным уплывам лістападаўскага (1981 г.) Пленума
Центральнага Камітета Камуністычнай партыі Савецкага Саюза і
шостай сесіі Вярхоўнага Савета СССР. Яркая і змястоўная прамо-
ва таварыша Леаніда Ільіча Брежнева на Пленуме, вылучаныя ім
палаженні і вывады з’яўляюцца для ўсіх нас найважнейшым пра-
грамным дакументам. Учора адбыўся чацвёрты пленум Централь¬
нага Камітета Камуністычнай партыі Беларусі. У дакладзе канды-
дата ў члены Палітбюро ЦК КПСС, Першага сакратара ЦК КПБ
таварыша Кісялёва Ціхана Якаўлевіча змешчаны вычарпальныя
ўстаноўкі па выкананню пяцігодкі, якія нам треба будзе вырашыць.
У вырашенні задач гетай пяцігодкі важнае месца адводзіцца
працоўным калектывам нашай вобласці. За пяцігоддзе выпуск пра-
мысловай прадукцыі павінен павялічыцца больш чым на 29 пра-
центаў, звыш трох чверцей гетага аб’ёму павінна быць дасягнута за
кошт росту прадукцыйнасці працы.
Треба будзе асвоіць буйныя магутнасці на «Гомсельмашы» і да-
весці выпуск кормаўборачных самаходных камбайнаў да 14 тысяч
штук у 1985 годзе, а ўсяго за пяцігоддзе даць сельскай гаспадарцы
50 тысяч машын.
Далейшае развіццё атрымаюць металаапрацоўчая, мікрабіяла-
гічная і іншыя галіны прамысловасці. На 24 праценты павялічыцца
выпуск тавараў народнага спажывання.
Напружаныя заданні вызначаны ў капітальным будаўніцтве. За
гады пяцігодкі мы павінны завяршыць реканструкцыю і збудаванне
новых магутнасцей на «Гомсельмашы». Буйныя аб’ёмы ўводаў тре¬
ба будзе ажыццявіць на Рагачоўскім і Жлобінскім прамысловых
вузлах. У сціслыя терміны неабходна пабудаваць Беларускі мета-
лургічны завод. Палепшыцца терытарыяльнае размяшченне пра-
66

мысловасці. Яна будзе развівацца ў Жыткавічах, Хойніках і іншых
малых гарадах.
Далейшае пашырэнне і тэхнічнае пераўзбраенне будзе ажыц-
цяўляцца ў галінах, якія вырабляюць прадукты і тавары для на-
сельніцтва. Але тут, і асабліва ў харчовай прамысловасці, застаецца
шмат нявырашаных пытанняў. Горад Мазыр з’яўляецца цэнтрам
буйной прамысловасці. Аднак з-за адсутнасці магутнасцей тут ўз-
нікаюць перабоі ў забеспячэнні горада і суседніх вёсак хлебабулач-
нымі вырабамі. Гэта выклікае сур’ёзнае нездавальненне насель-
ніцтва.
Мы просім Дзяржплан БССР і Міністэрства харчовай прамысло-
васці рэспублікі прадугледзець неабходныя капітальныя ўкладан-
ні з аб’ёмамі падрадных работ і з уключэннем у план Міністэрству
сельскага будаўніцтва БССР, каб у 1982—1983 гадах ажыццявіць
рэканструкцыю старога хлебазавода. Тэхнічнага абнаўлення патра-
буе Гомельскі піўзавод, але гэта не знайшло адлюстравання ў
праекце пяцігадовага плана.
Сур’ёзныя задачы стаяць перад працаўнікамі сельскай гаспа-
даркі. За пяцігоддзе ў калгасах і саўгасах валавую вытворчасць
прадукцыі ў сярэднегадавым вылічэнні намячаецца павялічыць на
19 працэнтаў, нарыхтоўку збожжа — на 68,5, жывёлы і птушкі — на
11,5, малака — на 9,3 працэнта. Выхад на гэтыя рубяжы запатра-
буе сур’ёзных намаганняў, выяўлення і выкарыстання рэзерваў,
вялікай дапамогі горада сялу.
Мы разумеем, што выкананне заданняў пяцігодкі будзе ў многім
залежаць ад вынікаў работы ў першым яе годзе. Планы дзесяці
месяцаў прамысловасці вобласці выкананы па асноўных тэхніка-
эканамічных паказчыках. Есць усе падставы лічыць, што справімся
і з планамі 1981 года ўвогуле. Разам з тым нам трэба будзе пера-
адолець шматлікія цяжкасці, якія склаліся галоўным чынам у рабо-
це мяса-малочнай і харчовай прамысловасці.
Хуткае развіццё прамысловасці суправаджаецца значным ро¬
стам невытворчага будаўніцтва. Паводле папярэдніх падлікаў гада-
выя планы ўводу ў строй жылля, школ, дзіцячых дашкольных уста-
ноў, бальніц і паліклінік павінны быць выкананы.
Да канца года трэба здаць у эксплуатацыю больш за 40 працэн-
таў гадавога аб’ёму жылля. Аднак назіраецца значнае недавыка-
нанне планаў па будаўніцтву клубаў і аб’ектаў гандлю. У гэтым не¬
малая віна мясцовых Саветаў, будаўнікоў і заказчыкаў. Але тут
адыграла сваю ролю і вельмі дрэннае забеспячэнне будоўляў матэ-
рыяламі і вырабамі. Нават у лістападзе шэраг уводзімых дамоў не
былі забяспечаны аконнымі і дзвярнымі блокамі, убудаванай мэб-
ляй. Пастаўка ж значнай колькасці гэтых вырабаў для траста № 14
і Гомельскага домабудаўнічага камбіната прадугледжвалася на
чацвёрты квартал. Ці можна пры такім становішчы казаць аб нар-
мальнай рабоце і рытмічным уводзе ў дзеянне будаўнічых аб’ектаў?
з*
67

Каб паправіць становішча, трэба палепшыць існуючую сістэму
планавання задзелаў і аб’ёмаў работ. Па аб’ектах жыллёвага
і культурна-бытавога будаўніцтва на першы квартал, на наш по-
гляд, трэба планаваць выкананне не менш чым 25 працэнтаў гада-
вога аб’ёму. Для гэтага ў планах забеспячэння трэба прадугледж-
ваць і адпаведныя матэрыяльныя фонды. У гэтай справе мы разліч-
ваем на падтрымку Дзяржплана і Дзяржснаба БССР і будаўнічых
міністэрстваў.
У гэтым годзе вобласць выканала народнагаспадарчыя планы
нарыхтовак асноўнай прадукцыі паляводства. Упершыню дзяржаве
было прададзена 278 тысяч тон збожжа і 363 тысячы тон бульбы.
Але мы застаёмся ў даўгу перад дзяржавай па продажу мяса
і малака.
Мы зрабілі вывады з патрабаванняў бюро ЦК Кампартыі Бела-
русі па пытаннях жывёлагадоўлі і нарошчваем намаганні ў гэтым
напрамку. Цяпер арганізацыйная і палітычная работа партыйных,
савецкіх і сельскагаспадарчых органаў перанесена ў калектывы
жывёлагадоўчых комплексаў і ферм. Гэта дало пэўныя вынікі. За¬
раз у вобласці ў. цэлым і ў большасці яе раёнаў ужо дасягнута
перавышэнне ўзроўню мінулага года па вытворчасці і продажу
дзяржаве малака.
Рэалізуюцца мерапрыемствы па падрыхтоўцы да правядзення
веснавых палявых работ, павелічэнню вытворчасці кармоў. У адпа-
веднасці з патрабаваннямі тэхналогіі праведзена восеньскае запус¬
кание і перазапусканне глебы на плошчы 106 тысяч гектараў. Мы
вельмі спадзяёмся на кукурузу. Пад яе пасевы адводзіцца звыш
8 працэнтаў пасяўных плошчаў і на кожны гектар будзе ўнесена
не менш як 40 тон арганічных угнаенняў. Практыка апошніх гадоў
паказала, што ва ўмовах поўдня Беларусі найбольш высокі выхад
сухога рэчыва з гектара даюць раннеспелыя і сярэднеспелыя сарты
кукурузы. У сувязі з гэтым мы просім Савет Міністраў Белару-
скай ССР выдзеліць неабходную колькасць гэтага насення.
Умацаванне кармавой базы ва ўмовах нашай вобласці звязана
з паляпшэннем заліўных зямель, якія займаюць больш чым 200 ты¬
сяч гектараў, або 13 працэнтаў усіх сельскагаспадарчых угоддзяў.
У апошнія гады яны інтэнсіўна зарастаюць хмызняком. Аднак пра-
вядзенне культуртэхнічных работ стрымліваецца з-за адсутнасці ў
калгасах і саўгасах спецыяльнай тэхнікі і праектнай дакументацыі.
А з прычыны таго, што ў праектах на правядзенне культуртэхніч-
ных работ на заліўных землях неабходна прадугледжваць элементы
асушальнай сеткі, мы лічым, што складанне праектна-каштарыснай
дакументацыі для меліярацыйных арганізацый вобласці трэба пе-
радаць інстытутам «Саюзгіпрамеліяводгас» або «Белгіправодгас»,
і просім Дзяржплан БССР падтрымаць гэтыя прапановы.
Таварышы дэпутаты! Падтрымліваю ўнесеную прапанову аб за-
цвярджэнні Дзяржаўных планаў эканамічнага і сацыяльнага раз-
68

вщця Беларускай ССР на адзінаццатую пяцігодку і на 1982 год
і Дзяржаўнага бюджэту рэспублікі на наступны год.
Дазвольце запэўніць Цэнтральны Камітэт. Кампартыі Беларусі,
Вярхоўны Савет і Урад рэспублікі, што працоўныя вобласці пры-
кладуць усе сілы да таго, каб 1982 год стаў годам ударнай работы,
і дастойна сустрэнуць 60-годдзе Саюза Савецкіх Сацыялістычных
Рэспублік. (Апладысменты).
Старшыня. Слова мае дэпутат ад Багушэўскай выбарчай акругі
Віцебскай вобласці Сянько Фёдар Пятровіч — Міністр сельскай
гаспадаркі БССР.
Сянько Ф. П. Таварышы депутаты! У абстаноўцы высокага палі-
тычнага і працоўнага ўздыму, выкліканага рашэннямі лістападаў-
скага (1981 г.) Пленума Цэнтральнага Камітэта Камуністычнай
партыі Савецкага Саюза і шостай сесіі Вярхоўнага Савета СССР,
жывуць і працуюць у гэтыя дні работнікі сельскай гаспадаркі рэс-
публікі. Яны аднадушна адабраюць эканамічныя і сацыяльныя пла¬
ны развіцця краіны і ў аснову сваёй паўсядзённай работы бяруць
палажэнні і вывады, змешчаныя ў прамове Генеральнага сакратара
ЦК КПСС таварыша. Леаніда Ільіча Брэжнева на Пленуме.
Цяпер у калгасах і саўгасах падводзяцца папярэднія вынікі
сельскагаспадарчага года. Яны сведчаць аб тым, што, нягледзячы
на складаныя ўмовы у вясенне-летні перыяд гэтага года, працаунікі
калгасаў і саўгасаў рэспублікі ў сярэднім атрымалі з кожнага гек¬
тара па 20,3 цэнтнёра збожжа, 165,5 — бульбы, 263 цэнтнеры цук-
ровых буракоў. У апошні час узраслі надоі малака, прыбаўленні ў
вазе жывёлы.
У адпаведнасці з праектам Дзяржаўнага плана эканамічнага.
і сацыяльнага развіцця рэспублікі на 1981—1985 гады сярэднега-
давая валавая прадукцыя сельскай гаспадаркі калгасаў і саўгасаў,
складзе амаль 5,2 мільярда рублёў, або павялічыцца ў параўнанні
з дзесятай пяцігодкай на 17,1 працэнта. На 26 працэнтаў узрасце
сярэднегадавая вытворчасць збожжа, на 30 — ільновалакна, на
7,9 — малака, на 13,9 працэнта — мяса.
Калгасы і саўгасы асаблівую ўвагу ўдзяляюць стварэнню тры-
валай кармавой базы для жывёлагадоўлі. У рэспубліцы распраца-
вана і ажыццяўляецца комплексная праграма па кормавытворчасці.
У адпаведнасці з ёю ўдасканальваецца структура пасеваў карма-
вых культур, расшыраюцца плошчы зернебабовых, крыжацветных
культур, кукурузы.
Значная работа вядзецца па паляпшэнню і павышэнню прадук-
тыўнасці сенажацей і пашы. У гэтым годзе палепшана якасць і ад-
ведзена пад сенажаць лугоў і пашы на плошчы 481 тысяча гектараў,
што на 107 тысяч гектараў больш, чым у мінулым годзе. Амаль на
30 працэнтаў павялічылася ўнясенне на лугі і пашы мінеральных
угнаенняў. Ставіцца задача да канца пяцігодкі атрымаць з кожнага
гектара сельскагаспадарчых угоддзяў не менш чым 31—32 цэнтне-
69

ры кармавых адзінак, або на 25 працэнтаў павялічыць вытворчасць
кармоў да ўзроўню гэтага года, а таксама забяспечыць больш вы-
сокае ўтрыманне пажыўных рэчываў. Гэта дазволіць выканаць
планы вытворчасці прадуктаў жывёлагадоўлі.
Аднак асновай вырашэння кармавой праблемы па-ранейшаму
застаецца павелічэнне вытворчасці збожжа. Дастаткова сказаць,
што ўдзельная вага канцэнтратаў у агульным балансе кармоў скла-
дзе каля 40 працэнтаў (без пашаў і зялёных кармоў). У дзесятай
пяцігодцы штогод на корм жывёле выкарыстоўвалася 5,3 мільёна
тон канцэнтраваных кармоў. 3 мэтай павелічэння іх збораў удаска-
нальваецца структура пасеваў, вядзецца актыўны пошук высока-
прадуктыўных, устойлівых да палягання і хвароб сартоў збожжа-
вых культур, у тым ліку фуражных.
Разам з тым праграмай па кормавытворчасці прадугледжваецца
ажыццявіць некаторыя змяненні ў структуры спажываемых кармоў.
Перш за ўсё трэба забяспечыць эканомнае выкарыстанне збож-
жафуражу і павялічыць аб’ёмы вытворчасці высакаякаснага сена
і сакавітых зялёных кармоў у летні перыяд. Так, напрыклад, нарых-
тоўкі сена да 1985 года павялічацца ў параўнанні з цяперашнім
годам у 1,4 раза, зялёных кармоў — у 1,3 раза.
Вынікі гэтага года паказваюць, што ў большасці калгасаў і саў-
гасаў праграма па кормавытворчасці выконваецца. Тэта дазволіла
ў бягучым годзе нарыхтаваць кармоў больш і лепшай якасці. Сена,
напрыклад, нарыхтавана ў 1,5 раза больш, чым у мінулым годзе,
саломы — на 24 працэнты, кармавых караняплодаў — на 23 гіра-
цэнты, сіласу — на 12 працэнтаў. Значная работа вядзецца па
будаўніцтву кармасховішч.
Галоўнае цяпер — рацыянальна выкарыстаць кармы і на гэтай
аснове павялічыць вытворчасць прадуктаў жывёлагадоўлі.
Праблема выкарыстання кармоў застаецца вельмі вострай і па-
трабуе хутчэйшага вырашэння. Гаворка ідзе, перш за ўсё, аб вы-
карыстанні збожжафуражу. Штогод у калгасах і саўгасах выкары-
стоўваецца 2,5 мільёна тон збожжа ўласнай вытворчасці і толькі
нязначная частка перапрацоўваецца ў камбікармы. Натуральна,
зніжаецца яго эфектыўнасць, мы не дабіраем значную колькасць
жывёлагадоўчай прадукцыі. Камбікормавыя цэхі калгасаў і саўга-
саў трэба пераўтварыць у міжгаспадарчыя і забяспечыць як міні-
мум двухзменную іх работу. Гэта дазволіць дадаткова перапраца-
ваць у камбікармы большую колькасць збожжафуражу. Разам з
тым трэба паскорыць будаўніцтва новых міжгаспадарчых камбі-
кормавых цэхаў.
Павелічэнне вытворчасці прадуктаў жывёлагадоўлі патрабуе
таксама паляпшэння работы і звязаных з сельскай гаспадаркай га-
лін. Тут у нас шмат вузкіх месц. Гаворка ідзе, перш за ўсё, аб рабо-
це прадпрыемств'аў камбікормавай прамысловасці, якасць прадук-
цыі якіх не паляпшаецца. Так, напрыклад, аб’ёмы вырабу камбі-
70

кармоў у 1981 годзе павялічыліся ў параўнанні з 1976 годам, а
змяшчэнне ў іх сырога пратэіну скарацілася. У адным кілаграме
камбікармоў цяпер змяшчаецца ўсяго толькі 13,6 працэнта сырога
пратэіну пры норме 15,9 працэнта. У цэлым штогодні дэфіцыт бял-
ковай сыравіны ў камбікармах складае каля 430 тысяч тон, што
прыводзіць да большага перарасходу кармавых адзінак на вытвор-
часць жывёлагадоўчай прадукцыі.
Маюць месца факты вытворчасці і пастаўкі жывёлагадоўчым
комплексам няякасных камбікармоў, што выяўляецца ў буйным
драбленні, засмечванні металічнымі прадметамі, мешкавінай, а так-
сама таксічных і з павышанай бактэрыялагічнай забруджанасцю.
Даныя лабараторных аналіааў, якія праведзены ў Беларускім
навукова-даследчым інстытуце жывёлагадоўлі і Беларускай сель-
скагаспадарчай акадэміі, сведчаць аб дэфіцыце ў шматлікіх кам-
бікармах незаменных амінакіслот, мікраэлементаў, медзі, цынка,
жалеза, марганцу, аб нёадпаведнасці ГОСТу іх агульнай энерге-
тычнай пажыўнасці. Разлікі паказваюць, што толькі за кошт
пераходу на больш дробны памол можна павысіць пажыўнасць
камбікармоў на 10—15 працэнтаў.
. Пры праверцы ветэрынарнай службай рэспублікі 23 прадпрыем-
стваў камбікормавай прамысловасці Міністэрства нарыхтовак
БССР устаноўлены факты грубага парушэння захавання сыравіны
і гатовай прадукцыі, а т^ксама выкарыстання сыравіны дрэннай
якасці для выпрацоўкі камбікармоў. Так, на Слуцкім камбінаце
хлебапрадуктаў цяпер 150 тон травяной мукі знаходзіцца на ад-
крытай пляцоўцы. На Шклоўскім, Лепельскім і Клецкім камбікор-
мавых заводах, Пінскім і Маладзечанскім мелькамбінатах і іншых
прадпрыемствах травяная і хвойная мука, іншая нетрывалая для
захоўвання сыравіна разгружаюцца пад павецямі або складуюцца
ў адным памяшканні, перамешваюцца. У выніку такога захавання
сыравіна траціць якасць, а часам і псуецца.
На прадпрыемствах камбікормавай прамысловасці належала б
абсталяваць лініі тэрмічнай апрацоўкі, плюшчання зерня і экстру-
зіравання яго для маладняку свіней.
Адным з сур’ёзных недахопаў у рабоце прадпрыемстваў камбі-
кормавай прамысловасці з’яўляецца і тое, што камбікармы для
птушкі і маладняку свіней выпускаюцца і атаварваюцца нераўна-
мерна. Гэта прыводзіць да грубых парушэнняў тэхналогіі іх карм-
лення. Так, напрыклад, за дзевяць месяцаў гэтага года фонды
камбікармоў для парасят-сасуноў свінагадоўчых комплексаў Магі-
лёўскай вобласці атавараны на 161 працэнт, Гродзенскай — на
65 працэнтаў, а для Мінскай вобласці — усяго толькі на 51 пра¬
цэнт. Такая ж нераўнамернасць назіраецца з атаварваннем фондаў
камбікармоў для парасят-ад’ёмышаў, свінаматак. Тэта прыводзіць
да выкарыстання камбікармоў не па прызначэнню, таму што тэр-
мін захавання іх абмежаваны.
71

А вось яшчэ некалькі прыкладаў. Жлобінскім мелькамбінатам
былі выраблены камбікармы для качанят з утрыманнем солі ў тры
разы больш за норму. Гаспадаркі вымушаны былі вярнуць камбі-
кармы назад. Асіповіцкі камбінат хлебапрадуктаў адгрузіў Магі-
лёўскай бройлернай фабрыцы камбікармы для свіней і бялковыя
вітамінныя дабаўкі. Паводле слабага кантролю за якасцю сыраві-
ны, якая паступае, выпушчана вялікая колькасць няякаснага кам-
бікорму для маладняку качак. Гэтыя факты не адзінкавыя. У кан-
чатковым выніку ў гаспадарках здараецца паморак маладняку, ён
не атрымлівае планавых прыбаўленняў у вазе. Такім чынам, гас-
падаркі не дабіраюць вялікую колькасць прадуктаў жывёлагадоўлі.
Мы просім Міністэрства нарыхтовак БССР, мясцовыя Саветы
народных дэпутатаў удзяліць самую пільную ўвагу рабоце прад-
прыемстваў камбікормавай прамысловасці.
Таварышы! У прадстаўленых на разгляд сесіі планах экана-
мічнага і сацыяльнага развіцця рэспублікі на 1981—1985 гады і на
1982 год намечана ажыццяўленне цэлага комплексу мерапрыемст-
ваў па вырашэнню харчовай праграмы. Вялікія сродкі выдзяляюц-
ца для ўмацавання матэрыяльна-тэхнічнай базы сельскай гаспа-
даркі, а таксама на жыллёвае, сацыяльна-культурнае будаўніцтва
ў вёсцы.
У адзінаццатай пяцігодцы на будаўніцтва жылля і культурна-
бытавых аб’ектаў выдзяляецца 30 працэнтаў капітальных укладан-
няў ад усіх асігнаванняў на будаўніцтва, што ў 1,3 раза больш, чым
прадугледжвалася ў дзесятай пяцігодцы. Гэта дазволіць пабуда-
ваць на 20 працэнтаў жылля больш, чым у мінулай пяцігодцы.
Разам з тым праблема забеспячэння сельскіх працаўнікоў жыл-
лём застаецца вельмі вострай. Для яе вырашэння нават пры павы-
шаных аб’ёмах будаўніцтва патрабуецца некалькі пяцігодак. Але
час не чакае: вёску пакідае моладзь. Ужо цяпер у многіх калга-
сах і саўгасах на 100 трактароў прыходзіцца ўсяго толькі па 90,
а то і менш механізатараў. Узніклі цяжкасці з кадрамі ў жывёла-
гадоўлі. 3-за адсутнасці жылля назіраецца вялікая цякучасць спе-
цыялістаў не толькі сельскай гаспадаркі, але і іншых галін.
Трэба адзначыць, што за апошнія гады ў рэспубліцы павяліч-
ваецца разрыў у тэмпах будаўніцтва жылля ў гарадах і вёсках.
Так, за гады дзесятай пяцігодкі ў разліку на 1000 жыхароў у сель¬
скай мясцовасці было ўведзена ў эксплуатацыю ў 2,1 раза менш
жылля, чым у гарадах. Прычым добраўпарадкаванне жылля ў сель-
скіх населеных пунктах не адпавядае сучасным патрабаванням.
Дамы прыкладна толькі на адну трэць забяспечаны ка.мунальнымі
выгодамі.
Нашы падрадныя будаўнічыя міністэрствы павінны больш ува-
гі ўдзяляць будаўніцтву жылля ў вёсцы. Неабходна хутчэй асвой-
ваць магутнасці сельскіх будаўнічых камбінатаў. Значныя магчы-
масці для павышэння тэмпаў забудовы вёскі тояцца ў арганізацыі
72

кааператыўнага будаўніцтва. У гэтай важнай справе мы чакаем
дзейснай дапамогі Саветаў народных дэпутатаў, плануючых
органаў.
У праекце плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця праду-
гледжана размеркаванне фондаў камбікармоў на 1982 год як
калгасна-саўгасным, так і дзяржаўным комплексам праз сістэму
Рэспубліканскага траста па вытворчасці прадукцыі жывёлагадоўлі
на прамысловай аснове. Мы лічым, што калгасна-саўгасныя свіна-
гадоўчыя комплексы павінны забяспечвацца канцэнтраванымі кар¬
мам! на міжгаспадарчай аснове. Таму прапануем Белжывпрому
выдзеліць фонды камбікармоў толькі для дзяржаўных комплексаў,
а астатнюю колькасць перадаць абласцям для выкарыстання па-
водле іх меркавання. I ў тым, і ў другім выпадку тэхналагічнае
кіраўніцтва захаваецца за Белжывпромам.
Таварышы! Перад сельскай гаспадаркай рэспублікі стаіць мно-
га важных і неадкладных праблем. Аб шляхах іх вырашэння пад-
рабязна гаварыў на чацвёртым пленуме ЦК КПБ кандыдат у члены
Палітбюро ЦК КПСС, Першы сакратар ЦК Кампартыі Беларусі
таварыш Ціхан Якаўлевіч Кісялёў.
Працаўнікі сельскай гаспадаркі, абапіраючыся на ўсё ўзрастаю*
чую дапамогу дзяржавы, зробяць усё магчымае для паспяховаг#
выканання харчовай праграмы краіны. (Апладысменты).
Старшыня. Таварышы дэпутаты! Абмеркаванне пытанняў аб
Дзяржаўным плане і Дзяржаўным бюджэце будзе прадоўжана на
наступным пасяджэнні, якое адбудзецца сёння ў 16 гадзін.
Першым пасля перапынку выступае дэпутат Мацюшэўскі.
Першае пасяджэнне Вярхоўнага Савета Беларускай ССР аб’яў-
ляю закрытым.

(25 лістапада 1981 года)
Шаснаццаць гадзін. За сталом старшыні — I. П. Шамякін — Старшыня Вяр-
хоўнага Савета Беларускай ССР, В. П. Булава, П. Т. Дземчанка, Я. П. Паўлю-
чэнка, 1. I. Плаўскі — намеснікі Старшыні Вярхоўнага Савета рэспублікі.
Ва.ўрадавых ложах — таварышы Ц. Я- Кісялёў, I. Я. Палякоў, А. Н. Аксёнаў,
У. 1. Бровікаў, В. А. Гвоздзеў, М. I. Дземянцей, Я* П. Іваноўскі, Ю. Б. Колака-
лаў, А. Т. Кузьмін, М. I. Лагір, У. А. Мікуліч, У. Ф. Міцкевіч, Л. С. Фірысанаў,
У. Е. Лабанок, Н. Л. Сняжкова, У. П. Шаплыка, намеснік Старшыні Прэзідыума
Вярхоўнага Савета БССР Г. 3. Лапанік, Сакратар ІІрэзідыума Вярхоўнага Са¬
вета БССР Л. П. Чагіна, члены Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР, намеснікі
Старшыні Савета Міністраў БССР, члены Урада рэспублікі.
Старійынствуе намеснік, Старшыні Вярхоўнага Савета Бела¬
рускай ССР Булава Валянціна Паўлаўна.
Старшынствуючы. Таварышы дэпутаты! Пасяджэнне Вярхоўна-
га Савета Беларускай ССР аб’яўляю адкрытым.
Працягваем абмеркаванне пытанняў аб Дзяржаўным плане
эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1981—
1985 гады, аб Дзяржаўным плане эканамічнага і сацыяльнага раз-
віцця Беларускай ССР на 1982 год і аб ходзе выканання Дзяржаў-
нага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР
у 1981 годзе, аб Дзяржаўным бюджэце Беларускай ССР на 1982 год
і аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту Беларускай ССР за 1980 год.
Слова даецца дэпутату ад Баранавіцкай — Паўднёвай выбарчай
акругі Брэсцкай вобласці Мацюшэўскаму Канстанціну Вікенцьеві-
чу — старшыні выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных
дэпутатаў.
Наступным выступіць дэпутат Маслакоў.
Мацюшэўскі К. В. Паважаныя таварышы дэпутаты! 3 пачуццём
шчырай удзячнасці партыі сустрэлі працоўныя вобласці рашэнні
лістападаўскага (1981 г.) Пленума ЦК КПСС, сесіі Вярхоўнага
Савета СССР, прамову таварыша Леаніда Ільіча Брэжнева, пра-
сякнутую бацькоўскім клопатам пра лёс краіны і народа. Яны
актыўна працуюць над ажыццяўленнем планаў адзінаццатай пя-
цігодкі.
74

Работнікі прамысловасці перавыканалі заданні дзесяці меся-
цаў па агульнаму аб’ёму вытворчасці і рэалізацыі прадукцыі, рос¬
ту прадукцыйнасці працы. Звыш плана выпушчана вырабаў на
36 мільёнаў рублёў, што вышэй прынятых абавязацельстваў на тэ¬
ты год. Больш, чым намячалася, выпушчана дываноў, панчошна-
шкарпэткавых і швейных вырабаў, шарсцяных тканін, газавых пліт,
мэблі, тарфяных брыкетаў, кансерваў, цукру і іншых тавараў на-
роднага спажывання.
Вытворчасць прадукцыі вышэйшай катэгорыі ўзрасла ў параў-
нанні з адпаведным перыядам мінулага года амаль на 12 працэн-
таў, і цяпер у вобласці са Знакам якасці выпускаецца зьыш 500 вы-
рабаў.
Справіліся са еваімі заданнямі калектывы прадпрыемстваў
сферы абслугоўвання насельніцтва.
Вялікі аб’ём работ выканалі будаўнікі. Вышэй леташніх тэмпы
ўводу асноўных фондаў і асваення капітальных укладанняў як у
вытворчай сферы, так і па аб’ектах сацыяльнага прызначэння.
Вялікай і радаснай падзеяй для ўсіх нас з’явілася цёплае і
сардэчнае прывітанне Леаніда Ільіча Брэжнева работнікам сель-
скай гаспадаркі, усім працоўным рэспублікі ў сувязі з паспяховым
выкананнём планаў і сацыялістычных абавязацельстваў па прода¬
жу дзяржаве збожжа, бульбы, садавіны і ягад. Свой уклад у тэту
высакародную справу ўнеслі працаўнікі нашай вобласці. Земляро-
бы ў тры разы больш, чым у мінулым годзе, прадалі дзяржаве
збожжа, намнога перакрылі планы нарыхтовак бульбы і цукровых
буракоў. Папраўляюцца справы і ў жывёлагадоўлі. Наяўнасць кар-
моў, іх добрая якасць, працавітасць нашых людзей усяЛяюць упэў-
ненасць у тым, што ў бліжэйшы час па прадуктыўнасці жы'вё'лага-
доўлі вобласць выйдзе на планавыя паказчыкі.
Як вядома, ажыццяўленне комплекснай харчовай праграмы
нельга ўявіць без далейшага ўздыму жывёлагадоўлі, і тут, як нядаў-
на адзначыў на мітынгу, прысвечаным прывітанню Леаніда Ільіча
Брэжнева ўсім працоўным рэспублікі ў сувязі з паспяховым выка-
наннем планаў і сацыялістычных абавязацельстваў, Ціхан Якаўле-
віч Кісялёў, нам трэба будзе вельмі многа папрацаваць, каб павя-
лічыць пагалоўе жывёлы і вытворчасць прадукцыі жывёлагадоўлі
ўжо ў сёлетні стойлавы перыяд.
Ў жывёлагадоўлі ў нас робіцца нямала: ажыццяўляюцца кан-
цэнтрацыя і спецыялізацыя, вядзецца настойлівая работа па ўма-
цаванню кармавой базы, удасканаленню племянной справы,
створана сетка племянных гаспадарак, заатэхнічная і ўсе іншыя
службы ўкамплектаваны кваліфікаванымі спецыялістамі.
Аднак мы не здолелі да канца вырашыць усе неадкладныя пы-
танні. Штогод мы нясём значныя выдаткі з-за вялікай ялавасці
кароў і хваробы жывёлы. Паводле падлікаў спецыялістаў, толькі
75

з-за ялавасці ў гэтым годзе мы не дабяром звыш пяцідзесяці ты¬
сяч тон малака.
Разам з тым мы вымушаны кожны год весці вялікую выбракоў-
ку кароў, і, як правіла, высокапрадуктыўных. Толькі ў Камянецкім
раёне па розных прычынах за адзін год выбыла паўтары тысячы
высокаўдойных кароў. Тэта адкінула раён на некалькі год назад
па вытворчасці малака і мяса.
Гаспадаркі нясуць вялікія страты, дзяржава недаатрымлівае
значную кольКасць прадукцыі. Гэта праблема нас вельмі хвалюе.
Прымаемыя на месцах меры пакуль што належнага эфекту не
даюць.
Тут патрабуецца больш канкрэтная і дзелавая дапамога Міні-
стэрства сельскай гаспадаркі БССР, яго навукова-даследчых інсты-
тутаў у выяўленні прычын захворванняў жывёлы і арганізацыі
прафілактычнай работы.
Мы ўстрывожаны таксама і тым, як забяспечыць выкананне
ўказанняў дырэктыўных органаў аб вытворчасці ялавічыны ў зоне
Палесся.
У свой час тут выводзілася так званая гарынская жывёла мя¬
са-малочнага напрамку. Яна была непераборлівая ў кармах, вы-
значалася ўстойлівасцю да захворванняў, давала добрыя прыбаў-
ленні ў вазе і з улікам тлустасці малака мала чым адрознівалася
V
и
па удоях ад чорна-пярэстаи пароды.:.
Над яе ўдасканаленнем працавалі вучоныя. I трэба сказаць —
працавалі рэзультатыўна. 3 іх удзелам былі створаны спецыяліза-
ваныя фермы, ядры і трупы. Але затым гэта работа была запушча-
на. На змену гарынскай жывёле прыйшла чорна-пярэстая парода.
А цяпер ужо плануецца разводзіць. імпартных жывёл мясных па¬
род, эканамічная мэтазгоднасць якіх.у нашых умовах .пакуль што
невядома ці апраўдае сябе.
Адным словам, пароды мяняюцца,.а жывёлы, добра прыстаса-
ванай да ўмоў Палесся, мы не маем. Цяпер там атрымліваем са¬
мый нізкія ў вобласці прыбаўленні ў вазе і надоі малака.
Міністэрству сельскай гаспадаркі БССР, яго навукова-даслед-
чым інстытутам неабходна больш настойліва працаваць над вывя-
дзеннем палепшаных парод жывёлы мяса-малочнага напрамку, з
улікам умоў Палесся.
Трэба сказаць і аб наступным. Далёка не поўнасцю выкары-
стоўвае свае магчымасці рэспубліканскі трэст племянных саўгасаў
Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР.
Напрыклад, плёмянны завод «Луч»'Бярозаўскага раёна, маю-
чы адрэгуляваны трэстам план вытворчасці і продажу дзяржаве
жывёлагадоўчай гірадукцыі, замест вьірошчвання і рэалізацыі пле-
мяннога маладняку ператварыўся, па сутнасці, у таварную гаспа-
дарку, якая спецыялізуецца на адкорме жывёлы.
Так, за дзесяць месяцаў бягучагагода гэты саўгас здаў на мяса
76

607 галоў буйной рагатай жывёлы, а паставіў іншым гаспадаркам
толькі 244 цялушкі, прычым далёка не высокага класа.
На ўзроўні сярэднеабласнога паказчыка там знаходзіцца і
шчыльнасць кароў у разліку на 100 галоў сельскагаспадарчых
угоддзяў.
У гэтым годзе наша вобласць не справілася з планам продажу
дзяржаве цукровых буракоў, хоць вырашчан быў нядрэнны ўра-
джай. Справа ў тым, што з-за недахопу транспартных сродкаў
убраныя буракі па некалькі тыдняў знаходзіліся на полі. Бурты іх
прыйшлося накрываць бурачнікам, але ўсё ж п’азбегнуць страт не
ўдалося.
Па сцвярджэнню спецыялістаў, буракі не толькі страцілі сваю
першапачатковую вагу, але і цукрыстасць, з-за чаго мы недадалі
іх, як мінімум, 30 тысяч тон. Да таго ж страцілася многа бурачні-
ку — добрага корму для жывёлы.
Мы ўжо не раз прасілі паменшыць вобласці план нарыхтоўкі
буракоў, таму што ён вышэй перапрацоўчых магутнасцей Жабін-
каўскага цукровага завода. Нам адказваюць, што гэтага зрабіць
нельга, маўляў, няма на каго перакласці гэту частку плана. А ці
трэба наогул перакладваць?
Вобласць штогод у колькасці 50—60 тысяч тон, гэта значыць
тую частку цукровых буракоў, якую завод не ў стане перапраца-
ваць, адпраўляё на іншыя прадпрыемствы і ў асноўным за межы
рэспублікі. Зноў жа на гэтыя мэты адцягваецца транспарт, у тым
ліку настолькі патрэбныя народнай гаспадарцы вагоны. Адбываец-
ца гэта, як правіла, у снежні — студзені, калі якасць сыравіны ўжо
намнога пагаршаецца.
На гэтым дзяржава нясе вялікія страты, а калгасы і саўгасы
губляюць жамерыны і іншыя адходы вытворчасці, якія выкары-
стоўваюцца ў якасці корму для жывёлы. Нам здаецца, гэта не ад-
павядае патрабаванню аб тым, што эканоміка павінна быць эка-
номнай.
Не раскрываючы сутнасці ўсёй праблемы, мы яшчэ раз просім
Дзяржплан БССР, адпаведныя міністэрствы і ведамствы разгле-
дзець пытанне аб умацаванні матэрыяльна-тэхнічнай базы садова-
агародніннай гаспадаркі вобласці для захавання і перапрацоўкі
прадукцыі.
Таварышы дэпутаты! Мы разумеем, што недахопы ў развіцці
народнай гаспадаркі, у метадах гаспадарання і кіравання, аб якіх
ішла прынцыповая размова на лістападаўскім Пленуме ЦК КПСС,
ёсць і ў нашай рабоце. I мы будзем прымаць усе меры, каб як мага
хутчэй ад іх збавіцца, каб указанні таварыша Леаніда Ільіча Брэж-
нева аб тым, што трэба лепш, больш эфектыўна працаваць, ажыц-
цяўляліся на практыцы кожным працаўніком горада і вёскі.
Я далучаюся да прапаноў дэпутатаў, якія выступілі, і прапа-
ную з улікам унесеных паправак план эканамічнага і сацыяльнага
77

развіцця рэспублікі на 1981—1985 гады, план і бюджэт на наступ-
ны год, праектьі якіх мы сёння абмяркоўваем, зацвердзіць.
Дазвольце запеўніць ЦК КПБ, Урад рэспублікі, вас, паважа-
ныя таварышы, што працоўныя вобласці зробяць усё, што ад іх за-
лежыць, па безумоўнаму выкананню намечанай праграмы і ўнясуць
дастойны ўклад у ажыццяўленне рашэнняў XXVI з’езда Камуні-
стычнай партыі Савецкага Саюза. (Апладысменты).
Старшынствуючы. Слова даецца дэпутату ад Бабруйскай —
Фрунзенскай выбарчай акругі Магілёўскай вобласці Маслакову
Анатолю Васільевічу — старшыні выканкома Магілёўскага аблас-
нога Савета народных дэпутатаў.
Затым выступіць дэпутат Савановіч Лілія Міхайлаўна.
Маслакоў А. В. Паважаныя таварышы дэпутаты! 3 глыбокім
задавальненнем успрынялі працоўныя Магілёўскай вобласці рашен-
ні лістападаўскага (1981 г.) Пленума ЦК КПСС і шостай сесіі Вяр-
хоўнага Савета СССР, праграмную прамову на Пленуме таварыша
Леаніда Ільіча Брежнева, у якой глыбока і ўсебакова раскрыты
ключавыя праблемы эканомікі, дакладна вызначаны шляхі паспя-
ховага выканання планаў адзінаццатай пяцігодкі.
Рабочыя, калгаснікі, інтэлігенцыя Магілёўшчыны аднадушна
ўхваляюць знешнюю і ўнутраную палітыку КПСС, метанакірава-
ную дзейнасць яе баявога штаба — Цэнтральнага Камітэта, Па-
літбюро ЦК КПСС на чале з таварышам Леанідам Ільічом Бреж¬
невым і поўныя рашучасці праявіць больш ініцыятывы, працаваць
лепш, дабівацца безумоўнай реалізацыі гістарычных рашенняў
XXVI з’езда партыі.
У першым годзе адзінаццатай пяцігодкі далейшае развіццё
атрымалі ўсе галіны народнай гаспадаркі вобласці. За дзесяць ме-
сяцаў гетага года аб’ём прамысловай вытворчасці павялічыўся на
5,4 працента. Удзельная вага прадукцыі вышейшай категорыі яка-
сці ў агульным аб’ёме таварнай прадукцыі складае 28,5 працента.
Выкананы планы продажу дзяржаве збожжа, бульбы, агародніны,
пладоў і ягад. Узрос аб’ём рознічнага тавараабароту, реалізацыі
бытавых паслуг і выпуску спажывецкіх тавараў.
Треба адзначыць, што абласны Савет народных депутатаў вя-
лікую ўвагу ўдзяляе рабоце мясцовых Саветаў па расшыренню
вытворчасці, паляпшенню якасці тавараў народнага спажывання і
развіццю сферы паслуг. Разам з тым, таварышы депутаты, у нас
няма падстаў перааценьваць дасягнутае ў першым годзе пяцігод-
кі. Далёка не ўсё яшче зроблена ў нас па павышенню ефектыўнасці
работы ва ўсіх звеннях гаспадарчай дзейнасці, для забеспячення
рацыянальнага выкарыстання капітальных укладанняў, удаскана-
лення сферы абслугоўвання насельніцтва. За гета нас учора спра-
вядліва крытыкаваў на пленуме ЦК КПБ кандыдат у члены Паліт-
бюро ЦК КПСС, Першы сакратар ЦК Кам па ртыі Беларусі Ціхан
Якаўлевіч Кісялёў. Рад прадпрыемстваў не выканалі план па рэа-
78

лізацыі прадукцыі, па росту прадукцыйнасці працы, недаасвоены
капітальныя ўкладанні на будаўніцтва жылля, дзіцячых дашколь-
ных устаноў, клубаў і Дамоў культуры.
Многія калгасы і саўгасы не выканалі планы і абавязацельствы
па вытворчасці і продажу дзяржаве прадукцыі земляробства і жы-
вёлагадоўлі. Вялікія цяжкасці склаліся ў забеспячэнні грамадскай
жывёлы кармамі ў зімовы перыяд 1981/82 года. Галоўную прычыну
гэтых недахопаў мы бачым у тым, што не змаглі прывіць усім
кадрам належную адказнасць за выкананне планаў, прымаемых
рашэнняў, навучыць іх працаваць з большай эфектыўнасцю, Вы-
канкомамі абласнога, раённых, гарадскіх, сельскіх і пасялковых
Саветаў народных дэпутатаў прымаюцца неабходныя меры па ўда-
сканаленню стылю і метадаў дзейнасці.
Вялікія і адказныя задачы стаяць перад працоўнымі вобласці
ў адзінаццатай пяцігодцы. Вытворчасць прамысловай прадукцыі
павінна ўзрасці на 28,2 працэнта. Апераджальнымі тэмпамі будуць
развівацца хімічная і нафтахімічная прамысловасць, машынабуда-
ванне і металаапрацоўка.
Многае трэба будзе зрабіць для далейшага развіцця сельска-
гаспадарчай вытворчасці, яе інтэнсіфікацыі, рэалізацыі распраца-
ванай у вобласці харчовай праграмы. Разам з вырашэннем задач
па ўмацаванню эканомікі калгасаў і саўгасаў нашы мясцовьія Са-
веты аказваюць дапамогу насельніцтву ў мэтах павелічэння вы-
творчасці сельскагаспадарчай прадукцыі ў асабістых падсобных
гаспадарках. Многае робіцца для стварэння новых і паляпшэння
выкарыстання дзеючых падсобных гаспадарак прадпрыемстваў,
арганізацый і ўстаноў.
Таварышы! Мы цалкам падтрымліваем прапанову аб адабрэнні
і зацвярджэнні праектаў Дзяржаўных планаў эканамічнага
цыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1981 —1985 гады
1982 год і Дзяржаўнага бюджэту БССР на 1982 год.
Але разам з тым хачу спыніцца на некаторых пытаниях,
рашэнні якіх патрабуецца дапамога рэспубліканскіх органаў.
1
1
У
са¬
на
вы-
Згодна з пяцігадовым планам вобласць павінна прадаваць дзяр¬
жаве. льновалакна па 27 тысяч тон у год.
Сярэднегадавы продаж у дзесятай пяцігодцы склаў толькі
19,9 тысячы тон, а ў неспрыяльныя для сельскай гаспадаркі
1979—1980 гады — усяго толькі 14—15 тысяч тон. Зніжэнне сярэд-
негадавых аб’ёмаў продажу льновалакна выклікана як неўраджаем
апошніх гадоў, так і, галоўным чынам, вострым недахопам рабо-
чай сілы.
Апрача таго, павелічэнне аб’ёму продажу дзяржаве льнова¬
лакна не забяспечваецца яшчэ і таму, што ў шасці раёнах вобласці,
або на адной трэцяй частцы верных зямель, адсутнічаюць неабход¬
ныя ўмовы для вырошчвання льну. У прыватнасці, у Глускім, Клі-
чаўскім, Клімавіцкім і Слаўгарадскім раёнах няма льнопрыгодных
79

глеб, і ўраджайнасць тут за апошнія гады складае 1,5—2 цэнтнеры
валакна з гектара.
Па зазначаных прычынах многія калгасы і саўгасы вобласці
не выконваюць плана продажу льновалакна, што адмоўна ўплывае
на эканоміку гаспадарак, зніжае матэрыяльную зацікаўленасць
ільнаводаў за вынікі іх працы.
У сувязі з гэтым мы просім Дзяржплан БССР разгледзець гэ-
тае пытанне і адшукаць магчымасць для зніжэння вобласці сярэд-
негадавога задания па продажу дзяржаве льновалакна на 1982—
1985 гады да 23 тысяч тон замест 27, прадугледжаных праектам
пяцігадовага плана.
Таварыш Гвоздзеў Віктар Аляксандравіч на пасяджэнні Саве-
та Міністраў БССР абяцаў гэта зрабіць, і я хацеў бы, каб гэта
абяцанне ажыццявілася.
Яшчэ адно пытанне. У апошнія гады калгасы і саўгасы вобла-
сці нездавальняюча забяспечваюцца цвёрдымі азотнымі ўгнаення-
мі, асабліва аміячнай салетрай. Гэта выклікана тым, што заводы
не забяспечваюць іх пастаўку ў адпаведнасці з выдзеленымі фон¬
дам!. Так, у 1980 годзе Дарагабужскі завод аміячных угнаенняў
і ноўгарадскае вытворчае аб’яднанне «Азот» недапаставілі вобла-
сці 37 тысяч тон аміячнай салетры. За мінулы перыяд гэтага года
той жа Дарагабужскі завод недавыканаў план пастаўкі аміячнай
салетры на 17 тысяч тон. Гэта практычна столькі, колькі трэба для
падкормлівання ўсіх азімых.
У сувязі з гэтым мы просім Дзяржплан БССР і Міністэрства
сельскай гаспадаркі БССР разгледзець пытанне аб пастаўках
вобласці цвёрдых азотных угнаенняў з гродзенскага і чаркаскага
вытворчых аб’яднанняў «Азот».
I апошняе пытанне. У Магілёўскай вобласці ў дзесятай пяці-
годцы створана 18 буйных комплексаў па вырошчванню цялушак.
На будаўніцтва комплексаў выдаткавана каля 100 мільёнаў рублёў.
Згодна з тэхналогіяй, на выпайку маладняку на гэтых комплексах
трэба 1250 тон сухога абястлушчанага малака. У нас у вобласці
яго вырабляецца 7,3 тысячы тон, а калгасам і дзяржгасам выдзя-
ляецца толькі 500—600 тон, або 40 працэнтаў таго, што трэба для
вырошчвання цялушак на комплексах. Такое становішча не дае
магчымасці атрымліваць запланаваныя прыбаўленні ў вазе.
Мы просім Дзяржплан рэспублікі разгледзець гэтае пытанне і
выдзеліць патрэбную колькасць сухога абястлушчанага малака
для нармальнай работы комплексаў.
Паважаныя таварышы дэпутаты! У працоўных калектывах воб-
ласці, як і па ўсёй краіне, набірае сілу сацыялістычнае спаборніц-
тва за дастойную сустрэчу 60-годдзя ўтварэння Саюза Савецкіх
Сацыялістычных Рэспублік. Яно ідзе пад знакам далейшага ўмаца-
вання магутнасці многанацыянальнай Савецкай дзяржавы, брацкай
дружбы народаў нашай Радзімы, усямернай падтрымкі ленінскай
80

нацыянальнай палітыкі КПСС. Дазвольце запэўніць Цэнтральны
Камітэт Камуністычнай партыі Беларусі, Вярхоўны Савет БССР;
Савет Міністраў рэспублікі ў тым, што працоўныя Магілёўшчыны
аддадуць усе свае сілы для паспяховага ажыццяўлення гістарыч-
ных рашэнняў XXVI з’езда КПСС і планаў адзінаццатай пяцігодкі.
(Апладысменты).
Старшынствуючы. Слова даецца дэпутату ад Слуцкай сельскай
выбарчай акругі Мінскай вобласці Савановіч Ліліі Міхайлаўне —
галоўнаму заатэхніку калгаса «Ленінскі шлях» Слуцкага раёна.
Наступным выступіць Шыбека Іван Арцёмавіч.
Савановіч Л. М. Таварышы дэпутаты! 3 вялікім натхненнем
працаўнікі Слуцкага раёна ўспрынялі рашэнні лістападаўскага
(1981 г.) Пленума Цэнтральнага Камітэта Камуністычнай парты?
Савецкага Саюза і выступление на ім Генеральнага сакратара
ЦК КПСС, Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР тава-
рыша Леаніда Ільіча Брэжнева, а таксама Законы, прынятыя шо-
стай сесіяй Вярхоўнага Савета СССР дзесятага склікання.
Усім сэрцам ухваляючы гэтыя найважнейшыя дакументы, пра-
цаўнікі палёў і ферм імкнуцца адказаць справай на клопаты пар-
тыі і дзяржавы аб далейшым развіцці эканомікі краіны, павышэн-
ні дабрабыту народа.
Сёння мы разглядаем праекты Дзяржаўнага плана эканамічна-
га і сацыяльнага развіцця Беларусі на 1981—1985 гады і на
1982 год, Дзяржаўнага бюджэту на 1982 год, а таксама вынікі вы-
канання плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай
ССР у 1981 годзе і выканання Дзяржаўнага бюджэту Беларускай
ССР за 1980 год.
За кожным радком, кожнай лічбай Дзяржаўнага плана развіц-
ця народнай гаспадаркі нашай рэспублікі на 1981—1985 гады ба-
чацца вялікія справы працоўных Савецкай Беларусі.
У адказ на клопаты Партыі і Урада аб далейшым уздыме сель-
скагаспадарчай вытворчасці працаўнікі сельскай гаспадаркі Слуц¬
кага раёна паспяхова выконваюць планы і прынятыя на першы год
адзінаццатай пяцігодкі сацыялістычныя абавязацельствы.
Дзякуючы высокай арганізаванасці, самаадданай працы калгас-
нікаў і рабочых саўгасаў, спецыялістаў сельскай гаспадаркі сёлета
атрымана збожжавых па 29 і бульбы — па 214 цэнтнераў з гекта¬
ра. Паспяхова выконваюцца планы вытворчасці і продажу сель-
скагаспадарчай прадукцыі дзяржаве.
Калектыў калгаса «Ленінскі шлях» з вялікім задавальненнем
усведамляе, што ў агульных поспехах работнікаў сельскай гаспа-
царкі раёна ёсць і часцінка яго працы. Жывёлаводы калгаса з глы-
бокім разумением і высокай адказнасцю ўспрынялі ўказанні Гене¬
ральнага сакратара ЦК КПСС, Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага
Савета СССР таварыша Леаніда Ільіча Брэжнева — зрабіць жывё-
лагадоўлю ўдарным фронтам на вёсцы.
81

Імкнучыся ўнесці дастойны ўклад у вырашэнне харчовай пра-
грамы, паспяхова справіцца з выкананнем планаў адзінаццатай пя-
цігодкі, жывёлаводы абавязаліся атрымаць у 1981 годзе па
1100 цэнтнераў малака і па 185 цэнтнераў мяса ў разліку на
100 гектараў сельскагаспадарчых угоддзяў.
За дзесяць месяцаў гэтага года ўжо атрымана па 883 цэнтнеры
малака і 152 цэнтнеры мяса. Надой ад каровы павялічыўся на
76 кілаграмаў і склаў 2976 кілаграмаў. Значна павялічыўся ў па-
раўнанні з мінулым годам продаж дзяржаве прадукцыі жывёла-
гадоўлі, павысілася яе якасць. Да канца года звыш плана будзе
лрададзена больш за 100 тон малака і 55 тон мяса.
Кіруючыся рашэннямі XXVI з’езда КПСС аб перабудове сты-
лю і метадаў гаспадарання, мы ўкараняем прагрэсіўныя метады
вядзення жывёлагадоўлі.
Другі год працуюць нашы жывёлаводы па паточна-цэхавай сі-
•стэме. Яе ўкараненне ў калгасе дало магчымасць найбольш ра-
цыянальна выкарыстоўваць кармы, палепшыць работу па аргані-
зацыі ўзнаўлення статка, павысіць кваліфікацыю работнікаў жы-
вёлагадоўлі.
Мы добра разумеем, што галіна жывёлагадоўлі не можа існа-
ваць без стварэння трывалай кармавой базы. Таму ў гаспадарцы
закладзены добрыя асновы для поўнага забеспячэння высакаякас-
нымі кармамі грамадскай жывёлагадоўлі і жывёлы, якая знахо-
дзіцца ў асабістай уласнасці калгаснікаў. Вырашэнню гэтай клю-
чавой праблемы партыйная арганізацыя, праўленне калгаса на-
даюць першараднае значэнне.
Кормавытворчасць выдзелена ў асобную галіну. Усе работы на
кармавых угоддзях выконвае механізаваны атрад, які мае неабход-
яую тэхніку. На зімоўку сёлета нарыхтаваны паўтарагадовы запас
травяністых кармоў, па 32 цэнтнеры кармавых адзінак на ўмоўную
га лаву жывёлы.
Вытворчасць кармоў штогод павялічваецца за кошт павышэння
ўраджайнасці культур, вырошчваемых на палях, а таксама паляп-
шэння прыродных кармавых угоддзяў, стварэння на іх культур¬
ных сенажацей і пашы.
Нашы палі апрацоўваюцца своечасова і якасна. Сёлета на гек¬
тар яравой сяўбы было ўнесена 54 тоны арганічных угнаенняў. Пра-
вільна выкарыстоўваюцца мінеральныя тукі. Сяўба праводзіцца
ў аптымальныя тэрміны, высакаякасным насеннем лепшых раяні-
раваных сартоў. Усё гэта дазволіла атрымаць з кожнага гектара
па 46 цэнтнераў збожжавых каласавых, па 310 цэнтнераў бульбы
і цукровых буракоў, па 521 цэнтнеру караняплодаў, па 420 цэнтне-
раў зялёнай масы кукурузы з кожнага гектара.
Галоўнай сваёй задачай мы лічым забеспячэнне росту ўраджай-
насці ўсіх сельскагаспадарчых культур. Многае для гэтага робіц-
ца. Аднак у нас пакуль што не хапае патрэбнай тэхнікі для вы-
82

рошчвання прапашных культур. Так, у вытворчасці цукровых бу-
ракоў вузкім месцам з’яўляюцца іх даачыстка і пагрузка.
Ад імя нашых калгаснікаў прашу Дзяржаўны камітэт Бела-
рускай ССР па вытворча-тэхнічнаму забеспячэнню сельскай гас-
падаркі дапамагчы нам вырашыць гэтае пытанне і даць бурака-
пагрузчык СПС-4,2.
Вялікую ўвагу выканком сельскага Савета народных дэпута-
таў, праўленне калгаса ўдзяляюць вырашэнню сацыяльных пытан-
няў. Адначасова з умацаваннем матэрыяльна-тэхнічнай базы па-
ляпшаюцца ўмовы працы і побыту калгаснікаў. За кошт механіза-
цыі працэсаў у жывёлагадоўлі і раслінаводстве прадукцыйнасць
працы за дзесятую пяцігодку павысілася на 30 працэнтаў, павялі-
чылася аплата працы калгаснікаў на 28 працэнтаў і склала ў
1980 годзе ў месяц у даярак 315 рублёў, у свінарак— 193 рублі і
ў механізатараў — 192 рублі.
Штогод на будаўніцтва і добраўпарадкаванне ў калгасе выдат-
коўваецца больш мільёна рублёў. За гады дзесятай пяцігодкі мы
пабудавалі тры кароўнікі ў цэлым на 800 галоў, свінарнік-адкор-
мачнік, павеці для захоўвання сельскагаспадарчай тэхнікі, склад
мінеральных угнаенняў на 1000 тон, збожжаачышчальны комплекс.
Будуюцца дзіцячы сад, Дом механізатараў, гандлёвы цэнтр. Толькі
ў гэтым годзе ў калгасных дамах справілі наваселле 19 маладых
сем’яў. Нямала ўкладваецца сродкаў у добраўпарадкаванне вёсак
і на будаўніцтва дарог.
Паказчыкі, дасягнутыя ў развіцці нашай гаспадаркі, не з’яўля-
юцца мяжой. Нам вельмі многае трэба будзе зрабіць у адзінаццатай
пяцігодцы. Залог нашых поспехаў — сённяшнія справы нашых
працаўнікоў, іх залатыя рукі, глыбокае пачуццё грамадзянскай ад-
казнасці за выкананне планаў і сацыялістычных абавязацельстваў.
Таварышы дэпутаты! Я падтрымліваю прапановы дэпутатаў,
якія выступілі раней, аб адабрэнні і зацвярджэнні Дзяржаўнага
плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на
1981—1985 гады, а таксама Дзяржаўнага плана і бюджэту рэспуб-
лікі на 1982 год.
Дазвольце запэўніць Цэнтральны Камітэт Камуністычнай пар¬
ты! Беларусі, Вярхоўны Савет, Урад рэспублікі, што працоўныя
калектывы Слуцкага раёна прыкладуць усе сілы, веды і набыты
вопыт да таго, каб паспяхова выканаць заданні пяцігодкі. (Апла-
дыс менты).
Старшынствуючы. Выступае дэпутат ад Браслаўскай выбарчай
акругі Віцебскай вобласці Шыбека Іван Арцёмавіч — старшыня
выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў.
Наступным выступае дэпутат Мінкевіч.
Шыбека I. А. Таварышы дэпутаты! Як і ўвесь савецкі народ, з
пачуццём вялікай гордасці за нашу Радзіму ўспрынялі працоўныя
Віцебскай вобласці рашэнні лістападаўскага (1981 г.) Пленума
83

ЦК КПСС і шостай сесіі Вярхоўнага Савета СССР. У матэрыялах
Пленума і сесіі, у яркай, змястоўнай прамове Генеральнага сакра-
тара ЦК КПСС, Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР
таварыша Леаніда Ільіча Брэжнева глыбока і ўсебакова праана-
лізаваны вынікі велізарнай стваральнай дзейнасці партыі, народа
па рэалізацыі праграмы XXVI з’езда КПСС, вызначаны канкрэт-
ныя задачы на наступныя гады адзінаццатай пяцігодкі.
У дакладзе кандыдата ў члены Палітбюро ЦК КПСС, Першага
сакратара ЦК Кампартыі Беларусі таварыша Кісялёва Ціхана
Якаўлевіча на пленуме Цэнтральнага Камітэта КПБ, што адбыўся
ўчора, у дакладах на гэтай сесіі падрабязна выкладзены асноўныя
напрамкі эканамічнага і Сацыяльнага развіцця рэспублікіна
1982 год і адзінаццатую пяцігодку ў цэлым, якія мы поўнасцю
ўхваляем і прымаем як праграму ў сваёй практычнай рабоце.
Працоўныя Віцебшчыны таксама ўносяць свой уклад у развіц-
цё эканбмікі і культуры рэспублікі і краіны. За дзесяць месяцаў
бягучага года калектывы прамысловых прадпрыемстваў забяспе-
чылі выкананне планавых заданняў як па таварнай, так і па рэалі-
зуемай прадукцыі на 101,2 працэнта. Звыш плана яе выпушчана
на 37 мільёнаў рублёў.
Прыемна адзначыць, што ў перадкастрычніцкім сацыялістычным
спаборніцтве больш за 10 тысяч, або кожны 7-ы, рабочых горада
Віцебска завяршылі выкананне асабістых сацыялістычных абавя-
зацельстваў к 7 лістапада гэтага года. 21 брьігада і 1619 рабочых
прадпрыемстваў горада Оршы выканалі свае гадавыя планы так¬
сама да 64-й гадавіны Кастрычніка. Дзесяткі перадавікоў вытвор-
часці вобласці выканалі па 2 гадавыя планы. Аршанскія. чыгунач-
нікі ў цяжкагрузных цягніках перавезлі звыш нормы каля 800 ты¬
сяч тон народнагаспадарчых грузаў і сэканомілі такую колькасць
дызельнага паліва, якой дастаткова, каб правесці амаль тысячу
цягнікоў ад Оршы да Мінска.
Падобных прыкладаў самаадданай працы мноства. Яны ёсць у
кожным горадзе і раёне, у кожнай галіне народнай гаспадаркі.
Мясцовымі Саветамі вобласці вялікая ўвага ўдзяляецца адшу-
канню рэзерваў і павелічэнню вытворчасці тавараў народнага спа-
жывання. У гэтым годзе іх будзе выпушчана звыш плана на суму
больш за 25 мільёнаў рублёў. Сёлета і задание па росту прадук-
цыйнасці працы ў прамысловасці будзе выканана прыкладна на
101,2 працэнта.
Значная работа праводзіцца па ўкараненню комплекснай сістэ-
мы кіравання якасцю прадукцыі. У цяперашні час 131 прамысловае
прадпрыемства і аб’яднанне, або 75 працэнтаў да іх агульнай коль-
касці, укаранілі тэту сістэму: 587 вырабам прысвоены дзяржаўны
Знак якасці. Выпуск тавараў вышэйшай катэгорыі якасці ў агуль-
ным аб’ёме прадукцыі складае 21 працэнт.
84

Ажыццяўляючы планы развіцця сельскай гаспадаркі, працаўні-
кі калгасаў і саўгасаў, пры актыўнай дапамозе рабочых і служа-
чых, студэнтаў і навучэнцаў, вялі работу па далейшаму павышэнню
эфектыўнасці сельскагаспадарчай вытворчасці, павелічэнню вы-
творчасці збожжа, бульбы, агародніны, садавіны і ягад.
Цяпер іх намаганні накіраваны на арганізаванае правядзенне
зімоўкі жывёлы, рацыянальнае выкарыстанне кармоў, іх папаўнен-
не за кошт вытворчасці хваёвай мукі, больш поўнага выкарыстання
харчовых адходаў прадпрыемстваў і ад насельніцтва. Вядзецца
настойлівая работа па пераадоленню дапушчальнага адставання
ў прадуктыўнасці малочнага статка і адкормачнага пагалоўя.
У адпаведнасці з праектам плана эканамічнага і сацыяльнага раз-
віцця вобласці на 1981—1985 гады нам трэба будзе забяспечыць
прырост аб’ёмаў прамысловай вытворчасці на 22,9 працэнта. За
гады адзінаццатай пяцігодкі вобласці неабходна павялічыць сярэд-
негадавы аб’ём валавой прадукцыі сельскай гаспадаркі на 12 пра-
цэнтаў, а прадукцыйнасць працы — на 27,5 працэнта, павялічыць
к 1985 году аб’ёмы дзяржаўных закупак збожжа ў 1,7 раза, бульбы
і агародніны — у 1,4 раза, ільновалакна — у 1,5 раза, жывёлы і
птушкі — на 25,8 працэнта і малака — на 16 працэнтаў. Мы лічым
гэтыя планы рэальнымі і будзем старанна працаваць над іх выка-
наннем.
У нас закладзена добрая аснова пад ураджай будучага года:
выканан план ворыва зябліва, сяўба азімых праведзена больш
якасна і ў аіітымальныя тэрміны. Амаль палавіна гэтых пасеваў
апрацавана прэпаратамі супраць снежнай плесені. Калгасы і саў-
гасы поўнасцю забяспечаны насеннем збожжавых і зернебабовых
культур, ільну-даўгунцу, бульбы і ў асноўным насеннем шматгадо-
вых і лугавых траў.
Не менш важнай задачай у новай пяцігодцы для вобласці з’яў-
ляецца асваенне выдзяляемых капітальных укладанняў на вытвор-
чае, меліярацыйнае, жыллёвае і культурна-бытавое будаўніцтва.
Толькі ў гэтым годзе ў нас асвойваецца на гэтыя мэты каля
500 мільёнаў рублёў.
У верасні бягучага года на сесіі абласнога Савета было абмер-
кавана пытанне аб паляпшэнні работы мясцовых Саветаў народных
дэпутатаў па кіраўніцтву жыллёвым і культурна-бытавым будаў-
ніцтвам у святле патрабаванняў XXVI з’езда КПСС. У сувязі з не-
спрыяльнай дэмаграфічнай сітуацыяй у сельскай мясцовасці пры-
маюцца неадкладныя меры па паскарэнню будаўніцтва жылля і
аб’ектаў культурна-бытавога прызначэння ў вёсцы. Мы ўстанавілі
заданні на ўсе гады пяцігодкі прадпрыемствам, арганізацыям,
установам, якія маюць адпаведную вытворчую базу па вырабу зру-
баў, зборна-шчытавых і керамзітабетонных дамоў.
Але без далейшага развіцця будаўнічай індустрыі, нарошчван-
ня вытворчых магутнасцей будаўніча-мантажных арганізацый вы-
85

рашаць пытанні паскарэння будаўніцтва робіцца ўсё больш скла-
дана.
Да таго ж асобныя рэспубліканскія міністэрствы і ведамствы
не ўдзяляюць належнай увагі развіццю матэрыяльна-тэхнічнай
базы падведамных будаўніча-мантажных арганізацый. Напрыклад,
Міністэрству сельскага будаўніцтва БССР было прапанавана за-
бяспечыць нарошчванне вытворчых магутнасцей перасоўных меха-
нізаваных калон на суму да 3,5—4 мільёнаў рублёў падрадных ра¬
бот у год, а таксама рэканструкцыю і будаўніцтва заводаў жале-
забетонных вырабаў у гарадах Оршы і Полацку, завода аб’ёмна-
блочнага домабудавання ў Віцебску, асфальтабетоннага завода
ў Глыбокім. Але замест развіцця вытворчых магутнасцей падве¬
дамных будаўніча-мантажных арганізацый Міністэрства сельскага
будаўніцтва БССР у бягучым годзе скараціла выдзяленне капі-
тальных укладанняў на гэтыя мэты больш чым напалавіну ў па-
раўнанні з 1980 годам. Аналагічнае становішча складваецца і з раз-
віццём вытворчых баз трэстаў Міністэрства прамысловага будаў-
ніцтва БССР.
БелміжкалгасбуДу ў адзінаццатай пяцігодцы таксама вызнача-
на будаўніцтва завода буйнапанельнага домабудавання і камбіна-
та па вытворчасці 2 тысяч зборна-шчытавых дамоў, але Белміж-
калгасбудам па вобласці на адзінаццатую пяцігодку на ўласнае
будаўніцтва выдзелены сродкі толькі на падтрыманне тэхнічнага
стану існуючай базы. Таму мы просім вырашыць пытанне аб вы-
дзяленні мэтавым прызначэннем капітальных укладанняў на бу-
даўніцтва гэтых заводаў.
I яшчэ вельмі важнае для нас пытанне. Ва ўмовах інтэнсіўнага
развіцця прамысловай вытворчасці, асабліва хімічнай і будаўні-
чых матэрыялаў, важнае значэнне набывае праблема аховы нава-
кольнага асяроддзя. Каля Віцебска працуюць два буйнейшых
вытворчых аб’яднанні — «Даламіт» і «Кераміка». 3-за адсутнасці
эфектыўных пылагазаачышчальных сістэм гэтыя прадпрыемствы
з’яўляюцца буйнейшымі крыніцамі забруджвання паветра.
Аблвыканком неаднаразова звяртаўся ў Міністэрства прамыс-
ловасці будаўнічых матэрыялаў БССР з просьбай аб будаўніцтве
дадатковых газаачышчальных сістэм і рэканструкцыі дзеючых. Для
гэтых мэт зроблена праектна-сметная дакументацыя, і будаўніцтва
гэтых збудаванняў было ўключана ў праект плана на 1981—1985 га¬
ды. Аднак у бягучым годзе міністэрствам неабходныя капітальныя
ўкладанні не былі выдзелены. Больш таго, яно выключыла з пра-
екта плана на адзінаццатую пяцігодку будаўніцтва гэтых аб’ек-
таў. Або другі прыклад. На тэрыторыі Віцебскага раёна (побач
з абласным цэнтрам) вядзецца інтэнсіўная здабыча даламітаў на
радовішчы «Гралёва». Кожныя суткі тут скідваецца ў раку Заход-
няя Дзвіна звыш чым 600 тысяч кубічных метраў грунтовай артэ-
зіянскай вады. Па падліках спецыялістаў, гэтай колькасці вады
86

хапіла б для задавальнення бытавых патрэб насельніцтва васьмі
такіх гарадоў, як Віцебск.
Было б рацыянальна пабудаваць сістэму перакачкі гэтых вод у
рэчку Віцьба, якая працякае праз абласны цэнтр, што дазволіла б
палепшыць санітарны рэжым у горадзе, выкарыстаць ваду для
бытавых патрэб. Дзяржплану БССР даручана разгледзець сумесна
з зацікаўленымі міністэрствамі і ведамствамі рэспублікі пытанне
аб будаўніцтве сістэмы для скідвання вады з кар’ера «Гралёва»
ў рэчку Віцьба. Але і гэта мерапрыемства не знайшло адлюстра-
вання ў праекце плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця рэс-
публікі на 1981 —1985 гады.
Таварышы дэпутаты! Выкананне вялікіх задач, пастаўленых у
планах на адзінаццатую пяцігодку, запатрабуе вялікага напружан-
ня ўсіх сіл, далейшага павышэння ролі і актыўнасці ўсіх звенняў
мясцовых Саветаў. 3 гэтай мэтай у вобласці вядзецца рэгулярная
і мэтанакіраваная работа па актывізацыі дзейнасці самых масавых
савецкіх органаў, якія бліжэй за ўсё стаяць да вытворчасці,— сель-
скіх і пасялковых Саветаў. Абагульняецца і ўкараняецца вопыт ра¬
боты лепшых з іх, больш прадметнай і мэтанакіраванай стала
вучоба савецкіх кадраў. Гэтыя і шэраг іншых мерапрыемстваў уся-
ляюць упэўненасць і дапамогуць больш паспяхова вырашаць зада¬
ны, якія стаяць перад намі.
Я далучаюся да думкі ўжо выступіўшых дэпутатаў і прапаную
пяцігадовы план эканамічнага і сацыяльнага развіцця рэспублікі,
а таксами план і бюджэт на 1982 год з дапаўненнямі і папраўкамі,
якія ўнесены Планава-бюджэтнай камісіяй, зацвердзіць.
Таварышы дэпутаты! Дазвольце запэўніць Цэнтральны Камітэт
Кампартыі Беларусі, Савет Міністраў БССР, Вярхоўны Савет
БССР, што працоўныя Віцебшчыны ў адказ на нястомны клопат
партыі аб далейшым павышэнні дабрабыту савецкага народа на
аснОве навукова-тэхнічнага прагрэсу і ўмацавання эканамічнага
патэнцыялу краіны прыкладуць усе намаганні і творчую энергію
для выканання планаў дзяржаўнага і сацыяльнага развіцця рэс-
публікі ў гэтай пяцігодцы. (Аплодисменты).
Старшынствуючы. Слова мае дэпутат ад Свяцілавіцкай выбар-
чай акругі Мінкевіч Міхаіл Гаўрылавіч — Міністр асветы БССР.
Падрыхтавацца дэпутату Савасценку.
Мінкевіч М. Г. Паважаныя таварышы! Народнай асвеце адве-
дзена асаблівае месца ў сацыяльна-эканамічнай праграме, прыня-
тай XXVI з’ездам Камуністычнай партыі Савецкага Саюза.
Савецкая дзяржава забяспечвае няспыннае развіццё народнай
асветы і павялічвае асігнаванні на яе патрэбы. Аб гэтым сведчыць
разгляд на сесіі Вярхоўнага Савета БССР Дзяржаўнага плана эка-
намічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1981 —
1985 гады, а таксама Дзяржаўнага плана і бюджэту рэспублікі
на 1982 год.
87

Пад кіраўніцтвам партийных і савецкіх органаў установы на-
роднай асветы Беларусі ў дзесятай пяцігодцы правялі вялікую
арганізацыйна-педагагічную, навукова-выхаваўчую і навукова-ме-
тадычную работу.
Аб дасягненнях, планах развіцця і патрэбах народнай асветы
гаварылі ў сваіх дакладах Старшыня Дзяржплана БССР дэпутат
Гвоздзеў, Міністр фінансаў БССР дэпутат Шаціла і старшыня
Планава-бюджэтнай камісіі дэпутат Бысенка.
Наш час адзначаецца вялікай увагай да народнай асветы, шко¬
лы, настаўнікаў з боку шырокай грамадскасці, партыйных аргані-
зацый, кіраўнікоў гаспадарак, калектываў прамысловых і сельска-
гаспадарчых прадпрыемстваў. Так, прадпрыемствы горада Мінска
за год аказалі дапамогу школам на суму 1,6 мільёна рублёў. За
тры гады настаўнікам выдзелена 137 кватэр.
У мінулай пяцігодцы Баранавіцкі гарвыканком выдзеліў . на-
стаўнікам 32 кватэры ў новых дамах, 35 кааператыўных кватэр,
83 маладыя спецыялісты атрымалі пакоі ў інтэрнатах прадпрыем-
стваў. У 1981 годзе новыя кватэры атрымалі 11 настаўніцкіх сем’яў.
Прадпрыемствы горада Баранавічы дапамагаюць рамантаваць шко¬
лы, умацоўваць іх матэрыяльную базу. 17 школ з 18 маюць у сваім
распараджэнні цяпліцы, пабудавана 5 стацыянарных лагераў пра-
цы і адпачынку для вучняў.
У дзесятай пяцігодцы шэфствуючыя прадпрыемствы і арганіза-
цыі Магілёўскай вобласці аказалі дапамогу школам на суму
4,3 мільёна рублёў. Значныя сродкі выдаткоўваюцца калгасамі і
саўгасамі на арганізацыю бясплатнага харчавання школьнікаў.
Так, напрыклад, 85 працэнтаў вучняў Бабруйскага і 75 працэнтаў
Кіраўскага раёнаў атрымліваюць бясплатнае харчаванне. Поўна-
сцю забяспечаны жыллём настаўнікі Крычаўскага раёна, завяр-
шаецца гэта работа ў Гарадоцкім і Лоеўскім раёнах. Нядрэнна
забяспечаны жыллём педагагічныя кадры Рэчыцкага, Маладзечан-
скага, Бялыніцкага і Полацкага раёнаў.
Усе райвыканкомы Гродзенскай вобласці запланавалі забяспе-
чыць сельскіх настаўнікаў добраўпарадкаванымі кватэрамі. За га¬
ды дзесятай пяцігодкі з жыллёвага фонду калгасаў, саўгасаў і прад-
прыемстваў ім выдзелена 593 кватэры. Вялікі ўдзел у гэтай рабоце
прымаюць сельскія Саветы. Больш за 50 сельскіх Саветаў Гро-
дзеншчыны поўнасцю забяспечылі сваіх настаўнікаў кватэрамі.
Не выпадкова ў вобласці ўдвая знізілася цякучасць педагагічных
кадраў.
3 адзінаццаці дзённых і вячэрніх наваполацкіх сярэдніх школ
прамысловымі прадпрыемствамі пабудавана 8, з 30—28 дашколь-
ных устаноў, на іх сродкі ўзведзен цудоўны Палац піянераў, нача¬
та будаўніцтва новай школы са спартыўным напрамкам коштам
у 2 мільёны рублёў.
88

Вялікае школьнае будаўніцтва ажыццяўляецца салігорскім
аб’яднаннем «Беларуськалій».
У Мазырскім, Бераставіцкім, Гродзенскім, Карэліцкім, Лідскім,
Мінскім, Лагойскім раёнах усе калгасы і саўгасы пабудавалі за
свае сродкі дашкольныя ўстановы.
Гэтыя прыклады заслугоўваюць пераймання.
У дзесятай пяцігодцы Міністэрствам сельскай гаспадаркі БССР
і Міністэрствам меліярацыі і воднай гаспадаркі БССР у адпавед-
насці з Пастановай ЦК КПСС і Савета Міністраў СССР аб сель¬
скай школе на школьнае будаўніцтва было выдзелена 30 мільёнаў
рублёў, на якія пабудавана 69 школ на 28 тысяч вучнёўскіх месц.
Гэта дало магчымасць праводзіць заняткі ў першую змену 93 пра-
цэнтам вучняў сельскіх школ. Але на адзінаццатую пяцігодку вы¬
дзелена толькі 13 мільёнаў рублёў.
Намі праведзена дакладная інвентарызацыя сельскіх школ.
Актамі пацвярджаецца, што яшчэ 247 школ знаходзіцца ў непры-
годных для заняткаў памяшканнях.
Мы просім Дзяржплан БССР, сельскагаспадарчыя міністэрствы
перагледзець выдзеленыя капіталаўкладанні на будаўніцтва сель-
скіх школ і давесці іх да ўзроўню дзесятай пяцігодкі. Гэта дало б
магчымасць на працягу адзінаццатай і дванаццатай пяцігодак у
асноўным вырашыць праблему школьнага будаўніцтва ў сельскай
мясцовасці і сканцэнтраваць галоўныя намаганні на будаўніцтве
школ у гарадах, дзе становішча са зменнасцю заняткаў ужо зараз
вельмі напружанае.
У дзесятай пяцігодцы Дзяржпланам БССР з рэсурсаў Міні-
стэрства сельскай гаспадаркі калгасам і саўгасам было выдзелена
2200 аўтобусаў для падвозу дзяцей у школы. Відаць, няма патрэ-
бы даводзіць да ведама, што гэта больш рацыянальна, чым буда-
ваць за кошт сродкаў, выдзяляемых на жыллё, інтэрнаты пры шко¬
лах, або выкарыстоўваць грузавыя аўтамабілі. На адзінаццатую
пяцігодку Дзяржплан рэспублікі і Міністэрства сельскай гаспадаркі
БССР аўтобусы для мэтавага прызначэння не выдзелілі. Не ўсе
аўтобусы, атрыманыя аблвыканкомамі, размяркоўваюцца з улікам
неабходнасці падвозу школьнікаў. Мабыць, гэта пытанне заслу-
гоўвае разгляду і вырашэння Урадам рэспублікі.
На лістападаўскім (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС таварыш Леа-
нід Ільіч Брэжнеў як найбольш важную задачу вылучыў упарадка-
ванне капітальнага будаўніцтва. Гэта поўнасцю закранае і нашу
сферу.
За дзесятую пяцігодку будаўнічыя міністэрствы недаасвоілі
значныя капітальныя ўкладанні. I справа, відаць, заключаецца не
толькі ў аб’ёмах будаўніцтва.
На адзінаццатую пяцігодку асігнаванні на школьнае будаў-
ніцтва знізіліся ў два разы. Павінны строга выконвацца графікі
ўводу ў дзеянне аб’ектаў. Але да канца 1981 года застаецца асвоіць
89

яшчэ звыш 5 мільёнаў рублёў. 3 году ў год не выконваюцца планы
будаўніцтва дашкольных устаноў і недаасвойваюцца капітала?
ўкладанні на гэтыя мэты. I зноў у гэтым годзе яшчэ трэба асвоіць
адзінаццаць з паловай мільёнаў рублёў. Савет Міністраў СССР
абавязвае нас да 1990 года поўнасцю задаволіць патрэбу на дзіця-
чыя дашкольныя ўстановы. Вырашыць тэту задачу можна толькі
пры той умове, калі ўсе калгасы і саўгасы будуць мець дзіцячыя
сады-яслі, усе прамысловыя прадпрыемствы — забяспечаць патрэ-
бы на іх сваіх работнікаў, а будаўнічыя міністэрствы будуць свое-
часова і поўнасцю асвойваць выдзяляемыя на гэтыя мэты сродкі.
На будаўніцтва Мінскага Палаца піянераў і школьнікаў пачы-
наючы з 1975 года было выдзелена 4 мільёны рублёў, гэта значыць
столькі, колькі трэба для ўводу ў дзеянне першай чаргі. Але кам-
бінатам «Мінскбуд» асвоена толькі 2 мільёны рублёў, а ў гэтым
годзе на будаўнічы мантаж недаасвойваецца звыш 600 ты¬
сяч рублёў.
Не выкарыстоўваюцца сродкі на будаўніцтве рэспубліканскай
станцыі юных тэхнікаў. Правалены план школьнага будаўніцтва
ў Віцебскай вобласці, асабліва Міністэрствам прамысловага бу-
даўніцтва БССР. Нас хвалюе нездавальняючы пачатак работ на
планавых аб’ектах наступнага года. Справы не паляпшаюцца, а па-
гаршаюцца. Мы просім будаўнічыя міністэрствы зрабіць усё маг-
чымае, каб паспяхова завяршыць год.
Ужо вялася гаворка аб клопаце пра настаўніка. Але ў цэлым па
рэспубліцы яшчэ 10 працэнтаў сельскіх настаўнікаў жывуць у
арэндуемых кватэрах, а ў шмат якіх раёнах колькасць іх складае
16—17 працэнтаў. У Віцебскай вобласці за год перайшлі на рабо¬
ту ў іншыя сферы народнай гаспадаркі 120 чалавек, пры гэтым
104 — у сваіх раёнах. Толькі адсутнасцю належнай увагі да на-
стаўнікаў у паасобных абласцях і раёнах можна растлумачыць той
факт, што за год заўчасна, з прычыны выслугі год, пайшлі на пен-
сію 1349 чалавек, па старасці — 1931 чалавек. Прыёмы ў в'ышэй-
шыя навучальныя ўстановы скарачаюцца. Калі мы параўнаем гэ¬
тыя лічбы, то стане ясна, што клопат пра настаўніка павінен стаць
усенароднай справай, у іншым выпадку непазбежна ўзнікнуць
сур’ёзныя цяжкасці з укамплектаваннем школ і дашкольных уста-
ноў педагагічнымі кадрамі.
Свае просьбы па плану і бюджэту мы выказалі камісіям Вяр-
хоўнага Савета БССР.
Таварышы дэпутаты! Настаўнікі рэспублікі з глубокім зада-
вальненнем успрынялі палажэнні і вывады таварыша Леаніда
Ільіча Брэжнева, змешчаныя ў прамове на лістападаўскім (1981 г.)
Пленуме ЦК КПСС. Яны прыкладуць усе намаганні да таго, каб
паспяхова выканаць рашэнні XXVI з’езда КПСС, забяспечыць вы¬
сокую якасць навучальна-выхаваўчага працэсу, падрыхтоўкі вуч-
90

няў да жыцця і працы, выхаванне дастойных будаўнікоў камуні-
стычнага грамадства. (Аплодисменты).
Старшынствуючы. Слова мае дэпутат ад Гомельскай—Паўноч-
най выбарчай акругі Гомельскай вобласці Савасценка Яўген Яфі-
мавіч — першы сакратар Гомельскага гарадскога камітэта Кампар-
тыі Беларусі.
Наступным выступае дэпутат Яновіч.
Савасценка Я. Я. Таварышы дэпутаты! 3 асаблівай цікавасцю
ўспрынялі працоўныя Гомеля прамову таварыша Леаніда Ільіча
Брэжнева на лістападаўскім (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС. Уся
яна, ад першага да апошняга слова, прысвечана
о
V
наиважнеишым
для савецкага чалавека пытанням. Леанід Ільіч з максімальнай
дакладнасцю вызначыў магутны працоўны ўдзел, стваральны па-
фас народа, якія ахапілі ўсе вытворчыя калектывы. Прамова тава¬
рыша Леаніда Ільіча Брэжнева натхняе ўсіх на новыя здзяйсненні.
Гамяльчане ўхваляюць рашэнні, прынятыя шостай сесіяй Вяр-
хоўнага Савета СССР. Звяраючы свае справы з намечанымі гэтай
сесіяй планамі, яны працуюць над тым, каб напружаныя сацыялі-
стычныя абавязацельствы першага года адзінаццатай пяцігодкі
былі паспяхова выкананы.
У нашым горадзе, па сутнасці, не будуюцца новыя прадпрыемст-
вы, але вядзецца актыўная рэканструкцыя, пашырэнне вытворчых
магутнасцей на аснове новай тэхнікі і больш дасканалай тэхнало-
гіі. Гэта, як вядома, адзін з галоўных шляхоў павышэння эфектыў-
насці вытворчасці. У стадыі рэканструкцыі і расшырэння знаходзіц-
ца амаль палавіна аб’яднанняў, прадпрыемстваў. Сярод іх — вы-
творчае аб’яднанне «Гомсельмаш», дзе толькі сёлета неабходна
асвоіць 85 мільёнаў рублёў капітальных укладанняў, заводы — хі-
мічны, шкляны, электратэхнічны, «Электраапаратуры» і іншыя. Да
канца года будаўнікам горада трэба будзе ўвесці ў строй дадатко-
выя магутнасці па выпуску 1 мільёна 250 тысяч квадратных метраў
узорыстага шкла, 25 мільёнаў штук карабкоў зубнога парашку,
здаць у эксплуатацыю першую чаргу гарадскога малочнага завода,
цэх сушкі і гранулявання фосфагіпсу на хімічным заводзе. Да кан¬
ца года будзе асвоена па гораду ў цэлым больш за 200 мільёнаў
рублёў капітальных укладанняў. Магутнасці прадпрыемстваў да-
дуць магчымасць у гэтым годзе выпусціць прадукцыі амаль на
2 мільярды рублёў.
Выконваючы рашэнні XXVI з’езда КПСС і XXIX з’езда Кам-
партыі Беларусі, партыйныя арганізацыі, працоўныя калектывы
горада асноўны ўпор зрабілі на павышэнне прадукцыйнасці пра¬
цы, якасці прадукцыі, больш эфектыўнае выкарыстанне вытворча-
га патэнцыялу, эканомію рэсурсаў. За дзесяць месяцаў гэтага года
выпушчана прадукцыі звыш плана на 23,3 мільёна рублёў. Перавы-
кананы заданні па росту прадукцыйнасці працы. Аднак такія тэмпы
91

росту нас пакуль што не задавальняюць, і над гэтым трэба будзе
яшчэ шмат папрацаваць усім нашым калектывам.
Якасны бок вызначае напрамак дзейнасці працоўных калекты-
ваў Гомеля на 1982 год і на адзінаццатую пяцігодку ў цэлым.
Як відаць з пададзеных на разгляд сесіі Вярхоўнага Савета
БССР праектаў планаў сацыяльна-эканамічнага развіцця і бюджэ-
ту рэспублікі, ва ўсіх галінах народнай гаспадаркі прадугледжан
рост у асноўным за кошт інтэнсіўных фактараў, больш поўнага вы-
карыстання рэзерваў.
На прыкладзе нашай рэспублікі мы бачым, як на справе ажыц-
цяўляецца арыентацыя эканомікі на далейшы ўздым жыццёвага
ўзроўню насельніцтва. За перыяд адзінаццатай пяцігодкі ў Гомелі
намячаецца далейшы рост аб’ёмаў будаўніча-мантажных работ»
увод у дзеянне буйных вытворчых магутнасцей, больш за 200 тысяч
квадратных метраў жылля штогодна, многіх аб’ектаў сацыяльна-
культурнага і бытавога прызначэння. Трэба будзе ўвесці ў строй
магутнасці новай ЦЭЦ-2, мост праз раку Сож;, гарадскі універмаг
і іншыя важныя аб’екты. Пры актыўнай падтрымцы рэспублікан-
скіх органаў прынята рашэнне аб будаўніцтве ў бліжэйшы перыяд
газаправода Мінск — Гомель, які дасць магчымасць вырашыць
складаную на сённяшні дзень задачу забеспячэння горада палівам
і цяплом.
Шмат увагі на ўсіх узроўнях надаецца павелічэнню магутна¬
сцей вытворчага аб’яднання «Гомсельмаш». Сёлета на гэтай бу-
доўлі будзе выканана будаўніча-мантажных работ на суму
45 мільёнаў рублёў, у 1982 годзе трэба асвоіць 60,5 мільёна рублёў»
а ў 1983 годзе — 93 мільёны рублёў. Тут поўнасцю занята будаўні-
ча-мантажнае аб’яднанне «Гомельпрамбуд», вялікія аб’ёмы работ
выконваюць таксама трэсты № 14 і «Гомельтэхмантаж», домабу-
даўнічы камбінат і іншыя будаўнічыя арганізацыі. Трэба зазна-
чыць, што будаўнікі і эксплуатацыйнікі «Гомсельмаша» працуюць
самааддана, задачы перад імі з кожным годам ставяцца ўсё больш
складаныя, але яны адольваюць іх, як гэта і прадугледжана ра-
шэннямі ЦК КПСС і Савета Міністраў СССР, ЦК КПБ і Савета
Міністраў БССР. За адзінаццатую пяцігодку «Гомсельмаш» выпу-
сціць не менш як 143 тысячы кор'маўборачных камбайнаў, у тым
ліку самаходных — 50 тысяч. Неабходна сказаць, што вялікую ўвагу
гэтай будоўлі ўдзяляюць і актыўна працуюць над яе праблемамі
Міністэрства прамысловага будаўніцтва БССР, Міністэрства ман-
тажных і спецыяльных будаўнічых работ БССР, Дзяржкамітэт
рэспублікі па матэрыяльна-тэхнічнаму забеспячэнню.
У нашым горадзе ў адзінаццатай пяцігодцы намячаецца далей-
шае развіццё радыёэлектронікі, станкабудавання, сельскагаспадар-
чага машынабудавання, у прыватнасці, завода пускавых рухавікоў,
які пераходзіць на вытворчасць больш удасканаленай прадукцыі.
92

Асаблівая ўвага будзе звернута на прадпрыемствы чыгуначнага
транспарту.
Але нельга аднесці да гэтага пераліку такія гадіны, як лёгкая
і харчовая прамысловасць. Іх удзельная вага ў аб’ёме прадукцыі
прамысловасці горада складае каля 30 працэнтаў, але тут няма
значнага росту. Маюцца на ўвазе такія нашы прадпрыемствы, як
аб’яднанні «Камінтэрн», «Праца», «Гомелькандытарпрам», фабры-
ка «8 Сакавіка», і іншыя. Жыццё ставіць нас перад неабходнасцю
далей развіваць і абнаўляць інфраструктуру вытворчасці гэтых
прадпрыемстваў, якая сёння ў шэрагу выпадкаў стрымлівае іх ры-
творча-эканамічны рост.
Трэба аддаць належнае: у апошні час Міністэрстра лёгкай пра-
мысловасці БССР знайшло магчымасць выдзеліць сродкі на будаў-
ніцтва жылля для нашых прадпрыемстваў. Будуюць інтэрнаты
аб’яднанне «Праца», фабрыка «8 Сакавіка». Спадзяёмся, што гэта
знойдзе адлюстраванне і ў наступных планах міністэрства.
Разам з тым нас па-ранейшаму хвалюе памяншэнне выпуску
прадукцыі з дзеючых магутнасцей прадпрыемстваў галіны. Мы
ставілі перад міністэрствам пытанне аб неабходнасці больш рады-
кальных захадаў па забеспячэнню прадпрыемстваў сыравінай і ма-
тэрыяламі. У афіцыйным адказе за подпісам намесніка Міністра
таварыша Ізотава Івана Яфімавіча было паведамлена, што павод-
ле зацверджанага плана вытворчасці аб’яднанне «Камінтэрн» поў-
насцю забяспечана лімітамі сыравіны, дапаможнымі матэрыяламг
і тэхналагічным абсталяваннем, даведзены аб’яднанню план на
1981 год — рэальны. Аднак у верасні міністэрства адкарэкціравала
план вытворчасці аб’яднанню на 3160 тысяч рублёў, і ў чацвёртым
квартале чакаецца прыкладна такая ж карэкціроўка. Мы разу¬
меем, што ёсць цяжкасці з забеспячэннем сыравінай, матэрыяламі.
Аднак гэтыя пытанні трэба вырашаць, шукаць шляхі рэалізацыг
планаў. На гэта нас нацэльваюць рашэнні лістападаўскага (1981 г.)
Пленума ЦК КПСС.
Развіццё прамысловасці, вялікія маштабы будаўніцтва маюць
узаемную сувязь з ростам самога горада. У нас утварыліся Паў-
ночны і Заходні прамысловыя вузлы. У апошні час выраслі новыя
буйныя жылыя масівы — «Волатава», мікрараёны № 5, № 5а і ін-
шыя. Толькі за апошнія тры гады насельніцтва Гомеля павялічы-
лася прыкладна на 40 тысяч чалавек і ўжо перавысіла 420 тысяч
жыхароў. З’явіліся новыя праблемы, і мы просім планавыя орга¬
ны, міністэрствы рэспублікі больш поўна ўлічваць іх. У прыватна-
сці, гэта датычыць грамадскага транспарту. Напрыклад, толькі на
«Гомсельмаш» трэба штодзённа дастаўляць на работу больш як
20 тысяч чалавек, або ў 1,5 раза больш, чым чатыры-пяць гадоў
там}- назад. Гэта патрабуе правядзення канкрэтных мерапрыемст-
ваў па павелічэнню парка аўтобусаў, тралейбусаў, дэфіцыт якіх
мы сёння востра адчуваем. Савет Міністраў рэспублікі зацвердзіў
• и
93

комплексную транспартную схему горада. Згодна з ёй мы і імкнём-
ся працаваць. Аднак, паводле ўсіх падлікаў, ужо сёння для нар-
мальнай работы гораду не хапае 50 тралейбусаў і 55 аўтобусаў,
якія мы просім выдзеліць у 1982 годзе. Гэтае пытанне ўжо ставіла-
ся ў рэспубліканскіх органах, але не знайшло належнага выра-
шэння.
Мы звяртаемся з просьбай таксама да Дзяржплана БССР, Мі-
ністэрства аўтамабільнага транспарту БССР наблізіць тэрмін па-
чатку будаўніцтва ў нас аўтобуснага парка і пачаць
ў 1983 годзе.
ЯГО
Партыйныя і савецкія органы горада, прымаючы да няўхільна-
га кіраўніцтва ўказанні таварыша Леаніда Ільіча Брэжнева, якія
вынікаюць з прамовы на лістападаўскім (1981 г.) Пленуме
ЦК КПСС, узмацняюць работу па арганізацыйна-палітычнаму за-
беспячэнню выканання народнагаспадарчых планаў як на 1981 год,
так і на пяцігодку ў цэлым. Асаблівая ўвага надаецца завяршэнню
праграмы будаўніцтва жылля, дзіцячых дашкольных устаноў, ін-
шых аб’ектаў культурна-бытавога і камунальнага прызначэння. На
гэта накіраваны ўсе намаганні не толькі будаўнічых арганізацый,
але і прамысловых прадпрыемстваў. I будзе зроблена ўсё, каб за-
бяспечыць увод у дзеянне запланаванага на тэты год жылля, меды-
цынскіх і дашкольных устаноў, школ.
Праекты планаў і бюджэту, унесеныя на разгляд гэтай сесіі
Вярхоўнага Савета БССР, нацэльваюць усіх нас на творчую, эфек-
тыўную працу. Працоўныя горада Гомеля ўнясуць канкрэтны ўклад
у іх вырашэнне, у выкананне ўстановак XXVI з’езда КПСС, ліста-
падаўскага (1981 г.) Пленума ЦК КПСС.
Далучаюся да думкі іншых дэпутатаў і ўхваляю праекты Дзяр-
жаўных планаў эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай
ССР на 1981—1985 гады і на 1982 год, Дзяржаўнага бюджэту на
1982 год. (Аплодисменты).
Старшынствуючы. Слова мае дэпутат ад Мірскай выбарчай
акругі Гродзенскай вобласці Яновіч Аляксей Аляксандравіч—на-
меснік старшыні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народ¬
ных дэпутатаў.
Наступным выступіць дэпутат Махнач.
Яновіч А. А. Таварышы дэпутаты! Працоўныя Гродзеншчыны,
як і ўсе савецкія людзі, з вялікім натхненнем успрынялі рашэнні
лістападаўскага (1981 г.) Пленума Цэнтральнага Камітэта Каму-
ністычнай партыі Савецкага Саюза, шостай сесіі Вярхоўнага Са¬
вета СССР. У прынятых Пленумам і сесіяй дакументах, прамове на
Пленуме Генеральнага сакратара ЦК КПСС, Старшыні Прэзі-
дыума Вярхоўнага Савета СССР таварыша Леаніда Ільіча Брэж¬
нева глыбока і ўсебакова вызначаны шляхі рэалізацыі рашэнняў
XXVI з’езда партыі, павышэння ўзроўню кіраўніцтва эканомікай,
удасканалення стылю і метадаў гаспадарання.
94

Як прадугледжана принятым пяцігадовым планам, у адзінай
сям’і брацкіх народаў СССР у адзінаццатай пяцігодцы далейшае
развіццё атрымае эканоміка і культура Савецкай Беларусі, кожнай
яе вобласці. У першым годзе гэтай пяцігодкі мы дасягнулі пэўных
станоўчых вынікаў. Калектывы прамысловых прадпрыемстваў воб-
ласці план дзесяці месяцаў па рэалізацыі прадукцыі выканалі на
101,2 працэнта. Звыш плана выпушчана розных відаў вырабаў на
суму 24,2 мільёна рублёў. Перавышана планавае задание па росту
прадукцыйнасці працы, выпуску прадукцыі вышэйшай катэгорыі
якасці. Самаадданай працай адказваючы на заклік партыі павы-
шаць эфектыўнасць і якасць работы, 560 брыгад, больш чым 14 ты¬
сяч рабочых рапартавалі аб завяршэнні гадавых заданняў па вы-
творчасці прадукцыі да 64-й гадавіны Вялікага Кастрычніка. Ста-
ноўчыя вынікі ёсць і ў капітальным будаўніцтве. План па аб’ёму
падрадных работ за дзесяць месяцаў выканан на 101 працэнт. Да-
тэрмінова ўвайшлі ў строй дзеючых новыя магутнасці па вытвор-
часці капралактаму ў аб’яднанні «Азот» імя Сяргея Восіпавіча
Прытыцкага. Выканан гадавы план па ўводу ў эксплуатацыю
школ. 3 апярэджаннем графікаў вядзецца будаўніцтва шэрага жы-
вёлагадоўчых комплексаў «Аблміжкалгасбудам».
У даволі складаных кліматычных умовах працаўнікі сельскай
гаспадаркі вобласці вырасцілі нядрэнны ўраджай збожжавых,
бульбы, буракоў і льновалакна. Валавыя зборы бульбы і цукровых
буракоў перавысілі сярэднегадавы ўзровень дзесятай пяцігодкі.
Паспяхова выкананы планы продажу дзяржаве прадукцыі земля-
робства. У засекі Радзімы .земляробы вобласці засыпалі збожжа,
бульбы, цукровых буракоў значна больш, чым у папярэднія гады.
Дасягнутыя поспехі з’яўляюцца вынікам няўхільнага правя-
дзення ў жыццё аграрнай палітыкі партыі, больш эфектыўнага вы-
карыстання матэрыяльна-тэхнічнай базы сельскай гаспадаркі, мэ-
танакіраванай штодзённай работы партыйных, савецкіх, сельска-
гаспадарчых органаў, усіх працаўнікоў вёекі па інтэнсіфікацыі
сельскагаспадарчай вытворчасці.
Разам з тым праца ў адпаведнасці з патрабаваннямі XXVI з’езда
партыі, лістападаўскага (1981 г.) Пленума ЦК КПСС яшчэ не заў-
сёды вызначае вытворчую дзейнасць паасобных прадпрыемстваў,
калгасаў і саўгасаў вобласці. Некаторыя з іх працуюць нерытміч-
на, не спраўляюцца з планамі вытворчасці і рэалізацыі прадукцыі,
што значна зніжае агульныя вынікі. План дзесяці месяцаў па рэа-
лізацыі прадукцыі не выканалі 24 прадпрыемствы, яны недадалі
прадукцыі на суму каля 13 мільёнаў рублёў. У калгасах і саўгасах
вобласці знізілася прадуктыўнасць жывёлы, што адмоўна адбілася
на выкананні планаў продажу дзяржаве малака і мяса. Есць неда-
хопы ў капітальным будаўніцтве, у сферы бытавога абслугоўвання
насельніцтва. Савецкія і гаспадарчыя органы вобласці прымаюць
усе захады да таго, каб выправіць становішча. На кожным адстаю-
95

чым прадпрыемстве, у калгасе, вытворчым падраздзяленні ііраво-
дзіцца разбор канкрэтных недахопаў і вызначаюцца шляхі іх
ліквідацыі.
У сельскай
ма далейшага
гаспадарцы распрацавана і ажыццяўляецца прагра-
паглыблення спецыялізацыі і канцэнтрацыі вытвор-
часці. Асаблівая ўвага надаецца павышэнню культуры земляроб-
ства, рацыянальнаму выкарыстанню зямлі, усемагчымаму павелі-
чэнню вытворчасці кармоў як за кошт палявой кормавытворчасці,
так і за кошт актыўнай працы па паляпшэнню сенажацей і пашы.
Узмацняючы кантроль і патрабаванні да гаспадарчых кадраў
за выкананне планаў, партыйныя і савецкія органы аказваюць ім
1 неабходную дапамогу. Аднак ёсць яшчэ факты, калі на выкананні
планаў адмоўна адбіваюцца пралікі ў планаванні, няўвязкі ў ма-
тэрыяльна-тэхнічным забеспячэнні. Так, у гэтым годзе Гродзенскі
завод сінтэтычнага валакна з прычыны неадпаведнасці натураль¬
ных паказчыкаў плана вартасным, а таксама магутнасцям па выпу¬
ску жгута недавыканаў план дзесяці месяцаў па вытворчасці пра-
дукцыі на 11,1 мільёна рублёў. Мы звярталіся па гэтых пытаннях
у галіновае міністэрства, аднак станоўчага вырашэння пакуль што
не знайшлі.
укладанняў
становішча
саналу.
План па
Не лепш ідуць справы з выдзяленнем капітальных
на жыллёвае будаўніцтва. А ў нас склалася цяжкае
з забеспячэннем жыллём прамыслова-вытворчага пер-
асобных паказчыках сельскай гаспадаркі павінен быць
больш збалансаваным. У апошнія гады назіраецца скарачэнне ў
нашай вобласці ў параўнанні з іншымі абласцямі рэспублікі капі-
тальных укладанняў і іншых рэсурсаў пры адначасовым, перавы-
інаючым сярэднерэспубліканскія паказчыкі, забору таварнай пра-
дукцыі. Гэта прыводзіць да негатыўных вынікаў.
Ужо ў канцы дзесятай пяцігодкі аснашчанасць асноўнымі вы¬
творчым! фондамі па вобласці аказалася больш нізкай, чым у
Брэсцкай і Мінскай абласцях. Паралельна ідзе працэс зніжэння
тэмпаў іх абнаўлення. Становішча яшчэ больш ускладніцца ў сувя-
зі з тым, што на адзінаццатую пяцігодку выдзяленне капітальных
укладанняў у параўнанні з сярэднерэспубліканскім узроўнем скара-
чаецца на 10 працэнтаў пры павелічэнні нарыхтовак на 17 пра-
цэнтаў.
Гэтыя пытанні неаднаразова ставіліся перад плануючымі орга¬
нам! рэспублікі, аднак пакуль што поўнага вырашэння не знайшлі.
Нас непакоіць рэзкае скарачэнне капітальных укладанняў у земля-
робства •— аснову развіцця сельскай гаспадаркі. Пяцігадовым пла¬
нам прадугледжваецца меліяраваць у вобласці толькі 32 тысячы
гектараў зямель (6,6 працэнта ад рэспубліканскага плана), што
на 37,9 працэнта менш, чым было асушана ў дзесятай, і ў 2,8 раза
менш, чым у дзевятай пяцігодках. Больш чым у два разы ў параў-
нанні з мінулай пяцігодкай скароціцца аб’ём культуртэхнічных ра-
96

бот. У выніку не будзе магчымасці эфектыўна выкарыстоўваць
многія тысячы’гектараў угоддзяў з-за пераўвільгатнення або з пры-
чыны таго, што яны зараслі хмызнякамі, засмечаны каменнем. Не-
дастаткова поўна выкарыстоўваюцца магутнасці меліярацыйна-
будаўнічых арганізацый, скарачаецца колькасць кадраў мелія-
ратараў.
Мы просім Дзяржплан БССР, Міністэрства меліярацыі І воднай
гаспадаркі рэспублікі яшчэ раз уважліва разгледзець тое стано-
вішЧа, што склалася ў нашай вобласці, і прадугледзець Штогодні
аб’ём асушэння зямель хаця б на плошчы ў 10 тысяч гектараў.
Таварышы! 3 вялікім задавальненнем працаўнікі сельскай гас-
падаркі вобласці ўспрынялі ўстаноўку лістападаўскага (1981 г.)
Пленума ЦК КПСС, накіраваную на ўзмацненне ўвагі да захава-
насці сельскагаспадарчай прадукцыі, набліжэнне пунктаў яе пера-
працоўкі да месца вытворчасці, на павелічэнне ў пяцігадовым
плане капітальных укладанняў на гэтыя мэты. У вобласцІ, на жаль,
ёсць шмат пралікаў у гэтай справе. Асабліва гэта датычыць заха-
вання бульбы і садоваагародніннай прадукцыі. Так, у абласным
цэнтры пры план’е нарыхтовак бульбы і агародніны ў аб’ёме 26 ты¬
сяч тон ёсць сховішчы толькі на 12,5 тысячы тон, у тым ліку з аха-
ладжэннем толькі на 1600 тон. Яшчэ горшае становішча склалася
ў Слоніме і Навагрудку, дзе база для захавання гэтай прадукцыі
практычна адсутнічае. Усё гэта прыводзіць да значных страт, ад-
моўна адбіваецца на забеспячэнні насельніцтва.
Мы просім Міністэрства плодаагародніннай гаспадаркі БССР
знайсці магчымасць выдзеліць неабходныя сродкі на будаўніцтва
садоваагародніннай базы ў Гродна, праектная дакументацыя на
якую ўжо ёсць, і сховішчаў у Навагрудку і Слоніме.
Вялікія перашкоды ў перыяд нарыхтовак даводзіцца пераадоль-
ваць пры арганізацыі вывазкі з гаспадарак буракоў на Гарадзей-
скі цукровы завод. У свой час Міністэрства харчовай прамыслова-
сці БССР закрыла шэраг пунктаў для прыёму буракоў, што павя-
лічыла колькасць халастых прабегаў аўтамабіляў, звузіла фронт
адгрузкі буракоў чыгуначным транспартам. Існуючыя пункты кеп-
ска аснашчаны механізмамі для разгрузкі велікагрузнага транспар-
ту, колькасць якога з кожным годам павялічваецца. У выніку да-
пускаюцца вялікія страты буракоў, неапраўданыя прастоі транспар-
ту. Мы просім Міністэрства харчовай прамысловасці БССР
дадаткова адкрыць у вобласці Роскі буракапрыёмны пункт і па-
лепшыць забеспячэнне ўсіх пунктаў высокапрадукцыйнай разгру-
зачнай тэхнікай і вагавым абсталяваннем.
Таварышы дэпутаты! Дазвольце запэўніць Цэнтральны Камітэт
Кампартыі Беларусі, Вярхоўны Савет Беларускай ССР, Урад рэс-
публікі ў тым, што працаўнікі гарадоў і вёсак Гродзеншчыны пры-
кладуць усе сілы, веды і вопыт да таго, каб паспяхова выканаць
планы адзінаццатай пяцігодкі. (Аплодисменты).
4 Зак. 2428
97

Старшынствуючы. Слова мае дэпутат ад Старадарожскай вы-
барчай акругі Мінскай вобласці Махнач Аляксандр Сямёнавіч —
віцэ-прэзідэнт Акадэміі навук БССР.
Наступным выступав дэпутат Чайка.
Махнач А. С. Вучоныя Акадэміі навук БССР і ўсёй рэспублікі
сёлета паспяхова працавалі над выкананнем заданняў першага
года адзінаццатай пяцігодкі. Намечаны вялікія планы на 1982 год
І наступныя гады.
Задача паскарэння навукова-тэхнічнага прагрэсу і развіцця на¬
вук! набыла асаблівую актуальнасць цяпер, у 80-я гады. Дасягнен-
ні навук! і тэхнікі могуць і павінны кампенсаваць узрастаючыя
дадатковыя затраты працы і сродкаў у народнай гаспадарцы. Гэта
звязана з тым, што даводзіцца ўсё больш выкарыстоўваць паліў-
на-энергетычныя рэсурсы ў аддаленых і цяжкадаступных мясцова-
сцях, здабываць іх.з вялікіх глыбінь, пускаць у прамысловае
асваенне менш кандыцыйную сыравіну з нетраў зямлі. Навукова-
тэхнічны прагрэс мае мэтай пераадолець і іншыя цяжкасці — за-
бяспечыць высокія тэмпы вытворчасці пры значным скарачэнні
прыросту працоўных рэсурсаў, абумоўленым неспрыяльнымі дэма-
графічнымі перападамі. Есць і іншыя складаныя аспекты развіцця
навукова-тэхнічнай рэвалюцыі і паскарэння навукова-тэхнічнага
прагрэсу ў наш час.
У гэтых умовах павышэнне прадукцыйнасці працы з’яўляецца
найважнейшай задачай, якая ў значнай ступені можа быць паспя¬
хова вырашана на аснове шырокага выкарыстання дасягненняў
навукі і тэхнікі. Павышэнне прадукцыйнасці працы павінна ахапіць
і сам навуковы працэс.
Цяпер савецкая навука дае прыкладна трэць навуковай прадук-
цыі ўсяго свету, кожны чацвёрты навуковы работнік свету працуе
ў нашай краіне. У СССР на развіццё навукі выдзяляюцца вялікія
асігнаванні. Гэта абумовіла высокія тэмпы яе развіцця і рэзульта-
тыўнасць. За апошнія гады савецкая навука дасягнула вялікіх
поспехаў як у галіне фундаментальных, так і прыкладных даследа-
ванняў. Атрыманы важныя вынікі па асноўных напрамках фунда-
ментальнай навукі. I гэта нас радуе, бо дасягненні менавіта ў гэ-
тай галіне прыводзяць да найбольш значных змяненняў у тэхніцы,
адкрываюць новыя магчымасці чалавечай дзейнасці. Наша навука
заняла перадавыя пазіцыі па ўсяму фронту і на ўсіх напрамках.
У якасці прыкладу назаву некаторыя дасягненні савецкай на¬
вук!. Створана і паспяхова развіваецца новая навукова-тэхнічная
галіна — біяхімічная тэхналогія, створаны лепшыя ў свеце па тры-
валасці і цеплаправоднасці палімерныя матэрыялы. Атрымана но¬
вая інфармацыя адносна будовы атамнага ядра, хуткімі тэмпамі
развіваецца атамная энергетыка, праводзяцца работы па тэрма-
ядзернай энергетыцы. Шырокаё прымяненне знайшлі лазеры — пры
зварцы і рэзцы металаў, у хірургіі, у электроніцы і іншых галінах
98

народнай гаспадаркі. Навука паставіла на службу чалавеку вала-
конную тэхніку для светавых перадач інфармацыі. Цяжка перааца-
ніць вынікі даследаванняў па вывучэнню касмічнай прасторы, па-
верхні і нетраў Зямлі. Адкрыты новыя радовішчы карысных вы-
капняў. Распрацаваны новыя метады апрацоўкі металаў і вырабу
штучных матэрыялаў, новыя вылічальныя метады і сродкі, створа-
ны новыя машыны, што замяняюць фізічную працу і робяць ляг-
чэйшай працу разумовую.
Шырокая сетка навуковых устаноў, вялікая колькасць навуко¬
вых работнікаў, значныя асігнаванні, выдзяляемыя на навуку,—
усё тэта абавязвае вучоных павысіць эфектыўнасць навуковых да-
следаванняў і паскорыць укараненне іх вынікаў у вытворчасць.
Аднак на практыцы ў многіх выпадках спрыяльныя ўмовы для
развіцця навукі, павышэння яе эфектыўнасці, паскарэння навуко-
ва-тэхнічнага прагрэсу выкарыстоўваюцца далёка не поўнасцю.
Навука павінна даваць значка большую аддачу — гэта патрабаван-
не XXVI з’езда КПСС.
У адзінаццатай пяцігодцы будзе скарочана колькасць работні-
каў навукі, як і іншых галін невытворчай сферы. Нягледзячы на
гэта, мы прымем усе захады да таго, каб пры меншай колькасці
навуковых супрацоўнікаў выканаць намечаныя на пяцігодку пла¬
ны ў поўным аб’ёме. Цяпер мы плануем правесці комплексный ме-
рапрыемствы, накіраваныя на павышэнне эфектыўнасці навуковых
даследаванняў і найхутчэйшае ўкараненне ў вытворчасць атрыма-
ных вынікаў. Зараз мы яшчэ раз пераглядаем структуру навуковых
устаноў і канструктарскіх арганізацый, састаў навуковых і дапа-
можных кадраў, тэматыку навуковых работ, звяртаем вялікую
ўвагу на іх актуальнасць і значнасць.
У Акадэміі навук БССР усё большая колькасць навуковых тэм
уключаецца ў сферу праграмна-мэтавага метаду даследаванняў.
У гэтай пяцігодцы ўстановамі Акадэміі навук рэспублікі, сумес-
на з вышэйшымі навучальнымі і навуковымі ўстановамі іншых ве-
дамстваў, з улікам раздзелу працы, будуць праводзіцца фундамен¬
тальный даследаванні па 59 навуковых напрамках у галіне прыро-
дазнаўчых і грамадскіх навук, больш як па 600 тэмах. Звыш
палавіны распрацоўваемых тэм прысвечана актуальным праблемам
матэматыкі, фізікі, фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў, кванта-
вай электронікі, оптыкі і оптаэлектронікі, фізікі плазмы, метала-
знаўства, неразбуральнага кантролю, цеплафізікі, машыназнаўст-
ва, кібернетыкі, арганічнай хіміі і фізіябіялогіі, біяхіміі і многім
іншым.
У галіне прыкладных даследаванняў навуковыя ўстановы Ака-
дэміі навук БССР выканаюць вялікі аб’ём работ па гаспадарчых
дагаворах непасрэдна з гірамысловымі прадпрыемствамі. Па 63
саюзных і рэспубліканскіх мэтавых і навукова-тэхнічных прагра-
мах вучоныя выканаюць 238 заданняў. Мяркуецца, што атрыманыя
4*
99

вынікі будуць укаранёны ў вытворчасць або ў працэсе даследаван-
няў, або ў бліжэйшыя гады паеля іх завяршэння. Назаву толькі
некаторыя тэмы, якія будуць распрацоўвацца вучонымі нашай рэс-
публікі па названых праграмах: распрацоўка высокаэфектыўных
тэхнічных працэсаў зваркі; стварэнне новых фізічных прыбораў
высокай дакладнасці для навуковых даследаванняў, апаратуры
для кантролю якасці першаснай апрацоўкі льну; павышэнне эфек^
тыўнасці выкарыстання паліва, электрычнай і цеплавой энергіі
і другасных энергарэсурсаў у прамысловасці; распрацоўка новых
метадаў і спецыяльнага абсталявання для нанясення зносаўстойлі-
вых, каразійна-ўстойлівых пакрыццяў на дэталі машын і механіз-
маў; стварэнне новых палімерных матэрыялаў; ахова матэрыялаў
ад карозіі; стварэнне і асваенне высокапрагрэсіўных сартоў цукро-
вых буракоў; распрацоўка тэхналогіі атрымання новых відаў
комплексных грануляваных угнаенняў на аснове торфу; мікрабіяла-
гічны сінтэз кармавых бялковыл рэчываў; выкарыстанне азёрных
сапрапеляў; ахова навакольнага асяроддзя і іншыя.
Навуковыя ўстановы Акадэміі навук БССР, іншых ведамстваў
і вышэйшых навучальных устаноў рэспублікі ў апоіпнія гады ўдзя^
ляюць усё больш увагі ўкараненню вынікаў навуковых даследаваН’
няў у вытворчасць. Толькі па Акадэміі навук эканамічны эфект за
дзесятую пяцігодку склаў -345, мільёнаў рублёў, а ў адзінаццатай
пяцігодцы ён узрасце да 500 мільёнаў рублёў.
. У 1981 годзе навуковыя ўстановы Акадэміі навук БССР право-
дзяць доследна-прамысловую праверку і ўкараненне ў вытворчасць
больш чым 250 распрацовак, у тым ліку па 27 заданиях, праду-
гледжаных народнагаспадарчым планам рэспублікі. Эканамічны
эфект ад укаранення вынікаў навуковых даследаванняў у вытвор¬
часць у гэтым годзе склаў 120 мільёнаў рублёў. Інстытут торфу,
напрыклад, у шэрагу гаспадарак рэспублікі арганізаваў праверку
эфектыўнасці выкарыстання мінеральна-вітамінных брыкетаў і
сапрапелю ў якасці дабавак у корм жывёле і птушцы.
Праектам Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага раз-
віцця БССР на 1982 год прадугледжана 22 заданні для ўстаноў
Акадэміі навук БССР. Усяго ж у наступным годзе будзе праводзіц-
ца доследна-прамысловая праверка і ўкараненне ў вытворчасць
больш як 200 распрацовак.
Укараненне вынікаў навуковых даследаванняў у вытворчасць —
вельмі складаны і не да канца адпрацаваны працэс. Бываюць вы-
падкі, калі велічыня падлічанага эканамічнага эфекту не заўсёды
рэальная. Эфект, атрымліваемы прадпрыемствамі ад укаранення
ў вытворчасць навуковых распрацовак, як правіла, не ўлічваецца
пры ф.арміраванні праграмы выпуску прадукцыі. Шэраг заверша-
ных распрацовак па розных прычынах не знаходзіць шырокага
ўкаранення.
У Акадэміі навук і ў іншых навуковых установах рэспублікі
100

праводзіцца вялікая работа па падрыхтоўцы : навуковых кадраў.
Аднак і тут яшчэ ёсць нявырашаныя пытанні. Нам трэба ўдаска-
нальваць планаванне падрыхтоўкі аспірантаў і паставіць яго ў за-
лежнасць ад патрэб навукова-даследчых устаноў, міністэрстваў і
ведамстваў у гэтых кадрах. У апошні час узніклі цяжкасці з кам-
плектаваннем аспірантур. Усё яшчэ нізкі працэнт тых, хто канчае
аспірантуры ва ўстаноўленыя тэрміны. Мала рыхтуецца кандыда-
таў навук без адрыву ад вытворчасці. Вострай застаецца праблема
падрыхтоўкі дактароў навук. У сувязі з гетым Акадэмія навук
БССР распрацавала план, паводле якога ў адзінаццатай пяцігодцы
будзе падрыхтавана і прадстаўлена да абаронц 166. доктарскіх ды-
сертацый. Выкананце гетага плана дасць магчымасць умацаваць
высокакваліфікаванымі кадрамі многія навуковыя ўстановы.
Леанід .Ільіч Брэжнеў у прамове на ліетападаўскім (1981 г.)
Пленуме ЦК КПСС зазначыў, што«Дзяржаўнаму камітэту па наву'-
цы і тэхніцы, Акадэміі навук,: міністерствам і ведамствам треба
больш энергічна выконваць рашенні XXVI з’езда партыі аб ефёк-
тыўным выкарыстанні набытага навукова-тэхнічнага патэнцыялу,
паскараць укараненне новаій тэхнікі». Комплекс мерапрыемстваў,
распрацаваных у- Академіі навук; БССР, будзе садзейнічаць ажыц-
цяўленню ўказанняў Леаніда Гльіча Брежнева на замацаваным за
намі ўчастку навукі. (Апладысменты).
Старшынствуючы. Слова мае депутат ад Пінскай — Усходняй
выбарчай акругі Бресцкайвобласці Чайка Яўген Міхайлавіч—-
старшыня Дзяржаўнага камітэта БССР па газіфікацыі.
Наступным выступае депутат Нагібовіч.
Чайка Я. М.Таварышы депутаты! У прамове Генеральнага са-
кратара ЦК КПСС, Старшыні Презідыума Вярхоўнага Савета
СССР таварыша Леаніда Ільіча Брежнева на лістападаўскіМ
(1981 г.) Пленуме ЦК КПСС, у матерыялах шостай сесіі Вярхоў-
нага Савета СССР асабліва падкреслена неабходнасць дынамічна-
га развіцця паліўна-енергетычнага комплексу, у тым ліку павелі-
чення выкарыстання прыроднага газу. Гета цалкам датычыцца і
нашай республікі.
У адзінаццатай пяцігодцы прадугледжана далейшае развіццё
мнаганітачнай сістемы магістральных газаправодаў Таржок —
Мінск — Івацевічы — Доліна, што праходзіць па терыторыі респуб-
лікі з усходу на захад. Запланавана будаўніцтва 320 кіламетраў
газаправода-адводу Мінск — Гомель, які не толькі забяспечыць
природным газам Жлобінскіметалургічны завод і новыя магут-
насці «Гомсельмаша», але і дасць магчымасць газіфіцыраваць Ба-
бруйск, іншыя гарады і многія калгасы і саўгасы, што знаходзяц-
ца ў зоне пракладкі газаправода. А з уводам у дзеянне будуемага
газаправода-адводу на Магілёў будзе вырашана важная і склада-
ная праблема падачы прыродйага газу ўсім абласным центрам
республікі. ' '
1Ш

Далейшае развіццё атрымае газіфікацыя за кошт прыроднага
газу аб’ектаў у сельскай мясцовасці. У 1981—1985 гадах для гэтай
мэты на тэрыторыі рэспублікі. іілануецца пабудаваць 20 новых
газаправодаў-адводаў, што ў два разы .больш, чым у дзесятай пя-
цігодцы.
I
I
У праекце пяцігадовага плана на 54,4 працэнта павялічацца
аб’ёмы будаўніцтва гарадскіх. газаправодаў толькі па лініі Дзяр-
жаўнага камітэта БССР па газіфікацыі. 77 працэнтаў кватэр пра-
дугледжваецца перавесці са зваткаванага на прыродны газ. Гэта
асць магчымасць забяспечыць жыллё ўстойлівым палівам.
1
Для далейшага росту прадукцыйнасці працы, павышэння эфек-
тыўнасці вытворчасці, устойлівасці і. бяспекі газазабеспячэння ў
адзінаццатай пяцігодцы на базе.новай тэхнікі і тэхналогіі плануец-
ца ўжываць спецыяльныя кантэйнеры для перавозкі балонаў і ме-
ханізаваць працэсы іх пагрузкі і выгрузкі, падаваць газ у новыя
дамы да іх засялення; штогод праводзіць прафілактычны агляд
газавага абсталявання без адключэння жылых дамоў ад газу; пе-
райсці на гарантаванае прафілактычнае абслугоўванне падземных
газаправодаў і збудаванняў на іх. У гэтай пяцігодцы разам з
ростам аб’ёмаў газіфікацыі намячаецца на аснове шырокага
правядзення рэжымна-наладачньіх работ і выпрабаванняў газавы-
карыстоўваючага абсталявання ажыццявіць шэраг мерапрыем-
стваў, накіраваных на павышэнне эфектыўнасці выкарыстання
прыроднага газу. Вялікая роля ў вырашэнні гэтай праблемы нале-
жыць міністэрствам і ведамствам, ад якіх у многім залежыць свое-
часовае ўкараненне ў вытворчасць рэкамендацый упраўлення «Бел-
газналадка».
Паспяховае выкананне такога Напружанага плана абумоўлена
перш за ўсё набытым вопытам і высокімі тэмпамі газіфікацыі
аб’ектаў у рэспубліцы ў дзесятай пяцігодцы.
Дзякуючы пастаяннай дапамозе і кантролю Цэнтральнага Ка-
мітэта Кампартыі Беларусі і Урада, увазе да пытанняў газіфікацыі
партыйных і савецкіх органаў на месцах, шырока разгорнутаму
спаборніцтву калектываў газавых гаспадарак за датэрміновае вы¬
кананне планаў і заданняў, ажыццяўленню ўказанняў таварыша
Кісялёва Ціхана Якаўлевіча аб дадатковым выдзяленні сродкаў
на развіццё вытворчых магутнасцей.у рэспубліцы ў сціслыя тэрмі-
ны ў асноўным завершана газіфікацыя жылога фонду.
.Сёння цяжка знайсці сям’ю, якая б не карысталася самым тай¬
ным і зручным відам паліва, якім з’яўляецца газ, не адчувала
ўплыву газіфікацыі на паляпшэнне ўмоў жыцця.
Цяпер у рэспубліцы газіфікавана 2 мільёны 380 тысяч кватэр,
у тым ліку прыродным газам каля 600 тысяч. Ліквідавана шмат-
гадовая чарга на мантаж газабалонных установак. Газам кары-
стаюцца 1777 прадпрыемстваў прамысловасці, энергетыкі, сельскай
гаспадаркі і 14 386 камунальна-бытавых аб’ектаў.
102

За дзесятую пяцігодку насельніцтву і народнай гаспадарцы па-
стаўлена. .20 мільярдаў кубічных метраў прыроднага газу (рост
36,6 працэнта) і 1 мільён 200 тысяч тон звадкаваных вуглевадарод-
ных газаў (рост 60 працэнтаў), што эквівалентна прыкладна
73 мільёнам тон паліўна-фрэзернага торфу. Удзельная вага газу ў
агульным аб’ёме паліва, што :цэнтралізавана пастаўляецца на-
сельніцтву, дасягнула 35 працэнтаў. .
Канкрэтная праграма развіцця газіфікацыі і газазабеспячэння
на 1981—1985 гады і на перыяд да 1990 года ўжо вызначана. Трэба
будзе перавесці са звадкаванага на прыродны газ 1 мільён 200 ты-
сяч кватэр, падаць прыродны газ у 68 гарадоў і гарадскіх пасёлкаў.
660 населеных пунктаў,сельскай мясцовасці. Генеральная схема
газіфікацыі рэспублікі прадугледжвае комплексны падыход да га-
зазабеспячэння як насельніцтва, так і вытворчых спажыўцоў з
аб’ёмам пастаўкі газу на бліжэйшы час 18 мільярдаў кубічных мет-
раў. Доля газу ў паліўным балансе рэспублікі павінна дасягнуць
37—40 працэнтаў.
Жыццёвасць і рэальнасць праграмы пацвярджаецца практыч-
нымі рашэннямі саюзных органаў. Дзяржплан СССР ужо дазволіў
прадпрыемствам і арганізацыям Беларусі карыстацца прыродным
газам агульным аб’ёмам больш за 10 мільярдаў кубічных метраў у
1985 годзе. Такія ж аб’ёмы'падачы газу закладзены ў саюзнай
схеме газапатокаў, распрацаванай Міністэрствам газавай прамы-
словасці СССР. Гэта ў два разы больш, чым рэспубліка выкары-
стоўвае цяпер. ' : -
Для рэалізацыі гэтых. заданняў неабходна пабудаваць 4450 кі-
ламетраў гарадскіх і сельскіх газаправодаў. За мінулую пяцігодку
было пабудавана і ўведзена ў эксплуатацыю 1670 кіламетраў. Пры
ўсёй напружанасці і складанасці разглядаемага праекта пяцігадо-
вага плана ўсё ж неабходна знайсці магчымасць і павялічыць
аб’ёмы будаўніцтва газаправодаў калі не ў 1982 годзе, то ў на-
ступныя гады пяцігодкі. Вырашыць тэту задачу можна толькі з
дапамогай прыцягнення сродкаў прадпрыемстваў, асабліва ў га-
радах, газіфікаваных прыродным газам у апошнія гады.
Так, у Віцебску і Оршы ні адно з 15 саюзных і 22 саюзна-рэс-
публіканскіх прадпрыемстваў не рэалізавала дазволу Дзяржплана
СССР на выкарыстанне прыроднага газу.
Па-ранейшаму складанай застаецца праблема будаўніцтва га-
заправодаў. Дзяржаўным камітэтам БССР па газіфікацыі падрых-
таваны прапановы аб стварэнні ў 1982 годзе Рэспубліканскага
спецыялізаванага трэста «Белгазмантаж» са спецыяльнымі пера-
соўнымі механізаванымі калонамі ў кожнай вобласці і аб канцэн-
трацыі ў адной арганізацыі ўсіх праектных работ па газіфікацыі.
Мы разлічваем на дапамогу Дзяржплана БССР і Дзяржаўнага
камітэта Беларускай ССР па матэрыяльна-тэхнічнаму забеспячэн-
ню ў аснашчэнні трэста неабходнымі механізмамі, тэхнікай і матэ-
103

рыяламі ў самыя сціслыя тэрміны, каб з лершых дзён яго работы
было забяспечана ўстойлівае выкананне планаў. Мы таксама спа-
і іншыя будаўнічыя арганізацыі будуць больш
дзяемся, што
актыўна займацца будаўніцтвам.газаправодаў.
Важнай праблемай застаецца забеспячэнне ўстойлівасці газа-
забеспячэння і культуры абслугоўвання. сельскага насельніцтва.
Цяпер сіламі Дзяржаўнага камітэта БССР па газіфікацыі
ажыццяўляецца штогодняе тэхнічнае абслугоўванне газавага абста-
лявання, перавод кожнага дома на 2-балонную сістэму газазабеспя-
чэння, абсталяванне шматкватэрных дамоў ёмкаснымі ўстаноўкамі.
Зараз да 60 працэнтаў калгасам ісаўгасам і да 23 працэнтаў сель-
скім абанентам балоны дастаўляюцца ведамасным спецаўтатранс-
партам. Па меры атрымання новага аўтатранспарту, а таксама
V
V
лаляпшэння выкарыстання наяунага парка аутамашын зоны да-
стаўкі бўдуць пашырацца. Аднак гэты працэс ідзе пакуль што
-вельмі марудна. У 738 тысяч кватэр балоны з газам дастаўляюцца
транспартам калгасаў і саўгасаў.
Магчыма, мэтазгодна зрабіць так, як ва Узбекскай ССР, дзе
частку транспарту калгасаў і саўгасаў, які цяпер занят развозкай
балонаў, перадалі вытворчым аб’яднанням газавай гаспадаркі. Гэ¬
та, з аднаго боку, прывядзе да больш устойлівага газазабеспячэн-
'ня сельскага насельніцтва і эфектыўнага выкарыстання транспарту,
•а з другога — выслабаніць калгасы і саўгасы ад выканання не-
ўласцівых ім функцый. ; .: ■ ;
Таварышы дэпутаты! Калектывы вытворчых аб’яднанняў і арга-
Нізацый газавай гаснадаркі, шырока разгарнуўшы сацыялістычнае
епаборніцтва, у асноўным паспяхова выканалі заданні дзесяці ме-
?сяцаў першага года адзінаццатай .пяцігодкі. Таму мы запэўніваем
Цэнтральны Камітэт Кампартыі Беларусі, Вярхоўны Савет БССР
і Урад рэспублікі ў тым, што працаўнікі газавай гаспадаркі, на-
тхнёныя рашэннямі лістападаўскага (1981 г,) Пленума ЦК КПСС,
.зробяць усё, каб за кошт лепшага выкарыстання рэзерваў і лікві-
дацыі недахопаў не толькі выканаць, але па шэрагу паказчыкаў і
перавыканаць планы і заданні першага года адзінаццатай пяці-
тодкі ў цэлым. (Аплодисменты).
Старшынствуючы. Слова мае дэпутат ад Куйбышаўскай выбар-
чай акругі горада Мінска Нагібовіч Леў Мікалаевіч— Міністр
•лёгкай прамысловасці БССР. *
Наступным выступіць дэпутат Вараб’ёва.
Нагібовіч Л. М, Таварышы дэпутаты! 3 гарачым адабрэннем,
-усім сэрцам сваім успрынялі працоўныя лёгкай прамысловасці
рэспублікі рашэнні лістападаўскага (1981 г.) Пленума ЦК КПСС,
яркае, прынцыповае па сваіх ацэнках, мабілізуючае і накіроўваю-
чае выступление на Пленуме Генеральнага сакратара ЦК КПСС,
Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР таварыша Леані-
да Ільіча Брэжнева.
104

Рашэнні Пленума ЦК КПСС і іііостай сесіі Вярхоўнага Савета
СССР уплываюць на ўвесь жьіццёвы і працоўны рытм савецкіх лю-
дзей, павышаюць імкнённе творчай, больш эфектыўнай працай ад-
казаць на клопат нашай п'артыі аб шчасці, дабрабыце і мірнай;
будучыне народа.
Працаўнікі лёгкай прамысловасці рэспублікі датэрмінова за-
вяршылі выкананне народнагаспадарчага . плана эканамічнага і
сацыяльнага развіцця на дзесятую пяцігодку і з добрым задзелам»
уступілі ў новую пяцігодку. Яны і цяпер не зніжаюць тэмпаў у
працы, шукаюць унутраныя рэзервы, эканомна выкарыстоўваюць
сыравіну, матэрыялы, паліўна-энергетычныя рэсурсы і пры-
кладаюць усе намаганні для паспяховага выканання планаў і за-
данняў гэтага года:
Вялікі ўпЛыў на дасягненне станоўчых вынікаў у працы аказала
адобраная ЦК Кампартыі Беларусі ініцыятьгва. шэрага прадпрыем-
стваў лёгкай прамысловасці і машынабудавання; рэспублікі аб раз
гортванні сацыялістычнага спаборніцтва за перавыкананне плана-
вых заданняў 1981 года па выпуску тавараў народНага спажыван-
ня, павышэнню іх якасці.
Нашы працоўныя калектывы ініцыятар'ы г§тага спаборніцтва
мінскае швейнае вытворчае аб’яднанне «Камсамолка» і Жлобін-
ская фабрыка Штучнага футра — рапартавалі аб паспяховым выка-
нанні сацыялістычных абавязацельстваў да 64-й гадавіны’ Вялікага
Кастрычніка.
Усе прадпрыемствы нашай галіны выканалі ўстаноўЛеныя за-
данні па асноўных аб’ёмах і тэхніка-эканамі’чных паказчыках. Пры-
рост аб’ёму вытворчасці цалкам дасягнуў за кошт росту прадук-
цыйнасці працы.
Асаблівая ўвага надавалася вытв.орча.сці тавараў народнага
спажывання. Назаву такія даныя: аб’ёМ вытворчасці валавой пра-
дукцыі павялічыўся на 3,2. працэнта, а выпуск, тавараў для насель-
ніцтва, што паступаюць непасрэдна ў гандлёвую сетку,— на 6,6 пра-
цэнта, або стаў удвая больш.,. .
Дадатковы выпуск тавараў будзе атрыманы за кошт выканання
адобраных ЦК КПСС абавязацельстваў па датэрміноваму ўводу
ў дзеянне і асваенню новых вытворчых магутнасцей.
У сваей прамове на лістападаўскім (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС
таварыш Леанід Ільіч Брэжнеў высока ацаніў арганізацыю будаў-
ніцтва прадпрыемстваў лёгкай прамысловасці ў Беларусі. Гэта на-
кладае і на нас і на будаўнікоў адказнасць за своечасовы і якасны
ўвод у дзеянне ўсіх аб’ектаў і вытворчых магутнасцей, прадугле-
джаных пяцігадовым планам.
Тавырышы дэпўтаты! Нягледзячы на відавочны прагрэс у раз-
віцці лёгкай прамысловасці, мы пакуль што не здолелі поўнасцю
задаволіць патрэбнасць наседьніцтва. ў некаторых таварах народ-
105

нага спажывання. Гэтая акалічнасць' была ўлічана намі пры рас-
працоўцы новага пяцігадовага плана, Прььагульным росце выпуску
прадукцыі за пяцігоддзе на 19,3 працэнта вытворчасць, тава-
раў культурна-бытавога прызначэння і гаспадарчага ўжытку
павялічыцца на 31 працэнт, баваўняных тканін для бытавых
патрэб — на 20 працэнтаў, дываноў і дываноВых вырабаў— на 29
працэнтаў, швейных вырабаў з баваўняных тканін — на 23—25 пра-
цэнтаў.
За адзінаццатую пяцігодку ў адпаведнасці З' рашэннямі
XXVI з’езда КПСС узмацніцца роля інтэнсіўных фактараў развіцця
вытворчасці, і ў першую чаргу такіх, як рост прадукцыйнасці пра-
цы. За кошт гэтага прырост аб’ёмаў вытворчасці ў нашай галіне
дасягне 90 працэнтаў. Намечана знізіць матэрыялаёмкасць выра-
баў на тры працэнты. План аб’яднанняў д.прадпрыемстваў лёгкай
прамысловасці рэспублікі па ўсіх пазіцыях надзвычай напружаны,
але ва ўмовах шырокага выкарыстання вытворчых магутнасцей і
трохзменнага рэжыму работы рэальны.
Галоўным залогам паспяховага выканання пяцігадовага і гада-
вых планаў стане далейшы перавод галіны на новыя метады гас-
падарання і кіравання. У гэтым нацрамку мы і працуем дпошнія
гады. Перш за ўсё буйныя маштабныя праблемы вырашаюцца намі
з дапамогай мэтавых комплексных прагрцм. Нагірыклад, у сувязі з
дэфіцытам рабочых кадраў, які ўсюды гіавялічваецца, адна з пра-
грам прадугледжвае знізіць долю ручной працы да 21 працэнта.
Гэта вызваліць 6 тысяч рабочых.
У арганізацыі і аплаце працы.. будучае — за прагрэсіўны-
мі брыгаднымі формамі, што да канца пяцігодкі ахопяць не
менш як 80 працэНтаў рабочых замест 50 працэнтаў, намячаемых
раней.
Мэта яшчэ адной, не менш важнай, комплекснай праграмы —
павысіць якасць і расшырыць асартымент вырабаў. Яна накіравана
на тое, каб да канца адзінаццатай Няцігодкі выпуск вырабаў вьг
іпэйшай катэгорыі якасці дасягнуў не менііі за 37 працэнтаў ў
агульным аб’ёме атэстуемай прадукцыі. '
Але мы разумеем, што ў справе забёспячэння насельніцтва вы-
сакаякаснымі таварамі зроблена яіпчэ далёка не ўсё і за гэта нас
справядліва крытыкаваў на пленуме ЦК Кампартыі Беларусі кан-
дыдат у члены Палітбюро ЦК КПСС, Першы сакратар ЦК КПБ
таварыш Ціхан Якаўлевіч Кісялёў. Міністэрства лёгкай прамысло-
васці БССР, калектывы прадпрыемстйаў нашай галіны зробяць
неабходныя вывады з крытыкі і ў сціслыя тэрміны прымуць да-
датковыя канкрэтныя меры да павышэння якасці выпускаемай пра-
дукцыі і павелічэння аб’ёмаў вытворчасці тавараў вышэйшай ка-
тэгорыі якасці.
Разам з рашэннём асноўных задач на вытворчасці тавараў на-
роднага спажывання калектывы прадпрыемстваў лёгкай прамыс-
106

Ловасці разумеюць сваю ролю і ў выкананні харчовай праграмьп
Гэта выяўляецца ў стварэнні падсобных гаспадарак. У нас ужо
ёсць пэўны станоўчы вопыт. У Магілёўскім вытворчым аб’яднанні
шаўковых тканін у гэтым годзе пабудаваньі: сучасны свінаадкор-
мачны комплекс і пастаўлена на адкорм 385 галоў. Тут створана
неабходная кармавая база. За 4 месяцы на гэтым комплексе атры-
маны прыбаўленні ў вазе жывёлы ў 12,5 тоны.
Такія ж гаспадаркі ствараюцца на Бабруйскім гарбарным кам-
бінаце, Аршанскім ордэна Леніна льнокамбінаце, Лідскай абутко-
вай фабрыцы і іншых прадпрыемствах. Гэта будзе значным дадат-
ковым рэзервам прадуктаў харчавання ў рацыёне рабочых.
Мы прымаем усе захады да таго, каб распаўсюдзіць вопыт пера-
давых калектываў. Падсобныя гаспадаркі ўтрымліваюцца толькі
на адходах сталовых і буфетаў прадпрыемстваў. Аднак такім чи¬
нам праблему вырашыць неДьга,
Разам з тым у шэрагу выпадкаў мясцовыя Саветы неахвотна вы-
дзяляюць зямельныя ўчасткі для вытворчасці кармоў, стрымлі-
ваюць вырашэнне пытанняу'выдзялення насення і маладняку. Мьі
просім абласныя і раённыя Савёты ^народных -дэпутатаў больш за-
цікаўлена падыходзіць да арганізацыі иадсобных гаспадарак на
прадпрыёмствах. Карыстаючыся выпадкам, мы просім Урад рэс-
публікі прыняць рашэнне аб цэнтраЛізаваным парадку выдзялення
прадпрыемствам, што маюць вялікія гаспадаркі, сельскагаспадар-
чай тэхнікі.
I .
Таварышы дэпутаты! Паспяховае выкананне Дзяржаўнага пла¬
на пяцігодкі ў многім залежыць ад рытмічнага выканання дагавор-
ных абавязацельстваў нашымі сумёжнікамі. У гэтым годзе ў многіх
калгасах і шэрагу раёнаў вырашчан . нядрэнны ўраджай ільну.
Між тым у цэлым па рэспубліцы план нарыХтбвак ільновалакна
будзе выканан на 90 праЦэнтаў. А калі б увесь вырашчаны лён быў
своечасова ўбраны і захаваны, можна было б паспяхова справіцца
з планам нарыхтовак і забяспечыць Аршанскі льнокамбінат і ін-
шыя прадпрыемствы краіны сыравінай і павялічыць на гэтай асно-
ве выпуск ільняных тканін.
Лёгкая прамысловасць поўнасцю выканала эаданні ’ЦК КПБ і
Савета Міністраў БССР па прыёму на месцах і вывазу сваім тран-
спартам ільносыравіны. '
Вялікую заклапочанасць значнымі стратамі льнопрадукцыі вы-
казаў у сваёй прамове На сесіі Вярхоўнага Савета СССР Старшы-
ня Савета Міністраў рэспублікі таварыш Аксёнаў Аляксандр Ні-
кіфаравіч. Тэта яшчэ і яШчэ раз накладае адказнасць на нас і
працаўнікоў сельскай гаспадаркі за захаванасць гэтай-каштоўнай
культуры.
Або другое, вельмі ваЖнае пытанне. У вельмі цяжкім станові-
шчы з-за незабяспечанасці сыравінай знаходЗяцца нашы гарбарныя
заводы і абутковыя аб’яднйнні; піто залежаць ад іх. Дастаткова
107

сказаць, што ў гэтым годзе прамьісловасць недаатрымала 372 ты-
сячы шкур буйной рагатай жывёлы і 62. тысячы свіных шкур.
Прыкладна ў такіх жа памерах чакаецца недапастаўка і ў 1982
годзе. Папаўненне рэсурсаў гэтай сыравіны планам не праду-
рледжана.
Мы просім працаўнікоў мяса-малочнай прамысловасці, уліч-
ваючы дэфіцыт сыравіны, з большай адказнасцю аднесціся да яе
апрацоўкі, выключыць выпадкі пашкоджання.
'( Я спыніўся толькі на асобных пр.ычынах, штб адмоўна ўплы-
ваюць на работу прамысловасці. .
У цэлым у пяцігадовым плане ёсць і іншыя вузкія месцы. Перш
за ўсё гэта тое, щто мы. йе дабіліся.ў саюзных органах поўнай зба-
Лансаванасці планаў Вытворчасці з капітальным будаўніцтвам. Не
зйайшлі канчатковага вырашэння пытанні, што датычацца са-
цыяльнага развіцця. Есць недахопы і ў матэрыяльна-тэхнічным за-
беспячэнні.
I
; Для таго.каб пры наяўнасці вышэй названых цяжкасцей вы-
рнаць напружаныя заданні Дзяржаўнага плана, у калектывах
прадпрыеметваў, галіны будуць настойлів.а выяўляцца дадатковыя
рэзервы павелічэння выпуску тавараў народнага спажывання. Ра¬
зам з тым мы будзем працягваць работу па пытаннях, што патра-
^уюць вырашэння:ў союзных органах. л
Як і ўсе дэпутатэд.ішто выступим раней, я падтрымліваю ўне-
сёную прапанову — зацвердзіць Дзяржаўныя планы эканамічнага
і, сацыяльнага развіццЯ' рэспублікі, на '1982 год і на пяцігодку і
Дэяржаўны бюджэт #>а ,1982 год. < ■
/і Дазвольце запэўніцьі Центральны Камітэт Кампартыі Беларусі,
Урад рэспублікі, сееію-Вярхоўнага Савета ў тым, што работнікі
ніцтва, адзначаць адзіцаццатую пяцігодку
лёгкай прамысловасці. шырока разгорнуць сацыялістычнае спабор-
ніцтва, адзначаць адзіцаццатую пяцігодку новымі поспехамі ў вы-
кананні гістарычных( рашэнняў,. XXVI з’езда КПСС. (Апла-
дысменты).
t
Старшынствуючы. Слова мае
хэпутат ад Віцебскай — Ленін-
градскай выбарчай акругі Віцебскай вобласці Вараб’ёва Валянціна
Паўлаўна — старшыня выканкома. Віцебскага гарадскога Савета
народных дэпутатау..
Вараб’ёва В. П. Таварышы дэпутаты! Вялікай натхняючай, ма-
білізуючай сілай паспяховага ажыццяўлення гістарычных прадвы-
значэнняў XXVI з’езда партыі з’явіліся рашэнні лістападаўскага
(1981 г.) Пленума ЦК КПСС. Працоўныя Віцебска, як і ўсе савец-
кія людзі, горача адабраюць і падтрымліваюць мэтанакіраваную
дзсйнасць ЦК КПСС.і Савецкай дзяржавы па далейшаму ўмаца-
ванню эканамічнай магутнасці нашай вялікай Радзімы, павышэнню
матэрыяльнага і культурнага ўзроўню жыцця народа. Пад кіраў-
ріцтвам гарадской партыйнай арганізацыі яны імкнуцца паспяхова
выканаць планавыя заданні і сацыяліс7ычныя дбавязацельствы
108

1981 года і тым самым стварыць трывалы фундамент для стабіль-
най работы на працягу ўсёй адзінаццатай пяцігодкі.
За мінулыя дзесяць месяцаў працоўныя калектывы прамысло-
вых прадпрыемстваў горада рэалізавалі прадукцыі звыш плана на
17,7 мільёна рублёў. Прырост аб’ёму вытворчасці ў параўнанні з
адпаведным перыядам мінулага года склаў 6,8 працэнта пры плане
5,2 працэнта.
Звыш 10 тысяч віцябчан, падтрымаўшы пачын перадавікоў і
наватараў вытворчасці па выкананню пяцідзённага задания за
4 дні, паспяхова выканалі асабістыя планы першага года пяцігодкі
да Дня Канстытуцыі СССР і 64-й гадавіны Вялікага Кастрычніка.
Сярод іх — Герой Сацыялістычнай Працы, дэпутат Вярхоўнага
Савета БССР швачка фабрыкі «Сцяг.індустрыялізацыі» Анібраева
Марыя Васільеўна, дэпутаты гарадскога Савета народных дэпута-
таў токар завода буйнапанельнага домабудавання домабудаўнічага
камбіната Кузьмініч Леанід Міхайлавіч, вязальшчыца фабрыкі
«КІМ» Цясто Раіса Ігнацьеўна, намотчьща завода электравымя-
ральных прыбораў Апокіна Галіна Апанасаўна і многія іншыя.
Усё гэта ўсяляе ўпэўненасць у тым, піто складаныя і адказныя
задачы, якія стаяць перад народнай гаспадаркай горада ў адзінац-
цатай пяцігодцы, будуць выкананы.
А трэба зрабіць яшчэ шмат чаго. Праектам плана эканамічнага
і сацыяльнага развіцця Віцебска прадугледжана за пяцігодку павя-
лічыць аб’ём прамысловай вытворчасці ў 1,3 раза, прадукцыйнасць
працы — не менш чым на 20 працэнтаў. Аб’ём капітальных укла-
данняў, што накіроўваецца за кошт усіх крыніц фінансавання ў
народную гаспадарку горада, складзе каля 500 мільёнаў рублёў.
У тым, наколькі буйнамаштабныя планы партыі на адзінацца-
тую пяцігодку, мы, дэпутаты, пераканаліся яшчэ раз, праслухаўшы
даклады на пленуме ЦК КПБ і сённяшняй сесіі. Я падтрымліваю
думку таварышаў, што выступілі раней, аб зацвярджэнні Дзяржаў-
нага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця рэспублікі ' на
1981—1985 гады, плана на 1982 год і бюджэту на 1982 год.
Таму дазвольце спыніцца на тых цяжкасцях і недахопах, што
перашкаджаюць нам рухацца наперад больш высокімі тэмпамі.
Есць такія праблемы і ў нас у Віцебску. У першую чаргу гэта
датычыцца капітальнага будаўніцтва. Нас справядліва крытыкава-
лі за. неасваенне выдзяляемых капітальных укладанняў, парушэнне
тэрміну ўводу ў эксплуатацыю асобных планавых аб’ектаў. Безу-
моўна, вялікая доля віны ў гэтым мясцовых Саветаў і кіраўнікоў
будаўнічых арганізацый. Пры дэфіцыце кадраў усё яшчэ дапуска-
юцца непрадукцыйныя страты рабочага часу, нездавальняючая
арганізацыя працы, нясвоечасовы падвоз на будоўлі цэглы, раство¬
ру, будаўнічых канструкцый, з-за чаго прастойваюць людзі, ма-
шыны і механізмы. Гарвыканком ведае аб гэтым і ў сваёй рабоце
109

імкнецца ліквідаваць такія недахопы. Аднак шэраг праблем нельга
вырашыць без адпаведнай увагі з боку вышэйстаячых арганізацый.
Адно з галоўных пытанняў, што цяпер непакоіць нас,— гэта
развіццё вытворчай базы будаўнічага трэста № 28 і расшыр.энне ма-
гутнасцей домабудаўнІчага камбіната ў горадзе. Выканком гарад-
скога Савета аказваў пасільную дапамогу трэсту і пры яго аргані-
зацыі забяспечыў вытворчымі і бытавымі памяшканнямі ўсе будаў-
нічыя ўпраўленні. 3 моманту ўтварэння трэста № 28 прайшло ўжо
больш за тры гады, а база яго практычна засталася на тым жа
ўзроўні. Для яе ўмацавання неабходна канкрэтная дапамога Міні-
стэрства прамысловага будаўніцтва рэспублікі. I правільна па гэ-
таму пытанню выступіла газета «Советская Белоруссия» ад .15 ве-
расня бягучага года з артыкулам «В цейтноте, или почему плохо
строится жилье в Витебске». Мы цалкам прытрымліваемся думкі
карэспандэнта газеты. Такая ж крытыка прагучала на абласной
сесіі ў верасні гэтага года. Мы атрымалі адказ ад Міністэрства
прамысловага будаўніцтва БССР, што да канца 1981 года яны за-
веріііаць падрыхтоўку тэхнічнай дакументацыі па расшырэнню за¬
вода буйнапанельнага домабудавання домабудаўнічага камбіната
і будаўніцтву вытворчай базы трэста № 28. Гэта вельмі добра! Але
ў такім выпадку незразумела, чаму ні адзін з двух аб’ектаў не
ўвайшоў у пяцігадовы план будаўніцтва? Каму тады патрэбна да-
кументацыя? Засталася без адказу наша прапанова стварыць пры
трэсце № 28 спецыялізаванае ўпраўленне па пракладцы падземных
камунікацый і знешняму добраўпарадкаванню, бо цяпер тэту рабо¬
ту выконваюць выпадковыя людзі або муляры вышэйшага разраду.
I ў тым, і ў другім выпадку гэта вядзе да браку ў рабоце і зніжэння
прадукцыйнасці працы.
Нас непакоіць слабая матэрыяльна-тэхнічная.база прадпрыем-
стваў па выпуску хлебабулачных і кандытарскіх вырабаў, піва і
безалкагольных напіткаў, гароднінных і фруктовых кансерваў.
Вытворчыя магутнасці дзеючых хлебазаводаў, піваварнага і
кансервавага заводаў маральна і фізічна застарэлі. Віцебскаму
піваварнаму заводу, напрыклад, у 1978 годзе споўнілася 100 гадоў.
Есць заключэнне кампетэнтных органаў аб аварыйным стане яго
будынкаў і збудаванняў. Пякарні хлебазавода знаходзяцца ў бы¬
лых складскіх памяшканнях і ў жылым доме.
На прадпрыемствах харчовай прамысловасці, дзе працуе 2 ты-
сячы чалавек, вельмі нездавальняючыя ўмовы працы, што выклікае
цякучасць кадраў.
У Віцебску і прыгараднай зоне вытворчыя магутнасці хлебаза-
водаў не адпавядаюць патрэбнасцям. Напрыклад, па хлебабулач¬
ных і кандытарскіх вырабах — да 65 тон у суткі, безалкагольных
напітках —да 2 мільёнаў дал у год. Тэты дэфіцыт часткова за-
стаецца незадаволеным, а часткова пакрываецца за кошт нерацыя-
нальных перавозак з другіх гарадоў рэспублікі. У любы час гэта
ПО

можа прывесці да перабою ў гандлі вышэй названымі прадуктамі,
асабліва калі ўлічваць, што абсталяванне хлебазавода і півавар-
нага завода вельмі старое і можа выйсці са строю.
Выканком гарадскога Савета народных дэпутатаў нёаднаразова
звяртаўся ў вышэйстаячыя арганізацыі, у тым ліку і ў Міністэрствы
харчовай прамысловасці СССР і БССР, з просьбай выдзеліць срод-
кі на будаўніцтва ў Віцебску ў адзінаццатай пяцігодцы новых хле¬
ба- і піўзаводаў, а таксама рэканструкцыю і пашырэнне дзеюЦага
кансервавага завода. Мы атрымалі адказ ад намесніка Міністра
харчовай прамысловасці СССР таварыша Чэбышава аб тым, што
ён падтрымлівае нашу просьбу аб рэканструкцыі хлёба- і піўзаво-
даў. Аднак пры фарміраванні пяцігадовага плана ў апошні момант
гэтыя аб’екты не былі ўлічаны Міністэрствам харчовай прамысло-
васці БССР.
Мы вельмі просім яшчэ раз уважліва вывучЬіць гэтыя пытанні і
не даць узнікнуць у горадзе перабоям з продажам хлебапрадуктаў
і безалкагольных напіткаў.
Адзначаючы ўсе нашы праблемы і цяжкасці ў развіцці Віцеб-
ска ў адзінаццатай пяцігодцы, хацелася б спыніцца на недахопаху
практыцы планавання эканамічнага і сацыяльнага развіцця буй¬
ных гарадоў. На мясцовыя Саветы ўскладзёньі адказныя задачы
па каардынацыі дзейнасці ўеіх прадпрыемстваў і арганізацый, раз-
мешчаных на падведамных тэрыторыях.
Абавязкам органаў Саветаў народных дэпутатаў стала скла-
данне зводных планаў і кантроль за іх выкананнем па пытаннях
землекарыстання, аховы прыроды, будаўніцтва, вытворчасці тава-
раў народнага спажывання, сацыяльна-культурнага, бытавога і ін-
шага абслугоўвання насельніцтва. I гэта правільна. Бо мёнавіта
мясЦовым органам даводзіцца вырашаць найбольшую колькасць
пытанняў, звязаных з паляпшэннем умоў пражывання жыхароў,
выяўляць для гэтага магчымасці і неабходныя рэсурсы. Кожны
жыхар можа спагнаць з нас, работнікаў гарвыканкома, за наяўныя
недахоііы, ці гэта будзе няякаснае абслугоўванне ў магазіне або
рамонтнай майстэрні, аддаленасць прадпрыемстваў службы быту
або перабоі ў паліва- і водазабеспячэнні. Мы ўсведамляем гэту ад-
казнасць.
Разам з тым, на наш погляд, існуючая пракТыка тэрытарыяль-
нага планавання адстала ад тых складаных задач, што прыходзіц-
ца вырашаць мясцовым Саветам. У многім наяўныя цяжкасці ў
забеспячэнні комплекснага развіцця гарадоў з’яўляюцца вынікам
адсутнасці дакладнага ўзаемадзеяння тэрытарыяльных планаў эка-
намічнага і сацыяльнага развіцця з галіновымі. Гэта праблема
асабліва востра адчуваецца ў буйных гарадах, абласных цэнтрах,
да якіх адносіцца і Віцебск.
Выканком гарадскога Савета нясе адказнасць за гарманічнае і
прапарцыянальнае развіццё горада, і ў той жа час капітальныя
111

ўкладанні на будаўніцтва аб’ектаў сацыяльна-культурнага і быта-
вога прызначэння і, аховы прыроды выдзяляюцца планавымі орга¬
нам! міністэрствам і ведамствам, якія пры размеркаванні гэтых
сродкаў не могуць улічыць патрэбнасцей горада. Гарвыканком жа
толькі разглядае планы прадпрыемстваў і ўносіць свае прапановы.
Але часцей за ўсё гэтыя прапановы застаюцца без увагі, а міні-
стэрствы і ведамствы ўхіляюцца ад абавязкаў па развіццю гарад-
ской гаспадаркі.
Такая практыка планавання прыходзіць да неабгрунтаваных і
нерацыянальных рашэнняў у планаванні капітальнага будаўніцтва,
няўвязак аб’ёмаў капітальных укладанняў і, у выніку, да нераўна-
мернасці развіцця розных галін сацыяльна-культурнага прызна¬
чэння. Галоўнай прыкметай парушэння прапарцыянальнасці з’яў-
ляецца адставанне развіцця невытворчай сферы ад вытворчай.
Прыкладаў таму шмат і ў Віцебску.
Думаецца, для вырашэння праблемы спалучэння галіновага і
тэрытарыяльнага планавання неабходна перадаць калі не гарвы-
канкому, то аблвыканкому ўсе сродкі і ліміты падрадных работ,
выдзяляемыя міністэрствам і ведамствам на будаўніцтва аб’ектаў
сацыяльна-культурнага і бытавога прызначэння і ахову прыроды,
дазволіўшы тым самым Саветам самастойна планаваць і вызна-
чаць мэтавы напрамак гэтых сродкаў. Або стварыць пры Дзярж-
плане рэспублікі адпаведны орган, які б разглядаў і ўвязваў пла¬
ны эканамічнага і сацыяльнага развіцця буйных гарадоў з планамі
міністэрстваў.
Яшчэ не вырашана пытанне распіырэння апаратаў мясцовых
планавых органаў, якія з-за малай колькасці працуючых не могуць
якасна і поўна выконваць ускладзеныя на іх абавязкі. Напрыклад,
у планавай камісіі Віцебскага гарвыканкома, што прызвана за-
бяспечваць комплекснае і прапарцыянальнае развіццё 320-тысяч-
нага горада, працуе ўсяго 3 чалавекі. А горад расце, і разам з ім
расце колькасць пытанняў, што трэба вырашаць.
Павышэнне ролі мясцовых планавых органаў і тэрытарыяльных
планаў дасць магчымасць ліквідаваць няўзгодненасць дзеянняў га-
ліновых органаў, будзе садзейнічаць комплекснаму і прапарцыя-
нальнаму развіццю гарадоў.
У заключэнне дазвольце запэўніць Вярхоўны Савет рэспублікі
ў тым, што працоўныя Віцебска зробяць усё, каб з гонарам выра-
шыць адказныя задачы адзінаццатай пяцігодкі. (Апладысменты)
Старшынствуючы. Таварышы дэпутатыі Спрэчкі па абмяркоў-
ваемых пытаннях будуць прадаўжацца на чарговым пасяджэнні
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, якое адбудзецца заўтра ў
10 гадзін раніцы.
Пасяджэнне Вярхоўнага Савета Беларускай ССР аб’яўляю за¬
крытым.

