Hans H. Qrberg
LINGVA
LATINA
PER SE ILLVSTRATA
Pars I
FAMILIA ROMANA
EXERCITIA LATINA
I

Hans H. Qrberg
LINGVA
LATINA
PER SE ILLVSTRATA
Pars I
FAMILIA ROMANA
EXERCITIA LATINA
I
Hans Qrberg
ŒCÜŒU Publishing
R. Pullins 0.
Newbur or , MA

LINGVA LATINA
PER SE ILLVSTRATA
Pars I:
Familia Romana (978-1-58510-201-3); hard cover (978-1-58510-238-5)
Latine Disco: Student’ s Manual (978- 1 -5 85 10-050-7)
Grammatica Latina (978- 1-585 10-223-5)
Exercitia Latina I (978-1-58510-212-9)
Latin—English Vocabulary (978—1-58510-049-1)
Lingva Latina: Familia Romana CD-ROM for PC (87-90696-08-5)
Exercitia Latina I CD-ROM for PC (978—87-90696-10-8)
Pars II:
Roma Aeterna (978-1-58510-233-4); hardcover (978-1—58510—314-0)
Exercitia Latina II (978-1-58510-067-5)
Indices (87-9970l6—9—3)
Instructions for Part II (978-1-58510-055-2)
Latin-English Vocabulary (978-1-5 85 10-05 2- 1)
Lingva Latina: Roma Aeterna CD-ROM For PC (87-90696-09-3)
Exercitia Latina II CD-ROM for PC (978-87-90696-12-2)
Ancillariesz
CD-ROM for Mac, contains Familia Romana, Roma Aeterna, Exercitia Latina I & II (978—87—90696—l3—9)
Caesaris: Commentarii De Bello Gallico (87-90696-06-9)
Colloqvia Personarvm (978-1-585 10- 156-6)
Menaechmi ex Plavti Comoedia (1-5 85 1 0-05 1—X)
P. Vergilii Maronis: Aeneis, Libros I et IV (978—87—90696—17-7)
Petronivs: Cena Trimalchionis (87—90696—04—2)
Plavtus: Amphitryo (87-997016—7—7)
Sallustius & Cicero: Catilina (87—90696-11-5)
Sermones Romani (97-90696-07-7)
For College Students:
Lingva Latina: A College Companion (978—1-585 10—191—7)
For further information on the complete series and new titles, visit www.pullins.com.
Copyright © 2005 Hans Qrberg
ISBN 10: l—585l0—2l2—l
ISBN 13: 978-1-58510-212-9
Distributed by Focus Publishing / R Pullins Company, PO Box 369, Newburyport, MA 01950 (www.
pullins.com) with permission of Domus Latina. All rights reserved. No part of this publication may be
produced, stored in a retrieval system, produced on stage or otherwise performed, transmitted by any
means, electronic, mechanical, by photocopying, recording, or by any other media or means without prior
written permission of the publisher.
l5l413l2l1l09876
03l0BB

Cap. I
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-7
Lëctiô III: ex. 8-10
Lëctiô grammatica: ex.
Cap. II
Lëctiô I: ex. 1-4
Lëctiô II: ex. 5-9
Lëctiô III: ex. 10-11
Lëctiô grammatica: ex
Cap. III
Lëctiô I: ex. 1-2
Lëctiô II: ex. 3-5
Lëctiô III: ex. 6-9
Lëctiô grammatica: ex.
Cap. IV
Lëctiô I: ex. 1-4
Lëctiô II: ex. 5-9
Lëctiô grammatica: ex
Cap. V
Lëctiô I: ex. 1-5
Lëctiô II: ex. 6-8
Lëctiô grammatica: ex.
Cap. VI
Lëctiô I: ex. 1-5
Lëctiô II: ex. 6-11
Lëctiô grammatica: ex.
Cap. VII
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-6
Lëctiô III: ex. 7-10
Lëctiô grammatica: ex.
Cap. VIII
Lëctiô I: ex. 1-4
Lëctiô II: ex. 5-7
Lëctiô III: ex. 8-11
Lëctiô grammatica: ex
Cap. IX
Lëctiô I: ex. 1-5
Lëctiô II: ex. 6-8
Lëctiô grammatica: ex.
l1
. 12-13
10
. 10-11
9-11
12
11
. 12-15
9-11
INDEX LECTIONVM
\OOO\]\I O’\O‘\»-P-9-l> UJl\)h-'|—*
13
14
15
16
18
19
19
20
21
22
22
23
24
25
27
28
29
Cap. X
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-7
Lëctiô III: ex. 8-10
Lëctiô grammatica: ex.
Cap. XI
Lëctiô I: ex. 1-4
Lëctiô II: ex. 5-7
Lëctiô III: ex. 8-11
Lëctiô grammatica: ex.
Cap. XII
Lëctiô I: ex. 1-4
Lëctiô II: ex. 5-12
Lëctiô III: ex. 13-16
Lëctiô grammatica: ex.
Cap. XIII
Lëctiô I: ex. 1-4
Lëctiô II: ex. 5-8
Lëctiô III: ex. 9-11
Lëctiô grammatica: ex.
Cap. XIV
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-6
Lëctiô III: ex. 7-10
Lëctiô grammatica: ex.
Cap. XV
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-6
Lëctiô III: ex. 7-9
Lëctiô grammatica: ex.
Cap. XVI
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-7
Lëctiô III: ex. 8-11
Lëctiô grammatica: ex.
Cap. XVII
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-7
Lëctiô III: ex. 8-11
Lëctiô grammatica: ex.
11
12-13
17-20
12
11
10
12
12
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
41
43
44
46
47
48
48
49
50
52
52
53
54
55
56
57
58
59
59
60
62
63

Cap. XVIII
Lëctiô I: ex. 1-5
Lëctiô II: ex. 6-11
Lëctiô III: ex. 12-14
Lëctiô grammatica:
Cap. XIX
Lëctiô I: ex. 1-4
Lëctiô II: ex. 5-7
Lëctiô III: ex. 8-11
Lëctiô grammatica:
Cap. XX
Lëctiô I: ex. 1-4
Lëctiô II: ex. 5-7
Lëctiô III: ex. 8-10
Lëctiô grammatica:
Cap. XXI
Lëctiô I: ex. 1-4
Lëctiô II: ex. 5-8
Lëctiô III: ex. 9-12
Lëctiô grammatica:
Cap. XXII
Lëctiô I: ex. 1-4
Lëctiô II: ex. 5-7
Lëctiô grammatica:
Cap. XXIII
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-6
Lëctiô III: ex. 7-11
Lëctiô grammatica:
Cap. XXIV
Lëctiô I: ex. 1-4
Lëctiô II: ex. 5-8
Lëctiô grammatica:
Cap. XXV
Lëctiô I: ex. 1-2
Lëctiô II: ex. 3-5
Lëctiô III: ex. 6-9
Lëctiô grammatica:
Cap. XXVI
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-6
Lëctiô III: ex. 7-9
Lëctiô grammatica:
ex. 15-16
ex. 12
ex. 11
ex. 13-14
ex. 8-10
ex. 12-13
ex. 9-10
ex. 10-11
ex. 10-11
64
65
67
68
68
69
70
72
73
74
75
76
76
78
79
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
92
93
93
94
95
96
97
98
99
Cap. XXVII
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-6
Lëctiô III: ex. 7-10
Lëctiô grammatica:
Cap. XXVIII
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-6
Lëctiô III: ex. 7-10
Lëctiô grammatica:
Cap. XXIX
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-6
Lëctiô III: ex. 7-10
Lëctiô grammatica:
Cap. XXX
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-7
Lëctiô III: ex. 8-11
Lëctiô grammatica:
Cap. XXXI
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-6
Lëctiô III: ex. 7-10
Lëctiô grammatica:
Cap. XXXII
Lëctiô I: ex. 1-2
Lëctiô II: ex. 3-6
Lëctiô III: ex. 7-11
Lëctiô grammatica:
Cap. XXXIII
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-6
Lëctiô III: ex. 7-11
Lëctiô grammatica:
Cap. XXXIV
Lëctiô I: ex. 1-3
Lëctiô II: ex. 4-6
Lëctiô III: ex. 7-9
Lëctiô grammatica:
Cap. XXXV
Lëctiô I: ex. 1
Lëctiô II: ex. 2
Lëctiô grammatica:
6X.
6X.
6X.
6X.
6X.
6X.
6X.
6X.
6X.
11-12
11-12
11
12-13
11-12
12-13
12-14
10-11
100
101
102
103
104
106
107
108
109
110
111
113
113
114
115
116
117
118
119
120
121
121
123
124
125
126
127
129
130
131
132
133
134
134
135

In omni disciplina informa est artis praeceptio
sine summa assiduitate exercitationis
(Rhetorica ad Herennium 111.40)

abl.
acc.
äCt.
adi.
adv.
cét.
comp.
coni.
dat.
dëcl.
dép.
ex.
f., fëm.
fut.
gen.
1mp.
imperf.
ind.
inf.
m., masc.
n., neutr.
nôm.
p.
part.
pass.
perf.
pers.
plùn, pl.
plüsquamperf.
pos.
praes.
sing., sg.
sup.
VOC.
[1, 2, 3, 4]
1, 2, 3
/\\--zz
NOTAE
ablätîvus
accûsätîvus
äctîvum
adiectîvum
adverbium
cëterî -ae —a
comparätîvus
coniünctîvus
dativus
dëclînätiô
dëponens
exercitium
fëminînum
futürum
genetîvus
imperâtîvus
imperfectum
indicätîvus
înfinîtîvus
masculînum
neutrum
nôminätîvus
pägina
participium
passîvum
perfectum
persôna
plûrälis
plüsquamperfectum
positivus
praesëns
singuläris
superlätïvus
vocätivus
coniugätiô 1, 11, 111, IV
persôna 1, 11, 111
thema praesentis
thema perfectî
thema supinî
finis thematis
sîve
factum ex

EXERCITIA 1-4 CAP. I
EXERCITIA LATINA
CAPITVLVM PRIMVM Cap. I
Lêctiô prima (versus 1-21) Lêctiô I
Exercitium l
1. Italia in Eurôpä est
2. Gallia in Eurôpâ sunt
3. Italia et Gallia in Eurépa
4. Arabia in Eurôpä nôn
5. Arabia in Asiä
6. Syria quoque in Asia
7. Syria et Arabia in Asia
8. Hispänia in Asiä nôn .
9. Hispänia et Gallia et Italia in Eurôpä
Exercitium 2
1. Italia Eurôpä est; Graecia in Europa est. et
2. Italia Graecia in Eurôpä sunt. fluvius
3. Est Arabia in Eurôpä? Arabia in Eurôpà est. in
4. est Arabia? In Asia est Arabia. -ne
5. Arabia nôn est in Eurôpä, in Asia. nôn
6. Germänia in Asia, in Eurôpä est. quoque
7. Rhënus est in Germäniä. Rhënus est. sed
Exercitium 3 “bi
1. Ubi est Réma? �J6 ubi? in �k3
2. Ubi est Italia? ��4 nôn est
3. Estne Graecia in Eurôpä? `�4
4. Ubi est Aegyptus? ��2
5. Estne Hispania in Eurépa? ��7
6. Estne Syria in Eurôpâ? p�8
7. Ubi est Syria? �V>
8. Estne Gallia in Asia? �M
9. Ubi est Gallia? y2
10. Estne Germania in Eurépa? �3
Lêctiô secunda (versûs 22-61) Lêctiô II
Exercitium 4
1. Corsica insul est. Corsica et Sardinia însul sunt. -us -î
2. Rhënus fluvi est. Rhënus et Dänuvius fluvi sunt. -a -ae
3. Brundisium oppid est. Brundisium et Tüsculum oppid sunt. -um —a
4. Sicilia insula magn est. fluviig fluvi;
5. Nîlus est fluvius magn magnu_s magnï
6. Brundisium oppidum magn est. insulg insulg
7. Tüsculum nôn oppid magn , sed oppid parv est. magng magng
8. Melita nôn est însul magn , sed însul parv oppidm oppida
9. Tiberis nôn fluvi magn , sed fluvi parv est. magngm magma
10. Rhénus et Nîlus fluviî magn sunt
1l. Sicilia et Sardinia insulae magn sunt.
12. Brundisium et Sparta oppida magn sunt.

CAP. I EXERCITIA 5-8
Exercitium 5
fluvius est 1. Sicilia insula est. Sicilia et Sardinia A sunt.
fluvii sunt 2. Rhënus fluVius est. Rhénus et Dânuvius
însula est 3. Tûsculum oppidum est. Tüsculum et Brundisium
insulae sunt 4. Corsica et Sardinia insulae sunt. Sicilia quoque A est.
oppidum est 5. Nîlus et Tiberis fluviî sunt. Dänuvius quoque
oppida sunt 6. Sparta et Delphi oppida sunt. Brundisium quoque
Exercitium 6
Graecus 1. Tüsculum nôn oppidum Graecum, sed oppidum n est.
imperium 2. Sparta est oppidum Î .
multî 3 Nilus oppidum est? Nilus nôn est oppidum.
num 4. n est Nilus? Nilus fluvius est.
paucî 5. In Arabiä nôn multî, sed _______Î fluviî sunt.
prôvincia 6. Quid est Gallia? Gallia est __________ Rômäna.
quid 7. In imperiô Rômänô nôn paucae, sed n prôvinciae sunt.
Rômänus 8. Magnum est n Rômânum.
Exercitium 7
est—ne...? est 1. Estne Aegyptus in Africa? �V�
nôn est 2. Estne Hispänia in Àfricä? p��
est? È est 3. Ubi est Hispania? @�
4. Num Arabia in Eurôpä est? ��
5. Ubi est Arabia? ���
6. Ubi est Sparta? ���
7. Num Sparta insula est? �%�
8. Quid est Sparta? 0�
9. Num Euboea oppidum est? �y�
10. Quid est Euboea? �D�
11. Quid est Tüsculum? P&�
12. Num Tüsculum oppidum Graecum est? �
13. Num Nilus fluvius parvus est? �U�
14. Estne Créta insula Graeca? 0�
15. Suntne Rhodus et Naxus insulae Graecae? ��
16. Suntne multae insulae in Graecia? ���
17. Suntne multi fluvii in Arabia? ʁ
18. Quid est Tiberis? ��
Lêctiô III Lêctiô tertia (versüs 62-83)
duo Exercitium 8
Latinus 1. 111 n Rômänus est. 1 et 11 n. sunt.
littera 2. Nôn _____________ Latinum est. Nôn et sed Î sunt.
mille 3. F __________ Graeca est. F et A ___________ sunt.
numerus 4. A et B litterae __________ sunt. C quoque _____________ est.
prîmus 5. In et num Î Latina sunt. Et quoque _______ est.
secundus 6. [I] et [II] numeri sunt. [111] quoque est.
sex 7. In Vocäbulô Latina sunt [VI] litterae et [111]
syllaba syllaba La—, —tï—, ma.
tertius 8. In capitulc‘) prîmô sunt Î [M] Vocâbula.
très
ünus
vocäbulum

EXERCITIA 9-11
CAP. I
Exercitium 9
Quid est B? `:�
Quid est II? ��
Quid est fluvius? ��
Num C littera Graeca est? @Q�
)——\)—J
,_i
P.\09°.\1S3‘S-“r”?-’!"!“
Numfluvias vocäbulum Graecum est? ��
Estne D littera Latina? ��
Quid est A? ��
Suntne A et B litterae Latinae? �(�
Num F et A litterae Latînae sunt? �l�
Num c littera prima est? ���
. Num A littera secunda est? ��
12.
Estne B littera secunda? �$�
Exercitium 10
1.
2.
1
11.
12.
Lêctiô grammatica (versüs 84-106)
.°.‘°9°.\I.°‘.“‘r"P°
Itali in Eurôpä est.
Rôma in Itali est. -a
Itali et Graeci in Eurôp sunt. in —ä
Rôma nôn in Graeci , sed in Itali est. -um
Imperi Rômän magnum est. in -ô
In imperi Rômän multae prôvinciae sunt.
Gallia est prôvinci Rômâna.
In prôvinci Galliä sunt multî fluviî.
Ubi est vocâbul Latinum.
In vocäbul ubi sunt très litterae.
Capitul prîmum: IMPERIVM ROMANVM.
In capitul prim multa Vocäbula sunt.
Lêctiô grammatica
Exercitium 1 1
1. Fluviyg singuläris est. Fluvij est. singuläris (sing.)
2. În5ula_eplürälis est. Însulg est. plürälis (plür.)
3. Oppid_L_t_n1 est. Oppidg est. sing. plür.
4. Singuläriszfluvius; plürâlis: -us -ï
5. Plürälis: însulae; singuläris: jun :3
6. Singuläris: oppidum; plûrälis:
7. Plürälis: numerî; singuläris:
8. Singuläris: littem; plûrälis:
9. Plürâlis: vocäbula; singuläris:
10. Singuläris: însula magna; plûrälis:
11. Plürâlis: oppida magna; singuläris:
12. Singuläris: numerus Rômànus; plürälis:
13. Plürälis: litterae Graecae; singuläris:
14. Singuläris: vocäbulum Lat1'num;p11'irélis:
15. Plùrâlis: exempla;singu121ris:

CAP. II
Cap. II
Lêctiô I
vir virî
fëmina fëminae
puer puerï
puella puellae
pater
mäter
fïlius
filia
liberi
Marcg
pater Marci
Ifilig
pater Ifilig
I1'11iu_s
filius Ifilii
Aemilia
filius Aemilifi
quis?
quae?
quid?
qui?
...que = et
Lêctiô II
dominus
domina
servus servi
servi serVc‘)_r;1m
ancilla ancillae
ancillg ancillartg
liberi
lîberôrum
EXERCITIA 1-5
CAPITVLVM SECVNDVM
Lêctiô prima (versus 1-24)
Exercitium 1
Rômàna.
Rômàna est.
Märcus puer Rômànus est; Iülia est
Iülius est Vir Rômänus; Aemilia
Märcus nôn puella, sed M est.
Märcus et Quîntus sunt , nôn puellae.
Iülius et Mëdus nôn puerî, sed sunt; Dävus quoque M est.
Nôn Viri, sed sunt Aemilia et Dëlia; Syra quoque M est.
Exercitium 2
10.
11.
12.
13.
.\°9°.\1.°‘.U".*"E-”!"t—‘
Iülius pater est. Aemilia est
Iûlia filia est. Marcus et Quintus sunt
Marcus et Quintus et Iülia sunt trës
Iülia nôn mater, sed M est.
Nôn pater, sed est Marcus.
Marcus filius Iüliî est: Iülius est pater Marc
Quintus filius Iûliî est: Iülius est pater Quint
Iùlia fîlia Iüliî est: Iülius est pater Iùli
Marcus et Quintus filii Aemiliae sunt: Aemilia est mater Marc M et
Quint
Iülia fîlia Aemiliae est: Aemilia est mater Iûli
Iùlia est fîlia Iûli et Aemili
Iülius est pater Märc et Quint
Mater Marc et Quint
et Iùli
et Iüli est Aemilia.
Exercitium 3
1. est Quîntus? Quîntus puer Rômänus est.
2. est pater Quîntî? Pater Quinti est Iülius.
3. est mater Quinti? Aemilia est mater Quinti.
4. est filia Iüliî et Aemiliae? Filia Iùlii et Aemiliae Iùlia est.
5. sunt filii? Filii sunt Marcus et Quintus.
6. est Tüsculum? Tüsculum oppidum est.
7. est l"? F est littera Graeca.
Exercitium 4
9‘.U‘t~"S”!"t“
Exemplum: fi1iie_tfi1iae = filii filiaegig.
Litterae et numeri =
Marcus et Quintus =
Pueri et puellae =
Fëminae puerïque =
Servi ancillaeque = M M .
Üna filia duoque fîliî = M M M M M.
Lêctiô secunda (versüs 25-61)
Exercitium 5
9°.\1.°‘SJ‘r"P’!\’!—‘
Médus nôn est fîlius Iüliî, Mëdus Iûliî est.
Dëlia nôn est filia Aemiliae, Délia Aemiliae est.
Iülius Médi est. Aemilia Déliae est.
Dävus et Mëdus nôn sunt dominî, sed
Syra et Dëlia nôn sunt dominae, sed
Iülius dominus Dâvî est: Iülius est dominus serV
Iülius dominus Davi et Médi est: Iülius est dominus serv
Aemilia domina Syrae est: Aemilia est domina ancill
4

EXERCITIA 6-9
CAP. II
9. Aemilia domina Syrae et Dëliae est: Aemilia est domina ancill
10. Märcus, Quintus Iüliaque nôn servi, sed
11. Iûlius dominus serv
Exercitium 6
Quis est pater Marci? �H(
Quae est mäter Marci? P�
Quae est filia Iülii et Aemiliae? �K
Qui sunt filii Iülii et Aemiliae? �w?
Quis est Mëdus? �F>
Qui sunt Mëdus et Dävus? �;
Quae est Délia? ��;
Quis est dominus servôrum? @�>
1.
p_.;_.
p._:
.°.\09°.\1S7‘.U".*"P-’!"
Quae est domina
ancillärum? PG?
Cuius servus est Mëdus? P�;
Exercitium 7
1.
Iûlius est dominus mult
2. Numerus serv
1
.°.\0.°°.\19‘5J‘.*"P-’
Aemilia est domina mult
Numerus serv
. Cuius fîlius est Marcus? ��)
est centum.
et ancill
In familia est magnus numerus serv
Numerus liber
est très.
sunt.
est et pater liber
S€I'V
ancill
magnus est.
et ancill
In familiä Iüliî est parvus numerus liber
In Graeciä est magnus numerus însul
In Arabiä est parvus numerus fluvi
In Italiä est magn
Exercitium 8
.°‘.U‘r'>9’!°:-‘
Exemplum:
us numerus oppid
Multi/pauci servi = magnus/parvus numerus servôrum.
Multae insulae =
Pauci fluvii =
Multa oppida =
Pauci liberi =
Magnus numerus vocäbulôrum =
Magnus numerus litterärum =
Parvus numerus exemplôrum =
Exercitium 9
1.
o—-
.0
.\09°.\19*P1r'>.U>!\>
servi sunt in familiä Iûlii?
[11] servi sunt.
[11] ancillae.
Mëdus et Dävus
Syra et Délia sunt
Tüsculum et Brundisium
liberi in familiä sunt?
In familiä nôn
In familiä nôn
Vir, puer, puella
Rhénus et Dânuvius et Tiberis
magni et
Brundisium et Sparta et Delphî
magna et
[II] fîliae, sed
[I] filius, sed m
[c] servi.
[11] oppida sunt.
[111] liberi.
[1] filia est.
[11] filii sunt.
[111] Vocäbula sunt.
[I] fluvius parvus.
[I] oppidum parvum.
[111] fluvii sunt:
[111] oppida sunt:
[II] fluvii
[11] oppida
quis est...?
quae est"?
qui sunt...?
cuius? —i
—ae
-ôrum
—ärum
magnus numerus —ôrum
= multi —i / multa —a
magnus numerus —ärum
= multae —ae
parvus numerus —ôrum
= pauci -i / pauca —a
parvus numerus —ärum
= paucae —ae
quot?
ünus -a -um
duo duae duo
très tria
centum
mille

CAP. II EXERCITIA 10-12
11. Sardinia et Sicilia et Melita sunt
[111] insulae: [11] insulae
magnae et [1] insula parva.
12. In Graeciä insulae sunt? In Graeciä sunt
parvae magnaeque.
[M] insulae
Lëctiô HI Lêctiô tertia (versüs 62-92)
Exercitium 10
me|us —a -um... 1. Cornëlius: “Estne Mëdus filius T Ÿ”
tu|us -a -um... 2. Iùlius: “Mëdus nôn est filius ”
3. Cornëlius: “Estne Délia filia T ?”
4. Iûlius: “Delia nôn est filia ”
5. Cornëlius: “Suntne ancillae T Délia et Syra?”
6. lùlius: “Délia et Syra sunt ancillae ”
7. Cornëlius: “Qui sunt fi1iiT__ ?”
8. Iûlius: “Fi1iiT sunt Märcus et Quintus.”
9. Cornëlius: “Quot servi sunt in familiâ T ?”
10. Iülius: “In familiä T sunt centum servi. Numerus servôrum
est centum. Familia T magna est.”
11. Cornëlius: “Centum servi! Magnus est numerus servôrum T !”
Exercitium 11
antiquus 1. duo lib Latini: liber T [H novus] et liber
cëteri -ae -a 2. Numerus lib T Latinôrum magnus est.
ecce 3. ‘LINGVA LATINA’ est T 1ibT tui Latini.
novus 4. In LINGVA LATINA sunt multae T (päg. 1, 2, 3, cëterae) et
pägina multa capitul (cap. I et 11 et 111 et _______ ).
titulus 5. Numerus capitulest magnus.
libg libri 6. IMPERIVM ROMANVM est capitu1T primum.
libri librôirnm 7. Titulus capitu1T primiest‘1M1=ERIVM ROMANVM’.
capitulpg Capitulg 8. In capitulô primô mu1tT Voc2‘1bu1__T sunt.
capituli capitulôrlm 9. Numerus Vocäbul magnus est.
R = ‘er’ 10. Rôma est Vocäbul primum capitulT prim .
11. R est littera prima voc2'1bu1T_ primi.
Lêctiô grammatica Lêctiô grammatica (versüs 93-121)
Exercitium 12
masculinum (masc.,m.) 1. Servus Vocäbulum masculinum est. Ancilla Vocäbulum
fëmininum (fëm., f.) est. Oppidum Vocäbulum T est.
neutrum (neutr., n.) 2. Puer nôn est Vocàbulum fëmininum, sed
masc. -us (—r) 3. Servus et dominus Vocäbula T sunt; fluvius quoque
fëm. -a T T est.
neutr. -um 4. Ancilla et domino: Vocâbula T sunt; însula quoque
est.
5. Oppidum et imperium Vocäbula T sunt; exemplum quoque
T est.
6. Masculinum: vir Rômän
7. Fëmininum: fêmin Rômän
8. Neutrum: imperi Rômän

EXERCITIA 13 / 1-3
Exercitium 13
1. Iülius pater Marc; est: Marci ____ est.
2. Iülius pater Iülig est: Iulig quoque _____ est.
3. Iülius domirzus servi est: servi singuläris est.
4. Iûlius dominus servÿï est: servez est
5. Aemilia domina ancilla_e est: ancillg e. Î est.
6. Aemilia domina ancillârl estancillgrl est
7. Titulus capituli est FAMILIA ROMANA : capital; ______ j_.__ est.
8. Numerus capitulôl magnus est: capitulg"r% est
9. Genetivus: singularis serv , plùrälis serv
10. Genetîvus: singularis ancill , plürälis ancill
11. Genetîvus: singuläris capitul , plürälis capitul
CAPITVLVM TERTIVM
Lëctiô prima (versüs 1-21)
Exercitium 1
1. In __j prima sunt très : Iûlia, Märcus, Quîntus.
2. Iûlia : “Lalla, lalla!” Iûlia î_î___ est.
3. Marcus laetus n6n'est, Marcus _____ est.
4. Marcus Iülïam
5. Iûlia nôn cantat, sed
6. Marcus : “Hahahae!”
7. Iûlia: “Ubi est mater?” Iûlia Aemiliam nôn
8. Iûlia Aemiliam : “Mammal”
9. Aemilia
Exercitium 2
9°.\1.°‘P‘r'>P°!\’r‘
Marcus Ifilij pulsat.
Marcus Quinte nôn videt, sed Quintus Märc
Quîntus: “Quid? Marcus puell___:_ pulsat?”
Quintus Marc pulsat, et Marcus pulsat Quint__: .
Iûlia nôn Videt Aemili
Iûlia Aemilie Vocat: “Mammal”
Marcus iratus Iüli pulsat.
Iûlia: “Mamma! Marcus pulsatl”
videt.
Lêctiô secunda (versus 22-48)
Exercitium 3
.\0.°°.\19‘SJ‘:*>.°’E":‘
Iûlia cant___ , et Marcus eam pul !
Iam Iûlia nôn cant_ , sed plôr .
Iûlia Aemiliam nôn vid___ ; Iûlia Aemiliam voc .
Aemilia Ven et interrog___ : “Ubi est Iûlius?”
Marcus respond_ : “Pater dorm .”
Quintus Iûlium voc
Iûlius dorm neque Quintum aud_ .
Marcus ridj. , quia Iülius nôn Ven
Aemilia Märcum verber
CAP. II / III
genetivus (gen.)
sing.
masc. -î
fëm. —ae
neutr. -z
Cap. III
Lêctiô I
cantat
iam
îrätus
laetus
persôna
plôrat
pulsat
ridet
scaena
venit
Videt
vocat
plür.
-ôrum
-ärum
-ôrum

CAP. HI EXERCITIA 4-7
Exercitium 4
audit 1. Aemilia Quintum j______ : “Quis mê vocat?”
cùr 2. Quîntus ________ : “Iülia ___ vocat.”
dormit 3. Aemilia ' “_____ Iülia plôrat?”
eam 4. Quîntus u : “Iûlia plôrat, __:_ Marcus ___ pulsat.”
eum 5. Aemiliaz “Marcus puer ____j_ est! Ubi est Iûlius?”
hic 6. Quîntus: “Pater nôn _______.__ est, sed Märcus ___________ est.”
improbus 7. Quintus Iûlium vocat; Iûlius Î [: Quîntum] nôn
interrogat 8. Marcus: “Pater T. neque té audit.”
neque 9. Iûlius Quîntum nôn audit u venit.
probus 10. Aemilia Märcum Î_____ : tuxtax!
quia 11. Märcus plôrat. Iûlius Märcum Î ; iam Iûlius nôn
respondet 12. Marcus nôn puer ___________ , sed puer improbus est.
te Exercitium 5
Verberat Exemplum: ï Iülia cantat? Iülia cantat 9g laeta est.
1. Cür Marcus Iùliam pulsat? f�
cur? quia 2. Cür Iülia plôrat? `��
3. Cür Marcus rïdet? p��
4. Cür Iülia nôn pulsat Marcum? 0"�
5. Cür Aemilia venit? �.�
6. Cür Iûlius Quîntum nôn audit? r�
7. Cür Marcum Verberat Aemilia? �>�
8. Cûr Marcus plôrat? �6�
9. Cür venit Iûlius? �R�
Lêctiô III Lëctiô tertia (versus 49~—82)
Exercitium 6
-us -um —at 1. Marc Iu1i_j pulsat, quia 11111; cantat.
I plôrat, quia Marcus e pulsat.
Iùlia Aemi1i_j vocat. Aemi1i_____ Venit.
Aerni1i___.__._ Quint____ Videt et e interrogat: “Quis
Quint___ respondet: “Iuli___ vocat.”
Aemilia: “Ubi est Iûlius?” Aemilij Iulij nôn videt.
Quint__ Iulij Vocat: “Pater! ”
Iulij Quintj_ nôn audit.
Aemili..._._ irata Marc verberat.
Märc plôrat, quia Aemili____ e
Iûliu Märc audit, et Venit.
Iûlius Aemi1i__.__ et Marc et Quint_j et Iulij Videt.
Aemilia: “Marc puer improb est.”
Quintus: “Marc parv pue1l______ pulsat! ”
Iûliî îrätÎ puer improb verberat.
16. I1‘11i_.___._ est puel1._ prob
eum —it
earn Vocat?”
me
té
I
.\D9°.\1.°‘.°‘14‘P’!"
r--A
.0
Verberat.
p_A
)_|
r—-
E"
r-a
P’
r-a
r“
>—-
S“
Exercitium 7
—at 1. Puella
Puer
Iülia,
Marcus,
Puella
Puer
-um
—am
-it
cantat laeta est.
puellam pulsat improbus est.
cantat, puella proba est.
puer improbus est, puellam et puerum pulsat.
Marcus pulsat est Iùlia.
Marcus pulsat est Quintus.
—us qui
—a quae
—us quem
-a quam
—us
—a
I
SD
«-1»
.°‘.U‘r'>-S-°!\’

EXERCITIA 8-10 CAP. III
7. Iûlia, parva puella est, Aemiliam vocat.
8. Aemilia, Iûlia Vocat, Venit.
9. Aemilia, mäter est lîberôrum, fîlium improbum Verberat.
10. Fîlius Aemilia verberat est Märcus.
11. Quîntus, filius probus est, Iûlium Vocat.
12. Iûlius, Quîntus Vocat, nôn Venit.
13. Märcus, Aemilia verberat, plôrat.
14. Iülius, iam nôn dormit, puerum audit.
15. Puer Iùlius audit est Märcus.
Exercitium 8
1. Quis Iüliam pulsat? �6� quis? -us
2. Quis plôrat? `ל -a
3. Quis rîdet? >� quem? -um
4. Quem Quîntus Videt? k� -am
5. Quem Iûlia vocat?
6. Quis Venit? ���
7. Quem Aemilia interrogat? �2�
8. Quis vocat Iûlium? �Jm
9. Quem Aemilia Verberat? `�
10. Quis iam plérat? @k�
11. Quem audit Iûlius? �p�
12. Quem Iûlius Verberat? ��i
Exercitium 9
1. Iüliam pulsat? Märcus Iüliam pulsat. quis?
Märcum videt? Quîntus Mârcum Videt. quem?
Quintus pulsat? Märcum Quîntus pulsat.
Aemiliam vocat? Iûlia Aemiliam Vocat.
Aemilia interrogat? Quîntum Aemilia interrogat.
respondet? Quintus respondet.
vocat Quintus? Iûlium vocat Quîntus.
Verberat Iülius? Märcum verberat Iülius.
9°.\1.°‘SJ‘14>‘S-“E”
Lêctiô grammatical (versüs 83-118) Lêctiô grammatica
Exercitium 10
Exempla: Quinta Mdrcfl videt. Mdrcg Quirztfl nôn videt.
Iülig Aemilia_m vocat. Aemilig I1/'tlia_n1 audit.
1. Quimfg nôminätivus est. Mdrcyfl est u . nôminätîvus (nôm.)
2. Quintgm accùsätivus est. Quintg est .1 . accfiséfivus (am)
3. Iülig ________ est. Aemiligm _____?__ : est. m_asc.
4. Iülilg e est. Aemilig e est. :113?‘ 3;“)
5. Nôminätivus: Marcus. Accüsätîvus: Marc
6. Nôminätîvus: Aemilia. Accûsätivus: AemiliÎ . fëm.
7. Accüsätîvus: Iülium. Nôminätîvus: IülLî . ��_ gm
8. Accùsätîvus: Iûliam. Nôminätîvus: Iüli
9. Nôminätîvus: puer improbus. Accüsätîvus: puer______ improb
10. Nôminätîvus: parva puella. Accûsätîvus: parv_______puell

CAP. IV EXERCITIA 1-4
Cap. I V CAPITVLVM QVARTVM
Lêctiô I Lêctiô prima (versüs 1-43)
Exercitium 1
decem 1. I =
duo 2 II =
novem 3 III =
octô 4. IV = _____ .
quattuor 5. = __ .
quinque 6 VI =
septem 7. VII =
sex 8. VIII =
très 9. IX =
ùnus 10. X =
Exercitium 2
2 + 2 = 4 1. Quot sunt 11 et 11? II et II sunt
3 + 3 = 6 2. Quot sunt 111 et 111? �d
4 + 4 = 8 3. Quot S11ntIV et IV? 0�2
5 + 5 = 10 4. Quot sunt V et V? �Q/
2 + 3 = 5 5. Quot sunt II et III? `�2
3 + 4 = 7 6. Quot sunt III et Iv? 0%.
4 + 5 = 9 7. Quot sunt IV et V? ��0
Exercitium 3
abest absunt 1. In sacculô I1'11ii_______ est.
adest adsunt 2. Iülius pecüniam in sacculô .
eius 3. In sacculô _____ [: Iûliî] multî _______ __ sunt.
habet 4. Iülius pecüniam ___j : “I, I1, III, IV, V, V1, VII, VIII, IX, x.”
numerat 5. Iülius: “Quid? Decem :___._ ?”
nummus 6. Iülius ____j pecùniam suam numerat: “I, 11, III..... x.”
pecxfmia 7. In Î Iüliî nôn centum, sed s decem nummî sunt.
rürsus 8. Iülius: “Ubi est servus meus?” Iülius servum Î Dävum nôn videt.
sacculus Dävus _________ .
salûtat 9. Mëdus nôn abest; Mëdus
salvë 10. Dävus Venit. Iam duo servi T ; céteri servi
suus 11. Dävus dominum Î__ : “Salvë, domine!”
tacet 12. Iülius Dävum salütat: “ t , Däve! Ubi est pecünia mea?”
tantum 13. Davus nôn respondet: Dävus
Exercitium 4
1. Quot persônae adsunt in scaenä prîmä? �
. Quot virî et quot fëminae adsunt? `*<
Quid Iülius in sacculô habet? W
Centumne nummî in sacculô sunt? �!
Adestne Dävus? �O
Quot servi adsunt? ��
Quis est servus qui adest? `�
Quem vocat Mëdus? �
Quem Dävus salütat? �l
Quot servi iam adsunt? 0�
.°>°.°°.\1.°‘S-"r"P’N
1
10