(26 лістапада 1981 года)
Дзесяць гадзін раніцы. За сталом старшыні — I. П. Шамякін — Старшыня
Вярхоўнага Савета^ Беларускай ССР, В. П. Булава, П. Т. Дземчанка, Я. П. Паў-
лючэнка, 1. I. Плаўскі — намеснікі Старшыні Вярхоўнага Савета рэспублікі.
Ва ўрадавых ложах — таварышы Ц. Я. Кісялёў, I. Я. Палякоў, А. Н. Аксё-
наў, У.І. Бровікаў, В. А. Гвоздзеў, М. I. Дземянцей, Я. П. Іваноўскі, Ю. Б. Ко—
лакалаў, А. Т. Кузьмін, М. I. Лагір, У. А. Мікуліч, У. Ф. Міцкевіч, JI. С. Фіры-
санаў, У. Е. Лабанок, Н. Л. Сняжкова, У. П. Шаплыка, намеснік Старшыні
Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Г. 3. Лапанік, Сакратар Прэзідыума
Вярхоўнага Савета БССР Л. П. Чагіна, члены Прэзідыума Вярхоўнага Савета
БССР, намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР, члены Урада рэспублікі.
Дэпутаты і госці сустракаюць іх бурнымі, працяглымі апладысментамі. Усе-
и
устаюць.
Старійынствуе Старшыня Вярхоўнага Савета Беларускай ССР'
депутат Шамякін Іван Пятровіч.
Старшыня. Таварышы дэпутаты! Пасяджэнне Вярхоўнага Са¬
вета Беларускай ССР аб’яўляю адкрытым.
Працягваем абмеркаванне пытанняў аб Дзяржаўным плане эка-
намічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1981—
1985 гады, аб Дзяржаўным плане эканамічнага і сацыяльнага раз-
віцця Беларускай ССР на 1982 год і аб ходзе выканання Дзяржаў-
нага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР
у 1981 годзе, аб Дзяржаўным бюджэце Беларускай ССР на 1982 год
і аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту Беларускай ССР за
1980 год.
На сённяшнім пасяджэнні першым выступае дэпутат ад Брэсц-
кай — Пагранічнай выбарчай акругі Брэсцкай вобласці Мачуеў
Барыс Міхайлавіч—дырэктар завода «Брэстсельмаш».
Наступным выступіць дэпутат Кійкоў Аляксеў Якаўлевіч.
Мачуеў Б. М. Паважаныя таварышы дэпутаты! Рашэнні ліста-
падаўскага (1981 г.) Пленума Цэнтральнага Камітэта Камуністыч-
най партыі Савецкага Саюза, глыбока змястоўная прамова Гене-
ральцага сакратара ЦК КПСС, Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага
Савета СССР таварыша Леаніда Ільіча Брэжнева дакладна вызна-
чаюць далейшыя шляхі рэалізацыі рашэнняў XXVI з’езда КПСС,.
113

сацыяльна-эканамічных планаў другога года адзінаццатай пяцігод-
кі. У іх выразна акрэсліваецца шэраг важных мерапрыемстваў,
накіраваных на паскарэнне развіцця эканомікі краіны, паляпшэнне
ўмоў жыцця народа.
Працоўныя Брэста, як і ўсе савецкія людзі, з вялікім уздымам
і глыбокім задавальненнем успрынялі рашэнні Пленума ЦК КПСС,
палажэнні і вывады, змешчаныя ў прамове таварыша Лёаніда
Ільіча Брежнева. Яны ўдзячны Партыі і Савецкаму ўраду за
забеспячэнне міру, пастаянны клопат аб развіцці эканомікі і куль¬
туры, задавальненне сацыяльных патрэб жыхароў горада. Непа-
знавальна змяняецца яго аблічча, ствараюцца новыя прамысловыя
і жыллёвыя раёны, уводзяцца ў строй прадпрыемствы гандлю, гра-
мадекага харчавання, бытавога абслугоўвання, установы аховы
здароўя, новыя віды транспарту.
У адказ на бацькоўскі клопат брэстаўчане нарошчваюць пра-
цоўны рытм, вядуць барацьбу за далейшае павышэнне ^фектыў-
насці і якасці працы, датэрміновае выкананне планаў і сацыялі-
стычных абавязацельстваў, прынятых на першы год адзінаццатай
пяцігодкі. .
Калектыў завода «Брэстсельмаш» план дзесятай пяцігодкі па:
агульнаму аб’ёму вытворчасці і росту прадукцыйнасці працы вы-
канаў за чатыры з палавінай гады, нягледзячы на некаторыя цяж-
касці, звязаныя з недахопам вытворчых плошчаў у перыяд рэкан-
струкцыі прадпрыемства. Датэрмінова, у канцы 1980 года, была
дасягнута праектная магутнасць завода па выпуску сельскагаспа-
дарчых машын.
У спаборніцтве за дастойную сустрэчу 64-й гадавіны Вялікай
Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі працоўны калектыў пе-
равыканаў дзесяцімесячны план першага года адзінаццатай пяці-
годкі па ўсіх тэхніка-эканамічных паказчыках. Дасягнута павелі-
чэнне выпускунпрадукцыі ў параўнанні з адпаведным перыядам
мінулага года на 6,7 працэнта, і ўвесь гэты прырост ажыццёўлены
за кошт павышэння прадукцыйнасці працы. 90 працэнтаў прадук-
цыі і ўсё цеплагенератары вырабляюцца з дзяржаўным Знакам
якасці. Выконваюцца і дагаворныя абавязацельствы па; ііастаўках
машын і запасных частак сельскай гаспадарцы.
На лістападаўскім (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС пры разглядзе
становішча ў сельскагаспадарчым машынабудаванні Леанід Ільіч
Брэжнеў паставіў задачу ўзняць тэхнічны ўзровень, павысіць на-
о
и
дзейнасць і даугавечнасць машын.
«Вырашаць праблему шляхам будаўніцтва толькі новых заво-
даў,— сказаў Лёанід Ільіч Брэжнеў,— нельга. Трэба, значьіць, па-
ляпшаць работу на дзеючых прадпрыемствах».
Выконваючы ўказанні Леаніда Ільіча Брэжнева, калектыў за¬
вода ў адзінаццатай пяцігодцы павялічыць аб’ём вытворчасці на
24,5 працэнта. Амаль усё гэта павелічэнне мае быць за кошт рос-
114

ту прадукцыйнасці працы. Мы прыкладзём усе сілы да таго, каб
справіцца з вырашэннем гэтай буйной заданы, і перш за ўсё за
кошт нарошчвання магутнасці на аснове тэхнічнага пераўзбраення,
павышэння механізацыі ручных работ. Будзе працягвацца работа
па павышэнню якасці і надзейнасці выпускаемых машын для сель-
скай гаспадаркі. Распрацаваны канструктарамі завода мадэрніза-
ваны цеплагенератар, як сведчаць спажыўцы, паказвае надзейну ю-
працаздольнасць. У параўнанні з мадэллю, што выпускалася раней,
на 10 працэнтаў павысіўся каэфіцыент карыснага дзеяння і дасяг-
нуў амаль 90 працэнтаў, зменшылася ўдзельная металаёмістасць і
на 25 працэнтаў знізіўся кошт.
Будуць ажыццёўлены мерапрыемствы па паляпшэнню арганіза-
цыі планавання вытворчасці, павышэнню працоўнай і выканаўчай
дысцыпліны кадраў, па забеспячэнню рытмічнасці работы прад-
прыемстваў.
Устойлівае выкананне планавых заданняў, як справядліва ад-
значалася на лістападаўскім (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС, зале-
жыць ад дакладнай арганізацыі матэрыяльна-тэхнічнага забеспя-
чэння. У гэтым годзе на заводзе няма збалансаванага плана па
выпуску цеплагенератараў і запасных частак да іх з-за таго, што
не было выдзелена фондаў на паліўныя насосы. Мяркуючы па ўсім,
не палепшыцца становішча спраў і ў 1982 годзе. Таму мы просім
Дзяржаўны камітэт БССР па матэрыяльна-тэхнічнаму забеспя¬
чэнню аказаць нам істотную дапамогу ў забеспячэнні прадпрыем-
стваў паліўнымі насосамі.
Некаторыя металургічныя камбінаты, у тым ліку Чарапавецкі,
па пастаўках ліставога пракату часта не вытрымліваюць заказныя
спецыфікацыі па таўшчыні і плошчы, дапускаюць недагруз металу
паводле вагонных норм і потым яго не кампенсуюць. 3-за гэтага
ўскладняецца работа прадпрыемстваў, зніжаюцца ўстаноўленыя
нарматывы незавершанай вытворчасці, выдаткоўваецца метал
звыш нормы, павялічваецца працаёмкасць вырабу машын.
Мы просім Дзяржкамітэт БССР па матэрыяльна-.тэхнічнаму за¬
беспячэнню, Дзяржплан БССР і адпаведныя саюзныя органы, Мі-
ністэрства чорнай металургіі СССР палепшыць выкананне дага-
ворных абавязацельстваў па пастаўках металу металургічнымі
камбінатамі ў поўным аб’ёме, у вызначаныя тэрміны і з захаван-
нем усіх заказных спецыфікацый.
I яшчэ хацелася б узняць на нашай сесіі адно пытанне, па
якому да нас часта звяртаюцца выбаршчыкі. У горадзе, асабліва
ў яго паўночна-заходнім раёне, склаліся даволі складаныя абста-
віны з водазабеспячэннем і адвядзеннем сцёкавых вод. Сеткі вода-
правода і каналізацыі пабудаваны вельмі даўно і патрабуюць ка-
пітальнага рамонту. 3 прычыны аварый здараюцца часта перабоі
ў падачы вады. Брэсцкае аб’яднанне «Водаканал» не ўкамплекта-
вана тэхнікай, і ў першую чаргу землярыйнай, не спраўляецца з
115

існуючым аб’ёмам рамонтных работ, штб выклікае справядлівыя
скаргі працоўных. Гэта пытанне неаднаразова разглядалася ў вы-
канкоме Савета народных дэпутатаў.
Выканком мусіў абавязаць прамысловыя прадпрыемствы і бу-
даўнічыя арганізацыі выяўляць і перадаваць тэхніку аб’яднанню
«Водаканал» для выканання рамонтных работ на сетках і збуда-
ваннях водаправода і каналізацыі. Аднак гэта не вырашае пра-
блемы. Пытанне па-сапраўднаму можа быць вырашана толькі та-
ды, калі Дзяржплан рэспублікі і Міністэрства жыллёва-камуналь-
най гаспадаркі БССР акажуць аб’яднанню істотную дапамогу ў
забеспячэнні неабходнай тэхнікай.
Таварышы дэпутаты! Падтрымліваю ўнесеныя прапановы за-
цвердзіць пададзены на разгляд гэтай сесіі праект пяцігадовага
плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця БССР, а таксама пра-
екты Дзяржаўнага плана і Дзяржаўнага бюджэту БССР на
1982 год з улікам заўваг і папр.авак Планава-бюджэтнай і галіно-
вых пастаянных камісій Вярхоўнага Савета БССР.
Практычная рэалізацыя гэтых дакументаў будзе новым важ¬
ным кронам па шляху камуністычнага будаўніцтва, вызначанага
XXVI з’ездам партыі і лістападаўскім Пленумам ЦК КПСС.
(Апладысменты).
Старшыня. Выступае дэпутат ад Рэчыцкай— Савецкай выбар-
чай акругі Гомельскай вобласці Кійкоў Аляксей Якаўлевіч — Мі-
ністр лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці БССР.
Наступным выступае дэпутат Дземідовіч Таццяна Раманаўна.
Кійкоў А. Я. Таварышы дэпутаты! Вось ужо другое дзесяцігод-
дзе ў адпаведнасці з дырэктывамі Партыі і Урада Саюза ССР і
рэспублікі лясная, цэлюлозна-папяровая і дрэваапрацоўчая пра-
мысловасць развіваецца па інтэнсіўнаму шляху, асноўным прын-
цыпам якога з’яўляецца павелічэнне аб’ёмаў вытворчасці без па-
велічэння высечкі лесу і памяншэння колькасці працуючых.
Пры такім становішчы спраў развіццё галіны ажыццяўлялася ў
кірунку ўдасканалення арганізацыйнай структуры вытворчасці і яе
кіравання, укаранення прагрэсіўнай тэхналогіі і арганізацыі пра-
цы, нарошчвання магутнасцей па хіміка-механічнай перапрацоўцы
дробнатаварнай, паліўнай драўніны і адходаў ад яе перапрацоўкі
па шляху развіцця прагрэсіўных відаў прадукцыі — драўнінных
пліт, мэблі. На гэтай аснове пастаянна павышаўся ўзровень ком-
плекснага выкарыстання драўніннай сыравіны.
Зыходзячы з гэтых патрабаванняў у рэспубліцы за мінулыя
дзесяць гадоў (1970:—1980 гг.) увайшлі ў строй значныя магутнасці
па хіміка-механічнай перапрацоўцы драўніны, па вытворчасці драў-
ніннастружкавых пліт больш чым 400 тысяч кубаметраў, драўнін-
навалакністых пліт больш чым 29 мільёнаў квадратных метраў.
Вялікая ўвага ўдзялялася распрацоўцы і ўкараненню эфектыў-
ных матэрыялаў, рацыянальнаму выкарыстанню драўніны, экано-
116

міі цеплаэнергетычных рэсурсаў, зніжэнню норм выдаткавання ма-
тэрыялаў.
У выніку выканання мерапрыемстваў эканамічнага, сацыяльна-
га і тэхнічнага развіцця Міністэрства лясной і дрэваапрацоўчай
прамысловасці БССР забяспечыла выкананне заданняў, прадугле-
джаных на дзесятую пяцігодку па росце аб’ёмаў вытворчасці і
асноўных тэхніка-эканамічных паказчыках.
Выкананы заданні, вызначаныя Мерапрыемствамі Цэнтральна-
га Камітэта Кампартыі Беларусі па ажыццяўленню рашэнняў
XXV з’езда КПСС, па вытворчасці тавараў народнага спажывання,
фондааддачы, зніжэнню колькасці працуючых.
У выніку выканання мэтавых комплексных праграм развіцця
галіны ў аб’яднаннях і на прадпрыемствах Міністэрства лясной і
дрэваапрацоўчай прамысловасці БССР укаранёна больш чым
4,5 тысячы мерапрыемстваў тэхнічнага развіцця з эканамічнай
эфектыўнасцю 10,2 мільёна рублёў і адносным вызваленнем работ-
нікаў у выніку ўкаранення новай тэхнікі — 3,9 тысячы чалавек, ска-
рацілася. ўдзельная вага колькасці рабочых, якія займаюцца руч¬
ной працай, на 23,6 працэнта.
У адзінаццатай пяцігодцы намячаецца прадоўжыць работу па
нарошчванню вытворчых магутнасцей, хіміка-механічнай перапра-
цоўцы драўніны за кошт мадэрнізацыі і рэканструкцыі дзеючых
цэхаў драўніннастружкавых пліт з павелічэннем іх магутнасці на
50 тысяч кубічных метраў і будаўніцтвам завода валакністых пліт
у Бабруйску на 15 мільёнаў квадратных метраў у год.
Будуць уведзены ў эксплуатацыю магутнасці па вытворчасці
сталярных вырабаў у горадзе Баранавічы на 250 тысяч квадратных
метраў, у Брэсце і Мінску — мэблевыя фабрыкі.
Вытворчыя магутнасці, якія ёсць цяпер і намечаны да ўводу ў
ётрой дзеючых, дазволяць ужо'ў гэтай пяцІгодцы ажыццявіць пера-
працоўку ўсіх драўнінных адходаў вытворчасці, дробнатаварнай
і нізкагатунковай драўніны і давесці каэфіцыент яе выкарыстання
да 0,88 працэнта. Гэта раўняецца таму, што народная гаспадарка
атрымае дадаткова каля 2 мільёнаў кубаметраў высакаякаснай
драўніны.
Наяўнасць вытворчых магутнасцей аб’яднанняў і прадпрыем-
стваў Міністэрства лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці
БССР дазволіць без істотнага павелічэння лесанарыхтовак павялі-
чыць аб’ёмы вытворчасці ў адзінаццатай пяцігодцы на 15,9 працэн¬
та галоўным чынам за кошт росту вытворчасці тавараў народнага
спажывання, увесь прырост прадукцыі намячаецца атрымаць за
кошт росту прадукцыйнасці працы.
У святле патрабаванняў XXVI з’езда КПСС асноўная ўвага
галіны засяроджваецца на паскарэнні пераводу на пераважна ін-
тэнсіўны шлях развіцця, рацыянальнае выкарыст.анне створанага
117

вытворчага патэнцыялу, усебаковую эканомію матэрыяльных, пра-
цоўных і фінансавых рэсурсаў.
Прааналізаваўшы работу за 1981 год і праект плана на 1982 год,
можна прыйсці да вываду аб тым, што лясная і дрэваапрацоўчая
прамысловасць рэспублікі ідзе па намечанаму партыяй курсу.
Работу Міністэрства лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці
БССР, падведамных яму аб’яднанняў і прадпрыемстваў па забеспя-
чэнню рацыянальнага і эканомнага выкарыстання матэрыяльных,
сыравінных і паліўна-энергетычных рэсурсаў у святле патрабаван-
няў XXVI з’езда КПСС разгледзеў Прэзідыум Вярхоўнага Савета
БССР. У парадку падрыхтоўкі гэтага пытання на прадпрыемствах,
у міністэрстве пабывалі депутаты — члены прамысловай камісіі.
У ходзе праверкі і абмеркавання ў Прэзідыуме адзначаны некато-
рыя станоўчыя моманты ў напрамках і выніках работы, было ўка-
зана на тое, што ўзровень работы міністэрства па ўзмацненню рэ-
жыму эканоміі і рацыянальнаму выкарыстанню рэсурсаў яшчэ не
ў поўнай меры адпавядае патрабаванням XXVI з’езда КПСС. За-
ўважана таксама, што значная колькасць аб’яднанняў і прадпры-
емстваў міністэрства не выконваюць планаў па рэалізацыі прадук-
цыі і асабліва з улікам паставак, указана на неабходнасць паляп-
шэння якасці выпускаемай прадукцыі..
Гэтыя і шэраг іншых недахопаў і пралікаў у рабоце адзначаны
ў дакладах таварышаў Гвоздзева Віктара Аляксандравіча і Шаці-
лы Баляслава Іосіфавіча.
Маючыя месца недахопы ў рабоце залежаць ад нас саміх — ра-
ботнікаў Міністэрства лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасці
БССР, аб’яднанняў і прадпрыемстваў. Да іх ліку належаць пытанні
незбалансаванасці плана вытворчасці з матэрыяльна-тэхнічным
забеспячэннем, пралікі і недахопы ў арганізацыі вытворчасці і кі-
равання, парушэнні працоўнай і вы.творчай дысцыпліны. Гэтыя і
некаторыя іншыя недахопы маюць яўна галіновы характар, і нам
неабходна іх ліквідаваць.
Разам з тым маюць месца непаладкі, пытанні, нявырашаныя
або складаныя для вырашэння. Яны залежаць ад іншых галін, ве-
дамстваў і з’яўляюцца міжгаліновымі праблемамі. Адна з іх — гэта
транспарт. Наша галіна карыстаецца паслугамі чыгуначнага і
аўтамабільнага транспарту для перавозкі сыравіны і гатовай пра-
дукцыі. Плануюць жа перавозкі: Дзяржплан БССР — ліміт на
аўтатранспарт; Дзяржаўны камітэт па матэрыяльна-тэхнічнаму за-
беспячэнню — ліміт вагонаў пад лясныя грузы; Упраўленне Бела-
рускай чыгункі — ліміт вагонаў пад тавары народнага спажывання.
I, такім чынам, аніякай увязкі з планам вытворчасці і рэалізацыі
няма. Мы не гаворым ужо аб тым, што ліміт аўтатранспарту вы-
дзяляецца ў тона-кіламетрах, а нам неабходна перавозіць кубамет-
ры. У сувязі з гэтым нашы грузы з’яўляюцца «нявыгаднымі:», шэраг
грузаў наогул няма магчымасці ўключыць у план перавозак. На-
118

прыклад, перавозка пілавіння з Гомеля ў Рэчыцу не прымаецца ні
чыгункай, ні аўтатранспартам з прычыны малой адлегласці (40 кі-
ламетраў), у той жа час у Рэчыцу завозіцца пілавінне з-за межаў
рэспублікі.
На жаль, і гэтыя планы перавозак, далёка не задавальняючыя
запатрабаванням, выконваюцца нестабільна. А для выканання пла¬
на рэалізацыі з улікам паставак нам неабходна паставіць прадук-.
цыю ў тэрмін і ўсім адрасатам.
Цяпер жа становішча складаецца такое, што вось ужо больш за
чатыры месяцы вагоны пад тавары народнага спажывання падаюц-.
ца на ўзроўні 50—70 працэнтаў ад плана перавозак. У выніку на
прадпрыемствах утварыліся вялікія залежы мэблі, не выконваецца
план рэалізацыі не толькі па вялікай колькасці прадпрыемстваў,
але і па міністэрству цалкам. 3 прадпрыемстваў спаганяюцца
штрафныя санкцыі. Адсюль вынікае шэраг іншых непажада-
ных з’яў.
Нам здаецца, што планы перавозак таксама, як і планы вытвор-
часці, павінны быць збалансаваны. і, відаць, што гэтыя міжгаліно-
выя сувязі павінны каардынавацца.
Другая праблема — гэта пытанні капітальнага будаўніцтва.
Агульнавядома, што самы вялікі эфект у стварэнні вытворчых ма-
гутнасцей даюць рэканструкцыя і тэхнічнае пераўзбраенне дзею-
чых прадпрыемстваў, але ўключыць іх у план падрадных работ
практычна нельга з прычыны перагрузкі будаўнікоў новым будаў-
ніцтвам.
Таму па нашай галіне рэканструкцыя і тэхнічнае пераўзбраен-
не ажыццяўляюцца гаспадарчым спосабам. 3-за перагружанасці
будаўнічых арганізацый і недахопаў будаўнічых магутнасцей па
раду месц становіцца немагчымым уключыць у план падраду жыл-
лё і іншыя аб’екты сацыяльна-культурнага і бытавога прызначэння.
Асабліва хвалюе становішча спраў у горадзе Рэчыцы. Я з’яў-
ляюся дэпутатам па гарадской выбарчай акрузе, дзе ёсць вытвор-
чае аб’яднанне нашай галіны. Мне часта даводзіцца сутыкацца з
цяжкасцямі вядзення будаўніцтва, таму што ў горадзе маецца ўся-
го толькі адно будаўнічае ўпраўленне, якое не мае магчымасці вы-
конваць аб’ёмы работ не толькі прамысловага будаўніцтва, але і
жылля. 3 гэтай прычыны сёлета адмоўлена ў пачатку будаўніцтва
інтэрната аб’яднання «Рэчыцадрэў». Прафілакторый гэтага аб’яд-
нання мусілі мы будаваць гаспадарчым спосабам.
Я звяртаюся да Міністэрства прамысловага будаўніцтва БССР
і Дзяржплана рэспублікі з просьбай вырашыць пытанне аб ства-
рэнні другога будаўнічага ўпраўлення ў горадзе Рэчыцы.
Таварышы дэпутаты! Я далучаюся да прапановы аб зацвяр-
джэнні планаў на 1982 год і на 1981—1985 гады, а таксама Дзяр-
жаўнага бюджэту на 1982 год і выканання Дзяржаўнага бюджэту
за 1980 год. (Апладысменты).
119

. Старшыня. Слова мае дэпутат ад Магілёўскай—Ціміразеўскай
выбарчай акругі Магілёўскай вобласці Дземідовіч Таццяна Рама-
наўна — ткачыха Магілёўскага вытворчага аб’яднання шаўковых
тканін імя XXV з’езда КПСС.
Наступным выступіць дэпутат Місуна.
Дземідовіч Т. Р. Таварышы дэпутаты! 3 кожным днём усё блі-
жэй фініш 1981 года. Калектыў Магілёўскага вытворчага аб’яднан¬
ня шаўковых тканін імя XXV з’езда КПСС настойліва і ўпэўнена
працуе над выкананнем планавых заданняў і сацыялістычных аба-
вязацельстваў першага года адзінаццатай пяцігодкі.
Пстарычньія рашэнні XXVI з’езда Камуністычнай партыі Са-
вецкага Саюза, Пастанова ЦК КПСС, Савета Міністраў СССР,
ВЦСПС і ЦК ВЛКСМ «Аб Усесаюзным сацыялістычным спабор-
ніцтве за паспяховае выкананне і перавыкананне заданняў
адзінаццатай пяцігодкі» яшчэ больш павысілі працоўную і грамад-
ска-палітычную актыўнасць у работнікаў аб’яднання.
3 цікавасцю сустрэлі работнікі аб’яднання рашэнні лістападаў-
скага (1981 г.) Пленума ЦК КПСС і шостай сесіі Вярхоўнага Са¬
вета СССР. Матэрыялы Пленума ЦК КПСС і прынятыя ў адпа-
веднасці з імі дакументы сесіі Вярхоўнага Савета СССР знахо-
дзяцца ў цэнтры ўвагі ўсіх рабочых, інжынерна-тэхнічных
работнікаў і служачых нашага калектыву.
3 вялікай цікавасцю ўвесь калектыў аб’яднання ўспрыняў яс-
кравую і глыбокую па зместу, усебакова аргументаваную прамову
Генеральнага сакратара ЦК КПСС, Старшыні Прэзідыума Вяр-
хоўнага Савета СССР таварыша Леаніда Ільіча Брежнева, у якой
ён шырока і грунтоўна прааналізаваў пачатак пяцігодкі, даў прын-
цыповага парадку ўказанні па многіх актуальных пытаннях далей-
шага ўдасканалення кіравання народнай гаспадаркай, арганіза-
тарскай і масава-палітычнай работы партыйных арганізацый і Са-
и
V
ветау народных дэпутатау сярод працоуных.
3 поўнай аддачай творчых сіл, скіраваны ў будучае, натхнёны
і акрылены бацькоўскімі клопатамі Партыі і Урада, працуе наш
калектыў у гэтым годзе. План рэалізацыі прадукцыі за дзесяць
месяцаў выкананы на 102,6 працэнта, звыш плана рэалізавана
прадукцыі на суму 5 мільёнаў 263 тысячы рублёў. Гэты калектыў-
ны поспех складаецца з поспехаў кожнага рабочага нашага прад-
прыеі^ства. Ад таго, наколькі добрасумленна, адказна і ініцыятыў-
на працуе кожны з нас, у многім залежыць агульны поспех. Пера-
давікі і наватары вытворчага аб’яднання, чый уклад у агульную
справу вельмі адчувальны, працуюць пад дэвізам «Пяцігодку —
датэрмінова!». Яны справай падмацоўваюць тэты лозунг. Падтры-
маўшы патрыятычны пачын перадавых рабочых. Масквы, больш як
трыста перадавых тэкстыльшчыкаў аб’яднання завяршылі гадавыя
заданні да 64-й гадав.іны Вялікага Кастрычніка.
Важкі ўклад у справы калектыву аб’яднання ўнеслі і ўносяць
120

перадавікі вытворчасці, ініцыятары многіх слаўных спраў у нашым
калектыве: Цярэшчанка Вольга Аляксандраўна, Давыдава Тацця-
на Пятроўна, Войтава Валянціна Віктараўна, якія выканалі задан¬
ие двух гадоў пяцігодкі і ўжо працуюць у лік 1983 года.
Дасягненні правафланговых спаборніцтва наглядна сведчаць аб
тым, што самыя напружаныя планы можна не толькі паспяхова
выконваць, але і значна перавыконваць.
Таварышы'дэпутаты! У нашым аб’яднанні працуе 27 народных
выбраннікаў, якія ўваходзяць у вытворчую дэпутацкую трупу. У яе
складзе дэпутат абласнога Савета, 11 дэпутатаў гарадскога і 14 —
раённага Савета народных дэпутатаў. Пад кіраўніцтвам партый-
най арганізацыі дэпутаты аб’яднання ўзмацнілі свой уплыў на вы-
кананне планаў і сацыялістычных абавязацельстваў, на павышэн-
не эфектыўнасці вытворчасці, умацаванне працоўнай і вытворчай
дысцыпліны. Прыкметна павысілася арганізацыйная роля народ¬
ных дэпутатаў у сваіх працоўных калектывах. Яны актыўна
ўдзельнічаюць у грамадска-палітычным і вытворчым жыцці калек-
тыву, выступаюць арганізатарамі сацыялістычнага спаборніцтва,
перадавых пачынаў, паказваюць узоры камуністычных адносін да
працы, служаць прыкладам захавання працоўнай дысцыпліны, пра-
віл сацыялістычнага супольнага жыцця.
Стварэнне на прадпрыемстве дэпутацкай групы — добрая спра¬
ва. На сваіх пасяджэннях мы вучымся адзін у аднаго. Абагульняем
вытворчы вопыт дэпутатаў, прымаем меры да паспяховага выка-
нання наказаў выбаршчыкаў.
Быць дэпутатам пачэсна, але і вельмі адказна. Разумеючы
ўскладзеную на мяне адказнасць, стараюся працаваць з поўнай
аддачай сіл. Рэгулярна вяду прыём выбаршчыкаў, раблю справа-
здачы перад імі аб дэпутацкай дзейнасці. Разам з адміністрацыяй
і грамадскімі арганізацыямі аб’яднання дабіваюся рэалізацыі іх
запатрабаванняў і прапаноў.
На прадпрыемстве я працую ткачыхай з 1972 года. У жыцці
кожнага з нас ёсць справа, якую ты любіш і якой аддаешся пал¬
кам. Для мяне — гэта мая работа. Я люблю сваю прафесію і га-
наруся ёю, лічу, што яна прыносіць людзям карысць, і стараюся
працаваць як мага лепш.
У 1979 годзе перайшла на расшыраную зону і абслугоўваю
40 ткацкіх станкоў замест 21 па норме. Адразу не ўсё атрымліва-
лася, часам было вельмі цяжка. Але іМкненне працаваць лепш,
дапамога і падтрымка таварышаў па рабоце і ўсяго калектыву цэха
далі магчымасць мне пераадолець усе цяжкасці і датэрмінова, у
маі 1979 года, выканаць заданні дзесятай пяцігодкі і даць звыш
плана 667 тысяч метраў тканіны. Гэты поспех дазволіў мне ўзяць
напружаныя абавязацельствы і на адзінаццатую пяцігодку, за гады
якой я абавязалася выканаць два пяцігадовыя планы. I справы
ідуць нядрэнна. У чэрвені выканала задание года і зараз працую
121

ў лік кастрычніка 1982 года, дадаткова наткала з пачатку года
218 тысяч метраў тканін. Пастараюся працаваць так, каб з гонарам
выканаць свае абавязацельствы. Але для гэтага неабходна ў поў-
ным аб’ёме забяспечваць нас сыравінай.
Калектыў наш маладзёжны, больш чым палавіна працуючых—
моладзь камсамольскага ўзросту. Аднак нам няма дзе праводзіць
вольны ад работы час. Няма свайго Дома культуры і добрай спар-
тыўнай залы. Спынілася будаўніцтва фізкультурна-аздараўленчага
комплексу. А ён так нам патрэбен. Больш чым тысяча чалавек ста-
іць у нас у чарзе на атрыманне жылля. Чарга ідзе марудна. Вельмі
добрае рашэнне прыняў нядаўна Савет Міністраў рэспублікі, калі
даручыў разгледзець Магілёўскаму аблвыканкому пытанне аб бу-
даўніцтве кааператыўнага дома для работнікаў нашага аб’яднан-
ня. Мы спадзяёмея і чакаем станоўчага вырашэння гэтага пытання.
Горача адабраючы вынікі Пленума ЦК КПСС, сесіі Вярхоўнага
Савета СССР і чацвёртага пленума Цэнтральнага Камітэта Кам-
парты! Беларусі, рабочыя, інжынерна-тэхнічныя работнікі і служа-
чыя аб’яднання з новай сілай разгортваюць спаборніцтва за паспя-
ховае выкананне заданняў адзінаццатай пяцігодкі.
Прапаную адобрыць прадстаўленыя на разгляд сесіі Дзяржаў-
ны план эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на
1981—1985 гады, Дзяржаўны план эканамічнага і сацыяльнага раз-
віцця рэспублікі і Дзяржаўны бюджэт на 1982 год.
План эканамічнага і сацыяльнага развіцця рэспублікі, які мы
прымаем сёння, будзе садзейнічаць далейшаму ўмацаванню экана-
мічнай магутнасці нашай ардэнаноснай рэспублікі, росту дабрабы-
ту народа.
Дазвольце запэўніць Цэнтральны Камітэт Камуністычнай пар-
тыі Беларусі і вышэйшы орган дзяржаўнай улады рэспублікі, што
калектыў магілёўскіх тэкстыльшчыкаў накіруе ўсе намаганні на
тое, каб паспяхова выканаць планавыя заданні і сацыялістычныя
абавязацельствы 1981 года і адзінаццатай пяцігодкі ў цэлым.
(Апладысменты).
Старшыня. Слова мае дэпутат ад Міхалішкаўскай выбарчай
акругі Гродзенскай вобласці Місуна Ціхан Іванавіч — першы са-
кратар Астравецкага райкома Кампартыі Беларусі.
Наступным выступіць дэпутат Андрэеў Анатолій Яўгенавіч.
Місуна Ц. I. Таварышы дэпутаты! 3 высокім патрыятычным
уздымам сустрэлі камуністы, усе працоўныя нашага раёна вынікі
лістападаўскага (1981 г.) Пленума Цэнтральнага Камітэта Каму-
ністычнай партыі Савецкага Саюза, шостай сесіі Вярхоўнага Са¬
вета Саюза ССР, прынятыя на іх дакументы. Прамова на Пленуме
Генеральнага сакратара ЦК КПСС таварыша Леаніда Ільіча
Брэжнева з’яўляецца грандыёзнай, натхняючай праграмай, ажыц-
цяўленне якой будзе чарговай вяхой на шляху камуністычнага бу-
даўніцтва.
122

Курс Камуністычнай партыі на паслядоўнае павышэнне эфек-
тыўнасці народнай гаспадаркі і рост дабрабыту народа выклікаюць
у кожнага савецкага чалавека бязмежную ўдзячнасць Цэнтральна-
му Камітэту КПСС, яго Палітбюро на чале з нястомным барацьбі-
том за мір і сацыяльны прагрэс Леанідам Ільічом Брэжневым, за
мудрую ўнутраную і знешнюю палітыку, шматгранную і плённую
дзейнасць на карысць народа.
Маштабнасцю мэты, дакладнасцю задач прасякнуты кожны ра-
док пададзеных на разгляд гэтай сесіі праектаў Дзяржаўных пла-
наў эканамічнага і сацыяльнага развіцця рэспублікі на пяцігодку і
на 1982 год, Дзяржаўнага бюджэту на наступны год. Рэалізацыя
іх з’явіцца дастойным укладам Беларусі ў выкананне рашэнняў
XXVI з’езда КПСС, дазволіць яшчэ больш павысіць яе аўтарытэт
у згуртаванай сям’і народаў СССР.
Працоўныя Астравецкага раёна, карыстаючыся пастаяннай да-
памогай дзяржавы, пад кіраўніцтвам партыйных арганізацый ім-
кнуліся першы год адзінаццатай пяцігодкі адзначыць далейшым
павышэннем эфектыўнасці вытворчасці і якасці работы ва ўсіх га-
лінах гаспадарчага і культурнага будаўніцтва.
Асноўныя намаганні падпарадкаваны ўсебаковаму развіццю га-
лоўнай галіны — сельскай гаспадаркі. У гэтым годзе значныя срод-
кі накіроўваліся на развіццё і ўмацаванне матэрыяльна-тэхнічнай
базы калгасаў і саўгасаў. Правядзенне шэрага тэхналагічных і ар-
ганізацыйных мерапрыемстваў дазволіла значна павысіць культу¬
ру земляробства і жывёлагадоўлі, забяспечыць рост інтэнсіўнасці
вытворчасці.
3.	кожнага гектара атрымана па 26 цэнтнераў збожжавых,
167 цэнтнераў бульбы, на адну ўмоўную галаву жывёлы нарыхта-
вана па 19 цэнтнераў кармавых адзінак. Паспяхова выкананы пла¬
ны продажу дзяржаве збожжа, бульбы, агародніны, садавіны, за-
вяршаецца рэалізацыя льнопрадукцыі.
Пэўныя зрухі дасягнуты і ў жывёлагадоўлі па выніках года. На
100 гектараў сельскагаспадарчых угоддзяў атрымана 140 цэнтне-
раў мяса, 445 цэнтнераў малака. Гаспадарчыя кадры раёна кіруюц-
ца ўказаннямі XXVI з’езда КПСС аб ператварэнні жывёлагадоўлі
ва ўдарны фронт на сяле і ўзялі курс на карэнную перабудову яе
базы. Паўсюдна працягваецца актыўная работа па будаўніцтву і
рэканструкцыі ферм, стварэнню ўмоў для поўнай механізацыі тэх-
налагічных працэсаў. Завяршаецца перавод малочнай жывёлага-
доўлі на паточна-цэхавую арганізацыю працы, удасканальваецца
спецыялізацыя ў свінагадоўлі. Паралельна гэтаму робіцца ўсё не-
абходнае для паляпшэння ўмоў працы, адпачынку і побыту жывё-
лаводаў.
Значных якасных вынікаў дасягнулі працоўныя калектывы пра-
мысловых прадпрыемстваў. У адпаведнасці з мерапрыемствамі па
р^алізацыі рашэнняў XXVI з’езда партыі пашыраецца асартымент
123

выпускаема# прадукцыі, асвойваюцца вырабы з палепшанымі тэх-
ніка-эканамічнымі паказчыкамі, у зададзеным рытме ідзе выканан¬
не планаў і сацыялістычных абавязацельстваў першага года пя-
цігодкі. " : .
Зладжаная работа мае характэрныя рысы і для будаўнічых
арганізацый. За мінулы перыяд года выкананы планы асваення
капітальных укладанняў, узрасла якасць вытворчага і культурна-
бытавога будаўніцтва.
У адпаведнасці з намечанай на пяцігодку праграмай нямала ча-
го робіцца па павелічэнню рознічнага тавараабароту, аб’ёмаў бы-
тавых паслуг, вядзецца актыўнае будаўніцтва жылля, дашкольных
устаноў і іншых аб’ектаў сацыяльна-культурнага і бытавога пры-
значэння на сяле.
Шляхам удасканалення арганізатарскай і палітычнай работы ў
масах партыйныя арганізацыі, мясцовыя Саветы народных дэпу-
и
и
о
татау нацэльваюць працоўныя калектывы на выяуленне 1 выкары-
станне рэзерваў вытворчасці, на творчы падыход да справы, ажыц-
цяўл.енне дасягненняў навукі і перадавога вопыту. Цесная сувязь
спецыялістаў сельскай гасііадаркі з навукова-даследчымі ўстанова^
мі вобласці і рэспублікі, скарыстанне правераных на практыцы
форм і метадаў развіцця іх ініцыятывы і дзелавітасці даюць маг-
чымасць.эфектыўна браць на ўзбраенне творчы патэнцыял кадраў,
павышаць іх ролю і ўплыў на ўдасканаленне ўсяго механізма гас^
падарання.
Партыйныя арганізацыі, савецкія органы раёна зрабілі многае,
але яны разумеюць і даюць прынцыповую ацэнку таму, што далёка
не ўсе рэзервы інтэнсіфікацыі народнай гаспадаркі прыведзеры ў
дзеянне. Яшчэ не ўсюды метады гаспадарання і выканаўчая дыс-
цыпліна стаяць на ўзроўні сучасных патрабаванняў, што прыво-
дзіць да сур’ёзных пралікаў у выкарыстанні матэрыяльных, тэхніч-
ных і працоўных рэсурсаў. Таму з улікам задач, пастаўленых ліста-
падаўскім (1981 г.) Пленумам ЦК КПСС, чацвёртым пленумам
Цэнтральнага Камітэта Кампартыі Беларусі, мы прымаем энергіч-
ныя захады да выкаранення існуючых недахопаў, ствараем не-
абходныя ўмовы, каб на ўсіх рашаючых участках эканомікі і куль¬
туры было высокае імкненне ў б.арацьбе за безумоўнае выкананне
планаў і сацыядістычных абавязацельстваў, павышэнне якасці
работы.
Прымаючы да кіраўніцтва і выканання ўстаноўку таварыша
Леаніда Ільіча Брэжнева аб тым, што цэнтральнай праблемай
усёй пяцігодкі і ў гаспадарчым, і ў палітычным плане з’яўляецца
харчовая праграма, партыйныя арганізацыі, усе кадры раёна.кан-
цэнтруюць галоўную ўвагу на стварэнні ўмоў для дынамічнагараз-
віцця сельскай гаспадаркі. Паўсюдна ідзе напружаная работа па
завяршэнню сельскагаспадарчага года, глыбока аналізуецца стан
эканомікі кожнай гаспадаркі, вывучаецца і бярэцца на ўзбраенне
124

вопыт перадавых калектываў, якія незалежна ад умоў эфектыўна
выкарыстоўваюць рэсурсы, дабіваюцца стабільнасці ў тэмпах раз-
віцця вытворчасці.
У земляробстве асноўныя намаганні накіроўваюцца на падрых-
тоўку насення і тэхнікі да веснавой сяўбы, назапашванне і ўнясен-
не ў глебу арганічных угнаенняў. Вядзецца вучоба кадраў у мэтах
авалодвання прагрэсіўнымі прыёмамі агратэхнікі, павышэння іх
дзелавых якасцей. Рэалізуюцца іншыя мерапрыемствы, накірава-
ныя на стварэнне трывалай асновы для атрымання ў наступным
годзе не менш чым 30 цэнтнераў збожжа з гектара, 200 цэнтнераў
бульбы, пяці з палавінай цэнтнераў ільновалакна, робіцца ўсё не-
абходнае для паслядоўнай інтэнсіфікацыі кормавытворчасці ў
колькасных і якасных адносінах.
У жывёлагадоўлі сацыялістычнае спаборніцтва накіравана на
арганізавацае правядзенне зімоўкі жывёлы, Усе гаспадаркі паспя-
хова падрыхтаваліся да гэтага адказнага перыяду, выканалі неаб-
ходныя работы па рамонту і рэканструкцыі памяшканняў, уклю-
чылі ў дзеянне наяўныя кармацэхі. Прыняты меры да таго, каб
кожны кілаграм фуражу спажываўся па-гаспадарску, пры строгім
захаванні рэжыму эканоміі.
Ход зімоўкі дае ўсе падставы меркаваць, што намечаная пра-
грама павёлічэння вытворчасці малака і мяса на 5—7 працэнтаў
будзе выканана паспяхова.
Далейшыя перспектывы развіцця жывёлагадоўлі з улікам пры-
нятых у раёне сацыялістычных абавязацельстваў на пяцігодку па
прыкладу працаўнікоў сяла Чаркаскай вобласці мы звязваем з
мэтанакіраванай работай па ўзнаўленню статка, ліквідацыяй не-
дахопаў у арганізацыі племянной справы, паскарэннем інтэнсіфіка-
цыі кормавытворчасці, планамерным выкарыстаннем- капітальных
укладанняў на ўмацаванне матэрыяльна-тэхнічнай базы. Рэаліза-
цыя гэтых мерапрыемстваў дазволіць жывёлаводам да канца пяці-
годкі атрымаць на 100 гектараў сельскагаспадарчых угоддзяў
170 цэнтнераў мяса і 530 цэнтнераў малака.
Горача адабраючы акрэслены партыяй курс на паскоранае вы-
рашэнне харчовай праграмы, мы цалкам падтрымліваем устаноўку
Леаніда Ільіча Брэжнева ў яго прамове на лістападаўскім Пленуме
ЦК КПСС на энергічнае расшырэнне базы перапрацоўчых і нарых-
тоўчых арганізацый, удасканаленне ўсёй сістэмы нарыхтовак сель-
скагаспадарчай прадукцыі, яе захаванне.
Земляробы раёна востра адчуваюць цяжкасці, звязаныя з адсут-
насцю перапрацоўчых прадпрыемстваў і крайне недастатковымі
магутнасцямі нарыхтоўчых арганізацый. Таму думка аб іх наблі-
жэнні да вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі вельмі акту¬
альная і патрабуе намаганняў адпаведных рэспубліканскіх міні-
стэрстваў і ведамстваў па яе рэалізацыі. Асабліва хацелася б
звярнуць увагу Міністэрства нарыхтовак БССР, Міністэрства лёг-
125

кай прамысловасці БССР, Белкаапсаюза на неабходнасць выра-
шэння надзённай праблемы стварэння хаця б мінімальнай базы
на месцах для прыёмкі збожжа, ільну, бульбы, гародніны, садаві-
ны. Пры пастаянным павелічэнні планавых аб’ёмаў закупай
збожжа наяўныя магутнасці ў раёне забяспечваюць прыёмку менш
чым палавіны яго. Яшчэ горшая справа са здачай і захаваннем
ільнопрадукцыі, бульбы. Больш таго, на практыцы складаецца та¬
кое становішча, калі гатовая прадукцыя не заўсёды знаходзіць
збыт, псуецца з-за адсутнасці сховішчаў ці перавозіцца на сотні і
тысячы кіламетраў транспартам калгасаў і саўгасаў. Гэта вядзе да
значных страт вытворчасці і недабору прадукцыі. Спажывецкая
кааперацыя не забяспечвае рэгулярнага задавальнення патрэб на-
сельніцтва на бульбу, агародніну, садавіну.
На нашу думку, Белкаапсаюз не праяўляе належнай настойлі-
васці ў справе будаўніцтва перапрацоўчых цэхаў і сховішчаў, а ча¬
сам адцягвае ўвагу падведамных яму арганізацый на месцах на
вырашэнне неўласцівых ім пытанняў. Вядома, што гандлюючыя
арганізацыі апрача выканання асноўных задач павінны скарыстоў-
ваць унутраныя рэсурсы для арганізацыі вытворчасці сваёй пра-
дукцыі, у прыватнасці адкорму свіней і буйной рагатай жывёлы па
адходах грамадскага харчавання. У той жа час наўрад ці можна
прызнаць правамернай такую пастаноўку пытання, калі намаганні
і сродкі накіроўваюцца на развіццё адкормачнай жывёлагадоўлі
пры нарыхтоўчых канторах, сельскіх спажывецкіх таварыствах за
кошт дзяржаўных рэсурсаў камбікармоў, выкарыстання зямлі і
фарміравання пагалоўя жывёлы, закупаемай у калгасах і саўгасах.
Есць падстава меркаваць, што перадача гэтых фондаў у рукі гас-
падарнікаў не будзе садзейнічаць стварэнню дадатковых крыніц
вытворчасці мяса, таму што грунтуецца яна не на ўнутраных рэ-
зервах спажывецкай кааперацыі.
Таварышы дэпутаты! На чацвёртым пленуме Цэнтральнага Ка-
мітэта Кампартыі Беларусі ў дакладзе кандыдата ў члены Паліт-
бюро ЦК КПСС, Першага сакратара ЦК Кампартыі Беларусі Ці-
хана Якаўлевіча Кісялёва перад камуністамі, перад усімі працоў-
нымі рэспублікі пастаўлены вялікія, канкрэтныя задачы, якія
вынікаюць з рашэнняў лістападаўскага (1981 г.) Пленума
ЦК КПСС. Гэтыя задачы знаходзяць поўнае ўвасабленне і ў даку-
ментах, пададзеных на разгляд сесіі. Таму я з глыбокім задаваль-
неннем падтрымліваю прапанову аб зацвярджэнні Дзяржаўных
планаў сацыяльнага і эканамічнага развіцця Беларускай ССР на
адзінаццатую пяцігодку і на 1982 год, Дзяржаўнага бюджэту рэс-
публікі на 1982 год з улікам выказаных заўваг і прапаноў дэпу-
татаў.
Камуністы, усе працоўныя Астравецкага раёна добра разумеюць,
што вырашэнне адказных задач наступнага года і пяцігодкі ў цэ-
лым патрабуе ад кожнага з нас новых намаганняў, творчага пады-
126

ходу да справы, -максімальнага выкарыстання рэзерваў. Працоўныя
калектывы раёна, узброеныя грунтоўна распрацаванай праграмай
дзеяння, не пашкадуюць сіл, каб унесці дастойны ўклад у рэалі-
зацыю . пастаўленых парт.ыяй планаў, ажыццяўленне рашэнняў
XXVI з’езда КПСС. (Апладысменты).
Старшыня. Слова мае дэпутат ад Любанскай выбарчай акругі
Мінскай вобласці Андрэеў Анатолій Яўгенавіч— Міністр аўтама-
більнага транспарту Беларускай ССР.
За ім выступіць дэпутат Курбацкі Іван Уладзіміравіч.
Андрэеў А. Я. Паважаныя таварышы депутаты! Натхнёныя гіс-
тарычнымі рашэннямі XXVI з’езда КПСС, работнікі аўтатранспар-
ту настойліва і напружана працуюць над выкананнем плана пер-
шага года адзінаццатай пяцігодкі.
У гэтым годзе аўтатранспарт значна папоўніўся велікагрузнымі
аўтамабілямі. Далейшае развіццё ў рэспубліцы атрымалі міжга-
роднія перавозкі грузаў ва універсальных аўтамабільных кантэй-
нерах, што паскарае дастаўку і забяспечвае захаванасць грузаў,
прыносіць народнай гаспадарцы значную эканомію.
У большых аб’ёмах, чым у мінулыя гады, больш арганізавана
і ў сціслыя тэрміны былі забяспечаны перавозкі сельскагаспадар-
чых прадуктаў у перыяд уборкі ўраджаю і нарыхтовак. Многія
вадзіцелі, брыгады і калектывы аўтапрадпрыемстваў у цэлым па-
казалі пры гэтым сапраўдныя ўзоры самаадданай працы.
Працягваюць развівацца і ўдасканальвацца пасажырскія пера-
возкі. Планы 1981 года і сацыялістычныя абавязацельствы па пе-
равозках грузаў, пасажыраў, прыбытках і плацяжах у бюджэт
будуць выкананымі. Пры гэтым перавозкі грузаў будуць выкана-
ны не толькі ў цэлым, але і па ўсёй плануемай кліентуры.
Разам з тым мы ясна бачым, што ў рабоце аўтатранспарту ўсё
яшчэ маюць месца недахопы. Не ўсе калектывы працуюць у роўнай
ступені, з належнай аддачай, на неабходным узроўні абслугоўван-
ня галін народнай гаспадаркі і насельніцтва. Не заўсёды эфектыўна
скарыстоўваюцца транспартныя сродкі і матэрыяльныя рэсурсы.
Над ліквідацыяй гэтых недахопаў працуе вялікая армія работнікаў
аўтатранспарту.
Таварышы дэпутаты! Распрацаваныя на 1982 год і на адзінац-
цатую пяцігодку планы пры рацыянальным выкарыстанні аўта-
транспартных рэсурсаў прадугледжваюць поўнае і своечасовае за-
беспячэнне галін народнай гаспадаркі перавозкамі грузаў, далей¬
шае развіццё і ўдасканаленне перавозак пасажыраў. Планы напру-
жаныя, выкананне іх будзе патрабаваць ад работнікаў аўтатранс-
парту вялікай творчай энергіі і ініцыятывы, шырокага развіцця
сацыялістычнага спаборніцтва, накіраваных на больш эфектыўнае
выкарыстанне рухомага саставу, эканомію працоўных і энергетыч-
ных рэсурсаў, шырокае ўкараненне сродкаў навукова-тэхнічнага
127

прагрэсу, перадавых метадаў арганізацыі працы, удасканаленне
гаспадарчага механізма, гаспадарчага разліку і кіравання.
Разам з тым неабходна адзначыць, што ў плане гэтай пяцігодкі
не знайшла належнага вырашэння адна з асноўных праблем аўта-
мабільнага транспарту, якая была адзначана ў рашэнНях XXIX з’ез-
да Кампартыі Беларусі,— умацаванне матэрыяльна-тэхнічнай базы
аўтатранспарту.
Аб’ём будаўніча-мантажных работ, што выдзяляецца на адзі-
наццатую пяцігодку, на 8 працэнтаў ніжэй, чым у дзесятай. Між
тым павышэнНе матэрыяльна-тэхнічнай базы, хоць бы да ўзроўню
70 працэнтаў ад нарматыўных, забяспечыла б значнае павелічэнне
тэхнічнай гатоўнасці і выпуску аўтамабіляў на лінію. Гэта дазво-
ліла б выканаць устаноўленыя планы перавозак з меншымі выдат-
камі, з меншай колькасцю аўтамабіляў за кошт больш эфектыў-
нага іх выкарыстання.
Асабліва неабходна ўмацаваць вытворчую базу аўтатранспарту
там, дзе хутка растуць аб’ёмы капітальнага будаўніцтва: у Гомелі,
Жлобіне, Наваполацку і іншых гарадах, для чаго Дзяржплан БССР
павінен прыцягваць сродкі заказчыкаў гэтых буйных будоўляў.
Разам з тым мы звяртаемся да Міністэрства прамысловага бу-
даўніцтва БССР і Міністэрства сельскага будаўніцтва БССР з
настойлівым патрабаваннем забяспечыць поўнае асваенне капіталь-
ных укладанняў і своечасовы ўвод у эксплуатацыю аб’ектаў аўта-
транспарту. Толькі за дзесятую пяцігодку з прычыны невыканання
Міністэрствам прамысловага будаўніцтва БССР планаў па галіне
аўтатранспарту недаасвоена 17 працэнтаў ад агульнага аб’ёму бу-
даўнічага мантажу. Не выконваецца план і ў гэтым годзе, А мы ж
вашы найбліжэйшыя паплечнікі на выконваемай рабоце.
За адзінаццатую пяцігодку колькасць аўтамабіляў, а такім чы-
нам, і працуючых на аўтамабільным транспарце значна павялічыц-
ца. Для ўкамплектавання кадрамі і зніжэння іх цякучасці на аўта-
транспарце, пры ўліку вострага недахопу кадраў, неабходна
таксама вырашыць пытанне аб будаўніцтве ў сістэме Міністэрства
аўтамабільнага транспарту БССР жылля і асабліва інтэрнатаў для
маласямейных не менш чым на 6 тысяч месцаў, неабходных для
размяшчэння выпускнікоў з гарадскіх прафесійна-тэхнічных вучы-
лішчаў, тэхнікумаў і вышэйшых навучальных устаноў.
Па гэтых і шэрагу іншых пытанняў Міністэрства аўтамабільнага
транспарту БССР распрацавала канкрэтныя прапановы. Мы про-
сім Урад разгледзець і знайсці шляхі іх вырашэння.
Таварышы дэпутаты! Разам з мабілізацыяй унутраных рэзер-
ваў вырашэнне пастаўленых XXVI з’ездам КПСС эканамічных
задач, якія ёмка акумулююцца палажэннем — эканоміка павінна
быць эканомнай,— настойліва патрабуе адмовіцца ад шэрага тра-
дыцыйных і пераходу да якасна новых паказчыкаў у эканоміцы
транспарту і галін народнай гаспадаркі, якія абслугоўваюцца ім.
128

Практыка работы сведчыць аб тым, што з’явілася неабходнасць
удасканальваць планаванне і ацэначныя паказчыкі работы аўта-
мабільнага транспарту. 3 1974 года ў адпаведнасці з рашэннем
Урада рэспублікі Міністэрства аўтамабільнага транспарту БССР
працуе ва ўмовах эканамічнага эксперыменту, адным з асноўных
умоў якога з’яўляецца выкананне плана перавозак у тонах (па за-
цверджаных Саветам Міністраў БССР галінах народнай гаспадар-
кі), адпаведна заключаным дагаворам на перавозку канкрэтных
грузаў, гэта значыць увага акцэнтуецца на якаснае выкананне
плана.
Аднак адначасова з гэтым у Дзяржаўным плане прысутнічае
як асноўны паказчык і грузаабарот, які вылічаецца ў тона-кіламет-
рах, аб’ёмы якога, па сутнасці, не вызначаюць якасці і ступені за-
давальнення галін народнай гаспадаркі перавозкамі грузаў. Гру¬
заабарот можа выконвацца і нават перавыконвацца, а канкрэтныя
грузы будуць ляжаць на складах. Аб неадпаведнасці гэтага паказ-
чыка асноўнаму патрабаванню пяцігодкі, што «эканоміка павінна
быць эканомнай», глыбока і яскрава сказаў Генеральны сакратар
Цэнтральнага Камітэта Камуністычнай ііартыі Савецкага Саюза,
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР таварыш Леанід
Ільіч Брэжнеў на лістападаўскім (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС.
Працуючы ва ўмовах эксперыменту, адмоўны ўплыў гэтага па-
казчыка адчуваюць на сабе і аўтатранспартнікі Беларусі. Пытанне
аб паказчыках работы транспарту ў сучасны момант адпрацоўва-
ецца ў саюзных органах.
На наш погляд, найбольш прымальным для народнай гаспадар-
кі мог быць паказчык перавозкі грузаў у тонах у разрэзе галін
паводле вызначаных у гаспадарчых дагаворах наменклатуры гру-
заў і тэрмінах іх перавозак. А грузаабарот, аб ім правільна гаварыў
у сваім выступленні Міністр Аляксей Якаўлевіч Кійкоў, трэба
ўлічваць для вызначэння правазных, паліўных і іншых рэсурсаў
транспарту. Пры яго зніжэнні, а значыць і транспартных выдаткаў
на адзінку прадукцыі, трэба было б стымуляваць і грузаадправіце-
ляў, і транспартнікаў.
Неабходна таксама ўдасканальваць планаванне і на гарадскім
пасажырскім транспарце, бо існуючыя паказчыкі работы не стыму-
лююць павышэння якасці яго работы.
Для ажыццяўлення адной з найважнейшых задач адзінаццатай
няцігодкі па эканомнаму выкарыстанню працоўных і энергетычных
рэсурсаў, і ў першую чаргу аўтамабільнага паліва, мы прадугледж-
ваем павелічэнне ўдзельнай вагі грузавых аўтамабіляў вялікай гру-
западымальнасці і аўтобусаў вялікай умяшчальнасці, шырокае
выкарыстанне аўтапрычэпаў, у тым ліку за кошт вырабу іх сваімі
сіламі, павелічэнне колькасці аўтамабіляў з дызельнымі рухавікамі,
выкарыстанне іншых відаў аўтамабільнага паліва, у тым ліку сціс-
нутага і звадкаванага газу, аптымальных умоў для пасажырскіх
5 Зак. 2428
129

шляхоў зносін і маршрутаў, шырокае ўкараненне пастоў дыягно-
стыкі, павышэнне кваліфікацыі вадзіцельскага персаналу, выха-
ванне пачуцця беражлівых адносін да дзяржаўных рэсурсаў.
Разам з тым існуючая сістэма прэміравання вадзіцеляў аўта-
мабіляў за эканомію паліва і кампенсавання за перарасход не за-
бяспечвае патрэбнай зацікаўленасці і адказнасці вадзіцеляў-прафе-
сіяналаў за эканомнае яго выкарыстанне. Вадзіцель жа — галоўная
фігура ў гэтай справе. Больш таго, ва ўмовах, што склаліся з
15 верасня гэтага года, розніцы ў цэнах на бензін для дзяржаўных
прадпрыемстваў і для ўладальнікаў індывідуальных транспартных
сродкаў з’явіліся дадатковыя перашкоды і каналы для злоўжыван-
няў. Усё гэта мае адносіны не толькі да аўтамабільнага транспарту
агульнага карыстання.
Разам з неабходнасцю ўдасканалення вышэйзазначанай сістэ-
мы надзённым з’яўляецца таксама вырашэнне і іншых пытанняў,
звязаных з найбольш эфектыўным выкарыстаннем аўтамабільнага
паліва.
Прадугледжанае ў Дзяржаўным плане эканамічнага і сацыяль-
нага развіцця на 1982 год задание па зніжэнню ў прамысловасці,
будаўніцтве і на транспарце нормаў расходу аўтамабільнага паліва
не менш чым на 8 працэнтаў супраць узроўню 1980 года з’яўляецца
складанай шматграннай задачай, якая патрабуе комплекснага па-
дыходу да яе вырашэння з боку Дзяржплана БССР, аўтатранспарт-
нікаў і шэрага галін народнай гаспадаркі. Найбольш рэальны і га-
лоўны шлях вырашэння гэтай праблемы заключаецца ў шырокім
укараненні на ўнутрызаводскіх і тэхналагічных перавозках грузаў
бесперапыннага спецыялізаванага транспарту: канвеернага, пнеў-
макантэйнернага, гідраўлічнага, а таксама падвесных канатных і
вузкакалейньіх чыгунак. Працоўныя і энергетычныя выдаткі на іх
у некал.ькі разоў меншыя, чым пры выкарыстанні аўтамабіляў.
Дарэчы кажучы, практыка такога выкарыстання транспарту ўжо
ёсць на некаторых прадпрыемствах Беларусі.
У гэтай сувязі, на наш погляд, з’яўляецца ўстарэлай арыента-
цыя на выкарыстанне аўтатранспарту на ўнутрызаводскіх і тэхна-
лагічных перавозках, якая працягваецца да гэтай пары ў большас-
ці галін. народнай гаспадаркі і не адпавядае патрабаванням
XXVI з’езда КПСС. Прычым гэта мае месца не толькі на дзеючых,
але і прадугледжваецца ў праектах прадпрыемстваў як рэканструя-
ваных, так і намечаных да будаўніцтва.
Больш таго, вузкакалейны чыгуначны транспарт у большасці
галін народнай гаспадаркі, і ў прыватнасці ў Міністэрстве прамыс-
ловасці будаўнічых матэрыялаў БССР, які там быў раней, лікві-
даваны. У пераважнай большасці выпадкаў пры выпрацоўцы асноў-
ных радовішчаў інертных матэрыялаў замест пабудовы часовых
цэхаў на новых радовішчах сыравіна для вытворчасці будаўнічых
матэрыялаў перавозіцца аўтамабілямі на вялікія адлегласці. Х-а-
130

рактэрным прыкладам у гэтым плане з’яўляецца настойлівае
імкненне Міністэрства прамысловасці будаўнічых матэрыялаў
БССР арганізаваць перавозку сыравіны на Бярозаўскі вапнавы
завод з новага кар’ера, што размяшчаецца на адлегласці 20 кіла-
метраў ад завода, аўтамабільным транспартам. Гэта ў некалькі
разоў даражэй і запатрабуе непараўнальна вялікіх выдаткаў пра-
цоўньіх і паліўных' рэсурсаў у параўнанні з бўдаўніцтвам вузкака-
лейнага чыгуначнага транспарту ці размяшчэння цэха на новым
радовішчы.
' Нерацыянальнымі з’яўляюцца таксама перавозкі аўтамабільным
транспартам на далёкія адлегласці масавых грузаў, інертных ма-
тэрыялаў з кар’ераў на прадпрыемствы будаўнічай індустрыі па
т'расах, што цягнуцца паралельна чыгункам.
Выклікае сур’ёзную заклапочанасць, што такія ўнутрызаводскія,
тэхналагічныя і нерацыянальныя перавозкі з выкарыстаннем аўта-
мабіляў з кожным годам узрастаюць, мэтазгоднасць жа іх грун-
туецца без уліку канкрэтных абставін па прынцыпу ведамаснай,
а не народнагаспадарчай эфектыўнасці. Нам здаецца, што выра-
шэнне гэтай вялікай і важнай дзяржаўнай праблемы павінна быць
прадугледжана ў планах галін, а ажыццяўленне — узята пад жорст-
кі кантроль Дзяржплана рэспублікі.
Таварышы дэпутаты! Я падтрымліваю прапанову аб зацвяр-
джэнні абмяркоўваемых планаў і бюджэту.
Работнікі аўтамабільнага транспарту аддадуць усе свае сілы,
веды і вопыт барацьбе за ажыццяўленне гістарычных рашэнняў
XXVI з’езда КПСС, планаў адзінаццатай пяцігодкі. (Апладыс-
менты).
Старшыня. Слова мае депутат ад Мендзялееўскай выбарчай
акругі горада Мінска Курбацкі Іван Уладзіміравіч — токар-расточ-
нік Мінскага вытворчага аб’яднання па выпуску аўтаматычных
ліній імя 60-годдзя Вялікага Кастрычніка.
Курбацкі I. У. Таварышы дэпутаты! Мы ўсе зараз знаходзімся
пад вялікім уражаннем ад яскравай, змястоўнай прамовы Гене-
ральнага сакратара Цэнтральнага Камітэта Камуністычнай пар-
тыі Савецкага Саюза, Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета
СССР таварыша Леаніда Ільіча Брэжнева на лістападаўскім
(1981 г.) Пленуме ЦК КПСС, якая ўвасабляе ў сабе глыбокі на-
вуковы аналіз ходу выканання рашэнняў XXVI з’езда КПСС, вы-
значае канкрэтныя заданы на наступныя гады адзінаццатай пя-
цігодкі.
Калектыў Мінскага вытворчага аб’яднання па выпуску аўтама-
тычных ліній імя 60-годдзя Вялікага Кастрычніка, як і ўсе савец-
кія людзі, з задавальненнем успрыняў рашэнні лістападаўскага
(1981 г.) Пленума ЦК КПСС і вынікі шостай сесіі Вярхоўнага
Савета СССР.
У кожным радку адобраных Цэнтральным Камітэтам КПСС і
5*
131

прынятых шостай сесіяй Вярхоўнага Савета СССР законаў аб
Дзяржаўных планах эканамічнага і сацыяльнага развіцця СССР
на 1981—1985 гады і на 1982 год наглядна праяўляецца нястомны
клопат партыі аб далейшым умацаванні эканамічнай і абароннай
магутнасці нашай Радзімы, аб уздыме матэрыяльнага і культур-
нага жыцця працоўных.
Таварышы дэпутаты! Гэта сесія Вярхоўнага Савета Беларускай
ССР сабралася, каб абмеркаваць Дзяржаўныя планы эканамічна-
га і сацыяльнага развіцця рэспублікі на пяцігодку і на 1982 год.
Абмяркоўваемыя планы прадугледжваюць далейшае эканамічнае
развіццё ўсіх галін народнай гаспадаркі рэспублікі, а таксама
кожнага працоўнага калектыву.
Дазвольце паведаміць вам, што калектыў, які аказаў мне да-
вер быць депутатам, ударнай працай адзначае першы год адзі-
наццатай пяцігодкі, паспяхова выконвае планавыя заданні і па-
вышаныя сацыялістычныя абавязацельствы. Па рэалізацыі гато-
вай прадукцыі план дзесяці месяцаў 1981 года выкананы на
106,5 працэнта. Аб’ём таварнай прадукцыі ў параўнанні з адпа-
ведным перыядам 1980 года ўзрос на 6,9 працэнта, нры гэтым
больш чым 91 працэнт прыросту дасягнуты за кошт павышэння
прадукцыйнасці працы. Сёння амаль дзве трэці прадукц.ыі вы-
рабляецца з дзяржаўным Знакам якасці.
Дасягнутыя поспехі — гэта вынік самаадданай працы, узрос-
шага майстэрства і свядомасці ўсіх работнікаў завода. Больш чым
900 з іх ужо працуюць у лік 1982 года.
Аб росце творчай актыўнасці сведчыць таксама шырокі ўдзел
членаў працоўнага калектыву ў рацыяналізацыі і вынаходніцтве.
На заводзе кожны шосты працаўнік вынаходнік і рацыяналізатар.
Толькі за 1980 год і дзесяць месяцаў 1981 года ад укаранення ў
вытворчасць вынаходак, рацыяналізатарскіх прапаноў і навукова-
тэхнічных навінак атрымаўся эканамічны эфект у суме 1 мільёна
рублёў. Новае пяцігоддзе ставіць перад намі яшчэ больш склада-
ныя задачы.
У адзінаццатай пяцігодцы ў адпаведнасці з Асноўнымі на-
прамкамі эканамічнага і сацыяльнага развіцця СССР на 1981—
1985 гады і на перыяд да 1990 года станкабудаўнікі павінны па-
скорыць тэхнічны прагрэс, значка павялічыць вытворчасць мета-
ларэзных станкоў. Трэба павысіць іх дакладнасць і надзейнасць у
рабоце.
Мы звяртаем асаблівую ўвагу на такую надзённую задачу, як
значнае павыщэнне тэхнічнага ўзроўню і канкурэнтаздольнасці
металаапрацоўчага, ліцейнага і дрэваапрацоўчага абсталявання.
У аб’яднанні распрацаваны комплексны план на 1981—1985 гады,
які ўлічвае патрабаванні да структуры выпускаемага абсталя¬
вання, да новых якасных характарыстык аўтаматычных ліній, спе-
цыяльных і агрэгатных станкоў.
132

Аб’ём вытворчасці, паводле нашага праекта плана, у адзінацца-
тай пяцігодцы ўзрасце на 25,6. працэнта, прадукцыйнасць працы
аднаго рабочага павялічыцца не менш чым на 20,9 працэнта. Вы¬
пуск прадукцыі з дзяржаўным Знакам якасці ў агульным аб’ёме
вытворчасці ў 1985 годзе складзе больш чым 70 працэнтаў.
Сёння не будзе перабольшаннем сказаць, што кожны дзень на¬
шага жыцця пераканаўча пацвярджае імкненне калектыву аб’яд-
нання ўвасобіць у канкрэтныя справы планы нашай партыі. Гэта
значыць, што кожны з нас на сваім рабочым месцы павінен што-
дзённа і кожную гадзіну працава.ць творча, высокаэфектыўна.
20 гадоў я працую токарам-расточнікам на заводзе. Усё жыццё,
поспехі і паасобныя няўдачы калектыву, яго станаўленне і развіц-
цё прайшлі на маіх вачах. I цяпер я магу сказаць толькі адно: з
дзяцінства палюбіў працу і не памыліўся ў выбары сваёй прафе-
сіі. I я радуюся, што мая праца прыносіць карысць Радзіме.
3 гэтай трыбуны хачу паведаміць, што задание першага года
адзінаццатай пяцігодкі я выканаў да Дня Канстытуцыі СССР.
Цяпер працую пад дэвізамі «Пяцідзёнку — за чатыры дні», «Пя-
цігодку — за чатыры гады». Пад такімі ж дэвізамі працуюць цяпер
і мае таварышы па рабоце. У адказ на клопаты партыі аб павы-
шэнні матэрыяльнага і духоўнага ўзроўню працоўных усё шырэй
разгортваецца сацыялістычнае спаборніцтва па дастойнай сустрэ-
чы 60-годдзя ўтварэння СССР.
Мы разумеем, што для павелічэння выпуску прадукцыі і павы-
шэння якасці работы, росту прадукцыйнасці працы, узмацнення
рэжыму эканоміі патрабуецца якасна новы падыход да сваёй пра-
цоўнай дзейнасці кожнага рабочага чалавека.
Калектыў аб’яднання першаступеннай задачай лічыць штодзён-
нае вырашэнне ўсяго комплексу пытанняў, пастаўленых Генераль¬
ным сакратаром ЦК КПСС, Старшынёй Прэзідыума Вярхоўнага
Савета СССР Леанідам Ільічом Брежневым у прамове на ліста-
падаўскім (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС, а таксама пытанняў, раз-
глядаемых на гэтай сесіі Вярхоўнага Савета Беларускай ССР.
Як удзельнік вытворчага працэсу, свой абавязак бачу ў тым,
каб актыўна змагацца за ажыццяўленне рашэнняў Партыі' і Ура-
да. Таму неабходна мне сказаць тут і аб тым, што перашкаджае
нам у дасягненні больш высокіх вынікаў.
У апошні час завод працуе нерытмічна з-за перабояў у забес-
пячэнні металам і камплектуіочымі вырабамі. Гэта вядзе да знач-
ных страт рабочага часу, падаражання выпуску прадукцыі, нано-
сіць маральны ўрон.
Важнае значэнне ў рэалізацыі эканамічнай праграмы мае вы¬
рашэнне сацыяльных пытанняў. На заводзе склалася цяжкае ста-
новішча з забеспячэннем бытавымі памяшканнямі для рабочых.
Цяпер забяспечанасць імі складае ледзь болей чым 60 працэн-
таў ад патрэбнасці.
133

Наш калектыў адчувае таксама вялікую патрэбу ў жыллёвым
будаўніцтве. Чарга на атрыманне жылля на заводзе не скарачаец-
ца, а павялічваецца. Хачу звярнуцца з просьбай аказаць садзей-
нічанне ў вырашэнні гэтых пытанняў.
Я, як і выступаўшыя перада мной дэпутаты, падтрымліваю
прапанову аб зацвярджэнні Дзяржаўнага плана эканамічнага і
сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1981—1985 гады, Дзяр-
жаўнага плана і Дзяржаўнага бюджэту Беларускай ССР на
1982 год.
Ад імя рабочых, інжынерна-тэхнічных работнікаў і служачых
завода аўтаматычных ліній хачу запэўніць вас, што мы зробім усё
для паспяховага выканання задач, пастаўленых перад намі
XXVI з’ездам КПСС. (Апладысменты).
Старшыня. Таварышы дэпутаты! У ходзе абмеркавання Дзяр-
жаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай
ССР на 1981—1985 гады, Дзяржаўнага плана эканамічнага і са¬
цыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1982 год, аб ходзе вы¬
канання Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця
Беларускай ССР у 1981 годзе, аб Дзяржаўным бюджэце Белару¬
скай ССР на 1982 год і аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту
Беларускай ССР за 1980 год слова папрасіў 21 дэпутат. Усе та¬
варышы выступілі.
Паступіла прапанова на гэтым спрэчкі спыніць. Якія будуць
меркаванні? Згадзіцца? Згодзімся. Ніхто не настойвае на выступ-
ленні? Не.
Прапанову аб спыненні спрэчак стаўлю на галасаванне.
Хто за тое, каб спыніць спрэчкі, прашу галасаваць. Прашу апус-
ціць рукі. Хто супраць? Няма. Хто ўстрымаўся? Няма.
Спрэчкі спыняюцца.
Заключнае слова па пытаннях аб Дзяржаўным плане эканаміч-
нага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1981 —1985 гады,
аб Дзяржаўным плане эканамічнага і сацыяльнага развіцця на
1982 год і аб ходзе выканання Дзяржаўнага плана эканамічнага і
сацыяльнага развіцця Беларускай ССР у 1981 годзе даецца пер-
шаму намесніку Старшыні Савета Міністраў Беларускай ССР,
Старшыні Дзяржплана рэспублікі дэпутату Гвоздзеву Віктару
Аляксандравічу.
Гвоздзеў В. А. Таварышы дэпутаты! Вярхоўным Саветам Бела¬
рускай ССР закончаны разгляд пададзеных Саветам Міністраў рэс-
публікі праектаў Дзяржаўных планаў эканамічнага і сацыяльнага
развіцця Беларускай ССР на 1981—1985 гады і на 1982 год.
Хацелася б перш за ўсё адзначыць тое, што ў заключэнні і са-
дакладзе Планава-бюджэтнай і іншых пастаянных камісій, у вы¬
ступлениях дэпутатаў на сесіі гэтыя важный дакументы глыбока
і ўсебакова прааналізаваны, атрымалі поўнае і аднадушнае ада-
брэнне. Адзначалася, што пяцігадовы план і план на наступны год
134

адпавядаюць рашэнням XXVI з’езда КПСС і XXIX з’езда Кампар-
тыі Беларусі.
Выкананне намечаных у іх заданняў забяспечыць далейшае ды-
намічнае развіццё ўсіх галін народнай гаспадаркі рэспублікі, павы-
шэнне эфектыўнасці грамадскай вытворчасці, яе інтэнсіфікацыі,
з’явіцца новым укладам у справу нарошчвання вытворчага і на-
вукова-тэхнічнага патэнцыялу Беларускага эканамічнага раёна як
састаўной часткі народнагаспадарчага комплексу краіны, створыць
надзейную аснову для вырашэння яшчэ больш маштабных задач,
якія вызначаны Асноўнымі напрамкамі эканамічнага і сацыяльнага
развіцця СССР на 1981—1985 гады і на перыяд да 1990 года.
Пры абмеркаванні планаў дэпутатамі падкрэслівалася выключ-
на важнае значэнне рашэнняў лістападаўскага (1981 г.) Пленума
ЦК КПСС, прамовы на ім Генеральнага сакратара ЦК КПСС,
Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР таварыша Леа-
ніда Ільіча Брежнева для дакладнай арганізацыі работы па вы-
кананню планаў новай пяцігодкі, рашэння канкрэтных задач у
галіне гаспадарчага і культурнага будаўніцтва, павышэння дзе-
лавітасці, умацавання дзяржаўнай і працоўнай дысцыпліны на
кожным участку вытворчасці, ва ўсіх сферах кіравання.
Днямі адбыўся чацвёрты пленум' ЦК Кампартыі Беларусі, які
ў святле патрабаванняў лістападаўскага Пленума ЦК КПСС, па-
лажэнняў і вывадаў, змешчаных у прамове таварыша Леаніда Ільі-
ча Брежнева на Пленуме, вызначыў канкретныя задачы, што стаяць
перад партыйнымі, савецкімі і гаспадарчымі органамі республікі ў
гетай пяцігодцы, указаў на вузлавыя моманты, якія патрабуюць
першачарговай увагі. Як падкреслена ў дакладзе на пленуме
ЦК КПБ кандыдата ў члены Палітбюро ЦК КПСС, Першага са¬
кратара ЦК Кампартыі Беларусі таварыша Кісялёва Ціхана Якаў-
левіча: «Наперадзе ў нас, на ўсіх участках гаспадарчага і культур¬
нага будаўніцтва вялікая і адказная работа. Нам треба будзе
вырашаць буйнамаштабныя задачы. Для таго, каб паспяхова спра-
віцца з імі, неабходна падмацаваць лічбы плана эканамічнымі і ар-
ганізацыйна-палітычнымі мерамі, гарантуючымі іх выкананне».
Таварышы! Усе депутаты на гетай сесіі Вярхоўнага Савета
найбольшую заклапочанасць праявілі аб далейшым паступальным
развіцці еканомікі республікі, дасягненні высокай ефектыўнасці
вытворчасці на аснове яе інтенсіфікацыі і захаванні найстражей-
шага режыму еканоміі ў выкарыстанні ўсіх відаў ресурсаў, аб па-
ляпшенні кіраўніцкай і гаспадарчай дзейнасці, стылю і метадаў
работы.
Шмат увагі было ўдзелена наяўным магчымасцям мабілізацыі
ўнутрыгаспадарчых резерваў, забеспяченню своечасовага ўводу ў
дзеянне вытворчых магутнасцей, аб’ектаў жыллёвага і культур-
на-бытавога будаўніцтва, паляпшенню становішча спраў у сель-
135

скай гаспадарцы, асабліва ў жывёлагадоўлі, удасканаленню матэ-
рыяльна-тэхнічнага забеспячэння.
Планава-бюджэтнай і іншымі пастаяннымі камісіямі, некато-
рымі дэпутатамі справядліва крытыкаваліся асобныя недахопы ў
рабоце міністэрстваў і ведамстваў, унесена шмат каштоўных пра-
паноў, накіраваных на паспяховае выкананне планавых заданняў.
Пры абмеркаванні планаў дэпутаты выказалі шэраг просьбаў
і прапаноў. У прыватнасці, дэпутаты Сухій; Шыбека, Чайка, Ва-
раб’ёва, Таразевіч, Дземідовіч у сваіх выступлениях ставілі пытан-
ні аб павелічэнні капітальных укладанняў на будаўніцтва вытвор-
чых аб’ектаў, рэканструкцыю і тэхнічнае пераўзбраенне раду прад-
прыемстваў, збудаванне сховішчаў для садавіны і гародніны і ін-
шых аб’ектаў, а таксама аб развіцці магутнасцей будаўнічых
арганізацый, прадпрыемстваў службы быту і гандлю.
Дэпутаты Малафееў, Савасценка, Вараб’ёва, Мінкевіч, Мачуеў,
Кійкоў, Андрэеў, Курбацкі і іншыя ўнеслі прапановы па пытаннях
удасканалення тэрытарыяльнага і галіновага планавання, капі-
тальнага будаўніцтва, а таксама выказалі просьбы аб дадатковым
выдзяленні транспартных сродкаў і іншых матэрыяльна-тэхнічных
рэсурсаў.
Дэпутаты Сянько, Мацюшэўскі, Маслакоў, Савановіч, Яновіч,
Місуна выказалі просьбы аб удакладненні аб’ёмаў закупай асоб-
ных відаў сельскагаспадарчай прадукцыі, паляпшэнні арганізацыі
паставак угнаенняў і камбікармоў, сельскагаспадарчай тэхнікі, а
таксама прапановы па развіццю аграпрамысловага комплексу.
На сесіі былі ўнесены прапановы і па іншых важных пытаннях
эканамічнага і сацыяльнага развіцця рэспублікі.
Па даручэнню Савета Міністраў БССР дазвольце далажыць,
што ўсе прапановы і заўвагі, выказаныя дэпутатамі, адзначаныя
ў заключэнні Планава-бюджэтнай і іншых пастаянных камісій,
будуць уважліва разгледжаны і паводле іх будуць прыняты адпа-
ведныя рашэнні. Аб выніках разгляду будзе дакладзена Вярхоўна-
му Савету БССР і паведамлена дэпутатам.
«Вядома, радепытанняў,— як адзначыў у дакладзе на пленуме
Ціхан Якаўлевіч Кісялёў,— хацелася б вырашыць больш поўна,
чым прадугледжана планамі. Але адна справа — нашы жаданні,
другая — рэальныя магчымасці. Праўда, магчымасці,— было пад-
крэслена Ціханам Якаўлевічам,— могуць і павінны ўзрасці, калі
ўсюды будзе добра наладжана работа па ажыццяўленню намеча-
ных планаў».
Таварышы дэпутаты! Аднадушнае адабрэнне вамі Дзяржаўных
планаў эканамічнага і сацыяльнага развіцця БССР на 1981—
1985 гады і на 1982 год дазваляе выказаць упэўненасць у тым, што
яны будуць прыняты Вярхоўным Саветам Беларускай ССР.
Для паспяховага выканання планавых заданняў міністэрствам
і ведамствам рэспублікі, аблвыканкомам і Мінскаму гарвыканко-
136

му неабходна, кіруючыся рашеннямі лістападаўскага (1981 г.)
Пленума ЦК КПСС і чацвёртага пленума ЦК Кампартыі Белару-
сі, накіраваць энергію і намаганні ўсіх працоўных калектываў на
дасягненне высокіх канечных рэзультатаў, дабівацца строгага за-
хавання планавай дысцыпліны, выканання абавязацельстваў па
пастаўках прадукцыі, эканомнага выдаткавання матэрыяльных,
працоўных і фінансавых рэсурсаў, значнага павышэння якасці
працы.
Няма сумнення ў тым, што працоўныя Савецкай Беларусі, дес¬
на згуртаваныя вакол роднай Камуністычнай партыі, Центральна-
га Камітэта, Палітбюро ЦК КПСС на чале з таварышам Леанідам
Ільічом Брежневым, прыкладуць свае намаганні і творчую енер-
гію для паспяховага выканання намечаных планаў, унясуць дас-
тойны ўклад у ажыццяўленне гістарычных рашэнняў XXVI з’езда
партыі. (Апладысменты).
Старшыня. Таварышы депутаты! Пераходзім да прыняцця За¬
кона аб Дзяржаўным плане еканамічнага і сацыяльнага развіцця
Беларускай ССР на 1981—1985 гады, Закона аб Дзяржаўным пла¬
не еканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на
1982 год і Пастановы аб ходзе выканання Дзяржаўнага плана ека-
намічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР у 1981 годзе.
Праекты гетых Законаў і Пастановы з дапаўненнямі, якія вы-
нікаюць з заключения пастаянных камісій і выступленняў депута-
таў на сессіі, вам раздадзены.
Ці будуць іншыя дапаўненні або папраўкі да праектаў? Няма.
Ці ёсць неабходнасць зачытваць праекты Законаў і Пастановы
перад галасаваннем? Няма такой неабходнасці.
Прапануецца кожны з гетых праектаў галасаваць у целым.
Ці будуць іншыя прапановы аб парадку галасавання? Няма.
Стаўлю на галасаванне праект Закона аб Дзяржаўным плане
еканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1981 —
1985 гады.
Хто за тое, каб прыняць геты Закон, прашу галасаваць. Прашу
апусціць рукі. Хто супраць? Устрымаўся? Няма.
Закон аб Дзяржаўным плане еканамічнага і сацыяльнага раз-
віцця Беларускай ССР на 1981—1985 гады прымаецца Вярхоўным
Саветам аднагалосна. (Апладысменты).
Стаўлю на галасаванне праект Закона аб Дзяржаўным плане
еканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1982 год.
Хто за тое, каб прыняць геты Закон, прашу галасаваць. Прашу
апусціць рукі. Хто супраць? Устрымаўся? Няма.
Закон аб Дзяржаўным плане еканамічнага і сацыяльнага раз-
віцця Беларускай ССР на 1982 год прымаецца аднагалосна. (Апла¬
дысменты) .
Стаўлю на галасаванне праект Пастановы Вярхоўнага Савета
137

Беларускай ССР аб ходзе выканання Дзяржаўнага плана екана-
мічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР у 1981 годзе.
Хто за тое, каб прыняць гэту Пастанову, прашу галасаваць.
Прашу апусціць рукі. Хто супраць? Устрымаўся? Няма.
Пастанова Вярхоўнага Савета Беларускай ССР прынята адна-
галосна. (Апладысменты).
Таварышы депутаты! Заключнае слова па пытанню аб Дзяр-
жаўным бюджеце Беларускай ССР на 1982 год і аб выкананні
Дзяржаўнага бюджету Беларускай ССР за 1980 год даецца М.І-
ністру фінансаў Беларускай ССР депутату Шацілу Баляславу 1о-
сіфавічу.
Шаціла Б. I. Таварышы депутаты! Дзяржаўны бюджет БССР
на 1982 год, прадстаўлены на зацвярдженне Вярхоўнага Савета
БССР, атрымаў поўнае і аднадушнае адабренне ўсіх выступіўшых
на сесіі депутатаў.
Деталёвы разгЛяд бюджету Планава-бюджетнай і іншымі па-
стаяннымі камісіямі і абмеркаванне яго на сесіі Вярхоўнага Саве¬
та БССР паказалі, што Дзяржаўны бюджет БССР на 1982 год
распрацаваны, зыходзячы з рашенняў XXVI з’езда КПСС і
XXIX з’езда КП Беларусі, адпавядае патрабаванням лістападаў-
скага (1981 г.) Пленума ЦК КПСС аб павышенні ефектыўнасці
грамадскай вытворчасці і забяспечвае фінансавымі ресурсам! за-
цверджаны гетай сесіяй план еканамічнага і сацыяльнага развіцця
республікі на 1982 год.
Планава-бюджетная і іншыя пастаянныя камісіі Вярхоўнага
Савета БССР у адпаведнасці з папраўкамі, прынятымі шостай
сесіяй Вярхоўнага Савета СССР дзесятага склікання, унеслі пра-
пановы павялічыць даходы бюджету па адліченнях ад падатку з
абароту на 4380 тысяч рублёў.
За кошт гетых даходаў, з улікам просьбаў выканаўчых камі-
тэтаў абласных і Мінскага гарадскога Саветаў народных депута-
таў, міністерстваў і ведамстваў республікі, камісіі прапанавалі
павялічыць расходы Дзяржаўнага бюджету БССР на 1982 год:
на абсталяванне спартыўных залаў, пляцовак пры агульнааду-
кацыйных школах, набыццё спартыўнага і іншага інвентару і аб-
сталявання для гетых школ на 1430 тысяч рублёў;
на паляпшенне матерыяльнага забеспячення навученцаў пра-
фесіянальна-технічных вучылішчаў на 230 тысяч рублёў;
на набыццё інвентару і абсталявання і капітальны рамонт бу-
дынкаў устаноў здароўя на 1370 тысяч рублёў;
на добраўпарадкаванне гарадоў, раённых центраў і пасёлкаў
гарадскога тыпу на ,1350 тысяч рублёў.
Акрамя таго, камісіі Лічаць метазгодным пакінуць у распара-
дженні арганізацый жыллёва-камунальнай гаспадаркі выканаўчых
камітетаў абласных і Мінскага гарадскога Саветаў народных дэ-
путатаў 5610 тысяч рублёў 10-працэнтных адліченняў ад сродкаў,
138

прадугледжаных на капітальны рамонт жыллёвага фонду і ўста-
ноў сацыяльна-культурнага і бытавога прызначэння, для выкары-
стання гэтых адлічэнняў на развіццё вытворчай базы рамонтна-
будаўнічых і эксплуатацыйных арганізацый звыш лімітаў дзяр-
жаўных капітальных укладанняў. , ;
Такім чынам, даходы Дзяржаўнага бюджэту БССР на 1982 год
прапануецца павялічыць на 9990 тысяч рублёў і на тэту ж суму —
расходы бюджэту.
Мне даручана далажыць, што Савет Міністраў БССР лічыць
магчымым прыняць гэтыя прапановы. На суму сродкаў, пакідае-
мых на развіццё вытворчай базы арганізацый жыллёва-камуналь-
най гаспадаркі, будуць павялічаны расходы бюджэту на фінанса-
ванне дзяржаўных капітальных укладанняў. Адпаведныя змянен-
ні будуць унесены ў фінансавыя планы і каштарысы міністэрстваў
і ведамстваў БССР, у бюджэты абласцей і горада Мінска.
Усе пытанні, пастаўленыя Планава-бюджэтнай і іншымі па-
стаяннымі камісіямі, а таксама прапановы, выказаныя на сесіі
Вярхоўнага Савета БССР, будуць уважліва разгледжаны.
Таварышы дэпутаты! Пяцігадовы план, план і бюджэт на
1982 год напружаныя, але выканальныя. Увасоблены ў іх курс на-
шай партыі на сацыяльна-эканамічны прагрэс выражае карэнныя
інтарэсы ўсіх працоўных рэспублікі. Цяпер, як падкрэсліў у сваёй
прамове на лістападаўскім (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС таварыш
Леанід Ільіч Брэжнеў, «трэба падмацаваць лічбы плана эканаміч-
нымі і арганізацыйна-палітычнымі мерамі, гарантуючымі іх выка-
нанне. Арганізаванасць, дзелавітасць, дысцыпліна — вось абавяз-
ковыя патрабаванні як у цэнтры, так і на месцах». Зыходзячы з
гэтых патрабаванняў міністэрствам і ведамствам БССР, выкан-
комам мясцовых Саветаў народных дэпутатаў неабходна будаваць
сваю работу, каб не толькі дасягнуць, але і пераўзысці намечаныя
рубяжы.
Можна не сумнявацца ў тым, што працоўныя Савецкай Бела-
русі сваёй самаадданай працай унясуць дастойны ўклад у выка-
нанне гістарычных рашэнняў XXVI з’езда КПСС, у практычнае
ажыццяўленне заданняў плана і бюджэту. (Апладььсменты).
Старшыня. Таварышы дэпутаты! Прыступаем да зацвярджэння
Дзяржаўнага бюджэту Беларускай ССР на 1982 год і справаздачы
аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту за 1980 год. Напомню, што
згодна з Рэгламентам Вярхоўнага Савета БССР, калі Вярхоўны
Савет не прыме іншае рашэнне, спачатку зацвярджаюцца агуль-
ныя сумы даходаў і расходаў Дзяржаўнага бюджэту БССР, а пе¬
тым ставіцца на галасаванне Закон аб Дзяржаўным бюджэце
Беларускай ССР.
Я лічу, што няма неабходнасці мяняць парадак, таму што ін-
шых прапаноў няма.
139

Прашу Міністра фінансаў депутата Шацілу зачытаць агульныя
сумы даходаў і расходаў Дзяржаўнага бюджету БССР на
1982 год.
Шаціла Б. I. У Дзяржаўным бюджэце Беларускай ССР на
1982 год, унесеным Саветам Міністраў БССР, даходы прадугле-
джваюцца ў суме 5 мільярдаў 923 мільёнаў 71 тысячы рублёў.
Планава-бюджэтная і іншыя пастаянныя камісіі Вярхоўнага Са-
вета Беларускай ССР прапанавалі павялічыць даходы на 9 мільё-
наў 996 тысяч рублёў. 3 улікам гэтай папраўкі даходы Дзяржаў-
нага бюджету Беларускай ССР на 1982 год прадстаўляюцца на
зацвярдженне ў агульнай суме 5 мільярдаў 933 мільёнаў 61 тысячы
рублёў.
Старшыня. Ці ёсць у депутатаў іншыя папраўкі да агульнай
сумы даходаў Дзяржаўнага бюджету Беларускай ССР на 1982 год?
Паправак няма.
Агульную суму даходаў Дзяржаўнага бюджету Беларускай ССР
на 1982 год з улікам прапаноў пастаянных камісій Вярхоўнага Са-
вета стаўлю на галасаванне.
Хто за тое, каб зацвердзіць названую Міністрам фінансаў агуль¬
ную суму даходаў Дзяржаўнага бюджету республікі, прашу пра-
галасаваць. Прашу апусціць рукі. Хто супраць? Няма. Хто ўстры-
маўся? Няма.
Агульная сума даходаў Дзяржаўнага бюджету Беларускай ССР
на 1982 год Вярхоўным Саветам зацверджана.
Шаціла Б. 1. Таварышы депутаты! Расходы Дзяржаўнага бюд¬
жету Беларускай ССР на 1982 год прадугледжваюцца ў суме
5 мільярдаў 923 мільёнаў 71 тысячы рублёў. Планава-бюджетная
і іншыя пастаянныя камісіі Вярхоўнага Савета БССР прапанавалі
павялічыць расходы бюджету на 9 мільёнаў 990 тысяч рублёў з на-
кіраваннем іх на абсталяванне спартыўных залаў, пляцовак пры
агульнаадукацыйных школах, набыццё спартыўнага і іншага інвен-
тару і абсталявання для гетых школ, на паляпшенне матерыяльнага
забеспячення навученцаў прафесіянальна-тэхнічных вучылішчаў, на
набыццё інвентару і абсталявання і капітальны рамонт будынкаў
устаноў аховы здароўя, на добраўпарадкаванне гарадоў, раённых
центраў і пасёлкаў гарадскога тыпу, на фінансаванне дзяржаўных
капітальных укладанняў арганізацый жыллёва-камунальнай гаспа-
даркі ў сувязі з пакіданнем у іх распарадженні сродкаў на развіц-
цё вытворчай базы рамонтна-будаўнічых і експлуатацыйных арга-
нізацый.
Такім чынам, расходы Дзяржаўнага бюджету республікі на
1982 год прадстаўляюцца на зацвярдженне ў суме 5 мільярдаў
933 мільёны 61 тысяча рублёў.
Старшыня. Таварышы депутаты! Ці ёсць у вас іншыя прапановы
па расходнай частцы Дзяржаўнага бюджету Беларускай ССР на
1982 год? Няма.
140

Дазвольце паставіць на галасаванне агульную суму расходаў
Дзяржаўнага бюджэту Беларускай ССР на 1982 год з улікам пра-
паноў, унесеных пастаяннымі камісіямі Вярхоўнага Савета.
Хто за тое, каб прыняць названую суму расходаў Дзяржаўнага
бюджэту Беларускай ССР на 1982 год, прашу прагаласаваць. Пра¬
шу апусціць рукі. Хто супраць? Няма. Хто ўстрымаўся? Няма.
Агульная сума расходаў Дзяржаўнага бюджэту Беларускай
ССР на 1982 год зацвярджаецца аднагалосна.
Пераходзім да прыняцця Закона аб Дзяржаўным бюджэце Бе¬
ларускай ССР на 1982 год.
Праект Закона са змяненнямі і дапаўненнямі, з улікам заклю-
чэння пастаянных камісій і выступленняў дэпутатаў, у вас ёсць.
Ці ёсць папраўкі або дапаўненні да праекта Закона? Няма.
Закон аб Дзяржаўным бюджэце прапануецца галасаваць у цэ-
лым. Ніхто не настойвае на паартыкульным галасаванні? Не.
Хто за тое, каб прыняць Закон аб Дзяржаўным бюджэце, пра¬
шу прагаласаваць. Прашу апусціць рукі. Хто супраць? Няма. Хто
ўстрымаўся? Няма.
Закон аб Дзяржаўным бюджэце Беларускай ССР на 1982 год
зацвярджаецца аднагалосна.
Таварышы дэпутаты! Пераходзім да прыняцця Пастановы Вяр-
хоўнага Савета аб зацвярджэнні справаздачы аб выкананні Дзяр-
жаўнага бюджэту Беларускай ССР за 1980 год.
Праект гэтай Пастановы ў вас ёсць.
Магчыма, будуць папраўкі або заўвагі па праекту? Няма.
Ці ёсць неабходнасць зачытваць яго? Няма.
Тады дазвольце праект Пастановы прагаласаваць.
Хто за тое, каб прыняць тэту Пастанову, прашу прагаласаваць.
Прашу апусціць рукі. Хто супраць? Няма. Хто ўстрымаўся? Няма.
Пастанова аб зацвярджэнні справаздачы аб выкананні Дзяр-
жаўнага бюджэту Беларускай ССР за 1980 год Вярхоўным Саве-
там зацверджана аднагалосна.
Таварышы дэпутаты! Пачынаем разгляд пытання аб праектах
Закона Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра» і За¬
кона Беларускай ССР «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага
свету».
Слова для даклада даецца намесніку Старшыні Савета Мініст-
раў Беларускай ССР.дэпутату Каваленку Генадзю Герасімавічу.
Каваленка Г. Г. (Столінская выбарчая а к руга
Брэсцкай вобласці). Таварышы дэпутаты! Ва ўмовах наву-
кова-тэхнічнага прагрэсу, хуткага развіцця прамысловасці, транс-
парту, сельскай гаспадаркі ахова прыроды і рацыянальнае выка-
рыстанне прыродных рэсурсаў з’яўляюцца справай велізарнага
дзяржаўнага значэння. У нашай краіне гэта задача вырашаецца з
сапраўды шырокім размахам і знаходзіцца ў цэнтры ўвагі Каму-
ністычнай партыі і Савецкай дзяржавы.
141

Яшчэ ў першыя гады Савецкай улады, у крайне цяжкі для ма-
ладой Рэспублікі Саветаў час, Уладзімір Ільіч Ленін падпісаў
больш за сто дэкрэтаў і іншых дакументаў, якія прадугледжваюць
рацыянальнае выкарыстанне і ахову зямлі, яе нетраў, лясоў і вод,
рэгуляванне палявання і рыбалоўства, стварэнне ў нашай краіне
запаведнікаў і заказнікаў. Сістэма Норм па ахове прыроды, рас-
працаваная пад кіраўніцтвам Уладзіміра Ільіча Леніна, была па-
кладзена ў аснову ўсяго прыродаахоўнага заканадаўства нашай
краіны.
Ленінскія ідэі аховы прыроды ва ўсёй паўнаце ўвасоблены ў
Канстытуцыі СССР і Канстытуцыі БССР, у якіх прадугледжваец-
ца, што ў інтарэсах цяперашняга і будучых пакаленняў прымаюц-
ца неабходныя меры для аховы і навукова абгрунтаванага, рацыя-
нальнага выкарыстання зямлі і яе нетраў, водных рэсурсаў, рас-
ліннага і жывёльнага свету, для захавання ў чысціні паветра
і вады, забеспячэння ўзнаўлення прыродных багаццяў і паляпшэн-
ня акружаючага чалавека асяроддзя.
Задачы па ахове прыроды складаюць важную частку нашых
пяцігадовых планаў. Камуністычная гіартыя выхоўвае ў кожным
савецкім чалавеку пачуццё гаспадара, пачуццё маральнай адказ-
насці за ўсе справы і не ў апошнюю чаргу — за ахову і абагачэнне
роднай прыроды.
XXVI з’езд КПСС, вызначыўшы велічную праграму развіцця
матэрыяльнай вытворчасці, навукі і культуры, росту дабрабыту
савецкага народа, у той жа час адзначыў, што для выканання на-
мечаных планаў запатрабуецца ўключэнне ў гаспадарчы абарот
велізарнай колькасці прыродных рэсурсаў, якія з’яўляюцца пер-
шакрыніцай матэрыяльных даброт.
Пры гэтым асаблівая ўвага ўдзелена правільнаму выкарыстан-
ню прыродных багаццяў, таму, каб у працэсе выкарыстання адных
прыродных рэсурсаў не наносілася шкоды другім, каб гаспадарчая
дзейнасць не нарушала існуючай раўнавагі ў прыродзе, а прырода
служыла чалавеку вечна.
Хацелася б далажыць сесіі, што партыйныя, савецкія і гаспа-
дарчыя органы рэспублікі ў дзесятай пяцігодцы выканалі вялікі
аб’ём работ па ажыццяўленню прыродаахоўных мерапрыемстваў.
Так, агульная плошча зялёных зон гарадоў і гарадскіх пасёл-
каў даведзена да 1 мільёна 130 тысяч гектараў, прырост іх за пя-
цігоддзе склаў 347 тысяч гектараў. Рэкультывавана і перададзена
пастаянным землекарыстальнікам каля 57 тысяч гектараў выпра-
цаваных тарфянікаў і кар’ераў нярудных выкапняў. Абаротнае во-
дакарыстанне ў прамысловасці дасягнула 83 працэнтаў. У выніку
эканоміі, правядзення іншых водаахоўных мерапрыемстваў у рэс-
публіцы спажыванне свежай вады на прамысловыя мэты зменша-
на на 40 працэнтаў. :
«Гаспадарскае, беражлівае выкарыстанне прыродных рэсурсаў.
142

клопаты аб зямлі, аб лесе, аб рэках і чыстым паветры, аб раслін-
ным і жывёльным. свеце,— як падкрэсліў Генеральны сакратар
ЦК КПСС, Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР та-
варыш Леанід Ільіч Брэжнеў,— усё гэта наша кроўная камуні-
стычная справа. Мы павінны захаваць і ўпрыгожыць нашу зямлю
для цяперашніх і будучых пакаленняў савецкіх людзей». Зыходзя-
чы з гэтых указанняў, XXVI з’езд КПСС і XXIX з’езд КПБ запатра-
бавалі ўзмацнення аховы прыроды, павышэння адказнасці пар-
тыйных і савецкіх органаў, міністэрстваў і ведамстваў, прадпры-
емстваў, арганізацый, устаноў, калгасаў і. саўгасаў за рацыянальнае
выкарыстанне прыродных багаццяў. Гэтай мэце служаць прад-
стаўленыя на разгляд Вярхоўнага Савета рэспублікі праекты За-
конаў Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра» і «Аб
ахове і выкарыстанні жывёльнага свету», закліканыя ўдаскана-
ліць прававое рэгуляванне адносін, звязаных з аховай атмасфер¬
нага паветра, з аховай і выкарыстаннем жывёльнага свету.
Важнейшымі дакументамі ў рэалізацыі задач аховы прыроды
становяцца Дзяржаўны план эканамічнага і сацыяльнага развіцця
СССР на 1981—1985 гады, зацверджаны шостай сесіяй Вярхоў-
нага Савета СССР, і адпаведны пяцігадовы план развіцця нашай
рэспублікі, прыняты на цяперашняй сесіі Вярхоўнага Савета Бе¬
ларускай ССР, дзе выдзелены спецыяльныя раздзелы «Ахова пры¬
роды». Яны адкрываюць новыя перспектывы для далейшага ўзмац-
нення аховы прыроды і паляпшэння выкарыстання прыродных
рэсурсаў. Вялікае значэнне мае таксама і тое, што будучая дзей-
насць у галіне аховы навакольнага асяроддзя апіраецца ў нас на
трывалы фундамент здзяйсненняў і карысных спраў, ажыццёўле-
ных у рэспубліцы ў гэтым напрамку за гады дзесятай пяцігодкі.
Многія гаспадаркі набылі павучальны вопыт работы па ахове
прыроды. У рэспубліцы знайшоў вялікае пашырэнне заклік калга-
са імя Леніна Стаўбцоўскага раёна спаборнічаць у галіне аховы
прыроднага асяроддзя. Прагучаў ён у перыяд. падрыхтоўкі да
100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна і быў пад-
трыманы ў калгасах і саўгасах. За вялікую работу, праведзеную
ў гэтым напрамку, калгас, як ініцыятар пачыну, быў удастоены
гонару стаць удзельнікам ВДНГ СССР. I цяпер партыйная арга-
нізацыя, сельскі Савет, праўленне калгаса трымаюць у цэнтры
ўвагі пытанні аховы прыродных рэсурсаў. Штогод у план іх рабо¬
ты ўключаюцца прыродаахоўныя мерапрыемствы, на гэтыя мэты
выдзяляюцца неабходныя сродкі. Толькі ў мінулым годзе ўласны-
мі сіламі ў гаспадарцы праведзены вялікія работы па азеляненню,
створан заказнік, на месцы тарфяных выпрацовак зроблены ва-
даёмы.- '
Аднак, нягледзячы на ўсю важнасць правядзення прыродаахоў-
ных работ, гэтыя пытанні яшчэ не знаходзяць належнага разумен¬
ия ў асобных кіраўнікоў і спецыялістаў гаспадарак, . землекары-
143:

стальнікаў. У шэр агу выпадкаў выдзяляемыя на ахову прыроды
дзяржаўныя сродкі асвойваюцца не поўнасцю, а іншы раз і не па
прызначэнню. Усё гэта патрабуе ад савецкіх і гаспадарчых орга-
наў, кіраўнікоў і спецыялістаў калгасаў і саўгасаў паглыбленага
вывучэння стану работ па ахове прыроды і ажыццяўлення мер па
іх паляпшэнню ў кожнай гаспадарцы.
У мэтах забеспячэння рацыянальнага і планавага выкарыстан-
ня зямлі ва ўсіх галінах народнай гаспадаркі Савет Міністраў
БССР зацвердзіў генеральную схему выкарыстання зямельных
рэсурсаў Беларускай ССР. Тэрмін дзеяння гэтай схемы разлічаны
да 1990 года. Яна набыла важнае значэнне для ўзмацнення аховы
і больш рацыянальнага выкарыстання зямлі.
Эканамічныя поспехі нашай краіны ствараюць трывалую базу
для ажыццяўлення буйных мерапрыемстваў па ахове навакольна-
га прыроднага асяроддзя. «Партыя і ўрад,— адзначыў у Справа-
здачным дакладзе XXIX з’езду КП Беларусі кандыдат у члены
Палітбюро ЦК КПСС, Першы сакратар ЦК КПБ таварыш Ціхан
Якаўлевіч Кісялёў,— выдзяляюць на гэтыя мэты велізарныя асіг-
наванні. Справа за тым, каб выкарыстоўваць іх поўнасцю і з
найбольшым эфектам. Партыйныя, савецкія і прафсаюзныя арга-
нізацыі, планавыя і гаспадарчыя органы, кіраўнікі прадпрыемстваў
і арганізацый, калгасаў і саўгасаў павінны разглядаць пытанні
ўзнаўлення і рацыянальнага выкарыстання прыродных рэсурсаў,
аховы атмасфернага паветра, вадаёмаў, жывёльнага і расліннага
свету як справу вялікай дзяржаўнай важнасці, састаўную частку
клопатаў аб чалавеку, умовах яго працы і жыцця сёння і ў буду-
чыні».
Распрацоўкай праблем прыродаахоўных мерапрыемстваў і ра¬
цыянальнага выкарыстання прыродных рэсурсаў у нас займаюцца
інстытуты АН БССР і ВНУ, галіновыя, навуковыя і праектныя
ўстановы рэспублікі. Ажыццяўляюцца комплексный навуковыя
праграмы па ахове прыроды. Вялікая ўвага ўдзяляецца праблеме
паляпшэння прыроднага асяроддзя ў гарадскіх і прамысловых
цэнтрах, рацыянальнаму выкарыстанню біялагічных і мінераль-
ных рэсурсаў, распрацоўцы новых, безадходных і малаадходных
тэхналогій, удасканаленню заканадаўства па ахове прыроды.
Вялікі вопыт правядзення навуковых даследаванняў і выра-
шэння практычных задач у галіне рацыянальнага прыродакарыс-
тання набыт у ходзе меліярацыйнага будаўніцтва ў Беларускім
Палессі. Меліярацыя і асваенне зямель у гэтым рэгіёне вядуцца ў
адпаведнасці са Схемай, распрацаванай з улікам дасягненняў на-
вукі і перадавога вопыту, комплексна, з рацыянальным выкары-
станнем водных і зямельных рэсурсаў, акумуляцыяй спёку і за-
беспячэннем неабходных умоў атрымання высокіх гарантаваных
ураджаяў усіх сельскагаспадарчых культур. Разам з асушэннем
зямель ажыццяўляецца стварэнне ахоўных лесапалос, запаведных
144

тэрыторый, ахоўных мерапрыемстваў па ахове фауны і флоры,
будаўніцтва вадасховішчаў, паляпшаецца. ландшафт тэрыторый.
Выкарыстанне наяўнага вопыту важна не толькі для далейшага
асваення гэтага краю, але і для вырашэння аналагічных задач у
іншых рэгіёнах рэспублікі.
Таварышы дэпутаты! У агульным комплексе прыродаахоўных
праблем пытанні аховы атмасфернага паветра маюць першарад-
нае значэнне. Атмасфера — адзін з самых важных кампанентаў
прыроднага асяроддзя, неабходны для падтрымання жыццядзей-
насці ўсяго жывога. У той жа час атмасфернае паветра становіцца
важнейшым прыродным рэсурсам, які ўсё больш інтэнсіўна выка-
рыстоўваецца ў народнай гаспадарцы. 3 атмасфернага азоту вы-
рабляюцца практычна ўсе неарганічныя азотныя ўгнаенні, азотная
кіслата і яе солі. Кісларод шырока выкарыстоўваецца для інтэн-
сіфікацыі металургічных, хімічных працэсаў, для рэзкі металаў,
у медыцыне і многіх іншых галінах. Ен — неабходны кампанент
для праходжання акісляльных працэсаў, якія распаўсюджаны не
толькі ў прыродным асяроддзі, але і прымяняюцца ў цеплаэнерге-
тыцы, металургіі, хімічнай, мікрабіялагічнай прамысловасці. Ця-
пер паветра шырока выкарыстоўваецца ў тэхналагічных працэсах
для ахалоджвання вады, абсталявання, сыравінных матэрыялаў і
гатовай прадукцыі.
Барацьба за чысціню паветранага басейна ў нас пастаўлена ў
лік важнейшых агульнадзяржаўных задач. Для зніжэння забру-
джвання атмасфернага паветра хуткімі тэмпамі ідзе будаўніцтва
газапылаўлоўліваючых установак, удасканальваюцца тэхналагіч-
ныя працэсы, укараняюцца безадходныя вытворчасці. За апошнія
два гады на прадпрыемствах рэспублікі пабудавана звыш 300 но¬
вых установак газаачысткі і каля 1000 прыведзена ў спраўны стан,
павышана іх эфектыўнасць.
Палепшылася эксплуатацыя газаачыстак на вядучых прадпры¬
емствах. Так, на Мінскім аўтамабільным заводзе ў апошні час па¬
будавана 10 новых установак і звыш 40 прыведзены ў спраўны
стан, што дало магчымасць значка скараціць выкіды шкодных
рэчываў у атмасферу. Уведзены буйныя газаачышчальныя ўста-
ноўкі на мінскіх станкабудаўнічых заводах імя Кірава і імя Кас-
трычніцкай рэвалюцыі, трактарным, Наваполацкім нафтаперапра-
цоўчым, Гомельскім станкабудаўнічым імя Кірава, шклозаводзе
«Нёман», у аб’яднанні «Ваўкавыскцэменташыфер» і іншых.
Ужо многа зроблена і дасягнуты пэўныя поспехі ў вырашэнні
шэрага праблем аховы паветранага басейна ад шкодных прыме-
сей. Аднак гэта яшчэ толькі пачатак вялікай работы. Трэба будзе
грунтоўна папрацаваць, каб усюды забяспечыць надзейную ахову
атмасфернага паветра, ад чысціні якога ў многім залежыць зда-
роўе людзей, стан жывёльнага і расліннага свету.
145

Бурны рост аўтатранспарту, парка трактароў і іншых механіз-
маў ставіць вострыя праблемы аховы паветранага басейна буйных
гарадоў і населеных пунктаў ад забруджвання выхлапнымі газамі.
Неабходны найстражэйшы кантооль за тэхнічным станам аўтама-
шын. Правільная рэгуліроўка рухавікоў можа істотна скараціць
шкодныя выкіды. Між тым у аўтагаспадарках яшчэ частыя выпад-
кі, калі на лінію выпускаюцца машыны без адпаведнай праверкі.
Нават пры тэхнічных аглядах, па рэгламенту якіх неабходна пра-
водзіць праверку на таксічнасць выхлапных газаў, у многіх вы-
падках гэта не робіцца. А неадрэгуляваныя ж рухавікі пры спаль-
ванні адной тоны паліва выкідваюць у атмасферу шкодных рэчы-
ваў у 1,8 раза больш.
Вялікую адказнасць за гэтыя недахопы нясе таксама Рэспуб-
ліканскае ўпраўленне па гідраметэаралогіі і кантролю прыроднага
асяроддзя. Яно яшчэ далёка не заўсёды і не ў поўнай меры выка-
рыстоўвае прадастаўленыя яму правы і выконвае абавязкі па ахо-
ве паветранага басейна ад забруджвання. Работнікі ўпраўлення
пакуль што ў гэтым пытанні не занялі актыўных, баявых пазіцый.
Прадстаўлены на ваш разгляд праект Закона «Аб ахове атмас-
фернага паветра» прадугледжвае рэгуляванне шырокага комплек¬
су агульных і ўзаемна ўзгодненых патрабаванняў па захаванню ў
чысціні і паляпшэнню стану атмасфернага паветра, прадухіленню
і зніжэнню шкодных уздзеянняў на яго.
Праект змяшчае рад прынцыпова новых правіл, накіраваных на
ўзмацненне аховы атмасфернага паветра ад забруджвання і ін-
шых шкодных уздзеянняў. Яны прадугледжваюць патрабаванні аб
устанаўленні нарматываў гранічна дапушчальных выкідаў за-
бруджваючых рэчываў у атмасферу і шкодных фізічных уздзеян-
няў на яе.
Праект Закона надае вялікае значэнне прафілактычным і бя-
гучым арганізацыйна-гаспадарчым мерапрыемствам па ахове
атмасфернага паветра. Прадугледжваецца, што пры размяшчэнні,
праектаванні, будаўніцтве і ўводзе ў эксплуатацыю новых і рэ-
канструяваных прадпрыемстваў, збудаванняў і іншых аб’ектаў,
пры ўдасканаленні існуючых і ўкараненні новых тэхналагічных
працэсаў і абсталявання неабходна забяспечыць захаванне нар-
матываў шкодных уздзеянняў на атмасфернае паветра. Пры гэтым
павінны прадугледжвацца ўлоўліванне, утылізацыя, абясшко-
джванне шкодных рэчываў і адходаў або поўнае выключэнне вы-
кідаў забруджваючых рэчываў і ліквідацыя іншых негатыўных
уздзеянняў на атмасферу.
Вялікая ўвага ў праекце ўдзелена дзяржаўнаму і ведамаснаму
кантролю за аховай атмасфернага паветра. Дзяржаўны кантроль
ускладзен на Саветы народных дэпутатаў, іх выканаўчыя і рас-
парадчыя органы, а таксама спецыяльна ўпаўнаваЖаныя на тое
дзяржаўныя органы. Задача такога кантролю — забеспячэнне вы-
146

канання ўсімі міністэрствамі, дзяржаўнымі камітэтамі і ведам-
ствамі, дзяржаўнымі, кааператыўнымі і іншымі грамадскімі прад-
прыемствамі, установамі і арганізацыямі, а таксама грамадзянамі
мерапрыемстваў па ахове атмасфернага паветра, захаванне ўмоў
выкідаў забруджваючых рэчываў і іншых шкодных уздзеянняў на
атмасферу і іншых правіл, устаноўленых заканадаўствам аб ахо¬
ве атмасфернага паветра. Органам, ажыццяўляючым кантроль,
прадастаўлены шырокія правы, у прыватнасці права абмяжоўваць,
прыпыняць або забараняць выкід забруджваючых рэчываў, калі
ён дапускаецца з парушэннем устаноўленага парадку.
Прырода шчодра адарыла Беларусь многімі відамі звяроў,
птушак, рыб. Для захавання і прымнажэння багаццяў жывёльнага
і расліннага свету ўжо нямала зроблена. Створаны запаведнікі,
запаведна-паляўнічыя гаспадаркі, заказнікі. Сярод іх Бярэзінскі
біясферны і Прыпяцкі ландшафтна-гідралагічны запаведнікі, дзве
запаведна-паляўнічыя гаспадаркі — «Белавежская пушча» і «Це-
ляханская». У апошнія гады Урадам рэспублікі прыняты рашэнні
аб арганізацыі ландшафтных заказнікаў «Блакітныя азёры», «Сві-
цязянскі», «Белае» і «Міжазёрны», ляснога — «Прылуцкі», васьмі
гідралагічных — «Выганашчанскае», «Дзікае», «Ельня», «Заазер’е»
і іншых, шасці паляўнічых заказнікаў, дванаццаці дзяржаўных
батанічных заказнікаў дзікарослых раслін, шаснаццаці тарфяных
і сямі азёрных заказнікаў.
Паляўнічыя арганізацыі, арганізацыі Таварыства аховы пры-
роды аказваюць пэўную дапамогу дзяржаўным органам у ахове
карыснай фауны. Прыняты меры па паляпшэнню вядзення паляў-
нічай гаспадаркі. Яна атрымала планавы пачатак, ліквідавана
абязлічка ў выкарыстанні паляўнічых угоддзяў і паляўнічага
фонду.
Цяпер распрацоўваецца адзіная схема ўсіх ахоўваемых тэры-
торый і аб’ектаў прыроды рэспублікі. У гэтым плане вялікае зна-
чэнне мае падрыхтаваная «Чырвоная кніга Беларускай ССР»,
якая ўключае апісанне, распаўсюджанне і меры па ахове рэдкіх і
знікаючых відаў жывёл і раслін.
Усё гэта паклала добры пачатак той вялікай рабоце, якую трэ-
ба правесці, каб абагаціць жывёльны свет. Напрыклад, за апошні
час колькасць ласёў, дзікоў і некаторых іншых жывёл стабіліза-
валася. Цяпер амаль няма раёнаў, дзе б не было ласёў, дзікоў,
бабр.оў, а 30—40 гадоў назад іх налічваліся адзінкі. Калі ў 1952 го-
дзе ў рэспубліцы было ўсяго 600—800 ласёў, то цяпер іх коль¬
касць перавышае 20 тысяч.
Разам з тым ва ўзнаўленні жывёльнага свету мае месца шэраг
істотных недахопаў. Шматлікія яшчэ выпадкі парушэння правіл
палявання і рыбалоўства. Нягледзячы на гэта, органы лясной гас-
падаркі, мясцовыя Саветы недастаткова актыўна прыцягваюць
грамадскасць да барацьбы з браканьерамі.
147

Трэба цвёрда помніць, што ахова дзікіх жывёл і іншых при¬
родных багаццяў — усенародная справа. Тут вялікае поле дзейнас-
ці як для дзяржаўных, так і грамадскіх арганізацый.
Забеспячэнне беражлівых, гаспадарскіх, гуманных адносін да
жывёльнага свету, усямернае ўзмацненне яго аховы — адна з важ-
нейшых рыс праекта Закона Беларускай ССР «Аб ахове і выка-
рыстанні жывёльнага свету».
Замацоўваючы права ўласнасці дзяржавы на жывёльны свет,
праект Закона стварае спрыяльную аснову для правядзення дзяр-
жаўных мер у галіне аховы і рацыянальнага выкарыстання жы¬
вёльнага свету. Ен змяшчае комплекс праваахоўных норм, што вы-
значаюць ахову дзікіх жывёл і іх правільнае выкарыстанне.
Праект дакладна фармулюе асноўныя патрабаванні па ахове
і выкарыстанню жывёльнага свету. У ім змяшчаецца класіфікацыя
відаў карыстання жывёльным светам, сярод якіх названы: паля-
ванне, рыбалоўства, карыстанне жывёльным светам у навуковых,
культўрна-асветных, выхаваўчых, эстэтычных мэтах і іншыя. Асаб-
лівыя меры прадугледжваюцца па ахове рэдкіх і знаходзячыхся
пад пагрозай знікнення відаў жывёл. Уводзіцца шэраг правіл ахо¬
вы жывёл пры прымяненні сродкаў аховы раслін, стымулятараў іх
росту, мінеральных угнаенняў і іншых прэпаратаў. У праекце вы-
значан парадак дзяржаўнага ўліку жывёл і іх выкарыстання, а
таксама правілы вядзення дзяржаўнага кадастра ўліку жывёл.
Прадметам асаблівых клопатаў сталі для нас лясы, якія маюць
выключнае значэнне для аховы атмасфернага паветра, захавання
жывёльнага свету. Яны служаць магутным прыродным рэгулята-
рам воднага балансу і клімату, упрыгожваюць жыццё чалавека,
ствараюць нічым незаменныя ўмовы для адпачынку і лячэння лю-
дзей. Лясныя насаджэнні — лепшы памочнік чалавека ў вырашэн-
ні многіх прыродаахоўных пытанняў. Яны прыпыняюць ветравую
і водную эрозію, захоўваюць прыродныя ландшафты і з’яўляюцца
месцам развядзення многіх відаў фауны, ачышчаюць паветра ад
шкодных рэчываў. Уся гэта сукупнасць каштоўнасцей лесу робіць
яго важнейшым аб’ектам аховы.
Наша рэспубліка — лясны край. Лясы займаюць звыш 34 пра-
цэнтаў тэрыторыі. Характэрна, што каля 20 працэнтаў іх у поўным
сэнсе рукатворныя, створаны рукамі лесаводаў. Асабліва вялікія
лесаўпарадкавальныя работы праведзены ў пасляваенны перыяд.
Пісьменнік Леанід Ляонаў гаварыў аб тым, што лес звычайна па-
дзяляе лёс свайго народа. Да Беларусі гэта можна аднесці ў поў-
най меры. Удумаемся ў лічбы: за час уварвання фашысцкіх пол-
чышчаў у Беларусі загінуў кожны чацвёрты яе жыхар і кожны
трэці гектар лесу.
Добра, што мы сёння высаджваем лесу больш, чым высякаем,
вяртаючы, так сказаць, узятыя ў яго «даўгі».
148

Многія партыйныя, савецкія, прафсаюзныя і камсамольскія
арганізацыі, народный дэпутаты праводзяць вялікую работу сярод
калектываў па выхаванню высокай культуры ў адносінах з нава-
кольным асяроддзем. Іменна як форма выхавання ўзніклі ў нас
школьныя лясніцтвы. Тут вучні пад кіраўніцтвам спецыялістаў,
работнікаў і актыву Таварыства аховы прыроды дапамагаюць ор¬
ганам лясной гаспадаркі ачьішчаць лес, сачыць за яго санітарным
станам, ахоўваць ад пажараў. У рэспубліцы за школьнымі ляс-
ніцтвамі замацавана больш як 200 тысяч гектараў лесу.
Усё, што адбываецца з прыродай па нашай волі,— адлюстра-
ванне нас саміх: нашых ведаў, унутранай культуры, грамадзянскай
самасвядомасці. Наш народ здаўна беражліва адносіцца да пры¬
роды і яе выдатных помнікаў. Тэту добрую традыцыю трэба ўся-
мерна развіваць. Выхаванне беражлівых, уважлівых адносін да
навакольнага асяроддзя, расшырэнне ведаў і навыкаў, неабход-
ных для яе аховы і паляпшэння, павінна стаць неад’емнай часткай
агульнай сістэмы асветы, адукацыі, падрыхтоўкі кадраў.
У нас ужо набыты пэўны вопыт прапаганды прыродаахоўных
ведаў. Тэта — чытанне лекцый, правядзенне гутарак, дэманстра-
цыя кінафільмаў аб прыродзе і яе ахове, арганізацыя радыё- і тэ-
леперадач, выставак і многае іншае.
Трэба, аднак, прызнаць, што ў гэтай важнай справе ёсць яшчэ
істотныя недахопы і хібы. Колькасць парушэнняў заканадаўства
аб ахове прыроды застаецца вельмі значнай. У сувязі з гэтым узні-
кае неабходнасць прыняцця канкрэтных мер па павышэнню ўзроў-
ню прапагандысцкай дзейнасці ў галіне аховы прыроды. Трэба
прыцягваць да строгай адказнасці кожнага, хто парушае закана-
даўства аб ахове прыроды. Тут сваё важкае слова павінны ска-
заць выканкомы Саветаў народных дэпутатаў, Дзяржаўны камі-
тэт БССР па ахове прыроды.
Патрабуе далейшага ўдасканалення пастаноўка прыродаахоў-
най асветы ў ВНУ, сярэдніх спецыяльных навучальных установах,
прафесіянальна-тэхнічных вучылішчах і агульнаадукацыйных шко¬
лах рэспублікі, а ў сувязі з гэтым і падрыхтоўка і перападрых-
тоўка выкладчыкаў прыродаахоўных дысцыплін. У экалагічнай
адукацыі і выхаванні ў нас слаба выкарыстоўваюцца магчымасці
культасветустаноў, музеяў, бібліятэк, клубаў і дамоў культуры,
паркаў культуры і адпачынку. Праблема рацыянальнага прыро-
дакарыстання заслугоўвае канкрэтнага растлумачэння не толькі
ў масавай аўдыторыі, але і сярод спецыялістаў, уключаючы работ-
нікаў міністэрстваў, ведамстваў, прадпрыемстваў, арганізацый,
калгасаў і саўгасаў. У гэтым у нас яшчэ ёсць сур’ёзныя недахопы.
Улічваючы гэта, у мінулым годзе ЦК КПБ, Савет Міністраў
БССР, Белсаўпроф і ЦК ЛКСМБ прынялі пастанову «Аб арга-
нізацыі рэспубліканскага сацыялістычнага спаборніцтва па ахове
прыроды і рацыянальнаму выкарыстанню прыродных рэсурсаў».
149

Тэты дакумент заклікан узняць усюды на больш высокі ўзровень
усю прыродаахоўную работу.
Таварышы дэпутаты! Вярхоўны Савет Беларускай ССР пры-
няў ужо Зямельны кодэкс, Кодекс аб нетрах, Лясны і Водны ко¬
дексы. У метах далейшага развіцця прыродаахоўнага заканадаў-
ства вам прадстаўлены на абмеркаванне праекты Закона Беларус¬
кай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра» і Закона Беларускай
ССР «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету». У падрыхтоўцы
гетых законапраектаў удзельнічалі Дзяржаўны камітет БССР па
ахове прыроды, Міністерства юстыцыі БССР, Академія навук
БССР, іншыя міністерствы, ведамствы і навуковыя ўстановы, Бе-
ларускае республіканскае ўпраўленне па гідраметеаралогіі і кант-
ролю прыроднага асяроддзя, выканаўчыя камітеты мясцовых Са-
и
и
ветау народных депутатау,
республікі.
а таксама грамадскія арганізацыі
Юрыдычнай базай для распрацоўкі праектаў Закона Беларус-
кай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра» і Закона Беларускай
ССР «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету» паслужылі
прынятыя Вярхоўным Саветам СССР Законы Саюза Савецкіх Са-
цыялістычных Рэспублік «Аб ахове атмасфернага паветра» і «Аб
ахове і выкарыстанні жывёльнага свету». Гэтымі Законамі выра-
шаны важнейшыя палажэнні аховы атмасфернага паветра, аховы
і выкарыстання жывёльнага свету, аднолькавыя для ўсяго Савец-
кага Саюза. У праектах Законаў Беларускай ССР яны ўзноўлены
текстуальна як палажэнні, якія адносяцца да выключнай кампе-
тэнцыі СССР. Разам з тым праекты Законаў Беларускай ССР да-
паўняюць і развіваюць саюзныя Законы па пытаниях, аднесеных
да кампетэнцыі Беларускай ССР.
Прадстаўленыя вам праекты разглядаліся і абмяркоўваліся ў
Савеце Міністраў Беларускай ССР, у пастаянных камісіях Вяр-
хоўнага Савета Беларускай ССР па ахове прыроды і рацыяналь-
наму выкарыстанню прыродных рэсурсаў, заканадаўчых мерка-
ванняў, па ахове здароўя і сацыяльнаму забеспячэнню, па пра-
мысловасці, па транспарту і сувязі, па сельскай гаспадарцы. Пра-
пановы і заўвагі, выказаныя ў працэсе абмеркавання, далі магчы-
масць дапоўніць і больш дакладна сфармуляваць палажэнні і
артыкулы праектаў Законаў.
Прыняцце Законаў Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага
паветра» і «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету» стане
важнай падзеяй у жыцці нашай рэспублікі і будзе садзейнічаць
далейшаму ўмацаванню законнасці ў галіне аховы атмасфернага
паветра, аховы і выкарыстання жывёльнага свету, выхаванню са-
вецкіх людзей у духу высокай адказнасці за гаспадарчыя, бераж-
лівыя адносіны да прыроды. (Апладысменты).
Старшыня. Аб’яўляецца перапынак.
150

Па с ля перапынку
Старшыня. Таварышы дэпутаты! Пасяджэнне нашай сесіі пра-
доўжым.
Пачнём разгляд пытания аб Законе Беларускай ССР па ахове
прыроды і рацыянальнаму выкарыстанню прыродных рэсурсаў
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. Слова для садаклада паста-
янных камісій даецца дэпутату Канавалаву Уладзіміру Яфімавічу.
Канавалаў У. Я. (М. агіл ёўска я — Kip аўская
в ы б а р-
чая акруга Магілёўскай
Паважаныя та-
варышы дэпутаты! Гэтая сесія Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
праходзіць у знамянальны час. Лістападаўскі (1981 г.) Пленум
Цэнтральнага Камітэта КПСС . і шостая сесія Вярхоўнага Саве¬
та СССР прынялі рашэнні вялікага гістарычнага значэння — яны
разгледзелі план эканамічнага і сацыяльнага развіцця краіны на
тэту пяцігодку, а таксама план і бюджэт на 1982 год.
У яркай і змястоўнай прамове на Пленуме Генеральнага сакра-
тара ЦК КПСС, Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР
таварыша Леаніда Ільіча Брэжнева вельмі дакладна сфармуля-
ваны галоўныя задачы партыі і савецкага народа на адзінаццатую
пяцігодку і 1982 год.
У рашэннях Пленума ЦК КПСС, сесіі Вярхоўнага Савета СССР,
прамове таварыша Леаніда Ільіча Брэжнева адлюстроўваецца лінія
XXVI з’езда КПСС — усё ў імя чалавека, усё для шчасця чалавека.
Клопатамі аб дабрабыце і здароўі народа, паляпшэнні ўмоў
яго жыцця прасякнуты- абмяркоўваемыя сёння праекты Законаў
Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра» і «Аб ахове
і выкарыстанні жывёльнага свету». Важнасць даных законапраек-
таў відавочная і зразумелая кожнаму савецкаму чалавеку. Атмас-
фернае паветра і жывёльны свет належаць да асноўных кампанен-
таў навакольнага асяроддзя. 3 чысцінёй паветра звязана жыццё і
здароўе нашых людзей, стан жывёльнага і расліннага свету, трыва-
ласць і даўгавечнасць любых канструкцый і збудаванняў.
Ва ўмовах навукова-тэхнічнага прагрэсу, бурнага развіцця пра-
мысловасці, транспарту, сельскай гаспадаркі, правядзення ў шы-
рокіх маштабах меліярацыі, інтэнсіўнага росту гарадоў і вёсак
патрабуецца ўзмацненне ўвагі да аховы навакольнага асяроддзя.
У нашай краіне пастаянна ўдасканальваецца навуковая
сістэма рацыянальнага выкарыстання прыродных багаццяў. Яна
шырока ўкараняецца ва ўсе галіны народнай гаспадаркі ў адпавед-
насці з планамі эканамічнага і сацыяльнага развіцця. Ажыццяў-
ляецца будаўніцтва газа- і пылаўлоўных установак, удасканаль-
ваюцца тэхналагічныя працэсы, укараняюцца безадходныя вытвор-
часці. Вядзецца вялікая работа па добраўпарадкаванню гарадоў
і вёсак. Усе гэта забяспечвае значнае паляпшэнне паветранага ба-
сейна. Толькі ў адзінаццатай пяцігодцы затраты на ахову прыроды
151

ў рэспубліцы складуць суму, якая перавышае 96 мільёнаў рублёў.
Значныя сродкі на гэтыя мэты выдзяляюць вытворчыя аб’яднанні,
прадпрыемствы, калгасы, саўгасы.
Разам з тым пры папярэднім разглядзе планаў эканамічнага і
сацыяльнага развіцця рэспублікі ў падрыхтоўчай камісіі па ахове
прыроды і рацыянальнаму выкарыстанню прыродных рэсурсаў бы¬
ло ўстаноўлена, што мерапрыемствы, праводзімыя міністэрствамі,
ведамствамі, мясцовымі дзяржаўнымі органамі ў гэтай галіне, яшчэ
не далі пажаданых вынікаў. Трэба правесці вялікую работу па
ахове, аднаўленню і паляпшэнню паветранага асяроддзя і ахове
жывёльнага свету.
Паводле даных Рэспубліканскага ўпраўлення па гідраметэара-
логіі і кантролю прыроднага асяроддзя, у атмасферу штогод вы-
кідваецца вялікая колькасць сярністага ангідрыду, чаднага газу,
вуглевадародаў, вокіслаў азоту і іншых рэчываў, якія аказваюць
шкоднае ўздзеянне на здароўе людзей, жывёльны і раслінны свет.
Значная частка выкідаў прыпадае на долю Наваполацкага нафта-
перапрацоўчага і мінскіх трактарнага і аўтамабільнага заводаў.
У выніку гэтага ўзровень забруджвання паветранага асяроддзя ў
асобных гарадах і прамысловых цэнтрах часам дасягае гранічна
дапушчальнай канцэнтрацыі. Такія факты назіраюцца ў Мінску,
Магілёве, Наваполацку, Гомелі, Віцебску, Светлагорску.
Асноўнымі крыніцамі забруджвання паветранага асяроддзя
з’яўляюцца электрастанцыі і розныя топкі, хімічныя і металургіч-
ныя прадпрыемствы, прадпрыемствы прамысловасці будаўнічых
матэрыялаў, аўтамабільны транспарт.
На цеплавых электрастанцыях, па сутнасці, не арганізавана
ўлоўліванне шкодных рэчываў, якія знаходзяцца ў дымавых газах.
Ва ўпраўленні энергетыкі і электрыфікацыі пакуль што размовы
ідуць не аб сапраўдным скарачэнні шкодных выкідаў, а аб іх рас-
сейванні шляхам падняцця дымаадводзячых труб.
Усім прамысловым, будаўнічым і іншым міністэрствам і ведам-
ствам, прадпрыемствы якіх выкідваюць у атмасферу шкодныя рэ-
чывы, да ліку першачарговых
и
О
прыродаахоуных мерапрыемстваў
трэба аднесці стварэнне новых і ўдасканаленне існуючых тэхна-
лагічных працэсаў з мэтай рэзкага скарачэння прамысловых вы-
брасаў, а таксама аснашчэння крыніц забруджвання пылагаза-
ачышчальнымі ўстаноўкамі.
Сур’ёзную трывогу выклікае забруджванне атмасферы выхлап-
нымі газамі аўтамабіляў. У сярэднім адзін легкавы аўтамабіль
выкідвае ў г’адзіну каля трох, а грузавая аўтамашына — шэсць ку-
бічных метраў вокісу вугляроду. А ўсяго ўсімі відамі аўтамабіль-
нага транспарту за суткі выкідваецца ў паветранае асяроддзе
3812 тон таксічных рэчываў, у тым ліку па гораду Мінску 383 тоны.
Роля аўтамабільнага транспарту і ў далейшым будзе ўзрастаць,
у сувязі з чым усё большае значэнне набывае барацьба з забру-
152

джваннем атмасферы выхлапнымі газамі. Вось чаму ў нашай краі-
не праводзіцца вялікая работа па выкарыстанню ў аўтамабілях
менш таксічных відаў паліва. А пакуль што Міністэрства аўтама-
більнага транспарту БССР, іншыя міністэрствы і ведамствы, якія
маюць аўтатранспартныя сродкі, а таксама Міністэрства ўнутра-
ных спраў БССР павінны ўзмацніць патрабавальнасць да кіраў-
нікоў аўтагаспадарак за тэхнічны стан аўтамабіляў, строга патра-
баваць з тых работнікаў, якія дапускаюць выхад на лінію машын
з павышаным утрыманнем таксічных рэчываў у выхлапных газах.
Міністэрству аўтамабільнага транспарту неабходна прыняць заха-
о
и
ды да аснашчэння гаспадарак дыягнастычнаи апаратураи
и
v
для кантролю за утрыманнем шкодных рэчывау у адпрацаваных
газах.
Таварышы дэпутаты! Нягледзячы на праводзімую ў рэспубліцы
работу па захаванню жывёльнага свету, становішча спраў у гэтай
галіне таксама нельга прызнаць здавальняючым. Хоць затраты
на біятэхнічныя мерапрыемствы к канцу дзесятай пяцігодкі ўзрас-
лі ўдвая, адбылося зніжэнне колькасці большасці відаў паляўні-
чых жывёл і дзічыны ў выніку пагаршэння ўмоў іх жыхарства і
браканьерства, няправільнага прымянення хімічных сродкаў аховы
раслін, а таксама значнага павелічэння колькасці ваўкоў.
Скарачаюцца і рыбныя запасы. Тут мы бачым дзве асноўныя
прычыны: гібель рыбы ў выніку забруджвання вадаёмаў прамыс-
ловымі і гаспадарча-бытавымі сцёкамі і парушэння правіл рыба-
лоўства (лоўля рыбы ва неўстаноўлены час і забароненымі пры-
ладамі). Трэба падкрэсліваць, што барацьба з гэтым відам бра¬
каньерства, як і браканьерствам пушных звяроў і птушак, вядзец-
ца яшчэ недастаткова. У многіх выпадках органы рыбааховы, мі-
ліцыі, пракуратуры, суда паблажліва адносяцца да браканьераў,
прымяняюць да іх вельмі ліберальныя меры. Нярэдка парушаль-
нікі наогул ухіляюцца ад адказнасці.
Вялікае значэнне для аднаўлення і павелічэння рыбных запа-
саў мае санітарны стан нашых вадаёмаў. Як паказваюць аналізы
вады, у многіх з іх выяўляюцца рэчывы, якія робяць шкодны ўплыў
на насельнікаў рэк і азёр. Так, напрыклад, утрыманне такіх кампа-
нентаў устаноўлена ў Дняпры, Заходняй Дзвіне, Бярэзіне, Прыпя-
ці. У асноўным рыбагаспадарчым вадаёме рэспублікі — возёры
Нарач — выяўлены накапленні пестыцыдаў і альдрыну, якіх наогул
не павінна быць у вадаёмах такога тыпу.
Агульнавядома, што патрабаванні народнай гаспадаркі ў пра-
дукцыі дзікіх жывёл увесь час узрастаюць, аднак іх рэсурсы не
бязмежныя. 3 гэтага вынікае, што неабходна ўстанавіць даклад-
ныя правілы аховы і выкарыстання жывёльнага свету, узмацніць
дапамогу лясной і рыбнай ахове з боку дзяржаўных органаў і гра-
мадскіх арганізацый, каб ніводзін выпадак браканьерства, а так¬
сама забруджвання вадаёмаў не застаўся без рэагавання. Неабход-
153

на прымусіць усіх і кожнага паважаць і дакладна выконваць уста-
ноўленыя правілы рыбалоўства і палявання.
У сувязі з гэтым вельмі важнае значэнне для паляпшэння ахо¬
вы навакольнага асяроддзя мае ўдасканаленне прыродаахоўнага
заканадаўства.
У адпаведнасці з даручэннем Прэзідыума Вярхоўнага Савета
Беларускай ССР пастаянныя камісіі па ахове прыроды і рацыя-
нальнаму выкарыстанню прыродных рэсурсаў, заканадаўчых мер-
каванняў, па ахове здароўя і сацыяльнаму забеспячэнню, па пра-
мысловасці, транспарту і сувязі, сельскай гаспадарцы Вярхоўнага
Савета разгледзелі прадстаўленыя Саветам Міністраў БССР пра¬
екты Законаў Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра»
і «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету».
Камісіі пры^шлі да вываду, што праекты названых Законаў
распрацаваны ў адпаведнасці з палажэннямі Канстытуцыі СССР,
Канстытуцыі Беларускай ССР, аднайменнымі Законамі СССР і
адпавядаюць задачам, пастаўленым XXVI з’ездам КПСС у галіне
аховы прыроды.
Прадстаўленыя на ваш разгляд законапраекты закліканы ўда-
сканаліць прававое рэгуляванне адносін, звязаных з аховай атмас-
фернага паветра, з аховай
прывесці ў сістэму дзеючае
відаваць прабелы ў ім. У
праверку часам юрыдычныя
і выкарыстаннем жывёльнага свету,
ў гэтых галінах заканадаўства,. лік-
праектах захаваны вытрымаўшыя
нормы, а таксама ўключаны новыя
важныя прававыя палажэнні ў галіне аховы атмасфернага павет¬
ра, аховы і выкарыстання жывёльнага свету.
Гэтыя дакументы арганічна ўвойдуць у адзіную сістэму пры-
и
и
родаахоунага заканадауства,
накіраванага на ахову зямлі і яе
нетраў, вады і лесу, атмасфернага паветра і жывёльнага свету,
усіх прыродных багаццяў рэспублікі.
Праекты Законаў Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага
паветра» і «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету» ўстанаў-
ліваюць заданы заканадаўства адпаведна.ў галіне аховы атмас:
фернага паветра, аховы і выкарыстання жывёльнага свету, вызна-
чаюць кампетэнцыю рэспублікі, сістэму органаў дзяржаўнага кі-
равання па даных пытаннях. Важнае месца ў праектах адводзіцца
арганізацыі дзяржаўнага кантролю за аховай атмасфернага па¬
ветра, аховай і выкарыстаннем жывёльнага свету, нормам адказ-
насці за парушэнне ўказанага заканадаўства.
Праекты змяшчаюць адпаведныя палажэнні Законаў СССР, не-
каторыя іншыя нормы заканадаўства Саюза ССР, якія рэгулююць
адносіны ў галіне аховы атмасфернага паветра, аховы і выкары¬
стання жывёльнага свету. У межах кампетэнцыі Беларускай ССР
законапраекты канкрэтызуюць і развіваюць палажэнні саюзных
законаў. Інакш кажучы, прадстаўленыя законапраекты дастаткова
поўна прадугледжваюць рэгуляванне грамадскіх адносін у галіне
154

аховы атмасфернага паветра, аховы і выкарыстання жывёльнага
свету.
Таварышы дэпутаты! У працэсе работы над названым! закона-
праектамі пастаянныя камісіі Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
унеслі некаторыя дапаўнённі і змяненні, накіраваныя на іх далей-
шае ўдасканаленне.
У мэтах устанаўлення парадку разгледжвання прапаноў па
размяшчэнню прадпрыемстваў, збудаванняў і іншых аб’ектаў, што
ўплываюць на стан атмасфернага паветра, праект Закона «Аб ахо-
ве атмасфернага паветра» дапоўнены новым артыкулам, рэгулю-
ючым парадак разгледжання прапаноў па размяшчэнню на тэры-
торыі Беларускай ССР новых і рэканструкцыі дзеючых прадпры-
емстваў, збудаванняў і іншых аб’ектаў.
У самастойны артыкул вылучаны палажэнні, што рэгламен-
туюць паўнамоцтвы мясцовых Саветаў па рэгуляванню аховы ат¬
масфернага паветра ў населеных пунктах, некаторых зонах, месцах
адпачынку і турызму.
Праект Закона «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету»
дапоўнены артыкулам, які прадугледжвае стварэнне грамадскіх
інспекцый для садзейнічання дзяржаўным органам у ахове жывёль¬
нага свету. Для ўзмацнення эфектыўнасці аховы жывёльнага свету
ў запаведніках праект гэтага Закона дапоўнены артыкулам, які
прадугледжвае стварэнне ахоўных зон на тэрыторыі, прымыкаючай
да запаведнікаў.
У праекты законаў унесены структурныя змяненні. Для зруч-
насці карыстання падзелены некаторыя главы і артыкулы праек-
таў. У шэраг артыкулаў унесены ўдакладненні і рэдакцыйныя змя-
ненні.
Усе дапаўненні і змяненні, унесеныя камісіямі ў разгледжваемыя
законапраекты, выкладзены ў заключэннях камісій, якія ў вас, та¬
варышы дэпутаты, ёсць, таму дазвольце мне на іх не спыняцца.
Таварышы дэпутаты! Камісіі Вярхоўнага Савета Беларускай
ССР па ахове прыроды і рацыянальнаму выкарыстанню прырод-
ных рэсурсаў, заканадаўчых меркаванняў, па ахове здароўя і са-
цыяльнаму забеспячэнню, па прамысловасці, транспарту і сувязі
і па сельскай гаспадарцы адабраюць прадстаўленыя Урадам рэс-
публікі праекты Закона Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага
паветра» і Закона Беларускай ССР «Аб ахове і выкарыстанні жы¬
вёльнага свету» і ўносяць прапанову зацвердзіць іх.
Няма сумнення ў тым, што новыя Законы будуць садзейнічаць
паляпшэнню работы міністэрстваў, дзяржаўных камітэтаў, ведам-
стваў, прадпрыемстваў, устаноў і арганізацый, павышэнню іх ад-
казнасці за вырашэнне задач аховы атмасфернага паветра і разум-
нага выкарыстання багаццяў жывёльнага свету ў інтарэсах ця-
перашняга і будучых пакаленняў. (Апладысменты).
Старшыня. Пачынаем абмеркаванне праектаў Закона «Аб ахо-
155

ве і выкарыстанні жывёльнага свету» і Закона «Аб ахове атмас-
фернага паветра». Першым выступав дэпутат Казлоў Віктар Аляк-
сеевіч — старшыня Дзяржаўнага камітэта па ахове прыроды.
Казлоў В.<А. Паважаныя таварышы дэпутаты! У наш час бур-
нае развіццё навукова-тэхнічнага прагрэсу ставіць на першы план
праблему ўзаемаадносін чалавека і прыроды. Вялікі ўклад у яе
вырашэнне ўносяць штодзённыя клопаты Камуністычнай партыі
і Савецкага ўрада аб дабрабыце народа, разумным выкарыстанні
прыродных багаццяў нашай Радзімы.
Пад кіраўніцтвам і пры актыўнай дапамозе партыйных камітэ-
таў, савецкіх органаў у рэспубліцы ў апошнія гады значна ўзрасла
арганізацыйная, гаспадарчая, навуковая і асветніцкая работа, на-
кіраваная на рацыянальнае выкарыстанне прыродных рэсурсаў і
ахову навакольнага асяроддзя.
Плённай у рашэнні гэтых задач была дзесятая пяцігодка. За
яе гады на прыродаахоўныя мерапрыемствы выкарыстана сродкаў
(разам з меліярацыяй зямель) больш як 1 мільярд рублёў. Пра-
водзімая работа па ахове навакольнага асяроддзя дае шматлікія
станоўчыя вынікі.
Кожны год павялічваюцца аб’ёмы абаротнага і паўторнага во-
дазабеспячэння. Зараз гэтыя аб’ёмы ў прамысловасці (без энер-
гетыкі) складаюць 83 працэнты. Больш рацыянальна пачалі выка-
рыстоўвацца сельскагаспадарчыя ўгоддзі, ’павысіўся патэнцыял
урадлівасці глебы.
Адлюстраваннем клопатаў Урада рэспублікі аб умацаванні ахо-
вы прыроды з’явілася стварэнне сеткі
Зараз ландшафтныя, гідралагічныя,
V
о
ахоуваемых тэрыторыи.
батанічныя, журавінныя,
азёрныя, мемарыяльныя і паляўнічыя запаведнікі і заказнікі зай-
маюць у рэспубліцы амаль 1 мільён гектараў. Саветам Міністраў
рэспублікі заснавана «Чырвоная кніга Беларускай ССР» рэдкіх
і знікаючых раслін і жывёл. Кніга змяшчае спісы 80 відаў жывёл
і 85 відаў раслін, якія належаць асаблівай ахове.
У рэспубліцы шмат робіцца па выкананню Закона «Аб ахове
прыроды», воднага заканадаўства, Зямельнага і Ляснога кодэксаў.
3 1980 года ў рэспубліцы арганізавана сацыялістычнае спаборніцт-
ва паміж абласцямі, раёнамі і гарадамі па ахове прыроды І ра-
цыянальнаму выкарыстанню прыродных рэсурсаў. Пастановай
ЦК КП Беларусі, Савета Міністраў рэспублікі, Белсаўпрофа і
ЦК ЛКСМ Беларусі пераможцамі спаборніцтва па выніках
1980 года прызнаны гарады Мінск і Асіповічы, Мастоўскі раён
Гродзенскай вобласці. Ім прысуджаны пераходныя Чырвоныя сця-
гі і грашовыя прэміі.
Аднак, нягледзячы на адпаведныя станоўчыя вынікі ў справе
аховы навакольнага асяроддзя, асобныя міністэрствы і ведамствы
рэспублікі, многія прадпрыемствы і ўстановы, калгасы і саўгасы
марудна вырашаюць пытанні прыродакарыстання. На жаль, су-
156

стракаюцца факты, калі груба парушаюцца заканадаўствы па ахо-
ве навакольнага асяроддзя.
У шэрагу калгасаў і саўгасаў парушаюцца правілы транспар-
ціроўкі, захавання і выкарыстання ядахімікатаў, мінеральных
угнаенняў, у сувязі з чым забруджваюцца зямля, вада, атмасфера,
наносіцца шкода жывёльнаму свету.
Многія кіраўнікі прамысловых прадпрыемстваў, будаўнічых і
іншых арганізацый груба парушаюць патрабаванні Закона па
прадухіленню забруджвання і псавання зямель прамысловымі ад-
ходамі ў час будаўніцтва, распрацоўкі карысных выкапняў, пра-
вядзення дарожных работ. Пры будаўніцтве абходнай дарогі го-
рада Оршы кіраўнікі Дарожна-будаўнічага раёна-27 Міністэрства
будаўніцтва і эксплуатацыі аўтамабільных дарог БССР дапусцілі
страты ўрадлівага пласту зямлі звыш 27 тысяч кубічных метраў.
Калі мець на ўвазе, што ўрадлівы пласт глебы фарміруецца вельмі
марудна (па 1 сантыметру за 100 год), то матэрыяльны ўрон пры-
родзе відавочны.
Маюць месца шматлікія выпадкі самавольнага захопу зямель
калгасаў і саўгасаў для патрэб прамысловых прадпрыемстваў і
будаўнічых арганізацый. У некаторых раёнах рэспублікі значныя
ўчасткі зямлі заняты пад звалкі смецця. Дрэнна ахоўваюцца ад
пажараў і самавольных высечак дзяржаўныя лясы. Дапускаюцца
шматлікія парушэнні рыбаахоўнага заканадаўства. і правіл паля-
вання.
Вельмі трывожная абстаноўка складваецца ў рэспубліцы па
ахове паветранага басейна. Абследаваннем найбольш буйных пра¬
мысловых прадпрыемстваў (Мінскага трактарнага, Магілёўскага
аўтамабільнага заводаў, Магілёўскага і Светлагорскага заводаў
штучнага валакна, Наваполацкага нафтаперапрацоўчага завода
і іншых) устаноўлена, што значная колькасць гэтых магутных
крыніц забруджвання атмасферы да гэтага часу не аснашчана
ўстаноўкамі газаачысткі.
Падобныя адносіны да аховы навакольнага асяроддзя можна
растлумачыць тым, што асобныя прадпрыемствы, калгасы і саў-
гасы пры рэалізацыі сваіх эканамічных інтарэсаў часам не лі-
чацца з грамадскімі інтарэсамі ў сферы карыстання прыроднымі
рэсурсамі і аховы навакольнага асяроддзя або надаюць ім друга-
раднае значэнне. Нярэдка назіраюцца выпадкі парушэння прын-
цыпу комплекснага планавання, нерацыянальнага выкарыстання
выдзяляемых сродкаў.
Таварышы дэпутаты! Сёння сесія аднадушна зацвердзіла Дзяр-
жаўны план эканамічнага і сацыяльнага развіцця рэспублікі на
адзінаццатую пяцігодку. Мы разумеем дзяржаўную значнасць і
складанасць задач. Разам з міністэрствамі і ведамствамі, з дапа-
могай навуковых устаноў нам трэба будзе многае зрабіць у вы-
рашэнні задач прыродаахоўнай дзейнасці.
157

Складанымі для вырашэння ў адзінаццатай пяцігодцы заста-
юцца пытанні аховы навакольнага асяроддзя ў Салігорскім, Го-
мельскім, Наваполацкім, Магілёўскім, Мазырскім прамысловых
раёнах, пытанні барацьбы з эрозіяй глебы, аховы вод і атмасфер-
нага паветра, аховы жывёльнага свету, укаранення ў вытворчасць
безадходных і малаадходных тэхналогій, бяссцёкавых сістэм вода-
забеспячэння.
Шмат нам трэба зрабіць і ў справе экалагічнага выхавання
насельніцтва, выхавання пачуцця высокай адказнасці за захаван-
не, рацыянальнае выкарыстанне і аднаўленне прыродных рэсур-
саў, бо канстытуцыйны абавязак грамадзян ахоўваць прыроду
павінен разглядацца і як прафесійны, службовы абавязак людзей,
адказных за прыняцце і здзяйсненне важных з эканамічнага пунк¬
ту гледжання рашэнняў, і як маральны абавязак перад грамад-
ствам. Гэтыя абавязкі датычацца ўсіх — ад кіраўнікоў міністэрст-
ваў і ведамстваў да кожнага работніка прадпрыемства, установы
і арганізацыі, усіх жыхароў гарадоў і вёсак. У гэтым мы бачым
адну з асноўных задач строгага захавання савецкага заканадаў-
ства.
Таварышы дэпутаты! На разгляд гэтай сесіі Вярхоўнага Саве-
та рэспублікі ўнесены праекты Законаў Беларускай ССР «Аб ахове
атмасфернага паветра» і «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага
свету». Гэтыя важныя дакументы маюць вялікае сацыяльнае і на-
роднагаспадарчае значэнне. Яны арганічна ўвойдуць у адзіную
сістэму прыродаахоўнага заканадаўства нашай рэспублікі, якое
бярэ пад ахову зямлю і яе нетры, воды і лясы, жывёльны свет і
атмасфернае паветра.
Новыя законы закліканы сыграць важную ролю ў далейшым
удасканаленні прававога рэгулявання аховы атмасфернага павет¬
ра і аховы і выкарыстання жывёльнага свету. Яны накіраваны на
павышэнне патрабаванняў да дзяржаўных органаў, прадпрыем-
стваў, калгасаў, устаноў і арганізацый, іх адказнасці перад дзяр-
жавай за ахову прыроды і рацыянальнае выкарыстанне прырод¬
ных рэсурсаў.
Прыведзеныя законы зыходзяць з асноўных палажэнняў Кан-
стытуцыі СССР і Канстытуцыі Беларускай ССР, рашэнняў Пар-
тыі і Урада, указанняў Генеральнага сакратара ЦК КПСС, Стар-
шыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР таварыша Леаніда
Ільіча Брэжнева па пытаниях аховы навакольнага асяроддзя.
Уношу прапанову пададзеныя на разгляд чацвёртай сесіі Вяр-
хоўнага Савета Беларускай ССР праекты Законаў «Аб ахове ат¬
масфернага паветра» і «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага све¬
ту» прыняць. (Апладысменты).
Старшыня. Слова мае дэпутат ад Валачаеўскай выбарчай акру-
ri горада Мінска Кебіч Вячаслаў Францавіч — другі сакратар
Мінскага гаркома Кампартыі Беларусі.
158

Наступным выступіць дэпутат Гаўраніна Люся Фёдараўна.
Кебіч В. Ф. Паважаныя таварышы дэпутаты! Гэта сесія Вяр-
хоўнага Савета Беларускай ССР адбываецца пад вялікім уражан-
нем лістападаўскага Пленума Цэнтральнага Камітэта Камуніс-
тычнай партыі Савецкага Саюза, яркай, глыбока аргументаванай
прамовы на ім Генеральнага сакратара ЦК КПСС, Старшыні
Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР таварыша Леаніда Ільіча
Брэжнева, рашэнняў шостай сесіі Вярхоўнага Савета СССР дзе-
сятага склікання.
Прынятыя на Пленуме ЦК КПСС і сесіі Вярхоўнага Савета
СССР дакументы яшчэ раз неабвержна сведчаць аб пастаянным
клопаце нашай Партыі і Савецкага ўрада аб няўхільным павышэн-
ні дабрабыту савецкіх людзей, паслядоўнай рэалізацыі зацверджа-
най XXVI з’ездам праграмы далейшага руху па шляху камуністыч-
нага будаўніцтва, адным з кірункаў якога з’яўляецца паляпшэнне
аховы прыроды.
Прынятыя сёння на сесіі Вярхоўнага Савета БССР дакументы
прасякнуты клопатам аб чалавеку. Унясенне на разгляд гэтай се-
сіі Закона «Аб ахове атмасфернага паветра» з’яўляецца новым
крокам у развіцці заканадаўства па ахове прыроды. Менавіта ў
нашай краіне ахова навакольнага асяроддзя ўпершыню ў свеце
ўведзена ў ранг дзяржаўнай палітыкі і знаходзіцца пад пільнай
увагай Камуністычнай партыі і Савецкага ўрада, заканадаўча за-
мацавана новай Канстытуцыяй СССР.
У сваёй практычнай дзейнасці Мінская гарадская партыйная
арганізацыя, выканкомы Саветаў народных дэпутатаў зыходзяць
з указанняў таварыша Леаніда Ільіча Брэжнева аб тым, што гас-
падарскае, руплівае выкарыстанне прыродных рэсурсаў, клопат аб
зямлі, аб лесе, аб рэках і чыстым паветры, аб раслінным і жывёль-
ным свеце — усё гэта наша кроўная камуністычная справа.
У 1977 годзе партыйна-гаспадарчым актывам горада былі зацвер-
джаны мерапрыемствы па ўзмацненню аховы і аздараўленню
навакольнага асяроддзя. Указаныя мерапрыемствы знайшлі пад-
трымку і адабрэнне Цэнтральнага Камітэта Камуністычнай партыі
Беларусі і Савета Міністраў рэспублікі. На іх рэалізацыю затра-
чана каля 40 мільёнаў рублёў, што дазволіла значна палепшыць
умовы працы і быту мінчан.
Дастаткова сказаць, што ў мэтах аховы атмасфернага павет¬
ра ў горадзе ўведзена ў строй 180 новых, прыведзена ў спраўны
стан і рэканструявана каля 580 існуючых установак газаачысткі.
На Мінскім аўтамабільным заводзе, напрыклад, упершыню ў краі-
не ўкаранёна сістэма тонкай ачысткі і абясшкоджвання вагранач-
ных газаў, якая дае магчымасць затрымліваць практычна. ўвесь
пыл і вокіс вугляроду. У горадзе наладжана пашпартызацыя і
класіфікацыя выкідаў, праведзена рэгістрацыя 96 працэнтаў га-
159

заачышчальных і пылаўлоўных установак прамысловых прад-
прыемстваў.
У выніку праведзенай работы выкід шкодных рэчываў прамыс-
ловымі прадпрыемствамі скарочаны на 37 тон у суткі. Пэўная ра¬
бота праводзіцца па змяншэнню шкодных выкідаў аўтамабільным
транспартам, павелічэнню зялёнай зоны горада. За пяцігодку азе-
лянілі больш чым 1700 гектараў гарадскіх тэрыторый, створана
26 новых паркаў і сквераў. Указаныя мерапрыемствы дазволілі нам
палепшыць стан атмасфернага паветра і, нягледзячы на рост вы-
творчых магутнасцей, стабілізаваць узровень яго забруджвання.
Аднак далейшае развіццё прамысловасці, транспарту ў горадзе
значка ўскладняе экалагічнае становішча, садзейнічае павелічэн-
ню забруджвання навакольнага асяроддзя. Як паказваюць разлікі,
выкананыя пры распрацоўцы комплекснага плана эканамічнага і
■сацыяльнага развіцця Мінска на адзінаццатую пяцігодку, пры
існуючым узроўні работ па ахове атмасферы да 1985 года велічы-
ня выкідаў шкодных рэчываў можа павялічыцца. 3 улікам гэтага
гарадскім і раённымі камітэтамі партыі, выканкомамі мясцовых
Саветаў народных дэпутатаў, кіраўнікамі і грамадскімі арганіза-
цыямі прадпрыемстваў праводзіцца мэтанакіраваная работа па
паляпшэнню стану паветра. Цяпер завяршаецца распрацоўка ме-
рапрыемстваў на адзінаццатую пяцігодку па ўзмацненню аховы і
■аздараўленню навакольнага асяроддзя ў горадзе. Мы разлічваем,
што іх рэалізацыя дасць патрэбны эфект.
Поўнасцю падтрымліваючы асноўныя палажэнні праекта За¬
кона Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра», хацела-
оя б падкрэсліць асаблівую актуальнасць сёмай яго главы: «Рэ-
гуляванне выкідаў забруджваючых рэчываў у атмасферу аўтама-
білямі, самалётамі, іншымі перасоўнымі сродкамі і ўстаноўкамі».
Вопыт паказвае, што больш палавіны ўсяго паступлення ў атмас¬
феру чаднага газу дае аўтамабільны транспарт. Шляхі вырашэння
гэтай праблемы вядомыя. Гэта — пастаянны строгі кантроль за
тэхнічным станам аўтамашын і таксічнасцю адпрацаваных газаў.
У сваю чаргу, для гэтага неабходна наяўнасць адпаведных рамонт-
ных службаў, пастоў дыягностыкі, што магчыма толькі ва ўмовах
буйных аўтапрадпрыемстваў.
У той жа час у горадзе налічваецца 893 аўтагаспадаркі з пар¬
кам менш чым 100 аўтамабіляў. У іх, як правіла, вельмі нізкі
ўзровень эксплуатацыі і тэхнічнага стану аўтамабіляў. Напрык-
лад, Міністэрства асветы БССР і Міністэрства аховы здароўя
рэспублікі для ўтрымання адпаведна 89 і 168 аўтамашын стварылі
па 26 аўтагаспадарак, Міністэрства харчовай прамысловасці БССР
на 123 транспартныя адзінкі—18 гаспадарак. Аналагічная прак-
тыка ўласціва Міністэрству сельскага будаўніцтва БССР, Міністэр-
ству сельскай гаспадаркі БССР, Міністэрству сувязі БССР і нека-
торым іншым ведамствам.
160

Хацелася б, каб увядзенне гэтага Закона з’явілася. штуршком
для кіраўнікоў міністэрстваў і ведамстваў па ліквідацыі дробных
аўтагаспадарак, аб’яднання наяўнай тэхнікі ў буйныя падраздзя-
ленні, якія наложным чынам забяспечаць яе ўтрыманне і выкары-
станне.
I яшчэ адно пытанне, вырашэнне якога залежыць у значнай ме¬
ры ад пазіцыі Дзяржплана і шэрага міністэрстваў БССР. У Мін-
ску размешчаны шэраг прадпрыемстваў і вытворчасцей, якія ін-
тэнсіуна забруджваюць атмасфернае паветра. Па многіх з іх Ура-
дам рэспублікі ў свой час былі прыняты рашэнні аб вынясенні за
межы горада або па змяненню іх профілю. Аднак на некаторых
прадпрыемствах рашэнне так і не выканана, хаця ўстаноўленыя
тэрміны мінулі ў дзесятай пяцігодцы. Становішча пагоршваецца
яшчэ і тым, што прадпрыемствам, якія падлягаюць пераносу, ужо
на працягу доўгага перыяду не выдзяляюцца капітальныя ўкла-
данні для падтрымання ў належным стане наяўных магутнасцей.
Гэта ў першую чаргу датычыцца да заводаў гіпсу і гіпсавых бу-
даўнічых дэталяў, абагравальнага абсталявання, гарбарнага
аб’яднання «Бальшавік», якія і сёння не маюць дакладнай перс-
пектывы на будучае і працягваюць заставацца крыніцамі павыша-
нага забруджвання навакольнага асяроддзя.
Адным са спосабаў аховы насельніцтва ад шкоднага ўплыву
прамысловых прадпрыемстваў з’яўляецца будаўніцтва і адпавед-
нае добраўпарадкаванне санітарна-ахоўных зон. Цяпер жа больш
чым 30 працэнтаў прадпрыемстваў або не маюць такіх наогул, або
іх размеры не адпавядаюць нарматывам. У іх ліку: заводы трак-
тарны, мотавеласіпедны, шасцерань, тэхналагічных канструкцый,
аўтакамбінат № 7, аўтобусны парк № 1 і шэраг іншых. Разам з
тым ні адміністрацыяй указаных прадпрыемстваў, ні кіраўніцтвам
адпаведных міністэрстваў не прымаецца колькі-небудзь сур’ёзных
захадаў па стварэнню санітарна-ахоўных зон.
Таварышы дэпутаты! 3 прыняццем гэтага Закона пачынаецца
новы этап вялікай і мэтанакіраванай работы, звязанай з практыч-
ным вырашэннем задач аховы атмасфернага паветра. Няўхілыіае
ажыццяўленне змешчаных у ім норм і патрабаванняў павінны за-
бяспечыць дзяржаўныя кантрольныя органы. У гэтым плане мы
бачым неабходнасць паў’сядзённай каардынацыі намаганняў га-
радской санітарна-эпідэміялагічнай станцыі і органаў ведамаснага
кантролю, павышэння іх аўтарытэту і адказнасці.
Уносячы прапанову аб зацвярджэнні Закона Беларускай ССР
«Аб ахове атмасфернага паветра», дазвольце выказаць упэўне-
насць, што ён безумоўна будзе садзейнічаць паляпшэнню работы
прадпрыемстваў, устаноў і арганізацый па ахове навакольнага ася¬
роддзя, служыць галоўнай і канечнай мэце аховы прыроды — зда-
роўю і дабрабыту працоўных рэспублікі, галоўнаму багаццю на-
шай Радзімы. (Апладысменты).
6 Зак. 2428
161

Старшыня. Слова мае дэпутат ад Гродзенскай — Соламаўскай
выбарчай акругі Гаўраніна Люся Фёдараўна — раскройшчыца гро-
дзенскага вытворчага абутковага аб’яднання «Нёман».
Гаўраніна Л. Ф. Паважаныя таварышы дэпутаты! На Пленуме
Цэнтральнага Камітэта Камуністычнай партыі Савецкага Саюза і
шостай сесіі Вярхоўнага Савета СССР, якія адбыліся нядаўна, бы-
лі разгледжаны Дзяржаўныя планы эканамічнага і сацыяльнага
развіцця краіны на гэтую пяцігодку і наступны год, а таксама
Дзяржаўны бюджэт на 1982 год.
У рашэннях Пленума Цэнтральнага Камітэта КПСС, сесіі Вяр-
хоўнага Савета СССР, а таксама ў Законах, якія прыняты намі
сёння, Дзяржаўных планах эканамічнага і сацыяльнага развіцця
рэспублікі на 1981—1985 гады і на 1982 год, Дзяржаўным бюджэце
на 1982 год адлюстроўваецца галоўная задача адзінаццатай пяці-
годкі — забеспячэнне далейшага росту дабрабыту савецкіх людзей.
Клопаіамі аб дабрабыце і здароўі нашага народа, далейшым
паляпшэнні ўмоў жыцця прасякнуты абмяркоўваемыя праекты За-
конаў Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра» і «Аб
ахове і выкарыстанні жывёльнага свету».
У сваёй практычнай дзейнасці савецкія органы горада Гродна,
адміністрацыя прадпрыемстваў і арганізацый кіруюцца палажэн-
нем аб тым, што ахова навакольнага асяроддзя, у тым ліку і атма¬
сфернага паветра, у наш час з’яўляецца адной з галоўных сацыяль-
ных праблем, важнай партыйнай і дзяржаўнай задачай. Гэтыя пы-
ганні пастаянна знаходзяцца ў цэнтры ўвагі гарадскога і раённага
Саветаў народных дэпутатаў і іх органаў. Яны разглядаюцца на се-
сіях Саветаў, пасяджэннях камітэтаў пастаянных камісій.
Так, на пасяджэнні пастаяннай камісіі гарадскога Савета на¬
родных дэпутатаў па ахове прыроды ў верасні 1980 года разгляда-
лася пытанне аб захаванні норм і правіл аховы атмасфернага
паветра на аўтакамбінатах № 1 і № 2 імя 60-годдзя Вялікага Каст-
рычніка і ў аўтакалоне 2408, у снежні 1980 года— аб рабоце тава-
рыства па ахове прыроды Ленінскага раёна па прапагандзе прыро-
даахоўных ведаў і іншыя. Толькі за 1979—1980 гады выдаткі на
будаўніцтва і капітальны рамонт асноўных фондаў па ахове нава¬
кольнага асяроддзя ў горадзе склалі 25,3 мільёна рублёў. Самае
буйное прадпрыемства ў Гродна — гэта аб’яднанне «Азот» імя Сяр-
гея Восіпавіча Прытыцкага. Тут у 1980 годзе ўкаранёна 6 мера-
прыемстваў, што дазволіла знізіць выкіды ў атмасферу аміяку на
12,5 тоны ў год, вокіслаў азоту — на 6 тон, сярністага ангідрыду —
на 5,3 тоны, аміячнай салетры і вуглякіслага натрыю — на 14 тон
У год.
Гродзенскае вытворчае абутковае аб’яднанне «Нёман», на якім
я працую, адпаведна санітарнай класіфікацыі належыць да 5 класа
па якаснаму складу і шкоднасці выкідаў вытворчасці.
На нашым прадпрыемстве асноўнымі шкоднымі рэчывамі, якія
162

трапляюць у атмасферу з выкідамі, з’яўляюцца гумавы пыл, скла-
даныя эфіры, фарбавая аэразоль, масляны туман і цекаторыя ін-
шыя. 3 мэтай іх змяншэння на аб’яднанні вядзецца значная рабо¬
та. Заданні па ахове атмасфернага паветра ўключаюцца ў планы
эканамічнага і сацыяльнага развіцця прадпрыемства.
На фабрыцы ўстаноўлена і працуе пяць пылаўлоўных і газа-
ачышчальных установак. Праводзімыя арганізацыйна-гаспадар-
чыя, тэхнічныя і іншыя мерапрыемствы дазволілі практычна выра-
іпыць пытанне адносна абясшкоджвання цвёрдых рэчываў і некато-
рых газападобных. Цяпер праводзяцца работы па выпрабаванню
і наладцы вентыляцыйных сістэм і мадэрнізацыі дзеючых пылага-
заўлоўліваючых установак. У бліжэйшы час прадугледжваецца
замена шэрага машын, рэканструкцыя вентыляцыі галоўнага вы-
творчага корпуса і правядзенне іншых работ, звязаных з аховай
атмасфернага паветра.
Шмат робіцца ў гэтым напрамку на іншых прадпрыемствах і
ў арганізацыях горада. Пераведзены з вадкага на газавае паліва
асфальтавыя ўстаноўкі вытворчага аб’яднання «Гроднапрамбуд»
і рамонтна-будаўнічага ўпраўлення № 2 «Аблрамбудтрэста». За
дзесятую пяцігодку ў горадзе ліквідавана 24 кацельні, адна буйная
кацельня завода зборнага жалезабетону пераведзена на вадкае
паліва, дзве — на газавае паліва. На аўтакамбінатах арганізаваны
пасты дыягностыкі для кантролю за наяўнасцю шкодных рэчываў
у выхлапных газах.
У 1975 годзе ўведзена ў эксплуатацыю тралейбусная лінія. 3 яе
пускам скарочана колькасць аўтобусаў у цэнтральнай частцы го¬
рада. Прыпынкі грамадскага транспарту разгрупаваны, у сувязі
з гэтым утрыманне вокісу вугляроду на вуліцах і плошчах зніжана
да гранічна дапусцімых канцэнтрацый.
Вялікая ўвага ўдзяляецца азеляненню горада. Цяпер на аднаго
яго жыхара прыпадае 30 квадратных метраў зялёных насаджэнняў.
Дзякуючы пастаяннай і мэтанакіраванай рабоце партыйных
органаў, мясцовых Саветаў народных дэпутатаў, прадпрыемстваў
і арганізацый, усяго насельніцтва ў горадзе ўдалося ў значнай
ступені палепшыць ахову навакольнага асяроддзя, і ў прыватнасці
атмасфернага паветра.
Аднак у нас застаецца яшчэ шэраг нявырашаных праблем. Ад-
ным з самых «пыльных» прадпрыемстваў у горадзе з’яўляецца кам-
бінат будаўнічых матэрыялаў імя 60-годдзя Вялікага Кастрычніка.
Калектыў яго стабільна забяспечвае многія найважнейшыя будоў-
лі не толькі горада, але і будаўнічыя аб’екты рэспублікі цэглай,
панелямі, вапнай. Аднак Міністэрства прамысловасці будаўнічых
матэрыялаў БССР вельмі марудна вырашае пытанне аб пераводзе
яго на мокры спосаб вытворчасці вапны, што дало б стопрацэнтнае
ўлоўліванне пылу. Цяпер грошы на праектныя работы выдаткава-
ны. Будзем спадзявацца, што ў гэтай пяцігодцы ў мікрараёне кам-
6*
163

біната дрэвы зноў стануць зялёнымі, сваё нармальнае аблічча на-
будуць і дамы.
Галіновым міністэрствам крайне марудна вырашаецца пытан¬
ие аб высяленні жыхароў з санітарна-ахоўнай зоны вытворчага
аб’яднання «Азот». Тут патрабуецца дапамога Савета Міністраў
рэспублікі.
У горадзе наспела пытанне аб будаўніцтве смеццеперапрацоўча-
га завода. Цвёрдыя адходы вывозяцца на звалку, што забруджвае
глебу і атмасфернае паветра. Да таго ж звалкі займаюць вялікія
плошчы зямельных угоддзяў, а сельская гаспадарка губляе каш-
тоўныя ўгнаенні, якія можна было б атрымаць ад перапрацоўкі
смецця.
Таварышы депутаты! Праекты Законаў, якія мы абмяркоўваем
на гэтай сесіі, служаць высакародным і гуманным мэтам — ахове
здароўя людзей, абароне навакольнай атмасферы, а таксама жы-
вёльнага свету і .разумнага яго выкарыстання. Ад імя працоўных
горада Гродна я прапаную прыняць унесеныя на разгляд гэтай се-
сіі праекты Законаў «Аб ахове атмасфернага паветра» і «Аб ахове
і выкарыстанні жывёльнага свету». Прымаючы гэтыя Законы, мы
прагаласуем за чыстае і яснае неба, за непаўторную прыгажосць
навакольнаи прыроды, за лепшае захаванне жывельнага свету на
нашай беларускай зямлі.
У заключэнне хачу падкрэсліць, што вялікі аматар прыроды
рускі пісьменнік Міхаіл Прышвін пісаў: «Ахоўваць прыроду — зна-
чыць ахоўваць Радзіму!» Менавіта ў гэтым духу, у адпаведнасці
з патрабаваннямі Партыі і Урада належыць будаваць усю работу
па ахове прыроды. Толькі тады прыгожы і багаты свет будзе слу-
жыць чалавеку бясконца. (Апладысменты).
Старшыня. Таварышы депутаты! Для выступления ў спречках
па гетаму пытанию запісалася 3 депутаты. Усе яны выступілі.
Уносіцца прапанова спыніць спречкі.
Ніхто не настойвае на прадаўженні спречак? Не настойвае.
Тады дазвольце прапанову аб спыненні спречак паставіць на
галасаванне.
Хто за тое, каб спыніць спречкі, прашу падняць рукі. Прашу
апусціць. Хто супраць? Няма. Хто ўстрымаўся? Няма.
Спречкі спыняюцца.
Пераходзім да прыняцця Законаў «Аб ахове атмасфернага па¬
ветра» і «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету» і Пастаноў
аб увядзенні гетых Законаў у дзеянне.
Праекты Законаў Беларускай ССР і Пастаноў аб увядзенні ге-
тых Законаў у дзеянне ў нас ёсць, мы іх чыталі. Зачытваць няма
неабходнасці і часу. Ці ёсць якія-небудзь прапановы і заўвагі па
праекту? Няма.
Есць прапанова кожны з прадстаўленых праектаў галасаваць
у целым, а не па раздзелах. Іншых прапаноў няма? Няма.
164

Стаўлю на галасаванне праект Закона Беларускай ССР «Аб
ахове атмасфернага паветра». Хто за тое, каб прыняць тэты Закон?
Прашу галасаваць. Хто супраць? Хто ўстрымаўся? Няма.
Закон Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра» пры7
няты аднагалосна. (Апладысменты).
Галасую праект Пастановы Вярхоўнага Савета аб парадку ўвя-
дзення ў дзеянне Закона Беларускай ССР «Аб ахове атмасферна¬
га паветра». Прашу галасаваць. Хто супраць? Хто ўстрымаўся?
Няма.
Пастанова прымаецца аднагалосна. (Апладысменты).
Стаўлю: на галасаванне праект Закона Беларускай ССР «Аб
ахове і выкарыстанні жывёльнага свету». Хто за тое, каб прыняць
гэты Закон, прашу галасаваць. Хто супраць? Хто ўстрымаўся?
Няма.
Закон Беларускай ССР «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага
свету» прыняты аднагалосна. (Апладысменты).
Стаўлю на галасаванне праект Пастановы. аб парадку ўвядзен-
ня ў дзеянне Закона «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету».
Хто за тое, каб Пастанову прыняць, прашу галасаваць. Хто су¬
праць? Хто ўстрымаўся? Няма.
Пастанова прымаецца аднагалосна. (Апладысменты).
Таварышы депутаты! Пачынаем разгляд наступнага пытання
парадку дня сесіі — аб праектах Закона Беларускай ССР «Аб судо¬
вым ладзе Беларускай ССР», Закона Беларускай ССР «Аб выба-
рах раённых (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР», Зако¬
на Беларускай ССР «Аб парадку адклікання народных суддзяў
і народных засядацеляў раённых (гарадскіх) народных судоў Бела¬
рускай ССР» і аб зацвярджэнні Указаў Прэзідыума Вярхоўнага
Савета Беларускай ССР.
Слова для даклада па гэтаму пытанню мае Сакратар ПрезІ-
дыума Вярхоўнага Савета БССР депутат Чагіна Лізавета Пят-
роўна.
Чагіна Л. П. (Ч ачерская выбарчая акруга Гомель-
скай вобласці). Таварышы депутаты! Ажыццяўленне веліч-
ных планаў камуністычнага будаўніцтва, намечаных XXVI з’ездам
партыі і лістападаўскім (1981 г.) Пленумам ЦК КПСС, неразрыўна
звязана з далейшым умацаваннем прававой асновы Савецкай дзяр-
жавы. Гетаму садзейнічае вялікая работа па далейшаму развіццю
савгцкага заканадаўства.
Работа па ўдасканальванню дзеючага заканадаўства, якая
ажыццяўляецца на аснове Канстытуцыі СССР, атрымала высокую
аценку на XXVI з’ездзе КПСС. У Справаздачным дакладзе з’езду
партыі таварыш Леанід Ільіч Брежнеў указаў на вялікі карысны
эфект праводзімага на аснове Канстытуцыі абнаўлення савецкага
заканадаўства.
165

У Беларусі, як і ва ўсёй краіне, ужо многа зроблена пра прывя-
дзенню заканадаўства ў адпаведнасць 3 новым узроўнем, дасягну-
тым нашым грамадствам. Гэта работа актыўна працягваецца — вя-
зецца падрыхтоўка праектаў Жыллёвага кодэкса, Кодэкса аб
J
адміністрацыйных правапарушэннях і іншых законапраектаў.
У выкананне плана падрыхтоўкі законапраектаў Прэзідыум
Вярхоўнага Савета рэспублікі прадстаўляе на ваш разгляд праек-
ты Законаў «Аб судовым ладзе Беларускай ССР», «Аб выбарах
раённых (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР» і «Аб па¬
радку адклікання народных, суддзяў і народных засядацеляў раён¬
ных (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР». Гэтыя закона-
праекты распрацаваны ў поўнай адпаведнасці з Канстытуцыяй
СССР і Канстытуцыяй Беларускай ССР, Асновамі заканадаўства
Саюза ССР і саюзных рэспублік аб судовым ладзе ў СССР. У іх
канкрэтызуюцца і развіваюцца канстытуцыйныя прынцыпы пабу-
довы і дзейнасці савецкага суда, адлюстроўваецца рэальны дэма-
кратызм нашага грамадскага і дзяржаўнага ладу. У праектах улі-
.чаны нормы заканадаўчых актаў, прынятых у апошні час па пытан¬
иях дзейнасці суда, пракуратуры, адвакатуры, а таксама
шматгадовая практыка работы судоў Беларускай ССР і правядзен-
ня іх выбараў.
1 У падрыхтоўцы гэтых законапраектаў удзельнічалі адпаведныя
міністэрствы і ведамствы Беларускай ССР, выканаўчыя камітэты
мясцовых Саветаў народных дэпутатаў, навуковыя і навучальныя
ўстановы. Значную работу па ўдасканальванню праектаў правила
Камісія заканадаўчых меркаванняў Вярхоўнага Савета рэспублікі.
Праекты названых Законаў разгледжаны і адобраны Прэзі-
дыумам Вярхоўнага Савета.
Дазвольце, таварышы депутаты, даць кароткую характарыстыку
О
прадстауленых законапраектау.
Праект Закона «Аб судовым ладзе Беларускай ССР», захоў-
ваючы існуючую судовую сістэму, яе дэмакратычныя прынцыпы і
асноўныя палажэнні дзеючага заканадаўства аб судовым ладзе,
істотным чынам дапаўняе іх у мэтах далейшага павышэння ролі
суда ва ўмацаванні сацыялістычнага правапарадку і законнасці.
Замацаванне і далейшае развіццё атрымліваюць у праекце такія
дэмакратычныя асновы арганізацыі і дзейнасці судоў, як ажыццяў-
ленне правасуддзя толькі судом, утварэнне ўсіх судоў рэспублікі
'на асновах выбарнасцІ, калегіяльнасць разгляду спраў ва ўсіх су¬
дах, ажыццяўленне правасуддзя ў дакладнай адпаведнасці з Зако¬
нам, незалежнасць суддзяў і падпарадкаванне іх толькі Закону,
1 іншыя. Важнае значэнне маюць палажэнні праекта аб адкрытым
разборы спраў ва ўсіх судах, аб забёспячэнні абвінавачванаму
права на абарону, аб удзеле ў судаводстве прадстаўнікоў грамад-
скіх арганізацый і працоўных калектываў, аб пракурорскім нагля-
дзе за выкананнем Законаў пры разглядзе спраў у судах.
166

Значная ўвага ў праекце ўдзелена рэгламентацыі прававога
палажэння народных засядацеляў, якія надзелены высокімі паўна-
моцтвамі пры ажыццяўленні правасуддзя. Прадугледжваецца, што
ў судзе першай інстанцыі ўсе грамадзянскія і крымінальныя спра¬
вы разглядаюцца з удзелам народных засядацеляў, якія кары-
стаюцца ўсімі правамі суддзі. Спецыяльны артыкул праекта
прысвечаны ўтварэнню савета народных засядацеляў пры раённым
(гарадскім) народным судзе, задачы і парадак дзейнасці якога
будуць вызначаны Палажэннем, якое зацвярджаецца Прэзідыумам
Вярхоўнага Савета рэспублікі.
Зыходзячы са стаячых перад судамі задач, з улікам практыкі
іх работы, праект удакладняе і канкрэтызуе паўнамоцтвы судоў
усіх звенняў судовай сістэмы. Больш дакладна выкладаюцца мно-
гія палажэнні, звязаныя з арганізацыяй дзейнасці раённых (гарад-
скіх) народных судоў, з работай абласных, Мінскага гарадскога
судоў, з вывучэннем і абагульненнем імі судовай практыкі, аналі-
зам судовай статыстыкі, прапагандай савецкага заканадаўства.
Улічваючы становішча Вярхоўнага Суда Беларускай ССР як
вышэйшага судовага органа рэспублікі, праект дэталёва вызначае
парадак яго ўтварэння і дзейнасці. Прадугледжваецца, што кірую-
чыя растлумачэнні Пленума Вярхоўнага Суда рэспублікі па пы¬
таниях прымянення заканадаўства Беларускай ССР, якія ўзні-
каюць пры разглядзе судовых спраў, з’яўляюцца абавязковымі
для судоў, іншых органаў і службовых асоб, што прымяняюць За¬
кон, па якому дадзена растлумачэнне.
Праект змяшчае асноўныя палажэнні дзейнасці органаў юсты-
цыі па арганізацыйнаму кіраўніцтву судамі, вызначае межы тако-,
га кіраўніцтва. Прадугл-еджваецца, што яны прызваны ўсямерна
садзейнічаць ажыццяўленню задач суда, строга захоўваючы прын-
цып незалежнасці суддзяў і падпарадкавання іх толькі Закону.
Праект Закона «Аб выбарах раённых (гарадскіх) народных
судоў Беларускай ССР» пашырае і паглыбляе дэмакратычныя
асновы арганізацыі і правядзення выбараў народных судоў. У ім
змяшчаюцца нормы, якія рэгулююць усю сукупнасць пытанняў
арганізацыі падрыхтоўкі і правядзення выбараў народных суддзяў
і народных засядацеляў, у тым ліку і вызначаюць парадак правя¬
дзення. іх выбараў у новаўтвораным раёне, горадзе, раёне горада,
правядзення выбараў замест выбыўшых, а таксама дадатковых
выбараў.
Захоўваючы асноўныя прынцыпы і нормы парадку выбараў
народных судоў, які склаўся ў рэспубліцы, праект дапаўняе і раз-
вівае яго новымі палажэннямі.
Прадугледжваецца, што правядзенне выбараў народных суд-
дзяў забяспечваюць утвараемыя з прадстаўнікоў ад грамадскіх
арганізацый і працоўных калектываў выбарчыя камісіі, у тым ліку
новаўтвараемыя раённыя, гарадскія выбарчыя камісіі, а не выка-
167

наўчыя камітэты раённых, гарадскіх Саветаў, якія па дзеючаму
заканадаўству ажыццяўлялі адпаведныя паўнамоцтвы.
Расшыраецца магчымасць утварэння выбарчых участкаў пры
выбарах народных суддзяў. Як і пры выбарах у Саветы, яны мо-
гуць быць утвораны ў санаторыях і дамах адпачынку, у лячэбных
установах, на буйных чыгуначных станцыях, у аэрапортах, рачных
портах.
У выпадку перамены выбаршчыкам месца свайго знаходжан-
ня ў перыяд паміж прадстаўленнем спісаў выбаршчыкаў для ўсе-
агульнага азнаямлення і днём выбараў прадугледжваецца выдача
яму пасведчання на права галасавання. Гэта норма накіравана на
забеспячэнне магчымасці кожнаму выбаршчыку ўдзельнічаць у вы¬
барах народных суддзяў незалежна ад месца яго знаходжання ў
дзень галасавання.
Законапраект прадугледжвае далейшае развіццё парадку вылу-
чэння кандыдатаў у народный суддзі. Замацавана права грамад-
скіх арганізацый, працоўных калектываў і сходаў ваеннаслужачых
па воінскіх часцях выступаць у падтрымку кандыдатур, вылучаных
грамадскімі арганізацыямі або калектывамі, а таксама выбіраць
давераных асоб кандыдатаў у народныя суддзі.
Важнае значэнне мае ўключэнне ў праект палажэнняў аб асноў-
ных гарантыях дзейнасці кандыдата ў народныя суддзі.
Праект Закона «Аб парадку адклікання народных суддзяў і на¬
родных засядацеляў раённых (гарадскіх) народных судоў Бела-
рускай ССР» вызначае парадак рэалізацыі канстытуцыйнага пала-
жэння аб тым, што народныя суддзі і народныя засядацелі могуць
быць датэрмінова адкліканы, калі яны не апраўдалі давер’я вы-
баршчыкаў або ўчынілі дзеянні, не дастойныя высокага звання на-
роднага суддзі або народнага засядацеля.
Захоўваючы ў асноўным існуючы парадак адклікання народ¬
ных суддзяў і народных засядацеляў, праект Закона больш даклад-
на і паслядоўна, у дастасаванні да сучасных умоў, замацоўвае пра-
цэдуру адклікання. У ім дэталёва вызначаны палажэнні, якія
рэгламентуюць падставы і парадак узбуджэння і вырашэння пы¬
тания аб адкліканні народнага суддзі і народнага засядацеля.
Прыняцце Законаў аб судовым ладзе Беларускай ССР, аб вы¬
барах раённых (гарадскіх) народных судоў і аб парадку адклікан-
ня народных суддзяў і народных засядацеляў раённых (гарадскіх)
народных судоў з’явіцца яшчэ адным праяўленнем пастаяннага
клопату Камуністычнай партыі і Савецкай дзяржавы аб развіцці
сацыялістычнай дэмакратыі і будзе садзейнічаць павышэнню ролі
і адказнасці судоў рэспублікі ў рашэнні задач усямернага ўмаца-
вання сацыялістычнай законнасці і правапарадку.
Таварышы дэпутаты! Прэзідыум Вярхоўнага Савета Белару-
Скай ССР даручыў мне далажыць таксама аб Указах, прынятых за
перыяд, што мінуў пасля трэцяй сесіі Вярхоўнага Савета Бела-
168

рускай ССР, якія ў адпаведнасці з артикулам 109 Канстытуцыі
Беларускай ССР падлягаюць зацвярджэнню Вярхоўным Саветам
рэспублікі.
У ажыццяўленне задач, пастаўленых XXVI з’ездам КПСС, пра-
водзіцца работа па ўдасканальванню гаспадарчага механізму і па-
ляпшэнню кіравання. Прэзідыум Вярхоўнага Савета Беларускай
ССР Указам ад 30 верасня 1981 года, принятым у адпаведнасці
з Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 ліпеня
1981 года, пераўтварыў Камітэт па нагляду за бяспечным вядзен-
нем работ у прамысловасці і горнаму нагляду пры Савеце Міністраў
Беларускай ССР у саюзна-рэспубліканскі Дзяржаўны камітэт Бе¬
ларускай ССР па нагляду за бяспечным вядзеннем работ у прамыс-
ловасці і горнаму нагляду. Пры зацвярджэнні названага Указа па-
трэбна будзе ўнесці адпаведныя змяненні ў артыкулы 26 і 28 За¬
кона аб Савеце Міністраў Беларускай ССР.
У сувязі з расшырэннем кампетэнцыі саюзных рэспублік у галі-
не заканадаўства аб фінансах Прэзідыум Вярхоўнага Савета Бела¬
рускай ССР 26 чэрвеня 1981 года прыняў Указ «Аб разавым зборы
на калгасных рынках», якім устанавіў размер, парадак вылічэння
і збірання разавага збору на калгасных рынках; а таксама, што
гэтыя сродкі поўнасцю накіроўваюцца на будаўніцтва, расшырэнне»
добраўпарадкаванне і эксплуатацыю калгасных рынкаў.
У адпаведнасці з Указамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета
СССР «Аб чарговасці задавальнення патрабаванняў аб спагнанні
па выканаўчых дакументах» і «Аб пакрыцці ўрону, прычыненага
грамадзяніну незаконным! дзеяннямі дзяржаўных і грамадскіх
арганізацый, а таксама службовых асоб пры выкананні імі службо¬
вых абавязкаў» Прэзідыум Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
Указам ад 22 ліпеня 1981 года ўнёс адпаведныя змяненні і дапаў-
ненні ў Грамадзянскі працэсуальны і Папраўча-працоўны кодэксы
Беларускай ССР.
27 жніўня 1981 года ў адпаведнасці з Канстытуцыяй Беларускай
ССР і Законам СССР «Аб грамадзянства СССР» быў приняты
Указ «Аб парадку прыёму ў грамадзянства Беларускай ССР», якім
вызначаны асноўныя палажэнні, звязаныя з вырашэннем хадай-
ніцтваў аб прыёме ў грамадзянства Беларускай ССР.
Указам ад 22 кастрычніка 1981 года Прэзідыум Вярхоўнага
Савета Беларускай ССР устанавіў адміністрацыйную адказнасць
за выраб, набыццё або захоўванне самагону ці іншых моцных
спіртных напіткаў дамашняй выпрацоўкі. Адначасова ўнесены ад¬
паведныя дапаўненні і змяненні ў артыкул 155 Крымінальнага
кодэкса Беларускай ССР і ва Указ «Аб мерах па ўзмацненню ба-
рацьбы супраць п’янства і алкагалізму»..
У мэтах узмацнення барацьбы З' фактам! атрымання ад грама-
дзян незаконнага ўзнагароджання за выкананне работ, звязаных
з абслугоўваннем насельніцтва, і грубых парушэнняў правіл ганд-
169

лю Прэзідыум Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Указам ад
22 кастрычніка 1981 года дапоўніў Крымінальны кодэкс Бела¬
рускай ССР новымі артыкуламі 1561 і 1562, якія ўстанаўліваюць
крымінальную адказнасць за гэтыя дзеянні. Адначасова ўнесены
дапаўненні ў артыкул 123 Крымінальна-працэсуальнага кодэкса
Беларускай ССР, якія прадугледжваюць правядзенне папярэдняга
следства па гэтых артыкулах следчымі органаў унутраных спраў.
9 лістапада 1981 года прыняты Указ «Аб унясенні змяненняў і да-
паўненняў у Крымінальны і Крымінальна-працэсуальны кодэксы
Беларускай ССР». Указ накіраваны на ўзмацненне барацьбы з
дробнымі крадзяжамі, якія выклікалі разукамплектаванне аўтама-
біляў, трактараў, сельскагаспадарчай і іншай тэхнікі пры перавоз-
ках транспартам, а таксами ў месцах пастаяннага або часовага
захавання.
У адпаведнасці з Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР
-ад 23 ліпеня 1981 года, якім унесены змяненні ў некаторыя закана-
-даўчыя акты СССР па пытаниях гарантый і кампенсацый пры пе-
;раездзе на работу ў іншую мясцовасць, Прэзідыум Вярхоўнага
Савета Беларускай ССР Указам ад 27 кастрычніка гэтага года ўнёс
неабходныя змяненні ў артыкул 116 Кодэкса законаў аб працы
Беларускай ССР.
Таварышы дэпутаты! Прэзідыум Вярхоўнага Савета Беларускай
ССР у адпаведнасці з Канстытуцыяй прадстаўляе на ваша зацвяр-
джэнне Указы аб вызваленні ад пасады і назначэнні асобных асоб,
якія ўваходзяць у састаў Савета Міністраў Беларускай ССР.
Указам ад 30 верасня 1981 года Старшынёй Дзяржаўнага камі-
тэта Беларускай ССР па нагляду за бяспечным вядзеннем работ
у прамысловасці і горнаму нагляду назначаны таварыш Богдан
Аляксандр Сцяпанавіч. .
Указам ад 2 кастрычніка 1981 года таварыш Сташанкоў Міка-
лай Аляксеевіч вызвалены ад абавязкаў Міністра гандлю БССР
у сувязі з пераходам на іншую работу. Міністрам гандлю БССР на¬
значаны таварыш Макаед Мікалай Аляксандравіч.
Таварышы дэпутаты! Адпаведныя праекты Законаў Беларускай
ССР і Пастаноў Вярхоўнага Савета Беларускай ССР у вас ёсць.
Прэзідыум Вярхоўнага Савета Беларускай ССР просіць прыняць
прадстаўленыя праекты. (Апладысменты).
Старшыня. Таварышы дэпутаты! Ці ёсць жадаючыя выступіць
па дакладу дэпутата Чагінай? Няма жадаючых.
Праекты Законаў «Аб судовым ладзе Беларускай ССР», «Аб
выбарах раённых (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР» і
«Аб парадку адклікання народных суддзяў і народных засядацеляў
раённых (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР» падрабязна
абмяркоўваліся ў Камісіі заканадаўчых меркаванняў Вярхоўнага
Савета Беларускай ССР. У ходзе работы сесіі заўваг па гэтых
праектах не паступіла.
170

Ці трэба адкрываць спрэчкі па гэтых праектах? He.
Прапануецца спрэчкі не адкрываць. Іншых прапаноў няма?
Няма.
У такім выпадку дазвольце перайсці да прыняцця Законаў
і Пастаноў. Праекты іх у вас ёсць.
Ці будуць папраўкі або заўвагі па праектах? Няма.
. Уносіцца прапанова праекты Закона «Аб судовым ладзе Бела-
рускай ССР», Закона «Аб выбарах раённых (гарадскіх) народных
судоў Беларускай ССР» і Закона «Аб парадку адклікання народ¬
ных суддзяў і народных засядацеляў раённых (гарадскіх) народ¬
ных судоў Беларускай ССР» галасаваць у цэлым.
Ці будуць іншыя прапановы? Няма.
Стаўлю на галасаванне праект Закона Беларускай ССР «Аб су¬
довым ладзе Беларускай ССР».
Хто за тое, каб прыняць тэты Закон, прашу галасаваць. Прашу
апусціць рукі. Хто супраць? Няма. Хто ўстрымаўся? Няма.
Закон Беларускай ССР «Аб судовым ладзе Беларускай ССР»
прымаецца аднагалосна.
Галасуем праект Закона Беларускай ССР «Аб выбарах раён¬
ных (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР».
Хто за тое, каб тэты Закон прыняць, прашу галасаваць. Прашу
апусціць рукі. Хто супраць? Няма. Хто ўстрымаўся? Няма.
Закон Беларускай ССР «Аб выбарах раённых (гарадскіх) на¬
родных судоў Беларускай ССР» прыняты аднагалосна.
Стаўлю на галасаванне праект Закона Беларускай ССР «Аб
парадку адклікання народных суддзяў і народных засядацеляў
раённых (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР».
Хто за тое, каб тэты Закон прыняць, прашу галасаваць. Прашу
апусціць рукі. Хто супраць? Няма. Хто ўстрымаўся? Няма.
Тэты Закон таксама прымаецца аднагалосна.
Ставіцца на галасаванне праект Пастановы Вярхоўнага Савета
«Аб парадку ўвядзення ў дзеянне Закона Беларускай ССР «Аб су¬
довым ладзе Беларускай ССР», Закона Беларускай ССР «Аб вы¬
барах раённых (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР» і
Закона Беларускай ССР «Аб парадку адклікання народных суд-
дзяў і народных засядацеляў раённых (гарадскіх) народных судоў
Беларускай ССР».
Хто за тое, каб прыняць тэту Пастанову, прашу галасаваць.
Прашу апусціць рукі. Хто супраць? Няма. Хто ўстрымаўся? Няма.
Пастанова Вярхоўнага Савета БССР прымаецца.
Галасуецца праект Закона «Аб зацвярджэнні Указа Прэзі-
дыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб пераўтварэнні
Камітэта па нагляду за бяспечным вядзеннем работ у прамыслова-
сці і горнаму нагляду пры Савеце Міністраў Беларускай ССР у
Дзяржаўны камітэт Беларускай ССР па нагляду за бяспечным
вядзеннем работ у прамысловасці і горнаму нагляду» і аб унясенні
171

змяненняў у Закон Беларускай ССР «Аб Савеце Міністраў Бела-
рускай ССР».
Хто за тое, каб тэты Закон прыняць, прашу галасаваць. Хто
супраць? Няма. Хто ўстрымаўся? Няма.
Закон прымаецца.
Стаўлю на таласаванне праект Закона «Аб зацвярджэнні Ука-
заў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, якія ўносяць
некаторыя змяненні і дапаўненні ў дзеючае заканадаўства Бела¬
рускай ССР».
Хто за тое, каб прыняць Закон «Аб зацвярджэнні Указаў Прэ-
зідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, якія ўносяць нека¬
торыя змяненні і дапаўненні ў дзеючае заканадаўства Беларускай
ССР», прашу галасаваць. Прашу апусціць рукі. Хто супраць? Ня¬
ма. Хто ўстрымаўся? Няма.
Закон прымаецца.
Стаўлю на галасаванне праект Пастановы Вярхоўнага Савета
Беларускай ССР «Аб зацвярджэнні Указаў Прэзідыума Вярхоўна-
га Савета Беларускай ССР аб вызваленні ад пасады і назначэнні
асобных асоб, якія ўваходзяць у састаў Савета Міністраў Бела¬
рускай ССР».
Хто за тое, каб прыняць Пастанову, прашу галасаваць. Хто
супраць? Няма. Хто ўстрымаўся? Няма.
Пастанова прымаецца.
Таварышы дэпутаты! Усе пьітанні парадку дня чацвёртай сесіі
намі разгледжаны.
Чацвёртую сесію Вярхоўнага Савета Беларускай Савецкай Са-
цыялістычнай Рэспублікі дзесятага склікання аб’яўляю закрытай.

ЗАКОНЫ I ПАСТАНОВЫ,
ПРЫНЯТЫЯ ВЯРХОЎНЫМ САВЕТАМ
БЕЛАРУСКАЙ ССР
ПАСТАНОВА
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
Аб выбранні дэпутата Кісялёва Ц. Я.
членам Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
Вярхоўны Савет Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэс-
публікі пастанаўляе:
Выбраць дэпутата Кісялёва Ціхана Якаўлевіча членам Прэзі-
дыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР.
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I. ПАЛЯКОУ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАПНА
25 лістапада 1981 года, гор. Мінск
№ 1581—X
ЗАКОН
Беларускай Савецкай Сацыялістычнай
Рэспублікі
Аб Дзяржаўным плане эканамічнага і сацыяльнага
развіцця Беларускай ССР на 1981 —1985 гады
Вярхоўны Савет Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспуб-
лікі пастанаўляе:
А рты ку л 1. Зацвердзіць прадстаўлены Саветам Міністраў
Беларускай ССР Дзяржаўны план эканамічнага і сацыяльнага
развіцця Беларускай ССР на 1981 — 1985 гады, разгорнуты па га¬
дах пяцігодкі, па міністэрствах, дзяржаўных камітэтах, ведамст-
173

вах Беларускай ССР, абласцях і гораду Мінску, распрацаваны ў
адпаведнасці з зацверджанымі XXVI з’ёздам КПСС Асноўнымі
напрамкамі эканамічнага і сацыяльнага развіцця СССР на 1981—
1985 гады і на перыяд да 1990 года і рашэннямі XXIX з’езда КП
Беларусі.
А р т ы к у л 2. Устанавіць наступныя асноўныя паказчыкі Дзяр-
жаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай
ССР на 1981—1985 гады:
(у працэнтах да 1980 года)
1981
год
1982
год
1983 1984
год	год
1985
год
Нацыянальны даход (атрыманы)	103,9
Прадукцыя прамысловасці—усяго	104,5
у тым ліку:
вытворчасць сродкаў вытворчасці	104,5
вытворчасць прадметаў спажывання	104,6
Грузаабарот аўтамабільнага транспарту агуль-
нага карыстання	104,9
Прадукцыйнасць працы:
у прамысловасці	103.
у будаўніцтве	102,8
Прыбытак ад прамысловай дзейнасці (па плану-
емаму кругу)	100,8
Рэальныя даходы на душу	насельніцтва	103,2
Рознічны тавараабарот дзяржаўнага і каапера-
тыўнага гандлю (у супастаўных	цэнах)	102,7
109,1
109
109,7
107,7
105,3
106,3
105,1
111,2
106,2
106,6
113,6
114,5
114,4
114,6
108,7
110,6
107,5
118,4
109,5
112
118,4
121
120,9
121,2
112
115,7
109,9
127,3
112,9
117,4
123,3
128
128
128,1
115,4
121,2
112,3
139,8-
116,6
123
Павялічыць у 1981—1985 гадах сярэднегадавы аб’ём вытвор-
часці сельскагаспадарчай прадукцыі ў параўнанні з папярэднім
пяцігоддзем на 11 працэнтаў. Павысіць за пяцігоддзе сярэдне¬
гадавы ўзровень прадукцыйнасці працы ў калгасах і саўгасах на
25 працэнтаў.
Забяспечыць прапарцыянальнае развіццё галін аграпрамысло-
вага комплексу і ўмацаванне яго матэрыяльна-тэхнічнай базы.
Артыкул 3. У мэтах выканання прынятай XXVI з’ездам
КПСС праграмы сацыяльнага развіцця і павышэ.ння народнага
дабрабыту забяспечыць за пяцігоддзе:
павелічэнне на аснове росту вытворчасці і прадукцыйнасці пра¬
цы сярэднемесячнай заработнай платы рабочых і служачых на 13,5
працэнта і аплаты працы калгаснікаў у грамадскай гаспадарцы
калгасаў у сярэднім на 22,5 працэнта;
павелічэнне грамадскіх фондаў спажывання на 20,6 працэнта.
Узмацніць ролю выплат і льгот, прадастаўляемых насельніцтву з
гэтых фондаў, у рашэнні вытворчых і сацыяльна-дэмаграфічных
праблем;
174

увод у эксплуатацыю жылых дамоў агульнай плошчай 21,1
млн. кв. метраў. Павышаць якасць жыллёвага будаўніцтва, паляп-
шаць жыллёвыя ўмовы савецкіх людзей.
Забяспечыць рост заработнай платы работнікаў, у тым ліку
нізкааплатных, на аснове скарачэння ручной, малакваліфікаванай
працы, павышэння кваліфікацыі, сумяшчэння прафесій і дасяг-
нення высокіх працоўных вынікаў.
Узмацніць залежнасць заработнай платы і прэмій кожнага ра-
ботніка ад яго асабістага працоўнага ўкладу і ад канчатковых
вынікаў работы калектыву, павышаць іх стымулюючую ролю ва
ўздыме прадукцыйнасці працы, у паляпшэнні якасці прадукцыі і
эканоміі ўсіх відаў рэсурсаў. Удасканальваць тарыфную сістэму
і нарміраванне працы.
Узняць узровень і якасць медыцынскага і бытавога абслугоў-
вання насельніцтва, развіваць сістэму народнай асветы, паляп-
шаць дзейнасць устаноў культуры.
Устанавіць на 1981—1985 гады наступныя паказчыкі бытавога
абслугоўвання насельніцтва, адукацыі і аховы здароўя:
(у працэнтах да 1980 года)
1981
год
1982
год
1983	1984
год год
1985
год
Аб’ём бытавых паслуг насельніцтву
Колькасць дзяцей у дашкольных установах,
якія знаходзяцца на дзяржаўным бюджэце
Колькасць вучняў у школах і трупах з падоў-
жаным днём
Колькасць бальнічных ложкаў
106,6	114,1	122	130,8	140,2
103,3	108,9	114	119,6	125,2
105,3	114,9	125,6	138,4	152,9
101,4	103,1	104,8	106,4	109,2
Ар ты ку л 4. Зацвердзіць наступныя важнейшыя паказчыкі
Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця Бела-
рускай ССР на 1981—1985 гады па абласцях і гораду Мінску:
Прадукцыя прамы-
словасці мясцова-
га падпарадкаван-
ня ў 1985 годзе ў
працэнтах да
1980 года
Сярэднегадавы
аб'ём вытворчасці
сельскагаспадар-
чай прадукцыі ў
1981—1985 гадах у
працэнтах да ся-
рэднегадавога
аб'ёму за
1976—1980 гады
Рознічны тавара -
абарот дзяржаўна-
га і кааператыўна-
га гандлю ў 1985
гоцзе ў працэнтах
да 1980 года (у
супастаўных цэнах)
Брэсцкая вобласць
Віцебская вобласць
Гомельская вобласць
Гродзенская вобласць
Мінская вобласць
Магілёўская вобласць
Горад Мінск
143,2
139,8
139,8
137,8
139
139,7
110,2
112
110,7
111,9
109,7
110,6
122,8
121,9
123,2
122,7
122,3
122,6
124,6
175

Даручыць абласным і Мінскаму гарадскому Саветам народных
дэпутатаў прыняць рашэнні аб пяцігадовых планах эканамічнага
і сацыяльнага развіцця абласцей і горада Мінска на 1981—1985 га¬
ды, уключаючы важнейшыя паказчыкі развіцця ўсёй гаспадаркі
на адпаведнай тэрыторыі.
Артыкул 5. Савету Міністраў Беларускай ССР, міністэрст-
вам, дзяржаўным камітэтам і ведамствам Беларускай ССР, выка-
наўчым камітэтам абласных і Мінскага гарадскога Саветаў на¬
родных дэпутатаў:
а)	кіруючыся зацверджанымі XXVI з’ездам КПСС Асноўнымі
напрамкамі эканамічнага і сацыяльнага развіцця СССР на 1981—
1985 гады і на перыяд да 1990. года, рашэннямі XXIX з’езда КП
Беларусі і гэтым Законам, забяспечыць складанне кожным аб’яд-
наннем, прадпрыемствам, арганізацыяй пяцігадовых планаў, раз-
гбрнутых па гадах пяцігодкі;
б)	ажыццявіць мерапрыемствы па выкананню ўстаноўленых
заданняў па развіццю эканомікі і паляпшэнню якасных паказчы-
каў вытворчасці.
Сканцэнтраваць у працэсе рэалізацыі пяцігадовага плана
асаблівую ўвагу на ажыццяўленні мер па забеспячэнню росту пра-
дукцыйнасці працы, інтэнсіфікацыі і павышэнню эфектыўнасці
грамадскай вытворчасці на аснове паскарэння навукова-тэхніч-
нага прагрэсу, больш жорсткага рэжыму эканоміі, удасканалення
кіравання, узмацнення работы па выяўленню і выкарыстанню рэ-
зерваў вытворчасці;
в)	устанавіць строгі кантроль за ходам, выканання пяціга-
довых планаў падведамнымі аб’яднаннямі, прадпрыемствамі і ар-
ганізацыямі, забяспечыць усямернае ўмацаванне дзяржаўнай дыс-
цыпліны на ўсіх звеннях народнай гаспадаркі, няўхільнае
захаванне сацыялістычнай законнасці ў гаспадарчых адносінах,
павысіць адказнасць кожнага гаспадарчага кіраўніка за своечасо-
вае выкананне планаў і заданняў, за якасць прадукцыі, за бераж-
лівае выдаткаванне грашовых сродкаў і матэрыяльных рэсурсаў.
Артыкул 6. Даручыць Савету Міністраў Беларускай ССР
разгледзець прапановы і заўвагі, выкладзеныя ў Заключэнні Пла-
нава-бюджэтнай і іншых пастаянных камісій Вярхоўнага Савета
Беларускай ССР па Дзяржаўнаму плану эканамічнага і сацыяль¬
нага развіцця Беларускай ССР на 1981—1985 гады, а таксама пра¬
пановы і заўвагі, выказаныя дэпутатамі на сесіі Вярхоўнага Саве¬
та Беларускай ССР, і прыняць па іх адпаведныя рашэнні.
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I.	ПАЛЯКОЎ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАПНА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
№ 1582—X
176

ЗАКОН
Беларускай Савецкай Сацыялістычнай
Рэспублікі
Аб Дзяржаўным плане эканамічнага
і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР
на 1982 год
Вярхоўны Савет Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэс-
публікі пастанаўляе:
А рты ку л 1. Зацвердзіць прадстаўлены Саветам Міністраў
Беларускай ССР Дзяржаўны план эканамічнага і сацыяльнага-
развіцця Беларускай ССР на 1982 год з улікам паправак Планава-
бюджэтнай камісіі, Камісіі па прамысловасці, Камісіі па транс-
парту і сувязі, Камісіі па будаўніцтву і прамысловасці будаўнічых
матэрыялаў, Камісіі па сельскай гаспадарцы, Камісіі па навуцы і
тэхніцы, Камісіі па таварах народнага спажывання і гандлю, Ка-
місіі па камунальнай гаспадарцы, добраўпарадкаванню і дарож-
наму будаўніцтву, Камісіі па ахове здароўя і сацыяльнаму забес-
пячэнню, Камісіі па народнай асвеце і культуры, Камісіі па быта-
вому абслугоўванню насельніцтва, Камісіі па пытаннях працы і
быту жанчын, аховы мацярынства і дзяцінства, Камісіі па справах
моладзі, Камісіі па ахове прыроды і рацыянальнаму выкарыстан-
ню прыродных рэсурсаў Вярхоўнага Савета Беларускай ССР.
Ар ты ку л 2. Устанавіць на 1982 год наступныя тэмпы пры-
росту па асноўных паказчыках эканамічнага і сацыяльнага развіц-
ця Беларускай ССР:
(прырост у працэнтах
да 1981 года)
Нацыянальны даход (атрыманы)
Прадукцыя прамысловасці — усяго
у тым ліку:
вытворчасць сродкаў вытворчасці
вытворчасць прадметаў спажывання
Грузаабарот аўтамабільнага транспар -
ту агульнага карыстання
Колькасць рабочых і служачых па
народнай гаспадарцы
Прадукцыйнасць працы:
у прамысловасці
у будаўніцтве
Прыбытак ад прамысловай дзейнасці
(па плануемаму кругу)
Рэальныя даходы на душу насельніцтва
Фонд заработнай платы па народнай
гаспадарцы
Грамадскія фонды спажывання на ду¬
шу насельніцтва
4,2
4,3
4,4
4,1
2,6
1,3
3
2,6
8,а
2,9
3,5
2,9
177

Рознічны тавараабарот дзяржаўнага
і кааператыўнага гандлю (у супастаў-
ных цэнах)
Аб’ём рэалізацыі бытавых паслуг на-
сельніцтву
Колькасць дзяцей у дашкольных ус-
тановах, якія знаходзяцца на дзяр-
жаўным бюджэце
Колькасць вучняў у школах (або
групах) з падоўжаным днём
Выпуск кваліфікаваных рабочых з
прафесіянальна-тэхнічных навучаль -
ных устаноў
Колькасць бальнічных ложкаў
2,6
6,8
5,3
9,2
0,8
1,6
Пабудаваць у 1982 годзе за кошт усіх крыніц фінансавання
жылыя дамы агульнай плошчай 4,24 млн. кв. метраў.
Артыкул 3. Савету Міністраў Беларускай ССР у ходзе рэа-
лізацыі Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця
Беларускай ССР на 1982 год ажыццявіць мерапрыемствы па да-
лейшаму павышэнню эфектыўнасці грамадскай вытворчасці на
аснове яе ўсебаковай інтэнсіфікацыі, паскарэння тэмпаў росту пра-
дукцыйнасці працы, шырокага выкарыстання навейшых дасягнен-
няў навукі і тэхнікі, эканоміі і рацыянальнага выкарыстання сы-
равінных, паліўна-энергетычных і іншых матэрыяльных рэсурсаў,
паляпшэння якасці прадукцыі і паслуг, разгортвання сацыялістыч-
нага спаборніцтва, мабілізацыі ўсіх унутраных рэзерваў і ў вы-
падку неабходнасці ўносіць удакладненні ў планавыя заданні.
Артыкул4. Даручыць Савету Міністраў Беларускай ССР
разгледзець прапановы і заўвагі, выкладзеныя ў Заключэнні
Планава-бюджэтнай і іншых пастаянных камісій Вярхоўнага Са-
вета Беларускай ССР па Дзяржаўнаму плану эканамічнага і са¬
цыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1982 год, а таксама пра¬
пановы і заўвагі, выказаныя дэпутатамі на сесіі Вярхоўнага Са-
вета Беларускай ССР, і прыняць па іх адпаведныя рашэнні.
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I. ПАЛЯКОУ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАПНА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
№ 1583—X
178

ПАСТАНОВA
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
Аб ходзе выканання Дзяржаўнага плана
эканамічнага і сацыяльнага развіцця
Беларускай ССР на 1981 год
Вярхоўны Савет Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспуб-
лікі пастанаўляе:
1.	Прыняць да ведама даклад Савета Міністраў Беларускай
ССР аб ходзе выканання Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацы¬
яльнага развіцця Беларускай ССР на 1981 год.
2.	Адзначыць, што Саветам Міністраў Беларускай ССР пры-
маюцца неабходныя меры да выканання Дзяржаўнага плана эка-
намічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1981 год.
3.	Даручыць Савету Міністраў Беларускай ССР разгледзець
прапановы і заўвагі Планава-бюджэтнай і іншых пастаянных камі-
сій Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, а таксама прапановы і
заўвагі, выказаныя дэпутатамі на сесіі Вярхоўнага Савета Бела¬
рускай ССР, па пытанню аб ходзе выканання Дзяржаўнага плана
эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1981 год
і, кіруючыся рашэннямі XXVI з’езда КПСС, лістападаўскага
(1981 г.) Пленума ЦК КПСС, палажэннямі і вывадамі, выкладзе-
нымі ў прамове Генеральнага сакратара ЦК КПСС таварыша
Л. I. Брэжнева на гэтым Пленуме, ажыццявіць мерапрыемствы,
пакіраваныя на паспяховае выкананне планавых заданняў на тэты
год і на 1982 год, удзяліўшы асаблівую ўвагу найстражэйшаму
рэжыму эканоміі ў выкарыстанні ўсіх відаў. рэсурсаў, карэннаму
паляпшэнню. капітальнага будаўніцтва і забеспячэнню ўводу ў
дзеянне вытворчых магутнасцей на ўсіх без выключэння аб’ектах,
прадугледжаных планам, арганізаванаму правядзенню зімоўкі жы-
вёлы, своечасоваму і якаснаму выкананню ўсяго комплексу для
атрымання высокага ўраджаю, павелічэнню вытворчасці тавараў
масавага попыту і прадуктаў харчавання.
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I. ПАЛЯКОУ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАП НА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
№ 1584—X
179

ЗАКОН
Беларускай Савецкай Сацыялістычнай
Рэспублікі
Аб Дзяржаўным бюджэце Беларускай ССР на 1982 год
Вярхоўны Савет Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспуб-
лікі пастанаўляе:
Артыкул 1. Зацвердзіць прадстаўлены Саветам Міністраў
Беларускай ССР Дзяржаўны бюджэт Беларускай ССР на 1982 год
з улікам паправак Планава-бюджэтнай камісіі, Камісіі па пра-
мысловасці, Камісіі па транспарту і сувязі, Камісіі па будаўніцт-
ву і прамысловасці будаўнічых матэрыялаў, Камісіі па сельскай
гаспадарцы, Камісіі па навуцы і тэхніцы, Камісіі па таварах народ-
нага спажывання і гандлю, Камісіі па камунальнай гаспадарцы,
добраўпарадкаванню і дарожнаму будаўніцтву, Камісіі па ахове
здароўя і сацыяльнаму забеспячэнню, Камісіі па народнай асвеце
і культуры, Камісіі па бытавому абслугоўванню насельніцтва,
Камісіі па пытаннях працы і быту жанчын, аховы мацярынства і
дзяцінства, Камісіі па справах моладзі, Камісіі па ахове прыроды і
рацыянальнаму выкарыстанню прыродных рэсурсаў Вярхоўнага
Савета Беларускай ССР па даходах і расходах у суме 5 933 061 тыс.
рублеу.
Артыкул 2. Устанавіць у Дзяржаўным бюджэце Беларускай
ССР на 1982 год даходы ад дзяржаўных і кааператыўных прадпры-
емстваў і арганізацый — падатак з абароту, плата за вытворчыя
фонды, фіксаваныя плацяжы, свабодны астатак прыбытку, адлі-
чэнні ад прыбытку, падаходны падатак і іншыя даходы ад сацыя-
лістычнай гаспадаркі — у агульнай суме 5 475 777 тыс. рублёў.
Артыкул 3. Устанавіць у Дзяржаўным бюджэце Беларускай
ССР на 1982 год расходы на фінансаванне народнай гаспадаркі —
далейшае развіццё цяжкай прамысловасці, будаўнічай індустрыі,
лёгкай і харчовай прамысловасці, сельскай гаспадаркі, транс-
парту, жыллёва-камунальнай гаспадаркі і іншых галін народнай
гаспадаркі — у агульнай суме 3 341 008 тыс. рублёў.
Артыкул 4. Устанавіць у Дзяржаўным бюджэце Беларускай
ССР на 1982 год асігнаванні на сацыяльна-культурныя мерапры-
емствы — на агульнаадукацыйныя школы, прафесіянальна-тэхніч-
ныя, сярэднія спецыяльныя і вышэйшыя навучальныя ўстановы,
навукова-даследчыя ўстановы, бібліятэкі, клубы, тэатры, друк,
тэлебачанне, радыёвяшчанне і іншыя мерапрыемствы па асвеце і
культуры; на бальніцы, дзіцячыя яслі, санаторыі і іншыя ўстановы
аховы здароўя і фізічнай культуры; на пенсіі і дапамогі — у агуль¬
най суме 2 409 854 тыс. рублёў, у тым ліку за кошт сродкаў, якія
180

перадаюцца з бюджэту дзяржаўнага сацыяльнага страхавання, у
суме 612 000 тыс. рублёў.
Ар ты ку л 5. Устанавіць у Дзяржаўным бюджэце Беларускай
ССР на 1982 год асігнаванні на ўтрыманне органаў дзяржаўнай
улады, органаў дзяржаўнага кіравання і судоў у суме 66 233 тыс.
рублёў.
Ар ты ку л 6. Зацвердзіць рэспубліканскі бюджэт Беларускай
ССР на 1982 год па даходах і расходах у суме 5 547 772 тыс. руб-
лёў, у тым ліку адлічэнні ў мясцовыя бюджэты ў суме
1 338 077 тыс. рублёў.
Зацвердзіць абаротную касавую наяўнасць па рэспубліканска-
му бюджэту на 1 студзеня 1983 года ў суме 60 000 тыс. рублёў.
А р т ы к у л 7. Устанавіць бюджэт горада Мінска і абласцей на
1982 год па даходах і расходах у суме 1 723 366 тыс. рублёў і аба¬
ротную касавую наяўнасць па гэтых бюджэтах на 1 студзеня 1983
года ў суме 57 000 тыс. рублёў, у тым ліку:
(у тыс. рублёу)
Даходы
і расходы
Абаротная ка-
савая наяў-
насць на 1 сту¬
дзеня 1983 года
Горада Мінска
Брэсцкай вобласці
Віцебскай вобласці
Гомельскай вобласці
Гродзенскай вобласці
Мінскай вобласці
Магілёўскай вобласці
273
216
248
282
197
271
232
697
723
772
751
125
897
401
8500
7500
8000
9000
7000
9000
8000
Артыкул 8. Зацвердзіць на 1982 год адлічэнні ў бюджэты
горада Мінска і абласцей у наступных размерах:
а)	ад падатку з абароту: горада Мінска—17,1 працэнта,
Брэсцкай вобласці— 15 працэнтаў, Віцебскай вобласці— 14,9 пра¬
цэнта, Гомельскай вобласці—11,5 працэнта, Гродзенскай воб-
ласці — 34,7 працэнта, Мінскай вобласці — 34,7 працэнта, Магі-
лёўскай вобласці — 13 працэнтаў;
б)	ад падаходнага падатку з насельніцтва — 50 працэнтаў, за
выключэннем горада Мінска; у бюджэт горада Мінска зацвердзіць
адлічэнні ў размеры 10 працэнтаў;
в)	ад падатку на халасцякоў, адзінокіх і маласямейных гра-
мадзян СССР, сельскагаспадарчага падатку, падаходнага падатку
з калгасаў, ляснога даходу і паступленняў сродкаў па грашова-
рэчавай латарэі — 100 працэнтаў;
181

г)	ад сумы дзяржаўных унутраных выйгрышных пазык—:
50 працэнтаў;
д)	ад паступленняў сродкаў па добраахвотнаму страхаванню
маёмасці кааператыўных і грамадскіх арганізацый, абавязковаму
страхаванню пасажыраў на транспарце і іншых відах абавязкова-
га страхавання, а таксама па страхавых плацяжах насельніцтва
(акрамя доўгатэрміновага страхавання жыцця і страхавання ад
няшчасных выпадкаў) — 55 працэнтаў.
Артыкул 9. Даручыць Савету Міністраў Беларускай ССР
разгледзець прапановы і заўрагі, выкладзеныя ў Заключэнні Пла-
нава-бюджэтнай і іншых пастаянных камісій Вярхоўнага Савета
Беларускай ССР па Дзяржаўнаму бюджэту Беларускай ССР на
1982 год, а таксама прапановы і заўвагі, выказаныя дэпутатамі на
сесіі Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, і прыняць па іх адпавед-
ныя рашэнні.
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I. ПАЛЯКОУ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАГІНА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
JTs 1585—X
ПАСТАНОВА
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
Аб зацвярджэнні справаздачы аб выкананні
Дзяржаўнага бюджэту Беларускай ССР за 1980 год
Вярхоўны Савет Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспуб-
лікі пастанаўляе:
Зацвердзіць справаздачу аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту
Беларускай ССР за 1980 год па даходах у суме 6 260 433 тыс. руб-
лёў і па расходах у суме 5 825 734 тыс. рублёў, з перавышэннем
даходаў над расходам! ў суме 434 699 тыс. рублёў.
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I. ПАЛЯКОУ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАПНА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
№ 1586—X
182

ЗАКОН
Беларускай Савецкай Сацыялістычнай
Рэспублікі
Аб ахове атмасфернага паветра
Атмасфіернае паветра з’яўляецца адным з асноўных жыццёва
важных элементаў навакольнага прыроднага асяроддзя.
Навукова-тэхнічная рэвалюцыя, якая закранае ўсе бакі жыц-
ця грамадства, высокія тэмпы развіцця вытворчасці, рост гара-
доў, усё больш шырокае выкарыстанне атмасферы і ўзрастаючыя
маштабы ўздзеяння чалавека на навакольнае прыроднае асярод-
дзе патрабуюць павышэння ўвагі да аховы атмасфернага паветра.
Савецкая дзяржава надае вялікае значэнне захаванню спрыяль-
нага стану атмасфернага паветра, яго аднаўленню і паляпшэнню
для забеспячэння найлепшых умоў жыцця савецкіх людзей — іх
працы, быту, адпачынку і аховы здароўя, далейшага развіцця ма-
тэрыяльнай вытворчасці і культуры.
Канстытуцыя СССР і Канстытуцыя Беларускай ССР прадуг-
леджваюць, што ў інтарэсах цяперашняга і будучых пакаленняў у
СССР, у састаў якога ўваходзіць на аснове добраахвотнага аб’яд-
нання і раўнапраўя з іншымі саюзнымі рэспублікамі Беларуская
Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка, прымаюцца неабходныя
меры для захавання ў чысціні атмасфернага паветра. Савецкая
дзяржава праводзіць комплекс навукова абгрунтаваных тэхнічных,
эканамічных, сацыяльных і іншых мерапрыемстваў, накіраваных на
прадухіленне і ліквідацыю забруджвання атмасфернага паветра,
іншых шкодных уздзеянняў на яго, а таксама ажыццяўляе міжна-
роднае супрацоўніцтва ў гэтай галіне.
Савецкае заканадаўства заклікана актыўна садзейнічаць ахо¬
ве атмасфернага паветра.
I.	АГУЛЬНЫЯ ПАЛАЖЭННІ
Глава 1
АСНОУНЫЯ ПАЛАЖЭННІ
А р т ы к у л 1. Задачы заканадаўства Беларускай ССР аб ахо
ве атмасфернага паветра
Задачамі заканадаўства Беларускай ССР аб ахове атмасферна¬
га паветра з’яўляюцца рэгуляванне грамадскіх адносін у гэтай га-
ліне ў мэтах захавання ў чысціні і паляпшэння стану атмасферна¬
га паветра, прадухілення і зніжэння шкодных хімічных, фізічных,
183

біялагічных і іншых уздзеянняў на атмасферу, якія выклікаюць не-
спрыяльныя вынікі для насельніцтва, народнай гаспадаркі краіны,
расліннага і жывёльнага свету, а таксама ўмацаванне законнасці
ў галіне аховы атмасфернага паветра.
Артыкул 2. Заканадаўства Саюза ССР і Беларускай ССР
аб ахове атмасфернага паветра
Заканадаўства Саюза ССР і Беларускай ССР аб ахове атма¬
сфернага паветра складаецца з Закона СССР «Аб ахове атмасфер¬
нага паветра» і выдаваемых у адпаведнасці з ім іншых актаў за-
канадаўства Саюза ССР, гэтага Закона і іншых актаў заканадаў-
ства Беларускай ССР аб ахове атмасфернага паветра.
Артыкул 3. Кампетэнцыя Саюза ССР у галіне рэгулявання
адносін па ахове атмасфернага паветра
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове атмасфернага па¬
ветра» веданню Саюза ССР у галіне рэгулявання адносін па ахо¬
ве атмасфернага паветра падлягаюць:
1)	вызначэнне агульных мерапрыемстваў і ўстанаўленне асноў-
ных палажэнняў у галіне аховы атмасфернага паветра;
2)	распрацоўка і зацвярджэнне агульнасаюзных планаў па ахо¬
ве атмасфернага паветра;
3)	устанаўленне нарматываў максімальна дапушчальных кан-
цэнтрацый забруджваючых рэчываў у атмасферным паветры і
ўзроўняў шкодных фізічных уздзеянняў на яго;
4)	устанаўленне парадку распрацоўкі і зацвярджэння нарматы-
ваў максімальна дапушчальных выкідаў забруджваючых рэчываў
у атмасфернае паветра, а таксама нарматываў максімальна да¬
пушчальных шкодных фізічных уздзеянняў на яго;
5)	устанаўленне адзінай для Саюза ССР сістэмы дзяржаўнага
ўліку шкодных уздзеянняў на атмасфернае паветра;
6)	дзяржаўны кантроль за аховай атмасфернага паветра і ўста-
наўленне парадку яго ажыццяўлення;
7)	вырашэнне іншых пытанняў агульнасаюзнага значэння ў га-
ліне аховы атмасфернага паветра ў адпаведнасці з Канстытуцыяй
СССР і Законам СССР «Аб ахове атмасфернага паветра».
Артыкул 4. Кампетэнцыя Беларускай ССР у галіне рэгуля-
вання адносін па ахове атмасфернага паветра
Веданню Беларускай ССР у галіне рэгулявання адносін па ахо¬
ве атмасфернага паветра па-за межамі кампетэнцыі Саюза ССР
падлягаюць: устанаўленне парадку аховы атмасфернага паветра;
распрацоўка і зацвярджэнне рэспубліканскіх планаў па ахове атма-
184

сфернага паветра; ажыццяўленне дзяржаўнага кантролю за аховай
атмасфернага паветра, а таксама вырашэнне іншых пытанняў у га-
ліне аховы атмасфернага паветра, калі яны не аднесены да кампе-
тэнцыі Саюза ССР.
Глава 2
ЗЯРЖАУНАЕ КІРАВАННЕ
У ГАЛIНЕ АХОВЫ АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
Артыкул 5. Органы дзяржаўнага кіравання ў галіне аховы
атмасфернага паветра
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове атмасфернага па¬
ветра» дзяржаўнае кіраванне ў галіне аховы атмасфернага паветра
ажыццяўляецца Саветам Міністраў СССР, Саветам Міністраў Бе-
ларускай ССР, выканаўчымі камітэтамі мясцовых Саветаў народ¬
ных дэпутатаў, а таксама спецыяльна ўпаўнаважанымі на тое
дзяржаўнымі органамі ў адпаведнасці з. заканадаўствам Саюза
ССР і Беларускай ССР.
А р т ы к у л 6. Кампетэнцыя мясцовых Саветаў народных дэ-
путатаў і іх выканаўчых камітэтаў у галіне ахо¬
вы атмасфернага паветра
Мясцовыя Саветы народных дэпутатаў і іх выканаўчыя камітэ-
ты ў межах і парадку, устаноўленых гэтым Законам і іншымі акта-
мі заканадаўства Саюза ССР і Беларускай ССР, на падведамнай
ім тэрыторыі: удзельнічаюць у планаванні мерапрыемстваў па ахо¬
ве атмасфернага паветра; распрацоўваюць і ажыццяўляюць мера-
прыемствы па прадухіленню шкодных уздзеянняў на атмасферу;
прымаюць меры да паляпшэння добраўпарадкавання і азелянення
тэрыторыі населеных пунктаў, а таксама вырашаюць іншыя пытан-
ні ў галіне аховы атмасфернага паветра.
Артыкул 7. Планаванне мерапрыемстваў па ахове атмас¬
фернага паветра
Заданні па ахове атмасфернага паветра і мерапрыемствы па
прадухіленню і ліквідацыі прычын забруджвання і іншых шкодных
уздзеянняў на яго, а таксама па паляпшэнню стану атмасферы пра-
дугледжваюцца ў дзяржаўных планах эканамічнага і сацыяльнага
развіцця.
Праекты планаў па ахове атмасфернага паветра, якія распра-
цоўваюцца міністэрствамі, дзяржаўнымі камітэтамі і ведамствамі,
прадпрыемствамі, установамі і арганізацыямі, узгадняюцца з орга-
185

намі, што ажыццяўляюць дзяржаўны кантроль за аховап атмасфер
нага паветра, у парадку, які ўстанаўліваецца заканадаўствам Са-
юза ССР і Беларускай ССР.
Глава 3
УДЗЕЛ ГРАМАДСКІХ АРГАН13АЦЫЙ
I ГРАМАДЗЯН У АЖЫЦЦЯУЛЕННІ МЕРАПРЫЕМСТВАУ
ПА АХОВЕ АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
А р т ы к у л 8. Садзейнічанне грамадскіх арганізацый і гра¬
мадзян дзяржаўным органам у ажыццяўленні
мерапрыемстваў па ахове атмасфернага павет¬
ра
Прафесіянальныя саюзы, арганізацыі моладзі, таварыства ахо¬
вы прыроды, навуковыя таварыствы і іншыя грамадскія арганіза-
цыі, а таксама грамадзяне аказваюць садзейнічанне дзяржаўным
органам у ажыццяўленні мерапрыемстваў па ахове атмасфернага
паветра.
А р т ы к у л 9. Удзел грамадскіх арганізацый і грамадзян у
ахове атмасфернага паветра
Грамадскія арганізацыі прымаюць удзел у дзейнасці, накірава-
най на забеспячэнне аховы атмасфернага паветра, у адпаведнасці
з іх статутам! (палажэннямі) і заканадаўствам Саюза ССР і Бела¬
рускай ССР.
Грамадзяне аказваюць садзейнічанне дзяржаўным органам у
ажыццяўленні мерапрыемстваў па ахове атмасфернага паветра,
удзельнічаюць у правядзенні неабходных работ, уносяць прапано-
вы аб паляпшэнні аховы атмасфернага паветра, паведамляюць аб
вядомых ім парушэннях заканадаўства аб ахове атмасфернага па¬
ветра.
Дзяржаўныя органы абавязаны ўсямерна ўлічваць прапановы
грамадскіх арганізацый і грамадзян пры ажыццяўленні мерапры-
емстваў па ахове атмасфернага паветра.

П. МЕРЫ АХОВЫ АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
Глава 4
НАРМАТЫВЫ МАКСІМАЛЬНА ДАПУШЧАЛЬНЫХ КАНЦЭНТРАЦЫЙ
ЗАБРУДЖВАЮЧЫХ РЭЧЫВАУ У АТМАСФЕРНЫМ ПАВЕТРЫ
I УЗРОУНЯУ ШКОДНЫХ ФІЗІЧНЫХ УЗДЗЕЯННЯУ НА ЯГО
Ар ты ку л 10. Нарматывы максімальна дапушчальных кан¬
цэнтрацый забруджваючых рэчываў у атмас-
ферным паветры і ўзроўняў шкодных фізіч-
ных уздзеянняў на яго
Для ацэнкі стану атмасфернага паветра ўстанаўліваюцца нар¬
матывы максімальна дапушчальных канцэнтрацый забруджваючых
рэчываў і ўзроўняў шкодных фізічных уздзеянняў на атмасферу.
Гэтыя нарматывы павінны адпавядаць інтарэсам аховы здароўя
людзей і аховы навакольнага прыроднага асяроддзя.
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове атмасфернага па¬
ветра» нарматывы максімальна дапушчальных канцэнтрацый за¬
бруджваючых рэчываў у атмасферным паветры і ўзроўняў шкод¬
ных фізічных уздзеянняў на яго з’яўляюцца адзінымі для ўсёй тэ-
рыторыі СССР. У неабходных выпадках для асобных раёнаў
устанаўліваюцца больш строгія нарматывы максімальна дапу¬
шчальных канцэнтрацый забруджваючых рэчываў у атмасферным
паветры.
Указаныя нарматывы і метады іх вызначэння зацвярджаюцца
і ўводзяцца ў дзеянне ў парадку, які ўстанаўліваецца Саветам Мі-
ністраў СССР.
Глава 5
НАРМАТЫВЫ МАКСІМАЛЬНА
АПУШЧАЛЬНЫХ ВЫКІДАУ
ЗАБРУДЖВАЮЧЫХ РЭЧЫВАУ У АТМАСФЕРНАЕ ПАВЕТРА
I ШКОДНЫХ ФІЗІЧНЫХ УЗДЗЕЯННЯУ НА яго
А р т ы к у л
11.	Нарматывы максімальна дапушчальных выкі-
даў забруджваючых рэчываў у атмасфернае
паветра і шкодных фізічных уздзеянняў на яго
3 мэтай аховы атмасфернага паветра ўстанаўліваюцца нарма¬
тывы максімальна дапушчальных выкідаў забруджваючых рэчы-
ваў стацыянарнымі і перасоўнымі крыніцамі забруджвання, а так-
сама нарматывы максімальна дапушчальных шкодных фізічных
уздзеянняў. Гэтыя нарматывы ўстанаўліваюцца для кожнай ста-
Цыянарнай крыніцы выкідаў або іншага шкоднага ўздзеяння на
187

атмасфернае паветра, а таксама для кожнай мадэлі транспартных
і іншых рухомых сродкаў і ўстановак.
Нарматывы максімальна дапушчальных выкідаў забруджваю¬
чых рэчываў у атмасферу і максімальна дапушчальных шкодных
фізічных уздзеянняў на яе ўстанаўліваюцца на ўзроўні, пры якім
выкіды забруджваючых рэчываў і шкодныя фізічныя ўздзеянні ад
канкрэтнай і ўсіх іншых крыніц у даным раёне з улікам перспек-
тывы яго развіцця не прывядуць да перавышэння нарматываў мак-
сімальна дапушчальных канцэнтрацый забруджваючых рэчываў у
атмасферным паветры і максімальна дапушчальных узроўняў
шкодных фізічных уздзеянняў.
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове атмасфернага па¬
ветра» ўказаныя нарматывы, метады іх вызначэння і віды крыніц,
для якіх яны распрацоўваюцца, зацвярджаюцца і ўводзяцца ў дзе-
янне ў парадку, які ўстанаўліваецца Саветам Міністраў СССР.
Глава 6
РЭГУЛЯВАННЕ ВЫКІДАУ ЗАБРУДЖВАЮЧЫХ РЭЧЫВАУ
У АТМАСФЕРУ СТАЦЫЯНАРНЫМІ КРЫНІЦАМІ ЗАБРУДЖВАННЯ
А р т ы к у л 12. Рэгуляванне выкідаў забруджваючых рэчываў
у атмасферу стацыянарнымі крыніцамі забру¬
джвання
Выкід забруджваючых рэчываў у атмасферу стацыянарнай кры-
ніцай забруджвання дапускаецца ў кожным выпадку на падставе
дазволу, які выдаецца спецыяльна ўпаўнаважаным на то.е дзяржаў-
ным органам. У дазволе прадугледжваюцца нарматывы максімаль-
на дапушчальных выкідаў забруджваючых рэчываў, а таксама ін-
шыя ўмовы і патрабаванні, якія забяспечваюць ахову атмасферна¬
га паветра.
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове атмасфернага па¬
ветра» парадак выданы дазволаў на выкід забруджваючых рэчы-
ваў у атмасферу стацыянарнымі крыніцамі забруджвання ўстанаў-
ліваецца Саветам Міністраў СССР.
Прадпрыемствы, установы і арганізацыі, дзейнасць якіх звяза-
на з выкідамі забруджваючых рэчываў у атмасферу, абавязаны
праводзіць арганізацыйна-гаспадарчыя, тэхнічныя і іншыя мера-
прыемствы для забеспячэння выканання ўмоў і патрабаванняў,.
прадугледжаных у дазволах на выкід, прымаць меры па зніжэнню
выкідаў забруджваючых рэчываў, забяспечыць бесперабойную
эфектыўную работу і падтрыманне ў спраўным стане збудаванняў,
абсталявання і апаратуры для ачысткі выкідаў і кантролю за імі,
а таксама ажыццяўляць пастаянны ўлік колькасці і саставу забру¬
джваючых рэчываў, якія выкідваюцца ў атмасферу.
188

Ажыццяўленне мерапрыемстваў па ахове атмасфернага паветра
не павінна прыводзіць да забруджвання глеб, вод і іншых природ¬
ных аб’ектаў.
У выпадках парушэння ўмоў і патрабаванняў, прадугледжаных
дазволамі, а таксама калі ўзнікае пагроза здароўю насельніцтва,
выкід забруджваючых рэчываў у атмасферу павінен быць абмежа-
ваны, прыпынены або забаронены па рашэнню органа, які ажыц-
цяўляе дзяржаўны кантроль за аховай атмасфернага паветра, аж
да спынення дзейнасці асобных прамысловых установак, цэхаў,
прадпрыемстваў, устаноў і арганізацый.
А р т ы к у л 13. Рэгуляванне выкідаў забруджваючых рэчываў
у атмасферу пры аварыях і неспрыяльных ме-
тэаралагічных умовах
Пры перавышэнні ў выніку аварыйнай сітуацыі ўстаноўленых
нарматываў максімальна дапушчальных выкідаў забруджваючых
рэчываў у атмасферу кіраўнікі прадпрыемстваў, устаноў і арга-
нізацый абавязаны неадкладна паведаміць аб гэтым органам, якія
ажыццяўляюць дзяржаўны кантроль за аховай атмасфернага па¬
ветра, і прыняць ва ўстаноўленым парадку меры да аховы атма¬
сфернага паветра і ліквідацыі прычын і вынікаў яго забруджвання.
Пры атрыманні папярэджання аб магчымым павышэнні кан-
цэнтрацыі забруджваючых рэчываў у атмасферным паветры ў су-
вяз! з чакаемымі неспрыяльнымі метэаралагічнымі ўмовамі прад-
прыемствы, установы і арганізацыі абавязаны праводзіць
спецыяльна распрацаваныя па ўзгадненню з органамі, якія ажыц-
цяўляюць дзяржаўны кантроль за аховай 'атмасфернага паветра,
мерапрыемствы па зніжэнню выкідаў такіх рэчываў у атмасферу.
Глава 7
РЭГУЛЯВАННЕ ВЫКІДАУ ЗАБРУДЖВАЮЧЫХ РЭЧЫВАУ
У АТМАСФЕРУ АУТАМАБІЛЯМІ, САМАЛЕТАМІ,
ІНШЫМІ РУХОМЫМІ СРОДКАМІ I УСТАНОЎКАМІ
А р т ы к у л 14. Рэгуляванне выкідаў забруджваючых рэчываў
у атмасферу аўтамабілямі, самалётамі, іншы-
мі рухомымі сродкамі і ўстаноўкамі
Міністэрствы, дзяржаўныя камітэты і ведамствы, прадпрыем-
ствы, установы і арганізацыі, якія ажыццяўляюць праектаванне
выпуск і эксплуатацыю аўтамабіляў, самалётаў, суднаў, іншых ру-
хомых сродкаў і ўстановак, абавязаны распрацоўваць і ажыццяў-
ляць комплекс мерапрыемстваў па прадухіленню і скарачэнню вы-
кідаў у атмасферу забруджваючых рэчываў гэтымі сродкамі і
ўстаноўкамі.
189

Колькасць забруджваючых рэчываў, якія выкідваюцца транс-
партнымі і іншымі рухомымі сродкамі і ўстаноўкамі, не павінна
леравышаць нарматываў максімальна дапушчальных выкідаў.
Усе транспартныя і іншыя рухомыя сродкі і ўстаноўкі, якія зна-
ходзяцца ў эксплуатацыі, павінны падвяргацца кантролю за заха-
ъаннем нарматываў максімальна дапушчальных выкідаў забрудж-
ъаючых рэчываў. У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове атма-
•сфернага паветра» правілы кантролю за захаваннем указаных
нарматываў устанаўліваюцца ў парадку, які вызначаецца Саветам
.Міністраў СССР.
Артыкул 15. Абмежаванне выпуску і эксплуатацыі транс-
партных і іншых рухрмых сродкаў і ўстановак,
якія робяць уплыў на стан атмасфернага па¬
ветра
Не дапускаюцца выпуск і эксплуатацыя транспартных і іншых
рухомых сродкаў і ўстановак, у выкідах якіх колькасць забрудж¬
ваючых рэчываў перавышае ўстаноўленыя нарматывы.
Грамадзяне, якія ажыццяўляюць эксплўатацыю аўтамабіляў,
Іншых рухомых сродкаў і ўстановак, абавязаны захоўваць патра-
баванні па прадухіленню і скарачэнню забруджвання атмасферна-
та паветра.
А р т ы к у л 16. Рэгуляванне мясцовымі Саветамі народных дэ-
путатаў аховы атмасфернага паветра ў населе-
ных пунктах, вызначаных зонах, месцах адпа-
чынку і турызму
3 мэтай зніжэння канцэнтрацыі забруджваючых рэчываў у ат-
масферы мясцовыя Саветы народных дэпутатаў і іх выканаўчыя
камітэты ў адпаведнасці з заканадаўствам Саюза ССР і Беларус-
кай ССР могуць абмяжоўваць уезд транспартных і іншых рухомых
сродкаў і ўстановак у населеныя пункты, вызначаныя зоны, месцы
.адпачынку і турызму.
Глава 8
РЭГУЛЯВАННЕ ШКОДНЫХ ФІЗІЧНЫХ УЗДЗЕЯННЯУ
НА АТМАСФЕРУ
Артыкул. 17. Мерапрыемствы па прадухіленню, зніжэнню
і ліквідацыі шкоднага фізічнага ўздзеяння на
атмасферу
Мясцовыя Саветы народных дэпутатаў, міністэрствы, дзяржаў-
ныя камітэты, ведамствы, прадпрыемствы, установы і арганізацыі
190

абавязаны распрацоўваць і ажыццяўляць мерапрыемствы па прад-
ухіленню, зніжэнню і ліквідацыі шкоднага ўздзеяння на атмасферу
гукавых ваганняў, уключаючы шумы, выпраменьванняў і да т. п.
Артикул 18. Умовы, пры якіх дапускаюцца асобныя віды
шкоднага фізічнага ўздзеяння на атмасфернае
паветра
У выпадках, вызначаемых заканадаўствам Саюза ССР, асобныя
віды шкоднага фізічнага ўздзеяння на атм'асфернае паветра мо-
гуць дапускацца толькі на падставе дазволаў, якія выдаюцца спе-
цыяльна ўпаўнаважанымі на тое дзяржаўнымі органамі.
Усякае шкоднае фізічнае ўздзеянне на атмасфернае паветра
дапускаецца пры ўмове захавання ўстаноўлёных максімальна да-
пушчальных нарматываў,-а ў выпадках, калі на яго выдадзеньг
дазвол,— захавання таксама іншых патрабаванняў, прадугледжа-
ных гэтым дазволам. Пры парушэнні ўказаных патрабаванняў ад-
паведная дзейнасць асобных прамысловых і іншых установак, цэ-
хаў, прадпрыемстваў, устаноў і арганізацый можа быць прыпыне-
на, абмежавана або забаронена па рашэнню органа, які
ажыццяўляе дзяржаўны кантроль за аховай атмасфернага паветра,.
да ліквідацыі прычын, што выклікалі перавышэнне максімальна
дапушчальных нарматываў або парушэнне патрабаванняў, праду-
гледжаных у дазволе.
Артыкул 19. Мерапрыемствы па барацьбе з вытворчымі f
іншымі шумамі
3 мэтай барацьбы з вытворчымі і іншымі шумамі павінны, у
прыватнасці, ажыццяўляцца: укараненне маланіумных тэхналагіч-
ных працэсаў; паляпшэнне канструкцый транспартных сродкаў і іх
эксплуатацыі, а таксама ўтрымання чыгуначных і трамвайных пу-
цей, аўтамабільных дарог, вулічных пакрыццяў; размяшчэнне
аэрадромаў і аэрапортаў, прамысловых і іншых збудаванняў і аб-
сталявання, якія з’яўляюцца крыніцамі шуму, на неабходнай ад-
легласці ад населеных пунктаў і раёнаў жылой забудовы; паляп¬
шэнне планіроўкі і забудовы гарадоў і іншых населеных пунктаў;.
арганізацыйныя мерапрыемствы па прадухіленню і зніжэнню быта-
вых шумаў.
А р т ы к у л 20. Захаванне грамадзянамі патрабаванняў, уста-
ноўленых з мэтай барацьбы з бытавымі шу¬
мам!
Грамадзяне
абавязаны захоўваць патрабаванні, устаноўлсныя
з мэтай барацьбы з бытавым шумам у кватэрах, а таксама ў два-
pax жылых дамоў, на вуліцах, у месцах адпачынку і іншых грамад
скіх месцах.
191

Глава 9
РАЗМЯШЧЭННЕ, ПРАЕКТАВАННЕ, БУДАУНІЦТВА
1 УВОД У ЭКСПЛУАТАЦЫЮ ПРАДПРЫЕМСТВАУ, ЗБУДАВАННЯУ
I 1НШЫХ АБ’ЕКТАУ, ЯКІЯ РОБЯЦЬ УПЛЫУ
НА СТАН АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
Артыкул 21. Умовы размяшчэння, праектавання, будаўніц-
тва і ўводу ў эксплуатацыю прадпрыемстваў,
збудаванняў і іншых аб’ектаў, якія робяць
уплыў на стан атмасфернага паветра
ТІры размяшчэнні, праектаванні, будаўніцтве і ўводзе ў эксплуа-
тацыю новых і рэканструяваных прадпрыемстваў, збудаванняў і
іншых аб’ектаў, пры ўдасканаленні існуючых і ўкараненні новых
тэхналагічных працэсаў і абсталявання неабходна забяспечваць
захаванне нарматываў шкодных уздзеянняў на атмасфернае па-
ветра. Пры гэтым павінны прадугледжвацца ўлоўліванне, утыліза-
цыя, абясшкоджванне шкодных рэчываў і адходаў або поўнае вы-
ключэнне выкідаў забруджваючых рэчываў, выкананне іншых па-
трабаванняў па ахове атмасфернага паветра, зыходзячы з таго, каб
сукупнасць выкідаў, а таксама шкодных фізічных уздзеянняў ад
праектуемых, дзеючых і плануемых да будаўніцтва ў будучым прад-
прыемстваў, збудаванняў і іншых аб’ектаў не прывялі да перавы-
шэння нарматываў максімальна дапушчальных канцэнтрацый за¬
бруджваючых рэчываў у атмасферным паветры і нарматываў мак-
сімальна дапушчальных узроўняў шкодных фізічных уздзеянняў
на яго.
Забараняецца ўвод у эксплуатацыю новых і рэканструяваных
прадпрыемстваў, збудаванняў і іншых аб’ектаў, якія не адпавяда-
юць патрабаванням па ахове атмасфернага паветра.
Прадпрыемствы, установы і арганізацыі, дзейнасць якіх звяза-
на з выкідамі забруджваючых рэчываў у атмасферу, незалежна ад
часу ўводу іх у дзеянне, павінны быць аснашчаны збудаваннямі,
абсталяваннем і апаратурай для ачысткі выкідаў у атмасферу і
сродкамі кантролю за колькасцю і саставам выкідваемых забрудж¬
ваючых рэчываў.
Артыкул 22. Парадак разгляду прапаноў па размяшчэнню
прадпрыемстваў, збудаванняў і іншых аб’ек-
таў, якія робяць уплыў на стан атмасфернага
паветра
Разгляд прапаноў па размяшчэнню на тэрыторыі Беларускай
ССР новых і рэканструкцыі дзеючых прадпрыемстваў, збудаванняў
і іншых аб’ектаў, якія робяць уплыў на стан атмасфернага паветра,
192

незалежна ад ведамаснаи падпарадкаванасці, ажыццяўляецца ў
парадку, які ўстанаўліваецца заканадаўствам Саюза ССР і Бела-
рускай ССР.
А р. т ы к у л 23. Узгадненне месц будаўніцтва, праектаў будаў-
ніцтва і рэканструкцыі прадпрыемстваў, збу-
даванняў і іншых аб’ектаў, якія робяць уплыў
на стан атмасфернага паветра
Вызначэнне месц будаўніцтва, праекты будаўніцтва і рэкан-
струкцыі прадпрыемстваў, збудаванняў і іншых аб’ектаў, якія ро¬
бяць уплыў на стан атмасфернага паветра, узгадняюцца з органа-
мі, што ажыццяўляюць дзяржаўны кантроль за аховай атмасфер-
нага паветра, і іншымі органамі ў адпаведнасці з заканадаўствам
Саюза ССР і Беларускай ССР.
А р т ы к у л 24.
Ажыццяўленне кантролю за праектаваннем, бу
даўніцтвам
сталявання
атмасферу
і эксплуатацыяй збудаванняў, аб-
і апаратуры для ачысткі выкідаў у
Міністэрствы, дзяржаўныя камітэты і ведамствы абавязаны
ажыццяўляць кантроль за праектаваннем, будаўніцтвам і эксплуа¬
тацыяй збудаванняў, абсталявання і апаратуры для ачысткі выкі-
даў у атмасферу ад забруджваючых рэчываў і зніжэння шкоднага
фізічнага ўздзеяння на яе, а таксама за аснашчэннем іх прыборамі,
неабходнымі для пастаяннага нагляду за эфектыўнасцю ачысткі,
велічынёй выкідаў і шкодных фізічных уздзеянняў на атмасфернае
паветра.
Глава 10
ВЫКАНАННЕ ПАТРАБАВАННЯУ
ПА АХОВЕ АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
ПРЫ РАЗМЯШЧЭННІ I РАЗВІЦЦІ ГАРАДОУ
I ІНШЫХ НАСЕЛЕНЫХ ПУНКТАУ
Артыкул 25. Улік стану атмасфернага паветра пры плана-
ванні размяшчэння і развіцця гарадоў і іншых
населеных пунктаў
Пры планаванні размяшчэння і развіцця гарадоў і іншых на¬
селеных пунктаў павінны ўлічвацца стан атмасфернага паветра,
прагноз яго змянення і задача аховы атмасфернага паветра ад
шкодных уздзеянняў.
7 Зак. 2428
193

Праектаванне, забудова, рэканструкцыя гарадоў і іншых насе-
леных пунктаў праводзяцца ў адпаведнасці з санітарна-гігіенічны-
мі і іншымі нормамі і правіламі па ахове атмасфернага паветра.
А р т ы к у л 26. Меры па прадухіленню або змяншэнню забру-
джвання атмасфернага паветра
Саветы народных дэпутатаў павінны прымаць меры да паляп-
шэння добраўпарадкавання і азелянення тэрыторыі населеных
пунктаў, а прадпрыемствы, установы і арганізацыі — займаемых імі
вытворчых і іншых плошчаў з мэтай прадухілення або змяншэння
забруджвання атмасфернага паветра.
У раёнах, на атмасфернае паветра якіх уплывае дзейнасць груп
прадпрыемстваў, устаноў і арганізацый, ва ўстаноўленым парадку
распрацоўваюцца і ажыццяўляюцца комплексный мерапрыемствы
па аздараўленню атмасфернага паветра.
У выпадках немагчымасці змяншэння выкідаў забруджваючых
рэчываў і шкодных фізічных уздзеянняў на атмасфернае паветра
да ўстаноўленых нарматываў адпаведныя прадпрыемствы, збуда-
ванні і іншыя аб’екты закрываюцца або іх вытворчы профіль пад-
лягае змяненню.
Глава 11
ЗАХАВАННЕ ПАТРАБАВАННЯУ
ПА АХОВЕ АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
ПРЫ ЎКАРАНЕННІ АДКРЫЦЦЯУ, ВЫНАХОДСТВАУ,
НОВЫХ ТЭХНІЧНЫХ С1СТЭМ,
А ТАКСАМА ПРЫ ЗАКУПЦЫ
1МПАРТНАГА АБСТАЛЯВАННЯ
А р т ы к у л 27. Захаванне патрабаванняў па ахове атмасфер¬
нага паветра пры ўкараненні адкрыццяў, вына-
ходстваў, новых тэхнічных сістэм, а таксама
пры закупцы імпартнага абсталявання
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове атмасфернага
паветра» забараняецца ўкараненне адкрыццяў, вынаходстваў, ра-
цыяналізатарскіх прапаноў, новых тэхнічных сістэм, рэчываў і ма-
тэрыялаў, а таксама набыццё ў зарубежных краінах тэхналагічнага
абсталявання і іншых аб’ектаў, калі яны не адпавядаюць устаноў-
леным у СССР патрабаванням па ахове атмасфернага паветра і не
забяспечаны тэхнічнымі сродкамі кантролю за выкідамі ў атма¬
сфернае паветра.
194

Глава 12
ВЫКАНАННЕ ПАТРАБАВАННЯУ ПА АХО BE
АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
ПРЫ ПРЫМЯНЕННІ СРОДКАУ АХОВЫ РАСЛІН,
МІНЕРАЛЬНЫХ УГНАЕННЯУ I ІНШЫХ ПРЭПАРАТАУ
А р т ы к у л 28. Выкананне патрабаванняў па ахове атмасфер-
нага паветра пры прымяненні сродкаў аховы
раслін, мінеральных угнаенняў і іншых прэ-
паратаў
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове атмасфернага па¬
ветра» пералік сродкаў аховы раслін, стымулятараў іх росту, міне-
ральных угнаенняў і іншых прэпаратаў, прымяненне якіх дазваля-
ецца ў народнаи гаспадарцы, а таксама спосабы іх прымянення
падлягаюць узгадненню са спецыяльна ўпаўнаважанымі органамі
дзяржаўнага кантролю за аховай атмасфернага паветра ў парад¬
ку, які ўстанаўліваецца заканадаўствам Саюза ССР.
Пры стварэнні новых прэпаратаў, якія прымяняюцца для ўка-
заных мэт, павінны распрацоўвацца нарматывы максімальна да-
пушчальных канцэнтрацый і метады вызначэння астаткавых коль-
касцей гэтых прэпаратаў у атмасферным паветры.
Калгасы, саўгасы, іншыя прадпрыемствы, установы, арганіза-
цыі, а таксама .грамадзяне абавязаны'выконваць правілы транс-
парціроўкі, захоўвання і прымянення сродкаў аховы раслін, стыму-
лятараў іх росту, мінеральных угнаенняў і іншых прэпаратаў, з тым
каб не дапускаць забруджвання імі атмасфернага паветра.
Глава 13
ВЫКАНАННЕ ПАТРАБАВАННЯУ
ПА АХОВЕ АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
ПРЫ ЗДАБЫЧЫ КАРЫСНЫХ ВЫКАПНЯУ,
РАЗМЯШЧЭННІ I ЭКСПЛУАТАЦЫІ ТЭРЫКОНАУ
I АДВАЛАУ
А р т ы к у л 29. Выкананне патрабаванняў па ахове атмасфер¬
нага паветра пры здабычы карысных выкапняў,
размяшчэнні і эксплуатацыі тэрыконаў, адва-
лаў, звалак
Здабыча карысных выкапняў, узрыўныя работы, размяшчэнне
і эксплуатацыя тэрыконаў, адвалаў і звалак павінны праводзіцца
з захаваннем правіл па прадухіленню або скарачэнню забруджван¬
ня атмасфернага паветра спосабамі, узгодненымі з органамі, якія
ажыццяўляюць дзяржаўны кантроль за аховай атмасфернага па¬
ветра, а таксама іншымі органамі ў адпаведнасці з заканадаўствам
Саюза ССР і Беларускай ССР.
7*	195

Артикул 30. Забарона размяшчэння ў населеных пунктах
тэрыконаў, адвалаў, складзіравання адходаў,
якія з’яўляюцца крыніцамі забруджвання атма-
сфернага паветра
Размяшчэнне ў населеных пунктах тэрыконаў, адвалаў, складзі-
раванне прамысловых адходаў, вытворчага, бытавога смецця і ін-
іхіых адходаў, якія з’яўляюцца крыніцамі забруджвання атмасфер-
нага паветра пылам, шкоднымі газападобнымі і дрэнна пахнучымі
рэчывамі, а таксама спальванне ўказаных адходаў на тэрыторыі
прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый і населеных пунктаў заба-
раняюцца, акрамя выпадкаў, калі спальванне ажыццяўляецца з вы-
карыстаннем спецыяльных установак пры захаванні патрабаван-
няў па ахове атмасфернага паветра.
Прадпрыемствы, установы і арганізацыі абавязаны забяспеч-
ваць своечасовы вываз забруджваючых атмасфернае паветра адхо-
даў на прадпрыемствы, якія выкарыстоўваюць іх у якасці сыраві-
ны, або на спецыялізаваныя звалкі.
Глава 14
РЭГУЛЯВАННЕ ШКОДНЫХ УЗДЗЕЯННЯУ
НА АТМАСФЕРНАЕ ПАВЕТРА
ПРЫ АДСУТНАСЦІ НАРМАТЫВАУ
Ар ты ку л 31. Рэгуляванне шкодных уздзеянняў на атма¬
сфернае паветра пры адсутнасці нарматываў
Шкодныя ўздзеянні на атмасфернае паветра, для якіх не ўста-
ноўлены адпаведныя нарматывы, могуць дапускацца ў выключных
выпадках па дазволах, якія выдаюцца на пэўны тэрмін спецыяльна
ўпаўнаважанымі на тое дзяржаўнымі органамі. На працягу гэтага
тэрміну павінен быць устаноўлены адпаведны нарматыў максімаль-
на дапушчальнага шкоднага ўздзеяння і праведзены неабходныя
мерапрыемствы па ахове атмасфернага паветра.
Глава 15
РЭГУЛЯВАННЕ СПАЖЫВАННЯ АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
ДЛЯ ВЫТВОРЧЫХ ПАТРЭБ
А р т ы к у л 32.
Рэгуляванне спажывання атмасфернага павет¬
ра для вытворчых патрэб
Пры праектаванні прадпрыемстваў, збудаванняў і іншых аб’ек-
таў, а таксама пры стварэнні і ўдасканаленні тэхналагічных пра-
цэсаў і абсталявання павінны прадугледжвацца меры, якія забяс-
печваюць мінімальна неабходнае спажыванне атмасфернага павет¬
ра для вытворчых патрэб.
Спажыванне паветра для вытворчых патрэб можа быць абме-
196

жавана, прыпынена або забаронена органамі, якія ажыццяўляюць
дзяржаўны кантроль за аховаи атмасфернага паветра, у выпадку,
калі гэта прыводзщь да змяненняу стану атмасфернага паветра,
што аказваюць
шкоднае ўздзеянне на здароўе людзей, раслінны і
жывёльны свет.
Глава 16
РЭГУЛЯВАННЕ УЗДЗЕЯННЯ
НА НАД ВОР’Е I КЛІМАТ
А р т ы к у л 33. Рэгуляванне ўздзеяння на надвор’е і клімат
Дзеянні, накіраваныя на штучныя змяненні стану атмасферы і
атмасферных з’яў у народнагаспадарчых мэтах, могуць ажыццяў-
ляцца міністэрствамі, дзяржаўнымі камітэтамі і ведамствамі,
прадпрыемствамі, установамі і арганізацыямі толькі па дазволах
спецыяльна ўпаўнаважаных на тое дзяржаўных органаў і толькі
пры ўмове, што гэта не прывядзе да неспрыяльнага ўздзеяння на
надвор’е і клімат.
Глава 17
МАТЭРЫЯЛЬНАЕ I МАРАЛЬНАЕ СТЫМУЛЯВАННЕ
ВЫКАНАННЯ МЕРАПРЫЕМСТВАУ ПА АХОВЕ АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
А р т ы к у л 34. Матэрыяльнае і маральнае стымуляванне вы-
канання мерапрыемстваў па ахове атмасферна¬
га паветра
Заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР могуць быць
устаноўлены меры матэрыяльнага і маральнага заахвочвання прад-
прыемстваў, устаноў і арганізацый, а таксама грамадзян, якія сты-
мулююць ажыццяўленне мерапрыемстваў па ахове атмасфернага
паветра.
III.	ДЗЯРЖАУНЫ ЎЛІК ШКОДНЫХ УЗДЗЕЯННЯЎ
НА АТМАСФЕРНАЕ ПАВЕТРА
Глава І8
ДЗЯРЖАУНЫ УЛІК ШКОДНЫХ УЗДЗЕЯННЯУ
НА АТМАСФЕРНАЕ ПАВЕТРА
Артикул 35.
Дзяржаўны ўлік шкодных уздзеянняў на атма-
сфернае паветра
Аб’екты, якія аказваюць шкоднае ўздзеянне на атмасфернае па¬
ветра, віды і колькасць шкодных рэчываў, што выкідаюцца ў атма-
сферу, а таксама віды і размеры шкодных фізічных уздзеянняў на
яе падлягаюць дзяржаўнаму ўліку.
197

У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове атмасфернага павет-
ра» дзяржаўны ўлік аб’ектаў і іх шкодных уздзеянняў на атмасфер-
нае паветра ажыццяўляецца за кошт дзяржавы па адзінай для Са-
юза ССР
СССР.
У
сістэме ў парадку, які вызначаецца Саветам Міністраў
IV.	НАГЛЯД I КАНТРОЛЬ
ГАЛІНЕ АХОВЫ АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
Глава 19
НАГЛЯД ЗА СТАНАМ АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
А р т ы к у л 36. Парадак нагляду за станам атмасфернага па¬
ветра
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове атмасфернага павет¬
ра» нагляд за станам атмасфернага паветра па хімічных, фізічных
і біялагічных паказчыках ажыццяўляецца агульнадзяржаўнай
службай нагляду і кантролю за ўзроўнем забруджвання прырод¬
нага асяроддзя і праводзіцца ў парадку, які вызначаецца закана-
даўствам Саюза ССР.
- Збор, захоўванне, пошук і апрацоўка інфармацыі аб стане
масфернага паветра ажыццяўляюцца • па адзінай сістэме.
ат-
і 9 •
I
А р т ы к у л 37. Забеспячэнне інфармацыяй і прагнозамі
роўнях забруджвання атмасферы
На агульнадзяржаўную службу нагляду і кантролю за
аб
Уз-
и
и
узроу-
нем забруджвання прыроднага асяроддзя ўскладаецца забеспячэн¬
не заці'каўленых дзяржаўных і грамадскіх органаў, прадпрыемст-
ваў, устаноў і арганізацый сістэматычнай інфармацыяй і прагно-
замі аб узроўнях забруджвання атмасферы пад уплывам гаспадар-
чай дзейнасці і метэаралагічных умоў.
А р т ы к у л 38. Ажыццяўленне мер пры стане атмасфернага
паветра, які пагражае здароўю людзей
Калі ў выніку неспрыяльнага спалучэння метэаралагічных фак-
тараў, выкідаў забруджваючых рэчываў у атмасферу і іншых шкод¬
ных уздзеянняў на атмасфернае паветра ў асобных раёнах узнікае
пагроза здароўю людзей, органы агульнадзяржаўнай службы на-
гляду і кантролю за ўзроўнем забруджвання прыроднага асярод-
дзя абавязаны неадкладна паведамляць аб гэтым адпаведна Саве-
ту Міністраў Беларускай ССР, выканаўчым камітэтам мясцовых
Саветаў народных дэпутатаў, зацікаўленым прадпрыемствам, уста-
новам і арганізацыям.
198

Савет Міністраў Беларускай ССР, выканаўчыя камітэты мяс-
цовых Саветаў народных дэпутатаў пасля атрымання такіх паве-
дамленняў пераводзяць ва ўстаноўленым парадку на спецыяльны
рэжым работы або часова прыпыняюць работу прадпрыемстваў,
устаноў, арганізацый і транспартных сродкаў з мэтай зніжэння ін-
тэнсіўнасці выкідаў і ліквідацьіі іншых шкодных уздзеянняў на ат¬
масферу, ажыццяўляюць у неабходных выпадках часовую эвакуа-
цыю насельніцтва і прымаюць іншыя неадкладныя меры.
Глава 20
КАНТРОЛЬ ЗА АХОВАЙ
АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
А р т ы к у л 39. Дзяржаўны кантроль за аховай атмасфернага
паветра
Дзяржаўны кантроль за аховай атмасфернага паветра мае сваёй
задачай забяспечыць выкананне ўсімі міністэрствамі, дзяржаў-
нымі камітэтамі і ведамствамі, дзяржаўнымі,. кааператыўнымі і
іншымі грамадскімі прадпрыемствамі, установамі і арганізацыямі,
а таксама грамадзянамі мерапрыемстваў па ахове атмасфернага
паветра, захаванне ўмоў выкідаў забруджваючых рэчываў і іншых
шкодных уздзеянняў на атмасферу, а таксама іншых правіл, уста-
ноўленых заканадаўствам аб ахове атмасфернага паветра.
Ар ты ку л 40. Органы, якія ажыццяўляюць дзяржаўны кант¬
роль за аховай атмасфернага паветра
Дзяржаўны кантроль за аховай атмасфернага паветра ажыццяў-
ляецца Саветамі народных дэпутатаў, іх выканаўчымі і распарад-
чымі органамі, а таксама спецыяльна ўпаўнаважанымі на тое дзяр-
жаўнымі органамі ў парадку, які ўстанаўліваецца заканадаўствам
Саюза ССР.
Артыкул 41. Ведамасны кантроль за аховай атмасфернага
паветра
Ведамасны кантроль за аховай атмасфернага паветра, у тым лі-
ку за захаваннем нарматываў максімальна дапушчальных выкідаў
забруджваючых рэчываў у атмасфернае паветра і шкодных фізіч-
ных уздзеянняў на яго, ажыццяўляецца органамі, у веданні якіх
знаходзяцца прадпрыемствы, установы і арганізацыі, што аказ-
ваюць шкоднае ўздзеянне на атмасфернае паветра.
Пры ажыццяўленні ведамаснага кантролю міністэрствы, дзяр-
жаўныя камітэты і ведамствы абавязаны кіравацца заканадаўствам
199

Саюза ССР і Беларускай ССР, правіламі і інструкцыямі, якія за’
цвярджаюцца спецыяльна ўпаўнаважанымі органамі дзяржаўнага
кантролю за аховай атмасфернага паветра.
V.	ВЫРАШЭННЕ СПРЭЧАК
ПА ПЫТАННЯХ АХОВЫ АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
Глава 21
ПАРАДАК ВЫРАШЭННЯ СПРЭЧАК
ПА ПЫТАНИЯХ АХОВЫ АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
А р т ы к у л 42. Органы, якія вырашаюць спрэчкі па пытаннях
аховы атмасфернага паветра
Спрэчкі па пытаннях аховы атмасфернага паветра вырашаюцца
Саветам Міністраў Беларускай ССР, выканаўчымі камітэтамі
мясцовых Саветаў народных дэпутатаў, а таксама спецыяльна ўпаў-
наважанымі на тое дзяржаўнымі органамі ў парадку, які ўстанаў-
ліваецца заканадаўствам Саюза ССР, гэтым Законам і іншым за-
канадаўствам Беларускай ССР.
А р т ы к у л 43. Вырашэнне спрэчак па пытаннях аховы атма¬
сфернага паветра паміж дзяржаўнымі і грамад-
скімі арганізацыямі Беларускай ССР і дзяр-
жаўнымі і грамадскімі арганізацыямі іншай са-
юзнай рэспублікі
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове атмасфернага па¬
ветра» спрэчкі паміж дзяржаўнымі і грамадскімі арганізацыямі
Беларускай ССР і дзяржаўнымі і грамадскімі арганізацыямі
іншай саюзнай рэспублікі па пытаннях аховы атмасфернага павет¬
ра разглядаюцца камісіяй, якая ўтвараецца на парытэтных асно-
вах з прадстаўнікоў Беларускай ССР і іншай зацікаўленай саюз¬
най рэспублікі. У выпадку, калі камісія не прыйшла да ўзгоднена-
га рашэння, спрэчкі па ўказаных пытаннях падлягаюць разгляду
ў парадку, які вызначаецца Саветам Міністраў СССР.
А р т ы к у л 44. Вырашэнне спрэчак па пытаниях аховы атма¬
сфернага паветра паміж дзяржаўнымі і грамад-
скімі арганізацыямі адной вобласці і дзяржаў-
нымі і грамадскімі арганізацыямі другой воб-
ласці
Спрэчкі паміж дзяржаўнымі і грамадскімі арганізацыямі адной
вобласці і дзяржаўнымі і грамадскімі арганізацыямі другой воб-
200

ласці па пытаниях аховы атмасфернага паветра разглядаюцца ка-
місіяй, якая ўтвараецца на парытэтных асновах з прадстаўнікоў
зацікаўленых абласцей. Увыпадку, калі камісія не прыйшла да
ўзгодненага рашэння, спрэчкі па ўказаных пытаннях падлягаюць
разгляду ў парадку, які вызначаецца Саветам Міністраў Белару-
скай ССР.
VI.	АДКАЗНАСЦЬ ЗА ПАРУШЭННЕ
ЗАКАНАДАЎСТВА АБ АХОВЕ
АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
Глава 22
АДКАЗНАСЦЬ ЗА ПАРУШЭННЕ ЗАКАНАДАУСТВА
АБ АХОВЕ АТМАСФЕРНАГА ПАВЕТРА
А рты ку л 45. Адказнасць за парушэнне заканадаўства аб
ахове атмасфернага паветра
Асобы, вінаватыя ва ўчыненні наступных парушэнняў закана-
даўства аб ахове атмасфернага паветра:
перавышэнні нарматываў максімальна дапушчальных выкідаў
забруджваючых рэчываў у атмасфернае паветра;
перавышэнні нарматываў максімальна дапушчальных шкодных
фізічных уздзеянняў на атмасфернае паветра;
выкідзе забруджваючых рэчываў у атмасферу без дазволу спе-
цыяльна ўпаўнаважаных на тое дзяржаўных органаў;
парушэнні правіл эксплуатацыі, а таксама невыкарыстанні ўста-
ноўленых збудаванняў, абсталявання, апаратуры для ачысткі і
кантролю выкідаў у атмасферу;
уводзе ў эксплуатацыю новых і рэканструяваных прадпрыем-
стваў, збудаванняў і іншых аб’ектаў, якія не адпавядаюць патра-
баванням па ахове атмасфернага паветра;
выпуску і эксплуатацыі аўтамабіляў, самалётаў, суднаў і іншых
рухомых сродкаў і ўстановак, у якіх колькасць забруджваючых
рэчываў у выкідах перавышае ўстаноўленыя нарматывы;
укараненні адкрыццяў, вынаходстваў, рацыяналізатарскіх пра-
паноў, новых тэхнічных сістэм, рэчываў і матэрыялаў, а таксама за-
купцы ў зарубежных краінах тэхналагічнага абсталявання і іншых
аб’ектаў, якія не адпавядаюць устаноўленым у СССР патрабаван-
ням па ахове атмасфернага паветра і не забяспечаны тэхнічнымі
сродкамі кантролю за выкідамі ў атмасферу;
парушэнні правіл складзіравання прамысловых і бытавых ад-
ходаў, транспарціроўкі, захоўвання і прымянення сродкаў аховы
раслін, стымулятараў іх росту, мінеральных угнаенняў і іншых прэ-
201

паратаў, якія выклікалі або могуць выклікаць забруджванне атма-
сфернага паветра;
невыкананні прадпісанняу органаў, якія ажыццяўляюць дзяр-
жаўны кантроль за аховай атмасфернага паветра,
нясуць крымінальную, адміністрацыйную або іншую адказнасць
у адпаведнасці з заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР.
Заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР можа быць уста-
ноўлена адказнасць і за іншыя парушэнні заканадаўства аб ахове
атмасфернага паветра.
А р т ы к у л 46. Кампенсаванне страты, нанесенай у выніку па-
рушэння заканадаўства аб ахове атмасфернага
паветра
Прадпрыемствы, установы, арганізацыі і грамадзяне абавя-
заны кампенсаваць страту, нанесеную парушэннем заканадаўства
аб ахове атмасфернага паветра, у размерах і парадку, якія ўста-
наўліваюцца заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР. Служ-
бовыя асобы і іншыя работнікі, па віне якіх прадпрыемствы, уста¬
новы і арганізацыі панеслі расходы, звязаныя з кампенсаваннем
страты, нясуць матэрыяльную адказнасць ва ўстаноўленым па¬
радку.
VII.	МІЖНАРОДНЫЯ ДАГАВОРЫ
Глава 23
МІЖНАРОДНЫЯ
АГАВОРЫ
А р т ы к у л 47. Міжнародныя дагаворы
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове атмасфернага па-
вётра», калі міжнародным дагаворам СССР устаноўлены іншыя
іі'равілы, чым тыя, якія змешчаны ў савецкім заканадаўстве аб ахо¬
ве атмасфернага паветра, то прымяняюцца правілы міжнароднага
дата вор а.
Такі ж парадак прымяняецца адносна заканадаўства аб ахове
атмасфернага паветра Беларускай ССР, калі ў міжнародным да¬
гаворы Беларускай ССР устаноўлены іншыя правілы, чым праду-
гледжаныя заканадаўствам аб ахове атмасфернага паветра Бела¬
рускай ССР.
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I. ПАЛЯКОУ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАП НА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
№ 1587-^Х
'20.2

ПАСТАНОВА
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
Аб парадку ўвядзення ў дзеянне Закона
Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага
паветра»
У сувязі з прыняццем Закона Беларускай ССР «Аб ахове атма¬
сфернага паветра» Вярхоўны Савет Беларускай Савецкай Сацыя-
лістычнай Рэспублікі пастанаўляе:
1.	Увесці ў дзеянне Закон Беларускай ССР «Аб ахове атмас¬
фернага паветра» з 1 сакавіка 1982 года.
2.	Устанавіць, што Закон Беларускай ССР «Аб ахове атмасфер¬
нага паветра» прымяняецца да адносін, якія ўзніклі пасля ўвя-
дзення ў дзеянне Закона, гэта значыць з 1 сакавіка 1982 года.
У праваадносінах, якія ўзніклі да ўвядзення ў дзеянне Закона
Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра», ажыццяўлен-
не правоў і абавязкаў удзельнікаў гэтых праваадносін з 1 сакаві-
ка 1982 года рэгулюецца ў адпаведнасці з указаным Законам.
3.	Упамянутыя ў артыкуле 31 Закона Беларускай ССР «Аб ахо¬
ве атмасфернага паветра» шкодныя ўздзеянні на атмасфернае
паветра, для якіх не ўстаноўлены адпаведныя нарматывы, могуць
часова дапускацца пасля ўвядзення ў дзеянне Закона аж да атры-
мання ва ўстаноўленым парадку дазволаў на гэтыя ўздзеянні, калі
яны не будуць забаронены спецыяльна ўпаўнаважанымі на тое
дзяржаўнымі органам!.
4.	Устанавіць, што заключэнні па ўмовах выкідау забруджваю-
чых рэчываў у атмасферу, выдадзеныя да ўвядзення ў дзеянне За¬
кона Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра», захоў-
ваюць сілу да заканчэння тэрміну, абумоўленага пры выдачы гэтых
заключэнняў, калі ва ўстаноўленым парадку не вызначаны больш
ранні тэрмін атрымання дазволаў, прадугледжаных часткай пер-
шай артыкула 12 Закона, або не ўзнікнуць падставы для абмежа-
вання, Прыпынення ці забароны выкідаў.
5.	У адпаведнасці з Пастановай Вярхоўнага Савета СССР «Аб
парадку ўвядзення ў Дзеянне Закона СССР «Аб ахове атмасферна¬
га паветра» прадпрыемствы, установы і арганізацыі, дзейнасць якіх
звязана з выкідамі забруджваючых рэчываў у атмасферу, не асна-
шчаныя да часу ўвядзення ў дзеянне Закона Беларускай ССР «Аб
ахове атмасфернага паветра» збудаваннямі, абсталяваннем і апа-
ратурай, указанымі ў частцы трэцяй артыкула 21 гэтага Закона/ а
таксама сродкам! кантролю за колькасцю і саставам выкідваемых
забруджваючых рэчываў, аснашчаюцца імі ў адпаведнасці з дзяр-
жаўнымі планам! эканамічнага і сацыяльнага'развіцця ў парадку,
які вызначаецца Саветам Міністраў СССР. ! -
20'3

6.	Устанавіць, што ў раёнах, дзе да часу ўвядзення ў дзеянне
Закона Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра» коль-
касць забруджваючых рэчываў у атмасферы перавышае нарматывы
максімальна дапушчальных канцэнтрацый, прадпрыемствы, устано-
вы і арганізацыі, якія маюць стацыянарныя крыніцы забруджван-
ня, павінны распрацаваць і ўзгадніць са спецыяльна ўпаўнаважа-
нымі органамі дзяржаўнага кантролю за аховай атмасфернага па¬
ветра планы зніжэння выкідаў, якія забяспечваюць захаванне
нарматываў максімальна дапушчальных канцэнтрацый забруджва¬
ючых рэчываў у атмасферным паветры. На перыяд рэалізацыі ўка-
V
V и
V
заных планау спецыяльна упаунаважаныя на тое дзяржауныя
органы маюць права ўстанаўліваць часова ўзгодненыя велічыні
выкідаў забруджваючых рэчываў.
7.	Даручыць Прэзідыуму Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
прывесці заканадаўства Беларускай ССР у адпаведнасць з Зако¬
нам Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра».
8.	Савету Міністраў Беларускай ССР прывесці рашэнні Урада
Беларускай ССР у адпаведнасць з Законам Беларускай ССР «Аб
ахове атмасфернага паветра».
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I. ПАЛЯКОУ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАПНА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
№ 1588—X
Беларускай Савецкай Сацыялістычнай
Рэспублікі
Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету
Жывёльны свет з’яўляецца адным з асноўных кампанентаў пры-
роднага асяроддзя, важнай састаўной часткай прыродных багаццяў
нашай Радзімы. Ен служыць крыніцай для атрымання прамысло-
вай, лекавай сыравіны, харчовых прадуктаў і іншых матэрыяльных
каштоўнасцей, неабходных для задавальнення патрэбнасцей на-
сельніцтва і народнай гаспадаркі. Жывёльны свет выкарыстоўваец-
ца таксама ў навуковых, культурна-асветных і эстэтычных мэтах.
Канстытуцыя СССР і Канстытуцыя Беларускай ССР прадугле-
джваюць, што ў інтарэсах цяперашняга і будучых пакаленняў у
СССР, у састаў якога ўваходзіць на аснове добраахвотнага аб’яд-
нання і раўнапраўя з іншымі саюзнымі рэспублікамі Беларуская
Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка, прымаюцца меры для аховы
і навукова абгрунтаванага, рацыянальнага выкарыстання жывёль¬
нага свету. Гэтыя меры ажыццяўляюцца ў адпаведнасці з дзяржаў-
204

нымі планамі эканамічнага і сацыяльнага развіцця СССР і Бела¬
рускай ССР пры актыўным удзеле дзяржаўных і грамадскіх арга-
нізацый, а таксама грамадзян.
Савецкае заканадаўства заклікана садзейнічаць эфектыўнай
ахове і рацыянальнаму выкарыстанню жывёльнага свету, выха-
ванню савецкіх людзей у духу гаспадарскіх і гуманных адносін да
жывёльнага свету.
I.	АГУЛЬНЫЯ ПАЛАЖЭННІ
Глава 1
АСНОУНЫЯ ПАЛАЖЭННІ
Артыкул 1. Задачы заканадаўства Беларускай ССР аб
ахове і выкарыстанні жывёльнага свету
Задачам! заканадаўства Беларускай ССР аб
танні жывёльнага свету з’яўляюцца рэгуляванне
сін у галіне аховы і выкарыстання дзікіх жывёл
чэння ўмоў іх існавання ў стане прыроднай волі,
насці прыродных згуртаванняў і рацыянальнага
таксама ўмацаванне законнасці ў гэтай галіне.
Артыкул 2. Заканадаўства Саюза ССР і
ахове 1 выкарыс-
грамадскіх адно-
у мэтах забеспя-
захавання цэлас-
выкарыстання, а
Беларускай ССР
аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету
Заканадаўства Саюза ССР і Беларускай ССР аб ахове і выка-
рыстанні жывёльнага свету складаецца з Закона СССР «Аб ахове
і выкарыстанні жывёльнага свету» і выдаваемых у адпаведнасці з
ім іншых актаў заканадаўства Саюза ССР, гэтага Закона і іншых
актаў заканадаўства Беларускай ССР аб ахове і выкарыстанні
жывёльнага свету.
Заканадаўствам аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету рэ-
гулююцца адносіны ў галіне аховы і выкарыстання дзікіх жывёл
(млекакормячых, птушак, паўзуноў, земнаводных, рыб, а таксама
малюскаў, насякомых і іншых), пражываючых у стане прыроднай
волі на сушы, у вадзе, атмасферы і ў глебе, якія пастаянна ці ча-
сова насяляюць тэрыторыю краіны або адносяцца да прыродных
багаццяў кантынентальнага шэльфа СССР.
Адносіны ў галіне выкарыстання і аховы сельскагаспадарчых
і іншых хатніх жывёл, а таксама дзікіх жывёл, якія ўтрымліваюц-
ца ў няволі або ў паўвольных умовах для гаспадарчых, культур¬
ных, навуковых, эстэтычных і іншых мэт, рэгулююцца адпаведным
заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР. Адказнасць за па-
рушэнне правіл па ахове, утрыманню і выкарыстанню ўказаных
жывёл устанаўліваецца заканадаўствам Саюза ССР і Беларус¬
кай ССР.
205

А рты ку л 3. Дзяржаўная (агульнанародная) уласнасць
на жывёльны свет у СССР
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове і выкарыстанні жы¬
вёльнага свету» жывёльны свет у Саюзе Савецкіх Сацыялістычных
Рэспублік з’яўляецца дзяржаўнай уласнасцю — агульным здабыт-
кам усяго савецкага народа.
Дзеянні, якія ў прамой або скрытай форме парушаюць права
дзяржаўнай уласнасці на жывёльны свет у СССР, забараняюцца.
А р т ы к у л 4. Кампетэнцыя Саюза ССР у галіне рэгулявання
адносін па ахове і выкарыстанню
жывёльнага свету
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове і выкарыстанні
жывёльнага свету» веданню Саюза ССР у галіне рэгулявання адно-
сін па ахове і выкарыстанню жывёльнага свету падлягаюць:
1)	распараджэнне жывёльным светам у межах, неабходных
для ажыццяўлення паўнамоцтваў Саюза ССР у адпаведнасці з
Канстытуцыяй СССР;
2)	вызначэнне агульных мерапрыемстваў і ўстанаўленне ас-
ноўных палажэнняў, правіл і норм у галіне аховы і выкарыстання
жывёльнага свету;
3)	распрацоўка і зацвярджэнне агульнасаюзных планаў па ахо¬
ве і рацыянальнаму выкарыстанню жывёльнага свету;
4)	устанаўленне адзіных для Саюза ССР сістэм дзяржаўнага
ўліку жывёл і іх выкарыстання і парадку вядзення дзяржаўнага
кадастра жывёльнага свету;
5)	дзяржаўны кантроль за аховай і выкарыстаннем жывёльна¬
га свету і ўстанаўленне парадку яго ажыццяўлення;
6)	вырашэнне іншых пытанняў агульнасаюзнага значэння ў га-
ліне аховы і выкарыстання жывёльнага свету ў адпаведнасці з Кан¬
стытуцыяй СССР і Законам СССР «Аб ахове і выкарыстанні жы¬
вёльнага свету».
А р т ы к у л 5. Кампетэнцыя Беларускай ССР у галіне
рэгулявання адносін па ахове і выка¬
рыстанню жывёльнага свету
Веданню Беларускай ССР у галіне рэгулявання адносін па ахо¬
ве і выкарыстанню жывёльнага свету па-за межамі кампетэнцыі
Саюза ССР падлягаюць: распараджэнне жывёльным светам на тэ-
рыторыі рэспублікі і ўстанаўленне парадку яго аховы і выкары¬
стання; распрацоўка і зацвярджэнйе рэспубліканскіх планаў па
ахове і рацыянальнаму выкарыстанню жывёльнага свету; ажыц-
цяўленне дзяржаўнага кантролю за аховай і выкарыстаннем жьь
206

вёльнага свету, а таксама вырашэнне іншых пытанняў у галіне
аховы і выкарыстання жывёльнага свету, калі яны не аднесены да
кампетэнцыі Саюза ССР.
Глава 2
ДЗЯРЖАУНАЕ КІРАВАННЕ У ГАЛІНЕ АХОВЫ
I ВЫКАРЫСТАННЯ ЖЫВЕЛЬНАГА СВЕТУ
А р т ы к у л 6.
У адпаведнасці
жывёльнага свету»
Дзяржаўнае кіраванне ў галіне аховы і вы¬
карыстання жывёльнага свету
з Законам СССР «Аб ахове і выкарыстанні
дзяржаўнае кіраванне ў галіне аховы і выка-
рыстання жывёльнага свету ажыццяўляецца Саветам Міністраў
СССР, Саветам Міністраў Беларускай ССР, выканаўчымі камітэ-
тамі мясцовых Саветаў народных дэпутатаў, а таксама спецыяльна
ўпаўнаважанымі на тое дзяржаўнымі органамі па ахове і рэгуля-
ванню выкарыстання жывёльнага свету і іншымі дзяржаўнымі ор¬
ганам! ў адпаведнасці з заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай
ССР.
А р т ы к у л 7. Кампетэнцыя мясцовых Саветаў народных
I
эпутатаў і іх выканаўчых камітэтаў па
дзяржаўнаму кіраванню ў галіне аховы
і выкарыстання жывёльнага свету
Мясцовыя Саветы народных дэпутатаў і іх выканаўчыя камітэ-
ты ў межах і парадку, устаноўленых гэтым Законам і іншымі ак¬
там! заканадаўства Саюза ССР і Беларускай ССР на падведамнай
тэрыторыі: удзельнічаюць у планаванні і ажыццяўленні мерапры-
емстваў па ахове і рацыянальнаму выкарыстанню жывёльнага
свету; забяспечваюць распрацоўку і правядзенне мерапрыемстваў
па ахове, выкарыстанню, захаванню і ўзнаўленню жывёльнага све¬
ту; ажыццяўляюць кантроль за выкананнем устаноўленых правіл
палявання і рыбнай лоўлі, а таксама вырашаюць іншыя пытанні ў
галіне аховы і выкарыстання жывёльнага свету.
Глава 3
ПЛАНАВАННЕ МЕРАПРЫЕМСТВАУ
I АСНОУНЫЯ ПАТРАБАВАННІ ПА АХОВЕ
I РАЦЫЯНАЛЬНАМУ
ВЫКАРЫСТАННЮ ЖЫВЁЛЬНАГА СВЕТУ
А р т ы к у л 8. Планаванне мерапрыемстваў па ахове
і рацыянальнаму выкарыстанню жывёльнага
свету
Заданні і мерапрыемствы па ахове і рацыянальнаму выкарыс¬
танню жывёльнага свету прадугледжваюцца ў дзяржаўных планах
эканамічнага і сацьтяльнага развіцця.
207

Праекты планаў па ахове і рацыянальнаму выкарыстанню жы¬
вёльнага свету, якія распрацоўваюцца міністэрствамі, дзяржаўны-
мі камітэтамі і ведамствамі, прадпрыемствамі, установамі і арга-
нізацыямі, узгадняюцца са спецыяльна ўпаўнаважанымі на тое
дзяржаўнымі органам! па ахове і рэгуляванню выкарыстання жы¬
вёльнага свету ў парадку, які ўстанаўліваецца заканадаўствам
Саюза ССР і Беларускай ССР.
А р т ы к у л 9. Асноўныя патрабаванні па ахове
і выкарыстанню жывёльнага свету
Пры планаванні і ажыццяўленні мерапрыемстваў, якія могуць
уздзейнічаць на асяроддзе пражывання жывёл і стан жывёльнага
свету, павінна забяспечвацца захаванне наступных асноўных па-
трабаванняў:
захаванне відавой разнастайнасці жывёл у стане прыроднай
волі;
ахова асяроддзя пражывання, умоў размнажэння і шляхоў мі-
грацыі жывёл;
захаванне цэласнасці прыродных згуртаванняў жывёл;
навукова абгрунтаванае, рацыянальнае выкарыстанне і ўзнаў-
ленне жывёльнага свету;
рэгуляванне колькасці жывёл у мэтах аховы здароўя насель-
ніцтва і прадухілення ўрону народнай гаспадарцы.
Глава 4
УДЗЕЛ ГРАМАДСКІХ АРГАНІЗАЦЫЙ
I ГРАМАДЗЯН У АЖЫЦЦЯУЛЕННІ МЕРАПРЫЕМСТВАУ
ПА АХОВЕ I ВЫКАРЫСТАННЮ ЖЫВЕЛЬНАГА СВЕТУ
А р т ы к у л 10. Садзейнічанне грамадскіх арганізацый
і грамадзян дзяржаўным органам у ажыц-
цяўленні мерапрыемстваў па ахове і рацыя-
нальнаму выкарыстанню жывёльнага свету
Прафесіянальныя саюзы, арганізацыі моладзі, таварыства ахо¬
вы прыроды, таварыствы паляўнічых і рыбаловаў, навуковыя та-
варыствы і іншыя грамадскія арганізацыі, а таксама грамадзяне
аказваюць садзейнічанне дзяржаўным органам у ажыццяўленні ме-
рапрыемстваў па ахове і рацыянальнаму выкарыстанню жывёльна¬
га свету.
Артыкул 11. Удзел грамадскіх арганізацый і грамадзян у
ахове і рацыянальным выкарыстанні жывёль¬
нага свету
Грамадскія арганізацыі прымаюць удзел у дзейнасці, накірава-
най на забеспячэнне аховы і рацыянальнага выкарыстання жывёль-
208

нага свету, у адпаведнасці з іх статутам! (палажэннямі) і закана-
даўствам Саюза ССР і Беларускай ССР.
Грамадзяне абавязаны берагчы жывёльны свет. Яны аказваюць
садзейнічанне дзяржаўным органам у ажыццяўленні мерапрыемст-
ваў па ахове і рацыянальнаму выкарыстанню жывёльнага свету,
удзельнічаюць у правядзенні неабходных работ, уносяць прапановы
аб паляпшэнні аховы і рацыянальным выкарыстанні жывёльнага
свету, паведамляюць аб вядомых ім парушэннях заканадаўства аб
ахове і выкарыстанні жывёльнага свету.
Дзяржаўныя органы абавязаны ўсямерна ўлічваць прапановы
грамадскіх арганізацый і грамадзян пры ажыццяўленні мерапры-
емстваў па ахове і рацыянальнаму выкарыстанню жывёльнага
свету.
А р т ы к у л 12. Грамадскія інспекцыі
Для садзейнічання дзяржаўным органам у ахове жывёльнага
свету могуць стварацца грамадскія інспекцыі.
Палажэнні аб грамадскіх інспекцыях зацвярджаюцца ў парад¬
ку, які ўстанаўліваецца заканадаўствам Саюза ССР і Беларус¬
кай ССР.
II.	КАРЫСТАННЕ ЖЫВЁЛЬНЫМ СВЕТАМ
Глава 5
КАРЫСТАЛЬНІКІ ЖЫВЕЛЬНАГА СВЕТУ.
ВІДЫ I УМОВЫ КАРЫСТАННЯ ЖЫВЕЛЬНЫМ СВЕТАМ
Артыкул 13. Карыстальнікі жывёльнага свету
Карыстальнікамі жывёльнага свету могуць быць дзяржаўныя,
кааператыўныя і іншыя грамадскія прадпрыемствы, установы, арга-
нізацыі, а таксама грамадзяне СССР.
У выпадках, прадугледжаных заканадаўствам Саюза ССР і Бе¬
ларускай ССР, карыстальнікамі жывёльнага свету могуць быць і.
іншыя арганізацыі і асобы.
Артыкул 14. Віды карыстання жывёльным светам
Пры захаванні прадугледжаных заканадаўствам Саюза ССР і
Беларускай ССР патрабаванняў могуць ажыццяўляцца наступныя
віды карыстання жывёльным светам:
1)	паляванне;
2)	рыбалоўства, уключаючы здабыванне водных беспазва-
ночных;
3)	здабыванне жывёл, якія не адносяцца да аб’ектаў паля-
вання і рыбалоўства;
209

4)	карыстанне жывёльным светам у навуковых, культурна-
асветных, выхаваўчых і эстэтычных мэтах;
5)	выкарыстанне карысных уласцівасцей жыццядзейнасці жы-
вёл — глебаўтваральнікаў, прыродных санітараў асяроддзя,
ляльнікаў раслін і іншых;
6) выкарыстанне жывёл з мэтай атрымання прадуктаў іх
цядзейнасці.
Заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР могуць
апы-
жыц-
быць
прадугледжаны і іншыя віды карыстання жывёльным светам.
Артыкул 15. Умовы карыстання жывёльным светам
Тэрміны ажыццяўлення асобных відаў карыстання жывёльным
светам устанаўліваюцца ў парадку, які вызначаецца заканадаўст-
вам Саюза ССР і Беларускай ССР.
Карыстанне жывёльным светам ажыццяўляецца бясплатна. За-
канадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР могуць устанаўлі-
вацца выпадкі і парадак карыстання жывёльным светам за плату.
Глава 6
ПАЛЯВАННЕ
А р т ы к у л 16. Парадак ажыццяўлення палявання
Прамысловае здабыванне дзікіх звяроў і птушак, а таксама
аматарскае і спартыўнае паляванне ажыццяўляюцца ва ўстаноў-
леным парадку.
А р т ы к у л 17. Вядзенне паляўнічай гаспадаркі
Дзяржаўным, кааператыўным і іншым грамадскім прадпрыем-
ствам, установам і арганізацыям можа прадастаўляцца права
вядзення паляўнічай гаспадаркі ў паляўнічых угоддзях. Указаныя
прадпрыемствы, установы і арганізацыі абавязаны ажыццяўляць
мерапрыемствы па ахове і ўзнаўленню дзікіх жывёл у гэтых угод¬
дзях.
Прадастаўленне дзяржаўным, кааператыўным і іншым грамад-
скім прадпрыемствам, установам і арганізацыям права вядзення
паляўнічай гаспадаркі праводзіцца на аснове біёлага-эканамічнага
абследавання паляўнічых угоддзяў для наступнага іх упарадкаван-
ня і арганізацыі паляўнічай гаспадаркі з правядзеннем у іх мера-
прыемстваў па ахове, развядзенню і нарміраванню здабычы дзікіх
жывёл.
Права вядзення паляўнічай гаспадаркі прадастаўляецца ва
ўстаноўленым парадку выканаўчымі камітэтамі абласных Саветаў
210

народных дэпутатаў на тэрмін не менш 10 гадоў. Дзяржаўныя, ка-
аператыўныя і іншыя грамадскія прадпрыемствы, установы і арга-
нізацыі, якія вядуць паляўнічую гаспадарку ў паляўнічых угоддзях,
могуць па ўзгадненню з калгасамі, саўгасамі, лясгасамі і іншымі
землекарыстальнікамі праводзіць на гэтых угоддзях сяўбу карма-
вых і ахоўных раслін і ажыццяўляць іншыя мерапрыемствы, неаб-
ходныя для вядзення паляўнічай гаспадаркі. -
А рты ку л 18. Правілы палявання і вядзення паляўнічай
гаспадаркі
Правілы палявання і вядзення паляўнічай гаспадаркі ўстанаў-
ліваюцца ў парадку, які вызначаецца заканадаўствам Саюза ССР
і Беларускай ССР.
Глава 7
РЫБАЛОЎСТВА
А р т ы к у л 19. Рыбалоўства і здабыванне водных
беспазваночных
Промыславая лоўля рыбы, здабыванне водных беспазваночных,
а таксама аматарская і спартыўная лоўля рыбы і здабыванне вод¬
ных беспазваночных ажыццяўляюцца ва ўстаноўленым парадку.
Артыкул 20. Промыславая лоўля рыбы і промысел
водных беспазваночных
Дзяржаўным, кааператыўным і іншым грамадскім прадпрыем-
ствам, установам і арганізацыям можа прадастаўляцца права вя¬
дзення промыславай лоўлі рыбы і промысла водных беспазваноч¬
ных на промыславых участках рыбагаспадарчых вадаёмаўі Указа-
ныя прадпрыемствы, установы і арганізацыі абавязаны
ажыццяўляць на гэтых участках вадаёмаў мерапрыемствы па ахове
і ўзнаўленню рыбы, водных беспазваночных.
4
Артыкул 21. Дазвол на промыславую лоўлю рыбы
і здабыванне водных беспазваночных
У адпаведнйсці з заканадаўствам Саюза ССР дазволы на про¬
мыславую лоўлю рыбы і здабыванне водных беспазваночных вы-
даюцца органам! рыбааховы.
Артыкул 22. Аматарская і спартыўная лоўля рыбы
Аматарская і спартыўная лоўля рыбы для асабістага спажы-
вання дазваляецца ўсім грамадзянам бясплатна ва ўсіх вадаёмах,
211

за выключэннем запаведнікаў, рыбагадавальнікаў, сажалкавых і
іншых культурных рыбных гаспадарак з выкананнем устаноўленых
лравіл рыбалоўства і водакарыстання.
У вадаёмах і на ўчастках вадаёмаў, дзе аматарскае і спар-
тыўнае рыбалоўства арганізуецца таварыствамі паляўнічых і рыба-
ловаў, лоўля рыбы дазваляецца членам гэтых таварыстваў.
Аматарская і спартыўная лоўля рыбы ў культурных рыбных
гаспадарках таварыстваў паляўнічых і рыбаловаў ажыццяўляецца
ла дазволах, якія выдаюцца гэтымі таварыствамі бясплатна ці за
ллату.
Ар ты ку л 23. Парадак устанаўлення правіл рыбалоўства
і здабывання водных беспазваночных
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове і выкарыстанні жы¬
вёльнага свету» правілы рыбалоўства і здабывання водных бес¬
пазваночных устанаўліваюцца ў парадку, які вызначаецца закана-
даўствам Союза ССР.
Глава 8
ІНШЫЯ ВІДЫ КАРЫСТАННЯ ЖЫВЕЛЬНЫМ СВЕТАМ
А р т ы к у л 24. Здабыванне жывёл, якія не адносяцца да
аб’ектаў палявання і рыбалоўства
Прадпрыемствам, установам, арганізацыям, а таксама грама-
дзянам дазваляецца здабыванне жывёл, якія не адносяцца да
аб’ектаў палявання і рыбалоўства.
У парадку, які вызначаецца заканадаўствам Саюза ССР і Бе-
ларускай ССР, устанаўліваюцца пералікі відаў жывёл, што не ад¬
носяцца да аб’ектаў палявання і рыбалоўства, здабыванне якіх
ажыццяўляецца толькі па дазволах, выдаваемых спецыяльна ўпаў-
наважанымі на тое дзяржаўнымі органамі па ахове і рэгуляванню
выкарыстання жывёльнага свету, а таксама пералікі такіх відаў
жывёл, здабыванне якіх забараняецца.
А р т ы к у л 25. Карыстанне жывёльным светам у навуковых,
культурна-асветных, выхаваўчых
і эстэтычных мэтах
Карыстанне жывёльным светам у навуковых, культурна-асвет-
ных, выхаваўчых і эстэтычных мэтах (шляхам розных форм назі-
рання, мечання, фатаграфавання і г. д.) без забірання жывёл з
прыроднага асяроддзя дапускаецца, калі гэта не наносіць шкоды
жывёлам або асяроддзю іх пражывання і не парушае правоў ін-
212

шых карыстальнікаў жывёльнага свету, за выключэннем выпадкаў,
калі такое карыстанне забаронена.
Карыстанне жывёльным светам у навуковых, культурна-асвет-
ных, выхаваўчых і эстэтычных мэтах дапускаецца і з забіраннем
жывёл з прыроднага асяроддзя ў парадку, прадугледжаным Зако¬
нам СССР «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету» і іншымі
актамі заканадаўства Саюза ССР, гэтым Законам і іншымі актамі
заканадаўства Беларускай ССР.
А р т ы к у л 26. Выкарыстанне карысных уласцівасцей
жыццядзейнасці жывёл
Выкарыстанне карысных уласцівасцей
жыццядзейнасці
вёл — глебаўтваральнікаў, прыродных санітараў асяроддзя,
ляльнікаў раслін і іншых дапускаецца без забірання жывёл з
жы-
апы-
пры-
роднага асяроддзя, за выключэннем выпадкаў, вызначаемых у па¬
радку, які ўстанаўліваецца заканадаўствам Саюза ССР і Беларус¬
кай ССР.
А р т ы к у л 27. Выкарыстанне жывёл у мэтах атрымання
прадуктаў іх жыццядзейнасці
Выкарыстанне жывёл у мэтах атрымання прадуктаў іх жыцця-
дзейнасці (мёду і воску дзікіх пчол і да т. п.) дапускаецца толькі
без забірання і знішчэння жывёл і без парушэння асяроддзя іх
пражывання.
Правілы выкарыстання жывёл у мэтах атрымання прадуктаў іх
жыццядзеинасщ ўстанаўліваюцца спецыяльна ўпаўнаважанымі на
тое дзяржаўнымі органамі па ахове і рэгуляванню выкарыстання
жывёльнага свету.
Глава 9
РЭГУЛЯВАННЕ КОЛЬКАСЩ ЖЫВЕЛ
А р т ы к у л 28. Мерапрыемствы па рэгуляванню колькасці
асобных відаў жывёл
У мэтах аховы здароўя насельніцтва, засцярогі ад захворван-
няў сельскагаспадарчых і іншых хатніх жывёл, прадухілення ўрону
народнай гаспадарцы праводзяцца мерапрыемствы па рэгуляванню
колькасці асобных відаў дзікіх жывёл.
Мерапрыемствы па рэгуляванню колькасці асобных відаў жы¬
вёл павінны ажыццяўляцца гуманнымі спосабамі, якія выключаюць
нанясенне шкоды іншым відам жывёл і забяспечваюць захаванасць
асяроддзя пражывання жывёл.
213

Артикул 29. Вызначэнне відаў жывёл, колькасць якіх
падлягае рэгуляванню, і парадку правядзення
мерапрыемстваў па рэгуляванню іх колькасці
Віды жывёл, колькасць якіх падлягае рэгуляванню, І парадак
правядзення мерапрыемстваў па рэгуляванню іх колькасці вызна-
чаюцца спецыяльна ўпаўнаважанымі на тое дзяржаўнымі органам!
па ахове і рэгуляванню выкарыстання жывёльнага свету з улікам
заключэнняў адпаведных навуковых арганізацый і па ўзгадненню
з зацікаўленымі дзяржаўнымі і грамадскімі арганізацыямі.
Глава 10
ПРАВЫ I АБАВЯЗК1 КАРЫ СТАЛ ЬН1КАУ
ЖЫВЕЛЬНАГА СВЕТУ.
ПАДСТАВЫ СПЫНЕННЯ ПРАВА
КАРЫСТАННЯ ЖЫВЁЛЬНЫМ СВЕТАМ
Артыкул 30. Правы і абавязкі карыстальнікаў жывёльнага
свету
Прадпрыемствы, установы, арганізацыі і грамадзяне маюць пра¬
ва ажыццяўляць толькі тыя віды карыстання жывёльным светам,
якія ім дазволены.
У выпадку і ў парадку, прадугледжаных заканадаўствам Саюза
ССР і Беларускай ССР, правы карыстальнікаў жывёльнага свету
могуць быць абмежаваны ў дзяржаўных інтарэсах, а таксама ў ін-
тарэсах іншых карыстальнікаў жывёльнага свету.
У залежнасці ад віду карыстання карыстальнікі жывёльнага
свету абавязаны:
захоўваць устаноўленыя правілы, нормы і тэрміны карыстання
жывёльным светам;
карыстацца жывёльным светам спосабамі, якія не дапускаюць
парушэння цэласнасці прыродных згуртаванняў і забяспечваюць
захаванне жывёл, не прадастаўленых у карыстанне;
не дапускаць парушэння асяроддзя пражывання жывёл;
праводзіць улік колькасці і стану выкарыстоўваемых жывел, а
таксама стану асяроддзя іх -пражывання;
праводзіць неабходныя комплексный мерапрыемствы, накірава-
ныя на ўзнаўленне жывёльнага свету;
аказваць усямерную дапамогу дзяржаўным і іншым органам,
якія ажыццяўляюць кантроль за аховай і выкарыстаннем жывёль¬
нага свету.
Карыстальнікі жывёльнага свету абавязаны выконваць і іншыя
патрабаванні па ахове, узнаўленню і выкарыстанню жывёльнага
свету, прадугледжаныя заканадаўствам Саюза ССР і Белару¬
скай ССР.
214

А р т ы к у л 31. Падставы спынення права карыстання жывёль-
ным светам
Права карыстання жывёльным светам падлягае спыненню ад-
паведна поўнасцю або часткова ў выпадках:
1)	мінання патрэбы ў карыстанні або адмаўлення ад яго;
2)	заканчэння ўстаноўленага тэрміну карыстання;
3)	узнікнення неабходнасці ў выключэнні з карыстання аб’ек-
и
о
тау жывельнага свету з мэтаи аховы жывел;
4)	ліквідацыі прадпрыемства, установы, арганізацыі, якім бы¬
ло прадастаўлена права карыстання.
Права карыстання жывёльным светам можа быць таксама спы-
нена ў выпадку невыканання карыстальнікам устаноўленых правіл,
норм і іншых патрабаванняў па ахове і выкарыстанню жывёльнага
свету.
Заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР могуць быць
прадугледжаны і іншыя падставы спынення права карыстання жы¬
вёльным светам.
Права карыстання жывёльным светам у выпадках, прадугледжа-
ных пунктам! 1, 3, 4 часткі першай і часткай другой гэтага артыку-
ла, спыняецца шляхам анулявання адпаведнымі органам! выдадзе-
ных імі дазволаў.
III.	АХОВА ЖЫВЁЛЬНАГА СВЕТУ
Глава 11
МЕРЫ АХОВЫ ЖЫВЕЛЬНАГА СВЕТУ
А р т ы к у л 32. Забеепячэнне аховы жывёльнага свету
Ахова жывёльнага свету забяспечваецца шляхам:
1)	устанаўлення правіл і норм па ахове, рацыянальнаму выка-
рыстанню і ўзнаўленню жывёльнага свету;
2)	устанаўлення забарон і абмежаванняў у карыстанні жывёль¬
ным светам;
3)	аховы ад самавольнага карыстання і іншых парушэнняў ус-
таноўленага парадку карыстання жывёльным светам;
4)	аховы асяроддзя пражывання, умоў размнажэння і шляхоў
міграцыі жывёл;
5)	прадухілення гібелі жывёл пры ажыццяўленні вытворчых
працэсаў;
6)	стварэння запаведнікаў, заказнікаў і выдзялення іншых асо-
ба ахоўваемых тэрыторый;
215

« \	V	•	•	• и • • и	н	•
7)	развядзення у няволі рэдкіх відаў і відаў жывел, якія знахо-
дзяцца пад пагрозай знікнення;
8)	абмежавання забірання жывёл для заалагічных калекцый;
9)	аказання дапамогі ажывёлам у выпадку захворванняў, па-
грозы іх гібелі пры стыхійных бедствах іпа іншых прычынах;
10)	арганізацыі навуковых даследаванняў, накіраваных на аб-
грунтаванне мер па ахове жывёльнага свету;
11)	выхавання грамадзян у духу гуманных адносін да жывёль¬
нага свету;
12)	прапаганды аховы жывёльнага свету сродкамі масавай ін-
фармацыі;
13)	правядзення іншых мерапрыемстваў і ўстанаўлення іншых
патрабаванняў па ахове жывёльнага свету.
А р т ы к у л 33. Меры заахвочвання, якія стымулююць ажыц-
цяўленне мерапрыемстваў па ахове жывёльна¬
га свету
Заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР могуць быць
устаноўлены меры матэрыяльнага і маральнага заахвочвання
прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый, а таксама грамадзян, якія
стымулююць ажыццяўленне мерапрыемстваў па ахове жывёльнага
свету.
А р т ы к у л 34. Устанаўленне абмежаванняў і забарон у кары-
станні жывёльным светам
У мэтах захавання і ўзнаўлення жывёл ажыццяўленне асобных
відаў карыстання жывёльным светам, а таксама выкарыстанне
асобных відаў жывёл могуць быць абмежаваны або поўнасцю за-
баронены на вызначанай тэрыторыі або на вызначаныя тэрміны ў
парадку, які ўстанаўліваецца заканадаўствам Саюза ССР і Бела¬
рускай ССР.
Глава 12
АХОВА АСЯРОДДЗЯ ПРАЖЫВАННЯ,
УМОУ РАЗМНАЖЭННЯ I ШЛЯХОЎ МІГРАЦЫІ ЖЫВЁЛ
А р т ы к у л 35. Агульныя патрабаванні да дзейнасці, якая ро-
біць уплыў на стан жывёльнага свету
Усякая дзейнасць, якая робіць уплыў на стан жывёльнага све¬
ту з прычыны парушэння асяроддзя пражывання, умоў размнажэн-
216

ня і шляхоў міграцыі жывёл, павінна ажыццяўляцца з захаваннем
патрабаванняў, якія забяспечваюць ахову жывёльнага свету.
А р т ы к у л 36. Мерапрыемствы па захаванню асяроддзя пра-
жывання і ўмоў размнажэння жывёл пры раз-
мяшчэнні, праектаванні і будаўніцтве населе-
ных пунктаў, прадпрыемстваў, збудаванняў і ін-
шых аб’ектаў
Пры размяшчэнні, праектаванні і будаўніцтве населеных пунк-
таў, прадпрыемстваў, збудаванняў і іншых аб’ектаў, удасканаленні
існуючых і ўкараненні новых тэхналагічных працэсаў, увядзенні ў
гаспадарчы абарот забалочаных тэрыторый, прыбярэжных і заня¬
тых хмызнякамі тэрыторый, меліярацыі зямель, ажыццяўленні ляс-
ных карыстанняў, правядзенні геолагаразведачных работ, здабычы
карысных выкапняў, вызначэнні мёсц выпасу і прагону сельскагас-
падарчых жывёл, распрацоўцы турыстычных маршрутаў і аргані-
зацыі месц масавага адпачынку насельніцтва павінны прадугледж-
вацца і ажыццяўляцца мерапрыемствы па захаванню асяроддзя
пражывання і ўмоў размнажэння жывёл, а таксама забяспечвацца
недатыкальнасць участкаў, якія маюць асаблівую каштоўнасць як
асяроддзе пражывання жывёл.
А р т ы к у л 37. Забеспячэнне захавання шляхоў міграцыі
жывёл
Пры размяшчэнні, праектаванні і будаўніцтве чыгуначных, ша-
сейных, трубаправодных і іншых транспартных магістраляў, ліній
электраперадачы і сувязі, а таксама каналаў, плацін і іншых гід-
ратэхнічных збудаванняў павінны распрацоўвацца і ажыццяўляц-
ца мерапрыемствы, якія забяспечваюць захаванне шляхоў міграцыі
жывёл.
Артыкул 38. Узгадненне месц будаўніцтва прадпрыемстваў,
збудаванняў і іншых аб’ектаў, якія робяць
уплыў на стан жывёльнага свету
Месцы будаўніцтва прадпрыемстваў, збудаванняў і іншых аб’-
ектаў, якія робяць уплыў на стан жывёльнага свету з прычыны па-
рушэння асяроддзя пражывання, умоў размнажэння і шляхоў мі-
грацыі жывёл, узгадняюцца са спецыяльна ўпаўнаважанымі на тое
дзяржаўнымі органамі па ахове і рэгуляванню выкарыстання жы¬
вёльнага свету і іншымі органамі ў адпаведнасці з заканадаўствам
Саюза ССР і Беларускай ССР.
217

Глава 13
ПРАДУХІЛЕННЕ ГІБЕЛІ ЖЫВЕЛ
ПРЫ АЖЫЦЦЯУЛЕННІ ВЫТВОРЧЫХ ПРАЦЭСАУ
I ЭКСПЛУАТАЦЫІ ТРАНСПАРТНЫХ СРОДКАУ
А р т ы к у л 39. Прадухіленне гібелі жывёл пры ажыццяўленні
вытворчых працэсаў і эксплуатацыі транспарт-
ных сродкаў
Прадпрыемствы, установы, арганізацыі і грамадзяне абавяза-
ны прымаць меры па прадухіленню гібелі жывёл пры правядзенні
сельскагаспадарчых, лесанарыхтоўчых і іншых
пры эксплуатацыі транспартных сродкаў.
Выпальванне сухой расліннасці, захоўванне
віны і адходаў вытворчасці без ажыццяўлення
па прадухіленню гібелі жывёл забараняюцца.
работ, а таксама
матэрыялаў, сыра-
ўстаноўленых мер
Глава 14
АХОВА ЖЫВЕЛ У ЗАПАВЕДН1КАХ,
ЗАКАЗНІКАХ I НА 1НШЫХ АСОБА
АХОУВАЕМЫХ ТЭРЫТОРЫЯХ
Ар ты ку л 40. Ахова жывёл у запаведніках, заказніках і на
іншых асоба ахоўваемых тэрыторыях
Паляванне, рыбалоўства, здабыванне водных беспазваночных,.
а таксама іншыя віды карыстання жывёльным светам і іншая дзей-
насць, не сумяшчальныя з мэтамі запаведвання, на тэрыторыі за-
паведнікаў забараняюцца.
У заказніках і на іншых асоба ахоўваемых тэрыторыях можа
быць поўнасцю забаронена або абмежавана ажыццяўленне асоб-
ных відаў карыстання жывёльным светам і іншай дзейнасці, не су-
мяшчальных з мэтамі аховы жывёльнага свету.
Парадак аховы і ажыццяўлення карыстання жывёльным светам
у запаведніках, заказніках і на іншых асоба ахоўваемых тэрыто¬
рыях устанаўліваецца заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай
ССР.
Артыкул 41. Ахоўныя зоны запаведнікаў
Для павышэння эфектыўнасці аховы жывёльнага свету ў запа-
ведніках вакол запаведнікаў ствараюцца ахоўныя зоны. Парадак
стварэння такіх зон устанаўліваецца Саветам Міністраў Белару¬
скай ССР.
218

Глава 15
АХОВА РЭДКІХ В1ДАУ I ВІДАУ ЖЫВЕЛ,
ЯКІЯ ЗНАХОДЗЯЦЦА ПА
ПАГРОЗАЙ ЗНІКНЕННЯ
Артыкул 42. Чырвоная кніга СССР і Чырвоная кніга Бела-
рускай ССР
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове і выкарыстанні жы¬
вёльнага свету» рэдкія віды і віды жывёл, якія знаходзяцца пад па-
грозай знікнення, заносяцца ў кнігі рэдкіх відаў і відаў жывёл і
раслін, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення,— Чырвоную кні-
гу СССР і Чырвоную кнігу Беларускай ССР. Палажэнне аб Чырво-
най кнізе СССР зацвярджаецца ў парадку, які вызначаецца Саве-
там Міністраў СССР, а Палажэнне аб Чырвонай кнізе Беларускай
ССР — Саветам Міністраў Беларускай ССР.
Дзеянні, якія могуць прывесці да гібелі, скарачэння колькасці
або парушэння асяроддзя пражывання рэдкіх відаў і відаў жывёл,
што знаходзяцца пад пагрозай знікнення, не дапускаюцца.
А р т ы к у л 43. Меры па захаванню рэдкіх відаў і відаў жывёл,
якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення
3 мэтай захавання рэдкіх відаў і відаў жывёл, што знаходзяцца
пад пагрозай знікнення, узнаўленне якіх у прыродных умовах не-
магчыма, спецыяльна ўпаўнаважаныя на тое дзяржаўныя органы
па ахове і рэгуляванню выкарыстання жывёльнага свету абавяза-
ны прымаць меры да стварэння неабходных умоў для развядзення
гэтых відаў жывёл.
А рты ку л 44. Парадак здабывання рэдкіх відаў і відаў жы¬
вёл, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення
Здабыванне рэдкіх відаў і відаў жывёл, якія знаходзяцца пад
пагрозай знікнення, для развядзення ў спецыяльна створаных умо¬
вах і наступнага выпуску на волю, а таксама ў навукова-даслед-
чых і іншых мэтах дапускаецца па асобаму дазволу, які выдаецца
спецыяльна ўпаўнаважанымі на тое дзяржаўнымі органамі па ахо¬
ве і рэгуляванню выкарыстання жывёльнага свету.
Глава 16
ЗААЛАПЧНЫЯ КАЛЕКЦЫІ
А рты ку л 45. Стварэнне і папаўненне заалагічных калекцый
Стварэнне і папаўненне заалагічных калекцый (жывых калек¬
цый заапаркаў, заасадоў і іншых, а таксама ў выглядзе збору чу-
219

чал, прэпаратаў і частак жывёл) прадпрыемствамі, установамі і
арганізацыямі шляхам забірання' жывёл з прыроднага асяроддзя
спецыяльна для гэтых мэт дапускаюцца па дазволах, якія выдаюц-
ца спецыяльна ўпаўнаважанымі на тое дзяржаўнымі органамі па
ахове і рэгуляванню выкарыстання жывёльнага свету.
Папаўненне заалагічных калекцый, якія знаходзяцца ў асабіс-
тай уласнасці грамадзян, і стварэнне грамадзянамі новых калек¬
цый забараняецца, за выключэннем калекцый, што складаюцца з
трафеяў палявання, рыбалоўства і іншых відаў карыстання жы-
вёльным светам, якое ажыццяўляецца з захаваннем устаноўленых
патрабаванняў.
А р т ы к у л 46. Дзяржаўны ўлік заалагічных калекцый
Заалагічныя калекцыі, якія маюць навуковую, культурна-асвет-
ную, вучэбна-выхаваўчую або эстэтычную каштоўнасць, падляга-
юць дзяржаўнаму ўліку. Прадпрыемствы, установы, арганізацыі і
грамадзяне, якія з’яўляюцца ўладальнікамі такіх калекцый, аба-
вязаны выконваць правілы захоўвання, уліку і выкарыстання ка¬
лекцый аб’ектаў жывёльнага свету.
Ар ты ку л 47. Парадак зацвярджэння правіл стварэння, па-
паўнення, захоўвання, выкарыстання і ўліку за-
алагічных калекцый, правіл гандлю заалагіч-
нымі калекцыямі, а таксама правіл перасылкі і
вывазу за граніцу аб’ектаў калекцый і прадук-
таў жывёльнага свету
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове і выкарыстанні жы¬
вёльнага свету» правілы стварэння, папаўнення, захоўвання, вы¬
карыстання і ўліку заалагічных калекцый, правілы гандлю заала-
гічнымі калекцыямі, а таксама правілы перасылкі і вывазу за
граніцу аб’ектаў калекцый і прадуктаў жывёльнага свету зацвяр-
джаюцца ў парадку, які ўстанаўліваецца Саветам Міністраў СССР.
Глава 17
АХОВА ЖЫВЕЛ ПРЫ ПРЫМЯ НЕН HI СРОДКАУ
АХОВЫ РАСЛІН, СТЫМУЛЯТАРАУ IX РОСТУ,
МІНЕРАЛЬНЫХ УГНАЕННЯУ I ІНШЫХ ПРЭПАРАТАУ
А р т ы к у л 48. Меры аховы жывёльнага свету і асяроддзя
пражывання жывёл пры прымяненні і транс-
парціроўцы сродкаў аховы раслін, стымулята-
раў іх росту, мінеральных угнаенняў і іншых
прэпаратаў
Пры прымяненні сродкаў аховы раслін, стымулятараў іх росту,
мінеральных угнаенняў і іншых прэпаратаў, якія выкарыстоўваюц-
220

ца у народнаи гаспадарцы, павшны ўлічвацца патрабаванні аховы
жывёльнага свету і асяроддзя пражывання жывёл. Прымяненне
хімічных сродкаў аховы раслін і іншых прэпаратаў з мэтай змян-
шэння іх шкоднага ўплыву на жывёльны свет павінна спалучацца
з ажыццяўленнем агратэхнічных, селекцыйна-генетычных, біяла-
гічных і іншых мерапрыемстваў.
У мэтах прадухілення гібелі жывёл і пагаршэння асяроддзя іх
пражывання калгасы, саўгасы, лясгасы і іншыя прадпрыемствы,
установы, арганізацыі і грамадзяне павінны выконваць правілы
транспарціроўкі, захоўвання і прымянення ўказаных прэпаратаў.
Пры стварэнні новых прэпаратаў павінны распрацоўвацца нар-
матывы максімальна дапушчальных канцэнтрацый іх у наваколь-
ным прыродным асяроддзі, якія забяспечваюць ахову жывёл і ася¬
роддзя іх пражывання.
А р т ы к у л 49. Узгадненне правіл прымянення сродкаў
аховы раслін, стымулятараў іх росту, міне-
ральных угнаенняў і іншых прэпаратаў
Правілы прымянення сродкаў аховы раслін, стымулятараў іх
росту, мінеральных угнаенняў і іншых прэпаратаў, якія выкарыс-
тоўваюцца ў народнай гаспадарцы, а таксама пералік указаных
прэпаратаў падлягае ўзгадненню са спецыяльна ўпаўнаважанымі
на тое дзяржаўнымі органамі па ахове і рэгуляванню выкарыстан-
ня жывёльнага свету.
Глава 18
ПЕРАСЯЛЕННЕ, АКЛІМАТЫЗАЦЫЯ
I СКРЫЖАВАННЕ ЖЫВЕЛ. АБМЕЖАВАННЕ ПРАВОУ
I УСКЛАДАННЕ АБАВЯЗКАУ
НА КАРЫСТАЛЬНІКАУ ПРЫРОДНЫМІ АБ’ЕКТАМІ
Ў ІНТАРЭСАХ АХОВЫ ЖЫВЕЛЬНАГА СВЕТУ
А р т ы к у л 50. Перасяленне, акліматызацыя і скрыжаванне
жывёл
Перасяленне жывёл у новыя месцы пражывання, акліматыза-
цыя новых для фауны СССР відаў жывёл, а таксама мерапрыем-
ствы па скрыжаванню жывёл дапускаюцца ў навукова-даследчых
і гаспадарчых мэтах з улікам заключэнняў адпаведньіх навуковых
арганізацый па рашэнню спецыяльна ўпаўнаважаных на тое дзяр-
жаўных органаў па ахове і рэгуляванню выкарыстання жывёльна¬
га свету.
Самавольнае правядзенне перасялення, акліматызацыі і скры-
жавання жывёл забараняецца.
221

Артыкул 51. Абмежаванне правоў і ўскладанне абавязкаў
на карыстальнікаў прыроднымі аб’ектамі ў ін-
тарэсах аховы жывёльнага свету
У інтарэсах аховы жывёльнага свету правы землекарыстальні-
каў, лесакарыстальнікаў, водакарыстальнікаў і карыстальнікаў
нетрамі могуць быць абмежаваны і на іх могуць быць ускладзены
адпаведныя абавязкі ў парадку, які ўстанаўліваецца заканадаў-
ствам Саюза ССР і Беларускай ССР.
IV.	ДЗЯРЖАУНЫ УЛ IK ЖЫВЁЛ
13ЯРЖАУНЫ КАДАСТР ЖЫВЕЛЬНАГА СВЕТУ
Глава 19
ДЗЯРЖАУНЫ ЎЛІК ЖЫВЕЛ
ЗЯРЖАУНЫ КАДАСТР ЖЫВЕЛЬНАГА СВЕТУ
А р т ы к у л 52. Дзяржаўны ўлік жывёл і іх выкарыстання
і дзяржаўны кадастр жывёльнага свету
Для забеспячэння аховы і арганізацыі рацыянальнага выка¬
рыстання жывёльнага свету праводзіцца дзяржаўны ўлік жывёл і
іх выкарыстання і вядзецца дзяржаўны кадастр жывёльнага свету,
які змяшчае сукупнасць звестак аб геаграфічным распаўсюджван-
ні відаў (груп відаў) жывёл, аб іх колькасці, характарыстыку не-
абходных ім угоддзяў, характарыстыку сучаснага гаспадарчага
выкарыстання жывёл і іншыя неабходныя даныя.
Артыкул 53. Парадак дзяржаўнага ўліку жывёл і іх выка¬
рыстання і вядзення дзяржаўнага кадастра
жывёльнага свету
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове і выкарыстанні жы¬
вёльнага свету» дзяржаўны ўлік жывёл і іх выкарыстання і вядзен-
не дзяржаўнага кадастра жывёльнага свету ажыццяўляюцца за
кошт дзяржавы па адзіных для Саюза ССР сістэмах.
Прадпрыемствы, установы і арганізацыі абавязаны прадстаў-
ляць наяўныя ў іх звесткі аб распаўсюджванні, колькасці і выка-
рыстанні дзікіх жывёл органам, якія'вядуць дзяржаўны кадастр
жывёльнага свету.
Правілы дзяржаўнага ўліку жывёл і іх выкарыстання, вядзен-
ня дзяржаўнага кадастра жывёльнага свету, вызначэння пераліку
відаў (груп відаў) жывёл, якія падлягаюць дзяржаўнаму ўліку і
222

ўключэнню ў дзяржаўны кадастр, а таксама прадстаўлення даных
для ўліку і вядзення кадастра зацвярджаюцца ў парадку, які ўста-
наўліваецца Саветам Міністраў СССР.
V.	КАНТРОЛЬ ЗА АХОВАЙ
і выкарыстаннем жывельнага свету
Глава 20
КАНТРОЛЬ ЗА АХОВАЙ
1 ВЫКАРЫСТАННЕМ ЖЫВЕЛЬНАГА СВЕТУ
А р т ы к у л 54.
зяржаўны кантроль за аховай і выкарыстан¬
нем жывёльнага свету
Дзяржаўны кантроль за аховай і выкарыстаннем жывёльнага
свету мае сваёй задачай забяспечыць выкананне ўсімі міністэр-
ствамі, дзяржаўнымі камітэтамі і ведамствамі, дзяржаўнымі, ка-
аператыўнымі і іншымі грамадскімі прадпрыемствамі, установамі,
арганізацыямі, а таксама грамадзянамі абавязкаў па ахове жы¬
вёльнага свету, захаванне ўстаноўленага парадку карыстання жы-
вёльным светам і іншых правіл, устаноўленых заканадаўствам аб
ахове і выкарыстанні жывёльнага свету.
Ар ты ку л 55. Органы, якія ажыццяўляюць дзяржаўны кант¬
роль за аховай і выкарыстаннем жывёльнага
свету
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове і выкарыстанні
жывёльнага свету» дзяржаўны кантроль за аховай і выкарыстан¬
нем жывёльнага свету ажыццяўляецца Саветамі народных дэпу-
татаў, іх выканаўчымі і распарадчымі органамі, а таксама спе-
цыяльна ўпаўнаважанымі на тое дзяржаўнымі органамі па ахове
і рэгуляванню выкарыстання жывёльнага свету ў парадку, які
ўстанаўліваецца заканадаўствам Саюза ССР.
ве
ве
іх
А р т ы к у л 56. Ажыццяўленне дзяржаўнага кантролю за ахо¬
вай і выкарыстаннем жывёльнага свету
Спецыяльна ўпаўнаважаныя на тое дзяржаўныя органы па ахо-
і рэгуляванню выкарыстання жывёльнага свету правяраюць:
захаванне правіл, норм, тэрмінаў і іншых патрабаванняў па ахо-
і выкарыстанню жывёльнага свету;
захаванне ўстаноўленага парадку дзяржаўнага ўліку жывёл і
выкарыстання і вядзення дзяржаўнага кадастра жывёльнага
свету;
223

правільнасць і своечасовасць распрацоўкі і правядзення мера-
прыемстваў па захаванню асяроддзя пражывання, умоў размна-
жэння і шляхоў міграцыі жывёл.
А р т ы к у л 57. Правы спецыяльна ўпаўнаважаных дзяржаў-
ных органаў па ахове і рэгуляванню выкары-
стання жывёльнага свету
Спецыяльна ўпаўнаважаныя на тое дзяржаўныя органы па ахо¬
ве і рэгуляванню выкарыстання жывёльнага свету маюць права:
спыняць самавольнае карыстанне жывёльным светам, а такса-
ма карыстанні, якія ажыццяўляюцца з парушэннем устаноўленых
правіл, норм, тэрмінаў і іншых патрабаванняў па ахове і выка¬
рыстанню жывёльнага свету;
даваць абавязковыя для выканання ўказанні аб ліквідацыі па-
рушэнняў правіл, норм, тэрмінаў і іншых патрабаванняў па ахове
і выкарыстанню жывёльнага свету;
прыпыняць работы, пры правядзенні якіх сістэматычна паруша-
юцца правілы, нормы і іншыя патрабаванні па ахове і выкарыстан¬
ню жывёльнага свету, па ахове асяроддзя пражывання, умоў раз-
мнажэння і шляхоў міграцыі жывёл, да ліквідацыі парушэнняў;
прыцягваць ва ўстаноўленым парадку парушальнікаў правіл,
норм, тэрмінаў і іншых патрабаванняў па ахове і выкарыстанню
жывёльнага свету да адказнасці або накіроўваць матэрыялы аб пра-
вапарушэннях у адпаведныя органы.
Правілы і інструкцыі спецыяльна ўпаўнаважаных на тое дзяр-
жаўных органаў па ахове і рэгуляванню выкарыстання жывёль¬
нага свету, якія зацвярджаюцца ў межах правоў, устаноўленых
заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР, з’яўляюцца аба-
вязковымі для выканання ўсімі міністэрствамі, дзяржаўнымі камі-
тэтамі і ведамствамі, прадпрыемствамі, установамі, арганізацыя-
мі, а таксама грамадзянамі.
Спецыяльна ўпаўнаважаным на тое дзяржаўным органам па
ахове і рэгуляванню выкарыстання жывёльнага свету могуць быць
прадастаўлены заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР
і іншыя правы па папярэджанню і спыненню парушэнняў правіл,
норм і іншых патрабаванняў па ахове і выкарыстанню жывёльна¬
га свету.
А р т ы к у л 58. Ведамасны кантроль за аховай і выкарыстан-
нем жывёльнага свету
Ведамасны кантроль за аховай і выкарыстаннем жывёльнага
свету ажыццяўляецца органамі, у веданні якіх знаходзяцца прад-
прыемствы, установы і арганізацыі, якія карыстаюцца аб’ектамі
жывёльнага свету.
Пры ажыццяўленні ведамаснага кантролю міністэрствы, дзяр-
224

жаўныя камітэты і ведамствы абавязаны кіравацца заканадаў-
ствам Саюза ССР і Беларускай ССР, правіламі і інструкцыямі,
якія зацвярджаюцца спецыяльна ўпаўнаважанымі на тое дзяржаў-
нымі органамі па ахове і рэгуляванню выкарыстання жывёльнага
свету.
VI.	ВЫРАШЭННЕ СПРЭЧАК ПА ПЫТАННЯХ
КАРЫСТАННЯ ЖЫВЁЛЬНЫМ СВЕТАМ
Глава 21
ВЫРАШЭННЕ СПРЭЧАК ПА ПЫТАННЯХ
КАРЫСТАННЯ ЖЫВЕЛЬНЫМ СВЕТАМ
Ар ты ку л 59. Парадак вырашэння спрэчак па пытаниях ка-
рыстання жывёльным светам
Спрэчкі паміж прадпрыемствамі, установамі, арганізацыямі і
грамадзянамі па пытаниях карыстання жывёльным светам выра-
шаюцца ў парадку, які ўстанаўліваецца заканадаўствам Саюза
ССР і Беларускай ССР.
VII. АДКАЗНАСЦЬ ЗА ПАРУШЭННЕ ЗАКАНАДАЎСТВА
АБ АХОВЕ I ВЫКАРЫСТАННІ
ЖЫВЁЛЬНАГА СВЕТУ
Глава 22
АДКАЗНАСЦЬ ЗА ПАРУШЭННЕ ЗАКАНАДАЎСТВА АБ АХОВЕ
I ВЫКАРЫСТАННІ ЖЫВЁЛЬНАГА СВЕТУ
А р т ы к у л 60. Несапраўднасць здзелак, якія парушаюць пра¬
ва дзяржаўнай уласнасці на жывёльны свет
Самавольная пераўступка права карыстання аб’ектамі жывёль¬
нага свету, а таксама іншыя здзелкі, якія ў прамой або скрытай
форме парушаюць права дзяржаўнай уласнасці на жывёльны
свет,— з’яўляюцца несапраўднымі.
Артыкул 61. Адказнасць за парушэнне заканадаўства аб
ахове і выкарыстанні жывёльнага свету
Асобы, вінаватыя ва ўчыненні ўказаных у артыкуле 60 гэтага
Закона здзелак, а таксама:
самавольным карыстанні аб’ектамі жывёльнага свету;
парушэнні правіл палявання, рыбалоўства і іншых відаў кары¬
стання жывёльным светам;
8 Зак. 2428
225

парушэнні правіл аховы асяроддзя пражывання і шляхоў мігра-
цыі жывёл;
самавольным перасяленні, акліматызацыі і скрыжаванні жывёл;
парушэнні правіл прымянення сродкаў аховы раслін, стымуля-
тараў іх росту, мінеральных угнаенняў і іншых прэпаратаў, якое
прычыніла ўрон жывёльнаму свету;
парушэнні правіл перасылкі і вывазу за граніцу аб’ектаў жы-
вёльнага свету і заалагічных калекцый;
нясуць крымінальную, адміністрацыйную або іншую адказнасцъ
у адпаведнасці з заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР.
Заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР можа быць
устаноўлена адказнасць і за іншыя парушэнні заканадаўства аб
ахове і выкарыстанні жывёльнага свету.
А р т ы к у л 62. Кампенсаванне страты, нанесенай парушэннем
заканадаўства аб ахове і выкарыстанні жы¬
вёльнага свету
Прадпрыемствы, установы, арганізацыі, а таксама грамадзяне
абавязаны кампенсаваць страту, нанесеную парушэннем закана-
даўства аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету, у размерах
і парадку, якія ўстанаўліваюцца заканадаўствам Саюза ССР і Бе¬
ларускай ССР. Службовыя асобы і іншыя работнікі, па віне якіх
прадпрыемствы, установы і арганізацыі панеслі расходы, звяза-
ныя з кампенсаваннем страты, нясуць матэрыяльную адказнасць
ва ўстаноўленым парадку.
А р т ы к у л 63. Парадак адабрання незаконна здабытых аб’ек-
таў жывёльнага свету і вырабленай з іх пра-
дукцыі
Незаконна здабытыя жывёлы і выра-бленая з іх прадукцыя пад-
лягаюць адабранню ў парадку, які ўстанаўліваецца заканадаўст-
вам Саюза ССР і Беларускай ССР.
Пры немагчымасці адабрання незаконна здабытых жывёл і вы¬
рабленай з іх прадукцыі спаганяецца іх кошт па цэнах, якія ўста-
наўліваюцца заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР.
VIII.
МІЖНАРОДНЫЯ ДАГАВОРЫ
Глава 23
М1ЖНАРОДНЫЯ ДАГАВОРЫ
А р т ы к у л 64. Міжнародныя дагаворы
У адпаведнасці з Законам СССР «Аб ахове і выкарыстанні
жывёльнага свету», калі міжнародным дагаворам СССР устаноў-
лены іншыя правілы, чым тыя, якія змешчаны ў савецкім закана-
226

даўстве аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету, то прымяня-
юцца правілы міжнароднага дагавора.
Такі ж парадак прымяняецца адносна заканадаўства аб ахове
і выкарыстанні жывёльнага свету Беларускай ССР, калі ў міжна-
родным дагаворы Беларускай ССР устаноўлены іншыя правілы,
чым прадугледжаныя заканадаўствам аб ахове і выкарыстанні
жывёльнага свету Беларускай ССР.
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I. ПАЛЯКОУ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАПНА
26 лістапада 1981 года, гор. МІнск
№ 1589—X
ПАСТАНОВА
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
Аб парадку ўвядзення ў дзеянне Закона
Беларускай ССР
«Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету»
У сувязі з прыняццем Закона Беларускай ССР «Аб ахове і вы-
карыстанні жывёльнага свету» Вярхоўны Савет Беларускай Са-
вецкай Сацыялістычнай Рэспублікі пастанаўляе:
1.	Увесці ў дзеянне Закон Беларускай ССР «Аб ахове і выка-
рыстанні жывёльнага свету» з 1 сакавіка 1982 года.
2.	Устанавіць, што Закон Беларускай ССР «Аб ахове і выка-
рыстанні жывельнага свету» прымяняецца да адносін, якія ўзнік-
лі пасля ўвядзення ў дзеянне Закона, гэта значыць з 1 сакавіка
1982 года.
У праваадносінах, якія ўзніклі да ўвядзення ў дзеянне Закона
Беларускай ССР «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету»,
ажыццяўленне правоў і абавязкаў удзельнікаў гэтых праваадно-
сін з 1 сакавіка 1982 года рэгулюецца ў адпаведнасці з указаным
Законам.
3.	Даручыць Прэзідыуму Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
прывесці заканадаўства Беларускай ССР у адпаведнасць з Зако¬
нам Беларускай ССР «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага свету».
4.	Савету Міністраў Беларускай ССР прывесці рашэнні Урада
Беларускай ССР у адпаведнасць з Законам Беларускай ССР «Аб
ахове і выкарыстанні жывёльнага свету».
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I. ПАЛЯКОУ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАПНА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
№ 1590—X
8*
227

Беларускай Савецкай Сацыялістычнай
Рэспублікі
Аб судовым ладзе Беларускай ССР
РАЗДЗЕЛ I
АГУЛЬНЫЯ ПАЛАЖЭННІ
Артыкул 1. Ажыццяўленне правасуддзя толькі судом
У адпаведнасці з Канстытуцыяй СССР і Канстытуцыяй Беларус¬
кай ССР правасуддзе ў Беларускай ССР ажыццяўляецца толькі
судом.
У Беларускай ССР дзейнічаюць суды Саюза ССР і суды Бела¬
рускай ССР.
Судамі Беларускай ССР з’яўляюцца Вярхоўны Суд Беларускай
ССР, абласныя суды, Мінскі гарадскі суд, раённыя (гарадскія) на-
родныя суды.
Артыкул 2. Заканадаўства Саюза ССР і Беларускай ССР
аб судовым ладзе
Судовы лад Беларускай ССР вызначаецца Канстытуцыяй СССР,
Канстытуцыяй Беларускай ССР, Асновамі заканадаўства Саюза
ССР і саюзных рэспублік аб судовым ладзе ў СССР і выдаваемым!
ў адпаведнасці з імі іншымі заканадаўчымі актамі Саюза ССР, гэ-
тым Законам і іншымі заканадаўчымі актамі Беларускай ССР.
Артыкул 3. Задачы суда
Дзейнасць суда пры ажыццяўленні правасуддзя накіравана на
ўсямернае ўмацаванне сацыялістычнай законнасці і правапарадку,
папярэджанне злачынстваў і іншых правапарушэнняў і мае задачай
ахову ад усякіх замахаў:
замацаваных у Канстытуцыі СССР і Канстытуцыі Беларускай
ССР грамадскага ладу, яго палітычнай і эканамічнай сістэм;
сацыяльна-эканамічных, палітычных і асабістых правоў і свабод
грамадзян, абвешчаных і гарантуемых Канстытуцыяй СССР, Кан¬
стытуцыяй Беларускай ССР і савецкімі законамі;
правоў і законных інтарэсаў дзяржаўных прадпрыемстваў, уста-
ноў, арганізацый, калгасаў, іншых кааператыўных арганізацый, іх
аб’яднанняў, іншых грамадскіх арганізацый.
Усёй сваёй дзейнасцю суд выхоўвае савецкіх грамадзян у духу
адданасці Радзіме і справе камунізму, у духу дакладнага і няўхіль-
228

нага выканання Канстытуцыі СССР, Канстытуцыі Беларускай ССР
і савецкіх законаў, беражлівых адносін да сацыялістычнай уласнас-
ці, захавання дысцыпліны працы, сумленных адносін да дзяржаў-
нага і грамадскага абавязку, павагі да правоў, гонару і годнасці
грамадзян, да правіл сацыялістычнага супольнага жыцця.
Прымяняючы меры крымінальнага пакарання, суд не толькі ка-
рае злачьгнцаў,
равыхаванне.
А р т ы к у л
але таксама мае сваёй мэтай іх выпраўленне і пе-
4.	Ажыццяўленне правасуддзя шляхам разгляду
судом грамадзянскіх і крымінальных спраў
Правасуддзе ў Беларускай ССР ажыццяўляецца шляхам:
1)	разгляду і вырашэння ў судовых пасяджэннях грамадзянскіх
спраў па спрэчках, якія закранаюць правы і інтарэсы грамадзян,
дзяржаўных прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый, калгасаў, ін-
шых кааператыўных арганізацый, іх аб’яднанняў, іншых грамадскіх
арганізацый;
2)	разгляду ў судовых пасяджэннях крымінальных спраў і пры-
мянення ўстаноўленых законам мер пакарання да асоб, вінаватых
ва ўчыненні злачынства, або апраўдання невінаватых.
А р т ы к у л 5. Роўнасць грамадзян перад законам і судом
Правасуддзе ў Беларускай ССР ажыццяўляецца на асновах роў-
насці грамадзян перад законам і судом, незалежна ад паходжання,
сацыяльнага і маёмаснага становішча, расавай і нацыянальнай пры-
належнасці, полу, адукацыі, мовы, адносін да рэлігіі, роду і харак-
тару заняткаў, месца пражывання і іншых акалічнасцей.
А р т ы к у л 6. Права грамадзян на судовую абарону
Грамадзяне Беларускай ССР маюць права на судовую абарону
ад замахаў на гонар і годнасць, жыццё і здароўе, на асабістую сва-
боду і маёмасць.
Грамадзяне іншых саюзных рэспублік карыстаюцца на тэрыто-
рыі Беларускай ССР правам на судовую абарону нароўні з грама-
дзянамі Беларускай ССР.
А р т ы к у л 7. Ажыццяўленне правасуддзя ў дакладнай адпа-
веднасці з законам
Правасуддзе ў Беларускай ССР ажыццяўляецца ў дакладнай
адпаведнасці з заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР. Ва
ўстаноўленых законам выпадках суды Беларускай ССР прымя-
няюпь і заканадаўства іншых саюзных рэспублік.
229

А р т ы к у л 8. Утварэнне ўсіх судоў на асновах выбарнасці
Усе суды Беларускай ССР утвараюцца на асновах выбарнасці
суддзяў і народных засядацеляў.
Артыкул 9. Падсправаздачнасць суддзяў і народных зася-
дацеляў
Суддзі і народныя засядацелі з’яўляюцца адказнымі перад вы-
баршчыкамі або выбраўшымі іх органамі і робяць справаздачы ім.
Артыкул 10. Калегіяльны разгляд грамадзянскіх і крымі-
нальных спраў ва ўсіх судах
Разгляд грамадзянскіх і крымінальных спраў ва ўсіх судах
ажыццяўляецца калегіяльна.
У судзе першай інстанцыі ўсе грамадзянскія і крымінальныя
справы разглядаюцца ў саставе суддзі і двух народных зася-
дацеляў.
Разгляд спраў у судовых калегіях адпаведных судоў у каса-
цыйным і наглядальным парадку ажыццяўляецца ў саставе трох
членаў суда.
Прэзідыум абласнога, Мінскага гарадскога суда разглядае
справы пры наяўнасці большасці членаў прэзідыума.
Пленум Вярхоўнага Суда Беларускай ССР разглядае справы
пры наяўнасці не менш дзвюх трэцей яго саставу.
Артыкул 11. Роўныя правы народных засядацеляў і суддзяў
пры ажыццяўленні правасуддзя
Народныя засядацелі пры ажыццяўленні правасуддзя карыс-
таюцца ўсімі правамі суддзі.
Артыкул 12. Незалежнасць суддзяў і падпарадкаванне іх
толькі закону
Суддзі і народныя засядацелі з’яўляюцца незалежнымі і пад-
парадкоўваюцца толькі закону.
Артыкул 13. Мова, на якой вядзецца судаводства
Судаводства ў Беларускай ССР вядзецца на беларускай або
рускай мовах або на мове большасці насельніцтва данай мясцо-
васці. Асобам, што ўдзельнічаюць у справе і не валодаюць мовай,
на якой вядзецца судаводства, забяспечваецца права поўнага
азнаямлення з матэрыяламі справы, удзел у судовых дзеяннях
праз перакладчыка і права выступаць у судзе на роднай мове.
230

А р т ы к у л 14. Адкрыты разбор спраў ва ўсіх судах
Разбор спраў ва ўсіх судах з’яўляецца адкрытым. Слуханне
спраў у закрытым пасяджэнні суда дапускаецца толькі ў выпад-
ках, устаноўленых законам, з захаваннем пры гэтым усіх правіл
судаводства.
. Артыкул 15. Забеспячэнне абвінавачванаму права на аба-
рону
Абвінавачванаму забяспечваецца права на абарону.
Артыкул 16. Юрыдычная дапамога адвакатуры грамадзя¬
нам і арганізацыям
У судаводстве па грамадзянскіх і крым.інальных справах адва-
каты аказваюць юрыдычную дапамогу грамадзянам і арганіза-
цыям.
Парадак аказання юрыдычнай дапамогі адвакатамі, а таксама
правы і абавязкі адвакатаў, якія ўдзельнічаюць у судаводстве па
грамадзянскіх і крымінальных справах, вызначаюцца заканадаў-
ствам Саюза ССР і Беларускай ССР, а ва ўстаноўленых законам
выпадках і заканадаўствам іншых саюзных рэспублік.
Артыкул 17. Нагляд пракурора за выкананнем законаў пры
разглядзе спраў у судах
Генеральны пракурор СССР і падпарадкаваныя яму Пракурор
Беларускай ССР і ніжэйстаячыя пракуроры на падставе і ў парад¬
ку, устаноўленых заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР,
ажыццяўляюць нагляд за выкананнем
законаў пры
разглядзе
спраў у судах.
Пракурор садзейнічае ажыццяўленню задач суда пры строгім
захаванні прынцыпу незалежнасці суддзяў і падпарадкавання іх
толькі закону.
Артыкул 18. Удзел у судаводстве прадстаўнікоў грамадскіх
арганізацый і працоўных калектываў
У судаводстве па грамадзянскіх і крымінальных справах у па¬
радку, устаноўленым заканадаўствам Саюза ССР і Беларускай
ССР, дапускаецца ўдзел прадстаўнікоў грамадскіх арганізацый і
працоўных калектываў.
231