EXERCITIA 5-8
CAP. IV
Lêctiô secunda (versüs 44-98)
Exercitium 5
Exempla: Iûlius pecûniam suam numerat.
Mëdus pecüniam 9E [: Iüliî] habet.
Ubi est pecünia Iùliî? Pecûnia in sacculô est.
Iûlius pecüniam in mënsä pônit.
Aemilia pecùniam [: Iüliî] Videt.
Adestne Servus Iüliî? Servus adest.
Iûlius servum Videt.
Dâvus Venit et dominum
Dâvus sacculum in mënsä pônit.
In sacculô pecünia nôn est: sacculus
Dâvus nüllam pecüniam in sacculô ___ habet.
Iûlius ünum nummum in sacculô [: Dävî] pônit.
Iûlius: “Slime sacculum tuum!” Dâvus sacculum
12. Médus nôn pecûniam, sed Iûliî in sacculô
salütat.
Vacuus CSÎ.
!—l|—4
1-*.°.\09°.\1.°‘.U1r'>.WE\’:‘
sûmit.
Exercitium 6
1. Mëdus Dävum Vocat: “Dav
Dâvus Mëdum interrogat: “Quid est, Méd_ ?”
Médus: “St! Tacé, Däv ! Dominus adest.”
Servus dominum salûtat: “Salve, domin I”
Dominus servum salütat: “Salvé, serv l”
Iûlius: “Ubi est pecünia mea, Dä ?”
7. Dâvus: “Ecce sacculus meus, dominî.
8. Iûlius: “Discëde, bon serv l”
9. Iûlius Mëdum vocat: “Méd___ ! Veni, improb
l”
.°‘.U‘r’>P-‘!"
I’
l»
SCI'V
Exercitium 7
1. Iûlius Mëdum interrogat: “Ubi sunt nummî meî?” Mëdus
Verbum respondet.
Mëdus Dävum : “In sacculô Dävî sunt nummî tuî!”
Dâvus: “ sacculus meus.” Dâvus sacculum suum in
In sacculô Dävî nülla pecünia est: sacculus __j_ est.
Dâvus servus [2 probus] est.
. Iûlius ünum nummum in sacculô Dävî
7. Dâvus laetus sacculum suum __:_ et
8. Quid Médus Videt in mënsä? Mëdus
9. Mëdus baculum,
10. Mëdus discëdit, quia
°‘.U‘r"P’.N
Iüliî Videt.
in mënsä est, Videt et discëdit.
pecüniam dominî habet.
Exercitium 8
1. Iûlius: “Dävum Voc , Mëde!”
Mëdus Dävum VOC : “Däve, venî l” Dâvus ven_. .
Médus: “SaIfit___ dominum!” Dâvus dominum salut___ .
Dominus: “Tac et aud_ , serve!” Servus tac et aud__ .
Dominus: “Respond , serve!” Servus respond_:.
Dominus: “sacculum tuum in mënsä pôn
mënsä p6n__ .
F"S"r“E-"E"
habet.
pônit.
I” Servus sacculum suum in
7. Servus: “Vid_ , domine: sacculus meus vacuus est.” Dominus sacculum
vacuum vid__ .
8. Dominus: “Süm
sûm et discëd__ .
11
sacculum tuum et discédj l” Servus sacculum suum
Lêctiô II
eius
suum —am -o
pecünia §i_®
pecfmim ï
sacculgs ï
sacculfl gig
in sacculg §iu_s
pecünim Sufi
sacculfl mg
in sacculg su_Q
accüsat
baculum
bonus
discëdit
ecce
is
mënsa
nüllus
pônit
quod
sûmit
vacuus
[1] -ä —at

CAP. IV
Lêctiô grammatica
vocätivus (voc.)
nôm. -us
voc. -e
imäaerätivus (im .)
in icätîvus (ind.
[1] imp.—à
ind. -at
[2] imp. -e
ind. —et
[3] imp. -e
ind. -it
[4] imp. —z
ind. -it
Exercitium 9
._a
.°.\°9°.\1S7‘.U‘:"*.°’5"!"
Quot persônae adsunt in scaenä secundä? ��
Quem Mëdus accüsat? ��,
Quid Dävus in mënsä pônit?
Quot nummî in sacculô Dâvî sunt? �!-
Estne Dävus servus improbus? ��3
Cûr Dävus laetus discédit? �=7
Quid Médus videt in mënsä? �
Adestne Mëdus in scaenä tertiä? `T1
Cür Mëdus abest? �+
Num Mëdus servus probus est? 0�-
Lëctiô grammatica (versus 99—122)
Exercitium 10
.\0.°°.\19‘S“.*“P°.“’!“
Exemplaz Mêdus Dävum vocat: “Dâvg!”
Servus dominum sulütat: “Salvê, domine!”
Dävg nôn nôminätîvus, sed est.
Domine quoque est.
Nôminätivus: Dävus. Vocätîvus: Däv .
Nôminätîvus: dominus. Vocâtîvus: domin .
Vocätîvus: Mêde. Nôminätîvus: Mêd .
Nôminätivus: servus. Vocâtîvus: serv .
Nôminätîvus: Märcus. Vocâtïvus: Marc .
Vocätîvus: Quinte. Nôminätîvus: Quint .
Nôminätîvus: —us. Vocätîvus: —
Exercitium l1
F-*P—‘)"'* |-‘
:I>s~.~5
.°.\°.°°.\1S3‘.U":“P°!"t"‘
. Indicätîvus: —at. Imperätîvus: —
Exempla: Dominus: “Salütg mê!” Servus dominum salatg;
Dominus: “Tacÿ et audi! ” Servus tacgj et audfi
Dominus: “Discêdg, serve!” Servus discêdiL
Sal12ta_tindicétiVus est. Salütg‘ est
Tace_t et audit nôn imperätivus, sed
Tacÿ et dudi nôn indicätîvus, sed
Discêdg quoque est. Discêd_i_t
Indicâtîvus: vocut. Imperätîvus: voc .
Indicätîvus: vider. Imperätivus; vid .
Imperätîvus: pône. Indicätîvus: pôn
Imperätîvus: venî. Indicätîvus: ven
Indicätîvus: audit. Imperätîvus: aud .
Indicätîvus: sûmit. Imperâtîvus: sum
est.
est.
Indicätîvus: —et. Imperätîvus: — ___.
Imperätîvus: —e. Indicätîvus: —
Imperätîvus. —î. Indicätîvus: -
12
EXERCITIA 9—11
est.

EXERCITIA 1-3
CAPITVLVM QVINTVM
Lêctiô prima (versus 1-46)
Exercitium 1
1.
|—‘F—|>—*F—‘)—||'-‘
.U‘r*>S“!‘-"—‘
16.
.°.\99°.\1.°‘.U‘r"S*°."’
. Iam ün
Serv abest; dominus serv vocat.
Serv absunt; dominus serv vocat.
Ancill_î abest; domina ancillj Vocat.
Ancillj absunt; domina anci1l_____ Vocat.
Marc et QuîntÎ fîliî Iûliî sunt.
Iùlius nôn ün fi1i__: , sed duôs fili..__ habet.
Iülia fi1i__Iu1ii est.
Iùlius nôn duäs fîli____ , sed ûn fi1i___ habet.
Iülius numm sun numerat: in sacculô sunt decem numm___ .
Iûlius 1’1n__: numm in sacculô DäVî pônit.
numm in sacculô Davi est.
Dävus ün numm habet. Iûlius mu1t__j numm__ habet.
Baculj Iûliî in mënsä est; Mëdus baculî videt.
Iûlius interrogat. Mëdus n1'1l1._j Verb respondet.
In hortô sunt mult____ ros et mult__ 1i1i___ .
Iûlia mu1t__ ros et mu1t__li1i? Izidet in hortô.
Exercitium 2
1.
2. Iûlius magnam Villam cum magnô
10.
11.
12.
13.
14.
.\°.°°.\l.°‘$“.*".""
Iülius in magnä habitat.
habet.
Iülius familià suä in Villà
In hortô sunt multae et multa
Hortus Iûliî est magnus et
Näsus Syrae nôn pulcher, sed _________ est.
Syra fëmina nôn est, quia
Iûlius Aemiliam , quia
Iûlius nôn , sed cum magnä familiä in Villa habitat.
In Villa duo et multae fenestrae sunt.
In âtriô nùllae sunt.
Impluvium in est. In impluviô ____ est.
In T est parvus hortus.
Iûlia in parvô dormit;
parvô cubiculô dorrnit.
Märcus [= M. quoque] in
Exercitium 3
)—|
;._.._.
>-O
.\09°.\1.°‘.°‘.*"P’!‘-’
Iülius in Villä habit__ .
Iûlius et Aemilia in Villa habitj .
Aemilia trés lîberôs hab
Iûlius et Aemilia très liberôs hab .
Aemilia Iûlium am et Iûlius Aemiliam am .
Iûlius et Aemilia lîberôs suôs am .
Servi dominum salutj et dominus servôs salût___ .
Dominus imper ; servi pär .
Puella cant . Puerî nôn cant_ , sed rid_.
Marcus in parvô cubiculô dorm
Iùlius et Aemilia in magnô cubiculô dorm
13
magnum et foedum habet.
pulchra et proba fèmina est.
CAP. V
amat
aqua
atrium
cubiculurn
cum
ea
etiam
fenestra
foedus
habitat
hortus
lîlium
näsus
ôstium
peristÿlum
pulcher
rosa
sôlus
Villa
[1] —at —ant
[2] —et —ent
[4] —it —iunt

CAP. V EXERCITIA 4-6
Exercitium 4
-Ô -is 1. Iülius in magn_. vill_ habitat cum Aemi1i___ et cum 1iber_ et serv__ .
Iülius et Aemilia cum Märc__ et Quînt__ et Iù1i__ in vil]; habitant.
Iülius vîllam cum magn_ hort_ habet.
In hort_._. multae rosae sunt.
Iülius hortum habet cum rnult_. ros__ .
In Itali__ multae vîllae cum magn_ hort_ sunt.
In hort.__ vîllärum sunt rosae.
In vîll__ Italiae magna ätria sunt.
Iülius vîllam cum magn__ ätri__ habet.
In ätri__ impluvium est; in imp1uvi_ est aqua.
. Iülius cum Aemili__ in magn___ cubicul__ dormit.
12. Mârcus et Quîntus in parv___ cubicul__ dormiunt.
P—‘>—‘
"‘.O.\°9°.\1.°‘$J"!"‘S~‘-’!"
Exercitium 5
1. Ubi habitat Iülius? n�
Num Iülius sôlus habitat? ���
Quot fîliôs et quot fîliäs habet Iülius? ���
Quot servôs habet? `Z�
Ubi sunt rosae et lilia? ��
Ubi est impluvium? @��
Quot fenestrae in ätriô sunt? ��
Ubi dormit Quîntus? ���
Servi ubi dormiunt? �8�
Estne Iülius in villa? `��
. Estne Aemilia in oppidô cum virô suô? ���
12. Sôlane est Aemilia in peristÿlô? !�
)—4b—4
*"‘.°.\°9°.\19‘SJ"L*‘P°!"
Lêctiô II Lêctiô secunda (versüs 47-105)
Exercitium 6
Mëdus servus est; dominus _____ est Iülius.
Mëdus et Dävus servi sunt; dominus _______ est Iülius.
Servi dominum suum vident et _____ salütant.
Dominus servôs suôs videt et _____ salûtat.
Syra ancilla est; domina _____ est Aemilia.
Syra et Délia ancillae sunt; domina _____ __ est Aemilia.
Ancillae dominam suam vident et ______ salütant.
Domina ancilläs suäs videt et _____ salütat.
Estne sôla Aemilia? ___ sôla nôn est, lîberî cum ___ sunt.
Estne sôlus Iülius? Neque ____ sôlus est, servi cum ___ sunt.
Suntne ancillae cum Aemiliä? ____ cum dominä nôn sunt.
Iûlia in peristÿlô est; mäter _:_ cum __ est.
Ubi sunt puerï? ___ quoque in peristÿlô sunt.
Lîberî sôlî nôn sunt: mäter _____ __ cum ____ est neque ___ ab
____ discëdit.
15. Hortus pulcher est, in ___ sunt multae rosae.
16. Estne pulchrum peristÿlum? ___ quoque pulchrum est; in ___ parvus
hortus est.
17. Villa magna est; in ___ sunt multa cubicula.
18. Servi in cubiculîs dormiunt; cubicula ____ __ nôn magna sunt.
19. Suntne parva cubicula lîberôrum? ___ quoque parva sunt.
is i1
ea eae
id ea
eum COS
eam eas
eius eôrum
v-tr-ID-‘n-Ir-I
:“P°!\’:-‘.O.\°9°.\l.°‘SJ‘:"E*’."’:-‘
14

EXERCITIA 7-9
CAP. V
Exercitium 7
1
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18. Pueri rosas sûmî , discéd_ , et rosas in aqua pôn
19.
20. Aemilia: “Quid ag____ pueri? Ag_____ , Délia! Discéd___ et interrogj eôs!’
Iûlia ab Aemiliä discëd___ ; pueri nôn discéd_ .
Aemilia imperat: “Iûliam voc
Pueri Iûliam Voc
, pueri!”
E»
: “Ifilia! Ven
Iùlia eôs nôn aud_ neque Ven___ .
Iûlia puerôs voc
: “Marce et Quinte! Venî !”
Pueri Iûliam aud_ neque ab Aemilia discéd_.
Quintus: “Carp
rosas, I1‘11ia!”I111ia rosäs carp
cum quinque rosis.
Iülia: “Vid_ rosas meas, mammal Vid__ , pueri!”
Pueri rosas vid_ . Aemilia: “Ecce puella pulchra!”
Iu1ia: “Aud_ , Marce et Quinte!”
Märcus: “Mater nasum tuum foedum nôn V1d___ !”
Iûlia plôr
Märcus nôn tac
Aemilia: “Tac
Iûlia: “Sum
Quid ag: Iülia? Ea ûnam rosam sürn_____ et discéd_ .
Aemiliaz “Discéd_ , pueri! Ag: ! Sûm
I»
aqua pôn
Aemilia: “Ven
Exercitium 8
1.
2
3
4
5.
6.
7.
8.
. Marcus rid__ . Aemiliaz “Tac
. Marcus et Quintus rid___ .
, pueri improbi!” Pueri tac .
rosas, mamma, easque in aqua p6n__
, ancillae!” Ancillae Ven
Lêctiô grammatica (versüs 106—156)
Exercitium 9
Exempla: Iùlius nôn ûnum servum, sed multôs servg’; habet.
.0‘ $“.*“P-‘!"
7. Cubiculum néminativus et accusativus
8.
9. Singularis: néminativus sen/g, accüsätivus serv
Aemilia nôn ûnam ancillam, sed multäs ancillfi habet.
Villa nôn ünum cubiculfl, sed multa cubiculg habet.
1. Sen/Æ nôn nôminätivus, sed
___..____ est.
Sen/ÿ nôn accûsätivus singuläris, sed
Sen/Æ est accüsâtivus
AncillÆ accüsätivus est. Ancillÿg quoque
Ancillfl
Cubiculum néminativus et
est; cmcillg est
et ________ est.
Cubiculg est
et
15
et ex hortô Ven___
, Märce!”
F:
cëteräs rosäs eäsque in
Aemilia perist71__ est liber , sed vir
. Iülia rosäs h0rt_ videt et Aemi1i__ discédit.
. Pueri Aemi1i;_ sunt neque ___ e discédunt.
. Iûlia hort______ venit quinque ros
Rident pueri. Iûlia ün ros i_ discédit.
Vi11__ magnum atrium est imp1uVi__.
atrij pueri aquam sûmunt imp1uvi._ rosasque
aqu_ pônunt.
Iûlius oppid___ est quattuor serV
, sed_ Aemi1i_ .
est. Ser1/Q; quoque
est.
est. Cubiculg quoque
est.
SL1__.
€St.
[1] -a —ate
-at -ant
[2] -é -éte
-et -ent
[3] -e -ite
-it -unt
[4] -i -ite
-it -iunt
ab -ô
cum -a
ex -is
in
sine
Lëctiô grammatical
accüsätivus singuläris
et plûrälis
accûsätivus
sing. plfir.
m. nôm. -us -1'
acc. -um -6s
f. nôm. -a -ae
acc. -am -äs
n. nôm. -um -a
acc. -um -fl

CAP. V / VI EXERCITIA 10-11 / 1
10. Plürälis: nôminâtîvus servi, accûsätîvus serv
11. Singuläris: nôminätîvus ancillg, accüsâtîvus ancill
12. Plürälis: nôminätîvus ancillgg, accüsätîvus ancill
13. Singulàris: nôminätîvus et accüsätivus cubicul
14. Plürälis: nôminätivus et accusätivus cubicul
Exercitium l0
ablätîvus (abl.) Exempla: Cum ünô sert/Q. Cum multîs servî_s.
si_ng, plgg Cum and ancillg‘. Cum multîs cmcilljg.
m. nôm. -us —î Cum ünô cubiculg’. Cum multîs cubiculî_s.
abl‘ "Ô ‘is 1. Servg‘ nôn nôminätivus, sed ___ __ est.
fi nôm. -a -ae 2. Servg ___:__ singuläris est; servî_s ____j_ __:_ est.
am‘ ‘à "i5 3. Ancillg‘ ablätîvus _____ est; ancilljg .__ . _ _ est.
n. nôm. -um —a 4. Cubiculg‘ __j__ > est; cubiculÿ est
abl. -ô -îs
5. Singuläris: nôminätivus servus, ablätîvus serv .
6. Plürâlis: nôminâtîvus servz‘, ablätîvus serv .
7. Singuläris: nôminätîvus ancilla, ablätîvus ancill .
8. Plürälis: nôminätîvus ancillae, ablätîvus ancill .
9. Singuläris: nôminätîvus cubiculum, ablätîvus cubicul .
10. Plürâlis: nôminätîvus cubicula, ablätîvus cubicul .
Exercitium l1
imperätîvus et indicätîvus 1. Vocg imperätîvus singuläris est; vocgig __j__ ___j: est.
singuläris et plürälis 2. Voca_t indicätîvus :____ est; vocgig‘ est ___._: plüràlis.
sing. plûr 3. Vidg, p6n_e_, ven1'_____ _______ est; vidête, pônLtç, venït_e
[1] imp. -ä -äte . __:___ ______ est.
ind. -at -ant 4. Vide_t, pônÿ, ven1'§_____ ______ est; vidgfi, p6ngn_t, venait
[2] imp. —ê -ête jg: 1 est.
ind. -et -ent 5. Imperätîvus singulâris: cantà, tac , ag , and .
[3] imp. -e -z'te 6. Imperätîvus plürälis: cant , tac , ag , aud .
ind. -it -um‘ 7. Indicätîvus singulärîs: cantat, tac , ag , aud .
[4] imp. -i -ite 8. Indicätîvus plürälis: amt , tac , ag , aud .
ind. —it -iunt
Cap. VI CAPITVLVM SEXTVM
Lêctiô I Lêctiô prima (versüs 1 -45)
Exercitium 1
ad 1. 2 Fläminia est ____ Rômam et Arîminum.
ambulat 2. Villa I1'1lii_____ Tüsculum est, neque _____ ä Rômä.
amîcus 3. Ab oppidô ___j villam nôn longa via est.
ante 4. Iülius ab oppidô ad villam
apud 5. Villa est _____ eum, oppidum __.__ eum est.
autem 6. Dominus et quattuor servi ad villam
circum 7. Servi in Viä ___:_ ; dominus in ___j est neque ambulat.
duodecim 8. Duo servi lectïcam cum dominô .
inimîcus 9. Syrus et Lëander duôs ____ in __j___ portant.
inter 10. venit Iülius? Ab oppidô venit.
it eunt 11. it Iülius? Ad vîllam it.
itaque 12. Duo servi dominum ab oppidô ad villam _____ [= portant].
lectîca 13. Dominus sôlus nôn est, _____ quattuor servi _j_ eum sunt.
16

EXERCITIA 2-5 CAP. VI
14. Médus nummôs I1'11iihabet;_jis nôn est cum dominô. longus
15. Mëdus dominum irätum j______ . malus
16. Mëdus servus m est. Dävus m [= sed D.] servus bonus est. mürus
17. Dävus Mëdum nôn amat: Dävus m Mëdi nôn est. nam
18. Dävus et Mëdus nôn amici, sed Î. sunt. porta
19. Via Latina nôn tam Î. est quam via Appia. portat >
20. In m Rômänô antiquô sunt m [XII] j____. post
21. _______ Tûsculum mûrus nôn longus est circum Rômam. procul
Exercitium 2 Pmpe
1. Ubi est via Latina? �[F quîm
2. Quid est Capua? ��F q”
3. Num fluvius Tiberis tam longus est quam Nilus? `�: Saw“
4. Estne Tüsculum procul ä Roma? p�: tam
5. Ubi est villa Iûliî? �A “met
6. Ubi est Iûlius? ��G “mews
7. Ambulatne Iûlius? ��? undË
8. Quot servi apud dominum sunt? `�@ vÊhlt
9. Qui lecticam portant? �~: “a
10. Quid portant Syrus et Lëander? �C
11. Quô it Iûlius?
o—-
E”
Unde Venit Iûlius? 0L: .
Cûr Mëdus apud dominum nôn est? ���
14. Suntne amici Mëdus et Dävus? ��@
>—-
P’
Exercitium 3
1. Iûlius nôn villä, sed oppidô Venit. ÿ ante a- e— i- 0- u- h-
2. Iûlia Aemiliä et pueris discëdit. jag}; ante cêteräs
3. Iûlius ünô ad decem numerat, neque decem ad centum. litteràs
4. Médus dominô discëdit, Dävus eô nôn discëdit.
5. Britannia est procul Italiä et Rômä.
6. Imperium Rômänum est Hispäniä ad Arabiam et Britanniä ad
Àfricam.
Exercitium 4
1. Via Appia est inter Rômî et Brundisi
2. Inter oppid_ sunt viae. Circum multa oppid_ sunt mûri.
3. Villa Iûliî est prope oppid_ T1'1scu1_. ad —um ab/ä -Ô
4. Inter oppid_ et WL nôn longa Via est. ante —am ex -à
5. Iûlius ab oppid__ T1‘1scu1__ ad vill su_ it. post -6s in -is
6. Dominus in lectic est inter duj serv . inter —äs cum
7. Ursus est ante domin , Dävus post e est. prope —a sine
8. Quattuor servi apud domin__ (= cum domin ) sunt. circum
9. Aemilia in Vill____ est sine Vir su_ I1'1li___ . apud
10. Pueri apud Aemi1i_ sunt neque ab e discëdunt.
11. Iûlia ex hort__ ad Aemi1i_ Venit cum quinque ros
12. Ab, nôn à, ante litter a-, e—, i-, 0-, u-, h-!
Exercitium 5
1. Servi Î saccôs portant sunt Syrus et Lëander. qui qui
2. Sacci _______ servi portant nôn parvi sunt. quem quôs
3. Saccus _______ Leander portat est magnus.
4. Servus Î. magnum saccum portat laetus nôn est.
5. Dominus _:_ servi vehunt est Iûlius.
17

CAP. VI
Lêctiô II
quô? —um
—am
unde? —ô
-ä
ubi? -i
—ae
[1] -at -ant
—ätur -antur
[2] -et -ent
—ëtur -entur
[3] -it -unt
-itur —untur
[4] —it -iunt
-itur -iuntur
—um -t
—am
—ôs —nt
—äs
ab/ä —ô —tur
-ä
-îs —ntur
.\99°.\1.°‘
10.
EXERCITIA 6-9
Servi Iülium Vehunt sunt Ursus et Dävus.
Servi dominus vocat ad euni veniunt.
Dominus verberat servôs nôn pärent.
Servi dominus verberat improbi sunt.
Nummî Mëdus in sacculô suô habet Iûlii sunt.
Lêctiô secunda (versüs 46-95)
Exercitium 6
1.
2. Unde venit Cornëlius? Cornëlius Rôm
Quô it Cornëlius? Cornëlius T1‘1scuL:it, nam is Tûscu1__ habitat.
°‘SJ‘!"‘P’
7.
8.
Quô it Mëdus? Mëdus Rôm__ it, nam amica eius Rômî habitat.
venit.
Unde venit Mëdus? Mëdus Tfisculj Venit.
Mëdus Tûscu1__ Rômî it.
Cornëlius Rôm___ Tüsculî it.
Iam Mëdus Rôm apud amicam suam est.
Ubi est Cornëlius? Tûscu1__ est apud familiam suam.
Exercitium 7
1.
>-;_a>—-«
!""‘.°.\09°.\1.°‘S“.*"P’!"
13.
Dominus nôn ambul._ , sed ä servis port___ .
Iülius Aemiliam am et ab Aemiliä amj .
Iülius et Aemilia liberôs suôs am et ab iîs am
Servi mali dominum timî neque ä dominô timj .
Quintus Märcum Vid__._ neque ab eô vide. .
Quintus Märcum puls et ab eô pulse.
Quintus Iülium voc____ neque ab eô audî.
Pueri Iüliam voc neque ab eä aud____ .
Equus Cornëlium veh___ ; Iülius nôn equô, sed lecticä veh
Domini veh___ , servi ambulî .
. Fëminae rosis dé1ect____ .
Iülius nummôs in mënsä pôn et numer
Nummî ä Iüliô in mënsä pôn et numer
Exercitium 8
|—A|-—‘
:-*.C>.\°9°.\I9\$J1:'>.W!°:-‘
12.
Exemplum: Dominy_s SCIVE vocag = Serv1_1_s_ à doming vocätÆ‘.
Ancilla dominum salütat = Dominus �)
Dominus à servis salûtätur = Servi �9&
Dominus servôs interrogat = @�?
Dävus accüsâtur ä Mëdô = @A(
Dävus sacculum in mënsä pônit =
Iülius à Mëdô timëtur = p�#
Iülius Mëdum vocat = �\D
Iülia ä pueris vocâtur = �%
Iülia puerôs nôn audit = ��-
Pueri vocantur à Iùliä = �=%
Servi improbi dominum irätum timent = P_&
Servi improbi ä dominô irätô verberantur = �"/
Exercitium 9
l.
.°‘1"‘.°"!°
Cornëlius equ_._ vehitur.
Iülius lectic vehitur.
Iülia verb Aemiliae dëlectätur.
Dominus servum improbum bacul
Servi saccôs umer portant.
verberat.
18

EXERCITIA 10-12 / 1 CAP. VI / VII
vehunt.
Tûsculô Rômam it.
6. Servi dominum lectîc
7. Mëdus vi_ Latin
Exercitium 10 amîca
1. Cornëlius nôn ambulat, sed ____ vehitur. equus
2. Tüsculum, a Cornêlius habitat, prope Rômam est. fessus
3. Servi qui magnam lecticam portant ___ sunt. intrat
4. Lydia est e. Mëdi, quae Rômae habitat. per
5. Mëdus ôstium Lÿdiae a . Lÿdia: “ '” pulsat
6. Médus Î ôstium intrat et amicam suam salütat. ubi
Exercitium 1l
1. Ubi habitat Cornélius? �r�
Unde Cornëlius Venit et quô it? p-�
Ambulatne Cornelius? ���
Cür Mëdus equô nôn vehitur? P��
Cûr laetus est Mëdus? ���
Quae est Lydia? � �
7. Ubi Lydia habitat? pu�
8. Cùr Ursus et Dävus fessi sunt? �K�
9. Cür Iûlius fessus nôn est? �g�
10. Qui Iülium salfitant? ���
.°‘S-"!“.°’!"
Lêctiô grammatica (versûs 96-139) Lêctiô grammatica
Exercitium 12 äctivum (äct.)
1. Ami’, amantur nôn verbum äctivum, sed a est. passivum (pass.)
2. Ama_t, ama_nt nôn verbum passivum, sed :___ est. sing. plùr.
3. Vz'de_t, vidgflzj quoque Verbum L est; vid_éLr, videntur est [1] äct. —at -ant
verbum _ pass. -àtur -antur
4. Pônÿ, pônLt äctivum est; pônÿg‘, pénunturjest. [2] äct. -et -ent
5. Audi_t, unifie est; taudis audiuntur est_____j . Pass‘ ‘êm’ "‘"’“’
6. Àctivum: singuläris vac , tim , veh , aud ;plürälis voc , [3] äct. -it -unt
tim ’ veh , dud _ pass. -itur -untur
7. Passivum: singuläris voc , tim , veh , and ; plürälis [4] äct. -it -iunt
V06 J tim , veh , dud _ pass. —îtur -iuntur
CAPITVLVM SEPTIMVM Cap. VII
Lêctiô prima (versus 1-29) LêctiôI
Exercitium 1 aperit
1. In peristÿlô Aemilia Virum suum . claudit
2. Iülia in cubiculô suô rosam ante näsum î}. es
3. Iülia nôn ridet, sed ____ : in L eius sunt Î . exspectat
4. Iülia a ante oculôs tenet et î__ in speculôevidet. fôrmôsus
5. Syra ôstium pulsat. Iülia: “Inträ!” Syra ôstium Î. et in cubiculum immô
intrat. lacrima
6. Syra ôstium post së ___ . lacrimat
7. Iülia: “Num näsus meus foedus est? ” Syra: “ a näsus tuus oculus
.__.__ est.” sé
8. Iülia së Î et Syra lacrimäs eius Videt. speculum
9. Syra: “ Î oculôs! ________1aeta!” tenet
terget
vertit
19

CAP. VII EXERCITIA 2-6
Exercitium 2
Quid agunt Märcus et Quîntus? �(�
Estne Aemilia apud fîliôs? �R�
Cür Aemilia laeta nôn est? @��
Ubi est Iülia? `H�
Quid Iülia ante näsum tenet? �a�
Ridetne Iülia?
Cür Iülia lacrimat? �5�
Quid Ifilia in speculé videt? '�
Estne fôrmôsus näsus Iüliae? ���
Quis in cubiculum eius intrat? ���
. Cûr Syra lacrimäs Iüliae nôn videt? &�
Quid Iülia ante Syram tenet? PF�
13. Cür Syra oculôs claudit et tacet? 0*�
P-'>—A>—4
!°*-‘.°.\°."°.\I.°‘.°"r*‘P-‘!":—‘
Exercitium 3
sé 1. Iülia in cubiculô suô est; ante est speculum.
eum 2. Iülia speculum ante tenet et in speculô videt.
eam 3. Iülia interrogat: “Estne foedus näsus meus?”
4. Syra intrat; Iülia post in speculô videt.
5. Syra Iüliam ante videt; Iülia ante est.
6. Iülia Vertit, et Syra - interrogat: “Quid est, Iülia?”
7. Iülius intrat neque ôstium post claudit.
8. Iülius intrat et ôstiärius ôstium post claudit.
9. Dominus servum ad vocat et interrogat.
Lêctiô II Lêctiô secunda (versüs 30-60)
Exercitium 4
1. Iülia in cubiculî su_ est.
2. Syra in cubicuL___ Iüliae intrat.
in hortg in hortm 3. Syra: “Veni in hort__ , Iülia! In hort.__ sunt rosae.”
in ätrig in atrium 4. In vill_ Aemilia Virum suum exspectat.
5. Iülius in vîll intrat; iam Iülius in ätriî est.
6. Aemilia in ätri___ intrat.
in villg in villg
Exercitium 5
1. Unde venit Iülius? `,�
2. Ubi servi lectîcam pônunt? [�
3. Qui Iülium salütant ante ôstium? ���
4. Quô Iülius et puerî intrant? >�
5. Quis ôstium post eôs claudit? p��
6. Ubi Léander saccum pônit? `��
7. Estne vacuus saccus Lëandrî? ���
8. QuidI1'1lius ë saccô sûmit? ��
9. Quid Iülius Märcô et Quintô dat?
10. Quid inest in saccô Syri? ��
11. Fîliîsne tantum Iülius mäla et pira dat? P
12. Adestne Iülia? 0B�
Exercitium 6
nôn sôlum... sed 1. Iülius nôn [= tantum] Märcô, sed
2. Iülius Märcô Quîntô mälum dat.
et... et... 3. Pater filiis nôn sôlum mäla, _j__ j pira dat.
4. Iam pueri mäla pira habent, sed servi mäla ‘î. pira habent.
Quîntô mälum dat.
etiam...
neque... neque...
20

EXERCITIA 7-9 CAP. VII
5. » Syrus Lêander mälum habet.
6. Iülius T T Syrô, sed etiam Lëandrô mälum dat.
7. Iam servî filiî mäla habent.
8. Nôn sôlum Iülia, T T Syra abest.
9. Iülia Syra absunt: Iülia Syra adest.
10. Iülia in ätriô in hortô est.
Lêctiô tertia (versüs 61-104) Lêctiô III
Exercitium 7
1. Iülius: “Ecce mälum tuum, Märce.” Iülius Marc mälum dat: pater fi1iT -0 -1s
mälum dat. "a6
Iülius Aemiliam salütat et e ôsculum dat.
Aemilia Iû1i_____ Vir suT ôsculum dat.
Iülius nôn sôlum Aemi1i____ ôsculum dat, sed etiam I1'1liT fi1iT su_.._
ôsculum et mälum dat.
10. Iülia m€1lT suT ôsculum dat!
1l. Domina ancillam Vocat et e mälum dat.
12. Aemilia DéliT ancil1T suT mälum dat.
13. Domina ancilläs Vocat et iT mäla dat.
14. Aemilia Dëli____ et Syr ancillT suT mäla dat.
15. Iülius: “Ecce nummus tuus, Däve.” Dominus serv nummum dat.
16. C Iülius nummum dat? Servus c Iülius nummum dat est Dävus.
17. CT Iülius ôsculum dat? Fëmina c Iülius ôsculum dat est Aemilia.
2. Iülius Märcô et Quîntô mäla dat: pater fili____. mäla dat.
3. Dominus servum vocat et e mälum dat.
4. Iülius Syr serv suT mälum dat. dat
' 5. Dominus servôs Vocat et i mäla dat.
6. Dominus Syr et Lëandr serv suT mäla dat. dant
7.
8.
9.
Exercitium 8
1. Saccus qui hic est = hT saccus. hic qui
2. Rosa quae hîc est = hT rosa. haec quae
3. Mâlum quod hîc est = h___ mälum. hoc quod
4. Puella qu__ hic est = h_____ puella.
5. Speculum quî hic est = hT speculum.
6. Equus quî hic est = h.____ equus.
Exercitium 9 adit
1. Iülius ad vîllam T et fïliôs salütat: “ T , fîliî!” advenit
2. Ôstium aperîtur ab T . currit
3. In saccîs quôs servi portant T et T sunt. dat
4. Saccî nôn Vacuî, sed T sunt. ë
5. Quid T in saccis? In saccô Lêandrî mäla T . exit exeunt
6. Iülius Märcô mälum T: “Ecce mälum tuum, Märce.” illïc
7. Aemilia ad Iülium T et ei T dat. inest însunt
8. Délia: “Veni in ätrium, Iülia! T pater tuus té exspectat.” mälum
9. Iülia [= ex] cubiculô T; ancillae quoque T . nônne
10. Iülia in ätrium T , nôn ambulat. ôsculum
11. Iülia: “Ecce rosa. T pulchra est haec rosa?” ôstiärius
p1rum
plënus
salvëte
21

CAP. VII / VIII
Lêctiô gmmmatica
datîvus (dat.)
s1ng.
m. nôm. -us
dat. —ô
f. nôm. -a
dat. -ae
n. nôm. —um
dat. -ô
prônômen
nôm. m. is
f. ea
dat.m./f. eî
Cap. VIII
LêctiôI
abit abeunt
accipit
alius
ânulus
aspicit
collum
cônsistit
digitus
emit
gemma
margarita
ôrnämentum
ôrnat
pecüniôsus
Exercitium l0
1.
r-—«
.0
11.
.\°9°.\19‘$-"!*“S*°!"
Cui Iülius ôsculum dat? ��Q
Unde Venit Aemilia? �=
Cür Iûlia nôn adest? T
Quô puerî currunt? ��5
Estne Iûlia in hortô? `qK
Quô it Délia? �$R
Estne sôla Iûlia in cubiculô suô? �@
Quô Iûlia currit?
Qui sunt in ätriô? ��A
Cui Iûlia ôsculum dat? �I=
Quid Iùlius fïliae suae dat? �fG
Lêctiô grammatica (versüs 105-121)
Exercitium l1
Exempla: Dominus servg" màlum dat: dominus e; mälum dat.
Dominus ancillgg mälum dat: dominus ej mrilum dat.
9°!”
.\°9°.\1.°‘.‘"r"
10.
11.
Fluvius oppidg aquam dat.
Dominus servi; et ancillï_s mäla dat: dominus i_z'§ mäla dat.
Fluviï oppidî_s aquam dam‘.
. Sem/Q, cmcillg, oppidg‘, e; nôn nôminâtivus, sed
sherx/z'_5, ancz'llz‘_s, 0ppz'dz'_s, ig est.
Sen/Q, ancillg, oppidÿ, eg‘ est datîvus
Serv_z‘§, am:illi_s_, oppidi_s, z'1'_s nôn
est.
Singuläris: nôminätîvus servus, datîvus serv
Plùrälis: nôminätivus servi, datîvus serv
Singuläris: nôminàtîvus ancilla, datîvus ancill
Plûrälis: nôminätîvus ancillae, datîvus ancill
EXERCITIA 10-11 / 1
est. Etiam
singuläris, sed
Singuläris: nôminätivus oppidum, datîvus oppidj.
Plürälis: nôminâtivus oppida, datîvus oppid
Singuläris: nôminätivus is ea, datîvus e
Plürälis: nôminätîvus iî eae, datîvus i
CAPITVLVM OCTAVVM
Lêctiô prima (versüs 1-35)
Exercitium 1
1.
l\J
)-—‘
NF5
.\09°.\1.‘7‘S“.*“P°
In a Albini sunt multae
Albînus est tabernârius qui ôrnämenta
tabernäriî mäla et pira Vëndunt.
tabernam habet est.
Multae fëminae ante tabernam Albînî
Eae quae pecùniam habent ôrnàmenta
pecûniam nôn habent ôrnämenta
Aemilia multa ôrnämenta à Virô suô
Aemilia in digitô et margarîtäs in
Margaritae collum Aemiliae
Aemiliae änulô ôrnâtur.
Qui magnam pecûniam habet
est.
22
et
et alia
et rûrsus
habet.