А р т ы к у л 19. Арганізацыйнае кіраўніцтва судамі
Арганізацыйнае кіраўніцтва судамі Беларускай ССР у межах
і парадку, прадугледжаных заканадаўствам Саюза ССР і Бела¬
рускай ССР, ажыццяўляецца:
Міністэрствам юстыцыі СССР — адносна судоў Беларускай
ССР;
Міністэрствам юстыцыі Беларускай ССР — адносна абласных,
Мінскага гарадскога судоў, раённых (гарадскіх) народных судоў;
аддзеламі юстыцыі выканаўчых камітэтаў абласных, Мінскага
гарадскога Саветаў народных дэпутатаў — адносна раённых (га-
радскіх) народных судоў.
Міністэрства юстыцыі Беларускай ССР, аддзелы юстыцыі вы-
канаўчых камітэтаў абласных, Мінскага гарадскога Саветаў на¬
родных дэпутатаў:
1)	распрацоўваюць прапановы па пытаннях арганізацыі судоў,
правядзення выбараў суддзяў і народных засядацеляў;
2)	кіруюць работай з кадрамі судоў;
3)	правяраюць арганізацыю работы судоў;
4)	вывучаюць і абагульняюць судовую практыку, каардынуючы
гэту дзейнасць адпаведна з Вярхоўным Судом Беларускай ССР,
абласнымі, Мінскім гарадскім судамі;
5)	арганізуюць работу па вядзенню судовай статыстыкі.
Міністр юстыцыі Беларускай ССР мае права ўносіць у Пленум
Вярхоўнага Суда Беларускай ССР прадстаўленні аб дачы судам
кіруючых растлумачэнняў па пытаннях прымянення заканадаўства
Беларускай ССР.
Міністэрства юстыцыі Беларускай ССР, аддзелы юстыцыі вы-
канаўчых камітэтаў абласных, Мінскага гарадскога Саветаў на¬
родных дэпутатаў закліканы ўсямерна садзейнічаць ажыццяўлен-
ню задач суда, строга захоўваючы прынцып незалежнасці суддзяў
і падпарадкавання іх толькі закону.
РАЗ
ЗЕЛ II
СУДОВАЯ СІСТЭМА
Глава першая
СУДЫ беларускай ССР
А р т ы к у л 20. Суды Беларускай ССР
Вярхоўны Суд Беларускай ССР, абласныя суды, Мінскі гарад-
скі суд і раённыя (гарадскія) народныя суды складаюць судовую
сістэму Беларускай ССР.
232

Глава другая
РАЕННЫ (ГАРАДСКІ) НАРОДНЫ СУ
Ар ты ку л 21. Утварэнне раённага (гарадскога) народнага
суда
Раённы (гарадскі) народны суд утвараецца ў раёне, горадзе
абласнога падпарадкавання, які не мае раённага падзелу, раёне ў
горадзе.
Прэзідыум Вярхоўнага Савета Беларускай ССР па прадстаў-
ленню Міністра юстыцыі Беларускай ССР можа ўтварыць адзін
народны суд на раён І горад.
А р т ы к у л 22. Парадак выбрання раённых (гарадскіх) народ¬
ных судоў
Народныя суддзі раённых (гарадскіх) народных судоў выбі-
раюцца грамадзянамі раёна, горада, раёна ў горадзе на аснове
ўсеагульнага, роўнага і прамога выбарчага права пры тайным га-
ласаванні тэрмінам на пяць гадоў.
1
Народныя засядацелі раённых (гарадскіх) народных судоў вы-
біраюцца на сходах грамадзян па месцы іх работы або пражыван-
ня, ваеннаслужачых — па воінскіх часцях адкрытым галасаваннем
тэрмінам на два з палавінай гады.
Парадак выбараў народных суддзяў і народных засядацеляў
раённых (гарадскіх) народных судоў вызначаецца Законам Бела¬
рускай ССР «Аб выбарах . раённых (гарадскіх) народных судоў
Беларускай ССР».
А р т ы к у л 23. Састаў раённага (гарадскога) народнага суда
Раённыя (гарадскія) народныя суды выбіраюцца ў саставе
народнага суддзі (народных суддзяў) і народных засядацеляў.
А р т ы к у л 24. Колькасць народных суддзяў і народных зася-
дацеляу
Колькасць народных суддзяў для кожнага раённага (гарадскб-
га) народнага суда ўстанаўліваецца Прэзідыумам Вярхоўнага Са¬
вета Беларускай ССР па прадстаўленню Міністра юстыцыі Белару¬
скай ССР.
Колькасць народных засядацеляў для кожнага раённага (га¬
радскога) народнага суда ўстанаўліваецца выканаўчым камітэтам
абласнога, Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў па
прадстаўленню начальніка аддзела юстыцыі выканаўчага камітэта
абласнога, Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў, ;
233

А р т ы к у л 25. Паўнамоцтвы раённага (гарадскога) народна-
га суда
Раённы (гарадскі) народны суд разглядае ўсе грамадзянскія і
крымінальныя справы, за выключэннем спраў, аднесеных законам
да ведання іншых судоў.
У выпадках, прадугледжаных заканадаўчымі актамі Саюза ССР
і Беларускай ССР, раённы (гарадскі) народны суд або народны
суддзя разглядаюць справы аб адміністрацыйных правапару-
шэннях.
Раённы (гарадскі) народны суд вывучае і абагульняе судовую
практыку, аказвае прававую дапамогу таварыскім судам, а такса-
ма ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы, прадастаўленыя яму закана-
даўствам.
А р т ы к у л 26. Старшыня раённага (гарадскога) народнага
суда
Пры выбранні двух або больш народных суддзяў раённы, гарад-
скі, раённы ў горадзе Савет народных дэпутатаў зацвярджае на
сесіі старшыню адпаведнага раённага (гарадскога) народнага су¬
да з ліку выбраных народных суддзяў. Прадстаўленне па данаму
пытанню ўносіцца начальнікам аддзела юстыцыі выканаўчага ка-
мітэта абласнога, Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў.
Пры ўтварэнні аднаго народнага суда на раён і горад зацвяр-
джэнне старшыні гэтага суда праводзіцца на сесіях раённага і га¬
радскога Саветаў народных дэпутатаў.
Старшыня раённага (гарадскога) народнага суда:
1)	старшынствуе ў судовых пасяджэннях; назначав народных
суддзяў у якасці старшынствуючых у судовых пасяджэннях; раз-
мяркоўвае іншыя абавязкі паміж народнымі суддзямі;
2)	арганізуе работу з народнымі засядацелямі;
3)	вядзе асабісты прыём, арганізуе работу суда па прыёму гра-
мадзян і разгляду прапаноў, заяў і скаргаў;
4)	кіруе вывучэннем і абагульненнем судовай практыкі і вядзен-
нем судовай статыстыкі; уносіць прадстаўленні ў дзяржаўныя орга¬
ны, грамадскія арганізацыі і службовым асрбам аб ліквідаванні па-
рушэнняў закона, прычын і ўмоў, якія садзейнічалі ўчыненню пра-
вапарушэнняў;
5)	прадстаўляе да назначэння судовых выканаўцаў і арганізуе
іх работу;
6)	кіруе работай апарату суда;
7)	арганізуе работу па павышэнню кваліфікацыі работнікаў су¬
да, а таксама па павышэнню прававых ведаў народных засяда-
целяў;
8)	арганізуе работу па прапагандзе прававых ведаў і растлума-
234

чэнню заканадаўства, аказанню прававой дапамогі таварыскім
судам;
9)	ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы, прадаетаўленыя яму за-
канадаўствам.
Калі ў раённы (гарадскі) народны суд выбраны адзін народны
суддзя, ён ажыццяўляе паўнамоцтвы старшыні раённага (гарад-
скога) народнага суда.
А р т ы к у л 27. Замяшчэнне часова адсутнага старшыні раён¬
нага (гарадскога) народнага суда або народна¬
га суддзі
У выпадку часовай адсутнасці (хвароба, водпуск і г. д.) стар-
шыні раённага (гарадскога) народнага суда выкананне яго аба-
вязкаў па прадстаўленню начальніка аддзела юстыцыі выканаў-
чага камітэта абласнога, Мінскага гарадскога Савета народных
дэпутатаў ускладаецца рашэннем выканаўчага камітэта раённага,
гарадскога, раённага ў горадзе Савета народных дэпутатаў на ад-
наго з народных сўддзяў гэтага суда.
У выпадку часовай адсутнасці народнага суддзі выкананне яго
абавязкаў па прадстаўленню начальніка аддзела юстыцыі выка-
наўчага камітэта абласнога, Мінскага гарадскога Савета народ¬
ных дэпутатаў можа быць ускладзена рашэннем выканаўчага ка-
мітэта раённага, гарадскога, раённага ў горадзе Савета народных
дэпутатаў на аднаго з народных засядацеляў гэтага суда.
А	р ты к у л 28. Савет народных засядацеляў
Пры раённым (гарадскім) народным судзе ўтвараецца савет на¬
родных засядацеляў.
Арганізацыя, задачы і парадак дзейнасщ савета народных за-
сядацеляў вызначаюцца Палажэннем, якое зацвярджаецца Прэ-
зідыумам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР.
Глава трэ ця я
АБЛАСНЫ, МІНСКІ ГАРАДСКІ СУД
Ар тыку л 29. Парадак выбрання і падсправаздачнасць аб¬
ласнога, Мінскага гарадскога суда
. Абласны, Мінскі гарадскі суд выбіраецца адпаведным Саветам
народных дэпутатаў тэрмінам на пяць гадоў у саставе старшыні,
намеснікаў старшыні, членаў суда і народных засядацеляў.
Колькасны састаў абласнога, Мінскага гарадскога суда ўста-
наўліваецца адпаведным - абласным, Мінскім, гарадскім Саветам
народных дэпутатаў па прадстаўленню Міністра юстыцыі Бела¬
рускай ССР. .
235,:

Абласны, Мінскі гарадскі суд не радзей аднаго разу за перыяд
паўнамоцтваў прадстаўляе справаздачу аб сваёй дзейнасці і сістэ-
матычна дакладвае аб ёй адпаведнаму Савету народных дэпутатаў.
А р т ы к у л 30. Састаў абласнога, Мінскага гарадскога суда
Абласны, Мінскі гарадскі суд дзейнічае ў саставе:
1)	прэзідыума суда;
2)	судовай калегіі па грамадзянскіх справах;
3)	судовай калегіі па крымінальных справах.
Ар тыку л 31. Паўнамоцтвы абласнога, Мінскага гарадскога
суда
Абласны, Мінскі гарадскі суд:
разглядае ў межах сваіх паўнамоцтваў справы ў якасці суда
першай інстанцыі, у касацыйным парадку, у парадку нагляду і па
новаадкрытых акалічнасцях;
ажыццяўляючы нагляд за судовай дзейнасцю раённых (гарад-
скіх) народных судоў, таксама вывучае і абагульняе судовую прак-
тыку, аналізуе судовую статыстыку;
ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы, прадастаўленыя яму закана-
даўствам.
А р т ы к у л 32. Прэзідыум абласнога, Мінскага гарадскога
суда
Прэзідыум абласнога, Мінскага гарадскога суда ўтвараецца ў
саставе старшыні, намеснікаў старшыні і членаў суда ў колькасці,
якая вызначаецца выканаўчым камітэтам абласнога, Мінскага .га¬
радскога Савета народных дэпутатаў.
Састаў прэзідыума суда зацвярджаецца выканаўчым камітэтам
адпаведнага Савета народных дэпутатаў па прадстаўленню стар-
шыні абласнога, Мінскага гарадскога суда.
Удзел пракурора вобласці, пракурора горада Мінска ў пася-
джэннях прэзідыума пры разглядзе судовых спраў з’яўляецца аба-
вязковым.
Артыкул 33. Паўнамоцтвы прэзідыума абласнога, Мінскага
гарадскога суда
Прэзідыум абласнога, Мінскага гарадскога суда:
1)	у межах сваіх паўнамоцтваў разглядае справы ў парадку на¬
гляду і па новаадкрытых акалічнасцях;
2)	зацвярджае па прадстаўленню старшыні абласнога, Мінска-
236

га гарадскога суда з ліку суддзяў саставы судовай калегіі па гра-
мадзянскіх справах і судовай калегіі па крымінальных справах;
3)	разглядае матэрыялы вывучэння і абагульнення судовай
практыкі і аналізу судовай статыстыкі;
4)	заслухоўвае справаздачы старшынь судовых калегій аб дзей-
насці калегій; разглядае пытанні работы апарату суда;
5)	аказвае дапамогу раённым (гарадскім) народным судам у
правільным прымяненні заканадаўства, каардынуючы тэту дзей-
насць з аддзелам юстыцыі выканаўчага камітэта абласнога, Мін-
скага гарадскога Савета народных дэпутатаў;
6)	ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы, прадастаўленыя яму за-
канадаўствам.
Артыкул 34. Парадак работы прэзідыума абласнога, Мін-
скага гарадскога суда
Пасяджэнні прэзідыума абласнога, Мінскага гарадскога суда
праводзяцца не радзей двух разоў у месяц.
Пасяджэнне прэзідыума з’яўляецца правамоцным пры наяўна-
сці большасці членаў прэзідыума.
Пастановы прэзідыума прымаюцца адкрытым галасаваннем
большасцю галасоў членаў прэзідыума, якія ўдзельнічаюць у га-
ласаванні.
Пастановы прэзідыума падпісваюцца старшынёй суда.
Артыкул 35. Судовыя калегіі абласнога, Мінскага гарадско¬
га суда
Судовая калегія па грамадзянскіх справах і судовая калегія па
крымінальных справах абласнога, Мінскага гарадскога суда за-
цвярджаюцца прэзідыумам абласнога, Мінскага гарадскога суда з
ліку суддзяў адпаведнага суда. Старшынямі судовых калегій зац-
вярджаюцца намеснікі старшыні абласнога, Мінскага гарадскога
суда.
Старшыня абласнога, Мінскага гарадскога суда ў неабходных
выпадках мае права сваім распараджэннем прыцягваць суддзяў
аднои калеги для разгляду спраў у саставе другой калеги.
Артыкул 36. Паўнамоцтвы судовых калегій абласнога, Мін-
скага гарадскога суда
Судовая калегія па грамадзянскіх справах і судовая калегія
па крымінальных справах абласнога, Мінскага гарадскога суда
разглядаюць у межах сваіх паўнамоцтваў справы ў якасці суда
першай інстанцыі, у касацыйным парадку і па новаадкрытых ака-
лічнасцях.
237

Судовыя калегіі вывучаюць і абагульняюць судовую практику,
аналізуюць судовую статыстыку і ажыццяўляюць іншыя паўна-
моцтвы, прадастаўленыя ім заканадаўствам.
А р т ы к у л 37. Старшыня абласнога, Мінскага гарадскога
суда
Старшыня абласнога, Мінскага гарадскога суда:
1)	можа старшынстваваць у судовых пасяджэннях калегій;
2)	прыносіць у межах і парадку, устаноўленых законам, пратэ-
сты на рашэнні, прыгаворы, вызначэнні і пастановы па судовых
справах;
3)	у выпадках і парадку, устаноўленых законам, мае права пры-
пыніць выкананне рашэнняў і вызначэнняў па грамадзянскіх
справах;
4)	кіруе арганізацыяй работы судовых калегій; кіруе работай
апарату суда;
5)	склікае прэзідыум суда і старшынствуе на яго пасяджэннях;
6)	прадстаўляе справаздачы аб дзейнасці суда і дакладвае аб
ёй адпаведнаму Савету народных дэпутатаў;
7)	размяркоўвае абавязкі паміж намеснікамі старшыні суда;
8)	арганізуе работу па павышэнню кваліфікацыі членаў суда і
работнікаў апарату суда;
9)	арганізуе работу па вывучэнню і абагульненню судовай прак-
тыкі, аналізу судовай статыстыкі; уносіць прадстаўленні ў дзяр-
жаўныя органы, грамадскія арганізацыі і службовым асобам аб
ліквідаванні парушэнняў закона, прычын і ўмоў, якія садзейніча-
лі ўчыненню правапарушэнняў;
10)	вядзе асабісты прыём і арганізуе работу суда па прыёму
грамадзян і разгляду прапаноў, заяў і скаргаў;
11)	ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы, прадастаўленыя яму за-
канадаўствам.
А
р т ы к у л 38. Намеснікі старшыні
абласнога, Мінскага га-
радскога суда
Намёснікі старшыні абласнога, Мінскага гарадскога суда, з’яў-
ляючыся адначасова старшынямі судовых калегій суда:
1)	. старшынствуюць у судовых пасяджэннях калегій або назна-
чаюць для гэтага членаў суда;
2)	утвараюць саставы суда для разгляду спраў у судовых па¬
сяджэннях калегій;
3)	ажыццяўляюць кіраўніцтва работай адпаведных калегій і ў
адііаведнасці з размеркаваннем абавязкаў — работай апарату суда;
- 4) прадстаўляюць прэзідыуму суда справаздачы аб дзейнасці
калегій;
238

5)	вядуць асабісты прыём грамадзян;
6)	ажыццяўляюць іншыя паўнамоцтвы, прадастаўленыя ім за-
канадаўствам.
У выпадку адсутнасці старшыні абласнога, Мінскага гарадско-
га суда правы і абавязкі старшыні суда па яго даручэнню ажыц-
цяўляе адзін з намеснікаў старшыні.
Глава чацвёртая
ВЯРХОУНЫ СУД БЕЛАРУСКАЙ ССР
Артыкул 39. Вярхоўны Суд Беларускай ССР — вышэйшы
судовы орган Беларускай ССР
Вярхоўны Суд Беларускай ССР з’яўляецца вышэйшым судовым
органам Беларускай ССР і ажыццяўляе нагля'д за судовай дзей-
насцю судоў Беларускай ССР у парадку, які ўстанаўліваецца за-
канадаўствам Саюза ССР і Беларускай ССР.
А
р т ы к у л 40. Парадак выбрання і падсправаздачнасць Вяр-
хоўнага Суда Беларускай ССР
Вярхоўны Суд Беларускай ССР выбіраецца Вярхоўным Саве-
там Беларускай ССР тэрмінам на пяць гадоў у саставе Старшыні,
намеснікаў Старшыні, членаў Вярхоўнага Суда і народных засяда-
целяў.
Колькасны састаў Вярхоўнага Суда Беларускай ССР устанаў-
ліваецца Вярхоўным Саветам Беларускай ССР.
Вярхоўны Суд Беларускай ССР не радзей аднаго разу за пе-
рыяд паўнамоцтваў прадстаўляе справаздачу аб сваёй дзейнасці
Вярхоўнаму Савету Беларускай ССР і сістэматычна дакладвае аб
ёй Прэзідыуму Вярхоўнага Савета Беларускай ССР.
Артыкул 41. Састаў Вярхоўнага Суда Беларускай ССР
Вйрхоўны Суд Беларускай ССР дзейнічае ў саставе:
1)	Пленума Вярхоўнага Суда Беларускай ССР;
2)	Судовай калегіі па грамадзянскіх справах Вярхоўнага Суда
Беларускай ССР;
3)	Судовай калегіі па крымінальных справах Вярхоўнага Суда
Беларускай ССР.
Артыкул 42. Парадак зацвярджэння першага намесніка
Старшыні Вярхоўнага Суда Беларускай ССР
Прэзідыум Вярхоўнага Савета Беларускай ССР па прадстаў-
ленню Старшыні Вярхоўнага Суда Беларускай ССР зацвярджае з
239

ліку намеснікаў Старшыні Вярхоўнага Суда Беларускай ССР пер-
шага намесніка Старшыні Вярхоўнага Суда Беларускай ССР.
А р т ы к у л 43. Паўнамоцтвы Вярхоўнага Суда Беларускай
ССР
Вярхоўны Суд Беларускай ССР:
у межах сваіх паўнамоцтваў разглядае справы ў якасці суда
першай інстанцыі, у касацыйным парадку, у парадку нагляду і па
новаадкрытых акалічнасцях;
вывучае і абагульняе судовую практику, аналізуе судовую ста-
тыстыку і дае кіруючыя растлумачэнні судам па пытаниях прымя-
нення заканадаўства Беларускай ССР, якія ўзнікаюць пры разгля-
дзе судовых спраў. Кіруючыя растлумачэнні Пленума Вярхоўнага
Суда Беларускай ССР з’яўляюцца абавязковымі для судоў, іншых
органаў і службовых асоб, што прымяняюць закон, па якому да-
дзена растлумачэнне;
ажыццяўляе кантроль за выкананнем судамі Беларускай ССР
кіруючых растлумачэнняў Пленума Вярхоўнага Суда СССР і Пле¬
нума Вярхоўнага Суда Беларускай ССР;
вырашае ў межах сваіх гіаўнамоцтваў пытанні, якія вынікаюць
з міжнародных дагавораў СССР і Беларускай ССР;
ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы, прадастаўленыя яму закана-
даўствам.
У адпаведнасці з Канстытуцыяй Беларускай ССР Вярхоўнаму
Суду Беларускай ССР належыць права заканадаўчай ініцыятывы
ў Вярхоўным Савеце Беларускай ССР.
Ар ты ку л 44. Пленум Вярхоўнага Суда Беларускай ССР
Пленум Вярхоўнага Суда Беларускай ССР дзейнічае ў саста-
ве Старшыні Вярхоўнага Суда Беларускай ССР, намеснікаў Стар-
шыні і членаў Вярхоўнага Суда Беларускай ССР.
У пасяджэннях Пленума ўдзельнічаюць Пракурор Беларускай
ССР і Міністр юстыцыі Беларускай ССР. Удзел Пракурора Бела¬
рускай ССР у рабоце Пленума з’яўляецца абавязковым.
У пасяджэннях Пленума па запрашэнню Старшыні Вярхоўнага
Суда Беларускай ССР могуць удзельнічаць суддзі, члены навуко-
ва-кансультатыўнага савета пры Вярхоўным Судзе Беларускай
ССР, прадстаўнікі міністэрстваў, дзяржаўных камітэтаў, ведамст-
ваў, навуковых устаноў і іншых дзяржаўных і грамадскіх аргані-
зацый.
А
ртыкул 45. Паўнамоцтвы Пленума Вярхоўнага Суда
Бе-
ларускай ССР
Пленум Вярхоўнага Суда Беларускай ССР:
1)	у межах сваіх паўнамоцтваў разглядае справы ў парадку
нагляду і па новаадкрытых акалічнасцях;
240

2)	разглядае матэрыялы вывучэння і абагульнення судовай
практыкі і судовай статыстыкі, а таксама прадстаўленні Пракуро-
ра Беларускай ССР і Міністра юстыцыі Беларускай ССР і дае кі-
руючыя растлумачэнні судам па пытаннях прымянення заканадаў-
ства Беларускай ССР; пры абмеркаванні пытанняў аб дачы судам
кіруючых растлумачэнняў заслухоўвае паведамленні старшынь аб-
ласных, Мінскага гарадскога судоў аб судовай практыцы па пры-
мяненню заканадаўства;
3) зацвярджае па прадстаўленню Старшыні Вярхоўнага Суда
Беларускай ССР саставы судовых калегій і сакратара Пленума
Вярхоўнага Суда Беларускай ССР з ліку суддзяў Вярхоўнага Су¬
да Беларускай ССР;
4)	зацвярджае па прадстаўленню Старшыні Вярхоўнага Суда
Беларускай ССР навукова-кансультатыўны савет пры Вярхоўным
Судзе Беларускай ССР;
5)	разглядае і вырашае пытанні аб унясенні прадстаўленняў у
Вярхоўны Савет Беларускай ССР або ў Прэзідыум Вярхоўнага
Савета Беларускай ССР у парадку ажыццяўлення заканадаўча^
ініцыятывы, а аб тлумачэнні законаў Беларускай ССР — у Прэзі-
дыум Вярхоўнага Савета Беларускай ССР;
6)	заслухоўвае справаздачы намеснікаў Старшыні Вярхоўна-
га Суда Беларускай ССР — старшынь судовых калегій аб дзейна-
сці калегій;
7)	разглядае прадстаўленні Старшыні Вярхоўнага Суда СССР
і Старшыні Вярхоўнага Суда Беларускай ССР аб неадпаведнасці
кіруючых растлумачэнняў Пленума Вярхоўнага Суда Беларускай
ССР заканадаўству Саюза ССР, Беларускай ССР або пастановам-
Пленума Вярхоўнага Суда СССР;
8)	ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы, прадастаўленыя яму за-
канадаўствам.
А р т ы к у л 46. Разгляд Пленумам Вярхоўнага Суда Белару¬
скай ССР пытанняў, не звязаных з вырашэн-
нем судовых спраў
Пытанні, не
звязаныя з вырашэннем судовых спраў, унесеныя
ў адпаведнасці з гэтым Законам на разгляд Пленума Вярхоўнага
Суда Беларускай ССР Старшынёй Вярхоўнага Суда Беларускай
ССР, Пракурорам Беларускай ССР або Міністрам юстыцыі Бела¬
рускай ССР, заслухоўваюцца адпаведна па іх дакладах ці дакладах
упаўнаважаных імі асоб. Пры гэтым па пытаннях, унесеных на раз¬
гляд Пленума Старшынёй Вярхоўнага Суда Беларускай ССР або
Міністрам юстыцыі Беларускай ССР, Пракурор Беларускай ССР
Дае заключэнне. У абмеркаванні гэтых пытанняў могуць удзельні-
чаць таксама асобы, запрошаныя на пасяджэнне Пленума Вярхоў-
нага Суда Беларускай ССР.
241

Для падрыхтоўкі праекта пастановы, у якой змешчаны кірую-
чыя растлумачэнні, Пленум у неабходных выпадках утварае рэ-
дакцыйную камісію з ліку членаў Пленума.
А р т ы к у л 47. Парадак работы Пленума Вярхоўнага Суда Бе¬
ларускай ССР
Пленум Вярхоўнага Суда Беларускай ССР склікаецца не ра-
дзей аднаго разу ў тры месяцы. Аб часе склікання Пленума і пы¬
таниях, якія ўносяцца на яго разгляд, членам Пленума, Пракуро-
ру Беларускай ССР і Міністру юстыцыі Беларускай ССР паведам-
ляецца не пазней чым за пятнаццаць дзён да пасяджэння.
Праекты пастаноў Пленума і копіі пратэстаў або заключэнняў
па судовых справах накіроўваюцца членам Пленума, Пракурору
Беларускай ССР і Міністру юстыцыі Беларускай ССР не пазней
чым за дзесяць дзён да пасяджэння.
Пасяджэнне Пленума Вярхоўнага Суда Беларускай ССР з’яў-
ляецца правамоцным пры наяўнасці не менш дзвюх трэцей яго са-
ставу. Пастановы Пленума Вярхоўнага Суда Беларускай ССР пры-
маюцца адкрытым галасаваннем большасцю галасоў членаў Пле¬
нума, якія ўдзельнічаюць у галасаванні.
Пастановы Пленума падпісваюцца Старшынёй Вярхоўнага Су¬
да Беларускай ССР і сакратаром Пленума.
Сакратар Пленума Вярхоўнага Суда Беларускай ССР разам з
выкананнем абавязкаў члена Вярхоўнага Суда Беларускай ССР
ажыццяўляе арганізацыйную работу па падрыхтоўцы пасяджэнняў
Пленума, забяспечвае вядзенне пратакола і праводзіць дзеянні,
неабходныя для выканання прынятых Пленумам пастаноў.
А р т ы к у л 48. Судовыя калегіі Вярхоўнага Суда Беларускай
ССР
Судовая калегія па грамадзянскіх справах і Судовая калегія
па крымінальных справах Вярхоўнага Суда Беларускай ССР за-
цвярджаюцца Пленумам Вярхоўнага Суда Беларускай ССР з ліку
суддзяў Вярхоўнага Суда Беларускай ССР.
Старшыня Вярхоўнага Суда Беларускай ССР у неабходных вы¬
падках мае права сваім распараджэннем прыцягваць суддзяў ад-
ной калегіі для разгляду спраў у саставе другой калегіі.
1
А р т ы к у л 49. Паўнамоцтвы судовых калегій Вярхоўнага Су¬
да Беларускай ССР
Судовая калегія па грамадзянскіх справах і Судовая калегія
па крымінальных справах Вярхоўнага Суда Беларускай ССР раз-
глядаюць у межах сваіх паўнамоцтваў справы ў якасці суда пер-
242

шай інстанцыі, у касацыйным парадку, у парадку нагляду і па но¬
ва адкрытых акалічнасцях.
Судовыя калегіі вывучаюць і абагульняюць судовую практику,
аналізуюць судовую статыстыку і ажыццяўляюць іншыя паўна-
моцтвы, прадастаўленыя ім заканадаўствам.
Артикул 50. Старшыня Вярхоўнага Суда Беларускай ССР
Старшыня Вярхоўнага Суда Беларускай ССР:
1)	прыносіць у межах і парадку, устаноўленых законам, пратэ-
сты на рашэнні, прыгаворы, вызначэнні і пастановы па судовых
справах;
2)	у выпадках і парадку, устаноўленых законам, мае права пры-
пыніць выкананне рашэнняў, прыгавораў, вызначэнняў і пастаноў
па судовых справах;
3)	арганізуе работу па вывучэнню і абагульненню судовай прак-
тыкі, аналізу судовай статыстыкі; уносіць прадстаўленні ў дзяр-
жаўныя органы, грамадскія арганізацыі і службовым асобам аб
ліквідаванні парушэнняў закона, прычын і ўмоў, якія садзейніча-
лі ўчыненню правапарушэнняў, а таксама арганізуе работу па
ажыццяўленню кантролю за выкананнем кіруючых растлумачэнняў
Пленума Вярхоўнага Суда СССР і Пленума Вярхоўнага Суда Бе¬
ларускай ССР і ўносіць матэрыялы на разгляд Пленума;
4)	склікае Пленум Вярхоўнага Суда Беларускай ССР і стар-
шынствуе на яго пасяджэннях; можа старшынстваваць у судовых
пасяджэннях калегій Вярхоўнага Суда Беларускай ССР пры раз-
глядзе любой справы;
5)	прадстаўляе справаздачы Вярхоўнаму Савету Беларускай
ССР аб дзейнасці Вярхоўнага Суда Беларускай ССР і дакладвае
аб ёй Прэзідыуму Вярхоўнага Савета Беларускай ССР;
6)	уносіць прадстаўленні ў Прэзідыум Вярхоўнага Савета Бе¬
ларускай ССР па пытаниях, якія патрабуюць тлумачэння законаў
Беларускай ССР;
7)	уносіць у Пленум Вярхоўнага Суда Беларускай ССР прад-
стаўленні аб неадпаведнасці кіруючых растлумачэнняў Пленума
Вярхоўнага Суда Беларускай ССР заканадаўству Саюза ССР і
Беларускай ССР або пастановам Пленума Вярхоўнага Суда СССР,
а ў выпадку адхілення прадстаўлення Пленумам Вярхоўнага Суда
Беларускай ССР уносіць прадетаўленне Старшыні Вярхоўнага Су¬
да СССР, калі кіруючае растлумачэнне Пленума не адпавядае за-
канадаўству Саюза ССР ці пастановам Пленума Вярхоўнага Су¬
да СССР, або ўносіць прадстаўленне ў Прэзідыум Вярхоўнага Са¬
вета Беларускай ССР, калі кіруючае растлумачэнне Пленума не
адпавядае заканадаўству Беларускай ССР;
8)	размяркоўвае абавязкі паміж намёснікамі Старшыні Вяр-
хоўнага Суда Беларускай ССР;
243

9)	кіруе арганізацыяй работы судовых калегій; кіруе работай
апарату Вярхоўнага Суда Беларускай ССР;
10)	вядзе асабісты прыём і арганізуе работу Вярхоўнага Суда
Беларускай ССР па прыёму грамадзян і разгляду прапаноў, заяў і
скаргаў;
11)	ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы, прадастаўленыя яму за-
канадаўствам.
Артыкул 51. Намеснікі Старшыні Вярхоўнага Суда Бела¬
рускай ССР
Намеснікі Старшыні Вярхоўнага Суда Беларускай ССР, з’яў-
ляючыся адначасова старшынямі судовых калегій суда:
1)	старшынствуюць у судовых пасяджэннях калегій або назна-
чаюць для гэтага членаў суда; утвараюць саставы суда для раз¬
гляду спраў у судовых пасяджэннях калегій;
2)	прыносяць у межах і парадку, устаноўленых законам, пра-
тэсты на рашэнні, прыгаворы, вызначэнні і пастановы па судовых
справах;
3)	у выпадках і парадку, устаноўленых законам, маюць права
прыпыніць выкананне рашэнняў, прыгавораў, вызначэнняў і па-
станоў па судовых справах;
4)	ажыццяўляюць кіраўніцтва работай адпаведных калегій і ў
адпаведнасці з размеркаваннем абавязкаў — работай структурных
падраздзяленняў апарату Вярхоўнага Суда Беларускай ССР;
5)	прадстаўляюць Пленуму Вярхоўнага Суда Беларускай ССР
справаздачы аб дзейнасці калегій;
6)	вядуць асабісты прыём грамадзян;
7)	арганізуюць работу па павышэнню кваліфікацыі членаў су¬
да адпаведнай судовай калегіі;
8)	ажыццяўляюць іншыя паўнамоцтвы, прадастаўленыя ім за-
канадаўствам.
У выпадку адсутнасці Старшыні Вярхоўнага Суда Беларускай
ССР яго правы і абавязкі ажыццяўляе першы намеснік Старшыні
Вярхоўнага Суда Беларускай ССР, а пры адсутнасці і першага
намесніка — намеснік Старшыні Вярхоўнага Суда Беларускай ССР.
РАЗДЗЕЛ III
СУДДЗІ I НАРОДНЫЯ ЗАСЯДАЦЕЛІ
Артыкул 52. Патрабаванні, якія прад’яўляюцца да канды-
датаў у суддзі і народныя засядацелі
Суддзёй і народным засядацелем можа быць выбраны кожны
грамадзянін Беларускай ССР, які дасягнуў да дня выбараў 25
гадоў.
244

Грамадзяне іншых саюзных рэспублік могуць быць на тэрыто-
рыі Беларускай ССР выбраны суддзямі і народным! засядацелямі
нароўні з грамадзянамі Беларускай ССР.
А р т ы к у л 53. Тэрмін, на які народный засядацелі прызываюц-
ца да выканання абавязкаў у судзе
Народныя засядацелі прызываюцца да выканання сваіх абавяз-
каў у судах у парадку чарговасці не больш чым на два тыдні ў год,
акрамя выпадкаў, калі прадоўжанне гэтага тэрміну выклікаецца
неабходнасцю закончыць разгляд судовай справы, якая пачата з
іх удзелам.
А р т ы к у л 54. Захаванне за народнымі засядацелямі сярэдня-
га заработку на час выканання імі абавязкаў у
судзе
За народным! засядацелямі з ліку рабочых, калгаснікаў і слу-
жачых на час выканання імі абавязкаў у судзе захоўваецца сярэд-
ні заработан па месцы пастаяннай работы.
Народным засядацелям, якія не з’яўляюцца рабочымі, калгас-
нікамі і служачымі, кампенсуюцца расходы, звязаныя з выканан-
нем іх абавязкаў у судзе. Парадак і размеры кампенсацыі ўстанаў-
ліваюцца Прэзідыумам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР.
А р т ы к у л 55. Адкліканне суддзяў і народных засядацеляў
Суддзі і народныя засядацелі могуць быць датэрмінова пазбаў-
лены сваіх паўнамоцтваў, не інакш як па адкліканню выбаршчыкаў
або органа, які іх выбраў, або ў сувязі з адбыўшымся аб іх пры-
гаворам суда.
Суддзі і народныя засядацелі судоў Беларускай ССР могуць
быць адкліканы, калі яны не апраўдалі давер’я выбаршчыкаў або
органа, які іх выбраў, або ўчынілі дзеянні, не дастойныя высокага
звання суддзі ці народнага засядацеля.
Парадак адклікання народных суддзяў і народных засядацеляў
раённых (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР вызначаец-
ца Законам Беларускай ССР «Аб парадку адклікання народных
суддзяў і народных засядацеляў раённых (гарадскіх) народных
судоў Беларускай ССР».
Старшыня, намеснікі старшыні, члены і народныя засядацелі
абласнога, Мінскага гарадскога суда могуць быць адкліканы ад-
паведным Саветам народных дэпутатаў.
Старшыня, намеснікі Старшыні, члены і народныя засядацелі
Вярхоўнага Суда Беларускай ССР могуць быць адкліканы Вяр-
хоўным Саветам Беларускай ССР, а ў перыяд паміж яго сесіямі —
245

Прэзідыумам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР з наступным
прадстаўленнем выдадзенага ў сувязі з гэтым указа на зацвярджэн-
не Вярхоўнага Савета Беларускай ССР на чарговай сесіі.
А р т ы к у л 56. Датэрміновае вызваленне суддзяў і народных
засядацеляў
Суддзі і народныя засядацелі судоў Беларускай ССР могуць
быць вызвалены ад выканання сваіх абавязкаў да заканчэння тэр-
міну паўнамоцтваў у сувязі з працяглай хваробай, а таксама па іх
просьбе — па іншых уважлівых прычынах.
Датэрміновае вызваленне народных суддзяў раённых (гарад-
скіх) народных судоў праводзіцца Прэзідыумам Вярхоўнага Саве¬
та Беларускай ССР па прадстаўленню Міністра юстыцыі, Белару¬
скай ССР.
Датэрміновае вызваленне народных засядацеляў раённых (га-
радскіх) народных судоў праводзіцца на сходах грамадзян па
месцы работы або пражывання, а таксама на сходах ваеннаслу-
жачых— па воінскіх часцях, дзе яны выбіраліся народным! зася-
дацелямі.
Старшыня, намеснікі старшыні, члены і народныя засядацелі
абласнога, Мінскага гарадскога суда могуць быць датэрмінова вы¬
звалены адпаведным Саветам народных дэпутатаў.
Старшыня, намеснікі Старшыні, члены і народныя засядацелі
Вярхоўнага Суда Беларускай ССР могуць быць датэрмінова вы¬
звалены Вярхоўным Саветам Беларускай ССР, а ў перыяд паміж
яго сесіямі — Прэзідыумам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР з
наступным прадстаўленнем выдадзенага ў сувязі з гэтым указа на
зацвярджэнне Вярхоўнага Савета Беларускай ССР на чарговай
сесіі.
Артикул 57. Выбары суддзяў і народных
и
засядацеляу за-
мест выбыўшых
У выпадку выбыцця асобных суддзяў і народных засядацеляў
судоў Беларускай ССР праводзяцца выбары суддзяў і народных за-
сядацеляў на астатні тэрмін паўнамоцтваў.
Выбранне народных суддзяў Г народных засядацеляў раённых
(гарадскіх) народных судоў Беларускай. ССР замест выбыўшых
праводзіцца ў парадку, які вызначаецца Законам Беларускай ССР
«Аб выбарах раённых (гарадскіх) народных судоў Беларускай
ССР».
Выбранне старшыні, намеснікаў старшыні, членаў і народных
засядацеляў абласнога, Мінскага гарадскога суда замест выбыў-
шых праводзіцца адпаведным Саветам народных дэпутатаў.
Выбранне Старшыні, намеснікаў Старшыні, членаў і народных
2'46

засядацеляў Вярхоўнага Суда Беларускай ССР замест выбыўшых
праводзіцца Вярхоўным Саветам Беларускай ССР, а ў перыяд па-
між яго сесіямі — Прэзідыумам Вярхоўнага Савета Беларускай
ССР з наступным прадстаўленнем выдадзенага ў сувязі з гэтым ука¬
за на зацвярджэнне Вярхоўнага Савета Беларускай ССР на чар-
говай сесіі.
А р т ы к у л 58. Недатыкальнасць суддзяў і народных засяда-
целяў
Суддзі, а таксами народный засядацелі пры выкананні імі аба-
вязкаў у судзе не могуць быць прыцягнуты да крымінальнай ад-
казнасці, арыштаваны або падвергнуты мерам адміністрацыйнага
спагнання, якія накладаюцца ў судовым парадку:
1)	народный суддзі і народныя засядацелі народных судоў,
старшыні, намеснікі старшынь, члены і народныя засядацелі аб¬
ласных і Мінскага гарадскога судоў — без згоды Прэзідыума Вяр-
хоўнага Савета Беларускай ССР;
2)	Старшыня, намеснікі Старшыні і члены Вярхоўнага Суда Бе¬
ларускай ССР, а таксама народныя засядацелі Вярхоўнага Суда
Беларускай ССР — без згоды Вярхоўнага Савета Беларускай ССР,
а ў перыяд паміж сесіямі — Прэзідыума Вярхоўнага Савета Бела¬
рускай ССР.
А р т ы к у л 59. Дысцыплінарная адказнасць суддзяў
Суддзі судоў Беларускай ССР нясуць дысцыплінарную адказ¬
насць у парадку, прадугледжаным Палажэннем аб дысцыплінар-
най адказнасці суддзяў судоў Беларускай ССР, якое зацвярджаец-
ца Прэзідыумам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР.
РАЗДЗЕЛ IV
ІНШЫЯ ПЫТАННІ АРГАНІЗАЦЫІ
ДЗЕЙНАСЦІ СУДОЎ БЕЛАРУСКАЙ ССР
А р т ы к у л 60. Судовыя выканаўцы
Выкананне рашэнняў, вызначэнняў і пастаноў па грамадзянскіх
справах, выкананне прыгавораў, вызначэнняў і пастаноў па крымі-
нальных справах у частцы маёмасных спагнанняў, а таксама іншых
рашэнняў і пастаноў у прадугледжаных законам выпадках пра-
водзіцца судовымі выканаўцамі.
Судовыя выканаўцы знаходзяцца пры раённых (гарадскіх) на¬
родных судах і назначаюцца начальнікамі аддзелаў юстыцыі вы-
канаўчых камітэтаў абласных, Мінскага гарадскога Саветаў на¬
родных дэпутатаў.
• У .раённых (гарадскіх) народных судах, у якіх ёсць два ці
больш судовых выканаўцаў, адзін з іх .назначаецца старшым судо¬
вым выканаўцам.
247

У адпаведнасці з Асновамі заканадаўства Саюза ССР і саюз-
ных рэспублік аб судовым ладзе ў СССР прад’яўляемыя судовымі
выканаўцамі патрабаванні па выкананню рашэнняў, прыгавораў,
вызначэнняў і пастаноў судоў, іншых рашэнняў і пастаноў, якія
падлягаюць выкананню, з’яўляюцца абавязковымі для ўсіх дзяр-
жаўных прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый, калгасаў, іншых
кааператыўных арганізацый, іх аб’яднанняў, іншых грамадскіх ар-
ганізацый, службовых асоб і грамадзян на ўсёй тэрыторыі СССР.
Артыкул 61. Структура і штатная колькасць апаратаў су-
доў Беларускай ССР
У мэтах забеспячэння работы судоў па ажыццяўленню права-
суддзя, абагульненню судовай практыкі і іншай дзейнасці ў судах
Беларускай ССР дзейнічаюць апараты судоў.
Структура і штатная колькасць апарату раённага (гарадскога)
народнага суда зацвярджаюцца Міністрам юстыцыі Беларускай
ССР па прадстаўленню начальніка аддзела юстыцыі выканаўчага
камітэта абласнога, Мінскага гарадскога Савета народных дэпу-
татаў.
Структура і штатная колькасць апарату абласнога, Мінскага
гарадскога суда зацвярджаюцца Міністрам юстыцыі Беларускай
ССР па прадстаўленню старшыні адпаведнага суда.
Для правядзення работы па вывучэнню, абагульненню судовай
практыкі і аналізу судовай статыстыкі,« сістэматызацыі і прапаган-
дзе савецкага заканадаўства і выкананню іншых функцый, звяза-
ных з дзейнасцю Вярхоўнага Суда Беларускай ССР, у саставе апа¬
рату Вярхоўнага Суда Беларускай ССР утвараюцца аддзелы і ін-
шыя структурный падраздзяленні.
Структура і штатная колькасць апарату Вярхоўнага Суда Бе¬
ларускай ССР зацвярджаюцца Прэзідыумам Вярхоўнага Савета
Беларускай ССР па прадстаўленню Старшыні Вярхоўнага Суда
Беларускай ССР.
Штатны расклад Вярхоўнага Суда Беларускай ССР, палажэн-
ні аб аддзелах і іншых структурных падраздзяленнях зацвярджа¬
юцца Старшынёй Вярхоўнага Суда Беларускай ССР.
Артыкул 62. Пячатка судоў Беларускай ССР
Вярхоўны Суд Беларускай ССР, абласныя суды, Мінскі гарад-
скі суд, раённыя (гарадскія) народный суды маюць пячатку з іза-
бражэннем Дзяржаўнага герба Беларускай ССР і сваёй назвай.
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I. ПАЛЯКОЎ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАПНА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
№ 1591—X
248

Беларускай Савецкай Сацыялістычнай
Рэспублікі
Аб выбарах раённых (гарадскіх) народных
судоў Беларускай ССР
АГУЛЬНЫЯ ПАЛАЖЭННІ
Ар ты ку л 1. Асноўныя прынцыпы выбрання раённых (гарад-
скіх) народных судоў Беларускай ССР
У адпаведнасці з Канстытуцыяй Беларускай ССР народный
суддзі раённых (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР вы-
біраюцца грамадзянамі раёна, горада, раёна ў горадзе на аснове
ўсеагульнага, роўнага і прамога выбарчага права пры тайным га-
ласаванні тэрмінам на пяць гадоў.
Народный засядацелі раённых (гарадскіх) народных судоў вы-
біраюцца на сходах грамадзян па месцы іх работы або пражыван-
ня, ваеннаслужачых— па воінскіх часцях адкрытым галасаваннем
тэрмінам на два з палавінай гады.
А р т ы к у л 2. Усеагульнае выбарчае права
Выбары народных суддзяў і народных засядацеляў раённых (га-
радскіх) народных судоў Беларускай ССР з’яўляюцца ўсеагуль-
нымі: усе грамадзяне Беларускай ССР, якія дасягнулі 18 гадоў,
маюць права выбіраць, за выключэннем асоб, прызнаных ва ўста-
ноўленым законам парадку псіхічна хворымі; народным суддзёй і
народным засядацелем раённага (гарадскога) народнага суда мо-
жа быць выбраны кожны грамадзянін Беларускай ССР, які дасяг-
нуў да дня выбараў 25 гадоў.
Якія-небудзь прамыя ці ўскосныя абмежаванні выбарчых пра-
воў грамадзян Беларускай ССР у залежнасці ад паходжання, са-
цыяльнага і маёмаснага становішча, расавай і нацыянальнай пры-
належнасці, полу, адукацыі, мовы, адносін да рэлігіі, часу пражы-
вання ў данай мясцовасці, роду і характару заняткаў забараняюцца.
А р т ы к у л 3. Роўнае выбарчае права
Выбары народных суддзяў і народных засядацеляў раённых
(гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР з’яўляюцца роўнымі:
кожны выбаршчык мае адзін голас; усе выбаршчыкі ўдзельнічаюць
У выбарах на роўных падставах.
249

Жанчыны і мужчыны маюць роўныя выбарчыя правы.
Ваеннаслужачыя карыстаюцца выбарчымі правамі нароўні з
усімі грамадзянамі.
Артыкул 4. Прамое выбарчае права
Выбары народных суддзяў і народных засядацеляў раённых
(гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР з’яўляюцца прамы-
мі: народныя суддзі і народныя засядацелі выбіраюцца грамадзя-
намі непасрэдна.
А р т ы к у л 5. Тайнае галасаванне пры выбарах народных
суддзяў
Галасаванне пры выбарах народных суддзяў раённых (гарад-
скіх) народных судоў Беларускай ССР з’яўляецца тайным: кант-
роль за волевыяўленнем выбаршчыкаў не дапускаецца.
Артыкул 6. Выбарчыя правы грамадзян іншых саюзных рэс-
публік
Грамадзяне іншых саюзных рэспублік карыстаюцца на тэрыто-
рыі Беларускай ССР правам выбіраць і быць выбранымі народны-
мі суддзямі і народнымі засядацелямі нароўні з грамадзянамі Бе¬
ларускай ССР.
А р т ы к у л 7. Утварэнне раённых (гарадскіх) народных судоў
Беларускай ССР
У адпаведнасці з Законам Беларускай ССР «Аб судовым ладзе
Беларускай ССР» раённыя (гарадскія) народныя суды Беларускай
ССР утвараюцца ў раёне-, горадзе абласнога падпарадкавання, які
не мае раённага падзелу, раёне ў горадзе; на раён і горад можа
быць утвораны адзін народны суд.
Артыкул 8. Колькасць народных суддзяў і народных зася-
дацеляў, якія выбіраюцца ў раённы (гарадскі)
народны суд
Колькасць народных суддзяў, якія выбіраюцца ў кожны раён¬
ны (гарадскі) народны суд, устанаўліваецца Прэзідыумам Вярхоў-
нага Савета Беларускай ССР па прадстаўленню Міністра юстыцыі
Беларускай ССР.
Колькасць народных засядацеляў, якія выбіраюцца ў кожны
раённы (гарадскі) народны суд, устанаўліваецца выканаўчым ка-
мітэтам абласнога, Мінскага гарадскога Савета народных дэпута-
250

таў па прадстаўленню начальніка аддзела юстыцыі выканаўчага
камітэта абласнога, Мінскага гарадскога Савета народных дэпу-
татаў.
А р т ы к у л 9. Правядзенне выбараў народных суддзяў па вы¬
барчых акругах
Выбары народных суддзяў раённых (гарадскіх) народных су-
доу Беларускай ССР праводзяцца па выбарчых акругах. Ад кож-
най выбарчай акругі выбіраецца адзін народны суддзя.
Артыкул 10. Правядзенне выбараў народных суддзяў вы-
барчымі камісіямі
Правядзенне выбараў народных суддзяў раённых (гарадскіх)
народных судоў Беларускай ССР забяспечваюць выбарчыя камі-
сіі, якія ўтвараюцца з прадстаўнікоў ад грамадскіх арганізацый,
працоўных калектываў і сходаў ваеннаслужачых па воінскіх
часцях.
Артыкул 11. Удзел грамадскіх арганізацый, працоўных ка-
лектываў і грамадзян у падрыхтоўцы і правя-
дзенні выбараў
Арганізацыі Камуністычнай партыі Савецкага Саюза, прафесія-
нальных саюзаў, Усесаюзнага Ленінскага Камуністычнага Саюза
Моладзі, кааператыўныя і іншыя грамадскія арганізацыі, працоў-
ныя калектывы ўдзельнічаюць у падрыхтоўцы і правядзенні выба-
раў народных суддзяў і народных засядацеляў раённых (гараД’
скіх) народных судоў Беларускай ССР як праз сваіх прадстаўні-
коў у выбарчых камісіях, так і непасрэдна.
Грамадзяне Беларускай ССР прымаюць удзел у падрыхтоўцы
і правядзенні выбараў праз грамадскія арганізацыі, працоўныя
калектывы, сходы ваеннаслужачых па воінскіх часцях, перадвы-
барныя сходы выбаршчыкаў.
А р т ы к у л 12. Права вылучэння кандыдатаў у народныя суд-
дзі і народныя засядацелі
Права вылучэння кандыдатаў у народныя суддзі і народныя за-
сядацелі раённых (гарадскіх), народных судоў Беларускай ССР
належыць арганізацыям Камуністычнай партыі Савецкага Саюза,
прафесіянальных саюзаў, Усесаюзнага Ленінскага Камуністычна-
га Саюза Моладзі, кааператыўным і іншым грамадскім арганіза-
цыям, працоўным калектывам, а таксама сходам ваеннаслужачых
па воінскіх часцях.
251

Грамадзянам Беларускай ССР і грамадскім арганізацыям га-
рантуецца свабоднае і ўсебаковае абмеркаванне палітычных, дзе-
лавых і асабістых якасцей кандыдатаў у народныя суддзі і народ-
ныя засядацелі, а таксама права агітацыі на сходах, у друку, па
тэлебачанню, радыё.
А рты ку л 13. Расходы, звязаныя з правядзеннем выбараў
раённых (гарадскіх) народных судоў Белару¬
скай ССР
Расходы, звязаныя з правядзеннем выбараў раённых (гарад-
скіх) народных судоў Беларускай ССР, робяцца за кошт дзяр-
жавы.
А рты ку л 14. Адказнасць за парушэнне заканадаўства аб
выбарах
Члены выбарчых камісій, службовыя асобы дзяржаўных і гра-
мадскіх органаў, якія ўчынілі падлог выбарчых дакументаў, заве-
дама няправільны падлік галасоў, парушылі тайну галасавання
пры выбарах народных суддзяў або дапусцілі іншыя парушэнні гэ-
тага Закона, а таксама асобы, якія перашкаджаюць грамадзяніну
ў свабодным ажыццяўленні яго права выбіраць і быць выбраным
у народныя суддзі або народныя засядацелі, нясуць устаноўленую
законам адказнасць.
РАЗ
3 Е Л II
ПАРАДАК ПРАВЯДЗЕННЯ ВЫБАРАУ НАРОДНЫХ СУДДЗЯУ
Глава 1
ПАРАДАК НАЗНАЧЭННЯ ВЫБАРАУ.
УТВАРЭННЕ ВЫБАРЧЫХ АКРУГ
А р т ы к у л 15. Парадак назначэння выбараў
Выбары народных суддзяў раённых (гарадскіх) народных су-
доў Беларускай ССР праводзяцца на працягу аднаго дня агуль-
нага для Беларускай ССР і назначаюцца Прэзідыумам Вярхоўна-
га Савета Беларускай ССР.
Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР аб наз-
начэнні выбараў публікуецца ў друку не пазней чым за два меся¬
цы да заканчэння тэрміну паўнамоцтваў народных суддзяў раён¬
ных (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР.
252

Артыкул 16. Утварэнне выбарчых акруг
Для выбараў народных суддзяў выканаўчы камітэт раённага,
гарадскога, раённага ў горадзе Савета народных дэпутатаў утва-
рае на тэрыторыі раёна, горада, раёна ў горадзе выбарчыя акругі
ў адпаведнасці з колькасцю народных суддзяў, якія падлягаюць
выбранню.
Выбарчыя акругі ўтвараюцца з роўнай колькасцю насельніцт-
ва на ўсёй тэрыторыі раёна, горада, раёна ў горадзе. Пры вызна-
чэнні межаў выбарчых акруг улічваюцца адміністрацыйна-тэры-
тарыяльны падзел і іншыя асаблівасці.
Спісы выбарчых акруг публікуюцца выканаўчымі камітэтамі
раённых, гарадскіх, раённых у гарадах Саветаў народных дэпута-
таў не пазней чым на дзесяты дзень пасля назначэння выбараў.
Глава 2
ВЫБАРЧЫЯ УЧАСТКІ
Артыкул 17. Утварэнне выбарчых участкаў
Для правядзення галасавання і падліку галасоў па выбарах
народных суддзяў раённых (гарадскіх) народных судоў Белару-
скай ССР тэрыторыя раёнаў, гарадоў, раёнаў у гарадах дзеліцца
на выбарчыя ўчасткі. Выбарчыя ўчасткі ўтвараюцца таксама ў во-
інскіх часцях.
Выбарчыя ўчасткі могуць быць утвораны ў санаторыях і дамах
адпачынку, у бальніцах і іншых стацыянарных лячэбных устано-
вах, на буйных чыгуначных станцыях; у аэрапортах, рачных портах.
Артыкул 18. Парадак утварэння выбарчых участкаў
Выбарчыя ўчасткі ўтвараюцца выканаўчымі камітэтамі раён¬
ных, гарадскіх (акрамя гарадоў раённага падпарадкавання), ра¬
ённых у гарадах Саветаў народных дэпутатаў.
У воінскіх часцях выбарчыя ўчасткі ўтвараюцца камандзірамГ
часцей або вайсковых злучэнняў па ўзгадненню з выканаўчымі ка-
мітэтамі адпаведных Саветаў народных дэпутатаў.
Выбарчыя ўчасткі ўтвараюцца не пазней чым на пятнаццаты.
дзень пасля назначэння выбараў. У воінскіх часцях, а таксама на
буйных чыгуначных станцыях, у аэрапортах, рачных портах выбар¬
чыя ўчасткі ўтвараюцца ў той жа тэрмін, а ў выключных выпад-
ках — не пазней чым за пяць дзён да выбараў.
Выканаўчы камітэт адпаведнага Савета народных дэпутатаў
устанаўлівае адзіную нумарацыю выбарчых участкаў у межах ра-
253

ёна, горада, раёна ў горадзе, апавяшчае насельніцтва аб межах
кожнага выбарчага ўчастка з указанием месца знаходжання ўча-
стковай выбарчай камісіі і памяшкання для галасавання.
Артыкул 19. Нормы ўтварэння выбарчых участкаў
У населеным пункце або групе населеных пунктаў выбарчыя
ўчасткі ўтвараюцца з колькасцю не менш 100 і не больш 3000 вы-
баршчыкаў.
У воінскіх часцях выбарчыя ўчасткі ўтвараюцца з колькасцю
не менш 20 і не больш 3000 выбаршчыкаў.
У санаторыях, дамах адпачынку, а таксама ў бальніцах і іншых
стацыянарных лячэбных установах выбарчыя ўчасткі могуць быць
утвораны пры наяўнасці не менш 50 выбаршчыкаў.
Глава 3
СПІСЫ ВЫБАРШЧЫКАУ
Артыкул 20. Парадак уключэння грамадзян у спісы выбар-
шчыкаў
У спісы выбаршчыкаў уключаюцца ўсе грамадзяне, якія дасяг-
нулі да дня выбараў або ў дзень выбараў 18 гадоў і пражываюць
(пастаянна ці часова) да моманту складання спісаў на тэрыторыі
данага Савета народных дэпутатаў. Пры адсутнасці дакладных
даных аб дні і месяцы нараджэння лічыцца, што грамадзянін на-
радзіўся 1 студзеня адпаведнага года. Выбаршчык не можа быць
уключаны больш чым у адзін спіс выбаршчыкаў.
Выканаўчыя камітэты гарадскіх, раённых у гарадах, пасялко-
вых і сельскіх Саветаў народных дэпутатаў забяспечваюць улік
выбаршчыкаў, неабходны для складання спісаў выбаршчыкаў.
У спісы выбаршчыкаў не ўключаюцца грамадзяне, прызнаныя
псіхічна хворымі не інакш як па рашэнню суда або па заключэнню
ўрачэбнай камісіі, якая ствараецца абласным, гарадскім (Мінскага
гарадскога Савета народных дэпутатаў) органам аховы здароўя.
Указанае заключэнне можа быць абскарджана ў раённы (гарад-
скі) народны суд.
Пражываючыя на тэрыторыі Беларускай ССР замежныя гра¬
мадзяне і асобы без грамадзянства ў спісы выбаршчыкаў не ўклю-
чаюцца..
Артыкул 21. Складанне спісаў выбаршчыкаў
Спісы выбаршчыкаў складаюцца па кожнаму выбарчаму ўча-
стку выканаўчымі камітэтамі гарадскіх, раённых у гарадах, па-
254

сялковых і сельскіх Саветаў народных дэпутатаў і падпісваюцца
старшынёй і сакратаром выканаўчага камітэта адпаведнага Савета.
Спісы выбаршчыкаў — ваеннаслужачых, якія знаходзяцца ў
воінскіх часцях, складаюцца і падпісваюцца камандзірамі воінскіх
часцей. Па ўзгадненню з выканаўчымі камітэтамі Саветаў народ¬
ных дэпутатаў у гэтыя спісы могуць уключацца члены сем’яў ваен¬
наслужачых і іншыя выбаршчыкі, калі яны пражываюць у раёнах
размяшчэння воінскіх часцей. Ваеннаслужачыя, якія пражываюць
не ў воінскіх часцях, уключаюцца ў спісы выбаршчыкаў па месцы
іх пражывання на агульных падставах.
Спісы выбаршчыкаў, якія знаходзяцца на адпачынку або ля-
чэнні ў санаторыях, дамах адпачынку, а таксама ў бальніцах і ін-
шых стацыянарных лячэбных установах, складаюцца выканаўчы-
мі камітэтамі Саветаў народных дэпутатаў, на тэрыторыі якіх гэ¬
тыя ўстановы размешчаны.
Прозвішчы выбаршчыкаў указваюцца ў спісе выбаршчыкаў у
алфавітным парадку.
А
р т ы к у л 22. Азнаямленне грамадзян са спісамі выбаршчы
каў
Спісы выбаршчыкаў прадстаўляюцца для ўсеагульнага азнаям-
лення за 20 дзён да выбараў.
Выканаўчы камітэт Савета народных дэпутатаў, які склаў спі-
сы выбаршчыкаў, непасрэдна або праз участковый выбарчыя камі-
сіі апавяшчае выбаршчыкаў аб месцы і часе азнаямлення са спі-
самі.
Грамадзянам забяспечваецца магчымасць азнаёміцца са спіса-
мі выбаршчыкаў і праверыць правільнасць іх складання ў памяш-
канні выканаўчага камітэта адпаведнага Савета або ўчастковай
выбарчай камісіі.
А р т ы к у л 23. Права грамадзян на абскарджанне няправіль-
насцей у спісе выбаршчыкаў
Кожнаму грамадзяніну прадастаўляецца права абскардзіць не-
ўключэнне, няправільнае ўключэнне ў спіс або выключэнне са спі-
са выбаршчыкаў, а таксама дапушчаныя ў спісе недакладнасці ва
ўказанні прозвішМа, імя, імя па бацьку і іншых даных аб выбар-
шчыку.
Заява аб няправільнасцях у спісе выбаршчыкаў падаецца ў
выканаўчы камітэт Савета народных дэпутатаў, камандзіру воін-
скай часці, што склалі спіс, якія абавязаны не пазней чым у двух-
дзённы тэрмін разгледзець такую заяву і ўнесці неабходныя выпраў-
ленні ў спіс выбаршчыкаў або выдаць заяўніку копію матывавана-
га рашэння аб адхіленні яго заявы.
255

Рашэнне выканаўчага камітэта Савета народных дэпутатаў мо-
жа быць абскарджана ў раённы (гарадскі) народны суд, які аба-
вязаны разгледзець скаргу ў трохдзённы тэрмін. Рашэнне раённа-
га (гарадскога) народнага суда з’яўляецца канчатковым. Выпраў-
ленне ў спісе выбаршчыкаў у адпаведнасці з рашэннем суда робіц-
ца неадкладна выканаўчым камітэтам Савета народных дэпутатаў.
Артыкул 24. Пасведчанне на права галасавання
Пры перамене выбаршчыкам месца свайго знаходжання ў пе-
рыяд паміж прадстаўленнем спісаў выбаршчыкаў для ўсеагульна-
га азнаямлення і днём выбараў участковая выбарчая камісія па
яго просьбе выдае пасведчанне на права галасавання. Пасведчан¬
не выдаецца на падставе спіса выбаршчыкаў, у якім робіцца ад-
лаведная адзнака.
На падставе пасведчання на права галасавання выбаршчык ук-
лючаецца ў дадатковы спіс выбаршчыкаў на любым выбарчым
участку па месцы яго знаходжання ў дзень выбараў. Дадатковы
’Спіс выбаршчыкаў складаецца ўчастковай выбарчай камісіяй і
ладпісваецца яе старшынёй і сакратаром.
Глава 4
УТВАРЭННЕ ВЫБАРЧЫХ КАМІСІЙ
А р т ы к у л 25. Выбарчыя камісіі па выбарах народных суд-
It
дзяу
Для правядзення выбараў народных суддзяў раённых (гарад-
скіх) народных судоў Беларускай ССР утвараюцца выбарчыя ка-
.місіі:
у раёне, горадзе (акрамя гарадоў раённага падпарадкавання),
раёне ў горадзе — раённая, гарадская, раённая ў горадзе выбарчая
камісія па выбарах народных суддзяў раённага (гарадскога) на¬
роднага суда;
у выбарчым участку — участковая выбарчая камісія.
Артыкул 26. Вылучэнне прадстаўнікоў у састаў выбарчых
камісій
Выбарчыя камісіі па выбарах народных суддзяў раённых (га-
радскіх) народных судоў Беларускай ССР утвараюцца з прадстаў-
нікоў ад арганізацый Камуністычнай партыі Савецкага Саюза,
прафесіянальных саюзаў, Усесаюзнага Ленінскага Камуністычна-
та Саюза Моладзі, кааператыўных і іншых грамадскіх арганізацый,
256

ад працоўных калектываў і сходаў ваеннаслужачых па воінскіх
часцях.
Прадстаўнікі ў састаў раённых, гарадскіх, раённых у гарадах
і ўчастковых выбарчых камісій вылучаюцца раённымі, гарадскімі,
раённымі ў гарадах органамі грамадскіх арганізацый, іх пярвіч-
нымі арганізацыямі, а таксама працоўнымі калектывамі і сходамі
ваеннаслужачых па воінскіх часцях.
Вылучэнне прадстаўнікоў у састаў выбарчых камісій ад пра-
цоўных калектываў праводзіцца на агульных сходах калектываў,
якія склікаюцца фабрычнымі, заводскімі, мясцовымі камітэтамі
прафесіянальных саюзаў. У буйных працоўных калектывах сходы
могуць праводзіцца па цэхах, участках, зменах, брыгадах, аддзя-
леннях.
Састаў выбарчых камісій публікуецца для ўсеагульнага ведама.
А р т ы к у л 27. Утварэнне раённых, гарадскіх, раённых у га¬
радах выбарчых камісій
Раённая, гарадская, раённая ў горадзе выбарчая камісія па вы-
барах народных суддзяў раённага (гарадскога) народнага суда
ўтвараецца ў саставе старшыні, намесніка старшыні, сакратара і
6—10 членаў камісіі.
Састаў выбарчай камісіі зацвярджаецца выканаўчым камітэ-
там раённага, гарадскога, раённага ў горадзе Савета народных дэ-
путатаў не пазней чым на
ванаццаты дзень пасля назначэння вы-
бараў.
У выпадку ўтварэння. аднаго народнага суда на раён і горад
састаў выбарчай камісіі па выбарах народных суддзяў зацвяр¬
джаецца выканаўчым камітэтам абласнога Савета народных дэ-
путатаў.
А р т ы к у л 28. Утварэнне участковых выбарчых камісій
Участковая выбарчая камісія ўтвараецца ў саставе старшыні,
намесніка старшыні, сакратара, 4—16 членаў камісіі, а на выбар¬
чых участках, якія налічваюць менш 100 выбаршчыкаў,— у саста¬
ве старшыні, сакратара, 1—3 членаў. Састаў участковай выбарчай
камісіі зацвярджаецца адпаведна выканаўчым камітэтам раённа¬
га, гарадскога (акрамя гарадоў раённага падпарадкавання), ра¬
ённага ў горадзе Савета народных дэпутатаў не пазней чым на трыц-
цаты дзень пасля назначэння выбараў.
У неабходных выпадках выканаўчыя камітэты Саветаў народ¬
ных дэпутатаў могуць павялічваць колькасны састаў участковых
выбарчых камісій выбарчых участкаў, утвораных на буйных чыгу-
начных станцыях, у аэрапортах, рачных портах, а таксама калі на
9 Зак. 2428
257

тэрыторыі ўчастка ёсць невялікія населеныя пункты, геалагічныя
партыі, навуковыя экспедыцыі.
Старшыня, або намеснік старшыні, або сакратар участковай
выбарчай камісіі вызваляецца ад выканання вытворчых ці служ¬
бовых абавязкаў у перыяд падрыхтоўкі і правядзення выбараў на
30 каляндарных дзён з захаваннем сярэдняга заработку па месцы
пастаяннай работы.
А р т ы к у л 29. Парадак змянення ў саставе выбарчых камісій
Старшыня, намеснік старшыні, сакратар або член выбарчай ка-
Mien можа быць вызвалены ад сваіх абавязкаў у камісн органам,
які зацвердзіў яе састаў, па асабістай заяве або па прадстаўлен-
ню вылучыўшай яго грамадскаи арганізацыі, працоўнага калекты-
ву, сходу ваеннаслужачых воінскай часці. Вылучэнне новага прад-
стаўніка ў выбарчую камісію і зацвярджэнне яго ў саставе камісп
праводзяцца ў парадку, устаноўленым гэтым Законам.
Глава 5
ПАУНАМОЦТВЫ
I ПАРАДАК РАБОТЫ ВЫБАРЧЫХ КАМ1С1Й
Ар ты ку л 30. Паўнамоцтвы раённай, гарадской, раённай у
горадзе выбарчай камісіі
Раённая, гарадская, раённая ў горадзе выбарчая камісія па вы-
барах народных суддзяў раённага (гарадскога) народнага суда:
а)	ажыццяўляе кантроль за выкананнем гэтага Закона ў ходзе
падрыхтоўкі і правядзення выбараў народных суддзяў;
б)	накіроўвае дзейнасць участковых выбарчых камісій;
в)	заслухоўвае паведамленні ўчастковых выбарчых камісій,
мясцовых дзяржаўных, а таксама грамадскіх органаў па пытан¬
иях, звязаных з падрыхтоўкай і правядзеннем выбараў;
г)	наглядае за складаннем і прадстаўленнем для ўсеагульнага
азнаямлення спісаў выбаршчыкаў;
д)	кантралюе забеспячэнне ўчастковых выбарчых камісій па-
мяшканнямі, транспартам, сувяззю і разглядае іншыя пытанні ма-
тэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння выбараў;
е)	рэгіструе вылучаных кандадытаў у народныя суддзі;
ж)	зацвярджае тэкст выбарчага бюлетэня па кожнай выбарчай
акрузе;
з)	забяспечвае па ўстаноўленай Прэзідыумам Вярхоўнага Са-
вета Беларускай ССР форме выраб выбарчых бюлетэняў па вы-
барах народных суддзяў і забяспечвае бюлетэнямі участковый вы-
барчыя камісіі;
258

і)	устанаўлівае вынікі выбараў па кожнай выбарчай акрузе і
падводзіць вынікі выбараў народных суддзяў;
к)	рэгіструе народных суддзяў, выбраных у раённы (гарадскі)
народны суд;
л)	разглядае заявы і скаргі на няправільныя дзеянні ўчастко-
вых выбарчых камісій і выносіць па іх канчатковыя рашэнні;
м) ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з гэтым
Законам.
Артыкул 31. Паўнамоцтвы ўчастковай выбарчай камісіі
Участковая выбарчая камісія:
а)	праводзіць азнаямленне выбаршчыкаў са спісам выбаршчы-
каў, прымае заявы аб няправільнасцях у спісе выбаршчыкаў і ўно-
сіць іх на разгляд выканаўчага камітэта Савета народных дэпу-
татаў, камандзіра воінскай часці, якія склалі спіс;
б)	выдае выбаршчыкам на падставе спіса выбаршчыкаў пас-
ведчанні на права галасавання ў выпадках, прадугледжаных ар-
тыкулам 24 гэтага Закона;
в)	складае дадатковы спіс выбаршчыкаў на асоб, якія прыбы-
лі на выбарчы ўчастак з пасведчаннямі на права галасавання;
г)	апавяшчае насельніцтва аб месцы знаходжання ўчастковай
выбарчай камісіі і часе яе работы, а таксама аб дні выбараў і
месцы галасавання;
д)	забяспечвае падрыхтоўку памяшкання для галасавання і
выраб выбарчых скрынак;
е)	арганізуе на выбарчым участку галасаванне ў дзень вы-
бараў;
ж)	разглядае заявы і скаргі па пытаниях падрыхтоўкі выбараў
і арганізацыі галасавання на выбарчым участку і прымае па іх
рашэнні;
з)	праводзіць падлік галасоў, пададзеных на выбарчым участ¬
ку па кожнаму кандыдату ў народный суддзі;
і)	ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з гэтым
Законам.
Артыкул 32. Парадак ажыццяўлення паўнамоцтваў выбар¬
чым! камісіямі
Пасяджэнні выбарчай камісіі склікаюцца яе старшынёй і з’яў-
ляюцца правамоцнымі, калі ў іх прымае ўдзел больш палавіны са-
ставу камісіі. Рашэнні камісіі прымаюцца адкрытым галасаван-
'нем простай большасцю галасоў ад агульнага саставу камісіі.
Члены камісіі, не згодныя з яе рашэннем, маюць права выказаць
асобую думку, якая ў пісьмовай форме прыкладаецца да прата-
кола.
9*
259

Рашэнні выбарчых камісій, прынятыя ў межах іх паўнамоцтваў,
з’яўляюцца абавязковымі для выканання ўсімі дзяржаўнымі і гра-
мадскімі органамі, прадпрыемствамі, установамі і арганізацыямі.
Рашэнне ўчастковай выбарчай камісіі можа быць абскарджа-
на ў раённую, гарадскую, раённую ў горадзе выбарчую камісію.
А р т ы к у л 33. Публічнасць у рабоце выбарчых камісій
Выбарчыя камісіі інфармуюць насельніцтва аб сваіх пасяджэн-
нях і прынятых рашэннях, аб праводзімых імі мерапрыемствах.
На пасяджэннях камісій могуць прысутнічаць прадстаўнікі ад гра-
мадскіх арганізацый і працоўных калектываў, а таксама прадстаў-
нікі друку, тэлебачання, радыё.
А р т ы к у л 34. Садзейнічанне выбарчым камісіям у ажыццяў-
ленні іх паўнамоцтваў
Дзяржаўныя і грамадскія органы, прадпрыемствы, установы,
арганізацыі, службовыя асобы абавязаны садзейнічаць выбарчым
камісіям у ажыццяўленні імі паўнамоцтваў, прадастаўляць неаб-
ходныя для іх работы звесткі і матэрыялы.
Выбарчая камісія мае права звяртацца па пытаннях, звязаных
з падрыхтоўкай і правядзеннем выбараў, у дзяржаўныя і грамад-
скія органы, да прадпрыемстваў, устаноў, арганізацый, да служ¬
бовых асоб, якія абавязаны разгледзець пастаўленае пытанне і
даць выбарчай камісіі адказ не пазней чым у трохдзённы тэрмін.
Глава 6
ВЫЛУЧЭННЕ КАНДЫДАТАУ У НАРОДНЫЯ СУДДЗІ
А р т ы к у л 35. Парадак вылучэння кандыдатау у народныя
суддзі
Кандыдаты ў народныя суддзі раённых (гарадскіх) народных
судоў вылучаюцца па выбарчых акругах. Вылучэнне кандыдатаў
у народныя суддзі пачынаецца на дваццаць пяты дзень пасля на-
значэння выбараў і заканчваецца за 20 дзён да выбараў.
Вылучэнне кандыдатаў у народныя суддзі ажыццяўляюць арга-
нізацыі Камуністычнай партыі Савецкага Саюза, прафесіянальных
саюзаў, Усесаюзнага Ленінскага Камуністычнага Саюза Моладзі,
кааператыўныя і іншыя грамадскія арганізацыі ў асобе іх раён¬
ных, гарадскіх, раённых у гарадах органаў, працоўныя калектывы,
а таксама сходы ваеннаслужачых па воінскіх часцях.
Вылучэнне кандыдатаў у народныя суддзі ад працоўных ка-
лектываў праводзіцца на агульных сходах калектываў, якія склі-
каюцца фабрычнымі, заводскімі, мясцовымі камітэтамі прафесія-
нальных саюзаў. У буйных працоўных калектывах сходы могуць
праводзіцца па цэхах, участках, зменах, брыгадах, аддзяленнях.
260

Сходы ваеннаслужачых па вылучэнню кандыдатаў у народныя
суддзі склікаюцца камандаваннем воінскай часці. Пры немагчы-
масці правядзення агульнага сходу ваеннаслужачых часці сходы
праводзяцца па падраздзяленнях.
Кожнаму прысутнаму на сходзе па вылучэнню кандыдата ў на¬
родныя суддзі прадастаўляецца права ўдзельнічаць у абмеркаван-
ні кандыдатур, падтрымліваць прапануемыя кандыдатуры або
ўносіць прапановы аб іх адводзе.
Рашэнне аб вылучэнні кандыдата ў народныя суддзі прымаец¬
ца большасцю галасоў удзельнікаў сходу або большасцю галасоў
агульнага саставу адпаведнага органа грамадскай арганізацыі і
неадкладна даводзіцца да ведама асобы, вылучанай канды¬
датам.
Аб вылучэнні кандыдата ў народныя суддзі складаецца прата-
кол, у якім указваецца: назва арганізацыі, якая вылучыла кан¬
дыдата, месца і час правядзення сходу щ пасяджэння, колькасць
асоб, якія прынялі ўдзел у пасяджэнні ці сходзе, колькасць гала-
соў, пададзеных за вылучэнне кандыдата, прозвішча, імя, імя па
бацьку кандыдата, яго ўзрост, занятак і месцапражыванне.
Грамадскія арганізацыі, працоўныя калектывы, сходы, якія вы-
лучылі кандыдатаў у народныя суддзі, апавяшчаюць насельніцтва
аб вылучаных кандыдатах у народныя суддзі праз друк, тэлеба-
чанне, радыё, іншыя сродкі інфармацыі, а таксама могуць выбі-
раць давераных асоб кандыдатаў у народныя суддзі.
А р т ы к у л 36. Права падтрымліваць вылучаных кандыдатаў
у народный суддзі
Грамадскія арганізацыі, працоўныя калектывы і сходы ваенна¬
служачых па воінскіх часцях могуць выступаць у падтрымку канды-
датур, вылучаных іншымі грамадскімі арганізацыямі, працоўнымі
калектывамі або сходамі ваеннаслужачых па воінскіх часцях, а
таксама выбіраць давераных асоб кандыдатаў у народныя суддзі.
Артыкул 37. Адмена рашэння аб вылучэнні кандыдата ў
народныя суддзі. Зняцце кандыдатам сваёй
кандыдатуры
Грамадская арганізацыя, працоўны калектыў, сход, якія вылу-
чылі кандыдата ў народныя суддзі, маюць права ў любы час да
выбараў адмяніць сваё рашэнне аб вылучэнні кандыдата ў народ¬
ныя суддзі. Рашэнне па гэтаму пытанню прымаецца ў парадку,
прадугледжаным для вылучэння кандыдата ў народныя суддзі,
і прадстаўляёцца ў раённую, гарадскую, раённую ў горадзе выбар-
чую камісію па выбарах народных суддзяў.
Кандыдат у народныя суддзі ў любы час да выбараў можа
зняць сваю кандыдатуру. Заява кандыдата аб зняцці сваёй кан-
261

дыдатуры падаецца ў раённую, гарадскую, раённую ў горадзе вы-
барчую камісію па выбарах народных суддзяў.
Аб адмене рашэння аб вылучэнні кандыдата ў народныя суд-
дзі або аб зняцці кандыдатам сваёй кандыдатуры раённая, гарад-
ская, раённая ў горадзе выбарчая камісія даводзіць да ведама
насельніцтва выбарчай акругі.
Артыкул 38. Парадак рэгістрацыі кандыдатаў у народныя
суддзі
Кандыдаты ў народныя суддзі, вылучаныя з захаваннем патра-
баванняў гэтага Закона, рэгіструюцца раённай, гарадской, раён-
най у горадзе выбарчай камісіяй па выбарах народных суддзяў.
Рэгістрацыя кандыдатаў у народныя суддзі пачынаецца за
25 дзён і заканчваецца за 15 дзён да выбараў.
Рэгістрацыя кандыдатаў у народныя суддзі праводзіцца на па-
сяджэнні раённай, гарадской, раённай у горадзе выбарчай камісіі
па выбарах народных суддзяў пры наяўнасці наступных дакумен-
таў: пратакола пасяджэння адпаведнага органа грамадскай арга-
нізацыі, сходу прадоўнага калектыву, сходу ваеннаслужачых воін-
скай часці аб вылучэнні кандыдата ў народныя суддзі па данай
выбарчай акрузе; заявы кандыдата ў народныя суддзі аб згодзе
балаціравацца па гэтай выбарчай акрузе. Аб рэгістрацыі кожнага
кандыдата ў народныя суддзі раённая, гарадская, раённая ў го¬
радзе выбарчая камісія складае пратакол.
Раённая, гарадская, раённая ў горадзе выбарчая камісія аба-
вязана зарэпстраваць усіх кандыдатаў у народныя суддзі, вылу-
чаных па кожнай выбарчай акрузе з захаваннем патрабаванняў
гэтага Закона.
Паведамленне аб рэгістрацыі кандыдатаў у народныя суддзі з
указанием даных аб зарэгістраваных кандыдатах публікуе раён¬
ная, гарадская, раённая ў горадзе выбарчая камісія не пазней чым
на пяты дзень пасля рэгістрацыі.
Кандыдат у народныя суддзі можа балаціравацца толькі ў адзін
раённы (гарадскі) народны суд і 'толькі ў адной выбарчай акрузе.
Кандыдат у народныя суддзі не можа знаходзіцца ў раённай, га¬
радской, раённай у горадзе выбарчай камісіі або ўчастковай вы¬
барчай камісіі, якая арганізуе галасаванне па данай выбарчай
акрузе. Асоба, якая вылучана кандыдатам у народныя суддзі і
знаходзіцца ў адной з указаных камісій, вызваляецца ад абавяз-
каў у камісіі з моманту рэгістрацыі яе кандыдатам у народныя
суддзі.
Артыкул 39. Ііарадак вылучэння кандыдата ў народныя
суддзі замест выбыўшага
У выпадку выбыцця кандыдата ў народныя суддзі пасля за-
канчэння тэрміну рэгістрацыі кандыдатаў у народныя суддзі, калі
262

ў выбарчай акрузе не застаецца іншых кандыдатаў, раённая, га-
радская, раённая ў горадзе выбарчая камісія па выбарах народных
суддзяў звяртаецца да грамадскіх арганізацый, працоўных калек-
тываў, сходаў ваеннаслужачых па воінскіх часцях з прапановай
вылучыць новага кандыдата ў народныя суддзі.
Пры немагчымасці ў час, што застаўся да выбараў, вылучыць,
зарэгістраваць і правесці абмеркаванне новага кандыдата ў народ¬
ныя суддзі выбары ў выбарчай акрузе праводзяцца ў месячны тэр-
мін пасля правядзення выбараў народных суддзяў раённых (га-
радскіх) народных судоў Беларускай ССР.
А р т ы к у л 40. Выбарчы бюлетэнь
Тэкст выбарчага бюлетэня па кожнай выбарчай акрузе зацвяр-
джае раённая, гарадская, раённая ў горадзе выбарчая камісія па
выбарах народных суддзяў. У бюлетэнь уключаюцца ў алфавітным
парадку ўсе зарэгістраваныя па выбарчай акрузе кандыдаты ў на¬
родныя суддзі з указанием прозвішча, імя, імя па бацьку кожнага
кандыдата, назвы грамадскіх арганізацый, працоўных калектываў,
сходаў ваеннаслужачых па воінскіх часцях, якія вылучылі канды-
датаў.
Выбарчыя бюлетэні друкуюцца на мовах, якімі карыстаецца
насельніцтва выбарчай акругі. Бюлетэні дастаўляюцца ўсім участ¬
ковым выбарчым камісіям выбарчай ‘акругі не пазней чым за пяць
дзён да выбараў.
Артыкул 41. Сходы выбаршчыкаў для сустрэч з кандыдата-
Mi ў народныя суддзі
Для сустрэч кандыдатаў у народныя суддзі са сваімі выбаршчы-
камі праводзяцца сходы, якія склікаюцца грамадскімі арганізаг
цыямі або выканаўчым камітэтам пасялковага, сельскага Саве-
та народных дэпутатаў. Сходы арганізуюцца па месцы пражыван-
ня ці работы выбаршчыкаў адпаведнай выбарчай акругі. Аб часе
і месцы правядзення сходаў загадзя паведамляецца выбаршчыкам.
А р т ы к у л 42. Перадвыбарная агітацыя
Грамадскім арганізацыям, калектывам, якія вылучылі кандыда-
таў у народныя суддзі або выступілі ў іх падтрымку, прадастаў-
ляецца права бесперашкоднай агітацыі за сваіх кандыдатаў.
Грамадскім арганізацыям і працоўным калектывам бясплатна
прадастаўляюцца памяшканні для сходаў, а таксама сродкі маса-
вай інфармацыі для вядзення перадвыбарнай агітацыі.
Кожнаму грамадзяніну гарантуецца права ўдзельнічаць у пе-
радвыбарнай агітацыі.
Правядзенне агітацыі ў
ласавання не дапускаецца.
J
зень выбараў у памяшканні для га-
263

Глава 7
АСНОУНЫЯ ГАРАНТЫ! ДЗЕЙНАСЦІ
КАНДЫДАТА У НАРОДНЫЯ СУДДЗІ
А р т ы к у л 43. Права кандыдата ў народный суддзі высту-
паць на сходах, карыстацца сродкамі масавай
інфармацыі
Усе кандыдаты ў народный суддзі з часу іх рэгістрацыі раён-
нымі, гарадскімі, раённымі ў гарадах выбарчымі камісіямі маюць
роўнае права ўдзельнічаць і выступаць на перадвыбарных сходах,
у друку, па тэлебачанню, радыё.
Дзяржаўныя і грамадскія органы, кіраўнікі прадпрыемстваў,
устаноў і арганізацый, размешчаных на тэрыторыі выбарчай акру-
ri, абавязаны аказваць кандыдату ў народныя суддзі садзейнічан-
не ў арганізацыі сустрэч з выбаршчыкамі, правядзенні перадвы¬
барных сходаў, у атрыманні неабходных даведачных і інфармацый-
ных матэрыялаў.
А р т ы к у л 44. Вызваленне кандыдата ў народныя суддзі ад
вытворчых ці службовых абавязкаў для ўдзе-
лу ў перадвыбарных мерапрыемствах
Кандыдат у народныя суддзі на час правядзення сустрэч з вы-
баршчыкамі, выступленняў на перадвыбарных сходах, па тэлеба¬
чанню і радыё вызваляецца ад выканання вытворчых ці службо¬
вых абавязкаў з захаваннем сярэдняга заработку па месцы паста-
яннай работы.
Глава 8
ПАРАДАК ГАЛАСАВАННЯ
ПАДВЯДЗЕННЕ ВЫНІКАУ ВЫБАРАУ
А р т ы к у л 45. Час і месца галасавання
Галасаванне праводзіцца ў дзень выбараў з 6 гадзін раніцы
да 10 гадзін вечара па мясцоваму часу. Аб часе і месцы галаса¬
вання ўчастковая выбарчая камісія апавяшчае ўсіх выбаршчыкаў
не пазней чым за 10 дзён да выбараў.
На выбарчых участках, утвораных у воінскіх часцях, галаса¬
ванне можа быць закончана і раней 10 гадзін вечара, калі прага-
ласавалі ўсе выбаршчыкі, унесеныя ў спісы.
264

А р т ы к у л 46. Правядзенне галасавання
На кожным выбарчым участку галасаванне праводзіцца ў спе-
цыяльна адведзеным памяшканні, у якім павінны быць абсталя-
ваны кабіны ці пакоі для тайнага галасавання, вызначана месца
выдачы выбарчых бюлетэняў і ўстаноўлены выбарчыя скрынкі.
Адказнасць за арганізацыю галасавання і забеспячэнне парадку
ў памяшканні нясе ўчастковая выбарчая камісія.
Перад пачаткам галасавання выбарчыя скрынкі правяраюцца
і пламбуюцца або апячатваюцца старшынёй участковай выбарчай
камісіі ў прысутнасці ўсіх членаў камісіі. Пры гэтым могуць пры-
сутнічаць прадстаўнікі ад грамадскіх арганізацый і працоўных
калектываў, друку, тэлебачання, радыё.
Кожны выбаршчык галасуе асабіста. Выбарчыя бюлетэні выда-
юцца выбаршчыкам участковай выбарчай камісіяй на падста-
ве спіса выбаршчыкаў пасля прад’яўлення пашпарта ці іншага
пасведчання асобы. Аб выдачы выбарчых бюлетэняў у спісе вы-
баршчыкаў робіцца адзнака.
У парадку выключэння асобным выбаршчыкам, якія па стану
здароўя або па ўмовах зносін не могуць асабіста прыбыць у па-
мяшканне для галасавання, па іх просьбе ўчастковая выбарчая ка-
місія можа даручыць аднаму або некалькім членам камісіі аргані-
заваць галасаванне ў месцы знаходжання гэтых выбаршчыкаў.
Участковый выбарчыя камісіі выбарчых участкаў, утвораных
на буйных чыгуначных станцыях, забяспечваюць галасаванне вы-
баршчыкаў, якія знаходзяцца як на станцыях, так і ў пасажырскіх
паяздах далёкага накіравання.
А р т ы к у л 47. Парадак запаўнення выбарчага бюлетэня
Выбарчы бюлетэнь запаўняецца выбаршчыкам у кабіне або па-
коі для тайнага галасавання. Пры запаўненні бюлетэня забараня-
ецца прысутнасць каго б там ні было, акрамя галасуючага. Выбарг
шчык, які не мае магчымасці самастойна запоўніць бюлетэнь, мае
права запрасіць у кабіну ці пакой іншую асобу па свайму мерка-
ванню, акрамя члена выбарчай камісіі.
Выбаршчык пры запаўненні бюлетэня пакідае ў ім прозвішча
таго кандыдата, за якога ён галасуе, выкрэсліваючы прозвішчы
астатніх. Галасаванне ажыццяўляецца выбаршчыкам шляхам апу^
скання бюлетэня ў выбарчую скрынку.
Артыкул 48. Падлік галасоў на выбарчым участку
Падлік галасоў на выбарчым участку праводзіцца ўчастковай
выбарчай камісіяй.
Выбарчыя скрынкі ўскрываюцца ўчастковай выбарчай камі-
265

сіяй пасля аб’яўлення старшынёй камісіі аб заканчэнні галасаван¬
ня. Ускрыццё выбарчых скрынак да заканчэння галасавання за-
бараняецца. Перад ускрыццём выбарчых скрынак усе не выдадзе-
ныя выбаршчыкам бюлетэні павінны быць пагашаны ўчастковай
выбарчай камісіяй.
Участковая выбарчая камісія па асноўнаму і дадатковаму спі-
сах выбаршчыкаў устанаўлівае агульную колькасць выбаршчыкаў
на выбарчым участку, а таксама колькасць выбаршчыкаў, якія
атрымалі бюлетэні. На падставе бюлетэняў, якія знаходзіліся ў
выбарчых скрынках, участковая выбарчая камісія ўстанаўлівае
агульную колькасць выбаршчыкаў, якія прынялі ўдзел у галаса-
ванні, колькасць галасоў, пададзеных «за», і колькасць галасоў,
пададзеных «супраць» кожнага кандыдата ў народныя суддзі, а
таксама колькасць бюлетэняў, прызнаных несапраўднымі.
Прызнаюцца несапраўднымі бюлетэні неўстаноўленага ўзору,
а таксама бюлетэні, у якіх пры галасаванні пакінута больш аднаго
кандыдата. Пры ўзнікненні сумненняў у сапраўднасці выбарчага
бюлетэня пытанне вырашаецца ўчастковай выбарчай камісіяй шля¬
хам галасавання.
У час падліку галасоў маюць права прысутнічаць прадстаўнікі
ад грамадскіх арганізацый, працоўных калектываў, а таксама
прадстаўнікі друку, тэлебачання, радыё.
Артикул 49. Пратакол участковай выбарчай камісіі
Вынікі' падліку галасоў разглядаюцца на пасяджэнні ўчастко-
ваи выбарчай камісп і заносяцца ў пратакол, які падпісваецца
старшынёй, намеснікам старшыні, сакратаром і членамі камісіі і
и
и
адразу ж перасылаецца у раенную, гарадскую, раенную у горадзе
выбарчую камісію па выбарах народных суддзяў. Да пратакола
прыкладаюцца наяўныя асббыя думкі членаў камісіі; заявы і скар-
гі; якія паступілі ў камісію, аб парушэннях, дапушчаных у ходзе
галасавання або пры падліку галасоў; акт, складзены ў выпадку
пашкоджання пломбы ці пячаткі на выбарчай скрынцы.
А р т ы к у л 50. Устанаўленне вынікаў выбараў па акрузе
Вынікі выбараў па кожнай выбарчай акрузе ўстанаўліваюцца
раённай, гарадской, раённай у горадзе выбарчай камісіяй па вы¬
барах народных суддзяў.
На падставе пратаколаў участковых выбарчых камісій раённая,
гарадская, раённая ў горадзе выбарчая камісія вызначае: агульную
колькасць выбаршчыкаў па акрузе; колькасць выбаршчыкаў, якія
атрымалі выбарчыя бюлетэні; колькасць выбаршчыкаў, якія пры-
нялі ўдзел у галасаванні; колькасць галасоў, пададзеных «за»,
і колькасць гадасоў, пададзеных «супраць» кожнага кандыдата ў
266

народныя суддзі; колькасць бюлетэняў, прызнаных несапраўд-
нымі.
Выбраным лічыцца кандыдат у народныя суддзі, які атрымаў
на выбарах больш палавіны галасоў усіх выбаршчыкаў акругі.
Раённая, гарадская, раённая ў горадзе выбарчая камісія можа
прызнаць выбары несапраўднымі з прычыны дапушчаных у ходзе
выбараў або пры падліку галасоў парушэнняў гэтага Закона.
Раённая, гарадская, раённая ў горадзе выбарчая камісія пры-
знае выбары неправедзенымі, калі ў іх прынялі ўдзел менш пала-
віны выбаршчыкаў, унесеных у спісы выбаршчыкаў, а таксама ў
сувязі са смерцю кандыдата ў народныя суддзі, калі па акрузе
зарэгістраваны адзін кандыдат.
У час падліку галасоў і ўстанаўлення вынікаў выбараў маюць
права прысутнічаць прадстаўнікі ад грамадскіх арганізацый, пра-
цоўных калектываў, а таксама прадстаўнікі друку, тэлебачання,
радыё.
Ар ты ку л 51. Пратакол раённай, г ар аде кой, раённай у гора-
дзе выбарчай камісіі
Вынікі выбараў па кожнай выбарчай акрузе ўстанаўліваюцца
на пасяджэнні раённай, гарадской, раённай у гор а дзе выбарчай
камісіі па выбарах народных суддзяў і заносяцца ў пратакол, які
падпісваецца старшынёй, намеснікам старшыні, сакратаром і чле^
намі камісіі. Да пратакола прыкладаюцца наяўныя асобыя думкі
членаў камісіі, заявы і скаргі, якія паступілі ў камісію, аб па-
рушэннях, дапушчаных у ходзе галасавання, пры падліку галасоў
або ўстанаўленні вынікаў выбараў.
А р т ы к у л 52. Рэгістрацыя народных суддзяў. Апублікаван-
не вынікаў выбараў
Раённая, гарадская, раённая ў горадзе выбарчая камісія па
выбарах народных суддзяў пасля ўстанаўлення вынікаў выбараў
праводзіць рэгістрацык) народных суддзяў, выбраных па кожнай
выбарчай акрузе.
Раённая, гарадская, раённая ў горадзе выбарчая камісія адмаў-
ляе ў рэгістрацыі народнага суддзі ў выпадку прызнання выбараў
несапраўднымі.
Паведамленне аб выніках выбараў народных суддзяў раённа-
га (гарадскога) народнага суда і спіс выбраных народных суддзяў
апублікоўваюцца раённай, гарадской, раённай у горадзе выбарчай
камісіяй не пазней чым на сёмы дзень пасля выбараў.
^Спіс выбраных народных суддзяў перадаёцца адпаведна выка-
наўчаму камітэту раённага, гарадскога, раённага ў горадзе Савета
267

народных дэпутатаў, які накіроўвае яго аддзелу юстыцыі выканаў-
чага камітэта абласнога, Мінскага гарадскога Савета народных
дэпутатаў.
Глава 9
ПАУТОРНЫЯ ВЫБАРЫ.
ВЫБАРЫ НАРОДНЫХ СУДДЗЯУ ЗАМЕСТ ВЫБЫУШЫХ.
ВЫБАРЫ У НОВАУТВОРАНЫМ РАЕНЕ,
ГОРАДЗЕ, РАЕНЕ ГОРАДА.
ДАДАТКОВЫЯ ВЫБАРЫ
А р т ы к у л 53. Паўторныя выбары
Калі ні адзін з балаціраваўшыхся па выбарчай акрузе кандыда-
таў у народный суддзі не быў выбраны або выбары па выбарчай
акрузе былі прызнаны неправедзенымі або несапраўднымі, раён¬
ная, гарадская. раённая ў горадзе выбарчая камісія па выбарах
народных суддзяў вырашае пытанне аб правядзенні паўторных
выбараў. Пры гэтым яна звяртаецца да выканаўчага камітэта ад-
паведнага Савета народных дэпутатаў з прапановай зацвердзіць
участковый выбарчыя камісіі данай выбарчай акругі ў новым
саставе.
Паўторныя выбары праводзяцца ў месячны тэрмін з захаваннем
патрабаванняў гэтага Закона. Галасаванне праводзіцца на тых жа
выбарчых участках і па спісах выбаршчыкаў, складзеных для пра¬
вядзення выбараў народных суддзяў раённых (гарадскіх) народ¬
ных судоў.
Зацвярджэнне саставу ўчастковых выбарчых камісій, рэгістра-
цыя кандыдатаў у народный суддзі і іншыя мерапрыемствы право¬
дзяцца ў тэрміны, устаноўленыя артыкулам 54 гэтага Закона
Артыкул 54. Правядзенне выбараў народных суддзяў
замест выбыўшых
У выпадку выбыцця народнага суддзі да заканчэння тэрміну
яго паўнамоцтваў у адпаведнай выбарчай акрузе ў паўтарамесяч-
ны тэрмін праводзяцца новыя выбары. Выбары назначаюцца выка-
наўчым камітэтам абласнога, Мінскага гарадскога Савета народ¬
ных дэпутатаў не пазней чым за месяц да іх правядзення і аргані-
зуюцца ў адпаведнасці з гэтым Законам. Пры гэтым раённая, га-
радская, раённая ў горадзе выбарчая камісія ўтвараецца на трэці
дзень, а ўчастковыя выбарчыя камісіі — на пяты дзень пасля на-
268

значэння выбараў. Рэгістрацыя кандыдатаў у народный суддзі за-
канчваецца за 10 дзён да выбараў.
Галасаванне можа быць закончана і раней 10 гадзін вечара,
калі пр.агаласавалі ўсе выбаршчыкі, унесеныя ў спісы выбар-
шчыкаў.
Старшыня, або намеснік старшыні, або сакратар участковай вы-
барчай камісіі вызваляецца ад выканання вытворчых ці службо¬
вых абавязкаў у перыяд падрыхтоўкі і правядзення выбараў на
20 каляндарных дзён з захаваннем сярэдняга заработку па месцы
пастаяннай работы.
У выпадку выбыцця народнага суддзі менш чым за чатыры ме¬
сяцы да заканчэння тэрміну яго паўнамоцтваў выбары народнага
суддзі замест выбыўшага, як правіла, не праводзяцца.
А р т ы к у л 55. Правядзенне выбараў народных суддзяў у
новаўтвораным раёне, горадзе, раёне горада.
Дадатковыя выбары
Выбары народных суддзяў у новаўтвораным раёне, горадзе,
раёне горада праводзяцца ў выпадках, калі ўтварэнне раённага
(гарадскога) народнага суда з’яўляецца немагчымым з прычыны
адсутнасці народных суддзяў, выбраных на тэрыторыі, якая ўвай-
и
и	и
и
шла у састау новаутворанага раена, горада, раена у горадзе.
Дадатковыя выбары народных суддзяў праводзяцца ў выпад-
ках, калі для ўтварэння раённага (гарадскога) народнага суда
недастаткова наяўных народных суддзяў, выбраных на тэрыторыі,
и и	и
и	и
и
якая уваишла у састау новаутворанага раена, горада, раена у го¬
радзе, а таксама пры павелічэнні колькасці народных суддзяў у
раённым (гарадскім) народным судзе.
Выбары народных суддзяў у новаўтвораным раёне, горадзе,
раёне горада і дадатковыя выбары народных суддзяў назначаюц-
ца выканаўчым камітэтам абласнога, Мінскага гарадскога Савета
народных дэпутатаў не пазней чым у месячны.тэрмін з дня пры-
няцця рашэння аб утварэнні раённага (гарадскога) народнага суда
або аб павелічэнні колькасці народных суддзяў у раённым (гарад-
скім) народным судзе і праводзяцца ў адпаведнасці з гэтым
Законам.
У выпадку, калі ў новаўтвораным раёне, горадзе, раёне горада
выканаўчы камітэт раённага, гарадскога, раённага ў горадзе Саве¬
та народных дэпутатаў яшчэ не выбраны, утварэнне выбарчых
акруг, зацвярджэнне саставу выбарчых камісій праводзяцца выка-
наўчым камітэтам адпаведнага Савета народных дэпутатаў, які
назначыў выбары.
Дадатковыя выбары народных суддзяў праводзяцца па выбар¬
чых акругах, якія ўтвараюцца за кошт змянення межаў існуючых
выбарчых акруг па выбарах народных суддзяў.
269

РАЗДЗЕЛ III
ПАРАДАК ПРАВЯДЗЕННЯ ВЫБАРАУ
НАРОДНЫХ ЗАСЯДАЦЕЛЯУ РАЕННЫХ
(ГАРАДСКІХ) НАРОДНЫХ СУДОУ
Глава 10
АРГАНІЗАЦЫЯ ВЫБАРАУ НАРОДНЫХ ЗАСЯДАЦЕЛЯУ
А р т ы к у л 56. Парадак назначэння выбараў
Выбары народных засядацеляў раённых (гарадскіх) народных
судоў Беларускай ССР назначаюцца Прэзідыумам Вярхоўнага Са-
вета Беларускай ССР.
Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР аб назна-
чэнні выбараў народных засядацеляў публікуецца ў друку не паз-
ней чым за 30 дзён да заканчэння тэрміну іх паўнамоцтваў.
На падставе Указа Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай
ССР аб назначэнні выбараў народных засядацеляў выканаўчы каг
мітэт абласнога, Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў
устанаўлівае тэрмін
раённых (гарадскіх)
правядзення выбараў народных засядацеляў
народных судоў па вобласці, гораду Мінску.
А р т ы к у л 57.
Арганізацыя выбараў
Выбары народных засядацеляў раённых (гарадскіх) народных
судоў арганізуюцца выканаўчымі камітэтамі раённых, гарадскіх
(гарадоў абласнога падпарадкавання), раённых у горадзе Саветаў
народных дэпутатаў.
У воінскіх часцях выбары народных засядацеляў раённых (га-
радскіх) народных судоў арганізуюцца камандаваннем воінскіх
часцей па ўзгадненню з выканаўчымі камітэтамі раённых, гарад-
скіх, раённых у гарадах Саветаў народных дэпутатаў.
Выканаўчы камітэт раённага, гарадскога, раённага ў горадзе
Савета народных дэпутатаў:
а)	ажыццяўляе кантроль за выкананнем гэтага Закона ў ходзе
падрыхтоўкі і правядзення выбараў народных засядацеляў раённа¬
га (гарадскога) народнага суда;
б)	разглядае заявы і скаргі на няправільнае правядзенне выба-
раў народных засядацеляў раённага (гарадскога) народнага суда;
в)	устанаўлівае вынікі выбараў народных засядацеляў раён¬
нага (гарадскога) народнага суда па раёну, гораду, раёну ў гора¬
дзе і складае спіс выбраных народных засядацеляў;
г)	выдае выбраным народным засядацелям пасведчанні народ¬
нага засядацеля;
270

д)	апублікоўвае паведамленне аб выніках выбараў народных
засядацеляў раённага (гарадскога) народнага суда;
е)	ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з гэтым
Законам.
А р т ы к у л 58. Парадак правядзення выбараў
Выбары народных засядацеляў раённых (гарадскіх) народных
судоў праводзяцца на сходах грамадзян па месцы іх работы або
пражывання, ваеннаслужачых — па воінскіх часцях.
Сходы па выбарах народных засядацеляў раённых (гарадскіх)
народных судоў склікаюцца арганізацыямі Камуністычнай партыі
Савецкага Саюза, прафесіянальных саюзаў, Усесаюзнага Ленінска-
га Камуністычнага. Саюза Моладзі, кааператыўнымі і іншымі гра-
мадскімі арганізацыямі.
Сходы ваеннаслужачых склікаюцца камандаваннем воінскай
часці. Пры немагчымасці правядзення агульнага сходу ваеннаслу¬
жачых часці сходы праводзяцца па падраздзяленнях.
Сходы грамадзян па месцы іх пражывання склікаюцца выка-
наўчым камітэтам гарадскога, раённага ў горадзе, пасялковага,
сельскага Савета народных дэпутатаў.
Сходы праводзяцца ў працоўных калектывах, воінскіх часцях
і населеных пунктах з колькасцю выбаршчыкаў не менш 100 чала-
век. Калі колькасць выбаршчыкаў у іх менш 100 чалавек, выбары
праводзяцца сумесна з іншымі працоўнымі калектывамі, воінскімі
часцямі і выбаршчыкамі, якія пражываюць у іншых населеных
пунктах.
У буйных працоўных калектывах сходы могуць праводзіцца па
цэхах, участках, зменах, брыгадах, аддзяленнях.
Аб часе і месцы сходу па выбарах народных засядацеляў грама-
дзяне апавяшчаюцца не пазней чым за тры дні да сходу.
Сход лічыцца правамоцным пры ўдзеле ў ім большасці выбар-
шчыкаў данага працоўнага калектыву, ваеннаслужачых воінскай
часці або большасці выбаршчыкаў па месцы іх пражывання.
Вылучэнне кандыдатаў у народный засядацелі раённых (гарад-
скіх) народных судоў ажыццяўляюць арганізацыі Камуністычнай
партыі Савецкага Саюза, прафесіянальных саюзаў, Усесаюзнага
Ленінскага Камуністычнага Саюза Моладзі, кааператыўныя і ін-
шыя грамадскія арганізацыі, працоўныя калектывы, а таксама схо¬
ды ваеннаслужачых па воінскіх часцях.
Кожнаму прысутнаму на сходзе прадастаўляецца права ўдзель-
нічаць у абмеркаванні вылучаных кандыдатур, падтрымліваць пра-
пануемыя кандыдатуры або ўносіць прапановы аб іх адводзе.
Выбары народных засядацеляў раённых (гарадскіх) народных
судоў праводзяцца адкрытым галасаваннем па кожнай кандыдату¬
ры паасобку.
271

Выбранымі народнымі засядацелямі раённага (гарадскога) на-
роднага суда лічацца асобы, якія атрымалі больш палавіны гала-
соў выбаршчыкаў данага працоўнага калектыву, ваеннаслужачых
воінскай часці або большасці выбаршчыкаў па месцы іх пражы-
вання.
На сходзе выбіраецца прэзідыум і вядзецца пратакол.
А р т ы к у л 59. Пратакол сходу па выбарах народных засяда-
целяў
Вынікі галасавання заносяцца ў пратакол сходу, які падпісва-
ецца ўсім саставам прэзідыума сходу.
У пратаколе сходу павінна быць указана:
назва арганізацыі або населенага пункта, у якім адбыўся сход;
месца і час правядзення сходу; агульная колькасць выбаршчыкаў
у даным калектыве, населеным пункце; колькасць выбаршчыкаў,
якія прынялі ўдзел у сходзе; прозвішча, імя і імя па бацьку кож-
нага кандыдата ў народныя засядацелі; колькасць галасоў, пада-
дзеных «за», і колькасць галасоў, пададзеных «супраць» кожнага
кандыдата ў народныя засядацелі; прозвішча, імя, імя па бацьку,
узрост, занятак, месцапражыванне кожнага выбранага народнага
засядацеля, а таксама ці выбіраўся ён раней народным засяда
Пратакол сходу пасля яго
ў выканаўчы камітэт адпавед
целем.
падпісання адразу ж перасылаецца
нага раённага, гарадскога, раённага
ў горадзе Савета народных дэпутатаў.
А р т ы к у л 60. Устанаўленне вынікаў выбараў народных за-
сядацеляў
Выканаўчы камітэт раённага, гарадскога, раённага ў горадзе
Савета народных дэпутатаў на падставе пратаколаў сходаў уста-
наўлівае вынікі выбараў народных засядацеляў і складае спіс на¬
родных засядацеляў данага раённага (гарадскога) народнага суда.
Выканаўчы камітэт раённага, гарадскога, раённага ў горадзе
Савета народных дэпутатаў можа прызнаць выбары несапраўдны-
мі з прычыны дапушчаных у ходзе выбараў парушэнняў гэтага
Закона.
Выканаўчы камітэт раённага, гарадскога, раённага ў горадзе
Савета народных дэпутатаў прызнае выбары неправедзенымі, калі
ў іх прынялі ўдзел менш палавіны выбаршчыкаў данага калек¬
тыву або пражываючых у населеным пункце.
Спіс народных засядацеляў зацвярджаецца выканаўчым камі-
тэтам раённага, гарадскога, раённага ў горадзе Савета народных
дэпутатаў і перасылаецца ў раённы (гарадскі) народны суд.
272

Глава 11
ПАУТОРНЫЯ ВЫБАРЫ.
ВЫБАРЫ НАРОДНЫХ ЗАСЯДАЦЕЛЯУ
ЗАМЕСТ ВЫБЫУШЫХ,
ВЫБАРЫ У НОВАУТВОРАНЫМ РАЕНЕ,
ГОРАДЗЕ, РАЕНЕ ГОРАДА
Артыкул 61. Паўторныя выбары. Выбары народных зася-
дацеляў замест выбыўшых
Калі выбары народнага засядацеля прызнаны несапраўднымі
або неправедзенымі, выканаўчы камітэт раённага, гарадскога, ра-
ённага ў горадзе Савета народных дэпутатаў арганізуе паўторныя
выбары.
У выпадку выбыцця народнага засядацеля раённага (гарадско¬
га) народнага суда да заканчэння тэрміну яго паўнамоцтваў мо-
гуць быць праведзены новыя выбары.
Паўторныя выбары і -выбары замест выбыўшых народных зася-
дацеляў праводзяцца з захаваннем патрабаванняў гэтага Закона.
Артыкул 62. Выбары народных засядацеляў у новаўтвора-
ным раёне, горадзе, раёне горада і дадатковыя
выбары
Выбары народных засядацеляў у новаўтвораным раёне, гора¬
дзе, раёне горада праводзяцца ў выпадках, калі ўтварэнне раён¬
нага (гарадскога) народнага суда немагчыма з прычыны адсут-
насці народных засядацеляў, выбраных на тэрыторыі, якая ўвай-
О
и
шла у састау новаутворанага раена, горада, раена у горадзе.
Дадатковыя выбары народных засядацеляў праводзяцца ў вы¬
падках, калі для ўтварэння раённага (гарадскога) народнага суда
ў новаўтвораным раёне, горадзе, раёне горада недастаткова наяў-
ных народных засядацеляў, выбраных на тэрыторыі, якая ўвайшла
ў састаў новаўтворанага раёна, горада, раёна ў горадзе, а таксама
пры неабходнасці павелічэння колькасці народных засядацеляў
адпаведнага народнага суда.
У прадугледжаных гэтым артыкулам выпадках выбары народ¬
ных засядацеляў назначаюцца выканаўчым камітэтам абласнога,
Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў не пазней чым у
месячны тэрмін з дня прыняцця рашэння аб утварэнні раённага
(гарадскога) народнага суда або аб павелічэнні колькасці народ¬
ных засядацеляў у раённым (гарадскім) народным судзе і право¬
дзяцца з захаваннем патрабаванняў гэтага Закона.
273

РАЗДЗЕЛ IV
ПАСВЕДЧАННЕ АБ ВЫБРАННІ НАРОДНЫМ СУДДЗЕЙ.
ПАСВЕДЧАННІ НАРОДНАГА СУДДЗІ
I НАРОДНАГА ЗАСЯДАЦЕЛЯ.
ФОРМЫ ВЫБАРЧЫХ ДАКУМЕНТАУ
1 ПАРАДАК IX ЗАХОЎВАННЯ.
УЗОР ВЫБАРЧАЙ СКРЫНКІ
Артыкул 63. Пасведчанне аб выбранні народным суддзёй.
Пасведчанні народнага суддзі і народнага
засядацеля
Раённая, гарадская, раённая ў горадзе выбарчая камісія пасля
апублікавання паведамлення аб выніках выбараў народных суд-
дзяў вьтдае кожнаму выбранаму народнаму суддзі пасведчанне аб
яго выбранні.
Аддзел юстыцыі выканаўчага камітэта абласнога, Мінскага га-
радскога Савета народных дэпутатаў выдае кожнаму выбранаму
народнаму суддзі пасведчанне народнага суддзі адпаведнага раён-
нага (гарадскога) народнага суда.
Выканаўчы камітэт раённага, гарадскога, раённага ў горадзе
Савета народных дэпутатаў пасля зацвярджэння спіса народных
засядацеляў раённага (гарадскога) народнага суда выдае кожна¬
му выбранаму народнаму засядацелю пасведчанне народнага зася¬
дацеля адпаведнага раённага (гарадскога) народнага суда.
Артыкул 64. Формы выбарчых дакументаў, узор выбарчай
скрынкі
Формы спіса выбаршчыкаў, пасведчання на права галасавання,
пратаколаў выбарчых камісій, форма і колер выбарчага бюлетэня,
узор выбарчай скрынкі, форма пасведчання аб выбранні народным
суддзёй раённага (гарадскога) народнага суда, а таксама форма
спіса народных засядацеляў і форма пасведчання аб выбранні
народным засядацелем раённага (гарадскога) народнага суда
ўстанаўліваюцца Прэзідыумам Вярхоўнага Савета Беларус
кай/ССР.
Артыкул 65. Парадак захоўвання выбарчых дакументаў
Справаводства выбарчых камісій па выбарах народных суддзяў
раённых (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР перадаецца
выбарчымі камісіямі пасля заканчэння іх работы выканаўчаму ка-
мітэту раённага, гарадскога, раённага ў горадзе Савета народных
дэпутатаў.
274

Парадак захоўвання выбарчых дакументаў па выбарах народ¬
ных суддзяў і народных засядацеляў раённых (гарадскіх) народ¬
ных судоў устанаўліваецца Прэзідыумам. Вярхоўнага Савета Бе-
ларускай ССР.
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
1. ПАЛЯКОЎ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАПНА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
1592—X
ЗАКОН
Беларускай Савецкай Сацыялістычнай
Рэспублікі
Аб парадку адклікання народных суддзяў
і народных засядацеляў раённых (гарадскіх)
народных судоў Беларускай ССР
РАЗ
ЗЕЛ I
АГУЛЬНЫЯ ПАЛАЖЭНHl
Артыкул 1. У адпаведнасці з Канстытуцыяй Беларускай
ССР народныя суддзі і народный засядацелі раённых (гарадскіх)
народных судоў Беларускай ССР могуць быць адкліканы выбар-
шчыкамі, калі яны не апраўдалі іх давер’я або ўчынілі дзеянні, не
дастойныя высокага звания народнага суддзі або народнага зася-
дацеля.
Артыкул 2. Права ўзбуджэння пытання аб адкліканні на¬
роднага суддзі і народнага засядацеля належыць арганізацыям
Камуністычнай партыі Савецкага Саюза, прафесіянальных саюзаў,
Усесаюзнага Ленінскага Камуністычнага Саюза Моладзі, каапера-
тыўным і іншым грамадскім арганізацыям у асобе іх раённых, га-
радскіх, раённых у гарадах органаў, працоўным калектывам, схо-
1
ам
ваеннаслужачых
па воінскіх часцях,
а ў адносінах да
народнага засядацеля
4
таксама сходам выбаршчыкаў па месцы
іх пражывання.
Артыкул 3. Грамадскія арганізацыі, працоўныя калектывы,
сходы, якія ўзбуджаюць пытанне аб адкліканні народнага суддзі
або народнага засядацеля, паведамляюць аб гэтым яму з выкла-
даннем матываў пастаноўкі пытання аб адкліканні.
Народны суддзя і народны засядацель маюць права даваць гра-
мадскім арганізацыям, працоўным калектывам і сходам, якія ўзбу-
джаюць пытанне аб адкліканні, тлумачэнні ў вуснай ці пісьмовай
275

форме наконт акалічнасцей, што паслужылі падставай для паста-
ноўкі гэтага пытання.
Ар ты ку л 4. Рашэнні грамадскіх арганізацый, працоўных
калектываў і сходаў, якія ўзбудзілі пытанне аб адкліканні народ-
нага суддзі або народнага засядацеля, накіроўваюцца ў выканаў-
чы камітэт раённага, гарадскога, раённага ў горадзе Савета на¬
родных дэпутатаў.
Выканаўчы камітэт адпаведнага Савета народных дэпутатаў
разглядае прадстаўленыя матэрыялы і, калі пытанне аб адклікан-
ні народнага суддзі або народнага засядацеля ўзбуджана з заха-
ваннем патрабаванняў гэтага Закона, назначае правядзенне гала-
савання аб адкліканні народнага суддзі або народнага засядацеля.
А р т ы к у л 5. Грамадскім арганізацыям, калектывам, таксама
як і кожнаму грамадзяніну Беларускай ССР, пасля назначэння
выканаўчым камітэтам раённага, гарадскога, раённага ў горадзе
Савета народных дэпутатаў правядзення галасавання аб адклікан-
ні народнага суддзі або народнага засядацеля забяспечваецца пра¬
ва бесперашкоднай агітацыі за адкліканне ці супраць адклікання
народнага суддзі або народнага засядацеля.
РАЗДЗЕЛ II
ПАРАДАК АДКЛІКАННЯ НАРОДНАГА СУДДЗІ
Ар ты ку л 6. Народны суддзя раённага (гарадскога) народ¬
нага суда можа быць адкліканы па рашэнню выбаршчыкаў адпа-
веднай выбарчай акругі.
А рты ку л 7. Для нагляду за выкананнем гэтага Закона пры
правядзенні галасавання аб адкліканні народнага суддзі і вызна-
чэння вынікаў галасавання па акрузе ўтвараецца раённая, гарад-
ская, раённая ў горадзе камісія з прадстаўнікоў ад арганізацый
Камуністычнай партыі Савецкага Саюза, прафесіянальных саюзаў,
Усесаюзнага Ленінскага Камуністычнага Саюза Моладзі, каапера-
тыўных і іншых грамадскіх арганізацый, ад працоўных калекты-
ваў і сходаў ваеннаслужачых па воінскіх чаецях.
Раённая, гарадская, раённая ў горадзе камісія па правядзенню
галасавання аб адкліканні народнага суддзі ўтвараецца ў саставе
старшыні, намесніка старшыні, сакратара і ад 6 да 10 членаў ка-
місіі. Састаў камісіі зацвярджаецца выканаўчым камітэтам адпа¬
веднага Савета народных дэпутатаў.
Ар ты ку л 8. Пытанне аб адкліканні народнага суддзі аб-
мяркоўваецца і вырашаецца на сходах выбаршчыкаў адпаведнай
выбарчай акругі, якія праводзяцца па прадпрыемствах, установах,
арганізацыях, воінскіх часцях і па месцы пражывання выбар-
шчыкаў.
Сходы выбаршчыкаў склікаюцца: у працоўных калектывах —
276

грамадскімі арганізацыямі, указанымі ў артыкуле 2 гэтага Закона,
у воінскіх часцях — камандаваннем часцей, па месцы пражывання
выбаршчыкаў — выканаўчымі камітэтамі гарадскіх, раённых у га-
радах, пасялковых, сельскіх Саветаў народных дэпутатаў.
Сход лічыцца правамоцным пры ўдзеле ў ім большасці выбар-
шчыкаў, якія працуюць у даным працоўным калектыве, знаходзяц-
ца ў воінскай часці, або большасці выбаршчыкаў па месцы іх пра¬
жывання.
Рашэнне па пытанню аб адкліканні народнага суддзі прымаец-
ца адкрытым галасаваннем.
На сходзе выбіраецца прэзідыум і вядзецца пратакол.
Артыкул 9. У пратаколе сходу выбаршчыкаў павінна быць
указана: назва арганізацыі або населенага пункта, у якім адбыўся
сход; месца і час правядзення сходу; агульная колькасць выбар-
шчыкаў у даным калектыве, населеным пункце; колькасць выбар-
шчыкаў, якія прынялі ўдзел у сходзе; прозвішча, імя, імя па
бацьку адклікаемага народнага суддзі; колькасць галасоў, пада-
дзеных за адкліканне і супраць адклікання народнага суддзі.
Пратакол сходу выбаршчыкаў падпісваецца ўсімі членамі прэ-
зідыума сходу і адразу ж прадстаўляецца ў раённую, гарадскую,
раённую ў горадзе камісію па правядзенню галасавання аб адклі-
канні народнага суддзі.
Артыкул 10. На падставе пратаколаў сходаў выбаршчыкаў
раённая, гарадская, раённая ў горадзе камісія па правядзенню
галасавання аб адкліканні народнага суддзі праводзіць падлік
галасоў, пададзеных па акрузе за адкліканне і супраць адклікання
народнага суддзі, устанаўлівае вынікі галасавання аб адкліканні
і паведамляе аб гэтым выканаўчаму камітэту раённага, гарадскога,
раённага ў горадзе Савета народных дэпутатаў, які паведамляе аб
адкліканні народнага суддзі аддзелу юстыцыі выканаўчага камітэ-
та абласнога, Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў.
Артыкул 11. Народны суддзя лічыцца адкліканым, калі за
адкліканне галасавала больш палавіны выбаршчыкаў данай вы-
барчай акругі.
Артыкул 12. Вынікі галасавання аб адкліканні народнага
суддзі не пазней пяці дзён пасля вызначэння вынікаў галасавання
апублікоўваюцца раённай, гарадской, раённай у горадзе камісіяй
па правядзенню галасавання аб адкліканні народнага суддзі.
Артыкул 13. Разгляд скаргаў аб парушэнні гэтага Закона
пры правядзенні галасавання аб адкліканні народнага суддзі пра-
водзіцца раённай, гарадской, раённай у горадзе камісіяй па правя¬
дзенню галасавання аб адкліканні народнага суддзі.
Разгляд скаргаў на няправільныя дзеянні раённай, гарадской,
раённай у горадзе камісіі па правядзенню галасавання аб адклі-
канні народнага суддзі праводзіцца выканаўчым камітэтам раённа¬
га, гарадскога, раённага ў горадзе Савета народных дэпутатаў.
277

РАЗДЗЕЛ III
I
ПАРАДАК АДКЛІКАННЯ НАРОД НАГА ЗАСЯДАЦЕЛЯ
Артикул 14. Народны засядацель раённага (гарадскога)
народнага суда можа быць адкліканы па рашэнню сходу калекты-
ву або выбаршчыкаў па месцы іх пражывання, якія выбралі яго
народным засядацелем.
Сходы праводзяцца па месцы работы або пражывання выбар-
шчыкаў, ваеннаслужачых — па воінскіх часцях.
Сходы склікаюцца грамадскімі арганізацыямі, указанымі ў
артыкуле 2 гэтага Закона. Сходы выбаршчыкаў па месцы іх пра¬
жывання склікаюцца выканаўчымі камітэтамі гарадскіх, раённых
у гарадах, пасялковых, сельскіх Саветаў народных дэпутатаў, ваен¬
наслужачых — камандаваннем воінскіх часцей.
Сход лічыцца правамоцным пры ўдзеле ў ім большасці выбар-
шчыкаў, якія працуюць у даным працоўным калектыве, знаходзяц-
ца ў воінскай часці, або большасці выбаршчыкаў па месцы іх пра¬
жывання.
Рашэнне па пытанню аб адкліканні народнага засядацеля пры-
маецца адкрытым галасаваннем.
На сходзе выбіраецца прэзідыум і вядзецца пратакол.
Артыкул 15. У пратаколе сходу павінна быць указана: на-
зва арганізацыі або населенага пункта, у якім адбыўся сход; месца
і час правядзення сходу; агульная колькасць выбаршчыкаў у да¬
ным калектыве, населеным пункце; колькасць выбаршчыкаў, якія
прынялі ўдзел у сходзе; прозвішча, імя, імя па бацьку адклікаема-
га народнага засядацеля; колькасць галасоў, пададзеных за адклі-
канне і супраць адклікання народнага засядацеля.
Пратакол сходу выбаршчыкаў падпісваецца ўсімі членамі прэ-
зідыума сходу і адразу ж прадстаўляецца ў выканаўчы камітэт
раённага, гарадскога, раённага ў горадзе Савета народных дэпу-
татаў.
А р т ы к у л 16. Народны засядацель лічыцца адкліканым, калі
за адкліканне галасавала больш палавіны выбаршчыкаў данага
працоўнага калектыву, ваеннаслужачых воінскай часці, выбаршчы-
каў па месцы іх пражывання, дзе ён быў выбраны народным
засядацелем.
Артыкул 17. Нагляд за выкананнем гэтага Закона пры пра-
вядзенні адклікання народнага засядацеля ажыццяўляе выканаўчы
камітэт раённага, гарадскога, раённага ў горадзе Савета народных
дэпутатаў.
Артыкул 18. Выканаўчы камітэт раённага, гарадскога, ра¬
ённага ў горадзе Савета народных дэпутатаў разглядае пратакол
сходу аб адкліканні народнага засядацеля і, калі адкліканне пра-
278

ведзена ў адпаведнасці з гэтым Законам, паведамляе аб гэтым
старшыні адпаведнага раённага (гарадскога) народнага суда.
Артыкул 19. Разгляд скаргаў аб парушэнні гэтага Закона
пры правядзенні галасавання аб адкліканні народнага засядацеля
праводзіцца выканаўчым камітэтам раённага, гарадскога, раённага
ў горадзе Савета народных дэпутатаў.
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I.	ПАЛЯКОУ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАГІНА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
№ 1593—X
ПАСТАНОВА
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
Аб парадку ўвядзення ў дзеянне Закона
Беларускай ССР
«Аб судовым ладзе Беларускай ССР»,
Закона Беларускай ССР
«Аб выбарах раённых (гградскіх)
народных судоў Беларускай ССР»
і Закона Беларускай ССР
«Аб парадку адклікання народных суддзяў
і народных засядацеляў раённых (гарадскіх)
народных судоў Беларускай ССР»
У сувязі з прыняццем Закона Беларускай ССР «Аб судовым ла¬
дзе Беларускай ССР», Закона Беларускай ССР «Аб выбарах раён¬
ных (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР» і Закона Бела¬
рускай ССР «Аб парадку адклікання народных суддзяў і народных
засядацеляў раённых (гарадскіх) народных судоў Беларускай
ССР» Вярхоўны Савет Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэс-
публікі пастанаўляе:
1.	Увесці ў дзеянне Закон Беларускай ССР «Аб судовым ладзе
Беларускай ССР», Закон Беларускай ССР «Аб выбарах раённых
(гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР» і Закон Беларускай
ССР «Аб парадку адклікання народных суддзяў і народных зася-
дацеляў раённых (гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР»
з 1 лютага 1982 года.
2.	Даручыць Прэзідыуму Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
прывесці заканадаўства Беларускай ССР у адпаведнасць з Зако-
279

нам Беларускай ССР «Аб судовым ладзе Беларускай ССР», Зако¬
нам Беларускай ССР «Аб выбарах раённых (гарадскіх) народных
судоў Беларускай ССР» і Законам Беларускай ССР «Аб парадку
адклікання народных суддзяў і народных засядацеляў раённых
(гарадскіх) народных судоў Беларускай ССР».
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I. ПАЛЯКОЎ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАПНА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
№ 1594—X
ЗАКОН
Беларускай Савецкай Сацыялістычнай
Рэспублікі
Аб зацвярджэнні Указа Прэзідыума
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
«Аб пераўтварэнні Камітэта па нагляду
за бяспечным вядзеннем работ
у прамысловасці і горнаму нагляду
пры Савеце Міністраў Беларускай ССР
у Дзяржаўны камітэт Беларускай ССР
па нагляду за бяспечным вядзеннем работ
у прамысловасці і горнаму нагляду»
і аб унясенні змяненняў у Закон Беларускай ССР
«Аб Савеце Міністраў Беларускай ССР»
Вярхоўны Савет Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспуб-
лікі пастанаўляе:
Зацвердзіць Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай
ССР ад 30 верасня 1981 года «Аб пераўтварэнні Камітэта па нагля¬
ду за бяспечным вядзеннем работ у прамысловасці і горнаму на¬
гляду пры Савеце Міністраў Беларускай ССР у Дзяржаўны камі-
тэт Беларускай ССР па нагляду за бяспечным вядзеннем работ у
прамысловасці і горнаму нагляду».
У сувязі з гэтым унесці ў Закон Беларускай ССР ад 20 чэрвеня
1979 года «Аб Савеце Міністраў Беларускай ССР» (33 БССР,
1979 г., № 18, арт. 296; 1980 г., № 7, арт. 123) наступныя змяненні:
артыкул 26 пасля слоў «Дзяржаўны камітэт Беларускай ССР
па вытворча-тэхнічнаму забеспячэнню сельскай гаспадаркі» дапоў-
280

ніць словамі «Дзяржаўны камітэт Беларускай ССР. па нагляду за
бяспечным вядзеннем работ у прамысловасці і горнаму нагляду»;
з артыкула 28 выключыць словы «Камітэт па нагляду за бяс¬
печным вядзеннем работ у прамысловасці і горнаму нагляду».
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I. ПАЛЯКОУ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАПНА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
№ 1595—X
ЗАКОН
Беларускай Савецкай Сацыялістычнай
Рэспублікі
Аб зацвярджэнні Указаў Прэзідыума
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР,
якія ўносяць некаторыя змяненні і дапаўненні
ў дзеючае заканадаўства Беларускай ССР
Вярхоўны Савет Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспуб-
лікі пастанаўляе:
Зацвердзіць Указы Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай
ССР:
ад 26 чэрвеня 1981 года «Аб разавым зборы на калгасных рын¬
ках»;
ад 22 ліпеня 1981 года «Аб унясенні змяненняў і дапаўненняў
у Грамадзянскі працэсуальны кодэкс Беларускай ССР і аб унясен-
ні змяненняў у артыкул 40 Папраўча-працоўнага кодэкса Беларус¬
кай ССР»;
ад 27 жніўня 1981 года «Аб парадку прыёму ў грамадзянства
Беларускай ССР»;
ад 22 кастрычніка 1981 года «Аб унясенні дапаўненняў у Кры-
мінальны кодэкс Беларускай ССР»;
ад 22 кастрычніка 1981 года «Аб унясенні дапаўненняў у арты¬
кул 123 Крымінальна-працэсуальнага кодэкса Беларускай ССР»;
ад 22 кастрычніка 1981 года «Аб адміністрацыйнай адказнасці
за выраб, набыццё або захоўванне самагону або іншых моцных
спіртных напіткаў дамашняй выпрацоўкі»;
ад 22 кастрычніка 1981 года «Аб унясенні змяненняў у артыкул
155 Крымінальнага кодэкса Беларускай ССР»;
ад 22 кастрычніка 1981 года «Аб унясенні змяненняў ва Указ
Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб мерах па
ўзмацненню барацьбы супраць п’янства і алкагалізму»;
281

ад 27 кастрычніка 1981 года «Аб унясенні змяненняў у артыкул
116 Кодэкса законаў аб працы Беларускай ССР»;
ад 9 лістапада 1981 года «Аб унясенні дапаўненняў і змяненняў
у Крымінальны і Крымінальна-працэсуальны кодэксы Беларус¬
кай ССР».
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I. ПАЛЯКОУ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАГІНА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
№ 1596—X
ПАСТАНОВА
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
Аб зацвярджэнні Указаў Прэзідыума
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
аб вызваленні ад пасады
і назначэнні асобных асоб,
якія ўваходзяць у састаў
Савета Міністраў Беларускай ССР
Вярхоўны Савет Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспуб-
лікі п а с т а н а ў л я е:
Зацвердзіць Указы Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларус¬
кай ССР:
ад 30 верасня 1981 года — аб назначэнні тав. Богдана Аляк-
сандра Сцяпанавіча Старшынёй Дзяржаўнага камітэта Беларускай
ССР па нагляду за бяспечным вядзеннем работ у прамысловасці і
горнаму нагляду;
ад 2 кастрычніка 1981 года — аб назначэнні тав. Макаеда
Мікалая Аляксандравіча Міністрам гандлю Беларускай ССР і аб
гэтых абавязкаў тав.
Сташанкова Мікалая Аляк-
сеевіча ў сувязі з пераходам на іншую работу.
Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
I. ПАЛЯКОЎ
Сакратар Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР
Л. ЧАПНА
26 лістапада 1981 года, гор. Мінск
№ 1597—X
282

ПАСТАНОВА
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
Па дакладу Мандатнай камісіі Вярхоўнага
Савета Беларускай ССР
Заслухаўшы даклад Мандатнай камісіі, Вярхоўны Савет Бела¬
рускай ССР пастанаўляе:
Прызнаць паўнамоцтвы дэпутата Вярхоўнага Савета Беларус¬
кай ССР таварыша Кісялёва Ціхана Якаўлевіча, выбранага
30 жніўня 1981 года па Белавушскай выбарчай акрузе № 208
Брэсцкай вобласці.
25 лістапада 1981 года, гор. Мінск

Пролетарии всех стран, соединяйтесь!
ЧЕТВЕРТАЯ СЕССИЯ
ВЕРХОВНОГО СОВЕТА
БЕЛОРУССКОЙ ССР
ДЕСЯТОГО СОЗЫВА
25—26 ноября 1981 года
стенографический отчет

ЗАСЕДАНИЕ ПЕРВОЕ
(25 ноября 1981 года)
Зал заседаний Верховного Совета Белорусской ССР заполнили избранники
народа, призванные осуществлять государственную власть. Присутствуют гости —
новаторы промышленности и сельского хозяйства, работники партийных, совет¬
ских, профсоюзных и комсомольских органов, деятели науки и культуры.
Десять часов утра. За столом председателя — И. П. Шамякин — Председа¬
тель Верховного Совета Белорусской ССР, В. П. Булова, П. Т. Демченко,
Я. П.. Павлюченко, И. И. Плавский — заместители Председателя Верховного Со¬
вета республики.
В правительственных ложах — товарищи Т. Я- Киселев, И. Е. Поляков,
А. Н. Аксенов, В. И. Бровиков, В. А. Гвоздев, Н. И. Дементей, Е. Ф. Иванов¬
ский, Ю. Б. Колоколов, А. Т. Кузьмин, М. И. Лагир, В. А. Микулич, В. Ф. Миц¬
кевич, Л. С. Фирисанов, В. Е. Лобанок, И. Л. Снежкова, В. П. Шаплыко, за¬
меститель Председателя Президиума Верховного Совета БССР Г. 3. Лопаник,
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР Е. П. Чагина, члены Прези¬
диума Верховного Совета БССР, заместители Председателя Совета Министров
БССР, члены Правительства республики.
Депутаты и гости встречают их бурными, продолжительными аплодисмен¬
тами. Все встают.
Председательствует Председатель Верховного Совета Белорус¬
ской ССР депутат Шамякин Иван Петрович.
Председатель. Уважаемые товарищи депутаты! Четвертую сес¬
сию Верховного Совета Белорусской Советской Социалистической
Республики десятого созыва объявляю открытой. (Аплодисменты).
Товарищи! За время, что прошло после третьей сессии Верхов¬
ного Совета, умер депутат Верховного Совета Белорусской ССР,
первый заместитель председателя исполнительного комитета Брест¬
ского областного Совета народных депутатов Старовойтов Влади¬
мир Петрович.
Прошу почтить его память вставанием. (Все встают).. Прошу са¬
диться.
Товарищи депутаты! 30 августа этого года состоялись выборы
в Верховный Совет Белорусской ССР по Белоушскому избиратель¬
ному округу Брестской области вместо выбывшего депутата. Ман¬
датная комиссия Верховного Совета БССР проверила полномочия
депутата, избранного по этому избирательному округу.
287

Слово для доклада предоставляется председателю Мандатной
комиссии депутату Фомичу Анатолию Михайловичу.
Фомич А. М. (Городейский избирательный округ
Минской области). Товарищи депутаты! За время, прошед¬
шее после третьей сессии Верховного Совета Белорусской ССР,
30 августа 1981 года были проведены выборы депутата в Верховный
Совет республики по Белоушскому избирательному округу № 208
Брестской области вместо умершего депутата Старовойтова Влади¬
мира Петровича.
Для проведения выборов в избирательном округе были образо¬
ваны окружная и участковые избирательные комиссии. Окружная
избирательная комиссия в соответствии с Законом Белорус¬
ской ССР «О выборах в Верховный Совет Белорусской ССР» заре¬
гистрировала кандидатом в депутаты Верховного Совета Белорус¬
ской ССР по Белоушскому избирательному округу № 208 товарища
Киселева Тихона Яковлевича, 1917 года рождения, кандидата в чле¬
ны Политбюро ЦК КПСС, Первого секретаря ЦК Компартии Бе¬
лоруссии.
По сообщению окружной избирательной комиссии, выборы в из¬
бирательном округе прошли организованно, при высокой активности
избирателей.
Из 10 757 избирателей, проживающих на территории округа,
в выборах приняли участие 10 757 избирателей. За кандидата в де¬
путаты голосовало 10 757 избирателей, или все избиратели, приняв¬
шие участие в выборах.
Проверив на основании статьи 98 Конституции Белорусской CCD
представленные окружной избирательной комиссией протокол о ре¬
гистрации кандидата в депутаты, заявление кандидата в депутаты
с его согласии баллотироваться по данному избирательному округу
и протокол окружной избирательной комиссии о результатах выбо¬
ров, Мандатная комиссия установила, что выборы в Верховный Со¬
вет БССР по Белоушскому избирательному округу № 208 проведе¬
ны в полном соответствии с Конституцией Белорусской Советской
Социалистической Республики и Законом БССР «О выборах в Вер¬
ховный Совет Белорусской ССР». В Мандатную комиссию Верхов¬
ного Совета БССР каких-либо заявлений или жалоб на неправиль¬
ное проведение выборов не поступило.
Мандатная комиссия вносит на рассмотрение Верховного Совета
Белорусской ССР проект Постановления следующего содержания:
«Заслушав доклад Мандатной комиссии, Верховный Совет Бе¬
лорусской ССР постановляет: признать полномочия депутата
Верховного Совета Белорусской ССР товарища Киселева Тихона
Яковлевича, избранного 30 августа 1981 года по Белоушскому изби¬
рательному округу № 208 Брестской области». (Аплодисменты).
Председатель. Товарищи депутаты! Есть ли вопросы по докладу
Мандатной комиссии? Нет.
288

Возможно, есть желающие выступить по докладу Мандатной
комиссии? Нет желающих.
Тогда позвольте проект Постановления Верховного Совета Бело¬
русской ССР по докладу Мандатной комиссии проголосовать.
Кто за то, чтобы принять это Постановление, прошу проголосо¬
вать. Прошу опустить руки. Кто против? Нет. Кто воздержал¬
ся? Нет.
Постановление Верховного Совета Белорусской ССР о призна¬
нии полномочий депутата Киселева Тихона Яковлевича принято
единогласно.
Товарищи депутаты! Нам необходимо утвердить повестку дня
четвертой сессии Верховного Совета Белорусской ССР.
Президиум Верховного Совета Белорусской ССР вносит предло¬
жение, которое поддержал Совет Старейшин Верховного Совета,
рассмотреть на этой сессии следующие вопросы:
1.	Об избрании члена Президиума Верховного Совета Белорус¬
ской ССР.
Вопрос вносится Президиумом Верховного Совета Белорус¬
ской ССР.
2.	О Государственном плане экономического и социального раз¬
вития Белорусской ССР на 1981—1985 годы.
Вопрос вносится Советом Министров Белорусской ССР.
3.	О Государственном плане экономического и социального раз¬
вития Белорусской ССР на 1982 год и о ходе выполнения Государ¬
ственного плана экономического и социального развития Белорус¬
ской ССР в 1981 году.
Вопрос вносится Советом Министров Белорусской ССР.
4.	О Государственном бюджете Белорусской ССР на 1982 год
и об исполнении Государственного бюджета Белорусской ССР за
1980 год.
Вопрос вносится Советом Министров Белорусской ССР.
5.	О- проектах Закона Белорусской ССР «Об охране атмосфер¬
ного’воздуха» и Закона Белорусской ССР «Об охране и использо¬
вании животного мира».
Вопросы вносятся Советом Министров Белорусской ССР.
6.	О проектах Закона Белорусской ССР «О судоустройстве Бе¬
лорусской ССР», Закона Белорусской ССР «О выборах районных
(городских) народных судов Белорусской ССР», Закона Белорус¬
ской ССР «О порядке отзыва народных судей и народных заседате¬
лей районных (городских) народных судов Белорусской ССР» и об
утверждении Указов Президиума Верховного Совета Белорус¬
ской ССР.
Вопросы вносятся Президиумом Верховного Совета Белорус¬
ской ССР.
Есть ли у депутатов другие предложения относительно повестки
дня сессии? Нет.
10 Зак. 2428
289

Тогда кто за то, чтобы утвердить повестку дня, прошу проголо¬
совать. Прошу опустить руки. Кто против? Нет. Кто воздержал¬
ся? Нет.
Повестка дня четвертой сессии Верховного Совета Белорусской
ССР утверждается единогласно.
Товарищи депутаты! Нам необходимо определить порядок рас¬
смотрения вопросов о Государственном плане и Государственном
бюджете и время проведения утреннего заседания, которое состо¬
ится завтра.
По поручению Совета Старейшин предлагаю следующий поря¬
док рассмотрения вопросов о Государственном плане и Государст¬
венном бюджете:
сначала заслушать доклад первого заместителя Председателя
Совета Министров Белорусской ССР, Председателя Госплана рес¬
публики депутата Гвоздева Виктора Александровича о Государст¬
венном плане экономического и социального развития Белорусской
ССР на 1981—1985 годы, о Государственном плане экономического
и социального развития Белорусской ССР на 1982 год и о ходе
выполнения Государственного плана экономического и социального
развития Белорусской ССР в 1981 году;
затем.заслушать доклад Министра финансов Белорусской ССР
депутата Шатило Болеслава Иосифовича о Государственном бюд¬
жете Белорусской ССР на 1982 год и об исполнении Государствен¬
ного бюджета Белорусской ССР за 1980 год;
после докладов заслушать содоклад постоянных комиссий Вер¬
ховного Совета Белорусской ССР по этим вопросам и затем про¬
вести их обсуждение; обсуждение этих вопросов проводить одно¬
временно.
Есть ли у депутатов другие предложения по порядку обсужде¬
ния Государственного плана экономического и социального разви¬
тия Белорусской ССР и Государственного бюджета республики?
Нет. Предложение о порядке рассмотрения вопросов о Государст¬
венном плане и Государственном бюджете ставлю на голосование.
Кто против? Нет. Кто воздержался? Нет.
Порядок рассмотрения вопросов о Государственном плане
и о Государственном бюджете утверждается.
Товарищи депутаты! Статья 12 Регламента Верховного Совета
предусматривает, что утренние заседания проводятся с 10 до 14 ча¬
сов, а вечерние — с 16 до 18 часов.
’ Чтобы не проводить 26 ноября вечернее заседание Верховного
Совета, вносится предложение, одобренное Советом Старейшин,
провести завтра только утреннее заседание с 10 до 15 часов. Если
нет других предложений, просьба проголосовать за это предложе¬
ние. Кто против? Нет. Кто воздержался? Нет.
Предложение принимается.
290

Товарищи депутаты! Приступаем к рассмотрению первого вопрос
са повестки дня сессии.
Слово для предложения предоставляется Председателю Прези¬
диума Верховного Совета Белорусской ССР депутату Полякову
Ивану Евтеевичу.
Поляков И.
(Фанипольский избирательный
округ Минской области). Товарищи депутаты! Вношу
предложение, одобренное Советом Старейшин, избрать членом Пре¬
зидиума Верховного Совета Белорусской ССР депутата Киселева
Тихона Яковлевича, кандидата в члены Политбюро ЦК КПСС,
Первого секретаря ЦК КПБ. (Аплодисменты).
Председатель. Будут ли у депутатов другие предложения? Нет.
Может есть желающие выступить? Также нет. Тогда приступим
к голосованию.
Кто за то, чтобы депутата Киселева Тихона Яковлевича избрать
членом Президиума Верховного Совета Белорусской ССР, прошу
голосовать. Прошу опустить руки. Кто против? Кто воздержался?
Нет. Депутат Киселев Тихон Яковлевич единогласно избирается
членом Президиума Верховного Совета Белорусской ССР. (Апло¬
дисменты) .
Товарищи депутаты! Переходим к рассмотрению вопросов о Го¬
сударственном плане экономического и социального развития
и Государственном бюджете.
Слово для доклада о Государственном плане экономического
и социального развития Белорусской ССР на 1981 —1985 годы,
о Государственном плане экономического и социального раз¬
вития Белорусской ССР на 1982 год и о ходе выполнения Государ¬
ственного плана экономического и социального развития Белорус¬
ской ССР в 1981 году предоставляется первому заместителю
Председателя Совета Министров Белорусской ССР, Председателю
Госплана республики депутату Гвоздеву Виктору Александровичу.
Гвоздев В. А. (М о г и л ев с к и й — Ленинский избира¬
тельный округ Могилевской области). Товарищи де¬
путаты! Вдохновленный величием поставленных XXVI съездом
КПСС задач, советский народ с энтузиазмом приступил к упорной,
самоотверженной работе по претворению в жизнь предначертаний
партии, осуществлению социально-экономической программы один¬
надцатой пятилетки. На основе неуклонного роста экономического
потенциала, увеличения материальных и духовных богатств зрелого
социалистического общества приумножается могущество, укреп¬
ляется обороноспособность нашей великой Родины, возрастает авто¬
ритет Советского Союза на международной арене. Проводимая
ленинским ЦК, его Политбюро во главе с выдающимся политиче¬
ским и государственным деятелем современности товарищем Леони¬
дом Ильичом Брежневым мудрая внутренняя и внешняя политика
ю*
291

партии встречает единодушное одобрение и поддержку советских
людей.
Важной вехой на пути претворения в жизнь исторических реше¬
ний XXVI съезда стал ноябрьский (1981 г.) Пленум ЦК КПСС,
который рассмотрел и в основном одобрил Государственный план
экономического и социального развития страны на 1981—1985 годы,
план и бюджет на будущий год. В яркой, программной речи Гене¬
рального секретаря ЦК КПСС, Председателя Президиума Верхов¬
ного Совета СССР товарища Леонида Ильича Брежнева на Плену¬
ме глубоко и всесторонне раскрыты пути дальнейшего выполнения
решений съезда, дана развернутая характеристика, политическая
и социально-экономическая оценка планов, выражена уверенность,
что поставленные партией большие и сложные задачи коммунисти¬
ческого созидания будут успешно выполнены.
Утвержденные Верховным Советом СССР планы страны при¬
обрели силу закона, в которых в полной мере учтены коренные инте¬
ресы каждой союзной республики, всех советских людей.
Товарищи депутаты! Совет Министров БССР представляет на
ваше рассмотрение Государственный план экономического и соци¬
ального развития Белорусской ССР на одиннадцатую пятилетку
и план на 1982 год, разработанные в соответствии с утвержденными
XXVI съездом КПСС «Основными направлениями экономического
и социального развития СССР на 1981 —1985 годы и на период до
1990 года» и решениями XXIX съезда Компартии Белоруссии.
Разработка планов осуществлялась совместно с министерствами,
ведомствами, облисполкомами и Минским горисполкомом, с широ¬
ким участием научно-исследовательских учреждений, профсоюзных
органов, объединений, предприятий и организаций. В них в макси¬
мально возможной мере учтены предложения делегатов областных,
городских и районных партийных конференций.
Состоявшийся вчера пленум ЦК КПБ обсудил и в основном
одобрил Государственные планы экономического и социального раз¬
вития республики на одиннадцатую пятилетку и на 1982 год.
Товарищи депутаты! Материалы по внесенным на рассмотрение
настоящей сессии планам у вас имеются. Поэтому разрешите оста¬
новиться на основных вопросах экономического и социального раз¬
вития республики в предстоящем плановом периоде.
ОСНОВНЫЕ ЗАДАЧИ ЭКОНОМИЧЕСКОГО
И СОЦИАЛЬНОГО РАЗВИТИЯ РЕСПУБЛИКИ
В 1981 — 1985 ГОДАХ
В соответствии с решениями XXVI съезда КПСС в плане на
1981—1985 годы основные задания, народнохозяйственные пропор¬
ции, распределение ресурсов подчинены решению главной задачи
292

одиннадцатой пятилетки — обеспечению дальнейшего роста благо¬
состояния народа на основе устойчивого, поступательного развития
народного хозяйства, ускорения научно-технического прогресса и
перевода экономики на интенсивный путь развития, более рацио¬
нального использования производственного потенциала, всемерной
экономии всех видов ресурсов и улучшения качества работы.
В новой пятилетке Белорусская ССР, развиваясь в едином на¬
роднохозяйственном комплексе страны, базируясь на значительно
окрепшем за годы десятой пятилетки производственном и научно-
техническом потенциале, углубит свою специализацию на выпуске
продукции машиностроения, химической и нефтехимической, легкой
и пищевой промышленности, а в сельском хозяйстве — на производ¬
стве продукции животноводства.
На основе динамичного роста отраслей материального производ¬
ства и снижения материалоемкости национальный доход в респуб¬
лике за пятилетие намечается увеличить на 23,3 процента. При этом
обеспечивается опережающий его прирост в сравнении с приростом
валового общественного продукта и более чем в два раза — в срав¬
нении с намечаемым увеличением капитальных вложений, что ха¬
рактеризует направленность плана на использование интенсивных
факторов развития и повышения эффективности производства.
Предусматриваемые в проекте плана рост технической оснащен¬
ности и улучшение организации производства, внедрение комплекс¬
ной механизации и автоматизации позволят обеспечить за пятилет¬
ку рост производительности общественного труда на 20,4 процента,
в результате чего условная экономия труда составит свыше
750 тысяч человек работающих. Решение этой ключевой проблемы
имеет особое значение в условиях резко сокращающегося в текущей
пятилетке прироста трудовых ресурсов. Доля прироста националь¬
ного дохода за счет повышения производительности труда будет
доведена до 90 процентов. В промышленности производительность
труда возрастет на 21,2 процента, строительстве — на 12,3 процен¬
та и в общественном секторе сельского хозяйства (в среднегодовом
исчислении) — на 25 процентов. Это позволит получить 80 процен¬
тов прироста промышленной продукции и 95 процентов — строи¬
тельно-монтажных работ. В сельском хозяйстве увеличение произ¬
водства продукции намечается при сокращении численности
работающих.
В целях рационального использования трудовых ресурсов и со¬
кращения малопроизводительного ручного труда разработана и Со¬
ветом Министров БССР утверждена республиканская комплексная
программа «Труд».
Существенным резервом повышения эффективности использова¬
ния трудовых ресурсов должны стать отрасли непроизводственной
сферы, где занято более пятой части всех работающих. Особое зна¬
чение здесь приобретают совмещение профессий, расширение зон
293

обслуживания, выполнение установленных объемов работ с мень¬
шей численностью персонала. Механизация и автоматизация произ¬
водства, эффективное использование рабочего времени, совер¬
шенствование организации производства и труда, повышение
действенности социалистического соревнования — вот те слагаемые,
которые должны обеспечить выполнение плановых заданий по росту
производительности труда каждым предприятием, стройкой, колхо¬
зом и совхозом.
Большое внимание в проекте пятилетнего плана уделяется сни¬
жению себестоимости и росту на этой основе прибыли. Только по
республиканским министерствам и ведомствам прибыль от промыш¬
ленной деятельности возрастет за пятилетку в 1,4 раза и составит
свыше 250 миллионов рублей.
Среди проблем современного этапа развития экономики одна из
самых важных — обеспечение бережного расходования всех произ¬
водственных ресурсов. Этой проблеме особое внимание уделил
XXVI съезд КПСС, во исполнение решений которого было принято
в июне текущего года Постановление ЦК КПСС и Совета Минист¬
ров СССР «Об усилении работы по экономии и рациональному
использованию сырьевых, топливно-энергетических и других мате¬
риальных ресурсов», где предусматривается проведение системы
мероприятий, направленных на коренное улучшение всей работы
в этом направлении.
Выполнение заданий по экономии материальных ресурсов потре¬
бует от министерств, ведомств, исполкомов Советов народных депу¬
татов, руководителей'объединений и предприятий, строек, совхозов,
колхозов и транспортных организаций осуществления системы
мероприятий по внедрению прогрессивной технологии, повышению
мобилизующего значения норм и нормативов, более полного учета
в них достижений науки и техники, а также опыта передовых кол¬
лективов. Значимость этого трудно переоценить. Достаточно ска¬
зать, что снижение себестоимости в промышленности республики
дополнительно к плану всего на полпроцента дает в расчете на год
около 100 миллионов рублей прибыли.
«Экономика должна быть экономной» — это требование, выдви¬
нутое Генеральным секретарем ЦК КПСС товарищем Леонидом
Ильичом Брежневым на XXVI съезде КПСС, касается и многих
других сторон нашей работы. В частности, сокращение времени от
момента получения оборудования до его установки позволяет в бо¬
лее сжатые сроки обеспечивать наращивание мощностей и дости¬
гать проектного уровня в их использовании. Однако отдельные ми¬
нистерства и ведомства республики не принимают необходимых
мер по снижению сверхнормативных запасов неустановленного
оборудования. Так, на предприятиях Министерства легкой промыш-
БССР, Министерства мясной и молочной промышленности
БССР, Министерства лесной промышленности БССР, Министерства
294

промышленности строительных материалов БССР, Госкомсельхоз-
техники БССР и Министерства сельского хозяйства БССР имеют
место факты, когда высокопроизводительное отечественное и им¬
портное оборудование в течение 2—3 и более лет находится на
складах и не вводится в эксплуатацию. А всего на 1 октября теку¬
щего года в республике имелось неустановленного оборудования
на сумму 430 миллионов рублей, в том числе импортного — на
249 миллионов рублей. Руководителям министерств, ведомств, Гос¬
плану БССР, Комитету народного контроля БССР и Государствен¬
ному комитету Белорусской ССР по материально-техническому
снабжению необходимо ужесточить контроль за соблюдением гра¬
фиков сдачи оборудования в монтаж, рассмотреть по всем стройкам
увязку складских остатков с объемами капитальных вложений,
привлекать к строгой ответственности лиц, допускающих непроду¬
манное отношение к формированию заказов на новое оборудование
и неэффективно использующих выделяемые на эти цели государ¬
ственные средства.
В вопросах обеспечения нормальной работы предприятий боль¬
шая роль принадлежит органам Государственного комитета Бело¬
русской ССР по материально-техническому снабжению, всей систе¬
ме материально-технического снабжения республики. В речи на
ноябрьском Пленуме ЦК КПСС Леонид Ильич Брежнев подчерки¬
вал, что срывы в снабжении, даже кратковременные, буквально
дезорганизуют работу многих предприятий.
В республике осуществлены определенные мероприятия в части
дальнейшего совершенствования управления материально-техниче¬
ским снабжением. В то же время необходимо отметить, что ряд
проблем здесь все еще не решен. Зачастую ассортиментные запасы
сырья и материалов на предприятиях по поставкам номенклатуры
Госснаба БССР комплектуются плохо, по-прежнему оставляет же¬
лать лучшего оперативность снабжения. Все это надо безотлага¬
тельно поправлять.
Выполнение плановых заданий по росту эффективности произ¬
водства должно постоянно находиться в центре внимания мини¬
стерств и ведомств, облисполкомов и Минского горисполкома,
объединений, предприятий, строек, колхозов и совхозов. Особый
упор должен быть сделан на рачительное использование имеюще¬
гося производственного потенциала, так как дальнейшее увеличе¬
ние масштабов общественного производства по республике должно
быть достигнуто, как известно, при значительном сокращении при¬
роста численности работающих. Это — одно из наиболее важных
положений пятилетнего плана, свидетельствующее о необходимо¬
сти максимального использования интенсивных факторов как ре¬
шающего условия развития народного хозяйства на современном
этапе. Задача эта, конечно, не простая, но вполне реальная. И она
может и должна быть решена.
295

Важнейшим фактором повышения эффективности общественно¬
го производства является активная реализация положений Поста¬
новления ЦК КПСС и Совета Министров СССР «Об улучшении
планирования и усилении воздействия хозяйственного механизма
на повышение эффективности производства и качества работы».
Многое в этом направлении сделано и в республике. Вместе с тем
еще больше должна быть повышена ответственность за строгое
соблюдение договорной дисциплины по срокам и номенклатуре по¬
ставок, обеспечение стабильности планов, не допуская корректиров¬
ки их в сторону уменьшения. Необходимо постоянно добиваться
правильного сочетания материальных и моральных стимулов
работы.
Развитие науки
и ускорение технического прогресса
Товарищи депутаты! В соответствии с установками XXVI съезда
КПСС и XXIX съезда Компартии Белоруссии в одиннадцатой пяти¬
летке ускорение научно-технического прогресса в еще большей мере
будет подчинено интенсификации экономики и решению социаль¬
ных задач.
На основе использования научно-технических достижений будут
созданы новые виды высокопроизводительных машин и оборудова¬
ния, современных приборов, прогрессивных технологических про¬
цессов, новых материалов, товаров с улучшенными, потребительски¬
ми свойствами. Так, технический ресурс тракторов до первого
капитального ремонта намечается увеличить с 6 до 8 тысяч часов
при снижении трудоемкости обслуживания в полтора раза и удель¬
ной металлоемкости — на 25—30 процентов. В станкостроении
предусматривается производство новых конструкций продольных
фрезерно-расточных станков для обработки крупногабаритных де¬
талей, вертикальных и горизонтальных протяжных станков, обеспе¬
чивающих сокращение времени обработки деталей в полтора раза.
В химической и нефтехимической промышленности увеличится вы¬
пуск сложных высококонцентрированных удобрений в неслеживаю-
щемся и гранулированном виде, высококачественных изоляционных
материалов, будет освоено производство шин с металлокордной
прокладкой для автомобилей «КамАЗ», срок службы которых уве¬
личится почти вдвое, и сверхкрупногабаритных шин для автомоби¬
лей «БелАЗ». Дальнейшее развитие получат разработка и вне¬
дрение лазерных, газоплазменных и других методов упрочнения
деталей машин, эффективных способов защиты от, коррозии,, про¬
должатся работы по техническому перевооружению производства.
На промышленных предприятиях предусматривается установить
около 2,7 тысячи механизированных поточных и автоматических
линий, комплексно механизировать свыше 1 тысячи цехов, участков
296

и производств, внедрить свыше 1100 автоматических манипуляторов
и комплексов технологического оборудования на их основе, что
позволит сократить численность рабочих, занятых ручным трудом,
на 12—14 процентов.
Возрастут темпы автоматизации на основе широкого внедре¬
ния вычислительной техники. Предусматривается создать 23 авто¬
матизированные системы управления технологическими процесса¬
ми. Дальнейшее развитие получат вычислительные центры и сети
коллективного пользования на базе высокопроизводительных ЭВМ.
нового поколения и развитой системы телевизионной обработки
информации,
В целях повышения требований к качеству и техническому уров¬
ню выпускаемой продукции планируется пересмотреть и обновить
около 400 республиканских стандартов и более 800 технических
условий. Выпуск продукции с государственным Знаком качества
в 1985 году будет доведен до 30 процентов в общем объеме про¬
изводства.
Предусмотрено дальнейшее развитие фундаментальных исследо¬
ваний по естественным и общественным наукам. Будут выполнены
50 республиканских научно-технических программ и задания по-
75 союзным программам. Впервые планируется реализация 7 рес¬
публиканских целевых комплексных научно-технических программ.
Их конечной задачей является разработка и внедрение в народное
хозяйство наиболее результативных научно-технических дости¬
жений.
Экономический эффект от внедрения в производство научных
разработок институтов и лабораторий Академии наук БССР, мини¬
стерств и ведомств республики возрастет по сравнению с десятой
пятилеткой примерно на 25 процентов и превысит 1 миллиард руб¬
лей. Для успешного решения намеченных задач предусматривается
значительно расширить опытно-экспериментальную базу научных
учреждений. На строительство объектов Академии наук БССР в
пятилетием плане направляется 32 миллиона рублей капитальных
вложений. Будут введены в действие экспериментальные базы в ин¬
ститутах генетики и цитологии, биоорганической химии, проблем
надежности и долговечности машин. Войдет в действие ряд объект
тов науки в Государственном комитете Белорусской ССР по делам
строительства и Министерстве сельского хозяйства БССР.
Развитие промышленности
Товарищи депутаты! В соответствии с курсом Коммунистической
партии на первоочередное развитие социалистической индустрии
предусматривается дальнейший рост всех отраслей промышленно¬
сти республики с целью более полного удовлетворения потребностей
народного хозяйства в средствах производства, а населения — в то-
297

варах народного потребления. Общий объем промышленного произ¬
водства возрастет за пятилетие на 28 процентов. Принципиальной
особенностью плана является превышение темпов роста производ¬
ства предметов потребления — группы «Б» в сравнении с темпами
роста производства средств производства — группы «А». Значитель¬
но повышается весомость каждого процента прироста. Так, если в
прошлой пятилетке один процент прироста промышленного произ¬
водства составил 175 миллионов рублей, то в нынешней он увели¬
чится до 248 миллионов рублей, или в 1,4 раза. Три четверти при¬
роста мощностей намечается получить на действующих предприя¬
тиях за счет их расширения, реконструкции и технического
перевооружения.
Как отмечалось в Отчетном докладе ЦК КПСС XXVI съезду
партии, безусловной предпосылкой решения всех народнохозяй¬
ственных задач — и производственных, и социальных — является
развитие базовых отраслей промышленности.
В одиннадцатой пятилетке намечается ввести в действие энер¬
гетические мощности на 565 тысяч кВт, в том числе на Минской
ТЭЦ-4, Могилевской ТЭЦ-2, Гомельской ТЭЦ-2, построить межси¬
стемные линии электропередачи Игналинская АЭС — подстанция
«Белорусская» (район Солигорска), Игналинская АЭС — Полоцк,
Чернобыльская АЭС — Мозырь, Смоленская АЭС — Гомель. Нач¬
нется строительство Минской атомной ТЭЦ. Потребление электро¬
энергии возрастет в промышленности на 28 процентов, сельском
хозяйстве — на одну треть и на транспорте — в 1,5 раза.
Крупным резервом увеличения энергетических ресурсов является
рациональное и экономное их использование. А возможности здесь
огромны. Достаточно сказать, что экономия по’республике электри¬
ческой энергии только на один процент равнозначна годовой по¬
требности в ней таких крупных предприятий, как Мозырский нефте¬
перерабатывающий или Минский автомобильный заводы.
Объем производства топливной промышленности, включающей
нефтеперерабатывающую, нефтедобывающую и торфяную отрасли,
увеличится на 9,8 процента.
На развитие нефтеперерабатывающей промышленности, обеспе¬
чивающей потребность нашей, республики, почти всю Прибалтику
и часть районов северо-запада страны в нефтяном топливе и сма¬
зочных маслах, будет направлено более 200 миллионов рублей ка¬
питальных вложений, или на 14,3 процента больше, чем в десятой
пятилетке. Завершится строительство технологических установок по
вторичным процессам нефтепереработки и ряда природоохранных
объектов, войдут в действие установки «Парекс» по производству
высокоочищенных жидких парафинов для микробиологической про¬
мышленности мощностью по 120 тысяч тонн в объединении «Ново-
лолоцкнефтеортсинтез» и на Мозырском нефтеперерабатывающем
заводе.
298

С целью сохранения торфа для нужд сельского хозяйства и как
высококачественного минерального сырья к концу пятилетки плани¬
руется прекратить сжигание торфа на электростанциях. Поэтому
в проекте плана намечается значительно снизить его добычу. Пла¬
нируемое производство брикетов с учетом потребления других,
видов топлива, в частности дров и каменного угля, позволит
обеспечить нужды в нем коммунально-бытового хозяйства и насе¬
ления.
Выпуск продукции химической и нефтехимической промышлен¬
ности возрастет на 31,6 процента. Производство минеральных удо¬
брений предусмотрено увеличить в 1,3 раза, в том числе калий¬
ных — в 1,4 раза, химических волокон и нитей — на 42 процента^
синтетических смол и пластических масс — на 52,7, шин — на 49,&
процента. Намечено ввести в действие новые мощности в производ¬
ственных объединениях «Беларуськалий» и «Бобруйскшина», по-
производству капролактама, аммиака и азотных удобрений —
в гродненском объединении «Азот» имени Сергея Осиповича При-
тыцкого, полиэтилена и нитрона — в объединении «Полимир», ди-
метилтерефталата, полиэфирных волокон и нитей — в могилевском:
объединении «Химволокно» имени Владимира Ильича Ленина, по¬
лиэфирных нитей — на Светлогорском заводе искусственного волок¬
на, капроновых волокон и нитей — на Гродненском заводе синте¬
тического волокна. Успешное выполнение этих важных заданий во-
многом зависит от своевременного укрепления производственной
базы строительных и монтажных организаций, и прежде всего в;
Новополоцке, Бобруйске и Светлогорске.
Дальнейшее развитие получат геологоразведочные работы. На:
эти цеди предусмотрено направить около 320 миллионов рублей, что'
даст возможность увеличить промышленные запасы нефти, выявить
новые месторождения подземных вод, нерудных материалов и дру¬
гих полезных ископаемых.
Опережающими темпами намечается развивать машиностро¬
ение и металлообработку, что определяется ведущей ролью этой
отрасли в техническом перевооружении всего народного хозяйства,
и росте производительности труда. За пятилетие объединения и
предприятия республики дадут стране 460 тысяч тракторов, более
200 тысяч грузовых автомобилей и 126 тысяч металлорежущих
станков.
Наряду со значительным увеличением выпуска машинострои¬
тельной продукции предусматривается дальнейшее улучшение ее
структуры, повышение технического уровня и качества машин и
оборудования, их надежности и экономичности. Более высокими
темпами, как это определено Основными направлениями, будут раз¬
виваться радиотехническая, электронная и приборостроительная
промышленность. Удельный вес ее в общем объеме машиностроения
и металлообработки повысится в 1985 году до 46 процентов против
299

38 процентов в 1980 году. Выпуск средств вычислительной техники
возрастет более чем в 1,5 раза. Намечается освоить 8 новых и 4 мо¬
дернизированных типа промышленных роботов и робототехнологи¬
ческих комплексов для замены ручного труда в литейном, штампо¬
вочном и пластмассовом производствах.
В объединениях «БелавтоМАЗ» и «Минский тракторный завод
имени Владимира Ильича Ленина» будет осваиваться производство
автосамосвалов особо высокой грузоподъемности и модернизиро¬
ванных тракторов МТЗ-100/102. Весьма ответственные задачи стоят
перед коллективом объединения «Гомсельмаш», который за пяти¬
летие должен поставить сельскому хозяйству страны 50 тысяч са¬
моходных, 15 тысяч прицепных кормоуборочных комбайнов, 78 ты¬
сяч силосоуборочных комбайнов «Вихрь», 170 тысяч прицепных
емкостей. Успешное решение этой задачи во многом будет опреде¬
ляться своевременным вводом здесь производственных мощностей
и объектов социально-бытового назначения, на сооружение которых
в целом за годы пятилетки направляется свыше 633 миллионов
рублей.
На станкостроительных предприятиях республики выпуск авто¬
матических линий увеличится в 1,9 раза, производство станков с
числовым программным управлением — в 4,7 раза. Будет освоено
свыше 240 моделей металлообрабатывающих станков и 60 типов
кузнечно-прессового и литейного оборудования.
Дальнейшее развитие получит промышленность общемашино¬
строительного применения. Производство чугунного литья намеча¬
ется увеличить на 18,2 процента, стального — на 13,7 процента и
горячих штамповок — в 1,4 раза.
По существу заново создается в республике черная и цветная
металлургия. В соответствии с Основными направлениями в Жло¬
бине намечается построить передельный металлургический завод
мощностью 500 тысяч тонн проката черных металлов в год, с вво¬
дом в действие которого в основном будут удовлетворены потреб¬
ности строительной индустрии республики во многих видах прока¬
та, катанки и арматурных профилей.
Для централизованного обеспечения изделиями из металличе¬
ских порошков начато строительство завода мощностью 10 тысяч
тонн продукции в Молодечно, что позволит сократить трудоемкость
производства многих деталей в машиностроении, а также эконо¬
мить ежегодно до 20 тысяч тонн проката металлов. Для обеспечения
в 1984 году ввода в действие завода предстоит в ближайшее время
спроектировать и изготовить необходимую технологическую оснаст¬
ку и большое количество нестандартизированного оборудования.
В решении этих вопросов должны участвовать многие машино¬
строительные предприятия республики.
В цветной металлургии начнется строительство завода алюми-
виевых сплавов в Глубоком Витебской области.
300

Важнейшими задачами в лесной, бумажной и деревообрабаты¬
вающей промышленности являются дальнейшее развитие лесоза¬
готовок на базе применения высокопроизводительных машин и ме¬
ханизмов, повышение эффективности работы деревообрабатываю¬
щих производств. Выпуск продукции отрасли при тех же ресурсах
используемого древесного сырья должен возрасти на 18,7 процента.
Предусматривается опережающее развитие мощностей по производ¬
ству древесностружечных и древесноволокнистых плит, картона за
счет расширения и технического перевооружения действующих
предприятий, что улучшит комплексное использование всех видов
древесины. Расширится номенклатура, продукции с учетом потреб¬
ностей народного хозяйства и спроса населения.
В промышленности строительных материалов увеличится произ¬
водство цемента, кирпича, облицовочных плит из естественного
камня, наплавляемого рубероида. В объединении «Кричевцементно-
шифер» мощности по производству цемента за счет реконструкции
возрастут на 80 тысяч тонн; в объединении «Волковыскцементно-
шифер» намечается ввести в действие технологическую линию по
выпуску 100 тысяч тонн извести в год, на Гомельском стекольном
заводе — мощности на 2,5 миллиона квадратных метров армиро¬
ванного и узорчатого стекла, на стеклозаводе «Неман» — по выпу¬
ску сортовой посуды. В соответствии с намеченными мероприятия¬
ми директивных органов в республике в 1982—1985 годах на ряде
крупных предприятий производство стеновых материалов за счет
его интенсификации должно быть увеличено на 400 миллионов штук
кирпича, а также введены в действие новые мощности на 450 мил¬
лионов штук.
Разработка плана на одиннадцатую пятилетку по отраслям,
производящим промышленные товары народного потребления, бы¬
ла подчинена решению одной из важных задач, определенных
XXVI съездом КПСС,— наиболее полному удовлетворению потреб¬
ностей советских людей в изделиях разнообразного ассортимента
и высокого качества, реализации недавно принятых ЦК КПСС и
Советом Министров СССР решений по увеличению выпуска това¬
ров первой необходимости.
Объем продукции легкой промышленности возрастет на 20,8 про¬
цента, в том числе шелковых тканей — в 1,5 раза, искусственного
меха — на 43,5 процента, ковров и ковровых изделий — на 28,1 про¬
цента. Ежегодное обновление ассортимента одежды и обуви по мо¬
делям предусматривается довести до 60—80 процентов. Министер¬
ству легкой промышленности БССР необходимо поднять ответ¬
ственность руководителей объединений и предприятий за поставку
товаров торгующим организациям в соответствии с заключаемыми
договорами.
На развитие легкой промышленности предусматривается напра¬
вить 380 миллионов рублей капитальных вложений, будет завер-
301

іпено строительство Кобринской прядильно-ткацкой и Жлобинской
фабрик искусственного меха, расширение Брестского производст¬
венного коврово-суконного объединения, Чаусского и Кормянского
льнозаводов, реконструкция Гродненского тонкосуконного комби¬
ната, Бобруйской трикотажной и Полоцкой швейной фабрик, нач¬
нется строительство прядильно-ткацкой фабрики в Барановичах,
отделочной фабрики в Кобрине.
В речи товарища Леонида Ильича Брежнева на ноябрьском
(1981 г.) Пленуме ЦК КПСС была дана высокая оценка строите¬
лям предприятий легкой промышленности республики. Это, това¬
рищи, ко многому, обязывает.
Большие задачи стоят перед местной промышленностью, от ра¬
боты которой во многом зависит обеспечение спроса населения в
различных товарах повседневного назначения. Предприятиям Ми¬
нистерства местной промышленности БССР необходимо увеличить
общий выпуск продукции почти в 1,4 раза, в том числе товаров
народного потребления — в 1,5 раза. Значительно расширится про¬
изводство простейших товаров из местного сырья и отходов произ¬
водства, стальной и чугунной эмалированной посуды, изделий бы¬
товой химии и художественных промыслов.
Большое внимание в плане уделено проблеме вовлечения в на¬
роднохозяйственный оборот всех видов материальных ресурсов.
Впервые включен раздел по использованию вторичного сырья. Про¬
изводство продукции с использованием такого сырья за пятилетие
по министерствам и ведомствам республики достигнет 1,5 миллиар¬
да рублей. Это задание, конечно же, необходимо считать минималь¬
ным, так как резервов здесь еще много.
Производство товаров культурно-бытового и хозяйственного на¬
значения намечается увеличить в 1,4 раза. На предприятиях рес¬
публики в 1985 году будет произведено 875 тысяч телевизоров,
в том числе для приема цветного изображения 640 тысяч штук,
650 тысяч бытовых холодильников, 230 тысяч мотоциклов и 745 ты¬
сяч велосипедов, 1770 тысяч фотоаппаратов, 660 тысяч радиопри¬
емных устройств, наручных часов на 477 миллионов рублей, или в
1,7 раза больше, чем в 1980 году. Предусматривается освоить вы¬
пуск ряда новых технически сложных изделий с улучшенными по¬
требительскими свойствами, среди которых — холодильники повы¬
шенной комфортности и надежности, телевизоры с цветным изо¬
бражением, новые модели автомагнитол, электронно-механические
кварцевые часы, 190 современных? моделей мебели. Гомельским
производственным объединением «Гидроавтоматика» будет осуще¬
ствлено строительство цеха в Наровле по выпуску 150 тысяч зонтов
в год. Планируется ввести мощности по производству товаров в объ¬
единениях «БелавтоМАЗ», «Бобруйскферммаш» и «Гомсельмаш»,
осуществить расширение Минского часового завода.
302

Проработка в пятилетием плане вопросов размещения промыш¬
ленности осуществлялась с учетом ряда весьма существенных фак¬
торов: резкого снижения в предстоящем периоде прироста трудо¬
вых расурсов, необходимости дальнейшего ограничения роста боль¬
ших и развития экономически перспективных малых и средних
городов, размещения новых предприятий в промышленных узлах и
территориальных комплексах.
В Брестской и Гродненской областях, которые несколько луч¬
ше обеспечены трудовыми ресурсами, чем другие области, но в то
же время удалены от сырьевых баз и потребителей продукции, пре¬
имущественное развитие, как и прежде, получат неметаллоемкие
отрасли машиностроения, легкая и пищевая промышленность.
В Минской области предусматривается разместить в основном фи¬
лиалы предприятий города Минска, а также объекты, дополняющие
созданные промышленные комплексы. Учитывая напряженный ба¬
ланс трудовых ресурсов в Витебской, Гомельской и Могилевской
областях, развитие промышленности здесь предусмотрено осуще¬
ствлять в основном за счет лучшего использования уже созданного
производственного потенциала, расширения, реконструкции и тех¬
нического перевооружения действующих предприятий.
Дальнейшее развитие получат малые и средние города респуб¬
лики. Здесь намечено разместить более 76 процентов всех ново¬
строек одиннадцатой пятилетки. При проработке вопросов строи¬
тельства новых объектов учитывалась также необходимость
принятия мер в ряде городов по улучшению соотношения в приме¬
нении мужского и женского труда.
Развитие агропромышленного комплекса
Товарищи депутаты! В принятых XXVI съездом КПСС «Основ¬
ных направлениях экономического и социального развития СССР
на 1981—1985 годы и на период до 1990 года» признано необходи¬
мым обеспечить единое планирование, пропорциональное и
сбалансированное развитие отраслей агропромышленного комплек¬
са, значительное укрепление его материально-технической базы,
совершенствование экономических связей между отраслями, орга¬
низацию четкого их взаимодействия по наращиванию производства
сельскохозяйственной продукции, улучшению ее сохранности, тран¬
спортировки, переработки и доставки до потребителя.
Среднегодовой объем валовой продукции сельского хозяйства
намечается увеличить на 11 процентов, что находится в пределах
установленных республике заданий по Основным направлениям,
против 7,9 процента в десятой пятилетке. Сбор зерна возрастет на
26 процентов, льноволокна — на 30, сахарной свеклы — на 10,5,
овощей — на 11,7 процента. Производство мяса (в убойном весе)
303

составит в среднем за год 957 тысяч тонн и молока — 6500 тысяч
тонн.
Рост валового сбора зерна предусматривается обеспечить за счет
повышения урожайности на основе улучшения семеноводства, вне¬
дрения новых высокоинтенсивных, устойчивых к полеганию сортов,
перевода производства зерна на промышленную основу. Будет про¬
должена работа по углублению специализации хозяйств на произ¬
водстве продовольственного, семенного и технического картофеля,
По внедрению новых, высококрахмалистых сортов, упорядочению
зон его заготовок.
Большие задачи ставятся перед льноводами республики. Средне¬
годовое производство льноволокна должно быть доведено не менее
чем до 122 тысяч тонн против 94,2 тысячи тонн в прошлой пяти¬
летке при существенном повышении качества льнопродукции. Для
достижения этой цели потребуется провести ряд мероприятий, сре¬
ди которых — дальнейшее углубление специализации, концентра¬
ция посевов льна в районах и хозяйствах с лучшими для этой
культуры условиями, укрепление материально-технической базы
льносеющих колхозов, совхозов и льноперерабатывающей промыш¬
ленности, полное обеспечение посевов минеральными удобрениями
и химическими средствами борьбы с сорняками, вредителями и бо¬
лезнями, создание на базе наиболее крупных, технически оснащен¬
ных льнозаводов и льносеющих хозяйств аграрно-промышленных
объединений. Важно также сократить количественные потери и
особенно потери качества льнопродукции на всех стадиях ее про¬
изводства и переработки. Министерство сельского хозяйства БССР,
Министерство легкой промышленности БССР, руководители и спе-
и
V
и
циалисты хозяйств должны усилить внимание к этой важной тех¬
нической культуре, принять все меры к тому, чтобы напряженные
задания по производству и продаже государству льнопродукции
были безусловно выполнены.
Намечается дальнейшее увеличение производства сахарной
свеклы, овощей и другой продукции растениеводства. Особо сле¬
дует сказать об овощах. Нынешний уровень их производства в рес¬
публике не обеспечивает потребности населения и перерабатыва¬
ющей промышленности ни по количеству, ни по ассортименту. Ми¬
нистерство плодоовощного хозяйства БССР должно поправить сло¬
жившееся положение в овощеводстве, направить свои усилия на
укрепление материально-технической базы специализированных
и
хозяиств, совершенствование системы производства,
заготовок,
транспортировки, реализации и переработки овощей. Необходимо
расширить ассортимент овощных культур, улучшить качество про-
дукции, сократить ее потери. Главное условие достижения высоких
показателей в животноводстве — это повышение продуктивности
скота. Среднегодовой удой молока от одной коровы в колхозах и
совхозах планируется довести к концу пятилетки до 2600 килограм-
304

мов против 2224 в 1980 году, средний вес одной головы крупного
рогатого скота, продаваемого государству,— соответственно до
385 килограммов против. 347. Наряду с этим намечается дальней¬
ший рост поголовья скота и птицы.
Продолжится работа по переводу животноводства на промыш¬
ленную основу путем его специализации и концентрации на базе
межхозяйственной кооперации. Предусмотрено создать 124 комп¬
лекса по выращиванию и откорму скота общей мощностью 676 ты¬
сяч голов в год. В целом на комплексах будет производиться 310 ты¬
сяч тонн говядины, или 37 процентов от общей ее реализации. На
свиноводческих комплексах намечено получить 200 тысяч тонн сви¬
нины, или 70 процентов от общего ее производства. Министерству
сельского хозяйства БССР и его органам на местах, облисполко¬
мам и райисполкомам необходимо уделять этим вопросам перво¬
очередное внимание. Особенно важно создать на комплексах высо¬
коэффективное кормопроизводство, комплектовать поголовьем ско¬
та, заблаговременно готовить необходимые кадры.'
Вместе с тем нельзя упускать из виду, как отметил на пленуме
ЦК КП Б Тихон Яковлевич Киселев, и свиноводческие фермы, ко¬
торые сегодня дают значительную долю производства свинины.
Крупные меры предусмотрены по укреплению кормовой базы
в животноводстве. Задача состоит в том, чтобы обеспечить не толь¬
ко количественный рост кормов, но и их сбалансированность по
всем питательным веществам, особенно по протеину. В связи с этим
разработана целевая комплексная программа по кормопроизвод¬
ству, которой предусматриваются прогрессивные технологии воз¬
делывания полевых и луговых культур, выделение кормопроизвод¬
ства в специализированную отрасль. Особое внимание уделено вы¬
ращиванию бобовых культур как весьма ценного источника
протеина. При крупных животноводческих комплекса^ и фермах
намечается строительство комбикормовых заводов и предприятий
по кормоприготовлению, а также хранилищ кормов.
Одновременно будут приниматься меры, способствующие раз¬
витию производства сельскохозяйственной продукции населением,
коллективного садоводства и огородничества.
Одно из главных направлений развития агропромышленного
комплекса — укрепление материально-технической базы сельского
хозяйства, дальнейшее переустройство села. На эти цели в целом
по республике за пятилетие предусматривается направить более
7,7 миллиарда рублей капитальных вложений. В 1,3 раза возрастут
затраты на строительство объектов, обеспечивающих сохранность
сельскохозяйственной продукции. Фондообеспеченность колхозов и
совхозов увеличится почти на одну треть, им будет поставлено
79 тысяч тракторов, 53 тысячи грузовых автомобилей, 19,8 тысячи
зерноуборочных комбайнов, 65 тысяч тракторных прицепов и мно¬
го другой техники. Все это явится основополагающим фактором
305

дальнейшего роста производительности труда в сельском хозяйстве,
Поставка минеральных удобрений за 1981—1985 годы составит
7324 тысячи тонн в действующем веществе. Министерству сельского
хозяйства БССР и его органам на местах, Министерству плодоовощ¬
ного хозяйства БССР необходимо принять все меры по рациональ¬
ному применению туков, полному использованию имеющихся воз¬
можностей по накоплению и внесению органики.
Существенную роль в подъеме экономики колхозов и совхозов
республики играет мелиорация земель. За пятилетие намечено осу¬
шить переувлажненные и заболоченные земли на площади 480 ты¬
сяч гектаров. На 700 тысячах гектаров земель, не требующих осу¬
шения, будут проведены культуртехнические работы, на 55 тысячах
гектаров — созданы оросительные системы. Опережающими тем¬
пами предусматривается вести мелиорацию в Витебской области,
где будет осушено земель на 25 процентов больше, чем за годы
прошлой пятилетки. В зоне Полесья, наряду с дальнейшим созда¬
нием совхозов на мелиорированных землях, будет осуществляться
сооружение первоочередных объектов противопаводковой защиты
в бассейнах рек Припять, Горынь, Западный Буг и Днепро-Бугско-
го канала.
Рост производства продукции предприятий пищевых отраслей
промышленности, план по которым разработан исходя из намеча¬
емых объемов закупок и переработки сельскохозяйственного сырья,
составит 22 процента, в том числе по пищевкусовой промышлен¬
ности— 12,9 процента и мясо-молочной — 29,6 процента. Ввод в
эксплуатацию новых прудов и повышение их продуктивности дадут
возможность увеличить улов рыбы более чем в 2 раза. Возрастет
производство колбасных изделий, мясных консервов, цельномолоч¬
ной продукции, животного масла, жирных сыров. Особое внимание
необходимо уделить внедрению безотходных технологий при пере¬
работке сельскохозяйственного сырья, прежде всего в плодоовощ¬
ной промышленности.
Предусматривается завершить строительство Мозырского со¬
левого завода, молочных заводов в Гомеле и Минске, сыродельных
заводов в Слуцке и Хойниках, хлебозавода в Минске, построить
первую очередь солодовенного завода в Иваново, хлебозавод в
в Давид-Городке, завод по производству заменителя цельного мо¬
лока — в Клецке, расширить мощности на ряде действующих пред¬
приятий.
Большое значение для повышения продуктивности скота и пти¬
цы имеет продукция микробиологической и комбикормовой про¬
мышленности. Общий объем производства микробиологической
промышленности республики, специализирующейся на выпуске
дрожжей, антибиотиков, аминокислот, витаминов и других высоко¬
качественных препаратов, за пятилетие увеличится в 2,9 раза. Пла¬
нируется ввести в действие вторую очередь Новополоцкого завода
306

белково-витаминных концентратов, продолжить строительство Мо¬
зырского завода кормовых дрожжей. Однако эти объекты соору¬
жаются пока медленно, а выделяемые средства из года в год не
осваиваются. Строительным организациям совместно с заказчика¬
ми необходимо улучшить положение дел на названных стройках
и обеспечить их своевременный ввод.
План развития лесного хозяйства разработан с учетом обеспе¬
чения дальнейшей интенсификации и роста экономической эффек¬
тивности отрасли при одновременном повышении роли лесов как
природно-географического фактора. В целом за пятилетие намеча¬
ется провести работы по повторному устройству лесов Министер¬
ству лесного хозяйства БССР на площади 3824 тысячи гектаров.
Лесосечный фонд по годам пятилетки принят в объеме расчетной
лесосеки, сортиментный состав его в основном обеспечивает суще¬
ствующую специализацию лесной, бумажной и деревообрабатыва¬
ющей промышленности республики.
Транспорт и связь
Дальнейшее развитие транспорта и связи в одиннадцатой пяти¬
летке предусматривает более полное удовлетворение потребностей
народного хозяйства и населения республики в перевозках и эффек¬
тивных средствах связи. Грузооборот всех видов транспорта уве¬
личится почти на 12 процентов, пассажирооборот — на 16,1 процен¬
та. Возрастут объемы транспортного обслуживания сельского
населения, экскурсионных и туристских перевозок, а также пере¬
возок во внутригородском сообщении.
, Основной объем перевозок массовых грузов будет обеспечи¬
ваться железнодорожным транспортом. Его грузооборот за пяти¬
летие увеличится на 8,6 процента. Продолжится работа по оптими¬
зации грузопотоков между поставщиками и потребителями. Рас¬
ширятся провозные и пропускные возможности железной дороги,
будет электрифицирован железнодорожный участок Столбцы —
Брест, что обеспечит перевод на электротягу всего направления от
Бреста до Москвы. Намечается ввод в эксплуатацию ряда механи¬
зированных пунктов переработки грузов. Завершится строительст¬
во железнодорожного вокзала в Гродно, начнется реконструкция
вокзала в Минске.
Автомобильный транспорт будет обеспечивать вывоз сельско¬
хозяйственной продукции к местам ее переработки и хранения, пе¬
ревозку грузов в городах, в местном и внутрирайонном сообщении.
Грузооборот автомобильного транспорта общего пользования воз¬
растет на 15,4 процента. Будет продолжена работа по совершен¬
ствованию структуры подвижного состава, широкому применению
автопоездов, на 36 процентов увеличится перевозка грузов в кон¬
тейнерах. Расширится автобусное сообщение между населенными
307

пунктами республики, значительно пополнится парк автобусов.
Намечается дальнейшее развитие материально-технической базы
автомобильного транспорта. Будут построены автовокзал «Восточ¬
ный» и шестой автобусный парк в Минске, автобусные парки в Мо¬
зыре и Новогрудке, автобазы в Лепеле и Климовичах.
Протяженность автомобильных дорог с твердым покрытием, по¬
строенных за счет государственных капитальных вложений, увели¬
чится на 1,5 тысячи километров. Завершится реконструкция
автомагистрали Минск — Брест, продолжится строительство и ре¬
конструкция участков дорог от Минска на Гродно и Вильнюс. Рас¬
ширится сеть дорог местного значения, продолжится строительство
подъездов к центральным усадьбам колхозов и совхозов.
Грузооборот речного транспорта за пятилетие возрастет на
20,1 процента. Намечается дальнейшая реконструкция Днепро-Буг-
ского канала, продолжится строительство порта в Витебске, нач¬
нется сооружение второй очереди Речицкого судостроительно-судо¬
ремонтного завода и других объектов.
На местных воздушных линиях в 1985 году будет перевезено
380 тысяч пассажиров — на 11,7 процента больше, чем в 1980 году.
Намечается закончить строительство взлетно-посадочной полосы
в аэропорту Гродно, аэровокзального комплекса в Бресте, пасса¬
жирского павильона в Гомеле, будет введена первая очередь аэро¬
порта «Минск-2».
Чтобы повысить эффективность работы транспорта, Управлению
Белорусской железной дороги, Министерству автомобильного тран¬
спорта БССР, Главному управлению речного флота БССР, Бело¬
русскому управлению гражданской авиации, руководителям под¬
ведомственных им организаций следует более настойчиво улуч¬
шать его использование, добиваться бережной эксплуатации
техники, обеспечивать ее своевременный и качественный ремонт.
Объем услуг предприятий и организаций связи увеличится на
23,2 процента. В городах будут введены автоматические телефон¬
ные станции на 180 тысяч номеров, в том числе — четыре крупных
АТС в Минске. Емкость телефонных станций в сельской местнос¬
ти достигнет к концу пятилетки 247 тысяч номеров, или возрастет
на 15,2 процента. Будут введены в действие прижелезнодорожный
почтамт в Гомеле, отделение перевозки почты в аэропорту
«Минск-2», узлы связи в ряде районных центров, в том числе в По¬
ставах, Берестовице, Славгороде.
Капитальное строительство
Товарищи депутаты! Успешное развитие всех отраслей народ¬
ного хозяйства, рост благосостояния трудящихся во многом зави¬
сят от выполнения планов капитального строительства, от того,
насколько рационально используются и быстро окупаются капи-
308

тальные вложения. «Новая пятилетка,— отметил товарищ Леонид
Ильич Брежнев в Отчетном докладе ЦК КПСС XXVI съезду пар¬
тии,— будет серьезным экзаменом для строителей. Характерная
ее черта — всемерная концентрация сил на скорейшем завершении
и пуске тех предприятий, которые способны обеспечить наибольший
прирост продукции, расшить узкие места».
Общий объем капитальных вложений за пятилетку составит в
республике свыше 22 миллиардов рублей, что на 2 миллиарда руб¬
лей больше, чем в прошлой пятилетке. Значительное увеличение
ассигнований предусмотрено на развитие черной металлургии, ма¬
шиностроения, микробиологической, лесной и деревообрабатываю¬
щей промышленности. Намечается дальнейшая концентрация сил и
средств на пусковых стройках. Объемы ввода в действие основных
фондов по министерствам и ведомствам республики определены с
превышением выделяемых капитальных вложений, что обеспечи¬
вает сокращение незавершенного строительства, которое по всем
годам пятилетки не будет превышать нормативный уровень. Су¬
щественно сокращается средний срок продолжительности строи¬
тельства.
Улучшится технологическая структура капитальных вложений.
Доля строительно-монтажных работ в объеме государственных ка¬
питальных вложений по республике снижается до 53 процентов
против 55 процентов в прошлой пятилетке. Объем средств на ре¬
конструкцию и техническое перевооружение действующих пред¬
приятий составит около трети ассигнований, направляемых на про¬
изводственное строительство. Министерствам и ведомствам, объ¬
единениям и предприятиям необходимо продолжить работу по уве¬
личению доли капитальных вложений, направляемых на эти цели.
Особое значение в деле повышения эффективности капитального
строительства отводится улучшению проектно-сметного дела. И это
понятно. На стадии проектирования должны закладываться самые
прогрессивные технические решения, научно обоснованные норма¬
тивы затрат материалов, энергии и труда, обеспечивающие высо¬
кие экономические показатели и качество строительной продукции.
Госстрою БССР, Госплану БССР, министерствам, ведомствам, обл¬
исполкомам и Минскому горисполкому, проектным организациям
необходимо уделить самое серьезное внимание экономичности раз¬
рабатываемых проектов и обеспечению своевременной выдачи про¬
ектно-сметной документации.
Намечается дальнейшее повышение технического уровня строи¬
тельства, укрепление его производственной базы. Будет введен в
действие Брестский, расширены и реконструированы Гродненский
и Могилевский заводы крупнопанельного домостроения, организо¬
вано производство в ряде районов жилых домов в индустриальном
исполнении для усадебной застройки.
309

Строительные министерства и ведомства совместно с Госстроем
БССР должны осуществить меры по дальнейшему и своевременно¬
му развитию производственной базы подрядных организаций в ме¬
стах концентрации строительства, повышению технического уров¬
ня строительного производства, внедрению прогрессивных методов
организации работ, применению при сооружении объектов новых
конструкций и материалов, позволяющих экономить материальные
и трудовые ресурсы.
В соответствии с решениями XXIX съезда КП Белоруссии боль¬
шое внимание в плане уделено обеспечению сбалансированности
капитального строительства. Вместе с тем не представилось воз¬
можным учесть все предложения и просьбы по строительству куль¬
турно-бытовых объектов и укреплению производственной базы
сельского хозяйства, по ряду других вопросов, которые ставились
исполкомами, министерствами и ведомствами. В ходе разработки
годовых планов и их реализации будут изыскиваться дополнитель¬
ные возможности для наиболее полного решения этих вопросов. Но
главное — эффективно, с максимальной отдачей использовать те
огромные ресурсы, которые предусмотрены планом, добиваться их
полного освоения.
Социальное развитие и повышение народного благосостояния
Товарищи депутаты! Все разделы представленных на ваше рас¬
смотрение планов подчинены решению главной задачи пятилетки —
обеспечению дальнейшего роста благосостояния советских людей,
осуществлению разработанной XXVI съездом КПСС широкой со¬
циальной программы, которая призвана обеспечить более полное
удовлетворение материальных и духовных потребностей нашего
народа, дальнейшее развитие социалистического образа жизни.
В одиннадцатой пятилетке реальные доходы на душу населения
увеличатся на 16,6 процента, что будет обеспечиваться прежде все¬
го за счет дальнейшего повышения оплаты по труду. Среднемесяч¬
ная заработная плата рабочих и служащих с учетом осуществляе¬
мых государством мероприятий в этой области, включая постепен¬
ное повышение минимальной заработной платы до 80 рублей в ме¬
сяц, ставок и окладов, возрастет на 13,5 процента и составит 170,3
рубля, в том числе в промышленности — на 15,2 процента и 191
рубль, строительстве — на 16,5 процента и достигнет 203 рублей.
Оплата труда колхозников в общественном хозяйстве увеличится
на 22,5 процента. Продолжится погашение государственных внут¬
ренних займов.
Общественные фонды потріебленйя возрастут на 20,6 процента,
а в расчете надушу населения — с 416 рублей в 1980 году до
488 рублей в 1985 году. Основная часть их прироста связана с уве¬
личением расходов государства на пенсии, пособия, стипендии,
310

оплату отпусков. Часть общественных фондов потребления будет
направлена на осуществление централизованных мероприятий по
усилению государственной помощи семьям с детьми и молодоже¬
нам, дальнейшему улучшению социального обеспечения населения.
Особое внимание уделяется улучшению снабжения населения
промышленными и продовольственными товарами более полной
сбалансированности платежеспособного спроса с товарными ре¬
сурсами и платными услугами. Объем розничного товарооборота
на 1985 год намечается в сумме 12,2 миллиарда рублей, или с уве¬
личением в сопоставимых ценах — на 23 процента. Возрастет про¬
дажа мясных и молочных продуктов, сахара, овощей, рыбы, тканей
всех видов, швейных изделий, товаров культурно-бытового и хозяй¬
ственного назначения. Вместе с тем на удовлетворении спроса насе¬
ления на мясные и молочные продукты сказываются, как известно,
неурожаи последних лет. Этим вопросам в ходе разработки и вы¬
полнения годовых планов надо уделять самое пристальное внима¬
ние, обеспечивая ускоренное наращивание производства продукции
животноводства.
Большое социальное значение имеет развитие бытового обслу¬
живания населения, которое непосредственно связано с повыше¬
нием уровня жизни людей. Объем.реализации бытовых услуг . на¬
селению увеличится на 40,2 процента, в том числе в сельской мест¬
ности—на 41,7 процента. Более ускоренное развитие получат
услуги, облегчающие домашний труд, создающие удобства в быту и
способствующие активному отдыху населения. В частности, разме¬
ры услуг по стирке белья возрастут на 49 процентов, ремонту слож¬
ной бытовой техники — в 1,6 раза, прокату предметов длительного
пользования — на 58 процентов. Министерство бытового обслужи¬
вания населения БССР и другие министерства и ведомства, имею¬
щие сеть бытового обслуживания, а также исполкомы местных Со¬
ветов должны осуществить широкий комплекс мероприятий по вы¬
полнению намеченных планов, более глубоко изучать спрос населе¬
ния на услуги и, что особенно важно, повысить качество и культуру
обслуживания.
На протяжении последних пятилеток в республике в широких
масштабах ведется жилищное строительство. Каждая семья ново¬
селов получает, как правило, отдельную благоустроенную кварти¬
ру. В настоящее время более 90 процентов жилья в городах и го¬
родских поселках обеспечено водопроводом, канализацией и. цент¬
ральным отоплением, 77 процентов — горячим водоснабжением, 88
процентов — природным и сжиженным газом.
Жилищное строительство занимает важнейшее место в социаль¬
ной программе и на одиннадцатую пятилетку. Всего будет постро¬
ено свыше 21 миллиона квадратных метров жилья. Более чем в 1,3
раза увеличиваются по сравнению с десятой пятилеткой государст¬
венные капитальные вложения на жилищное строительство для ра-
311

ботников сельского хозяйства. Получит дальнейшее развитие ко¬
оперативное жилищное строительство, особенно на селе. При этом
объединениям, предприятиям и организациям предоставлено право
направлять средства из поощрительных фондов на оказание рабо¬
чим и служащим безвозмездной материальной помощи в коопера¬
тивном и индивидуальном строительстве, а также частичное пога¬
шение выдаваемого на эти цели банковского кредита.
Для создания необходимых условий по лучшей сохранности
жилищного фонда в государственный план экономического и со¬
циального развития включены задания по капитальному ремонту
жилых домов с выделением на эти цели необходимых материаль¬
ных ресурсов. Министерствам, ведомствам, исполкомам Советов
народных депутатов, строительным и ремонтным организациям
необходимо обеспечить полное использование выделяемых средств,
повысить качество сооружения и ремонта жилых домов при одно¬
временном снижении стоимости квадратного метра жилья.
Дальнейшее развитие получит коммунальное хозяйство. Плани¬
руется ввести в эксплуатацию 184 километра троллейбусных линий
против 168 километров в прошлой пятилетке, построить гостиницы
на 2730 мест, в том числе гостиницу на 900 мест в Минске, проло¬
жить 393 километра газовых сетей и газифицировать 195 тысяч
квартир. Продолжатся работы по благоустройству городов и дру¬
гих населенных пунктов республики. Завершение сооружения участ¬
ка первой очереди метрополитена в Минске позволит ускорить ре¬
шение проблемы перевозки пассажиров в центральной части горо¬
да, а также, между интенсивно застраиваемыми восточным и юго-
западным районами столицы.
С хорошими результатами вступает в новую пятилетку народ¬
ное образование республики. Завершен переход к обязательному
всеобщему среднему образованию молодежи. Главное сегодня —
повысить качество обучения, трудового и нравственного воспитания
в школе, укрепить связь обучения с жизнью, улучшить подготовку
школьников к общественно полезному труду. Одновременно с этим
предстоит расширить материальную базу школ. В пятилет¬
ием плане предусматривается построить новые школьные здания
на 155 тысяч ученических мест. Значительно расширится сеть школ
и групп с продленным днем. Количество учащихся в них достигнет
в 1985 году 475 тысяч человек, что в'1,5 раза больше,: чем. в
1980 году.
В целях увеличения свободного времени женщин-матерей, соз¬
дания лучших условий для воспитания детей за счет всех источни¬
ков финансирования намечается построить детских садов и яслей
почти на 130 тысяч мест. Численность детей в этих учреждениях
возрастет, на 26 процентов и составит к концу пятилетки 615 ты¬
сяч человек.
Большой вклад в решение экономических и социальных задач
312

вносит высшая и средняя специальная школа. Только за предыду¬
щие пять лет она дала народному хозяйству 359 тысяч квалифици¬
рованных специалистов. Сейчас каждый пятый работающий имеет
высшее или среднее специальное образование. Выпуск специалис¬
тов в одиннадцатой пятилетке составит более 380 тысяч человек —
почти столько, сколько их было во всем народном хозяйстве рес¬
публики в 1965 году. Новые учебно-лабораторные корпуса получат
Белорусский и Новополоцкий политехнические, Минский радиотех¬
нический и Брестский педагогический институты, Белорусский ин¬
ститут народного хозяйства имени В. В. Куйбышева и другие учеб¬
ные заведения.
За годы пятилетки в системе профессионально-технического обг
разования для отраслей народного хозяйства будет подготовлено
более 450 тысяч высококвалифицированных рабочих.
Укрепится материально-техническая база учреждений культуры.
В плане предусмотрено ввести в действие Дома культуры в Бори¬
сове, Кореличах, Малорите, Шарковщине, Славгороде, редакцион¬
ный корпус телевидения в Минске, реконструировать драматичес¬
кий театр в Гомеле, построить клубных учреждений в сельской
местности на 11,8 тысячи мест, начать работы по строительству
Дворца культуры республики в Минске.
XXVI съезд КПСС назвал заботу о здоровье советских людей
одной из самых важных социальных задач. Сегодня поликлиники
республики могут принимать, за одну смену на 23 тысячи граждан
больше, чем пять лет назад. В. текущей пятилетке намечается по¬
строить больниц почти на 10 тысяч коек и амбулаторно-поликли¬
нических учреждений — более чем на 16 тысяч посещений в смену.
Будут введены в действие новые лечебно-профилактические учреж¬
дения в Минске, вторая очередь Витебской областной клинической
больницы, многопрофильная больница в Пинске, районные боль¬
ницы в Лепеле, Жлобине, Житковичах, Добруше, Ивье, Ошмянах,
Крупках, Узде, Мстиславле, первая очередь районной больницы в
Слуцке, инфекционная больница в Бобруйске, онкологическая боль¬
ница в Боровлянах, поликлиники в Бресте, Барановичах, Лунинце,
Бегомле, Чашниках, Могилеве, Горках и ряд других объектов.
В плане предусмотрено дальнейшее осуществление мероприя¬
тий по охране природной среды и рациональному использованию
природных ресурсов. Объемы затрат на эти цели за пятилетие воз¬
растут в 1,2 раза, что позволит очищать до установленных норм
около 96 процентов загрязненных промышленных и коммунальных
стоков и повысить улавливание и обезвреживание выбрасываемых
в атмосферу вредных веществ. Министерствам, ведомствам, мест¬
ным Советам народных депутатов, предприятиям и объединениям
следует больше внимания уделять вопросам предотвращения отри¬
цательного влияния хозяйственной деятельности на окружающую
среду и эффективного использования природных ресурсов.
313

О ГОСУДАРСТВЕННОМ ПЛАНЕ ЭКОНОМИЧЕСКОГО
И СОЦИАЛЬНОГО РАЗВИТИЯ БССР
НА 1982 ГОД
Товарищи депутаты! Составной частью плана на 1981—1985
годы является план экономического и социального развития рес¬
публики на 1982 год. К нему в полной мере относятся все задачи
пятилетнего плана. Вместе с тем темпы и пропорции по ряду от¬
раслей народного хозяйства в будущем году имеют некоторые осо¬
бенности, что в значительной мере связано с итогами уходящего
года.
В результате самоотверженного труда рабочих, колхозников,
интеллигенции, целенаправленной работы партийных, советских и
хозяйственных органов по осуществлению решений XXVI съезда
КПСС, планов и социалистических обязательств на первый год пя¬
тилетки экономика республики, базируясь на прочном научно-про¬
изводственном потенциале, созданном в предыдущие пятилетия, в
1981 году получила свое дальнейшее количественное и качествен¬
ное развитие.
Будут выполнены установленные на год задания по темпам
прироста национального дохода и промышленного производства.
Производительность общественного труда увеличится примерно на
4 процента, что обеспечит за счет этого фактора свыше 80 процен¬
тов прироста национального дохода.
Продолжался процесс дальнейшего укрепления материально-
технической базы колхозов и совхозов.
С замечательными достижениями по продаже государству зер¬
на, картофеля, плодов и ягод тружеников сельского хозяйства рес¬
публики сердечно поздравил Генеральный секретарь ЦК КПСС,
Председатель Президиума Верховного Совета СССР товарищ
Леонид Ильич Брежнев.
Осуществлена большая программа капитального строительства,
включающая сооружение многочисленных производственных, жи¬
лищно-коммунальных и других объектов культурно-бытового- на¬
значения.
Реализуется социальная программа пятилетки. Реальные дохо¬
ды на душу населения, как и намечалось планом, увеличатся в те¬
кущем году на 3,2 процента, среднемесячная заработная плата
рабочих и служащих — на 2,2 процента, оплата труда колхозни¬
ков— на 3,9 процента. Розничный товарооборот государственной
и кооперативной торговли возрастет на 3,9 процента, объем реали¬
зации бытовых услуг населению — на 6,8 процента,
источников финансирования будет построено около
квадратных метров общей площади жилья.
При положительных результатах в целом ряд
За счет всех
4,3 миллиона
министерств,
314'.

ведомств, объединений, предприятий и организаций далеко не пол¬
ностью реализовали имеющиеся возможности повышения эффек¬
тивности производства. Должный уровень хозяйствования, высокая
ответственность за соблюдение плановой дисциплины не везде ста¬
ли повседневной нормой в работе. Промышленностью республики
не обеспечивается выполнение плановых заданий по производству
ряда важных видов продукции. Несвоевременно вводятся отдель¬
ные производственные мощности и объекты культурно-бытового
назначения.
Во многих колхозах и совхозах низка урожайность сельско¬
хозяйственных культур, снизилась продуктивность скота, высоки¬
ми остаются материальные и трудовые затраты на производство
продуктов земледелия и животноводства. Не в полной мере отве¬
чает возросшим потребностям отраслей народного хозяйства и на¬
селения работа транспортных организаций. Все еще недостаточно
энергично ведется борьба за бережливое, экономное расходование
материальных ресурсов, нередки случаи бесхозяйственного отно¬
шения к ним.
Конкретные задачи, стоящие перед партийными, советскими и
хозяйственными органами республики в текущей пятилетке, узло¬
вые вопросы, требующие к себе первоочередного внимания, факто¬
ры, оказывающие влияние на эффективность производства, всеобъ¬
емлюще и аргументированно, с принципиальных партийных пози¬
ций, в свете требований ноябрьского (1981 г.) Пленума ЦК КПСС,
положений и выводов, содержащихся в программной речи на Пле¬
нуме Генерального секретаря ЦК КПСС товарища Леонида Иль¬
ича Брежнева, глубоко и всесторонне изложены в докладе канди¬
дата в члены Политбюро ЦК КПСС, Первого секретаря ЦК Ком¬
партии Белоруссии товарища Киселева Тихона Яковлевича на со¬
стоявшемся вчера пленуме ЦК КПБ. Наш долг, товарищи, принять
все меры к реализации этих задач, устранить имеющиеся недостат¬
ки, создать прочную основу для дальнейшего развития экономики
республики в 1982 году и одиннадцатой пятилетке в целом.
В будущем году планируется увеличить национальный доход
на 4,2 процента, объем промышленного производства — на 4,3 про¬
цента. Производство химических волокон и нитей увеличится на
7,2 процента, минеральных удобрений — на 7, приборов и средств
автоматизации — на 11,8, сельскохозяйственных машин — на 7,6,
мяса из сырья государственных ресурсов — на 10,1, масла живот¬
ного— на 11,3, товаров культурно-бытового и хозяйственного на¬
значения — на 4,4 процента.
Объем валовой продукции сельского хозяйства возрастет к ожи¬
даемому уровню текущего года на 9,3 процента. Дальнейшее раз¬
витие получит материально-техническая база колхозов и совхозов,
в первую очередь за счет поставок новых тракторов, грузовых ав¬
томобилей, зерноуборочных комбайнов, тракторных прицепов, ма-
315

шин для животноводства и кормопроизводства. Возрастающая обе¬
спеченность сельского хозяйства техникой должна сопровождаться
улучшением ее использования, лучшей сохранностью, устранением
фактов преждевременного списания, подготовкой и закреплением
в хозяйствах кадров механизаторов.
Последние два года были, как известно, крайне неблагоприят¬
ными для животноводства республики. Из-за недостатка кормов
сократились производство и заготовки мяса и молока. В текущем
году кормов заготовлено больше, чем в прошлом, особенно грубых
и сочных. Объемы закупок мяса и молока на 1982 год доведены об¬
ластям напряженные, но реальные. Облисполкомам и Министерст¬
ву сельского хозяйства БССР необходимо направить все свои
усилия на то, чтобы планы закупок мяса и молока были не только
выполнены, но и перевыполнены.
Большое внимание будет уделено развитию личных подсобных
хозяйств. Намечается продать из государственных ресурсов насе¬
лению 270 тысяч тонн комбикормов, колхозами и госхозами будет
выделено для личных хозяйств 1150 тысяч тонн сена и 950 тысяч
тонн соломы, продано населению 570 тысяч поросят и 10 миллионов
голов молодняка птицы.
Предусматривается дальнейшее развитие всех видов транспор¬
та. На развитие производственной базы автомобильного транс¬
порта общего пользования намечается направить 77,6 миллиона
рублей капитальных вложений, что на 12,8 процента больше, чем в
текущем году. Будет построено 103 километра и реконструировано
269 километров автомобильных дорог с твердым покрытием. Объем
продукции связи увеличится на 4,2 процента, емкость городских и
сельских телефонных станций — на 5,8 процента.
Капитальные вложения в народное хозяйство республики по
всем источникам финансирования составят более 4,1 миллиарда
рублей. Будут введены в действие новые мощности по выпуску
120 тысяч тонн синтетических смол и пластических масс в могилев¬
ском производственном объединении «Химволокно» имени Влади¬
мира Ильича Ленина, 11 миллионов погонных метров стеклянных
тканей и сеток на Полоцком заводе стекловолокна, 580 грузовых
автомобилей в объединении «БелавтоМАЗ», больше будет выпуще¬
но двигателей к тракторам и комбайнам на Минском моторном за¬
воде, 3 тысячи самоходных кормоуборочных комбайнов КСК-Ю0 в
объединении «Гомсельмаш». Значительно увеличатся мощности
Брестского завода по производству технологического оборудования
для мясной промышленности, Кобринской прядильно-ткацкой фаб¬
рики, Брестского коврово-суконного и Могилевского объединения
шелковых тканей, Жлобинской фабрики искусственного меха, а
также ряда других предприятий промышленности строительных ма¬
териалов, пищевой, мясо-молочной и других отраслей промышлен¬
ности республики.
316

В годовом плане предусматривается дальнейшее повышение бла¬
госостояния народа. Прирост реальных доходов в расчете на душу
населения составит 2,9 процента, среднемесячной заработной пла¬
ты рабочих и служащих — 2,1, розничного товарооборота — 2,6, реа¬
лизации бытовых услуг населению — 6,8 процента. Намечается по¬
строить жилые дома общей площадью 4,2 миллиона квадратных
метров, получат дальнейшее развитие народное образование, куль¬
тура и здравоохранение.
Товарищи депутаты! Представленные на ваше рассмотрение пя¬
тилетний и годовой планы предусматривают дальнейшее поступа¬
тельное развитие экономики республики и подъем благосостояния
народа. Их выполнение находится в прямой зависимости от усиле¬
ния организованности, деловитости, творческой инициативы, неукос¬
нительного соблюдения государственной дисциплины. Министер¬
ствам, ведомствам республики, облисполкомам и Минскому
горисполкому
следует,
руководствуясь решениями XXVI съезда
партии и ноябрьского (1981 г.) Пленума ЦК КПСС, установками
и рекомендациями товарища Леонида Ильича Брежнева по вопро¬
сам социально-экономического развития страны, осуществить не¬
обходимые мероприятия, направленные на безусловное выполнение
планов каждым объединением, предприятием, стройкой, каждым
колхозом и совхозом.
Нет сомнения, что трудящиеся Советской Белоруссии, тесно
сплоченные вокруг ленинской партии, конкретными делами отве¬
тят на призыв товарища Леонида Ильича Брежнева «лучше
работать... лучше организовывать производство и лучше произво¬
дить», приложат все силы для успешного претворения в жизнь эко¬
номической политики партии и тем самым внесут достойный вклад
в осуществление исторических решений XXVI съезда КПСС. (Апло¬
дисменты) .
Председатель. Товарищи депутаты! Объявляется перерыв на
на 20 минут.
После перерыва
Председательствует Председатель Верховного Совета Белорус¬
ской ССР депутат Шамякин Иван Петрович.
Председатель. Товарищи депутаты! Продолжаем работу пер¬
вого заседания.
Слово для доклада о Государственном бюджете Белорус¬
ской ССР на 1982 год и об исполнении Государственного бюджета
Белорусской ССР за 1980 год предоставляется Министру финан¬
сов Белорусской ССР депутату Шатило Болеславу Иосифовичу.
Шатило Б. И. (Г о л ь ш а н с к и й избирательный ок¬
руг Гродненской области). Товарищи депутаты! Трудя¬
щиеся республики с большим удовлетворением и горячим одобре-
317

нием восприняли решения ноябрьского (1981 г.) Пленума ЦК КПСС
и шестой сессии Верховного Совета . СССР десятого созыва об
утверждении пятилетнего плана экономического и социального раз¬
вития страны, плана и бюджета на 1982 год.
В речи Генерального секретаря ЦК КПСС, Председателя Пре¬
зидиума Верховного Совета СССР товарища Леонида Ильича
Брежнева на Пленуме содержится всесторонний анализ узловых
проблем экономического и социального развития страны, дана
развернутая политическая оценка проекта плана одиннадцатой
пятилетки. Положения и
ются боевой программой
партийных, советских и
щихся республики.
В пятилетием плане
выводы, содержащиеся в его речи, явля-
для каждого трудового коллектива, всех
хозяйственных органов, для всех трудя-
и Государственном бюджете СССР на
1982 год воплощена забота Партии и Советского правительства о
дальнейшем укреплении экономического могущества нашей Роди-
ны, повышении жизненного уровня, и культуры советских людей.
Эти документы еще раз подтверждают преимущество нашего
общественного строя, большие возможности последовательного пре¬
творения в жизнь планов коммунистического строительства.
Реальность наших планов подтверждается тем, что, выполняя
решения XXVI съезда КПСС и XXIX съезда КП Белоруссии, рес¬
публика добилась в первом году пятилетки определенных успехов
в развитии производительных сил и повышении народного благосо-
отояния.
Промышленностью досрочно выполнен план десяти месяцев по
производству продукции, выполнены планы сдачи государству зер¬
на, картофеля, сахарной свеклы, плодов и ягод.
До конца года остается еще более месяца, но уже сегодня пере¬
довые коллективы рапортуют Родине о досрочном выполнении пла¬
нов и социалистических обязательств. Наивысших результатов они
достигают, как правило, при сокращении затрат на производство
и тем самым на практике реализуют программное требование
XXVI съезда КПСС сделать экономику экономной.
Осуществляемые под руководством ЦК КП Белоруссии, Пра¬
вительства республики министерствами, ведомствами, Советами на¬
родных депутатов мероприятия по обеспечению выполнения уста¬
новленных планов, выявлению и мобилизации резервов, усилению
режима экономии и бережливости позволяют ежегодно обеспечи¬
вать поступление в бюджет запланированных доходов.
. По предварительным данным, исполнение Государственного
бюджета БССР за 1981 год составит по доходам 6267,3 миллиона
рублей, или 103 процента, и по расходам — 6070,3 миллиона руб¬
лей, или 100,2 процента. Будет выполнена доходная часть респуб¬
ликанского и местных бюджетов, что обеспечивает необходимыми
318

финансовыми ресурсами выполнение плановых заданий, а также
определенных директивными органами дополнительных мероприя¬
тий в экономической и социальной областях.
ГОСУДАРСТВЕННЫЙ БЮДЖЕТ БССР
НА 1982 ГОД
Товарищи депутаты! Государственный бюджет БССР на
1982 год, проект которого Совет Министров БССР представляет на
ваше рассмотрение и утверждение, в основном одобрен состоявшим¬
ся накануне сессии четвертым пленумом ЦК КП Белоруссии. Бюд¬
жет определен по доходам и расходам в сумме 5923,1 миллиона руб¬
лей с увеличением по сравнению с бюджетом, утвержденным Вер¬
ховным Советом БССР на текущий год, на 1,8 процента.
Бюджет полностью обеспечивает денежными ресурсами меро¬
приятия, предусмотренные проектом плана экономического и со¬
циального развития республики, и разработан с учетом требований,
вытекающих из решений XXVI съезда КПСС, XXIX съезда КП Бе¬
лоруссии и указаний товарища Леонида Ильича Брежнева о том,
чтобы на каждую единицу трудовых, материальных и финансовых
затрат добиться существенного увеличения объемов производства
и национального дохода.
ДОХОДЫ ГОСУДАРСТВЕННОГО БЮДЖЕТА БССР
Доходы Государственного бюджета БССР на 1982 год форми¬
руются главным образом за счет поступлений от государственных,
кооперативных и общественных предприятий и организаций. Они
составят 5465,8 миллиона рублей, или 92,3 процента всех дохо¬
дов бюджета.
Принимаемые в республике меры по интенсификации произ¬
водства, достижению высоких конечных народнохозяйственных ре¬
зультатов находят выражение в росте накоплений. Прибыль на
1982 год предусмотрена по министерствам и ведомствам БССР в
сумме 2996,2 миллиона рублей и возрастет по сравнению с теку¬
щим годом на 7,7 процента. Непосредственно в распоряжении пред¬
приятий остается 1165,3 миллиона рублей, или 38,9 процента пла¬
нируемой прибыли. Эти средства будут направлены на капиталь¬
ные вложения, формирование оборотных средств и покрытие других
плановых затрат, а также на образование фондов экономического
стимулирования, которые составят 566,5 миллиона рублей, или
с ростом по сравнению с текущим годом на 43,1 миллиона рублей.
Платежи в бюджет из прибыли и другие поступления от пред¬
приятий и хозяйственных организаций определены в сумме
1978,2 миллиона рублей.
319

Планируемое увеличение накоплений имеет реальную базу и
основано на высоких темпах развития отраслей народного хозяй¬
ства, строгом соблюдении режима экономии в расходовании
средств. Предприятия промышленности в текущем году добились
значительных успехов в использовании производственных фондов,
повышении производительности труда, росте прибыли, улучшении
других качественных показателей. Немало таких предприятий в си¬
стемах Министерства легкой промышленности БССР, Министер¬
ства промышленности строительных материалов БССР, Министер¬
ства местной промышленности БССР. В целом по хозяйству, под¬
ведомственному Совету Министров БССР, за январь — сентябрь
текущего года получено 105,7 миллиона рублей сверхплановой
прибыли.
Повышению эффективности производства и качества работы в
немалой степени способствовало внедрение в практику хозяйство¬
вания мер, предусмотренных Постановлением ЦК КПСС и Совета
Министров СССР о совершенствовании хозяйственного механизма.
Именно это определяет возможности роста накоплений и доходов
государственного бюджета, из которых в основном формируются
общественные фонды потребления. В настоящее время на норма¬
тивный метод распределения прибыли переведено 5 министерств.
В 82 объединениях и на предприятиях различных министерств
проводится эксперимент по применению в• планировании и оценке
хозяйственной деятельности показателя нормативной чистой про¬
дукции.
Вместе с тем конечные результаты могли быть значительнее,
-если бы строго соблюдалась плановая и финансовая дисциплина,
активнее изыскивались и вовлекались в производство имеющиеся
резервы, решительнее устранялись недостатки. Очень важно на
пороге второго года одиннадцатой пятилетки тщательно проанали¬
зировать сделанное, извлечь уроки из недостатков и упущений,
которые все еще имеют место в производственной и финансовой
деятельности. Далеко не все предприятия выполняют установлен¬
ные планы производства и накоплений. За девять месяцев текуще¬
го года Министерством плодоовощного хозяйства БССР, Мини¬
стерством водного хозяйства БССР, Главным управлением речного
флота БССР и некоторыми другими недополучено свыше 9 миллио¬
нов рублей прибыли.
На результатах хозяйственно-финансовой деятельности пред¬
приятий отрицательно сказывается медленное освоение вновь вво¬
димых и неудовлетворительное использование действующих мощ¬
ностей. Длительное время не осваиваются проектные мощности
ряда предприятий Министерства промышленности строительных
материалов БССР, Министерства промышленного строительства
БССР, что снижает возможности увеличения выпуска продукции,
роста фондоотдачи и накоплений.
320

Предприятия некоторых министерств и ведомств допускают
факты нерационального использования сырья и материалов, топ¬
лива и электроэнергии, что обусловлено нарушениями технологии
производства, недостатками в учете и контроле, несвоевременным
доведением заданий по экономии топливно-энергетических ресур¬
сов, применением завышенных норм. На отдельных предприятиях
Министерства местной промышленности БССР проверками выяв¬
лен нерациональный и расточительный расход около 3,5 миллиона
киловатт-часов электрической и 12,4 тысячи гигакалорий тепловой
энергии. Серьезные недостатки допускаются в использовании топ¬
ливно-энергетических ресурсов в совхозах Министерства сельско¬
го хозяйства БССР, организациях Госкомсельхозтехники БССР.
Принятое в текущем году Постановление ЦК КПСС и Совета
Министров СССР «Об усилении работы по экономии и рациональ¬
ному использованию сырьевых, топливно-энергетических и других
материальных ресурсов» требует повышения ответственности хо¬
зяйственных руководителей за их бережливое использование, раз¬
работки и осуществления конкретных мер в каждом объединении,
на предприятии и в организации, обеспечивающих безусловное вы¬
полнение указанного постановления.
Экономия материальных ресурсов наиболее концентрированное
выражение находит в показателе себестоимости продукции, работ и
услуг. В нем отражается, насколько общегосударственная задача
борьбы за экономное ведение хозяйства переложена на язык прак¬
тических дел. На XXIX съезде КП Белоруссии кандидат в члены
Политбюро ЦК КПСС, Первый секретарь ЦК Компартии Бело¬
руссии товарищ Киселев Тихон Яковлевич говорил: «Истекшая пя¬
тилетка дала массу примеров того, как надо работать, чтобы в лю¬
бых условиях — благоприятных и неблагоприятных — с наимень¬
шими затратами добиваться высоких конечных результатов». По
промышленности, подведомственной Совету Министров БССР, за
январь — сентябрь текущего года достигнуто снижение себестои¬
мости на 33,5 миллиона рублей.
Между тем за девять истекших месяцев 169 промышленных
предприятий министерств и ведомств БССР допустили удорожа¬
ние себестоимости продукции на 13,6 миллиона рублей. Це сокра¬
щается количество убыточных предприятий и отдельных видов про¬
дукции. За первое полугодие убытки допустили 100 промышлен¬
ных предприятий на общую сумму 14,8 миллиона рублей.
Неблагополучно положение дел по отдельным предприятиям
речного флота, которые ежегодно, ссылаясь на погодные условия и
сроки навигации, не выполняют планов перевозок, запланирован¬
ных доходов, остаются без оборотных средств, что полностью пара¬
лизует их финансово-хозяйственную деятельность.
От соответствующих министерств и ведомств требуются неот-
11 Зак. 2428
321

ложные меры к недопущению в дальнейшем хронического отстава¬
ния в работе подведомственных предприятий.
Наша республика располагает огромным экономическим и науч¬
ным потенциалом, широкими возможностями продвижения вперед.
С наибольшей отдачей, по-хозяйски использовать эти возможности,
сделать экономику экономной, повысить эффективность и качество
всей нашей работы — это ключевая задача одиннадцатой пятилет¬
ки. Рост народного благосостояния есть прямое следствие каче¬
ства нашей работы, трудовых усилий всех и каждого.
Особое место в решении задач повышения эффективности про¬
изводства занимает рост производительности труда. Проектом
пятилетнего плана намечается за счет этого фактора получить
80 процентов прироста объема промышленного производства,
95 процентов — строительно-монтажных работ и весь прирост сель¬
скохозяйственной продукции.. Чтобы выйти на намеченные рубежи,
необходимо обеспечить широкое внедрение комплексной механиза¬
ции и автоматизации производства и на этой основе — сокращение
ручных малопроизводительных работ, распространять передовые
формы и методы организации и оплаты труда, совершенствовать
его нормирование, укреплять трудовую дисциплину..
В промышленности республики за счет внедрения в 1979—1980 го¬
дах целевых комплексных программ механизации производства и
сокращения ручного труда получено более 28 процентов общего
прироста производительности, уменьшена потребность в рабочей
силе. И все же в народном хозяйстве имеются большие резервы со¬
кращения малопроизводительного и физически тяжелого труда.
Большой эффект дает применение щекинского опыта, бригад¬
ных форм организации труда. В настоящее время по Щекинскому
методу работает около 400 промышленных предприятий. Наиболь¬
шее распространение он получил в легкой промышленности. Это
позволило Оршанскому льнокомбинату, Солигорской фабрике
бельевого трикотажа, витебской чулочно-трикотажной фабрике
«КИМ» и другим предприятиям добиться роста производства про¬
дукции при снижении численности промышленно-производственно¬
го персонала. В строительных коллективах, применяющих бригад¬
ный подряд, производительность труда на 15—25 процентов выше,
чем в целом по отрасли.
Применение названных форм организации труда еще не во всех
отраслях получило широкое распространение. Немногим более
40 процентов бригад в отраслях промышленности работают на
единый наряд, и труд в которых оплачивается по конечным ре¬
зультатам.
Возможности роста производительности труда сдерживаются
из-за нерационального использования рабочего времени, низкого
уровня трудовой дисциплины и организации производства. Серь¬
езные недостатки в использовании рабочего времени из-за прогу-
322

лов, простоев и неявок с разрешения администрации имеют место
на предприятиях и в организациях некоторых промышленных и
строительных министерств, в сельском хозяйстве.
Приведение в действие всех резервов роста производительности
труда, как это определено решениями ноябрьского (1981 г.) Пле¬
нума ЦК КПСС и четвертого пленума ЦК КП Белоруссии,— залог
и
V
успешного выполнения задании одиннадцатой пятилетки.
Товарищи депутаты! Значительная часть доходов Государствен¬
ного бюджета БССР формируется за счет налога с оборота, по¬
ступления которого на территории республики запланированы в
сумме 5424 миллиона рублей, что на 7,1 процента больше, чем в
этом году. В Государственный бюджет БССР будет отчислено
2133,9 миллиона рублей, или 39,3 процента.
Увеличение поступлений налога с оборота связано в основном
с ростом производства и реализации отдельных видов продукции, а
также обновлением ассортимента и улучшением качества товаров.
Министерствами и ведомствами, исполкомами местных Советов
народных депутатов, предприятиями и организациями немало сде¬
лано для увеличения объемов производства товаров массового
спроса. За январь — октябрь текущего года их сверхплановый вы¬
пуск составил 80,4 миллиона рублей при социалистических обя¬
зательствах на год 75 миллионов рублей. Но достигнутое — не пре¬
дел наших возможностей.
Резервами дальнейшего наращивания выпуска добротной про¬
дукции для народа, как отмечается в постановлениях ЦК КПСС и
Совета Министров СССР об увеличении производства товаров мас¬
сового спроса, улучшении их качества и ассортимента, располага¬
ют все трудовые коллективы, но многие используют эти возмож¬
ности не в полной мере. Все еще часть продукции выпускается низ¬
кого качества, с нарушением стандартов и технических условий, не
отвечает вкусам и запросам покупателей. Немалое количество
швейных изделий, обуви и некоторых других товаров при провер¬
ках бракуется, переводится в низшие сорта. На уценку таких това¬
ров затрачиваются большие средства.
В увеличении производства товаров народного потребления го¬
раздо больше могут и должны сделать предприятия союзного под¬
чинения, располагающие мощной производственной базой и квали¬
фицированными кадрами. Однако рядом предприятий станкостро-
ительной, автомобильной промышленности, сельскохозяйственного
машиностроения не только не увеличивается производство таких
товаров, но из года в год уменьшается. Задачу увеличения выпуска
товаров народного потребления, поставленную XXIX съездом
КП Белоруссии перед предприятиями, не специализирующимися на
их производстве, надо решать инициативно, творчески, по-государ-
ственному. Это позволит лучше обеспечивать спрос населения, уве-
и*
323

личивать товарооборот, повышать фондоотдачу и накопления в на¬
родном хозяйстве.
В условиях необходимости экономии сырьевых ресурсов особое
внимание должно быть обращено на более широкое использование
комплексной переработки сырья, малоотходной и безотходной тех¬
нологии, всемерное вовлечение в оборот местных видов сырья и ма¬
териалов. В каждой отрасли есть предприятия, которые по-хозяйски
используют отходы и другие вторичные ресурсы и за счет этого уве¬
личивают выпуск нужных населению товаров.
Однако такой подход характерен не для всех предприятий. На
Жлобинской фабрике искусственного меха Министерства легкой
промышленности БССР образуется ежегодно более двух тысяч тонн
отходов химических волокон, которые уничтожаются, но до сих пор
ни руководство предприятия, ни инженерные службы министерства
не нашли решения эффективного использования этих, имеющих
немалую ценность, отходов. Не в полной мере используются для
выпуска дополнительной продукции отходы кожевенного и обувное
го производства, предприятий лесной и деревообрабатывающей
промышленности.
В бюджете республики на 1982 год наряду с платежами из при¬
были и налогом с оборота предусматриваются и другие платежи:
лесной доход, налог с доходов от демонстрации кинофильмов, по¬
доходный налог с прибыли кооперативных и общественных органи¬
заций, подоходный налог с колхозов. Общий объем этих доходов
определен в размере 107,3 миллиона рублей.
Поступление в бюджет налогов с населения в будущем году со¬
ставит 438,2 миллиона рублей, или 7,4 процента всех доходов бю¬
джета. При этом учтено предусмотренное решениями Партии и
Правительства освобождение от уплаты налога с владельцев строе¬
ний и земельного налога инвалидов III группы Великой Отече¬
ственной войны и всех пенсионеров — владельцев строений. В расче¬
те на год поступление от населения этих платежей уменьшится на
сумму свыше 1 миллиона рублей.
Все большее экономическое значение приобретает государствен¬
ное имущественное и личное страхование, средства которого
используются на возмещение убытков сельскохозяйственным пред¬
приятиям, выплаты населению и являются одним из источников
доходов бюджета. Государственное страхование пользуется боль¬
шой популярностью среди населения, о чем свидетельствует систе¬
матический рост количества граждан, имеющих договоры с органа¬
ми Госстраха. В 1982 году за счет дальнейшего развития государ¬
ственного страхования предстоит мобилизовать 430 миллионов
рублей, в том числе по добровольным видам страхования —
245,5 миллиона рублей. Поступление этих средств будет обеспече¬
но при условии максимального использования имеющихся резер¬
вов в развитии страхования и улучшения обслуживания населения.
324

Год от года крепнет экономическое могущество нашей Родины
и повышается жизненный уровень народа. Все это достигается са¬
моотверженным, ударным трудом советских людей, бережливым
отношением к общественному достоянию. Непременным условием
дальнейшего динамичного роста общественного богатства и нацио¬
нального дохода является повышение уровня хозяйствования и
управления, овладение высоким искусством экономии.
Для выполнения программы дальнейшего развития экономики
и культуры республики, намеченной на одиннадцатую пятилетку,
предстоит мобилизовать значительные финансовые ресурсы.
Успешное решение этой задачи зависит от выполнения министер¬
ствами, ведомствами, Советами народных депутатов требований
ноябрьского (1981 г.) Пленума ЦК КПСС о более полном исполь¬
зовании резервов и возможностей, повышении организованности,
деловитости, укреплении государственной и трудовой дисциплины
на каждом участке производства, во всех сферах управления.
Всем: и рабочим, и инженерам, и экономистам, и руководителям
производства и сферы управления — всем надо работать эффек¬
тивнее. А это, как подчеркнуто в речи товарища Леонида Ильича
Брежнева на ноябрьском (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС, в конечном
счете, основное, решающее.
РАСХОДЫ ГОСУДАРСТВЕННОГО БЮДЖЕТА БССР
Товарищи депутаты! В проекте Государственного бюджета
БССР на 1982 год запланированы необходимые ассигнования на
финансирование мероприятий, предусмотренных планом экономи¬
ческого и социального развития республики. На финансирование
народного хозяйства из бюджета направляется 3334 миллиона
рублей, или 56,3 процента, социально-культурных мероприятий —
2406,8 миллиона рублей, или 40,6 процента всех расходов.
Общая сумма вложений в народное хозяйство республики с уче¬
том собственных средств предприятий и хозяйственных организа¬
ций, кредитов банка составит 5946,3 миллиона рублей. Выделяемые
средства направляются на дальнейшее развитие материально-тех¬
нической базы предприятий и хозяйственных организаций, прирост
оборотных средств и на другие затраты, связанные с расширением
общественного производства и сферы услуг.
Ведущая роль в сложном многоотраслевом народнохозяйствен¬
ном комплексе принадлежит капитальному строительству.
В 1982 году на финансирование государственных капитальных вло¬
жений за счет всех источников предусматривается 1692,7 миллиона
рублей, в том числе за счет бюджетных ассигнований 806,7 милли¬
она рублей.
Концентрация капитальных вложений на важнейших объектах,
сокращение сроков ввода в действие производственных мощностей,
325

повышение качества и снижение стоимости строительства — тако¬
вы требования XXVI съезда партии в области повышения эффек¬
тивности капитальных вложений. Многие строительные кол¬
лективы республики на основе широкого внедрения новых методов
хозяйствования и управления добиваются заметного улучшения
в работе. Это относится прежде всего к организациям, которые
успешно решают задачу строительства объектов легкой промыш¬
ленности.
И все же, как отмечалось на XXIX съезде КП Белоруссии, для
улучшения организации строительного производства предстоит
сделать еще многое. Затягивается ввод в действие важных для на¬
родного хозяйства объектов, некоторые строительные организации
не справляются с заданиями по объему товарной строительной про¬
дукции, росту производительности труда, прибыли; ряд объектов
сдается с большими недоделками.
Причины такого положения известны. Это — низкий уровень
организации строительного производства, простои техники, распы¬
ление сил и средств, отсутствие четкого взаимодействия между
смежными коллективами, приниженная ответственность участни¬
ков строительного конвейера за своевременное и полное обеспече¬
ние строек материально-техническими ресурсами, оборудованием,
проектно-сметной документацией.
. Строители располагают немалыми резервами экономии мате¬
риальных и финансовых ресурсов. Вследствие бесхозяйственности
на строительных площадках остаются неиспользованными дефи¬
цитные материалы, конструкции и строительные детали, затрачи¬
ваются дополнительные средства на устранение недоделок, допу¬
скаются непроизводительные расходы и потери. Все это приводит к
удорожанию стоимости работ, невыполнению плана прибыли, тя¬
желому финансовому положению строительных организаций.
На стройках республики еще немало неустановленного обору¬
дования, запасы которого по ряду министерств и ведомств БССР
на 1 октября текущего года составляют 69,2 миллиона рублей, в
том числе сверхнормативные — 23,4 миллиона рублей. Это заморо¬
женные средства государства. На 1982 год предусматривается мо¬
билизация средств в капитальном строительстве в сумме 42,4 мил¬
лиона рублей в основном за счет ввода в действие такого оборудо¬
вания и сокращения запасов материалов.
Настойчиво и последовательно решая задачу повышения жиз¬
ненного уровня советского народа, партия особое внимание уделяет
вопросам улучшения снабжения населения продовольствием. Как
указал на ноябрьском (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС товарищ Лео¬
нид Ильич Брежнев: «Продовольственная проблема :— ив хозяй¬
ственном, и в политическом плане — является центральной проб¬
лемой всей пятилетки». Ее решение возможно на основе осущест¬
вления продовольственной программы. Она призвана обеспечить
326

значительное увеличение производства сельскохозяйственной про¬
дукции, теснее сомкнуть сельское хозяйство с отраслями, занима¬
ющимися хранением, переработкой и реализацией его продукции;
Претворение ее в жизнь требует значительных средств. В проекте
бюджета предусматриваются необходимые ассигнования на финан¬
сирование отраслей, непосредственно обеспечивающих реализацию
продовольственной программы.
В 1982 году на увеличение оснащенности техникой, поставки
минеральных удобрений, развитие агропромышленных предприя¬
тий и объединений, выполнение объема работ по повышению пло¬
дородия почв, освоение новых земель и покрытие других плановых
затрат за счет всех источников предусматривается Министер¬
ству сельского хозяйства БССР 1111,1 миллиона рублей, Мини¬
стерству плодоовощного хозяйства БССР — 210,1 миллиона руб¬
лей, Министерству водного хозяйства БССР — 203,1 миллиона руб¬
лей, Госкомсельхозтехнике БССР — 131,8 миллиона рублей. На
дальнейшее развитие мясо-молочной и пищевой промышленности,
перерабатывающих сельскохозяйственную продукцию, направля¬
ется 159,6 миллиона рублей. В 1982 году расходы государства на
выплату разницы в ценах на скот, молоко и другую продукцию
сельского хозяйства составят 1762,9 миллиона рублей.
Важная роль в стимулировании роста сельскохозяйственного
производства принадлежит экономическим факторам. Колхозам,
совхозам и другим сельскохозяйственным предприятиям в соответ¬
ствии с Постановлением ЦК КПСС и Совета Министров СССР
«Об улучшении планирования и экономического стимулирования
производства и заготовок сельскохозяйственных продуктов» только
за продажу государству продукции сверх среднего уровня, достиг¬
нутого в десятой пятилетке, предусмотрена выплата 50-процентной
надбавки в сумме 260 миллионов рублей.
В условиях, когда в сельском хозяйстве с каждым годом про¬
изводственно-экономический потенциал становится все более
мощным, совершенствуются экономические отношения, задача
улучшения использования материальных, трудовых и финансовых
ресурсов в колхозах и совхозах, повышения эффективности сель¬
скохозяйственного производства выдвигается на передний план.
Последние годы из-за неблагоприятных погодных условий были
трудными для сельского хозяйства, большое количество хозяйств
не обеспечило получение запланированных доходов. Учитывая это,
Правительством республики оказана им значительная финансовая
помощь. В 1980 году за счет средств республиканского бюджета по
убыточным и низкорентабельным колхозам погашена задолжен-
ность по краткосрочным ссудам Госбанка в сумме 51 миллион руб¬
лей, направлено на восполнение недостатка собственных оборотных
средств совхозов 20 миллионов рублей и в текущем году — 31 мил¬
лион рублей.
327

Большая финансовая помощь сельскому хозяйству оказана так¬
же органами государственного страхования. В возмещение ущер¬
ба, причиненного неблагоприятными погодными условиями и дру¬
гими стихийными бедствиями, за 1980 год страховыми органами
выплачено колхозам и совхозам 261,3 миллиона рублей и в текущем
году предполагается выплатить более 180 миллионов рублей.
Практика показывает, что мы можем и должны получать боль¬
шую отдачу от вкладываемых средств. Об этом говорят данные о
выполнении республикой планов и социалистических обязательств
по продаже государству зерна, картофеля, плодов и ягод. В связи
с чем с огромной радостью трудящимися республики воспринято
поздравление Генерального секретаря ЦК КПСС, Председателя
Президиума Верховного Совета СССР товарища Леонида Ильича
Брежнева.
Большие результаты могут быть достигнуты и на всех других
участках сельскохозяйственного производства. Для этого надо ре¬
шительно устранять имеющиеся недостатки. Еще нередки случаи
нарушений правил агротехники, велики потери от падежа скота,
порчи продукции, неэффективно используются некоторые' животно¬
водческие комплексы.
Министерствам и ведомствам, Советам народных депутатов,
всем сельскохозяйственным органам в ответ на приветствие това¬
рища Леонида Ильича Брежнева необходимо развернуть настой¬
чивую и активную работу по претворению в жизнь решений
XXVI съезда КПСС и XXIX съезда КП Белоруссии и добиться уве¬
личения объемов производства продукции полей и ферм.
В народном хозяйстве республики важная роль принадлежит
автомобильному транспорту. В 1982. году на развитие автомобиль¬
ного транспорта общего пользования за счет всех источников на¬
правляется 169,6 миллиона рублей. Министерство автомобильного
транспорта БССР, работая на принципах хозрасчета, по ряду по¬
казателей обеспечивает выполнение плановых заданий, ежегодно
увеличивается объем перевозок грузов.
И все же результаты работы организаций министерства могли
быть значительно выше. Только из-за необеспечения плановых за¬
даний по выпуску машин на линию и времени нахождения их в ра¬
боте за январь — сентябрь недоперевезено 6,9 миллиона тонн на¬
роднохозяйственных грузов. Министерству автомобильного транс¬
порта БССР при его довольно мощной материально-технической
базе под силу решить проблему более эффективного использования
транспорта, но для этого необходимо повысить уровень работы и
требовательность к службам инженерно-технического обеспечения.
В 1982 году будет выполнена большая программа работ по раз¬
витию сети автомобильных дорог и укреплению производственно¬
технической базы дорожного хозяйства. На эти цели предусматри¬
вается направить 134 миллиона рублей бюджетных ассигнований
328

и 167,7 миллиона рублей собственных средств и средств участия
предприятий и хозяйственных организаций в дорожных работах.
Полное и эффективное их использование зависит прежде всего от
умелой организации работы подрядных и эксплуатационных орга¬
низаций Министерства строительства и эксплуатации автомобиль¬
ных дорог БССР. Вместе с тем резервы и возможности, которыми
они располагают, используются еще не в полной мере. За десять
месяцев текущего года недовыполнен план по общему объему до¬
рожных работ.
Одна из главных причин такого положения состоит в том, что
организации министерства в ряде случаев нерационально исполь¬
зуют рабочее время и дорожную технику. Министерству строитель¬
ства и эксплуатации автомобильных дорог БССР необходимо по¬
высить требовательность к подведомственным организациям за
повышение качества строительства, ремонта и содержания дорог,
лучшее использование техники, обеспечение рационального рас¬
ходования выделяемых на эти цели средств.
В будущем году намечается дальнейший рост удовлетворения
потребностей народного хозяйства и населения в услугах связи.
На развитие этой отрасли за счет всех источников предусматрива¬
ется направить 78,8 миллиона рублей.
Предметом особой заботы Партии является улучшение жилищ¬
ных условий населения и повышение уровня коммунального обслу¬
живания. На 1 января 1981 года жилищный фонд республики до¬
стиг 136,2 миллиона квадратных метров общей площади. Стои¬
мость основных фондов жилищного хозяйства составляет более
10,4 миллиарда рублей, или почти пятую часть стоимости основных
фондов республики. Наряду со строительством нового жилья важ¬
ное значение придается улучшению эксплуатации жилищного
фонда и его сохранности. В истекшей пятилетке на проведение ка¬
питального ремонта жилищного фонда местных Советов было
израсходовано 159,3 миллиона рублей, что позволило отремонтиро¬
вать 2965 тысяч квадратных метров жилья. В будущем году на эти
цели направляется 36,2 миллиона рублей, в том числе из бюдже¬
та — 34,5 миллиона рублей.
Высокие требования предъявляются к улучшению благоустрой¬
ства и санитарного состояния городов, городских и рабочих посел¬
ков. Расходы на эти цели в 1982 году составят около 60 миллионов
рублей. Между тем имеются случаи нерационального использова¬
ния этих средств, отвлечения на цели, не связанные с благоустрой¬
ством городских территорий, низкого качества ремонтных работ,
нарушения сроков их выполнения, что приводит к непроиз¬
водительным затратам государственных средств и вызывает жа¬
лобы населения. Перед Министерством жилищно-коммунального
хозяйства БССР и Советами народных депутатов стоит задача обе¬
спечить эффективное использование выделяемых средств, добиться
329

существенного улучшения работы ремонтно-строительных органи¬
заций.
Одним из важных условий выполнения решений XXVI съезда
КПСС по повышению материального и культурного уровня жизни
народа является дальнейшее развитие бытового обслуживания.
В 1982 году на развитие предприятий Министерства бытового об¬
служивания населения БССР направляется 49,4 миллиона рублей.
Планируется увеличить объем бытовых услуг, оказываемых насе¬
лению, на 6,7 процента. Для выполнения этого задания имеются
реальные условия. За последнее время в республике создана широ¬
кая сеть, домов быта, комбинатов, ателье, фабрик химчистки, раз¬
личных мастерских, которые оснащены современным оборудова¬
нием. Однако уровень бытового обслуживания еще не в полной
мере отвечает запросам трудящихся. Многие предприятия этой
отрасли работают в-неудобное для населения время, допускают на¬
рушения сроков и некачественное выполнение заказов, не полностью
удовлетворяются потребности заказчиков в отдельных видах
услуг.
Министерству бытового обслуживания населения БССР, Сове¬
там народных депутатов необходимо принять дополнительные меры
по улучшению бытового обслуживания населения, повышению
эффективности и рентабельности работы предприятий службы
быта.
Известна роль торговли как важнейшей экономической сферы
активного воздействия на конечные результаты производства това¬
ров народного потребления, своевременного и полного удовлетво¬
рения спроса населения. В будущем году розничный товарооборот
государственной и кооперативной торговли увеличится против
1981 года на 2,6 процента. На финансирование государственной
торговли ассигнуется из всех источников 145,3 миллиона рублей.
Это позволит укрепить материально-техническую базу торговых
организаций и полнее удовлетворять растущие потребности поку¬
пателей с учетом увеличения денежных доходов населения.
Министерству торговли БССР, Белкоопсоюзу и их органам на
местах необходимо лучше изучать спрос населения и полнее учи¬
тывать его при заключении и реализации договоров с промышлен¬
ными предприятиями, вести решительную борьбу с непроизводи¬
тельными расходами и потерями. Советам народных депутатов
следует усилить контроль за работой предприятий и организаций
торговли, эффективным использованием средств, повышением
культуры обслуживания покупателей.
Ритмичная и слаженная работа всех отраслей народного хозяй¬
ства во многом зависит от состояния материально-технического
снабжения, четкой организации хозяйственных связей. В послед¬
нее время здесь наметились сдвиги к лучшему. Однако еще неред¬
ки случаи, когда нормальный ход производства нарушается из-за
330

отсутствия необходимых видов материальных ресурсов и оборудо¬
вания.
В соответствии с постановлением ЦК КПСС и Совета Министров
СССР о совершенствовании хозяйственного механизма еще в де¬
сятой пятилетке предусматривалось завершить в основном перевод
объединений и предприятий на прямые длительные связи и перей¬
ти к централизованной доставке продукции со снабженческо-сбы¬
товых баз Госснаба БССР. Между тем по прямым длительным свя¬
зям поставляется около 40 процентов металлопродукции, примерно
половина бумажной продукции и стройматериалов. Более того,
уровень централизованной доставки продукции с баз и складов
Госснаба БССР снижается. Отстает в развитии такая прогрессив¬
ная форма, как гарантированное комплексное снабжение. На бы¬
стрейшем решении этих вопросов должно быть сконцентрировано
внимание Госснаба БССР, министерств и ведомств республики.
Большой народнохозяйственный эффект заложен в лучшем
использовании оборотных средств. Основными направлениями эко¬
номического и социального развития предусмотрено ускорить их
оборачиваемость на 2—3 дня. По состоянию на начало второго по*
лугодия сверхнормативные, непрокредитованные банком запасы
сырья и других материальных ценностей по министерствам и ве¬
домствам БССР составили 57,2 миллиона рублей. Проектом бю¬
джета предусматривается высвобождение 12,9 миллиона рублей за
счет ускорения оборачиваемости и вовлечения в хозяйственный
оборот товарно-материальных ценностей.
В выполнении программного требования XXVI съезда КПСС об
усилении режима экономии и бережливости важная роль принад¬
лежит хозяйственному расчету, учету и контролю, повышению
уровня экономической работы. Их недооценка в ряде случаев со¬
здает предпосылки для нарушений государственной плановой и
финансовой дисциплины, ведет к различного рода злоупотребле¬
ниям и бесхозяйственности, припискам и очковтирательству, необе-
спечению сохранности социалистической собственности.
Продолжают иметь место факты растрат, хищений, недостач и
порчи товарно-материальных ценностей, которые особенно значи¬
тельны на предприятиях легкой, пищевой и мясо-молочной промыш¬
ленности, в государственной торговле и потребкооперации. Основ¬
ными причинами такого положения являются серьезные недостатки
в постановке внутриведомственного контроля, учета и отчетности,
нормировании расхода сырья и материалов, упущения в подборе
кадров на материально-ответственные должности. Принимаемые
министерствами и ведомствами меры не всегда эффективны и не
оказывают должного влияния, на предотвращение хищений и зло¬
употреблений. В этих условиях не снижается, а возрастает роль п
повышается ответственность финансовых, банковских, статистиче¬
ских и других контролирующих органов.
331

Правительством в последнее время приняты постановления и
определены меры по совершенствованию организации бухгалтер¬
ского учета и улучшению контрольно-ревизионной работы. Свое¬
временная и полная реализация мер, предусмотренных ими, созда¬
ет реальные условия для укрепления государственной дисциплины,
экономного и рационального использования всех видов ресурсов,
искоренения фактов растрат и хищений, бесхозяйственности и рас¬
точительства.
РАСХОДЫ НА СОЦИАЛЬНО-КУЛЬТУРНЫЕ
МЕРОПРИЯТИЯ
Товарищи депутаты! Неуклонный подъем социалистического об¬
щественного производства создает надежную материальную основу
u
и
осуществления социальной программы одиннадцатой пятилетки.
Советские люди воочию убеждаются, что линия XXVI съезда
КПСС в социальной области осуществляется последовательно и
неуклонно. Растущие блага, получаемые населением из обществен¬
ных фондов потребления, как отмечено в Отчетном докладе
ЦК КПСС XXVI съезду партии, составляют одну из самых при¬
мечательных черт советского образа жизни. За счет этих средств
осуществляется дальнейшее развитие народного образования,
здравоохранения, культуры, социального обеспечения.
В Государственном бюджете БССР на 1982 год ассигнования на
просвещение предусматриваются в сумме 1119 миллионов рублей.
Современная общеобразовательная школа располагает необходи¬
мой учебно-материальной базой. Завершающийся процесс перехода
на кабинетную систему обучения в средних и восьмилетних шко¬
лах, их оснащение техническими средствами, оборудование ма¬
стерских, формирование книжного фонда школьных библиотек
требуют больших затрат материальных и финансовых ресурсов. На
эти и другие мероприятия в области народного образования из го¬
сударственного бюджета в будущем году будет выделено 569,2 мил¬
лиона рублей. На бесплатное обеспечение учеников I—IX классов
учебниками предусматриваются ассигнования в сумме 4,3 миллиона
рублей. Возрастет сеть школ и групп продленного дня, контингент
детей в которых составит 357 тысяч человек.
Как и прежде, большое внимание будет уделяться дальнейшему
расширению сети детских дошкольных и внешкольных учреждений.
На их содержание планируется выделить из бюджета 169 миллио¬
нов рублей.
Важнейшей формой планомерной подготовки рабочих для всех
отраслей народного хозяйства является система профессионально-
технического образования, на развитие которой в будущем году
будет направлено 118,6 миллиона рублей.
Большое внимание в нашей стране уделяется подготовке спе-
332

циалистов с высшим и средним специальным образованием. В бю¬
джете республики на 1982 год на содержание вузов и техникумов
предусматривается 154,3 миллиона рублей.
Из года в год возрастает реальный вклад науки в экономику
республики, ее влияние на темпы технического прогресса. Расходы
на проведение программы научно-исследовательских работ соста¬
вят 84,1 миллиона рублей, в том числе 54,9 миллиона рублей из
бюджета. Это позволит в широком плане вести исследования по
теоретической и прикладной тематике, обеспечить быстрейшее
внедрение изобретений в производство.
В формировании марксистско-ленинского мировоззрения, более
полном удовлетворении многообразных духовных потребностей со¬
ветских людей важная роль принадлежит печати, кино, радио, те¬
левидению, искусству, культурно-просветительным учреждениям.
Выделяемые на эти цели средства в размере 101,4 миллиона руб¬
лей позволяют укрепить материально-техническую базу и повысить
их роль в коммунистическом воспитании трудящихся.
Как показывают ревизии и проверки, в расходовании средств на
содержание учреждений культуры имеют место серьезные недостат¬
ки, допускаются содержание излишней численности работников и
незаконные выплаты, по-прежнему низка загруженность творче¬
ского и артистического персонала театрально-зрелищных органи¬
заций. Сверх действующих норм приобретаются дорогостоящие
музыкальные инструменты и другое оборудование, которые в ряде
случаев практически не используются; недостаточно принимается
мер к обеспечению сохранности книжного фонда библиотек.
Предметом особой заботы нашего государства всегда была
охрана здоровья советских людей. За последние годы в республике
значительно увеличено число лечебно-профилактических учрежде¬
ний, укреплена их материально-техническая база. В 1982 году на
содержание и развитие учреждений здравоохранения выделяется
511,9 миллиона рублей. Министерству здравоохранения БССР, его
органам на местах необходимо с учетом конкретных условий орга¬
низовать и направить работу лечебно-профилактических и других
подведомственных учреждений на дальнейшее повышение качества
медицинского обслуживания населения.
Принятым в текущем году Постановлением ЦК КПСС и Совета
Министров СССР намечены меры по дальнейшему подъему массо¬
вости физической культуры и спорта. На финансирование этих и
других спортивных мероприятий направляется из бюджета 5,6 мил¬
лиона рублей, что на 1,1 миллиона рублей больше, чем было утвер¬
ждено на текущий год. Постановление предусматривает меры и по
более экономному, рациональному использованию выделяемых
средств. На этих вопросах должно быть сосредоточено самое при¬
стальное внимание Спорткомитета БССР и местных Советов на¬
родных депутатов.
333

Ярким выражением заботы Партии о благе советских людей яв¬
ляются принятые в текущем году Постановления ЦК КПСС и Со¬
вета Министров СССР «О мерах по усилению государственной по¬
мощи семьям, имеющим детей» и «О мерах по дальнейшему улуч¬
шению пенсионного обеспечения населения». В соответствии с
указанными постановлениями в текущем году в республике повы¬
шаются минимальные размеры пенсий, пособия одиноким матерям,
с будущего года вводятся частично оплачиваемый отпуск по уходу
за ребенком до достижения им возраста одного года и выплата еди¬
новременных пособий при рождении первого и второго ребенка,
увеличивается размер пособий при рождении третьего ребенка.
Расходы на выплату пенсий, пособий и другие виды социально¬
го обеспечения предусматриваются в сумме 770,3 миллиона руб¬
лей. Кроме того, из централизованного союзного фонда социально¬
го обеспечения колхозников будет выплачено пенсий и пособий чле¬
нам колхозов 294,6 миллиона рублей при отчислениях колхозов
республики в этот фонд 60,1 миллиона рублей.
Министерствам, ведомствам, Советам народных депутатов не¬
обходимо обеспечить безусловное выполнение планов дальнейшего
развития сети социально-культурных учреждений, рациональное
использование выделяемых средств, повышение уровня работы под¬
ведомственных учреждений и организаций.
РАСХОДЫ НА УПРАВЛЕНИЕ
Товарищи депутаты! Для успешного развития экономики'важное
значение имеет всестороннее улучшение организации управления.
На XXVI съезде КПСС поставлена задача улучшить работу аппа¬
рата управления, сокращать расходы на его содержание, решитель¬
но устранять излишние и дублирующие звенья.
В республике осуществляются мероприятия по дальнейшему со¬
вершенствованию и упрощению структуры аппарата путем созда¬
ния производственных и научно-производственных объединений,
перераспределения функций управления, объединения небольших
предприятий и организаций.
Вместе с тем из-за недостаточного использования возможностей
повышения эффективности управленческого труда за последние го¬
ды был допущен рост численности работников управления. Не во
всех отраслях непроизводственной сферы достаточно эффективно
используются трудовые ресурсы, необоснованно увеличивается чис¬
ленность работников проектных, научно-исёледовательских, кон¬
структорских и других организаций. В ряде случаев удельный вес
аппарата управления составляет 20 процентов общей численности
работающих.
В целях сокращения численности и расходов на содержание
аппарата управления объединений, предприятий, хозяйственных и
334

других организаций на 1982 год предусмотрена экономия от про¬
ведения мероприятий по его совершенствованию в сумме 18,3 мил¬
лиона рублей. Кроме того, в соответствии с решениями союзного
правительства будет произведено дополнительное сокращение чис¬
ленности аппарата управления некоторых отраслей непроизвод¬
ственной сферы.
Министерства и ведомства, Советы народных депутатов обяза¬
ны разработать и осуществить необходимые мероприятия по обес¬
печению в полной мере предусмотренной экономии в управленчес¬
ких расходах на основе упрощения структуры управления, устра¬
нения излишеств в штатах, усиления контроля за расходованием
государственных средств.
Расходы на содержание органов государственного управления
и судебных органов планируются в сумме 66,2 миллиона рублей.
МЕСТНЫЕ БЮДЖЕТЫ
Товарищи депутаты! Партия и Правительство уделяют постоян¬
ное внимание улучшению деятельности местных Советов народных
депутатов. Постановлением ЦК КПСС, Президиума Верховного
Совета СССР, Совета Министров СССР «О дальнейшем повыше¬
нии роли Советов народных депутатов в хозяйственном строитель¬
стве» предусматриваются меры по обеспечению комплексного эко¬
номического и социального развития областей, районов и городов,
расширению координационных и контрольных функций Советов,
усилению их влияния на повышение эффективности работы объ¬
единений, предприятий и организаций, расположенных на их терри¬
тории. Определены также меры по укреплению их финансовой
базы. В текущем году помимо ранее установленных источников
зачисляется в доходы местных бюджетов часть дополнительной
прибыли, получаемой предприятиями союзного и республиканского
подчинения от реализации новой высокоэффективной продукции и
продукции с государственным Знаком качества. С будущего года
будут производиться отчисления от платы за воду, забираемую
промышленными предприятиями -из водохозяйственных систем.
Исполнение местных бюджетов улучшается с каждым годом.
В текущем году за счет перевыполнения плана доходов и свобод¬
ных остатков бюджетных средств из местных бюджетов направле¬
но на дополнительные мероприятия 65,6 миллиона рублей.
Объем местных бюджетов на 1982 год определен в сумме 1713,7
миллиона рублей. Удельный вес их в бюджете республики соста¬
вит 28,9 процента. На развитие отраслей местного хозяйства за счет
собственных средств, кредитов банка и бюджетных ассигнований
направляется 981 миллион рублей. Расходы бюджета на социаль¬
но-культурные мероприятия составят 1174 миллиона рублей.
335

Бюджеты областей и города Минска на 1982 год определены в
следующих суммах:
Брестская область
Витебская область
Гомельская область
Гродненская область
Минская область
Могилевская область
город Минск
Млн. рублей
215,5
247,3
281,5
195,9
270,4
231,3
271,8
Финансовая база местных Советов формируется в основном за
счет отчислений от государственных доходов. Среди них 911,4 мил¬
лиона рублей поступят в виде отчислений от налога с оборота и
417 миллионов рублей — от других государственных доходов.
Говоря о возможностях местных Советов народных депутатов в
решении задач хозяйственного и культурного строительства, това¬
рищ Леонид Ильич Брежнев на XXVI съезде КПСС подчеркнул:
«Пожалуй, ни в какой другой сфере народного хозяйства местные
возможности, местные резервы не играют такой роли, как в удов¬
летворении повседневного потребительского спроса, в обслужива¬
нии населения. Надо, чтобы Советы народных депутатов на всех
уровнях приняли конкретные меры для улучшения производства и
продажи промышленных товаров, для развития сферы услуг». От
этого в значительной степени зависит успешное выполнение мест¬
ных бюджетов.
Товарищи депутаты! Одновременно с бюджетом на 1982 год Со¬
вет Министров БССР представляет на утверждение Верховного Со¬
вета БССР отчет об исполнении Государственного бюджета БССР
за 1980 год, который выполнен по доходам в сумме 6260,4 миллио¬
на рублей, или на 104,7 процента, и по расходам — 5825,7 миллио¬
на рублей, или на 97,5 процента, к уточненному плану. Обеспечено
выполнение доходной части республиканского бюджета, бюджетов
областей и города Минска. Более подробная характеристика испол¬
нения Государственного бюджета БССР за 1980 год приведена в
розданных вам материалах.
Речь товарища Леонида Ильича Брежнева на ноябрьском
(1981 г.) Пленуме ЦК КПСС и принятое Пленумом постановление
вдохновляют всех советских людей работать еще лучше, еще про¬
изводительнее. Ударный труд советских людей во втором году один¬
надцатой пятилетки явится новым крупным вкладом в осуществле¬
ние величественных задач коммунистического строительства.
(Аплодисменты).
Председатель. Слово для содоклада Планово-бюджетной и
других постоянных комиссий Верховного Совета БССР о Государ¬
ственном плане экономического и социального развития Белорус-
336

ской ССР на 1981—1985 годы, о Государственном плане экономи¬
ческого и социального развития Белорусской ССР на 1982 год и о
ходе исполнения Государственного плана экономического и соци¬
ального развития Белорусской ССР в 1981 году, о Государственном
бюджете Белорусской ССР на 1982 год и об исполнении Государ¬
ственного бюджета Белорусской ССР за 1980 год предоставляется
председателю Планово-бюджетной комиссии Верховного Совета
БССР депутату Бысенко Виктору Дмитриевичу.
Бысенко В. Д. (Гомельский — Хмельницкий избира¬
тельный округ Гомельской о б л а сти). Товарищи де¬
путаты! Сейчас каждый день в жизни нашей республики является-
ярким свидетельством подъема политической и трудовой активнос¬
ти советского народа, вызванного решениями ноябрьского (1981 г.)
Пленума ЦК КПСС и шестой сессии Верховного Совета СССР..
В показателях планов экономического и социального развития стра¬
ны на одиннадцатую пятилетку и 1982 год нашли конкретное вы¬
ражение решения XXVI съезда партии, определившего крутой по¬
ворот экономики на путь интенсификации, всемерного роста эф¬
фективности общественного производства, повышения народного
благосостояния. В глубоко аргументированной речи на Пленуме;
Генерального секретаря ЦК КПСС, Председателя Президиума Вер¬
ховного Совета СССР товарища Леонида Ильича Брежнева сде¬
лан анализ актуальных проблем развития экономики, определены
пути и методы реализации крупномасштабных задач, выдвину¬
тых партией на восьмидесятые годы, достижения новых рубежей,
коммунистического созидания.
Состоявшийся вчера пленум ЦК Компартии Белоруссии, выра¬
жая общее мнение коммунистов, рабочих, колхозников и интелли¬
генции республики, целиком и полностью одобрил плодотворную
деятельность ЦК КПСС, Политбюро ЦК и лично товарища Лео¬
нида Ильича Брежнева по претворению в жизнь выработанного-
XXVI съездом партии стратегического курса в области внутренней,
и внешней политики. Определена четкая программа действия пар¬
тийных, советских, хозяйственных органов, трудовых коллективов
республики по обеспечению успешного завершения заданий теку¬
щего года, выполнения и перевыполнения планов 1982 года и пя¬
тилетки в целом.
Товарищи депутаты! Планово-бюджетная и другие постоянные
комиссии Верховного Совета БССР с участием специалистов раз--
личных отраслей народного хозяйства предварительно рассмотрели
представленные Правительством республики на утверждение Вер¬
ховного Совета Государственный план экономического и социаль¬
ного развития Белорусской ССР на 1981—1985 годы, план и
бюджет на 1982 год. Проанализирован также ход выполнения*
Государственного, плана экономического и социального развития,
республики в 1981 году и отчет об исполнении бюджета за 1980 год..
337

Комиссии с удовлетворением отметили, что трудящиеся Бело¬
руссии на постоянную заботу партии о благосостоянии советских
людей отвечают самоотверженным трудом на всех участках хозяйс¬
твенного и культурного строительства. Перевыполнены плановые
задания десяти месяцев первого года пятилетки по объему промы¬
шленного производства и росту производительности труда. Сверх
плана выпущено продукции более чем на 253 миллиона рублей, в
том числе на 80 миллионов рублей товаров народного потребления.
Выполнены планы продажи государству зерна, картофеля, сахар¬
ной свеклы и фруктов. Результаты работы тружеников села полу¬
чили высокую оценку в приветствии товарища Леонида Ильича
Брежнева и в его речи на ноябрьском (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС.
Успешное завершение плана текущего года станет прочной базой
новой пятилетки.
Проведенный постоянными комиссиями анализ показал, что Го¬
сударственный план экономического и социального развития БССР
на 1981—1985 годы, план и бюджет на 1982 год соответствуют ре¬
шениям XXVI съезда КПСС, Основным направлениям экономи¬
ческого и социального развития СССР на 1981—1985 годы и на
период до 1990 года, требованиям XXIX съезда Компартии Бело¬
руссии. Планы полностью подчинены реализации важнейшей уста¬
новки партии на обеспечение дальнейшего роста благосостояния
о
о
советских людей на основе устойчивого, поступательного развития
народного хозяйства, ускорения научно-технического прогресса и
перевода экономики на интенсивный путь развития, более рацио¬
нального использования производственного потенциала, всемерной
экономии всех видов ресурсов и улучшения качества работы.
В докладе первого заместителя Председателя Совета Минист¬
ров БССР, Председателя Госплана БССР товарища Гвоздева
Виктора Александровича показаны предварительные итоги выпол¬
нения плана в текущем году и подробно изложены Государствен¬
ный план экономического и социального развития БССР на один¬
надцатую пятилетку и план на 1982 год. Министр финансов БССР
товарищ Шатило Болесл-ав Иосифович доложил о Государственном
бюджете БССР на 1982 год и об исполнении бюджета за 1980 год.
В Заключениях Планово-бюджетной и других постоянных комис-
V
и
сии, которые у вас, товарищи депутаты, имеются, дан всесторонний
анализ пятилетнего плана, плана и бюджета на 1982 год, высказа¬
ны рекомендации по повышению эффективности общественного
производства, более полному использованию имеющихся резервов
и возможностей. В связи с этим позвольте мне остановиться лишь
на некоторых вопросах.
В одиннадцатой пятилетке национальный доход в республике
увеличится на 23,3 процента. Капитальные вложения в народное
хозяйство республики по всем источникам финансирования воз¬
растут на 10 процентов. Таким образом, план сориентирован на эф-
338

фективное использование всех ресурсов. Предстоит за счет роста
производительности общественного труда получить около 90 про¬
центов прироста национального дохода. На 28 процентов увеличит¬
ся выпуск промышленной продукции.
Эта пятилетка станет новым этапом в решении социальных за¬
дач. Предусматривается создание прочной основы для реализации
продовольственной программы. Реальные доходы в расчете на ду¬
шу населения намечается увеличить на 16,6 процента. Обществен¬
ные фонды потребления возрастут на 20,6 процента. Увеличатся
объемы розничного товарооборота и бытового обслуживания, бу¬
дет построено свыше 21 миллиона квадратных метров жилой пло¬
щади.
Комиссии считают, что представленные планы на одиннадцатую-
пятилетку и 1982 год напряженные, но вполне реальные. Дело сей¬
час за тем, как отмечалось на ноябрьском (1981 г.) Пленуме ЦК
КПСС, чтобы на каждом участке производства, во всех сферах
управления повысить организованность, деловитость, укрепить го¬
сударственную и трудовую дисциплину. Необходимо обеспечить
эффективное использование производственного и научно-техничес¬
кого потенциала республики.
Анализ положения дел в экономике показывает, что министерст¬
вами и ведомствами республики, исполкомами областных и Мин¬
ского городского Советов народных депутатов еще не принимает¬
ся достаточных мер по обеспечению выполнения плановых заданий
каждым объединением, предприятием и организацией.
За десять месяцев текущего года 154 производственных объ¬
единения и предприятия не выполнили планов по реализации про¬
дукции, или 12,7 процента от общего их количества, а 132 — по
производительности труда. Неблагополучно с выполнением пред¬
приятиями договорных обязательств по поставкам продукции. Осо¬
бенно это относится к предприятиям Министерства местной про¬
мышленности БССР, Министерства лесной промышленности БССР,
Министерства промышленности строительных материалов БССР,
Министерства легкой промышленности БССР, Министерства плодо¬
овощного хозяйства БССР. Значительная часть изделий все еще
выпускается с нарушением стандартов и технических условий. Мно¬
го бракуется и понижается в сортности кожаной обуви, швейных
изделий, мебели.
Это говорит о том, что необходимо повсеместно повысить уро¬
вень экономической работы, лучше вскрывать и использовать ре¬
зервы роста объемов производства на основе качественных факто¬
ров. Так, комиссии считают, что за счет дальнейшего улучшения
загрузки производственных мощностей, более рационального ис¬
пользования материальных ресурсов, снижения материалоемкости
продукции и других внутренних резервов в 1982 году дополнитель¬
но могут выпустить товаров народного потребления Министерство
339

легкой промышленности БССР на 20 миллионов рублей, Министер¬
ство местной промышленности БССР — на 5 миллионов рублей.
Особое значение приобретают вопросы усиления режима эко¬
номии и бережливости. В настоящее время ряд министерств и ве¬
домств республики, предприятий союзного подчинения не обеспе¬
чивают бережного расходования металла, строительных материа¬
лов, древесины, топлива, тепловой и электрической энергии. При
обеспечении экономии электроэнергии в целом по республике за де¬
вять месяцев текущего года 183 предприятия допустили превыше¬
ние лимитов ее потребления на 108,7 миллиона киловатт-часов.
В объединениях и на предприятиях Государственного комитета
Белорусской ССР по газификации недостаточно ведется работа по
сокращению потерь газа. В целом по системе потери газа по срав¬
нению с соответствующим периодом прошлого года увеличились
почти в два раза. Неэкономно расходует топливно-энергетические
ресурсы ряд предприятий Министерства промышленности строи¬
тельных материалов Белорусской ССР, Министерства мясной и мо¬
лочной промышленности Белорусской ССР, Министерства местной
промышленности Белорусской ССР, Министерства строительства и
эксплуатации автомобильных дорог Белорусской ССР, Белмеж-
колхозстроя. Не налажен строгий учет расхода горюче-смазочных
материалов во многих колхозах и совхозах республики. Еще не¬
редко встречаются факты, когда финансовые ресурсы отвлекаются
на внеплановые цели, на приобретение ненужных для производства
или сверх необходимого количества сырья и материалов. Так, сверх¬
нормативные запасы товарно-материальных ценностей, непрокре-
дитованные банком, только по хозяйству, подведомственному Со¬
вету Министров БССР, на 1 июля 1981 года составили сумму в
57,2 миллиона рублей. В связи с этим комиссии отмечают, что та¬
кое положение в дальнейшем недопустимо. Наша республика рас¬
полагает хорошей научно-технической базой, высококвалифици¬
рованными кадрами, и это позволяет в полной мере обеспечить то,
чтобы во всех звеньях экономика была экономной.
Успешное осуществление заданий одиннадцатой пятилетки во
многом будет зависеть от развития науки и внедрения в производ¬
ство достижений научно-технического прогресса. Это главный ры¬
чаг повышения эффективности производства, его интенсификации,
роста производительности труда. Вместе с тем следует отметить,
что планы внедрения научных и технических достижений в ряде
министерств и ведомств республики еще не стали органической
частью планов развития отраслей. План девяти месяцев текущего
года выполнен по количеству мероприятий на 85 процентов, по объ¬
ему работ — на 96 процентов. В этой связи хотелось бы высказать
пожелание Госплану БССР, Академии наук БССР, министерствам
и ведомствам о необходимости более действенных мер по реали¬
зации планов развития науки и техники, улучшению координации
340

исследований и разработок, сокращению сроков внедрения завер¬
шенных работ. Нужно обеспечить концентрацию сил и средств на
реализации целевых комплексных программ по важнейшим научно-
техническим и экономическим проблемам. Больше внимания сле¬
дует уделять решению вопросов эффективного использования мате¬
риальных и трудовых ресурсов. Ускорять работы по сокращению
ручного, особенно тяжелого, труда. Всемерно способствовать авто¬
матизации производственных процессов на основе применения
промышленных роботов.
Большие и ответственные задачи предстоит выполнить труже¬
никам сельского хозяйства. На развитие этой отрасли направляет¬
ся 7,7 миллиарда рублей капитальных вложений, или 34,8 процента
от общего их объема по народному хозяйству. Производство про¬
дукции сельского хозяйства в среднегодовом исчислении возрас¬
тет на 11 процентов, а в колхозах и госхозах — на 17,1 процента.
Увеличится производство зерна, картофеля, льноволокна, овощей,
мяса, молока и другой продукции растениеводства и животновод¬
ства. Чтобы выйти на намеченные рубежи, надо прежде всего
исключить имеющиеся недостатки в организации сельскохозяйст¬
венного производства, факты неэффективного использования зе¬
мельных угодий, потерь продукции при ее хранении, транспорти¬
ровке и переработке.
Министерствам агропромышленного комплекса республики сле¬
дует совместно с исполкомами местных Советов народных депута¬
тов с учетом предшествующей практики выработать и осуществить
систему организационно-хозяйственных мер, обеспечивающих без¬
условное выполнение комплексной программы развития сельского
хозяйства, его всесторонней интенсификации, укрепления матери¬
альной и технической базы, и добиться значительного увеличения
производства сельскохозяйственной продукции, более полного удо¬
влетворения растущих потребностей населения в продуктах пита¬
ния и промышленности — в сырье. Хотелось бы также подчеркнуть,
что Государственному комитету БССР по производственно-техни¬
ческому обеспечению сельского хозяйства необходимо принять
решительные меры к улучшению деятельности подведомственных
объединений и предприятий, повысить качество ремонта и техни¬
ческое обслуживание техники с тем, чтобы эффективнее влиять на
конечные результаты сельскохозяйственного производства.
Как никогда ранее, возрастает значение совершенствования
строительного производства. Значительное опережение роста нацио¬
нального дохода по сравнению с капитальными вложениями пред¬
определяет необходимость сокращения продолжительности строи¬
тельства и освоения новых мощностей. К сожалению, в деятельно¬
сти строительных организаций, министерств и ведомств-заказчиков
имеются серьезные недостатки. Капитальные вложения из года в
год не осваиваются. Систематически не выполняются планы по вво-
341

ду в действие основных фондов. Сроки возведения объектов и
освоения мощностей во многих случаях превышают установленные
нормативы. План государственных капитальных вложений за де¬
сять месяцев текущего года выполнен на 94 процента, а по вводу в
действие основных фондов — на 47 процентов к годовому плану. Не
выполняется план ввода в строй объектов по министерствам пище¬
о
и
вой, топливной промышленности, заготовок и плодоовощного хо¬
зяйства. С отставанием ведется сооружение объектов Академии
наук БССР. Неудовлетворительно осваиваются капитальные вло¬
жения на строительстве жилья, объектов здравоохранения, просве¬
щения, культуры, детских дошкольных учреждений. Еще хуже об¬
стоит дело с вводом их в эксплуатацию.
Комиссии считают, что Госплану БССР, Госстрою БССР, строи¬
тельным министерствам, министерствам и ведомствам-заказчикам
республики, исполнительным комитетам местных Советов народных
депутатов необходимо добиться значительного повышения эффек¬
тивности капитальных вложений, улучшения организации и каче¬
ства строительства, не допускать распыления денежных средств,
материальных и трудовых ресурсов. Следует взять под особый
контроль строительство жилья, детских дошкольных учреждений и
других объектов социально-культурного назначения.
Рост масштабов экономики республики предъявляет повышен¬
ные требования к работе транспорта, призванного обеспечить взаи¬
модействие всех отраслей народного хозяйства. В пятилетке наме¬
чается дальнейшее развитие всех видов транспорта. Вместе с тем
рассмотрение хода выполнения плана в 1981 году показывает, что
в работе транспортных организаций республики имеются сущест¬
венные недостатки. План десяти месяцев по грузообороту недовы¬
полнен речным и автомобильным транспортом общего пользования.
Белорусской железной дорогой не выполнен план по перевозкам
сельхозмашин, автомобилей, минеральных удобрений. Недовыпол¬
нено задание по обороту вагонов. Допускаются сверхнормативные
о
и
простои вагонов на подъездных путях предприятии и организации.
Министерствам и ведомствам следует обеспечить своевременное
выполнение планов перевозок грузов и пассажиров, эффективное
использование транспортных средств, значительно сократить по¬
рожние пробеги и время простоя грузовых вагонов, автомобилей,
речных судов, улучшить использование их грузоподъемности.
Еще не отвечает современным требованиям уровень торгового
и бытового обслуживания населения. Некомплексно решаются эти
вопросы, особенно на селе. Много нареканий на качество работы.
Поэтому очень важно эффективно использовать средства, направ¬
ляемые на развитие сферы обслуживания, повышать ответствен¬
ность кадров этой отрасли.
В пятилетием плане намечен широкий круг мероприятий по
охране и рациональному использованию природных ресурсов. На
342

их реализацию выделяется более 96 миллионов рублей капиталь¬
ных вложений, или в 1,4 раза больше, чем в прошлой пятилетке.
Однако ряд министерств и ведомств мало уделяют внимания
охране окружающей среды. В заключении по планам отмечена не¬
обходимость ускорения строительства природоохранных объектов,
улучшения хозяйственного использования рекультивированных
земель.
Для осуществления планов пятилетки нужна повседневная кро¬
потливая организаторская работа. И здесь важная роль принадле¬
жит Советам народных депутатов.
Принятое в этом году Постановление ЦК КПСС, Президиума
Верховного Совета СССР и Совета Министров СССР «О дальней¬
шем-повышении роли Советов народных депутатов в хозяйственном
строительстве» значительно расширяет полномочия органов народ¬
ной власти в решении узловых проблем комплексного социально-
экономического развития. Повышается роль Советов в области пла¬
нирования и осуществления ими координационных функций.
В ближайшее время Советам предстоит большая работа по со¬
ставлению планов на одиннадцатую пятилетку. Необходимо, чтобы
в планах были скоординированы усилия всех предприятий и орга¬
низаций, расположенных на территории Советов, направленные на
обеспечение дальнейшего роста эффективности производства, уси¬
ление режима экономии, улучшение всех сторон жизни и быта лю¬
дей, удовлетворение их материальных и культурных запросов.
Товарищи депутаты! Постоянные комиссии, проанализировав
Государственный бюджет БССР на 1982 год, пришли к выводу, что
он составлен в полном соответствии с заданиями плана и обеспе¬
чивает необходимыми финансовыми ресурсами намеченные на этот
год мероприятия по дальнейшему подъему народного хозяйства и
повышению благосостояния народа.
Комиссии Верховного Совета БССР вносят предложение в соот¬
ветствии с поправками, принятыми шестой сессией Верховного Со¬
вета СССР, увеличить доходы бюджета по отчислениям от налога
с оборота на 4 миллиона 380 тысяч рублей.
Комиссии рассмотрели ходатайства исполнительных комитетов
областных и Минского городского Советов народных депутатов,
министерств и ведомств республики о выделении дополнительных
ассигнований и считают возможным увеличить расходы по Госу¬
дарственному бюджету БССР на 1982 год:
на оборудование спортивных залов, площадок при общеобразо¬
вательных школах, приобретение спортивного и другого инвентаря
и оборудования для этих школ на 1 миллион 430 тысяч рублей;
на улучшение материального обеспечения учащихся профессио¬
нально-технических училищ на 230 тысяч рублей;
на приобретение инвентаря и оборудования и капитальный ре-
343

монт зданий учреждений здравоохранения На 1 миллион 370 тысяч
рублей;
на благоустройство городов, районных центров и поселков го¬
родского типа на 1 миллион 350 тысяч рублей.
Кроме того, комиссии считают необходимым оставить в распо¬
ряжении организаций жилищно-коммунального хозяйства 5 мил¬
лионов 610 тысяч рублей десятипроцентных отчислений от средств,
предусмотренных на капитальный ремонт жилищного фонда и
учреждений социально-культурного и бытового назначения, для
использования их на развитие производственной базы ремонтно-
строительных и эксплуатационных организаций сверх лимитов го¬
сударственных капитальных вложений. В связи с этим предлага¬
ется на указанную сумму увеличить расходы бюджета на финан¬
сирование государственных капитальных вложений по организаци¬
ям жилищно-коммунального хозяйства исполнительных комитетов
областных и Минского городского Советов народных депутатов за
счет остатков средств республиканского бюджета на начало года.
Всего доходы и расходы Государственного бюджета БССР на
1982 год увеличиваются на 9 миллионов 990 тысяч рублей.
Распределение дополнительных ассигнований по областям и
городу Минску дано в приложениях к заключению по бюджету,
которое у вас имеется.
В постоянные комиссии поступило много просьб от министерств,
ведомств, исполкомов областных и Минского городского Советов
народных депутатов о дополнительном выделении капиталовложе¬
ний, улучшении материально-технического обеспечения, финансиро¬
вании различных мероприятий. Удовлетворить ряд просьб не пред¬
ставилось возможным. Комиссии считают, что они должны быть по
возможности учтены Госпланом, Госснабом, Министерством финан¬
сов республики в ходе выполнения плана и бюджета в 1982 году и
при составлении годовых планов на последующие годы пятилетки.
Планово-бюджетная и другие постоянные комиссии Верховного
Совета БССР вносят предложение утвердить представленный Со¬
ветом Министров БССР Государственный план экономического и
социального развития БССР на 1981—1985 годы и Государствен¬
ный план экономического и социального развития БССР на
1982 год.
Предлагается также утвердить Государственный бюджет БССР
на 1982 год с учетом поправок комиссий по доходам и расходам
в сумме 5 миллиардов 933 миллионов 61 тысячи рублей.
Вносится предложение утвердить отчет об исполнении Государ¬
ственного бюджета за 1980 год по доходам в сумме 6 миллиардов
260 миллионов 433 тысяч рублей и по расходам — 5 миллиардов
825 миллионов 734 тысяч рублей с превышением доходов над рас¬
ходами в сумме 434 миллионов 699 тысяч рублей.
Товарищи депутаты! Верховный Совет своим решением придаст
344

Государственному плану экономического и социального развития
республики на 1981—1985 годы, плану и бюджету на 1982 год силу
закона. И чтобы успешно осуществить намеченную программу, как
отмечал на пленуме ЦК Компартии Белоруссии кандидат в члены
Политбюро ЦК КПСС, Первый секретарь ЦК КПБ товарищ Кисе¬
лев Тихон Яковлевич, надо подкрепить цифры плана экономически¬
ми и организационно-политическими мерами, гарантирующими их
выполнение. Следует создать самые благоприятные условия для
высокопроизводительного, эффективного труда во всех сферах на¬
родного хозяйства, постоянно и строго контролировать реализацию
плановых заданий.
Постоянные комиссии Верховного Совета БССР выражают уве¬
ренность в том, что трудящиеся республики новыми трудовыми
свершениями ознаменуют 60-летие образования СССР, добьются
успешного выполнения заданий одиннадцатой пятилетки, внесут
достойный вклад в осуществление социально-экономической про¬
граммы, выработанной XXVI съездом КПСС. (Аплодисменты).
Председатель. Товарищи депутаты! Начинаем обсуждение во¬
просов о Государственном плане экономического и социального
развития Белорусской ССР на 1981—1985 годы, о Государственном
плане экономического и социального развития Белорусской ССР
на 1982 год и о ходе исполнения Государственного плана экономи¬
ческого и социального развития Белорусской ССР в 1981 году, о
Государственном бюджете Белорусской ССР на 1982 год и об
исполнении Государственного бюджета Белорусской ССР за
1980 год.
Первым выступает депутат от Копыльского избирательного
округа Минской области Сухий Николай Андреевич — председа¬
тель исполкома Минского областного Совета народных депутатов.
Следующим выступит депутат Таразевич.
Сухий Н. А. Товарищи депутаты! Планы развития народного
хозяйства страны на одиннадцатую пятилетку, одобренные Цент¬
ральным Комитетом КПСС и утвержденные Верховным Советом
СССР, убедительно свидетельствуют о росте экономического могу¬
щества нашего социалистического общества, о неуклонном и после¬
довательном осуществлении курса Коммунистической партии на
подъем материального и культурного уровня жизни народа. В яр¬
кой и проникновенной речи товарища Леонида Ильича Брежнева
на ноябрьском (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС глубоко и всесторонне
раскрыты пути реализации решений XXVI съезда Коммунистиче¬
ской партии, даны развернутая характеристика и политическая
оценка планов 1982 года и пятилетки в целом, грандиозная про¬
грамма дальнейшего наращивания производственного и научно-тех¬
нического потенциала страны.
Единодушно одобряя величественные перспективы коммунисти¬
ческого строительства, трудящиеся Минской области стремятся
345

успешно завершить задания первого года одиннадцатой пятилетки.
За десять месяцев коллективы промышленных предприятий выпол¬
нили план по реализации продукции на 101,1 процента, росту про¬
изводительности труда — на 101,6 процента. Это является гаран¬
тией того, что обязательства года по сверхплановому производству
промышленной продукции будут выполнены.
Труженики сельского хозяйства получили с каждого гектара по
23,7 центнера зерна и 181 центнеру картофеля. Выполнены социа¬
листические обязательства по производству и продаже государству
зерна, картофеля, льноволокна, фруктов, а также значительно
укреплена кормовая база животноводства.
В капитальном строительстве с начала года введены основные
фонды на 250 миллионов рублей. Своевременно сданы в эксплуа¬
тацию многие производственные объекты, более 200 тысяч квадрат¬
ных метров жилой площади, построены общеобразовательные шко¬
лы на 5 тысяч мест, детские дошкольные учреждения на 1400 мест,
профессионально-технические училища на' 1400 мест.
Успешно выполняются задания по улучшению торгового и бы¬
тового обслуживания населения. За десять месяцев розничный
товарооборот увеличился на 3,8 процента по сравнению с соответ¬
ствующим периодом прошлого года, реализация бытовых услуг на¬
селению — на 7,7 процента.
Под неослабным контролем местных Советов находится работа
учреждений культуры, народного образования, здравоохранения.и
социального обеспечения, им оказывается необходимая помощь.
Успешно выполняется бюджет области, своевременно финанси¬
руются все мероприятия, предусмотренные планами.
Мы понимаем, что успех в решении народнохозяйственных задач
во многом зависит от работы местных Советов. В последние годы
их деятельность значительно улучшилась, повысилась активность
депутатов, их влияние на решение социально-экономических задач.
Под руководством областной партийной организации мы будем и
дальше направлять работу советских органов на комплексное раз¬
витие районов и городов, неукоснительное выполнение государст¬
венных планов, директив Партии и Правительства.
Товарищи депутаты! Критически оценивая ход выполнения на¬
роднохозяйственных планов в свете высоких требований ноябрьско¬
го (1981 г.) Пленума ЦК КПСС, мы отдаем себе отчет в том, что
в работе местных Советов, хозяйственных органов все еще имеются
серьезные недостатки и упущения.
В промышленности, сельском хозяйстве, как справедливо отме¬
чал в докладе на пленуме ЦК КПБ Тихон Яковлевич Киселев, не
полностью используются возможности дальнейшей специализации
и концентрации производства, повышения его эффективности и
ускорения технического прогресса..
346

Около 15 процентов всех предприятий не справилось с зада¬
ниями десяти месяцев по реализации продукции и росту произво¬
дительности труда. В этом есть определенная доля вины местных
Советов. Не в меньшей степени повинны и министерства, которые
недостаточно обеспечивают предприятия и организации основными
видами сырья и материалов под план производства.
В сельском хозяйстве как отдельные колхозы и госхозы, так и
в целом районы по-прежнему имеют низкие экономические показа¬
тели, не справляются с планами продажи продукции государству.
Некоторые строительные организации неоправданно затяги¬
вают сроки сдачи в эксплуатацию объектов производственного, жи¬
лищного и культурно-бытового назначения. За десять месяцев теку¬
щего года строительные организации недоосвоили 22 миллиона руб¬
лей централизованных капитальных вложений.
Имеются упущения в торговом и бытовом обслуживании населе¬
ния, в работе организаций транспорта и связи.
Партийные и советские органы области принимают меры к
устранению недостатков, направляют усилия хозяйственников, тру¬
довых коллективов на выполнение и более полное использование
резервов промышленного и сельскохозяйственного производства,
досрочное выполнение планов и принятых социалистических обяза¬
тельств.
Товарищи депутаты! Представленные на рассмотрение проекты
Государственных планов экономического и социального развития
БССР на 1981—1985 годы и на 1982 год обеспечивают дальнейший
подъем всех отраслей народного хозяйства и культуры республики,
в том числе Минской области. Промышленным коллективам нашей
области к концу 1985 года предстоит увеличить производство вало¬
вой продукции на 31,6 процента по сравнению с 1980 годом. Про¬
изводительность труда за пятилетие возрастет на 26 процентов.
Намечаются дальнейшие количественные и качественные сдви¬
ги в развитии сельского хозяйства. Возрастет среднегодовое произ¬
водство зерна, овощей, молока и мяса. В расчете на 100 гектаров
сельскохозяйственных угодий производство молока в 1985 году со¬
ставит 570 центнеров и мяса — 135 центнеров. Валовая продукция
в колхозах и госхозах возрастет на 15 процентов, производитель¬
ность труда — на 22 процента.
В плане на 1981—1985 годы дальнейшее развитие получат тор¬
говля и бытовое обслуживание населения. Розничный товарооборот
увеличится на 26,9 процента. За счет улучшения работы действую¬
щих и строительства новых предприятий объем бытовых услуг воз¬
растет более чем в 1,4 раза.
Высокая оценка труда советского народа, данная Леонидом
Ильичом Брежневым на ноябрьском (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС,
вдохновляет трудящихся области на новые свершения. Они полны
решимости не только закрепить, но и приумножить достигнутые
347

успехи, будут делать все, чтобы не только выполнить, но и пере¬
выполнить плановые задания.
Обсуждая сегодня Государственный план экономического и со¬
циального развития БССР на 1981 —1985 годы, хотелось бы оста¬
новиться на некоторых нерешенных вопросах.
За последние годы население ряда городов и районов области
не обеспечивается в полной мере хлебобулочными изделиями,
ассортимент их реализации узок, в связи с чем в местные органы
власти поступает много справедливых жалоб и нареканий.
Создавшееся положение объясняется тем, что население в горо¬
дах растет, а мощности предприятий хлебопечения остаются неиз¬
менными, причем отдельные хлебозаводы размещены в тесных, при¬
способленных помещениях, где нет возможности механизировать
производственные процессы. К таким в первую очередь относятся
Молодечненский, Дзержинский и Несвижский хлебозаводы.
Мы неоднократно обращались в Министерство пищевой про¬
мышленности БССР с просьбой о выделении лимитов капитальных
вложений на реконструкцию этих заводов, но положительного отве¬
та не получили.
Население города Жодино обеспечивается хлебобулочными из¬
делиями за счет завоза их из Борисова. В одиннадцатой пятилетке
население Жодино возрастет до 40 тысяч человек и будет расти
дальше. Все это вызывает необходимость построить здесь хлебоза¬
вод. Проектная документация имеется. Мы просим Министерство
пищевой промышленности БССР предусмотреть в текущей пятилет;
ке начало строительства хлебозавода в Жодино.
Следует отметить, что на хлебозаводах большая текучесть кад¬
ров, главным образом из-за недостатка жилья. Желательно, чтобы
Министерство пищевой промышленности БССР по возможности
принимало хотя бы долевое участие в строительстве жилья для
работников подведомственных предприятий.
Большие трудности имеются в обеспечении хлебом сельского на¬
селения, особенно в период весенне-летних полевых работ.
Хлебопредприятия потребкооперации в ряде районов находятся
в ветхих помещениях, все работы в основном выполняются вруч¬
ную, оборудование сильно изношено, запасных частей для ремонта
выделяется очень мало.
На одиннадцатую пятилетку Белкоопсоюз выделил области ли¬
миты на развитие хлебопечения только в сумме 2,8 миллиона руб¬
лей, что явно недостаточно.
Мы просим Белкоопсоюз увеличить средства на развитие хлебо¬
печения с тем, чтобы обеспечить ритмичную работу хлебозаводов,
выпуск изделий хорошего качества и в достаточном ассортименте.
При формировании планов одиннадцатой пятилетки предусмат¬
ривалось строительство заводов крупнопанельного домостроения в
348

Борисове и в поселке Красное Молодечненского района. Однако в
проекте плана этих объектов нет.
Мы просим Госплан, Министерство промышленного строитель¬
ства БССР и Белмежколхозстрой положительно решить вопрос
о строительстве этих заводов в одиннадцатой пятилетке.
Товарищи! Я поддерживаю предложение постоянных комиссий
об утверждении Государственного плана экономического и соци¬
ального развития БССР на 1981—1985 годы, а также плана и Го¬
сударственного бюджета на 1982 год.
Разрешите заверить Верховный Совет БССР в том, что трудя¬
щиеся Минской области развернут социалистическое соревнование
за досрочное выполнение планов одиннадцатой пятилетки, напра¬
вят свои силы и энергию на дальнейший подъем экономики и куль¬
туры области, добьются новых успехов в создании материально-тех¬
нической базы коммунизма. (Аплодисменты).
Председатель. Выступает депутат от Пушкинского избиратель¬
ного округа города Минска Таразевич Георгий Станиславович —
председатель Минского городского Совета народных депутатов.
Следующим выступает депутат Малофеев.
Таразевич Г. С. Уважаемые товарищи депутаты! Настоящая
сессия Верховного Совета Белорусской ССР проходит под огром¬
ным воздействием решений ноябрьского (1981 г.) Пленума Цент¬
рального Комитета Коммунистической партии Советского Союза,
шестой сессии Верховного Совета СССР десятого созыва и состо¬
явшегося вчера четвертого пленума Центрального Комитета Ком¬
партии Белоруссии.
С большим воодушевлением, как конкретную программу дей¬
ствий, восприняли минчане речь Генерального секретаря ЦК КПСС,
Председателя Президиума Верховного Совета СССР товарища
Леонида Ильича Брежнева на Пленуме ЦК КПСС, содержащиеся
в ней положения и выводы.
В этом важнейшем документе партии сделан всесторонний ана¬
лиз узловых проблем экономического и социального развития
страны, дана развернутая оценка одиннадцатого пятилетнего пла¬
на и плана на 1982 год, определены задачи партийных, советских,
и
хозяйственных органов и трудовых коллективов на предстоящий
период.
Трудящиеся города Минска, как и весь советский народ, цели¬
ком и полностью одобряют и поддерживают внутреннюю и внеш¬
нюю политику КПСС, направляют все усилия на реализацию важ¬
нейшей установки партии — повышение эффективности народного
хозяйства, его интенсификация.
Трудящиеся коллективы промышленных предприятий Минска
досрочно выполнили план десяти месяцев этого года по общему
объему реализации продукции и производству большинства важ¬
нейших видов изделий. Сверх плана произведено товарной продук-
349

ции на 76 миллионов рублей. Производительность труда возросла
на 4,4 процента при годовом задании 3,5 процента. Удельный вес
продукции высшей категории качества в общем объеме производ¬
ства превысил 36 процентов.
В трудовых коллективах сейчас ширится социалистическое со¬
ревнование за достойную встречу 60-летия образования Союза
ССР. Более 30 тысяч рабочих, 800 цехов, участков и бригад уже
рапортовали о досрочном завершении заданий первого года одинна¬
дцатой пятилетки.
Значительный объем работ выполнен по осуществлению соци¬
альной программы. Выполнены планы по вводу в эксплуатацию
жилых домов, школ, детских дошкольных учреждений. Успешно
ведется строительство метрополитена. Здесь за десять месяцев
освоен лимит капитальных вложений.
Однако необходимо признать, что в городе еще не все сделано
для рационального использования капитальных вложений, улучше¬
ния обслуживания населения.
За истекший период десять предприятий промышленности не
обеспечили выполнение плана по реализации продукции. Допущено
недоосвоение лимита капитальных вложений по отраслям город¬
ского хозяйства в объеме около 10 миллионов рублей, в том числе
по таким важным отраслям, как здравоохранение, жилищное и
коммунальное строительство, торговля и общественное питание.
Вследствие перегрузки строительных организаций и в связи с
необходимостью концентрации материальных и трудовых ресурсов
на пусковых стройках не обеспечивается выполнение планов на
объектах жилищного и культурно-бытового назначения и особенно
по благоустройству жилых микрорайонов.
Товарищи! Рассматриваемые сегодня проекты Государственных
планов экономического и социального развития республики на
одиннадцатую пятилетку и на 1982 год, а также Государственного
бюджета республики на 1982 год направлены на реализацию уста¬
новок XXVI съезда КПСС и утвержденных им Основных направле¬
ний. Они еще раз убедительно свидетельствуют об огромной заботе
нашей партии 'о дальнейшем развитии экономики, росте народного
благосостояния и укреплении могущества нашей Родины.
В представленных проектах предусмотрен дальнейший дина¬
мичный рост экономики Минска. В одиннадцатой пятилетке на
треть намечается увеличить производство промышленной продук¬
ции и объемы бытовых услуг, более чем на 28 процентов — рознич¬
ный товарооборот предприятий торговли и общественного питания.
Значительное развитие получит жилищно-коммунальное хозяй¬
ство города. Расширится сеть школ, детских дошкольных учрежде¬
ний, объектов здравоохранения.
Поддерживая предложение об одобрении и утверждении проек¬
тов Государственных планов экономического и социального разви-
350

тия республики на пятилетку и на 1982 год и Государственного
бюджета на 1982 год, хотел бы остановиться на некоторых вопро¬
сах. Вследствие бурного роста города в предыдущих пятилетках
сложилось напряженное положение с обеспечением населения услу¬
гами предприятий торговли, общественного питания и бытового об¬
служивания. Директивными органами Белорусской ССР определе¬
ны конкретные задания на 1981 —1985 годы по строительству ука¬
занных объектов за счет соответствующих отраслей. Однако разра¬
ботанные Министерством торговли БССР, Министерством бытового
обслуживания населения БССР и Министерством жилищно-комму¬
нального .хозяйства БССР проекты планов предусматривают строи¬
тельство менее половины определенных директивными органами
объектов, которые крайне необходимы городу.
Мы просили бы поручить соответствующим министерствам сов¬
местно с Госпланом БССР дополнительно рассмотреть эти вопросы
и изыскать возможности выполнения в полном объеме заданий,
установленных директивными органами.
Формируя план капитального строительства на 1982 год, гор¬
исполком столкнулся с серьезными трудностями, вызванными не¬
сбалансированностью доводимых заданий основной строительной
организации города — комбинату «Минскстрой» — с ее производ¬
ственными мощностями. Так, на 1982 год план подрядных работ
комбинату намечается в объемах, превышающих ожидаемое выпол¬
нение заданий текущего года. Значительное место в планируемом
объеме работ занимают объекты, расположенные за пределами
города. Кроме того, по ряду объектов, где заказчиками выступают
союзные и союзно-республиканские министерства и ведомства,
объемы работ не согласованы с местными органами и также пре¬
вышают возможности строительных организаций.
Весьма острой продолжает оставаться в городе жилищная про¬
блема. Партийные, советские и хозяйственные органы принимают
меры, чтобы лимиты капитальных вложений на жилищное строи¬
тельство, выделяемые предприятиям и организациям союзными ми¬
нистерствами, не были уменьшены по сравнению с прошлой пяти¬
леткой. Однако уже в этом году мы испытываем затруднения в
реализации программы строительства жилья из-за того, что часть
изделий крупнопанельного домостроения планируется вывозить за
пределы города.
В связи с этим просим поручить Министерству промышленного
строительства БССР установить комбинату «Минскстрой» на
1982 год по объектам производственного назначения план подряд¬
ных работ, сбалансированный с его мощностями, и уменьшить за¬
дание по поставке изделии крупнопанельного домостроения за пре¬
делы города.
Товарищи депутаты! Позвольте заверить Центральный Комитет
Компартии Белоруссии, Верховный Совет БССР, Правительство
351

республики в том, что трудящиеся Минска внесут достойный вклад
в практическое осуществление планов одиннадцатой пятилетки, от¬
дадут все свои силы успешному выполнению исторических решений
XXVI съезда КПСС. (Аплодисменты).
Председатель. Слово предоставляется депутату от Дворищин-
ского избирательного округа Гомельской области Малофееву Ана¬
толию Александровичу—председателю исполкома Гомельского
-областного Совета народных депутатов.
За ним выступит депутат Сенько.
Малофеев А. А. Товарищи депутаты! Обсуждение проектов Го¬
сударственных планов экономического и социального развития Бе¬
лорусской ССР на одиннадцатую пятилетку и на 1982 год проходит
под благотворным влиянием ноябрьского (1981 г.) Пленума Цент¬
рального Комитета Коммунистической партии Советского Союза и
шестой сессии Верховного Совета СССР. Яркая и содержательная
речь товарища Леонида Ильича Брежнева на Пленуме, выдвину¬
тые им положения и выводы являются для всех нас важнейшим
программным документом. Вчера состоялся четвертый пленум Цен¬
трального Комитета Коммунистической партии Белоруссии. В док¬
ладе кандидата в члены Политбюро ЦК КПСС, Первого секретаря
ЦК КПБ товарища Киселева Тихона Яковлевича даны исчерпы¬
вающие установки по выполнению пятилетки, которые предстоит
нам решить.
В решении задач нынешней пятилетки важное место отводится
трудовым коллективам нашей области. За пятилетие выпуск про¬
мышленной продукции увеличится более чем на 29 процентов, свы¬
ше трех четвертей этого объема должно быть достигнуто за счет
роста производительности труда.
Предстоит освоить крупные мощности на «Гомсельмаше» и до¬
вести выпуск кормоуборочных самоходных комбайнов до 14 тысяч
штук в 1985 году, а всего за пятилетие дать сельскому хозяйству
50 тысяч машин.
Дальнейшее развитие получат металлообрабатывающая, микро¬
биологическая и другие отрасли промышленности. На 24 процента
увеличится выпуск товаров народного потребления.
Напряженные задания установлены в капитальном строитель¬
стве. За годы пятилетки мы должны завершить реконструкцию и
строительство новых мощностей на «Гомсельмаше». Крупные
объемы вводов предстоит осуществить в Рогачевском и Жлобин-
ском промышленных узлах. В короткие сроки необходимо построить
Белорусский металлургический завод. Улучшится территориальное
размещение промышленности. Она будет развиваться в Житкови-
чах, Хойниках и других малых городах.
Дальнейшее расширение и техническое перевооружение будет
осуществляться в отраслях, производящих продукты и товары для
населения. Но здесь, и особенно в пищевой промышленности, оста-
352

ется немало нерешенных вопросов. Город Мозырь является центром
крупной промышленности. Однако из-за отсутствия мощностей
здесь возникают перебои в обеспечении города и прилегающих де¬
ревень хлебобулочными изделиями. Это вызывает серьезное недо¬
вольство населения.
Мы просим Госплан БССР и Министерство пищевой промыш¬
ленности республики предусмотреть необходимые капитальные вло¬
жения с объемами подрядных работ и с включением в план Мини¬
стерству сельского строительства БССР, чтобы в 1982—1983 годах
осуществить реконструкцию старого хлебозавода. Технического
обновления требует Гомельский пивзавод, но это не нашло отра¬
жения в проекте пятилетнего плана.
Серьезные задачи стоят перед работниками сельского хозяйства.
За пятилетие в колхозах и совхозах валовое производство продук¬
ции в среднегодовом исчислении намечается увеличить на 19 про¬
центов, заготовки зерна — на 68,5, скота и птицы — на 11,5, моло¬
ка — на 9,3 процента. Выход на эти рубежи потребует огромных
усилий, выявления и использования всех имеющихся резервов,
серьезной помощи города селу.
Мы отдаем себе отчет в том, что выполнение заданий пятилетки
будет в большой мере зависеть от итогов работы в первом ее году.
Планы десяти месяцев промышленность области выполнила по
основным технико-экономическим показателям. Есть все основания
считать, что справимся и с планами 1981 года в целом. Вместе с
тем предстоит преодолеть немалые трудности, которые сложились
главным образом в работе мясо-молочной и пищевой промышлен¬
ности.
Быстрое развитие промышленности сопровождается значитель¬
ным ростом непроизводственного строительства. По предваритель¬
ным данным, годовые планы ввода в строй жилья, школ, детских
дошкольных учреждений, больниц и поликлиник должны быть вы¬
полнены.
До конца года предстоит сдать в эксплуатацию свыше 40 про¬
центов годового объема жилья. Однако наблюдается значительное
недовыполнение планов по строительству клубов и объектов торгов¬
ли. В этом немалая вина местных Советов, строителей и заказчи¬
ков. Но здесь сказалось и крайне плохое снабжение строек мате¬
риалами и изделиями. Даже в ноябре ряд вводимых домов не были
обеспечены оконными и дверными блоками, встроенной мебелью.
Поставка же значительной части этих изделий для треста № 14 и
Гомельского домостроительного комбината предусматривалась на
четвертый квартал. Можно ли при таком положении говорить
о нормальной работе и ритмичном вводе в действие строительных
объектов?
Чтобы поправить дело, требуется улучшить сложившуюся систе¬
му планирования заделов и объемов работ. По объектам жилищно-
12 Зак. 2428
353

го и культурно-бытового строительства на первый квартал, по на¬
шему мнению, следует планировать выполнение не менее 25 процен¬
тов годового объема. Для этого в планах снабжения надо предус¬
матривать и соответствующие материальные фонды. В этом деле
мы рассчитываем на поддержку Госплана и Госснаба БССР и
строительных министерств.
В нынешнем году область выполнила народнохозяйственные
планы заготовок основной продукции полеводства. Впервые госу¬
дарству было продано 278 тысяч тонн зерна и 363 тысячи тонн кар¬
тофеля. Но мы в . большом долгу перед государством по продаже
мяса и молока.
Мы сделали выводы из требований бюро ЦК Компартии Бело¬
руссии по вопросам животноводства и наращиваем усилия в этом
направлении. Теперь организаторская и политическая работа пар¬
тийных, советских и сельскохозяйственных органов перенесена в
коллективы животноводческих комплексов и ферм. Это дало опре¬
деленные результаты. Сейчас в области в целом и в большинстве
ее районов уже достигнуто превышение уровня прошлого года по
производству и продаже государству молока.
Реализуются мероприятия по подготовке к проведению весенне-
полевых работ, увеличению производства кормов. В соответствии
с требованиями технологии проведено осеннее залужение и переза-
лужение на площади 106 тысяч гектаров. Большие надежды мы
возлагаем на кукурузу. Под ее посевы отводится свыше 8 процен¬
тов посевных площадей, и на каждый гектар будет внесено не
менее 40 тонн органических удобрений. Практика последних лет
показала, что в условиях юга Белоруссии наиболее высокий выход
сухого вещества с гектара дают раннеспелые и среднеспелые сорта
кукурузы. В связи с этим мы просим Совет Министров Белорусской
ССР выделить необходимое количество этих семян.
Укрепление кормовой базы в условиях нашей области связано с
улучшением пойменных земель, которые занимают более 200 тысяч
гектаров, или 13 процентов всех сельскохозяйственных угодий.
В последние годы они интенсивно зарастают кустарником. Однако
проведение культуртехнических работ сдерживается из-за отсут¬
V
о
ствия в колхозах и совхозах специальной техники и проектной до¬
кументации. Ввиду того, что в проектах на проведение культуртех¬
нических работ на пойменных землях необходимо предусматривать
элементы осушительной сети, мы считаем, что составление про¬
ектно-сметной документации для мелиоративных организаций обла¬
сти нужно передать институтам «Союзгипромелиоводхоз» или «Бел-
гипроводхоз», и просим Госплан БССР поддержать эти предло¬
жения.
Товарищи депутаты! Поддерживаю внесенное предложение об
утверждении Государственных планов экономического и социально¬
го развития Белорусской ССР на одиннадцатую пятилетку и на
354

1982 год и Государственного бюджета республики на следующий
год.
Разрешите заверить Центральный Комитет Компартии Белорус¬
сии, Верховный Совет и Правительство республики, что трудящиеся
области приложат все силы, чтобы 1982 год стал годом ударной
работы, и достойно встретят 60-летие Союза Советских Социалисти¬
ческих Республик. (Аплодисменты).
Председатель. Слово предоставляется депутату от Богушевского
избирательного округа Витебской области Сенько Федору Петрови¬
чу — Министру сельского хозяйства БССР.
Сенько Ф. П. Товарищи депутаты! В обстановке высокого поли¬
тического и трудового подъема, вызванного решениями ноябрьско¬
го (1981 г.) Пленума Центрального Комитета Коммунистической
партии Советского Союза и шестой сессии Верховного Совета
СССР, живут и работают в эти дни труженики сельского хозяйства
республики. Они единодушно одобряют экономические и социаль¬
ные планы развития страны и в основу своей повседневной работы
берут положения и выводы, изложенные в речи Генерального сек¬
ретаря ЦК КПСС товарища Леонида Ильича Брежнева на Пле¬
нуме.
Сейчас в колхозах и совхозах подводятся предварительные ито¬
ги сельскохозяйственного года. Они свидетельствуют о том, что, не¬
смотря на сложные условия в весенне-летний период текущего года,
труженики колхозов и совхозов республики в среднем получили с
каждого гектара по 20,3 центнера зерна, 165,5 картофеля, 263 цент¬
нера сахарной свеклы. В последнее время возросли надои молока,
привесы скота.
В соответствии с проектом Государственного плана экономиче¬
ского и социального развития республики на 1981—1985 годы сред¬
негодовая валовая продукция сельского хозяйства колхозов и сов¬
хозов составит почти 5,2 миллиарда рублей, или увеличится по
сравнению с десятой пятилеткой на 17,1 процента. На 26 процентов
возрастет среднегодовое производство зерна, на 30 — льноволокна,
на 7,9 — молока, на 13,9 процента — мяса.
Колхозы и совхозы особое внимание уделяют созданию прочной
кормовой базы для животноводства. В республике разработана и
осуществляется комплексная программа по кормопроизводству.
В соответствии с ней совершенствуется структура посевов кормовых
культур, увеличиваются площади зернобобовых, крестоцветных
культур, кукурузы.
Значительная работа ведется по улучшению и повышению про¬
дуктивности сенокосов и пастбищ. В нынешнем году залужение и
перезалужение лугов и пастбищ проведено на площади 481 тысяча
гектаров, что на 107 тысяч гектаров больше, чем в прошлом году.
Почти на 30 процентов увеличилось внесение на луга и пастбища
минеральных удобрений. Ставится задача к концу пятилетки полу-
12*
355

чить с каждого гектара сельскохозяйственных угодий не менее 31—
32 центнеров кормовых единиц, или на 25 процентов увеличить про¬
изводство кормов к уровню нынешнего года, а также обеспечить
более высокое содержание питательных веществ в них. Это позво¬
лит выполнить планы производства продуктов животноводства.
Однако основой решения кормовой проблемы по-прежнему оста¬
ется увеличение производства зерна. Достаточно сказать, что
удельный вес концентратов в общем балансе кормов составляет
около 40 процентов (без пастбищ и зеленых кормов). В десятой
пятилетке ежегодно на корм скоту использовалось 5,3 миллиона
тонн концентрированных кормов. С целью увеличения их сборов
совершенствуется структура посевов, ведется активный поиск высо¬
копродуктивных, устойчивых к полеганию и болезням сортов зерно¬
вых культур, в том числе фуражных.
Вместе с тем программой по кормопроизводству предусматри¬
вается осуществить некоторые изменения в структуре потребляемых
кормов.
Прежде всего предстоит обеспечить экономное использование
зернофуража и увеличить объемы производства высококачественно¬
го сена и сочных зеленых кормов в летний период. Так, например,
заготовки сена к 1985 году возрастут по сравнению с нынешним
годом в 1,4 раза, зеленых кормов — в 1,3 раза.
Итоги нынешнего года показывают, что в большинстве колхозов
и совхозов программа по кормопроизводству выполняется. Это по¬
зволило заготовить кормов в текущем году больше и лучшего
качества. Сена, например, заготовлено в 1,5 раза больше прошло¬
годнего, соломы — на 24 процента, кормовых корнеплодов — на 23
процента, силоса — на 12 процентов. Значительная работа ведется
по строительству кормохранилищ.
Главное сейчас — рационально использовать корма и на этой
основе увеличить производство продуктов животноводства.
Проблема использования кормов остается весьма острой и тре¬
бует скорейшего решения. Речь идет, прежде всего, об использова¬
нии зернофуража. Ежегодно в колхозах и совхозах используется
2,5 миллиона тонн зерна собственного производства и только незна¬
чительная часть перерабатывается в комбикорма. Естественно, сни¬
жается его эффективность, мы недобираем значительное количе¬
ство животноводческой продукции. Комбикормовые цехи колхозов
и совхозов следует преобразовать в межхозяйственные и обеспечить
как минимум двухсменную их работу. Это позволит дополнительно
переработать в комбикорма большее количество зернофуража.
Вместе с тем следует ускорить строительство новых межхозяйствен¬
ных комбикормовых цехов.
Увеличение производства продуктов животноводства требует
также улучшения работы и связанных с сельским хозяйством отрас¬
лей. Здесь у нас много узких мест. Речь идет, прежде всего, о рабо-
356

те предприятий комбикормовой промышленности, качество продук¬
ции которых не улучшается. Так, например, объемы выработки
комбикормов в 1981 году увеличились по сравнению с 1976 годом,
а содержание в них сырого протеина сократилось. В одном кило¬
грамме комбикормов теперь содержится всего лишь 13,6 процента
сырого протеина при норме 15,9 процента. В целом ежегодный де¬
фицит белкового сырья в комбикормах составляет около 430 тысяч
тонн, что приводит к большому перерасходу кормовых единиц на
производство животноводческой продукции.
Имеют место факты производства и поставки животноводче¬
ским комплексам некачественных комбикормов, что выражается в
крупном дроблении, засоренности металлическими предметами,
мешковиной, а также токсичных и с повышенной бактериологиче¬
ской загрязненностью. Данные лабораторных анализов, проведен¬
ные в Белорусском научно-исследовательском институте животно¬
водства и Белорусской сельскохозяйственной академии, свидетель¬
ствуют о дефиците во многих комбикормах незаменимых аминокис¬
лот, микроэлементов, меди, цинка, железа, марганца, о несоответ¬
ствии их ГОСТу общей энергетической питательности. Расчеты
показывают, что только за счет перехода на более мелкий помол
можно повысить питательность комбикормов на 10—15 процентов.
При проверке ветеринарной службой республики 23 предприя¬
тий комбикормовой промышленности Министерства заготовок
БССР установлены факты грубого нарушения хранения сырья и
готовой продукции, а также использования сырья плохого качества
для выработки комбикормов. Так, на Слуцком комбинате хлебопро¬
дуктов в настоящее время 150 тонн травяной муки находится на
открытой площадке. На Шкловском, Лепельском и Клецком комби¬
кормовых заводах, Пинском и Молодечненском мелькомбинатах и
других предприятиях травяная и хвойная мука, другое скоропортя¬
щееся сырье хранятся под навесами или складируются в одном по¬
мещении, перемешиваются. В результате такого хранения сырье
теряет качество, а порой и портится.
На предприятиях комбикормовой промышленности следовало
бы оборудовать линии термической обработки, плющения зерна и
экструзирования его для молодняка свиней.
Одним из серьезных недостатков в работе предприятий комби¬
кормовой промышленности является и то, что комбикорма для пти¬
цы и молодняка свиней выпускаются и отовариваются неравномер¬
но, что приводит к грубым нарушениям технологии их кормления.
Так, например, за девять месяцев текущего года фонды комбикор¬
мов для поросят-сосунов свиноводческих комплексов Могилевской
области отоварены на 161 процент, Гродненской — на 65 процентов,
а для Минской области — всего лишь на 51 процент. Такая же не¬
равномерность наблюдается и с отовариванием фондов комбикор¬
мов для поросят-отъемышей, свиноматок. Это приводит к использо-
357

ванию комбикормов не по назначению, так как срок хранения их
ограничен.
А вот еще несколько примеров. Жлобинским мелькомбинатом
были выработаны комбикорма для утят с содержанием соли, в три
раза превышающим норму. Хозяйства вынуждены были возвратить
комбикорма назад. Осиповичский комбинат хлебопродуктов отгру¬
зил Могилевской бройлерной фабрике комбикорма для свиней и
белковые витаминные добавки. Из-за слабого контроля за качест¬
вом поступающего сырья выпущено большое количество некачест¬
венного комбикорма для молодняка уток. Эти факты не единичны.
В конечном итоге хозяйства допускают падеж молодняка, не полу¬
чают плановых привесов. Таким образом, хозяйства не добирают
большое количество животноводческой продукции.
' Мы просим Министерство заготовок БССР, местные Советы на¬
родных депутатов уделить самое пристальное внимание работе
Предприятий комбикормовой промышленности.
Товарищи! В представленных на рассмотрение сессии планах
экономического и социального развития республики на 1981—
1985 годы и на 1982 год намечено осуществление целого комплекса
мероприятий по решению продовольственной программы. Огром¬
ные средства выделяются для укрепления материально-технической
базы сельского хозяйства, а также на жилищное, социально-куль¬
турное строительство на селе.
’ В одиннадцатой пятилетке на строительство жилья и культур-
йо-бытовых объектов выделяется 30 процентов капитальных вложе¬
ний от всех ассигнований на строительство, что в 1,3 раза больше,
Нем предусматривалось в десятой пятилетке. Это позволит по¬
строить на 20 процентов жилья больше, чем в истекшей пятилетке.
' Вместе с тем проблема обеспечения сельских тружеников жи¬
льем остается крайне острой. Для ее решения даже при возросших
объемах строительства потребуется несколько пятилеток. Но время
не ждет: из села уходит молодежь. Уже сегодня во многих кол¬
хозах и совхозах на 100 тракторов приходится всего по 90, а то и
меньше механизаторов. Возникли трудности с кадрами животново¬
дов. Из-за отсутствия жилья наблюдается большая текучесть спе¬
циалистов не только сельского хозяйства, но и других отраслей.
Следует отметить, что в последние годы в республике увеличи¬
вается разрыв в темпах строительства жилья в городах и селах.
Так, за годы десятой пятилетки в расчете на 1000 жителей в сель¬
ской местности было введено в эксплуатацию в 2,1 раза меньше
жилья, чем в городах. Причем благоустройство жилья в сельских
населенных пунктах не отвечает современным требованиям. Дома
примерно только на одну треть обеспечены коммунальными удоб¬
ствами.
• Наши подрядные строительные министерства должны больше
внимания уделять строительству жилья на селе. Необходимо быст-
358

рее осваивать мощности сельских домостроительных комбинатов.
Значительные возможности для повышения темпов застройки села
кроются в организации кооперативного строительства. В этом важ¬
ном деле мы ждем действенной помощи Советов народных депута¬
тов, планирующих органов.
В проекте плана экономического и социального развития преду¬
смотрено распределение фонда комбикормов на 1982 год как кол¬
хозно-совхозным, так и государственным комплексам через систему
Республиканского треста по производству продукции животновод¬
ства на промышленной основе. Мы считаем, что колхозно-совхозные
свиноводческие комплексы должны обеспечиваться концентриро¬
ванными кормами на межхозяйственной основе. Поэтому предла¬
гаем Белживпрому выделить фонды комбикормов только для госу¬
дарственных комплексов, а остальное количество передать областям
для использования по их усмотрению. И в том, и в другом случае
технологическое руководство сохраняется за Белживпромом.
Товарищи! Перед сельским хозяйством республики стоит много
важных и неотложных проблем. О путях их решения подробно го¬
ворил на четвертом пленуме ЦК КПБ кандидат в члены Политбют
ро ЦК КПСС, Первый секретарь ЦК Компартии Белоруссии това¬
рищ Тихон Яковлевич Киселев.
Труженики сельского хозяйства республики, опираясь на всё
возрастающую помощь государства, сделают все возможное для
успешного выполнения продовольственной программы страны.
(Аплодисменты).
Председатель. Товарищи депутаты! Обсуждение вопросов о Го¬
сударственном плане и Государственном бюджете будет продолже¬
но на следующем заседании, которое состоится сегодня в 16 часов.
Первым после перерыва выступает депутат Матюшевский.
Первое заседание Верховного Совета Белорусской ССР объяв¬
ляю закрытым.