EXERCITIA 2-6
CAP. VIII
Exercitium 2
qui
1. Quis est Albinus? �c� quae
2. Quid Vëndit Albinus? `� taberna
3. Alii tabernärii quid vëndunt? `�� tabernärius
4. Cür fëminae ôrnâmenta emunt? �� Vëndit
5. Num ôrnämentum est linea sine margaritis? �`�
6. Cür Aemilia multa ôrnämenta habet? `��
7. Ubi sunt margaritae Aemiliae? �{�
8. Quid digitum Aemiliae ôrnat? �V�
9. Estne Mêdus cum dominô suô? ��
10. Quod ôrnämentum habet Lÿdia? P��
11. Cür Lÿdia nülla alia ôrnämenta habet? �d�
Exercitium 3
.U1.~'>.W!\>.~
Exemplum: Iülia Iüliô rosam dat = Iülius rosam accipit â Iûliä.
Iûlius Dävô nummum dat = Dâvus...
Aemilia änulum accipit à Iüliô =
Viri fëminis ôrnämenta dant = � �
Servus mälum accipit â dominô = ��
Mëdus Lÿdiae rosam dat = ��
Servi nummôs accipiunt ä dominô = �K�
accipit accipiunt
Exercitium 4
1.
Iûlius ad villam ; quattuor servi cum eô ad-venit ad-veniunt
2. Aemilia ë peristÿlô et in âtrium intrat. ad-it ad—eunt
3. Aemilia ad virum suum ab-it ab-eunt
4. Iùlia ab Aemiliä ; etiam pueri ex-it ex-eunt
5. Servi in âtrium intrant et rûrsus ad-est ad-sunt
6. Multae fëminae ad tabernam et rûrsus ab-est ab-sunt
7. Quid in sacculô? In sacculô nummî in-est în-sunt
8. Quot servi sunt in ätriô? Duo servi , cêteri
9. Mëdus nôn , Mëdus
Lêctiô secunda (versus 36-82) Lêctiô II
Exercitium 5
1. Iülia: “ näsus meus foedus est?” num...?
2. Syra: “Quid? fôrmôsus est näsus meus?” nôn-ne...?
3. Iùlius: “Ubi est Iûlia? më exspectat?”
4. Iûlia: “ haec rosa pulchra est?”
5. Aemilia: “ hîc centum nummî sunt?”
6. Albînus: “ pulchrî sunt hi änulî?”
7. Mëdus: “ änulus sine gemmâ Vîginti sëstertiîs cônstat?”
8. Hispänia insula est?
9. magnum est imperium Rômänum?
Exercitium 6
1. Albinus : “Or-né-men—ta!” clämat
2. Lydia: “Aspice tabernam, Mëde!” cônstat
3. Lydia tabernam Albini digitô convenit
4. Lÿdia: “Ô, ____ pulchra sunt ôrnämenta!” gemmätus
5. Albinus Lÿdiae et Mëdô änulôs : “Aspicite hôs änulôs!” ille
6. Mëdus: “Quot nummis änulus ?” [< gemma]. mônstrat
octôgintâ
23

CAP. VIII
ostendit
pretium
quam
sëstertius
tantus
Lêctiô III
-e —ite
-it -iunt
accipe accipite
accipit accipiunt
aspice aspicite
aspicit aspiciunt
aut
medius
nimis
nônägintä
quantus
quârtus
satis
tantus quantus
Vigintî
—ô -is
(ablätïvus p_r_e_tfi)
EXERCITIA 7-11
7. Albinus: “
huius änulî est centum [= nummî].
[Lxxx] sëstertiîs cônstat.”
[= tam magna] gemma ad tam parvum änulum nôn
Haec gemma sôla
8. Mëdus: “
n
Exercitium 7
1. Cür Lÿdia cônsistit? @Q;
Quid aspicit Lydia? 0`X
Quô eunt Mëdus et Lydia? ��`
Quae ôrnämenta Albînus iîs ostendit? �ij
Cür Mëdus ôrnämenta nôn emit?
Quid est ânulus gemmatus? ��h
7. Quot sëstertiîs cônstat änulus gemmätus? ��U
8. Quot sëstertiîs cônstat gemma séla? P~l
9. Quid Mëdus Videt post Albinum? �l
10. Quid Lydia ante oculôs tenet? ��r
9‘.U‘.*“P‘!"
Lêctiô tertia (versüs 83-133)
Exercitium 8
1. Lydia: “Aspic illam tabernam, Mëde!” Mëdus tabernam aspic
2. Mëdus et Lydia ôrnämenta aspic
3. Albînus iîs änulum ostendit: “Aspic
4. Iülia Iûliô rosam ostendit: “Aspic
aspic
hunc änulum!”
hanc rosam, pater!” Iülius rosam
5. Iülia: “Accip rosam, pater!” Pater rosam accip â fîliä suä.
6. Iûlius: “Accip mäla, servi!” Servi mäla accip ä dominô.
Exercitium 9
1. T pecûnia est in sacculô Médi? [xc] séstertii.
2. Albînus: “Id nôn
3. Mëdus: “Id est
nüllôs! ”
est. Pretium ânulî est sëstertiî centum.”
magnum pretium. Accipe nônägintä sëstertiôs
4. Ànulus nôn in digitô , sed in digitô pônitur.
5. Digitus quärtus nôn [= tam magnus] est digitus
medius.
6. Decem et decem sunt ___j___ [XX].
Exercitium 10
1. Mëdus: “Quot numm____ cônstat ànulus gemmätus?”
2. Albînus: “Hic änulus centum sësterti cônstat.”
3. Mëdus: “Alii änulum gemmätum octôgintä sësterti___ Vëndunt.”
4. Quant___ preti____ Médus änulum emit?
5. Médus änulum emit sëstertiî nônägintä.
6. Albînus Mëdô änulum vendit sëstertiî nônägintä.
7. Nôn magn pretij Mëdus änulum emit.
Exercitium 11
1. Quid Lydia Mëdô ostendit?
. Cür lacrimat Lydia? �1]
Quid Médus in mënsâ pônit? q`
Estne vacuus sacculus Mëdî? �,^
Quantô pretiô Mëdus änulum emit? �`
Cür Mëdus Albînô centum sëstertiôs nôn dat? �E[
.°‘$“:“.°°N
24

EXERCITIA 12-13
CAP. VIII
7. Cui Mëdus ânulum novum dat? ���
8.
9.
10.
11.
12.
In quô digitô Mëdus änulum pônit? �*
Cûr ànulus ad digitum medium nôn convenit? �+
Ad quem digitum änulus convenit? �/&
Cûr laeta est Lydia? p�$
Médusne Lydiae viam mônstrat? 0�(
Lêctiô grammatical (versus 134-223)
Exercitium 12
1.
2.
10.
Qu___ Rômam it? Servus Rômam it. Qu_ servus? Servus quj
Rômam it est Mëdus, servus improbus. Is servus Rômam it.
C servus est Mëdus? Mëdus est servus Iüliî. Dominus c
servus Rômam it est Iùlius. Iùlius est dominus e servi.
Qu___ servum Iùlius vocat? Mëdus est servus qu Iùlius vocat.
E servum vocat dominus.
C servô Iùlius nummum dat? Dävus est servus c Iùlius nummum
dat. E servô dominus nummum dat.
À qu_ servô amätur Lydia? Servus ä qu__ Lydia amätur est Mëdus. Ab
e servô amätur Lydia.
Qu__ servi Iûlium vehunt? Servi qu__ Iùlium vehunt sunt Ursus et
Dävus. I servi Iülium vehunt.
Qu__ servôrum Iùlius dominus est? Servi qu_ dominus est
Iùlius sunt Mëdus, Dävus, Ursus, Syrus, cëteri. Iùlius est dominus
e servôrum.
Qu___ servôs vocat Iùlius? Servi qu_ Iùlius vocat sunt Dävus et
Syrus. E servôs vocat dominus.
Qu___ servis Iùlius nummôs dat? Dävus et Syrus sunt servi qu.__
Iùlius nummôs dat. là servis dominus nummôs dat.
À qu__ servis Iùlius Vehitur? Ursus et Dävus sunt servi ä qu
Iùlius vehitur. Ab i servis dominus vehitur.
Exercitium 13
1.
10.
QL fémina cum Mëdô ambulat? Fëmina qu___. cum Mëdô ambulat
est Lydia. E fémina ambulat cum Mëdô.
C fëminae amicus est Mëdus? Lydia est fémina c
Mëdus. Mëdus e fëminae amicus est.
Qu_ fëminam amat Mëdus? Fëmina qu_.. Médus amat est Lydia.
amicus est
E féminam amat Médus.
C fëminae Mëdus änulum dat? Fémina c Mëdus änulum dat est
Lydia. E féminae Médus änulum dat.
A qu___ fëminä Mëdus amätur? Fémina ä qu._ Médus amätur est Lydia.
Ab e fëminä amätur Mëdus.
Qu__ ancillae absunt? Ancillae qu_ absunt sunt Délia et Syra. E__._
ancillae absunt.
Qu ancillärum Aemilia domina est? Dëlia et Syra sunt ancillae
qu_. domina est Aemilia. Ea domina e ancillärum est.
Qu___ ancilläs vocat Aemilia? Ancillae qu_ Aemilia vocat sunt Dëlia
et Syra. E ancilläs vocat domina.
Qu__ ancillis Aemilia mäla dat? Ancillae qu.__ Aemilia mâla dat
sunt Dëlia et Syra. I.__ ancillis domina mäla dat.
À qu__ ancillis domina salütâtur? Ancillae ä qu__ salütätur
domina sunt Dëlia et Syra. Ab ij ancillis domina salütätur.
25
Lêctiô gmmmatica
prônômina
masculînum:
nôm. quis/quî qui
acc. quem quôs
gen. cuius quôrum
dat. cui quibus
abl. quô quibus
nôm. is if
acc. eum eâs
gen. eius eôrum
dat. eî iîs
abl. eô iîs
fëmininum:
sing. plûr.
nôm. quae quae
acc. quam quäs
gen. cuius quärum
dat. cui quibus
abl. qua quibus
nôm. ea eue
acc. eam eäs
gen. eius eàrum
dat. eï iîs
abl. eâ iîs

CAP. IX
neutrum:
sing. plür.
nôm. quid/quad quae
acc. quid/quad quae
gen. cuius quôrum
dat. cui quibus
abl. qua quibus
nôm. id ea
acc. id sa
gen. eius eôrum
dat. eï iîs
abl. eô iïs
m. f. n.
hic haec hoc
hum: ham: hoc
huius huius huius
huic huic huic
hôc hàc hôc
hi hae haec
hôs has haec
hôrum härum hôrum
hîs his his
ille illa illud
illum illam illud
illîus illîus illîus
illï illï illî
illô illä illô
illî illae illa
illôs illäs illa
illôrum illärum illôrum
illîs illîs
EXERCITIA 14—15
Exercitium 14
1.
10.
Qu_ est Capua? Capua est oppidum. Qu_ oppidum prope villam Iüliî
est? Tûsculum est oppidum qu___ prope villam est. I_ oppidum est prope
vïllam.
Qu emit Médus? Ôrnämentum emit. Qu_ ôrnämentum emit Médus?
Ôrnämentum qu_ Médus emit est änulus gemmâtus. I ôrnämentum
emit Médus.
FAMILIA ROMANA est titulus capitulî. C
capituli? Capitulum
c titulus est FAMILIA ROMANA est capitulum secundum. Titulus
e capituli est FAMILIA ROMANA.
C capitulô titulus datur IMPERIVM ROMANVM? Capitulum c hic
titulus datur est capitulum primum. E capitulé datur hic titulus.
Lydia ôrnämentô suô dëlectätur. Qu_ ôrnâmentô? Ôrnâmentum qu_._
Lydia dëlectâtur est ànulus. E ôrnämentô dëlectätur Lÿdia.
Qu_ Vocäbula neutra sunt? Neutra sunt vocäbula quj —um habent.
E Vocäbula neutra sunt.
Qu_ ôrnämenta Vëndit Albînus? Ôrnämenta qu___. Albînus vendit
sunt änulî et margaritae. E ôrnàmenta Vëndit Albînus.
Qu__. Vocäbulôrum plürälis —a habet? Vocâbula quî plûràlis
—a habet neutra sunt. Plûrälis e vocäbulôrum -a habet.
Qu oppidis fluviî Padus et Tiberis aquam dant? Oppida qu________
ii fluvii aquam dant sunt Placentia et Ôstia et cëtera multa. I oppidîs
fluviî Padus et Tiberis aquam dant.
Qu_ verbis dëlectätur Iülia? Verba qu______Iü1ia dëlectätur sunt
“Ecce puella pulchra!” I Verbis dëlectätur puella.
Exercitium 15
1.
>—4r—4r—I)-'>—Ar—-
P‘.*"S*’!"*-‘.0
16.
17.
18.
.©9°.\19‘$“H>‘S*°!‘-’
. Médus h
H servus est Lëander, ill___ servus est Syrus.
Lëander h saccum portat, ill_ saccum portat Syrus.
H saccus portätur ab h_ servô, ill__ ab ill
Saccus h servi magnus est, i11_ est parvus.
In hj saccô mäla sunt, in ill____ pira.
Ifilius h servô màlum dat, ill dat pirum.
H fémina est Lydia, ill fémina est Dôrippa.
Mëdus h fëminam amat, nôn illî .
Ab h fëminä Mëdus amätur, nôn ab ill__ .
Médus amicus h féminae est, nôn i11__ .
fëminae änulum dat, nôn ilL___ .
H cubiculum magnum est, ill? est parvum.
Fenestra h cubiculi nôn tam parva est quam ilL___ .
Iülius et Aemilia in h cubiculô dormiunt, nôn in ill? .
Lydia: “Aspice ill_ ôrnämenta, Mëde, ill__ änulôs et ill
Nônne pulchrî sunt ill; änulî et ill____ gemmae?”
Albînus: “Aspicite h ôrnâmenta, h änulôs et h
Nônne pulchrî sunt h änulî et h___ gemmae?”
Lydia: “Quantum est pretium hi änulôrum et h gemmärum?”
Mëdus: “Nec in h änulîs nec in il1___ gemmae sunt.”
gemmàs!
gemmäs!
26

EXERCITIA 1-3
CAPITVLVM NONVM
Lëctiô prima (versûs 1-38)
Exercitium 1
p_ap_n
p_a
.°.\°9°.\l.°‘.U‘:~"!-*’!‘-’t"
. Pastor
12.
Ecce pastor cum can et centum ov
Pastor ünum cam? et centum OV
Pästor est dominus can et 0V
Pästor can et ov cibum dat.
Can et OV â pâstôr cibum accipiunt.
Dominus huius pastor est Iûlius.
Iülius pâstôr suô pänem dat.
Iülius nôn ûnum pâstôr , sed multôs pâstôr
IüIius est dominus multôrum pâstôr
Iülius pastor suis panem dat.
panem accipiunt a domino suo.
Ovés a pastor suîs nôn abeunt.
habet.
habet.
Exercitium 2
1.
.\09°.\1.°‘E-" P?!"
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
est cum et centum
est, céterae sunt
ovibus suîs aquam et n dat.
Cibus ovium est ; ovës herbam
ë Î .
Cibus pästôris est
Post campum
In campô est parvus
In n multae arborés sunt.
In silvîs et in montibus sunt , qui ovës edunt.
lùcet; nùlla nùbës in Î est.
Caelum est terram.
In l sunt campî et silvae, montés et vallës.
Sôl n ; nülla ante sôlem est.
arbore nôn sôl, sed __j_ est.
Pastor ad arborem it: pastor umbram
Pastor ovés suas ad arborem
Iam pästor et ovës sub arbore
Pästor in
Una ovis
, et aquam
; pästor pänem
sunt; inter montes sunt
Exercitium 3
1.
|—*l—I>—*;—\I—4
t4>.W!\”—‘.°.\°9°.\lS7‘.U".*"P°!‘-’
Ubi est pastor? �ˋ
Quot ovés apud eum sunt? �O�
Quid inest in sacco pastoris? ��c
Ovésne panem edunt? `�g
Cur canis pastorem amat? �3�
Quis est dominus pastoris? �8a
Quid vidëtur post campum? ��e
Inter montés quid est? 5n
Quot arborés in colle sunt? `�q
Cür pastor et ovés in silvam non intrant? ��c
. Quid est in caelo? Pe
Quo pastor ovés dùcit? ��d
Cûr pästor umbram petit?
Ubi iacet pastor? ��f
27
, in quô üna n est.
Cap. IX
Lêctiô I
albus
arbor
bibit
caelum
campus
canis
cibus
collis
dücit
ëst edunt
herba
iacet
lûcet
lupus
môns
niger
nübës
ovis
pänis
pästor
petit
rîvus
silva
s61
sub
supra
terra
umbra
vallis
CAP. IX

CAP. IX EXERCITIA 4-7
Exercitium 4
pastor bong (m.) 1. Pastor bon ab ovibus non abit.
ovis albg (f) 2. Ovës pästôrem bon amant.
3. Iülius est dominus pästôrîs bon
-(is) —us/-a 4. Iülius pästôrî bon pänem dat
-em -um/-am 5. Ovës ä pästôre bon___ nôn abeunt.
-is -i/-ae 6. Pästôrës bon_ ab ovibus su__ non abeunt.
-i —o/—ae 7. Iülius mult__ pâstôrës habet.
—e —ô/-ä 8. Iûlius est dominus mult pästôrum.
-ès —î/-ae 9. Iûlius pästôribus su__ panem dat.
-és -6s/-as 10. Ovës ä pâstôribus su__ nôn abeunt.
-(i)um -ôrum/-àrum 11. In campô sunt mult__. ovës alb et 1’1n__ ovis nigr .
-ibus -is 12. Pastor mult__. ovés alb et fin? ovem nigr habet.
13. Pastor est dominus ovium alb et ovis nigr .
14. Pastor ovibus alb et ovî nigr cibum dat.
15. Pästor in campô est cum mu1t_._ ovibus alb et 1‘1n_ ove nigr .
Exercitium 5
ûna nübg 1. In caelô nüllae nûb sunt.
duae nûbës 2. Nûll___ nûb ante sôlem est.
3. Pastor nL'111__ nübem in caelô videt.
vallis magna 4. In campô est collî parv cum magn arbor .
nübës 5. Coll___ est môns parv .
arbor 6. Post campum sunt magn__ mont_ .
7. In parv coll__ ün arbor est.
pänis magnä 8. In magnä silvâ mult__ arbor sunt.
collis 9. Pästor ov suj. ad parv col1__ dûcit.
canis 10. Pastor fess cum ov su___ in umbrä magn_ arbor iacet.
môns 11. Arbor pästôr fess et ov fess umbram dat.
Lëctiô II Lêctiô secunda (versus 39-86)
Exercitium 6
eum relinquit Exemplum: Médus g Iülig Q1’; = Médus Iüliug relinguit.
= ab eô abit 1. Servus improbus à domino suo abit = Servus improbus...
2. Servi probî dominôs suôs nôn relinquunt = Servi probî...
3. Médus et Lÿdia ä tabernä abeunt = Mëdus et Lÿdia...
4. Iülia ab Aemiliä et puerîs abit = Iülia...
5. Ovis nigra pästôrem suum relinquit = Ovis nigra...
6. Canis a pästôre nôn abit = Canis...
7. Pastor ovés albas relinquit = Pastor...
8. Lupus ab ove et cane abit = Lupus...
Exercitium 7
accurrit 1. Î pästor dormit, ovis nigra abit.
bälat 2. Canis ovem videt et _____ 2 “Baubau!”
clamor 3. Pastor ovës .j__ et silvam petit.
dëns 4. Ovis nigra in magnä silvà .
dum 5. In terrä sunt ______ lupi; lupus __:_: non procul abest.
errat 6. Lupus in silvä cibum
impônit 7. Pastor ovem quaerit, neque eam T .
ipse 8. Lupus _____ : “Uhuhû!” Ovis __:____ : “Bäbä!”
lätrat 9. Ovis cônsistit et exspectat ___î lupus venit.
28

EXERCITIA 8-10
10.
11.
12.
13.
14.
Oculi lupî in umbrâ lûcent
Lupus
Sed ecce canis
Pästor clâmat; canis
Pästor parvam ovem in umerôs
Exercitium 8
._.,_...4
[\)>-—-
.°.‘°9°.\1.°".~“r“P’!"£‘
Quô abit ovis nigra? 0�)
Dormitne canis? p(
Quid agit pästor? �@
Ubi ovis nigra errat? �L)
Quid ovis videt in terrä? `A
Quid lupus in silvä quaerit? �@M
Quid pästor et canis quaerunt? `�C
Ululatne canis? ��F
gemmae.
suôs albôs ostendit!
et sine
eius audit.
Quid ovis ante sé in umbrä videt? ��J
Cûr lupus ovem relinquit? P6(
Cëterae ovës quid agunt? `�F
Lêctiô grammatica (versüs 87-127)
Exercitium 9
p_|y—|
1-:
12.
.°.\9?°.\1S3“.~“.*"P-’!\’!"
Dëclînätiô prima
Exemplum: vîll|a, gen. sing. -ae, f.
. Quô pâstor ovem nigram portat?
[< timére] lupum petit!
Sing. Plür.
Nôm. vïll vîll
Acc. vîll vïll
Gen. vîll vïll
Dat. vïll vïll
Abl. vîll vïll
Vîlla singuläris est.
Villa singuläris est.
Vîllae a aut singulâris est aut
Vîllam est.
Vïllärum _____j a est.
Villas a Î est.
Vïllïs a aut est.
Exercitium 10
Dëclînätiô secunda
Exempla: dominlus, gen. sing. —î, m.
verblum, gen. sing. —î, n.
Sing. Plür. Sing. Plür.
Nôm. domin domin verb verb
Acc. domin domin verb verb
Gen. domirz__ domin verb verb
Dat. domin domin verb verb
Abl. domin domin verb: verb
9‘$".*"P-’E"'."‘
Voc. domz'n__
29
plürälis.
CAP. IX
petit
quaerit
relinquit
reperit
timor
ululat
ut
vestîgium
Lêctiô grammatica
dëclînätiô I (dëcl. 1)
(gen. sing. —ae)
smg. plür.
nôm. -a —ae
acc. -am -äs
gen. —ae -arum
dat. —ae —îs
abl. -ä -ïs
dëclînätiô II
(gen. sing. -1')
masc.
sing p1L'1r.
nôm. —us -ï
acc -um -ôs
gen. -î -ôrum
dat. -ô -ïs
abl. -ô -is
VOC. —e

CAP. IX / X
dëclinätiô 11
(gen. sing. -î)
neutr.
sing.
nôm. —um
acc. -um
gen. -1'
dat. -6
abl. -ô
dëclinätiô 111
(gen.sing.
masc./fém.
sing.
nôm. -
acc. -em
gen. -is
dat. -1'
abl. -e
nôm. -i5
acc. -em
gen. -is
abl. —e
C_ap. X
Lêctiô I
äër
äla
aquila
asinus
avis
bëstia
capit
cauda
cum
deus
facit
fera
ferus
homô
leô
mercätor
plûr
—is)
plûr.
-ës
—ë5
—um
—ibus
—ibus
-e5
—ês
-ium
—ibus
-ibus
Exercitium 1l
Dêclinätiô tertia
Sing. Plûr. Sing.
1. Nôm. pastor pästôr ov
2. Acc. pästôr pästôr ‘ ov
3. Gen. pästôr pästôr ov
4. Dat. pästôr pàstôr ov
5. Abl. pästôr pästôr ov
6. Pastor singulâris est.
7. Pästôre et ove
8. Pâstôrem et ovem
9. Pästôrës et ovês aut
l0. Pästôrî et ovï
11. Pàstôribus et ovibus aut
12. Pästôris est.
13. Ovis aut
14. Pâstôrum et ovium
CAPITVLVM DECIMVM
Lëctiô prima (versùs 1-34)
Exercitium 1
_ 1. Lupus et canis et ovis sunt.
2. Virî et fëminae sunt.
3. Lupus est bëstia ; etiam
4. In Àfricä sunt multi leônês et aliae
5. sunt bëstiae quae in aquä
6. sunt bëstiae quae in àere
7. est magna avis fera quae parväs avës
8. Avis quae volat äläs ; piscis qui natat
9. Homô qui ambulat movet.
10. homô ambulat, pedës moventur.
11. Cum avis in volat,
12. Avis âlàs habet, itaque avis volàre
13. Leô voläre nôn potest,
14. Hominës, qui pedës habent, ambulâre
15. Qui ambulat vestigia in terrä
16. Nôn sôlum equus, sed etiam
Exempla: pastor, gen. sing. —6r|is, m.
aut
aut
ovlis, gen. sing. —is, f.
30
est.
est.
EXERCITIA 11 / 1
plûrälis.
plûrälis est.
singuläris est.
est.
plùrälis est.
7. Domine singuläris est.
8. Domini singuläris est aut
9. Dominîs et verbîs
10. Dominô et verbô
11. Dominôrum et verbôrum
L2.” Dominôs
D°m1'§'. m est.
14. Dominus
15. Verba aut
16. Verbï singulàris est.
17. Verbum aut
est.
est.
est.
est.
plûrälis est.
plùrälis est.
singuläris est.
est.
bestia fera est.
[= bëstiae ferae].
‘et ëst.
movet.
moventur.
[= quia] alas nôn habet.
hominem Vehere potest.

EXERCITIA 2-5 CAP. X
17. Mercurius est Î mercätôrum et __j_ deôrum. movet
18. Î est homô qui emit et Véndit. ’ natat
nûntius
Exercitium 2 _
1. Quid est leô? 0� ’ p_e,S _
Quid béstiae ferae edunt? @? plscls
Cür leônës ab hominibus timentur? pq�
Quae bëstiae in aquä natant?
Quae bëstiae Volant? �
Quid movêtur cum avis volat? ��"
Quot pedés habet homô? @�
Equus quot pedés habet? �{
Cür equus Volàre nôn potest? pr
Cür piscës ambuläre nôn possunt? ��
. Hominësne natäre possunt? 0E�
Quis est Mercurius? "
In pedibus et in petasô Mercuriî quid est? �{
Quôrum deus est Mercurius? c"
15. Quid est mercätor? �Q
potest possunt
quod
volat
F—ll—4)—‘)—l)—‘
r'>.W.N*'*.0.\09°.\1.°".~":'>P°E\’
Exercitium 3
1. In Àfricä sunt multi leô
In Àfricä magnus numerus leô
Multî hom Rômae habitant.
Rômae habitat magnus numerus hom
Leô nôn est amîcus hom , neque homô amîcus leô
Homô leô timet, et hom timet leô.
Leô ab hom timëtur, et hom timëtur à leô
Leô timentur ab hom__: , et hom___ â leô
leg 1eQ1_1|is
est. homg homi_n{is
est.
.°°.\1.°‘.U‘r'>.°°!\’
timentur.
Lêctiô secunda (versüs 35-73) Lêctiô II
Exercitium 4
1. Avés vo1___ possunt; piscés natÎ possunt. —re
Equus ambulî__ et curr potest. ' [
Ovës lupum aud_:___ possunt, neque eum vid___ possunt. [
Iüiia centum numer nôn potest. [3] -ere
Homô mortuus së mov nôn potest. [
Sub aquä homô nôn potest spir
Sine animâ nëmô potest VÎV
Animam dûc necesse est hominî.
9. Necesse nôn est gemmäs hab
10. Qui gemmäs vëndit pecüniam fac
.°°.\1.°‘P"t~‘>S’°!"
potest.
Exercitium 5
Exempla: Iüiius Iûliam portégg/vehfl potest. —re -ri/-i
Iûlia à Iûliô port2‘1r_i/Vehjpotest. [1] -are -àrî
Iülia magnum saccum port______ nôn potest. [2] -ëre -ërî
Magnus saccus à parvä puellâ port.__ nôn potest. [3] -ere -î
Hominës deôs neque VidÎ neque aud_._ possunt. [4] -ire -iri
Deï neque Vidî neque audî possunt ab hominibus.
Nëmô piscës numer potest: piscës numer nôn possunt.
Qui pecüniam habet cibum em potest.
f3‘$“t“.W!"!—‘
31

CAP. X EXERCITIA 6-8
7. Sine pecüniä cibus em___ nôn potest.
8. Märcus et Quintus nôn possunt lectîcam Veh: .
9. À parvis puerîs lectîca Veh__ nôn potest.
10. Canis ôstium neque aperÎ__ neque claudj_ potest.
11. Ôstium à cane neque aper__ neque claud_._ potest.
anima Exercitium 6
animal 1. Magnum _____: est Nilus.
flümen 2. Ôceanus Atlanticus magnum j___ est.
folium 3. Piscés nôn in terrä, sed in aquä
mare 4. Cum homô m , anima in __j_ intrat et rûrsus exit.
mortuus 5. est äër qui in pulmônës dücitur.
necesse 6. Qui spirat ______ est, qui nôn spirat est
nëmô 7. Sine anima et cibô ____j vivere potest.
nidus 8. Spiräre et ësse hominibus _____: est.
ôvum 9. Hominës et bëstiae jj sunt.
parere 10. Avës in arboribus m faciunt.
pullus 11. Nidi sunt inter _:_._ et ___._ arborum.
pulmé 12. In nidis sunt __j_ aut pullî.
rämus 13. Avés ôva m , ex quibus ___j exeunt.
spîräre 14. Ovis nôn Ôva, sed pullôs VÎVÔS
vîvere 15. Fêminae quae pecüniam facere _:_j ôrnämenta sua Vëndunt.
Vîvus Exercitium 7
volunt
1. Nilus magn__ fl1'1m_:_ est.
2. Nilus et Rhënus magn____ flùm.___ sunt.
flümen flùminla 3. Märcus et Quîntus in parvô fl1‘1m__ natant.
fl1'1min|is fl1'1min|uIn 4. Pueri in aquä flûm__à natant.
flümin|î flùminlibus 5. Parva fl1‘1m___ magnô fl1'1m_:__ aquam dant.
fluminle flfiminlibus 6. Oceanus magn_____ mar___ est.
mar|e mar|ia 7. Inter Eurépam et Àfricam multî. mar__ sunt.
marjis marlium 8. In Ôceanô et in cëteris mar___ multi sunt piscës.
mar|i mar|ibus 9. In flûmî quoque magnus numerus piscium est.
animal animâl|ia 10. Nëmô piscës marî. et flüm__; numeräre potest.
animäIIiS animäIIium 11. Piscës sunt anim2’11.:_ quae vivunt in mar.___.
animäl|î animallibus 12. Leô est animal quj_ in terrä Vivit.
13. Magnus numerus animälî in terrä vivunt.
14. Parv____ animil___ à magnis animélj eduntur.
Lêctiô III Lêctiô tertia (versus 74-131)
ascendere Exercitium 8 4
audére 1. Iûlia cum puerîs lùdere Î , neque ii cum puellâ Î volunt.
cadere 2. Pueri Iûliam ________ [= cantäre] audiunt.
cancre 3. Iülia m pulchram habet: ___j__I1‘11iae pulchra est.
crassus 4. Avés ________ sunt neque canunt; pueri ____ [= nam pueri]
enim nidôs quaerunt.
ergô 5. AVës perterritae inter folia arborum së
esse 6. Quintus in arborem _j__ ; Märcus eum aspicit neque ipse in
lectus arborem ascendere .
lüdere 7. Nôn Î , sed tenuis est rämus quô nidus
occultäre 8. Rämus ___j_ puerum crassum sustinére nôn potest.
perterritus 9. Quintus ad terram
32

EXERCITIA 9-11
CAP. X
10.
11.
Exercitium 9
P!”
.\I.°‘SJ‘r'>
Puer spirat; vîvit, nam qui spîrat mortuus sustinëre
Pater filium in vîllam portat et in pônit.
nôn potest.
tenuis
Vôx
Exempla: Albïng clämgt. Lÿdia Albing clämäg audit. vuh
Saccu_s â Syrô aperî_tu_r. Puer saccæ ä Syrô aperm Videt.
Saccu_s plënä fit. Puer saccfl plëngg 1s? Videt.
Iülia canit. Pueri Iüli can audiunt.
Iûlia ä Märcô pulsätur. Quîntus Iûliî ä Märcô puls
Iülia plôrat et Märcus rîdet. Quîntus I1'11i___ plôr
rid___ audit.
Aemilia Venit. Pueri Aemi1i__ ven vident.
Aemilia îräta est. Märcus Aemili îrät.___ es Videt.
Pulli mortuî sunt. Iülia pull___ mortu__? es Videt.
Dävus ä Iüliô interrogätur et à Mëdô accùsätur. Aemilia Däv
interrogî et ä Mëdô accüs audit.
Mëdus ä Iüliô Vocätur neque venit. Aemilia Mëd___ à Iüliô voc
neque e ven Videt.
videt.
et Märc
vident
audiunt
à Iüliô
aud’
Exercitium l0
1.
10.
11.
12.
13.
14.
Lêctiô grammatica (versüs 132-183)
.‘°9°.\l9‘$"!*‘$*’!"
Quid pueri in hortô agunt? `/
Quid agit Iûlia? ���
Cür avës hortî nôn canunt? ��$
Cür Märcus Quîntum vocat? ��)
Märcusne in arborem ascendit? 05
Quid est in nîdô ad quem Quîntus ascendit?
Cür rämus tenuis Quîntum sustinëre nôn potest? ��
Quid Märcus perterritus Videt? `�2
Estne mortuus Quîntus? �/,
Pullîne mortuî sunt? �Y+
Quid facit Märcus? -
Quô pater currit et quid Videt? p�,
Quô Iülius filium suum portat? +
Quid Videt Aemilia? p�
Lëctiô grammatica
Exercitium 1 1
1.
2.
9°.\1.°‘.U‘H‘E-*9
l0.
11.
12.
Vocä imperätîvus est. Vocâlre est înfînîtîvus (înf.)
Vidê|re, pônlere, audîlre nôn imperätîvus, sed est. imp. inf.
Imperätîvus: infra. Înfinîtîvus: intr [1] —ä -äre
Imperätîvus: tacê. înfînîtîvus: tac [2] -ê -êre
Imperätîvus: discêde. înfînîtîvus: discêd [3] -e -ere
Imperätïvus: venî. înfînîtîvus: ven [4] —ï —îre
Vocä|re est înfînîtîvus äctîvî. Vocàlrï passîvî est. înfînîtîvus
Vidê|rî, pônlï, audï|rï nôn înfînîtîvus äctîvî, sed äct. pass.
__:__ est. [1] -äre -ärî
Înfînîtîvus: äctîvum voc , passivum voc [2] —êre -êrî
Înfînîtîvus: äctîvum vid , passivum vid [3] -ere -î
Înfinîtivus: àctîvum pôn , passivum pôn [4] —ïre -ï '
înfînîtîvus: äctîvum and , passivum aud
33

CAP. XI EXERCITIA 1-3
Cap. XI CAPITVLVM VNDECIMVM
Lêctiô I Lêctiô prima (versüs 1-41)
Exercitium 1
ôs ôrlis 1. In corp hümänô nôn ûnî. crüs, sed duo crùr sunt.
crüs crür|is 2. Corp hûmän___ duo bracchia et duo crür habet.
corpus corpmlis 3. In crûr pedës sunt.
caput capj;|is 4. In corp hümänô ün___ caput est, nôn duo capit___ .
5. In capit_____ est ün._._ ôs, nôn duo ôr .
6. Quot capit_ et quot ôr habent duo corp ?
Exercitium 2
aeger 1. In jg. hûmânô sunt quattuor ___:__ : duo Î. et
atque duo :_.___
auris 2. In bracchiô n est, in crûre pês.
bene 3. In T. sunt duo oculî, duae ____j , ûnus näsus, ünum
bracchium 4. Ôs est inter duo _______ ; in ôre sunt dentës et
capillus 5. Lingua et Iabra _____ sunt ut rosae.
caput 6. Suprä oculôs ______ est, _::_ oculôs sunt
color 7. caput capillus est.
cor 8. Virôrum nôn tam longus est quam fëminärum.
corpus 9. Quî oculôs bonôs habet ___î videt.
crüs 10. Quî oculôs malôs habet __Î___ videt.
fluere 11. Infra collum est n. , in quô _____. et pulmônës sunt.
frôns 12. In corde est _____ , cuius _____ ruber est.
gena 13. Sanguis per n ad cor
iecur 14. Înfrä pulmônës est j___ , in quô cibus est.
infra 15. Cor, pulmônës, ___î_ , Venter sunt n hümäna.
labrum 16. Quî Ventrem malum habet nôn est _:__ , sed
lingua 17. est vir qui hominës aegrôs ___j__ [= sänôs facit].
male 18. Aemilia apud lectum Quîntî
manus 19. Syra quoque adest, neque ea sedet, sed
medicus 20. Mäter filiô suô aquam in Z___î dat __î_ [= et] fîlius aquam bibit.
Înembmm Exercitium 3
Os t 1. Quot membra sunt in corpore hûmänô? ��
PÎC u: 2. Quid est in bracchiô? }�
POE” um 3. In crûre quid est? @��
n} fr 4. Quot aurës et quot oculi sunt in capite? @d�
sanare . . _
_ 5. Qu1d est 1n ore? �6�
sŸnguls 6. Cür Syra male audit?
S33E13 7. Ubi sunt pulmônës? ���
Se_ ere 8. In corde et in vénis quid est? @��
stare _ . .
9. Qu1 color est sangurms? ���
slfper 10. In ventre quid est?
Vena 11. Quid est medicus? #�
Venter - _
_ 12. Estne sanus Qu1ntus? P��
vrscera - . . _ -
13. Estne solus 1n cublculo suo? ���
14. Ubi sedet Aemilia? j�
15. Sedetne Syra?
16. Quid mäter fîliô aegrô dat? � �
17. Cur Quintus màlum nôn ëst? 0��
34

EXERCITIA 4-7
CAP. XI
Exercitium 4
9°.\1.°‘S":“P’!‘-‘t"
Lêctiô secunda (versüs 42-91)
Syra pu1ch__ nôn est neque nâsus eius pulch
Üna ovis nig__ est, céterae sunt albae.
Canis pästôris nôn est albus, sed nigj .
Quintus aeg: est, Iülia aeg___ nôn est.
Mäter filiô aeg__ mälum rub dat.
Quîntus dentem nigj habet.
Déns mg: nôn est sânus, sed aeg___ .
Capillus Mëdî nôn rub , sed nig__ est.
est. -er -ra -rum
pulcher
pu1chr|a
pu1chr|um
aeger
aegrla
aegrlum
ruber
rubr|a
niger
nigr|a
nigrlum
rubr|um
Lêctiô II
Exercitium 5
. Medicus: “Ôs aper
Exempla: Dominus: “Tacë, serve!” Dominus servggg tacëg iubet. —re iubet
Dominus: “Tacëte, servi!” Dominus serV_6_§ tacég; iubet.
, puer, et linguam ostend__ !” Medicus puer Ôs
aper et linguatn ostend__ iubet.
Lÿdia: “C6nsist_: , Méde! Aspic_ tabernam!” Lÿdia Mëdî. côn-
sist_ et tabernam aspic__ iubet.
Iülius: “Curr in hortum, puerî!” Iülius puer
iubet.
Iülius: “Curr
Domina: “Aper
aper iubet.
Aemilia: “C1aud__ oculôs atque dorm? , Quinte!” Aemilia Quînt__.__..
oculôs claud__ atque dorm_ iubet.
Syra: “Terg oculôs, Iûlia! Es laeta!” Syra Iüliî oculôs tergî et
laetam es iubet.
iubent
- in hortum curr
, Märce!” Iülius Märc curr iubet.
fenesträs, ancillae!” Domina ancil1_ fenesträs
Exercitium 6
.°°.\I.°\.U1 r'>.W!\':~
10.
Exempla: Ifilig cani_t. Märcus Iüligg canfi audit.
Märcus: “Iûlig cani_t.” Märcus ‘I1'11ig_1p_ canfi’ dicit.
Puer dorm__ . Medicus puer dorm videt.
Medicus: “Puer dorm___ .” Medicus ‘puer dorm__ ’ dîcit.
Linguj pueri rubr est. Medicus 1ingu__ eius rubr es
Medicus: “Lingu__ eius rubr est.” Medicus ‘lingu___ eius rubr
es ’ dîcit.
Pês dolî. Quîntus ped__. dolj sentit.
Quîntus: “Pës do1_ I” Quîntus ‘ped__ dol._._ ’ dîcit.
Servi clam et rid: . Aemilia serv clémé. et rid__ audit.
Aemilia: “Servi clâm___ et rid: !” Aemilia ‘serv clämî. et
rîdî. ’ dîcit.
Saccul__ Dävî vacu__ est. Iülius saccul___ vacu_ es videt.
Iülius: “Saccul__ Dävi vacu__ est.” Iülius dîcit ‘sacculî. Dävî
vacu__ es: ’.
-re dicit
videt.
dîcunt
Exercitium 7
1.
.°‘S“ri**S*’!‘~’
Ubi habitat medicus? 0rS
Quô Iülius servum suum îre iubet? ��K
Ambulatne servus qui medicum arcessit? @P4
Quô it Iülius cum medicô? ��S
Quid medicus videt? �(@
Quid dicit medicus? �M
35

CAP. XI EXERCITIA 8-10
7. Cür Syra Verba medicî audîre nôn potest? `ڼ
8. Quid medicus Quintum facere iubet? ��
9. Qui color est linguae? �{�
10. Quid dicit medicus? ��
11. Quid medicus Videt inter dentës albôs? ��
12. Suntne sänî dentës Quinti? pE�
13. Quid dicit Quîntus? ƹ
14. Quid medicus tangit? �
15. Quid sentit Quintus et quid dicit? p]�
Lêctiô III Lêctiô tertia (versüs 92-139)
Exercitium 8
1. Iûlia bene can , sed Märcus e male can__ putat.
2. Quint__ mortu__ non est, sed Syra putat Quint__ rnortu_ esse.
3. Iülius et Aemilia medic stult__ es putant.
4. Quintj oculôs claud___ neque dorm ; Aemilia Quint_ oculôs
claudj Videt et e dorm putat.
5. Dävus Mëd.__ putat nummôs Iüliî hab .
6. Mëdus pretiî änulî nimis magn es putat.
7. Lydia putat änulî gemmät__ pulchr es .
8. Puerî näs Iüliae foed___ es putant atque dicunt!
9. Vi___ long___ nôn est, sed servi qui lectîcam portant vi: long___
es putant.
10. Rômänî de Neptùn in mari viV__ putant; Mercuri___ autem
putant inter caelum et terram vol__ .
aegrôtäre Exercitium 9
appônere 1. Servus Iüliî Tüsculum it atque medicum
arcessere 2. Servus cum medicô ad Vîllam :___ [= rùrsus venit].
culter 3. Medicus interrogat: “Quis ____j [= aeger est]?”
dé 4. Medicus linguam Quinti L [= aspicit].
détergére 5. Medicus digitum in pedem puerî impônit: medicus pedem eius
dîcere 6. Quintus digitum medici in pede suô .
dolëre 7. Quîntus: “Ei! Pës ____î l” Quîntus ‘pedem dolëre’
gaudëre 8. Medicus puerum oculôs claudere iubet, et _____ sümit.
horrëre 9. Medicus cultrum ad bracchium Quintî .
modo 10. Puer sanguinem ___ bracchio fluere sentit; capi11iL__ , cor
DEC e
noster 11. Quîntus _j___ iacet ____ [= neque] oculos aperit; itaque Syra
palpitäre eum mortuum esse .
putäre 12. Mäter ____ [= laeta est] quod filius vivit.
quiétus 13. Aemilia sanguinem dé bracchiô Quîntî
revenîre 14. Iülius: “Iam fîlius _____ [= meus et tuus] nôn j___ [= sôlum]
sentire pede, sed etiam bracchiô aeger est.”
Spectäre Exercitium 10
tangere
Exemplum: Mäter gaudet quod fîlius vîvit = Mäter filiyg vivfi gaudet.
1. Quintus gaudet quod medicus abest = Quîntus medic ab
gaudet.
2. Lydia gaudet quod Médus Romam venit = Lÿdia Mëdî. Rômam
verre gaudet.
36

EXERCITIA 11-13
CAP. XI
Iülius gaudet quod Dävus servus probus est = Iülius Dav
S€I'V_.:
prob es gaudet.
Lydia gaudet quod Médus pecüniam habet = Lÿdia Méd__ pecüniam
hab gaudet.
Aemilia gaudet quod Iülius adest = Aemilia Iûliî adj gaudet.
Pästor gaudet quod ovis nigra vîvit = Pästor 0V nigr viv
gaudet.
Exercitium ll
F-‘P—‘F'-‘ P1‘
.~>.<»!~J=
15.
Lêctiô grammatical (versüs 140-179)
.°.\09°.\I.°‘.U1r'>.WE°:-‘
Cür medicus Quîntum oculôs claudere iubet? ཭
Quid Aemilia tenet sub bracchiô Quîntî? �v�
Quid facit medicus? ��
Cür Quîntus horret? P��
Cür nôn potest movëre bracchium? P��
Quid dé bracchiô in pôculum fluit? ��
Cür Syra putat Quintum esse mortuum?
Quô medicus manum appônit et quid sentit? �{�
Quid dîcit medicus? �m�
Cür Syra gaudet? @ �
. Quid Aemilia dé bracchiô Quîntî déterget? ���
Quid dicit Quîntus? �ߠ
Quid Aemilia Syram arcessere iubet? `"�
Cui Aemilia aquam dat? ���
Cür Quîntus medicum abesse gaudet? ���
Lêctiô grammatical
Exercitium 12
Dëclînätiô tertia: neutrum.
dëclînätiô 111
Exempla: corpus, corporlis; marle, mar|is. neutrum
Sing.
corpus
corpus
corpor
Dat. corpor
Nôm.
Acc.
Gen.
Plür.
corpor
corpor
corpor
corpor
Sing.
mar
mar
mar
mar
sing.
nôm. -
acc. —
gen. -is
dat. -ï
D-‘y-Ihd
[\))—-
13.
.°.‘°9°.\1.°‘E-“:“'.~”!"!"
. Corporum et marium est
Abl. corpor
Corpora et maria
Corpore est
Corporî est
Corporibus et maribus est aut
Corporis et maris id :_____ est.
corpor mar mar abl. -e
plürälis est.
aut
plürâlis. acc. -e —ia
ï
singuläris est. abl. -ï
singuläris.
Corpus et mare aut
Mari est aut
Exercitium 13
. Quîntum nôn nôminätîvus, sed
Exemplum: Medicus ‘Quintfl dormigg’ dicit: “Quîntus dormit.”
est; dormïg nôn indicä- accûsätîvus cum înfî-
tîvus, sed __:____ est. nîtîvô (acc. + înf.)
Quintum dormigg est Î cum _____j_
Accûsâtîvus cum înfînitîvô pônitur apud haec verba: iubêre, __Î___ ,
, ) , , ’
est, cëtera. Exempla:
37

CAP. XI / XII
Cap. XII
Lêctiô I
dat +nôm+est/sunt =
nôm +acc+habe(n)t
pat_e; pat_r|is
mätç; mäglis
frägg frät_r|is
arma
armätus
avunculus
cognômen
fert
fräter
gladius
miles
nômen
pîlum
praenômen
scütum
EXERCITIA 1-3
:“In arborem ascende,
4. Marcus Quirttum in arborem ascendere
Quinte!”
5. Quîntus in terra iacet nec se movet; itaque Marcus eum mortuum esse
et accurrere
‘Quintum mortuum
6. Marcus clamat. Ialius Marcum clamare
7. Marcus: “Quintus mortuus est.” Marcus
esse.’
8. Pater manum in pectusfïliî impônit et cor eius palpitäre
9. Iülius laetus est: pater filium vïvere .
10. Quîntus ambuläre nôn potest, ergô est eum a Iüliô portari.
CAPITVLVM DVODECIMVM
Lêctiô prima (versüs 1-35)
Exercitium 1
Exemplum: Märcus ûnam sorôrem habet = Märcg (dat) ûna soror est.
1. Iülius très lîberôs habet = Iûliô...
2. Aemiliae ünus fràter est = �K�
3. Dävus multôs amîcôs habet = ���
4. Hominî improbô paucî sunt amîcî = _�
5. Homô duôs oculôs et duäs aurës habet = @��
6. Corporî hümänô quattuor membra sunt = @��
7. Hominës äläs nôn habent = P��
8. Mercuriô älae in pedibus sunt = P{�
9. Vir Rômänus tria nômina habet = �e�
10. Rômänîs multî deî sunt = p�
Exercitium 2
1. Màrcô pat___ et me’1t__ , frét__ et soror sunt.
2. Màrcus pat__ et m2’1t__ , frét__._ et sorôrem habet.
Iüliae duo frét__ sunt: Ifilia duôs frät____ habet.
Nômina frätî sunt Mârcus et Quîntus.
Iûlia mât et frätî suîs rosäs ostendit.
. Iülia ä mät___ et ä fräLî suîs discëdit.
7. Iûlia rosam dat pat___ , pat___ filiae ôsculum dat.
8. Iûlia pat_: suum amat et à pat__ suô amätur.
9. Avunculus nôn est fr51t__ pat_: , sed mét____ .
10. Pueri Rômänî nôn â ma’1t.__ , sed ä pat___ suîs nômina habent.
°‘.U‘r'>'.v°
Exerctium 3
1. Märcô et Quîntô ûna est: Iülia.
2. Iüliae duo sunt: Märcus et Quîntus.
3. Fräter Aemiliae, cui est Aemilius, liberôrum
est.
4. Pablius est; alia sunt Marcus, Quintus,
Titus.
5. Paulus nôn praenômen, sed ________ est.
6. Aemilia est quod fräter eius procul ab eä abest.
7. Liberi: “Ubi est avunculus noster?” Iülius: “Avunculus est in
Germäniä.”
8. ______ Rômänus pîlum et
et scûtum [= portat].
38

EXERCITIA 4-6
9
10.
Exercitium 4
,_->—«L--r-)-r—I;—-r—I
.\1.°‘5-"t“‘.‘*’!""‘.°.‘99°.\T.°‘."".*"."’5"!"
18.
Lêctiô secunda (versus 36-91)
CAP. XII
sunt mîlitis Rômänî.
[= quî arma fert].
soror
trîstis
vester
et gladius et
Miles est Vir
Quis est frater Marci? ��
Quae soror Marci est? @L�
Quot fratrés sunt Iüliae? p{�
Märcô quot sorôrës sunt?
Quot filiî et quot filiae Iüliô sunt?
Quod nômen est fîliae? ���
Fîliîs quae nômina sunt? �O�
Quod nômen mätrî est? ���
Quod cognômen est Iüliô? ���
Num ‘Quîntus’ cognômen est? 0��
. Quot nômina virô Rômanô sunt? ���
Quid est praenômen? p��
Quis est avunculus Marci? �U�
Quot fratrés sunt Aemiliae? ���
Cùr Aemilia trîstis est? �,�
Ubi est fräter Aemiliae? ���
Estne Aemilius mercätor Rômânus? �z�
Quid miles Rômänus fert? @n�
Lêctiô II
Exercitium 5
1.
.°‘r“.“".“’
MiL___ Rômânus bona arma fert.
Bona arma â mi1_ Rômänô feruntur.
Arma milj Rômänî sunt gladius, scütum, pilum.
In Germäniä mu1tirni1__ sunt, et ped__ et equ___._ .
In Germania magnus numerus mil? est, et ped__ et
equ__ .
Equ___ est milj. qui equô vehitur; qui pedibus it ped__ est.
Pilum pedj Rémani nôn tam longum est quam hasta equî .
mîlä mîli_t[is
p€d€_S pedi_t|is
equg equi_t|is
. Pilum a pedj Rômänô fertur, hasta ab equj fertur.
Exercitium 6
9°!"
9°.\1$7‘!J‘t“
Exempla: Gladius longgg. Gladius brevi_s. -us —is
Hasta longa. Hasta brevis.
Gladius long nôn tam lev
Hasta brev nôn tam grav
Saccus Lëandrî magnî et grav
lev
Quîntus est puer crass , Marcus puer tenuj est.
Aemilia nôn laetÎ , sed tristj est.
Capillus Aemiliae nôn brev , sed1ong:_ est.
Haec linea long? et tenu__ est: [j——————— ].
Haec linea est brev et crass : [ - ].
-l1S -US
—a —a —a -is
est quam gladius brev
est quam hasta Iongj .
est, saccus Syri est parv
et
39

CAP.
XII
EXERCITIA 7-11
A nôn tam -us/-a/—is est
quam B = B —ior est
quam A
genetïvus pgrtitivus
(< pars)
imperäre/pärëre + dat
ac
arcus
—us
-us
—uum
—ibus
-ibus
barbarus
bellum
brevis
conträ
divider
dux
e
Exercitium 7
Exemplum: Märcus nôn tam crassus nec tam gravis est quam Quintus
= Quintus crassi9_r et graVi()_r est quam Märcus.
Via Latina nôn tam longa est quam via Appia = �rM
Cornëlius nôn tam pecûniôsus est quam Iülius = 0�2
Syra nôn tam fôrmôsa est quam Aemilia = 86
Quintus nôn tam levis est quam Märcus = `iD
Saccus Syri nôn tam gravis est quam Lëandri =
Capillus Iûliae nôn tam brevis est quam Märci = ��H
Mëdus nôn tam probus est quam Dävus = �x<
Digitus quärtus nôn tam longus neque tam crassus est quam digitus
medius = �<
P°.\1.°‘5-".*“P-’!"!—‘
Exercitium 8
Exemplum: Prôvincia est pars imperii Rômäni.
Âtrium et peristÿlum partes vîll Rômänî. sunt.
Praenômen est pars prima n6min_ Rômän
6. Aegyptus pars Âfric est.
7. Magna pars Eurôp est in imperiô Rômänô.
1. Littera est pars vocàbulî .
2. Umeri et pectus partës corpor hûmân sunt.
3. Manus pars bracchi est ut pés pars crür est.
4.
5.
Exercitium 9
Exempla: Pater filig et filiag imperat; liberi patri sug pärent.
1. Dominus serv suô imperat; servus domin_._ su_._ päret.
2. Domina ancillî. suae imperat; ancilla domin su._ päret.
3. Iûlius Méd_ imperat: “Veni!” nec Mëdus e päret.
4.
Märcus sorôr
päret.
5. Dux milit_ imperat, militës duc su__ pärent.
6. R(')m2'1niGal1_imperant, Ga1liR<')ma?1n___ pärent.
7. C dominô Dävus päret? Dominus c Dävus päret est Iülius.
suî.
su_: imperat: “Tacë, Iülia!” neque ea frätr
Exercitium l0
1. In Germäniä magnus eXercit__ Rômänus est.
In exercit_ Rômânô multi militës sunt.
Dux exercit__ est qui exercit__ dücit.
Dux Rômänus magnô exercit__ imperat.
In Germänià et in Britanniä magni exercit__ Rômäni sunt, qui conträ
magnôs hostium exercit__ pugnant.
6. Graeci et Galli iam eXercit__ Rômänis pärent.
7. Multi Graeci et Galli in exercit_ Rômänis militant.
8. Ducës exercit__ Rômänôrum ä militibus suis nôn discëdunt.
S":~“E-*’!"
Exercitium l1
1. Militës pilis et gladiis
2. Pueri nôn armis, sed pugnant.
3 est miles qui ex equô pugnat.
4. Aemilius nôn eques, sed est.
5. Gladius qui à pedite nôn est longus et :.______ ,
sed et levis.
6. Gladius brevis nôn gravis, sedsed est.
40

EXERCITIA 12-13 CAP. XII
7. Pedes hastam longam et gravem e [= portäre] nôn potest. eques
8. Graeci et Rômänî nôn sunt hominës ____î_ ut Germänî __j exercitus
[= at—que] Britanni, qui Germäniam et Britanniam e. ferre fertur
9. Prévincia est e. imperiî Rômänî. finis
10. Dänuvius flümen Germäniam ab imperiô Rômänô __î__. gravis
11. Dänuvius est ________ imperii Rômänî. hostis
12. Graecia Î____ Graecôrum est. incolere
13. Rômänî j____ Germânôs pugnant; Germänî enim _____ levis
Rômànôrum sunt, ac ______._ est inter Rômânôs et Germânôs. metuere
14. Hostës exercitum Rômânum _j__: [= timent]. mîlitäre
15. Qui exercituï imperat :__:_ exercitûs est. pars
16. Hispànî, qui in __:_ Rômänô _____ [= mîlîtës sunt], nôn patria
modo gladiôs et pila, sed etiam ______ Î que ferunt. pedes
Exercitium 12 pugnare
1. Quid agunt mîlitës Rômänî in Germäniâ? `�� Pug?”
2. Quibus armîs mîlitës Rômänî pugnant? 0?� sagltta
3. Quid est eques? ]�
4. Aemiliusne eques est? 0��
5. Quam longum est pilum Aemilii? ��
6. Estne longus gladius eius? @�
7. Suntne Graeci hominés barbarî? X�
8. Estne Germânia prôvincia Rômäna? ��
9. Quid est prôvincia? @�
10. Quam prôvinciam Gallî incolunt? ��
11. Quod flümen Germäniam â Galliä dividit? ��
12. Quae flümina fînës sunt imperiî Rômänî? �j�
13. Quae est patria Germänôrum? ࿬
14. Cür Rômänî conträ Germänôs pugnant? ���
15. Cui exercitus Rômänus pàret? �J�
Lêctiô tertia (versüs 92-142) Lêctiô III
Exercitium 13 gladius/hasta gravi;
1. Aemilius, quî miles fort_ est, gladium brev et lev fert. 5°‘-“um grave
2. Mîlitî fort__ Rômân___ est gladius brev et lev . —us/-a —is
3. Miles Rômân___ gladiô brev et lev armätus est. —um/—am -em
4. Rômänî, mïlitës fort__ , gladiôs brev et lev ferunt. —î/—ae —is
5. Mîlitibus fortî. Rômän sunt gladiî brev et lev . -ô/—ae -î
6. Militës Rômän___ gladiîs brev et lev armätî sunt. -Ô/-ä -î
7. In änulô Aemiliae est gemma magn et grav .
8. Aemilia gemmam habet magn__ et grav . -um -e
9. Aemilia gemmä magn__ et grav ôrnätur.
10. Pretium gemmae magn et grav est sëstertiî centum. —î/-ae -ës
11. Aemilia multî. gemmâs grav habet. -ôs/-äs -ës
12. Magnum est pretium gemmärum grav . -ôrum/-ärum —ium
13. Ôs vocäbulum nôn long: , sed brev est; in hôc vocäbulô brev -îs -ibus
duae litterae sunt.
14. Ôs et pês vocäbula nôn long: , sed brev sunt. -a -ia
41

CAP. XII
gladius/hasta gravig
scütum grav_i;1_s_
—i0r —iôrës
—iôrem -iôrës
-iôris -iôrum
—iôrî -iôribus
-iôre -iôribus
-ius -iôra
altus
castra
dëfendere
dîvidere
equitätus
expugnäre
fortis
fossa
fugere
iacere
impetus
lätus
metus
mîlia
oppugnäre
passus
vâllum
EXERCITIA 14-16
Exercitium 14
Via Appia 1ong:__ et1ét___._ est quam via Latina.
>—a
.0
11.
12.
13.
.\°9°.\1.°‘S"".*’>.“*’!"t—‘
Multae viae long
Saccus Syrî lev
Syrus saccum lev
In saccô lev sunt pira.
Iûlius nômen brev est quam Cornëlius.
Litterae Graecae nômina long habent quam Latinae.
Rômänî pîlis brev et lev pugnant quam Germänî.
Militës Rômäni fort.__ sunt quam Germänî et ducî fortÎ pàrent
quam illî.
DuX Rômänus fort_:_ est quam dux Germänôrum et mîlitibus
fort__j imperat quam ille.
Cornëlius equum fôrmôs
equî f6rmc')s__j est.
Ôrnämenta fëminam pulchram pulchr
Quod ôrnämentum pulchr
et l2‘1t___ sunt quam Via Latina.
est quam saccus Léandri.
portat quam Léander.
habet quam Iülius; Cornëlius dominus
facere possunt.
est quam änulus gemmätus?
Exercitium 15
Militës Rômânî in habitant.
Circum castra vâllum et _____ est.
. Vällum prope X pedés est et duo [MM]
longum.
Via quae castra in duäs partës centum pedës ______ est.
Cum hostés castra , Rômänî ascendunt.
Hostës castra
Hostës pila in castra
[= equitês] in hostës
Hostës arma ad terram iaciunt ac
Miles nôn fugit et sine
nôn possunt, quia Rômânî castra
nôn possunt.
facit. —
l: timôre] hostës oppugnat.
. Rhënus est flümen longum et lätum et
Exercitium 16
v—4r—i-‘lu--r—A
:J>U3l\)r—A
.°.\9.°°.\1.°‘SJ‘H‘P’!\’:"
Ubi habitant mîlitës Rômänî? @�
Ubi sunt castra in quibus Aemilius habitat? �'�
Cür nülli puerî in castris habitant? 0��
Quid est Circum castra Rômâna? �:
Quam altum et quam longum est vâllum castrôrum? �w
Quot portae in castra dùcunt? 0U
Quam lâta via est inter duäs portäs? B
Cum castra oppugnantur, quid agunt Rômànî? ��
Quibus armîs vâllum dëfenditur? 3�
Quid facit miles fortis qui ab hoste petitur? ��
. Quô fugiunt Germänî? @u
. Cür pila Germänôrum procul iaci nôn possunt? ��
. Cür Germània ä Rômänis nôn expugnätur? 0S
Num Rôma ab hostibus expugnärî potest? �x
42

EXERCITIA 17-18
CAP. XII
Lêctiô grammatica (versüs 143-225)
Exercitium 17
)—Ap—1
p—|
12.
.O.\D.°°.\1.°‘SJ‘r'=P°!\’.*-‘
Dêclînätiô quärta
Exemplum: man|us, gen. sing. —üs, f.
Sing. Plür.
Nôm. man man
Acc. man man
Gen. man man
Dat. man A man
Abl. man man
Manibus est _____ aut plûrälis.
Mam‘: singularis est.
Manai Î Î est.
Manum __________ Î est.
Manus e Î est.
. Manüs est singuläris aut ___j_ aut
plùrälis.
Manaam Î Î est.
Exercitium 18
1.
10.
l1.
12.
.°°.\1.°‘SJ‘.*"S-"5"
Exemplumz Mürus altg. Porta alta. Vallum altfl.
Altlas —a —um est
Singuläris Plûrâlis
Masc. Fëm. Neutr. Masc. Fëm.
Nôm. alt alt alt alt alt
Acc. alt alt alt alt alt
Gen. alt alt alt alt alt
Dat alt alt alt? alt alt_
Abl. alt: alt__ alt alt__ alt_..__
Voc. alt
Masculinum: altus est , altam
, altés plürälis, altï
singuläris aut plûrälis, alte
Femininum: alta est
primae et secundae dëclinätiônis.
Neutr.
alt
alt
alt
alt
alt
singuliris, altam
, altas , altae
aut Î singulâris aut plûrälis, alta
Î , altärum
Neutrum: altam est an aut singuläris, alta
Î aut _________ plürälis.
Masculînum et neutrum: altï est singuläris, altô
aut singuläris, altôrum
Altïs ____ aut plürälis est.
43
Lêctiô grammatica
dëclînätiô IV
(gen. sing. —ûs)
sing. plûr.
nôm. -us —üs
acc. -um —üs
gen. -üs -uam
dat. -ui -ibus
abl. -1'4 —ibus
adiectîvum
dëcl. I et 11
masc. sing. plûr.
nôm. -us -ï
acc. -um -65
gen. -ï -ârum
dat. -â -îs
abl. —ô -îs
voc.-e
fëm.
nôm. —a -ae
gen. -ae -drum
dat. -ae -is
abl. —a —îs
neutr
nôm —um —a
gen. -1 -6rum
dat. -6 -is
abl. —ô -îs

CAP. XII / XIII EXERCITIA 19-20 / 1
Exercitium 19
adiectivum Exemplumz Saccus gravi; Gemma gravi_s. Scütum grave.
dëcl. 111 1. Grav|is -e est adiectivum dëclînätiônis.
masc./fém. Singuläris Plürälis
sing. plùr. Masc./Fém. Neutr. Masc./Fém. Neutr.
nôm. -is -ês 2. Nôm. gmv grav gmv grav
acc. -em -ês 3. Acc. gmv gmv grav grav
gen. -is -ium 4. Gen. grav grav grav grav
dat. —ï -ibus 5. Dat. gmv grow gmv grav
abl. —î -ibus 6. Abl. grow grav grav grav
neutr. 7. Masculinum et fémininum: gmvis est aut
nôm. -e -ia singu15.ris,gravem , gravés
acc. —e -ia ______:_ aut plürälis.
gen. -is -ium 8. Neutrum: grave est aut singuläris,
dat. -î —ibus gravia aut plürâlis, gravis
abl. -î -ibus singuläris.
9. Gravï aut singulâris est.
10. Gravibus aut plûrâlis est.
11. Gravium est.
Exercitium 20
comparätîvus (comp.) Comparätîvus
masc./fém. Exemplum: Gladius longiin Via long_io_r. Pïlum longgyg.
sing. plür. 1. Longior -ius -iôr|is est adiectivi.
nôm. -ior -iôrês Singuläris Plürälis
acc. —iôrem -iôrês Masc./Fëm. Neutr. Masc./Fém. Neutr.
gen. -iéris —i6rum 2. Nôm. longior longius longiôr longiôr
dat. -iôrï -iôribus 3. Acc. longiôr longius longiôr longiôr
abl. -iôre -iâribus 4. Gen. longiôr longiôr longiôr longiâr
neutr. 5. Dat. longiâr longiôr longiôr longiär
nôm. -ius -iôra 6. Abl. longiôr longiôr longiôr longiôr
acc. -ius —i6ra 7. Masculinum et fémininum: longior est singulâris,
gen. -iôris -iôrum longiôrem , longiôrës
dat. —iôrî -iôribus aut plûrälis.
abl. -iôre —iôribus 8. Neutrum: longius est aut singuläris,
longiôra aut plürälis.
9. Longiôre singuläris est.
10. Longiôrî est.
11. Longiôribus est aut plürälis.
12. Longiôris est.
13. Longiôrum est
Cap. XIII CAPITVLVM TERTIVM DECIMVM
Lêctiâ I Lêctiô prima (versùs 1-45)
decimus Exercitium 1
duodecimus 1. mënsis [I] est.
nônus 2. mënsis [II] .
octävus 3. mënsis [HI] .
prîmus 4. ménsis [IV] .
quärtus 5. mënsis [V].
quîntus 6. mënsis [V1].
44

EXERCITIA 2-3 CAP. XIII
7 mënsis j__._j [VII]. secundus
8. T... ménsis ______ [VIII]. septimus
9 ménsis j__.__ [Ix]. sextus
l0. T ménsis mm A tertius
1l. :___._: mënsis Î [XI]. ùndecimus
12. .j________ ménsis _:___ [X11].
Exercitium 2 aequus
1. e. dîviditur in duodecim mênsês. annus
2. Iànuärius ______Î annî prîmus est. diës
3. December est ménsis anni m. . dimidius
4. In annô sunt __j_ __.___j quinque [CCCLXV] Î . ducentî
5. est centum annî; duo saecula sunt 1.. [CC] annî. duodëtrîgintä
6. Centum annî e saeculum est longum Î . erat
7. Ménsis Iänuärius ä deô Iänô e [= nômen habet]. faciès
8. Iänus est deus Rômänus cui duae e sunt. finis
9. Tempore antîquô Märtius mënsis prîmus __.__:_ . hôra
10. [= illô tempore] Octôber mënsis octävus erat. igitur
11. autem Iänuärius est mënsis primus; Octôber :____ [= ergô initium
Octôber] mënsis decimus est. item
12. Februârius T [XXVIII] aut T? [XXIX] mäne
diës habet. mënsis
13. Céteri m___ [XI] mênsês longiôrës sunt. merïdiës
14. Aprîlis T? [XXX] diës habet; ___ Iûnius XXX diës habet. nôminäre
15. Sex mênsês sunt î____ pars annî. nunc
16. Prima pars diéi est T . nox
17. Diës est tempus à mäne ad T . postrémus
18. Î est tempus â vesperô ad mäne. saeculum
19. Mäne est _____________ diéi, Vesper Î diëî est. sexâgintä
20. Diës in duodecim Î dîviditur. tempus
21. Hôra sexta, quae Î nôminätur, diem dîvidit in duâs trecentî
partës. trïgintä
Exercitium 3 Ëunc _
1. Quot mênsês sunt in annô? �E undeclm
_ - . _ _ ûndêtrîgintä
2. Qu1 mensls ann1 prlmus est?
3. Quis est ménsis anni postrémus? ` Vel
4. Quot diës habet annus? 03 Vesper
5. Num homô ducentôs annôs vîvere potest? P�
6.  quô nôminätur mënsis Iänuärius? ��
7. Quot oculôs et quot Ora habet deus Iänus? ��
8. Cür mënsis nônus September nôminätur?
9. Quot diës habet mënsis September? Y
10. Quam longus est ménsis Octôber?
11. Estne mënsis Februärius longior quam Märtius? ��(
12. Quae est pars diëî postrëma? �9
13. In quot hôräs dîviditur dies? P�
14. Quot ménsés sunt dimidia pars anni? �r4
45

CAP. XIII EXERCITIA 4~7
Exercitium 4
accüsätîvus temporis Exemplum:Ifi1ia dug h6r§ dormit.
1. Homô sänus centum ann____ Vîvere potest.
2. Ném6 ducentj ann vivit.
3. Canis duodecim ann Vîvere potest.
4. Mëdus multj h6r in s61e ambulat.
5. Aemilius sex méns mîlitat in Germàniä.
6. Quîntus très di et trés n0ct_ in 1ect6 iacet.
7. Mîlitës pauc hôr dorrniunt.
Lêctiô II Lêctiô secunda (versüs 46—101)
Exercitium 5
—ior -issimus 1. Nûllus mënsis brev____ est quam Februàrius: is ménsis anni
—issima brev_j_ est.
—ius -issimum 2. S61 est stëlla clärÎ quam cëterae stëllae: sôl stëlla caelî clär
-iôrës -issimi est.
-issimae 3. Ni1us fl11men10ng____ et lätÎ est quam cëtera flûmina Àfricae: id
-iôra —issima flûmen Àfricae longn et 1ät______ est.
4. Nüllï mîlitës for} sunt quam Rômänî: Rômänî militës
fort_.î_ sunt.
5. Tiberius praen6men longj est quam cëtera praenômina: id prae-
nôrnen Latînum long_____ est.
6. Verba ire et dare brev______ sunt quam cëtera Verba Latïna: ea Verba
Latina brevn sunt.
7. Meridié s61 altÎ in caelô est quam ante et post merîdiem: merïdië s61
afin est in caelô.
8. Mëdus: “Nùlla fêrnina tam fôrmôsa aut tam proba est quam Lÿdia: ea
fémina fôrmôsî ac probÎ est!”
Exercitium 6
-és —és 1. D- est tempus â mäne ad Vesperum.
-em -és 2. H6ra seXta (fin dîvidit in duäs aequäs partës.
—ëî —ërum 3. Vesper est finis di
—ëî -ëbus 4. Di____ prim6 ménsis Septembris nômen est kalendae Septembrës.
—ë -ëbus 5. Din quint6 decim6 post lûnam novam lûna plëna est.
6. Aestäte di___1ongi6rés sunt quam noctës.
7. Annus CCCLXV din habet; numerus din magnus est.
8. Prîmîs mënsium din n6mina sunt kalendae Iänuäriae, Februàriae,
Märtiae, Aprîlês, cëtera.
9. Mënsës incipiunt ab iîs d} qui kalendae dîcuntur.
Exercitium 7
aequinoctium 1. N6n S61, sed n et n lùcent nocte.
aestäs 2. lünae ä sôle venit; itaque lûna nôn tam :____ est quam s61.
atque 3. S61 terrarn et lûnam lûce suä
autumnus 4. Nôn ____11'1na11’1ce sôlis illûsträtur; ea pars lûnae quae nôn illüsträtur
calidus T est.
clarus 5. Cum lûna nova est, n [= parva] pars eius Vidëtur.
exiguus 6. Lüna dîmidia Î habet litterae D.
fôrma 7. Diës ménsis I dicitur Î , V aut V11 î , XIII aut XV
frigidus 8. A. d. VIII ka1. Apr. et a. d. VIII kal. Oct. n dîcuntur, nam
glaciës iîs diëbus noX aequa est Î dies.
46