НИЕ ВТОРОЕ
(25 ноября 1981 года)
Шестнадцать часов. За столом председателя — И. П. Шамякин — Председа¬
тель Верховного Совета Белорусской ССР, В. П. Булова, П. Т. Демченко,
Я. П. Павлюченко, И. И. Плавский — заместители Председателя Верховного Со¬
вета республики.
В правительственных ложах — товарищи Т. Я.
А. Н. Аксенов, В. И. Бровиков, В. А. Гвоздев, Н. И.
Киселев, И. Е. Поляков,
ементей, Е. Ф. Ивановский,
Ю. Б. Колоколов, А. Т. Кузьмин, М. И. Лагир, В. А. Микулич, В. Ф. Мицкевич,
Л. С. Фирисанов, В. Е. Лобанок, Н. Л. Снежкова, В. П. Шаплыко, заместитель
Председателя Президиума Верховного Совета БССР Г. 3. Лопаник, Секретарь
Президиума Верховного Совета БССР Е. П. Чагина, члены Президиума Вер¬
ховного Совета БССР, заместители Председателя Совета Министров БССР,
члены Правительства республики.
Председательствует заместитель Председателя Верховного Со¬
вета Белорусской ССР Булова Валентина Павловна.
Председательствующий. Товарищи депутаты! Заседание Верхов¬
ного Совета Белорусской ССР объявляю открытым.
Продолжаем обсуждение вопросов о Государственном плане
экономического и социального развития Белорусской ССР на
1981 —1985 годы, о Государственном плане экономического и со¬
циального развития Белорусской ССР на 1982 год и о ходе выпол¬
нения Государственного плана экономического и социального раз¬
вития Белорусской ССР в 1981 году, о Государственном бюджете
Белорусской ССР на 1982 год и об исполнении Государственного
бюджета Белорусской ССР за 1980 год.
Слово предоставляется депутату от Барановичского — Южного
избирательного округа Брестской области Матюшевскому Констан¬
тину Викентьевичу — председателю исполкома Брестского област¬
ного Совета народных депутатов.
Следующим выступит депутат Маслаков.
Матюшевский К. В. Уважаемые товарищи депутаты! С чувством
глубокой признательности и благодарности партии встретили тру¬
дящиеся области решения ноябрьского (1981 г.) Пленума
ЦК КПСС, сессии Верховного Совета СССР, речь товарища Леони-
360

да Ильича Брежнева, проникнутую отеческой заботой о судьбах
страны и народа. Они активно трудятся над осуществлением пла¬
нов одиннадцатой пятилетки.
Работники промышленности перевыполнили задания десяти ме¬
сяцев по общему объему производства и реализации продукции,
росту производительности труда. Сверх плана произведено изделий
на 36 миллионов рублей, что выше принятых обязательств на этот
год. Больше, чем намечалось, выпущено ковров, чулочно-носочных,
швейных изделий, шерстяных тканей, газовых плит, мебели, торфя¬
ных брикетов, консервов, сахара и других товаров народного по¬
требления.
Производство продукции высшей категории возросло по сравне¬
нию с соответствующим периодом прошлого года почти на 12 про¬
центов, и сейчас в области со Знаком качества выпускается свыше
500 изделий.
Справились со своими заданиями коллективы предприятий сфе¬
ры обслуживания населения.
Большой объем работ выполнили строители. Выше прошлогод¬
них темпы ввода основных фондов и освоения капитальных вложе¬
ний как в производственной сфере, так и по объектам социального
назначения.
Большим и радостным событием для всех нас явилось теплое и
сердечное приветствие товарища Леонида Ильича Брежнева работ¬
никам сельского хозяйства, всем трудящимся республики в связи
с успешным выполнением планов и социалистических обязательств
по продаже государству зерна, картофеля, плодов и ягод. Свой
вклад в это благородное дело внесли труженики нашей области.
Земледельцы в три с лишним раза больше прошлогоднего продали
государству зерна, намного перекрыли планы заготовок картофеля
и сахарной свеклы. Поправляются дела и в животноводстве. Нали¬
чие кормов, их хорошее качество, трудолюбие наших людей все¬
ляют уверенность в том, что в ближайшее время по продуктивно¬
сти животноводства область выйдет на плановые показатели.
Как известно, осуществление комплексной продовольственной
программы немыслимо без дальнейшего подъема животноводства,
и здесь, как недавно отметил на митинге, посвященном привет¬
ствию Леонида Ильича Брежнева всем трудящимся республики в
связи с успешным выполнением планов и социалистических обяза¬
тельств, Тихон Яковлевич Киселев, нам предстоит очень много тру¬
диться, чтобы увеличить поголовье скота и производство продук¬
ции животноводства уже в нынешний стойловый период.
В животноводстве у нас делается немало: осуществляются кон¬
центрация и специализация, ведется настойчивая' работа по укреп¬
лению кормовой базы, совершенствованию племенного дела, созда¬
на сеть племенных хозяйств, зоотехническая и все другие службы
укомплектованы квалифицированными специалистами.
361

Однако мы не сумели до конца решить все неотложные вопросы.
Ежегодно мы несем значительные издержки по причине большой
яловости коров и болезней скота. По подсчетам специалистов,
только из-за яловости в этом году мы недоберем свыше пятидесяти
тысяч тонн молока.
Вместе с этим мы вынуждены каждый год вести большую вы¬
браковку коров, и, как правило, высокопродуктивных. Только в
Каменецком районе по разным причинам за один год выбыло пол¬
торы тысячи высокоудойных коров. Это отбросило район на не¬
сколько лет назад в производстве молока и мяса.
Хозяйства несут большие убытки, государство недополучает
значительное количество продукции. Эта проблема нас очень вол¬
нует. Принимаемые на местах меры пока должного эффекта не
дают.
Здесь требуется более конкретная и деловая помощь Министер¬
ства сельского хозяйства БССР, его научно-исследовательских ин¬
ститутов в выявлении причин заболеваний скота и организации про¬
филактической работы.
Мы обеспокоены также и тем, как обеспечить выполнение указа¬
ний директивных органов о производстве говядины в зоне Полесья.
В свое время здесь разводился так называемый горынский скот
мясо-молочного направления. Он был неприхотлив к кормам, отли¬
чался устойчивостью к заболеваниям, давал хорошие привесы и с
учетом жирности молока мало чем отличался по удоям от черно¬
пестрой породы.
Над его совершенствованием работали ученые. И надо ска¬
зать — работали результативно. С их участием были созданы спе¬
циализированные фермы, ядра и группы. Но затем эта работа была
заброшена. На смену горынскому скоту пришла черно-пестрая по¬
рода. А сейчас уже планируется разводить импортных животных
мясных пород, экономическая целесообразность которых в наших
условиях пока сомнительна.
Одним словом, породы меняются, а скота, хорошо приспособлен¬
ного к условиям Полесья, мы не имеем. Теперь там получаем самые
низкие в области привесы и надои молока.
Министерству сельского хозяйства БССР, его научно-исследова¬
тельским институтам необходимо более настойчиво работать на,
выведением, применительно к условиям Полесья, улучшенных пород
скота мясо-молочного направления.
Хочется сказать и о следующем. Далеко не полностью исполь¬
зует свои возможности республиканский трест племенных совхозов
Министерства сельского хозяйства БССР.
Например, племенной завод «Луч» Березовского района, имея
отрегулированный трестом план производства и продажи государ¬
ству животноводческой продукции, вместо выращивания и реали-
362

зации племенного молодняка превратился, по существу, в товарное
хозяйство, специализирующееся на откорме скота.
Так, за десять месяцев текущего года этот совхоз сдал на мясо
607 голов крупного рогатого скота, а поставил другим хозяйствам
лишь 244 телки, причем далеко не высокого класса.
На уровне среднеобластного показателя там находится и плот¬
ность коров в расчете на 100 гектаров сельскохозяйственных уго¬
дий.
В нынешнем году наша область не справилась с планом прода¬
жи государству сахарной свеклы, хотя выращенный урожай позво¬
лял его обеспечить. Дело в том, что из-за недостатка транспортных
средств убранная свекла по нескольку недель находилась на поле.
Бурты ее мы вынуждены были укрывать ботвой, но все же избе¬
жать потерь не удалось.
По утверждению специалистов, свекла не только потеряла свой
первоначальный вес, но и сахаристость, из-за чего мы недобрали ее,
как минимум, 30 тысяч тонн. К тому же пропало много ботвы — хо¬
рошего корма для скота.
Мы уже не раз просили уменьшить области план заготовки
свеклы, так как он выше перерабатывающих мощностей Жабинков-
ского сахарного завода. Нам отвечают, что этого сделать нельзя,
дескать, не на кого переложить эту часть плана'. А надо ли вообще
перекладывать?
Область ежегодно в количестве 50—60 тысяч тонн, то есть ту
часть сахарной свеклы, которую завод не в состоянии перерабо¬
тать, отправляет на другие предприятия и в основном за пределы
республики. Опять же на эти цели отвлекается транспорт, в. том
числе так нужные народному хозяйству вагоны. Происходит это,
как правило, в декабре — январе, когда качество сырья уже намно¬
го ухудшается.
На этом государство несет большие убытки, а колхозы и совхо¬
зы теряют жом и другие отходы производства, используемые в ка¬
честве корма для скота. Нам кажется, это не согласуется с требо¬
ванием, что экономика должна быть экономной.
Не раскрывая сути всей проблемы, мы вторично просим Госплан
БССР, соответствующие министерства и ведомства рассмотреть во¬
прос об укреплении материально-технической базы плодоовощного
хозяйства области для хранения и переработки продукции. ‘
Товарищи депутаты! Мы даем себе полный отчет в том, что
недостатки в развитии народного хозяйства, в методах хозяйствовав
ния и управления, о которых шел принципиальный разговор на но¬
ябрьском Пленуме ЦК КПСС, имеют место и в практике нашей pay
боты. И мы будем принимать все меры, чтобы, как можно быстрее
от них избавиться, чтобы указания товарища Леонида Ильича
Брежнева о том, что надо лучше работать,, работать эффективнее,
363

осуществлялись на практике каждым тружеником города и де¬
ревни.
Я присоединяюсь к предложениям выступивших депутатов и
предлагаю с учетом внесенных поправок план экономического и
социального развития республики на 1981 — 1985 годы, план и бюд¬
жет на будущий год, проекты которых мы сегодня обсуждаем,
утвердить.
Позвольте заверить ЦК КПБ, Правительство республики, вас,
дорогие товарищи, что трудящиеся области сделают все от них за¬
висящее по безусловному выполнению намеченной программы и
внесут достойный вклад в осуществление решений XXVI съезда
Коммунистической партии Советского Союза. (Аплодисменты).
Председательствующий. Слово предоставляется депутату от
Бобруйского — Фрунзенского избирательного округа Могилевской
области Маслакову Анатолию Васильевичу — председателю испол¬
кома Могилевского областного Совета народных депутатов.
Затем выступит депутат Саванович Лилия Михайловна.
Маслаков А. В. Уважаемые товарищи депутаты! С глубоким
удовлетворением восприняли трудящиеся Могилевской области
решения ноябрьского (1981 г.) Пленума ЦК КПСС и шестой сессии
Верховного Совета СССР, программную речь на Пленуме товарища
Леонида Ильича Брежнева, в которой глубоко и всесторонне рас¬
крыты ключевые проблемы экономики, четко определены пути
успешного выполнения планов одиннадцатой пятилетки.
Рабочие, колхозники, интеллигенция Могилевщины единодушно
одобряют внешнюю и внутреннюю политику КПСС, целеустремлен¬
ную деятельность ее боевого штаба — Центрального Комитета, По¬
литбюро ЦК КПСС во главе с товарищем Леонидом Ильичом
Брежневым и полны решимости проявить больше инициативы, ра¬
ботать лучше, добиваться безусловной реализации исторических
решений XXVI съезда партии.
В первом году одиннадцатой пятилетки дальнейшее развитие
получили все отрасли народного хозяйства области. За десять меся¬
цев текущего года объем промышленного производства увеличился
на 5,4 процента. Удельный вес продукции высшей категории каче¬
ства в общем объеме товарной продукции составляет 28,5 процента.
Выполнены планы продажи государству зерна, картофеля, овощей,
плодов и ягод. Вырос объем розничного товарооборота, реализации
бытовых услуг и выпуска потребительских товаров.
Следует сказать, что областной Совет народных депутатов боль¬
шое внимание уделяет работе местных Советов по расширению
производства, улучшению качества товаров народного потребления
и развитию сферы услуг. Вместе с тем, товарищи депутаты, у нас
нет оснований переоценивать достигнутое в первом году пятилетки.
Далеко не все еще сделано у нас по повышению эффективности
работы во всех звеньях хозяйственной деятельности, для обеспече-
364

ния рационального использования капитальных вложений, совер¬
шенствования сферы обслуживания населения. За это нас вчера
справедливо критиковал на пленуме ЦК КПБ кандидат в члены
Политбюро ЦК КПСС, Первый секретарь ЦК Компартии Белорус¬
сии Тихон Яковлевич Киселев. Ряд предприятий не выполнили
план по реализации продукции, по росту производительности труда,
недоосвоены капитальные вложения на строительство жилья, дет¬
ских дошкольных учреждений, клубов и Домов культуры.
Многие колхозы и совхозы не выполнили планы и обязатель¬
ства по производству и продаже государству продукции земледе¬
лия и животноводства. Большие трудности сложились в обеспече¬
нии общественного скота кормами в зимний период 1981/82 года.
Главную причину этих недостатков мы видим в том, что не смогли
привить всем кадрам должную ответственность за выполнение пла¬
нов, принимаемых решений, научить их работать с большей эффек¬
тивностью. Исполкомами областного, районных, городских, сель¬
ских и поселковых Советов народных депутатов принимаются необ¬
ходимые меры по совершенствованию стиля и методов деятель¬
ности.
Большие и ответственные задачи стоят перед трудящимися об¬
ласти в одиннадцатой пятилетке. Производство промышленной
продукции должно возрасти на 28,2 процента. Опережающими тем¬
пами будут развиваться химическая и нефтехимическая промыш¬
ленность, машиностроение и металлообработка.
Многое предстоит сделать для дальнейшего развития сельскохо¬
зяйственного производства, его интенсификации, реализации разра¬
ботанной в области продовольственной программы. Вместе с реше¬
нием задач по укреплению экономики колхозов и совхозов наши
местные Советы оказывают помощь населению в целях увеличения
производства сельскохозяйственной продукции в личных подсобных
хозяйствах. Многое делается для создания новых и улучшения
использования действующих подсобных хозяйств предприятий, ор¬
ганизаций и учреждений.
Товарищи! Мы всецело поддерживаем предложение об одобре¬
нии и утверждении проектов Государственных планов экономиче¬
ского и социального развития Белорусской ССР на 1981 —1985 годы
и на 1982 год и Государственного бюджета БССР на 1982 год.
Но вместе с тем хотелось бы остановиться на некоторых вопро¬
сах, для решения которых область нуждается в помощи республи¬
канских органов.
Согласно пятилетнему плану, область должна продавать госу¬
дарству льноволокна по 27 тысяч тонн в год.
Среднегодовая продажа в десятой пятилетке составила только
19,9 тысячи тонн, а в неблагоприятные для сельского хозяйства
1979—1980 годы —всего лишь 14—15 тысяч тонн. Снижение сред¬
негодовых объемов продажи льноволокна вызвано как неурожаем
365

последних лет, так и, главным образом, острым недостатком рабо¬
чей силы.
Кроме того, увеличение объема продажи государству льноволок¬
на не обеспечивается еще и потому, что в шести районах области,
или на третьей части пахотных земель, отсутствуют необходимые
условия для выращивания льна. В частности, в Глусском, Кличев-
ском, Климовичском и Славгородском районах не имеется льнопри¬
годных почв, и урожайность здесь в последние годы составляет
1,5—2 центнера волокна с гектара.
По указанным причинам многие колхозы и совхозы области не
выполняют плана продажи льноволокна, что отрицательно сказы¬
вается на экономике хозяйств, снижает материальную заинтересо¬
ванность льноводов за результаты их труда.
В связи с этим мы просим Госплан БССР рассмотреть этот
вопрос и изыскать возможность для снижения области среднегодо¬
вого задания по продаже государству льноволокна на 1982—
1985 годы до 23 тысяч тонн вместо 27, предусмотренных проектом
пятилетнего плана.
Товарищ Гвоздев Виктор Александрович на заседании Совета
Министров БССР обещал это сделать, и я хотел бы, чтобы его обе¬
щание претворилось в жизнь.
Еще один вопрос. За последние годы в области сложилось край¬
не тяжелое положение в обеспечении сельского хозяйства тверды¬
ми азотными удобрениями, особенно аммиачной селитрой. Оно вы¬
звано тем, что заводы не обеспечивают их поставку в соответствии
с выделенными фондами. Так, в 1980 году Дорогобужский завод
аммиачных удобрений и новгородское производственное объедине¬
ние «Азот» недопоставили области 37 тысяч тонн аммиачной селит¬
ры. За истекший период этого года тот же Дорогобужский завод
недовыполнил план поставки аммиачной селитры на 17 тысяч
Это практически столько, сколько нужно для подкормки
озимых.
В связи с этим мы просим Госплан БССР и Министерство
ского хозяйства республики рассмотреть вопрос о поставках
тонн.
всех
сель-
обла-
сти твердых азотных удобрений с гродненского и черкасского про¬
изводственных объединений «Азот».
И последний вопрос. В Могилевской области в десятой пятилет¬
ке создано 18 крупных комплексов по выращиванию нетелей. На
строительство комплексов израсходовано около 100 миллионов руб¬
лей. Согласно технологии, на выпойку молодняка на этих комплек¬
сах нужно 1250 тонн сухого обезжиренного молока. У нас в области
его производится 7,3 тысячи тонн, а колхозам и госхозам выделя¬
ется только 500—600 тонн, или 40 процентов того, что нужно для
выращивания нетелей на комплексах. Такое положение не дает воз¬
можности получать запланированные привесы.
Мы просим Госплан республики рассмотреть этот вопрос и выде-
366

лить нужное количество сухого обезжиренного молока для нор¬
мальной работы комплексов.
Уважаемые товарищи депутаты! В трудовых коллективах обла¬
сти, как и по всей стране, набирает силу социалистическое со¬
ревнование за достойную встречу 60-летия образования Союза
Советских Социалистических Республик. Оно идет под знаком
дальнейшего укрепления могущества многонационального Совет¬
ского государства, братской дружбы народов нашей Родины, все¬
мерной поддержки ленинской национальной политики КПСС. По¬
звольте заверить Центральный Комитет Коммунистической партии
Белоруссии, Верховный Совет БССР, Совет Министров республики
в том, что трудящиеся Могилевщины отдадут все свои силы для
успешного претворения в жизнь исторических решений XXVI съез¬
да КПСС и планов одиннадцатой пятилетки. (Аплодисменты).
Председательствующий. Слово предоставляется депутату от
Слуцкого сельского избирательного округа Минской области Сава-
нович Лилии Михайловне — главному зоотехнику колхоза «Ленин¬
ский путь» Слуцкого района.
Следующим выступит депутат Шибеко Иван Артемьевич.
Саванович Л. М. Товарищи депутаты! С большим воодушевле¬
нием труженики Слуцкого района восприняли решения ноябрьско¬
го (1981 г.) Пленума Центрального Комитета Коммунистической
партии Советского Союза и выступление на нем Генерального сек¬
ретаря ЦК КПСС, Председателя Президиума Верховного Совета
СССР товарища- Леонида Ильича Брежнева, а также Законы, при¬
нятые шестой сессией Верховного Совета СССР десятого созыва.
Всем сердцем одобряя эти важнейшие документы, труженики
полей и ферм стремятся ответить делом на заботу партии и госу¬
дарства о дальнейшем развитии экономики страны, повышении бла¬
госостояния народа.
Сегодня мы рассматриваем проекты Государственного плана
экономического и социального развития Белоруссии на 1981—
1985 годы и на 1982 год, Государственного бюджета на 1982 год, а
также итоги выполнения плана экономического и социального раз¬
вития Белорусской ССР в 1981 году и исполнения Государственного
бюджета Белорусской ССР за 1980 год.
За каждой строкой, каждой цифрой Государственного плана
развития народного хозяйства нашей республики на 1981—1985 го¬
ды видятся большие дела трудящихся Советской Белоруссии.
В ответ на заботу Партии и Правительства о дальнейшем
подъеме сельскохозяйственного производства труженики сельского
хозяйства Слуцкого района успешно выполняют планы и принятые
на первый год одиннадцатой пятилетки социалистические обяза¬
тельства.
Благодаря высокой организованности, самоотверженному труду
колхозников и рабочих совхозов, специалистов сельского хозяйства
367

в первый год пятилетки получена урожайность зерновых по 29 и
картофеля по 214 центнеров с гектара. Успешно выполняются пла¬
ны производства и продажи сельскохозяйственной продукции госу¬
дарству.
Коллектив колхоза «Ленинский путь» с большим удовлетворе¬
нием осознает, что в общих успехах работников сельского хозяйства
района есть и частица его труда. Животноводы колхоза с глубоким
пониманием и высокой ответственностью восприняли указания Ге¬
нерального секретаря ЦК КПСС, Председателя Президиума Вер¬
ховного Совета СССР товарища Леонида Ильича Брежнева — сде¬
лать животноводство ударным фронтом на селе.
Стремясь внести достойный вклад в решение продовольствен¬
ной программы, успешно справиться с выполнением планов один¬
надцатой пятилетки, животноводы приняли обязательство получить
в 1981 году по 1100 центнеров молока и по 185 центнеров мяса в
расчете на 100 гектаров сельскохозяйственных угодий.
За десять месяцев текущего года уже получено по 883 центнера
молока и 152 центнера мяса. Надой от одной коровы увеличился
на 76 килограммов и составил 2976 килограммов. В сравнении с
прошлым годом значительно увеличилась продажа государству
животноводческой продукции, повысилось ее качество. К концу
года сверх плана будет продано более 100 тонн молока и 55 тонн
мяса.
Руководствуясь решениями XXVI съезда КПСС о перестройке
стиля и методов хозяйствования, мы внедряем прогрессивные ме¬
тоды ведения животноводства.
Второй год работают наши животноводы по поточно-цеховой
системе. Внедрение этой системы в колхозе дало возможность наи¬
более рационально использовать корма, улучшить работу по орга¬
низации воспроизводства стада, повысить квалификацию работни¬
ков животноводства.
Мы хорошо понимаем, что ведение отрасли животноводства
немыслимо без создания прочной кормовой базы. Поэтому в хозяй¬
стве заложены хорошие основы
1
1ля полного обеспечения высоко¬
качественными кормами общественного животноводства и скота,
находящегося в личной собственности колхозников. Решению этой
ключевой проблемы партийная организация, правление колхоза
придают первостепенное значение.
Кормопроизводство выделено в отдельную отрасль. Все работы
на кормовых угодьях выполняет механизированный отря
который
имеет необходимую технику. В этом году на предстоящую зимовку
заготовлен полуторагодичный запас травянистых кормов по
32 центнера кормовых единиц на условную голову скота.
Производство кормов ежегодно увеличивается за счет повыше¬
ния урожайности культур, возделываемых на пашне, а также улуч-
368

шения естественных кормовых угодий, создания на них культурных
сенокосов и пастбищ.
Наши поля обрабатываются своевременно и качественно. В этом
году на гектар ярового сева было внесено 54 тонны органических
удобрений. Правильно используются минеральные туки. Сев произ¬
водится в оптимальные сроки, высококачественными семенами луч¬
ших районированных сортов. Все это позволило получить с каж¬
дого гектара по 46 центнеров зерновых колосовых, по 310 центнеров
картофеля и сахарной свеклы, по 521 центнеру корнеплодов, по
420 центнеров зеленой массы кукурузы с каждого гектара.
Главной своей задачей мы считаем обеспечение роста урожай¬
ности всех сельскохозяйственных культур. Многое для этого дела¬
ется. Однако у нас пока что не хватает нужной техники для возде¬
лывания пропашных культур. Так, в производстве сахарной свеклы
узким местом являются ее доочистка и погрузка.
От имени наших колхозников прошу Государственный комитет
Белорусской ССР по производственно-техническому обеспечению
сельского хозяйства помочь нам решить этот вопрос и выделить
свеклопогрузчик СПС-4,2.
Большое внимание исполком сельского Совета народных депу¬
татов, правление колхоза уделяют решению социальных вопросов.
Одновременно с укреплением материально-технической базы улуч¬
шаются условия труда и быта колхозников. За счет механизации
процессов в животноводстве и растениеводстве производительность
труда за десятую пятилетку повысилась на 30 процентов, увеличи¬
лась оплата труда колхозников на 28 процентов и составила в
1980 году в месяц у доярок 315 рублей, у свинарок— 193 рубля и
у механизаторов — 192 рубля.
Ежегодно на строительство и благоустройство в колхозе расхо¬
дуется более миллиона рублей. За годы десятой пятилетки мы
построили три коровника в целом на 800 голов, свинарник-откор¬
мочник, навесы для хранения сельскохозяйственной техники, склад
минеральных удобрений на 1000 тонн, зерноочистительный комп¬
лекс. Строятся детский сад, Дом механизаторов, торговый центр.
Только в этом году в колхозных домах справили новоселье 19 моло¬
дых семей. Немало вкладывается средств в благоустройство дере¬
вень и на строительство дорог.
Показатели, достигнутые в развитии нашего хозяйства, не явля¬
ются пределом. Нам очень многое предстоит сделать в одиннадца¬
той пятилетке. Залог наших успехов — сегодняшние дела наших
тружеников, их золотые руки, глубокое чувство гражданской от¬
ветственности за выполнение плана и социалистических обяза¬
тельств.
Товарищи депутаты! Я поддерживаю предложения ранее высту¬
пивших депутатов об одобрении и утверждении Государственного
плана экономического и социального развития Белорусской ССР
369

на 1981—1985 годы, а также Государственного плана и бюджета
республики на 1982 год.
Разрешите заверить Центральный Комитет Коммунистической
партии Белоруссии, Верховный Совет, Правительство республики,
что трудовые коллективы Слуцкого района приложат все силы, зна¬
ния и приобретенный опыт к тому, чтобы успешно выполнить за¬
дания пятилетки. (Аплодисменты).
Председательствующий. Выступает депутат от Браславского
избирательного округа Витебской области Шибеко Иван Артемье¬
вич — председатель исполкома Витебского областного Совета на¬
родных депутатов.
Следующим выступает депутат Минкевич.
Шибеко И. А. Товарищи депутаты! Как и весь советский народ,
с чувством большой гордости за нашу Родину восприняли трудя¬
щиеся Витебской области решения ноябрьского (1981 г.) Пленума
ЦК КПСС и шестой сессии Верховного Совета СССР. В материа¬
лах Пленума и сессии, в яркой, содержательной речи Генерального
секретаря ЦК КПСС, Председателя Президиума Верховного Со¬
вета СССР товарища Леонида Ильича Брежнева глубоко и
всесторонне проанализированы итоги огромной созидательной дея¬
тельности партии и народа по реализации программы XXVI съезда
КПСС, определены конкретные задачи на последующие годы один¬
надцатой пятилетки.
В докладе кандидата в члены Политбюро ЦК КПСС, Первого
секретаря ЦК Компартии Белоруссии товарища Киселева Тихона
Яковлевича на состоявшемся вчера пленуме Центрального Комите¬
та КПБ, в докладах на настоящей сессии подробно изложены
основные направления экономического и социального развития рес¬
публики на 1982 год и одиннадцатую пятилетку в целом, которые
мы полностью одобряем и принимаем как программу в своей прак¬
тической работе.
Трудящиеся Витебщины также вносят свой вклад в развитие
экономики и культуры республики и страны. За десять месяцев
текущего года коллективы промышленных предприятий обеспечили
V
и
выполнение плановых задании как по товарной, так и по реализуе¬
мой продукции на 101,2 процента. Сверх плана ее произведено на
37 миллионов рублей.
Отрадно отметить, что в предоктябрьском социалистическом со¬
ревновании более 10 тысяч, или каждый 7-й, рабочих города Ви¬
тебска завершили выполнение личных социалистических обяза¬
тельств к 7 ноября текущего года. 21 бригада и 1619 рабочих пред¬
приятий города Орши выполнили свои годовые планы также к
64-й годовщине Октября. Десятки передовиков производства облас¬
ти выполнили по 2 годовых плана. Оршанские железнодорожники
в тяжелогрузных поездах перевезли сверх нормы около 800 тысяч
тонн народнохозяйственных грузов и сэкономили такое количество
370

дизельного топлива, которого достаточно, чтобы провести почти
тысячу поездов от Орши до Минска.
Подобных примеров самоотверженной работы множество. Они
есть в каждом городе и районе, в каждой отрасли народного хо¬
зяйства.
Местными Советами области большое внимание уделяется изы¬
сканию резервов и увеличению производства товаров народного
потребления. В этом году их будет выпущено сверх плана на
сумму более 25 миллионов рублей. В текущем году и задание по
росту производительности труда в промышленности будет выпол¬
нено примерно на 101,2 процента.
Значительная работа проводится по внедрению комплексной
системы управления качеством продукции. В настоящее время
131 промышленное предприятие и объединение, или 75 процентов
к их общему количеству, внедрили эту систему: 587 изделиям при¬
своен государственный Знак качества. Выпуск товаров высшей
категории качества в общем, объеме продукции составляет 21 про¬
цент.
Осуществляя планы развития сельского хозяйства, труженики
колхозов и совхозов, при активной помощи рабочих и служащих,
студентов и учащихся, вели работу по дальнейшему повышению
эффективности сельскохозяйственного производства, увеличению
производства зерна, картофеля, овощей, плодов и ягод.
Сейчас их усилия направлены на организационное проведение
зимовки скота, рациональное использование кормов, их пополнение
за счет производства хвойной муки, более полного использования
пищевых отходов предприятий и от населения. Ведется настойчивая
работа по преодолению допущенного отставания в продуктивности
молочного стада и откормочного поголовья.
В соответствий с проектом плана экономического и социального
развития области на 1981—1985 годы нам предстоит обеспечить
прирост объемов промышленного производства на 22,9 процента.
За годы одиннадцатой пятилетки области предстоит увеличить
среднегодовой объем валовой продукции сельского хозяйства на
12 процентов, а производительность труда — на 27,5 процента, уве¬
личить к 1985 году объемы государственных закупок зерна в 1,7 ра¬
за, картофеля и овощей — в 1,4 раза, льноволокна — в 1,5 раза,
скота и птицы — на 25,8 процента и молока — на 16 процентов. Мы
считаем эти планы реальными и будем старательно работать над
их выполнением.
У нас заложена хорошая основа под урожай будущего года: вы¬
полнен план вспашки зяби, сев озимых проведен более качественно
и в оптимальные сроки. Почти половина этих посевов обработана
препаратами против снежной плесени. Колхозы и совхозы пол¬
ностью обеспечены семенами зерновых и зернобобовых культур,
371

льна-долгунца, картофеля и в основном семенами многолетних и
лугопастбищных трав.
Не менее важной задачей в новой пятилетке для области явля¬
ется освоение выделяемых капитальных вложений на производст¬
венное, мелиоративное, жилищное и культурно-бытовое строитель¬
ство. Только в текущем году у нас осваивается на эти цели около
500 миллионов рублей.
В сентябре текущего года на сессии областного Совета был об¬
сужден вопрос об улучшении работы местных Советов народных де¬
путатов по руководству жилищным и культурно-бытовым строи¬
тельством в свете требований XXVI съезда КПСС. Учитывая скла¬
дывающуюся крайне неблагоприятную демографическую ситуацию
в'сельской местности, предпринимаются неотложные меры по уско¬
рению строительства жилья и объектов культурно-бытового назна¬
чения на селе. Мы установили задания на все годы пятилетки пре,
приятиям, организациям, учреждениям, которые располагают со¬
ответствующей производственной базой по изготовлению срубов,
сборно-щитовых и керамзитобетонных домов.
Но без дальнейшего развития строительной индустрии, наращи¬
вания производственных мощностей строительно-монтажных орга¬
низаций решать вопросы ускорения строительства становится все
сложнее.
К тому же отдельные республиканские министерства и ведомст¬
ва не уделяют должного внимания развитию материально-техниче¬
ской базы подведомственных строительно-монтажных организаций.
Например, Министерству сельского строительства БССР предложе¬
но обеспечить наращивание производственных мощностей передвиж¬
ных механизированных колонн на сумму до 3,5—4 миллионов руб¬
лей подрядных работ в год, а также реконструкцию и строительство
заводов железобетонных изделий в городах Орше и Полоцке, заво¬
да объемно-блочного домостроения в Витебске, асфальтобетонного
завода в Глубоком. Но вместо развития производственных мощно¬
стей подведомственных строительно-монтажных организаций Мини¬
стерство сельского строительства БССР в текущем году сократило
выделение капитальных вложений на эти цели более чем наполо¬
вину по сравнению с 1980 годом. Аналогичное положение склады¬
вается и с развитием производственных баз трестов Министерства
промышленного строительства БССР.
Белмежколхозстрою в одиннадцатой пятилетке также опреде¬
лено строительство завода крупнопанельного домостроения и ком¬
бината по производству 2 тысяч сборно-щитовых домов, но Бел-
межколхозстроем по области на одиннадцатую пятилетку на собст¬
венное строительство выделены средства только на поддержание
технического состояния существующей базы. Поэтому мы просим
решить вопрос о выделении целевым назначением капитальных
вложений на строительство этих заводов.
372

И.еще один весьма важный для нас вопрос. В условиях интен¬
сивного развития промышленного производства, особенно химиче¬
ской и строительных материалов, важное значение приобретает
проблема охраны окружающей среды. Возле Витебска работают
два крупнейших производственных объединения — «Доломит» и
«Керамика». Из-за отсутствия эффективных пылегазоочиститель¬
ных систем эти предприятия являются крупнейшими источниками
загрязнения воздуха.
Облисполком неоднократно обращался в Министерство промыш¬
ленности строительных материалов БССР с просьбами о строитель¬
стве дополнительных газоочистительных систем и реконструкции
действующих. Для этих целей изготовлена проектно-сметная доку¬
ментация, и строительство этих сооружений было включено в про¬
ект плана на 1981—1985 годы. Однако в текущем году министерст¬
вом необходимые капитальные вложения не были выделены. Более
того, оно исключило из проекта плана на одиннадцатую пятилетку
строительство этих объектов. Или другой пример. На территории
Витебского района (рядом с областным центром) ведется интенсив¬
ная добыча доломитов на месторождении «Гралево». Каждые сутки
здесь сбрасывается в реку Западная Двина свыше 600 тысяч ку¬
бических метров грунтовой артезианской воды. По подсчетам спе¬
циалистов, этого количества воды хватило бы для удовлетворения
бытовых нужд населения восьми таких городов, как Витебск.
Было бы рационально построить систему перекачки этих вод в
речку Витьба, протекающую через областной центр, что позволило
бы улучшить санитарный режим в городе, использовать воду для
бытовых нужд. Госплану БССР поручено рассмотреть совместно с
заинтересованными министерствами и ведомствами республики во¬
прос о строительстве системы переброски воды из карьера «Грале¬
во» в речку Витьба. Но и это мероприятие не нашло отражения в
проекте плана экономического и социального развития республики
на 1981—1985 годы.
Товарищи депутаты! Выполнение больших задач, поставленных
в планах на одиннадцатую пятилетку, потребует огромного напря¬
жения всех сил, дальнейшего повышения роли и активности всех
звеньев местных Советов. С этой целью в области ведется регу¬
лярная и целенаправленная работа по активизации деятельности
самых массовых советских органов, ближе всего стоящих к произ¬
водству,— сельских и поселковых Советов. Обобщается и внедря¬
ется опыт работы лучших из них, более предметной и целенаправ¬
ленной стала учеба советских кадров. Эти и ряд других мер
вселяют уверенность и помогут более успешно решать стоящие
задачи.
Я присоединяюсь к мнению уже выступивших депутатов и пред¬
лагаю пятилетний план экономического и социального развития
республики, а также план и бюджет на 1982 год с дополнениями и
373

поправками, внесенными Планово-бюджетной комиссией, утвер¬
дить.
Товарищи депутаты! Разрешите заверить Центральный Комитет
Компартии Белоруссии, Совет Министров БССР, Верховный Совет
БССР, что трудящиеся Витебщины в ответ на неустанную заботу
партии о дальнейшем повышении благосостояния советского народа
на основе научно-технического прогресса и укрепления экономиче¬
ского потенциала страны приложат все силы и творческую энергию
для выполнения планов государственного и социального развития
республики в текущей пятилетке. (Аплодисменты).
Председательствующий. Слово предоставляется депутату от
Светиловичского избирательного округа Минкевичу Михаилу Гав¬
риловичу — Министру просвещения БССР.
Подготовиться депутату Савастенко.
Минкевич М. Г. Уважаемые товарищи! Народному образованию
отведено особое место в социально-экономической программе, при¬
нятой XXVI съездом Коммунистической партии Советского Союза.
Советское государство обеспечивает неустанное развитие народ¬
ного образования и увеличивает ассигнования на его нужды. Об
этом свидетельствует рассмотрение на сессии Верховного Совета
БССР Государственного плана экономического и социального раз¬
вития Белорусской ССР на 1981—1985 годы, а также Государствен¬
ного плана и бюджета республики на 1982 год.
Под руководством партийных и советских органов учреждения
народного образования Белоруссии в десятой пятилетке провели
большую организационно-педагогическую, научно-воспитательную
и научно-методическую работу.
О достижениях, планах развития и нуждах народного образова¬
ния говорили в своих докладах Председатель Госплана БССР депу¬
тат Гвоздев, Министр финансов БССР депутат Шатило и предсе¬
датель Планово-бюджетной комиссии депутат Бысенко.
Наше время примечательно большим вниманием к народному
образованию, школе, учителям со стороны широкой общественно¬
сти, партийных организаций, руководителей хозяйств, коллективов
промышленных и сельскохозяйственных предприятий. Так, пред¬
приятия города Минска за год оказали помощь школам на сумму
1,6 миллиона рублей. За три года учителям выделено 137 квартир.
В прошлой пятилетке Барановичский горисполком выделил
учителям 32 квартиры в новых домах, 35 кооперативных квартир.
83 молодых специалиста получили комнаты в общежитиях пред¬
приятий. В 1981 году новые квартиры получили 11 учительских се¬
мей. Предприятия города Барановичи помогают ремонтировать
школы, укреплять их материальную базу. 17 школ из 18 имеют в
своем распоряжении теплицы, построено 5 стационарных лагерей
труда и отдыха для учащихся.
374

В десятой пятилетке шефствующие предприятия и организации
Могилевской области оказали помощь школам на сумму 4,3 мил¬
лиона рублей. Большие средства расходуются колхозами и совхо¬
зами на организацию бесплатного питания школьников. Так,
например, 85 процентов учащихся Бобруйского и 75 процентов
Кировского районов получают бесплатное питание. Полностью
обеспечены жильем преподаватели Кричевского района, эту работу
завершают в Городокском и Лоевском районах. Неплохо обеспе¬
чены жильем педагогические кадры Речицкого, Молодечненского,
Белыничского и Полоцкого районов.
Все райисполкомы Гродненской области запланировали обеспе¬
чить сельских учителей благоустроенными квартирами. За годы де¬
сятой пятилетки из жилищного фонда колхозов, совхозов и пред¬
приятий им выделено 593 квартиры. Большое участие в этой работе
принимают сельские Советы. Более чем 50 сельских Советов Грод¬
ненщины полностью обеспечили своих учителей квартирами. Не
случайно в области вдвое сократилась текучесть педагогических
кадров.
Из одиннадцати дневных и вечерних новополоцких средних
школ промышленными предприятиями построено 8, из 30—28 до¬
школьных учреждений, на их средства сооружен прекрасный Дво¬
рец пионеров, начато строительство новой школы со спортивным
уклоном стоимостью в 2 миллиона рублей.
Большое школьное строительство осуществляется солигорским
объединением «Беларуськалий».
В Мозырском, Берестовицком, Гродненском, Кореличском, Лид-
ском, Минском, Логойском районах все колхозы и совхозы по¬
строили за свои средства дошкольные учреждения.
Эти примеры заслуживают подражания.
В десятой пятилетке Министерством сельского хозяйства БССР
и Министерством мелиорации и водного хозяйства БССР в соот¬
ветствии с Постановлением ЦК КПСС и Совета Министров СССР
о сельской школе на школьное строительство было выделено
30 миллионов рублей, на которые построено 69 школ на 28 тысяч
ученических мест. Это позволило проводить занятия в первую
смену 93 процентам учащихся сельских школ. Но на одиннадцатую
пятилетку выделено только 13 миллионов рублей.
Нами проведена полная инвентаризация сельских школ. Актами
подтверждается, что еще 247 школ находится в непригодных для
занятий помещениях.
Мы просим Госплан БССР, сельскохозяйственные министерства
пересмотреть выделенные капиталовложения на строительство
сельских школ и довести их до уровня десятой пятилетки. Это по¬
зволило бы в течение одиннадцатой и двенадцатой пятилеток в
основном решить проблему школьного строительства в сельской
местности и сконцентрировать главные силы на строительстве школ
375

о
и
в городах, где положение со сменностью занятии уже сейчас очень
напряженное.
В десятой пятилетке Госпланом БССР из ресурсов Министерст¬
ва сельского хозяйства колхозам и совхозам было выделено
2200 автобусов для подвоза детей в школы. Очевидно, нет необхо¬
димости доказывать, что это рациональнее, чем строить за счет
средств, выделяемых на жилье, интернаты при школах или исполь¬
зовать грузовые автомобили. На одиннадцатую пятилетку Госпла¬
ном республики и Министерством сельского хозяйства БССР
автобусы целевым назначением не выделены. Не все автобусы,
полученные облисполкомами, распределяются с учетом необходи¬
мости подвоза школьников. Возможно, этот вопрос заслуживает
рассмотрения и решения Правительством республики.
На ноябрьском (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС товарищ Леонид
Ильич Брежнев выделил в качестве важнейшей задачи упорядоче¬
ние капитального строительства. Это полностью затрагивает и на¬
шу сферу.
За десятую пятилетку строительные министерства недоосвоилп
значительные капитальные вложения. И дело, очевидно, заключа¬
ется не только в объемах строительства.
На одиннадцатую пятилетку ассигнования на школьное строи¬
тельство уменьшены вдвое. Должны строго соблюдаться графики
ввода в действие объектов. Однако до конца 1981 года остается
освоить еще более 5 миллионов рублей. Из года в год не выпол¬
няются планы строительства дошкольных учреждений и недоосва-
иваются капиталовложения на эти цели. И опять-таки в этом году
еще нужно освоить одиннадцать с половиной миллионов рублей.
Совет Министров СССР обязывает нас до 1990 года полностью
удовлетворить потребность в детских дошкольных учреждениях.
Решить эту задачу можно только при том условии, если все колхо¬
зы и совхозы будут иметь детские сады-ясли, все промышленные
предприятия — удовлетворят потребности в них своих работников,
а строительные министерства будут своевременно и полностью
осваивать выделяемые на эти цели средства.
На строительство Минского Дворца пионеров и школьников
начиная с 1975 года было выделено 4 миллиона рублей, это значит
столько, сколько нужно для ввода в действие первой очереди. Од¬
нако комбинатом «Минскстрой» освоено только 2 миллиона рублей,
а в этом году на строительный монтаж недоосваивается свыше
600 тысяч рублей.
Не используются средства на строительстве республиканской
станции юных техников. Сорван план школьного строительства в
Витебской области, особенно Министерством промышленного строи¬
тельства БССР. Нас волнует неудовлетворительное начало работ
на плановых объектах будущего года. Дела не улучшаются, а ухуд-
376

шаются. Мы просим строительные министерства сделать все воз¬
можное для успешного завершения года.
Уже говорилось о заботе, проявляемой к учителю. Но в целом
по республике еще 10 процентов сельских учителей живут в арен¬
дуемых квартирах, а во многих районах их число составляет 16—
17 процентов. В Витебской области за год перешли на работу в
другие сферы народного хозяйства 120 человек, при этом 104 — в
своих районах. Только отсутствием должного внимания к учителям
в отдельных областях и районах можно объяснить тот факт, что за
год преждевременно по выслуге лет ушли на пенсию 1349 человек,
а по старости— 1931 человек.
Приемы в высшие учебные заведения сокращаются. Если мы
сравним эти числа, то станет ясно, что забота об учителе должна
стать всенародным дел-ом, в противном случае возникнут серьезные
трудности с укомплектованием школ и дошкольных учреждений
педагогическими кадрами.
Свои просьбы по плану и бюджету мы изложили комиссиям Вер¬
ховного Совета БССР.
Товарищи депутаты! Учителя республики с глубоким удовлетво¬
рением восприняли положения и выводы, содержащиеся в речи то¬
варища Леонида Ильича Брежнева на ноябрьском (1981 г.) Плену¬
ме ЦК КПСС. Они приложат все силы, чтобы успешно выполнить
решения XXVI съезда КПСС, обеспечить высокое качество учебно-
воспитательного процесса, подготовки учеников к жизни и труду,
воспитание достойных строителей коммунистического общества.
(Аплодисменты).
Председательствующий. Слово предоставляется депутату от Го¬
мельского — Северного избирательного округа Гомельской области
Савастенко Евгению Ефимовичу — первому секретарю Гомельского
городского комитета Компартии Белоруссии.
Следующим выступает депутат Янович.
Савастенко Е. Е. Товарищи депутаты! С особым интересом вос¬
приняли трудящиеся Гомеля речь товарища Леонида Ильича Бреж¬
нева на ноябрьском (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС. Вся она, от пер¬
вого слова до последнего, посвящена важнейшим для советского
человека вопросам. Леонид Ильич дал предельно точное определе¬
ние могучему трудовому подъему, пафосу созидания, которыми
охвачены все производственные коллективы. Речь товарища Леони¬
да Ильича Брежнева вдохновляет всех на новые свершения.
Гомельчане одобряют решения, принятые шестой сессией Вер¬
ховного Совета СССР. Сверяя свои дела с намеченными этой сес¬
сией планами, они работают над тем, чтобы напряженные социали¬
стические обязательства первого года одиннадцатой пятилетки бы¬
ли успешно выполнены.
В нашем городе, по сути дела, не строятся новые предприятия,
но ведется активная реконструкция, расширяются производствен-
377

ные мощности на основе новой техники и более совершенной тех¬
нологии. Это, как известно, один из определяющих путей по¬
вышения эффективности производства. В стадии реконструкции и
расширения находится почти половина объединений и предприя¬
тий. Среди них — производственное объединение «Гомсельмаш»,
где только в этом году необходимо освоить 85 миллионов рублей
о
о
о
капитальных вложении, заводы — химический, стекольный, элект¬
ротехнический, «Электроаппаратуры» и другие. До конца года
строителям города предстоит ввести в строй дополнительные мощ¬
ности по выпуску 1 миллиона 250 тысяч квадратных метров узор¬
чатого стекла, 25 миллионов штук коробок зубного порошка, сдать
в эксплуатацию первую очередь городского молочного завода, цех
сушки и гранулирования фосфогипса на химическом заводе. К кон¬
цу года будет освоено по городу в целом более 200 миллионов руб¬
лей капитальных вложений. Мощности предприятий позволят в те¬
кущем году выпустить продукции почти на 2 миллиарда рублей.
Выполняя решения XXVI съезда КПСС и XXIX съезда Компар¬
тии Белоруссии, партийные организации, трудовые коллективы го¬
рода основной упор сделали на повышение производительности
труда, качество продукции, более эффективное использование про¬
изводственного .потенциала, экономию ресурсов. За десять месяцев
текущего года произведено продукции сверх плана на 23,3 миллио¬
на рублей. Перевыполнены задания по росту производительности
труда. Однако такие темпы роста нас пока не удовлетворяют, и
над этим предстоит еще много поработать всем нашим коллек¬
тивам.
Качественная сторона определяет направление деятельности
трудовых коллективов Гомеля на 1982 год и на одиннадцатую пя¬
тилетку в целом.
Как видно из представленных на рассмотрение сессии Верхов¬
ного Совета БССР проектов планов социально-экономического раз¬
вития и бюджета республики, во всех отраслях народного хозяйст¬
ва предусмотрен рост в основном за счет интенсивных факторов,
более полного использования резервов.
На примере нашей, республики мы видим, как на деле осущест¬
вляется ориентация экономики на дальнейший подъем жизненного
уровня населения. В одиннадцатой пятилетке в Гомеле намечается
дальнейший рост объемов строительно-монтажных работ, ввод в
и
V
действие крупных производственных мощностей,
жилья более
200 тысяч квадратных метров ежегодно, многих объектов социаль¬
но-культурного и бытового назначения. Предстоит ввести в строй
мощности новой ТЭЦ-2, мост через реку Сож, городской универмаг
и другие важные объекты. При активной поддержке республикан¬
ских органов принято решение о строительстве в ближайший пе¬
риод газопровода Минск— Гомель, который позволит решить труд¬
ную на сегодня задачу обеспечения города топливом и теплом.
378

Много внимания на всех уровнях уделяется увеличению мощ¬
ностей производственного объединения «Гомсельмаш». В текущем
году на этой стройке будет выполнено строительно-монтажных ра¬
бот на сумму 45 миллионов рублей, в 1982 году надо освоить
60,5 миллиона рублей, а в 1983 году — 93 миллиона рублей. Здесь
полностью занято строительно-монтажное объединение «Гомель-
промстрой», большие объемы работ выполняют также тресты № 14
и «Гомельтехмонтаж», домостроительный комбинат и другие строи¬
тельные организации. Надо сказать, что строители и эксплуата¬
ционники «Гомсельмаша» трудятся самоотверженно, задачи перед
ними с каждым годом ставятся все более сложные, но они справ¬
ляются с ними, как и предусмотрено решениями ЦК КПСС и Со¬
вета Министров СССР, ЦК КПБ и Совета Министров БССР. За
одиннадцатую пятилетку «Гомсельмаш» выпускает не менее 143 ты¬
сяч кормоуборочных комбайнов, в том числе самоходных—• 50 ты¬
сяч. Следует отметить, что большое внимание этой стройке уделяют
и активно работают над ее проблемами Министерство промышлен¬
ного строительства БССР, Министерство монтажных и специальных
строительных работ БССР, Госснаб республики.
В нашем городе в одиннадцатой пятилетке намечается даль¬
нейшее развитие радиоэлектроники, станкостроения, сельскохозяй¬
ственного машиностроения, в частности, завода пусковых двигате-
О
и
леи, который переходит на
производство более совершенной
продукции. Особое внимание будет уделяться предприятиям же¬
лезнодорожного транспорта.
Но нельзя отнести к этому перечню такие отрасли, как легкая
и пищевая промышленность. Их удельный вес в объеме продукции
промышленности города составляет около 30 процентов, но здесь
нет существенного роста. Имеются в виду такие наши предприятия,
как объединения «Коминтерн», «Труд», «Гомелькондитерпром»,
фабрика «8 Марта», и другие. Жизнь ставит нас перед необходи¬
мостью дальше развивать и обновлять инфраструктуру производ¬
ства этих предприятий, которая сегодня в ряде случаев сдержи¬
вает рост.
Надо отдать должное: в последнее время Министерство легкой
промышленности БССР нашло возможность выделить средства на
строительство жилья для наших предприятий. Строят общежития
объединение «Труд», фабрика «8 Марта». Мы надеемся, что это
найдет отражение и в последующих планах министерства.
Вместе с тем нас по-прежнему беспокоит уменьшение выпуска
продукции с действующих мощностей предприятий отрасли. Мы
ставили перед министерством вопрос о необходимости более ради¬
кальных мер по обеспечению предприятий сырьем и материалами.
В официальном ответе за подписью заместителя Министра то¬
варища Изотова Ивана Ефимовича говорилось, что, согласно
утвержденному плану производства, объединение «Коминтерн»
379

полностью обеспечено лимитами сырья, вспомогательными мате¬
риалами и технологическим оборудованием, доведенный объедине¬
нию план на 1981 год — реальный. Однако в сентябре министерство
скорректировало план производства объединению на 3160 тысяч
рублей, и в четвертом квартале ожидается примерно такая же кор¬
ректировка. Мы понимаем, что есть трудности с обеспечением
сырьем, материалами. Но эти вопросы надо решать, искать пути
реализации планов. На это нас нацеливают решения ноябрьского
(1981 г.) Пленума ЦК КПСС.
Развитие промышленности, большие масштабы строительства
взаимосвязаны с ростом самого города. У нас образовались Север¬
ный и Западный промышленные узлы. В последнее время выросли
новые крупные жилые массивы — «Болотове», микрорайоны № 5,
№ 5а и другие. Только за последние три года население Гомеля
возросло примерно на 40 тысяч человек и уже превысило 420 ты¬
сяч жителей. Появились новые проблемы, и мы просим плановые
органы, министерства республики полнее учитывать их. В частно¬
сти, это касается общественного транспорта. Например, только на
«Гомсельмаш» надо ежедневно доставлять на работу более 20 ты¬
сяч человек, или в 1,5 раза больше, чем четыре-пять лет назад. Это
требует проведения конкретных мероприятий по увеличению парка
автобусов, троллейбусов, дефицит которых мы сегодня остро ощу¬
щаем. Совет Министров республики утвердил комплексную транс¬
портную схему города. По ней мы и стремимся работать. Но, по
всем расчетам, уже сегодня для нормальной работы городу не хва¬
тает 50 троллейбусов и 55 автобусов, которые мы просим выделить
в 1982 году. Вопрос этот уже ставился в республиканских органах,
но не нашел должного разрешения.
Мы обращаемся с просьбой также к Госплану БССР, Мини¬
стерству автомобильного транспорта БССР приблизить срок начала
строительства у нас автобусного парка и начать его в 1983 году.
Партийные и советские органы города, принимая к неуклонно¬
му руководству указания товарища Леонида Ильича Брежнева,
изложенные в речи на ноябрьском (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС,
усиливают работу по организационно-политическому обеспечению
выполнения народнохозяйственных планов как 1981 года, так и
пятилетки в целом. Особое внимание уделяется завершению про¬
граммы строительства жилья, детских дошкольных учреждений,
других объектов культурно-бытового и коммунального назначения.
На это направлены усилия не только строительных организаций,
но и промышленных предприятий. И будет сделано все, чтобы обес¬
печить ввод в действие запланированного на этот год жилья, ме¬
дицинских и дошкольных учреждений, школ.
Проекты планов и бюджета, внесенные на рассмотрение настоя¬
щей сессии Верховного Совета БССР, нацеливают всех нас на твор¬
ческий, эффективный труд. Трудящиеся города Гомеля внесут
380

конкретный вклад в их решение, в выполнение установок
XXVI съезда КПСС, ноябрьского (1981 г.) Пленума ЦК КПСС.
Присоединяюсь к мнению других депутатов и одобряю проекты
Государственных планов экономического и социального развития
Белорусской ССР на 1981—1985 годы и на 1982 год и Государствен¬
ного бюджета на 1982 год. (Аплодисменты).
Председательствующий. Слово предоставляется депутату от
/Мирского избирательного округа Гродненской области Яновичу
Алексею Александровичу — заместителю председателя исполкома
Гродненского областного Совета народных депутатов.
Следующим выступит депутат Махнач.
Янович А. А. Товарищи депутаты! Трудящиеся Гродненщины,
как и все советские люди, с большим воодушевлением восприняли
решения ноябрьского (1981 г.) Пленума Центрального Комитета
Коммунистической партии Советского Союза, шестой сессии Вер¬
ховного Совета СССР. В принятых Пленумом и сессией докумен¬
тах, речи на Пленуме Генерального секретаря ЦК КПСС, Предсе¬
дателя Президиума Верховного Совета СССР товарища Леонида
Ильича Брежнева глубоко и всесторонне определены пути реали¬
зации решений XXVI съезда партии, повышения уровня руководст¬
ва экономикой, совершенствования стиля и методов хозяйство¬
вания.
Как предусмотрено принятым пятилетним планом, в единой
семье братских народов СССР в одиннадцатой пятилетке дальней¬
шего расцвета достигнут экономика и культура Советской Бело¬
руссии, каждой ее области. В первом году нынешней пятилетки мы
достигли определенных положительных результатов. Коллективы
промышленных предприятий области план десяти месяцев по ре¬
ализации продукции выполнили на 101,2 процента. Сверх плана
произведено различных видов изделий на сумму 24,2 миллиона
рублей. Превышено плановое задание по росту производительно¬
сти труда, производству продукции высшей категории качества. Са¬
моотверженным трудом отвечая на призыв партии повышать эф¬
фективность и качество работы, 560 бригад, более 14 тысяч рабо¬
чих рапортовали о завершении годовых заданий по производству
продукции к 64-й годовщине Великого Октября. Положительные
результаты достигнуты и в капитальном строительстве. План по
объему подрядных работ за десять месяцев выполнен на 101 про¬
цент. Досрочно введены в строй действующих новые мощности по
производству капролактама в объединении «Азот» имени Сергея
Осиповича Притыцкого. Выполнен годовой план по вводу в эксплу¬
атацию школ. С опережением графиков ведется строительство ряда
животноводческих комплексов «Облмежколхозстроем».
В довольно сложных погодных условиях труженики сельского1
хозяйства области вырастили неплохой урожай зерновых, картофе¬
ля, свеклы и льноволокна. Валовые сборы картофеля и сахарной
381

свеклы превысили среднегодовой уровень десятой пятилетки.
Успешно выполнены планы продажи продукции земледелия госу¬
дарству. В закрома Родины земледельцы области засыпали зерна,
картофеля, сахарной свеклы значительно больше, чем в предшест¬
вующие годы.
Достигнутые успехи являются следствием неуклонного претво¬
рения в жизнь аграрной политики партии, более эффективного ис¬
пользования материально-технической базы сельского хозяйства,
целеустремленной повседневной работы партийных, советских,
сельскохозяйственных органов, всех тружеников села по интенси¬
фикации сельскохозяйственного производства.
Вместе с тем работа в соответствии с требованиями XXVI съез¬
да партии, ноябрьского (1981 г.) Пленума ЦК КПСС характерна
еще не для всех предприятий, колхозов и совхозов области. Неко¬
торые из них работают неритмично, не справляются с планами
производства и реализации продукции, что значительно снижает
общие результаты. План десяти месяцев по реализации продукции
не выполнили 24 предприятия, которые недодали продукции на
■сумму около 13 миллионов рублей. В колхозах и совхозах области
•снизилась продуктивность скота, что отрицательно сказалось на
выполнении планов продажи государству молока и мяса. Имеются
недостатки в капитальном строительстве, в сфере бытового обслу¬
живания населения. Советские и хозяйственные органы области
принимают меры к тому, чтобы выправить положение. На каждом
отстающем предприятии, в колхозе, производственном подразделе¬
нии проводится разбор конкретных недостатков и указываются пу¬
ти'их ликвидации.
В сельском хозяйстве разработана и осуществляется программа
дальнейшего углубления специализации и концентрации производ¬
ства. Особое внимание уделяется повышению культуры земледелия,
рациональному использованию земли, всемерному увеличению
производства кормов как за счет полевого кормопроизводства, так
и за счет активной работы по улучшению лугов и пастбищ.
Усиливая контроль и спрос с хозяйственных кадров за выпол¬
нение планов, партийные и советские органы оказывают им и не¬
обходимую помощь. Однако нередки еще факты, когда на выполне¬
нии планов отрицательно сказываются просчеты в планировании,
неувязки в материально-техническом снабжении. Так, в текущем
году Гродненский завод синтетического волокна из-за несоответст¬
вия натуральных показателей плана стоимостным, а также мощ¬
ностям по выпуску жгута недовыполнил план десяти месяцев по
производству продукции на 11,1 миллиона рублей. Мы обращались
по этим вопросам в отраслевое министерство, однако положитель¬
ного решения пока не нашли. Не лучше обстоит дело и с выделе¬
нием капитальных вложений на жилищное строительство. А у нас
382

тяжелое положение с обеспечением жильем промышленно-произ¬
водственного персонала.
План по отдельным показателям сельского хозяйства должен
быть более сбалансированным. В последние годы наблюдается
сокращение в нашей области по сравнению с другими областями
республики капитальных вложений и других ресурсов при одновре¬
менном, превышающем среднереспубликанские показатели, изъя¬
тии товарной продукции. Это ведет к негативным последствиям.
Уже в конце десятой пятилетки оснащенность основными про¬
изводственными фондами по области оказалась ниже, чем в Брест¬
ской и Минской областях. Параллельно идет процесс снижения
темпов их обновления. Положение еще более ухудшится в связи с
тем, что на текущую пятилетку выделение капитальных вложений
по сравнению со среднереспубликанским уровнем сокращается на
10 процентов при увеличении заготовок на 17 процентов.
Эти вопросы мы неоднократно поднимали перед планирующими
органами республики. Однако должного разрешения пока не на¬
шли. Особенно тревожит нас резкое сокращение капитальных вло¬
жений в земледелие — основу развития сельского хозяйства. Пяти¬
летним планом предусматривается мелиорировать в области лишь
32 тысячи гектаров земель (6,6 процента от республиканского пла¬
на), что на 37,9 процента меньше, чем было осушено в десятой, и
в 2,8 раза меньше, чем в девятой пятилетках. Более чем в два раза
по сравнению с предыдущей пятилеткой сократится объем куль-
туртехнических работ. В результате нельзя будет эффективно
использовать многие тысячи гектаров угодий из-за переувлажне¬
ния, закустаренности, завалуненности, не полностью используют¬
ся мощности мелиоративно-строительных организаций, сокращает¬
ся число кадров мелиораторов.
Мы просим Госплан БССР, Министерство мелиорации и водного
хозяйства республики еще раз внимательно рассмотреть сложив¬
шуюся в нашей области обстановку и предусмотреть ежегодный
объем осушения земель хотя бы на площади в 10 тысяч гектаров.
Товарищи! С большим удовлетворением труженики сельского
хозяйства области восприняли установку ноябрьского (1981 г.)
Пленума ЦК КПСС на усиление внимания к сохранности сельско¬
хозяйственной продукции, приближение пунктов ее переработки к
местам производства, об увеличении в пятилетием плане капиталь¬
ных вложений на эти цели. В области, к сожалению, есть немало
неувязок в этом деле. Особенно это касается хранения картофеля
и плодоовощной продукции. Так, в областном центре при плане за¬
готовок картофеля и овощей в объеме 26 тысяч тонн имеются
хранилища лишь на 12,5 тысячи тонн, в том числе с охлаждением
только 1600 тонн. Еще хуже сложилась обстановка в Слониме и
Новогрудке, где база для хранения этой продукции практически
383

отсутствует. Все это ведет к немалым потерям, отрицательно ска¬
зывается на снабжении населения.
Мы просим Министерство плодоовощного хозяйства БССР изыс¬
кать возможность выделить необходимые средства на строительст¬
во плодоовощной базы в Гродно, проектная документация на кото¬
рую имеется, и хранилищ в Новогрудке и Слониме.
Большие трудности в период заготовок приходится преодоле¬
вать при организации вывозки из хозяйств свеклы на Городейский
сахарный завод. В свое время Министерство пищевой промышлен¬
ности БССР закрыло ряд свеклоприемных пунктов, что увеличило
количество холостых пробегов автомобилей, сузило фронт отгрузки
свеклы железнодорожным транспортом. Действующие пункты сла¬
бо оснащены механизмами для разгрузки большегрузного транс¬
порта, численность которого с каждым годом увеличивается. В ре¬
зультате допускаются большие потери свеклы, неоправданные
простои транспорта. Мы просим Министерство пищевой промыш¬
ленности БССР дополнительно открыть в области Росский свекло¬
приемный пункт и улучшить оснащение всех пунктов высокопроиз¬
водительной разгрузочной техникой и весовым оборудованием.
Товарищи депутаты! Позвольте заверить Центральный Комитет
Компартии Белоруссии, Верховный Совет Белорусской ССР, Пра¬
вительство республики в том, что трудящиеся городов и сел Грод¬
ненщины приложат все силы, знания и опыт, чтобы успешно выпол¬
нить планы одиннадцатой пятилетки. (Аплодисменты).
Председательствующий. Слово предоставляется депутату от
Стародорожского избирательного округа Минской области Махна-
чу Александру Семеновичу — вице-президенту Академии наук
БССР.
Следующим выступает депутат Чайка.
Махнач А. С. Ученые Академии наук БССР и всей республики
в этом году успешно работали над выполнением заданий первого
года одиннадцатой пятилетки. Намечены большие планы на
1982 год и последующие годы.
Задача ускорения научно-технического прогресса и развития
науки особенно актуальна сейчас, в 80-е годы. Достижения науки
и техники могут и должны компенсировать растущие дополнитель¬
ные затраты труда и средств в народном хозяйстве. Это связано
с тем, что приходится все больше использовать топливно-энерге¬
тические ресурсы в отдаленных и труднодоступных местах, добы¬
вать их с больших глубин, пускать в промышленное освоение менее
кондиционное сырье из недр земли. Научно-технический прогресс
призван преодолевать и другую трудность — обеспечить высокие
темпы производства при значительном сокращении прироста тру¬
довых ресурсов, обусловленном неблагоприятными демографиче¬
скими перепадами. Есть и другие сложные аспекты развития
384

научно-технической революции и ускорения научно-технического
прогресса в настоящее время.
В этих условиях повышение производительности труда является
важнейшей задачей, которая в значительной степени может быть
успешно решена на основе широкого использования достижений
науки и техники. Повышение производительности труда должно
охватить и сам научный процесс.
Сейчас советская наука дает примерно треть научной продук¬
ции всего мира, каждый четвертый научный работник мира тру¬
дится в нашей стране. В СССР на развитие науки выделяются
большие ассигнования. Это обусловило высокие темпы ее развития
и результативность. За последние годы советская наука достигла
больших успехов в области как фундаментальных, так и приклад¬
ных исследований. Получены важные результаты по основным на¬
правлениям фундаментальной науки. И это нас радует, так как
достижения именно в этой области приводят к наиболее значи¬
тельным изменениям в технике, открывают новые возможности
человеческой деятельности. Наша наука продвинулась вперед по
всему фронту и во всех направлениях.
В качестве примера назову некоторые достижения советской
науки. Создана и успешно развивается новая научно-техническая
отрасль—биохимическая технология, созданы лучшие в мире по
прочности и теплопроводности полимерные материалы. Получены
новые данные по строению атомного ядра, быстрыми темпами раз¬
вивается атомная энергетика, ведутся работы по термоядерной
энергетике. Широкое применение нашли лазеры — при сварке и
резке металлов, в хирургии, в электронике и других отраслях на¬
родного хозяйства. Наука поставила на службу человеку волокон¬
ную технику для световых передач информации. Трудно переоце¬
нить результаты исследований по изучению космического простран¬
ства, поверхности и недр Земли. Открыты новые месторождения
полезных ископаемых. Разработаны новые методы обработки ме¬
таллов и создания искусственных материалов, новые вычислитель¬
ные методы и средства, созданы новые машины, заменяющие фи¬
зический труд и облегчающие труд умственный.
Широкая сеть научных учреждений, большое количество науч¬
ных работников, значительные ассигнования, выделяемые на нау¬
ку,— все это обязывает ученых повысить эффективность научных
исследований, ускорить внедрение их результатов в производство.
Однако на практике во многих случаях благоприятные условия для
развития науки, повышения ее эффективности, ускорения научно-
технического прогресса используются далеко не полностью. Наука
должна давать значительно большую отдачу — таково требование
XXVI съезда КПСС.
В одиннадцатой пятилетке будет сокращена численность работ¬
ников науки, как и других отраслей непроизводственной сферы.
13 Зак. 2428
385

Несмотря на это, мы примем меры к тому, чтобы при меньшем
количестве научных сотрудников выполнить намеченные на пяти¬
летку планы в полном объеме. Теперь мы планируем провести
комплексные мероприятия, направленные на повышение эффек¬
тивности научных исследований и быстрейшее внедрение в произ¬
водство полученных результатов. В настоящее время мы еще pas
пересматриваем структуру научных учреждений и конструкторских
организаций, состав научных и вспомогательных кадров, тематику
научных работ, уделяя большое внимание их актуальности и значи¬
мости.
В Академии наук БССР все большее количество научных тем
включается в сферу программно-целевого метода исследований.
В текущей пятилетке учреждениями Академии наук республики
совместно с вузами и научными учреждениями других ведомств,
с учетом разделения труда, будут проводиться фундаментальные
исследования по 59 научным направлениям в области естественных
и общественных наук, более чем по 600 темам. Свыше половины
разрабатываемых тем посвящены актуальным проблемам матема¬
тики, физики, физики твердого тела и полупроводников, квантовой
электроники, оптики и оптоэлектроники, физики плазмы, металло¬
ведения, неразрушающего контроля, теплофизики, машиноведения,
кибернетики, органической химии и физиобиологии, биохимии и
многим другим.
В области прикладных исследований научные учреждения Ака¬
демии наук БССР выполнят большой объем работ по хозяйствен¬
ным договорам непосредственно с промышленными предприятиями.
По 63 союзным и республиканским целевым и научно-техническим
программам ученые выполнят 238 заданий. Предполагается, что
полученные результаты будут внедрены в производство или в про¬
цессе исследований, или в ближайшие годы после их завершения.
Назову только некоторые темы, которые будут разрабатываться
учеными нашей республики по названным программам: разработка
высокоэффективных технических процессов сварки; создание но¬
вых физических приборов высокой точности для научных исследо¬
ваний, аппаратуры для контроля качества первичной обработки
льна; повышение эффективности использования топлива, электри¬
ческой и тепловой энергии и вторичных энергоресурсов в промыш¬
ленности; разработка новых методов и специального оборудования
и
о
о
для нанесения износостойких, коррозионно-стоиких покрытии на
детали машин и механизмов; создание новых полимерных материа¬
лов; защита материалов от коррозии; создание и освоение высоко¬
прогрессивных сортов сахарной свеклы; разработка технологии
получения новых видов комплексных гранулированных удобрений
на основе торфа; микробиологический синтез кормовых белковых
веществ; использование озерных сапропелей; защита окружающей
среды и другие.
386

Научные учреждения Академии наук БССР, других ведомств
и вузов республики в последние годы уделяют все большее внима¬
ние внедрению результатов научных исследований в производство.
Только по Академии наук экономический эффект за десятую пяти¬
летку составил 345 миллионов рублей, а в одиннадцатой пятилетке
он возрастет до 500 миллионов рублей.
В 1981 году научные учреждения Академии наук БССР прово¬
дят опытно-промышленную проверку и внедрение в производство
более 250 разработок, в том числе по 27 заданиям, предусмотрен¬
ным народнохозяйственным планом республики. Экономический эф¬
фект от внедрения результатов научных исследований в производ¬
ство в этом году составил 120 миллионов рублей. Институтом
торфа, например, в ряде хозяйств республики проведена проверка
эффективности использования минерально-витаминных брикетов
и сапропеля в качестве добавок в корм животным и птице.
Проектом Государственного плана экономического и социально¬
го развития БССР на 1982 год предусмотрены 22 задания для
учреждений Академии наук БССР. Всего же в следующем году бу¬
дет проводиться опытно-промышленная проверка и внедрение в
производство более 200 разработок.
Внедрение результатов научных исследований в производство —
весьма сложный и не до конца отработанный процесс. Бывают
случаи, когда размеры подсчитанного экономического эффекта не
всегда реальны. Эффект, получаемый предприятиями от внедрения
в производство научных разработок, как правило, не учитывается
при формировании программы выпуска продукции. Ряд завершен¬
ных разработок по разным причинам не находит широкого приме¬
нения.
В Академии наук и в других научных учреждениях республики
проводится большая работа по подготовке научных кадров. Одна¬
ко и здесь есть еще нерешенные вопросы. Нам нужно совершенст¬
вовать планирование подготовки аспирантов и поставить его
в зависимость от потребностей научно-исследовательского учрежде¬
ний, министерств и ведомств в этих кадрах. В последнее время
возникли трудности с комплектованием аспирантур. Все еще низок
процент окончивших аспирантуры в установленные сроки. Мало
готовится кандидатов наук без отрыва от производства. Острой
остается проблема подготовки докторов наук. В связи с этим
в Академии наук БССР разработан план, согласно которому
в одиннадцатой пятилетке будет подготовлено и представлено к за¬
щите 166 докторских диссертаций. Выполнение этого плана позво¬
лит укрепить высококвалифицированными кадрами многие науч¬
ные учреждения.
Леонид Ильич Брежнев в речи на ноябрьском (1981 г.) Плену¬
ме ЦК КПСС указал, что «Государственному комитету по науке и
технике, Академии наук, министерствам и ведомствам следует бо-
387

лее энергично выполнять решения XXVI съезда партии об эффек¬
тивности использования накопленного научно-технического потен¬
циала, ускорять внедрение новой техники». Комплекс мероприя¬
тий, разработанных в Академии наук БССР, будет содействовать
претворению в жизнь указания Леонида Ильича Брежнева на за¬
крепленном за ними участке науки. (Аплодисменты).
Председательствующий. Слово предоставляется депутату от
Пинского — Восточного избирательного округа Брестской области
Чайке Евгению Михайловичу — председателю Государственного ко¬
митета БССР по газификации.
Следующим выступает депутат Нагибович.
Чайка Е. М. Товарищи депутаты! В речи Генерального секрета¬
ря ЦК КПСС, Председателя Президиума Верховного Совета СССР
товарища Леонида Ильича Брежнева на ноябрьском (1981 г.) Пле¬
нуме ЦК КПСС, в материалах шестой сессии Верховного Совета
СССР особо подчеркнута необходимость динамичного развития
топливно-энергетического комплекса, в том числе увеличения ис¬
пользования природного газа. Это целиком относится и к нашей
республике.
В одиннадцатой пятилетке предусмотрено дальнейшее развитие
многониточной системы магистральных газопроводов Торжок —
Минск — Ивацевичи — Долина, пересекающей территорию респуб¬
лики с востока на запад. Запланировано строительство 320 кило¬
метров газопровода-отвода Минск — Гомель, который не только
обеспечит природным газом Жлобинский металлургический завод
и новые мощности «Гомсельмаша», но и создаст возможность га¬
зифицировать Бобруйск, другие города, многие колхозы и совхозы,
находящиеся в зоне прокладки газопровода. А с вводом в действие
строящегося газопровода-отвода на Могилев будет решена важная
и сложная проблема подачи природного газа всем областным цент¬
рам республики.
Дальнейшее развитие получит газификация объектов сельской
местности за счет природного газа. В 1981—1985 годах для этой
цели на территории республики планируется построить 20 новых
газопроводов-отводов, что в два раза больше, чем в десятой пя¬
тилетке.
В проекте пятилетнего плана на 54,4 процента увеличатся объ¬
емы строительства городских газопроводов только по линии Госу¬
дарственного комитета БССР по газификации. 77 процентов квар¬
тир предусматривается перевести со сжиженного на природный
газ. Это даст возможность обеспечить жилье устойчивым теплом.
Для дальнейшего роста производительности труда, повышения
эффективности производства, устойчивости и безопасности газо¬
снабжения в одиннадцатой пятилетке на базе новой техники и тех¬
нологии планируется применять специальные контейнеры для
перевозки баллонов и механизировать процессы их погрузки и вы-
388

грузки; подавать газ в новые дома до их заселения; ежегодно про¬
изводить профилактический осмотр газового оборудования без
отключения жилых домов от газа; перейти на гарантированное
профилактическое обслуживание подземных газопроводов и соору¬
жений на них. В этой пятилетке наряду с ростом объемов газифи¬
кации намечается осуществить на основе более широкого прове¬
дения режимно-наладочных работ и испытаний газоиспользующего
оборудования ряд мероприятий, направленных на повышение эф¬
фективности использования природного газа. Большая роль в ре¬
шении этой проблемы принадлежит министерствам и ведомствам,
от которых во многом зависит своевременное внедрение в производ¬
ство рекомендаций управления «Белгазналадка».
Успешное выполнение такого напряженного плана обусловлива¬
ется прежде всего накопленным опытом и высокими темпами гази¬
фикации объектов в республике в десятой пятилетке.
Благодаря постоянной помощи и контролю Центрального Коми¬
тета Компартии Белоруссии и Правительства, вниманию к вопросам
газификации партийных и советских органов на местах, широко
развернутому соревнованию коллективов газовых хозяйств за до¬
срочное выполнение планов и заданий, осуществлению указаний то¬
варища Киселева Тихона Яковлевича о дополнительном выделении
средств на развитие производственных мощностей в республике за
короткие сроки в основном закончена газификация жилого фонда.
Сегодня трудно найти семью, которая не пользовалась бы са¬
мым дешевым и удобным видом топлива, каким является газ, не
ощущала бы влияния газификации на улучшение условий жизни.
В настоящее время в республике газифицировано 2 миллиона
380 тысяч квартир, в том числе природным газом около 600 тысяч.
Ликвидированы многолетние очереди на монтаж газобаллонных
установок. Газ используют 1777 предприятий промышленности,
энергетики, сельского хозяйства и 14 386 коммунально-бытовых
объектов.
За десятую пятилетку населению и народному хозяйству по¬
ставлено 20 миллиардов кубических метров природного газа (рост
36,6 процента) и 1 миллион 200 тысяч тонн сжиженных углеводо¬
родных газов (рост 60 процентов), что эквивалентно примерно
73 миллионам тонн топливно-фрезерного торфа. Удельный вес газа
в общем объеме топлива, централизованно поставляемого населе¬
нию, достиг 35 процентов.
Конкретная программа развития газификации и газоснабжения
на 1981—1985 годы и на период до 1990 года уже определена.
Предстоит перевести со сжиженного на природный газ 1 миллион
200 тысяч квартир, подать природный газ в 68 городов и городских
поселков, 660 населенных пунктов сельской местности. Генераль¬
ная схема газификации республики предусматривает комплексный
подход к газоснабжению как населения, так и производственных
389

потребителей с объемом поставки газа на ближайшее время
18 миллиардов кубических метров. Доля газа в топливном балан¬
се республики должна достигнуть 37—40 процентов.
Жизненность и реальность программы подтверждается практи¬
ческими решениями союзных органов. Госплан СССР уже разре¬
шил предприятиям и организациям Белоруссии пользоваться при¬
родным газом общим объемом более 10 миллиардов кубических
метров в 1985 году. Такие же объемы подачи газа заложены в со¬
юзной схеме газопотоков, разработанной Министерством газовой
промышленности СССР. Это в два раза больше, чем республика
использует сегодня.
Для реализации этих заданий необходимо построить 4450 кило¬
метров городских и сельских газопроводов. За прошлую пятилет¬
ку было построено и введено в эксплуатацию 1670 километров.
При всей напряженности и сложности рассматриваемого проекта
пятилетнего плана все же необходимо изыскать возможности и
увеличить объемы строительства газопроводов, если не в 1982 го¬
ду, то в последующие годы пятилетки. Решить эту задачу можно
только с помощью привлечения средств предприятий, особенно в
городах, газифицированных природным газом в последние годы.
Так, в Витебске и Орше ни одно из 15 союзных и 22 союзно¬
республиканских предприятий не реализовало разрешения Госпла¬
на СССР на использование природного газа.
По-прежнему сложной остается проблема строительства газо¬
проводов. Государственным комитетом БССР по газификации под¬
готовлены предложения о создании в 1982 году Республиканского
специализированного треста «Белгазмонтаж» со специальными пе¬
редвижными механизированными колоннами в каждой области и
о концентрации в одной организации всех проектных работ по га¬
зификации. Мы рассчитываем на помощь Госплана БССР и Госу¬
дарственного комитета Белорусской ССР по материально-техни¬
ческому снабжению в оснащении треста необходимыми механиз¬
мами, техникой и материалами в самые короткие сроки, чтобы с
первых дней его работы было обеспечено устойчивое выполнение
планов. Мы также надеемся, что и другие строительные организа¬
ции будут более активно заниматься строительством газопроводов.
Важной проблемой остается обеспечение устойчивости газо¬
снабжения и культуры обслуживания сельского населения. В на¬
стоящее время силами Государственного комитета БССР по
газификации осуществляется ежегодное техническое обслуживание
газового оборудования, перевод каждого дома на 2-баллонную си¬
стему газоснабжения, оборудование многоквартирных домов ем¬
костными установками. Сейчас до 60 процентов колхозам и сов¬
хозам и до 23 процентов сельским абонентам баллоны доставля¬
ются ведомственным спецавтотранспортом.
390

По мере получения нового автотранспорта, а также улучшения
использования имеющегося парка автомашин зоны доставки будут
расширяться. Однако этот процесс идет пока крайне медленно,
В 738 тысяч квартир баллоны с газом доставляются транспортом
колхозов и совхозов.
Может быть, целесообразно последовать примеру Узбекской
ССР, где часть транспорта колхозов и совхозов, который сейчас
занят развозкой баллонов, передали производственным объединен
яиям газового хозяйства. Это, с одной стороны, обеспечит более
устойчивое газоснабжение сельского населения и эффективное ис¬
пользование транспорта, а с другой — освободит колхозы и совхозы
от выполнения не свойственных им функций.
Товарищи депутаты! Коллективы производственных объедине¬
ний и организаций газового хозяйства, широко развернув социал
листическое соревнование, в основном успешно справились с зада¬
ниями десяти месяцев первого года одиннадцатой пятилетки. Это
дает нам основание заверить Центральный Комитет Компартии
Белоруссии, Верховный Совет БССР и Правительство республики
в том, что работники газового хозяйства, воодушевленные реше¬
ниями ноябрьского (1981 г.) Пленума ЦК КПСС, сделают все;
чтобы за счет лучшего использования резервов и устранения не¬
достатков не только выполнить, а по ряду показателей и перевы¬
полнить планы и задания первого года и одиннадцатой пятилетки
в целом. (Аплодисменты).
Председательствующий. Слово имеет депутат от Куйбышевского
избирательного округа города Минска Нагибович Лев Николае¬
вич — Министр легкой промышленности БССР.
Следующим выступит депутат Воробьева.
Нагибович Л. Н. Товарищи депутаты! С горячим одобрением,
всем сердцем своим восприняли труженики легкой промышленно¬
сти республики решения ноябрьского (1981 г') Пленума ЦК КПСС,
яркое, принципиальное по своим оценкам, мобилизующее и на¬
правляющее выступление на Пленуме Генерального секретаря
ЦК КПСС, Председателя Президиума Верховного Совета СССР
товарища Леонида Ильича Брежнева.
Решения Пленума ЦК КПСС и шестой сессии Верховного Со¬
вета СССР особым, вдохновляющим образом сказываются на
всем жизненном и трудовом ритме советских людей, повышают
стремление творческим, более эффективным трудом ответить на
заботу нашей партии о счастье, благополучии и мирном будущем
народа.
Работники легкой промышленности республики досрочно за¬
вершили выполнение народнохозяйственного плана экономического
и социального развитии на десятую пятилетку и с хорошим заде¬
лом вступили в новую пятилетку. Они и теперь не снижают темпов
в работе, изыскивают внутренние резервы, экономно используют
391

сырье, материалы, топливно-энергетические ресурсы и направляют
все усилия для успешного выполнения планов и заданий текущего
года.
Особое влияние на достижение положительных результатов в
работе оказала одобренная ЦК Компартии Белоруссии инициати¬
о
о
ва ряда предприятии легкой промышленности и машиностроения
республики о развертывании социалистического соревнования за
перевыполнение плановых заданий 1981 года по выпуску товаров
народного потребления, повышению их качества.
Наши трудовые коллективы — инициаторы этого соревнования
минское швейное производственное объединение «Комсомолка» и
Жлобинская фабрика искусственного меха — доложили об успеш¬
ном выполнении социалистических обязательств к 64-й годовщине
Великого Октября.
Все предприятия нашей отрасли выполнили установленные за¬
дания по основным объемам и технико-экономическим показате¬
лям. Прирост объема производства полностью достигнут за счет
роста производительности труда.
Особое внимание уделялось производству товаров народного
потребления. Назову такие данные: объем производства валовой
продукции увеличился на 3,2 процента, а выпуск товаров для на¬
селения, поступающих непосредственно в торговую сеть,— на
6,6 процента, то есть стал вдвое больше.
Дополнительный выпуск товаров будет обеспечен за счет вы¬
полнения одобренных ЦК КПСС обязательств по досрочному вводу
V
и
в действие и освоению новых производственных мощностей.
В своей речи на ноябрьском (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС то¬
варищ Леонид Ильич Брежнев высоко оценил организацию строи¬
тельства предприятий легкой промышленности в Белоруссии. Это
налагает и на нас, и на строителей ответственность за своевре¬
менный и качественный ввод в действие всех объектов и произ¬
водственных мощностей, предусмотренных пятилетним планом.
Товарищи депутаты! Несмотря на очевидный прогресс в разви¬
тии легкой промышленности, нам пока еще не удалось полностью
удовлетворить потребность населения в некоторых товарах народ¬
ного потребления. Это обстоятельство было учтено нами при раз¬
работке нового пятилетнего плана. При общем росте выпуска про¬
дукции за пятилетие на 19,3 процента производство товаров куль¬
турно-бытового назначения и хозяйственного обихода увеличится
на 31 процент, хлопчатобумажных тканей для бытовых нужд — на
20 процентов, ковров и ковровых изделий — на 29 процентов, швей¬
ных изделий из хлопчатобумажных тканей — на 23—25 процентов.
За одиннадцатую пятилетку, как и предусмотрено решениями
XXVI съезда КПСС, повысится роль интенсивных факторов раз¬
вития производства, и в первую очередь таких, как рост произво¬
дительности труда. За счет этого прирост объемов производства в
392

нашей отрасли достигнет 90 процентов. Намечено снизить мате¬
риалоемкость изделий на три процента. План объединений и пред¬
приятий легкой промышленности республики по всем позициям
чрезвычайно напряженный, но в условиях широкого использования
производственных мощностей и трехсменного режима работы
вполне реальный.
Главным залогом успешного выполнения пятилетнего и годовых
планов станет дальнейший перевод отрасли на новые методы хо¬
зяйствования и управления. В этом направлении мы и работаем
последние годы. Прежде всего крупные масштабные проблемы ре¬
шаются нами с помощью целевых комплексных программ. К при¬
меру, в связи с увеличивающимся повсеместно дефицитом рабочих
кадров одна из программ предусматривает снизить долю ручного
труда до 21 процента. Это освободит 6 тысяч рабочих.
В организации и оплате труда будущее — за прогрессивными
бригадными формами, которыми к концу пятилетки будет охвачено
не менее 80 процентов рабочих вместо 50 процентов, намечаемых
ранее.
Цель еще одной, не менее важной, комплексной программы ■—
повысить качество и расширить ассортимент изделий. Она направ¬
лена на то, чтобы к концу одиннадцатой пятилетки выпуск изделий
высшей категории качества достиг не менее 37 процентов в общем
объеме аттестуемой продукции.
Но мы понимаем, что в деле обеспечения населения высокока¬
чественными товарами сделано еще далеко не все и за это нас со¬
вершенно справедливо критиковал на пленуме ЦК Компартии Бе¬
лоруссии кандидат в члены Политбюро ЦК КПСС, Первый секре¬
тарь ЦК КПБ товарищ Тихон Яковлевич Киселев. Министерство
легкой промышленности БССР, коллективы предприятий нашей
отрасли сделают необходимые выводы из критики и в кратчайшие
сроки примут дополнительные конкретные меры к повышению ка¬
чества выпускаемой продукции и увеличению объемов производ¬
ства товаров высшей категории качества.
Наряду с решением основных задач по производству товаров
народного потребления коллективы предприятий легкой промыш¬
ленности понимают свою роль и в выполнении продовольственной
программы. Это выражается в создании подсобных хозяйств. У нас
есть определенный положительный опыт. В Могилевском произ¬
водственном объединении шелковых тканей в текущем году по¬
строен современный свинооткормочный комплекс и поставлено на
откорм 385 голов. Здесь создана необходимая кормовая база. За
4 месяца на этом комплексе получен привес в 12,5 тонны. - >
Аналогичные хозяйства создаются на Бобруйском кожевенном
комбинате, Оршанском ордена Ленина льнокомбинате, Лидской
обувной фабрике и других предприятиях. Это будет ощутимым до¬
полнительным резервом продуктов питания в рационе рабочих, і
393

Мы принимаем всевозможные меры для распространения опы¬
та передовых коллективов. Подсобные хозяйства содержатся толь¬
ко на отходах столовых и буфетов предприятий. Однако таким об¬
разом проблемы не решить.
Вместе с тем в ряде случаев местные Советы неохотно выде¬
ляют земельные участки для производства кормов, сдерживают ре¬
шение вопросов выделения семян и молодняка. Мы просим област¬
ные и районные Советы народных депутатов заинтересованней
подходить к организации подсобных хозяйств на предприятиях.
Пользуясь случаем, мы просим Правительство республики принять
решение о централизованном порядке выделения предприятиям,
имеющим большие хозяйства, и сельскохозяйственной техники.
Товарищи депутаты! Успешное выполнение Государственного
плана пятилетки в определенной мере зависит от ритмичного вы¬
полнения договорных обязательств нашими смежниками. В теку¬
щем году во многих колхозах и ряде районов вырастили неплохой
урожай льна. Между тем в целом по республике план заготовок
льноволокна будет выполнен на 90 процентов. А если бы весь вы¬
ращенный лен был своевременно убран и сохранен, можно было
-бы успешно справиться с планом заготовок и обеспечить Оршан¬
ский льнокомбинат и другие предприятия страны сырьем и уве-
.личить на этой основе выпуск льняных тканей.
Легкая промышленность полностью выполнила задания ЦК КПБ
и Совета Министров БССР по приемке на местах и вывозу своим
транспортом льносырья.
Большую озабоченность значительными потерями льнопродук-
ции высказал в своей речи на сессии Верховного Совета СССР
Председатель Совета Министров республики товарищ Аксенов
Александр Никифорович. Это еще и еще раз налагает ответствен¬
ность на нас и работников сельского хозяйства за сохранение этой
-ценнейшей культуры.
Или второй вопрос, очень важный. В крайне тяжелом положе¬
нии из-за необеспеченности сырьем находятся наши кожевенные
заводы и по цепочке зависящие от/них обувные объединения. До¬
статочно Сказать, что в этом году промышленность недополучила
372 тысячи шкур крупного рогатого скота и 62 тысячи шкур сви-
■ней. Примерно в таких же размерах ожидается недопоставка и в
-1982 году. Восполнение ресурсов этого сырья планом не преду¬
смотрено.
Мы настоятельно просим работников мясо-молочной промыш¬
ленности, учитывая сложившийся недостаток сырья, ответственней
отнестись к его обработке, исключить случаи порчи.
Я остановился лишь на отдельных возможных причинах, отри¬
цательно влияющих на работу промышленности.
•В целом в пятилетием плане имеются и другие узкие места.
Прежде всего это то, что мы не добились в союзных органах пол-
394

ной сбалансированности планов производства с капитальным
строительством. Не нашли окончательного решения вопросы, ко¬
торые касаются социального развития. Имеются недостатки и в
материально-техническом снабжении.
Чтобы при наличии указанных трудностей выполнить напря¬
женные задания Государственного плана, в коллективах предприя¬
тий отрасли будут настойчиво изыскиваться дополнительные ре¬
зервы увеличения выпуска товаров народного потребления. Вместе
с этим мы продолжим работу по вопросам, требующим решения
в союзных органах.
Как и все ранее выступившие депутаты, я поддерживаю внесен^
мое предложение — утвердить Государственные планы экономиче¬
ского и социального развития республики на 1982 год и на пяти¬
летку и Государственный бюджет на 1982 год.
Разрешите заверить Центральный Комитет Компартии Бело¬
руссии, Правительство республики, сессию Верховного Совета в
том, что работники легкой промышленности широко развернут со^
циалистическое соревнование, ознаменуют одиннадцатую пя¬
тилетку новыми успехами в выполнении исторических решений
XXVI съезда КПСС. (Аплодисменты).
Председательствующий. Слово предоставляется депутату от Ви¬
тебского — Ленинградского избирательного округа Витебской об¬
ласти Воробьевой Валентине Павловне — председателю исполкома
Витебского городского Совета народных депутатов.
Воробьева В. П. Товарищи депутаты! Огромной вдохновляющей,
мобилизующей силой успешного претворения в жизнь историче¬
ских предначертаний XXVI съезда партии явились решения ноябрь¬
ского (1981 г.) Пленума ЦК КПСС. Трудящиеся Витебска, как и
все. советские люди, горячо одобряют и поддерживают целеустрем¬
ленную деятельность ЦК КПСС и Советского государства по даль¬
нейшему укреплению экономического могущества нашей великой
Родины, повышению материального и культурного уровня жизни
народа. Под руководством городской партийной организации они
стремятся успешно выполнить плановые задания и социалистиче¬
ские обязательства 1981 года и тем самым создать прочный фун¬
дамент для стабильной работы на протяжений всей одиннадцатой
пятилетки.
За минувшие десять месяцев трудовые коллективы промышлен¬
ных предприятий города реализовали сверх плана продукции на5
17,7 миллиона рублей. Прирост объема производства по сравнению
с соответствующим периодом прошлого года составил 6,8 процен¬
та при плане 5,2 процента.
Свыше 10 тысяч витебчан, поддержав почин передовиков и но¬
ваторов производства по выполнению пятидневного задания за
4 дня, успешно выполнили личные планы первого года пятилетки
ко Дню Конституции СССР и 64-й годовщине Великого Октябрям
395

Среди них — Герой Социалистического Труда, депутат Верховного
Совета БССР швея фабрики «Знамя индустриализации» Анибрае-
ва Мария Васильевна, депутаты городского Совета народных де¬
путатов токарь завода крупнопанельного домостроения домостро¬
ительного комбината Кузьминич Леонид Михайлович, вязальщица
фабрики «КИМ» Тясто Раиса Игнатьевна, намотчица завода элек¬
троизмерительных приборов Апокина Галина Афанасьевна и мно¬
гие другие.
Все это вселяет уверенность в том, что сложные и ответствен¬
ные задачи, стоящие перед народным хозяйством города в один¬
надцатой пятилетке, будут выполнены.
А предстоит сделать многое. Проектом плана экономического
и социального развития Витебска предусмотрено за пятилетку
увеличить объем промышленного производства в 1,3 раза, произ¬
водительность труда — не менее чем на 20 процентов. Объем капи¬
тальных вложений, направленных за счет всех источников финан¬
сирования в народное хозяйство города, составит около 500 мил¬
лионов рублей.
В том, насколько крупномасштабны планы партии на одиннад¬
цатую пятилетку, мы, депутаты, убедились еще раз, прослушав до¬
клады на пленуме ЦК КПБ и сегодняшней сессии. Я поддержи¬
ваю мнение ранее выступивших товарищей об утверждении Госу¬
дарственного плана экономического и социального развития
республики на 1981—1985 годы, плана на 1982 год и бюджета на
1982 год.
Поэтому разрешите остановиться на тех трудностях и недостат¬
ках, которые мешают нам продвигаться вперед более высокими
темпами.
Имеются такие проблемы и у нас в Витебске. В первую очередь
это относится к капитальному строительству. Нас справедливо
критиковали за неосвоение выделяемых капитальных вложений,
нарушение сроков ввода в эксплуатацию отдельных плановых объ¬
ектов. Безусловно, большая доля вины в этом местных Советов и
руководителей строительных организаций. При нехватке рабочих
рук все еще допускаются непроизводительные потери рабочего
времени, неудовлетворительная организация труда, несвоевремен¬
V
о
ный подвоз на стройки кирпича, раствора, строительных конструк¬
ций, из-за чего простаивают люди, машины и механизмы. Горис¬
полком знает об этом и в своей работе стремится устранить имею¬
щиеся недостатки. Однако ряд проблем нельзя решить без
соответствующего внимания со стороны вышестоящих организаций.
Один из главных вопросов, который нас серьезно беспокоит в
настоящее время,— это развитие производственной базы строитель¬
ного треста № 28 и расширение мощностей домостроительного
комбината в городе. Исполком городского Совета оказывал по¬
сильную помощь тресту и при его создании предоставил производ-
396

ственные и бытовые помещения для всех строительных управлений.
Со времени создания треста № 28 прошло уже более трех лет, а
база его практически на том же уровне и осталась. Для ее укреп¬
ления необходима конкретная помощь Министерства промышлен¬
ного строительства республики. Очень правильно по данному во¬
просу выступила газета «Советская Белоруссия» от 15 сентября
текущего года со статьей «В цейтноте, или почему плохо строится
жилье в Витебске». Мы полностью разделяем мнение корреспон¬
дента газеты. Аналогичная критика прозвучала на областной сес¬
сии в сентябре текущего года. Мы получили ответ от Министерства
промышленного строительства БССР, что к концу 1981 года они
завершат изготовление технической документации по расширению
завода крупнопанельного домостроения домостроительного ком¬
бината и строительству производственной базы треста № 28. Это
очень хорошо! Но в таком случае остается непонятным, почему ни
один из двух объектов не вошел в пятилетний план строительства?
Для чего тогда нужна документация? Осталось без ответа наше
предложение создать при тресте № 28 специализированное управ¬
ление по прокладке подземных коммуникаций и внешнему благо¬
устройству, так как сегодня эту работу выполняют случайные лю¬
ди либо каменщики высокого разряда. И в том, и в другом случае
это 'приводит к браку в работе и снижению производительности
труда.
Нас беспокоит слабая материально-техническая база предприя¬
тий по выпуску хлебобулочных и кондитерских изделий, пива и без¬
алкогольных напитков, овощных и фруктовых консервов.
Производственные мощности действующих хлебозавода, пиво¬
варенного и консервного заводов морально и физически устарели.
Витебскому пивзаводу, например, в 1978 году исполнилось
100 лет. Имеется заключение компетентных органов об аварийном
состоянии его зданий и сооружений. Пекарни хлебозавода нахо¬
дятся в бывших складских помещениях и в жилом доме.
На предприятиях пищевой промышленности, где трудится 2 ты¬
сячи человек, крайне неудовлетворительные условия труда, что вы¬
зывает большую текучесть кадров.
В Витебске и пригородной зоне производственные мощности
хлебозаводов не соответствуют потребностям. Например, по хлебо¬
булочным и кондитерским изделиям—до 65 тонн в сутки, безал¬
когольным напиткам — до 2 миллионов дал в год. Этот дефицит
частично остается неудовлетворенным, а частично покрывается за
счет нерациональных перевозок из других городов республики.
В любой момент это может привести к перебоям в торговле дан¬
ными продуктами, особенно если учесть, что оборудование хлебо¬
завода и пивзавода очень старое и может выйти из строя.
Исполком городского Совета народных депутатов неоднократ¬
но обращался в вышестоящие организации, в том числе и в Мини-
397

стерства пищевой промышленности СССР и БССР, с просьбой
выделить средства на строительство в Витебске в одиннадцатой
пятилетке новых хлебо- и пивзаводов, а также реконструкцию и рас¬
ширение действующего консервного завода. Мы получили ответ от
заместителя Министра пищевой промышленности СССР товарища
Чебышева о том, что он поддерживает нашу просьбу о реконструк¬
ции хлебо- и пивзаводов. Однако при формировании пятилетнего
плана в последний момент эти объекты не были учтены Министер¬
ством пищевой промышленности БССР.
Мы убедительно просим еще раз внимательно изучить-эти во¬
просы и не допустить в городе перебоев с продажей хлебопродук¬
тов и безалкогольных напитков.
Отмечая все наши проблемы и трудности в развитии Витебска
в одиннадцатой пятилетке, хотелось бы остановиться на недостат¬
ках в практике планирования экономического и социального раз¬
вития крупных городов. На местные Советы возложены ответствен¬
ные задачи по координации деятельности всех предприятий и ор¬
ганизаций, расположенных на подведомственных территориях.
Обязанностью органов Советов народных депутатов стало те¬
перь составление сводных планов и контроль за их выполнением
по вопросам землепользования, охраны природы, строительства,
производства товаров народного потребления, социально-культур¬
ного, бытового и иного обслуживания населения. И это правильно.
Ведь именно местным органам приходится решать наибольшее
число вопросов, связанных с улучшением условий проживания
жителей, изыскивать для этого возможности и необходимые ре¬
сурсы. Каждый житель вправе предъявить к нам, работникам гор¬
исполкома, строгий спрос за имеющиеся недостатки, будь то нека¬
чественное обслуживание в магазине или ремонтной мастерской,
отдаленность предприятий службы быта или перебои в тепло- и
водоснабжении. Мы сознаем эту ответственность.
Вместе с тем, на наш взгляд, существующая практика терри¬
ториального планирования отстала от тех сложных задач, кото¬
рые приходится решать местным Советам. Во многом имеющиеся
трудности в обеспечении комплексного развития городов являются
следствием отсутствия достаточно четкого взаимодействия терри¬
ториальных планов экономического и социального развития с от¬
раслевым. Эта проблема особенно остро стоит на уровне крупных
городов, областных центров, к которым относится и Витебск.
Исполком городского Совета несет ответственность за гармо¬
ничное и пропорциональное развитие города, и в то же время ка¬
питальные вложения на строительство объектов социально-куль¬
турного и бытового назначения, охраны природы выделяются
плановыми органами министерствам и ведомствам, которые при
распределении этих средств не в силах учесть потребность города.
Горисполкому дано право только рассматривать планы предприя-
398

тий и вносить свои предложения. Но чаще всего эти предложения
остаются без внимания, а министерства и ведомства под всякими
предлогами уклоняются от обязанностей по развитию городского
хозяйства.
Такая практика планирования приводит к необоснованным и
нерациональным решениям в планировании капитального строи¬
тельства, неувязкам объемов капитальных вложений и, как резуль¬
тат, к неравномерности развития различных отраслей социально¬
культурного назначения. Причем главным признаком нарушения
пропорциональности является отставание развития непроизвод¬
ственной сферы от производственной. Примеров этому немало и в
Витебске.
На наш взгляд, для решения проблемы сочетания отраслевого
и территориального планирования необходимо передать если не
горисполкому, то облисполкому все средства и лимиты подрядных
работ, выделяемые министерствам и ведомствам на строительство
объектов социально-культурного и бытового назначения и охраны
природы, позволив тем самым Советам самостоятельно планиро¬
вать и определять целевое направление этих средств. Или создать
при Госплане республики соответствующий орган, который бы рас¬
сматривал и увязывал планы экономического и социального раз¬
вития крупных городов с планами министерств.
До сих пор не решен вопрос расширения аппаратов местных
плановых органов, которые из-за малочисленного состава не в со¬
стоянии качественно и в полной мере выполнять возложенные на
них обязанности. Например, в плановой комиссии Витебского гор¬
исполкома, которая призвана обеспечивать комплексное и пропор¬
циональное развитие 320-тысячного города, работает всего 3 чело¬
века. А город растет, и вместе с ним растет круг решаемых
вопросов.
Повышение роли местных плановых органов и территориаль¬
ных планов позволит устранить несогласованность действий отрас¬
левых органов, будет способствовать комплексному и пропорцио¬
нальному развитию городов.
В заключение разрешите заверить Верховный Совет республики
в том, что трудящиеся Витебска сделают все, чтобы с честью ре¬
шить стоящие перед ними ответственные задачи одиннадцатой пя¬
тилетки. (Аплодисменты).
Председательствующий. Товарищи депутаты! Прения по обсуж¬
даемым вопросам будут продолжены на очередном заседании Вер¬
ховного Совета Белорусской ССР, которое состоится завтра в
10 часов утра.
Заседание Верховного Совета Белорусской ССР объявляю за¬
крытым.

ЗАСЕДАНИЕ ТРЕТЬЕ
(26 ноября 1981 года)
Десять часов утра. За столом председателя — И. П. Шамякин — Председа¬
тель Верховного Совета Белорусской ССР, В. П. Булова, П. Т. >
Я. П. Павлюченко, И. И. Плавский — заместители Председателя Верховного Со¬
вета республики.
В правительственных ложах — товарищи Т. Я. Киселев, И. Е. Поляков,
А. Н. Аксенов, В. И. Бровиков, В. А. Гвоздев, Н. И. Дементей, Е. Ф. Иванов¬
ский, Ю. Б. Колоколов, А. Т.. Кузьмин, М. И. Лагир, В. А. Микулич, В. Ф. Миц¬
кевич, Л. С. Фирисанов, В. Е. Лобанок, Н. Л. Снежкова, В. П. Шаплыко, заме¬
ститель Председателя Президиума Верховного Совета БССР Г. 3. Лопаник,
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР Е. П. Чагина, члены Президиу¬
ма Верховного Совета БССР, заместители Председателя Совета Министров БССР,
члены Правительства республики.
Депутаты и гости встречают их бурными, продолжительными аплодисмента¬
ми. Все встают.
Председательствует Председатель Верховного Совета Бело¬
русской ССР депутат Шамякин Иван Петрович.
Председатель. Товарищи депутаты! Заседание Верховного Сове¬
та Белорусской ССР объявляю открытым.
Продолжаем обсуждение вопросов о Государственном плане
экономического и социального развития Белорусской ССР на
1981 —1985 годы, о Государственном плане экономического и со¬
циального развития Белорусской ССР на 1982 год и о ходе выпол¬
нения Государственного плана экономического и социального раз¬
вития Белорусской ССР в 1981 году, о Государственном бюджете
Белорусской ССР на 1982 год и об исполнении Государственного
бюджета Белорусской ССР за 1980 год.
На сегодняшнем заседании первым выступает депутат от Брест¬
ского — Пограничного избирательного округа Брестской области
Мачуев Борис Михайлович — директор завода «Брестсельмаш».
Следующим выступит депутат Кийков Алексей Яковлевич.
Мачуев Б. М. Уважаемые товарищи депутаты! Решения ноябрь¬
ского (1981 г.) Пленума Центрального Комитета Коммунистиче¬
ской партии Советского Союза, глубоко содержательная речь Ге¬
нерального секретаря ЦК КПСС, Председателя Президиума Вер-
400

ховного Совета СССР товарища Леонида Ильича Брежнева четко
определяют дальнейшие пути реализации решений XXVI съезда
КПСС, социально-экономических планов второго года одиннадца¬
той пятилетки. В них выдвинут ряд важных мероприятий, направ¬
ленных на ускорение развития экономики страны, улучшение усло¬
вий жизни народа.
Трудящиеся Бреста, как и все советские люди, с большим подъ¬
емом и глубоким удовлетворением восприняли решения Пленума
ЦК КПСС, положения и выводы, содержащиеся в речи товарища
Леонида Ильича Брежнева. Они благодарны Партии и Советскому
правительству за обеспечение мира, постоянную заботу о разви¬
тии экономики и культуры, удовлетворение социальных нужд жи¬
телей города. Неузнаваемо меняется его облик, создаются новые
промышленные и жилые районы, вводятся в строй предприятия
торговли, общественного питания, бытового обслуживания, учреж¬
дения здравоохранения, новые виды транспорта.
В ответ на эту отеческую заботу брестчане наращивают трудо¬
вой ритм, ведут борьбу за дальнейшее повышение эффективности
и качества работы, досрочное выполнение планов и социалистиче¬
ских обязательств, принятых на первый год одиннадцатой пя¬
тилетки.
Коллектив завода «Брестсельмаш» план десятой пятилетки по
общему объему производства и росту производительности труда
выполнил за четыре с половиной года, несмотря на некоторые сло¬
жившиеся трудности, связанные с недостатком производственных
площадей в период реконструкции предприятия. Досрочно, в конце
1980 года, была достигнута проектная мощность завода по выпу¬
ску сельскохозяйственных машин.
Соревнуясь за достойную встречу 64-й годовщины Великой Ок¬
тябрьской социалистической революции, трудовой коллектив пере¬
выполнил десятимесячный план первого года одиннадцатой пяти¬
летки по всем технико-экономическим показателям. Достигнуто
увеличение выпуска продукции по сравнению с соответствующим
периодом прошлого года на 6,7 процента, и весь этот прирост осу¬
ществлен за счет повышения производительности труда. 90 про¬
центов продукции и все теплогенераторы изготавливаются с госу¬
дарственным Знаком качества. Выполняются и договорные обяза¬
тельства по поставкам машин и запасных частей сельскому
хозяйству.
На ноябрьском (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС, рассматривая
положение в сельскохозяйственном машиностроении, Леонид
Ильич Брежнев поставил задачу поднять технический уровень,
повысить надежность и долговечность машин.
«Решать проблему путем строительства лишь новых заводов,—
сказал Леонид Ильич Брежнев,— нельзя. Надо, следовательно,
улучшать работу на действующих предприятиях».
401.

Руководствуясь указаниями Леонида Ильича Брежнева, кол¬
лектив завода в одиннадцатой пятилетке увеличит объем произ¬
водства на 24,5 процента. Почти все это увеличение будет осущест¬
влено за счет роста производительности труда. Мы приложим все
силы, чтобы справиться с решением этой крупной задачи, и прежде
всего за счет наращивания мощности на основе технического пе¬
ревооружения, повышения механизации ручных работ. Будет
продолжена работа по повышению качества и надежности выпу¬
скаемых машин для сельского хозяйства. Разработанный конструк¬
торами завода модернизированный теплогенератор, по отзывам
потребителей, показывает надежную работоспособность. По срав¬
нению.с ранее выпускаемой моделью на 10 процентов повысился
коэффициент его полезного действия и достиг почти 90 процентов,
сокращена удельная металлоемкость и на 25 процентов снижена
стоимость.
Будут осуществлены мероприятия по улучшению организации
планирования производства, повышению трудовой дисциплины и
исполнительности кадров, ритмичности работы предприятий.
Устойчивое выполнение плановых заданий, как справедливо от¬
мечалось на ноябрьском (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС, зависит от
четкой организации материально-технического снабжения. В теку¬
щем году на заводе нет сбалансированного плана по выпуску теп¬
логенераторов и запасных частей к ним из-за недовыделения фон¬
дов на топливные насосы. Судя по всему, не улучшится положение
дел и в 1982 году. Поэтому мы просим Госснаб республики ока¬
зать нам существенную помощь в обеспечении предприятий топ¬
ливными насосами.
Некоторые металлургические комбинаты, в том числе Черепо¬
вецкий, по поставкам листового проката зачастую не выдерживают
заказные спецификации по толщинам и площадям, допускают не¬
догруз металла по вагонным нормам и затем его не восполняют.
Из-за этого осложняется работа предприятия, снижаются уста¬
новленные нормативы незавершенного производства, перерасходу¬
ется металл, увеличивается трудоемкость изготовления машин.
Мы просим Госснаб БССР, Госплан БССР и соответствующие
союзные органы, Министерство черной металлургии СССР улуч¬
шить выполнение договорных обязательств по поставкам металла
металлургическими комбинатами в полном объеме, в установлен¬
ные сроки и с соблюдением всех заказных спецификаций.
И еще хотелось бы поднять на нашей сессии один вопрос, за
решением которого к нам часто обращаются избиратели. В горо¬
де, и особенно в его северо-западном районе, создалась довольно
сложная обстановка с водоснабжением и отведением сточных вод.
Сети водопровода и канализации построены очень давно и требуют
капитального ремонта. Из-за аварий имеют место частые перебои
в подаче воды. Брестское объединение «Водоканал» не укомп-
402

лектовано техникой, и в первую очередь землеройной, не справля¬
ется с имеющимся объемом ремонтных работ, что вызывает спра¬
ведливые жалобы трудящихся. Этот вопрос неоднократно рас¬
сматривался в исполкоме Совета народных депутатов.
Исполком вынужден обязывать промышленные предприятия и
строительные организации изыскивать и передавать технику объ¬
единению «Водоканал» для выполнения ремонтных работ на сетях
и сооружениях водопровода и канализации. Однако это не снимает
проблемы. Вопрос по-настоящему может быть решен только тогда,
когда объединению Госпланом республики и Министерством жи¬
лищно-коммунального хозяйства БССР будет оказана существен¬
ная помощь в обеспечении необходимой техникой.
Товарищи депутаты! Поддерживаю внесенные предложения
утвердить представленный на рассмотрение настоящей сессии про¬
ект пятилетнего -плана экономического и социального развития
БССР, а также проекты Государственного плана и Государствен¬
ного бюджета БССР на 1982 год с учетом замечаний и поправок
Планово-бюджетной и отраслевых постоянных комиссий Верхов¬
ного Совета БССР.
Практическая реализация этих документов будет новым важ¬
ным шагом по пути коммунистического строительства, намеченно¬
го XXVI съездом партии и ноябрьским Пленумом ЦК КПСС.
(Аплодисменты,).
Председатель. Выступает депутат от Речицкого — Советского из¬
бирательного округа Гомельской области Кийков Алексей Яковле¬
вич — Министр лесной и деревообрабатывающей промышленно¬
сти БССР.
Следующим выступает депутат Демидович Татьяна Романовна.
Кийков А. Я. Товарищи депутаты! Вот уже второе десятилетие
в соответствии с директивами Партии и Правительства Союза ССР
и республики лесная, целлюлозно-бумажная и деревообрабатываю¬
щая промышленность развивается по интенсивному пути, основ¬
ным принципом которого является увеличение объемов производ¬
ства без увеличения рубки леса при уменьшении численности ра¬
ботающих.
Развитие отрасли осуществлялось в направлении совершенст¬
вования организационной структуры производства и его управле¬
ния, внедрения прогрессивной технологии и организации труда,
наращивания мощностей по химико-механической переработке
мелкотоварной, дровяной древесины и отходов от ее переработки
по пути опережающего развития прогрессивных видов продук¬
ции — древесных плит, мебели. На этой основе постоянно повы¬
шался уровень комплексного использования древесного сырья.
Исходя из этих требований в республике за прошедшие десять
лет (1970—1980 гг.) созданы значительные мощности по химико¬
механической переработке древесины, по производству древесно-
403

стружечных плит более 400 тысяч кубометров, древесноволокни¬
стых плит более 29 миллионов квадратных метров.
Большое внимание уделялось разработке и внедрению эффек¬
тивных материалов, рациональному использованию древесины,
экономии теплоэнергетических ресурсов, снижению норм расхода
материалов.
В результате выполнения мероприятий экономического, соци¬
ального и технического развития Министерство лесной и дерево¬
обрабатывающей промышленности БССР обеспечило выполнение
заданий, предусмотренных за десятую пятилетку по росту объема
производства и основным технико-экономическим показателям.
Выполнены задания, установленные Мероприятиями Централь¬
ного Комитета Компартии Белоруссии по осуществлению решений
XXV съезда КПСС, по производству товаров народного потребле¬
ния, фондоотдаче, снижению численности работающих.
В результате выполнения целевых комплексных программ раз¬
вития отрасли в объединениях и на предприятиях Министерства
лесной и деревообрабатывающей промышленности БССР внедрено
более четырех с половиной тысяч мероприятий технического раз¬
вития с экономической эффективностью 10,2 миллиона рублей и
относительным высвобождением работников в результате внедре¬
ния новой техники—3,9 тысячи человек, сократилась удельная
численность рабочих, занятых ручным трудом, на 23,6 процента.
В одиннадцатой пятилетке намечается продолжить работу по
наращиванию производственных мощностей, химико-механической
переработке древесины за счет модернизации и реконструкции дей¬
ствующих цехов древесностружечных плит с увеличением их мощ¬
ности на 50 тысяч кубических метров и строительством завода
волокнистых плит в Бобруйске на 15 миллионов квадратных мет¬
ров в год.
Будут введены в эксплуатацию мощности по производству сто¬
лярных изделий в городе Барановичи на 250 тысяч квадратных
метров, в Бресте и Минске — мебельные фабрики.
Имеющиеся производственные мощности и намечаемые к вво¬
ду в действие позволят уже в текущей пятилетке осуществить пе¬
реработку всех древесных отходов производства, мелкотоварной
и низкосортной древесины и довести коэффициент ее использова¬
ния до 0,88 процента. Это равнозначно тому, что народное хозяй¬
ство получит дополнительно около 2 миллионов кубометров высо¬
кокачественной древесины.
Наличие производственных . мощностей объединений и
приятий Министерства лесной и деревообрабатывающей
пред-
про-
мышленности БССР позволяет без существенного увеличения ле¬
созаготовок увеличить объемы производства в одиннадцатой пяти¬
летке на 15,9 процента главным образом за счет роста производ-
404

ства товаров народного потребления, весь прирост продукции
намечается получить за счет роста производительности труда.
В свете требований XXVI съезда КПСС основное внимание от¬
расли сосредоточивается на ускорении перевода на преимущест¬
венно интенсивный путь развития, рациональное использование
созданного производственного потенциала, всемерную экономию
материальных, трудовых и финансовых ресурсов.
Анализируя работу за 1981 год и проект плана на 1982 год,
можно сделать вывод о том, что лесная и деревообрабатывающая
промышленность республики идет в заданном партией курсе.
Работу Министерства лесной и деревообрабатывающей про¬
мышленности БССР, подведомственных ему объединений и пред¬
приятий по обеспечению рационального и экономного использова¬
ния материальных, сырьевых и топливно-энергетических ресурсов
в свете требований XXVI съезда КПСС рассмотрел Президиум
Верховного Совета БССР. В порядке подготовки этого вопроса на
предприятиях, в министерстве побывали депутаты — члены про¬
мышленной комиссии. В ходе проверки и обсуждения в Президиу¬
ме отмечены некоторые положительные моменты в направленно¬
сти и результатах работы, указано на то, что уровень работы
министерства по усилению режима экономии и рациональному ис¬
пользованию ресурсов еще не в полной мере отвечает требованиям
XXVI съезда КПСС. Замечено также, что значительное количество
объединений и предприятий министерства не выполняют планов
по реализации продукции и особенно с учетом поставок, указано
на необходимость улучшения качества выпускаемой продукции.
Эти и ряд других недостатков и упущений в работе отмечены в
докладах товарищей Гвоздева Виктора Александровича и Шатило
Болеслава Иосифовича.
Имеющие место недостатки в работе зависят от нас самих —
работников Министерства лесной и деревообрабатывающей про¬
мышленности БССР, объединений и предприятий. К их числу от¬
носятся вопросы несбалансированности плана производства с ма¬
териально-техническим обеспечением, упущения и недостатки в
организации производства и управления, нарушения трудовой и
производственной дисциплины. Эти и некоторые другие недостат¬
ки носят явно отраслевой характер, и нам необходимо их устра¬
нять.
Вместе с этим имеют место неполадки, нерешенные или трудно
решаемые вопросы,- которые зависят от других отраслей, ведомств
и являются межотраслевыми проблемами. Одна из них — это
транспорт. Наша отрасль пользуется услугами железнодорожно¬
го и автомобильного транспорта для перевозки сырья и готовой
продукции. Планируют же перевозки: Госплан БССР — лимит на
автотранспорт; Госснаб БССР —лимит вагонов под лесные гру¬
зы; Управление Белорусской железной дороги — лимит вагонов
405

под товары народного потребления. И, конечно, никакой увязки
с планом производства и реализации нет, не говоря уже о том, что
лимит автотранспорта выделяется в тонно-километрах, а нам не¬
обходимо перевозить кубометры. В связи с этим наши грузы яв¬
ляются «невыгодными», ряд грузов вообще нет возможности вклю¬
чить в план перевозок. Например, перевозка опилок из Гомеля в
Речицу не принимается ни железной дорогой, ни автотранспортом
из-за малого расстояния (40 километров), в то же время в Речицу
завозятся опилки из-за пределов республики.
К сожалению, эти, далеко не отвечающие запросам, планы пе¬
ревозок выполняются нестабильно, а для выполнения плана реа¬
лизации с учетом поставок нам необходимо поставить продукцию
в срок и всем адресатам.
Сейчас же положение складывается так, что вот уже более че¬
тырех месяцев вагоны под товары народного потребления подают¬
ся на уровне 50—70 процентов от плана перевозок. В результате
на предприятиях скопилось большое количество мебели, не выпол¬
няется план реализации не только по большому количеству пред¬
приятий, но и по министерству в целом, предприятия платят штраф¬
ные санкции. Отсюда вытекает ряд других нежелательных послед¬
ствий.
Нам кажется, что планы перевозок так же, как и планы произ¬
водства, должны быть сбалансированы, и очевидно, что эти меж¬
отраслевые связи должны координироваться.
Вторая проблема — это вопросы капитального строительства.
Общеизвестно, что самый большой эффект в создании производ¬
ственных мощностей дают реконструкция и техническое перево¬
оружение действующих предприятий, но включить их в план под¬
рядных работ практически невозможно из-за перегруженности
строителей новым строительством.
Поэтому по нашей отрасли реконструкция и техническое пере¬
вооружение осуществляются хозяйственным способом. Из-за пере¬
груженности строительных организаций и недостатков строитель¬
ных мощностей по ряду мест становится невозможным включить
ві план подряда жилье и другие объекты социально-культурного
и бытового назначения.
Особенно беспокоит положение дел в городе Речице. Я явля¬
юсь депутатом по городскому избирательному округу, в котором
есть производственное объединение нашей отрасли. Мне часто
приходится сталкиваться с трудностями ведения строительства,
гак как в городе имеется всего одно строительное управление, ко¬
торое не может выполнять объемы работ не только промышленно¬
го строительства, но и жилья. По этой причине в текущем году
отказано в начале строительства общежития объединения «Речи-
цадрев». Профилакторий этого объединения мы вынуждены стро¬
ить хозяйственным способом.
406

Я обращаюсь к Министерству промышленного строительства
БССР и Госплану республики с просьбой решить вопрос создания
второго строительного управления .в городе Речице.
Товарищи депутаты! Я присоединяюсь к предложению об утвер¬
ждении планов на 1982 год и на 1981—1985 годы, а также Госу¬
дарственного бюджета на 1982 год и исполнения Государственного
бюджета за 1980 год. (Аплодисменты).
Председатель. Слово имеет депутат от Могилевского — Тимиря¬
зевского избирательного округа Могилевской области Демидович
Татьяна Романовна — ткачиха Могилевского производственного
объединения шелковых тканей имени XXV съезда КПСС.
Следующим выступит депутат Мисуно.
Демидович Т. Р. Товарищи депутаты! С каждым днем близится
финиш 1981 года. Коллектив Могилевского производственного
объединения шелковых тканей имени XXV съезда КПСС настой¬
чиво и уверенно трудится над выполнением плановых заданий и
сцци а Ли одических обязательств первого года одиннадцатой пяти¬
летки.
Исторические решения XXVI съезда Коммунистической партии
Советского Союза, Постановление ЦК КПСС, Совета Министров
СССР, ВЦСПС и ЦК ВЛКСМ «О Всесоюзном социалистическом
соревновании за успешное выполнение и перевыполнение заданий
одиннадцатой пятилетки» еще больше повысили трудовую и об¬
щественно-политическую активность работников объединения.
С интересом встретили работники объединения решения ноябрь¬
ского (1981 г.) Пленума ЦК КПСС и шестой сессии Верховного
Совета СССР. Материалы Пленума ЦК КПСС и принятые в соот¬
ветствии с ними документы сессии Верховного Совета СССР на¬
ходятся в центре внимания всех рабочих, инженерно-технических
работников и служащих нашего коллектива.
С большим интересом весь коллектив объединения воспринял
яркую и глубокую по содержанию, всесторонне аргументирован¬
ную речь Генерального секретаря ЦК КПСС, Председателя Пре¬
зидиума Верховного Совета СССР товарища Леонида Ильича
Брежнева, который широко и обстоятельно проанализировал нача¬
ло пятилетки, где высказаны принципиального порядка указания
по многим актуальным вопросам дальнейшего совершенствования
управления народным хозяйством, организаторской и массово-по¬
литической работы партийных организаций и Советов народных
депутатов среди трудящихся.
Полный творческих сил, устремлений в будущее, воодушев¬
ленный и окрыленный отеческой заботой Партии и Правительства,
трудится наш коллектив в текущем году. План реализации про¬
дукции за десять месяцев выполнен на 102, 6 процента, сверх пла¬
на реализовано продукции на сумму 5 миллионов 263 тысячи руб¬
лей. Этот коллективный успех складывается из успехов каждого
407

рабочего нашего предприятия. От того, насколько добросовестно,
ответственно и инициативно трудится каждый из нас, во многом
зависит общий итог. Передовики и новаторы производственного
объединения, чей вклад в общее дело весьма ощутим, работают
под девизом «Пятилетку — досрочно!». Они на деле подтверждают
этот лозунг. Поддержав патриотический почин передовых рабочих
Москвы, более трехсот передовых текстильщиков объединения вы¬
полнили задание года к 64-й годовщине Великого Октября.
Весомый вклад в дела коллектива объединения внесли и вно¬
сят передовики производства, инициаторы многих славных дел в
Терещенко Ольга Александровна, Давыдова
нашем коллективе:
Татьяна Петровна, Войтова Валентина Викторовна, которые вы-
полнили задание
1983 года.
двух лет пятилетки и уже трудятся в счет
Достижения правофланговых соревнования наглядно свидетель¬
ствуют о том, что самые напряженные планы можно не только
успешно выполнять, но и значительно перевыполнять.
Товарищи депутаты! В нашем объединении трудится 27 народ¬
ных избранников, входящих в производственную депутатскую
группу. В ее составе депутат областного Совета, И депутатов го¬
родского и 14 — районного Совета народных депутатов. Под руко¬
водством партийной организации депутаты объединения усилили
свое влияние на выполнение планов и социалистических обяза¬
тельств, повышение эффективности производства, укрепление тру-
U
V
довои и производственной дисциплины.
Заметно повысилась
организующая роль народных депутатов в своих трудовых кол¬
лективах. Они активно участвуют в общественно-политической и
производственной жизни, выступают организаторами социалисти¬
ческого соревнования, передовых начинаний, показывают образцы
коммунистического отношения к труду, служат примером соблю¬
дения трудовой дисциплины, правил социалистического общежития.
Создание на предприятии депутатской группы — хорошее дело.
На своих заседаниях мы учимся друг у друга. Обобщаем производ¬
ственный опыт депутатов, принимаем меры к успешному выполне¬
нию наказов избирателей.
Быть депутатом почетно, но и очень ответственно. Понимая всю
ответственность, я стараюсь работать с полной отдачей сил, регу¬
лярно веду прием избирателей, отчитываюсь перед ними о депу¬
татской деятельности. Вместе с администрацией и общественными
организациями объединения добиваюсь реализации их запросов и
предложений.
На предприятии я работаю ткачихой с 1972 года. В жизни
каждого из нас есть дело, которое ты любишь и которому от¬
даешься целиком. Для меня — это моя работа. Я люблю свою про¬
фессию и горжусь ею, считаю, что она приносит пользу людям,
и стараюсь работать как можно лучше.
408

В 1979 году перешла на расширенную зону и обслуживаю
40 ткацких станков вместо 21 по норме. Сразу не все получалось,
порой было очень трудно. Но стремление работать лучше, помощь
и поддержка товарищей по работе и всего коллектива цеха по¬
зволили мне преодолеть все трудности и досрочно, в мае 1979 года,
выполнить задания десятой пятилетки и дать сверх плана 667 ты¬
сяч метров тканей. Этот успех позволил мне взять напряженные
обязательства и на одиннадцатую пятилетку, за годы которой я
обязалась выполнить два пятилетних задания. И дела идут непло¬
хо. В июне выполнила задание года и сейчас работаю в счет ок¬
тября 1982 года, дополнительно выпустила с начала года 218 ты¬
сяч метров тканей. Постараюсь работать так, чтобы с честью вы¬
полнить свои обязательства. Но для этого необходимо в полном
объеме обеспечивать нас сырьем.
Коллектив наш молодежный, более половины работающих —
молодежь комсомольского возраста. Однако нам негде проводить
свободное от работы время. Нет своего Дома культуры и хорошего
спортивного зала. Прекращено строительство физкультурно-оздо¬
ровительного комплекса. А ведь он нам так нужен! Более тысячи
человек стоит у нас на очереди на получение жилья. Очередь про¬
двигается медленно. Очень хорошее решение принял недавно Со¬
вет Министров республики, поручив рассмотреть Могилевскому
облисполкому вопрос о строительстве кооперативного дома для
работников нашего объединения. Мы надеемся и ждем положи¬
тельного решения этого вопроса.
Горячо одобряя итоги Пленума ЦК КПСС, сессии Верховного
Совета СССР и четвертого пленума Центрального Комитета Ком¬
партии Белоруссии, рабочие, инженерно-технические работники и
служащие объединения с новой силой развертывают соревнование
за успешное выполнение заданий одиннадцатой пятилетки.
Предлагаю одобрить представленный на рассмотрение сессии
Государственный план экономического и социального развития
Белорусской ССР на 1981—1985 годы, Государственный план эко¬
номического и социального развития республики и Государствен¬
ный бюджет на 1982 год.
Принимаемый сегодня нами план экономического и социаль¬
ного развития республики будет способствовать дальнейшему
укреплению экономической мощи нашей орденоносной республики,
росту благосостояния народа.
Разрешите заверить Центральный Комитет Коммунистической
партии Белоруссии и высший орган государственной власти рес¬
публики, что коллектив могилевских текстильщиков направит все
усилия на то, чтобы успешно выполнить плановые задания и со¬
циалистические обязательства 1981 года и одиннадцатой пятилет¬
ки в целом. (Аплодисменты).
409

Председатель. Слово предоставляется депутату от Михал ишков-
ского избирательного округа Гродненской области Мисуно Тихону
Ивановичу — первому секретарю Островецкого райкома Компар¬
тии Белоруссии.,
Следующим выступит депутат Андреев Анатолий Евгеньевич.
Мисуно Т. И. Товарищи депутаты! С высоким патриотическим
подъемом встретили коммунисты, все трудящиеся нашего района
итоги ноябрьского (1981 г.) Пленума Центрального Комитета Ком¬
мунистической партии Советского Союза, шестой сессии Верхов¬
ного Совета Союза ССР, принятые на них документы. Речь на
Пленуме Генерального секретаря ЦК КПСС товарища Леонида
Ильича Брежнева является грандиозной, вдохновляющей програм-
V
V
V	_ и
мои, претворение в жизнь которой станет очередной вехой на пути
коммунистического строительства.
Курс Коммунистической партии на последовательное повыше¬
ние эффективности народного хозяйства и рост благосостояния лю¬
дей вызывают у каждого советского человека безмерную призна¬
тельность Центральному Комитету КПСС, его Политбюро во главе
с неутомимым борцом за мир и социальный прогресс Леонидом
Ильичом Брежневым, за мудрую внутреннюю и внешнюю полити¬
ку, многогранную и плодотворную деятельность на благо народа.
Масштабностью целей, четкостью задач проникнута и каждая
строка представленных на рассмотрение нынешней сессии проек¬
тов Государственных планов экономического и социального раз¬
вития республики на пятилетку и 1982 год, Государственного бюд¬
жета на будущий год. Реализация их явится достойным вкладом
Белоруссии в выполнение решений XXVI съезда КПСС, позволит
еще больше повысить ее авторитет в сплоченной семье народов
СССР.
Используя постоянную помощь государства, трудящиеся Остро¬
вецкого района под руководством партийных организаций стреми¬
лись первый год одиннадцатой пятилетки ознаменовать дальней¬
шим повышением эффективности производства и качества работы
во всех сферах хозяйственного и культурного строительства.
Основные усилия подчинены всемерному развитию главной от¬
расли — сельского хозяйства. В текущем году значительные сред¬
ства направлялись на развитие и укрепление материально-техни¬
ческой базы колхозов и совхозов. Проведение ряда технологиче¬
ских и организационных мероприятий позволило заметно повысить
культуру земледелия и животноводства, обеспечить рост интенсив¬
ности производства.
С каждого гектара получено по 26 центнеров зерновых,
167 центнеров картофеля, на одну условную голову скота заготов¬
лено по 19 центнеров кормовых единиц. Успешно выполнены пла¬
ны продажи государству зерна, картофеля, овощей, фруктов, за¬
вершается реализация льнопродукции.
410

Определенные сдвиги достигнуты и в животноводстве по итогам
года. На 100 гектаров сельскохозяйственных угодий произведено
140 центнеров мяса, 445 центнеров молока. Руководствуясь указа¬
ниями XXVI съезда КПСС о превращении этой отрасли в ударный
фронт на селе, хозяйственные кадры района взяли курс на корен¬
ное преобразование ее базы. Повсеместно продолжается активная
работа по строительству и реконструкции ферм, созданию условий
для полной механизации технологических процессов. Завершается
перевод молочного животноводства на поточно-цеховую организа¬
цию труда, совершенствуется специализация в свиноводстве. Па¬
раллельно этому делается все необходимое для улучшения условий
труда, отдыха и быта работающих животноводов.
Заметные качественные результаты достигнуты трудовыми кол¬
лективами промышленных предприятий. В соответствии с меро¬
приятиями по реализации решений XXVI съезда партии расширя¬
ется ассортимент выпускаемой продукции, осваиваются изделия с
улучшенными технико-экономическими показателями, в заданном
ритме идет выполнение планов и социалистических обязательств
первого года пятилетки.
Слаженная работа характерна и для строительных организа¬
ций. За истекший период года выполнены планы освоения капи¬
тальных вложений, возросло качество производственного и куль¬
турно-бытового строительства.
В соответствии с намеченной программой немало делается по
увеличению розничного товарооборота, объемов бытовых услуг,
ведется активное строительство жилья, дошкольных учреждений
и других объектов социально-культурного и бытового назначения
на селе.
Посредством совершенствования организаторской и политиче¬
ской работы в массах партийные организации, местные Советы
народных депутатов нацеливают трудовые коллективы на выявле¬
ние и использование резервов производства, на творческий подход
к делу, воплощение в жизнь достижений науки и передового опы¬
та. Тесная связь специалистов сельского хозяйства с научно-иссле¬
довательскими учреждениями области и республики, применение
оправдавших себя на практике форм и методов развития их ини¬
циативы и деловитости позволяют эффективно использовать твор¬
ческий потенциал кадров, повышать их роль и влияние на совер¬
шенствование всего механизма хозяйствования.
Отдавая должное проделанному, партийные организации, со¬
ветские органы отчетливо понимают и дают принципиальную оцен¬
ку тому, что далеко не все возможности интенсификации народ¬
ного хозяйства приведены в действие. Еще не везде методы
хозяйствования и исполнительская дисциплина подняты на уро¬
вень современных требований, что приводит к серьезным издерж¬
кам в использовании материальных, технических и трудовых ре-
411

сурсов. Поэтому с учетом задач, поставленных ноябрьским (1981 г.)
Пленумом ЦК КПСС, четвертым пленумом Центрального Коми¬
тета Компартии Белоруссии, мы принимаем энергичные меры для
устранения имеющихся недостатков, создаем необходимые пред¬
посылки, чтобы на всех решающих участках экономики и культуры
был должный накал борьбы за безусловное выполнение планов и
социалистических обязательств, повышение качества работы.
Принимая к руководству и исполнению установку товарища
Леонида Ильича Брежнева о том, что центральной проблемой всей
пятилетки и в хозяйственном, и в политическом плане является
продовольственная программа, партийные организации, все кадры
о
и
района концентрируют главное внимание на создании условии для
динамичного развития сельского хозяйства. Повсеместно идет на¬
пряженная работа по завершению сельскохозяйственного года,
подвергается глубокому анализу состояние экономики каждого
хозяйства, изучается и берется на вооружение опыт передовых
коллективов, которые независимо от условий эффективно исполь¬
зуют ресурсы, добиваются стабильности в темпах развития про¬
изводства.
В земледелии основные усилия направляются на подготовку
семян и техники к весеннему севу, накопление и внесение в почву
органических удобрений. Ведется учеба кадров в целях овладения
прогрессивными приемами агротехники, повышения их деловых
качеств. Реализуются другие меры, направленные на создание
прочной основы для получения в будущем году не менее 30 цент¬
неров зерна с гектара, 200 центнеров картофеля, пяти с половиной
центнеров льноволокна, делается все необходимое для последова¬
тельной интенсификации кормопроизводства в количественном и
качественном отношениях.
В животноводстве социалистическое соревнование направлено
на организованное проведение зимовки скота. Все хозяйства успеш¬
но подготовились к этому ответственному периоду, провели необ¬
ходимые работы по ремонту и реконструкции помещений, вклю¬
чили в дело имеющиеся кормоцехи. Приняты меры к тому, чтобы
каждый килограмм фуража использовался грамотно, по-хозяйски,
при строгом соблюдении режима экономии.
Ход зимовки дает все основания полагать, что намеченная про¬
грамма увеличения производства молока и мяса на 5—7 процентов
будет успешно выполнена.
Дальнейшие перспективы развития животноводства с учетом
принятых в районе социалистических обязательств на пятилетку
по примеру тружеников села Черкасской области мы связываем
с целенаправленной работой по воспроизводству стада, устране¬
нием недостатков в организации племенного дела, ускорением ин¬
тенсификации кормопроизводства, планомерным использованием
капитальных вложений на упрочение материально-технической ба-
412

зы. Реализация этих мер позволит животноводам к концу пятилет¬
ки получить на 100 гектаров сельскохозяйственных угодий
170 центнеров мяса и 530 центнеров молока.
Горячо одобряя указанный партией курс на ускоренное решение
продовольственной программы, мы полностью поддерживаем уста¬
новку Леонида Ильича Брежнева в его речи на ноябрьском Пле¬
нуме ЦК КПСС на энергичное расширение базы перерабатываю¬
щих и заготовительных организаций, совершенствование всей си¬
стемы заготовок сельскохозяйственной продукции, ее хранение.
Земледельцы района остро ощущают трудности, связанные с
отсутствием перерабатывающих предприятий и крайне недоста¬
точными мощностями заготовительных организаций. Поэтому
мысль об их приближении к производству сельскохозяйственной
продукции чрезвычайно актуальна и требует усилий от соответ¬
ствующих республиканских министерств и ведомств по ее реализа¬
ции. Особо хотелось бы обратить внимание Министерства загото¬
вок БССР, Министерства легкой промышленности БССР, Белкооп-
союза на необходимость решения назревшей проблемы создания
хотя бы минимальной базы на местах для приемки зерна, льна,,
картофеля, овощей, фруктов. При постоянно растущих планах за¬
купок зерна имеющиеся мощности в районе обеспечивают приемку
менее половины его объемов. Еще хуже обстоят дела со сдачей и
хранением льнопродукции, картофеля. Помимо того, на практике
складывается такое положение, когда выращенная продукция не
всегда находит сбыт, портится из-за отсутствия хранилищ или пе¬
ревозится на сотни и тысячи километров транспортом колхозов и
совхозов. Это приводит к значительным издержкам производства
и недобору продукции. Потребительская кооперация не обеспечи¬
вает регулярного снабжения населения картофелем, овощами,
фруктами.
На наш взгляд, Белкоопсоюз не проявляет должной настойчи¬
вости по строительству перерабатывающих цехов и хранилищ, а
подчас отвлекает внимание подведомственных ему организаций на
местах на решение не свойственных им вопросов. Известно, что
торговые организации помимо выполнения основных задач долж¬
ны использовать внутренние ресурсы для организации производ¬
ства собственной продукции, в частности откорма свиней и круп¬
ного рогатого скота на отходах общественного питания. В то же
время вряд ли можно признать правомерной такую постановку
вопроса, когда усилия и средства направляются на развитие от¬
кормочного животноводства при заготовительных конторах, сель¬
ских потребительских обществах на основе использования государ¬
ственных ресурсов комбикормов, использования земли и формиро¬
вания поголовья скота за счет колхозов и совхозов. Думается, что
передача этих фондов в руки хозяйственников не будет способство¬
вать созданию дополнительных источников производства мяса, ибо»
413

'базируется она не на внутренних резервах потребительской коопе¬
рации.
Товарищи депутаты! На состоявшемся четвертом пленуме Цент¬
рального Комитета Компартии Белоруссии в докладе кандидата в
члены Политбюро ЦК КПСС, Первого секретаря ЦК Компартии
Белоруссии Тихона Яковлевича Киселева перед коммунистами, пе¬
ред всеми трудящимися республики поставлены большие, конкрет¬
ные задачи, вытекающие из решений ноябрьского (1981 г.) Пле¬
нума ЦК КПСС. Эти задачи находят полное воплощение и в до¬
кументах, представленных на рассмотрение сессии. Поэтому я с
глубоким удовлетворением поддерживаю предложение об утверж¬
дении Государственных планов социального и экономического
развития Белорусской ССР на одиннадцатую пятилетку и на
1982 год, Государственного бюджета республики на 1982 год с уче-
и
о
том высказанных замечании и предложении.
Коммунисты, все трудящиеся Островецкого района отчетливо
понимают, что решение ответственных задач будущего года и пя¬
тилетки в целом требует от каждого из нас новых усилий, творче¬
ского подхода к делу, максимального использования резервов.
Трудовые коллективы района,
вооруженные четкой программой
м
О
действий, не пожалеют сил, чтобы внести достойный вклад в реа¬
лизацию поставленных партией планов, претворение в жизнь ре¬
шений XXVI съезда КПСС. (Аплодисменты,).
Председатель. Слово предоставляется депутату от Любанского
избирательного округа Минской области Андрееву Анатолию Ев¬
геньевичу — Министру автомобильного транспорта Белорусской
ССР.
За ним будет выступать депутат Курбацкий Иван Влади¬
мирович.
Андреев А. Е. Уважаемые товарищи депутаты! Воодушевленные
историческими решениями XXVI съезда КПСС, работники авто¬
транспорта настойчиво и напряженно трудятся над выполнением
плана первого года одиннадцатой пятилетки.
В текущем году автотранспорт значительно пополнился боль¬
шегрузными автомобилями. Дальнейшее развитие в республике
получили междугородные перевозки грузов в универсальных авто¬
мобильных контейнерах, что ускоряет доставку и обеспечивает со¬
хранность грузов, приносит народному хозяйству значительную
экономию.
В больших объемах, чем в прошлые годы, более организован¬
но и в сжатые сроки были обеспечены перевозки сельскохозяйст¬
венных продуктов в период уборки урожая и заготовок. Многие
водители, бригады и коллективы автопредприятий в целом показа¬
ли при этом подлинные образцы самоотверженного труда.
Продолжают развиваться и совершенствоваться пассажирские
перевозки. Планы 1981 года и социалистические обязательства по
414

перевозкам грузов, пассажиров, прибылям и платежам в бюджет
будут выполнены. При этом перевозки грузов будут выполнены не
только в целом, но и по всей планируемой клиентуре.
Вместе с тем мы отчетливо видим, что в работе автотранспорта
все еще имеют место недостатки. Не все коллективы работают в
равной степени, с должной отдачей, на необходимом уровне обслу¬
живания отраслей народного хозяйства и населения. Не всегда
эффективно используются транспортные средства и материальные
ресурсы. Над устранением этих недостатков трудится большая ар¬
мия работников автотранспорта.
Товарищи депутаты! Разработанные на 1982 год и на одинна¬
дцатую пятилетку планы при рациональном использовании авто¬
транспортных ресурсов предусматривают полное и своевременное
обеспечение отраслей народного хозяйства перевозками грузов,
дальнейшее развитие и совершенствование перевозок пассажиров.
Планы напряженные, выполнение их потребует от работников ав¬
тотранспорта большой творческой энергии и инициативы, широкого-
развития социалистического соревнования, направленных на более
эффективное использование подвижного состава, экономию трудо¬
вых и энергетических ресурсов, широкое внедрение средств научно-
технического прогресса, передовых методов организации труда, со¬
вершенствование хозяйственного механизма, хозрасчета и управ¬
ления.
Вместе с тем необходимо отметить, что в плане текущей пяти¬
летки не нашла должного решения одна из основных проблем ав¬
томобильного транспорта, которая была отмечена в решениях
XXIX съезда Компартии Белоруссии,— укрепление материально-
технической базы автотранспорта.
Объем строительно-монтажных работ, выделяемый на одиннад¬
цатую пятилетку, на 8 процентов ниже, чем в десятой. Между тем
повышение материально-технической базы, хотя бы до уровня
70 процентов от нормативных, обеспечило бы значительное увели¬
чение технической исправности и выпуска автомобилей на линию..
Это позволило бы выполнить установленные планы перевозок с
меньшими затратами, меньшим количеством автомобилей за счет
более эффективного их использования.
Особенно необходимо укрепить производственную базу авто¬
транспорта в местах быстро возрастающих объемов капитального
строительства: в Гомеле, Жлобине, Новополоцке и других городах,
для чего следовало бы Госплану БССР привлечь средства заказ¬
чиков этих крупных строек.
Вместе с тем мы обращаемся к Министерству промышленного
строительства БССР и Министерству сельского строительства
БССР с настоятельным требованием обеспечивать полное освоение
капиталовложений и своевременный ввод в эксплуатацию объек¬
тов автотранспорта. Только за десятую пятилетку из-за невыпол-
415

нения Министерством промышленного строительства БССР планов
по отрасли автотранспорта недоосвоено 17 процентов от общего
объема строймонтажа. Не выполняется план и в текущем году.
А ведь мы — ваши ближайшие соратники по выполняемой работе.
За одиннадцатую пятилетку количество автомобилей, а следо¬
вательно, и работающих на автомобильном транспорте значитель¬
но увеличится. Для укомплектования кадрами и снижения их теку¬
чести на автотранспорте, учитывая острую нехватку кадров, необ¬
ходимо также решить вопрос о строительстве в системе Министер¬
ства автомобильного транспорта БССР жилья и особенно общежи¬
тий для малосемейных не менее чем на 6 тысяч мест, необходимых
для расселения пополнения из выпускников ГПТУ, техникумов,
вузов.
По этим и ряду других вопросов Министерство автомобильного
транспорта БССР разработало конкретные предложения. Мы про¬
сим Правительство рассмотреть и найти пути их решения.
Товарищи депутаты! Наряду с мобилизацией внутренних ре¬
зервов решение поставленных XXVI съездом КПСС экономических
задач, которые емко аккумулируются положением — экономика
должна быть экономной,— настоятельно требует отказа от ряда
традиционных и перехода к качественно новым показателям в эко¬
номике транспорта и отраслей народного хозяйства, обслуживае¬
мых им.
Практика работы свидетельствует о том, что назрела необхо¬
димость совершенствовать планирование и оценочные показатели
работы автомобильного транспорта. С 1974 года в соответствии с
решением Правительства республики Министерство автомобильно¬
го транспорта БССР работает в условиях экономического экспе¬
римента, одним из основных условий которого является выполнение
плана перевозок в тоннах (по утвержденным Советом Министров
БССР отраслям народного хозяйства), согласно заключенным до¬
говорам на перевозку конкретных грузов, то есть упор сделан на
качественное выполнение плана.
Однако одновременно с этим в Государственном плане присут¬
ствует как основной показатель и грузооборот, исчисляемый в тон¬
но-километрах, размеры которого, по существу, не определяют ка¬
чества и степени удовлетворения отраслей народного хозяйства
перевозками грузов. Грузооборот может выполняться и даже пе¬
ревыполняться, а конкретные грузы будут лежать на складах.
О несоответствии этого показателя основному требованию пяти¬
летки «экономика должна быть экономной» глубоко и ярко сказал
Генеральный секретарь Центрального Комитета Коммунистической
партии Советского Союза, Председатель Президиума Верховного
Совета СССР товарищ Леонид Ильич Брежнев на ноябрьском
(1981 г.) Пленуме ЦК КПСС.
Работая в условиях эксперимента, отрицательное влияние это-
416

го показателя испытывают на себе и автотранспортники Белорус¬
сии. Вопрос о показателях работы транспорта в настоящее время
отрабатывается в союзных органах.
На наш взгляд, наиболее приемлемым для народного хозяйства
был бы показатель перевозки грузов в тоннах в разрезе отраслей
по определяемым в хоздоговорах номенклатуре грузов и срокам их
перевозок. А грузооборот, о нем правильно в своем выступлении
говорил Министр Алексей Яковлевич Кийков, надо учитывать для
определения провозных, топливных и других ресурсов транспорта.
При его снижении, а следовательно и транспортных издержек на
единицу продукции, следовало бы стимулировать и грузоотправи¬
телей, и транспортников.
Необходимо также совершенствовать планирование и на город¬
ском пассажирском транспорте, существующие показатели работы
которого не стимулируют повышения качества его работы.
Для осуществления одной из важнейших задач одиннадцатой
пятилетки по экономному использованию трудовых и энергетиче¬
ских ресурсов, и в первую очередь автомобильного топлива, мы
предусматриваем увеличение удельного веса грузовых автомобилей
большой грузоподъемности и автобусов большой вместимости, ши¬
рокое применение автоприцепов, в том числе за счет изготовления
их собственными силами, увеличение количества автомобилей с
дизельными двигателями, использование других видов автомобиль¬
ного топлива, в том числе сжатого и сжиженного газа, оптималь¬
ных условий для пассажирских сообщений и маршрутов, широкое
внедрение постов диагностики, повышение квалификации водитель¬
ского состава, воспитание чувства бережного отношения к госу¬
дарственным ресурсам.
Вместе с тем существующая система премирования водителей
автомобилей за экономию топлива и возмещения за допущенный
перерасход не обеспечивает должной заинтересованности и ответ¬
ственности водителей-профессионалов за экономное его использо¬
вание. А ведь водитель — главная фигура в этом деле. Более того,
в условиях сложившейся с 15 сентября сего года разницы в ценах
на бензин для государственных предприятий и для владельцев
индивидуальных транспортных средств появились дополнительные
сложности и каналы для злоупотреблений. Сказанное имеет отно¬
шение не только к автомобильному транспорту общего пользо¬
вания.
Наряду с необходимостью совершенствования вышеуказанной
системы назревшим является также решение и других вопросов,
связанных с наиболее эффективным использованием автомобиль¬
ного топлива.
Предусмотренное в Государственном плане экономического и
социального развития на 1982 год задание по снижению в промыш-
ленности, строительстве и на транспорте норм расхода автомобиль-
14 Зак. 2428
417

кого топлива не менее чем на 8 процентов против уровня 1980 года
является сложной многосторонней задачей, которая требует комп¬
лексного подхода к ее решению со стороны Госплана БССР, авто¬
транспортников и ряда отраслей народного хозяйства. Наиболее
реальный и главный путь решения этой проблемы заключается в
широком внедрении на внутризаводских и технологических пере¬
возках грузов непрерывного специализированного транспорта:
V
и
контейнерного, пневмоконтеинерного, гидравлического, а также
подвесных канатных и узкоколейных железных дорог. Трудовые и
энергетические затраты на них в несколько раз меньше, чем при
использовании автомобилей. Кстати, практика такого использова¬
ния транспорта уже имеется на некоторых предприятиях Бело¬
руссии.
В этой связи, на наш взгляд, является устаревшей, не отвечаю¬
щей требованиям XXVI съезда КПСС, продолжающаяся до сих пор
в большинстве отраслей народного хозяйства ориентация на ис¬
пользование автотранспорта на внутризаводских и технологических
перевозках. Причем это имеет место не только на действующих,
но и предусматривается в проектах как реконструируемых, так и
намечаемых к строительству предприятий.
Более того, ранее имевшийся узкоколейный железнодорожный
транспорт в большинстве отраслей народного хозяйства, в частно¬
сти в Министерстве промышленности строительных материалов
БССР, ликвидирован. В подавляющем большинстве случаев при
выработке основных месторождений инертных материалов вместо
создания временных цехов на новых месторождениях сырье для
производства стройматериалов перевозится автомобилями на боль¬
шие расстояния. Характерным примером в этом плане является
настойчивое стремление Министерства промышленности строитель¬
ных материалов БССР организовать перевозку сырья на Березов¬
ский известковый завод из нового карьера, расположенного на рас¬
стоянии свыше 20 километров от завода, автомобильным транс¬
портом. Это в несколько раз дороже и потребует несравненно
больших затрат трудовых и топливных ресурсов по сравнению со
строительством узкоколейного железнодорожного транспорта или
размещения цеха на новом месторождении.
Нерациональными являются также перевозки автомобильным
транспортом на далекие расстояния массовых грузов, инертных
материалов из карьеров на предприятия строительной индустрии
по трассам, идущим параллельно железным дорогам.
Вызывает серьезное беспокойство, что такие внутризаводские,
технологические и нерациональные перевозки с использованием
автомобилей с каждым годом возрастают, а обоснование их целе¬
сообразности базируется без учета конкретной обстановки по прин¬
ципу ведомственной, а не народнохозяйственной эффективности.
Нам представляется, что решение этой большой и важной государ-
418

ственной проблемы должно быть предусмотрено в планах отраслей,
а осуществление — взято под жесткий контроль Госплана респуб¬
лики.
Товарищи депутаты! Я поддерживаю предложения об утвержде¬
нии обсуждаемых планов и бюджета.
Работники автомобильного транспорта отдадут все свои силы,
знания и опыт борьбе за претворение в жизнь исторических ре¬
шений XXVI съезда КПСС, планов одиннадцатой пятилетки.
(Аплодисменты).
Председатель. Слово предоставляется депутату от Менделеев¬
ского избирательного округа города Минска Курбацкому Ивану
Владимировичу — токарю-расточнику Минского производственно¬
го объединения по выпуску автоматических линий имени 60-летия
Великого Октября.
Курбацкий И. В. Товарищи депутаты! Мы все сейчас находимся
под огромным впечатлением от яркой, содержательной речи Гене¬
рального секретаря Центрального Комитета Коммунистической
партии Советского Союза, Председателя Президиума Верховного
Совета СССР товарища Леонида Ильича Брежнева на ноябрь¬
ском (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС, в которой дан глубокий науч¬
ный анализ хода выполнения решений XXVI съезда КПСС, опре¬
делены конкретные задачи на последующие годы одиннадцатой
пятилетки.
Коллектив Минского производственного объединения по выпу¬
ску автоматических линий имени 60-летия Великого Октября, как
и все советские люди, с удовлетворением воспринял решения
ноябрьского (1981 г.) Пленума ЦК КПСС и итоги шестой сессии
Верховного Совета СССР.
В каждой строке одобренных Центральным Комитетом КПСС
и принятых шестой сессией Верховного Совета СССР законов о
Государственных планах экономического и социального развития
СССР на 1981—1985 годы и на 1982 год наглядно проявляется
неустанная забота партии о дальнейшем укреплении экономическо¬
го и оборонного могущества нашей Родины, о подъеме материаль¬
ного и культурного уровня жизни трудящихся.
Товарищи депутаты! Нынешняя сессия Верховного Совета Бе¬
лорусской ССР собралась, чтобы обсудить Государственные планы
экономического и социального развития республики на пятилетку
и на 1982 год. Обсуждаемые планы предусматривают дальнейшее
динамичное развитие всех отраслей народного хозяйства респуб¬
лики, каждого трудового коллектива.
Позвольте доложить вам, что коллектив, оказавший мне дове¬
рие быть депутатом, ударным трудом отмечает первый год один¬
надцатой пятилетки, успешно выполняет плановые задания и по¬
вышенные социалистические обязательства. По реализации гото¬
вой продукции план десяти месяцев 1981 года выполнен на
14*
419

106,5 процента. Объем товарной, продукции по сравнению с соот¬
ветствующим периодом 1980 года возрос на 6,9 процента, при этом
более 91 процента прироста достигнуто за счет повышения произ¬
водительности труда’ Сегодня почти две трети продукции выпу¬
скается с государственным Знаком качества.
Достигнутые успехи — это результат самоотверженного труда,
возросшего мастерства и сознательности всех работников завода.
Более 900 из них уже работает в счет 1982 года.
О росте творческой активности свидетельствует также широкое
участие членов трудового коллектива в рационализации и изобре¬
тательстве. На заводе каждый шестой работающий — изобрета¬
тель и рационализатор. Только за 1980 год и- десять месяцев
1981 года от внедрения в производство изобретений, рационализа¬
торских предложений и научно-технических новшеств получен эко¬
номический эффект в сумме 1 миллиона рублей. Новое пятилетие
ставит перед нами еще более сложные задачи.
В одиннадцатой пятилетке в соответствии с Основными направ¬
лениями экономического и социального развития СССР на 1981—
1985 годы и на период до 1990 года станкостроители должны уско¬
рить технический прогресс, значительно увеличить производитель¬
ность металлорежущих станков. Предстоит повысить их точность
и надежность в работе.
Мы обращаем особое внимание на такую актуальную задачу,
как значительное повышение технического уровня й конкуренто¬
способности металлообрабатывающего, литейного и деревообраба¬
тывающего оборудования. В объединении разработан комплекс¬
ный план на 1981 — 1985 годы; в котором учтены требования к
структуре выпускаемого оборудования, к новым качественным ха¬
рактеристикам автоматических линий, специальных и агрегатных
станков.
Объем производства, по нашему проекту плана, в одиннадцатой
пятилетке возрастет на 25,6 процента, производительность труда
одного рабочего увеличится не менее чем на 20,9 процента. Выпуск
продукции с государственным Знаком качества в общем объеме
производства в 1985 году составит более 70 процентов.
Сегодня не будет преувеличением сказать, что каждый день на¬
шей жизни убедительно подтверждает стремление коллектива объ¬
единения воплотить в конкретные дела планы нашей' партии. Это
значит, что каждый из нас на своем рабочем месте должен еже-
1
невно и ежечасно трудиться творчески, высокоэффективно.
20 лет я работаю токарем-расточником на заводе. Вся жизнь,
успехи и отдельные неудачи коллектива, его становление и развитие
прошли на моих глазах. И сейчас я могу сказать только одно: с дет¬
ства полюбил труд и не ошибся в выборе своей профессии. И я рад,
что моя работа приносит пользу Родине.
С этой трибуны хочу доложить, что задание первого года один-
420

надцатой пятилетки я выполнил ко Дню Конституции СССР. Сей¬
час тружусь под девизами «Пятидневку — за четыре дня», «Пяти¬
летку — за четыре года». Под такими же девизами сейчас трудятся
и мои товарищи по работе. В настоящее время в ответ на заботы
партии о повышении материального и духовного уровня трудящих¬
ся все шире развертывается социалистическое соревнование по
достойной встрече 60-летия образования СССР.
Мы понимаем, что для увеличения выпуска продукции и повы¬
шения качества работы, роста производительности труда, усиления
режима экономии необходим качественно новый подход к своей тру¬
довой деятельности каждого рабочего человека.
Коллектив объединения первостепенной задачей считает каждо¬
дневное решение всего комплекса вопросов, поставленных Гене¬
ральным секретарем ЦК КПСС, Председателем Президиума Вер¬
ховного Совета СССР Леонидом Ильичом Брежневым в речи на
ноябрьском (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС, а также вопросов, рас¬
сматриваемых на настоящей сессии Верховного Совета Белорус¬
ской ССР.
Как участник производственного процесса, свой долг я вижу в
том, чтобы активно бороться за претворение в жизнь решений Пар¬
тии и Правительства. Поэтому хочется сказать мне здесь и о том,
что мешает нам в достижении более высоких результатов.
В последнее время завод работает неритмично из-за перебоев в
обеспечении металлом и комплектующими изделиями. Это ведет к
значительным потерям рабочего времени, удорожанию выпуска
продукции, наносит моральный ущерб.
Важное значение в реализации экономической программы имеет
решение социальных вопросов. На заводе сложилось трудное поло¬
жение с обеспечением бытовыми помещениями для рабочих. В на¬
стоящее время обеспеченность ими составляет немногим более 60
процентов потребности.
Наш коллектив испытывает также большую потребность в жи¬
лищном строительстве. Очередь на получение жилья на заводе не
сокращается, а увеличивается. Хочу обратиться с просьбой оказать
содействие в решении этих вопросов.
Я, как и выступившие передо мной депутаты, поддерживаю пред¬
ложение об утверждении Государственного плана экономического и
социального развития Белорусской ССР на 1981—1985 годы, Госу¬
дарственного плана и Государственного бюджета Белорусской ССР
на 1982 год.
От имени рабочих, инженерно-технических работников и слу¬
жащих завода автоматических линий заверяю вас, что мы сделаем
все для успешного выполнения задач, поставленных перед нами
XXVI съездом КПСС. (Аплодисменты).
Председатель. Товарищи депутаты! В ходе обсуждения Госу¬
дарственного плана экономического и социального развития Бело-
421

русской ССР на 1981—1985 годы, Государственного плана экономи¬
ческого и социального развития Белорусской ССР на 1982 год, о
ходе выполнения Государственного плана экономического и соци¬
ального развития Белорусской ССР в 1981 году, о Государственном
бюджете Белорусской ССР на 1982 год и об исполнении Государ¬
ственного бюджета Белорусской ССР за 1980 год слово попросил 21
депутат. Все товарищи выступили.
Поступило предложение на этом прения прекратить. Какие будут
суждения? Согласиться? Согласимся. Никто не настаивает на вы¬
ступлении? Нет.
Предложение о прекращении прений ставлю на голосование.
Кто за то, чтобы прекратить прения, прошу голосовать. Прошу
опустить руки. Кто против? Нет. Кто воздержался? Нет.
Прения прекращаются.
Заключительное слово по вопросам о Государственном плане
экономического и социального развития Белорусской ССР на
1981—1985 годы, о Государственном плане экономического и соци¬
ального развития на 1982 год и о ходе выполнения Государственного
плана экономического и социального развития Белорусской ССР в
1981 году предоставляется первому заместителю Председателя Со¬
вета Министров Белорусской ССР, Председателю Госплана респуб¬
лики депутату Гвоздеву Виктору Александровичу.
Гвоздев В. А. Товарищи депутаты! Верховным Советом Бело¬
русской ССР закончено рассмотрение представленных Советом Ми¬
нистров республики проектов Государственных планов экономичес¬
кого и социального развития Белорусской ССР на 1981—1985 годы
и на 1982 год.
Хотелось бы прежде всего отметить тот факт, что в заключении
и содокладе Планово-бюджетной и других постоянных комиссий, в
выступлениях депутатов на сессии эти важные документы глубоко
и всесторонне проанализированы, получили полное и единодушное
одобрение. Отмечалось, что пятилетний план и план на будущий
год соответствуют решениям XXVI съезда КПСС и XXIX съезда
Компартии Белоруссии.
Выполнение намечаемых в них заданий обеспечит дальнейшее
развитие всех отраслей народного хозяйства республики, повышение
эффективности общественного производства, его интенсификации,
явится новым вкладом в дело наращивания производственного и
научно-технического потенциала Белорусского экономического рай¬
она как составной части народнохозяйственного комплекса страны,
■создаст надежную основу для решения еще болеё масштабных за¬
дач, определенных Основными направлениями экономического и
социального развития СССР на 1981—1985 годы и на период до
1990 года.
При обсуждении планов депутатами подчеркивалось исключи¬
тельно важное значение решений ноябрьского (1981 г.) Пленума
422

ЦК КПСС, речи на нем Генерального секретаря ЦК КПСС, Пред¬
седателя Президиума Верховного Совета СССР товарища Леонида
Ильича Брежнева для четкой организации работы по выполнению
планов новой пятилетки, решения конкретных задач в области хо-
зяйственного и культурного строительства, повышения деловитости,
укрепления государственной и трудовой дисциплины на каждом
участке производства, во всех сферах управления.
Состоявшийся на днях четвертый пленум ЦК Компартии Бело¬
руссии определил в свете требований ноябрьского Пленума'ЦК
КПСС, положений и выводов, содержащихся в речи товарища Лео¬
нида Ильича Брежнева на Пленуме, конкретные задачи, стоящие
перед партийными, советскими и хозяйственными органами респуб¬
лики в текущей пятилетке, указал на узловые моменты, требующие
к себе первоочередного внимания. Как подчеркнуто в докладе на
пленуме ЦК КПБ кандидата в члены Политбюро ЦК КПСС, Пер¬
вого секретаря ЦК Компартии Белоруссии товарища Киселева Ти¬
хона Яковлевича: «Впереди у нас, на всех участках хозяйственного
и культурного строительства большая и ответственная работа. Нам
предстоит решать крупномасштабные задачи. Для того чтобы ус¬
пешно справиться с ними, надо подкрепить цифры плана экономи¬
ческими и организационно-политическими мерами, гарантирующи¬
ми их выполнение».
Товарищи! В выступлениях депутатов на настоящей сессии
Верховного Совета красной нитью прошла большая забота о даль¬
нейшем поступательном развитии экономики республики, дости¬
жении высокой эффективности производства на основе его интенси¬
фикации и о соблюдении строжайшего режима экономии в исполь¬
зовании всех видов ресурсов, об улучшении управленческой и хо¬
зяйственной деятельности, стиля и методов работы.
Много внимания было уделено имеющимся возможностям мо¬
билизации внутрихозяйственных резервов, обеспечению своевремен¬
ного ввода в действие производственных мощностей, объектов
жилищного и культурно-бытового строительства, улучшению поло-,
жения дел в сельском хозяйстве, особенно в животноводстве, совер¬
шенствованию материально-технического снабжения.
Планово-бюджетной и другими постоянными комиссиями, ря¬
дом депутатов были подвергнуты справедливой критике отдельные
недостатки в работе министерств и ведомств, внесено много ценных
предложений, направленных на успешное выполнение плановых
заданий.
При обсуждении планов депутатами был высказан ряд просьб
и предложений. В частности, депутаты Сухий, Шибеко, Чайка, Во¬
робьева, Таразевич, Демидович в своих выступлениях ставили
вопросы об увеличении капитальных вложений на производствен¬
ное строительство, реконструкцию и техническое перевооружение
ряда предприятий, сооружение плодоовощехранилищ и других
423

объектов, а также: о развитии мощностей строительных организа¬
ций, предприятий службы быта и торговли. *
Депутаты Малофеев, Савастенко, Воробьева, Минкевич, Мачу-
ев, Кийков, Андреев, Курбацкий и другие внесли предложения по
вопросам совершенствования территориального и отраслевого пла¬
нирования, капитального строительства, а также высказали прось¬
бы о дополнительном выделении транспортных средств и других
материально-технических ресурсов.
Депутаты Сенько, Матюшевский, Маслаков, Саванович, Янович,
Мисуно высказали просьбы об уточнении объемов закупок отдель¬
ных видов сельскохозяйственной продукции, улучшении организа¬
ции поставок удобрений и комбикормов, сельскохозяйственной
техники, а также предложения по развитию агропромышленного
комплекса.
На сессии были внесены предложения и по другим важным во¬
просам экономического и социального развития республики.
По поручению Совета Министров БССР разрешите доложить,
что все предложения и замечания, высказанные депутатами, ука¬
занные в заключении Планово-бюджетной и других постоянных ко¬
миссий, будут внимательно рассмотрены и по ним будут приняты
соответствующие решения. О результатах рассмотрения будет до¬
ложено Верховному Совету БССР и сообщено депутатам.
«Конечно, ряд вопросов,— как отметил в докладе на пленуме
Тихон Яковлевич Киселев,—хотелось бы решить более полно, чем
предусмотрено планами. Но одно дело — наши желания, другое —
реальные возможности. Правда, возможности,— было подчеркнуто
Тихоном Яковлевичем,— могут и должны возрасти, если повсемест¬
но будет хорошо налажена работа по претворению в жизнь наме-
ченных планов».
I
Товарищи депутаты! Единодушное одобрение вами Государ¬
ственных планов экономического и социального развития БССР на
1981—1985 годы и на 1982 год позволяет выразить уверенность в
том, что они будут приняты Верховным Советом Белорусской ССР.
Для успешного выполнения плановых заданий министерствам и
ведомствам республики, облисполкомам и Минскому горисполкому
необходимо, руководствуясь решениями ноябрьского (1981 г.) Пле¬
нума ЦК КПСС и четвертого пленума ЦК Компартии Белоруссии,
направить энергию и усилия всех трудовых коллективов на дости¬
жение высоких конечных результатов, добиваться строгого
соблюдения плановой дисциплины, выполнения обязательств по по¬
ставкам продукции, экономного расходования материальных, тру¬
довых и финансовых ресурсов, значительного повышения качества
работы.
Нет сомнения в том, что трудящиеся Советской Белоруссии,
тесно сплоченные вокруг родной Коммунистической партии, Цент¬
рального Комитета, Политбюро, ЦК КПСС во главе с товарищем
424

Леонидом Ильичом'^Брежневым, умножат свои усилия и творчес¬
кую энергию для успешного выполнения намеченных планов, вне¬
сут достойный-вклад.-в осуществление исторических решений
XXVI съезда партии. (Аплодисменты).
Председатель. Товарищи депутаты! Переходим к принятию За¬
кона о Государственном плане экономического и социального раз¬
вития Белорусской GCP на 1981—1985 годы, Закона о Государ¬
ственном плане экономического и социального, развития Белорус¬
ской ССР на 1982 год и Постановления о ходе выполнения
Государственного плана экономического и социального развития
Белорусской ССР в 1981 году.
Проекты этих Законов и Постановления с дополнениями, вы¬
текающими из заключения постоянных комиссий и выступлений де¬
путатов на сессии, вам розданы.
Будут ли иные дополнения или поправки к проектам? Нет.
Есть ли необходимость зачитывать проекты Законов и Поста¬
новления перед голосованием? Нет такой необходимости.
Предлагается каждый из этих проектов голосовать в целом.
Будут ли другие предложения о порядке голосования? Нет.
Ставлю на голосование проект Закона о Государственном плане
экономического и социального развития Белорусской ССР на
1981—1985 годы.
Кто за то, чтобы принять этот Закон, прошу голосовать. Прошу
опустить руки. Кто против? Воздержался? Нет.
Закон о Государственном плане экономического и социального
развития Белорусской ССР на 1981—1985 годы принимается Вер¬
ховным Советом единогласно. (Аплодисменты).
Ставлю на голосование проект Закона о Государственном пла¬
не экономического и социального развития Белорусской ССР на
1982 год.
Кто за то, чтобы принять этот Закон, прошу голосовать. Прошу
опустить руки. Кто против? Воздержался? Нет.
Закон о Государственном плане экономического и социального
развития Белорусской ССР на 1982 год принимается единогласно.
(Аплодисменты).
Ставлю на голосование проект Постановления Верховного Со¬
вета Белорусской ССР о ходе выполнения Государственного пла¬
на экономического и социального развития Белорусской ССР в
1981 году.
Кто за то, чтобы принять это Постановление, прошу голосо¬
вать. Прошу опустить руки. Кто против? Воздержался? Нет.
Постановление Верховного Совета Белорусской ССР принято
единогласно. (Аплодисменты).
Товарищи депутаты! Заключительное слово о Государственном
бюджете Белорусской ССР на 1982 год и об исполнении Государст¬
венного бюджета Белорусской ССР за 1980 год предоставляется
425

Министру финансов Белорусской ССР депутату Шатило Болеславу
Иосифовичу.
Шатило Б. И. Товарищи депутаты! Государственный бюджет
БССР на 1982 год, представленный на утверждение Верховного Со¬
вета БССР, получил полное и единодушное одобрение всех высту¬
пивших на сессии депутатов.
Детальное рассмотрение бюджета Планово-бюджетной и други¬
ми постоянными комиссиями и обсуждение его на сессии Верховно¬
го Совета БССР показали, что Государственный бюджет БССР на
1982 год разработан, исходя из решений XXVI съезда КПСС и XXIX
съезда КП Белоруссии, отвечает требованиям ноябрьского (1981 г.)
Пленума ЦК КПСС о повышении эффективности общественного
производства и обеспечивает финансовыми ресурсами утвержден¬
ный настоящей сессией план экономического и социального разви¬
тия республики на 1982 год.
Планово-бюджетная и другие постоянные комиссии Верховного
Совета БССР в соответствии с поправками, принятыми шестой сес¬
сией Верховного Совета СССР десятого созыва, внесли предложе¬
ния увеличить доходы бюджета по отчислениям от налога с оборо¬
та на 4380 тысяч рублей.
За счет этих доходов, с учетом просьб исполнительных комите¬
тов областных и Минского городского Советов народных депутатов,
министерств и ведомств республики, комиссии предложили увели¬
чить расходы Государственного бюджета БССР на 1982 год:
на оборудование спортивных залов, площадок при общеобра¬
зовательных школах, приобретение спортивного и другого инвен¬
таря и оборудование для этих школ на 1430 тысяч рублей;
на улучшение материального обеспечения учащихся профессио¬
нально-технических училищ на 230 тысяч рублей;
на приобретение инвентаря и оборудования и капитальный ре¬
монт зданий учреждений здравоохранения на 1370 тысяч рублей;
на благоустройство городов, районных центров и поселков го¬
родского типа на 1350 тысяч рублей.
Кроме того, комиссии считают целесообразным оставить в рас¬
поряжении организаций жилищно-коммунального хозяйства ис¬
полнительных комитетов областных и Минского городского Сове¬
тов народных депутатов 5610 тысяч рублей 10-процентных отчисле¬
ний от средств, предусмотренных на капитальный ремонт
жилищного фонда и учреждений социально-культурного и быто¬
вого назначения, для использования их на развитие производствен¬
ной базы ремонтно-строительных и эксплуатационных организаций
сверх лимитов государственных капитальных вложений.
Таким образом,' доходы Государственного бюджета БССР на
1982 год предлагается увеличить на 9990 тысяч рублей и на эту же
сумму — расходы бюджета.
Мне поручено доложить, что Совет Министров БССР считает
426

возможным принять эти предложения. На сумму средств, оставляе¬
мых на развитие производственной базы организаций жилищно-
коммунального хозяйства, будут увеличены расходы бюджета на
финансирование государственных капитальных вложений. Соот¬
ветствующие изменения будут внесены в финансовые планы и сме¬
ты министерств и ведомств БССР, в бюджеты областей и города
Минска.
Все вопросы, поставленные Планово-бюджетной и другими
постоянными комиссиями, а также предложения, высказанные на
сессии Верховного Совета БССР, будут внимательно рассмотрены.
Товарищи депутаты! Пятилетний план, план и бюджет на 1982
год напряженный, но выполнимый. Воплощенный в них курс нашей
партии на социально-экономический прогресс выражает коренные
интересы всех трудящихся республики. Теперь, как подчеркнул в
своей речи на ноябрьском (1981 г.) Пленуме ЦК КПСС товарищ
Леонид Ильич Брежнев, «надо подкрепить цифры плана экономи¬
ческими и организационно-политическими мерами, гарантирующи¬
ми их выполнение. Организованность, деловитость, дисциплина —
вот непременные требования как в центре, так и на местах». Исходя
из этих требований министерствам и ведомствам БССР, исполко¬
мам местных Советов народных депутатов необходимо строить свою
работу так, чтобы не только достичь, но и превзойти намеченные
рубежи.
Нет сомнения в том, что трудящиеся Советской Белоруссии
своим самоотверженным трудом внесут достойный вклад в выпол¬
нение исторических решений XXVI съезда КПСС, в практическое
осуществление заданий плана и бюджета. (Аплодисменты).
Председатель. Товарищи депутаты! Приступаем к утверждению
Государственного бюджета Белорусской ССР на 1982 год и отчета
об исполнении Государственного бюджета за 1980 год. Напомню,
что, согласно Регламенту Верховного Совета БССР, если Верхов¬
ный Совет не примет другого решения, сначала утверждаются об¬
щие суммы доходов и расходов Государственного бюджета БССР,
а потом ставится на голосование Закон о Государственном бюдже¬
те Белорусской ССР.
Я считаю, что нет необходимости менять порядок, потому что
других предложений нет.
Прошу Министра финансов Белорусской ССР депутата Шатило
зачитать общую сумму доходов и общую сумму расходов Государ¬
ственного бюджета Белорусской ССР на 1982 год.
Шатило Б. Й. В Государственном бюджете Белорусской ССР
на 1982 год, внесенном Советом Министров БССР, доходы преду¬
сматриваются в сумме 5 миллиардов 923 миллионов 71 тысячи
рублей.
Планово-бюджетная и другие постоянные комиссии Верховного
Совета Белорусской ССР предложили увеличить доходы на 9 мил-
427

лионов 990 тысяч рублей. С учетом этой поправки доходы Государ¬
ственного бюджета Белорусской ССР на 1982 год представляются
на утверждение в общей сумме 5 миллиардов 933 миллионов 61 ты¬
сячи рублей.
Председатель. Есть ли другие поправки к общей сумме дохо¬
дов Государственного бюджета Белорусской ССР на 1982 год?
Поправок нет.
Общую сумму доходов Государственного бюджета Белорусской
ССР на 1982 год с учетом предложений постоянных комиссий Вер¬
ховного Совета ставлю на голосование.
Кто за то, чтобы утвердить названную Министром финансов об¬
щую сумму доходов Государственного бюджета республики, прошу
проголосовать. Прошу опустить руки. Кто против? Нет. Кто воз¬
держался? Нет.
Общая сумма доходов Государственного бюджета Белорусской
ССР на 1982 год Верховным Советом утверждена.
Шатило Б. И. Товарищи депутаты! Расходы Государственного
бюджета Белорусской ССР на 1982 год предусматриваются в сумме
5 миллиардов 923 миллионов 71 тысячи рублей. Планово-бюджет¬
ная и другие постоянные комиссии Верховного Совета БССР пред¬
ложили увеличить расходы бюджета на 9 миллионов 990 тысяч
рублей с направлением их на оборудование спортивных залов, пло¬
щадок при общеобразовательных школах, приобретение спортив¬
ного и другого инвентаря и оборудования для этих школ, на улуч¬
шение материального обеспечения учащихся профессионально-тех¬
нических училищ, на приобретение инвентаря и оборудования и
капитальный ремонт зданий учреждений здравоохранения, на бла¬
гоустройство городов, районных центров и поселков городского
типа, на финансирование государственных капитальных вложений
организаций жилищно-коммунального хозяйства в связи с остав¬
лением в их распоряжении средств на развитие производственной
базы ремонтно-строительных и эксплуатационных организаций.
Таким образом, расходы Государственного бюджета республи¬
ки на 1982 год представляются на утверждение в сумме 5 миллиар¬
дов 933 миллиона 61 тысяча рублей.
Председатель. Товарищи депутаты! Есть ли у вас другие пред¬
ложения по расходной части Государственного бюджета Белорус¬
ской ССР на 1982 год? Нет.
Позвольте поставить на голосование общую сумму расходов
Государственного бюджета Белорусской ССР на 1982 год с учетом
предложений, внесенных постоянными комиссиями Верховного Со¬
вета.
Кто за то, чтобы принять названную сумму расходов Государ¬
ственного бюджета Белорусской ССР на 1982 год, прошу проголо¬
совать. Прошу опустить руки. Кто против? Нет. Кто воздержался?
Нет.
428

Общая сумма расходов Государственного бюджета Белорусской
ССР на 1982 год утверждается единогласно.
Переходим к принятию Закона о Государственном бюджете
Белорусской ССР на 1982 год.
Проект Закона с изменениями и дополнениями, с учетом за¬
ключения постоянных комиссий и выступлений депутатов, у вас
есть.
Есть ли поправки или дополнения к проекту Закона? Нет.
Закон о Государственном бюджете предлагается голосовать в
целом. Никто не настаивает на постатейном голосовании? Нет.
Кто за то, чтобы принять Закон о Государственном бюджете,
прошу голосовать. Прошу опустить руки. Кто против? Нет. Кто воз¬
держался? Нет.
Закон о Государственном бюджете Белорусской ССР на 1982
год утверждается единогласно.
Товарищи депутаты! Переходим к принятию Постановления
Верховного Совета об утверждении отчета об исполнении Государ¬
ственного бюджета Белорусской ССР за 1980 год.
Проект этого Постановления у вас есть.
Может, будут поправки или замечания по проекту? Нет.
Есть ли необходимость зачитывать его? Нет.
Тогда позвольте проект Постановления проголосовать.
Кто за то, чтобы принять это Постановление, прошу проголо¬
совать. Прошу опустить руки. Кто против? Нет. Кто воздержался?
Нет.
Постановление об утверждении отчета об исполнении Государ¬
ственного бюджета Белорусской ССР за 1980 год Верховным Сове¬
том утверждено единогласно.
Товарищи депутаты! Начинаем рассмотрение вопроса о проек¬
тах Закона Белорусской ССР «Об охране атмосферного воздуха» и
Закона Белорусской ССР «Об охране и использовании животного
мира».
Слово для доклада предоставляется заместителю Председателя
Совета Министров Белорусской ССР депутату Коваленко Геннадию
Герасимовичу.
Коваленко Г. Г. (С тол и некий избирательный округ
Брестской области). Товарищи депутаты! В условиях науч¬
но-технического прогресса, быстрого развития промышленности,
транспорта, сельского хозяйства охрана природы и рациональное
использование природных ресурсов являются делом огромного го¬
сударственного значения. В нашей стране эта задача решается с
подлинно широким размахом и находится в центре внимания Ком¬
мунистической партии и Советского государства.
Еще в первые годы Советской власти, в крайне тяжелое для мо¬
лодой Республики Советов время, Владимир Ильич Ленин подписал
более ста декретов и других документов, предусматривающих раци-
429

опальное использование и охрану земли, её нёдр, лёсОв и вод, регу¬
лирование охоты и рыболовства, создание в нашей стране заповед¬
ников и заказников. Система Норм по охране природы, разработан¬
ная под руководством Владимира Ильича Ленина, была положена
в основу всего природоохранного законодательства нашей страны.
Ленинские идей охраны природы во всей полноте воплощены в
Конституции СССР и Конституции БССР, в которых предусматри¬
вается, что в интересах настоящего и будущих поколений принима¬
ются необходимые меры для охраны и научно обоснованного, ра¬
ционального использования земли и ее недр, водных ресурсов, ра¬
стительного и животного мира, для сохранения в чистоте воздуха и
воды, обеспечения воспроизводства природных богатств и улучше¬
ния окружающей человека среды.
Задачи по охране природы составляют важную часть наших пя¬
тилетних планов. Коммунистическая партия воспитывает в каждом
советском человеке чувство хозяина, чувство моральной ответствен¬
ности за все дела и не в последнюю очередь — за охрану и обога¬
щение родной природы.
XXVI съезд КПСС, определив величественную программу раз¬
вития материального производства, науки и культуры, роста благо¬
состояния советского народа, в то же время отметил, что для выпол¬
нения намеченных планов потребуется вовлечение в хозяйственный
оборот огромного количества природных ресурсов, являющихся
первоисточником материальных благ.
При этом особое внимание уделено правильному использованию
природных богатств, тому, чтобы в процессе использования одних
природных ресурсов не наносилось ущерба другим, чтобы хозяй¬
ственная деятельность не нарушала сложившегося равновесия в
природе, а природа служила человеку вечно.
Хотелось бы доложить сессии, что партийные, советские и хозяй¬
ственные органы республики в десятой пятилетке выполнили боль¬
шой объем работ по осуществлению природоохранных мероприятий.
Так, общая площадь зеленых зон городов и городских поселков
доведена до 1 миллиона 130 тысяч гектаров, прирост их за пятиле¬
тие составил 347 тысяч гектаров.
Рекультивировано и передано постоянным землепользователям
около 57 тысяч гектаров выработанных торфяников и карьеров не¬
рудных ископаемых.
Оборотное водопользование в промышленности достигло 83 про¬
цента. В результате экономии, проведения других водоохранных
мероприятий в республике потребление свежей воды на промыш¬
ленные цели уменьшено на 40 процентов.
«Хозяйское, рачительное использование естественных ресурсов,
забота о земле, о лесе, о реках и чистом воздухе, о растительном и
животном мире,— как подчеркнул Генеральный секретарь ЦК
КПСС, Председатель Президиума Верховного Совета СССР това-
430

рищ Леонид Ильич Брежнев,— все это наше кровное коммунисти¬
ческое дело. Мы должны сохранить и украсить нашу землю для ны¬
нешних и будущих поколений советских, людей». Исходя из этих
указаний, XXVI съезд КПСС и XXIX съезд КПБ потребовали уси¬
ления охраны природы, повышения ответственности партийных и
советских органов, министерств и ведомств, предприятий, организа¬
и
V
ции, учреждении, колхозов и совхозов за рациональное использова¬
ние природных богатств. Этой цели служат представленные на рас¬
смотрение Верховного Совета республики проекты Законов Бело¬
русской ССР «Об охране атмосферного воздуха» и «Об охране и
использовании животного мира», призванные усовершенствовать
правовое регулирование отношений, связанных с охраной атмосфер¬
ного воздуха, с охраной и использованием животного мира.
Важнейшими документами в реализации задач охраны природы
становятся Государственный план экономического и социального
развития СССР на 1981—1985 годы, утвержденный шестой сессией
Верховного Совета СССР, и соответствующий пятилетний план раз¬
вития: нашей республики, принятый на нынешней сессии Верховно¬
го Совета Белорусской ССР, где выделены специальные разделы
«Охрана природы». Они открывают новые перспективы для даль¬
нейшего усиления охраны природы и улучшения использования при¬
родных ресурсов. Большое значение имеет и то, что предстоящая
деятельность в области охраны окружающей среды опирается на
прочный фундамент свершений, осуществленных в республике в
этом направлении за годы десятой пятилетки.
Многие хозяйства накопили поучительный опыт работы по охра¬
не природы. В республике и сегодня памятен, призыв колхоза име¬
ни Лёнина Столбцовского района соревноваться в области охраны
природной среды. Прозвучал он в период подготовки к 100-летию со
дня рождения Владимира Ильича Ленина и был поддержан в кол¬
хозах и совхозах. За большую работу, проделанную в этом напра¬
влении, колхоз, как инициатор почина, был удостоен чести стать
участником ВДНХ СССР. И в настоящее время партийная органи¬
зация, сельский Совет, правление колхоза держат в центре внима¬
ния вопросы охраны природных ресурсов. Ежегодно в план их ра¬
боты включаются природоохранные мероприятия, на эти цели вы¬
деляются необходимые средства. Только в прошлом году силами
членов колхоза в хозяйстве проведены большие озеленительные ра¬
боты, создан заказник, на месте торфяных выработок сделаны во¬
доемы.
Однако, несмотря на всю важность проведения природоохран¬
ных работ, эти вопросы еще не находят должного понимания у от-
1
ельных руководителей и специалистов хозяйств, земплепользова
телей. В ряде случаев выделяемые на охрану природы государст¬
венные средства осваиваются не полностью, а иногда и не по наз¬
начению. Все это требует от советских и хозяйственных органов,
431

руководителей и специалистов колхозов и совхозов углубленного
изучения состояния работ по охране природы и осуществления мер
по их улучшению в каждом хозяйстве.
В целях обеспечения рационального и планового, использования
земли во всех отраслях народного хозяйства Совет Министров БССР
утвердил генеральную схему использования земельных ресурсов Бе¬
лорусской ССР. Срок действия этой схемы рассчитан до 1990 года.
Она приобрела важное значение для усиления охраны и более ра¬
ционального использования земли.
Экономические успехи нашей страны создают прочную базу для
о
о
осуществления крупных мероприятии по охране окружающей при¬
родной среды. «Партия и правительство,— отметил в Отчетном до¬
кладе XXIX съезду КП Белоруссии кандидат в члены Политбюро
ЦК КПСС, Первый секретарь ЦК КПБ товарищ Тихон Яковлевич
Киселев,— выделяют на эти цели огромные ассигнования. Дело за
темг чтобы использовать их полностью и с наибольшим эффектом.
Партийные, советские и профсоюзные организации, плановые и хо-
и
и
V
зяиственные органы, руководители предприятии и организации,
колхозов и совхозов должны рассматривать вопросы воспроизвод¬
ства и рационального использования природных ресурсов, охраны
атмосферного воздуха, водоемов, животного и растительного мира
как дело большой государственной важности, составную часть за¬
боты о человеке, условиях его труда и жизни сегодня и в будущем».
Разработкой проблем природоохранных мероприятий и рацио¬
нального использования природных ресурсов у нас занимаются ин¬
ституты АН БССР и вузы, отраслевые, научные и проектные учре¬
ждения республики.. Осуществляются комплексные научные
программы по охране природы. Большое внимание уделяется проб¬
леме улучшения природной среды в городских и промышленных
центрах, рациональному использованию биологических и мине¬
ральных ресурсов, разработке новых, безотходных и малоотход¬
ных технологий, совершенствованию законодательства по охране
природы.
Большой опыт проведения научных исследований и решения
практических задач в области рационального природопользования
накоплен в ходе мелиоративного строительства в Белорусском По¬
лесье. Мелиорация и освоение земель в этом регионе ведутся в со¬
ответствии со Схемой, разработанной с учетом достижений науки и
передового опыта, комплексно, с рациональным использованием
водных и земельных ресурсов, аккумуляцией стока и обеспечением
необходимых условий получения высоких гарантированных урожа¬
ев всех сельскохозяйственных культур. Наряду с осушением земель
осуществляется создание защитных лесополос, заповедных террито¬
рий, охранных мероприятий по защите фауны и флоры, строитель¬
ство водохранилищ, улучшается ландшафт территорий. Использо¬
вание имеющегося опыта важно не только для дальнейшего освое-
432