EXERCITIA 8-11 ~ CAP. XIII
9. Tempora anni sunt vér, _:__ , autumnus, ___j . hiems
10. .___j_ ä Märtiô, _____j à Septembri ___. [= initium facit]. îdüs
11. Aestäs nôn tempus 2. , sed tempus _:__ est. illüsträre
12. Eô tempore multî Rômâni ____ [: Rômam] relinquunt. imber
13. Hieme nôn sôlum ____j , sed etiam Î dë nûbibus cadit. incipere
14. Hieme ___: Germäniae glacië ___ . kalendae
15. Germänî pueri super ___:_1acuumh‘1dunt. lacus
Exercitium 8 lüna
1. Unde venit lüx lünae? ��� lüx
2. Num tôta lüna sôle illüsträtur? `� nix
3. Quis dîcitur diës tertius decimus mënsis Aprilis? nônae
4. Quô mënse longissimi sunt diës? ��� obscùrus
5. Quae sunt quattuor tempora annî? ��� operire
6. À quô mënse incipit annus? � stëlla
7. Quod anni tempus încipit ä mênse Decembri? ��� tôtus
8. Qui mënsis annî frigidissimus est? 0n� urbs
9. Cùr multî hominës urbem relinquunt aestäte? 0�� vër
10. Quandô folia dë arboribus cadunt? @�
11
. Quandô arborés novîs foliîs ôrnantur? �9�
12. Qui diës anni brevissimus est? P��
Lêctiô tertia (versüs 102-149) ' Lêctiô III
Exercitium 9
1. Antiquis temporibus Märtius mënsis primus Î . (nunc) est sunt
2. September, qui nunc mënsis nônus î , tunc mënsis septimus Î . (tunc) erat erant
3. Tunc Rôma urbs nôn tam pulchra ___ quam nunc
4. Tunc Rômäni pauciôres ___ quam nunc .
5. Ante tempus Caesaris ménsi septimô nômen ___ Quintilis.
Exercitium 10
1. Aest2'1t__ diés longiôrës sunt quam hiem . ablätïvus temporis
2. Mèns Mérti___ et mëns Septembr diës aequi sunt ac noctës.
3. Hôr sext_._ Vel meridi sôl altissimus est.
4. Quandô lücet Iüna? Lûna noctî lùcet.
5. Diî octäv post lünam novam lûna dimidia est.
6. Vér arborés novis foliis ôrnantur.
7. tempor avës nidôs faciunt.
Exercitium 11
Estne Quintus in cubiculô suô? ���
Estne obscûrum cubiculum Quinti? Pc�
Cür Aemilia fenestram claudit? ���
Cür Quintus hôräs longäs esse putat? ���
Quod tempus est annî? 0��
À quô nôminätur mënsis Iülius? ��
Quod nômen ei mënsi erat ante tempus Caesaris? �˱
Num Ifilius vel Quintilis mënsis quintus est? ���
Cür Quintus dormire nôn potest? PP�
Ubi sôl lücet cum nox est in Italiä? ��
. Quandô hominës dormiunt?
Quae urbs est caput imperii Rômäni? �)�
’_‘>-|>—*
!"”".o.\99°.\1.°‘.°".*“5-’°5\’1“
47

CAP. XIII / XIV
Lêctiô grammatica
dëclînätiô V
(gen. sing. -êî)
smg. plûr.
nôm. -ês -ês
acc. —em -ês
gen. -éz’ -érum
dat. —ëï —ëbus
abl. -ê -ébas
positivus (pos.)
comparätîvus (comp.)
superlätïvus (sup.)
pos. -as —a —um / —is —e
comp. -ior —ias
sup. —i5sim]us —a -um
Cap. XIV
Lêctiô I
uter utra utrum?
A—ne an B?
alter —era —erum:
aut A aut B
uter- utra- utrum—que:
üAüB
neuter -tra -trum:
nec A nec B
EXERCITIA 12-13 / 1
Lêctiô grammatica (versüs 150-176)
Exercitium 12
Dëclînätiô quînta
Exemplum: di|ês, gen. sing. —êî, m.
Sing. Plûr.
1. Nôm. di____ dz’
2. Acc. di dz'___
3. Gen. di dz'_:
4. Dat. di: cit’:
5. Abl. dij dij
6. Die‘ est singuläris.
7. Diélms __________________ aut plürälis est.
8. Diêï est_____________ aut singulàris.
9. Diem M M est.
10. Diérum ___________ M est.
11. Diés est singalaris aut aut
plürälis.
Exercitium 13
Exempla: Febraarias ménsis brevfi est, brevio_r quam cêterï mênsês:
Februàrius mênsis annï brevissimus est.
1. Brevlis —e positivus est; brevior —ias
est; brevissim as
—a —am est
Masc. Fëm. Neutr.
2. Pos. alt alt alt
3. Comp. alt alt alt
4. Sup alt alt alt
5. Pos. brev brev brev
6. Comp. brev brev brev
7. Sup. brev brev brev
CAPITVLVM QVARTVM DECIMVM
Lêctiô prima (versus 1-32)
Exercitium 1
Exempla:
Ë servus, Dävusne an Médus?
Utergue servus: et Dävus et Mêdus.
Alter servus: aut Dävus aut Mëdus.
Neuter servus: nec Dävus nec Mëdus.
1. Duo puerî in hortum eunt, puer arnbulat,
2. M ë duôbus puerîs currit? Quintus currit.
Marcus ambulat.
3. Iûlius: “Curre, Märce!” Iam
currit.
ambulat?
puer currit, et Märcus et
Quintus; puer ambulat, nec Märcus nec Quîntus.
4. Aemilia et Lÿdia sunt duae fëminae: fëmina Rômàna est,
Graeca.
5. M ë duäbus fëminîs est Graeca? Lÿdia est Graeca.
6. :__: fémina pulchra est, et Aemilia et Lÿdia; fëmina
foeda est, nec Aemilia nec Lÿdia.
48

EXERCITIA 2-4 CAP. XIV
7. Nilus et Rhénus sunt duo flümina: Î flümen in Àfricä est,
in Eurôpä.
8. _____ ë duôbus flùminibus in Àfricä est, Nilusne an Rhënus? Nîlus in
Àfricä est.
9. Î flümen magnum est, et Nîlus et Rhënus; _______ flümen
parvum est, nec Nîlus nec Rhënus.
Exercitium 2
1. Uterque puer in lectô Î [= iacet]. an
2. Uter puer dormit, Märcusne Î Quîntus? apertus
3. Màrcus dormit, sed Quîntus __________ . clausus
4. Marcus nôn aegrôtat, sed u . cubäre
5. Àër frigidus per fenestram u intrat. gallus
6. Fenestra Quinti nôn aperta, sed u est. habëre, së h.
7. Puer vigiläns _Î_ canere audit: “Cucurrûl” hodië
8. Dävus: “ T. pés tuus sé habet ______ [= hôc dié]?” mihi
9. Quîntus: “Pës male së _:_____ . Dä ______ aquam, Dave!” Dävus ei quômodo
aquam dat. valêre
vîgiläre
Exercitium 3
Cür Märcus quiëtus in lectô suô cubat? �T
Cür alter puer Vigilat nec dormire potest? �2"
Uter ë duôbus puerîs aegrétat? �.T
Pésne sôlum dolet Quintô?
Suntne magna cubicula puerôrum? ��O
Uter puer fenestra apertä dormit? ��S
Quid per fenestram apertam intrat? p/M
Cür fenestra Quintî clausa est? �hL
Quid audit Quintus? ��K
Cur Marcus gallum nôn audit? �wK
. Quid gallus canéns salütat? �8K
Quem vocat Quîntus? �\f
Quômodo së habet pës Quinti hodië? `TM
Cür Quîntus noctem longam esse putat? �uO
15. Quid Dävus puerô aegrô dat? p P
F‘|—|!—‘p—II-I
:"$”!""‘.°.‘°9°.\1.°‘.U"!4‘P°!"!"
Lêctiô secunda (versüs 33-74) Lêctiô II
Exercitium 4
Exempla:
Servus ambulé_r_1§ = servus qui ambulat; servi ambulant; = servi qui [1] -äns -antës
ambulant. -antia
Membrum dolêg = membrum quod dolet; membra do1e;1_t_ig = membra [2] -éns -entés
quae dolent. -entia
Puella cang = puella quae canit; puellae canentës = puellae quae canunt. [3] -ëns -entës
Puer dormigrls = puer qui dormit; pueri dormientës = pueri qui dormiunt. —entia
Puella plôrjî [= quae p16rat];puellae pl6r___ [= quae plôrant]. [4] -iëns -ientës
. Puer ridÎ [= qui ridet]; pueri ridn. [= qui rident]. -ientia
Cor pa1pit____ [= quod palpitat]; Corda pa1pitj_ [= quae palpitant].
. Equus curr_____ [= qui currit]; equi curr_____ [= qui currunt].
Pästor dorm [= qui dormit]; pästôrës dormu [= qui dormiunt].
. Ovis err______ [= quae errat]; ovës and [= quae errant].
7. Canis land [= qui lätrat]; canés 1atr___ [= qui lätrant].
I-l>_UJl\-)5-
own
49

CAP. XIV
adhûc
afferre
deinde
excitäre
frigëre
induere
inquit
laväre
mäne
mergere
ntidus
poscere
primum
ptirus
solére
sordidus
surgere
tibi
toga
tunica
Vestimenta
vestire
Lëctiô III
—ans —antés
—antem
-antis —antium
—anti -antibus
—ante/ —anti
-ans —antia
-éns -entés
-entem
—entis - entium
-enti — entibus
—ente/-enti
—éns —entia
8.
9.
EXERCITIA 5-7
Animal Vol_:__ [= quod vo1at]; animalia vo1_j____
[= quae Volant].
Stélla ltic [= quae lticet] ; stëllae lûc [2 quae lticent].
Exercitium 5
1.
>-—n
.0
11.
12.
13.
14.
.\°9°.\1.°‘SJ‘.*"P’!‘-’
Iam hôra prima est, sed Märcus dormit.
Servus clämäns puerum dormientem
Märcus ë lectô ac servum aquam
Servus eî aquam et Märcus manûs
iubet.
Iam mantis eius nôn , sed sunt.
Marcus primum mantis, faciem lavat.
Davus eum caput tôtum in aquam iubet.
[= hôrä prîmä] puer mantis et faciem aqua frigida lavat.
Quintus, qui ante Märcum surgere , hodië nôn surgit, quod pës
et caput eî dolet.
“Mihi quoque caput dolet”
caput nôn dolet!” inquit.
Marcus , quia aér frigidus est et corpus eius M est.
Tunica et toga sunt Marci.
Marcus Vestimenta sua a servô
, Dave!
Marcus, et Davus “
: “Da mihi M et
më!”
Marcus tunicam, deinde togam
Exercitium 6
1.
Quô it Dâvus Quîntum relinquéns? �;
2. Vigilatne Marcus? `�
1
11.
12.
13.
14.
.0.\°.°°.\1.°‘S“.*“P’
Quémodo Davus puerum excitat? ���
Quid Marcus Davum aiferre iubet? �
Estne calida aqua quam Davus affert? �>
Quid Marcus primum lavat? @�
Tôtumne corpus lavat Marcus? P�
Estne frigida aqua qua Rémani post meridiem lavantur? ��
Ctir nôn surgit Quintus? �
Doletne caput Marcé? ���
Ctir Marcus friget? @1
Quid Marcus a Dàvô poscit? �T
Quae sunt Vestimenta Marci? �
Num Davus Marcum Vestit? �,
Lëctiô tertia (versüs 75-132)
Exercitium 7
1.
2.
Ancilla can et rid____ a puella dormi____ nôn audîtur.
Puella dormi ancillam can____ et rid_____ nôn audit, sed
servum clam audit.
Servus c1am__M puellam dormiM____ excitat.
Puella dormiM_ nôn ab ancillä canM_ et rid____j , sed a
servô cläm excitätur.
Puella Vôcem ancillae can
servi clam audit.
Ancillae C et rid_:__ a puellis dormi_M nôn
audiuntur.
Puellae dormi__M. ancillas canM___ et ridM nôn audiunt,
sed servôs c1am__M audiunt.
et rid___j_ nôn audit, sed Vôcem
50

EXERCITIA 8-10
CAP. XIV
8. Servi clämn puelläs dormin excitant.
9. Puellae dormi.__j nôn ab ancillis emî: et ridÎ___ , sed a
servis clan}. excitantur.
10. Puellae vôcës ancillärum can____ et ridj nôn audiunt, sed
vôcës servôrum clâmn audiunt.
11. Dävus nôn puerô Val , sed puerô aegrôtÎ aquam dat.
12. Servus dominô imper___ paret. Servi dominis imper pärent.
13. Quintus nec crûs dolj.__ nec bracchium do1______ movet.
14. Puer aegrc'>t_j. membra dolÎ nôn movet.
15. Avës animälia volj_.. sunt; ovis nôn est animal vol__ .
Exercitium 8 calceus
1. Viri Rômäni togam dexter
2. Miles gladium gerit manü , scütum manü gerere
3. Vir [= togam gerëns] militâre nôn potest. mëcum
4. Marcus, cui pedés frigent, induit. multum
5. Dâvus puerum cum Venire iubet: “Veni më !” nihil
6. In àtriô liberôs suôs exspectant. parentës
7. Quintus, qui ësse solet, hodië ësse potest. praeter
8. Dävus Märcô librum et ___ et et régulam affert. rés
9. Iûlius: “Hodië Mëdus cum ire nôn potest, Marce.” sécum
l0. Mëdus librum et tabulam et cëteräs Märci ferre solet. sinister
11. Märcus ipse nihil ferre solet mälum. stilus
12. Filius discëdêns “ , pater!” inquit. tabula
Exercitium9 ‘°°‘_‘m
. _ ._ _ _ . . _ togatus
1. Sme pecun1a nulla r [— n1h1l] emi potest. _
_ _ . . vale
2. Medus Lyd1ae LT pulchram em1t.
3. Pretium eius r est centum sëstertiî. rës rës
4. Ei rj nômen est ‘anulus gemmatus’. rem rés
5. Eä r ôrnätur digitus. rei rërum
6. In tabernis Rômànis multae r emî possunt. rei rébus
7. Qui magnam pecüniam habet multâs r emere potest. rê rëbus
8. Magnus est numerus earum r quae Rômae emi possunt.
9. Villa Iûlii multis r pulchris ôrnätur.
Exercitium l0
1. Quid est toga? �J�
2. Utrum bracchium Virô togätô nüdum est? @��
3. Cür miles Rômänus togam nôn gerit? ���
4. Quid miles manü sinisträ gerit? �R�
5. Cür Märcus calceôs poscit? ��
6. Quô eunt Dävus et Marcus? `��
7. Qui sunt in ätriô? ��
8. Quid est ante parentés? @��
9. Quô it Aemilia? �L�
10. Quid mater filiô aegrôtanti dat? @ǿ
11. Quid pater dat filiô valenti? ���
12. Quas rés Marcus sécum fert? p��
13. Quis cum pueris ire solet? ���
14. Quid dicit puer discëdëns? f�
15. Quid pater respondet? ���
51

CAP. XIV / XV EXERCITIA 11 / 1
Lêctiô grammatica Lêctiô grammatica (versüs 133-150)
participium (part) Exercitium ll
1. Vocä|re înfïnîtîvus est. Vocä|ns est
[1] -ä|m —a|n_t|is 2. Vidêlns, pôn|ëns, audz'|éns:__j sunt.
[2] -é|m e|fl|is 3. Înfînîtîvus voläre, participium vol
[3] -@ —_e_1g|is 4. Înfînîtîvus sedêre, participium sed
(-i|êns —i[ent|is) 5. Participium dücêns, înfînitîvus düc
[4] 41% Jlmÿlis 6. Participium veniêns, înfinitîvus ven
7. Participiumfaciêns, înfinîtivusfac ; item participium capiéns,
masc./fém. iaciêns, fugiéns, pariêns, accipiêns, aspiciëns, înfînîtivus cap ,
sing. plür. iac ,fug , par , accip , aspic
nôm. -ns -nt|ês Singuläris Plürälis
acc. —nt|em -nt|ês Masc./Fém. Neutr. Masc./Fém. Neutr.
gen. -nt|is —nt]ium 8. NÔm. voläns vol vol vol
dat. -nt|ï -nt|ibus 9. Acc. vol vol vol vol
abl. -nt|e/ï -nt|ibus 10. Gen. vol vol vol vol
neutr. 11. Dat. vol vol vol vol
nôm. -n5 -nt|ia 12. Abl. vol__/_ vol____/_ vol vol
acc. -ns —nt|z‘a 13. Nôm. canêns can can can
gen. —nt|is -ntlium 14. Acc. can can can can
dat. —nt|-i —nt|ibus 15. Gen. can can can can
abl. -nt|e/î —nt[ibus 16. Dat. can can can can
17. Abl. carzî_/_ can___/_ can can
18. Masculînum et féminînum: volàns, canêns est D. singulä-
ris, volantem, canentem Î D , volantês,
canentês _____.__: aut ____j plürälis.
19. Neutrum: volàns, canêns ____j__ aut j____ singuläris
est, volantia, canentia 1:: aut jg plürälis.
20. Volante, canente ____j Î est.
21. Volantï D aut __Î__ singuläris est, volantibus
D aut D
22. Volantis, canentis est j__ _______, volantium,
canentium D plûrälis.
Cap. X V CAPITVLVM QVINTVM DECIMVM
Lêctiô I Lêctiô prima (versüs 1-40)
Exercitium 1
ego sum habeQ 1. Délia: “Ego laeta .Nônne tû laeta , Syra?”
tû es habës 2. Syra: “ laeta nôn . Cür tü laeta , Délia?”
is/ea est habe; 3. Délia: “Laeta , quia Lëander mé amat: amîcus meus ;
amîca eius ”
4. Délia amicum habe , itaque laeta
5. Délia: “Nônne tü amîcum habé , Syra?”
6. Syra: “Ego amicum nôn habe ”
7. Délia: “Cür amîcum nôn habé ?”
8. Syra: “Amîcum nôn habe , quia fôrmôsa nôn amîcum
J)
habé , quia fëmina fôrmôsa
52

EXERCITIA 2-4
CAP. XV
Exercitium 2
1. Diodôrus
2.
P‘?
.\°.°°.\1.°‘
10.
11.
Exercitium 3
1 .
>-—lp_.;p—|
[\.)r—-
13.
Lêctiô secunda (versüs 41-95)
.°.\O9°.\1P\Sflr'>.°°.N
antequam
Mérci est; Màrcus Diodôrî est. at
Diodôrus puerôs Verberat; eô modô magister discipulôs cônsîdere
improbôs
Diodôrus enim magister est.
Sextus prîmus ad advenit.
Magister inträns discipulum salütat eumque
“Salve, Sexte! ___j l”
[= deinde] Sextus in suä cônsîdit.
[= tacëns] ante magistrum sedet.
[= sed] cëterî discipulî
: “Ô, discipulôs improbôsm!”
[= ôstium] pulsat lüdum intrat.
intrat, sed prîmum iänuam pulsat.
solet. discipulus
exclämäre
iänua
iubet: lûdus
magister
nôndum
Discipulus
Sextus iam adest,
Magister îràtus
Titus
Titus nôn
pünîre
adsunt. sella
sevërus
statim
tacitus
tum
Quô it Marcus? �PG
Quis est Diodôrus? �I
Cûr Märcus magistrum suum metuit? �JK
Quômodo magister discipulôs improbôs pünit? P,J
Cui discipulî parent? XD
Quis discipulus prîmus ad lüdum advenit? ��G
Quid facit Sextus cum magister intrat? `�%
Cûr îrätus est magister? t
Estne Sextus discipulus improbus? �C
Quid facit Titus antequam lüdum intrat? �
virga
. Quid magister eum facere iubet? �D
Cûr Titus librum suum nôn habet? dA
Tüne magister/magistra an discipulus/discipula es? ..
Lêctiô II
Exercitium 4
1.
2.
3.
10.
11.
12.
Lëander saccum ort___ ; item S rus saccum ort__ . [1] -ô
Y
Dävus et Ursus lectîcam cum domino port___ .
Lëander: “Saccus quem tü port? , Syre, levior est quam is quem ego
77
port__ .
Dävus: “Sacci quôs vôs port_: , Syre et Léander, leviôrës sunt quam
lectica quam nôs portî .”
Iùlia can . Puerî nôn can , sed ridj , quod Iùliam canere
audî , nam puerî eam male canere putî .
Iûlia: “Cûr vôs rid____ , pueri, cum mé canere audj ? Nônne më
bene canere putî. ?” -it
Märcus: “Nôs rîdÎ cum të canere aud_j , Iûlia, quia të male ‘
canere putÎ l” -is
Quintus: “Ego nôn ridj cum té canere audÎ Î’ -it
Iûlia: “Audî ne, Märce? Quîntus nôn rid__ cum më canere audî.
Cûr tû nôn rid_Z , Quinte? Tùne më bene canere putî ?”
Quintus: “Ego putj. té Vôcem satis pulchram habëre. Nôn male can
ut parva puella.”
Iûlia: “Ego bene can__ , at vôs male Cami.
Quintus: “Nôn male can___ , ut magnî puerî!”
-at
'99
53
-imus
-äs -ätis
-ant
-ëmus
—ëtis
-ent
-imus
-itis
—unt
-imus

CAP. XV
convenire
dësinere
domi
inferior
nisi
nôs
posterior
quid
quod
reddere
redire
sé
si
tergum
Vërum
VOS
Lêctiô III
ego nos
tu Vos
is
sum sumus
es estis
est sunt
possum possumus
potestis
possunt
potes
potest
EXERCITIA 5-7
Exercitium 5
Marcus (ad Sextum et Titum): “
2. Sextus et Titus: “Id
Magister: “Vërum dicitis.
Magister iratus
Tergum est pars corporis
Märcus nôn lacrimat, neque enim lacrimäre puerô Rômänô
. Magister: “
magistrum nôn salûtätis...”
nôn est: magistrum salûtämus.”
Märcus dicit Vërum nôn est.”
Marci Verberat.
Magister eum verberäre ,atque puer ad sellam suam
[= Cùr] Marcus non considit? Non considit, quia pars tergi
ei dolet.
Quintus non in ludo, sed M est.
Marcus: “Quintus dicit ‘ aegrum esseÏ”
fräter tuus aeger est, in lüdum ire nôn potest.”
iubet.
tabulam nunc reddis Tito!”
Magister Märcum Titô tabulam
Magister: “Necesse est të pùnire,
Exercitium 6
1.
)—4)—*
"‘.O.\°9°.\1.C"S“!*‘.‘*~’!"
Quis discipulus postrémus advenit?
Marcusne magistrum salutat? ��
Cùr magister Märcum verberat? @S�
Cùr Marcus non Iacrimat? ��
Quo magister puerum redire iubet? ]�
Cùr Marcus non considit? pI�
Quid est tergum? ��
Ubi est frater Marci? ��
Cùr Quintus in lùdum ire nôn potest? @b�
Quid magister puerôs iubet? ��
. Cùr Marcus librurn Titi habet? P��
12.
Cùr Titus nôn potest mâlum reddere Marco? I�
Léctio tertia (versüs 96-128)
Exercitium 7
1.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
.°°.\1.°‘.U‘r'>.U°!°
Davus et Ursus, qui dominum Vehunt, iam fessi
Syrus et Léander saccos vehunt; nôndum fessi
DäVus: “Nos fessi . Nonne Vos fessi
Syrus: “ fessi nôn . Cùr î fessi
Ursus: “Nos fessi , quia dominus gravis
Dävus: “St! Dominus dormit; quoque fessus
Ursus: “ qui vehitur fessus esse nôn p0} .”
Servi, qui dominum portäre iam nôn pos , lecticam in Vià pônunt.
Dominus excitâtur.
Iûlius: “Cùr hic consistimus? Ubi __j ?”
Davus: “In monte T . Iam të portäre nôn pos
Iûlius: “Quid me portäre nôn pot.______ ?”
Davus: “Tè portäre nôn pos , quia nimis gravis
Iûlius: “Ego gravis nôn , nec lectica gravis
Ursus: “Sine té lectica gravis non . Tùne apud lecticam ambulâre
, Syre et Lëander?”
, Dave et Urse?”
)3
, domine.”
>3
a)
pot__î ?”
Iûlius: “Fessus : ambuiäre nôn pos ”
Dàvus: “ nôn tam fessus quam nôs ”
Iûlius: “Vërum dîcis: ego nôn tam fessus quam VÔS , sed
dominus Î , servi M !”
54

EXERCITIA 8-10
CAP. XV
Exercitium 8
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Magister librum aperit ac lectulus
Dum magister recitat,
Vigilat].
Discipulî tam bene dormiunt quam domî in
Ergô posteriôrem librî partem nôn audiunt, sed tantum
partem.
Magister eôs verberat. Discipuli: “Cür
Magister: “ verberô, quod aliô modô
In lüdô dormîre nôn
incipit.
discipulî dormiunt [= nüllus discipuius licêre
nôs (acc)
omnës
prior
recitäre
[= parvis lectîs].
verberäs? ”
excitäre nôn possum.”
vôs (acc)
Exercitium 9
1.
Quid facit magister antequam recitâre incipit? �
2. Tôtumne librum audiunt discipulî? pP/
.\°9°.\l.°‘.U‘!"‘9-’
10.
11.
12.
13.
14.
Lêctiô gmmmatica (versus 129-170)
Cûr nôn audiunt posteriôrem librî partem? �5
Cür magister recitäre dësinit? `�4
Quômodo magister discipulôs excitat? ��
Quid Märcus dîcit magistrô ïrätô? �6
Quômodo magister discipulôs pùnit? P�/
Cür discipulî nôn cônsîdunt?
Cùr magister eôs ante selläs stàre iubet? �/
Quid recitat magister sedéns? ��*
Num in lüdô dormîre licet?
Quid est lectulus? u1
Tüne stäns dormîre potes? ��1
Ubi vôs dormîre solëtis, discipulî? PX
Lêctiô grammatica
Exercitium 10
1.
2.
3.
4.
.\°9°.\1
10.
11.
12.
Voc|ô, vocä|mus prima est. persôna (pers)
Vocä|s, vocä|tis est. sing. plùr
Voca|t,voca|nt Mest. pers.1 —ô -mus
Voc|ô persôna singuläris est; vocä|mus est pers. 2 -s -tis
plürälis. pers.3 -t -nt
Vocä|s secunda est; vocdltis estM [1] 1 —ô -ä|mus
M 2 -â|s -ä|tis
Vocaltpersôna est; voca|nt est 3 —a|t —a|nt
. [2] 1 —e|ô —ê|mus
Sing. Plür. Sing. Plür. Sing. Plür. 2 -ê|s -ê|tis
Pers.1 am_ am_ vid_ vid__ aud__ aud_ 3 -e|t -elnt
Pers.2 am_ am_ vid_ vid_ aud_ aud_ [3] 1 -(i)6-imus
Pers. 3 am__ am_ vid_ vid_ aud_ aud__ 2 -is -itis
Pers. 1 d1J¢c_ d12c_ fac_ fac_ s__ s__ 3 -it -(z')unt
Pers.2 dL'¢c_ düc._ fac_ fac___ es es_ [4] 1 -i|ô —z'|mus
Pers.3 dL'zc___ dL1c_ fac_ fac__ es__ s____ 2 -z'|s -z']tis
3 -z'|t -iltmt
55

CAP. XVI
Cap. X VI
Lêctiô I
appellàre
êgredi
fläre
flûctus
implëre
inferus
influere
interesse
locus
maritimus
mergere
merx
nauta
navigate
navis
opperiri
ôra
paulum
portus
secundus
situs
sive
superus
tempestäs
tranquillus
turbâre
turbidus
vëlum
ventus
ablätïvus absolütus
I: Cum adiectïvô
EXERCITIA 1-3
CAPITVLVM SEXTVM DECIMVM
Lêctiô prima (versüs 1-40)
Exercitium 1
1.
2.
1
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
.O.\09°.\1.°‘P":“P-’
Italia inter duo maria
Id mare quod supra Italiam
I: vel] ‘mare Hadriäticum’
Înfrä Italiam situm est mare
In Tiberi flümine nôn multum, sed
Itaque magnae Rômam adire nôn possunt.
Ôstia est oppidum quod magnum
In e maritimä multî sunt portus.
Ôs flüminis est quô flûmen in mare
Rës quäs mercätôrës emunt ac vëndunt
Cum nûllus flat, mare ____j est.
Cum magnus ventus , mare Î est.
est magnus Ventus.
Tempestâs mare atque altôs
possunt.
Nävis quae aquä implëtur in mare
Itaque
volunt.
Is qui nävigäre Vult ventum secundum
Ventus est Ventus qui â tergô flat.
Ventô secundô nävës ë portü [= exeunt].
nâvium ventô implentur.
est ‘mare
[= nôminätur].
sive Tüscum.
aquae est.
habet.
dîcuntur.
facit, qui nävem aquä
cum nautis.
tempestatés metuunt nec mari turbidô
[= exspectat].
Exercitium 2
1.
I—I>—‘)—ID—4
93N3-
9.\09°.\19‘SJ1r'>.°°!"
Inter quae maria sita est Italia? �{8
Cür magnae nävës Rômam adire nôn possunt? ��i
Ubi sita est Ôstia? �6f
Quid dicitur locus quô flùmen in mare influit? �7f
In quod mare Tiberis influit? @�
Ubi sita sunt oppida Brundisium, Puteoli, Genua? �g
Quid est portus? �[
Quômodo mercës ex Àfricä in Italiam vehuntur? �4J
Num mercës tantum vehuntur navibus? P:>
Quid facit is qui nävigäre Vult? 0L;
Quandô tranquillum est mare?
. Quid est tempestas? ��b
. Cür nautae tempestätës metuunt? �b
14.
Quid nautae in portü opperiuntur? �‚
Exercitium 3
9°.\I.°‘.U‘:’>$»!°:-'
Vent_.._ secund__ navés ë portû ëgrediuntur.
Nävës plënî Veal: per mare vehuntur.
Nautae neque rnar__ tranquilL__ neque mar_ turbid_ navigare volunt.
Marcus fenestr apert___ dormit, Quintus fenestr claus cubat.
Puer ocuL__ claus in lectô cubat.
Marcus surgit ac ped___ nüd___ ante lectum stat.
Marcus manüs lavat atque man__ püris ë cubiculô exit.
Quînt__ aegr très tantum discipuli adsunt.
56

EXERCITIA 4-6 CAP. XVI
9. Patr vîv
10. Lünî plën
fîlius pecûniôsus nôn est.
nox obscüra nôn est.
Lêctiô secunda (versûs 41-95) Lëctiô II
Exercitium 4‘
Exempla: verégi = timére
Verétgi; = timet, Vere;1_tu_r = timent [1] -âri
Verëns = timëns -ätur -antur
1. In portû necesse est ventum opper_____ . —äns
2. Nautae ventum secundum opperî . [2] -ërî
3. Médus, qui dominum sevérum ver , ex Italiä in Graeciam -ëtur -entur
proficîsc vult. -ëns
4. Ventô secundô nâvis ë portû égredj . [3] -i
5. Sc'>1or__; Médus et Lÿdia sôlem or____ intu.___ . -itur —untur
6. Médus 1aet_*_ quia cum amîcâ suä proficîsc -ëns
7. Lÿdia Rômä pr0ficisc____._1aetj_ nôn potest; dë oculîs eius lacrimae [4] —îrî
lib . -itur -iuntur
8. Mëdus amîcam suam trîstem comp1ect____ atque cônsôlî . —iëns
9. Quintus oculîs clausîs cultrum medicî opper__ . (oritur)
10. Parentës fîlium Vîvere 1aet___ .
11. Ovës pästôrem suum sequ___ ; canis ovés sequ_:.
12. Omnés nautae Neptünum, deum maris, ver
13. Oculî hûmänî sôlem intuî. nôn possunt.
Exercitium 5
Exemplum: Iûlius nummôs suôs numerat Aemilig spectantg ablätïvus absolütus
(= dum Aemilia spectat). II: cum participiô
S61: orient__ nâvis proficiscitur mu1t___ homin_ spectant___ . (—nt§ —ntibus)
Magistr recitant__ discipuli dormiunt.
Mârcus rîdet pl6rant__ sorôr !
Sôl___ lûcent_._ pästor umbram petit.
Pästor dormientî ovis abit, sed pästor lätrant_._ can_ excitätur.
Cëter tacent_ et audien; medicus Quintum oculôs
claudere iubet.
7. Gall__ canent_ excitätur puer.
.°\!~"r'>.W!°:-‘
Exercitium 6 cernere
1. u est pars nâvis posterior. complecti
2. Illic sedet _j___ , is est nauta qui nävem ___î . cônscendere
3. est ea pars caelî unde sôl hôrä prîmä _______ . cônsôlàrî
4. est ea caeli pars quô sôl hôrä duodecimä _____î_ . conträrius
5. Oriëns et occidëns partës cae1i______ sunt. dextra
6. Ea caelî pars ubi sôl merîdië stat appellätur _____:_ . gubernare
7. Pars conträrîa dîcitur ____j____ â septem stëllîs quae gubernätor
in ea parte caelî stant. intuërî
8. Nautae ad occidentem nâvigantî merîdiës ä ____ est, ä ._____ läbî
septentriônës, oriëns ä tergô. laetärî
9. Ventô secundô atque caelô __j__ multae nävës __j_ [= ûnô merîdiës
tempore] ë portû ëgrediuntur. occidêns
10. Mëdus et Lÿdia nävem ______:___ et ex Italiä _____ . occidere
11. Lÿdia Mëdum in puppim ascendentem u . oriëns
orîrî
57

CAP. XVI EXERCITIA 7-10
proficisci 12. Lydia tristis est, sed Mëdus __j [= gaudet] nec iam dominum
puppis n. .
semper 13. Médus faciem Lÿdiae ___Î [= spectat]: dë oculîs eius lacrimae
septentriônës n
sequi 14. Mëdus amîcam suam ___Î_ eamque multïs Verbîs
serënus .._..____j
simul 15. Parvae rés quae procul absunt oculis n nôn possunt.
sinistra
Exercitium 7
1. Ubi sedet gubernätor et quid agit? ��F
Quid est puppis? p�s
Quae sunt quattuor partës caelî? �|{
Quae dîcitur ea caelî pars unde sôl oritur? ��g
Pars conträria quae est? P�w
Unde Mëdus et Lydia nävem cônscendunt? �Ct
Quô proficiscuntur? ��o
Cür in Graeciam ire volunt? Є
Quid sëcum ferunt in nave? �5v
Quid Médus et Lydia ë nave spectant? �F
. Cur hominës in portû Vix cernî possunt? �r
Num trîstis est Mëdus? �rE
Cür Lydia nôn laetätur? �Pg
Quômodo Mëdus amîcam suam cônsôlätur? Pw
15. Quam in partem nävigant? 0ir
Verërî
D—‘P—4I—*)—l>—4
r"."°!\”—‘.°.\°.°°.\1F"$“.*"P’!‘-’
Lêctiô III Lëctiô tertia (versûs 96-150)
Exercitium 8
multum —ï Exemplum: Puer aeger multum aqugç bibit et paulum cibj ést.
paulum —ae 1. In Tiberi nôn multum, sed paulum aqu est.
-is 2. Iulius multum pecüni habet.
3. Ovës multum herb edunt.
4. Pàstor nôn paulurn pàn sëcum fert.
5. In corde et in vënîs multum sanguin est.
6. Post paulum tempor discipulî dormiunt.
Exercitium 9
multm 1. Quîntus, qui multî ësse solet, hodië pau1_ ést.
paulfl 2. Quîntus mu1t_ crassior est quam Märcus et paulî crassior quam Iülia.
multg -ior -ius 3. Nävis proficîscitur; pauLî post terra cernî nôn potest.
paulQ post 4. Nûbës oriuntur, nec mu1t_..._ post tempestäs oritur.
ante 5. Iam flùctûs multÎ altiôrës sunt quam paulj ante.
6. Nautae mu1t___ aquae é näve hauriunt.
7. Nävis paul levior fit.
8. Dänuvius flümen mu1t__1ongius est quam Tiberis et paul longius
quam Rhénus.
Exercitium 10
äter 1. Dum gubernätor _____ [H tacet], Mëdus caelum spectat.
cônäri 2. Ab occidente nûbês oriuntur nôn albae, sed
fierï fit 3. Nauta deum Neptünum Î : “Ô Neptune!”
fulgur 4. Paulô post _j_ caelum et mare illùstrat, et statim magnus
haurire ______ auditur.
iactäre 5. Simul tempestäs oritur; mare turbidum n [= esse incipit].
58

EXERCITIA 11-12 / 1 CAP. XVI / XVII
6. Nävis flûctibus Î ac _j_ [= prope nôn] gubernärî potest. invocäre
7. Necesse est aquam _____: et mercés iacere. iterum
8. Gubernätor Neptünum invocat x timôrem [= quia timet]. loquî
9. Lydia Christum invocat: “Q Christel __:_ nôs!” propter
10. Mëdus Lydiam läbentem sustinëre :____ , nec _:__ [= sed nôn] servâre
ipse stäre potest. tonitrus
11. Lydia Î [= rürsus] Chrîstum invocat: “Ô Chrîste! Iubë mare vërô
tranquillum l” vix
Exercitium l1
1. Quid Mëdus in occidente videt? �c
Quid gubernâtor opperîtur? �^�
Cür Neptünum invocant nautae? @o�
Cür nâvis gubernärî vix potest? ��
Quid nautae é näve hauriunt? ��
Cür mercës in mare iaciuntur? ���
7. Ubi est mercätor cuius mercës iaciuntur?
8. Quem dominum Lydia invocat? �.�
9. Quid tum agit Médus? �G
10. Cür Mëdus loquî nôn potest?
11. Cür nautae aquam haurîre dësinunt? (�
12. Mergiturne nävis? ���
.°‘$J‘:“9’!"
Lêctiô grammatical (versüs 151-165) Lêctiâ grammatica
Exercitium 12
1. T imê|re verbum âctivum est; timë|rî verbum __j__ est. verbum dëpônëns
2. Verê|rî est verbum _j_ ; verê|rî et làb|î verba x verbum âctîvum:
sunt. inf. -re
3. Înfînîtîvus verbî dëpônentis nôn in —re dësinit, sed in —rî/-î ut înfînîtîvus pers.3 —t -nt
Verbî Î . verbum passîvum et
4. Înfînitivus: côn , intu , loqu , opper . dëpônëns:
5. Persôna tertia Verbî dëpônentis nôn in —t, -nt dësinit, sed in —tur, -ntur ut inf. -ri -î
persôna tertia Verbî __:_____ . pers. 3 -tur —ntur
6. Persôna tertia: singuläris: côn , intu , loqu , opper ; verbum äctïvum et
plürälis: côn , intu , loqu , opper . dëpônëns:
7. Participium verbî dëpônentis dësinit in —ns ut participium Verbî x... . part. -ns -ntis
8. Participium: nôm. sing. côn , intu , loqu , opper .
CAPITVLVM SEPTIMVM DECIMVM Cap. XVII
Lëctiô prima (versûs 1-41 ) Lêctiô I
Exercitium 1
1. Quot sunt x et 111? І� duodëtrîgintä
2. Quot sunt x et IV? ��� duodéviginti
3. Quot sunt X et V? 0� quattuordecim
4. Quot sunt x et V1? �� quîndecim
5. Quot sunt X et V11? `� sëdecim
6. Quot sunt X et VIII? `� septendecim
7. Quot sunt X et 1x? �� trëdecim
8. Quot sunt XX et V111? @�� trîgintà
9. Quot sunt xx et 1x? �� ündëtrîgintä
10. Quot sunt xx et x? @�� ûndëvîgintî
59

CAP. XVII
centësimus
discere
docëre
doctus
indoctus
industrius
interpelläre
nescîre
nôngentî
octingentî
piger
postrëmô
prävë
prävus
prüdëns
quadrâgintä
quadringentî
quîngentî
quînquägintâ
quisque quemque
rëctë
rëctus
respônsum
scîre
sescentî
septingentî
septuägintä
tollere
tot
üsque
Lëctiô II
-o -mus
—s —tis
-or —mur
-ris —minî
-tur —ntur
EXERCITIA 2-4
Exercitium 2
1.
.°°.\1.°‘P" P?!"
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
Discipulus est puer quî
Qui discipulôs
Magister est vir
magister est.
, qui multäs rës
Discipulî sunt puerî , qui multäs rës [= nôn
sciunt].
Discipulus quî nihil discere Vult __:____j est.
Sextus nec stultus nec piger est, sed
Magister: “Dîc numerôs ä decem
discipulus manum
Î Marcus.
Titus numerôs dîcit ä x ad XXII, tum magister eum .
Titus decimum numerum dîcit ä XX ad C: “Vîginti, trigintä,
:_______ , Î , sexägintä, ___.__.____ ,
octôgintä, nônägintâ, centum.”
Sextus, qui numerôs â C ad M dicere iubétur,
numerôs dîcere nôn Vult.
Sextus [C] quemque numerum tantum dîcit: “Centum,
ducentî, trecentî, M , ____î_ , ____._j ,
, mille.”
[XL] et decem?” Sextus:
[L] .” Märcus: “Sexägintä.”
atque
ad centum!”
, prîmum Sextus, deinde Titus,
[= tam multôs]
) )
Magister: “Quot sunt
(c
Quod Sextus respondet M est.
Marci nôn rectum, sed M est.
Sextus respondet; Märcus respondet.
Exercitium 3
,_n—-
._.
S3.\°9°.\!.°‘$J‘r'>9°!°:—
Quid magister puerôs docet? ��
Num docti sunt discipulî? /
Qui discipulus multäs rës discit? 0"
Sedentne discipuli magistrô recitante? @Z�
Quid faciunt discipuli antequam respondent? ���
Omnésne simul manum tollunt? ��
Quôs numerôs dîcit Titus? ��
Num Sextus omnës numerôs dîcit ä centum ad mille? ��
Estne Sextus puer stultus? ��
Omnësne discipulî rëctë respondent? ���
. Cür Märcus prâvë respondet?
Lêctiô secunda (versüs 42-87)
Exercitium 4
. Bonus discipulus magistrum salûta___ cum eum Vide
et ä magistrô
sa11Z1té___ cum ab eô Vidë
Sextus: “Ego magistrum salût___ cum eum vide
cum ab eô Vide ”
Märcus: “Ego numquam ä magistrô salütî .”
Sextus: “Tû nôn sa1ütä____ ä magistrô cum ab eô Vidë
magistrum nôn salûtäî cum eum Vidë ”
Boni discipulî magistrum salfitaj cum eum vide
salûta___ cum ab eô vide
et à magistrô salütî
, quia ipse
et ä magistrô
60

EXERCITIA 5-7 CAP. XVII
eta
6. Sextus et Titus: “Nôs magistrum sa11‘1ta__ cum eum vidë
a)
magistrô salütä____ cum ab eô vidë
7. Märcus: “Vërum dîcitis: vôs magistrum saI1'1ta_: cum eum vidë
et ä magistrô sal1'1ta_: cum ab eô vidë , quia magister
amîcus patribus vestrîs est!”
Exercitium 5
1. S ra Iûliam Vocat = Iùlia a S rä Vocî . [1] —or —amur
Y Y
2. Syra Iùliam quaerit nec eam reperit = ___ î î Î____ -äris -äminî
_____ g . -âtur -antur
3. Iûlia: “Syra më Vocat” = “(Ego) î Î .” [2] -eor -ëmur
4. Iûlia: “Syra mé quaerit nec më reperit” = “(Ego) -ëris -ëminî
D)
nec g . -ëtur -entur
5. Märcus: “Syra të Vocat” = “(Tü) î Î Î’ [3] -or —imur
6. Märcus: “Syra të quaerit nec té reperit” = “(Tü) î :_ g -eris -iminî
7’ -
nec g . -1tur -untur
7. Syra puerôs Vocat = î ___ _______ Ü [4] -ior —imur
8. Syra puerôs quaerit nec eôs reperit = î __ __ M... -iris —imini
nec g . -îtur -iuntur
a)
9. Pueri: “Syra nôs Vocat” = “(Nôs)
10. Pueri: “Syra nôs quaerit nec nôs reperit” = “(Nôs)
nec Î ”
11. Iûlia: “Syra vôs Vocat” = “(V6s)
12. Iûlia: “Syra vôs quaerit nec vôs reperit” = “(Vôs)
J)
a:
nec
Exercitium 6
1. Magister Sextum _____ : “Bonus es discipulus, Sexte. Semper récté, côgitäre
g prävë respondës.” diflicilis
2. Märcus nôn laudatur, sed M . duodéquadraginta
3. Quod magister interrogat nôn difficile, sed ___j est. facilis
4. Märcus vërô semper prävë respondet, g facile est quod laudare
interrogatur; neque enim T antequam respondet. numquam
5. Märcus: “Quod ego interrogor nimis j____ est, neque alii quamquam
discipuli tam M interrogantur quam ego.” reprehendere
6. xxx et VIII sunt M , XXX et IX _j___ . saepe
Exercitium 7 ündëquadrägintä
1. Cûr Sextus et Titus laudantur à magistrô? P�
Estne diflicile quod magister interrogat? ���
Quem magister reprehendit?
Cûr Märcus numquam laudatur?
Num Marcus semper interrogätur? ��
Estne magister amîcus patribus discipulôrum? `�.
7. Quîntusne ä magistrô reprehenditur? `�
8. Quot sunt quadraginta et octô?
9. Estne facile quod vôs interrogämini, discipulî? ���
10. Tûne saepe ä magistrô/magisträ laudaris? @R�
11. Tûne Märcum stultum esse putäs? ���
991:5?!"
61

CAP. XVII
Lêctiô III
[1] —or —âmur
—äris —äminî
—ätur -antur
[2] —eor -ëmur
-ëris -ëminî
-ëtur -entur
[3] —or -imur
—eris -imini
—itur -untur
[4] —ior -imur
—îris -îminî
—îtur -iuntur
A.- “(gm 13”
AA: “mm ��(
A dicit ‘Q jg’
AA dicunt
abséns
as
certus
computäre
EXERCITIA 8-10
Lêctiô tertia (versüs 88-152)
Exercitium 8
Exempla: vereg = timeo verëmur = timëmus
Verër_is = timës verëminî = timëtis
Verëtu_r = timet verentur = timent
Nautanon roficisc , uia Ventum secundum o er
P q
Mëdus: “Cür nôn proficîsc , nauta? Quid opper ?”
Nauta: “Nôn roficîsc , uia ventum secundum o er
P
Nautae non roficisc , uia ventum secundum o er
q
Mëdus: “Cür nôn proficîsc , nautae? Quid opper ?”
Nautae: “Non roficisc , uia ventum secundum o er
q P
Mëdus laetj nec iam dominum ver
Médus: “Ego laetj nec iam dominum ver
Lÿdia? Quid Ver ?”
9. Nautae non laetj , quia tempestätem Ver
10. Mëdus: “Nônne Ventô secundo1aet_:_ , nautae? Cür caelum
intu__ ? Quid Ver ?”
11. Nautae: “Nôn laetj , uia tem estätem Ver
q P
procul in caelô intuj ���
.°°.\1S-"‘SJ"H‘P’!"!"
. Cür tû nôn 1aet__ ,
. Nubés ätràs
Exercitium 9
Exempla:
Magister: “Egg bene recitg.” Magister dîcit ‘Q bene recitég.’
Discipulî: “_I§I__o_s bene recitâmus.” Discipulî dîcunt ‘Q bene recitég.’
Iülius: “Servus meus abe_s’c.” Iülius dîcit ‘servÆ suum abäsg.’
Iülius: “Servum meum quaer§.”I1‘11ius dîcit ‘Q servum suum quaerg.’
Discipuli: “Probi sumus ac magistro nostro pärëï.” Discipulî dîcunt ‘Q
probg Ë ac magistrô §u_o pärëre.’
1. Iülia: “Ego bene canô.” Iülia dîcit ‘ bene can_______ .’
2. Albînus: “Ôrnämenta vëndô.” Albînus dîcit ôrnämenta Vënd.____ .’
3. Servus: “Fessus sum.” Servus dicit ‘ fessÎ es ’
4. Servi: “Fessî sumus.” Servi dîcunt ‘ fess_j es ’
5. Nauta: “Ventum secundum opperior.” Nauta dîcit ‘ ventum
secundum opper ’
6. Nautae: “Neptünum verëmur.” Nautae dîcunt ‘ Neptünum ver .’
7. Iülius: “Fîlius meus aegrôtat.” Iülius dîcit ‘Fifi; ____ aegrotj .’
8. Titus: “Ego librum meum non habeo.” Titus dicit ‘ librum
nôn hab_.__ .’
9. Sextus: “Laudor ä magistrô meô.” Sextus dîcit ‘ 1aud_j â magistrô
10. Servus: “Domino meo päreô.” Servus dîcit ‘ domino pé.r:_._ .’
11. Lydia: “Cum amîcô meô proficîscor.” Lydia dicit ‘___ cum amîcô ____
proficîsc_____ .’
12. Mîlitës: “Nos patriam nostram dëfendimus.” Mîlitës dîcunt ‘ patriam
__.___..__ défendj. .’
Exercitium 10
1. Quintus, qui hodië abest, etiam
2. Magistro suo pärëre
3. Magister ê sacculô suô
à magistrô laudätur.
duos nummos, ________ et
62

EXERCITIA 11-12 CAP. XVII
4. Magister: “Quot sëstertii sunt sex dënäriî?” Titus digitîs __j : dëmônsträre
“...quattuor, ...octô, ...duodecim...” dënärius
5. Titus: “Sunt sëstertiî... vîgintî? an trîgintä?” Titus nôn m , sed incertus
est. Sextus autem rëctë respondet. largîri
6. Magister Sextô assem dat, et dënärium in sacculô ___j . largus
7. Magister :___: nôn est neque pecûniam suam discipulîs oportëre
_______j partiri
8. Märcus: “ _____j [= cür] nôs computäre docës, magister?” prômere
9. Magister: “Id exemplô Î possum: Si sédecim assés cum quârê
amicô tuô Tj___ [= dividis]...” repônere
Exercitium 11
1. Quid magister ë sacculô suô prômit? ��G
2. Quot assës est ünus sëstertius et quot sëstertiî ünus dënärius? �Z
3. Quômodo parvî discipulî computant? ��X
4. Cûr Titus magistrô interrogantî nôn statim respondet? �T/
5. Quid dicit Sextus manum tolléns?
6. Cûr incertum est respônsum Titi? �N
7. Sextusne incertus est? ��Y
8. Quid magister Sextô dat? �`
9. Estne largus magister Diodôrus? ��T
10. Quärë puerî computäre discunt? Y^
11. Cûr Märcus decem assës nôn habet? ЎM
12. Cûr magister Mârcum nihil docëre potest? �^X
13. Tüne pecüniam tuam partîris cum amîcîs? �Z
Lêctiô grammatica (versüs 153-193) Lêctiô grammatical
Exercitium 12
1. Laud |or, laudci|mur est persôna Î verbî passîvî. Persônae verbî passîvî
2. LaudäIriS, IaudäIminî est persôna Î verbî passîvî. et dêpônentis
3. Lauddltur, lauda|ntur est persôna is Verbi passivi. sing. plür.
4. Persônae verbî passîvî: persôna tertia -tur, -ntur; persôna pers. 1 —0r -mur
secunda - , — ;persôna prima - , — . pers. 2 -ris —mz'm'
Sing. Plür. Sing. Plür. pers. 3 -tur —ntur
5. Pers. 1 vocor voc vid vid [1] 1 -or -ä|mur
6. Pers. 2 voc voc vid vid 2 —ä]ris -ä[minî
7. Pers. 3 voc voc vid vid 3 -à|tur -a|ntur
8. Pers. 1 düc düc aud aud [2] 1 -e|or -e'|mur
9. Pers. 2 düc düc aud aud 2 —ê|ris -ê|minî
10. Pers. 3 düc düc aud aud 3 -ê|tur -e|ntur
11. Laetlor, laetä|mur est persôna ÎLVerbî dëpônentis. [3] 1 -or —imur
12. Laetdlris, laetä|minï est persôna m verbî dëpônentis. 2 -eri5 -iminï
13. Laetältur, laeta|ntur est persôna îîà verbî dëpônentis. 3 -itur -untur
Sing. Plür. Sing. Plür. [4] 1 -i]or -ï|mur
14. Pers. 1 cônor côn ver ver 2 -ï|ris -z'|minî
15. Pers. 2 côn côn ver ver 3 —ï|tur -i|untur
16. Pers. 3 côn côn ver ver
17. Pers. 1 loqu loqu part part
18. Pers. 2 loqu loqu part part
19. Pers. 3 loqu loqu part part
63

CAP. XVIII
Cap. XVIII
Lêctiô I
idem eadem idem
eundem eandem idem
eiusdem
eidem
eôdem eädem eôdem
coniungere
cônsonäns
dictäre
erus
frequêns
intellegere
ita
iungere
legere
lingua
rärus
scrîbere
sententia
sîc
significäre
varius
vôcälis
facere
facit faciunt
EXERCITIA 1-4
CAPITVLVM DVODEVICESIMVM
Lëctiô prima (versüs 1-61)
Exercitium 1
1.
|—*l--‘*—" >-4
.~'=.ws~>5
15.
.°.\D9°.\1.°‘.U"t4‘P’!"
. Patrî et fîliô
Dävus et Ursus sunt servî dem dominî.
Dävus et Ursus dem dominum habent.
Dävô et Ursô dem dominus est.
Dâvus et Ursus dem dominô parent.
Dävus et Ursus cum dem dominô habitant.
Délia et Syra sunt ancillae dem dominae.
Délia et Syra dem dominam habent.
Dëliae et Syrae dem domina est.
Délia et Syra dem dominae parent.
Délia et Syra cum dem dominâ habitant.
dem cognômen est.
Pater et fîlius dem cognômen habent.
Mare Înferum et Tüscum sunt duo nômina
dem mari duo nômina sunt.
Pater et mäter in dem cubiculô dormiunt.
dem maris.
Exercitium 2
1. Ex litterîs Latînîs sex sunt, cëterae sunt
2. In __j_ Latînä k littera nôn Î , sed
3. Cônsonäns semper cum vôcäli
4. Cum vocäbula [= iunguntur], _Î___ fîunt.
5. Haec vocäbula dominus et eundem hominem
6. Magister librôs et Graecôs et Latinôs potest.
7. Märcus vocäbula Graeca nôn
8. Discipulî in tabulîs id quod magister iis
9. n [= eô modô] pueri scrîbere discunt.
l0. Mârcus vocäbulum homâ scrîbit [= hôc modô]: OMO.
11. Barbarîs nôn eadem lingua, sed linguae sunt.
Exercitium 3
I—-I—-o—-r—-
UJl\)I—-
14.
S3.\09°.\1.°‘S-":"‘P’!‘-’!“
Quot sunt litterae Latinae? ���
Quot sunt Vôcälés et quot cônsonantés? �}�
Estne b vôcälis an cônsonäns? p0�
Suntne Vôcälés an cônsonantës litterae e et o? p`�
In quibus vocâbulîs reperiuntur litterae y et z? �
Quid est zephyrus? �ѓ
Num k littera frequéns est in linguä Latina? 0�
Quid est Kaesô?
In Vocäbulô familia quot litterae et quot syllabae sunt? ø
Utrum Vocäbulum rärius est dominus an erus? �Ļ
. Quôs librôs magister legere potest? ��
Quômodo parvus discipulus legit? �Լ
Quid scribunt discipuli? �1�
Omnësne discipulî récté scrîbunt? @m�
Exercitium 4
1.
2.
3.
Vôcälis per sé syllabam
Sine vôcâlî syllaba
Cônsonäns per sé syllabam nôn
potest.
nôn potest.
64
est.

EXERCITIA 5-7
.°‘S“t"
Si cônsonäns cum Vôcàlî iungitur, syllaba
Cum syllabae coniunguntur, Vocäbula
Ôrnämenta fëminam pulchram etiam pulchriôrem
Ôrnämentîs fëmina pulchra etiam pulchrior
Exercitium 5
1.
2.
H‘
In tabula sua que discipulus eandem sententiam scrîbit.
Magister que discipulum ad së Vocat, prîmum Sextum, tum
Titum, postrëmô Märcum.
Magister tabulam
Magister suam
ParVus discipulus cum legit
que syllabam
Ita __._M___ que Vocäbulum ä
In Vocabulé September
syllaba eadem vôcälis est.
In linguä Graecä suum
rgamma, A delta, cët.
que discipulî aspicit.
que discipulô tabulam reddit.
que litteram que syllabae et
que Vocabuli dicit.
que discipulô legitur.
que syllaba Vécalern habet: in que
que litterae nômen est, ut A alpha, B bêta,
Lêctiô secunda (versüs 62-118)
Exercitium 6
1.
9°.\1.°‘.U‘r'>.W.N
Titus nôn tarn stultus nec tam pig est quam Marcus.
Marcus stultior et pig est quam céteri discipuli.
Marcus discipulus stultissimus et pig est.
Ànulus sine gemrna nôn tam pulch est quam anulus gemrnatus.
Ànulus quem Mëdus emit pulch est quam cëteri änulî Albîni.
Mëdus änulum Albini pulch_M emit.
Capillus Sexti et Titi nôn tam nig est quam Marci.
Capillus Marci nig___j est quam céterérum puerôrum.
Capillus Marci nigÎ est.
Exercitium 7
9‘ .U‘.*"S*’E"l"‘
.\9.°°.\1
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
Exempla: Quàlis miles est Aemilius? Miles probg et forti_s est.
Quômodo pugnat? Aemilius probe et fortitl pugnat.
Qualis discipulus est Marcus? Marcus discipulus stult___:_ est.
Quômodo Marcus respondet? Marcus stult_j respondet.
Quale est respénsum Sexti? -Respénsurn eius réct____ est.
Quômodo Sextus respondet? Sextus réctM_ respondet.
Qualés sunt litterae Marci? Litterae eius nôn pulchr sunt, sed
f0ed_.j (= turp______ ).
Quômodo scrîbit Marcus? Marcus nôn pulchr , sed foed__j
(= turp ) scribit.
Magister librôs Latin et Graec legere potest.
Magister et Latin et Graec legere potest.
Marcus lev manû scribit: Marcus lev scribit.
Milités fort_.____ nôn fugiunt, sed fortÎ pugnant.
Aemilius long abest ä sorôre suä.
Pater pecûniam suam aequ_______ partîtur inter fîliôs.
Certî Aemilia fëmina pulchrior est quam Syra.
Ménses anni nôn aequÎ longî sunt.
Syra mal aurés habet: SyraM_ audit.
Aquila bonj oculôs habet: aquilaM__ videt.
65
CAP. XVIII
fieri
fit fiunt
quis— quae- quod-que
quem- quam- quod -que
cuius-que
cui-que
quô- quä-
Lëctiô H
—er
—rior
-errimus
—iter
bonus —a -um
bene
malus —a -um
rnale
quô —que

CAP. XVIII EXERCITIA 8-11
Exercitium 8
Exemplum:
A nôn tam -ë/-iter -t Sextus nôn tam pravé nec tam turpiter scribit quam Marcus =
quam B = B —iu_s —t Marcus praviu_s et turpi1.1_s scribit quam Sextus.
quam A 1. Luna nôn tam clàr lûcet quam sôl = Sôl clär lûcet quam lûna.
2. Hostës nôn tam fortj pugnant quam Rômänî = Rômänî fort___
pugnant quam hostés.
3. Manus fëminae nôn tam grav
grav pulsat quam fëminae.
4. Märcus nôn tam pulchr scrîbit quam Sextus = Sextus pulchr
scrîbit quam Märcus.
5. Titus nôn tam stulLî respondet quam Màrcus nec tam seVër
reprehenditur = Märcus stult respondet quam Titus et sevér
pulsat quam Viri = Manus virî
reprehenditur.
6. Titus nôn tam foedÎ nec tam IeV___ scribit quam Marcus = Marcus
foed____ et lev scrîbit quam Titus.
Exercitium 9
-ior -ius 1. Nùlla stëlla clär est quam s61: s61 stëlla c1ar___j est.
-iu_s 2. Nülla stëlla clär lùcet quam sôl: sôl clär lûcet.
—issimus -a -um 3. Marcus stu1t__ est quam cëterî discipulî: Marcus discipulus
(-rimus —a -um) StuIt___ est.
-i_s_s_im_é (—g_n;_é_) 4. Nëmô stu1t___ respondet quam Marcus: Marcus stu1t____
respondet.
5. Nülli mîlitës fort sunt quam Rômànî; Rômänî mîlitês
fort___ sunt.
6. Nûllî mîlitës fort pugnant quam Rôrnänî; mîlitës Rômänî
fort pugnant.
7. Nëmô réct____ aut pulchr scribit quam Sextus: is rëcLÎ
ac pulcherj scrîbit.
8. Marcus turp et pravj scrîbit quam cëterî discipulî: is
turp___ et prav___ scrîbit.
Exercitium 10
addere 1. Magister litteräs Marci cum Iitteris Titi
apis 2. T___ sunt Iitterae eérum? Aequé T_____ [= foedae] sunt.
béstiola 3. Iitterae VIX Iegi possunt.
céra 4. Id quod Marcus parva Vôce dîcit ä magistrô
comparäre 5. In tabulä Marci IV ________j sunt, nam IV litterae
corrigere 6. Magister litteräs quae dësunt e ; ita menda
deesse 7. Tabulae operiuntur ______ , id est j_______ mollî quam Î ,
dürus e [= parvae bëstiae] industriae, faciunt.
efficere 8. Cëra nôn est mäteria e , sed
exaudîre 9. e est màteria dùra ex qua gladii
ferrum 10. Si cëra nimis düra est, necesse est stilum
matena Exercitium 11
menfium 1. Qualés sunt litterae SeXtï? *X
moms 2. Cur difficile est litteras Titi et Marci legere? Y
pre_n_1ere 3. Titusne pulchrius scrîbit quam Marcus? �I
q_uéhS 4. Cur facile est réctius quam Marcus scribere? � R
tahS_ 5. Cum quô discipulô së comparat Titus? ��S
turpls 6. Uter sevérius reprehenditur, Titusne an Marcus? ��P
66

EXERCITIA 12-14
7. Cür Märcus OMO ABET scribit? �WL
8.
9. Quot menda sunt in sententia Marci? ��?
10.
11.
12.
13.
14.
15.
Quae littera in iis Vocabulis deest? PFN
Quômodo magister menda Märcî corrigit? �p
Cùr tenuës sunt lîneae quàs Märcus scrîbit? @ E
Quâ mäteriä tabulae operiuntur? @XL
Quae animalia cëram faciunt? �L
Cür Marcus aliam tabulam poscit? �OI
Quid est ferrum? ��
Lêctiô tertia (versüs 119~192)
Exercitium 12
7.
Iûlia cantat: “La-la-la...” Estne la Vocäbulum Latinurn? La nôn est Vocä-
bulum, sed syllaba nihil significäns quam puella laeta iterum atque
iterum cantat.
Quotî Iûlia Ia cantat? Iûlia la cantat
quînqu : “La-la-la-la-la.”
sexj : “La—Ia—la—1a—1a—1a.”
sept____ : “La-la-la-la-la-la-la.”
octj : “La-1a—Ia—1a—Ia—la—1a—1a.”
nov : “La—la-la-la-la-la-Ia-la-la.”
dec : “La-Ia—Ia—Ia—Ia—la—Ia—Ia—Ia—la.”
Marcus, qui eandem syllabam totÎ audîre nôn vult, puellam
cantantem pulsat.
Tum Quîntus Märcum pulsat. QuotÎ ?
Marcus item Quintum Î pulsat.
Quot____ Iüliam pulsat Marcus? Marcus Iùliam __;_ [2><] pulsat.
Iûlia [3><] màtrem Vocat: “Mamma! Mam—ma! Ma-am-ma!”
Magister Märcum interrogat [4><]: “Quot sunt XXX et X? XXX
et VII? XXX et VIII? XXX et IX?”
Marcus [Ix] récté et
[Ix] tantum, nam
[3><] pravé respondet.
Exercitium 13
1.
.°°.\1S3‘.U‘r'>.W!°
In vocabulé HOCVLVS H littera
Titus stilum Verténs eam litteram
Magister id quod Titus agit nôn M .
Sextus multâs ad patrem suum absentem scribit.
Sextus est discipulus [= industrius].
Magister nôn stilô in cërä, sed M in
Ea herba ex qua charta efficitur appellatur.
Kalendis discipuli magistrô suô afferunt.
Magister ânulum suum in cëram : ita epistulam
scrîbit.
Exercitium 14
1.
Quotiës Marcus eandem litteram scribit? 0�
2. Quotiés scribit tôtam sententiam? �Y7
9°.\1.°‘SJ‘.*"P-’
Quid Titus in tabula Marci animadvertit? ��6
Cùr Titus nüllum Verbum facit? �5
Quômodo Marcus vocabulum HOCVLOS corrigit? ��-
Semperne domî est pater Marci? �L-
Stilône in cërä scrîbit magister? `1
Ubî papyrus reperitur? `L.
67
CAP. XVIII
Lëctiô III
ÂÆ
quotiés?
semel (1><)
bis (2><)
ter (3><)
quater (4><)
quînquiës (5><)
sexiës (6><)
septiës (7x)
octiës (8x)
noviës (9><)
deciës (10><)
totiës
animadvertere
calamus
charta
dëlëre
epistula
impiger
imprimere
mercës
papyrus
signâre
superesse

CAP. XVIII / XIX
Lêctiô grammatical
adiectîvum (adi.)
adverbium (adv.)
adi. -us —a —um
adv. -é
adi. -is —e
adv. —iter
comparätîvus et super-
lätîvus adverbiî
pos. —e'/-iter
comp. —ius
sup. —issimê (—rime')
Cap. XIX
LêCtiÔ I
bonus -a -um
melior -ius \
optimus —a —um
malus -a -um
pëior -ius
pessimus —a -um
magnus -a -um
mäior -ius
mâximus —a -um
parvus -a —um
minor minus
minimus -a -um
multî -ae —a
plùrës -a
plûrimï -ae —a
EXERCITIA 15-16 / 1
9. Ad quem magister epistulam scribit? `�
10. Quid magister in epistulä suä scrïbit? �q�
11. Quid magister poscit ä discipulis? `(�
12. Quid est mercës? ��
13. Quandô discipuli mercëdem afferre solent? @��
14. Quid magister addit antequam epistulam signat? @��
Lêctiô grammatical (versüs 193-212)
Exercitium 15
Exempla: Discipulus stultg stultg" respondet.
Manus levz'_5 levitfl scrïbit.
Stultus adiectivum est; stultë Î est.
Stultus et levis nôn adverbia, sed
Stultê et leviter nôn sunt , sed
Adiectîvum: réct|us —a —um; adverbium: réct
Adiectivum: fort|z'5 —e; adverbium: fort .
Adverbium: longe"; adiectîvum: long — __ — __
7. Adverbium: graviter; adiectivumz grow — .
8. Adiectivumz pulcher —chr|a —chr|um; adverbium: pulchr
sunt.
.°‘.U‘H‘P°!"t—‘
Exercitium 16
Exempla: Marcus pràvg’ et turpit_er scrîbit.
Nêmô pràviu_s aut turptg scrïbit quam Marcus.
Marcus prävissimê et turpissimê scrîbit.
1. Prävê et turpiter positivus adverbii est; prävius et turpius est
, prâvissimê et turpissimé adverbii.
2. Positïvus: rêctê; comparâtîvus: rêct ; superlätîvus: rêct
3. Positîvus: leviter; comparätîvus: lev ; superlàtîvus: lev
4. Positivus: pulchrê; comparätivus: pulchr ; superlätîvus:
pulcher_:__.
CAPITVLVM VNDEVICESIMVM
Lêctiô prima (versus 1-58)
Exercitium 1
1. Magister: “SeXtus bonus discipulus est; nëmô discipulôrum meôrum
est quam ille: Sextus discipulus meus est.”
2. Magister: “Marcus malus discipulus est; nëmô discipulôrum meôrum
est quam ille: Märcus discipulus meus est.”
3. Sicilia însula magna est, quam Corsica et Sardinia; Sicilia
härum însulärum est.
4. Melita însula parVa est, multô
Melita härum însulärum est.
5. Digitus quärtus est quam digitus medius et
digitus quîntus, qui est ex quînque digitîs.
6. Ôstia est magnum oppidum, quam Tüsculum, sed
quam Rôma.
7. Iûlius multôs servôs habet,
tribus dominîs Iùlius
quam Sicilia et Sardinia;
quam
quam Cornelius aut Fabius; ex
servos habet.
68

EXERCITIA 2-4
CAP. XIX
Exercitium 2
1 .
9‘ .U‘!“!~*’
Aemilia Iüliî est; Iülius Aemiliae est.
2. Marîtus et uxor sub eôdem habitant.
Inter altäs , quae tëctum sustinent, tria stant.
Iünô, [= uxor] Iovis, est mâtrônärum.
Venus dea ____: ac est, neque alia dea
pulchrior est quam i11a; Veneris ab omnibus laudätur.
Venus et Cupidô ab invocantur.
Ante decem annôs Aemilia nôn , sed erat, quae
apud parentës suôs in Rômänä habitâbat.
8.
9.
l0.
1l.
12.
Tunc Iülius
Iuppiter ‘Optimus Mäximus’
In Capitôliô est Iovis Optimî Mäximî.
In Palâtiô sunt domüs [= magnae et pulchrae].
In Î Rômânum multi hominës
vigintî duôrum annôrum erat.
[= appellätur].
Exercitium 3
|—|>—-*>—-*Ÿ—')—I>—*
.U".*'*P°!°*-‘
16.
.<=.~o9°.\r.°\.U1:'>s»!~*:—
Cuius maritus est Iülius? ���
Ubi sunt maritus et uxor et quid agunt? 0
Quômodo sustinëtur tëctum peristÿlî? p�
Quibus signîs peristÿlum ôrnätur? P�
Quae sunt Venus et Iünô? @#
Cuius uxor est Iûnô? ���
Num Iuppiter bonus maritus est? ���
Cür amantës Venerem et Cupidinem invocant? �5
Quot liberôs habent Iülius et Aemilia? �R"
Uter fîlius minor est, Märcusne an Quîntus? ��
. Quis est mäximus Iîberôrum? �V
Quot annôs habet Iülia? U�
Ante decem annôs ubi habitâbat Aemilia? a
Ubi est templum Iovis Optimî Mäximî? �D
Estne Tûsculum oppidum mäius quam Ôstia? PP�
Quae est urbs mäxima imperiî Rômânî? ��
Exercitium 4
1.
2.
3.
9°.\1.°‘.U‘.*‘>
10.
11.
12.
Iülius nôn du__ fîliàs, sed 1'1n__ fîliam habet.
Cornëlius nôn duî fîliôs, sed ùnî fîlium habet.
Cornëliô ün fîlius est, nôn du__._ , neque ei du__ filiae sunt,
sed ün tantum.
Iüliô sunt tr liberi: du___ fîliî et ün fîlia.
Iülius est pater tr lîberôrum: duj_ fîliôrum et ùnî fîliae.
Mäter in ätriô est cum tr lîberîs et du__ ancillis.
Iülius à du___ servis vehitur.
In peristÿlô sunt tr signa: ün
Iünônis et Veneris.
In peristÿlô sunt signa du_____ deärum et ünî deî.
Signum Cupîdinis est minimum hôrum tr signôrum (= ex hîs
tr signîs).
Via Aurëlia, Fläminia, Appia sunt tr
Via Appia longissima est härum tr
Cupîdinis, duî altera
Viae Italiae.
Viârum (= ex hîs tr
Viîs).
69
adulëscëns
amantës
amor
columna
coniünx
convenîre
dea
domus
forum
magnificus
marîtus
mätrôna
pulchritüdô
signum
tëctum
templum
ûllus
uxor
virgô
vocäre
ünus -a -um
ûnum -am -um
ûnîus
ünô —ä —ô
duo -ae -o
duôs -äs -0
duôrum -ärum -ôrum
duôbus -äbus -ôbus
très tria
trium
tribus