ния этого края, но и для решения аналогичных задач в других
регионах республики.
Товарищи депутаты! В общем комплексе природоохранных проб¬
лем вопросы охраны атмосферного воздуха имеют первостепенное
значение. Атмосфера — один из самых важных компонентов при¬
родной среды, необходимый для поддержания жизнедеятельности
всего живого. В то же время атмосферный воздух становится важ¬
нейшим природным ресурсом, который все более интенсивно исполь¬
зуется в народном хозяйстве. Из атмосферного азота производятся
практически все неорганические азотные удобрения, азотная кисло¬
та и ее: соли. Кислород широко используется для интенсификации
металлургических, химических процессов, для резки металлов, в ме¬
дицине и многих других отраслях. Он — необходимый компонент
для прохождения окислительных процессов, которые распростране¬
ны не только в природной среде, но и применяются в теплоэнерге¬
тике, металлургии, химической, микробиологической промышлен¬
ности. В настоящее время воздух широко используется в техноло¬
гических процессах для охлаждения воды, оборудования, сырье¬
вых материалов и готовой продукции.
Борьба за чистоту воздушного бассейна у нас выдвинута в чи¬
сло важнейших общегосударственных задач. Для снижения загряз¬
нения атмосферного воздуха быстрыми темпами идет строительство
газопылеулавливающих установок, совершенствуются технологиче¬
ские процессы, внедряются безотходные производства. За последние
два года на предприятиях республики построено свыше 300 новых
установок газоочистки и около 1000 приведено в исправное состоя¬
ние, повышена их эффективность.
Улучшилась эксплуатация газоочисток на ведущих предприя¬
тиях. Так, на Минском автомобильном заводе в последнее время по¬
строено 10 новых установок и свыше 40 приведены в исправное со¬
стояние, что позволило значительно сократить выбросы вредных
веществ в атмосферу. Введены крупные газоочистные установки на
минских станкостроительных заводах имени Кирова и имени Ок¬
тябрьской революции, тракторном, Новополоцком нефтеперераба¬
тывающем, Гомельском станкостроительном заводе имени Кирова,
стекольном заводе «Неман», в объединении «Волковыскцементо-
шифер» и других.
Уже многое сделано и достигнуты определенные успехи в реше¬
нии ряда проблем охраны воздушного бассейна от вредных приме¬
сей. Однако это еще только начало большой работы. Предстоит ос¬
новательно потрудиться, чтобы повсеместно обеспечить надежную
охрану атмосферного воздуха, от чистоты которого во многом зави¬
сит здоровье людей, состояние животного и растительного мира.
Бурный рост автотранспорта, парка тракторов и других меха¬
низмов-ставит острые проблемы защиты воздушного бассейна круп¬
ных городов и населенных пунктов от загрязнения выхлопными га-
433

З.ами. Необходим строжайший контроль за техническим состоянием
автомашин. Правильная регулировка двигателей может существен¬
но сократить вредные выбросы. Между тем в автохозяйствах еще
часты случаи, когда на линию выпускаются, машины без соответст¬
вующей проверки. Даже при технических осмотрах, по регламенту
которых необходимо проводить проверку на токсичность выхлопных
газов, во многих случаях это не делается. А ведь неотрегулирован¬
ные двигатели при сжигании одной тонны топлива выбрасывают в
атмосферу вредных веществ в 1,8 раза больше.
Большую ответственность за эти недостатки несет также Респу¬
бликанское управление по гидрометеорологии и контролю природ¬
ной среды. Оно еще далеко не всегда и не в полной мере использу¬
ет предоставленные ему права и выполняет обязанности по защите
воздушного бассейна от загрязнения. Работники управления пока в
этом вопросе не заняли активных, боевых позиций.
Представленный на ваше рассмотрение проект Закона «Об охра¬
не атмосферного воздуха» предусматривает регулирование широко¬
го комплекса общих и взаимно согласованных требований по сохра¬
нению в чистоте и улучшению состояния атмосферного воздуха,
предотвращению и снижению вредных воздействий на него.
Проект содержит ряд принципиально новых правил, направлен¬
ных на усиление охраны атмосферного воздуха от загрязнения и
других вредных воздействий. Они предусматривают требования об
установлении нормативов предельно допустимых выбросов загряз¬
няющих веществ в атмосферу и вредных физических воздействий
на нее.
Проект Закона придает большое значение профилактическим и
текущим организационно-хозяйственным мероприятиям по охране
атмосферного воздуха. Предусматривается, что при. размещении,
проектировании, строительстве и вводе в эксплуатацию новых и ре¬
конструированных предприятий, сооружений и иных объектов, при
совершенствовании существующих и внедрении новых технологиче¬
ских процессов и оборудования необходимо обеспечивать соблюде¬
ние нормативов вредных воздействий на атмосферный воздух. При
этом должны предусматриваться улавливание, утилизация, обез¬
вреживание вредных веществ и отходов или полное исключение вы¬
бросов загрязняющих веществ и устранение иных негативных воз¬
действий на атмосферу.
Большое внимание в проекте уделено государственному и ведом¬
ственному контролю за охраной атмосферного воздуха. Государ¬
ственный контроль возложен на Советы народных депутатов, их
исполнительные, и распорядительные органы, а также специально
уполномоченные на то государственные органы. Задача такого конт¬
роля — обеспечение выполнения всеми министерствами, государ¬
ственными комитетами и ведомствами, государственными, коопера¬
тивными и другими общественными предприятиями, учреждениями
434

и организациями, а также гражданами мероприятий по охране ат¬
мосферного воздуха, соблюдение условий выбросов загрязняющих
веществ и других вредных воздействий на атмосферу и иных правил,,
установленных законодательством об охране атмосферного воздуха..
Органам, осуществляющим контроль, предоставлены широкие пра¬
ва, в частности право ограничивать, приостанавливать или запре¬
щать выброс загрязняющих веществ, если он допускается с нару¬
шением установленного порядка.
Природа щедро одарила Белоруссию разнообразием зверей,,
птиц, рыб. Для сохранения и приумножения богатств животного и
растительного мира уже немало сделано. Созданы заповедники^
заповедно-охотничьи хозяйства, заказники. Среди них Березинский
биосферный и Припятский ландшафтно-гидрологический заповед¬
ники, два заповедно-охотничьих хозяйства — «Беловежская пуща»
и «Телеханское». В последние годы Правительством республики
приняты решения об организации ландшафтных заказников «Голу¬
бые озера», «Свитязянский», «Белое» и «Межозерный» лесного за¬
казника «Прилукский», восьми гидрологических заказников «Вы-
гонощенское», «Дикое», «Ельня», «Заозерье» и других, шести охот¬
ничьих заказников, двенадцати государственных ботанических за¬
казников дикорастущих растений, шестнадцати торфяных и семи
озерных заказников.
Охотничьи организации, организации общества охраны природы
оказывают определенную помощь государственным органам в охра¬
не полезной фауны. Принято ряд практических мер по улучшению
ведения охотничьего хозяйства. Оно получило плановое начало,,
ликвидирована обезличка в использовании охотничьих угодий и
охотничьего фонда.
В настоящее время разрабатывается единая схема всех охраняе¬
мых территорий и объектов природы республики. В этом плане
большое значение имеет подготовленная «Красная книга Белорус¬
ской ССР», включающая описание, распространение и меры по
охране редких и исчезающих видов животных и растений.
Все это положило хорошее начало той большой работе, которую
предстоит провести, чтобы обогатить животный мир. Например, за
последнее время численность лосей, диких кабанов и некоторых
других животных стабилизировалась. Нынче почти нет районов, где
бы не было лосей, кабанов, бобров, а ведь 30—40 лет назад их на¬
считывались единицы. Если в 1952 году в республике было всего
600—800 лосей, то теперь их численность превышает 20 тысяч.
Вместе с тем в воспроизводстве животного мира имеет место
ряд существенных недостатков. Многочисленны еще случаи нару¬
шения правил охоты и рыболовства. Несмотря на это, органы лес¬
ного хозяйства, местные Советы недостаточно активно привлекают
общественность на борьбу с браконьерами.
Следует твердо помнить, что охрана диких животных и других
435

природных богатств — всенародное дело. Здесь большое поле дея¬
тельности как государственных, так и общественных организаций.
Обеспечение бережного, хозяйского, гуманного отношения к жи¬
вотному миру, всемерное усиление его охраны — одна из важней¬
ших черт проекта Закона Белорусской ССР «Об охране и исполь¬
зовании животного мира».
Закрепляя право собственности государства на животный мир,
проект Закона создает благоприятную основу для проведения го¬
сударственных мер в области охраны и рационального использова¬
ния животного мира. Он содержит комплекс правоохранных норм,
определяющих охрану диких животных и их правильное использо¬
вание.
Проект четко формулирует основные требования по охране и ис¬
пользованию животного мира. В нем содержится классификация
видов пользования животным миром, среди которых названы: охо¬
та, рыболовство, пользование животным миром в научных, куль¬
турно-просветительных, воспитательных, эстетических целях и дру¬
гие. Особые меры предусматриваются по охране редких и находя¬
щихся под угрозой исчезновения видов животных. Вводится ряд
правил охраны животных при применении средств защиты расте¬
ний, стимуляторов их роста, минеральных удобрений и других пре¬
паратов. В проекте определен порядок государственного учета жи¬
вотных и их использования, а также правила ведения государст¬
венного кадастра учета животных.
Предметом особой заботы для нас стали леса, имеющие исклю¬
чительное значение для охраны атмосферного воздуха, сохранения
животного мира. Леса служат мощным естественным регулятором
водного баланса и климата, украшают жизнь человека, создают
ничем незаменимые условия для отдыха и лечения людей. Лесные
насаждения — лучший помощник человека в решении многих при¬
родоохранных вопросов. Они приостанавливают ветровую и водную
эрозию, сохраняют естественные ландшафты и являются местом
обитания многих видов фауны, очищают воздух от вредных веществ.
Вся эта совокупность ценностей леса делает его важнейшим объек¬
том охраны.
Наша республика — лесистый край. Леса занимают свыше 34
процентов территории. Характерно, что около 20 процентов лесов
в полном смысле рукотворны, созданы руками лесоводов. Особенно
большие лесоустроительные работы проведены в послевоенный пе¬
риод. Писатель Леонид Леонов говорил о том, что лес обычно раз¬
деляет судьбу своего народа. К Белоруссии это можно отнести в
полной мере. Вдумаемся в цифры: за время вторжения фашистских
полчищ в Белоруссии погиб каждый четвертый ее житель и каждый
третий гектар леса.
Хорошо, что мы сегодня высаживаем леса больше, чем выруба¬
ем, возвращая, так сказать, взятые у него «долги».
436

Многие партийные, советские, профсоюзные и комсомольские ор¬
ганизации, народные депутаты проводят большую работу среди кол¬
лективов по воспитанию высокой культуры в отношениях с окружа¬
ющей средой. Именно как форма воспитания возникли у нас школь¬
ные лесничества. Здесь учащиеся под руководством лесоводов и
актива общества охраны природы помогают органам лесного хо¬
зяйства очищать лес, следить за его санитарным состоянием, охра¬
нять от пожаров. В республике за школьными лесничествами закре¬
плено более 200 тысяч гектаров леса.
Все, что происходит с природой по нашей воле,— отражение
нас самих: наших знаний, внутренней культуры, гражданского са¬
мосознания. Наш народ издавна бережно относится к природе и ее
замечательным памятникам. Эту добрую традицию следует всемер¬
но развивать. Воспитание бережного, внимательного отношения к
окружающей среде, расширение знаний и навыков, необходимых
для ее охраны и улучшения, должно стать неотъемлемой частью
общей системы просвещения, образования, подготовки кадров.
У нас уже накоплен определенный опыт пропаганды природо¬
охранных знаний. Это — чтение лекций, проведение бесед, демон¬
страция кинофильмов о природе и ее охране, организация радио- и
телепередач, выставок и многое другое.
Нужно, однако, признать, что в этом важном деле имеются еще
существенные недостатки и упущения. Количество нарушений за¬
конодательства об охране природы остается весьма значительным.
В связи с этим возникает необходимость принятия конкретных мер
по повышению уровня пропагандистской деятельности в области
охраны природы. Нужно привлекать к строгой ответственности каж¬
дого, кто нарушает законодательство об охране природы. Здесь
свое весомое слово должны сказать исполкомы Советов народных
депутатов, Государственный комитет БССР по охране природы.
Требует дальнейшего совершенствования постановка природо¬
охранного просвещения в вузах, средних специальных учебных
заведениях, профессионально-технических училищах и общеобразо¬
вательных школах республики, а в связи с этим и подготовка и пе¬
реподготовка преподавателей природоохранных дисциплин. В эко¬
логическом образовании и воспитании у нас слабо используются
возможности культпросветучреждений, музеев, библиотек, клубов и
Домов культуры, парков культуры и отдыха. Проблема рациональ¬
ного природопользования заслуживает конкретного разъяснения
не только в массовой аудитории, но и среди специалистов, включая
работников министерств, ведомств, предприятий, организаций, кол¬
хозов и совхозов. В этом у нас еще есть серьезные недостатки.
Учитывая это, в прошлом году ЦК КПБ, Совет Министров
БССР, Белсовпроф и ЦК ЛКСМБ приняли постановление «Об ор¬
ганизации республиканского социалистического соревнования по
охране природы и рациональному использованию природных ресур-
437

сов». Этот документ призван поднять повсеместно на более высокий
уровень всю природоохранную работу.
Товарищи депутаты! Верховный Совет Белорусской ССР принял
уже Земельный кодекс, Кодекс о недрах, Лесной и Водный кодексы,
В целях дальнейшего развития природоохранного законодательства
вам представлены на обсуждение проекты Закона Белорусской ССР
«Об охране атмосферного воздуха» и Закона Белорусской ССР «Об
охране и использовании животного мира». В подготовке этих зако¬
нопроектов участвовали Государственный комитет БССР по охране
природы, Министерство юстиции БССР, Академия наук БССР, дру¬
гие министерства, ведомства и научные учреждения, Белорусское
республиканское управление по гидрометеорологии и контролю
природной среды, исполнительные комитеты местных Советов на¬
родных депутатов, а также общественные организации республики.
Юридической базой для разработки проектов Закона Белорус¬
ской ССР «Об охране атмосферного воздуха» и Закона Белорусской
ССР «Об охране и использовании животного мира» послужили при¬
нятые Верховным Советом СССР Законы Союза Советских Социа¬
листических Республик «Об охране атмосферного воздуха» и «Об
охране и использовании животного мира». Этими законами решены
важнейшие положения охраны атмосферного воздуха, охраны и ис¬
пользования животного мира, единообразные для всего Советского
Союза. В проектах Законов Белорусской ССР они воспроизведены
текстуально, как положения, относящиеся к исключительной ком¬
петенции СССР. Вместе с тем проекты Законов Белорусской ССР
дополняют и развивают союзные Законы по вопросам, отнесенным
к компетенции Белорусской ССР.
Представленные вам проекты рассматривались и обсуждались в
Совете Министров Белорусской ССР, в постоянных комиссиях Вер¬
ховного Совета Белорусской ССР по охране природы и рациональ¬
ному использованию природных ресурсов, законодательных пред¬
положений, по здравоохранению и социальному обеспечению, по
промышленности, по транспорту и связи, по сельскому хозяйству.
Предложения и замечания, высказанные в процессе обсуждения,
позволили дополнить и более четко изложить положения и статьи
проектов Законов.
Принятие Законов Белорусской ССР «Об охране атмосферного
воздуха» и «Об охране и использовании животного мира» станет
важным событием в жизни нашей республики и будет способство¬
вать дальнейшему укреплению законности в области охраны ат¬
мосферного воздуха, охраны и использования животного мира, вос¬
питанию советских людей в духе высокой ответственности за хо¬
зяйское, бережное отношение к природе. (Аплодисменты).
Председатель. Объявляется перерыв.
438

После перерыва
Председатель. Товарищи
депутаты! Заседание
нашей сессии
продолжим.
Начнем.рассмотрение вопроса о Законе Белорусской ССР по
охране природы и рациональному использованию природных ресур¬
сов Верховного Совета Белорусской ССР. Слово для содоклада
постоянных комиссий предоставляется депутату Коновалову Вла¬
димиру Ефимовичу.
Коновалов В. Е. (Могилевский — Кировский изби¬
рательный округ Могилевской области). Уважаемые
товарищи депутаты! Настоящая сессия Верховного Совета Бело¬
русской ССР проходит в знаменательное время. Состоявшиеся
ноябрьский (1981 г.) Пленум Центрального Комитета КПСС и
шестая сессия Верховного Совета СССР приняли решения боль¬
шого исторического значения — они. рассмотрели план экономичес¬
кого и социального развития страны на нынешнюю пятилетку, а
также план и бюджет на 1982 год.
В яркой и содержательной речи на Пленуме Генерального сек¬
ретаря ЦК КПСС, Председателя Президиума Верховного Совета
СССР товарища Леонида Ильича Брежнева с предельной ясностью
сформулированы главные задачи партии и советского народа на
одиннадцатую пятилетку и 1982 год.
В решениях Пленума ЦК КПСС, сессии Верховного Совета
СССР, речи товарища Леонида Ильича Брежнева отражается ли¬
ния XXVI съезда КПСС — все во имя человека, все для блага че¬
ловека.
Заботой о благе и здоровье народа, улучшении условий его жиз¬
ни проникнуты обсуждаемые сегодня проекты Законов Белорус¬
ской ССР «Об охране атмосферного воздуха» и «Об охране и ис¬
пользовании животного мира». Важность данных законопроектов
очевидна и понятна каждому советскому человеку. Атмосферный
воздух и.животный мир принадлежат к числу основных компонен¬
тов окружающей среды. С чистотой воздуха связана жизнь и здо¬
ровье наших людей, состояние животного и растительного мира,
прочность и долговечность любых конструкций, зданий и соору¬
жений.
В условиях научно-технического прогресса, бурного развития
промышленности, транспорта, сельского, хозяйства,
проведения
в
широких масштабах мелиорации, интенсивного роста городов и сел
требуется усиление внимания к охране окружающей среды.
В нашей стране постоянно совершенствуется научная система
рационального использования природных богатств. Она широко
внедряется во все отрасли, народного хозяйства в соответствии с
планами экономического и социального развития. Осуществляется
строительство газо- и пылеулавливающих установок, совершенству-
439

ются технологические ^процессы, - внедряются безотходные произ¬
водства. Ведется большая работа по благоустройству городов, по¬
селков и сёл. Все это обеспечивает значительное улучшение воз¬
душного бассейна. Только в одиннадцатой пятилетке затраты на
охрану природы в республике Составят сумму, . превышающую
96 миллионов рублей. Значительные средства на эти цели выделя¬
ют производственные объединения, предприятия, колхозы, совхозы.
Вместе с тем при предварительном, рассмотрении планов эконо¬
мического и социального развития республики в подготовительной,
комиссии по охране природы и рациональному использованию при¬
родных ресурсов было-установлено, что мероприятия, проводимые
министерствами, ведомствами, местными государственными орга¬
нами в этой области,, еще не дали желаемых результатов. Предсто¬
ит провести большую работу по охране, восстановлению и улуч¬
шению воздушной среды и защите животного мира.
По данным Республиканского управления по гидрометеороло¬
гии и контролю природной среды, в атмосферу ежегодно выбрасьь
вается большое количество сернистого ангидрида, угарного газа,
углеводородов, окислов азота и других веществ, оказывающих
вредное воздействие на здоровье людей, животный и растительный
мир. Значительная часть выбросов приходится на долю Новополоц¬
кого нефтеперерабатывающего и минских тракторного и автомо¬
бильного заводов. В результате этого уровень загрязнения воздуш¬
ной среды в отдельных городах и промышленных центрах иногда
достигает предельно допустимой концентрации. Такие факты на¬
блюдались в Минске, Могилеве, Новополоцке, Гомеле,. Витебске,
Светлогорске.
Основными источниками загрязнения воздушной среды являют¬
ся, электростанции и различные топки, химические и металлурги¬
ческие предприятия, предприятия промышленности строительных
материалов, автомобильный транспорт.
На тепловых электростанциях, по существу, не организовано
улавливание вредных веществ, содержащихся в дымовых газах.
В Управлении энергетики и электрификации пока разговоры идут
не о действительном сокращении вредных выбросов, а о рассеива¬
нии газообразных выбросов путем поднятия дымоотводящих труб.
Всем промышленным, строительным и другим министерствам и
ведомствам, предприятия которых выбрасывают в атмосферу
загрязняющие вещества, к числу первоочередных природоохранных
мероприятий следует отнести создание новых и совершенствование
существующих технологических процессов с целью резкого сокра¬
щения промышленных выбросов, а также оснащение источников за¬
грязнения пылегазоочистными установками.
Серьезную тревогу вызывает засорение атмосферы выхлопными
газами автомобилей. В среднем один легковой автомобиль выбра¬
сывает в час около трех, а грузовая автомашина — шесть кубомет-
440

ров окиси-углерода. А .всего всеми видами автомобильного транс¬
порта за сутки выбрасывается в воздушную среду 3812 тонн ток¬
сичных веществ, в том числе по городу Минску — 383 тонны.
Роль автомобильного транспорта и впредь будет возрастать,
в связи с чем все большее значение приобретает борьба с загрязне¬
нием атмосферы выхлопными газами. Вот почему в нашей стране
проводится большая работа по использованию в автомобилях ме¬
нее токсичных видов топлива. А пока Министерство автомобильно¬
го транспорта БССР, другие министерства и ведомства, имеющие
автотранспортные средства, а также Министерство внутренних дел
БССР должны усилить требовательность к руководителям авто¬
хозяйств за техническое состояние автомобилей, строго спрашивать
с тех работников, которые допускают выход на линию машин с по¬
вышенным содержанием токсичных веществ в выхлопных газах.
Министерству автомобильного транспорта БССР необходимо при¬
о
V
V
нять меры к оснащению хозяйств диагностической аппаратурой для
контроля за содержанием вредных веществ в отработанных газах.
Товарищи депутаты! Несмотря на проводимую в республике ра¬
боту по сохранению животного мира, положение дел в этой облас¬
ти также нельзя признать удовлетворительным. Хотя затраты на
биотехнические мероприятия к концу десятой пятилетки возросли
вдвое, произошло снижение численности большинства видов охот¬
ничьих животных и дичи в результате ухудшения условий их оби¬
тания и браконьерства, неправильного применения химических
средств защиты растений, а также значительного увеличения чис¬
ленности волков.
Сокращаются и рыбные запасы. Здесь мы видим две основные
причины: гибель рыбы в результате загрязнения водоемов промыш¬
ленными и хозяйственно-бытовыми стоками и нарушения правил
рыболовства (лов рыбы в неустановленное время и запрещенны¬
ми орудиями). Следует подчеркнуть, что борьба с этим видом бра¬
коньерства, как и браконьерством пушных зверей и птиц, ведется
еще недостаточно. Во многих случаях органы рыбоохраны, мили¬
ции, прокуратуры, суда снисходительно относятся к браконьерам,
применяют к ним слишком либеральные меры. Нередко наруши¬
тели вообще уходят от ответственности.
Большое значение для возобновления и увеличения рыбных
запасов имеет санитарное состояние наших водоемов. Как пока¬
зывают анализы воды, во многих из них обнаруживаются вещества,
вредно влияющие на обитателей рек и озер. Так, например, содер¬
жание вредных компонентов установлено в Днепре, Западной Дви¬
не, Березине, Припяти. В основном рыбохозяйственном водоеме
республики — озере Нарочь — обнаружены накопления пестицидов
и альдрина, которых вообще не должно быть в водоемах подобного
типа.
Общеизвестно, что потребности народного хозяйства в продук-
441

ции диких животных постоянно возрастают, однако их ресурсы не
безграничны. Из этого следует, что необходимо установить четкие
правила охраны и использования животного мира, усилить помощь
лесной и рыбной охране со стороны государственных органов и об¬
щественных организаций, чтобы ни один случай браконьерства, а
также загрязнения водоемов не оставался без реагирования. Необ¬
ходимо заставить всех и каждого уважать и точно выполнять уста¬
новленные правила рыболовства и охоты.
В связи с этим весьма важное значение для улучшения охраны
окружающей среды имеет совершенствование природоохранного
законодательства.
В соответствии с поручением Президиума Верховного Совета
Белорусской ССР постоянные комиссии по охране природы и ра¬
циональному использованию природных ресурсов, законодательных
предположений, по здравоохранению и социальному обеспечению,
по промышленности, транспорту и связи, сельскому хозяйству Вер¬
ховного Совета рассмотрели представленные Советом Министров
БССР проекты Законов Белорусской ССР «Об охране атмосферно¬
го воздуха» и «Об охране и использовании животного мира».
Комиссии пришли к выводу, что проекты названных Законов
разработаны в соответствии с положениями Конституции СССР,
Конституции Белорусской ССР, одноименными Законами СССР и
отвечают задачам, поставленным XXVI съездом КПСС в области
охраны природы.
Представленные на ваше рассмотрение законопроекты призва¬
ны усовершенствовать правовое регулирование отношений, связан¬
ных с охраной атмосферного воздуха, с охраной и использованием
животного мира, привести в систему действующее в этих областях
законодательство, восполнить пробелы в нем. В проектах сохране¬
ны выдержавшие проверку временем юридические нормы, а так¬
же включены новые важные правовые положения в области охра¬
ны атмосферного воздуха, охраны и использования животного мира.
Эти документы органически войдут в единую систему приро¬
доохранного законодательства, направленного на защиту земли и
ее недр, воды и леса, атмосферного воздуха и животного мира, всех
природных богатств республики.
Проекты Законов Белорусской ССР «Об охране атмосферного
воздуха» и «Об охране и использовании животного мира» устанав¬
ливают задачи законодательства соответственно в области охраны
атмосферного воздуха, охраны и использования животного мира,
определяют компетенцию республики, систему органов государст¬
венного управления по данным вопросам. Важное место в проек¬
тах отводится организации государственного контроля за охраной
атмосферного воздуха, охраной и использованием животного мира,
нормам ответственности за нарушение указанного законода¬
тельства.
442

Проекты содержат соответствующие положения Законов СССР,
некоторые другие нормы законодательства Союза ССР, регулиру¬
ющие отношения в области охраны атмосферного воздуха, охраны
и использования животного мира. В пределах компетенции Бело¬
русской ССР законопроекты конкретизируют и развивают поло¬
жения союзных законов. Иными словами, представленные законо-
V
и
проекты с достаточной полнотой предусматривают регулирование
общественных отношений в области охраны атмосферного воздуха,
охраны и использования животного мира.
Товарищи депутаты! В процессе работы над названными зако¬
нопроектами постоянные комиссии Верховного Совета Белорусской
ССР внесли в них некоторые дополнения и изменения, направлен¬
ные на дальнейшее совершенствование проектов.
В целях определения порядка рассмотрения_предложений по
размещению предприятий, сооружений и других объектов, влия¬
ющих на состояние атмосферного воздуха, проект Закона «Об ох¬
ране атмосферного воздуха» дополнен новой статьей, регулирую-
о
V
щеи порядок рассмотрения предложении по размещению на терри¬
тории Белорусской ССР новых и реконструкции действующих пред¬
приятий, сооружений и других объектов.
В самостоятельную статью выделены положения, регламенти¬
рующие полномочия местных Советов по регулированию охраны
атмосферного воздуха в населенных пунктах, определенных зонах,
местах отдыха и туризма.
Проект Закона «Об охране и использовании животного мира»
дополнен статьей, предусматривающей создание общественных ин-
и
о
спекции для содействия государственным органам в охране жи¬
вотного мира. Для усиления эффективности охраны животного ми¬
ра в заповедниках проект этого Закона дополнен статьей, преду¬
сматривающей создание охранных зон на территории, прилегающей
к заповедникам.
В проекты Законов внесены структурные изменения. Для удоб¬
ства пользования разделены некоторые главы и статьи проектов.
В ряд статей внесены уточнения и редакционные изменения.
Все дополнения и изменения, внесенные комиссиями в рассмат¬
риваемые законопроекты, изложены в заключениях комиссий, ко¬
торые у вас, товарищи депутаты, имеются, поэтому позвольте мне
на них не останавливаться.
Товарищи депутаты! Комиссии Верховного Совета Белорусской
ССР по охране природы и рациональному использованию природ¬
ных ресурсов, законодательных предположений, по здравоохране¬
нию и социальному обеспечению, по промышленности, транспорту
и связи и по сельскому хозяйству одобряют представленные Пра¬
вительством республики проекты Закона Белорусской ССР «Об
охране атмосферного воздуха» и Закона Белорусской ССР «Об
443.

охране и использовании животного мира» и вносят предложение
утвердить их.
Нет сомнения в том, что новые Законы будут способствовать
улучшению работы министерств, государственных комитетов, ве¬
домств, предприятий, учреждений и организаций, повышению их
ответственности за решение задач охраны атмосферного воздуха и
разумного использования богатств животного мира в интересах на¬
стоящего и будущих поколений.
Председатель. Начинаем обсуждение проектов Закона «Об охра¬
не и использовании животного мира» и Закона «Об охране атмо¬
сферного воздуха». Первым выступает депутат Козлов Виктор Алек¬
сеевич — председатель Государственного комитета по охране
природы.
Козлов В. А. Уважаемые товарищи депутаты! В наше время
бурное развитие научно-технического прогресса ставит на первый
план проблему взаимоотношений человека и природы. Большой
вклад в ее разрешение вносят каждодневная забота Коммунисти¬
ческой партии и Советского правительства о благосостоянии на¬
рода, разумном использовании природных богатств нашей Родины.
Под руководством и при активной помощи партийных комите¬
тов, советских органов в республике в последние годы возросла
организационная, хозяйственная, научная и просветительская ра¬
бота, направленная на рациональное использование природных ре¬
сурсов и охрану окружающей среды.
Плодотворной в решении этих задач была десятая пятилетка.
За годы ее на природозащитные мероприятия израсходовано
средств (вместе с мелиорацией земель) более 1 миллиарда руб¬
лей. Проводимая работа по охране окружающей среды дает мно¬
гочисленные положительные результаты.
Каждый год увеличиваются объемы оборотного и повторного
водообеспечения. Сейчас эти объемы в промышленности (без энер¬
гетики) составляют 83 процента. Более рационально начали исполь¬
зоваться сельскохозяйственные угодья, повысился потенциал пло¬
дородия почвы.
Отражением заботы Правительства республики об укреплении
охраны природы явилось создание сети охраняемых территорий.
Сейчас ландшафтные, гидрологические, ботанические, клюквенные,
озерные, мемориальные и охотничьи заповедники и заказники за¬
нимают в республике почти миллион гектаров. Советом Министров
республики создана «Красная книга Белорусской ССР» редких и
исчезающих растений и животных. Книга содержит списки 80 ви¬
дов животных и 85 видов растений, подлежащих особой охране.
В республике многое делается по выполнению Закона «Об ох¬
ране природы», Водного законодательства, Земельного и Лесного
кодексов. С 1980 года в республике организовано социалистиче¬
ское соревнование между областями, районами и городами по ох-
444

ране природы и рациональному использованию природных ресурсов.
Постановлением ЦК КП Белоруссии, Совета Министров респуб¬
лики, Белсовпрофа и ЦК ЛКСМ Белоруссии победителями соревно¬
вания по итогам 1980 года признаны города Минск и Осиповичи,
Мостовский район Гродненской области/ Им присуждены перехо¬
дящие Красные знамена и денежные премии.
Однако, несмотря на. соответствующие положительные итоги
в деле охраны окружающей среды, отдельные министерства и ве¬
домства республики, многие предприятия и учреждения, колхозы
и совхозы медленно решают вопросы природопользования. К со¬
жалению, встречаются факты, когда грубо нарушаются законо¬
дательства по охране окружающей среды.
В ряде колхозов и совхозов нарушаются правила транспорти¬
ровки, хранения и использования ядохимикатов, минеральных
удобрений, в связи с чем загрязняются земля, вода, атмосфера, на¬
носится вред животному миру.
Многие руководители промышленных предприятий, строитель¬
ных и других организаций грубо нарушают требования Закона по
предупреждению загрязнения и порчи земель промышленными от¬
ходами во время строительства, разработки полезных ископаемых,
проведения дорожных работ. При строительстве обходной дороги
города Орши руководителями Дорожно-строительного района-27
Министерства строительства и эксплуатации автомобильных дорог
БССР допущены потери плодородного слоя земли свыше 27 тысяч
кубических метров. Если иметь в виду, что плодородный слой поч¬
вы формируется очень медленно (по 1 сантиметру за 100 лет), то
материальный ущерб природе очевиден.
Имеют место многочисленные случаи самовольного захвата зе¬
мель колхозов и совхозов для нужд промышленных предприятий и
строительных организаций. В некоторых районах республики зна¬
чительные участки земли заняты под свалки мусора. Плохо охра¬
няются от пожаров и самовольных вырубок государственные леса.
Допускаются многочисленные нарушения рыбоохранного законода¬
тельства и правил охоты.
Очень тревожная обстановка складывается в республике по ох¬
ране воздушного бассейна. Обследованием наиболее крупных про¬
мышленных предприятий (Минского тракторного, Могилевского
автомобильного заводов, Могилевского и Светлогорского заводов
искусственного волокна, Новополоцкого нефтеперерабатывающего
завода и других) установлено, что значительное количество этих
мощных источников загрязнения атмосферы до этого времени не
оснащено газоочистными установками.
Подобное отношение к охране окружающей среды можно объ¬
яснить тем, что отдельные предприятия, колхозы и совхозы при
реализации своих экономических интересов иногда не считаются
с общественными интересами'в сфере пользования природными ре-
445

сурсами и охраны окружающей среды или придают им второсте¬
пенное значение. Нередко наблюдаются случаи нарушения прин¬
ципа комплексного планирования, нерационального использования
выделяемых средств.
Товарищи депутаты! Нынешняя сессия единодушно утверди¬
ла Государственный план экономического и социального развития
республики на одиннадцатую пятилетку. Мы понимаем государ¬
ственную значимость и сложность задач. Вместе с министерства¬
ми и ведомствами, с помощью научных учреждений нам необходи¬
мо будет многое сделать в решении задач природоохранной дея¬
тельности.
Сложными для решения в одиннадцатой пятилетке остаются во¬
просы охраны окружающей среды в Солигорском, Гомельском, Но¬
вополоцком, Могилевском, Мозырском промышленных районах,
вопросы борьбы с эрозией почвы, охраны вод и атмосферного воз¬
духа, охраны животного мира, внедрения в производство безотход¬
ных и малоотходных технологий, бесстоковых систем водообеспе-
чения.
Нам многое нужно сделать в деле экологического воспитания
населения, воспитания чувства высокой ответственности за охрану,
рациональное использование и восстановление природных ресур¬
сов, ибо конституционная обязанность граждан оберегать природу
должна рассматриваться и как профессиональная, служебная обя¬
занность людей, отвечающих за принятие и осуществление важных
с экономической точки зрения решений, и как моральная обязан¬
ность перед обществом. Эти обязанности касаются всех — от ру¬
ководителей министерств и ведомств до каждого работника пред¬
приятия, учреждения и организации, всех жителей городов и дере¬
вень. В этом мы видим одну из основных задач строгого соблюдения
советского законодательства.
Товарищи депутаты! На рассмотрение нынешней сессии Вер¬
ховного Совета республики внесены проекты Законов Белорусской
ССР «Об охране атмосферного воздуха» и «Об охране и использо¬
вании животного мира». Эти важные документы имеют большое
социальное и народнохозяйственное значение. Они органично вой¬
дут в единую систему природоохранного законодательства нашей
республики, берущего под охрану землю и ее недра, воды и леса,
животный мир и атмосферный воздух.
Новые законы призваны сыграть важную роль в дальнейшем
совершенствовании правового регулирования охраны атмосферно¬
го воздуха и охраны и использования животного мира. Они направ¬
лены на повышение требований к государственным органам, пред¬
приятиям, колхозам, учреждениям и организациям, их ответствен¬
ности перед государством за охрану природы и рациональное
использование природных ресурсов.
Приведенные законы вытекают из основных положений Кон-
446

ституции СССР и Конституции Белорусской ССР, решений Пар¬
тии и Правительства, указаний Генерального секретаря ЦК КПСС,
Председателя Президиума Верховного Совета СССР товарища
Леонида Ильича Брежнева по вопросам охраны окружающей
среды.
Вношу предложение вынесенные на рассмотрение четвертой сес¬
сии Верховного Совета Белорусской ССР проекты Законов «Об
охране атмосферного воздуха» и «Об охране и использовании жи¬
вотного мира» принять. (Аплодисменты).
Председатель. Слово имеет депутат от Волочаевского избирав
тельного округа города Минска Кебич Вячеслав Францевич — вто¬
рой секретарь Минского горкома Компартии Белоруссии.
Следующим выступит депутат Гавранина Люся Федоровна.
Кебич В. Ф. Уважаемые товарищи депутаты! Нынешняя сессия
Верховного Совета Белорусской ССР проходит под огромным впе¬
чатлением ноябрьского Пленума Центрального Комитета Комму¬
нистической партии Советского Союза, яркой, глубоко аргументи¬
рованной речи на нем Генерального секретаря ЦК КПСС, Предсе¬
дателя: Президиума Верховного Совета СССР товарища Леонида
Ильича Брежнева, решений шестой сессии Верховного Совета
СССР десятого созыва.
Принятые на Пленуме ЦК КПСС и сессии Верховного Совета
СССР документы еще раз неопровержимо свидетельствуют о по¬
стоянной заботе нашей Партии и Советского правительства о
неуклонном повышении благосостояния советских людей, последо¬
вательной реализации выдвинутой XXVI съездом КПСС програм¬
мы дальнейшего продвижения по пути коммунистического строи¬
тельства, одним из направлений которого является улучшение
охраны природы.
Заботой о человеке проникнуты и документы, принятые сегод¬
ня на сессии Верховного Совета БССР. Внесение на рассмотрение
настоящей сессии Закона «Об охране атмосферного воздуха» явля¬
ется новым шагом в развитии законодательства по охране приро¬
ды. Именно в нашей стране охрана окружающей среды впервые в
мире возведена в ранг государственной политики
и находится под
неослабевающим вниманием Коммунистической партии и Совет¬
ского правительства, законодательно закреплена новой Конститу¬
цией СССР.
В своей практической деятельности Минская городская партий¬
ная организация, исполкомы Советов народных депутатов исходят
из указания товарища Леонида Ильича Брежнева о том, что хо¬
зяйское, рачительное использование естественных ресурсов, забо¬
та о земле, о лесе, о реках и чистом воздухе, о растительном и
животном мире — все это наше кровное коммунистическое дело.
В 1977 году партийно-хозяйственным активом города были утверж¬
дены мероприятия по усилению охраны и оздоровлению окружаю-
447

щей среды. Указанные мероприятия нашли поддержку и одобре¬
ние Центрального Комитета Компартии Белоруссии и Совета
Министров республики. На их реализацию затрачено около 40 мил¬
лионов рублей, что позволило значительно улучшить условия труда
и быта минчан.
Достаточно сказать, что в целях охраны атмосферного возду¬
ха в городе введено в строй 180 новых, приведено в исправное со¬
стояние и реконструировано около 580 существующих установок
газоочистки. На Минском.автомобильном заводе, например, впер¬
вые в стране внедрена система тонкой очистки и обезвреживания
ваграночных газов, позволяющая задерживать практически всю
пыль и окись углерода. В городе налажена паспортизация и клас¬
сификация выбросов, проведена регистрация 96 процентов газо¬
очистных и пылеулавливающих установок промышленных пред¬
приятий.
В результате проведенной работы выброс вредных веществ про¬
мышленными предприятиями сокращен на 37 тонн в сутки. Опре¬
деленная работа проводится по уменьшению вредных выбросов
автомобильным транспортом, увеличению зеленой зоны города.
За пятилетку озеленено более. 1700 гектаров городских территорий,
создано 26 новых парков и скверов. Указанные мероприятия по¬
зволили нам улучшить состояние атмосферного воздуха и, несмот¬
ря на рост производственных мощностей, стабилизировать уровень
его загрязнения.
Однако дальнейшее развитие промышленности, транспорта в
городе значительно усложняет экологическую обстановку, способ¬
ствует увеличению загрязненности окружающей, среды. Как пока¬
зывают расчеты, выполненные при разработке комплексного пла¬
на экономического и социального развития Минска на одиннадца¬
тую пятилетку, при существующем уровне работы по защите атмо¬
сферы к 1985 году величина выбросов загрязняющих веществ
может увеличиться. С учетом этого городским и районными комите¬
тами партии, исполкомами местных Советов народных депутатов,
руководителями й общественными организациями предприятий
проводится целенаправленная работа по улучшению состояния
воздуха. В настоящее время завершается разработка мероприятий
на одиннадцатую пятилетку по усилению охраны и оздоровлению
окружающей среды в городе. Мы рассчитываем, что их. реализация
даст нужный эффект.
Полностью разделяя и одобряя основные положения проекта
Закона Белорусской ССР «Об охране атмосферного воздуха», хо¬
телось бы подчеркнуть особую актуальность седьмой его главы:
«Регулирование выбросов загрязняющих веществ в атмосферу;авто¬
мобилями, самолетами,, другими передвижными средствами и уста¬
новками». Опыт показывает, что более половины всего поступле¬
ния в атмосферу угарного газа дает автомобильный транспорт.
448

Пути решения этой проблемы известны. Это — постоянный стро¬
гий контроль за техническим состоянием автомашин и токсичностью
отработанных газов. В свою очередь, для этого необходимо нали¬
чие соответствующих ремонтных служб, постов диагностики, что
возможно только в условиях крупных автопредприятий.
В то же время в городе насчитывается 893 автохозяйства с пар¬
ком менее 100 автомобилей. В них, как правило, весьма низок
уровень эксплуатации и технического состояния автомобилей.
К примеру, Министерство просвещения БССР и Министерство здра¬
воохранения республики для содержания соответственно 89 и
168 автомашин создали по 26 автохозяйств, Министерство пищевой
промышленности БССР на 123 транспортные единицы—18 хо¬
зяйств. Аналогичная практика присуща Министерству сельского
строительства БССР, Министерству сельского хозяйства БССР, Ми¬
нистерству связи БССР и некоторым другим ведомствам.
Хотелось бы, чтобы введение настоящего Закона явилось толч¬
ком для руководителей министерств и ведомств для ликвидации
мелких автохозяйств, объединения имеющейся техники в крупные
подразделения, обеспечивающие ее надлежащее содержание и
использование.
И еще один вопрос, решение которого в значительной мере за¬
висит от позиции Госплана и ряда министерств БССР. В Минске
расположено ряд предприятий и производств, интенсивно загряз¬
няющих атмосферный воздух. По многим из них Правительством
республики в свое время были приняты решения о выносе за пре¬
делы города или по их перепрофилированию. Однако по некото¬
рым предприятиям решение так и не выполнено, хотя установлен¬
ные сроки истекли в десятой пятилетке. Положение усугубляется
еще и тем, что предприятиям, подлежащим переносу, уже на про¬
тяжении длительного периода не выделяются капитальные вло¬
жения для поддержания в надлежащем состоянии существующих
мощностей. Это в первую очередь относится к заводам гипса и гип¬
совых строительных деталей, отопительного оборудования, коже¬
венному объединению «Большевик», которые и сегодня, продолжая
оставаться источниками повышенного загрязнения окружающей
среды, не имеют четкой перспективы на будущее.
Одним из способов защиты населения от вредного влияния про¬
мышленных предприятий является строительство и соответствую¬
щее благоустройство санитарно-защитных зон. Ныне же более
30 процентов предприятий Минска либо не имеют таковых вооб¬
ще, либо их размеры не соответствуют нормативам. В их числе:
заводы тракторный, мотовелосипедный, шестерен, технологических
металлоконструкций, автокомбинат № 7, автобусный парк № 1 и
ряд других. Вместе с тем ни администрацией указанных предприя¬
тий, ни руководством соответствующих министерств не предпри-
15 Зак. 2428
449

нимается сколько-нибудь серьезных мер по созданию санитарно¬
защитных зон.
Товарищи депутаты! С принятием данного Закона начинается
новый этап большой и целенаправленной работы, связанной с прак¬
тическим решением задач охраны атмосферного воздуха. Неукосни¬
тельное проведение в жизнь содержащихся в нем норм и требова¬
ний должны обеспечить государственные контрольные органы.
В этом плане мы видим необходимость повседневной координации
усилий городской санитарно-эпидемиологической станции и органов
ведомственного контроля, повышения их авторитета и ответствен¬
ности.
Внося предложение об утверждении Закона Белорусской ССР
«Об охране атмосферного воздуха», разрешите выразить уверен¬
ность, что он несомненно будет способствовать улучшению работы
предприятий, учреждений и организаций по охране окружающей
среды, служить главной и конечной цели охраны природы — здо¬
ровью и благополучию трудящихся республики, главному богатст-
Председатель. Слово имеет депутат от Гродненского — Соло-
мовского избирательного округа Гродненской области Гавранина
Люся Федоровна — раскройщица гродненского производственного
обувного объединения «Неман».
Гавранина Л. Ф. Уважаемые товарищи депутаты! На недавно
состоявшемся Пленуме Центрального Комитета Коммунистической
партии Советского Союза и шестой сессии Верховного Совета СССР
были рассмотрены Государственные планы экономического и со¬
циального развития страны на нынешнюю пятилетку и будущий
год, а также Государственный бюджет на 1982 год.
В решениях Пленума Центрального Комитета КПСС, сессии
Верховного Совета СССР, а также в Законах, принятых нами се¬
годня, Государственных планах экономического и социального раз¬
вития республики на 1981—1985 годы и на 1982 год, Государствен¬
ном бюджете на 1982 год отражается главная задача одиннадцатой
пятилетки — обеспечение дальнейшего роста благосостояния со¬
ветских людей.
Заботой о благе и здоровье нашего народа, дальнейшем улучше¬
нии условий его жизни проникнуты обсуждаемые нами проекты
Законов Белорусской ССР «Об охране атмосферного воздуха» й
«Об охране и использовании животного мира».
В своей практической деятельности советские органы города
Гродно, администрация предприятий и организаций руководствуют¬
ся положением о том, что охрана окружающей среды, в том числе
и атмосферного воздуха, в наше время является одной из главных
социальных проблем, важной партийной и государственной задачей.
Эти вопросы постоянно находятся в центре внимания городского
и районных Советов народных депутатов и их органов. Они рас-
450

сматриваются на сессиях „Советов, заседаниях исполнительных ко¬
митетов, постоянных комиссий.
Так, на заседании постоянной комиссии городского Совета на¬
родных депутатов по охране природы в сентябре 1980 года рассмат¬
ривался вопрос о соблюдении норм и правил охраны атмосферного
воздуха на автокомбинатах № 1, № 2 имени 60-летия Великого Ок¬
тября и в автоколонне 2408, в декабре 1980 года — о работе общест¬
ва по охране природы Ленинского района по пропаганде природо¬
охранных знаний и другие.
Только за 1979—1980 годы затраты на строительство и капи¬
тальный ремонт основных фондов по охране окружающей среды в
городе составили 25,3 миллиона рублей. Самое большое предприя¬
тие в Гродно — это объединение «Азот» имени Сергея Осиповича
Притыцкого. Здесь в 1980 году внедрено 6 мероприятий, что позво¬
лило снизить выбросы в атмосферу аммиака на 12,5 тонны в год,
окислов азота — на 6 тонн, сернистого ангидрида — на 5,3 тонны,
аммиачной селитры и углекислого натрия — на 14 тонн в год.
Гродненское производственное обувное объединение «Неман»,
на котором я работаю, согласно санитарной классификации отно¬
сится к 5 классу по качественному составу и вредности выбросов
производства.
На нашем производстве основными вредными веществами, по¬
сложные эфиры, красочная аэрозоль, масляный туман и некоторые
падающими в атмосферу с выбросами, являются резиновая пыль,
ются в планы экономического и социального развития предприятия.
На фабрике установлено и работают пять пылеулавливающих
и газоочистных установок. Проводимые организационно-хозяйствен¬
ные, технические и другие мероприятия позволили практически
решить вопрос об обезвреживании твердых веществ и некоторых
газообразных. В настоящее время проводятся работы по испытанию
и наладке вентиляционных систем и модернизации действующих
пылегазоулавливающих установок. В ближайшее время предусмат¬
ривается замена ряда машин, реконструкция вентиляции главного
производственного корпуса и проведение других работ, связанных с
охраной атмосферного воздуха.
Многое делается в этом направлении на других предприятиях
и в организациях города. Переведены с жидкого на газовое топли¬
во асфальтовые установки производственного объединения «Гродно-
промстрой» и ремонтно-строительного управления № 2 «Облрем-
стройтреста». За десятую пятилетку в городе ликвидировано 24
котельных, одна крупная котельная заводд сборного железобетона
переведена на жидкое топливо, две — на газовое топливо. На ав¬
токомбинатах организованы посты диагностики для контроля за
содержанием вредных веществ в выхлопных газах.
15*
451

В 1975 году введена в эксплуатацию троллейбусная линия, с
пуском которой сокращено количество автобусов в центральной час¬
ти города. Остановки общественного транспорта рассредоточены, в
связи с чем содержание окиси углерода на улицах и площадях сни-
жено до предельно допустимых концентраций.
Большое внимание уделяется озеленению города. В
время на одного его жителя приходится 30 квадратных
настоящее
метров зе-
леных насаждении.
Благодаря постоянной и целенаправленной работе партийных
органов, местных Советов народных депутатов, предприятий и ор¬
ганизаций, всего населения в городе удалось в значительной степе¬
ни улучшить охрану окружающей среды, и в частности атмосфер¬
ного воздуха.
Однако у нас остается еще ряд нерешенных проблем. Одним из
самых «пыльных» предприятий в городе является комбинат строи¬
тельных материалов имени 60-летия Великого Октября. Надо от¬
дать должное его коллективу, который стабильно обеспечивает
и
и
многие важнейшие стройки не только города, но и строительные
объекты республики кирпичом, панелями, известью. Однако Минис¬
терство промышленности строительных материалов БССР очень
уж долго решает вопрос о переводе его на мокрый способ производ¬
ства извести, что дало бы стопроцентное улавливание пыли. Сейчас
деньги на проектные работы выделены. Будем надеяться, что в
этой пятилетке в микрорайоне комбината деревья опять станут зе¬
леными, свой нормальный облик приобретут и дома.
Отраслевым министерством крайне медленно решается вопрос
V
о
о выселении жителей из санитарно-защитнои зоны производствен¬
ного объединения «Азот». Здесь требуется помощь Совета Минист¬
ров республики.
Назрел в городе вопрос о строительстве мусороперерабаты¬
вающего завода. Твердые отходы вывозятся на свалку, загрязняя
почву и атмосферный воздух. К тому же свалки занимают большие
площади земельных угодий, а сельское хозяйство теряет ценные
удобрения, которые можно было бы получить от переработки му¬
сора.
Товарищи депутаты! Проекты Законов, которые мы обсуждаем
на настоящей сессии, служат благородным и гуманным целям —
охране здоровья людей, защите окружающей нас атмосферы, а так¬
же животного мира и разумного его использования. От имени тру¬
дящихся города Гродно я предлагаю принять внесенные на рас¬
смотрение настоящей сессии проекты Законов «Об охране атмос¬
ферного воздуха» и «Об охране и использовании животного мира».
Принимая эти Законы, мы проголосуем за чистое и ясное небо, за
неповторимую красоту окружающей нас природы, за лучшее сохра¬
нение животного мира на нашей белорусской земле.
И в заключение хочу подчеркнуть, что великий энтузиаст при-
452

роды русский писатель Михаил Пришвин писал: «Охранять при¬
роду— значит охранять Родину!» Именно в этом духе, в соответст¬
вии с требованиями Партии и Правительства следует строить всю
природоохранную работу, тогда окружающий нас прекрасный и
богатый мир будет служить человеку бесконечно. (Аплодисменты).
Председатель. Товарищи депутаты! Для выступления в пре¬
ниях по этому вопросу записалось 3 депутата. Все они выступили.
Вносится предложение прекратить прения.
Никто не настаивает на продолжении прений? Не настаивает.
Тогда позвольте предложение о прекращении прений поставить
на голосование.
Кто за то, чтобы прекратить прения, прошу поднять руки. Про¬
шу опустить. Кто против? Нет. Кто воздержался? Нет.
Прения прекращаются.
Переходим к принятию Законов «Об охране атмосферного воз¬
духа» и «Об охране и использовании животного мира» и Постанов¬
лений о введении этих Законов в действие.
Проекты Законов Белорусской ССР и Постановлений о введе¬
нии этих Законов в действие у нас есть, мы их читали. Зачитывать
нет необходимости и времени. Есть ли какие-нибудь предложения
и замечания по проекту? Нет.
Есть предложение каждый из представленных проектов, голо¬
совать в целом, а не по разделам. Других предложений нет? Нет.
Ставлю на голосование проект Закона Белорусской ССР «Об
охране атмосферного воздуха». Кто за то, чтобы принять этот
Закон, прошу голосовать. Кто против? Кто воздержался? Нет.
Закон Белорусской ССР «Об охране атмосферного воздуха»
принят единогласно. (Аплодисменты).
Голосую проект Постановления Верховного Совета о порядке
введения в действие Закона Белорусской ССР «Об охране атмос¬
ферного воздуха». Прошу голосовать. Кто против? Кто воздержал¬
ся? Нет. Постановление принимается единогласно. (Аплодисменты).
Ставлю на голосование проект Закона Белорусской ССР «Об
охране и использовании животного мира». Кто за то, чтобы принять
этот Закон, прошу голосовать. Кто против? Кто воздержался?
Нет.
Закон Белорусской ССР «Об охране и использовании живот¬
ного мира» принят единогласно. (Аплодисменты).
Ставлю на голосование проект Постановления о порядке вве¬
дения. в действие Закона «Об охране и использовании животного
мира». Кто за то, чтобы Постановление принять, прошу голосовать.
Кто против? Кто воздержался? Нет.
Постановление принимается единогласно. (Аплодисменты).
Товарищи депутаты! Начинаем рассмотрение следующего вопро¬
са повестки дня сессии — о проектах Закона Белорусской ССР
«О судоустройстве Белорусской ССР», Закона Белорусской ССР
453

«О выборах районных (городских) народных судов Белорусской
ССР», Закона Белорусской ССР «О порядке отзыва народных су¬
дей и народных заседателей районных (городских) народных судов
Белорусской ССР» и утверждении Указов Президиума Верховно¬
го Совета Белорусской ССР.
Слово для доклада по этому вопросу предоставляется Секре¬
тарю Президиума Верховного Совета Белорусской ССР депутату
Чагиной Елизавете Петровне.
Чагина Е. П. (Чечерский избирательный округ
Гомельской области). Товарищи депутаты! Осуществле¬
ние величественных планов коммунистического строительства, на¬
меченных XXVI съездом партии и ноябрьским (1981 г.) Пленумом
ЦК КПСС, неразрывно связано с дальнейшим укреплением право¬
вой основы Советского государства. Этому способствует большая
работа по дальнейшему развитию советского законодательства.
Работа по совершенствованию действующего законодательства,
осуществляемая на основе Конституции СССР, получила высокую
оценку на XXVI съезде КПСС. В Отчетном докладе съезду партии
товарищ Леонид Ильич Брежнев указал на большой полезный эф¬
фект проводимого на основе Конституции обновления советского
законодательства.
В Белоруссии, как и во всей стране, уже многое сделано по при¬
ведению законодательства в соответствие с новым уровнем, достиг¬
нутым нашим обществом. Эта работа активно продолжается —
ведется подготовка проектов Жилищного кодекса, Кодекса об ад¬
министративных правонарушениях и других законопроектов.
Во исполнение плана подготовки законопроектов Президиум
Верховного Совета республики представляет на ваше рассмотре¬
ние проекты Законов «О судоустройстве Белорусской ССР», «О вы¬
борах районных (городских) народных судов Белорусской ССР» и
«О порядке отзыва народных судей и народных заседателей рай¬
онных (городских) народных судов Белорусской ССР». Эти законо¬
проекты разработаны в полном соответствии с Конституцией СССР
и Конституцией Белорусской ССР, Основами законодательства
Союза ССР и союзных республик о судоустройстве в СССР. В них
конкретизируются и развиваются конституционные принципы по¬
строения и деятельности советского суда, отражается реальный де¬
мократизм нашего общественного и государственного строя. В про¬
ектах учтены нормы законодательных актов, принятых в последнее
время по вопросам деятельности суда, прокуратуры, адвокатуры, а
также многолетняя практика работы судов Белорусской ССР и про¬
ведения их выборов.
В подготовке этих законопроектов участвовали соответствую¬
щие министерства и ведомства Белорусской ССР, исполнительные
комитеты местных Советов народных депутатов, научные учрежде¬
ния и учебные заведения. Значительную работу по совершенствова-
454

нию проектов провела Комиссия законодательных предположений
Верховного Совета республики. Проекты названных Законов рас¬
смотрены и одобрены Президиумом Верховного Совета.
Разрешите, товарищи депутаты, дать краткую характеристику
представленных законопроектов.
Проект Закона «О судоустройстве Белорусской ССР», сохраняя
существующую судебную систему, ее демократические принципы и
основные положения действующего законодательства о судоустрой¬
стве, существенным образом дополняет их в целях дальнейшего по¬
вышения роли суда в укреплении социалистического правопорядка
и законности. Закрепление и дальнейшее развитие получают в про¬
екте такие демократические начала организации и деятельности
судов, как осуществление правосудия только судом, образование
всех судов республики на началах выборности, коллегиальность
рассмотрения дел во всех судах, осуществление правосудия в точ¬
ном соответствии с Законом, независимость судей и подчинение их
только Закону, и другие. Важное значение имеют положения проек¬
та об открытом разбирательстве дел во всех судах, об обеспечении
обвиняемому права на защиту, об участии в судопроизводстве пред¬
ставителей общественных организаций и трудовых коллективов, о
прокурорском надзоре за исполнением Законов при рассмотрении
дел в судах.
Значительное внимание в проекте уделено регламентации право¬
вого положения народных заседателей, которые наделены высо¬
кими полномочиями при осуществлении правосудия. Предусматри¬
вается, что в суде первой инстанции все гражданские и уголовные
дела рассматриваются с участием народных заседателей, которые
пользуются всеми правами судьи. Специальная статья проекта по¬
священа образованию совета народных заседателей при районном
(городском) народном суде, задачи и порядок деятельности кото¬
рого будут определены Положением, утверждаемым Президиумом
Верховного Совета республики.
Исходя из стоящих перед судами задач, с учетом практики их
работы, проект уточняет и конкретизирует полномочия судов всех
звеньев судебной системы. Более четко излагаются многие положе¬
ния, связанные с организацией деятельности районных (городских)
народных судов, с работой областных, Минского городского судов,
с изучением и обобщением ими судебной практики, анализом судеб¬
ной статистики, пропагандой советского законодательства.
Учитывая положение Верховного Суда Белорусской ССР как
высшего судебного органа республики, проект детально определяет
порядок его образования и деятельности. Предусматривается, что
руководящие разъяснения Пленума Верховного Суда ^республики
по вопросам применения законодательства Белорусской ССР, воз¬
никающим при рассмотрении судебных дел, обязательны для судов,
455

других органов и должностных лиц, применяющих Закон, по кото¬
рому дано разъяснение.
Проект содержит основные положения деятельности органов
юстиции по организационному руководству судами, определяет
пределы такого руководства. Предусматривается, что они призва¬
ны всемерно содействовать осуществлению задач суда, строго
соблюдая принцип независимости судей и подчинения их только
Закону.
Проект Закона «О выборах районных (городских) народных
судов Белорусской ССР» расширяет и углубляет демократические
основы организации и проведения выборов народных судов. В нем
содержатся нормы, регулирующие всю совокупность вопросов ор¬
ганизации подготовки и проведения выборов народных судей и на¬
родных заседателей, в том числе и определяющие порядок прове¬
дения их выборов во вновь образованном районе, городе, районе
города, проведения выборов вместо выбывших, а также дополни¬
тельных выборов.
Сохраняя основные принципы и нормы сложившегося в респуб¬
лике порядка выборов народных судов, проект дополняет и разви¬
вает его новыми положениями.
Предусматривается, что проведение выборов народных судей
обеспечивают образуемые из представителей от общественных
организаций и трудовых коллективов избирательные комиссии, в
том числе вновь создаваемые районные, городские избирательные
комиссии, а не исполнительные комитеты районных, городских Со¬
ветов, которые по действующему законодательству осуществляли
соответствующие полномочия.
Расширяется возможность образования избирательных участ¬
ков при выборах народных судей. Как и при выборах в Советы,
они могут быть образованы в санаториях и домах отдыха, в лечеб¬
ных учреждениях, на крупных железнодорожных станциях, в аэро¬
портах, речных портах.
В случае перемены избирателем места своего пребывания в пе¬
риод между представлением списков избирателей для всеобщего
ознакомления и днем выборов предусматривается выдача ему удо¬
стоверения на право голосования. Эта норма направлена на обес¬
печение возможности каждому избирателю участвовать в выборах
народных судей независимо от места его пребывания в день голо¬
сования.
Законопроект предусматривает дальнейшее развитие порядка
выдвижения кандидатов в народные судьи. Закреплено право об¬
щественных организаций, трудовых коллективов и собраний воен¬
нослужащих по воинским частям выступать в поддержку кандида¬
тур, выдвинутых общественными организациями или коллектива¬
ми, а также избирать доверенных лиц кандидатов в народные
судьи.
456

Важное значение имеет включение в проект положений об ос¬
новных гарантиях деятельности кандидата в народные судьи.
Проект Закона «О порядке отзыва народных судей и народных
заседателей районных (городских) народных судов Белорусской
ССР» определяет порядок реализации конституционного положе¬
ния о том, что народные судьи и народные заседатели могут быть
досрочно отозваны, если они не оправдали доверия избирателей
о
и
или совершили действия, не достойные высокого звания народного
судьи или народного заседателя.
Сохраняя в основном существующий порядок отзыва народных
судей и народных заседателей, проект Закона более четко и после¬
довательно, применительно к современным условиям, закрепляет
процедуру отзыва. В нем детально определены положения, регла¬
ментирующие основание и порядок возбуждения и решения вопро¬
са об отзыве народного судьи и народного заседателя.
Принятие Законов о судоустройстве Белорусской ССР, о выбо¬
рах районных (городских) народных судов и о порядке отзыва на¬
родных судей и народных заседателей районных (городских) на¬
родных судов явится еще одним проявлением постоянной заботы
Коммунистической партии и Советского государства о развитии
социалистической демократии и будет способствовать повышению
роли и ответственности судов республики в решении задач всемер¬
ного укрепления социалистической законности и правопорядка.
Товарищи депутаты! Президиум Верховного Совета Белорус¬
ской ССР поручил мне доложить также об Указах, принятых за
период, прошедший после третьей сессии Верховного Совета Бело¬
русской ССР, которые в соответствии со статьей 109 Конституции
Белорусской ССР подлежат утверждению Верховным Советом
республики.
В осуществление задач, поставленных XXVI съездом КПСС,
проводится работа по совершенствованию хозяйственного механиз¬
ма и улучшению управления. Президиум Верховного Совета Бело¬
русской ССР Указом от 30 сентября 1981 года, принятым в соответ¬
ствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 27 июля
1981 года, преобразовал Комитет по надзору за безопасным веде¬
нием работ в промышленности и горному надзору при Совете Ми¬
нистров Белорусской ССР в союзно-республиканский Государ¬
ственный комитет Белорусской ССР по надзору за безопасным
ведением работ в промышленности и горному надзору. При утвер¬
ждении названного Указа потребуется внести соответствующие из¬
менения в статьи 26 и 28 Закона о Совете Министров Белорус¬
ской ССР.
В связи с расширением компетенции союзных республик в об¬
ласти законодательства о финансах Президиум Верховного Совета
Белорусской ССР 26 июня 1981 года принял Указ «О разовом сборе
на колхозных рынках», которым установил размер, порядок исчис-
457

ления и взимания разового сбора на колхозных рынках, а также,
что эти средства полностью направляются на строительство, рас¬
ширение, благоустройство и эксплуатацию колхозных рынков.
В соответствии с Указами Президиума Верховного Совета СССР
«Об очередности удовлетворения требований о взыскании по ис¬
полнительным документам» и «О возмещении ущерба, причинен¬
ного гражданину незаконными действиями государственных и об¬
щественных организаций, а также должностных лиц при исполне¬
нии ими служебных обязанностей» Президиум Верховного Совета
Белорусской ССР Указом от 22 июля 1981 года внес соответствую¬
щие изменения и дополнения в Гражданский процессуальный и
Исправительно-трудовой кодексы Белорусской ССР.
27 августа 1981 года, в соответствии с Конституцией Белорус¬
ской Z€CP и Законом СССР «О гражданстве СССР», был принят
Указ «О порядке приема в гражданство Белорусской ССР», кото¬
рым определены основные положения, связанные с разрешением хо¬
датайств о приеме в гражданство Белорусской ССР.
Указом от 22 октября 1981 года Президиум Верховного Со¬
вета Белорусской ССР установил административную ответствен¬
ность за изготовление, приобретение или хранение самогона или
других крепких спиртных напитков домашней выработки. Одно¬
временно внесены соответствующие дополнения и изменения в
статью 155 Уголовного кодекса Белорусской ССР и в Указ «О ме¬
рах по усилению борьбы против пьянства и алкоголизма».
В целях усиления борьбы с фактами получения от граждан не¬
законного вознаграждения за выполнение работ, связанных с об¬
служиванием населения, и грубых нарушений правил торговли Пре¬
зидиум Верховного Совета Белорусской ССР Указом от 22 октября
1981 года дополнил Уголовный кодекс Белорусской ССР новыми
статьями 156 1 и 1562, устанавливающими уголовную ответствен¬
ность за эти действия. Одновременно внесены дополнения в статью
123 Уголовно-процессуального кодекса Белорусской ССР, преду¬
сматривающие проведение предварительного следствия по этим
статьям следователями органов внутренних дел. 9 ноября 1981 года
принят Указ «О внесении изменений и дополнений в Уголовный и
Уголовно-процессуальный кодексы Белорусской ССР». Указ на¬
правлен на усиление борьбы с мелкими хищениями, повлекшими
разукомплектование автомобилей, тракторов, сельскохозяйствен¬
ной и другой техники при перевозках транспортом, а также в мес¬
тах постоянного или временного хранения.
В соответствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР
от 23 июля 1981 года, которым внесены изменения в некоторые
законодательные акты СССР по вопросам гарантий и компенсаций
при переезде на работу в другую местность, Президиум Верховного
Совета Белорусской ССР Указом от 27 октября сего года внес не-
458

обходимые изменения в статью 116 Кодекса законов о труде Бело¬
русской ССР.
Товарищи депутаты! Президиум Верховного Совета Белорус¬
ской ССР в соответствии с Конституцией представляет на ваше ут¬
верждение Указы об освобождении от должности и назначении от¬
дельных лиц, входящих в состав Совета Министров Белорус¬
ской ССР.
Указом от 30 сентября 1981 года Председателем Государствен¬
ного комитета Белорусской ССР по надзору за безопасным веде¬
нием работ в промышленности и горному надзору назначен това¬
рищ Богдан Александр Степанович.
Указом от 2 октября 1981 года товарищ Сташенков Николай
Алексеевич освобожден от обязанностей Министра торговли Бело¬
русской ССР в связи с переходом на другую работу. Министром тор¬
говли Белорусской ССР назначен товарищ Макаед Николай Алек¬
сандрович.
Товарищи депутаты! Соответствующие проекты Законов Бело¬
русской ССР и Постановлений Верховного Совета Белорусской
ССР у вас имеются. Президиум Верховного Совета Белорусской
ССР просит принять представленные проекты. (Аплодисменты).
Председатель. Товарищи депутаты! Есть ли желающие высту¬
пить по докладу депутата Чагиной? Нет желающих.
Проекты Законов «О судоустройстве Белорусской ССР», «О вы¬
борах районных (городских) народных судов Белорусской ССР>>
и «О порядке отзыва народных судей и народных заседателей
районных (городских) народных судов Белорусской ССР» подроб¬
но обсуждались в Комиссии законодательных предположений Вер¬
ховного Совета Белорусской ССР. В ходе работы сессии замечат
ний по этим проектам не поступило.
Следует ли открывать прения по этим проектам? Нет.
Предлагается прения не открывать. Других предложений нет?
Нет.
В таком случае позвольте'перейти к принятию Законов и По¬
становлений. Проекты их у вас, есть.
Будут ли поправки и замечания по проектам? Нет.
Вносится предложение проекты Закона «О судоустройстве Бе¬
лорусской ССР», Закона «О выборах районных (городских) народ¬
ных судов Белорусской ССР» и Закона «О порядке отзыва народ¬
ных судей и народных заседателей районных (городских) народных
судов Белорусской ССР» голосовать в целом.
Будут ли другие предложения? Нет.
Ставлю на голосование проект Закона Белорусской ССР
«О судоустройстве Белорусской ССР».
Кто за то, чтобы принять этот Закон, прошу голосовать. Прошу’
опустить руки. Кто против? Нет. Кто воздержался? Нет.
459

Закон Белорусской ССР «О судоустройстве Белорусской ССР»
принимается единогласно.
Голосуем проект Закона Белорусской ССР «О выборах район¬
ных (городских) народных судов Белорусской ССР».
Кто за то, чтобы этот Закон принять, прошу голосовать.
Прошу опустить руки. Кто против? Нет. Кто воздержался?
Нет.
Закон Белорусской ССР «О выборах районных (городских) на¬
родных судов Белорусской ССР» принят единогласно.
Ставлю на голосование проект Закона Белорусской ССР
«О порядке отзыва народных судей и народных заседателей район¬
ных (городских) народных судов Белорусской ССР».
Кто за то, чтобы этот Закон принять, прошу голосовать. Прошу
опустить руки. Кто против? Нет. Кто воздержался? Нет.
Этот Закон также принят единогласно.
Ставлю на голосование проект Постановления Верховного Со¬
вета «О порядке введения в действие Закона Белорусской ССР
«О судоустройстве Белорусской ССР», Закона Белорусской ССР
«О выборах районных (городских) народных судов Белорусской
ССР» и Закона Белорусской ССР «О порядке отзыва народных
судей и народных заседателей районных (городских) народных
судов Белорусской ССР».
Кто за то, чтобы принять это Постановление, прошу голосовать.
Прошу опустить руки. Кто против? Нет. Кто воздержался? Нет.
Постановление Верховного Совета БССР принимается.
Ставлю на голосование проект Закона «Об утверждении Указа
Президиума Верховного Совета Белорусской ССР «О преобразо¬
вании Комитета по надзору за безопасным ведением работ в про¬
мышленности и горному надзору при Совете Министров Белорус¬
ской ССР в Государственный комитет Белорусской ССР по надзо¬
ру за безопасным ведением работ в промышленности и горному
надзору» и о внесении изменений в Закон Белорусской ССР «О Со¬
вете Министров Белорусской ССР».
Кто за то, чтобы принять этот Закон, прошу голосовать. Кто
против? Нет. Кто воздержался? Нет.
Закон принимается.
Ставлю на голосование проект Закона «Об утверждении Указов
Президиума Верховного Совета Белорусской ССР, которые вносят
некоторые изменения и дополнения в действующее законодатель¬
ство Белорусской ССР».
Кто за то, чтобы принять Закон «Об утверждении Указов Пре¬
зидиума Верховного Совета Белорусской ССР, которые вносят не¬
которые изменения и дополнения в действующее законодательство
Белорусской ССР», прошу голосовать. Прошу опустить руки. Кто
против? Нет. Кто воздержался? Нет.
Закон принимается.
460

Ставлю на голосование проект Постановления Верховного Со¬
вета Белорусской ССР «Об утверждении Указов Президиума Вер¬
ховного Совета Белорусской ССР об освобождении от должности
и назначении отдельных лиц, которые входят в
состав Совета Ми-
нистров Белорусской ССР».
Кто за то, чтобы принять Постановление, прошу голосовать.
Кто против? Нет. Кто воздержался? Нет.
Постановление принимается.
Товарищи депутаты! Все вопросы повестки дня четвертой сес¬
сии нами рассмотрены.
Четвертую сессию Верховного Совета Белорусской Советской
Социалистической Республики десятого созыва объявляю за¬
крытой.

ЗАКОНЫ И ПОСТАНОВЛЕНИЯ,
ПРИНЯТЫЕ ВЕРХОВНЫМ СОВЕТОМ
БЕЛОРУССКОЙ ССР
ПОСТАНОВЛЕНИЕ
Верховного Совета Белорусской ССР
Об избрании депутата Киселева Т. Я.
членом Президиума Верховного Совета
Белорусской ССР
Верховный Совет Белорусской Советской Социалистической
Республики постановляет:
Избрать депутата Киселева Тихона Яковлевича членом Прези¬
диума Верховного Совета Белорусской ССР.
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
и. поляков
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
25 ноября 1981 года, гор. Минск
№ 1581—X
ЗАКОН
Белорусской Советской Социалистической
Республики
О Государственном плане экономического
и социального развития
Белорусской ССР на 1981 —1985 годы
Верховный Совет Белорусской Советской Социалистической
Республики постановляет:
Статья 1. Утвердить представленный Советом Министров
Белорусской ССР Государственный план экономического и со¬
циального развития • Белорусской ССР на 1981—1985 годы, раз¬
вернутый по годам пятилетки, по министерствам, государственным
комитетам, ведомствам Белорусской ССР, областям и городу Мин¬
ску, разработанный в соответствии с утвержденными XXVI съездом
КПСС Основными направлениями экономического и социального
462

развития СССР на 1981—1985 годы и на период до 1990 года и
решениями.XXIX съезда: КП Белоруссии.
Статья 2. Установить следующие основные показатели Го¬
сударственного плана экономического и социального развития Бе¬
лорусской ССР на 1981—1985 годы:
(в процентах к 1980 году)
1981 1982
год	год
1983	1984
год год
1985
год
Национальный доход (произведенный)
Продукция промышленности—всего
в том числе:
производство средств производства
производство предметов потребления
Грузооборот автомобильного транспорта общего
пользования
Производительность труда:
в промышленности
в строительстве
Прибыль от промышленной деятельности (по
планируемому кругу)
Реальные доходы на душу населения
Розничный товарооборот государственной и ко¬
оперативной торговли (в сопоставимых ценах)
103,9	109,1	113,6	118,4	123,3
104,5	109	114,5	121	128
104,5	109,7	114,4	120,9	128
104,6	107,7	114,6	121,2	128,1
104,9	105,3	108,7	112	115,4
103	106,3	110,6	115,7	121,2
102,8	105,1	107,5	109,9	112,3
100,8	111,2	118,4	127,3	139,8
103,2	106,2	109,5	112,9	116,6
102,7	106,6	112	117,4	123
Увеличить в 1981—1985 годах среднегодовой объем производ¬
ства сельскохозяйственной продукции по сравнению с предыдущим
пятилетием на 11 процентов. Повысить за пятилетие среднегодовой
уровень производительности труда в колхозах и совхозах на 25 про¬
центов.
Обеспечить пропорциональное развитие отраслей агропромыш¬
ленного комплекса и укрепление его материально-технической
базы.
Статья 3. В целях выполнения принятой XXVI съездом
КПСС программы социального развития и повышения народного
благосостояния обеспечить за пятилетие:
увеличение на основе роста производства и производительности
труда среднемесячной заработной платы рабочих и служащих на
13,5 процента и оплаты труда колхозников в общественном хозяй¬
стве колхозов в среднем на 22,5 процента;
увеличение общественных фондов потребления на 20,6 процен¬
та. Усилить роль выплат и льгот, предоставляемых населению из
этих фондов, в решении производственных и социально-демогра¬
фических проблем;
ввод в эксплуатацию жилых домов общей площадью 21,1 млн;
кв. метров. Повышать качество жилищного строительства, улуч¬
шать жилищные условия советских людей.
463

Обеспечить рост заработной платы работников, в том числе
низкооплачиваемых, на основе сокращения ручного, малоквалифи¬
цированного труда, повышения квалификации, совмещения про¬
фессий и достижения высоких трудовых результатов.
Усилить зависимость заработной платы и премий каждого ра¬
ботника от его личного трудового вклада и от конечных результа¬
тов работы коллектива, повышать их стимулирующую роль в подъ¬
еме производительности труда, в улучшении качества продукции и
экономии всех видов ресурсов. Совершенствовать тарифную си¬
стему и нормирование труда.
Поднять уровень и качество медицинского и бытового обслужи¬
вания населения, развивать систему народного образования, улуч¬
шать деятельность учреждений культуры.
Установить на 1981—1985 годы следующие показатели бытово¬
го обслуживания населения, образования и здравоохранения:
(в процентах к 1980 году)
1981	1982
ГОД	год
1983
год
1984 1985
год	год
Объем бытовых услуг населению	106,6 114,1 122
Численность детей в дошкольных учреждениях,
состоящих на государственном бюджете	103,3	108,9	114
Численность учащихся в школах и группах
с продленным днем	105,3	114,9	125,6
Количество больничных коек	101,4	103,1	104,8
130,8
119,6
138,4
106,4
140,2
125,2
152,9
109,2
Статья 4. Утвердить следующие важнейшие показатели Го¬
сударственного плана экономического и социального развития Бе¬
лорусской ССР на 1981—1985 годы по областям и городу Минску:
Продукция про¬
мышленности ме¬
стного подчинения
в 1985 году в про¬
центах к 1980 году
Среднегодовой
объем производст¬
ва сельскохозяйст¬
венной продукции
в 1981—1985 годах
в процентах к
среднегодовому
объему за 1976—
1980 годы
Розничный товаро¬
оборот государст¬
венной и коопера¬
тивной торговли в
1985 году в про¬
центах к 1980 году
(в сопоставимых
ценах)
Брестская область
Витебская область
Гомельская область
Гродненская область
Минская область
Могилевская область
город Минск
143,2
139,8
139,8
137,8
139
139,7
110,2
112
110,7
111,9
109,7
110,6
122,8
121,9
123,2
122,7
122,3
122,6
124,6
Поручить областным и Минскому городскому Советам народ¬
ных депутатов принять решения о пятилетних планах экономиче-
464

ского и социального развития областей и города Минска на 1981—
1985 годы, включая важнейшие показатели развития всего хозяй¬
ства на соответствующей территории.
Статья 5. Совету Министров Белорусской ССР, министер¬
ствам, государственным комитетам и ведомствам Белорусской
ССР, исполнительным комитетам областных и Минского городско¬
го Советов народных депутатов:
а)	руководствуясь утвержденными XXVI съездом КПСС Основ¬
ными направлениями экономического и социального развития
СССР на 1981—1985 годы и на период до 1990 года, решениями
XXIX съезда КП Белоруссии и настоящим Законом, обеспечить
составление каждым объединением, предприятием, организацией
пятилетних планов, развернутых по годам пятилетки;
б)	осуществить мероприятия по выполнению установленных
заданий по развитию экономики и улучшению качественных пока¬
зателей производства.
Сосредоточить в процессе реализации пятилетнего плана особое
внимание на осуществлении мер по обеспечению роста производи¬
тельности труда, интенсификации и повышению эффективности об¬
щественного производства на основе ускорения научно-техническо¬
го прогресса, ужесточения режима экономии, совершенствования
управления,, усиления работы по выявлению и использованию ре¬
зервов производства;
в)	установить строгий контроль за ходом выполнения пятилет¬
них планов подведомственными объединениями, предприятиями и
организациями, обеспечить всемерное укрепление государственной
дисциплины во всех звеньях народного хозяйства, неукоснительное
соблюдение социалистической законности в хозяйственных отно¬
шениях, повысить ответственность каждого хозяйственного руко¬
водителя за своевременное выполнение планов и заданий, за ка¬
чество продукции, за бережное расходование денежных средств и
материальных ресурсов.
Статья 6. Поручить Совету Министров Белорусской ССР
рассмотреть предложения и замечания, изложенные в Заключении
Планово-бюджетной и других постоянных комиссий Верховного
Совета Белорусской ССР по Государственному плану экономиче¬
ского и социального развития Белорусской ССР на 1981—1985 го¬
ды, а также предложения и замечания, высказанные депутатами
на сессии Верховного Совета Белорусской ССР, и принять по ним
соответствующие решения.
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
и. поляков
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск
№ 1582—X
465

ЗАКОН
Белорусской Советской Социалистической
Республики
О Государственном плане экономического
и социального развития Белорусской ССР
на 1982 год
Верховный Совет Белорусской Советской Социалистической Рес¬
публики постановляет:
Статья 1. Утвердить представленный Советом Министров Бе¬
лорусской ССР Государственный план экономического и социаль¬
ного развития Белорусской ССР на 1982 год с учетом поправок
Планово-бюджетной комиссии, Комиссии по промышленности, Ко¬
миссии по транспорту и связи, Комиссии по строительству и про¬
мышленности строительных материалов, Комиссии по сельскому хо¬
зяйству, Комиссии по науке и технике, Комиссии по товарам народ¬
ного потребления и торговле, Комиссии по коммунальному хозяй¬
ству, благоустройству и дорожному строительству, Комиссии по
здравоохранению и социальному обеспечению, Комиссии по народ¬
ному образованию и культуре, Комиссии по бытовому обслужива¬
нию населения, Комиссии по вопросам труда и быта женщин, охра¬
ны материнства и детства, Комиссии по делам молодежи, Комиссии
по охране природы и рациональному использованию природных
ресурсов Верховного Совета Белорусской ССР.
Статья 2. Установить на 1982 год следующие темпы приро¬
ста по основным показателям экономического и социального разви¬
тия Белорусской ССР:
(прирост в процентах
к 1981 году)
Национальный доход (произведенный)	4,2
Продукция промышленности — всего	4,3
в том числе:
производство средств производства	4,4
производство предметов потребления	4,1
Грузооборот автомобильного транспор¬
та общего пользования	2,6
Численность рабочих и служащих по
народному хозяйству	1,3
Производительность труда:
в промышленности	3,0
в строительстве	2,6
Прибыль от промышленной деятель¬
ности (по планируемому кругу)	8,3
Реальные доходы на душу	населения	2,9
Фонд заработной платы по народному
хозяйству	3,5
466

Общественные фонды потребления на
душу населения	2,9
Розничный товарооборот государствен¬
ной и кооперативной торговли (в со¬
поставимых ценах)	2,6
Объем реализации бытовых услуг на¬
селению 1	6,8
Численность 'детей в дошкольных уч¬
реждениях, состоящих на государст¬
венном бюджете	5,3
Численность учащихся в школах (или
группах) с продленным днем	9,2
Выпуск квалифицированных рабочих
из профессионально-технических учеб¬
ных заведений	0,8
Количество больничных коек	1,6
Построить в 1982 году за счет всех источников финансирования
жилые дома общей площадью 4,24 млн. кв. метров.
Статья 3. Совету Министров Белорусской ССР в ходе реа¬
лизации Государственного плана экономического и социального
развития Белорусской ССР на 1982 год осуществить мероприятия
по дальнейшему повышению эффективности общественного произ¬
водства на основе его всесторонней интенсификации, ускорения тем¬
пов роста производительности труда, широкого использования но¬
вейших достижений науки и техники, экономии и рационального
использования сырьевых, топливно-энергетических и других мате¬
риальных ресурсов, улучшения качества продукции и услуг, развер¬
тывания социалистического соревнования, мобилизации всех внут¬
ренних резервов и в случае необходимости вносить уточнения в пла¬
новые задания.
Статья 4. Поручить Совету Министров Белорусской ССР
рассмотреть предложения и замечания, изложенные в Заключении
Планово-бюджетной и других постоянных комиссий Верховного
Совета Белорусской ССР по Государственному плану экономиче¬
ского и социального развития Белорусской ССР на 1982 год, а так¬
же предложения и замечания, высказанные депутатами на сессии
Верховного Совета Белорусской ССР, и принять по ним соответ¬
ствующие решения.
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
и. поляков
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск.
№ 1583—X
467

ПОСТАНОВЛ ЕН И Е
Верховного Совета Белорусской ССР
О ходе выполнения Государственного плана
экономического и социального развития
Белорусской ССР на 1981 год
Верховный Совет Белорусской Советской Социалистической
Республики постановляет:
1.	Принять к сведению доклад Совета Министров Белорусской
ССР о ходе выполнения Государственного плана экономического и
социального развития Белорусской ССР на 1981 год.
2.	Отметить, что Советом Министров Белорусской ССР прини¬
маются необходимые меры к выполнению Государственного плана
экономического и социального развития Белорусской ССР на
1981 год.
3.	Поручить Совету Министров Белорусской ССР рассмотреть
предложения и замечания Планово-бюджетной и других постоянных
комиссий Верховного Совета Белорусской ССР, а также пред¬
ложения и замечания, высказанные депутатами на сессии Верхов¬
ного Совета Белорусской ССР, по вопросу о ходе выполнения Госу¬
дарственного плана экономического и социального развития Бело¬
русской ССР на 1981 год и, руководствуясь решениями XXVI съез¬
да КПСС, ноябрьского (1981 г.) Пленума ЦК КПСС, положениями
и выводами, содержащимися в речи Генерального секретаря
ЦК КПСС товарища Л. И. Брежнева на этом Пленуме, осущест¬
вить мероприятия, направленные на успешное выполнение плано¬
вых заданий на текущий год и на 1982 год, уделив особое внима¬
ние строжайшему режиму экономии в использовании всех видов
ресурсов, коренному улучшению капитального строительства и
обеспечению ввода в действие производственных мощностей на всех
без исключения объектах, предусмотренных планом, организованно¬
му проведению зимовки скота, своевременному и качественному вы¬
полнению всего комплекса работ для получения высокого урожая,
увеличению производства товаров массового спроса и продоволь¬
ствия.
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
И. ПОЛЯКОВ
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск
№ 1584—X
468

ЗАКОН
Белорусской Советской Социалистической
Республики
О Государственном бюджете Белорусской ССР
на 1982 год
Верховный Совет Белорусской Советской Социалистической
Республики постановляет:
Статья 1. Утвердить представленный Советом Министров
Белорусской ССР Государственный бюджет Белорусской ССР на
1982 год с учетом поправок Планово-бюджетной комиссии, Комис¬
сии по промышленности, Комиссии по транспорту и связи, Комис¬
сии по строительству и промышленности строительных материалов,
Комиссии по сельскому хозяйству, Комиссии по науке и технике,
Комиссии по товарам народного потребления и торговле, Комиссии
по коммунальному хозяйству, благоустройству и дорожному строи¬
тельству, Комиссии по здравоохранению и социальному обеспече¬
нию, Комиссии по народному образованию и культуре, Комиссии
по бытовому обслуживанию населения, Комиссии по вопросам тру¬
да и быта женщин, охраны материнства и детства, Комиссии по
делам молодежи, Комиссии по охране природы и рациональному
использованию природных ресурсов Верховного Совета Белорус¬
ской ССР по доходам и расходам в сумме 5 933 061 тыс. рублей.
Статья 2. Установить в Государственном бюджете Белорус¬
ской ССР на 1982 год доходы от государственных и кооперативных
О
о
предприятии и организации
налог с оборота, плата за произвол-
ственные фонды, фиксированные платежи, свободный остаток при¬
были, отчисления от прибыли, подоходный налог и другие доходы
от социалистического хозяйства — в общей сумме 5 475 777 тыс.
рублей.
Статья 3. Установить в Государственном бюджете Белорус¬
ской ССР на 1982 год расходы на финансирование народного хо¬
зяйства— дальнейшее развитие тяжелой промышленности, строи¬
тельной индустрии, легкой и пищевой промышленности, сельского
хозяйства, транспорта, жилищно-коммунального хозяйства и других
отраслей народного хозяйства — в общей сумме 3 341 008 тыс. руб¬
лей.
Статья 4. Установить в Государственном бюджете Белорус¬
ской ССР на 1982х год ассигнования на социально-культурные
мероприятия — на общеобразовательные школы, профессионально-
технические, средние специальные и высшие учебные заведения,
научно-исследовательские учреждения, библиотеки, клубы, театры,
печать, телевидение,' радиовещание и другие мероприятия по
просвещению и культуре; на больницы, детские ясли, санатории и
469

другие учреждения здравоохранения и физической культуры; на
пенсии и пособия — в общей сумме 2 409 854 тыс. рублей, в том
числе за счет средств, передаваемых из бюджета государственного
социального страхования, в сумме 612-000 тыс. рублей.
Статья 5. Установить в Государственном бюджете Белорус¬
ской ССР на 1982 год ассигнования на содержание органов госу¬
дарственной власти, органов государственного управления и судов
в сумме 66 233 тыс. рублей.
Статья 6. Утвердить республиканский бюджет Белорусской
ССР на 1982 год по доходам и расходам в сумме 5 547 772 тыс. руб¬
лей, в том числе отчисления в местные бюджеты в сумме
1 338 077 тыс. рублей.
Утвердить оборотную кассовую наличность по республиканскому
бюджету на 1 января 1983 года в сумме 60 000 тыс. рублей.
Статья 7. Установить бюджеты города Минска и областей
на 1982 год по доходам и расходам в сумме 1 723 366 тыс. рублей
и оборотную кассовую наличность по этим бюджетам на 1 января
1983 года в сумме 57 000 тыс. рублей, в том числе:
(в тыс. рублей)
Доходы
и расходы
Оборотная кас¬
совая налич¬
ность на 1 ян¬
варя 1983 года
Города Минска
Брестской области
Витебской области
Гомельской области
Гродненской области
Минской области
Могилевской области
273
216
248
282
197
271
232
697
723
772
751
125
897
401
8500
7500
8000
9000
7000
9000
8000
Статья 8. Утвердить на 1982 год отчисления в бюджеты го¬
рода Минска и областей в следующих размерах:
а)	от налога с оборота: города Минска— 17,1 процента, Бреста
ской области— 15 процентов, Витебской области— 14,9 процента,
Гомельской области—11,5 процента, Гродненской области — 34,7
процента, Минской области — 34,7 процента, Могилевской обла¬
сти — 13 процентов;
б)	от подоходного налога с населения — 50 • процентов, за
исключением города Минска; в бюджет города Минска утвердить
отчисления в размере 10 процентов;
в)	от налога на холостяков, одиноких и малосемейных'граждан
СССР, сельскохозяйственного налога, подоходного налога с колхо-
470

зов, лесного дохода и поступлений средств по денежно-вещевой ло¬
терее — 100 процентов;
г)	от суммы государственных внутренних выигрышных зай¬
мов — 50 процентов;
д)	от поступлений средств по добровольному страхованию иму¬
щества кооперативных и общественных организаций, обязательно¬
му страхованию пассажиров на транспорте и прочим видам обяза¬
тельного страхования, а также по страховым платежам населения
(кроме долгосрочного страхования жизни и страхования от несчаст¬
ных случаев) — 55 процентов.
Статья 9. Поручить Совету Министров Белорусской ССР
рассмотреть предложения и замечания, изложенные в Заключении
Планово-бюджетной и других постоянных комиссий Верховного Со¬
вета Белорусской ССР по Государственному бюджету Белорусской
ССР на 1982 год, а также предложения и замечания, высказанные
депутатами на сессии Верховного Совета Белорусской ССР, и при¬
нять по ним соответствующие решения.
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
И. ПОЛЯКОВ
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск
№ 1585—X
ПОСТАНОВЛ ЕН И Е
Верховного Совета Белорусской ССР
Об утверждении отчета об исполнении
Государственного бюджета Белорусской ССР
за 1980 год
Верховный Совет Белорусской Советской Социалистической
Республики постановляет:
Утвердить отчет об исполнении Государственного бюджета Бе¬
лорусской ССР за 1980 год по доходам в сумме 6 260 433 тыс. руб¬
лей и по расходам в сумме 5 825 734 тыс. рублей с превышением
доходов над расходами в сумме 434 699 тыс. рублей.
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
И. ПОЛЯКОВ
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск
№ 1586—X
471

ЗАКОН
Белорусской Советской Социалистической
Республики
Об охране атмосферного воздуха
Атмосферный воздух является одним из основных жизненно
важных элементов окружающей природной среды. .
Научно-техническая революция, затрагивающая все стороны
жизни общества, высокие темпы развития производства, рост горо¬
дов, расширяющееся использование атмосферы и возрастающие
масштабы воздействия человека на окружающую природную среду
требуют повышения внимания к охране атмосферного воздуха.
Советское государство придает большое значение сохранению
благоприятного состояния атмосферного воздуха, его восстановле¬
нию и улучшению для обеспечения наилучших условий жизни со¬
ветских людей — их труда, быта, отдыха и охраны здоровья, даль¬
нейшего развития материального производства и культуры.
Конституция СССР и Конституция Белорусской ССР предусмат¬
ривают, что в интересах настоящего и будущих поколений в СССР,
в состав которого входит на основе добровольного объединения и
равноправия с другими союзными республиками Белорусская Со¬
ветская Социалистическая Республика, принимаются необходимые
меры для сохранения в чистоте атмосферного воздуха. Советское
государство проводит комплекс научно обоснованных технических,
экономических, социальных и иных мероприятий, направленных на
предупреждение и устранение загрязнения атмосферного воздуха,
других вредных воздействий на него, а также осуществляет между¬
народное сотрудничество в этой области.
Советское законодательство призвано активно способствовать
охране атмосферного воздуха.
I.	ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ
Глава 1
ОСНОВНЫЕ ПОЛОЖЕНИЯ
Статья 1. Задачи законодательства Белорусской ССР об
охране атмосферного воздуха
Задачами законодательства Белорусской ССР об охране атмос¬
ферного воздуха являются регулирование общественных отношений
в этой области в целях сохранения в чистоте и улучшения состоя¬
ния атмосферного воздуха, предотвращения и снижения вредных
472

химических, физических, биологических и иных воздействий на ат¬
мосферу, вызывающих неблагоприятные последствия для населе¬
ния, народного хозяйства страны, растительного и животного мира,
а также укрепление законности в области охраны атмосферного
воздуха.
Статья 2. Законодательство Союза ССР и Белорусской ССР
об охране атмосферного воздуха
Законодательство Союза ССР и Белорусской ССР об охране
атмосферного воздуха состоит из Закона СССР «Об охране атмос¬
ферного воздуха» и издаваемых в соответствии с ним иных актов
законодательства Союза ССР, настоящего Закона и других актов
законодательства Белорусской ССР об охране атмосферного воз¬
духа.
Статья 3. Компетенция Союза ССР в области регулирова¬
ния отношений по охране атмосферного воздуха
В соответствии с Законом СССР «Об охране атмосферного воз¬
духа» ведению Союза ССР в области регулирования отношений по
охране атмосферного воздуха подлежат:
1)	определение общих мероприятий и установление основных
положений в области охраны атмосферного воздуха;
2)	разработка и утверждение общесоюзных планов по охране
атмосферного воздуха;
3)	установление нормативов предельно допустимых концентра¬
ций загрязняющих веществ в атмосферном воздухе и уровней вред¬
ных физических воздействий на него;
4)	установление порядка разработки и утверждения нормативов
предельно допустимых выбросов загрязняющих веществ в атмос¬
ферный воздух, а также нормативов предельно допустимых вред¬
ных физических воздействий на него;
5)	установление единой для Союза ССР системы государствен¬
ного учета вредных воздействий на атмосферный воздух;
6)	государственный контроль за охраной атмосферного воздуха
и установление порядка его осуществления;
7)	решение других вопросов общесоюзного значения в области
охраны атмосферного воздуха в соответствии с Конституцией
СССР и Законом СССР «Об охране атмосферного воздуха».
Статья 4. Компетенция Белорусской ССР в области регули
рования отношений по охране атмосферного воз
духа
Ведению Белорусской ССР в области регулирования отношений
по охране атмосферного воздуха вне пределов компетенции Союза
473

ССР подлежат: установление порядка охраны атмосферного возду¬
ха; разработка и утверждение республиканских планов по охране
атмосферного воздуха; осуществление государственного контроля
за охраной атмосферного воздуха, а также решение других вопро¬
сов в области охраны атмосферного воздуха, если они не отнесены
к компетенции Союза ССР.
Глава 2
ГОСУДАРСТВЕННОЕ УПРАВЛЕНИЕ
В ОБЛАСТИ ОХРАНЫ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
Статья 5. Органы государственного управления в области
охраны атмосферного воздуха
В соответствии с Законом СССР «Об охране атмосферного воз¬
духа» государственное управление в области охраны атмосферного
воздуха осуществляется Советом Министров СССР, Советом Ми¬
нистров Белорусской ССР, исполнительными комитетами местных
Советов народных депутатов, а также специально уполномоченны¬
ми на то государственными органами в соответствии с законода¬
тельством Союза ССР и Белорусской ССР.
Статья 6. Компетенция местных Советов народных депута¬
тов и их исполнительных комитетов в области
охраны атмосферного воздуха
Местные Советы народных депутатов и их исполнительные ко¬
митеты в пределах и порядке, установленных настоящим Законом
и другими актами законодательства Союза ССР и Белорусской
ССР, на подведомственной им территории: участвуют в планирова¬
нии мероприятий по охране атмосферного воздуха; разрабатывают
и осуществляют мероприятия по предупреждению вредных воздей¬
ствий на атмосферу; принимают меры к улучшению благоустрой¬
ства и озеленению территории населенных пунктов, а также ре¬
шают другие вопросы в области охраны атмосферного воздуха.
Статья 7. Планирование мероприятий по охране атмосфер¬
ного воздуха
Задания по охране атмосферного воздуха и -мероприятия по
предупреждению и устранению причин загрязнения и других вред¬
ных воздействий на него, а также по улучшению, состояния атмос¬
феры предусматриваются в государственных планах экономическо¬
го и социального развития.
Проекты планов по охране атмосферного воздуха, разрабатывае¬
мые министерствами, государственными комитетами и ведомствами,
предприятиями, учреждениями и организациями, согласовываются с
474

органами, осуществляющими государственный контроль за охраной
атмосферного воздуха, в порядке, устанавливаемом законодатель¬
ством Союза ССР и Белорусской ССР.
Глава 3
УЧАСТИЕ ОБЩЕСТВЕННЫХ ОРГАНИЗАЦИЙ
И ГРАЖДАН В ОСУЩЕСТВЛЕНИИ МЕРОПРИЯТИЙ
ПО ОХРАНЕ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
Статья 8. Содействие общественных организаций и граждан
государственным органам в осуществлении меро¬
приятий по охране атмосферного воздуха
Профессиональные союзы, организации молодежи, общество
охраны природы, научные общества и другие общественные орга¬
низации, а также граждане оказывают содействие государствен¬
ным органам в осуществлении мероприятий по охране атмосферно¬
го воздуха.
Статья 9. Участие общественных организаций и граждан
в охране атмосферного воздуха
Общественные организации принимают участие в деятельности,
направленной на обеспечение охраны атмосферного воздуха, в со¬
ответствии с их уставами (положениями) и законодательством
Союза ССР и Белорусской ССР.
Граждане оказывают содействие государственным органам в
осуществлении мероприятий по охране атмосферного воздуха,
участвуют в проведении необходимых работ, вносят предложения
об улучшении охраны атмосферного воздуха, сообщают об извест¬
ных им нарушениях законодательства об охране атмосферного воз¬
духа.
Государственные органы обязаны всемерно учитывать предло¬
жения общественных организаций и граждан при осуществлении
мероприятий по охране атмосферного воздуха.
II.	МЕРЫ ОХРАНЫ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
Глава 4
НОРМАТИВЫ ПРЕДЕЛЬНО ДОПУСТИМЫХ КОНЦЕНТРАЦИЙ
ЗАГРЯЗНЯЮЩИХ ВЕЩЕСТВ В АТМОСФЕРНОМ ВОЗДУХЕ
И УРОВНЕЙ ВРЕДНЫХ ФИЗИЧЕСКИХ ВОЗДЕЙСТВИЙ НА НЕГО
Статья 10. Нормативы предельно допустимых концентрации
загрязняющих веществ в атмосферном воздухе и
уровней вредных физических воздействий на
него
Для оценки состояния атмосферного воздуха устанавливаются
нормативы предельно допустимых концентраций загрязняющих ве-
475

ществ и уровней вредных физических воздействий на атмосферу.
Эти нормативы должны отвечать интересам охраны здоровья людей
и охраны окружающей природной среды.
В соответствии с Законом СССР «Об охране атмосферного воз¬
духа» нормативы предельно допустимых концентраций загрязняю¬
щих веществ в атмосферном воздухе и уровней вредных физиче¬
ских воздействий на него являются едиными для всей территории
СССР. В необходимых случаях для отдельных районов устанавли¬
ваются более строгие нормативы предельно допустимых концентра¬
ций загрязняющих веществ в атмосферном воздухе.
Указанные нормативы и методы их определения утверждаются
и вводятся в действие в порядке, устанавливаемом Советом Мини¬
стров СССР.
Глава 5
НОРМАТИВЫ ПРЕДЕЛЬНО ДОПУСТИМЫХ ВЫБРОСОВ
ЗАГРЯЗНЯЮЩИХ ВЕЩЕСТВ В АТМОСФЕРНЫЙ ВОЗДУХ
И ВРЕДНЫХ ФИЗИЧЕСКИХ ВОЗДЕЙСТВИ
НА НЕГО
Статья 11. Нормативы предельно допустимых выбросов за¬
грязняющих веществ в атмосферный воздух и
вредных физических воздействий на него
В целях охраны атмосферного воздуха устанавливаются норма¬
тивы предельно допустимых выбросов загрязняющих веществ ста¬
ционарными и передвижными источниками загрязнения, а также
нормативы предельно допустимых вредных физических воздействий.
Эти нормативы устанавливаются для каждого стационарного источ¬
ника выбросов или иного вредного воздействия на атмосферный
воздух, а также для каждой модели транспортных и иных пере-
вижных средств и установок.
Нормативы предельно допустимых выбросов загрязняющих
веществ в атмосферу и предельно допустимых вредных физических
воздействий на нее устанавливаются на уровне, при котором выбро¬
сы загрязняющих веществ и вредные физические воздействия от
конкретного и всех других источников в данном районе с учетом
перспективы его развития не приведут
к превышению нормативов
предельно допустимых концентраций загрязняющих веществ в
атмосферном воздухе и предельно допустимых уровней вредных фи¬
зических воздействий.
В соответствии с Законом СССР «Об охране атмосферного воз¬
духа» указанные нормативы, методы их определения и виды источ¬
ников, для которых они разрабатываются, утверждаются и вводят¬
ся в действие в порядке, устанавливаемом Советом 'Министров
СССР.
476

Глава 6
РЕГУЛИРОВАНИЕ ВЫБРОСОВ ЗАГРЯЗНЯЮЩИХ ВЕЩЕСТВ
В АТМОСФЕРУ СТАЦИОНАРНЫМИ ИСТОЧНИКАМИ ЗАГРЯЗНЕНИЯ
Статья 12. Регулирование выбросов загрязняющих веществ
в атмосферу стационарными источниками загряз¬
нения
Выброс загрязняющих веществ в атмосферу стационарным
источником загрязнения допускается в каждом случае на основа¬
нии разрешения, выдаваемого специально уполномоченным на то
государственным органом. В разрешении предусматриваются нор¬
мативы предельно допустимых выбросов загрязняющих веществ, а
также другие условия и требования, обеспечивающие охрану атмос¬
ферного воздуха.
В соответствии с Законом СССР «Об охране атмосферного воз¬
духа» порядок выдачи разрешений на выброс загрязняющих ве¬
ществ в атмосферу стационарными источниками загрязнения уста¬
навливается Советом Министров СССР.
Предприятия, учреждения и организации, деятельность которых
связана с выбросами загрязняющих веществ в атмосферу, обязаны
проводить организационно-хозяйственные, технические и иные ме¬
роприятия для обеспечения выполнения условий и требований, пре¬
дусмотренных в разрешениях на выброс, принимать меры по сни¬
жению выбросов загрязняющих веществ, обеспечивать бесперебой¬
ную эффективную работу и поддержание в исправном состоянии
сооружений, оборудования и аппаратуры для очистки выбросов и
контроля за ними, а также осуществлять постоянный учет количе¬
ства и состава загрязняющих веществ, выбрасываемых в атмос¬
феру.
Осуществление мероприятий по охране атмосферного воздуха не
должно приводить к загрязнению почв, вод и других природных
объектов.
В случаях нарушения условий и требований, предусмотренных
разрешениями, а также когда возникает угроза здоровью населе¬
ния, выброс загрязняющих веществ в атмосферу должен быть огра¬
ничен, приостановлен или запрещен по решению органа, осущест¬
вляющего государственный контроль за охраной атмосферного воз¬
духа, вплоть до прекращения деятельности отдельных промышлен¬
ных установок, цехов, предприятий, учреждений и организаций.
Статья 13. Регулирование выбросов загрязняющих веществ^
в атмосферу при авариях и неблагоприятных ме¬
теорологических условиях
При превышении в результате аварийной ситуации установлен¬
ных нормативов предельно допустимых выбросов загрязняющих
477

веществ в атмосферу руководители предприятий, учреждений и ор¬
ганизаций обязаны немедленно сообщить об этом органам, осу¬
ществляющим государственный контроль за охраной атмосферного
воздуха, и принять в установленном порядке меры к охране атмос¬
ферного воздуха и ликвидации причин и последствий его загряз¬
нения.
При получении предупреждения о возможном повышении кон¬
центрации загрязняющих веществ в атмосферном воздухе в связи
■с ожидаемыми неблагоприятными метеорологическими условиями
предприятия, учреждения и организации обязаны проводить спе¬
циально разработанные по согласованию с органами, осуществляю¬
щими государственный контроль за охраной атмосферного воздуха,
мероприятия по снижению выбросов таких веществ в атмосферу.
Глава 7
РЕГУЛИРОВАНИЕ ВЫБРОСОВ ЗАГРЯЗНЯЮЩИХ ВЕЩЕСТВ
В АТМОСФЕРУ АВТОМОБИЛЯМИ, САМОЛЕТАМИ,
ДРУГИМИ ПЕРЕДВИЖНЫМИ СРЕДСТВАМИ И УСТАНОВКАМИ
Статья 14. Регулирование выбросов загрязняющих веществ
в атмосферу автомобилями, самолетами, други¬
ми передвижными средствами и установками
Министерства, государственные комитеты и ведомства, пред-
-приятия, учреждения и организации, осуществляющие проектирова¬
ние, производство и эксплуатацию автомобилей, самолетов, судов,
других передвижных средств и установок, обязаны разрабатывать
и осуществлять комплекс мероприятий по предотвращению и сокра¬
щению выбросов в атмосферу загрязняющих веществ этими сред¬
ствами и установками.
Количество загрязняющих веществ, выбрасываемых транспорт¬
ными и иными передвижными средствами и установками, не долж¬
но превышать нормативов предельно допустимых выбросов.
Все транспортные и иные передвижные средства и установки,
находящиеся в эксплуатации, должны подвергаться контролю за
соблюдением нормативов предельно допустимых выбросов загряз¬
няющих веществ. В соответствии с Законом СССР «Об охране ат¬
мосферного воздуха» правила контроля за соблюдением указанных
нормативов устанавливаются в порядке, определяемом Советом
Министров СССР.
Статья 15. Ограничение производства и эксплуатации тран¬
спортных и иных передвижных средств и устано¬
вок, влияющих на состояние атмосферного воз¬
духа
Не допускаются производство и эксплуатация транспортных и
иных передвижных средств и установок, в выбросах которых содер-
478

жание загрязняющих веществ превышает установленные норма¬
тивы.
Граждане, осуществляющие эксплуатацию автомобилей, других
передвижных средств и установок, обязаны соблюдать требования
по предотвращению и сокращению загрязнения атмосферного воз¬
духа.
Статья
16. Регулирование местными
Советами
народных
депутатов охраны атмосферного воздуха в насе¬
ленных пунктах, определенных зонах, местах
отдыха и туризма
В целях снижения концентрации загрязняющих веществ в ат¬
мосфере местные Советы народных депутатов и их исполнительные-
комитеты в соответствии с законодательством Союза ССР и Бело¬
русской ССР могут ограничивать въезд транспортных и иных пере¬
движных средств и установок в населенные пункты, определенные
зоны, места отдыха и туризма.
Глава 8
РЕГУЛИРОВАНИЕ ВРЕДНЫХ ФИЗИЧЕСКИХ ВОЗДЕЙСТВИЙ
НА АТМОСФЕРУ
Статья 17. Мероприятия по предупреждению, снижению и:
устранению вредного физического воздействия
на атмосферу
Местные Советы народных депутатов, министерства, государ¬
ственные комитеты, ведомства, предприятия, учреждения и органи¬
зации обязаны разрабатывать и осуществлять мероприятия по пре¬
дупреждению, снижению и устранению вредного воздействия на
атмосферу звуковых колебаний, включая шумы, излучений и т. п.
Статья 18.
Условия, при которых допускаются отдельные
виды вредного физического воздействия на
атмосферный воздух
В случаях, определяемых законодательством Союза ССР, от¬
дельные виды вредного физического воздействия на атмосферный
воздух могут допускаться лишь на основании разрешений, выдавае¬
мых специально уполномоченными на то государственными орга¬
нами.
Всякое вредное физическое воздействие на атмосферный воздух
допускается при условии соблюдения установленных предельно до¬
пустимых нормативов, а в случаях, когда на него выдано разреше-
479

ние,— соблюдения также других требований, предусмотренных
этим разрешением. При нарушении указанных требований соответ¬
ствующая деятельность отдельных промышленных и иных устано¬
вок, цехов, предприятий, учреждений и организаций может быть
приостановлена, ограничена или запрещена по решению органа,
осуществляющего государственный контроль за охраной атмосфер¬
ного воздуха, впредь до устранения причин, вызвавших превыше¬
ние предельно допустимых нормативов или нарушение требований,
предусмотренных в разрешении.
Статья 19. Мероприятия по борьбе с производственными
и иными шумами
В целях борьбы с производственными и иными шумами должны,
в частности, осуществляться: внедрение малошумных технологиче¬
ских процессов; улучшение конструкций транспортных средств и их
эксплуатации, а также содержания железнодорожных и трамвай¬
ных путей, автомобильных дорог, уличных покрытий; размещение
аэродромов и аэропортов, промышленных и других сооружений и
оборудования, являющихся источниками шума, на необходимом
расстоянии от населенных пунктов и районов жилой застройки;
улучшение планировки и застройки городов и других населенных
пунктов; организационные мероприятия по предупреждению и сни¬
жению бытовых шумов.
Статья 20. Соблюдение гражданами требований, установ¬
ленных в целях борьбы с бытовыми шумами
Граждане обязаны соблюдать требования, установленные в це¬
лях борьбы с бытовым шумом в квартирах, а также во дворах жи¬
лых домов, на улицах, в местах отдыха и других общественных
местах.
Глава 9
РАЗМЕЩЕНИЕ, ПРОЕКТИРОВАНИЕ, СТРОИТЕЛЬСТВО
И ВВОД В ЭКСПЛУАТАЦИЮ ПРЕДПРИЯТИЙ, СООРУЖЕНИ
И ДРУГИХ ОБЪЕКТОВ, влияющих
НА СОСТОЯНИЕ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
Статья 21. Условия-размещения, проектирования, строитель¬
ства и ввода в эксплуатацию предприятий, со¬
оружений и других объектов, влияющих на
состояние атмосферного воздуха
При размещении, проектировании, строительстве и вводе в
эксплуатацию новых и реконструированных предприятий, сооруже-
480

ний и других объектов, при совершенствовании существующих и
внедрении новых технологических процессов и оборудования необ¬
ходимо обеспечивать соблюдение нормативов вредных воздействий
на атмосферный воздух. При этом должны предусматриваться улав¬
ливание, утилизация, обезвреживание вредных веществ и отходов
или полное исключение выбросов загрязняющих веществ, выполне¬
ние других требований по охране атмосферного воздуха, исходя из
того, чтобы совокупность выбросов, а также вредных физических
воздействий от проектируемых,
действующих и планируемых к
строительству в будущем предприятий, сооружений и других объек¬
тов не привели к превышению нормативов предельно допустимых
концентраций загрязняющих веществ в атмосферном воздухе и нор¬
мативов предельно допустимых уровней вредных физических воз¬
действий на него.
Запрещается ввод в эксплуатацию новых и реконструированных
предприятий, сооружений и других объектов, не удовлетворяющих
требованиям по охране атмосферного воздуха.
Предприятия, учреждения и организации, деятельность которых
связана с выбросами загрязняющих веществ в атмосферу, незави¬
симо от времени ввода их в действие, должны быть оснащены
сооружениями, оборудованием и аппаратурой для очистки выбро¬
сов в атмосферу и средствами контроля за количеством и составом
выбрасываемых загрязняющих веществ.
Статья 22. Порядок рассмотрения предложений по размеще¬
нию предприятий, сооружений и других объек¬
тов, влияющих на состояние атмосферного воз¬
духа
Рассмотрение предложений по размещению на территории Бело¬
русской ССР новых и реконструкции
предприятий,
еиствующих
сооружений и других объектов, влияющих на состояние атмосфер¬
ного воздуха, независимо от ведомственной подчиненности, осу¬
ществляется в порядке, устанавливаемом законодательством Союза
ССР и Белорусской ССР.
Статья 23. Согласование мест строительства, проектов
строительства и реконструкции предприятий, со¬
оружений и других объектов, влияющих на
состояние атмосферного воздуха
Определение мест строительства, проекты строительства и ре¬
конструкции предприятий, сооружений и других объектов, влияю¬
щих на состояние атмосферного воздуха, согласовываются с орга¬
нами, осуществляющими государственный контроль за охраной
атмосферного воздуха, и другими органами в соответствии с зако¬
нодательством Союза ССР и Белорусской ССР.
16 Зак. 2428
481

Статья 24. Осуществление контроля за проектированием,
строительством и эксплуатацией сооружений,
оборудования и аппаратуры для очистки выбро¬
сов в атмосферу
Министерства, государственные комитеты и ведомства обязаны
осуществлять контроль за проектированием, строительством и
эксплуатацией сооружений, оборудования и аппаратуры для очи¬
стки выбросов в атмосферу от загрязняющих веществ и снижения
вредного физического воздействия на нее, а также за оснащением
их приборами, необходимыми для постоянного наблюдения за эф¬
фективностью очистки, величиной выбросов и вредных физических
воздействий на атмосферный воздух.
Глава 10
ВЫПОЛНЕНИЕ ТРЕБОВАНИЙ
ПО ОХРАНЕ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
ПРИ РАЗМЕЩЕНИИ И РАЗВИТИИ ГОРОДОВ
И ДРУГИХ НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ
Статья 25. Учет состояния атмосферного воздуха при пла¬
нировании размещения и развития городов и
других населенных пунктов
При планировании размещения и развития городов и других
населенных пунктов должны учитываться состояние атмосферного»
воздуха, прогноз его изменения и задача охраны атмосферного воз¬
духа от вредных воздействий.
Проектирование, застройка, реконструкция городов и других
населенных пунктов проводятся в соответствии с санитарно-гигие¬
ническими и другими нормами и правилами по охране атмосфер¬
ного воздуха.
Статья 26. Меры по предотвращению или уменьшению за¬
грязнения атмосферного воздуха
Советы народных депутатов должны принимать меры к улучше¬
нию благоустройства и озеленению территории населенных пунктов,
а предприятия, учреждения и организации — занимаемых ими про¬
изводственных и иных площадей с целью предотвращения или
уменьшения загрязнения атмосферного воздуха.
В районах, на атмосферный воздух которых влияет деятельность
групп предприятий, учреждений и организаций, в установленном
порядке разрабатываются и осуществляются комплексные меро¬
приятия по оздоровлению атмосферного воздуха.
482

В случаях невозможности уменьшения выбросов загрязняющих
веществ и вредных физических воздействий на атмосферный воз¬
дух до установленных нормативов соответствующие предприятия,
сооружения и иные объекты закрываются или их производственный
профиль подлежит изменению.
Глава 11
СОБЛЮДЕНИЕ ТРЕБОВАНИЙ
ПО ОХРАНЕ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
ПРИ ВНЕДРЕНИИ ОТКРЫТИЙ, ИЗОБРЕТЕНИ1
НОВЫХ ТЕХНИЧЕСКИХ СИСТЕМ,
А ТАКЖЕ ПРИ ЗАКУПКЕ
ИМПОРТНОГО ОБОРУДОВАНИЯ
Статья 27. Соблюдение требований по охране атмосферного
воздуха при внедрении открытий, изобретений,
новых технических систем, а также при закупке
импортного оборудования
В соответствии с Законом СССР «Об охране атмосферного воз¬
духа» запрещается внедрение открытий, изобретений, рационализа-
торских предложении, новых технических систем, веществ и мате¬
риалов, а также приобретение в зарубежных странах технологиче¬
ского оборудования и других объектов, если они не удовлетворяют
установленным в СССР требованиям по охране атмосферного воз¬
духа и не обеспечены техническими средствами контроля за выбро¬
сами в атмосферный воздух.
Глава 12
ВЫПОЛНЕНИЕ ТРЕБОВАНИЙ ПО ОХРАНЕ
АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
ПРИ ПРИМЕНЕНИИ СРЕДСТВ ЗАЩИТЫ РАСТЕНИЙ
МИНЕРАЛЬНЫХ УДОБРЕНИ
И
РУГИХ ПРЕПАРАТОВ
Статья 28. Выполнение требований по охране атмосферного
воздуха при применении средств защиты расте¬
ний, минеральных удобрений и других препа¬
ратов
В соответствии с Законом СССР «Об охране атмосферного воз¬
духа» перечень средств защиты растений, стимуляторов их роста,
минеральных удобрений и других препаратов, применение которых
разрешается в народном хозяйстве, а также способы их примене-
16*
483

ния подлежат согласованию со специально уполномоченными орга¬
нами государственного контроля за охраной атмосферного воздуха
в порядке, устанавливаемом законодательством Союза ССР.
При создании новых препаратов, применяемых для указанных
целей, должны разрабатываться нормативы предельно допустимых
концентраций и методы определения остаточных количеств этих
препаратов в атмосферном воздухе.
Колхозы, совхозы, другие предприятия, учреждения, организа¬
ции, а также граждане обязаны соблюдать правила транспортиров¬
ки, хранения и применения средств защиты растений, стимуляторов
их роста, минеральных удобрений и других препаратов, с тем что¬
бы не допускать загрязнения ими атмосферного воздуха.
Глава 13
ВЫПОЛНЕНИЕ ТРЕБОВАНИЙ
ПО ОХРАНЕ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
ПРИ
ОБЫЧЕ ПОЛЕЗНЫХ ИСКОПАЕМЫХ,
РАЗМЕЩЕНИИ И ЭКСПЛУАТАЦИИ ТЕРРИКОНОВ
И ОТВАЛОВ
Статья 29. Соблюдение требований по охране атмосферного
воздуха при добыче полезных ископаемых, раз¬
мещении и эксплуатации терриконов, отвалов,
свалок
Добыча полезных ископаемых, взрывные работы, размещение и
эксплуатация терриконов, отвалов и свалок должны проводиться
с соблюдением правил по предотвращению или сокращению за¬
грязнения атмосферного воздуха способами, согласованными с ор¬
ганами, осуществляющими государственный контроль за охраной
атмосферного воздуха, а также другими органами в соответствии
с законодательством Союза ССР и Белорусской ССР.
Статья 30. Запрещение размещения в населенных пунктах
терриконов, отвалов, складирования отходов,
являющихся источниками загрязнения атмосфер¬
ного воздуха
Размещение в населенных пунктах терриконов, отвалов, склади¬
рование промышленных отходов, производственного, бытового му¬
сора и других отходов, являющихся источниками загрязнения
атмосферного воздуха пылью, вредными газообразными и дурно¬
пахнущими веществами, а также сжигание указанных отходов на
территории предприятий, учреждений, организаций и населенных
484

пунктов запрещаются, кроме случаев, когда сжигание осуществля¬
ется с использованием специальных установок при соблюдении тре¬
бований по охране атмосферного воздуха.
Предприятия, учреждения и организации обязаны обеспечивать
своевременный вывоз загрязняющих атмосферный воздух отходов
на предприятия, использующие их в качестве сырья, или на специа¬
лизированные свалки.
Глава 14
РЕГУЛИРОВАНИЕ ВРЕДНЫХ ВОЗДЕЙСТВИЙ
НА АТМОСФЕРНЫЙ ВОЗДУХ
ПРИ ОТСУТСТВИИ НОРМАТИВОВ
Статья 31. Регулирование вредных воздействий на атмос¬
ферный воздух при отсутствии нормативов
Вредные воздействия на атмосферный воздух, для которых не
установлены соответствующие нормативы, могут допускаться в ис¬
ключительных случаях по разрешениям, выдаваемым на определен¬
ный срок специально уполномоченными на то государственными
органами. В течение этого срока должен быть установлен соответ¬
ствующий норматив предельно допустимого вредного воздействия и
проведены необходимые мероприятия по охране атмосферного воз¬
духа.
Глава 15
РЕГУЛИРОВАНИЕ ПОТРЕБЛЕНИЯ
АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
ДЛЯ ПРОИЗВОДСТВЕННЫХ НУЖ/
Статья 32. Регулирование потребления атмосферного воз¬
духа для производственных нужд
При проектировании предприятий, сооружений и других объек¬
тов, а также при создании и совершенствовании технологических
процессов и оборудования должны предусматриваться меры, обес¬
печивающие минимально необходимое потребление атмосферного
воздуха для производственных нужд.
Потребление воздуха для производственных нужд может быть
ограничено, приостановлено или запрещено органами, осуществля¬
ющими государственный контроль за охраной атмосферного возду¬
ха, в случае, когда это приводит к изменениям состояния атмосфер¬
ного воздуха, оказывающим вредное воздействие на здоровье лю:
дей, растительный и животный мир.
485

Глава 16
РЕГУЛИРОВАНИЕ ВОЗДЕЙСТВИЯ НА ПОГОДУ И КЛИМАТ
Статья 33. Регулирование воздействия на погоду и климат
Действия, направленные на искусственные изменения состояния
атмосферы и атмосферных явлений в народнохозяйственных целях,
могут осуществляться министерствами, государственными комите¬
тами и ведомствами, предприятиями, учреждениями и организация¬
ми только по разрешениям специально уполномоченных на то госу¬
дарственных органов и лишь при условии, что это не приведет к
неблагоприятному воздействию на погоду и климат.
Глава 17
МАТЕРИАЛЬНОЕ И МОРАЛЬНОЕ СТИМУЛИРОВАНИЕ
ВЫПОЛНЕНИЯ МЕРОПРИЯТИЙ
ПО ОХРАНЕ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
Статья 34. Материальное и моральное стимулирование
выполнения мероприятий по охране атмосферно¬
го воздуха
Законодательством Союза ССР и Белорусской ССР могут быть
установлены меры материального и морального поощрения пред¬
приятий, учреждений и организаций, а также граждан, стимулирую¬
щие осуществление мероприятий по охране атмосферного воздуха.
III.	ГОСУДАРСТВЕННЫЙ УЧЕТ ВРЕДНЫХ ВОЗДЕЙСТВИЙ
НА АТМОСФЕРНЫЙ ВОЗДУХ
Глава 18
ГОСУДАРСТВЕННЫЙ УЧЕТ
ВРЕДНЫХ ВОЗДЕЙСТВИЙ
НА АТМОСФЕРНЫЙ ВОЗДУХ
Статья 35. Государственный учет вредных воздействий на
атмосферный воздух
Объекты, оказывающие вредное воздействие на атмосферный
воздух, виды и количество вредных веществ, выбрасываемых в
атмосферу, а также виды и размеры вредных физических воздей¬
ствий на нее подлежат государственному учету.
В соответствии с Законом СССР «Об охране атмосферного воз-
486

духа» государственный учет объектов и их вредных воздействий на
атмосферный воздух осуществляется за счет государства по еди¬
ной для Союза ССР системе в порядке, определяемом Советом Ми¬
нистров СССР.
IV.	НАБЛЮДЕНИЕ И КОНТРОЛЬ
В ОБЛАСТИ ОХРАНЫ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
Глава 19
НАБЛЮДЕНИЕ
ЗА СОСТОЯНИЕМ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
Статья 36. Порядок наблюдения за состоянием атмосфер¬
ного воздуха
В соответствии с Законом СССР «Об охране атмосферного воз¬
духа» наблюдение за состоянием атмосферного воздуха по химиче¬
ским, физическим и биологическим показателям осуществляется об¬
щегосударственной службой наблюдения и контроля за уровнем
загрязнения природной среды и производится в порядке, определяе¬
мом законодательством Союза ССР.
Сбор, хранение, поиск и обработка информации о состоянии
атмосферного воздуха осуществляются по единой системе.
Статья 37. Обеспечение информацией и прогнозами об уров¬
нях загрязнения атмосферы
На общегосударственную службу наблюдения и контроля за
уровнем загрязнения природной среды возлагается обеспечение
заинтересованных государственных и общественных органов, пред¬
приятий, учреждений и организаций систематической информацией
и прогнозами об уровнях загрязнения атмосферы под влиянием
хозяйственной деятельности и метеорологических условий.
Статья 38. Осуществление мер при состоянии атмосферного
воздуха, угрожающем здоровью людей
Если в результате неблагоприятного сочетания метеорологиче¬
ских факторов, выбросов загрязняющих веществ в атмосферу и
других вредных воздействий на атмосферный воздух в отдельных
районах возникает угроза здоровью людей, органы общегосудар¬
ственной службы наблюдения и контроля за уровнем загрязнения
природной среды обязаны немедленно сообщать об этом соответ¬
ственно Совету Министров Белорусской ССР, исполнительным ко-
487

митетам местных Советов народных депутатов, заинтересованным
предприятиям, учреждениям и организациям.
Совет Министров Белорусской ССР, исполнительные комитеты
местных Советов народных депутатов по получении таких сообще¬
ний переводят в установленном порядке на специальный режим
работы или временно приостанавливают работу предприятий, учре¬
ждений, организаций и транспортных средств с целью снижения
интенсивности выбросов и устранения других вредных воздействий
на атмосферу, осуществляют в необходимых случаях временную
эвакуацию населения и принимают другие неотложные меры.
Глава 20
КОНТРОЛЬ ЗА ОХРАНОЙ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
Статья 39. Государственный контроль за охраной атмосфер¬
ного воздуха
Государственный контроль за охраной атмосферного воздуха
имеет своей задачей обеспечить выполнение всеми министерствами,
государственными комитетами и ведомствами, государственными,
кооперативными и другими общественными предприятиями, учреж¬
дениями и организациями, а также гражданами мероприятий по
охране атмосферного воздуха, соблюдение условий выбросов за¬
грязняющих веществ и других вредных воздействий на атмосферу,
а также иных правил, установленных законодательством об охране
атмосферного воздуха.
Статья 40. Органы, осуществляющие государственный
контроль за охраной атмосферного воздуха
Государственный контроль за охраной атмосферного воздуха
осуществляется Советами народных депутатов, их исполнительны¬
ми и распорядительными органами, а также специально уполномо¬
ченными на то государственными органами в порядке, устанавли¬
ваемом законодательством Союза ССР.
Статья 41. Ведомственный контроль за охраной атмосфер¬
ного воздуха
Ведомственный контроль за охраной атмосферного воздуха, в
том числе за соблюдением нормативов предельно допустимых вы¬
бросов загрязняющих веществ в атмосферный воздух и вредных
физических воздействий на него, осуществляется органами, в веде¬
нии которых находятся предприятия, учреждения и организации,
оказывающие вредное воздействие на атмосферный воздух.
488

При осуществлении ведомственного контроля министерства,
государственные комитеты и ведомства обязаны руководствоваться
законодательством Союза ССР и Белорусской ССР, правилами и
инструкциями, утверждаемыми специально уполномоченными орга¬
нами государственного контроля за охраной атмосферного воздуха.
V.	РАЗРЕШЕНИЕ СПОРОВ ПО ВОПРОСАМ ОХРАНЫ
АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
Глава 21
ПОРЯДОК РАЗРЕШЕНИЯ СПОРОВ
ПО ВОПРОСАМ ОХРАНЫ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
Статья 42. Органы, разрешающие споры по вопросам охра¬
ны атмосферного воздуха
Споры по вопросам охраны атмосферного воздуха разрешаются
Советом Министров Белорусской ССР, исполнительными комитета¬
ми местных Советов народных депутатов, а также специально упол¬
номоченными на то государственными органами в порядке, устанав¬
ливаемом законодательством Союза ССР, настоящим Законом и
другим законодательством Белорусской ССР.
Статья 43. Разрешение споров по вопросам охраны атмос¬
ферного воздуха между государственными и об¬
щественными организациями Белорусской ССР
и государственными и общественными организа¬
циями другой союзной республики
В соответствии с Законом СССР «Об охране атмосферного воз¬
духа» споры между государственными и общественными организа¬
циями Белорусской ССР и государственными и общественными
организациями другой союзной республики по вопросам охраны
атмосферного воздуха рассматриваются комиссией, образуемой на
паритетных началах из представителей Белорусской ССР и другой
заинтересованной союзной республики. В случае, если комиссия не
пришла к согласованному решению, споры по указанным вопросам
подлежат рассмотрению в порядке, определяемом Советом Минист¬
ров СССР.
Статья 44. Разрешение споров по вопросам охраны атмос¬
ферного воздуха между государственными и об¬
щественными организациями одной области и
государственными и общественными организа¬
циями другой области
Споры между государственными и общественными организация¬
ми одной области и государственными и общественными организа-
'489

циями другой области по вопросам охраны атмосферного воздуха
рассматриваются комиссией, образуемой на паритетных началах из
представителей заинтересованных областей. В случае, если комис¬
сия не пришла к согласованному решению, споры по указанным
вопросам подлежат рассмотрению в порядке, определяемом Сове¬
том Министров Белорусской ССР.
VI.	ОТВЕТСТВЕННОСТЬ ЗА НАРУШЕНИЕ
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА ОБ ОХРАНЕ
АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
Глава 22
ОТВЕТСТВЕННОСТЬ ЗА НАРУШЕНИЕ ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА
ОБ ОХРАНЕ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
Статья 45. Ответственность за нарушение законодательства
об охране атмосферного воздуха
Лица, виновные в совершении следующих нарушений законода¬
тельства об охране атмосферного воздуха:
превышении нормативов предельно допустимых выбросов за¬
грязняющих веществ в атмосферный воздух;
превышении нормативов предельно допустимых вредных физи¬
ческих воздействий на атмосферный воздух;
выбросе загрязняющих веществ в атмосферу без разрешения
специально уполномоченных на то государственных органов;
нарушении правил эксплуатации, а также неиспользовании
установленных сооружений, оборудования, аппаратуры для очистки
и контроля выбросов в атмосферу;
вводе в эксплуатацию новых и реконструированных предприя¬
тий, сооружений и других объектов, не удовлетворяющих требова¬
ниям по охране атмосферного воздуха;
производстве и эксплуатации автомобилей, самолетов, судов и
других передвижных средств и установок, у которых содержание
загрязняющих веществ в выбросах превышает установленные нор¬
мативы;
внедрении открытий, изобретений, рационализаторских предло¬
жений, новых технических систем, веществ и материалов, а также
закупке в зарубежных странах технологического оборудования и
других объектов, не удовлетворяющих установленным в СССР тре¬
бованиям по охране атмосферного воздуха и не обеспеченных тех¬
ническими средствами контроля за выбросами в атмосферу;
нарушении правил складирования промышленных и бытовых
отходов, транспортировки, хранения и применения средств защиты
490

растений, стимуляторов их роста, минеральных удобрений и других
препаратов, повлекшем или могущем повлечь загрязнение атмос¬
ферного воздуха;
невыполнении предписаний органов, осуществляющих государ¬
ственный контроль за охраной атмосферного воздуха,
несут уголовную, административную или иную ответственность
в соответствии с законодательством Союза ССР и Белорусской
ССР.
Законодательством Союза ССР и Белорусской ССР может быть
установлена ответственность и за другие нарушения законодатель¬
ства об охране атмосферного воздуха.
Статья 46. Возмещение вреда, причиненного в результате
нарушения законодательства об охране атмос¬
ферного воздуха
Предприятия, учреждения, организации и граждане обязаны
возместить вред, причиненный нарушением законодательства об
охране атмосферного воздуха, в размерах и порядке, устанавливае¬
мых законодательством Союза ССР и Белорусской ССР. Долж¬
ностные лица и другие работники, по вине которых предприятия,
учреждения и организации понесли расходы, связанные с возмеще¬
нием вреда, несут материальную ответственность в установленном
порядке.
VII.	МЕЖДУНАРОДНЫЕ ДОГОВОРЫ
Глава 23
МЕЖДУНАРОДНЫЕ ДОГОВОРЫ
Статья 47. Международные договоры
В соответствии с Законом СССР «Об охране атмосферного воз¬
духа», если международным договором СССР установлены иные
правила, чем те, которые содержатся в советском законодательстве
об охране атмосферного воздуха, то применяются правила между¬
народного договора.
Такой же порядок применяется в отношении законодательства
об охране атмосферного воздуха Белорусской ССР, если в между¬
народном договоре Белорусской ССР установлены иные правила,
чем предусмотренные законодательством об охране атмосферного
воздуха Белорусской ССР.
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
И. ПОЛЯКОВ
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск
№ 1587—X
491

ПОСТАНОВЛЕН И Е
Верховного Совета Белорусской ССР
О порядке введения в действие
Закона Белорусской ССР
«Об охране атмосферного воздуха»
В связи с принятием Закона Белорусской ССР «Об охране
атмосферного воздуха» Верховный Совет Белорусской Советской
Социалистической Республики постановляет:
1.	Ввести в действие Закон Белорусской ССР «Об охране атмос¬
ферного воздуха» с 1 марта 1982 года.
2.	Установить, что Закон Белорусской ССР «Об охране атмос¬
ферного воздуха» применяется к отношениям, возникшим после вве¬
дения в действие Закона, то есть с 1 марта 1982 года.
В правоотношениях, возникших до введения в действие Закона
Белорусской ССР «Об охране атмосферного воздуха», осуществле¬
ние прав и обязанностей участников этих правоотношений с 1 мар¬
та 1982 года регулируется в соответствии с указанным Законом.
3.	Упомянутые в статье 31 Закона Белорусской ССР «Об охране
атмосферного воздуха» вредные воздействия на атмосферный воз¬
дух, для которых не установлены соответствующие нормативы, мо¬
гут временно допускаться после введения в действие Закона впредь
О
V
до получения в установленном порядке разрешении на эти воздей¬
ствия, если они не будут запрещены специально уполномоченными
на то государственными органами.
4.	Установить, что заключения по условиям выбросов загряз¬
няющих веществ в атмосферу, выданные до введения в действие
Закона Белорусской ССР «Об охране атмосферного воздуха», со¬
храняют силу до истечения срока, обусловленного при выдаче этих
заключений, если в установленном порядке не определен более ран¬
ний срок получения разрешений, предусмотренных частью первой
статьи 12 Закона, или не возникнут основания для ограничения,
приостановления либо запрещения выбросов.
5.	В соответствии с Постановлением Верховного Совета СССР
«О порядке введения в действие Закона СССР «Об охране атмос¬
ферного воздуха» предприятия, учреждения и организации, дея¬
тельность которых связана с выбросами загрязняющих веществ в
атмосферу, не оснащенные ко времени введения в действие Закона
Белорусской ССР «Об охране атмосферного воздуха» сооружения¬
ми, оборудованием и аппаратурой, указанными в части третьей
статьи 21 этого Закона, а также средствами контроля за количест¬
вом и составом выбрасываемых загрязняющих веществ, оснащают¬
ся ими в соответствии с государственными планами экономическо¬
го и социального развития в порядке, определяемом Советом Ми¬
нистров СССР.
492

6.	Установить, что в районах, где ко времени введения в дей¬
ствие Закона Белорусской ССР «Об охране атмосферного воздуха»
содержание загрязняющих веществ в атмосфере превышает норма¬
тивы предельно допустимых концентраций, предприятия, учрежде¬
ния и организации, имеющие стационарные источники загрязнения,
должны разработать и согласовать со специально уполномоченны¬
ми органами государственного контроля за охраной атмосферного
воздуха планы снижения выбросов, обеспечивающие соблюдение
нормативов предельно допустимых концентраций загрязняющих
веществ в атмосферном воздухе. На период реализации указанных
планов специально уполномоченные на то государственные органы
вправе устанавливать временно согласованные величины выбросов
загрязняющих веществ.
7.	Поручить Президиуму Верховного Совета Белорусской ССР
привести законодательство Белорусской ССР в соответствие с За¬
коном Белорусской ССР «Об охране атмосферного воздуха».
8.	Совету Министров Белорусской ССР привести решения Пра¬
вительства Белорусской ССР в соответствие с Законом Белорусской
ССР «Об охране атмосферного воздуха».
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
и. поляков
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск
№ 1588—X
ЗАКОН
Белорусской Советской Социалистической
Республики
Об охране и использовании животного мира
Животный мир является одним из основных компонентов при¬
родной среды, важной составной частью природных богатств нашей
Родины. Он служит источником для получения промышленного, ле¬
карственного сырья, пищевых продуктов и других материальных
ценностей, необходимых для удовлетворения потребностей населе¬
ния и народного хозяйства. Животный мир используется также в
научных, культурно-просветительных и эстетических целях.
Конституция СССР и Конституция Белорусской ССР предусмат¬
ривают, что в интересах настоящего и будущих поколений в СССР,
в состав которого входит на основе добровольного объединения и
равноправия с другими союзными республиками Белорусская Со¬
ветская Социалистическая Республика, принимаются меры для
охраны и научно обоснованного, рационального использования жи-
493

вотного мира. Эти меры осуществляются в соответствии с государ¬
ственными планами экономического и социального развития СССР
и Белорусской ССР при активном участии государственных и обще¬
ственных организаций, а также граждан.
Советское законодательство призвано способствовать эффектив¬
ной охране и рациональному использованию животного мира, вос¬
питанию советских людей в духе хозяйского и гуманного отноше¬
ния к животному миру.
I.	ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ
Глава 1
ОСНОВНЫЕ ПОЛОЖЕНИЯ
Статья 1. Задачи законодательства Белорусской ССР об
охране и использовании животного мира
Задачами законодательства Белорусской ССР об охране и
использовании животного мира являются регулирование обществен¬
ных отношений в области охраны и использования диких животных
в целях обеспечения условий их существования в состоянии естест¬
венной свободы, сохранения целостности естественных сообществ и
рационального использования, а также укрепление законности в
этой области.
Статья 2. Законодательство Союза ССР и Белорусской ССР
об охране и использовании животного мира
Законодательство Союза ССР и Белорусской ССР об охране и
использовании животного мира состоит из Закона СССР «Об охра¬
не и использовании животного мира» и издаваемых в соответствии
с ним иных актов законодательства Союза ССР, настоящего Закона
и других актов законодательства Белорусской ССР об охране и
использовании животного мира.
Законодательством об охране и использовании животного мира
регулируются отношения в области охраны и использования диких
животных (млекопитающих, птиц, пресмыкающихся, земноводных,
рыб, а также моллюсков, насекомых и других), обитающих в со¬
стоянии естественной свободы на суше, в воде, атмосфере и в почве,
постоянно или временно населяющих территорию страны или отно¬
сящихся к естественным богатствам континентального шельфа
СССР.
494

Отношения в области использования и охраны сельскохозяй¬
ственных и других домашних животных, а также диких животных,
содержащихся в неволе или полувольных условиях для хозяйствен¬
ных, культурных, научных, эстетических и иных целей, регулируют¬
ся соответствующим законодательством Союза ССР и Белорусской
ССР. Ответственность за нарушение правил по охране, содержанию
и использованию указанных животных устанавливается законода¬
тельством Союза ССР и Белорусской ССР.
Статья 3. Государственная (общенародная) собственность
на животный мир в СССР
В соответствии с Законом СССР «Об охране и использовании
животного мира» животный мир в Союзе Советских Социалистиче¬
ских Республик является государственной собственностью — общим
достоянием всего советского народа.
Действия, в прямой или скрытой форме нарушающие право го¬
сударственной собственности на животный мир в СССР, запре¬
щаются.
Статья 4. Компетенция Союза ССР в области регулирова¬
ния отношений по охране и использованию живот¬
ного мира
В соответствии с Законом СССР «Об охране и использовании
животного мира» ведению Союза ССР в области регулирования
отношений по охране и использованию животного мира подлежат:
1)	распоряжение животным миром в пределах, необходимых
для осуществления полномочий Союза ССР в соответствии с Кон¬
ституцией СССР;
2)	определение общих мероприятий и установление основных
положений, правил и норм в области охраны и использования жи¬
вотного мира;
3)	разработка и утверждение общесоюзных планов по охране и
рациональному использованию животного мира;
4)	установление единых для Союза ССР систем государственно¬
го учета животных и их использования и порядка ведения государ¬
ственного кадастра животного мира;
5)	государственный контроль за охраной и использованием жи¬
вотного мира и установление порядка его осуществления;
6)	решение других вопросов общесоюзного значения в области
охраны и использования животного мира в соответствии с Консти¬
туцией СССР и Законом СССР «Об охране и использовании живот¬
ного мира».
495

Статья 5. Компетенция Белорусской ССР в области регули¬
рования отношений по охране и использованию
животного мира
Ведению Белорусской ССР в области регулирования отношений
по охране и использованию животного мира вне пределов компетен¬
ции Союза ССР подлежат: распоряжение животным миром на тер¬
ритории республики и установление порядка его охраны и исполь¬
зования; разработка и утверждение республиканских планов по
охране и рациональному использованию животного мира; осущест¬
вление государственного контроля за охраной и использованием
животного мира, а также решение других вопросов в области охра¬
ны и использования животного мира, если они не отнесены к ком¬
петенции Союза ССР.
Глава 2
ГОСУДАРСТВЕННОЕ УПРАВЛЕНИЕ
В ОБЛАСТИ ОХРАНЫ И ИСПОЛЬЗОВАНИЯ
ЖИВОТНОГО МИРА
Статья 6. Государственное управление в области охраны
и использования животного мира
В соответствии с Законом СССР «Об охране и использовании
животного мира» государственное управление в области охраны и
использования животного мира осуществляется Советом Министров
СССР, Советом Министров Белорусской ССР, исполнительными ко¬
митетами местных Советов народных депутатов, а также специаль¬
но уполномоченными на то государственными органами по охране и
регулированию использования животного мира и иными государ¬
ственными органами в соответствии с законодательством Союза
ССР и Белорусской ССР.
Статья 7. Компетенция местных Советов народных депута¬
тов и их исполнительных комитетов по государ¬
ственному управлению в области охраны
и использования животного мира
Местные Советы народных депутатов и их исполнительные ко¬
митеты в пределах и порядке, установленных настоящим Законом
и другими актами законодательства Союза ССР и Белорусской
ССР, на подведомственной территории: участвуют в планировании
и осуществлении мероприятий по охране и рациональному исполь¬
зованию животного мира; обеспечивают разработку и проведение
мероприятий по охране, использованию, сохранению и восстановле¬
нию животного мира; осуществляют контроль за.соблюдением уста¬
новленных правил охоты и рыбной ловли, а также решают другие
вопросы в области охраны и использования животного мира.
496

Глава 3
ПЛАНИРОВАНИЕ МЕРОПРИЯТИЙ
И ОСНОВНЫЕ ТРЕБОВАНИЯ ПО ОХРАНЕ
И РАЦИОНАЛЬНОМУ ИСПОЛЬЗОВАНИЮ
ЖИВОТНОГО МИРА
Статья 8. Планирование мероприятий по охране и рацио¬
нальному использованию животного мира
Задания и мероприятия по охране и рациональному использо¬
ванию животного мира предусматриваются в государственных пла¬
нах экономического и социального развития.
Проекты планов по охране и рациональному использованию жи¬
вотного мира, разрабатываемые министерствами, государственны¬
ми комитетами и ведомствами, предприятиями, учреждениями и
организациями, согласовываются со специально уполномоченными
на то государственными органами по охране и регулированию
использования животного мира в порядке, устанавливаемом зако¬
нодательством Союза ССР и Белорусской ССР.
Статья 9. Основные требования по охране и использованию
животного мира
При планировании и осуществлении мероприятий, которые мо¬
гут воздействовать на среду обитания животных и состояние живот¬
ного мира, должно обеспечиваться соблюдение следующих основ¬
ных требований:
сохранение видового многообразия животных в. состоянии есте¬
ственной свободы;
охрана среды обитания, условий размножения и путей миграции
животных;
сохранение целостности естественных сообществ животных;
научно обоснованное, рациональное использование и воспроиз¬
водство животного мира;
регулирование численности животных в целях охраны здоровья,
населения и предотвращения ущерба народному хозяйству.
Глава 4
УЧАСТИЕ ОБЩЕСТВЕННЫХ ОРГАНИЗАЦИЙ
И ГРАЖДАН В ОСУЩЕСТВЛЕНИИ МЕРОПРИЯТИЙ
ПО ОХРАНЕ, И ИСПОЛЬЗОВАНИЮ ЖИВОТНОГО МИРА
Статья 10. Содействие общественных организаций и граж¬
дан государственным органам в осуществлении
мероприятий по охране й рациональному исполь¬
зованию животного мира
Профессиональные союзы, организации молодежи, общество-
охраны природы, общества охотников и рыболовов, научные об-
497

щества и другие общественные организации, а также граждане
оказывают содействие государственным органам в осуществлении
мероприятий по охране и рациональному использованию животного
мира.
Статья 11. Участие общественных организаций и граждан
в охране и рациональном использовании живот*
ного мира
Общественные организации принимают участие в деятельности,
направленной на обеспечение охраны и рационального использова¬
ния животного мира, в соответствии с их уставами (положениями)
и законодательством Союза ССР и Белорусской ССР.
Граждане обязаны беречь животный мир. Они оказывают содей¬
ствие государственным органам в осуществлении мероприятий по
охране и рациональному использованию животного мира, участ¬
вуют в проведении необходимых работ, вносят предложения об
улучшении охраны и рациональном использовании животного мира,
сообщают об известных им нарушениях законодательства об охране
и использовании животного мира.
Государственные органы обязаны всемерно учитывать предло¬
жения общественных организаций и граждан при осуществлении
мероприятий по охране и рациональному использованию животного
мира.
Статья 12. Общественные инспекции
Для содействия государственным органам в охране животного
мира могут создаваться общественные инспекции.
Положения об общественных инспекциях утверждаются в по¬
рядке, устанавливаемом законодательством Союза ССР и Белорус¬
ской ССР.
II.	ПОЛЬЗОВАНИЕ ЖИВОТНЫМ МИРОМ
Глава 5
ПОЛЬЗОВАТЕЛИ ЖИВОТНОГО МИРА.
ВИДЫ И УСЛОВИЯ ПОЛЬЗОВАНИЯ
ЖИВОТНЫМ МИРОМ
Статья 13. Пользователи животного мира
Пользователями животного мира могут быть государственные,
кооперативные и другие общественные предприятия, учреждения,
организации, а также граждане СССР.
498

В случаях, предусмотренных законодательством Союза
Белорусской ССР, пользователями животного мира могут
иные организации и лица.
Статья 14. Виды пользования животным миром
При соблюдении предусмотренных законодательством
ССР и
быть и
Союза
ССР и Белорусской ССР требований могут осуществляться следую¬
щие виды пользования животным миром:
1)	охота;
2)	рыболовство, включая добывание водных беспозвоночных;
3)	добывание животных, не относящихся к объектам охоты и
рыболовства;
4)	пользование животным миром в научных, культурно-просве¬
тительных, воспитательных и эстетических целях;
5)	использование полезных свойств жизнедеятельности живот¬
ных — почвообразователей, естественных санитаров среды, опыли-
u
и
телей растении и других;
6)	использование животных в целях получения продуктов их
жизнедеятельности.
Законодательством Союза ССР и Белорусской ССР могут быть
предусмотрены и другие виды пользования животным миром.
Статья 15. Условия пользования животным миром
Сроки осуществления отдельных видов пользования животным
миром устанавливаются в порядке, определяемом законодатель¬
ством Союза ССР и Белорусской ССР.
Пользование животным миром осуществляется бесплатно. Зако¬
нодательством Союза ССР и Белорусской ССР могут устанавли¬
ваться случаи и порядок пользования животным миром за плату.
Глава 6
ОХОТА
Статья 16. Порядок осуществления охоты
Промысловое добывание диких зверей и птиц, а также люби¬
тельская и спортивная охота осуществляются в установленном
порядке.
Статья 17. Ведение охотничьего хозяйства
Государственным, кооперативным и другим общественным пред¬
приятиям, учреждениям и организациям может предоставляться
право ведения охотничьего хозяйства в охотничьих угодьях. Указан-
499

ные предприятия, учреждения и организации обязаны осуществлять
мероприятия по охране и воспроизводству диких животных в этих
угодьях.
Предоставление государственным, кооперативным и другим об¬
щественным предприятиям, учреждениям и организациям права
ведения охотничьего хозяйства производится на основе биолого¬
экономического обследования охотничьих угодий для последующе¬
го их устройства и организации охотничьего хозяйства с проведе¬
нием в них мероприятий по охране, разведению и нормированию
добычи диких животных.
Право ведения охотничьего хозяйства предоставляется в уста¬
новленном порядке исполнительными комитетами областных Со¬
ветов народных депутатов на срок не менее 10 лет. Государствен¬
ные, кооперативные и другие общественные предприятия, учреж¬
дения и организации, ведущие охотничье хозяйство в охотничьих
угодьях, могут по согласованию с колхозами, совхозами, лесхоза¬
ми и другими землепользователями производить на этих угодьях
посевы кормовых и защитных растений и проводить другие меро¬
приятия, необходимые для ведения охотничьего хозяйства.
Статья 18. Правила охоты и ведения охотничьего хозяйства
Правила охоты и ведения охотничьего хозяйства устанавлива¬
ются в порядке, определяемом законодательством Союза ССР и
Белорусской ССР.
Глава 7
РЫБОЛОВСТВО
Статья 19. Рыболовство и добывание водных беспозвоночных
Промысловый лов рыбы, добывание водных беспозвоночных, а
также любительский и спортивный лов рыбы и добывание водных
беспозвоночных осуществляются в установленном порядке.
Статья 20. Промысловый лов рыбы и промысел водных бес¬
позвоночных
Государственным, кооперативным и другим общественным пред¬
приятиям, учреждениям и организациям может предоставляться
право ведения промыслового лова рыбы и промысла водных бес¬
позвоночных на промысловых участках рыбохозяйственных водое¬
мов. Указанные предприятия, учреждения и организации обязаны
осуществлять на этих участках водоемов мероприятия по охране и
воспроизводству рыбы, водных беспозвоночных.
500

Статья 21. Разрешение на промысловый лов рыбы и добы¬
вание водных беспозвоночных
В соответствии с законодательством Союза ССР разрешения
на промысловый лов рыбы и добывание водных беспозвоночных
выдаются органами рыбоохраны.
Статья 22. Любительский и спортивный лов рыбы
Любительский и спортивный лов рыбы для личного потребления
разрешается всем гражданам бесплатно во всех водоемах, за ис¬
ключением заповедников, рыбопитомников, прудовых и других
культурных рыбных хозяйств, с соблюдением установленных
правил рыболовства и водопользования.
В водоемах и на участках водоемов, где любительское и спор¬
тивное рыболовство организуется обществами охотников и рыболо¬
вов, лов рыбы разрешается членам этих обществ.
Любительский и спортивный лов рыбы в культурных рыбных
хозяйствах обществ охотников и рыболовов осуществляется по
разрешениям, выдаваемым этими обществами, бесплатно или за
плату.
Статья 23. Порядок установления правил рыболовства и
добывания водных беспозвоночных
В соответствии с Законом СССР «Об охране и использовании
животного мира» правила рыболовства и добывания водных бес¬
позвоночных устанавливаются в порядке, определяемом законода¬
тельством Союза ССР.
Глава 8
ДРУГИЕ ВИДЫ ПОЛЬЗОВАНИЯ животным МИРОМ
Статья
24.
обывание животных, не относящихся к объек¬
там охоты и рыболовства
Предприятиям, учреждениям, организациям, а также гражда¬
нам разрешается добывание животных, не относящихся к объектам
охоты и рыболовства.
В порядке, определяемом законодательством Союза ССР и Бе¬
лорусской ССР, устанавливаются перечни видов животных, не от¬
носящихся к объектам охоты и рыболовства, добывание которых
осуществляется только по разрешениям, выдаваемым специально
501

уполномоченными на то государственными органами по охране и
регулированию использования животного мира, а также перечни
таких видов животных, добывание которых запрещается.
Статья 25. Пользование животным миром в научных, куль¬
турно-просветительных, воспитательных и эстети¬
ческих целях
Пользование животным миром в научных, культурно-просвети¬
тельных, воспитательных и эстетических целях (посредством раз¬
ных форм наблюдения, мечения, фотографирования и т. д.) без
изъятия животных из природной среды допускается, если это не
наносит вреда животным или среде их обитания и не нарушает
прав других пользователей животного мира, за исключением слу¬
чаев, когда такое пользование запрещено.
Пользование животным миром в научных, культурно-просвети¬
тельных, воспитательных и эстетических целях допускается и с
изъятием животных из природной среды в порядке, предусмотрен¬
ном Законом СССР «Об охране и использовании животного мира»
и другими актами законодательства Союза ССР, настоящим
Законом и другими актами законодательства Белорусской
ССР.
Статья 26. Использование полезных свойств жизнедеятель¬
ности животных
Использование полезных свойств жизнедеятельности животных —
почвообразователей, естественных санитаров среды, опылителей
растений и других допускается без изъятия животных из природ¬
ной среды, за исключением случаев, определяемых в порядке,,
устанавливаемом законодательством Союза ССР и Белорусской
ССР.
Статья 27. Использование животных в целях получения продук¬
тов их жизнедеятельности
Использование животных в целях получения продуктов их жиз¬
недеятельности (меда и воска диких пчел и т. п.) допускается толь¬
ко без изъятия и уничтожения животных и без нарушения среды их
обитания.
Правила использования животных в целях получения продук¬
тов их жизнедеятельности устанавливаются специально уполномо¬
ченными на то государственными органами по охране и регулирова¬
нию использования животного мира.
502

Глава 9
РЕГУЛИРОВАНИЕ ЧИСЛЕННОСТИ ЖИВОТНЫХ
Статья 28. Мероприятия по регулированию численности
отдельных видов животных
В целях охраны здоровья населения, предохранения от заболе¬
ваний сельскохозяйственных и других домашних животных, пред¬
отвращения ущерба народному хозяйству проводятся мероприятия
по регулированию численности отдельных видов диких животных.
Мероприятия по регулированию численности отдельных видов
животных должны осуществляться гуманными способами, исклю¬
чающими причинение вреда другим видам животных и обеспечи¬
вающими сохранность среды обитания животных.
Статья 29. Определение видов животных, численность кото¬
рых подлежит регулированию, и порядка прове¬
дения мероприятий по регулированию их числен¬
ности
Виды животных, численность которых подлежит регулированию,
и порядок проведения мероприятий по регулированию их числен¬
ности определяются специально уполномоченными на то государст¬
венными органами по охране и регулированию использования жи¬
вотного мира с учетом заключений соответствующих научных ор¬
ганизаций и по согласованию с заинтересованными государствен¬
ными и общественными организациями.
Глава 10
ПРАВА И ОБЯЗАННОСТИ ПОЛЬЗОВАТЕЛЕЙ
ЖИВОТНОГО МИРА.
ОСНОВАНИЯ ПРЕКРАЩЕНИЯ ПРАВА
ПОЛЬЗОВАНИЯ ЖИВОТНЫМ МИРОМ
Статья 30. Права и обязанности пользователей животного
мира
Предприятия, учреждения, организации и граждане имеют пра¬
во осуществлять только те виды пользования животным миром, ко¬
торые им разрешены.
503

В случаях и в порядке, предусмотренных законодательством
Союза ССР и Белорусской ССР, права пользователей животного
мира могут быть ограничены в государственных интересах, а также
в интересах других пользователей животного мира.
В зависимости от вида пользования пользователи животного
мира обязаны:
соблюдать установленные правила, нормы и сроки пользования
животным миром;
пользоваться животным миром способами, не допускающими
нарушения целостности естественных сообществ и обеспечивающи¬
ми сохранение животных, не предоставленных в пользование;
не допускать нарушения среды обитания животных;
проводить учет численности и состояния используемых живот¬
ных, а также состояния среды их обитания;
проводить необходимые комплексные мероприятия, направлен¬
ные на воспроизводство животного мира;
оказывать всемерную помощь государственным и иным орга¬
нам, осуществляющим контроль за охраной и использованием жи¬
вотного мира.
Пользователи животного мира обязаны выполнять и другие тре¬
бования по охране, воспроизводству и использованию животного
мира, предусмотренные законодательством Союза ССР и Бело¬
русской ССР.
Статья 31. Основания прекращения права пользования жи¬
вотным миром
Право пользования животным миром подлежит прекращению
соответственно полностью или частично в случаях:
1)	минования надобности в пользовании или отказа от него;
2)	истечения установленного срока пользования;
3)	возникновения необходимости в изъятии из пользования
объектов животного мира в целях охраны животных;
4)	ликвидации предприятия, учреждения, организации, кото¬
рым было предоставлено право пользования.
Право пользования животным миром, может быть также прек¬
ращено в случае невыполнения пользователем установленных пра¬
вил, норм и иных требований по охране и использованию животно¬
го мира.
Законодательством Союза ССР и Белорусской ССР могут быть
предусмотрены и иные основания прекращения! права пользования
животным миром.
Право пользования животным миром в случаях, предусмотрен¬
ных пунктами 1, 3, 4 части первой и частью второй настоящей
статьи, прекращается путем аннулирования соответствующими ор¬
ганами выданных ими разрешений.
504

III.	ОХРАНА ЖИВОТНОГО МИРА
Глава 11
МЕРЫ ОХРАНЫ ЖИВОТНОГО МИРА
Статья 32. Обеспечение охраны животного мира
Охрана животного мира обеспечивается путем:
1)	установления правил и норм по охране, рациональному ис¬
пользованию и воспроизводству животного мира;
2)	установления запретов и ограничений в пользовании живот¬
ным миром;
3)	охраны от самовольного пользования и других нарушений
установленного порядка пользования животным миром;
4)	охраны среды обитания, условий размножения и путей ми¬
грации животных;
5)	предотвращения гибели животных при осуществлении произ¬
водственных процессов;
6)	создания заповедников, заказников и выделения других
особо охраняемых территорий;
7)	разведения в неволе редких и находящихся под угрозой ис¬
чезновения видов животных;
8)	ограничения изъятия животных для зоологических коллек¬
ций;
9)	оказания помощи животным в случае заболеваний, угрозы
их гибели при стихийных бедствиях и вследствие других причин;
10)	организации научных исследований, направленных на об¬
основание мер по охране животного мира;
И) воспитания граждан в духе гуманного отношения к живот¬
ному миру;
12)	пропаганды охраны животного мира средствами массовой
информации;
13)	проведения других мероприятий и установления иных тре¬
бований по охране животного мира.
Статья 33. Меры поощрения, стимулирующие осуществление
мероприятий по охране животного мира
Законодательством Союза ССР и Белорусской ССР могут быть
установлены меры материального и морального поощрения пред¬
приятий, учреждений, организаций, а также граждан, стимулирую¬
щие осуществление мероприятий по охране животного мира.
Статья 34. Установление ограничений и запретов в пользова¬
нии животным миром
В целях сохранения и воспроизводства животных осуществле¬
ние отдельных видов пользования животным миром, а также ис-
505

пользование отдельных видов животных могут быть ограничены
либо полностью запрещены на определенной территории или на
определенные сроки в порядке, устанавливаемом законодательст¬
вом Союза ССР и Белорусской ССР.
Глава 12
ОХРАНА СРЕДЫ ОБИТАНИЯ,
УСЛОВИЙ РАЗМНОЖЕНИЯ
И ПУТЕЙ МИГРАЦИИ ЖИВОТНЫХ
Статья 35. Общие требования к деятельности, влияющей на
состояние животного мира
Всякая деятельность, влияющая на состояние животного мира
вследствие нарушения среды обитания, условий размножения и
путей миграции животных, должна осуществляться с соблюдением
требований, обеспечивающих охрану животного мира.
Статья 36. Мероприятия по сохранению среды обитания и ус¬
ловий размножения животных при размещении,
проектировании и строительстве населенных пунк¬
тов, предприятий, сооружений и других объектов
При размещении, проектировании и строительстве населенных
пунктов, предприятий, сооружений и других объектов, совершенст¬
вовании существующих и внедрении новых технологических процес¬
сов, введении в хозяйственный оборот заболоченных территорий,
прибрежных и занятых кустарниками территорий, мелиорации зе¬
мель, осуществлении лесных пользований, проведении геологораз¬
ведочных работ, добыче полезных ископаемых, определении мест
выпаса и прогона сельскохозяйственных животных, разработке
туристических маршрутов и организации мест массового отдыха
населения должны предусматриваться и осуществляться мероприя
тия по сохранению среды обитания и условий размножения живот¬
ных, а также обеспечиваться неприкосновенность участков, пред¬
ставляющих особую ценность в качестве среды обитания животных.
Статья 37. Обеспечение сохранения путей миграции жи¬
вотных
При размещении, проектировании и строительстве железнодо¬
рожных, шоссейных, трубопроводных и других транспортных ма¬
гистралей, линий электропередачи и связи, а также каналов, пло¬
тин и иных гидротехнических сооружений должны разрабатывать¬
ся и осуществляться мероприятия, обеспечивающие сохранение
путей миграции животных.
506

Статья 38. Согласование мест строительства предприятий,
сооружений и других объектов, влияющих на со¬
стояние животного мира
Места строительства предприятий, сооружений и других объек¬
тов, влияющих на состояние животного мира вследствие нарушения
среды обитания, условий размножения и путей миграции живот¬
ных, согласовываются со специально уполномоченными на то го¬
сударственными органами по охране и регулированию использова¬
ния животного мира и другими органами в соответствии с законо¬
дательством Союза ССР и Белорусской ССР.
Глава 13
ПРЕДОТВРАЩЕНИЕ ГИБЕЛИ ЖИВОТНЫХ
ПРИ ОСУЩЕСТВЛЕНИИ ПРОИЗВОДСТВЕННЫХ ПРОЦЕССОВ
И ЭКСПЛУАТАЦИИ ТРАНСПОРТНЫХ СРЕДСТВ
Статья 39. Предотвращение гибели животных при осуще¬
ствлении производственных процессов и эксплуа¬
тации транспортных средств
Предприятия, учреждения, организации и граждане обязаны
принимать меры по предотвращению гибели животных при прове¬
дении сельскохозяйственных, лесозаготовительных и других работ,
а также при эксплуатации транспортных средств.
Выжигание сухой растительности, хранение материалов, сырья
и отходов производства без осуществления установленных мер по
предотвращению гибели животных запрещаются.
Глава 14
ОХРАНА ЖИВОТНЫХ В ЗАПОВЕДНИКАХ, ЗАКАЗНИКАХ
И НА ДРУГИХ ОСОБО ОХРАНЯЕМЫХ ТЕРРИТОРИЯХ
Статья 40. Охрана животных в заповедниках, заказниках и
на других особо охраняемых территориях
Охота, рыболовство, добывание водных беспозвоночных, а так¬
же иные виды пользования животным миром и другая деятель¬
ность, не совместимые с целями заповедования, на территории за¬
поведников запрещаются.
В заказниках и на других особо охраняемых территориях может
быть полностью запрещено или ограничено осуществление отдель¬
ных видов пользования животным миром и иной деятельности, не
совместимых с целями охраны животного мира.
507

Порядок охраны и осуществления пользования животным ми¬
ром в заповедниках, заказниках и на других особо охраняемых тер¬
риториях устанавливается законодательством Союза ССР и Бело¬
русской ССР.
Статья 41. Охранные зоны заповедников
Для повышения эффективности охраны животного мира в запо¬
ведниках вокруг заповедников создаются охранные зоны. Порядок
создания таких зон устанавливается Советом Министров Белорус¬
ской ССР.
Глава 15
ОХРАНА РЕДКИХ И НАХОДЯЩИХСЯ ПОД УГРОЗОЙ
ИСЧЕЗНОВЕНИЯ ВИДОВ ЖИВОТНЫХ
Статья 42. Красная книга СССР и Красная книга Белорус¬
ской ССР
В соответствии с Законом СССР «Об охране и использовании
животного мира» редкие и находящиеся под угрозой исчезновения
иды животных заносятся в книги редких и находящихся под угро¬
зой исчезновения видов животных и растений — Красную книгу
СССР и Красную книгу Белорусской ССР. Положение о Красной
книге СССР утверждается в порядке, определяемом Советом Ми¬
нистров СССР, а Положение о Красной книге Белорусской ССР —
Советом Министров Белорусской ССР.
Действия, которые могут привести к гибели, сокращению чис¬
ленности или нарушению среды обитания редких и находящихся
под угрозой исчезновения видов животных, не допускаются.
Статья 43. Меры по сохранению редких и находящихся под
угрозой исчезновения видов животных
В целях сохранения редких и находящихся под угрозой исчез¬
новения видов животных, воспроизводство которых в естественных
условиях невозможно, специально уполномоченные на то государ¬
ственные органы по охране и регулированию использования живот¬
ного мира обязаны принимать меры к созданию необходимых усло¬
вий для разведения этих видов животных.
Статья 44. Порядок добывания редких и находящихся под
угрозой исчезновения видов животных
Добывание редких и находящихся под угрозой исчезновения ви¬
дов животных для разведения в специально созданных условиях и
508

последующего выпуска на свободу,
а также в научно-исследова¬
тельских и иных целях допускается по особому разрешению, выда¬
ваемому специально уполномоченными на то государственными
органами по охране и регулированию использования животного
мира.
Глава 16
ЗООЛОГИЧЕСКИЕ КОЛЛЕКЦИИ
Статья 45. Создание и пополнение зоологических коллекций
Создание и пополнение зоологических коллекций (живых кол¬
лекций зоопарков, зоосадов и других, а также в виде собрания
чучел, препаратов и частей животных) предприятиями, учреждения¬
ми и организациями путем изъятия животных из природной среды:
специально для этих целей допускаются по разрешениям, выдавае¬
мым специально уполномоченными на то государственными орга¬
нами по охране и регулированию использования животного мира.
Пополнение зоологических коллекций, находящихся в личной
собственности граждан, и создание гражданами новых коллекций:
запрещается, за исключением коллекций, состоящих из трофеев
охоты, рыболовства и других видов пользования животным миром,,
осуществляемого с соблюдением установленных требований.
Статья 46. Государственный учет зоологических коллекций
Зоологические
просветительную,
коллекции, представляющие научную, культурно-
учебно-воспитательную или эстетическую цен-
ность, подлежат государственному учету. Предприятия, учрежде¬
ния, организации и граждане, являющиеся владельцами таких,
коллекций, обязаны соблюдать правила хранения, учета и
использования коллекций объектов животного мира.
Статья 47. Порядок утверждения правил создания, пополне¬
ния, хранения, использования и учета зоологи¬
ческих коллекций, правил торговли зоологиче¬
скими коллекциями, а также правил пересылки,
и вывоза за границу объектов коллекций и про¬
дуктов животного мира
В соответствии с Законом СССР «Об охране и использовании
животного мира» правила создания, пополнения, хранения, исполь¬
зования и учета зоологических коллекций, правила торговли зооло-
509

гическими коллекциями, а также правила пересылки и вывоза за
границу объектов коллекций и продуктов животного мира утверж¬
даются в порядке, устанавливаемом Советом Министров СССР.
Глава 17
ОХРАНА ЖИВОТНЫХ ПРИ ПРИМЕНЕНИИ
СРЕДСТВ ЗАЩИТЫ РАСТЕНИЙ,
СТИМУЛЯТОРОВ ИХ РОСТА,
Статья 48. Меры охраны животного мира и среды обитания
животных при применении и транспортировке
средств защиты растений, стимуляторов их ро¬
ста, минеральных удобрений и других препа¬
ратов
При применении средств защиты растений, стимуляторов их ро-
ота, минеральных удобрений и других препаратов, используемых в
народном хозяйстве, должны учитываться требования охраны жи¬
вотного мира и среды обитания животных. Применение химических
средств защиты растений и других препаратов в целях уменьшения
их вредного влияния на животный мир должно сочетаться с осу¬
ществлением агротехнических, селекционно-генетических, биологи¬
ческих и других мероприятий.
В целях предотвращения гибели животных и ухудшения среды
их обитания колхозы, совхозы, лесхозы и другие предприятия, учре¬
ждения, организации и граждане обязаны соблюдать правила тран¬
спортировки, хранения и применения указанных препаратов.
При создании новых препаратов должны разрабатываться нор¬
мативы предельно допустимых концентраций их в окружающей
природной среде, обеспечивающие охрану животных и среды их
обитания.
Статья 49. Согласование правил применения средств защи¬
ты растении, стимуляторов их роста, минераль¬
ных удобрений и других препаратов
Правила применения средств защиты растений, стимуляторов
их роста, минеральных удобрений и других препаратов, используе¬
мых в народном хозяйстве, а также перечень указанных препара¬
тов подлежат согласованию со специально уполномоченными на то
государственными органами по охране и регулированию использо¬
вания животного мира.
510

Глава 18
ПЕРЕСЕЛЕНИЕ, АККЛИМАТИЗАЦИЯ
И СКРЕЩИВАНИЕ ЖИВОТНЫХ. ОГРАНИЧЕНИЕ ПРАВ
И ВОЗЛОЖЕНИЕ ОБЯЗАННОСТЕ
НА ПОЛЬЗОВАТЕЛЕ
ПРИРОДНЫМИ ОБЪЕКТАМИ
В ИНТЕРЕСАХ ОХРАНЫ ЖИВОТНОГО МИРА
Статья 50. Переселение, акклиматизация и скрещивание
животных
Переселение' животных в новые места обитания, акклиматиза¬
ция новых для фауны СССР видов животных, а также мероприя¬
тия по скрещиванию животных допускаются в научно-исследова¬
тельских и хозяйственных целях с учетом заключений соответствую¬
щих научных организаций по решению специально уполномоченных
на то государственных органов по охране и регулированию исполь¬
зования животного мира.
Самовольное проведение переселения, акклиматизации и скре¬
щивания животных запрещается.
Статья 51. Ограничение прав и возложение обязанностей на
пользователей природными объектами в интере¬
сах охраны животного мира
В интересах охраны животного мира права землепользователей,,
лесопользователей, водопользователей и пользователей недрами
могут быть ограничены и на них могут быть возложены соответ¬
ствующие обязанности в порядке, устанавливаемом законодатель¬
ством Союза ССР и Белорусской ССР.
IV.	ГОСУДАРСТВЕННЫЙ УЧЕТ ЖИВОТНЫХ
И ГОСУДАРСТВЕННЫЙ КАДАСТР
ЖИВОТНОГО МИРА
Глава 19
ГОСУДАРСТВЕННЫЙ УЧЕТ ЖИВОТНЫХ
И ГОСУДАРСТВЕННЫЙ КАДАСТР ЖИВОТНОГО МИРА
Статья 52. Государственный учет животных и их использо¬
вания и государственный кадастр животного
мира
Для обеспечения охраны и организации рационального исполь¬
зования животного мира проводится государственный учет живот¬
ных и их использования и ведется государственный кадастр живот-
511