CAP. XIX EXERCITIA 5-7
Lêctiâ II Lëctiô secunda (versus 59-88)
Exercitium 5
(nunc) (tunc) 1. Sextus, filius Cornëlii, est discipulus probus, qui magistrô par , bene
est erat c0mput_, pulchré scrib neque in lûdô dorm? .
sunt erant 2. Itaque Sextus saepe ä magistrô 1aud_ , numquam reprehend_ .
[1] -at -äbat 3. Ante Viginti annôs Cornëlius, pater Sexti, ipse puer , qui Rômae
-ant -äbant habitÎ .
[2] -et -ëbat 4. Tunc is discipulus tam probus quam filius eius nunc .
-ent -ëbant 5. Cornëlius magistrô pär , bene computÎ , pulchrë scrib
[3] —it —ëbat neque in lüdô dorm
—unt —ébant 6. Omnia Verba magistri ä discipulô industriô aud_____ .
[4] —it -iëbat 7. Itaque Cornêlius saepe à magistrô 1aud___ , numquam
—iunt —iébant reprehendj .
[1] -ätur -äbätur 8. Màrcus et Titus discipulî improbi sunt, qui in lûdô dorm , male
—antur -abantur c0mput_j_ , foedé scrib nec magistrô pär
[2] -ëtur -ëbätur 9. Itaque saepe ä magistrô reprehendî ac Verber
-entur -ëbantur 10. Ante Viginti annôs Iûlius, pater Mârci, et Fabius, pater Titi, ipsi pueri
[3] —itur —ëbätur , qui Rômae habitî .
—untur -ëbantur 11. Tunc ii discipulî tam improbi quam filii eôrum nunc
[4] —itur -iëbâtur 12. Iülius et Fabius male computî_ , foedë scrib , nec magistrô
-iuntur —iébantur pär
13. In lûdô Iülius et Fabius aut dormî aut clàm
14. Vôx magistri ab illis discipulis nôn audî .
15. Iûlius et Fabius magistrum suum nôn tim
reprehendî ac Verber .
16. In illô lûdô magister à discipulis nôn tim
bissimi à magistrô tim !
et rid___ .
, quamquam saepe ab eô
, sed discipulî impro-
Exercitium‘ 6
beätus 1. Pater Iülii homô _______ [= pecüniôsus] erat.
cotidië 2. Pater Aemiliae homô j___ erat, qui ûnam domum exiguam
dives ____ .
dônum 3. Aemilia Iülium nôn amäbat, sed u Iûlius multa j____ ei
flôs dabat et j__ [= omni dië] epistulâs ad eam scribëbat.
miser 4. Aemilia dôna eius nôn accipiëbat, sed omnia .
mittere 5. Qui fëminam amat nec ab eä amätur nôn Î , sed _____.____ est.
pauper 6. Viri epistuläs et rosäs aliôsque î ad amicäs suäs u soient.
Pœsidëre Exercitium 7
remittere 1. Vivitne pater Iülii? ��
tame“ 2. Ubi habitäbat pater Aemiliae? �2�
Num Iülius propter pecûniam Aemiliam amäbat? �
Cür tunc miser erat Iûlius? `�
Quem Virum Aemilia amäbat? Q
Cür misera erat Aemilia? ���
Cûr Crassus Aemiliam nôn amäbat? `ӏ
Quid Iùlius ad Aemiliam mittébat? �M
Omniane dôna Iülii ab Aemiliä remittébantur? உ
Cûr Iûlius et Aemilia hodië beäti sunt? `�
.0.\0.°°.\1.°‘.U‘.*"$”
1
70

EXERCITIA 8-10
Lëctiô tertia (versüs 89-153)
Exercitium 8
1. Ante XX annos Iülius ipse malus discipulus erat, quî in lùdô aut
dormi___. aut clama____ et ridé et aliäs rës ag_j .
2. Ergo Iülius à magistrô nôn laudä.î__ , sed reprehend_j_ ac
p1'1ni?___ .
3. Iülius nihil disc , quamquam a bono magistro docé
4. Marcus: “Num tü melior discipulus , pater, quam ego sum?”
5. Iülius: “Ego discipulus multô melior quam tû nunc es!”
6. Märcus: “Nonne tû in lùdô dormi___._ aut clama__ et ridé et
alias rés agj_ ?”
7. Iülius: “Ego numquam in lùdô dormi aut clama__j et
ridé aut alias rés ag_j .”
8. Iülius: “Ego multum disc , quia ä bonô magistrô docë , neque
ab eô reprehend.___ aut minis , sed semper lauda____ .”
9. Marcus: “Si numquam reprehend____ aut p1'1ni__.__ , sed semper
lauda_._j_ , certé a malo magistro docéj__ !”
10. Ante XX annos Iülius et Fabius mali discipuli , quî in lùdô
dormi__j aut c1ama__: et ridé et alias rés ag
11. Itaque Iülius et Fabius ä magistrô suô nôn laudä_Î_ , sed
reprehendo ac minis .
12. Iî discipuli nihil disc__j , quamquam a bono magistrô docë
13. Quîntus: “Num Vôs meliôrës discipuli quam nos sumus?”
14. Iülius: “Nôs discipuli multo meliorés quam vos nunc estis!”
15. Quîntus: “Nonne VÔS in lùdô dormi aut clama___.__ et
ridé et alias rés ag_j___ ?”
16. Iülius: “Nôs numquam in lùdô dormi____ aut c1ama____ et
ridé aut alias rés ag:__: .”
17. Iülius: “Nos multum disco , quia â bonô magistrô docë
neque ab eô reprehend_.î__ aut pûni , sed semper
lauda__._ ��?
18. Quintus: “Si VÔS numquam reprehend_j_ aut pL‘1ni_j... ,
sed semper lauda____j , certé a malô magistrô docë__î_ l”
Exercitium 9
Exemplum: Fabius suum Lücium fîlium vocat: “Venî, Lfici, fil; mi!”
1. Iülius Cornëlium salütat: “Salvë, Cornël.__ l”
2. Aemilia Virô suô “Ô Iül ” inquit, “m optime vir!”
3. Aemilia, cum fratri Aemiliô epistulam scrîbit, sîc fînem facit: “Valë,
Aemil__ , m__ frater optime!”
4. Aemilia: “O Quinte, mj fiL: , doletne pés?”
Exercitium 10
1. Iülius Aemiliae ôsculum dat = Iülius Aemiliam
2. Aemilia: “Amor meus té tempore non [= minor fit],
immô vërô ”
3. Iülius semper Aemiliä côgitäbat.
4. Aemilia: “Tü sôlus amôre meô es, Iülî.”
5. Aemilia mätrôna [= tenuis] est quam Virgo erat.
6. Aemilia nec minus nec ést quam est [= necesse est].
71
CAP. XIX
Lêctiô III
eram
erâs
erat
[L 2]
-bâris
—bätur
[3, 4]
—ébar
-ébaris
-ébatur
erga
gracilis
minuere
minus
opus esse
ésculari
plûs
erämus
erätis
erant
—bämus
-bätis
-bant
-ëbâmus
-ëbätis
-ëbant
—bamur
-bamini
-bantur
-ébamur
—ébamini
—ébantur

CAP. XIX
EXERCITIA 11-12
Lêctiô grammatica
tempus praesëns
tempus praeteritum
praeteritum
äctïvum
[1, 2] sing. plûr.
1—ba|m -bdlmus
2 -bais —ba]tis
3 —ba|t —ba]nt
[3, 4]
1-éba|m —e'bti]mus
2-éba|s —êbä|tis
3—êba|t -êba|nt
passîvum
[1,2] sing. plür.
1-ba|r —bä|mur
2 —bä|ris —bä|minï
3 —l7ci|tur —ba|ntur
[3,4]
1 —ëba|r —ëbä|mur
2 —êbä|ri5 —ëbä|minï
3 —ëbä|tur —êba|ntur
Exercitium 11
1.
2. Quid Aemilia dicit? ��
1 .
O.\D9°.\1.°‘.U‘.*"P°
Amorne coniugum tempore minuitur? 0�
Cùr rîdet Iûlius?
Cür Crassus amôre Aemiliae dignus nôn erat? ��2
Cür Aemilia hodië fémina beäta est? �:
Quibus rëbus Aemilia cotîdië dëlectätur? �i
Quômodo Iùlius pulchritûdinem Aemiliae laudat? �8
Cür Aemilia signum Veneris aspicit? 0�4
Estne Aemilia tam gracilis quam Venus? ��4
Cür Aemilia Ifilium virum stultum Vocat? ��6
Lêctiô grammatical (versüs 154-208)
Exercitium 12
Àctîvum
1. Vocal]; vz'de|1‘, dîc
z'_t, audz'|§ tempus
est.
2. V0cc'1|@‘, vidé]b_a§, diclébat, audz'|ébat est tempus
-ëbat, -ébcmt;
3. Praeteritum: persôna tertia: [1, 2] —bat, —bcmt, [3, 4]
per sôna secunda: [1, 2] — , - , [3, 4] — , — ;
persôna prima: [1, 2] — , — , [3, 4] — , -_____.
Sing. Plûr. Sing. Plûr.
4. Pers. 1 vocä vocà vidé vidé
5. Pers. 2 vocal vocà vidé vidé
6. Pers. 3 vocä vocä vidé vidé
7. Pers. 1 düc düc audi audi
8. Pers. 2 düc düc audi audi
9. Pers. 3 düc düc audi audi
10. Praeteritum Verbî esse: singulàris: pers. 1 eram, 2 er , 3 er ;
plûrälis: pers. 1 er , 2 er , 3 er
Passivurn
11. V0cc1|bdtur, vidélbdtur, dL‘tc|ébdtur, audi|êbätur tempus
passîvî est.
12. Praeteritum passîvî: persôna tertia: [1, 2] —bdtur, —bcmtur, [3, 4] —ébdtur,
—ébantur; persôna secunda: [1, 2] — , - , [3, 4] — ,
- ;pers6na prima: [1, 2] — , - , [ ,4] — ,
Sing. Plûr. Sing. Plûr.
13. Pers. 1 vocä vocà vidé vidé
14. Pers. 2 vocä vocä vidé vidé
15. Pers. 3 voccLÎ vocà vidé vidê
16. Pers. 1 düc düc audi audi
17. Pers. 2 düc düc audz’ audi
18. Pers. 3 düc dùc audi audi
72

EXERCITIA 1-4
CAP. XX
CAPITVLVM VICESIMVM
Lêctiô prima (versüs 1-46)
Exercitium 1
1.
In Italii Mëdus miser er
suâ habiti____ .
In Graecii Médus beitus er
dominum timé
In Italii Médus et Lÿdia miserî er , quia dominum Mëdi
timë nec in eidem urbe habiti.___ .
In Gra_ecii Médus et Lÿdia beäti er , quia in eädem domô
habitäî. nec dominum Rômänum timë‘
, quia dominum timë
, quia cum amîcä suä habitä___ nec
Exercitium 2
1.
Cris Mircus rûrsus in lûdô pugnä_____ nec magistrô pârë____î ,
aut dormi____ nec Verba magistri audiîî .
Cräs Mircus tam male computij._ ac scrib quam hodié.
Ergô Märcus rûrsus ä magistrô reprehendj_ ac verberäîà aut
aliô modô pûni
Cräs discipulî pigrî rûrsus in lûdô pugnä_î_ nec magistrô
pärë , aut dormi nec verba magistrî audi______ .
Cris discipuli tam male computi.__j ac scrib quam hodié.
Ergô discipulî rûrsus ä magistrô reprehendj__ ac
verberi__.: aut aliô modô p1’1ni_____ .
Exercitium 3
1.
2.
3.
r“
.°°.\1.°‘.”‘
9.
10.
Puer qui nôndum [= loquî] potest dîcitur.
Înfäns quî ambuläre nôndum potest in iacet.
[= parvus] înfäns multäs hôräs dormit; enim
infantî nôn minus
Înfäns quî cibô
[= poscit].
est quam cibus.
magnä Vôce ; ita parvulus înfäns cibum
Parvulus înfäns nôn päne, sed vivit.
Nôn omnës mâtrës înfantës suôs ipsae volunt.
Multî înfantës nôn i mitribus suis, sed i aluntur.
Nûtrîx est [= fëmina] quae nôn suum, sed
înfantem alit.
Înfäns prima verba discit antequam prîmôs facere potest.
Iülius et Aemilia novum înfantem habëbunt.
Exercitium 4
Quid est înfäns? ��
Estne Quîntus înfäns? �
Num înfäns in magnô lectô dormit? ��
Quômodo parvulus infins cibum postulat?
Quid tum facit miter? �6�
Quô cibô alitur infins parvulus? z�
Quid est nütrix? P�
Cùr tot înfantës Rômänî i nûtrîcibus aluntur? ��
Iüliane parvula înfäns est? �
Cùr Vacuae sunt cûnae Aemiliae? �^�
Quandô Aemilia rûrsus înfantem habëbit? <�
Quot lîberî tum erunt Iùliô et Aemiliae? ��
Quae verba înfäns prîmum dîcere solet?
73
ac procul ab amici
Cap. XX
Lêctiô I
erat erant
-bat —bant
erit erunt
-bit -bunt
cräs = dië post hunc
diem
[L 2]
—bit -bunt
-bitur —buntur
[3, 4]
-et -ent
-étur -entur
alere
aliénus
carëre
cûnae
färî
gradus
înfäns
lac
mox
mulier
necessärius
nûtrîx
parvulus
postuläre
somnus
Vägîre

CAP. XX
Lêctiô II
erô erimus
eris eritis
erit erunt
[L 2]
—bô —bimus
-bis -bitis
—bit —bunt
B, 4]
—am -ëmus
—ës -ëtis
—et —ent
[L 2]
-bor -bimur
-beris —biminî
-bitur —buntur
[3, 4]
-ar —èmur
—eris -ëminî
—ëtur -entur
adversus
colloquï
colloquium
cürâre
dëbëre
fîliola
futûrus
magis
manëre
nôlî
officium
pergere
profectô
rärô
sermô
EXERCITIA 5-7
Lêctiô secunda (versüs 47-102)
Exercitium 5
1.
2. Tum Märcus fortiter pugna__ , hostem nôn timë
3.
4. Marcus: “Ego miles er
ut avunculus eius.
nec ab eô fugi_ .
Post decem annôs Märcus miles er
et arma ger
Marcus cum magnô exercitü in Italiam reveni
ut avunculus meus; bona arma ger
nec ab eô fugi
,fortiter
; cum magnô
pugnäî , hostem nôn timë
exercitù in Italiam reveni
Marcus: “At tû numquam miles fortis er , Sexte. Etiam si bona arma
ger , nôn fortiter pugna__ , nam hostem timë atque ab eô
fugim et ad mätrem tuam reVeni___ l”
Marcus et Quintus milités er et arma ger ut avunculus eôrum:
fortiter pugnäî , hostem nôn timé___ nec ab eô fugi__.: ;
cum magnô exercitù in Italiam reVeni___ .
Marcus: “Ego et frâter meus mîlîtës er ut avunculus noster; bona
arma ger , fortiter pugna___ , hostem nôn time
nec ab eô fugi ; cum magnô exercitü in Italiam reveni
Marcus: “At VÔS numquam mîlitës fortës er Sexte et Tite! Etiam
si bona arma ger , nôn fortiter pugnäî. , nam hostem
n
as
timé__j atque ab eô fugij et ad matrés vestras reVeniÎ l”
L"dia: “Nôlî timëre, Mëde! Dominus nôs serVa_ et in ortum Vehî Î’
Y
Mëdus: “E one uo ue a domino tuô serVa_ et in ortum veh ?”
q
. Lÿdia: “Certé tû quoque serva__M_ , Méde, et mëcum in portum
Vehm . Nautae quoque serVaM_____
. Nautae: “Nôs ä Neptûnô serVa__j_ ; ab illô deô in portum
n
vehîî
Lÿdia: “Non à Neptünô, sed ä Dominô nostrô servâÎî , nautae,
et in portum Veh ”
Exercitium 6
1.
P!”
10.
11.
.°°.\1.°‘S“.*"
Iülius et Aemilia iam nôn dë rëbus praeteritîs , sed dë
rëbus
Iülius: “ [= certë] parvulam fîliam amäbo.”
Aemilia: “Sed tuam Iüliam
quam filiôs.”
Iûlius: “Ego nëminem amô quam fîliam meam.”
Aemilia: “Filiôs saepe laudàs, Iüliam laudâs.”
Aemilia, quae abire vult, gradum ôstium facit.
Iülius: “ abîre, Aemilia!” ’
Aemilia a Iûliô nôn abit neque cum eô colloquî dësinit: apud maritum
atque cum eô colloquî
[< colloquî] est
Aemilia: “Mater infantem suum alere
»
[= parvam fïliam] minus amäs
inter duos.
: id est mâtris
Nëmô înfantem melius potest quam mater.
Exercitium 7
1.
.U‘:“P°!\’
Estne sermô parentum dë tempore praeteritô? ��;
Cùr parentës iam de rëbus futürîs colloquuntur? 0�;
Filiumne an fîliam Vult Aemilia? �78
Cùr Aemilia gradum adversus ostium facit? І;
Discëditne Aemilia? ��\
74

EXERCITIA 8-10
CAP. XX
.\°9°.\1.°‘
10.
11.
Num înfäns Aemiliae ä nütrice alétur? �K�
Cür Aemilia ipsa înfantem suum Cürâre vult? @D�
Quid Aemilia oflicium mätris esse dicit? �R
In quô cubiculô novus infâns nocte dormiet? `�
Cür Iülius in eôdem cubiculô dormire nôn vult? ��v
Quid Iülius officium patris esse dicit? �W�
Lêctiô tertia (versüs 103-164)
Exercitium 8
1.
2.
3.
4.
5.
7
8
9
10.
1l.
Iülius et Aemilia in Viä ante tabernam cônsistunt, quia flôrës emere
Tabernärius rosäs et lilia aliôsque flôrës iis ostendit et “Quôs flôrës
Exercitium 9
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
?” inquit.
Iülius: “Nôn rôsäs, sed lilia ”
Tabernârius: “Cür vôs rosäs nôn Î. ?”
Iülius: “Nôs rosäs tuâs emere , quia in hortô nostrô multae
sunt rosae.”
Aemilia: “Sed hae rosae pulchriôrës sunt. Ego rosäs ,1ilia
.” Aemilia dicit ‘së rosäs , lilia ’
. Iülius: “Si tû lilia nôn , ego nec rosäs nec lilia emere ”
Iülius, qui nüllôs flôrës emere , ä tabernä abit.
. Aemilia “ më relinquere” inquit eumque sequitur.
Tabernârius: “Manëte! abire!”
Hominës qui flôrës emere ad tabernam adeunt, qui
flôrës emere ä tabernâ abeunt.
Aemilia, quae exire Vult, Syrae in ôstiô
Syra cum Iûliä ex hortô venit.
Iülius et Aemilia [= tacent]; Iûlia parentum
animadvertit et “Cür silétis?” inquit.
Iülius Rômam ibit et mox
[= redibit].
Parentës liberôs suôs
Sermô infantium Iùliam nôn
Qui per imbrem ambulat u. fit.
Nautae mercës ex terris aliënis in Italiam
[= ad domum suam]
[= amant].
Exercitium 10
P—‘>—|)--‘>#)—|
F-.W!\>.~
.°.\99°.\1.°‘.U"1"‘P’!".*"‘
Cui Aemilia in ôstiô occurrit? �J~
Cür Syra et Iülia ex hortô exeunt?
Estne caelum serënum? ��~
Quô tum it Iülius? �
Sôlusne Iülius in ätrium it? ��p
In ätriône colloquuntur coniugés? @�x
Quid silentés aspiciunt? @>
Quis silentium eôrum animadvertit? �"z
Quid Aemilia Iüliae interroganti respondet? �|
Cür miseri sunt liberi nautärum? �ax
Quandô Iülius ä Villä proficiscëtur? �uz
Quam saepe Iülius Rômâ ad villam revertétur? ..
Cür Iùlia patre suô carëre nôn Vult?
Utrum Iülia vult, frätrem an sorôrem? `�X
75
Lêctiô III
velle
volô
vis
vult
nôlle
nôlô
nôn vis
nôn Vult
nôli
advehere
cräs
decëre
diligere
domum
occurrere
reverti
silentium
silëre
ümidus
ûnâ
volumus
vultis
volunt
nôlumus
nôn vultis
nôlunt
nôlîte

CAP. XX / XXI
Lêctiô grammatical
tempus praesëns
tempus praeteritum
tempus futürum
futürum
äct. sing. plûr.
[1, 2] 1 -b]ô -b]imus
2 -h]is -b|itis
3 —b]it -b[unt
[3,4] 1 —a|m -élmus
2 -e'[5 -éltis
3 —e|t -e|nt
pass. sing. plûr.
[1, 2] 1 -b|or -b|imur
2 -b|eris -b|iminî
3 -b|z'tur -b|untur
[3,4] 1 -a|r
2 -ê|ris
3 -ê|tur
-ë|mur
-ê]minï
-e|ntur
Cap. XXI
Lëctiô I
-it -ërunt
[1] -äre
-âvit —ävërunt
[2] -ëre
-uit -uërunt
[4] -ire
-îvit -îvërunt
EXERCITIA 11 / 1
Lêctiô grammatical (versüs 165-207)
Exercitium 11
Àctîvum
1. Voca|t, videlt, daclit, audilt tempus est.
2. Vocà|bat, vidélbat, dL'tc|ébat, audilébat tempus est.
3. Vocàlbit, vidêIbit, düc|et, audi|et est tempus .
4. Futûrum: persôna tertia: [1, 2] —bit, —bunt, [3, 4] -et, —ent; persôna
secunda: [1, 2] - , — , [3, 4] - , - ; persôna prîma:
[1,2]— ,- ,[3,4]— ,-___.
Sing. Plür. Sing. Plür.
5. Pers. 1 vocä vocä vidé vidé
6. Pers. 2 vocä vocà vidé vidé
7. Pers. 3 vocä vocà vidé vidé
8. Pers. 1 düc düc audi audi
9. Pers. 2 dÜC düc audi audi
10. Pers. 3 düc düc audi audi
11. Futürum verbi esse: singulàris: pers. 1 erô, 2 er , 3 er ;
plürälis: pers. 1 er , 2 er , 3 er
Passivum
12. Vocälbitur, VidêIbitur, dùclêtur, audilêtur est tempus passîvî.
13. Futürum passîvï: persôna tertia: [1, 2] —bitur, -buntur, [3, 4] —étur, —entur;
persôna secunda: [1, 2] - , - , [3, 4] — , - ;
persôna prîma: [1, 2] - , — , [3, 4] - , —_î.
Sing. Plür. Sing. Plür.
14. Pers. 1 vocä vocä vidé vidé
15. Pers. 2 vocà vocä vidé vidé
16. Pers. 3 vocà vocà vidé vidé
17. Pers. 1 düc düc audi audi
18. Pers. 2 düc düc audi audi
19. Pers. 3 dûc düc audi audi
CAPITVLVM VNVM ET VICESIMVM
Lêctiô prima (versus 1-26)
Exercitium 1
1.
P‘ E-"r“S-°!‘-’
.\°9°.\1
10.
11.
Tergum Märcô dolet: magister eum bis verber
Oculî puellae rubrî sunt: puella lacrim
Oculî puellârum rubrî sunt: puellae lacrim
Sextus ümidus est, quod per imbrem ambul
Sextus sordidus est, quod humi iac ; Titus et Märcus eum
ten , alter bracchium eius ten , alter crüra.
Puerî ümidî sunt, quod per imbrem ambul__ , et sordidi, quod
humi iac
Puella iam nôn dormit: ancilla eam excit____ .
Neque puerî iam dormiunt: servi eôs excit__ .
Puella fessa nôn est, nam bene dormî. .
Item puerî bene dormî. neque fessî sunt.
Iülia, quae puerôs iam voc , iterum eôs Vocat, nec enim puerî eam
aud__ .
76

EXERCITIA 2-4 CAP. XXI
12. Puerî, qui Iüliam iam voc____ , iterum eam vocant, nec enim Iûlia
eôs aud.__.
13. Syra litteras nescit: nëmô eam litteräs doc___ .
Exercitium 2
Exempla: Pater filium vocavit = Filius a patre vocatus est. [1] -ärî
Pater fîliam vocävit = Fîlia ä patre vocäta est. -âtus est
Pater fîliôs vocävit = Fîliî ä patre vocätî sunt. -äta
Pater filiäs vocävit = Fîliae ä patre vocätae sunt. -ätum
Ventus mare turbävit = Mare ventô turbätum est. -ätî sunt
Ventî maria turbävërunt = Maria ventîs turbäta sunt. —ätae
Fîlius ä patre Vocätus est nec eum audîvit = Pater fîlium vocävit —âta
nec ab eô audîtus est. [4]
. Servus puerum excitâvit = &� —îtus est
Märcus Iüliam pulsävit = —îta
Domina ancilläs vocävit = ��� -îtum
Dominus servôs interrogävit = p�� -itï sunt
Mëdus Dävum accüsävit = `�� -itae
Mëdus vôcem dominî nôn audîvit = 0)� —îta
Magister litteräs Sextî laudävit = �H�
Magister discipulum pigrum pünîvit = �]
Rômänî oppidum hostium expugnävërunt = p��
Hostës castra Rômäna oppugnävërunt = �H�
. Verba IüliîAemi1iam dëlectävërunt = ��
Fulgur caelum illûsträvit = ��
Puerî Iüliam Vocavérunt nec ab ea auditi sunt = ��
14. Pueri a Iùliä Vocätî sunt nec eam audîvërunt = p�
v—I-‘»—a>—*
P"!""‘.O.‘°5-7°.\19‘§"!"‘P°.N"‘
Exercitium 3
1. Hodié mane Marcus nôn sordidus, sed ___î [= pürus] erat. angustus
2. Vestimenta eius tam a erant quam nix nova. candidus
3. Nunc Vërô e. eius sordida est. cognôscere
4. Nôn modo vestis Marci, sed etiam faciés et manüs et ___:__ sordida ferre
sunt, Marcus enim ______ iacuit. genü
5. j___ [= terra] propter imbrem ûmida est. hurnî
6. Pater fîlium suum sordidum nôn statim î____ . humus
7. Via quae ad Vîllam _______ [= dücit] nôn läta, sed Î est. mundus
Exercitium 4 vestis
1. Unde Märcus revertitur? ��
2. Estne facile Marcum cognôscere? ���
3. Cür vestis eius ümida est? P��
4. Quid dé näsô Marci fluit? �"�
5. Quis näsum eius pulsavit? ,�
6. Nônne Sextus ä Märcô pulsätus est?
7. Quis est mäximus ex tribus discipulîs? �@�
8. Ubi pueri pugnavérunt? 0"�
9. Cùr tam sordidus est Marcus? ���
10. Quis Marcum humî iacentem tenuit? @��
11. Quem Märcus vocävit? ��
12. Â quô Sextus oppugnätus est? ࿴
13. Quôs vocävit Sextus? ���
14. Â quibus vôx Sextî audîta est? �
77

CAP. XXI
Lêctiô II
cornü cornua
genû genua
—ü —ua
-ûs
-ü —ibus
-1 —imus
—istis
—it —ërunt
sum —î sumus
-a es -ae estis
est sunt
ain’
äiô ais ait
aliquis
bôs
causa
cônspicere
cornû
cruor
excüsäre
indignus
interim
EXERCITIA 5-7
Lêctiô secunda (versüs 27-78)
Exercitium 5
p—|
.0.“-"9°.\lF"$“r"$*°!"!"‘
In fronte bovis nôn ünum corn__ , sed duo corn____ sunt.
Bôs duo corn in fronte gerit.
Bôs est animal duôrum corn
Animal ûnîus corné__ rarissimum est.
Ex cornu. bovis pôculum eflici potest.
Hominés barbari é magnis corn bibunt.
Gen_.j est pars crüris.
Gen:__ Marci sordida sunt: in gen_._ eius sunt sordés.
Marcus gen lavat, primum gen dextrum, tum gen sinistrum.
Color gen sordidôrum est àter.
Exercitium 6
1.
2.
.\1.°".~"r'>P°
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
9’
Aemilia: “Vocä puerôs, Syra!” Iülia: “Ego eôs iam Vocav
Aemilia: “Tüne puerôs iam vocav__ , Iülia? Ego té nôn audivj nec
pueri të audîv ”
Puerî veniunt, quia Iülia eôs vocâv
Iülia: “Nonne vôs më vocâre audiv , puerî?”
Puerî: “Certë të audiv___ . Cur nos vocav____ ?”
Aemiliaz “Voca Iüliam, Syra!” Puerî: “Nos eam iam vocav ”
Aemilia: “Vôsne eam iam vocävÎ ? Ego vôs nôn audîv , nec Iülia
3’
vôs audiv__j.
Iülia venit, quia puerî eam vocâv
Puerî: “Nonne tü. nôs Vocäre audiv__ , Iülia?”
Iülia: “Certë vôs audiv__ . Cur më vocäv__ ?”
Sextus Marcum pulsav et ipse a Märcô et Titô pulsätÎ , neque
iî deinde ä Sextô pulsat___ .
Titus: “Ego et Marcus Sextum pu1sav__:
pulsatj _.__. ”
Quintus: “Vôsne Sextum pulsäv nec ab eô pulsätÎ ?”
Titus: “Ego sôlus pu1sat_.__ n(')n___ .”
Quîntus: “Cür tü pulsätî nônî , Tite?”
Puella plôrat, quia ä puerô improbô pu1sat___ .
Mater fîliam interrogat: “À quô pulsat_._ ?”
Filia respondet: “A puerô improbô pulsatj Ï’
Puellae plôrant, quia a pueris improbis pulsat_.__ .
Mater filias interrogat: “A quibus pulsatj ?”
Fîliae respondent: “A pueris improbis pulsatj .”
, nec nôs deinde ab eô
Exercitium 7
Pater [= sanguinem] in facië fîliî [= videt].
Nôn sine Sextus Marcum pulsavit.
Sextus, qui tam est quam bôs, â duôbus puerîs pulsätus est;
neque enim Màrcus sôlus puerum Validiôrem potest.
Märcus së cônätur: “Sextus est puer mäior et validior.”
est animal quod gerit in fronte.
Mârcus tam sordidus est quam
Iülius iam satis audîvit dë puerôrum.
Iûlius: “Nôlî mihi plüs dê illä pugnä
In cubiculô suô Marcus vestem sordidam
püram induit: Marcus vestimenta
I»
et aliam vestem
78

EXERCITIA 8-9
CAP. XXI
10.
11
12.
13.
14.
15.
[= dum haec aguntur] Aemilia ätrium intrat.
Solum ätriî sordidum est; mater
Aemilia: “ pedibus sordidis in
Iülius ‘porcum ätrium inträvisse’
Aemilia: “Quid
Aemilia: “
in solô cônspicit.
mundô ambulävit!”
[= dîcit].
?” Iülius: “Porcum inträvisse
til?”
Exercitium 8
o-4......
!\)p_.n
.°.\°.°°.\l.°‘.°".*"P-’!"‘r"
Quid Iülius in facië fîliî cônspicit?
Num bôs Mârcum pulsavit? p�
Cür Märcus sôlus Sextum vincere nôn potest? 0h�
Qui Sextum humi iacentem tenuérunt? @[�
Cur Iülius pugnam puerôrum ‘indignam’ dîcit? �
Quô Iülius Märcum ire iubet? Џ
Quid agit Marcus in cubiculô suô? �{�
Quis puerô novam Vestem dat? 9�
Quid Aemilia in solô cônspicit? ��S
Quid tum ait Iülius? P?�
. Cür Iülius fflium suum ‘porcum’ appellat? �R�
Tüne häc nocte bene dormivisti? �3�
Lëctiô tertia (versùs 79-149)
Exercitium 9
Exempla: Davus: Davus dicit
“Filius/a dormivif’ ‘filium/am dormivisse’
“Fîliî/ae dormîvërunt” ‘fîliôs/âs
“Filig VOCét1_.}§ e_s’g” ‘filium vocatum esse’
“Filig vocatg ‘filiam vocatam
“Filii vocati sunt” ‘filigg vocatg
(C - î — I — ' — — -—
F1l1a_e_ vocatgg flllä vocatä
Iülius: “Marcus intravit.” Iülius ‘Marc intr ’ dicit.
2. Iülius: “Puerî in viä pugnävërunt et humî iacuërunt.” Iülius dîcit
10.
11.
12.
3
‘puer in via pugn_: et humi iac
Syra: “Iûlia ä Mârcô pulsäta est.” Syra dîcit ‘Iu1i__ a Marcé
pu1s___ ____ .’
Sextus: “Magistrô pärui.” Sextus dîcit ‘ magistrô par___ .
Sextus: “À magistrô laudätus sum.” Sextus ‘____ a magistrô 1aud_.:
î ’ dîcit.
Dävus: “Quintus tôtam noctem vigilävit nec hôram dormïvit.” Dävus
dîcit ‘Quînt____ tôtam noctem vigil___ nec hôram dorm___ Î
Märcus: “Ego bene dormîvî, sed ä Dävô excitätus sum.” Marcus dicit
I
‘ bene dorm , sed a Dâvô eXcit___ _.__ .’
Iûlia. “Â Syrä excitäta sum.” Iülia dîcit L? a Syra eXcit__: ___ .’
Aemilia: “Discipuli a magistrô laudâti sunt.” Aemilia dîcit ‘discipu1____ a
magistrô laud___ ___ .’
Iülius: “Marcus nôn laudätus, sed pünîtus est ä magistrô.” Iülius dîcit
‘MârcÎ nôn laud___. , sed p11n__: ____ a magistré.’
Aemilia: “Marcus pulchré scripsit.” Aemilia ‘Marc____ pulchré
scrips ’ dicit.
Iülius: “Eae litterae nôn ä Mârcô scrîptae sunt.” Iülius dîcit ‘e
1itter:_ nôn ä Mârcô script____ .’
79
mütäre
närräre
pônere
porcus
pugna
solum
sordës
validus
vincere
Lëctiô III
A:
(( '
1s
f‘
ea
<( o-
ll
“eae
“ego pugnävî”
pugnävit”
pugnavérunt”
A dicit
‘eum pugnävisse’
‘eam
‘eôs
‘eäs
‘sê
A:
“is vocatus
“ea vocata
“ii Vocati
“eae vocatae
“ego vocatus/a sum”
est”
sunt”
A dicit
‘eum vocatum esse’
‘eam Vocätam
‘eôs vocâtôs
‘eäs vocâtäs
‘së vocatuml am

CAP.
XXI
numerglre
numerâ_v|isse
parglre
paru|isse
scri1_)|ere
scri1§|isse
aud1|re
audi_v|isse
—imus
-istis
—ërunt
aliquid
crëdere
dubitäre
fallere
falsum
inter
mentîrï
multa
nôbîs
omnia
postquam
tabella
Vôbîs
13.
14.
EXERCITIA 10-12
Iùlius: “Marcus puer improbus fuit.” Iùlius ‘Marc
puer
improb fu___._ ’ dicit.
Magister: “Epistula mea iam scrîpta et signäta est.” Magister dîcit
‘epistu1_M suM iam script___ et sign.M_ esse.’
Exercitium 10
1.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
. Magister, postquam litteräs numer
Magister: “Scribe M deciës, Märce!” Märcus, postquam M M M M M M M M M
scrips : “Iam tibi parM: deciés M scrîps ”
: “Nôn pär
, ego litteräs numer
, puer pigerrime!
. Nônne aud_M
Noviés tantum M scrîps
quod dîx______ ?”
Märcus: “Certë aud____ quod diX_M . At tû pravé numerM l”
Magister: “Vôs numeräte litteràs, Tite et Sexte! Х� Quid agitis? Nôn më
aud_M ?”
Titus et Sextus “Certë të audM__ ” inquiunt, et postquam litteras
numer 2 “Litteras numer : decem sunt.”
Magister: “Prävë numer ! Ipsi M deciës scrïbite!”
Uterque puer M M M M M scribit. Titus: “Iam tibi pär
Magister: “Nôn par_____ , pueri pigerrimi! Quinquiés tantum M
scrips ”
Titus: “At quinque et quinque sunt decem: ergô deciës M scrips
Titus et Sextus magistrô pàr , quod bis quinquiés M scrips___ ,
nam bis quînquiës sunt deciës.
Märcus Vërô magistrô nôn pâr
Sed tamen Märcus dîcit ‘së magistrô pär
magistrum prävè numerM l’
Magister discipulôs Verba sua nôn aud_M_. putat, sed Titus et Sextus
omnia aud__ .
Iûlius: “Hodiëne probus discipulus fu____ , Marce?”
Marcus: “Certë probus fu___ . Nôs omnës probî discipu1ifu_.___ .”
Iùlius: “Id nôn crëdô! Vôs omnës discipu1iimprobifu____M l”
Iülius ‘omnës discipulôs improbôs fu_:. ’ dîcit, sed Märcus sôlus
improbus fu , cëterî probî fuî.
J)
n
, quod noviës tantum M scrîps
et deciës M scrips , at
Exercitium 1l
.\°9°.\153‘.U‘H‘
. Marcus: “Magister
Vestem mûtävit.
[= multäs rës] nôs docuit; prîmum
recitävit, nesciô quid.”
Marcus parentibus [= parvam tabulam] ostendit, quam
‘suam esse’ dîcit.
Tabella Vërô Sextî est, Marcus enim tabellas rnutavit
Nôn Vërum, sed est id quod Marcus dîcit: puer
Mater filiô suô , sed pater dë Verbis eius
Marcus patrem suum nôn potest.
Iülius: “Falsa sunt [= omnës rës] quae närrâvistî!”
Marcus: “Ornnia quae narravi, pater et mater, vëra sunt!”
Marcus in atrium redit,
pugnam.
Exercitium 12
1.
Quô it Marcus postquam Vestem mütävit? ��
2. Quem Marcus in ätriô salütat? ��f
91H38”
Cùr Aemilia fîlium suum laudat? p�f
Num Marcus dicit ‘së malum discipulum fuisse’? �=r
Estne Vërum id quod dîcit Marcus? f�
80