ного мира, содержащий совокупность сведений о географическом
распространении видов (групп видов) животных, об их численно¬
сти, характеристику необходимых им угодий, характеристику совре¬
менного хозяйственного использования животных и другие необхо¬
димые данные.
Статья 53. Порядок государственного учета животных и их
использования и ведения государственного када¬
стра животного мира
В соответствии с Законом СССР «Об охране и использовании
животного мира» государственный учет животных и их использо¬
вания и ведение государственного кадастра животного мира осу¬
ществляются за счет государства по единым для Союза ССР си-
■стемам.
Предприятия, учреждения и организации обязаны представлять
имеющиеся у них сведения о распространении, численности и
использовании диких животных органам, ведущим государственный
кадастр животного мира.
Правила государственного учета животных и их использования,
ведения государственного кадастра животного мира, определения
перечня видов (групп видов) животных, подлежащих государствен¬
ному учету и включению в государственный кадастр, а также пред¬
ставления данных для учета и ведения кадастра утверждаются в
лорядке, устанавливаемом Советом Министров СССР.
V.	КОНТРОЛЬ ЗА ОХРАНОЙ
И ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ЖИВОТНОГО МИРА
Глава 20
КОНТРОЛЬ ЗА ОХРАНОЙ
И ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ЖИВОТНОГО МИРА
Статья 54.
Государственный контроль за охраной и исполь¬
зованием животного мира
Государственный контроль за охраной и использованием живот¬
ного мира имеет своей задачей обеспечить выполнение всеми мини¬
стерствами, государственными комитетами и ведомствами, государ¬
ственными, кооперативными и другими общественными предприя¬
тиями, учреждениями, организациями, а также гражданами
'Обязанностей по охране животного мира, соблюдение установлен¬
ного порядка пользования животным миром и иных правил, уста¬
новленных законодательством об охране и использовании животно¬
го мира.
512

Статья 55. Органы, осуществляющие государственный конт¬
роль за охраной и использованием животного
мира
В соответствии с Законом СССР «Об охране и использовании
животного мира» государственный контроль за охраной и использо¬
ванием животного мира осуществляется Советами народных депу¬
татов, их исполнительными и распорядительными органами, а так¬
же специально уполномоченными на то государственными органами
по охране и регулированию использования животного мира в по¬
рядке, устанавливаемом законодательством Союза ССР.
Статья 56. Осуществление государственного контроля за
охраной и использованием животного мира
Специально уполномоченные на то государственные органы по
охране и регулированию использования животного мира проверяют:
соблюдение правил, норм, сроков и других требований по охране
и использованию животного мира;
соблюдение установленного порядка государственного учета
животных и их использования и ведения государственного кадастра
животного мира;
правильность и своевременность разработки и проведения меро¬
приятий по сохранению среды обитания, условий размножения и
путей миграции животных.
Статья 57. Права специально уполномоченных государ¬
ственных органов по охране и регулированию
использования животного мира
Специально уполномоченные на то государственные органы по
охране и регулированию использования животного мира имеют
право:
прекращать самовольное пользование животным миром, а также
пользования, осуществляемые с нарушением установленных правил,
норм, сроков и иных требований по охране и использованию живот¬
ного мира;
давать обязательные для исполнения указания об устранении
нарушений правил, норм, сроков и иных требований по охране и
использованию животного мира;
приостанавливать работы, при проведении которых систематиче¬
ски нарушаются правила, нормы и иные требования по охране и
использованию животного мира, по охране среды обитания, условий
размножения и путей миграции животных, впредь до устранения
нарушений;
привлекать в установленном порядке нарушителей правил, норм,
17 Зак. 2428
513

сроков и иных требований по охране и использованию животного
мира к ответственности или направлять материалы о правонаруше¬
ниях в соответствующие органы.
Правила и инструкции специально уполномоченных на то госу¬
дарственных органов по охране и регулированию использования
животного мира, утверждаемые в пределах прав, установленных
законодательством Союза ССР и Белорусской ССР, обязательны
для исполнения всеми министерствами, государственными комите¬
тами и ведомствами, предприятиями, учреждениями, организация¬
ми, а также гражданами.
Специально уполномоченным на то государственным органам
по охране и регулированию использования животного мира могут
быть предоставлены законодательством Союза ССР и Белорусской
ССР и другие права по предупреждению и пресечению нарушений
правил, норм и других требований по охране и использованию
животного мира.
Статья 58. Ведомственный контроль за охраной и использо¬
ванием животного мира
Ведомственный контроль за охраной и использованием живот¬
ного мира осуществляется органами, в ведении которых находятся
предприятия, учреждения и организации, пользующиеся объектами
животного мира.
При осуществлении ведомственного контроля министерства, го¬
сударственные комитеты и ведомства обязаны руководствоваться
законодательством Союза ССР и Белорусской ССР, правилами и
инструкциями, утверждаемыми специально уполномоченными на то
государственными органами по охране и регулированию использо¬
вания животного мира.
VI.	РАЗРЕШЕНИЕ СПОРОВ ПО ВОПРОСАМ
ПОЛЬЗОВАНИЯ ЖИВОТНЫМ МИРОМ
Глава 21
РАЗРЕШЕНИЕ СПОРОВ ПО ВОПРОСАМ
ПОЛЬЗОВАНИЯ ЖИВОТНЫМ МИРОМ
Статья 59. Порядок разрешения споров по вопросам поль-,
зования животным миром
Споры между предприятиями, учреждениями, организациями и
гражданами по вопросам пользования животным миром разреша¬
ются в порядке, устанавливаемом законодательством Союза ССР и
Белорусской ССР.
514

VII.	ОТВЕТСТВЕННОСТЬ ЗА НАРУШЕНИЕ
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА ОБ ОХРАНЕ
И ИСПОЛЬЗОВАНИИ ЖИВОТНОГО МИРА
Г л а ва 22
ОТВЕТСТВЕННОСТЬ ЗА НАРУШЕНИЕ
ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА ОБ ОХРАНЕ
И ИСПОЛЬЗОВАНИИ ЖИВОТНОГО МИРА
Статья 60. Недействительность сделок, нарушающих право
государственной собственности на животный мир
Самовольная переуступка права пользования'Объектами живот¬
ного мира, а также другие сделки, в прямой или скрытой форме
нарушающие право государственной собственности' на животный
мир,—недействительны.
Статья 61. Ответственность за нарушение законодательства
об охране и использовании животного мира
Лица, виновные в совершении указанных в статье 60 настояще¬
го Закона сделок, а также:	;
самовольном пользовании объектами животного'мира;
нарушении правил охоты, рыболовства и других видов пользо¬
вания животным миром;
нарушении правил охраны среды обитания и путей миграции
животных;
самовольном переселении, акклиматизации и скрещивании жи¬
вотных;
нарушении правил применения средств защиты растений, стиму¬
ляторов их роста, минеральных удобрений и других препаратов,
причинившем ущерб животному миру;
нарушении правил пересылки и вывоза за границу объектов
животного мира и зоологических коллекций,
несут уголовную,
административную или
Иную ответственность
в соответствии с законодательством Союза ССР и Белорусской
ССР.
Законодательством Союза ССР и БелорусскошССР может быть
установлена ответственность и за другие нарушений законодатель¬
ства об охране и использовании животного мира/
Статья 62. Возмещение вреда, причиненного нарушением
законодательства об охране и использовании жи¬
вотного мира
Предприятия, учреждения, организации, а также граждане обя¬
заны возместить вред, причиненный нарушением законодательства.
17*
515:

об охране и использовании животного мира, в размерах и порядке,
устанавливаемых законодательством Союза ССР и Белорусской
ССР. Должностные лица и другие работники, по вине которых
предприятия, учреждения и организации понесли расходы, связан¬
ные с возмещением вреда, несут материальную ответственность в
установленном порядке»
Статья 63. Порядок изъятия незаконно добытых объектов
животного мира и выработанной из них про*
дукции
Незаконно добытые животные и выработанная из них продук¬
ция подлежат изъятию в порядке, устанавливаемом законодатель¬
ством Союза ССР и Белорусской ССР.
При невозможности изъятия незаконно добытых животных и
выработанной из них продукции взыскивается их стоимость по це¬
нам, устанавливаемым законодательством Союза ССР и Белорус¬
ской ССР.
VIII.	МЕЖДУНАРОДНЫЕ ДОГОВОРЫ
Глава 23
МЕЖДУНАРОДНЫЕ ДОГОВОРЫ
Статья 64. Международные договоры
В соответствии с Законом СССР «Об охране и использовании
животного мира», если международным договором СССР установ¬
лены иные правила, чем те, которые содержатся в советском зако¬
нодательстве об охране и использовании животного мира, то приме¬
няются правила международного договора.
Такой же порядок применяется в отношении законодательства
об охране и использовании животного мира Белорусской ССР, если
в международном, договоре Белорусской ССР установлены иные
правила, чем предусмотренные законодательством об охране и
использовании животного мира Белорусской ССР.
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
И. ПОЛЯКОВ
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск
№ 1589—X
516

ПОСТАНОВЛ ЕН И Е
Верховного Совета Белорусской ССР
О порядке введения в действие
Закона Белорусской ССР
«Об охране и использовании животного мира»
В связи с принятием Закона Белорусской ССР «Об охране и
использовании животного мира» Верховный Совет Белорусской Со¬
ветской Социалистической Республики постановляет:
1.	Ввести в действие Закон Белорусской ССР «Об охране и
использовании животного мира» с 1 марта 1982 года.
2.	Установить, что Закон Белорусской ССР «Об охране и
использовании животного мира» применяется к отношениям, воз¬
никшим после введения в действие Закона, то есть с 1 марта
1982 года.
В правоотношениях, возникших до введения в действие Закона
Белорусской ССР «Об охране и использовании животного мира»,
осуществление прав и обязанностей участников этих правоотноше¬
ний с 1 марта 1982 года регулируется в соответствии с указанным
Законом.
3.	Поручить Президиуму Верховного Совета Белорусской ССР
привести законодательство Белорусской ССР в соответствие с За¬
коном Белорусской ССР «Об охране и использовании животного
мира».
4.	Совету Министров Белорусской ССР привести решения Пра¬
вительства Белорусской ССР в соответствие с Законом Белорус¬
ской ССР «Об охране и использовании животного мира».
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
И. ПОЛЯКОВ
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск
№ 1590—X
ЗАКОН
Белорусской Советской Социалистической
Республики
О судоустройстве Белорусской ССР
РАЗДЕЛ I
ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ
Статья 1. Осуществление правосудия только судом
В соответствии с Конституцией СССР и Конституцией Белорус¬
ской ССР правосудие в Белорусской ССР осуществляется только
судом.
517

В Белорусской ССР действуют суды Союза ССР и суды Бело¬
русской ССР.
Судами Белорусской ССР являются Верховный Суд Белорус-
-ской ССР, областные суды, Минский городской суд, районные (го¬
родские) народные суды.
Статья 2: Законодательство Союза ССР и Белорусской ССР
о судоустройстве
Судоустройство Белорусской ССР определяется Конституцией
СССР, Конституцией Белорусской ССР, Основами законодатель¬
ства Союза ССР и союзных республик о судоустройстве в СССР и
издаваемыми в соответствии с ними другими законодательными
актами Союза ССР, настоящим Законом и другими законодатель¬
ными актами Белорусской ССР.
Статья 3. Задачи суда
Деятельность суда при осуществлении правосудия направлена
на всемерное укрепление социалистической законности и правопо¬
рядка, предупреждение преступлений и иных правонарушений и
имеет задачей охрану от всяких посягательств:
закрепленных в Конституции СССР и Конституции Белорусской
ССР общественного строя, его политической и экономической
систем;
социально-экономических, политических и личных прав и свобод
граждан, провозглашенных и гарантируемых Конституцией СССР,
Конституцией Белорусской ССР и советскими законами;
прав и законных интересов государственных предприятий, учре-
жденйй, организаций, колхозов, иных кооперативных организаций,
их объединений, других общественных организаций.
Всей своей деятельностью суд воспитывает советских граждан в
духе преданности Родине и делу коммунизма, в духе точного и не¬
уклонного исполнения Конституции СССР, Конституции Белорус¬
ской ССР и советских законов, бережного отношения к социалисти¬
ческой собственности, соблюдения дисциплины труда, честного от¬
ношения к государственному и общественному долгу, уважения к
правам, чести и достоинству граждан, к правилам социалистиче¬
ского общежития.
Применяя меры уголовного наказания, суд не только карает
преступников, но также им^ет своей целью их исправление и пере¬
воспитание.
Статья 4. Осуществление правосудия путем рассмотрения
судом гражданских и уголовных дел
Правосудие в Белорусской ССР осуществляется путем:
1)	рассмотрения и разрешения в судебных заседаниях граждан-
518

ских дел по спорам, затрагивающим права и интересы граждан,
государственных предприятий, учреждений, организаций, колхозов,
иных кооперативных организаций, их объединений, других общест¬
венных организаций;
2)	рассмотрения в судебных заседаниях уголовных дел и приме¬
нения установленных законом мер наказания к лицам, виновным в
совершении преступления, либо оправдания невиновных.
Статья 5. Равенство граждан перед законом и судом
Правосудие в Белорусской ССР осуществляется на началах ра¬
венства граждан перед законом и судом, независимо от происхож¬
дения, социального и имущественного положения, расовой и нацио¬
нальной принадлежности, пола, образования, языка, отношения к
религии, рода и характера заняти-й, места жительства и других
обстоятельств.
Статья 6. Право граждан на судебную защиту
Граждане Белорусской ССР имеют право на судебную защиту
от посягательств на честь и достоинство, жизнь и здоровье, на лич¬
ную свободу и имущество.
Граждане других союзных республик пользуются на террито¬
рии Белорусской ССР правом на судебную защиту наравне с граж¬
данами Белорусской ССР.
Статья 7. Осуществление правосудия в точном соответствии
с законом
Правосудие в Белорусской ССР осуществляется в точном соот¬
ветствии с законодательством Союза ССР и Белорусской ССР.
В установленных законом случаях суды Белорусской ССР приме¬
няют и законодательство других союзных республик.
Статья 8. Образование всех судов на началах выборности
Все суды Белорусской ССР образуются на началах выборности
судей и народных заседателей.
Статья 9. Подотчетность судей и народных заседателей
Судьи и народные заседатели ответственны перед избирателями
или избравшими их органами и отчитываются перед ними.
Статья 10. Коллегиальное рассмотрение гражданских и уго¬
ловных дел во всех судах
Рассмотрение гражданских и уголовных дел во всех судах осу¬
ществляется коллегиально.
519

В суде первой инстанции все гражданские и уголовные дела рас¬
сматриваются в составе судьи и двух народных заседателей.
Рассмотрение дел в судебных коллегиях соответствующих судов
в кассационном и надзорном порядке осуществляется в составе
трех членов суда.
Президиум областного, Минского городского суда рассматри¬
вает дела при наличии большинства членов президиума.
Пленум Верховного Суда Белорусской ССР рассматривает дела
при наличии не менее двух третей его состава.
Статья 11. Равные права народных заседателей и судей при
осуществлении правосудия
Народные заседатели при осуществлении правосудия пользуют¬
ся всеми правами судьи.
Статья 12. Независимость судей и подчинение их только
закону
Судьи и народные заседатели независимы и подчиняются только
закону.
Статья 13. Язык, на котором ведется судопроизводство
Судопроизводство в Белорусской ССР ведется на белорусском
или русском языках или на языке большинства населения данной
местности. Участвующим в деле лицам, не владеющим языком, на
котором ведется судопроизводство, обеспечивается право полного
ознакомления с материалами дела, участия в судебных действиях
через переводчика и право выступать в суде на родном языке.
Статья 14. Открытое разбирательство дел во всех судах
Разбирательство дел во всех судах открытое. Слушание дел в
закрытом заседании суда допускается лишь в случаях, установлен¬
ных законом, с соблюдением при этом всех правил судопроизвод¬
ства.
Статья 15. Обеспечение обвиняемому права на защиту
Обвиняемому обеспечивается право на защиту.
Статья 16. Юридическая помощь адвокатуры гражданам и
организациям
В судопроизводстве по гражданским и уголовным делам адвока¬
ты оказывают юридическую помощь гражданам и организациям.
Порядок оказания юридической помощи адвокатами, а также
права и обязанности адвокатов, участвующих в судопроизводстве
520

по гражданским и уголовным делам, определяются законодатель¬
ством Союза ССР и Белорусской ССР, а в установленных законом
случаях и законодательством других союзных республик.
Статья 17. Надзор прокурора за исполнением законов при
рассмотрении дел в судах
Генеральный прокурор СССР и подчиненные ему Прокурор Бе¬
лорусской ССР и нижестоящие прокуроры на основании и в поряд¬
ке, установленных законодательством Союза ССР и Белорусской
ССР, осуществляют надзор за исполнением законов при рассмотре¬
нии дел в судах.
Прокурор способствует осуществлению задач суда при строгом
соблюдении принципа независимости судей и подчинения их только
закону.
Статья 18. Участие в судопроизводстве представителей обще¬
ственных организаций и трудовых коллективов
В судопроизводстве по гражданским и уголовным делам в по¬
рядке, установленном законодательством Союза ССР и Белорус¬
ской ССР, допускается участие представителей общественных ор¬
ганизаций и трудовых коллективов.
Статья 19. Организационное руководство судами
Организационное руководство судами Белорусской ССР в пре¬
делах и порядке, предусмотренных законодательством Союза ССР
и Белорусской ССР, осуществляется:
Министерством юстиции СССР — в отношении судов Белорус¬
ской ССР;
Министерством юстиции Белорусской ССР — в отношении об¬
ластных, Минского городского судов, районных (городских) народ¬
ных судов;
отделами юстиции исполнительных комитетов областных, Мин¬
ского городского Советов народных депутатов — в отношении рай¬
онных (городских) народных судов.
Министерство юстиции Белорусской ССР, отделы юстиции ис¬
полнительных комитетов областных, Минского городского Советов
народных депутатов:
1)	разрабатывают предложения по вопросам организации судов,
проведения выборов судей и народных заседателей;
2)	руководят работой с кадрами судов;
3)	проверяют организацию работы судов;
4)	изучают и обобщают судебную практику, координируя эту
деятельность соответственно с Верховным Судом Белорусской
ССР, областными, Минским городским судами;
521

5)	организуют работу по ведению судебной статистики.
Министр юстиции Белорусской ССР вправе вносить в Пленум
Верховного Суда Белорусской ССР представления о даче судам
руководящих разъяснений по вопросам применения законодатель¬
ства Белорусской ССР.
Министерство юстиции Белорусской ССР, отделы юстиции ис¬
полнительных комитетов областных, Минского городского Советов
народных депутатов призваны всемерно содействовать осуществле¬
нию задач суда, строго соблюдая принцип независимости судей и
подчинения их только закону.
РАЗ
ЕЛ II
СУДЕБНАЯ СИСТЕМА
Глава первая
СУДЫ БЕЛОРУССКОЙ ССР
Статья 20. Суды Белорусской ССР
Верховный Суд Белорусской ССР, областные суды, Минский
городской суд и районные (городские) народные суды составляют
судебную систему Белорусской ССР.
Глава вторая
РАЙОННЫ
(ГОРОДСКОЙ) НАРОДНЫЙ СУ
Статья 21. Образование районного (городского) народного
суда
Районный (городской) народный суд образуется в районе, горо¬
де областного подчинения, не имеющем районного деления, районе
в городе.
Президиум Верховного Совета Белорусской ССР по представле¬
нию Министра юстиции Белорусской ССР может образовать один
народный суд на район и город.
Статья 22. Порядок избрания районных (городских) народ¬
ных судов
Народные судьи районных (городских) народных судов изби¬
раются гражданами района, города, района в городе на основе все¬
общего, равного и прямого избирательного права при тайном го¬
лосовании сроком на пять лет.
Народные заседатели районных (городских) народных судов
522

избираются на собраниях граждан по месту их работы или житель¬
ства, военнослужащих — по воинским частям открытым голосова¬
нием сроком на два с половиной года.
Порядок выборов народных судей и народных заседателей рай¬
онных (городских) народных судов определяется Законом Бело¬
русской ССР «О выборах районных (городских) народных судов
Белорусской ССР».
Статья 23. Состав районного (городского) народного суда
Районные (городские) народные-суды избираются в составе на¬
родного судьи .(народных судей) и народных заседателей.
Статья 24. Количество народных судей и народных заседа¬
телей
Количество народных судей для каждого районного (городско¬
го) народного суда устанавливается Президиумом Верховного Со¬
вета Белорусской ССР по представлению Министра юстиции Бело¬
русской ССР.
Количество народных заседателей для каждого районного (го¬
родского) народного суда устанавливается исполнительным коми¬
тетом областного, Минского городского Совета народных депутатов
по представлению начальника
митета областного, Минского
татов.
Статья 25. Полномочия
суда
отдела юстиции исполнительного ко-
городского Совета народных депу-
районного (городского) народного
Районный (городской) народный суд рассматривает все граж¬
данские и уголовные дела, за исключением дел, отнесенных зако¬
ном к ведению других судов.
В случаях, предусмотренных законодательными актами Союза
ССР и Белорусской ССР, районный (городской) народный суд
или народный судья рассматривают дела об административных
правонарушениях.
? Районный (городской) народный суд изучает и обобщает су¬
дебную практику, оказывает правовую помощь товарищеским су¬
дам, а также осуществляет другие полномочия, предоставленные
ему законодательством.
Статья 26. Председатель районного (городского) народного
суда
При избрании двух или более народных судей районный, го¬
родской, районный в городе Совет народных депутатов утвержда¬
ет на сессии председателя соответствующего районного (городско-
523

го) народного суда из числа избранных народных судей. Представ¬
ление по данному вопросу вносится начальником отдела юстиции
исполнительного комитета областного, Минского городского Сове¬
та народных депутатов.
При образовании одного народного суда на район и город
утверждение председателя этого суда производится на сессиях
районного и городского Советов народных депутатов.
Председатель районного (городского) народного суда:
1)	председательствует в судебных заседаниях; назначает народ¬
ных судей в качестве председательствующих в судебных заседани¬
ях; распределяет другие обязанности между народными судьями;
2)	организует работу с народными заседателями;
3)	ведет личный прием, организует работу суда по приему граж¬
дан и рассмотрению предложений, заявлений и жалоб;
4)	руководит изучением и обобщением судебной практики и ве¬
дением судебной статистики; вносит представления в государст¬
венные органы, общественные организации и должностным лицам
об устранении нарушений закона, причин и условий, способствовав¬
ших совершению правонарушений;
5)	представляет к назначению судебных исполнителей и органи¬
зует их работу;
6)	руководит работой аппарата суда;
7)	организует работу по повышению квалификации работников
суда, а также по повышению правовых знаний народных заседа¬
телей;
8)	организует работу по пропаганде правовых знаний и разъяс¬
нению законодательства, оказанию правовой помощи товарище¬
ским судам;
9)	осуществляет другие полномочия, предоставленные ему зако¬
нодательством.
Если в районный (городской) народный суд избран один народ¬
ный судья, он осуществляет полномочия председателя районного
(городского) народного суда.
Статья 27. Замещение временно отсутствующего председате¬
ля районного (городского) народного суда или
народного судьи
В случае временного отсутствия (болезнь, отпуск и т. д.) пред¬
седателя районного (городского) народного суда исполнение его
обязанностей по представлению начальника отдела юстиции испол¬
нительного комитета областного, Минского городского Совета на¬
родных депутатов возлагается решением исполнительного комите¬
та районного, городского, районного в городе Совета народных де¬
путатов на одного из народных судей этого суда.
В случае временного отсутствия народного судьи исполнение
524

его обязанностей по представлению начальника отдела юстиции
исполнительного комитета областного, Минского городского Сове¬
та народных депутатов может быть возложено решением исполни¬
тельного комитета районного, городского, районного в городе Со¬
вета народных депутатов на одного из народных заседателей этого
суда.
Статья 28. Совет народных заседателей
При районном (городском) народном суде образуется совет на¬
родных заседателей.
Организация, задачи и порядок деятельности совета народных
заседателей определяются Положением, утверждаемым Президиу¬
мом Верховного Совета Белорусской ССР.
Глава третья
ОБЛАСТНОЙ, МИНСКИЙ ГОРОДСКОЙ СУ
Статья 29. Порядок избрания и подотчетность областного,
Минского городского суда
Областной, Минский городской суд избирается соответствую¬
щим Советом народных депутатов сроком на пять лет в составе
председателя, заместителей председателя, членов суда и народных
заседателей.
Количественный состав областного, Минского городского суда
устанавливается соответствующим областным, Минским городским
Советом народных депутатов по представлению Министра юстиции
Белорусской ССР. ;
Областной, Минский городской суд не реже одного раза за пе¬
риод полномочий представляет отчет о своей деятельности и систе¬
матически докладывает о ней соответствующему Совету народных
депутатов.
Статья 30. Состав областного, Минского городского суда
Областной, Минский городской суд действует в составе:
1)	президиума суда;
2)	судебной коллегии по гражданским делам;
3)	судебной коллегии по уголовным делам.
Статья 31. Полномочия областного, Минского городского суда
Областной, Минский городской суд:
рассматривает в пределах своих полномочии дела в качестве
525

суда первой инстанции, в кассационном порядке, в порядке надзо¬
ра и по вновь открывшимся обстоятельствам;
осуществляя надзор за судебной деятельностью районных (го¬
родских) народных судов, также изучает и обобщает судебную
практику, анализирует судебную статистику;
осуществляет другие полномочия, предоставленные ему зако¬
нодательством.
Статья 32. Президиум областного, Минского городского суда
Президиум областного, Минского городского суда образуется в
составе председателя, заместителей председателя и членов суда в
количестве, определяемом исполнительным комитетом областного,
Минского городского Совета народных депутатов.
Состав президиума суда утверждается исполнительным комите¬
том соответствующего Совета народных депутатов по представле¬
нию председателя областного, Минского городского суда.
Участие прокурора области, прокурора города Минска в засе¬
даниях президиума при рассмотрении судебных дел обязательно.
Статья 33. Полномочия президиума областного, Минского го¬
родского суда
Президиум областного, Минского городского суда:
1)	в пределах своих полномочий рассматривает дела в порядке
надзора и по вновь открывшимся обстоятельствам;
2)	утверждает по представлению председателя областного, Мин¬
ского городского суда из числа судей составы судебной коллегии
по гражданским делам и судебной коллегии по уголовным делам;
3)	рассматривает материалы изучения и обобщения судебной
практики и анализа судебной статистики;
4)	заслушивает отчеты председателей судебных коллегий о дея¬
тельности коллегий; рассматривает вопросы работы аппарата суда;
5)	оказывает помощь районным (городским) народным судам
в правильном применении законодательства, координируя эту дея¬
тельность с отделом юстиции исполнительного комитета областно¬
го, Минского городского Совета народных депутатов;
6)	осуществляет другие полномочия, предоставленные ему за¬
конодательством.
Статья 34. Порядок работы президиума областного, Минско¬
го городского суда
Заседания президиума областного, Минского городского суда
проводятся не реже двух раз в месяц.
Заседание президиума правомочно при наличии большинства
членов президиума.
Постановления президиума принимаются открытым голосовани-
526

ем большинством голосов членов президиума, участвующих в голо¬
совании.
Постановления президиума подписываются председателем суда.
Статья 35. Судебные коллегии областного, Минского город¬
ского суда
Судебная коллегия по гражданским делам и судебная коллегия
по уголовным делам областного, Минского городского суда утверж¬
даются президиумом, областного, Минского городского суда из чис¬
ла судей соответствующего суда. Председателями судебных колле¬
гий утверждаются заместители председателя областного, Минского
городского суда.
Председатель областного, Минского городского суда в необходи¬
мых случаях вправе своим распоряжением привлекать судей одной
коллегии для рассмотрения дел в составе другой коллегии.
Статья 36. Полномочия судебных коллегий областного, Мин¬
ского городского суда
Судебная коллегия по гражданским делам и судебная коллегия
по уголовным делам областного, Минского городского суда рассмат¬
ривают в пределах своих полномочий дела в качестве суда первой
инстанции, в кассационном порядке и по вновь открывшимся об¬
стоятельствам.
Судебные коллегии изучают и обобщают судебную практику,
анализируют судебную статистику и осуществляют другие полно¬
мочия, предоставленные им законодательством.
Статья 37. Председатель областного, Минского городского
суда
Председатель областного, Минского городского суда:
1)	может председательствовать в судебных заседаниях кол¬
легий;
2)	приносит в пределах и порядке, установленных законом, про¬
тесты на решения, приговоры, определения и постановления по су¬
дебным делам;
3)	в случаях и порядке, установленных законом, вправе приос¬
тановить исполнение решений и определений по гражданским
делам;
4)	руководит организацией работы судебных коллегий; руково¬
дит работой аппарата суда;
5)	созывает президиум суда и председательствует на его засе¬
даниях;
6)	представляет отчеты о деятельности суда и докладывает о
ней соответствующему Совету народных депутатов;
527

7)	распределяет обязанности между заместителями председате¬
ля суда;
8)	организует работу по повышению квалификации членов су¬
да и работников аппарата суда;
9)	организует работу по изучению и обобщению судебной прак¬
тики, анализу судебной статистики; вносит представления в госу¬
дарственные органы, общественные организации и должностным
лицам об устранении нарушений закона, причин и условий, способ¬
ствовавших совершению правонарушений;
10)	ведет личный прием и организует работу суда по приему
граждан и рассмотрению предложений, заявлений и жалоб;
И) осуществляет другие полномочия, предоставленные ему за¬
конодательством.
Статья 38. Заместители председателя областного, Минского
городского суда
Заместители председателя областного, Минского городского су¬
да, являясь одновременно председателями судебных коллегий суда:
1)	председательствуют в судебных заседаниях коллегий или на¬
значают для этого членов суда;
2)	образуют составы суда для рассмотрения дел в судебных за¬
седаниях коллегий;
3)	осуществляют руководство работой соответствующих колле¬
гий и в соответствии с распределением обязанностей — работой
аппарата суда;
4)	представляют президиуму суда отчеты о деятельности кол¬
легий;
5)	ведут личный прием граждан;
6)	осуществляют другие полномочия, предоставленные им зако¬
нодательством.
В случае отсутствия председателя областного, Минского город¬
ского суда права и обязанности председателя суда по его поруче¬
нию осуществляет один из заместителей председателя.
Глава четвертая
ВЕРХОВНЫЙ СУ
БЕЛОРУССКОЙ ССР
Статья 39. Верховный Суд Белорусской ССР — высший су¬
дебный орган Белорусской ССР
Верховный Суд Белорусской ССР является высшим судебным
органом Белорусской ССР и осуществляет надзор за судебной дея¬
тельностью судов Белорусской ССР в порядке, устанавливаемом за¬
конодательством Союза ССР и Белорусской ССР.
528

Статья 40. Порядок избрания и подотчетность Верховного Су¬
да Белорусской ССР
Верховный Суд Белорусской ССР избирается Верховным Сове¬
том Белорусской ССР сроком на пять лет в составе Председателя,
заместителей Председателя, членов Верховного Суда и народных
заседателей.
Количественный состав Верховного Суда Белорусской ССР уста¬
навливается Верховным Советом Белорусской ССР.
Верховный Суд Белорусской ССР не реже одного раза за период
полномочий представляет отчет о своей деятельности Верховному
Совету Белорусской ССР и систематически докладывает о ней Пре¬
зидиуму Верховного Совета Белорусской ССР.
Статья 41. Состав Верховного Суда Белорусской ССР
Верховный Суд Белорусской ССР действует в составе:
1)	Пленума Верховного Суда Белорусской ССР;
2)	Судебной коллегии по гражданским делам Верховного Суда
Белорусской ССР;
3)	Судебной коллегии по уголовным делам Верховного Суда Бе¬
лорусской ССР.
Статья 42. Порядок утверждения первого заместителя Пред¬
седателя Верховного Суда Белорусской ССР
Президиум Верховного Совета Белорусской ССР по представ¬
лению Председателя Верховного Суда Белорусской ССР утверж¬
дает из числа заместителей Председателя Верховного Суда Бело¬
русской ССР первого заместителя Председателя Верховного Суда
Белорусской ССР.
Статья 43. Полномочия Верховного Суда Белорусской ССР
Верховный Суд Белорусской ССР:
в пределах своих полномочий рассматривает дела в качестве су¬
да первой инстанции, в кассационном порядке, в порядке надзора
и по вновь открывшимся обстоятельствам;
изучает и обобщает судебную практику, анализирует судебную
статистику и дает руководящие разъяснения судам по вопросам при¬
менения законодательства Белорусской ССР, возникающим при рас¬
смотрении судебных дел. Руководящие разъяснения Пленума Вер¬
ховного Суда Белорусской ССР обязательны для судов, других ор¬
ганов и должностных лиц, применяющих закон, по которому дано
разъяснение;
осуществляет контроль за выполнением судами Белорусской
18 Зак. 2428
529

ССР руководящих разъяснений Пленума Верховного Суда СССР и
Пленума Верховного Суда Белорусской ССР;
разрешает в пределах своих полномочий вопросы, вытекающие
из международных договоров СССР и Белорусской ССР;
осуществляет другие полномочия, предоставленные ему законо¬
дательством.
В соответствии с Конституцией Белорусской ССР Верховному
Суду Белорусской ССР принадлежит право законодательной ини¬
циативы в Верховном Совете Белорусской ССР.
Статья 44. Пленум Верховного Суда Белорусской ССР
Пленум Верховного Суда Белорусской ССР действует в составе
Председателя Верховного Суда Белорусской ССР, заместителей
Председателя и членов Верховного Суда Белорусской ССР.
В заседаниях Пленума участвуют Прокурор Белорусской ССР
и Министр юстиции Белорусской ССР. Участие Прокурора Белорус¬
ской ССР в работе Пленума обязательно.
В заседаниях Пленума по приглашению Председателя Верхов¬
ного Суда Белорусской ССР могут участвовать судьи, члены науч¬
но-консультативного совета при Верховном Суде Белорусской ССР,
представители министерств, государственных комитетов, ведомств,
научных учреждений и других государственных и общественных
организаций.
Статья 45. Полномочия Пленума Верховного Суда Белорус¬
ской ССР
Пленум Верховного Суда Белорусской ССР:
1)	в пределах своих полномочий рассматривает дела в порядке
надзора и по вновь открывшимся обстоятельствам;
2)	рассматривает материалы изучения и обобщения судебной
практики и судебной статистики, а также представления Прокурора
Белорусской ССР и Министра юстиции Белорусской ССР и дает
руководящие разъяснения судам по вопросам применения законо¬
дательства Белорусской ССР; при обсуждении вопросов о даче су¬
дам руководящих разъяснений заслушивает сообщения председате¬
лей областных, Минского городского судов о судебной практике по
применению законодательства;
3)	утверждает по представлению Председателя Верховного Су¬
да Белорусской ССР составы судебных коллегий и секретаря Пле¬
нума Верховного Суда Белорусской ССР из числа судей Верховно¬
го Суда Белорусской ССР;
4)	утверждает по представлению Председателя Верховного Су¬
да Белорусской ССР научно-консультативный совет при Верховном
Суде Белорусской ССР;
5)	. рассматривает и решает вопросы о внесении представлений
530

в Верховный Совет Белорусской ССР или в Президиум Верховного
Совета Белорусской ССР в порядке осуществления законодатель¬
ной инициативы, а о толковании законов Белорусской ССР — в Пре¬
зидиум Верховного Совета Белорусской ССР;
6) заслушивает отчеты заместителей Председателя Верховного
Суда Белорусской ССР — председателей судебных коллегий о дея¬
тельности коллегий;
7)	рассматривает представления Председателя Верховного Су¬
да СССР и Председателя Верховного Суда Белорусской ССР о не¬
соответствии руководящих разъяснений Пленума Верховного Суда
Белорусской ССР законодательству Союза ССР, Белорусской ССР
или постановлениям Пленума Верховного Суда СССР;
8)	осуществляет другие полномочия, предоставленные ему зако¬
нодательством.
Статья 46. Рассмотрение Пленумом Верховного Суда Бе¬
лорусской ССР вопросов, не связанных с разреше¬
нием судебных дел
Вопросы, не связанные с разрешением судебных дел, внесенные
в соответствии с настоящим Законом на рассмотрение Пленума Вер¬
ховного Суда Белорусской ССР Председателем Верховного Суда
Белорусской ССР, Прокурором Белорусской ССР или Министром
юстиции Белорусской ССР, заслушиваются соответственно по их
докладам или докладам уполномоченных ими лиц. При этом по
вопросам, внесенным на рассмотрение Пленума Председателем Вер¬
ховного Суда Белорусской ССР либо Министром юстиции Белорус¬
ской ССР, Прокурор Белорусской ССР дает заключение. В обсуж¬
дении этих вопросов могут участвовать также лица, приглашенные
на заседание Пленума Верховного Суда Белорусской ССР.
Для подготовки проекта постановления, содержащего руководя¬
щие разъяснения, Пленум в необходимых случаях образует редак¬
ционную комиссию из числа членов Пленума.
Статья 47. Порядок работы Пленума Верховного Суда Бе¬
лорусской ССР
Пленум Верховного Суда Белорусской ССР созывается не реже
одного раза в три месяца. О времени созыва Пленума и вопросах,
вносимых на его рассмотрение, члены Пленума, Прокурор Белорус¬
ской ССР и Министр юстиции Белорусской ССР уведомляются не
позднее чем за пятнадцать дней до заседания.
Проекты постановлений Пленума и копии протестов или заклю¬
чений по судебным делам направляются членам Пленума, Проку¬
рору Белорусской ССР и Министру юстиции Белорусской ССР не
позднее чем за десять дней до заседания.
18*
531

Заседание Пленума Верховного Суда Белорусской ССР право-
мочно при наличии не менее двух третей его состава. Постановле¬
ния Пленума Верховного Суда Белорусской ССР принимаются от¬
крытым голосованием большинством голосов членов Пленума, уча¬
ствующих в голосовании.
Постановления Пленума подписываются Председателем Верхов¬
ного Суда Белорусской ССР и секретарем Пленума.
Секретарь Пленума Верховного Суда Белорусской ССР наряду
с выполнением обязанностей члена Верховного Суда Белорусской
ССР осуществляет организационную работу по подготовке заседа¬
ний Пленума, обеспечивает ведение протокола и производит дей¬
ствия, необходимые для исполнения принятых Пленумом постанов¬
лений.
Статья 48. Судебные коллегии Верховного Суда Белорусской
ССР
Судебная коллегия по гражданским делам и Судебная коллегия
по уголовным делам Верховного Суда Белорусской ССР утвержда¬
ются Пленумом Верховного Суда Белорусской ССР из числа судей
Верховного Суда Белорусской ССР.
Председатель Верховного Суда Белорусской ССР в необходи¬
мых случаях вправе своим распоряжением привлекать судей одной
коллегии для рассмотрения дел в составе другой коллегии.
Статья 49. Полномочия судебных коллегий Верховного Суда
Белорусской ССР
Судебная коллегия по гражданским делам и Судебная коллегия
по уголовным делам Верховного Суда Белорусской ССР рассмат¬
ривают в пределах своих полномочий дела в качестве суда первой
инстанции, в кассационном порядке, в порядке надзора и по вновь
открывшимся обстоятельствам.
Судебные коллегии изучают и Обобщают судебную практику,
анализируют судебную статистику и осуществляют другие полно¬
мочия, предоставленные им законодательством.
Статья 50. Председатель Верховного Суда Белорусской ССР
Председатель Верховного Суда Белорусской ССР:
1)	приносит в пределах и порядке, установленных законом, про¬
тесты на решения, приговоры, определения и постановления по су¬
дебным делам;
2)	в случаях и порядке, установленных законом, вправе при¬
остановить исполнение решений, приговоров, определений и поста¬
новлений по судебным делам;
532

3)	организует работу по изучению и обобщению судебной прак¬
тики, анализу судебной статистики; вносит представления в госу¬
дарственные органы, общественные организации и должностным
лицам об устранении нарушений закона, причин и. условий, способ¬
ствовавших совершению правонарушений, а также организует ра¬
боту по осуществлению контроля за выполнением руководящих
разъяснений Пленума Верховного Суда СССР и Пленума Верхов¬
ного Суда Белорусской ССР и вносит материалы на рассмотрение
Пленума;
4)	созывает Пленум Верховного Суда Белорусской ССР и пред¬
седательствует на его заседаниях; может председательствовать в су¬
дебных заседаниях коллегий Верховного Суда Белорусской ССР
при рассмотрении любого дела;
5)	представляет отчеты Верховному Совету Белорусской ССР
о деятельности Верховного Суда Белорусской ССР и докладывает о
ней Президиуму Верховного Совета Белорусской ССР;
6)	вносит представления в Президиум Верховного Совета Бело¬
русской ССР по вопросам, требующим толкования законов Бело^
русской ССР;
7)	вносит в Пленум Верховного Суда Белорусской ССР пред¬
ставления о несоответствии руководящих разъяснений Пленума
Верховного Суда Белорусской ССР законодательству Союза ССР
и Белорусской ССР или постановлениям Пленума Верховного Суда
СССР, а в случае отклонения представления Пленумом Верховного
Суда Белорусской ССР вносит представление Председателю Вер¬
ховного Суда СССР, если руководящее разъяснение Пленума не
соответствует законодательству Союза ССР или постановлениям
Пленума Верховного Суда СССР, либо, вносит представление в
Президиум Верховного Совета Белорусской ССР, если руководящее
разъяснение Пленума не соответствует законодательству Белорус¬
ской ССР;
8)	распределяет обязанности между заместителями Председа¬
теля Верховного Суда Белорусской ССР;
9)	руководит организацией работы судебных коллегий; руково¬
дит работой аппарата Верховного Суда Белорусской ССР;
10)	ведет личный прием и организует работу Верховного Суда
Белорусской ССР по приему граждан и рассмотрению предложе¬
ний, заявлений и жалоб;
11)	осуществляет другие полномочия, предоставленные ему за¬
конодательством.
Ста	тья 51. Заместители Председателя Верховного Суда Бе¬
лорусской ССР
Заместители Председателя Верховного Суда Белорусской ССР,
являясь одновременно председателями судебных коллегий суда:
533

1)	председательствуют в судебных заседаниях коллегий или на¬
значают для этого членов суда; образуют составы суда для рас¬
смотрения дел в судебных заседаниях коллегий;
2)	приносят в пределах и порядке, установленных законом, про¬
тесты на решения, приговоры, определения и постановления по су¬
дебным делам;
3)	в случаях и порядке, установленных законом, вправе при¬
остановить исполнение решений, приговоров, определений и поста¬
новлений по судебным делам;
4)	осуществляют руководство работой соответствующих кол¬
легий и в соответствии с распределением обязанностей — работой
структурных подразделений аппарата Верховного Суда Белорус¬
ской ССР;
5)	представляют Пленуму Верховного Суда Белорусской ССР
отчеты о деятельности коллегий;
6)	ведут личный прием граждан;
7)	организуют работу по повышению квалификации членов су¬
да соответствующей судебной коллегии;
8)	осуществляют другие полномочия, предоставленные им за¬
конодательством.
В случае отсутствия Председателя Верховного Суда Белорус¬
ской ССР его права и обязанности осуществляет первый замести¬
тель Председателя Верховного Суда Белорусской ССР, а при от¬
сутствии и первого заместителя — заместитель Председателя Вер¬
ховного Суда Белорусской ССР.
РАЗДЕЛ III
СУДЬИ И НАРОДНЫЕ ЗАСЕДАТЕЛИ
Статья 52. Требования, предъявляемые к кандидатам в судьи
и народные заседатели
Судьей и народным заседателем может быть избран каждый
гражданин Белорусской ССР, достигший ко дню выборов 25 лет.
Граждане других союзных республик могут быть на территории
Белорусской ССР избраны судьями и народными заседателями на¬
равне с гражданами Белорусской ССР.
Статья 53. Срок, на который народные заседатели призыва¬
ются к исполнению обязанностей в суде
Народные заседатели призываются к исполнению своих обязан¬
ностей в судах в порядке очередности не более чем на две недели
в году, кроме случаев, когда продление этого срока вызывается не¬
обходимостью закончить рассмотрение судебного дела, начатого с
их участием.
534

Статья 54. Сохранение за народными заседателями средне¬
го заработка на время исполнения ими обязанное
стей в суде
За народными заседателями из числа рабочих, колхозников и
служащих на время исполнения ими обязанностей в суде сохраня¬
ется средний заработок по месту постоянной работы.
Народным заседателям, не являющимся рабочими, колхозника¬
ми и служащими, возмещаются расходы, связанные с исполнением
их обязанностей в суде. Порядок и размеры возмещения устанавли¬
ваются Президиумом Верховного Совета Белорусской ССР.
Статья 55. Отзыв судей и народных заседателей
Судьи и народные заседатели могут быть досрочно лишены сво¬
их полномочий, не иначе как по отзыву избирателей или органа,
их избравшего, или же в силу состоявшегося о них приговора суда.
Судьи и народные заседатели судов Белорусской ССР могут
быть отозваны, если они не оправдали доверия избирателей или
органа, их избравшего, или совершили действия, не достойные вы¬
сокого звания судьи или народного заседателя.
Порядок отзыва народных судей и народных заседателей район¬
ных (городских) народных судов Белорусской ССР определяется
Законом Белорусской ССР «О порядке отзыва народных судей и
народных заседателей районных (городских) народных судов Бе¬
лорусской ССР».
Председатель, заместители председателя, члены и народные за¬
седатели областного, Минского городского суда могут быть отозва¬
ны соответствующим Советом народных депутатов.
Председатель, заместители Председателя, члены и народные за¬
седатели Верховного Суда Белорусской ССР могут быть отозваны
Верховным Советом Белорусской ССР, а в период между его сес¬
сиями — Президиумом Верховного Совета Белорусской ССР с по¬
следующим представлением изданного в связи с этим указа на ут¬
верждение Верховного Совета Белорусской ССР на очередной
сессии.
Статья
56.	Досрочное освобождение судей и народных за
седателей
Судьи и народные заседатели судов Белорусской ССР могут
быть освобождены от исполнения своих обязанностей до окончания
срока полномочий в связи с длительной болезнью, а также по их
просьбе — по другим уважительным причинам.
Досрочное освобождение народных судей районных (городских)
народных судов производится Президиумом Верховного Совета Бе-
535

лорусской ССР по представлению Министра юстиции Белорус¬
ской ССР.
Досрочное освобождение народных заседателей районных (го¬
родских) народных судов производится на собраниях граждан по
месту работы или жительства, а также на собраниях военнослужа¬
щих — по воинским частям, где они избирались народными засе¬
дателями.
Председатель, заместители председателя, члены и народные за¬
седатели областного, Минского городского суда могут быть досроч¬
но освобождены соответствующим Советом народных депутатов.
Председатель, заместители Председателя, члены и народные за¬
седатели Верховного Суда Белорусской ССР могут быть досрочно
освобождены Верховным Советом Белорусской ССР, а в период
между его сессиями — Президиумом Верховного Совета Белорус¬
ской ССР с последующим представлением изданного в связи с этим
указа на утверждение Верховного Совета Белорусской ССР на оче-
редной сессии.
г
Статья 57. Выборы судей и народных заседателей вместо
выбывших
В случае выбытия отдельных судей и народных заседателей су¬
дов Белорусской ССР проводятся выборы судей и народных заседа-
v
и
u
телей на оставшийся срок полномочии.
Избрание народных судей и народных заседателей районных
(городских) народных судов Белорусской ССР вместо выбывших
проводится в порядке, определяемом Законом Белорусской ССР
«О выборах районных (городских) народных судов Белорус¬
ской ССР».
Избрание председателя, заместителей председателя, членов и
народных заседателей областного, Минского городского суда вмес¬
то выбывших проводится соответствующим Советом народных де¬
путатов.
Избрание Председателя, заместителей Председателя, членов и
народных заседателей Верховного Суда Белорусской ССР вместо
выбывших проводится Верховным Советом Белорусской ССР, а в
период между его сессиями — Президиумом Верховного Совета Бе¬
лорусской ССР с последующим представлением изданного в связи
с этим указа на утверждение Верховного Совета Белорусской ССР
на очередной
сессии.
58.	Неприкосновенность судей и народных заседа
телей
Судьи, а также народные заседатели при исполнении ими обя¬
занностей в суде не могут быть привлечены к уголовной ответствен-
536

ности, арестованы или подвергнуты мерам административного взы¬
скания, налагаемым в судебном порядке:
1)	народные судьи и народные заседатели народных судов,
председатели, заместители председателей, члены и народные засе¬
датели областных и Минского городского судов — без согласия
Президиума Верховного Совета Белорусской ССР;
2)	Председатель, заместители Председателя и члены Верховно¬
го Суда Белорусской ССР, а также народные заседатели Верхов¬
ного Суда Белорусской ССР — без согласия Верховного Совета Бе¬
лорусской ССР, а в период между сессиями — Президиума Верхов¬
ного Совета Белорусской ССР.
Статья 59. Дисциплинарная ответственность судей
Судьи судов Белорусской ССР несут дисциплинарную ответст¬
венность в порядке, предусмотренном Положением о дисциплинар¬
ной ответственности судей судов Белорусской ССР, утверждаемым
Президиумом Верховного Совета Белорусской ССР.
РАЗДЕЛ IV
ИНЫЕ ВОПРОСЫ ОРГАНИЗАЦИИ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
СУДОВ БЕЛОРУССКОЙ ССР
Статья 60. Судебные исполнители
Исполнение решений, определений и постановлений по граждан
ским делам, исполнение приговоров, определении и постановлении
по уголовным делам в части имущественных взысканий, а также
других решений и постановлений в предусмотренных законом слу¬
чаях производится судебными исполнителями.
Судебные исполнители состоят при районных (городских) народ¬
ных судах и назначаются начальниками отделов юстиции исполни¬
тельных комитетов областных, Минского городского Советов на¬
родных депутатов.
В районных (городских) народных судах, в которых имеется два
дли более судебных исполнителей, один из них назначается стар¬
шим судебным исполнителем.
В соответствии с Основами законодательства Союза ССР и со¬
юзных республик о судоустройстве в СССР предъявляемые судеб¬
ными исполнителями требования по исполнению решений, пригово¬
ров, определений и постановлений судов, других решений и поста¬
новлений, подлежащих исполнению, обязательны для всех государ¬
ственных предприятий, учреждений, организаций, колхозов, иных
кооперативных организаций, их объединений, других общественных
организаций, должностных лиц и граждан на всей территории
СССР.
537

Статья 61. Структура и штатная численность аппаратов су¬
дов Белорусской ССР
В целях обеспечения работы судов по осуществлению правосу¬
дия, обобщению судебной практики и иной деятельности в судах
Белорусской ССР действуют аппараты судов.
Структура и штатная численность аппарата районного (город¬
ского) народного суда утверждаются Министром юстиции Белорус¬
ской ССР по представлению начальника отдела юстиции исполни¬
тельного комитета областного, Минского городского Совета народ¬
ных депутатов.
Структура и штатная численность аппарата областного, Мин¬
ского городского суда утверждаются Министром юстиции Белорус¬
ской ССР по представлению председателя соответствующего суда.
Для проведения работы по изучению, обобщению судебной прак¬
тики и анализу судебной статистики, систематизации и пропаганде
советского законодательства и выполнению других функций, свя¬
занных с деятельностью Верховного Суда Белорусской ССР, в со¬
ставе аппарата Верховного Суда Белорусской ССР образуются от¬
делы и другие структурные подразделения.
Структура и штатная численность аппарата Верховного Суда
Белорусской ССР утверждаются Президиумом Верховного Совета
Белорусской ССР по представлению Председателя Верховного Су¬
да Белорусской ССР.
Штатное расписание Верховного Суда Белорусской ССР, поло¬
жения об отделах и других структурных подразделениях утверж¬
даются Председателем Верховного Суда Белорусской ССР.
Статья 62. Печать судов Белорусской ССР
Верховный Суд Белорусской ССР, областные суды, Минский го¬
родской суд, районные (городские) народные суды имеют печать с
изображением Государственного герба Белорусской ССР и своим
наименованием.
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
И. ПОЛЯКОВ
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск
№ 1591—X
538

Белорусской Советской Социалистической
Республики
О выборах районных (городских) народных судов
Белорусской ССР
ЕЛ I
ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ
Статья 1. Основные принципы избрания районных (города
ских) народных судов Белорусской ССР
В соответствии с Конституцией Белорусской ССР народные
судьи районных (городских) народных судов Белорусской ССР из¬
бираются гражданами района, города, района в городе на основе
всеобщего, равного и прямого избирательного права при тайном
голосовании сроком на пять лет.
Народные заседатели районных (городских) народных судой
избираются на собраниях граждан по месту их работы или житель*
ства, военнослужащих — по воинским частям открытым голосова¬
нием сроком на два с половиной года.
Статья 2. Всеобщее избирательное право
Выборы народных судей и народных заседателей районных (го¬
родских) народных судов Белорусской ССР являются всеобщими:
все граждане Белорусской ССР, достигшие 18 лет, имеют право из¬
бирать, за исключением лиц, признанных в установленном законом
порядке умалишенными; народным судьей и народным заседателем
районного (городского) народного суда может быть избран каждый
гражданин Белорусской ССР, достигший ко дню выборов 25 лет.
Какие-либо прямые или косвенные ограничения избирательных
прав граждан Белорусской ССР в зависимости от происхождения,
социального и имущественного положения, расовой и национальной
принадлежности, пола, образования, языка, отношения к религии,
времени проживания в данной местности, рода и характера заня¬
тий запрещаются.
Статья 3. Равное избирательное право
Выборы народных судей и народных заседателей районных (го¬
родских) народных судов Белорусской ССР являются равными:
каждый избиратель имеет один голос; все избиратели участвуют в
выборах на равных основаниях.
Женщины и мужчины имеют равные избирательные права.
539

Военнослужащие пользуются Избирательными правами наравне
со всеми гражданами.
Статья 4. Прямое избирательное право
Выборы народных судей и народных заседателей районных (го¬
родских) народных судов Белорусской ССР являются прямыми: на¬
родные судьи и народные заседатели избираются гражданами непо¬
средственно.
Статья 5. Тайное голосование при выборах народных судей
Голосование при выборах народных судей районных (город¬
ских) народных судов Белорусской ССР является тайным: конт¬
роль за волеизъявлением избирателей не допускается.
Статья 6. Избирательные права граждан других союзных
республик
Граждане других: союзных республик пользуются на территории
Белорусской ССР правом избирать и быть избранными народными
судьями и народными заседателями наравне с гражданами Бело¬
русской ССР.
Статья 7. Образование районных (городских) народных су¬
дов Белорусской ССР
В соответствии “с Законом Белорусской ССР «О судоустройстве
Белорусской ССР» районные (городские) народные суды Белорус¬
ской ССР образуются в районе, городе областного подчинения, не
Имеющем районного деления, районе в городе; на район и город
может быть образован один народный суд.
Статья 8. Количество народных судей и народных заседате¬
лей, избираемых в районный (городской) народ¬
ный суд
Количество народных судей, избираемых в каждый районный
(городской) народный суд, устанавливается Президиумом Верхов¬
ного Совета Белорусской ССР по представлению Министра юсти¬
ции Белорусской ССР.
Количество народных заседателей, избираемых в каждый рай¬
онный (городской) народный суд, устанавливается исполнительным
комитетом областного, Минского городского Совета народных де¬
путатов по представлению начальника; отдела юстиции исполнитель¬
ного комитета областного, Минского, ’городского Совета народных
депутатов.
540-

Статья 9. Проведение выборов народных судей по избира¬
тельным округам
Выборы народных судей районных (городских) народных судов
Белорусской ССР производятся по избирательным округам. От каж¬
дого избирательного округа избирается один народный судья.
Статья 10. Проведение выборов народных судей избиратель¬
ными комиссиями
Проведение выборов народных судей районных (городских) на¬
родных судов Белорусской ССР обеспечивают избирательные ко¬
миссии, которые образуются из представителей от общественных
организаций, трудовых коллективов и собраний военнослужащих по
воинским частям.
Статья И. Участие общественных организаций, трудовых
коллективов и граждан в подготовке и проведе¬
нии выборов
Организации Коммунистической партии Советского Союза, про¬
фессиональных союзов, Всесоюзного Ленинского Коммунистическо¬
го Союза Молодежи, кооперативные и другие общественные орга¬
низации, трудовые коллективы участвуют в подготовке и проведе¬
нии выборов народных судей и народных заседателей районных
(городских) народных судов Белорусской ССР как через своих
представителей в избирательных комиссиях, так и непосредственно.
Граждане Белорусской ССР принимают участие в подготовке и
проведении выборов через общественные организации, трудовые
коллективы, собрания военнослужащих по воинским частям, пред¬
выборные собрания избирателей.
Статья 12. Право выдвижения кандидатов в народные судьи
и народные заседатели
Право выдвижения кандидатов в народные судьи и народные
заседатели районных (городских) народных судов Белорусской
ССР принадлежит организациям Коммунистической партии Совет¬
ского Союза, профессиональных союзов, Всесоюзного Ленинского
Коммунистического Союза Молодежи, кооперативным и другим об¬
щественным организациям, трудовым коллективам, а также собра¬
ниям военнослужащих по воинским частям.
Гражданам Белорусской ССР и общественным организациям
гарантируется свободное и всестороннее обсуждение политических,
деловых и личных качеств кандидатов в народные судьи и народ¬
ные заседатели, а также право агитации на собраниях, в печати,
по телевидению, радио.
541

Статья 13. Расходы, связанные с проведением выборов рай¬
онных (городских) народных судов Белорус¬
ской ССР
Расходы, связанные с проведением выборов районных (город¬
ских) народных судов Белорусской ССР, производятся за счет го¬
сударства.
Статья 14. Ответственность за нарушение законодательства
о выборах
Члены избирательных комиссий, должностные лица государст¬
венных и общественных органов, совершившие подлог избиратель¬
ных документов, заведомо неправильный подсчет голосов, нарушив¬
шие тайну голосования при выборах народных судей или допустив¬
шие иные нарушения настоящего Закона, а также лица, препятству¬
ющие гражданину в свободном осуществлении его права избирать
и быть избранным в народные судьи или народные заседатели, не¬
сут установленную законом ответственность.
РАЗ
ЕЛ II
ПОРЯДОК ПРОВЕДЕНИЯ ВЫБОРОВ
НАРОДНЫХ СУДЕЙ
Глава 1
ПОРЯДОК НАЗНАЧЕНИЯ ВЫБОРОВ.
ОБРАЗОВАНИЕ ИЗБИРАТЕЛЬНЫХ ОКРУГОВ
Статья 15. Порядок назначения выборов
Выборы народных судей районных (городских) народных судов
Белорусской ССР производятся в течение одного дня общего для
Белорусской ССР и назначаются Президиумом Верховного Совета
Белорусской ССР.
Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР о назна¬
чении выборов публикуется в печати не позднее чем за два месяца
до истечения срока полномочий народных судей районных (город¬
ских) народных судов Белорусской ССР.
Статья 16. Образование избирательных округов
Для выборов народных судей исполнительный комитет районно¬
го, городского, районного в городе Совета народных депутатов об¬
разует на территории района, города, района в городе избиратель-
542

ные округа в соответствии с количеством народных судей, подле¬
жащих избранию.
Избирательные округа образуются с равной численностью насе¬
ления на всей территории района, города, района в городе. При оп¬
ределении границ избирательных округов учитываются админист¬
ративно-территориальное деление и иные особенности.
Списки избирательных округов публикуются исполнительными
комитетами районных, городских, районных в городах Советов на¬
родных депутатов не позднее чем на десятый день после назначения
выборов.
Глава 2
ИЗБИРАТЕЛЬНЫЕ УЧАСТКИ
Статья 17. Образование избирательных участков
Для проведения голосования и подсчета голосов по выборам на¬
родных судей районных (городских) народных судов Белорусской
ССР территория районов, городов, районов в городах делится на из¬
бирательные участки. Избирательные участки образуются также в
воинских частях.
Избирательные участки могут быть образованы в санаториях и
домах отдыха, в больницах и других стационарных лечебных учре¬
ждениях, на крупных железнодорожных станциях, в аэропортах,
речных портах.
Статья 18. Порядок образования избирательных участков
Избирательные участки образуются исполнительными комитета¬
ми районных, городских (кроме городов районного подчинения),
районных в городах Советов народных депутатов.
В воинских частях избирательные участки образуются команди¬
рами частей или войсковых соединений по согласованию с испол¬
нительными комитетами соответствующих Советов народных де¬
путатов.
Избирательные участки образуются не позднее чем на пятнад¬
цатый день после назначения выборов. В воинских частях, а также
на крупных железнодорожных станциях, в аэропортах, речных пор¬
тах избирательные участки образуются в тот же срок, а в исключи¬
тельных случаях — не позднее чем за пять дней до выборов.
Исполнительный комитет соответствующего Совета народных де¬
путатов устанавливает единую нумерацию избирательных участков
в пределах района, города, района в городе, оповещает население
о границах каждого избирательного участка с указанием места на¬
хождения участковой избирательной комиссии и помещения для го¬
лосования.
543

Статья 19. Нормы образования избирательных участков
В населенном пункте или группе населенных пунктов избира¬
тельные участки образуются с числом не менее 100 и не более
3000 избирателей.
В воинских частях избирательные участки образуются с числом
не менее 20 и не более 3000 избирателей.
В санаториях, домах отдыха, а также в больницах и других ста¬
ционарных лечебных учреждениях избирательные участки могут
быть образованы при наличии не менее 50 избирателей.
Глава 3
СПИСКИ ИЗБИРАТЕЛЕЙ
Статья 20. Порядок включения граждан в списки избира¬
телей
В списки избирателей включаются все граждане, достигшие ко
дню выборов или в день выборов 18 лет и проживающие (постоян¬
но или временно) к моменту составления списков на территории
данного Совета народных депутатов. При отсутствии точных дан¬
ных о дне и месяце рождения гражданин считается родившимся
1 января соответствующего года. Избиратель не может быть вклю¬
чен более чем в один список избирателей.
Исполнительные комитеты городских, районных в городах, по¬
селковых и сельских Советов народных депутатов обеспечивают
учет избирателей, необходимый для составления списков избира¬
телей.
В списки избирателей не включаются граждане, признанные ума¬
лишенными не иначе как по решению суда либо по заключению вра¬
чебной комиссии, создаваемой областным, городским (Минского
городского Совета народных депутатов) органом здравоохранения.
Указанное заключение может быть обжаловано в районный (город¬
ской) народный суд.
Проживающие на территории Белорусской ССР иностранные
граждане и лица без гражданства в списки избирателей не вклю¬
чаются.
Статья 21. Составление списков избирателей
Списки избирателей составляются по каждому избирательному
участку исполнительными комитетами городских, районных в го¬
родах, поселковых и сельских Советов народных депутатов и под¬
писываются председателем и секретарем исполнительного комитета
соответствующего Совета.
Списки избирателей — военнослужащих, находящихся в воин¬
ских частях, составляются и подписываются командирами воинских
544

частей. По согласованию с исполнительными комитетами Советов
народных депутатов в эти списки могут включаться члены семей во¬
еннослужащих и другие избиратели, если они проживают в районах
расположения воинских частей. Военнослужащие, проживающие
вне воинских частей, включаются в списки избирателей по месту их
жительства на общих основаниях.
Списки избирателей, находящихся на отдыхе или лечении в са¬
наториях, домах отдыха, а также в больницах и других стационар¬
ных лечебных учреждениях, составляются исполнительными коми¬
тетами Советов народных депутатов, на территории которых эти
учреждения расположены.
Фамилии избирателей указываются в списке избирателей в ал¬
фавитном порядке.
Статья 22. Ознакомление граждан со списками избирателей
Списки избирателей представляются для всеобщего ознакомле¬
ния за 20 дней до выборов.
Исполнительный комитет Совета народных депутатов, составив¬
ший списки избирателей, непосредственно или через участковые из¬
бирательные комиссии оповещает избирателей о месте и времени
ознакомления со списками.
Гражданам обеспечивается возможность ознакомиться со спис¬
ками избирателей и проверить правильность их составления в по¬
мещении исполнительного комитета соответствующего Совета или
участковой избирательной комиссии.
Статья 23. Право граждан на обжалование неправильностей
в списке избирателей
Каждому гражданину предоставляется право обжаловать не¬
включение, неправильное включение в список или исключение из
списка избирателей, а также допущенные в списке неточности в ука¬
зании фамилии, имени,, отчества и других данных об избирателе.
Заявление о неправильностях в списке избирателей подается и
исполнительный комитет Совета народных депутатов, командиру
воинской части, составившим список, которые обязаны не позднее
чем в двухдневный срок рассмотреть такое заявление и внести не¬
обходимые исправления в список избирателей либо выдать заяви¬
телю копию мотивированного решения об отклонении его заявления.
Решение исполнительного комитета Совета народных депутатов
может быть обжаловано в районный (городской) народный суд, ко¬
торый обязан рассмотреть жалобу в трехдневный срок. Решение
районного (городского) народного суда окончательно. Исправление
в списке избирателей в соответствии с решением суда производится
немедленно исполнительным комитетом Совета народных депутатов.
545

Статья 24. Удостоверение на право голосования
При перемене избирателем места своего пребывания в период
между представлением списков избирателей для всеобщего озна¬
комления и днем выборов участковая избирательная комиссия по
его просьбе выдает удостоверение на право голосования. Удостове¬
рение выдается на основании списка избирателей, в котором дела¬
ется соответствующая отметка.
На основании удостоверения на право голосования избиратель
включается в дополнительный список избирателей на любом изби¬
рательном участке по месту его пребывания в день выборов. До¬
полнительный список избирателей составляется участковой избира¬
тельной комиссией и подписывается ее председателем и секретарем.
Глава 4
ОБРАЗОВАНИЕ ИЗБИРАТЕЛЬНЫХ КОМИССИИ
Статья 25. Избирательные комиссии по выборам народных
судей
Для проведения выборов народных судей районных (городских)
народных судов Белорусской ССР образуются избирательные ко¬
миссии:
в районе, городе (кроме городов районного подчинения), райо¬
не в городе — районная, городская, районная в городе избиратель¬
ная комиссия по выборам народных судей районного (городского)
народного суда;
в избирательном участке — участковая избирательная комиссия.
Статья 26. Выдвижение представителей в состав избиратель¬
ных комиссий
Избирательные комиссии по выборам народных судей районных
(городских) народных судов Белорусской ССР образуются из пред¬
ставителей от организаций Коммунистической партии Советского
Союза, профессиональных союзов, Всесоюзного Ленинского Ком¬
мунистического Союза Молодежи, кооперативных и других обще¬
ственных организаций, от трудовых коллективов и собраний военно¬
служащих по воинским частям.
Представители в состав районных, городских, районных в го¬
родах и участковых избирательных комиссий выдвигаются район¬
ными, городскими, районными в городах органами общественных
организаций, их первичными организациями, а также трудовыми
коллективами и собраниями военнослужащих по воинским частям.
Выдвижение представителей в состав избирательных комиссий
546

от трудовых коллективов производится на общих собраниях кол¬
лективов, созываемых фабричными, заводскими, местными коми¬
тетами профессиональных союзов. В крупных трудовых коллекти¬
вах собрания могут проводиться по цехам, участкам, сменам, бри¬
гадам, отделениям.
Состав избирательных комиссий публикуется для всеобщего
сведения.
Статья 27. Образование районных, городских, районных в го¬
родах избирательных комиссий
Районная, городская, районная в городе избирательная комис¬
сия по выборам народных судей районного (городского) народного
суда образуется в составе председателя, заместителя председателя,,
секретаря и 6—10 членов комиссии.
Состав избирательной комиссии утверждается исполнительным:
комитетом районного, городского, районного в городе Совета на¬
родных депутатов не позднее чем на двенадцатый день после назна¬
чения выборов.
В случае образования одного народного суда на район и город
состав избирательной комиссии по выборам народных судей утвер¬
ждается исполнительным комитетом областного Совета народных
депутатов.
Статья 28. Образование участковых избирательных комиссий
Участковая избирательная комиссия образуется в составе пред¬
седателя, заместителя председателя, секретаря, 4—16 членов ко¬
миссии, а на избирательных участках, насчитывающих менее 100 из¬
бирателей,— в составе председателя, секретаря, 1—3 членов.
Состав участковой избирательной комиссии утверждается соответ¬
ственно исполнительным комитетом районного, городского (кроме
городов районного подчинения), районного в городе Совета народ¬
ных депутатов не позднее чем на тридцатый день после назначения
выборов.
В необходимых случаях исполнительные комитеты Советов на¬
родных депутатов могут увеличивать численный состав участковых
избирательных комиссий избирательных участков, образованных на
крупных железнодорожных станциях, в аэропортах, речных портах,
а также когда на территории участка имеются мелкие населенные
пункты, геологические партии, научные экспедиции.
Председатель, или заместитель председателя, или секретарь
участковой избирательной комиссии освобождается от выполнения
производственных или служебных обязанностей в период подготов¬
ки и проведения выборов на 30 календарных дней с сохранением
среднего заработка по месту постоянной работы.
547

Статья 29. Порядок изменения в составе избирательных ко¬
миссий
Председатель, заместитель председателя, секретарь или член
избирательной комиссии может быть освобожден от своих обязан¬
ностей в комиссии органом, утвердившим ее состав, по личному за¬
явлению либо по представлению выдвинувшей его общественной
организации, трудового коллектива, собрания военнослужащих во¬
инской части. Выдвижение нового представителя в избирательную
комиссию и утверждение его в составе комиссии производятся в по¬
рядке, установленном настоящим Законом.
Глава 5
ПОЛНОМОЧИЯ И ПОРЯДОК РАБОТЫ
ИЗБИРАТЕЛЬНЫХ КОМИССИЙ
Статья 30. Полномочия районной, городской, районной в го¬
роде избирательной комиссии
Районная, городская, районная в городе избирательная комис¬
сия по выборам народных судей районного (городского) народного
суда:
а)	осуществляет контроль за исполнением настоящего Закона
в ходе подготовки и проведения выборов народных судей;
б)	направляет деятельность участковых избирательных ко¬
миссий;
в)	заслушивает сообщения участковых избирательных комис¬
сий, местных государственных, а также общественных органов по
вопросам, связанным с подготовкой и проведением выборов;
г)	наблюдает за составлением и представлением для всеобщего
ознакомления списков избирателей;
д)	контролирует обеспечение участковых избирательных комис¬
сий помещениями, транспортом, связью и рассматривает другие во¬
просы материально-технического обеспечения выборов;
е)	регистрирует выдвинутых кандидатов в народные судьи;
ж)	утверждает текст избирательного бюллетеня по каждому из¬
бирательному округу;
з)	обеспечивает по установленной Президиумом Верховного Со¬
вета Белорусской ССР форме изготовление избирательных бюлле¬
теней по выборам народных судей и снабжает бюллетенями участ¬
ковые избирательные комиссии;
и)	устанавливает результаты выборов по каждому избиратель¬
ному округу и подводит итоги выборов народных судей;
к)регистрирует народных судей, избранных в районный (город¬
ской) народный суд;
548

л) рассматривает заявления и жалобы на неправильные дейст¬
вия участковых избирательных комиссий и выносит по ним окон¬
чательные решения;
м) осуществляет другие полномочия в соответствии с настоя¬
щим Законом.
Статья 31. Полномочия участковой избирательной комиссии
Участковая избирательная комиссия:
а)	проводит ознакомление избирателей со списком избирателей,
принимает заявления о неправильностях в списке избирателей и
вносит их на рассмотрение исполнительного комитета Совета на¬
родных депутатов, командира, воинской части, составивших список;
б)	выдает избирателям на основании списка избирателей удо¬
стоверения на право голосования в случаях, предусмотренных
статьей 24 настоящего Закона;
в)	составляет дополнительный список избирателей на лиц, при¬
бывших на избирательный участок с удостоверениями на право го¬
лосования;
г)	оповещает население о месте нахождения участковой изби¬
рательной комиссии и времени ее работы, а также о дне выборов
и месте голосования;
д)	обеспечивает подготовку помещения для голосования и из¬
готовление избирательных ящиков;
е)	организует на избирательном участке голосование в день
выборов;
ж)	рассматривает заявления и жалобы по вопросам подготовки
выборов и организации голосования на избирательном участке.и
принимает по ним решения;
з)	производит подсчет голосов, поданных на избирательном
участке по каждому кандидату в народные судьи;
и)	осуществляет другие полномочия в соответствии с настоя¬
щим Законом.
Статья 32. Порядок осуществления полномочий избиратель
ными комиссиями
Заседания избирательной комиссии созываются ее председате¬
лем и являются правомочными, если в них принимает участие более
половины состава комиссии. Решения комиссии принимаются от¬
крытым голосованием простым большинством голосов от общего со¬
става комиссии. Члены комиссии, не согласные с ее решением, впра¬
ве высказать особое мнение, которое в письменной форме прилага¬
ется к протоколу.
Решения избирательных комиссий, принятые в пределах их пол¬
номочий, обязательны для исполнения всеми государственными и
549

общественными органами, предприятиями, учреждениями и орга¬
низациями.
Решение участковой избирательной комиссии может быть обжа¬
ловано в районную, городскую, районную в городе избирательную
комиссию.
Статья 33. Гласность в работе избирательных комиссий
Избирательные комиссии информируют население о своих засе¬
даниях и принятых решениях, о проводимых ими мероприятиях.
На заседаниях комиссий могут присутствовать представители от
общественных организаций и трудовых коллективов, а также пред¬
ставители печати, телевидения, радио.
Статья 34. Содействие избирательным комиссиям в осущест¬
влении их полномочий
Государственные и общественные органы, предприятия, учреж¬
дения, организации, должностные лица обязаны содействовать из¬
бирательным комиссиям в осуществлении ими полномочий, предо¬
ставлять необходимые для их работы сведения и материалы.
Избирательная комиссия имеет право обращаться по вопросам,
связанным с подготовкой и проведением выборов, в государствен¬
ные и общественные органы, к предприятиям, учреждениям, орга¬
низациям, к должностным лицам, которые обязаны рассмотреть,по¬
ставленный вопрос и дать избирательной комиссии ответ не позднее
чем в трехдневный срок.
Глава 6
ВЫДВИЖЕНИЕ КАНДИДАТОВ В НАРОДНЫЕ СУДЬИ
Статья 35. Порядок выдвижения кандидатов в народные
судьи
Кандидаты в народные судьи районных (городских) народных
судов выдвигаются по избирательным округам. Выдвижение канди¬
датов в народные судьи начинается на двадцать пятый день после
назначения выборов и заканчивается за 20 дней до выборов.
Выдвижение кандидатов в народные судьи осуществляют орга¬
низации Коммунистической партии Советского Союза, профессио¬
нальных союзов, Всесоюзного Ленинского Коммунистического Сою¬
за Молодежи, кооперативные и другие общественные организации
в лице их районных, городских, районных в городах органов, тру¬
довые коллективы, а также собрания военнослужащих по воинским
частям.
550

Выдвижение кандидатов в народные судьи от трудовых коллек¬
тивов производится на общих собраниях коллективов, созываемых
фабричными, заводскими, местными комитетами профессиональных
союзов. В крупных трудовых коллективах собрания могут прово¬
диться по цехам, участкам, сменам, бригадам, отделениям.
Собрания военнослужащих по выдвижению кандидатов в народ¬
ные судьи созываются командованием воинской части. При невоз¬
можности проведения общего собрания военнослужащих части со¬
брания проводятся по подразделениям.
Каждому присутствующему на собрании по выдвижению канди¬
дата в народные судьи предоставляется право участвовать в обсуж¬
дении кандидатур, поддерживать предлагаемые кандидатуры либо
вносить предложения об их отводе.
Решение о выдвижении кандидата в народные судьи принима¬
ется большинством голосов участников собрания либо большинст¬
вом голосов общего состава соответствующего органа обществен¬
ной организации и немедленно доводится до сведения лица, выдви¬
нутого кандидатом.
О выдвижении кандидата в народные судьи составляется прото¬
кол, в котором указывается: наименование организации, выдвинув¬
шей кандидата, место и время проведения собрания или заседания,
число лиц, принявших участие в заседании или собрании, число
голосов, поданных за выдвижение кандидата, фамилия, имя, отче¬
ство кандидата, его возраст, занятие и местожительство.
Общественные организации, трудовые коллективы, собрания,
выдвинувшие кандидатов в народные судьи, оповещают население
о выдвинутых кандидатах в народные судьи через печать, телевиде¬
ние, радио, другие средства информации, а также могут избирать
доверенных лиц кандидатов в народные судьи.
Статья 36. Право поддерживать выдвинутых кандидатов в
народные судьи
Общественные организации, трудовые коллективы и собрания
военнослужащих по воинским частям могут выступать в поддерж¬
ку кандидатур, выдвинутых другими общественными организаци¬
ями, трудовыми коллективами или собраниями военнослужащих по
воинским частям, а также избирать доверенных лиц кандидатов в
народные судьи.
Статья 37. Отмена решения о выдвижении кандидата в на¬
родные судьи. Снятие кандидатом своей канди¬
датуры
Общественная организация, трудовой коллектив, собрание, вы¬
двинувшие кандидата в народные судьи, имеют право в любое вре-
551

мя до выборов отменить свое решение о выдвижении кандидата в
народные судьи. Решение по этому вопросу принимается в порядке,
предусмотренном для выдвижения кандидата в народные судьи, и
представляется в районную, городскую, районную в городе избира¬
тельную комиссию по выборам народных судей.
Кандидат в народные судьи в любое время до выборов может
снять свою кандидатуру. Заявление кандидата о снятии своей кан¬
дидатуры подается в районную, городскую, районную в городе из¬
бирательную комиссию по выборам народных судей.
Об отмене решения о выдвижении кандидата в народные судьи
V
и
или о снятии кандидатом своей кандидатуры районная, городская,
районная в городе избирательная комиссия доводит до сведения
населения избирательного округа.
Статья 38. Порядок регистрации кандидатов в народные
судьи
Кандидаты в народные судьи, выдвинутые с соблюдением тре¬
бований настоящего Закона, регистрируются районной, городской,
районной в городе избирательной комиссией по выборам народных
судей.
Регистрация кандидатов в народные судьи начинается за 25
дней и заканчивается за 15 дней до выборов.
Регистрация кандидатов в народные судьи производится на за¬
седании районной, городской, районной в городе избирательной ко¬
миссии по выборам народных судей при наличии следующих до¬
кументов: протокола заседания соответствующего органа общест¬
венной организации, собрания трудового коллектива, собрания
военнослужащих воинской части о выдвижении кандидата в народ¬
ные судьи по данному избирательному округу; заявления кандидата
в народные судьи о согласии баллотироваться по этому избиратель¬
ному округу. О регистрации каждого кандидата в народные судьи
районная, городская, районная в городе избирательная комиссия
составляет протокол.
Районная, городская, районная в городе избирательная комис¬
сия обязана зарегистрировать всех кандидатов в народные судьи,
выдвинутых по каждому избирательному округу с соблюдением
требований настоящего Закона.
Сообщение о регистрации кандидатов в народные судьи с ука¬
занием данных о зарегистрированных кандидатах публикует рай¬
онная, городская, районная в. городе избирательная комиссия не
позднее чем на пятый день после регистрации.
Кандидат в народные судьи может баллотироваться только в
один районный (городской) народный суд и только в одном изби¬
рательном округе. Кандидат в народные судьи не может состоять
в районной, городской, районной в городе избирательной комиссии
552

или участковой избирательной комиссии, организующей голосова¬
ние по данному избирательному округу. Лицо, выдвинутое канди¬
датом в народные судьи и состоящее в одной из указанных комис¬
сий, освобождается от обязанностей в комиссии с момента регист¬
рации его кандидатом в народные судьи.
Статья 39. Порядок выдвижения кандидата в народные судьи
вместо выбывшего
В случае выбытия кандидата в народные судьи после оконча¬
ния срока регистрации кандидатов в народные судьи, если в изби¬
рательном округе не остается других кандидатов, районная, город¬
ская, районная в городе избирательная комиссия по выборам народ¬
ных судей обращается к общественным организациям, трудовым
коллективам, собраниям военнослужащих по воинским частям с
предложением выдвинуть нового кандидата в народные судьи.
При невозможности в оставшееся до выборов время выдвинуть,
зарегистрировать и провести обсуждение нового кандидата в на¬
родные судьи выборы в избирательном округе проводятся в месяч¬
ный срок после проведения выборов народных судей районных (го¬
родских) народных судов Белорусской ССР.
Статья 40. Избирательный бюллетень
Текст избирательного бюллетеня по каждому избирательному
округу утверждает районная, городская, районная в городе изби¬
рательная комиссия по выборам народных судей. В бюллетень
включаются в алфавитном порядке все зарегистрированные по из¬
бирательному округу кандидаты в народные судьи с указанием
фамилии, имени, отчества каждого кандидата, наименования обще¬
ственных организаций, трудовых коллективов, собраний военнослу¬
жащих по воинским частям, выдвинувших кандидатов.
Избирательные бюллетени печатаются на языках, которыми
пользуется население избирательного округа. Бюллетени доставля¬
ются всем участковым избирательным комиссиям избирательного
округа не позднее чем за пять дней до выборов.
Статья 41. Собрания избирателей для встреч с кандидатами
в народные судьи
Для встреч кандидатов в народные судьи со своими избирате¬
лями проводятся собрания, созываемые общественными организа¬
циями либо исполнительным комитетом поселкового, сельского Со¬
вета народных депутатов. Собрания организуются по месту жи¬
тельства или работы избирателей соответствующего избирательного
553

округа. О времени и месте проведения собраний заблаговременно
сообщается избирателям.
Статья 42. Предвыборная агитация
Общественным организациям, коллективам, выдвинувшим кан¬
дидатов в народные судьи или выступившим в их поддержку, пре¬
доставляется право беспрепятственной агитации за своих канди¬
датов.
Общественным организациям и трудовым коллективам бесплат¬
но предоставляются помещения для собраний, а также средства
массовой информации для ведения предвыборной агитации.
Каждому гражданину гарантируется право участвовать в пред¬
выборной агитации.
Проведение агитации в день выборов в помещении для голосо¬
вания не допускается.
Глава 7
ОСНОВНЫЕ ГАРАНТИИ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
КАНДИДАТА В НАРОДНЫЕ СУДЬИ
Статья 43. Право кандидата в народные судьи выступать на
собраниях, пользоваться средствами массовой ин¬
формации
Все кандидаты в народные судьи со времени их регистрации
районными,-городскими, районными в городах избирательными ко¬
миссиями имеют равное право участвовать и выступать на пред¬
выборных собраниях, в печати, по телевидению, радио.
Государственные и общественные органы, руководители пред¬
и
приятии, учреждении и организации, расположенных на территории
избирательного округа, обязаны оказывать кандидату в народные
судьи содействие в организации встреч с избирателями, проведе¬
нии предвыборных собраний, в получении необходимых справоч¬
ных и информационных материалов.
стать я 44. Освобождение кандидата в народные судьи от
производственных или служебных обязанностей
для участия в предвыборных мероприятиях
Кандидат в народные судьи на время проведения встреч с из¬
бирателями, выступлений на предвыборных собраниях, по телеви¬
дению и радио освобождается от выполнения производственных или
служебных обязанностей с сохранением среднего заработка по ме¬
сту постоянной работы.
554

Глава 8
ПОРЯДОК ГОЛОСОВАНИЯ
И ПОДВЕДЕНИЯ ИТОГОВ ВЫБОРОВ
Статья 45. Время и место голосования
Голосование проводится в день выборов с 6 часов утра до 10
часов вечера по местному времени. О времени и месте голосования
участковая избирательная комиссия оповещает всех избирателей
не позднее чем за 10 дней до выборов.
На избирательных участках, образованных в воинских частях,
голосование может быть закончено и ранее 10 часов вечера, если
проголосовали все избиратели, внесенные в списки.
Статья 46. Проведение голосования
На каждом избирательном участке голосование проводится в
специально отведенном помещении, в котором должны быть обору¬
дованы кабины или комнаты для тайного голосования, определено
место выдачи избирательных бюллетеней и установлены избира¬
тельные ящики. Ответственность за организацию голосования и
обеспечение порядка в помещении несет участковая избирательная
комиссия.
Перед началом голосования избирательные ящики проверяют¬
ся и пломбируются или опечатываются председателем участковой
избирательной комиссии в присутствии всех членов комиссии. При
этом могут присутствовать представители от общественных орга¬
низаций и трудовых коллективов, печати, телевидения, радио.
Каждый избиратель голосует лично. Избирательные бюллетени
выдаются избирателям участковой избирательной комиссией на
основании списка избирателей по предъявлении паспорта или ино¬
го удостоверения личности. О выдаче избирательных бюллетеней
в списке избирателей производится отметка.
В порядке исключения отдельным избирателям, которые по со¬
стоянию здоровья или по условиям сообщения не могут лично при¬
быть в помещение для голосования, по их просьбе участковая изби¬
рательная комиссия может поручить одному или нескольким чле¬
нам комиссии организовать голосование в месте пребывания этих
избирателей.
Участковые избирательные комиссии избирательных участков,
образованных на крупных железнодорожных станциях, обеспечи¬
вают голосование избирателей, находящихся как на станциях, так и
в пассажирских поездах дальнего следования.
555

Статья 47. Порядок заполнения избирательного бюллетеня
Избирательный бюллетень заполняется избирателем в кабине
или комнате для тайного голосования. При заполнении бюллетеня
запрещается присутствие кого бы то ни было, кроме голосующего.
Избиратель, не имеющий возможности самостоятельно заполнить
бюллетень, вправе пригласить в кабину или комнату другое лицо
по своему усмотрению, кроме члена избирательной комиссии.
Избиратель при заполнении бюллетеня оставляет в нем фами¬
лию того кандидата, за которого он голосует, вычеркивая фамилии
остальных. Голосование осуществляется избирателем путем опу¬
скания бюллетеня в избирательный ящик.
Статья 48. Подсчет голосов на избирательном участке
Подсчет голосов на избирательном участке производится уча¬
стковой избирательной комиссией.
Избирательные ящики вскрываются участковой избирательной
комиссией после объявления председателем комиссии об оконча¬
нии голосования. Вскрытие избирательных ящиков до окончания
голосования запрещается. Перед вскрытием избирательных ящи¬
ков все не выданные избирателям бюллетени должны быть пога¬
шены участковой избирательной комиссией.
Участковая избирательная комиссия по основному и дополни¬
тельному спискам избирателей устанавливает общее число изби¬
рателей на избирательном участке, а также число избирателей, по¬
лучивших бюллетени. На основании бюллетеней, находившихся в
избирательных ящиках, участковая избирательная комиссия уста¬
навливает общее число избирателей, принявших участие в голосо¬
вании, число голосов, поданных «за», и число голосов, поданных
«против» каждого кандидата в народные судьи, а также число бюл-
о
О
летенеи, признанных недействительными.
Признаются недействительными бюллетени неустановленного
образца, а также бюллетени, в которых при голосовании оставлено
более одного кандидата. При возникновении сомнений в действи¬
тельности избирательного бюллетеня вопрос разрешается участко¬
вой избирательной комиссией путем голосования.
Во время подсчета голосов имеют право присутствовать пред¬
ставители от общественных организаций, трудовых коллективов, а
также представители печати, телевидения, радио.
Статья 49. Протокол участковой избирательной комиссии
Результаты подсчета голосов рассматриваются на заседании
участковой избирательной комиссии и заносятся в протокол, кото¬
рый подписывается
председателем,
заместителем
председателя,
556

секретарем и членами комиссии и сразу же пересылается в район¬
ную, городскую, районную в городе избирательную комиссию по
выборам народных судей. К протоколу прилагаются имеющиеся
особые мнения членов комиссии; заявления и жалобы, поступив¬
шие в комиссию, о нарушениях, допущенных в ходе голосования
или при подсчете голосов; акт, составленный в случае повреждения
пломбы или печати на избирательном ящике.
Статья 50. Установление результатов выборов по округу
Результаты выборов по каждому избирательному округу уста¬
навливаются районной, городской, районной в городе избиратель¬
ной комиссией по выборам народных судей.
На основании протоколов участковых избирательных комиссий
районная, городская, районная в городе избирательная комиссия
определяет: общее число избирателей по округу; число избирате¬
лей, получивших избирательные бюллетени; число избирателей,
принявших участие в голосовании; число голосов, поданных «за»,
и число голосов, поданных «против» каждого кандидата в народ¬
ные судьи; число бюллетеней, признанных недействительными.
Избранным считается кандидат в народные судьи, получивший
на выборах больше половины голосов всех избирателей округа.
Районная, городская,- районная в городе избирательная комис¬
сия может признать выборы недействительными из-за допущенных
в ходе выборов или при подсчете голосов нарушений настоящего
Закона.
Районная, городская, районная в городе избирательная комис¬
сия признает выборы несостоявшимися, если в них приняло учас¬
тие менее половины избирателей, внесенных в списки избирате¬
лей, а также в связи со смертью кандидата в народные судьи, если
по округу зарегистрирован один кандидат.
Во время подсчета голосов и установления результатов выборов
имеют право присутствовать представители от общественных ор¬
ганизаций, трудовых коллективов, а также представители печати,
телевидения, радио.
Статья 51. Протокол районной, городской, районной в городе
избирательной комиссии
Результаты выборов по каждому избирательному округу уста¬
навливаются на заседании районной, городской, районной в городе
избирательной комиссии по выборам народных судей и заносятся
в протокол, который подписывается председателем, заместителем
председателя, секретарем и членами комиссии. К протоколу при¬
лагаются имеющиеся, особые мнения членов комиссии, заявления
и жалобы, поступившие в комиссию, о нарушениях, допущенных в
557

ходе голосования, при подсчете голосов или установлении резуль¬
татов выборов.
Статья 52. Регистрация народных судей. Опубликование ито¬
гов выборов
Районная, городская, районная в городе избирательная комис¬
сия по выборам народных судей после установления результатов
выборов производит регистрацию народных судей, избранных по
каждому избирательному округу.
Районная, городская, районная в городе избирательная комис¬
сия отказывает в регистрации народного судьи в случае признания
выборов недействительными.
Сообщение об итогах выборов народных судей районного (го¬
родского) народного суда и список избранных народных судей опу¬
бликовываются районной, городской, районной в городе избира¬
тельной комиссией не позднее чем на седьмой день после выборов.
Список избранных народных судей передается соответственно
•исполнительному комитету районного, городского, районного в го¬
роде Совета народных депутатов, который направляет его отделу
юстиции исполнительного комитета областного, Минского городско¬
го Совета народных депутатов.
Глава 9
ПОВТОРНЫЕ ВЫБОРЫ.
ВЫБОРЫ НАРОДНЫХ СУДЕЙ ВМЕСТО ВЫБЫВШИХ.
ВЫБОРЫ ВО ВНОВЬ ОБРАЗОВАННОМ РАЙОНЕ,
ГОРОДЕ, РАЙОНЕ ГОРОДА.
ДОПОЛНИТЕЛЬНЫЕ ВЫБОРЫ
Статья 53. Повторные выборы
Если ни один из баллотировавшихся по избирательному округу
кандидатов в народные судьи не был избран либо выборы по из¬
бирательному округу были признаны несостоявшимися или недей¬
ствительными, районная, городская, районная в городе избиратель¬
ная комиссия по выборам народных судей решает вопрос о прове¬
дении повторных выборов. При этом она обращается к исполни¬
тельному комитету соответствующего Совета народных депутатов
•с предложением утвердить участковые избирательные комиссии
данного избирательного округа в новом составе.
Повторные выборы производятся в месячный срок с соблюдени¬
ем требований настоящего Закона. Голосование проводится на тех
же избирательных участках и по спискам избирателей, составлен¬
ным для проведения выборов народных судей районных (городских)
народных судов.
558

Утверждение состава участковых избирательных комиссий, ре¬
гистрация кандидатов в народные судьи и другие мероприятия
производятся в сроки, установленные статьей 54 настоящего Закона.
Статья 54. Проведение выборов народных судей вместо вы¬
бывших
В случае выбытия народного судьи до истечения срока его пол¬
номочий в соответствующем избирательном округе в полутораме¬
сячный срок производятся новые выборы. Выборы назначаются
исполнительным комитетом областного, Минского городского Сове¬
та народных депутатов не позднее чем за месяц до их проведения и
организуются в соответствии с настоящим Законом. При этом рай¬
онная, городская, районная в городе избирательная комиссия обра¬
зуется на третий день, а участковые избирательные комиссии — на
пятый день после назначения выборов. Регистрация кандидатов в-
народные судьи заканчивается за 10 дней до выборов.
Голосование может быть закончено и ранее 10 часов вечера, ес¬
ли проголосовали все избиратели, внесенные в списки избирателей..
Председатель, или заместитель председателя, или секретарь
участковой избирательной комиссии освобождается от выполнения
производственных или служебных обязанностей в период подго¬
товки и проведения выборов на 20 календарных дней с сохранени¬
ем среднего заработка по месту постоянной работы.
В случае выбытия народного судьи менее чем за четыре месяца
до истечения срока его 'полномочий выборы народного судьи вме¬
сто выбывшего, как правило, не проводятся.
Статья 55. Проведение выборов народных судей во вновь
образованном районе, городе, районе города. До¬
полнительные выборы
Выборы народных судей во вновь образованном районе, городе,,
районе города производятся в случаях, когда образование район¬
ного (городского) народного суда невозможно ввиду отсутствия
народных судей, избранных на территории, вошедшей в состав
вновь образованного района, города, района в городе.
Дополнительные выборы народных судей проводятся в случаях,
когда для образования районного (городского) народного суда не¬
достаточно имеющихся народных судей, избранных на территории,
вошедшей в состав вновь образованного района, города, района в.
городе, а также при увеличении количества народных судей в рай¬
онном (городском) народном суде.
Выборы народных судей во вновь образованном районе, городе,
районе города и дополнительные выборы народных судей назнача¬
ются исполнительным комитетом областного, Минского городского’
559

•Совета народных депутатов не позднее чем в месячный срок со дня
принятия решения об образовании районного (городского) народ¬
ного суда или об увеличении количества народных судей в район¬
ном (городском) народном суде и проводятся в соответствии с на¬
стоящим Законом.
В случае, когда во вновь образованном районе, городе, районе
города исполнительный комитет районного, городского, районного
в городе Совета народных депутатов еще не избран, образование
избирательных округов, утверждение состава избирательных ко¬
миссий производятся исполнительным комитетом соответствующе¬
го Совета народных депутатов, назначившим выборы.
Дополнительные'выборы народных судей проводятся по избира-
тельным округам, образуемым за счет изменения границ сущест¬
вующих избирательных округов по выборам народных судей.
РАЗДЕЛ III
ПОРЯДОК ПРОВЕДЕНИЯ ВЫБОРОВ
НАРОДНЫХ ЗАСЕДАТЕЛЕЙ РАЙОННЫХ
(ГОРОДСКИХ) НАРОДНЫХ СУДОВ
Глава 10
ОРГАНИЗАЦИЯ ВЫБОРОВ НАРОДНЫХ ЗАСЕДАТЕЛЕ
Статья 56. Порядок назначения выборов
Выборы народных заседателей районных (городских) народ¬
ных судов Белорусской ССР назначаются Президиумом Верховно¬
го Совета Белорусской ССР.
Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР о на¬
значении выборов народных заседателей публикуется в печати не
позднее чем за 30 дней до истечения срока их полномочий.
На основании Указа Президиума Верховного Совета Белорус¬
ской ССР о назначении выборов народных заседателей исполни¬
тельный комитет областного, Минского городского Совета народ¬
ных депутатов устанавливает срок проведения выборов народных
заседателей районных (городских) народных судов по области, го¬
роду Минску.
Статья 57. Организация выборов
Выборы народных заседателей районных (городских) народных
судов организуются исполнительными комитетами районных, го-
560

родских (городов областного подчинения), районных в городе Со¬
ветов народных депутатов.
В воинских частях выборы народных заседателей районных
(городских) народных судов
ских частей по согласованию
онных, городских, районных
татов.
Исполнительный комитет
организуются командованием воин-
с исполнительными комитетами рай-
в городах Советов народных депу-
о
о
районного, городского, районного в
городе Совета народных депутатов:
а)	осуществляет контроль за исполнением настоящего Закона
в ходе подготовки и проведения выборов народных заседателей
районного (городского) народного суда;
б)	рассматривает заявления и жалобы на неправильное прове¬
дение выборов народных заседателей районного (городского) на¬
родного суда;
в)	устанавливает результаты выборов народных заседателей
районного (городского) народного суда по району, городу, району
в городе и составляет список избранных народных заседателей;
г)	выдает избранным народным заседателям удостоверения на¬
родного заседателя;
д)	опубликовывает сообщение об итогах выборов народных за¬
седателей районного (городского) народного суда;
е)	осуществляет другие полномочия в соответствии с настоящим
Законом.
Статья 58. Порядок проведения выборов
Выборы народных заседателей районных (городских) народных
судов проводятся на собраниях граждан по месту их работы или
жительства, военнослужащих — по воинским частям.
Собрания по выборам народных заседателей районных (город¬
ских) народных судов созываются организациями Коммунистиче¬
ской партии Советского Союза, профессиональных союзов, Всесо¬
юзного Ленинского Коммунистического Союза Молодежи, коопе¬
ративными и другими общественными организациями.
Собрания военнослужащих созываются командованием воин¬
ской части. При невозможности проведения общего собрания воен¬
нослужащих части собрания проводятся по подразделениям.
Собрания граждан по месту их жительства созываются исполни¬
тельным комитетом городского, районного в городе, поселкового,
сельского Совета народных депутатов.
Собрания проводятся в трудовых коллективах, воинских частях
и населенных пунктах с числом избирателей не менее 100 человек.
Если число избирателей в них менее 100 человек, выборы проводят¬
ся совместно с другими трудовыми коллективами, воинскими час¬
тями и избирателями, проживающими в других населенных пунктах;
19 Зак. 2428
561

В крупных трудовых коллективах собрания могут проводиться
по цехам, участкам, сменам, бригадам, отделениям.
О времени и месте собрания по выборам народных заседателей
граждане оповещаются не позднее чем за три дня до собрания.
Собрание считается правомочным при участии в нем большин¬
ства избирателей данного трудового коллектива, военнослужащих
воинской части или большинства избирателей по месту их житель¬
ства.
Выдвижение кандидатов в народные заседатели районных (го¬
родских) народных судов осуществляют организации Коммунисти¬
ческой партии Советского Союза, профессиональных союзов, Все¬
союзного Ленинского Коммунистического Союза Молодежи, коопе¬
ративные и другие общественные организации, трудовые коллек¬
тивы, а также собрания военнослужащих по воинским частям.
Каждому присутствующему на собрании предоставляется пра¬
во участвовать в обсуждении выдвинутых кандидатур, поддержи¬
вать предлагаемые кандидатуры либо вносить предложения об их
отводе.
Выборы народных заседателей районных (городских) народных
судов проводятся открытым голосованием по каждой кандидатуре
в отдельности.
Избранными народными заседателями районного (городского)
народного суда считаются лица, получившие больше половины го¬
лосов избирателей данного трудового коллектива, военнослужащих
воинской части или большинства избирателей по месту их житель¬
ства.
На собрании избирается президиум и ведется протокол.
Статья 59. Протокол собрания по выборам народных засе¬
дателей
Результаты голосования заносятся в протокол собрания, который
подписывается всем составом президиума собрания.
В протоколе собрания должно быть указано:
наименование организации или населенного пункта, в котором
состоялось собрание; место и время проведения собрания; общее
число избирателей в данном коллективе, населенном пункте; чис¬
ло избирателей, принявших участие в собрании; фамилия, имя и
отчество каждого кандидата в народные заседатели; число голо¬
сов, поданных «за», и число голосов, поданных «против» каждого
кандидата в народные заседатели; фамилия, имя, отчество, воз¬
раст, занятие, местожительство каждого избранного народного за¬
седателя, а также избирался ли он ранее народным заседателем.
Протокол собрания после его подписания сразу же пересыла¬
ется в исполнительный комитет соответствующего районного, го¬
родского, районного в городе Совета народных депутатов.
562

Статья 60. Установление результатов выборов народных за¬
седателей
Исполнительный комитет районного, городского, районного в
городе Совета народных депутатов на основании протоколов собра¬
ний устанавливает результаты выборов народных заседателей и со¬
ставляет список народных заседателей данного районного (город¬
ского) народного суда.
Исполнительный комитет районного, городского, районного в
городе Совета народных депутатов может признать выборы недей¬
ствительными из-за допущенных в ходе выборов нарушений настоя¬
щего Закона.
Исполнительный комитет районного, городского, районного в
городе Совета народных депутатов признает выборы несостоявши¬
мися, если в них приняло участие менее половины избирателей
данного коллектива или проживающих в населенном пункте.
Список народных заседателей утверждается исполнительным
комитетом районного, городского, районного в городе Совета на¬
родных депутатов и пересылается в районный (городской) народ¬
ный суд.
Глава 11
ПОВТОРНЫЕ ВЫБОРЫ.
ВЫБОРЫ НАРОДНЫХ ЗАСЕДАТЕЛЕЙ
ВМЕСТО ВЫБЫВШИХ,
ВЫБОРЫ ВО ВНОВЬ ОБРАЗОВАННОМ РАЙОНЕ,
ГОРОДЕ, РАЙОНЕ ГОРОДА
Статья 61.
Если выборы
Повторные выборы. Выборы народных заседате¬
лей вместо выбывших
народного заседателя признаны недеиствительны-
и
о
ми или несостоявшимися, исполнительный комитет районного, го¬
родского, районного в городе Совета народных депутатов органи¬
зует повторные выборы.
В случае выбытия народного заседателя районного (городского)
народного суда до истечения срока его полномочий могут быть
проведены новые выборы.
Повторные выборы и выборы вместо выбывших народных засе¬
дателей проводятся с соблюдением требований настоящего Закона.
1
Статья 62. Выборы народных заседателей во вновь образо¬
ванном районе, городе, районе города и допол¬
нительные выборы
Выборы народных заседателей во вновь образованном районе,
городе, районе города производятся в случаях, когда образование
19*
563

районного (городского) народного суда невозможно ввиду отсут¬
ствия народных заседателей, избранных на территории, вошедшей в
состав вновь образованного района, города, района в городе.
Дополнительные выборы народных заседателей проводятся в
случаях, когда для образования районного (городского) народно¬
го суда во вновь образованном районе, городе, районе города не¬
достаточно имеющихся народных заседателей, избранных на тер¬
ритории, вошедшей в состав вновь образованного района, города,
района в городе, а также при необходимости увеличения числа на¬
родных заседателей соответствующего народного суда.
В предусмотренных настоящей статьей случаях выборы народ¬
ных заседателей назначаются исполнительным комитетом област¬
ного, Минского городского Совета народных депутатов не позднее
чем в месячный срок со дня принятия решения об образовании
районного (городского) народного суда или об увёличёнии количе¬
ства народных заседателей в районном (городском) народном су¬
де и проводятся с соблюдением требований настоящего Закона.
РАЗДЕЛ IV
УДОСТОВЕРЕНИЕ ОБ ИЗБРАНИИ НАРОДНЫМ СУДЬЕЙ
УДОСТОВЕРЕНИЯ НАРОДНОГО СУДЬИ
И НАРОДНОГО ЗАСЕДАТЕЛЯ.
ФОРМЫ ИЗБИРАТЕЛЬНЫХ ДОКУМЕНТОВ И ПОРЯДОК
ИХ ХРАНЕНИЯ.
ОБРАЗЕЦ ИЗБИРАТЕЛЬНОГО ЯЩИКА
Статья 63. Удостоверение об избрании народным судьей.
Удостоверения народного судьи и народного за
седателя
Районная, городская, районная в городе избирательная комис¬
сия после опубликования сообщения об итогах выборов народных
судей выдает каждому избранному народному судье удостоверение
о его избрании.
Отдел юстиции исполнительного комитета областного, Минско¬
го городского Совета народных депутатов выдает каждому избран-
йому народному судье удостоверение народного судьи соответству¬
ющего районного (городского) народного суда.
Исполнительный комитет районного, городского, районного в
городе Совета народных депутатов после утверждения списка на¬
родных заседателей районного (городского) народного суда выдает
каждому избранному народному заседателю удостоверение народ¬
ного заседателя соответствующего районного (городского) народ¬
ного суда.
564

Статья 64. Формы избирательных документов, образец изби¬
рательного ящика
Формы списка избирателей, удостоверения на право голосова¬
ния, протоколов избирательных комиссий, форма и цвет избира¬
тельного бюллетеня, образец избирательного ящика, форма удо¬
стоверения об избрании народным судьей районного (городского)
народного суда, а также форма списка народных заседателей и фор¬
ма удостоверения об избрании народным заседателем районного
(городского) народного суда устанавливаются Президиумом Вер¬
ховного Совета Белорусской ССР.
Статья 65. Порядок хранения избирательных документов
Делопроизводство избирательных комиссий по выборам народ¬
ных судей районных (городских) народных судов Белорусской
ССР передается избирательными комиссиями по окончании их ра¬
боты исполнительному комитету районного, городского, районного
в городе Совета народных депутатов.
Порядок хранения избирательных документов по выборам на¬
родных судей и народных заседателей районных (городских) на¬
родных судов устанавливается Президиумом Верховного Совета
Белорусской ССР.
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
и. поляков
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск
№ 1592—X
ЗАКОН
Белорусской Советской Социалистической
Республики
О порядке отзыва народных судей и народных заседателей
районных (городских) народных судов Белорусской ССР
РАЗДЕл I
ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ
Статья 1. В соответствии с Конституцией Белорусской ССР
народные судьи и народные заседатели районных (городских) на¬
родных судов Белорусской ССР могут быть отозваны избирателя¬
ми, если они не оправдали их доверия или совершили действия, не:
достойные высокого звания народного судьи или народного засе¬
дателя.
565

Статья 2. Право возбуждения вопроса об отзыве народного
судьи и народного заседателя
принадлежит организациям Ком¬
мунистической партии Советского Союза, профессиональных со¬
юзов, Всесоюзного Ленинского Коммунистического Союза Моло¬
дежи, кооперативным и другим общественным организациям в ли¬
це их районных, городских, районных в городах органов, трудовым
коллективам, собраниям военнослужащих по воинским частям, а в
отношении народного заседателя — также собраниям избирателей
по месту их жительства.
Статья 3. Общественные организации, трудовые коллективы,
собрания, возбуждающие вопрос об отзыве народного судьи или
народного заседателя, сообщают об этом ему с изложением моти¬
вов постановки вопроса об отзыве.
Народный судья и народный заседатель вправе давать общест¬
венным организациям, трудовым коллективам и собраниям, воз¬
буждающим вопрос об отзыве, объяснения в устной или письмен¬
ной форме по поводу обстоятельств, послуживших основанием для
постановки этого вопроса.
Статья 4. Решения общественных организаций, трудовых
коллективов и собраний, возбудивших вопрос об отзыве народного
судьи или народного заседателя, направляются в исполнительный
комитет районного, городского, районного в городе Совета народ¬
ных депутатов.
Исполнительный комитет соответствующего Совета народных
депутатов рассматривает представленные материалы и, если вопрос
об отзыве народного судьи или народного заседателя возбужден с
соблюдением требований настоящего Закона, назначает проведе¬
ние голосования об отзыве народного судьи или народного заседа
теля.
Статья 5. Общественным организациям, коллективам, равно
как и каждому гражданину Белорусской ССР, после назначения
исполнительным комитетом районного, городского, районного в го¬
роде Совета народных депутатов проведения голосования об отзы¬
ве народного судьи или народного заседателя обеспечивается право
беспрепятственной агитации за отзыв или против отзыва народно¬
го судьи или народного заседателя.
РАЗДЕЛ II
ПОРЯДОК ОТЗЫВА НАРОДНОГО СУДЬИ
Статья 6. Народный судья районного (городского) народного
суда может быть отозван по решению избирателей соответствую¬
щего избирательного округа.
Статья 7. Для наблюдения за исполнением настоящего Зако¬
на при проведении голосования об отзыве народного судьи и опре-
566

деления результатов голосования по округу образуется районная;
городская, районная в городе комиссия из представителей от ор¬
ганизаций Коммунистической партии Советского Союза, профес¬
сиональных союзов, Всесоюзного Ленинского Коммунистического
Союза Молодежи, кооперативных и других общественных органи¬
заций, от трудовых коллективов и собраний военнослужащих по
воинским частям.
Районная, городская, районная в городе комиссия по проведе¬
нию голосования об отзыве народного судьи образуется в составе
председателя, заместителя председателя, секретаря и от 6 до 10
членов комиссии. Состав комиссии утверждается исполнительным
комитетом соответствующего Совета народных депутатов.
Статья 8. Вопрос об отзыве народного судьи обсуждается и
решается на собраниях избирателей соответствующего избиратель¬
ного округа, проводимых по предприятиям, учреждениям, органи¬
зациям, воинским частям и по месту жительства избирателей.
Собрания избирателей созываются: в трудовых коллективах —
общественными организациями, указанными в статье 2 настояще¬
го Закона, в воинских частях — командованием частей, по месту
жительства избирателей — исполнительными комитетами город¬
ских, районных в городах, поселковых, сельских Советов народных
депутатов.
Собрание считается правомочным при участии в нем большин¬
ства избирателей, работающих в данном трудовом коллективе, со¬
стоящих в воинской части, или большинства избирателей по месту
их жительства.
Решение по вопросу об отзыве народного судьи принимается от¬
крытым голосованием.
На собрании избирается президиум и ведется протокол.
Статья 9. В протоколе собрания избирателей должно быть
указано: наименование организации или населенного пункта, в ко¬
тором состоялось собрание; место и время проведения собрания;
общее число избирателей в данном коллективе, населенном пунк^
те; число избирателей, принявших участие в собрании; фамилия,
имя, отчество отзываемого народного судьи; число голосов, подан¬
ных за отзыв и против отзыва народного судьи.
Протокол собрания избирателей подписывается всеми членами
президиума собрания и сразу же представляется в районную, го¬
родскую, районную в городе комиссию по проведению голосования
об отзыве народного судьи.
Статья 10. На основании протоколов собраний избирателей
районная, городская, районная в городе комиссия по проведению
голосования об отзыве народного судьи производит подсчет голо¬
сов, поданных по округу за отзыв и против отзыва народного судьи,
устанавливает результаты голосования об отзыве и сообщает об
этом исполнительному комитету районного, городского, районного
567

в городе Совета народных депутатов, который извещает об отзыве
народного судьи отдел юстиции исполнительного комитета област¬
ного, Минского городского Совета народных депутатов.
Статья 11. Народный судья считается отозванным, если за
отзыв голосовало больше половины избирателей данного избира¬
тельного округа.
Статья 12. Результаты голосования об отзыве народного
судьи не позднее пяти дней после определения результатов голосо¬
вания опубликовываются районной, городской, районной в городе
комиссией по'проведению голосования об отзыве народного судьи.
С т а т ь я 13. Рассмотрение жалоб о нарушении настоящего За¬
кона при проведений голосования об отзыве народного судьи про¬
изводится районной, городской, районной в городе комиссией по
проведению голосования об отзыве народного судьи.
Рассмотрение жалоб на неправильные действия районной, го¬
родской, районной в городе комиссии по проведению голосования
об отзыве народного судьи производится исполнительным комите¬
том районного, городского, районного в городе Совета народных
депутатов.
РАЗДЕЛ III
ПОРЯДОК ОТЗЫВА НАРОДНОГО ЗАСЕДАТЕЛЯ
Статья 14. Народный заседатель районного (городского)
народного суда может быть отозван по решению собрания коллек¬
тива или избирателей по месту их жительства, избравших его на¬
родным заседателем.
Собрания проводятся по месту работы или жительства избира¬
телей, военнослужащих — по воинским частям.
Собрания созываются общественными организациями, указан¬
ными в статье 2 настоящего Закона. Собрания избирателей по ме¬
сту их жительства созываются исполнительными комитетами го¬
родских, районных в городах, поселковых, сельских Советов народ¬
ных депутатов, военнослужащих — командованием воинских частей.
Собрание считается правомочным при участии в нем большин¬
ства избирателей, работающих в данном трудовом коллективе, со¬
стоящих в воинской части, или большинства избирателей по месту
их жительства.
Решение по вопросу об отзыве народного заседателя принима¬
ется открытым голосованием.
На собрании избирается президиум и ведется протокол.
Статья 15. В протоколе собрания должно быть указано:
наименование организации или населенного пункта, в котором со¬
стоялось собрание; место и время проведения собрания; общее чи¬
сло избирателей в данном коллективе, населенном пункте; число
568

избирателей, принявших участие в собрании; фамилия, имя, от¬
чество отзываемого народного заседателя; число голосов, поданных
за отзыв и против отзыва народного заседателя.
Протокол собрания избирателей подписывается всеми членами
президиума собрания и сразу же представляется в исполнительный
комитет районного, городского, районного в городе Совета народ¬
ных депутатов.
Статья 16. Народный заседатель считается отозванным, ес¬
ли за отзыв голосовало больше половины избирателей данного тру¬
дового коллектива, военнослужащих воинской части, избирателей
по месту их жительства, где он был избран народным заседателем.
Статья 17. Наблюдение за исполнением настоящего Закона
при проведении отзыва народного заседателя осуществляет испол¬
нительный комитет районного, городского, районного в городе Со¬
вета народных депутатов.
Статья 18. Исполнительный комитет районного, городского,
районного в городе Совета народных депутатов рассматривает про^
токол собрания об отзыве народного заседателя и, если отзыв про¬
веден в соответствии с настоящим Законом, сообщает об этом пред¬
седателю соответствующего районного (городского) народного
суда.
Статья 19. Рассмотрение жалоб о нарушении настоящего
Закона при проведении голосования об отзыве народного заседа¬
теля производится исполнительным комитетом районного, город¬
ского, районного в городе Совета народных депутатов.
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
и. поляков
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск
№ 1593—X
Верховного Совета Белорусской ССР
О порядке введения в действие Закона
Белорусской ССР
«О судоустройстве Белорусской ССР»,
Закона Белорусской ССР
«О выборах районных (городских) народных судов
Белорусской ССР» и Закона Белорусской ССР
«О порядке отзыва народных судей
и народных заседателей
районных (городских) народных судов Белорусской ССР»
В связи с принятием Закона Белорусской ССР «О судоустрой¬
стве Белорусской ССР», Закона Белорусской ССР «О выборах
569

районных (городских) народных судов Белорусской ССР» и Зако¬
на Белорусской ССР «О порядке отзыва народных судей и народ-
ных заседателей районных (городских) народных судов Белорус¬
ской ССР» Верховный Совет Белорусской Советской Социалисти¬
ческой Республики постановляет:
1.	Ввести в действие Закон Белорусской ССР «О судоустройст¬
ве Белорусской ССР», Закон Белорусской ССР «О выборах рай¬
онных (городских) народных судов Белорусской ССР» и Закон
Белорусской ССР «О порядке отзыва народных судей и народных
заседателей районных (городских) народных судов Белорусской
ССР» с 1 февраля 1982 года.
2.	Поручить Президиуму Верховного Совета Белорусской ССР
привести законодательство Белорусской ССР в соответствие с За¬
коном Белорусской ССР «О судоустройстве Белорусской ССР»,
Законом Белорусской ССР «О выборах районных (городских) на¬
родных судов Белорусской ССР» и Законом Белорусской ССР
«О порядке отзыва народных судей и народных заседателей район¬
ных (городских) народных судов Белорусской ССР».
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
И. ПОЛЯКОВ
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск
Mi 1594—X
ЗАКОН
Белорусской Советской Социалистической
Республики
Об утверждении Указа Президиума
Верховного Совета Белорусской ССР
«О преобразовании Комитета по надзору
за безопасным ведением работ
в промышленности и горному надзору
при Совете Министров Белорусской ССР
в Государственный комитет Белорусской ССР
по надзору за безопасным ведением работ
в промышленности и горному надзору»
и о внесении изменений
в Закон Белорусской ССР
«О Совете Министров Белорусской ССР»
Верховный Совет Белорусской Советской Социалистической
Республики постановляет:
Утвердить Указ-Президиума Верховного Совета Белорусской
570

ССР от 30 сентября 1981 года «О преобразовании Комитета по
нарзору за безопасным ведением работ в промышленности и гор-
ному надзору при Совете Министров Белорусской ССР в Государ¬
ственный комитет Белорусской ССР по надзору за безопасным
ведением работ в промышленности и горному надзору».
В связи с этим внести в Закон Белорусской ССР от 20 июня
1979 года «О Совете Министров Белорусской ССР» (СЗ БССР,
1979 г., № 18, ст. 296; 1980 г., № 7, ст. 123) следующие изменения:
статью 26 после слов «Государственный комитет Б.елорусской
ССР по производственно-техническому обеспечению сельского хо¬
зяйства» дополнить словами «Государственный комитет Белорус¬
ской ССР по надзору за безопасным ведением работ в промышлен*
ности и горному надзору»;
из статьи 28 исключить слова «Комитет по надзору за безопас¬
ным ведением работ в промышленности и горному надзору».
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
и. поляков
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск
№ 1595—X
ЗАКОН
Белорусской Советской Социалистической
Республики
Об утверждении Указов Президиума
Верховного Совета Белорусской ССР,
вносящих некоторые изменения
и дополнения в действующее законодательство
Белорусской ССР
Верховный Совет Белорусской Советской Социалистической
Республики постановляет:	’
Утвердить Указы Президиума Верховного Совета Белорусской
ССР:
от 26 июня 1981 года «О разовом сборе на колхозных рынках»;
от 22 июля 1981 года «О внесении изменений и дополнений
Гражданский процессуальный кодекс Белорусской ССР и о внесе¬
нии изменений в статью 40 Исправительно-трудового кодекса Бе¬
лорусской ССР»;
от 27 августа 1981 года «О порядке приема в гражданство Бе¬
лорусской ССР»;
от 22 октября 1981 года «О внесении дополнений в Уголовный
кодекс Белорусской ССР»;
571

от 22 октября 1981 года «О внесении дополнений в статью 123
Уголовно-процессуального кодекса Белорусской ССР»;
от 22 октября 1981 года «Об административной ответственное’
ти за изготовление, приобретение или хранение самогона или дру’
гих крепких спиртных налитков домашней выработки»;
от 22 октября 1981 года «О. внесении изменений в статью. 155
Уголовного кодекса Белорусской ССР»;
от 22 октября 1981 года «О внесении изменений в Указ Прези¬
диума Верховного Совета Белорусской ССР «О мерах по усилению
борьбы против пьянства и алкоголизма»;
от 27 октября 1981 года «О внесении изменений в статью 116
Кодекса законов о труде Белорусской ССР»;.
от 9 ноября 1981 года «О внесении дополнений и изменений в
Уголовный и Уголовно-процессуальный кодексы Белорусской ССР».
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
И. ПОЛЯКОВ
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск
№ 1596—X
ПОСТАНОВЛЕНИ Е
Верховного Совета Белорусской ССР
Об утверждении Указов Президиума
Верховного Совета Белорусской ССР
об освобождении от должности и назначении
отдельных лиц, входящих в состав
Совета Министров Белорусской ССР
Верховный Совет Белорусской Советской Социалистической Ре¬
спублики постановляет:
Утвердить Указы Президиума Верховного Совета Белорусской
ССР:
от 30 сентября 1981 года — о назначении тов. Богдана Александ¬
ра Степановича Председателем Государственного комитета Бело¬
русской ССР по надзору за безопасным ведением работ в промыш¬
ленности и горному надзору;
от 2 октября 1981 года — о назначении тов. Макаеда Николая
Александровича Министром торговли Белорусской ССР и об осво¬
бождении от этих обязанностей тов. Сташенкова Николая Алексе¬
евича в связи с переходом на другую работу.
Председатель Президиума Верховного Совета БССР
и. поляков
Секретарь Президиума Верховного Совета БССР
Е. ЧАГИНА
26 ноября 1981 года, гор. Минск'
№ 1597—X
■ 572

ПОСТАНОВЛЕНИЕ
Верховного Совета Белорусской ССР
По докладу Мандатной комиссии Верховного
Совета Белорусской ССР
Заслушав доклад Мандатной комиссии, Верховный Совет Бело¬
русской ССР постановляет:
Признать полномочия депутата Верховного Совета Белорусской
ССР товарища Киселева Тихона Яковлевича, избранного 30 авгу¬
ста 1981 года по Белоушскому избирательному округу № 208 Брест¬
ской области.
25 ноября 1981 года, гор. Минск

3 М Е С Т
Пасяджэнне першае
25 лістапада 1981 года
Адкрыццё чацвёртай сесіі Вярхоўнага Савета Беларускай ССР дзесятага
склікання	  3
Ушанаванне памяці дэпутата Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, перша-
га намесніка старшыні выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных
дэпутатаў Уладзіміра Пятровіча Старавойтава 	 3
Даклад старшыні Мандатнай камісіі Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
Фаміча А. М. аб выніках праверкі паўнамоцтваў нанава выбранага дэпу¬
тата Кісялёва Ціхана Якаўлевіча	   4
Прыняцце Пастановы Вярхоўнага Савета Беларускай ССР аб прызнанні
паўнамоцтваў дэпутата Кісялёва Ціхана Якаўлевіча	 5
Зацвярджэнне парадку дня чацвёртай сесіі Вярхоўнага Савета Беларус¬
кай ССР	 5
Зацвярджэнне парадку разгляду пытанняў аб Дзяржаўным плане экана-
мічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР па 1981—1985 гады, аб
Дзяржаўным плане эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР
на 1982 год і аб ходзе выканання Дзяржаўнага плана эканамічнага і са¬
цыяльнага развіцця Беларускай ССР у 1981 годзе, аб Дзяржаўным бюджэ-
це Беларускай ССР на 1982 і аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту Бела¬
рускай ССР за 1980 год	  6
Прыняцце прапановы аб правядзенні ранішняга пасяджэння 26 лістапада
1981 года	 6
Прыняцце прапановы Старшыні Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай
ССР дэпутата Палякова Івана Яўцеевіча аб выбранні членам Прэзідыума
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Кісялёва Ціхана Якаўлевіча ...	6
Разгляд пытанняў — аб Дзяржаўным плане эканамічнага і сацыяльнага
развіцця Беларускай ССР на 1981—1985 гады, аб Дзяржаўным плане эка-
намічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1982 год і аб ходзе
выканання Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця Бела¬
рускай ССР у 1981 годзе, аб Дзяржаўным бюджэце Беларускай ССР на
1982 год і аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту Беларускай ССР за 1980 год 7
Даклад аб Дзяржаўным плане эканамічнага і сацыяльнага развіцця Бела¬
рускай ССР на 1981—1985 гады, аб Дзяржаўным плане эканамічнага і са¬
цыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1982 год і аб ходзе выканання
Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР
у 1981 годзе першага намесніка Старшыні Савета Міністраў Беларускай
ССР, Старшыні Дзяржплана рэспублікі дэпутата Гвоздзева Віктара Аляк-
сандравіча	•	•	•	•	:	?
Асноўныя заданы эканамічнага і сацыяльнага развіцця рэспублікі
ў 1981—1985 гадах	 8
Развіццё навукі і паскарэнне	тэхнічнага прагрэсу	12
Развіццё прамысловасці	13
Развіццё аграпрамысловага	комплексу	19
574

Транспарт і сувязь

Капітальнае будаўніцтва

Сацыяльнае развіццё і павышэнне народнага дабрабыту .
Аб Дзяржаўным плане эканамічнага і сацыяльнага развіцця БССР на
1982 год

Даклад аб Дзяржаўным бюджэце Беларускай ССР на 1982 год і аб выка
нанні „Дзяржаўнага бюджэту Беларускай ССР за 1980 год Міністра фі
нансаў Беларускай ССР дэпутата Шацілы Баляслава Іосіфавіча
Дзяржаўны бюджэт БССР на 1982 год

Даходы Дзяржаўнага бюджэту БССР

Расходы Дзяржаўнага бюджэту БССР .. .	.

Расходы на . сацыяльна-культурныя мерапрыемствы

Расходы на кіраванне .

Мясцовыя бюджэты .

Садаклад пастаянных камісій Вярхоўнага Савета Беларускай ССР аб Дзяр-
жаўным плане эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на
1981—1985 гады, аб Дзяржаўным плане эканамічнага і сацыяльнага раз-
віцця Беларускай ССР на 1982 год і аб ходзе выканання Дзяржаўнага пла¬
на эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР у 1981 годзе, аб
Дзяржаўным бюджэце Беларускай ССР на 1982 год і аб выкананні Дзяр-
жаўнага бюджэту Беларускай ССР за 1980 год старшыні Планава-бюджэт-
най камісіі Вярхоўнага Савета БССР дэпутата Бысенкі Віктара Дзмітрые-
віча .	.....	.	.	  .
Абмеркаванне пытанняў .аб Дзяржаўным плане эканамічнага і сацыяльнага
развіцця Беларускай ССР на 1981—1985 гады, аб Дзяржаўным плане эка-
намічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1982 год і аб ходзе
выканання Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця Бе¬
ларускай ССР у 1981 годзе, аб Дзяржаўным бюджэце Беларускай ССР на
1982 год і аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту Беларускай ССР за
1980 год

Прамова дэпутата Сухій М. А. .	.

Прамова дэпутата Таразевіча Г. С

Прамова дэпутата Малафеева А. А.

Прамова дэпутата Сянько Ф. П. .	.

22
24
25
29
33
34
34
40
46
49
49
51
59
59
63
66
69
Пасяджэнне другое
25 лістапада 1981
Працяг абмеркавання пытанняў аб Дзяржаўным плане эканамічнага і са¬
цыяльнага развіцця Беларускай. ССР на 1981—1985 гады, аб Дзяржаўным
плане эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1982 год
і аб ходзе выканання Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага
развіцця Беларускай ССР у 1981 годзе, аб Дзяржаўным бюджэце Беларус-
кай ССР на
ССР за 1980
Прамова
Прамова
Прамова
Прамова
Прамова
1982 го
год .
I
і аб выкананні Дзяржаўнага
дэпутата Мацюшэўскага К
дэпутата
дэпутата
дэпутата
дэпутата
Маслакова А. В.
Савановіч Л. М.
Шыбекі I. А. .
Мінкевіча М. Г.
Прамова дэпутата Савасценкі Я. Я.
Прамова дэпутата Яновіча А. А.
Прамова дэпутата Махнача А. С.
Прамова дэпутата Чайкі Я. М.
Прамова дэпутата Нагібовіча Л. М
Прамова дэпутата Вараб’ёвай В. П.
бюджэту Беларускай
74
74
78
81
83
87
91
94
98
101
104
108
575

Пасяджэнне трэцяе
2 6 лістапада 1981 года
Працяг абмеркавання пытанняў. аб. Дзяржаўным .плане экацаміянага і са-
цыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1981—1985 гады, аб Дзяржаўным
плане эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1982 год
і аб ходзе выканання Дзяржаўнага плана эканамічнага. і сацыяльнага
развіцця Беларускай .ССР у 1981 годзе, аб Дзяржаўным бюджэце Беларус¬
кай ССР на 1982 год і аб выкананні Дзяржаўнага бюджету Беларускай
ССР за 1980 год. 				113
Прамова дэпутата Мачуева Б. М	113
Прамова дэпутата . Кійкова А. Я. .				 •	• П6
Прамова дэпутата Дземідовіч Т. Р. .			120
Прамова дэпутата Місуна Ц. 1	122
Прамова дэпутата Андрэева А. Я	127
Прамова дэпутата Курбацкага I. У	131
Заключнае слова па пытаниях аб Дзяржаўным плане эканамічнага і сацы¬
яльнага. развіцця Беларускай ССР на 1981—1985 гады, аб Дзяржаўным
плане эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1982 год і
аб ходзе выканання Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага раз-
віцця Беларускай ССР у 1981 годзе першага намесніка Старшыні Савета
Міністраў. Беларускай ССР, Старшыні Дзяржплана рэспублікі дэпутата
Гвоздзева В. А. .			134
Прыняцце Закона Беларускай ССР «Аб Дзяржаўным плане эканамічнага і
сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1981—1985 гады» ....	137
Прыняцце Закона Беларускай ССР «Аб Дзяржаўным плане эканамічнага
і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1982 год»	137
Прыняцце Пастановы Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб ходзе вы-
канання Дзяржаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця Бела¬
рускай ССР у 1981 годзе» .....		 137
Заключнае слова па пытанню аб Дзяржаўным бюджэце Беларускай ССР
на 1982 год і аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту Беларускай ССР за
1980 год Міністра фінансаў .Беларускай ССР дэпутата Шацілы Б. I. .	.	138
Парадак зацвярджэння Дзяржаўнага бюджэту Беларускай ССР на
1982 год і справаздачы аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту Беларускай
ССР за 1980 год  	139
Зацвярджэнне агульнай сумы даходаў Дзяржаўнага бюджэту Беларускай
ССР на 1982 год	140
Зацвярджэнне агульнай сумы расходаў Дзяржаўнага бюджэту Беларус¬
кай ССР на 1982 год	 140
Прыняцце Закона Беларускай ССР «Аб Дзяржаўным бюджэце Беларускай
ССР на 1982 год»	141
Прыняцце Пастановы Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб зацвяр-
джэнні справаздачы аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту Беларускай ССР
за 1980 год» ....	.	.	.	.	.	.. .. .	.. .	.	.	.	141
Разгляд пытання аб. праектах Закона Беларускай ССР «Аб ахове атмас-
фернага паветра» і Закона Беларускай. ССР «Аб ахове і выкарыстанні жы-
вёльнага свету» 	.	.	.	141
Даклад намесніка Старшыні Савета Міністраў Беларускай ССР дэпутата
Каваленкі Генадзя Герасімавіча .	...  	141
Садаклад пастаянных камісій намесніка старшьіні Камісіі па ахове прыро-
ды і рацыянальнаму выкарыстанню. прыродных рэсурсаў Вярхоўнага Саве¬
та Беларускай ССР дэпутата Канавалава. Уладзіміра Яфімавіча .	.	.	151
Абмеркаванне праектаў Закона. Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага
паветра» і Закона Беларускай. ССР «Аб ахове і выкарыстанні жывёль-
нага свету» ........		 155
576

Прамова дэпутата Казлова В. А.
Прамова дэпутата Кебіча В. Ф. .
Прамова дэпутата Гаўранінай Л. Ф
Прыняцце Закона Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра» .
Прыняцце Пастановы Вярхоўнага . Савета Беларускай ССР «Аб парадку
ўвядзення ў дзеянне Закона Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага па¬
•.	156
.	159
162
164
ветра»..

Прыняцце Закона Беларускай ССР «Аб ахове і выкарыстанні. жывёльнага
свету» 		•

Прыняцце Пастановы Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб парадку
ўвядзення ў дзеянне. Закона Беларускай ССР «Аб ахове і , выкарыстанні
жывёльнага свету» ...

Разгляд пытання аб праектах Закона Беларускай ССР «Аб судовым, ладзе
Беларускай ССР», Закона Беларускай ССР «Аб выбарах раённых (гарад-
скіх) народных судоў Беларускай ССР», Закона Беларускай ССР «Аб па¬
радку адклікання народных суддзяў і народных засядацеляў раённых (га-
радскіх) народных судоў Беларускай ССР» і аб зацвярджэнні Указаў Прэ-
зідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР
Даклад Сакратара Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР дэ¬
путата Чагінай Лізаветы Пятроўны
Прыняцце Закона Беларускай ССР «Аб судовым ладзе Беларускай ССР»
Прыняцце Закона Беларускай ССР «Аб выбарах раённых (гарадскіх) на¬
родных судоў. Беларускай ССР» .	...	...	.. ..
Прыняцце Закона Беларускай ССР «Аб парадку адклікання народных суд-
дзяў і народных засядацеляў раённых (гарадскіх) народных судоў Бела¬
рускай ССР»	  .
Прыняцце Пастановы. Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб парадку
ўвядзення ў дзеянне Закона Беларускай ССР «Аб судовым ладзе Бела¬
рускай ССР», Закона Беларускай ССР «Аб выбарах раённых (гарадскіх)
народных судоў Беларускай ССР» і Закона Беларускай ССР «Аб парадку
адклікання народных суддзяў і народных засядацеляў раённых (гарадскіх)
народных судоў Беларускай ССР»
Прыняцце Закона Беларускай ССР «Аб зацвярджэнні Указа Прэзідыума
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб пераўтварэнні Камітэта па на-
гляду за бяспечным вядзеннем работ у прамысловасці і горнаму нагляду
пры Савеце Міністраў Беларускай ССР у Дзяржаўны камітэт Беларускай
ССР па нагляду за бяспечным вядзеннем работ у прамысловасці і горнаму
нагляду» і аб унясенні змяненняў у Закон Беларускай ССР «Аб Савеце
Міністраў Беларускай ССР» .				 ..	.....
Прыняцце Закона Беларускай ССР «Аб зацвярджэнні Указаў ІІрэзідыума
Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, якія ўносяць некаторыя змяненні і да-
паўненні ў дзеючае заканадаўства Беларускай ССР»
Прыняцце Пастановы Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб зацвяр-
джэнні Указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР аб вызва-
ленні ад пасады і назначэнні асобных асоб, якія ўваходзяць у састаў Са¬
вета Міністраў Беларускай ССР» ...........
Закрыццё чацвёртай сесіі Вярхоўнага Савета Беларускай ССР дзесятага
склікання		 .	:
165
165
165
165
165
171
171
171
171
171
172
172
172
Законы і пастановы,
прынятыя Вярхоўным Саветам Беларускай ССР
Пастанова Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб выбрани! дэпутата
Кісялёва Ц. Я. членам Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР» 173
Закон Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі «Аб Дзяржаўным
плане эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1981—
1985 гады»	 173
577

177
Закон Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі «Аб Дзяржаўным
плане эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на 1982 год»
Пастанова-Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб ходзе выканання Дзяр-
жаўнага плана эканамічнага і сацыяльнага развіцця Беларускай ССР на
1981 год»

Закон Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі «Аб Дзяржаўным
бюджэце Беларускай ССР на-1982 год» .	.	........
Пастанова Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб зацвярджэнні справа-
здачы аб выкананні Дзяржаўнага бюджэту. Беларускай ССР за 1980 год»
Закон Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі «Аб ахове атмас-
фернага паветра» 	 .

I.	Агульныя палажэнні .
Глава 1. Асноўныя палажэнні

Глава 2. Дзяржаўнае кіраванне ў галіне аховы атмасфернага паветра
Глава 3. Удзел грамадскіх арганізацый і грамадзян у ажыццяўленні
мерапрыемстваў па ахове атмасфернага паветра
II. Меры аховы атмасфернага паветра .........
Глава 4. Нарматывы максімальна дапушчальных канцэнтрацый за¬
бруджваючых рэчываў у атмасферным паветры і ўзроўняў шкодных
фізічных уздзеянняў на яго .	.	.	.	.	.

Глава 5. Нарматывы максімальна дапушчальных выкідаў забруджваю-
чых рэчываў у атмасфернае паветра і шкодных фізічных уздзеянняў
на яго .	.	.	.	.	.		 ...	.	.	.
Глава 6. Рэгуляванне выкідаў забруджваючых рэчываў
стацыянарнымі крыніцамі забруджвання ....
Глава 7. Рэгуляванне выкідаў забруджваючых рэчываў
аўтамабілямі, самалётамі, іншымі рухомымі сродкамі і
у атмасферу
у атмасферу
ўстаноўкамі
Глава
Глава
тацыю
уплыў
Глава
8.	Рэгуляванне шкодных фізічных уздзеянняў на атмасферу
9. Размяшчэнне, праектаванне, будаўніцтва і ўвод у эксплуа-
прадпрыемстваў, збудаванняў і іншых аб’ектаў, якія робяць
на стан атмасфернага паветра

10. Выкананне патрабаванняў па ахове атмасфернага паветра
пры размяшчэнні і развіцці гарадоў і іншых населеных пунктаў .
Глава 11. Захаванне патрабаванняў па ахове атмасфернага паветра
пры ўкараненні адкрыццяў, вынаходстваў, новых тэхнічных сістэм,
а таксама пры закупцы імпартнага абсталявання
Глава 12. Выкананне патрабаванняў па ахове атмасфернага паветра
пры прымяненні сродкаў аховы раслін, мінеральных угнаенняў і іншых
прэпаратаў

Глава 13. Выкананне патрабаванняў па ахове атмасфернага паветра
пры здабычы карысных выкапняў, размяшчэнні і эксплуатацыі тэрыко
наў і адвалаў ...

Глава 14. Рэгуляванне шкодных уздзеянняў на атмасфернае паветра
прьі адсутнасці нарматываў .

Глава 15. Рэгуляванне спажывання атмасфернага паветра для вытвор
чых патрэб

Глава 16. Рэгуляванне ўздзеяння на надвор’е і клімат
Глава 17. Матэрыяльнае і- маральнае стымуляванне выканання мера
прыемстваў па ахове атмасфернага паветра

III.	Дзяржаўны ўлік шкодных уздзеянняў на атмасфернае паветра
Глава 18. Дзяржаўны ўлік шкодных уздзеянняў на атмасфернае па
ветра

IV.	Нагляд і кантроль у галіне аховы атмасфернага паветра .
Глава 19. Нагляд за станам атмасфернага паветра
Глава 20. Кантроль за аховай атмасфернага паветра
179
180
182
183
183
183
185
186
187
187
187
188
189
190
192
193
194
195
195
196
196
197
197
197
197
198
198
199
V. Вырашэнне спрэчак па пытаниях аховы атмасфернага. паветра
200
578

200
Глава. 2L Парадак вырашэння спрэчак па пытаниях аховы атмасфер¬
нага паветра 	     .
VI. Адказнасць за парушэнне заканадаўства аб ахове атмасфернага
паветра .				 .	.	.
Глава 22. Адказнасць за парушэнне заканадаўства аб ахове атмасфер¬
нага паветра

VII.	Міжнародныя . дагаворы

Глава 23. Міжнародныя дагаворы

Пастанова Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб парадку ўвядзення
ў дзеянне Закона Беларускай ССР «Аб ахове атмасфернага паветра» .
Закон Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі «Аб ахове і выка-
рыстанні жывёльнага свету»

I.	Агульныя палажэнні

Глава 1. Асноўныя . палажэнні

Глава 2. Дзяржаўнае кіраванне ў галіне аховы і выкарыстання жы¬
вёльнага свету .	.. .. .	.. .

Глава 3. Планаванне мерапрыемстваў і асноўныя патрабаванні па ахове
і рацыянальнаму. выкарыстанню жывёльнага свету
Глава 4. Удзел грамадскіх. арганізацый і грамадзян у ажыццяўленні
мерапрыемстваў па ахове і выкарыстанню жывёльнага свету .
II.	Карыстанне жывёльным светам

Глава 5. Карыстальнікі жывёльнага свету. Віды і ўмовы карыстання
жывёльным светам	  .

Глава. 6. Паляванне
Глава 7. Рыбалоўства
Глава 8. Іншыя віды карыстання жывёльным светам
Глава 9. Рэгуляванне колькасці жывёл

Глава 10. Правы і абавязкі карыстальнікаў жывёльнага свету. Пад-
ставы спынення права карыстання жывёльным светам

III.	Ахова жывёльнага свету

Глава 11. Меры аховы жывёльнага свету

Глава 12. Ахова асяроддзя пражывання, умоў размнажэння і шляхоў
міграцыі жывёл
Глава' 13. Прадухіленне гібелі жывёл пры ажыццяўленні вытворчых
працэсаў і эксплуатацыі транспартных сродкаў .	.	.	.	.	.
Глава 14. Ахова жывёл у запаведніках, заказніках і на іншых асоба
ахоўваемых тэрыторыях
Глава 15. Ахова рэдкіх відаў і відаў жывёл, якія знаходзяцца пад па-
грозай знікнення .
Заалагічныя
калекцыі
Глава
16.
росту, мінеральных угнаенйяў і іншых прэпаратаў .
Глава 17. Ахова жывёл пры прымяненні сродкаў аховы раслін, стыму-
лятараў іх росту, мінеральных угнаенйяў і іншых прэпаратаў .
Глава 18.'
Перасяленне, акліматызацыя і скрыжаванне жывёл. Абме-
жаванне правоў і ўскладанне абавязкаў на карыстальнікаў природ¬
ным! аб’ектамі ў інтарэсах аховы жывёльнага свету

IV.	Дзяржаўны ўлік жывёл 1 дзяржаўны кадастр жывёльнага свету
Глава 19. Дзяржаўны ўлік жывёл і дзяржаўны кадастр жывёльнага
свету

V.	Кантроль за аховай і выкарыстаннем жывёльнага свету
Глава 20. Кантроль за аховай і выкарыстаннем жывёльнага свету .
VI.	Вырашэнне спрэчак па пытаниях карыстання жывёльным светам
Глава 21. Вырашэнне спрэчак па пытаниях карыстання жывёльным
светам

VII.	Адказнасць за парушэнне заканадаўства аб ахове і выкарыстанні
жывёльнага свету

Глава 22. Адказнасць за парушэнне заканадаўства аб ахове і выка-
рыстанні жывёльнага свету

201
201
202
202
203
204
205-
205
207
207
208
209
209
210
211
212
213
214
215-
215
216
21»
21 S’
219-
219“
220
221
222
222
223
223
225
225
225«
225.
579

VIII.	Міжнародныя дагаворы	  .	226
Глава 23. Міжнародныя дагаворы .....	...	.	.	.	.	226
Пастанова Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб парадку ўвядзення
ў дзеянне Закона Беларускай ССР. «Аб ахове і выкарыстанні жывёльнага
свету»	  227
Закон Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі «Аб судовым ла-
дзе Беларускай ССР»	   .	228
Раздзел I. Агульныя палажэнні	228
Раздзел II. Судовая сістэма  	232
.	Глава першая. Суды Беларускай ССР	232
Глава другая. Раённы (гарадскі) народны суд	233
Глава трэцяя. Абласны, Мінскі гарадскі суд	235
Глава чацвёртая. Вярхоўны Суд Беларускай ССР ......	239
Раздзел III. Суддзі і народныя засядацелі	244
Раздзел IV. Іншыя пытанні арганізацыі дзейнасці судоў Беларус¬
кай ССР	  .247
Закон Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі «Аб выбарах
раённых (гарадскіх) народных судоў Беларускай	ССР»	249
Раздзел I. Агульныя палажэнні	249
Раздзел II. Парадак правядзення выбараў народных суддзяў . .	. 252
Глава	1.	Парадак назначэння	выбараў, Утварэнне выбарчых акруг .	252
Глава	2.	Выбарчыя ўчасткі	253
Глава	3.	Спісы выбаршчыкаў	254
Глава	4.	Утварэнне выбарчых	камісій	256
Глава 5. Паўнамоцтвы і парадак работы выбарчых камісій . .	.	258
Глава 6. Вылучэнне кандыдатаў у народныя суддзі	260
Глава 7. Асноўныя гарантыі дзейнасці кандыдата ў народныя суддзі 264
Глава 8. Парадак галасавання і падвядзення вынікаў выбараў .	.	264
Глава 9. Паўторныя выбары. Выбары народных суддзяў замест вы-
быўшых. Выбары ў новаўтвораным раёне, горадзе, раёне горада. Да-
датковыя выбары	268
Раздзел III. Парадак правядзення выбараў народных засядацеляў
раённых (гарадскіх) народных судоў	270
Глава 10. Арганізацыя выбараў народных засядацеляў ....	270
Глава 11. Паўторныя выбары. Выбары народных засядацеляў замест
выбыўшых, выбары ў новаўтвораным раёне, горадзе, раёне горада 273
Раздзел IV. Пасведчанне аб выбранні народным суддзёй. Пасведчан-
ні народнага суддзі і народнага засядацеля. Формы выбарчых даку-
ментаў і парадак іх захоўвання. Узор выбарчай скрынкі ....	274
Закон Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі «Аб парадку ад-
клікання народных суддзяў і народных засядацеляў раённых (гарадскіх)
народных судоў Беларускай ССР»	275
Раздзел I. Агульныя палажэнні	275
Раздзел II. Парадак адклікання народнага суддзі	276
Раздзел III, Парадак адклікання народнага засядацеля ....	278
Пастанова Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб парадку ўвядзення
ў дзеянне Закона Беларускай ССР «Аб судовым ладзе Беларускай ССР»,
Закона Беларускай ССР «Аб выбарах раённых (гарадскіх) народных су-
доў Беларускай ССР» і Закона Беларускай ССР «Аб парадку адклікання
народных суддзяў і народных засядацеляў раённых (гарадскіх) народных
судоў Беларускай ССР»	 279
Закон Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі «Аб зацвярджэн-
ні Указа Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб пераўтва-
рэнні Камітэта па нагляду за бяспечным вядзеннем работ у прамысловасці
і горнаму нагляду пры Савеце Міністраў Беларускай ССР у Дзяржаўны
камітэт Беларускай ССР па нагляду за бяспечным вядзеннем работ у пра-
580

280
мысловасці і горнаму нагляду» і аб унясенні змяненняў у Закон Беларускай
ССР «Аб Савеце Міністраў Беларускай ССР»
Закон Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі «Аб зацвярджэн-
ні Указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, якія ўносяць
некаторыя змяненні і дапаўненні ў дзеючае заканадаўства Беларус¬
кай ССР»

Пастанова Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Аб зацвярджэнні Указаў
Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР аб вызваленні ад пасады
і назначэнні асобных асоб, якія ўваходзяць у састаў Савета Міністраў Бе¬
ларускай ССР»

Пастанова Вярхоўнага Савета Беларускай ССР «Па дакладу Мандатнай
камісіі Вярхоўнага Савета Беларускай ССР»

281
282
283

co
E P Ж A H И Е
Заседание первое
25 ноября 1981 года
Открытие четвертой сессии Верховного Совета Белорусской ССР десятого
созыва	287
Почтение памяти депутата Верховного Совета Белорусской ССР, первого
заместителя председателя исполкома Брестского областного Совета народ¬
ных депутатов Владимира Петровича Старовойтова	287
Доклад председателя Мандатной комиссии Верховного Совета Белорусской
ССР Фомича А. М. об итогах проверки полномочий вновь избранного де¬
путата Киселева Тихона Яковлевича 		288
Принятие Постановления Верховного Совета Белорусской ССР о признании
полномочий депутата Киселева Тихона Яковлевича	288
Утверждение повестки дня четвертой сессии Верховного Совета Белорус¬
ской ССР	289
Утверждение порядка рассмотрения вопросов — о Государственном плане
экономического и социального развития Белорусской ССР на 1981—1985 го¬
ды, о Государственном плане экономического и социального развития Бе¬
лорусской ССР на 1982 год и о ходе выполнения Государственного плана
экономического и социального развития Белорусской ССР в 1981 году,
о Государственном бюджете Белорусской ССР на 1982 год и об исполнении
Государственного бюджета Белорусской ССР за 1980 год	289
Принятие предложения о проведении утреннего заседания 26 ноября
1981 года	•.	.	290
Принятие предложения Председателя Президиума Верховного Совета Бе¬
лорусской ССР депутата Полякова Ивана Евтеевича об избрании членом
Президиума Верховного Совета Белорусской ССР Киселева Тихона Яков¬
левича .			291
Рассмотрение вопросов — о Государственном плане экономического и со¬
циального развития Белорусской ССР на 1981—1985 годы, о Государствен¬
ном плане экономического и социального развития Белорусской ССР на
1982 год и о ходе выполнения Государственного плана экономического
и социального развития Белорусской ССР в 1981 году, о Государственном
бюджете Белорусской ССР на 1982 год и об исполнении Государственного
бюджета Белорусской ССР за 1980 год	291
Доклад о Государственном плане экономического и социального развития
Белорусской ССР на 1981—1985 годы, о Государственном плане экономи¬
ческого и социального развития Белорусской ССР на 1982 год и о ходе
выполнения Государственного плана экономического и социального разви¬
тия Белорусской ССР в 1981 году первого заместителя Председателя Со-
582

291
вета Министров Белорусской ССР, Председателя Госплана республики
депутата Гвоздева Виктора Александровича

Основные задачи экономического и социального развития республики
в 1981—1985 годах

Развитие- науки и ускорение технического прогресса
Развитие промышленности .

Развитие агропромышленного комплекса
Транспорт и связь
Капитальное строительство
Социальное развитие и повышение народного благосостояния
О Государственном плане- экономического и социального
БССР на 1982 год

развития
Доклад о Государственном бюджете Белорусской ССР на 1982 год и об
исполнении Государственного бюджета Белорусской ССР за 1980 год Ми¬
нистра финансов Белорусской ССР депутата Шатило Болеслава Иосифо¬
вича
Государственный бюджет на 1982 год
Доходы Государственного бюджета БССР
Расходы Государственного бюджета БССР
Расходы на социально-культурные мероприятия
Расходы на управление
Местные бюджеты

Содоклад постоянных комиссий Верховного Совета Белорусской ССР о Го
сударственном плане экономического и социального развития Белорусской
ССР на 1981—1985 годы, о Государственном плане экономического и со
циального развития Белорусской ССР на 1982 год и о ходе выполнения
Государственного плана, экономического и. социального развития Белорус
ской ССР в 1981 году, .о Государственном бюджете Белорусской ССР на
1982 год и об исполнении Государственного бюджета Белорусской ССР за
1980 год председателя Планово-бюджетной комиссии Верховного Совета
БССР депутата -Бысенко Виктора. Дмитриевича
Обсуждение вопросов о Государственном плане экономического и соци¬
ального развития Белорусской ССР на 1981—1985 годы, о Государственном
плане • экономического и социального развития Белорусской ССР на
1982 год и о ходе выполнения Государственного плана экономического и
социального развития Белорусской ССР в 1981 году, о Государственном
бюджете Белорусской ССР на 1982 год и об исполнении Государственного
бюджета Белорусской ССР за 1980 год .	,	.

Речь депутата Сухий Н. А

Речь депутата Таразевича Г. С
Речь депутата Малофеева А. А
Речь депутата Сенько Ф. П

292
296
297
303
307
308
310
314
317
319
319
325
332
334
335
337
345
345
349
352
355
Заседание второе
25 ноября 1981 года
Продолжение обсуждения вопросов о Государственном плане экономиче¬
ского и социального развития Белорусской ССР на 1981—1985 годы, о Го¬
сударственном плане экономического и социального развития Белорусской
ССР на 1982 год и о ходе выполнения Государственного плана экономиче¬
ского « социального’развития Белорусской ССР-в 1981- году, о Государ¬
ственном бюджете Белорусской ССР на 1982 год и об исполнении Госу¬
дарственного бюджета Белорусской ССР за 1980 год .	,	.	.	.	.	360
583

Речь депутата Матюшевского К. В. .	.	.	360
Речь депутата Маслакова А. В. .	.	.	.	364
Речь депутата	Саванович	Л.	М.	.	.	.	.	367
Речь депутата	Шибеко И.	А.	.	.	.	.	.	370
Речь депутата	Минкевича	М.	Г.	.	.	.	374
Речь депутата	Савастенко	Е.	Е.	.	.	.	377
Речь депутата	Яновича А.	А.	.	.	.	.	381
Речь депутата	Махнача’А.	С.	.	.	,	.	384
Речь депутата Чайки Е. М. .’ .	.	.	388
Речь депутата	Нагибовйча	Л.	Н.	.	.	.	391
Речь депутата	Воробьевой	В.	П.	.	.	.	395
Заседание третье .
26 ноября 1981 года
Продолжение обсуждения вопросов о Государственном плане экономи¬
ческого и. социального .развития Белорусской ССР на 1981—1985 годы,
о Государственном плане экономического и социального развития Белорус¬
ской ССР на 1982 год и о ходе выполнения Государственного плана эконо¬
мического и социального развития Белорусской ССР в 1981 году, о Госу¬
дарственном бюджете Белорусской ССР на 1982 год и об исполнении Го¬
сударственного бюджета Белорусской ССР за 1980 год

Речь депутата Мачуева Б. М

Речь депутата Кийкова А. Я
Речь депутата Демидович Т. Р.
Речь депутата Мисуно Т. И
Речь депутата Андреева А. Е
Речь депутата Курбацкого И. В
Заключительное слово по вопросам о Государственном плане экономиче¬
ского и социального развития Белорусской ССР на 1981—1985 годы, о Го¬
сударственном плане экономического и социального развития Белорусской
ССР на 1982 год и о ходе выполнения Государственного плана экономиче¬
ского и социального развития Белорусской ССР в 1981 году первого заме¬
стителя Председателя Совета Министров Белорусской ССР, Председателя
Госплана .республики депутата Гвоздева В. А
Принятие Закона Белорусской ССР «О Государственном плане экономиче¬
ского и социального развития Белорусской ССР на 1981—1985 годы» .
Принятие Закона Белорусской ССР «,0 Государственном плане экономи¬
ческого и социального развития Белорусской ССР на 1982 год»
Принятие Постановления Верховного Совета Белорусской ССР «О ходе
выполнения Государственного плана экономического и социального раз¬
вития Белорусской ССР в 1981 году»
Заключительное слово по вопросу о Государственном бюджете Белорус¬
ской ССР на 1982 год и об исполнении Государственного бюджета Бело¬
русской ССР за 1980 год Министра финансов Белорусской ССР депутата
Шатило Б. И

Порядок утверждения Государственного бюджета Белорусской ССР на
1982 год и отчета об исполнении Государственного бюджета Белорусской
ССР за 1980 год

Утверждение общей суммы доходов Государственного бюджета Белорус¬
ской ССР на 1982 год .			. ,	,
Утверждение общей суммы расходов Государственного бюджета Белорус¬
ской ССР на 1982 год

400
400
403
407
410
414
419
422
425
425
425
426
427
428
428
584

429
Принятие Закона Белорусской ССР «О Государственном бюджете Белорус¬
ской ССР на 1982 год»

Принятие Постановления Верховного Совета Белорусской ССР «Об утвер¬
ждении отчета об исполнении Государственного бюджета Белорусской ССР
за 1980 год»
Рассмотрение вопроса о проектах Закона Белорусской ССР «Об охране
атмосферного воздуха» и Закона Белорусской ССР «Об охране и исполь¬
зовании животного мира»

Доклад заместителя .Председателя Совета. Мднистро.в Белррусской ССР
депутата Коваленко Геннадия Герасимовича
Содоклад постоянных комиссий заместителя председателя Комиссии по
охране природы и рациональному использованию природных ресурсов Вер¬
ховного Совета Белорусской ССР депутата Коновалова Владимира Ефи¬
мовича

Обсуждение проектов Закона Белорусской ССР «Об охране атмосферного
воздуха» и Закона Белорусской ССР «Об охране и использовании живот¬
ного мира»

Речь депутата Козлова В. А

Речь депутата Кебича В. Ф. . • . • .	.	.	.	.	.	.
Речь депутата Гавраниной Л. Ф

Принятие Закона Белорусской ССР «Об охране атмосферного воздуха»
Принятие Постановления Верховного Совета Белорусской ССР «О порядке
введения в действие Закона Белорусской ССР «Об охране атмосферного
воздуха» .	.	.	.	.	.	.	.	.	.

Принятие Закона. Белорусской ССР «Об охране.и использовании живот¬
ного мира»
Принятие Постановления Верховного Совета Белорусской ССР «О порядке
введения в действие Закона Белорусской ССР «Об охране и использовании
животного мира» .	.	.	.	.	.
Рассмотрение вопроса о проектах Закона Белорусской ССР «О судоустрой-
ствё
Белорусской ССР», Закона Белорусской ССР «О выборах районных
(городских) народных судов Белорусской ССР», Закона Белорусской ССР
«О порядке отзыва народных судей и народных заседателей районных (го¬
родских) народных судов Белорусской ССР» и об утверждении Указов
Президиума Верховного Совета Белорусской ССР
Доклад Секретаря Президиума. Верховного Совета Белорусской ССР де¬
путата Чагиной Елизаветы Петровны .	.	.	.	.
Принятие Закона Белорусской ССР «О судоустройстве Белорусской
ССР» . .......	.	. •

Принятие Закона Белорусской ССР «О выборах районных (городских)
народных
судов Белорусской ССР	 .			 .
Принятие Закона Белорусской ССР «О порядке отзыва народных судей и
народных заседателей районных (городских) народных судов Белорус-
ской ССР»
Принятие Постановления Верховного Совета Белорусской ССР «О порядке
введения в действие Закона Белорусской ССР «О судоустройстве Белорус¬
ской ССР», Закона Белорусской ССР «О выборах районных (городских)
народных судов Белорусской ССР» .и Закона Белорусской ССР «О порядке
отзыва народных судей и народных заседателей районных (городских) на-
родных судов Белорусской ССР»		 .	.	.
Принятие Закона Белорусской ССР «Об утверждении Указа Президиума
Верховного Совета Белорусской ССР «О преобразовании Комитета по
надзору за безопасным ведением работ в промышленности и горному над¬
зору при Совете Министров Белорусской ССР в Государственный комитет
Белорусской ССР по надзору за безопасным ведением работ в промыш¬
ленности и горному надзору» и о внесении изменений в Закон Белорус¬
ской ССР «О Совете Министров' Белорусской ССР» . . .• . .
429
429
429
439
444
444
447
450
453
453
453
453
453
454
459
459
459
460
460
585

Принятие Закона Белорусской ССР «Об утверждении Указов Президиума
Верховного Совета Белорусской ССР,. вносящих. некоторые изменения и
дополнения в действующее законодательство Белорусской ССР» .	.	.	460
Принятие Постановления Верховного Совета Белорусской ССР «Об утвер¬
ждении Указов Президиума Верховного Совета Белорусской. ССР об осво¬
бождении от должности и назначении отдельных лиц, входящих в состав
Совета Министров Белорусской ССР»	461
Закрытие четвертой сессии Верховного- Совета Белорусской ССР десятого
созыва	  461
Законы и постановления, принятые Верховным Советом
Белорусской ССР .
Постановление Верховного Совета Белорусской ССР «Об избрании депу¬
тата Киселева Т. Я- членом Президиума' Верховного Совета Белорус¬
ской ССР» .......	.	.			462
Закон Белорусской Советской Социалистической Республики «О Государ¬
ственном плане экономического и социального развития Белорусской ССР
на 1981—1985 годы»	462
Закон Белорусской Советской Социалистической Республики «О Государ¬
ственном плане экономического ■ и социального развития Белорусской ССР
на 1982 год»	466
Постановление Верховного Совета Белорусской ССР «О ходе выполнения
Государственного плана экономического и социального развития Белорус¬
ской ССР на 1981 год»	  468
Закон Белорусской Советской Социалйстической Республикй «О Государ¬
ственном бюджете Белорусской ССР на 1982 год»	469
Постановление Верховного Совета Белорусской ССР «Об утверждении
отчета.об исполнении Государственного бюджета Белорусской ССР за
1980 год»	 471
Закон .Белорусской Советской Социалистической Республики «Об охране
атмосферного воздуха»  	472
I.	Общие положения 		  .	472
Глава 1. Основные положения	  .	.	.	472
Глава 2. Государственное управление в области охраны атмосферного
воздуха ....	.....		 		474
Глава 3. Участие общественных организаций и граждан в осущест¬
влении мероприятий по охране атмосферного воздуха	475
II.	Меры охраны атмосферного воздуха .
475
4
Глава 4. Нормативы предельно допустимых концентраций загрязняю¬
щих веществ в атмосферном воздухе и уровней вредных физических
воздействий на него	  .	...	.	.	.	.	475
Глава 5. Нормативы предельно допустимых выбросов загрязняющих
веществ в атмосферный воздух и вредных физических воздействий на
него	 476
Глава 6. Регулирование выбросов загрязняющих веществ в атмосферу
стационарными источниками загрязнения	477
Глава 7. Регулирование выбросов загрязняющих веществ в атмосферу
автомобилями, самолетами, другими передвижными средствами и уста¬
новками 	 .	.	.	.	478
586

Глава-8. Регулирование вредных физических воздействий на атмосферу 479
Глава 9. Размещение, проектирование, строительство и ввод в эксплуа¬
тацию. предприятий, сооружений и других объектов, влияющих на со¬
стояние атмосферного воздуха	480
Глава 10. Выполнение требований по охране атмосферного воздуха
при размещении и развитии городов и других населенных пунктов 482
Глава 11. Соблюдение требований по охране атмосферного воздуха
при внедрении ’ открытий, изобретений, новых технических систем,
а также при закупке импортного оборудования	483
Глава 12.’ Выполнение требований по охране атмосферного воздуха
при применении .средств защиты растений, минеральных удобрений и
других препаратов 	 483
Глава 13. Выполнение требований по охране атмосферного воздуха
при добыче полезных ископаемых, размещении и эксплуатации терри¬
конов и отвалов' .	.' .	.' .' .	.	.			484
Глава 14. Регулирование вредных воздействий на атмосферный воздух
при отсутствии нормативов	485
Глава;15. Регулирование потребления атмосферного воздуха для про¬
изводственных нужд  	485
Глава 16. Регулирование воздействия на погоду и климат .... 486
Глава 17. Материальное и моральное стимулирование выполнения ме¬
роприятий по охране атмосферного воздуха .	.			486
III.	Государственный учет вредных воздействий на атмосферный
воздух .				486
Глава 18. Государственный учет вредных воздействий на атмосферный
воздух 		  486
IV.	Наблюдение и контроль в области охраны атмосферного воздуха
487
Глава 19. Наблюдение за состоянием атмосферного воздуха .	.	.	487
Глава 20. Контроль за охраной . атмосферного воздуха ....	488
V.	Разрешение споров по вопросам охраны атмосферного воздуха 489
Глава 21. Порядок разрешения споров по вопросам охраны атмосфер¬
ного воздуха ...	.			489
VI.	Ответственность за нарушение законодательства об охране атмос¬
ферного воздуха .	. .			490
Глава 22. Ответственность за нарушение законодательства об охране
атмосферного воздуха	  490
VII.	Международные договоры ...	.	.	491
Глава 23. Международные договоры 		  491
Постановление Верховного Совета Белорусской ССР «О порядке введения
в действиё Закона Белорусской ССР «Об охране атмосферного воздуха» 492
Закон Белорусской Советской Социалистической Республики «Об охране
и использовании животного- мира» .				 493
I.	Общие положения .	.			 •	494
Глава 1. Основные положения	494
Глава 2. Государственное управление в области охраны и использо¬
вания животного мира	496
Глава 3. Планирование мероприятий и основные требования по охране
и рациональному использованию животного мира	497
Глава 4. Участие' общественных организаций и граждан в осуществле¬
нии мероприятий по охране и использованию животного мира .	.	497
587

II.	Пользование животным миром	498
Глава 5. Пользователи животного мира. Виды и условия пользования
животным миром	498
Глава 6. Охота			499
Глава 7. Рыболовство 		 •	•	500
Глава 8. Другие виды пользования животным миром .	.	.	.	501
Глава 9. Регулирование численности животных	503
Глава 10. Права и обязанности пользователей животного мира. Осно¬
вания прекращения права пользования животным миром ....	503
III.	Охрана животного мира	505
Глава 11. Меры охраны животного мира 		505
Глава 12. Охрана среды обитания, условий размножения и путей ми¬
грации животных	506
Глава 13. Предотвращение гибели животных при осуществлении про¬
изводственных процессов и эксплуатации транспортных средств .	.	507
Глава 14. Охрана животных в' заповедниках, заказниках и на других .
особо охраняемых территориях	507
Глава’15. Охрана редких и находящихся под угрозой исчезновения ви¬
дов животных	508
Глава 16. Зоологические коллекции		 509
Глава 17. Охрана животных при применении средств защиты расте¬
ний, стимуляторов их роста, минеральных удобрений и других препа¬
ратов .	.	.	.	.	.	.• .	.	.	.	.	.• .	.	..	510
Глава 18. Переселение, акклиматизация и скрещивание животных.
Ограничение прав и возложение обязанностей на пользователей при¬
родными объектами в интересах охраны животного мира .	.	.	.	511
IV.	Государственный учет животных и государственный кадастр жи¬
вотного мира		 .	.	....	511
Глава 19. Государственный учет животных и государственный кадастр
животного мира		 511
V.	Контроль за охраной и использованием животного мира	512
Глава 20. Государственный контроль за охраной и использованием жи¬
вотного мира .	.• .	.• .•..•..•..•. \ .	.	.	.	512
VI.	Разрешение споров по вопросам пользования животным миром . 514
Глава 21. Разрешение споров ' по вопросам’ пользования животным
■ миром .-.				514
VII.	Ответственность за нарушение законодательства об охране и
использовании животного мира		 .	.	515
Глава 22. Ответственность за нарушение законодательства об охранен
использовании животного мира. .	.	.	.	.	.	.	.	.	.	515
VIII.	Международные договоры .	.	...	.	516
Глава-23. Международные, договоры	  .	516
Постановление Верховного Совета Белорусской ССР «О порядке введения
в действие Закона Белорусской ССР «Об охране, и использовании живот¬
ного мира»		 .	.	.	.	.	.	.	.	.	.	517
Закон Белорусской Советской Социалистической Республики «О судо¬
устройстве Белорусской ССР» . .			. 517
Раздел I. Общие положения ..........	. 517
588

Раздел II. Судебная система
Глава первая. Суды Белорусской ССР

Глава вторая. Районный (городской) народный суд

Глава третья. Областной, Минский городской суд

Глава четвертая. Верховный Суд Белорусской ССР

Раздел III. Судьи и народные заседатели .	.	...
Раздел IV. Иные вопросы организации деятельности судов Белорус¬
ской ССР	"	.

Закон Белорусской Советской Социалистической Республики «О выборах
районных (городских) народных судов Белорусской ССР»	.	.	.	.
Раздел I. Общие положения .	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.
Раздел II. Порядок проведения выборов народных судей	.	.	.	.
Глава 1. Порядок назначения выборов. Образование избирательных
округов

Глава 2. Избирательные участки

Глава 3. Списки избирателей ....

Глава 4. Образование избирательных комиссий

Глава 5. Полномочия и порядок работы избирательных комиссий .
Глава 6. Выдвижение кандидатов в народные судьи ....
Глава 7. Основные гарантии деятельности кандидата в народные
судьи

Глава 8. Порядок голосования и подведения итогов выборов .
Глава 9. Повторные выборы. Выборы народных судей вместо выбыв
ших. Выборы во вновь образованном районе, городе, районе города
Дополнительные выборы

Раздел III. Порядок проведения выборов народных заседателей рай
онных (городских) народных судов

Глава 10. Организация выборов народных заседателей
Глава 11. Повторные выборы. Выборы народных заседателей вместо
выбывших, выборы во вновь образованном районе, городе, районе
города . '
Раздел IV. Удостоверение об избрании народным судьей. Удостовере¬
ния народного судьи и народного заседателя. Формы избирательных
документов и порядок их хранения. Образец избирательного ящика
Закон Белорусской Советской Социалистической Республики «О порядке
отзыва народных судей и народных заседателей районных (городских) на¬
родных судов Белорусской ССР»

Раздел I. Общие положения

Раздел II. Порядок отзыва народного судьи
Раздел III. Порядок отзыва народного заседателя

522
522
522
525-
523
534
537
539
539-
542
542
543
544-
546
543
550
554
555
558-
560'
560-
563
564-
565-
56^
566
563
Постановление Верховного Совета Белорусской ССР «О порядке введения
в действие Закона Белорусской ССР «О судоустройстве Белорусской ССР»,
Закона Белорусской ССР «О выборах районных (городских) народных су¬
дов Белорусской ССР» и Закона Белорусской ССР «О порядке отзыва на¬
родных судей и народных заседателей районных- (городских) народных су¬
дов Белорусской ССР»	 569»
Закон Белорусской Советской Социалистической Республики «Об утвер¬
ждении Указа Президиума Верховного Совета Белорусской ССР «О пре¬
образовании Комитета по надзору за безопасным ведением работ в про¬
мышленности и горному надзору при Совете Министров Белорусской ССР
589

в Государственный комитет Белорусской ССР по надзору за безопасным
ведением работ в промышленности и горному надзору» и о внесении изме¬
нений в Закон Белорусской ССР «О Совете Министров Белорусской ССР» 570
Закон Белорусской Советской Социалистической Республики «Об утвер¬
ждении Указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР, внося¬
щих некоторые изменения и дополнения в действующее законодательство
Белорусской ССР»	571
Постановление Верховного Совета Белорусской ССР «Об утверждении
Указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР об освобождении
от должности и назначении отдельных лиц; входящих в состав Совета Ми¬
нистров Белорусской ССР» . ’	572
Постановление Верховного Совета Белорусской ССР «По докладу Ман¬
датной комиссии Верховного Совета Белорусской" ССР»	573

ЧЕТВЕРТАЯ СЕССИЯ
ВЕРХОВНОГО СОВЕТА
БЕЛОРУССКОЙ ССР
десятого созыва
25—26 ноября 1981 года
Стенографический отчет
Минск, издательство «Беларусь»
На белорусском и русском языках
Рэдактары Э. Н. Гнеўка, М. Р. Аўрамава, С. А. Корань
Мастацкі рэдактар Р. У. Кондрад
Тэхнічны рэдактар Л. Л. Грамовіч
Карэктары Л. М. Пупко, Л. П. Марозава, Р. I. Маўшовіч,
С. Р. Казлюк
ІБ № 1302
Здадзена ў набор 25.02.82. Падп. да друку 18.05.82. АТ 07655.
Фармат 60Х84’/і«. Папера друк. № 1. Гарнітура літаратурная.
Высок! друк. Ум. друк. арк. 34,41. Ум. фарб.-адб. 34,41.
Ул.выд. арк. 39,59. Тыраж 2500 экз. Зак. 2428. Цана 1 р. 30 к.
Дружбы народаў выдавецтва «Беларусь» Дзяржаўнага
Ордэна
камітэта БССР па справах выдавецтваў, паліграфіі і кніжнага
гандлю. 220600, Мінск, праспект Машэрава, 11.
Мінскае вытворчае паліграфічнае аб’яднанне імя Я. Коласа.
220005, Мінск, Чырвоная, 23.

4-27 Чацвёртая сесія Вярхоўнага Савета Бела-
рускай ССР дзесятага склікання, 25—26 ліста-
пада 1981 г.: Стэнагр. справаздача.— Мн.: Бе¬
ларусь, 1982.— 590 с.
У пер.: 1 р. 30 к.
U 1203020000—146 ncn QO
М 301(05)—82
ББК 67.99(2)06