EXERCITIA 13-14
6. Cür pueri magistrum recitantem nôn audîvërunt? ��8
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
Cûr tergum dolet Märcô? @]3
Quômodo Märcus mätrem fallit? ��4
Cuius est tabella quam Marcus ostendit? ��/
Quis eäs litteräs pulcherrimäs scripsit? �A5
Quid Marcus dicit mätrî? �;
Num magister litteräs Märci laudavit? З6
Quid Marcus dicit dé céteris discipulis? �:
Iûliusne fîliô suô crédit? �
Cür Iülius Aemiliae interrogantî nôn respondet? С1
Lêctiô grammatica (versüs 150-206)
Exercitium 13
Exempla:
Lydia tristis domi sedéb_a§ nec Mêdum exspectäÿg. Tum Médus o'stium
pulsagz'_t et z'ntragg'_t. Lÿdia laeta amicum salL'ttav_i1f et ab eô salütäg g.g1_f.
Iulius aduléscéns saepe Aemiliam salLita_Z2_cnf nec ab eà salûtàbàtur.
quoque tempus
sed
. Salfitalfi nôn tempus praesëns, sed tempus
est.
. Sedégeg, exspectal3_21t, salutabit, salütäbätur nôn est praeteritum perfectum,
est; sal1'1tav_it_
Pulsafi, intrafi, salutayg, sal11tat_a g nôn praeteritum imperfectum,
sed
Exercitium 14
Âctîvum
1. Înfînîtîvus: praesëns: vocä|re, perfectum:
perfectum:
praesëns: audi|re, perfectum:
Persônae perfecti: singuläris: pers. 1 ~i, 2 ~
., ’ 2 .,
09'359’
7.
8.
pers. 1
Pers. 1
Pers. 2
Pers. 3
Pers. 1
Pers. 2
Pers. 3
Passîvum
9. Înfinîtîvus: praesëns: voca|ri, perfectum:
10.
11.
12.
13.
Sing.
vocäv
vocav
vocav
scrips
scrips
scrips
audilri, perfectum:
Pers. 1
Pers.2
Pers.3
Participium perfecti: nôm. Sing.: masc. voc
, neutr. voc
aud
am esse.
Sing. Plür.
vocätas vocät
vocät vocat
vocat vocat
est.
a 3 ~
Plür.
vocav
vocav
vocàv
scrîps
scrips
scrips
, aud
|isse.
Sing.
paru
para
paru
audîv
audiv
audiv
Sing.
auditus
audit
audit
81
, aud
lisse; praesëns: pàrê|re,
lisse; praesëns: scrïb|ere, perfectum:
Iisse;
>3~
Plür.
pàru
paru
para
audîv
audïv
audïv
am esse; praesëns:
Plür.
audñ
audit
audit
, fém. voc
; plûrälis:
CAP. XXI
Lêctiô grammatica
praeteritum perfectum
et imperfectum
perfectum
äct.
ïnf. ~z'sse
[1] vocavlisse
[2] parulisse
[3] scrips]isse
[4] audz'v|isse
ind. smg. plfir.
1 ~i ~z'mus
2 ~i5ti ~z'stis
3 ~it ~érunt
pass.
inf. zum/am/65/as/a esse
[1] vocätlum esse
[4] audit|um esse
ind. sing. plûr.
=u$/a =i/ae
1 sam sumus
2 es estis
3 ' est sunt
participium perfecti
[1] voczitlus -a -um
[4] audit|us -a -um

CAP. XXII EXERCITIA 1-3
Cap. XXII CAPITVLVM ALTERVM ET VICESIMVM
Lëctiô I Lêctiô prima (versüs 1-55)
Exercitium 1
-eus 1. Ànulus ex aurô factus = änulus aur
-ea 2. Baculum ë lignô factum = baculum lign
-eum 3. Catëna ex ferrô facta = catëna ferr
4. Nummi ex aurô factî = nummî aur
5. Stilus ferreus = stilus
6. Pôculum aureum = pôculum
7. Forês ligneae = forés
Exercitium 2
admittere 1. Magna iänua __j_ ë duäbus __j_ , quae in
anteä Vertuntur.
aurum 2. Sub foribus est .
cardô 3. Î [= ôstiärius] dicitur servus qui hominës advenientës in
catëna ätrium
cônstäre 4. Iänitor cum cane suô Villam dominî
cüstôdire 5. Canis, qui prope tam ______ est quam lupus, catênä
exträ 6. nôn modo canës, sed etiam iänitôrës Vinciëbantur.
faber 7. cônstat ë multis ànulis ferreis qui jj coniunguntur.
ferôx 8. Ànulus Lÿdiae nôn ex ferrô, sed ex ____Z factus est.
foris 9. Ànulus aureus magnî Î____ est.
heus 10. Iänua ë Î facta est e [= ut] baculum Iülii.
iänitor 11. Servus qui epistuläs fert j_:_ appellitur.
inter së 12. Tabellärius clämat: “ _j_ia'1nitor! __:__ aperis?
intrâ Num T2. [= aliquis] hic est?”
lignum 13. T iänitor surgit et tabellärium ____Î [= multa interrogat].
limen 14. Tabellàrius: “ e admitte më! __j__ [= deinde] respondëbô.”
posteä 15. Hostës nôn sunt e Vällum, sed u vällum.
pretium 16. Vulcänus est deus
Pm“ Exercitium 3
qui“ 1. Ex quibus partibus cônstat iänua villae? ���
(Hum) quis 2. Quid scriptum est in limine? `�
rogitäre 3. Quis dicitur servus qui iänuam cüstôdit? ���
Sicut 4. Quid facit is qui villam inträre vult? ��
tabenärius 5. Ubi sedet iânitor? e�
‘Îndem 6. Cûr canis iänitôris catënä Vincitur? ��
Vmcïre 7. Ex quä mäteriä catëna facta est? �~�
8. Num ànulus Lÿdiae ex ferrô factus est? ���
9. Utrum dûrius est, lignumne an ferrum? ��
10. Quis dicitur Vir qui rës ferreäs eflîcit? �O�
11. Cür ‘tabellärii’ dicuntur servi qui epistuläs ferunt? �w�
12. Quémodo iänitor ë somnô excitätur? ���
13. Cûr tabellärius nôn statim iänitôri respondet? ��
14. Quid huic tabelläriô nômen est? Z�
15. Unde Tlépolemus sé venire dicit? ��
16. Quid Iùlius post meridiem agere solet? pd�
82

EXERCITIA 4-6
CAP. XXII
Exercitium 4
1.
Post meridiem Iülius ambulä__ ire solet.
2. Postquam ambulävit, lavä___ it.
8.
9.
10.
3. Vesperi hominës dormi_._ eunt.
4. Mäne amicî ad vîllam Veniunt dominum salûtäî .
5.
6.
7.
Médus et Lÿdia in Graeciam eunt habitä__.
Hostës castra oppugnà__ Veniunt.
Tabellârius nôn mittitur pecûniam postulä___ .
Facile est vôcem magistrî audîre = Vôx magistrî est facilis audi___ .
Difficile est nômina barbara dîcere = Nômina barbara diflicilia sunt dic .
Quae est dea pulcherrima? Id diflicile sci__ est.
Lêctiô secunda (versûs 56——121)
Exercitium 5
1.
P“:"S-"E"
7. Märcus: “Venîte mëcum ac rës meäs fer
8. ___.:
9. Tabula, quae â Mëdô fer_____.
10.
Médus, qui rés Märcî fer solet, hodié abest.
Itaque Märcus ad lüdum ambulâns rës suâs ipse fer
Titus et Sextus semper rës suäs ipsi fer
Titus: “Cûr tü ipse rës tuäs fer
Märcus: “Ipse rës meäs fer
rës vesträs ipsi ferÎ... ?”
Titus: “Nôs rës nosträs ipsi fer
habitämus, nôn procul ab oppidô.”
hodië, Märce?”
, quia Mëdus abest; sed cür vôs semper
, quia in ipsô oppidô Tûsculô
‘n
Sextus: “Rës tuäs fer nôlumus. Ipse rës tuâs , Marcel”
solet, hodié ä Märcô fer
Epistulae ä tabelläriîs fer
Exercitium 6
1.
.\°9° .\1.°‘.U‘1"‘S-°!\’
10.
ll.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
Canis, qui tabellärium stantem Videt, dentës ostendit
ac a : “Rrrr...”
Canis tabellärium
Iänitor eum dê cane ferôci
Tabellârius nôn intrat, sed in lîmine
“Nôlî canem tuum l” inquit.
In solô inträ lîmen est canis ferôcis.
Tabellârius propius ad canem [= adîre] audet; neque imägô A
canis neque canis Vërus eum Î .
Canis catënam et Vestem tabellâriî dentibus
novum, quod Tlëpolemus [= paulô ante] émit, ä
vult, sed catënâ
_((
! Canis té mordëbit.”
cane ferôcî
Tabellârius ex ôstiô
Homô territus nec
Canis eum locô së movëre nôn .
Iänitor Virum territum : “Hahahae! Quin inträs?”
Tlëpolemus inträre cônätur, sed canis îrätus eum ex ôstiô
“Vincî [= illum tuum] canem!” inquit tabellärius tôtô
corpore
Iänitor: “Nôlî [= putäre] me canem solvisse!”
Iänitor catënam prehendit et canem ä Tlëpolemô
Tlëpolemus: “ më inträre! Nôli mê
nôn potest, quia canis eum tenet.
nec audet.
in imbrem pellere!”
83
-tum
—tü
Lëctiô II
ferre
ferô ferimus
fers fertis
fert ferunt
fer! ferte!
ferri
fertur feruntur
accëdere
arbiträ rî
cavëre
cëdere
dërîdêre
foräs
forîs
fremere
imägô
iste
monëre
mordëre
nüper
pallium
pellere
prehendere
prôcëdere
recëdere
removëre
resistere
retinëre
rumpere
scindere
sinere
solvere
terrëre
tremere

CAP. XXII EXERCITIA 7-10
Exercitium 7
Cür tabellärius in lîmine resistit? `�
Quae imägô in solô inträ Iîmen vidétur? �T�
Quae Verba infrä imäginem scrîpta sunt? 0V�
Num Tlépolemus imägine canis terrétur? ��
Quid agit canis cum Tlëpolemus ad eum accédit? P��
Cür canis excurrëns catënä nôn retinëtur? ��
Cür tabellärius nôn audet locô së rnovére? Я
Quômodo canis eum foràs pellit? �0�
Cür tremit Tlépolemus? @�
Cür tabellärius iänitôrî pallium suum ostendit? @ñ
. Quid tabellàrius sëcum fert? p@�
12. Quis epistulam in ätrium ad Iülium fert? P�
>—a>—
"‘.o.\°9°.\1.°‘.V'!"‘5-"§"’!“
Lêctiô gmmmatica Lëctiô gmmmatica (versüs 122-135)
Exercitium 8
Exempla: Dominus cotidié ambulàtum it.
Vôx tabellàriî diflicilis audîgÿ est.
supinum 1 1. Ambulât|um s est. Auditlfi quoque s est.
supinum 11 2. Supînum alterum in == s dësinit, alterum in z
1 z um 3. Supinum in zum dësinëns pônitur apud Verba s , venîre, mittere, cët.
11 z ü 4. Alterum supïnum, quod in zû dësinit, apud adiectiva s et
diificilis et pauca alia pônitur.
Exercitium 9
Themata verbi
thema —atis n Ïhema dîcitur prior verbi pars ad quam adduntur variae litterae Vel syllabae
terminätiô —ônis f (terminätiônês quae vocantur), ut -re, -ô, —isse, —i, —istï, —us, -a, -um, cët.
Verbî themata sunt tria:
thema praesentis [—] (1) thema praesentis (= înfînitîvus praesentis äctîvi sine —re, -ere), ut amä-, monê—,
scrîb-, audî-;
thema perfecti [~] (2) thema perfecti (= înfînitîvus perfectî äctîvi sine —isse), ut amàv-, monu—, scrîps—,
audiv-;
thema supini [z] (3) thema supînî (= supïnum sine -um sive participium perfecti sine —us -a -um),
ut amcit-, m0nit—, script—, audit-.
infinitivus: 1. Înfinîtîvî: vocâ|re, vocävfisse, vocätlum esse: vocà- thema s est,
praes. äct.: —re/—ere vocäv- thema s , vocät- s
Peïf- éct-14553 2. Înfinitîvî: terrê|re, terru|isse, territ|um esse: thema praesentis: s —,
Peri PasS"“”m “Se thema perfecti: s -, thema supînî: ss -.
3. Înfïnîtîvî: dîc|ere, dîx|isse, dictlum esse: thema praesentis: s-, thema
perfectî: s-, thema supînî: s—.
4. Înfinîtîvî: pL’m1‘[re, pünîv|isse, pünïtlum esse: thema praesentis: s-,
thema perfectî: s—, thema supînî: s—.
Exercitium 10
Înfinîtîvî (adde themata perfectî et supînî):
1. aperire, szsse, sum esse
2. claudere, sisse, sum esse
3. emere, sise, sum esse
4. pellere, sisse, sum esse
5. posse, sisse
6. rumpere, sisse, sum esse
84

EXERCITIA 1-3
CAP. XXII / XXIII
7. scindere, isse, um esse
8. solvere, isse, um esse
9. vincire, isse, um esse
10. venîre, isse
CAPITVLVM VICESIMVM TERTIVM
Lêctiô prima (versüs 1-40)
Exercitium 1
Mütà tempus praesêns [...] in Qerfectum. Exemplum:
Iänitor Ôstium [claudit] clausit = Ôstium [clauditur] clausum est â iänitôre.
1. Magister epistulam [scrîbit] = Epistula ä magistrô [scrîbitur]
Î est.
2. Magister tabellärium ad Iülium [mittit]
[mittitur] est â magistrô.
3. Tabellärius epistulam ad Iülium [fert]
[fertur] est à tabelläriô.
= Tabellärius ad Iülium
= Epistula ad Iülium
4. Canis iänitôris pallium tabelläriî [scindit] = Pallium tabelläriî ä
cane iänitôris [scinditur] m est.
5. Iülius signum [rumpit] = Signum ä Iüliô [rumpitur] ___ est.
6. Iülius litteräs [legit] = Litterae ä Iüliô [leguntur] sunt.
7. Iülius nûllum verbum [dîcit] = Nüllum verbum ä Iüliô
[dîcitur] ___: est.
8. Aemilia epistulam [sümit] = Epistula ab Aemiliä
[sümitur] __î est.
9. Culter medicî puerum [terret] = Puer cultrô medicî
[terrëtur] m est.
Exercitium 2
1. “Tabellârius Tûsculô vënit; ecce epistula quam
tulit” inquit iänitor epistulamque dominô suô
2. Iü1ius:“Quid hoc est? Quis
3. Iülius iänitôrî imperat: “Recëde
iänitôrem [= ä së mittit].
4. Iülius magistrî cognôscit.
Signum nôn ruptum, sed Î est.
6. “Certë magister postulat pecùniam quam eî
Aemilia epistulam aliäs rës putat.
7. Aemilia: “Quis scit? magister aliquid scrîpsit dë Märcô?”
Epistula sic incipit: “Diodôrus Iüliô dicit.”
9. Diodôrus scrîbit ‘Märcum male recitâre neque
quam] rëctë respondére.’
10. Iûliô legente,
11. Iam Märcus vultum
12. Mârcus
[: Tûsculô] ad të
ad canem tuum!” Hîs verbîs
P‘
” inquit Iülius, sed
9°
[= et num-
[= faciès] Mârcî colôrem mütat.
gerit [: habet].
et tremit [= propter] timôrem.
Exercitium 3
1. Quid iänitor Iüliô trädit?
2. Quid dicit iänitor? ���
3. Quômodo Iülius scit litteräs ä Diodôrô missäs esse? 0§
4. Quid est signum magistri?
5. Cür Iülius litteräs magistri legere nôn vult? �[�
85
epistulam ad me misit?”
Cap. XXIII
Lêctiô I
dîc|ere, dîxlisse,
dictlum esse
ferlre, tullisse,
lät|um esse
leglere, lég|isse,
1éct[um esse
mittlere, mis|isse,
miss|um esse
rump|ere, rfiplisse,
rupt|um esse
scrib|ere, scrips|isse,
script|um esse
scind|ere, scid|isse,
scisslum esse
sfimlere, sfimpslisse,
sümpt|um esse
terrë|re, terrulisse,
territ|um esse
continëre
dëbëre
dimittere
fortasse
hinc
illinc
integer
—nam
ob
pallére
pallidus
salûtem dîcere
signum
trädere
umquam
Vultus

CAP. XXIII
Lêctiô II
nôn — neque
nüllus — neque ûllus
numquam — neque
umquam
ävertere
factum
fatërî
inscrîbere
laus
litterae
merëre
negare
perdere
plané
planus
pudére
pudor
rubére
solvere
superior
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
EXERCITIA 4-6
Quid Iùlius magistrô dëbet? p��
Quid Aemilia magistrum scrîpsisse arbitratur? ��
Quémodo Iùlius epistulam aperit? J�
Quid magister dë Mârcô scripsit? Ж�
Quô dië epistula scrîpta est?
Dë quä rë hic diës magistrum monuit? Ѓ�
Cûr Mârcus patrem aspiciëns pallet? ���
Lëctiô secunda (versus 41-83)
Exercitium 4
Exempla:
Puer rubet/ ...nôn respondet = Puer rubet negue respondet.
Puer rubet/ ...nüllum Verbum respondet = Puer rubet negue üllum Verbum
respondet.
Puer rîdet / ...numquam plôrat = Puer ridet negue umguam plôrat.
Puella plôrat/ ...nôn ridet = Puella plôrat rîdet.
Aemilia Iülium / ...nûllum alium Virum amat = Aemilia Iülium
alium Virum amat.
Mëdus ex Italiä proficîscitur / ...numquam revertëtur = Mëdus ex Italiâ
proficîscitur revertëtur.
Syra nüllam pecuniam/...n11lla ôrnämenta habet = Syra nùllam pecüniam
_M__ ôrnämenta habet.
Puer Vigilat/ ...dormire nôn potest = Puer vigilat dormîre potest.
Mäter infantem suum bene cürat/ ...numquam eum relinquit = Mäter
infantem suum bene cûrat eum relinquit.
Exercitium 5
1. Màrcus [= epistulä] magistrî nôn laudàtur.
2. Epistula magistrî tôtam rem facit.
3. Iam Iülius intellegit Màrcum falsum dîxisse.
4. Puer piger atque improbus nûllam meret.
5. Märcus vultum ä patre .
6. Nômen ‘Sextî’ est in parte tabulae
7. Iam Märcus nihil , sed omnia
8. Marcus ipse suum indignum esse intellegit.
9. Iam Marcus nôn ob timôrem pallet, sed M ob
10. Marcum facti sui
11. Iülius Diodôrô mercëdem nôn Vult, quia is male docet nec
mercëdem suam
12. Magna tempestàs et nävës et mercës [H serväre] potest.
Exercitium 6
1.
5.\os>°.\1.0\sJ~rI>s»=!~>
Estne tôta epistula dé pecùniä quam Iülius dëbet? �#�
Cûr Aemilia magistrum mercëdem merëre putat? �
Num magister Mârcum litterîs suis laudat? 4�
Cur Marcus laudem nôn meret? ��
Qualis discipulus laudem meret? p�
Quid Iulius dicit dé Marcf)? ���
Quémodo pater intellegit tabulam Sexti esse? ;�
Num Marcus hoc negat? ��
Quid Marcus fatétur? �I�
Cur mater nescit puerôs in viä pugnavisse? PE�
86

EXERCITIA 7-9
CAP. XXIII
11.
12.
Quid pater Sexti putabit? d
Cür Mârcus iam rubet? �
Lêctiô tertia (versüs 84-155)
Exercitium 7
1.
8.
9.
10.
11.
12.
l3.
14.
15.
Iülius baculum sümëns “Ô Marcel” inquit, “iam tê Verberät___ sum
[= verberäbô] l”
Iülius dîcit ‘së Märcum Verberät_____ esse.’
Märcus: “Nôlî më verberäre! Iam bonus puer fut__î sum [= erô] nec
umquam sorôrem meam pulsäbô.”
Märcus prômittit ‘së iam bonum puerum futî__ esse nec umquam
sorôrem suam pulsat_j_ esse.’
Iülius nôn crëdit eum prômissum fact__ esse.
Magister Virgam prômit ac discipulôs Verberat___ est [= verberabit].
Discipuli: “Nôlî nôs verberäre, magister! Iam tibi pärit___ sumus
[= pärëbimus]
Discipulî prômittunt ‘së iam magistrô parit__._ esse.’
Magister nôn crédit eôs prômissum fact____ esse.
Magister calamum prômit quia scrîptî est [= scrîbet].
Märcus interrogat: “Quid tû scriptj_ es, magister?”
Magister respondet ‘së litteräs ad patrem Märcî script__ esse’:
“Litteräs ad patrem tuum scriptj__ sum.”
Tandem Iülius intellegit uxôrem suam rürsus mätrem futî_ esse.
Aemilia dicit ‘së semper înfantem sëcum habit_.__ esse.’
Syra: “Quîntus numquam ab eô medicô sänäbitur.” Syra dîcit ‘Quîntum
——)
numquam ab eô medicô sänàt____ 1r1.
Exercitium 8
.\19‘$“r".‘*’!"!“
Exempla: Cane vînctg tabellàrius intrat (= Postquam canis vînctus est...)
Mârcus veste rnutata in atrium redit (= postquam Vestis mùtäta
est [ab eô]: postquam Vestem mütävit).
Epistul__. trädit__. discëdit tabellärius.
Iänitôr dîmiss Iülius signum rumpit.
Sign__ rupt.__ epistula legitur.
Märcus pallet nômin magistrî auditj_ .
Marc in cubiculum duct__ et inclûs
Aemilia, litter magistrî lëctî_ , Märcum nôn laudat.
Iülius: “Mercëdem solvere nôlô!” HM dicLî Iülius epistulam magistrî
scindit.
Exercitium 9
1
2.
3.
4.
Pater fîlium suum vërum dîcere iubet: “Vërum
Pästor canem së ad ovem dücere iubet: “ më ad ovem, canis!”
Dominus servum officium facere iubet: “ oflîcium tuum!”
Iülius Märcum alterum mälum tunc ësse, alterum sëcum ferre iubet:
“Alterum mälum nunc , alterum tëcum , Marcel”
Syra Iüliam laetam esse iubet: “ laeta, Iùlia!”
, mî fîlî!”
87
, Dävus in atrium redit.
Lêctiô III
zürus sum
zûra es
est
zürî sumus
zürae estis
sunt
zürum esse
eum zûrum esse
eam zûram
id zûrum
eôs zürôs
eäs =üräs
ea zûra
se zûrum esse
züram
zùrôs
zûräs
zum îri
ablätîvus absolûtus III.‘
cum participiô perfectî

CAP. XXIII
antehäc
clävis
comes
comitärî
heri
inclùdere
nôlle
perdere
posthäc
prômissum
prômittere
verbera
Lêctiô grammatica
participium futüri
zûr|us -a -um
futürum in praesentî
zûrus sum
züra es
est
zürï sumus
zûrae estis
sunt
ïnfînîtîvus futürî
äct.
zürlum esse
pass.
zum ïrî
EXERCITIA 10-12
Exercitium l0
1.
2
3
4
5.
6.
7.
8.
9.
. Iülius vërô nôn crédit Märcum
. Marcus enim hoc idem saepe
. Iülius: “Profectô [verberäre <]
J)
Mârcus: “ semper bonus puer erô. Hoc Vôbîs
factûrum esse.
prômîsit.
meruistî, Märce! ”
Dävus puerum in cubiculum dûcit eumque .
Märcô inclüsô, Dâvus cubiculî Iüliô reddit.
Hodië Mëdus Märcum ad lûdum nôn potuit, quia
domô fügit; hodië Marcus sine ambulävit.
Iülius magistrô respondëbit ‘së mercëdem solvere
Iülius pecüniam suam nôn vult.
Exercitium l 1
1.
P—'*—‘>—l>—*
W!\’*‘P.\°.°°N.°‘.U"r"P°!\’
Quid Màrcus parentibus suis prômittit?
Cür pater nôn crédit eum prômissum factûrum esse? ���
Verberatne Iülius Märcum? ��
Quid Iülius Dâvum facere iubet? О
Cür Mëdus hodië Mârcurn comitärî nôn potuit? ���
Quis Märcum comitäbitur crâs? �q
Quid Aemilia Iülium factürum esse putat? �
Num Iülius crédit Märcum iam mütätum esse? �&
Ad quem Iülius epistulam scriptürus est? �+
À quô epistula Iüliî trädëtur magistrô? 0�
. Quid Iülius magistrô respondébit? ��
Cür Iülius magistrô mercëdem negat? �
. Cür magister Märcum nihil docêre potest? �V
Lêctiô grammatica (versus 156—178)
Exercitium 12
Àctîvum
6.
Scrîb|êns participium praesentis est; scrîptlürus est participium
Participium futürî dësinit in zürlus —a —um, quod ad thema supînî additur:
amàt , monit____, léct__. , audz't____.
Participium futùrî Verbî esse: fut
Cum participium futûrî coniungitur cum tempore praesentî Verbî esse, fit
futürum alterum (‘futürum in praesentî’ quod vocätur): ür|us
sum = scrîbam, = scrïbês, _____ ____ =
scrîbet.
Cum participium futürî cum înfinîtîvô esse coniungitur,
futùrî fit: scrïptürlum esse.
Înfinitîvus praesentis: vocàre; înfînîtivus futûrî: ürum esse.
Passîvum
Cum supinum I cum ïrî (înf. praes. pass. Verbî ire) iungitur,
futüri passîvî fit: scrîptum ïrï.
Scrîbï înfinitîvus praesentis passîvî est; scrîptum îrï est
passîvî
Înfînîtîvus praesentis passivî: mütärî; înfînîtivus futûrî passîvî:
um
88

EXERCITIA 13 / 1-2
CAP. XXIII / XXIV
Exercitium 13
Înfînîtîvî:
1. afferre, isse, um esse.
2. dücere isse, um esse.
3. ferre, isse, um esse.
4. facere, isse, um esse.
5. fugere,_:isse.
6. includere, in isse, in um esse.
7. legere, isse, um esse.
8. mittere, isse, um esse.
9. ostendere, isse.
10. perdere, isse.
11. trädere, isse, um esse.
CAPITVLVM VICESIMVM QVARTVM
Lêctiô prima (versüs 1-51)
Exercitium 1
1. Märcus: “Ecce tabula mea. ipse hoc scrîpsî. Nônne litterae meae
pulchrae V dëlectant? Cür nôn laudor à V ?”
2. Iûlius: “N t_ nôn crëdimus, Märce. T hoc nôn scrîpsisti.”
3. Märcus: “Cur V m___ nôn créditis? Nônne m._ pulchré scribere
putàtis?”
4. Iûlius: “Scîmus t_ foedé scrîbere! Hae litterae pulchrae ä t__ scriptae
esse nôn possum.”
5. Märcus: “Certë ä m scrîptae sunt!” Märcus ‘litteräs ä sscrîptäs esse’
dîcit.
6. Iûlius: “N fallere nôn potes. Num t__ Sextus nômen est?”
7. Tandem Märcus fatëtur ‘s tabuläs mütävisse’ neque s excüsäre
cônätur.
8. Iûlius: “Nônne tj pudet ita fécisse?”
9. Märcus: “Nôlî m__ Verberäre, pater! Magister m iam bis Verberävit:
tergum adhüc m dolet.”
10. Märcus dîcit ‘tergum adhüc s dolére.’
11. Märcus: “Posthäc V pärëbô, pater et mâter; id V prômittô.”
12. Iûlius: “Id saepe antehäc n prômîsistî. Nôn crëdimus t_ n
päritûrum esse. Discëde ä n , puer!”
Exercitium 2
1. Puer [= aeger] in lectô së nec dormîre potest
sîve in. dextrô cubat sîve in latere [= sinistré].
2. Puer surgere cônätur, sed [= statim] in lectô
3. Pës Î [= rürsus] dolëre incipit: propter puer surgere
nôn potest.
4. Quintus quod pedés nôn [= aequî], sed
sunt.
5. Omnia quiëta sunt, nüllus audîtur, avës nôn canunt, quia
tempestàte magnä et territae sunt.
6. At Î silentium clämôre et mâximô rumpitur!
7. Märcus enim clämäre ac forem [= pulsäre] incipit.
8. Cür Märcus ita clämat foremque tam percutit?
89
faciô -iunt
fugiô -iunt
Cap. XXIV
Lêctiô I
ego nôs
më nôs
mihi nôbîs
(â) më (â) nôbïs
til vôs
të vôs
tibi Vôbïs
(â) të (â) Vôbîs
sibi
(â) së
aegrôtus
aliter
continué
convertere
cupere
dênuô
dolor
etsî
flëre
frangere
ignôräre
impär

CAP. XXIV
intus
iüxtä
laevus
latus
mïrärî
nôscere
os ossa
pär
patî
percutere
recumbere
sonus
strepitus
subitô
subitus
valdë
Lêctiô II
10.
11.
12.
13.
14.
EXERCITIA 3-5
Ita Märcus înclüsus forem
[= aliô modô] ë cubiculô exîre potest.
cônätur, neque enim
cubiculum Quînti situm est.
crüris fräctum esse putat, sed Syra dicit ‘omnia
Cubiculum Märcî
Quîntus
eius integra esse.’
Nôn decet puerum Rômänum [= lacrimäre] ,
[= quam-quam] gravem dolôrem I
Quîntus [= nescit] Märcum ä Sextô pulsätum esse.
Quîntus enim [H forîs] in lectô cubäns nihil
potest, etsi omnia scire [= Vult].
Exercitium 3
F-‘)—‘P—‘)—II—‘
r‘>S*°NH.<>.\05>°.\19\S“:'>.°’!°.~
15.
Quiëtëne iacet Quîntus in lectô? ��u
Cür dormîre nôn potest? �av
Quid puer facere cônätur? �*K
Quid mîrätur Quîntus? cr
Uter pës mäior est? pRV
Cür avës in hortô silent? 0�o
Quô sonô silentium rumpitur? @xn
Unde venit ille strepitus? `�s
Quem vocat Quîntus? ��p
Quid dîcit Quîntus dë pede suô aegrô? P�t
. Estne fräctum crüs eius? �ar
. Quéré Quintus flére incipit? �)t
Quid agunt aliî puerî, dum Quîntus intus cubat? @s
Märcusne cum aliîs puerîs lüdit? `p
Cür Quîntus ignôrat Märcum inclüsum esse? ��c
Exercitium 4
Exem lum: Iùlius servum së o erïrî iubet: “O erîre më, serve!”
PP _ PP _
Iùlius servum sê sequj iubet: “Sequ§r_e mé, serve!”
Syra Quîntum laetärî iubet: “Laet__ , Quinte!”
Quîntus Syram së c6nsél_._ et sécum1oqu___iubet: “C6nsc'>l____
mé, Syra! Loqu mëcum!”
Mëdus Lÿdiam së comit.__ iubet: “Comitj_ mé, Lÿdia!”
Nauta Mëdum caelum intu___ iubet: “Intuj. caelum!”
Médus nautam Ventum secundum opper iubet: “Ventum secundum
opper , nauta!”
Lêctiô secunda (versüs 52—117)
Exercitium 5
6.
7.
8.
9.
Märcus ë lüdô rediêns ümidus erat, quod per imbrem ambulm et
sordidus quod humî iac .
Puerî enim pugn , et Mârcus et Sextus humî iac
Sextus Märcum puls et à Märcô et Titô puls erat.
Puerî ä magistrô Verber erant, quod in lüdô dorm___ .
Màter Märcum discipulum improbum fuisse nesciëbat, neque enim
lég:__1itterés quàs magister scrips____.
Aemilia virgô remittëbat flôrës quôs Iùlius eî mis
Ancilla gaudëbat quod ä dominô 1aud____ erat.
Ancillae gaudébant quod ä dominô laud____ erant.
Etsi pés dolébat, os fre‘1cL_u nôn erat.
90

EXERCITIA 6-8
Exercitium 6
Herî Mëdus Märcum ad lûdum comit___ est.
.“~=3.~o.°°.\1s=~.wa>.wz~>.~
11.
12.
Tabellarius canem iänitôris ver_______ est [= timuit].
Médus Lÿdiam (‘>scuL:__ est et Lÿdia Mëdum 6scu1.__ est.
Syra Quintum mortuum esse arbitr est [= putavit].
Parentés filiam lacrimantem c6nsc‘)1____ sunt.
Syra: “Tüne ë lectô surgere c()n_j_ es, Quinte?”
Quîntus fatëtur ‘së surgere côn esse’: “Surgere C sum.”
Marcus tabulam Sextî ‘suam esse’ dîxit: ita puer ment____ est.
Falsa sunt omnia quae Marcus 1oc1'1tM_ est.
Tandem Märcus ‘së ment___ esse’ fass est: “Ment__:
sum, pater. Falsa sunt omnia quae loc1'1tj_ sum.”
Servi: “Semper vérum1oc1'1t___ sumus: numquam ment__ sumus.”
Servi dîcunt ‘së semper vérum1oc11t_____ esse nec umquam ment___ esse.’
Exercitium 7
1.
8.
9.
10.
Marcus a patre verberatus nôn est, quia iam verberat__
sed in cubiculum inclûsus est.
a magistrô,
. Puer enim nôn modo malus discipulus fu____ et in lûdô dormivj ,
sed etiam in via pugnav et falsum dîxî. (= mentït__ __ ).
Marcus: “Tû më in cubiculum inclûsistî, pater, etsî iam ä magistrô
Verberat; .______ ! Nônne satis punit__ a magistré?”
Iûlius: “Ego té inclüsî, etsî iam ä magistrô verberät__ , quia nôn
modo malus discipulus fu___ et in lüdô dormiv___. , sed etiam in Via
pugnav______ ac falsum dix__ . Certé nôn satis pünît
ä magistrô!”
Marcus (ad Quintum): “Pater më in cubiculum inclûsit, quia nôn sôlum
malus discipulus fu_____ et in lüdô dormîv_____ , sed etiam in viä
pugnav___ ac falsum diX_: Î’
Herî magister puerôs verberâvit, quia mali discipuli fu__ et in lüdô
dormîv
Mali discipulî bonis: “Herî magister nôs Verberävit, quia mali discipulî
fuî. et in lüdô dormîv ; at VÔS laudävit, quia boni discipulî
fuî. atque omnia Verba eius audiv ”
Marcus et Titus Sextum pulsavérunt, quia ab eô ‘barbari’ appellat_._.
Iûlius: “Cur Sextum pulsavistis? Vôsne ab eô pu1sat___ _____ ?”
Marcus: “Sextum pulsâvimus, quod ab eô ‘barbari’ appellätî î.
a)
Exercitium 8
1.
2
3
4.
5
6.
7.
8.
9.
10.
. Môns Aetna altîor est mont_ Vesuvi
. Via Appia céter
. Quod érnamentum pulchrius est änul
Exempla: Pater prüdentior est filig = Pater prûdentior est gual filius.
Leông fortior = fortior Quel leô.
Digitus quartus minor est digit__ mediî [= quam digitus medius].
[= quam môns Vesuvius].
Vi__ longior est [= longior est quam céterae viae].
pulchrior est [= pulchrior est quam Venus]?
gemmat_ ?
Quae dea Vener
Nùllus discipulus Märc
Canis iänitôris lup ferôcior est.
Toga Marci niv candidior erat.
Nfillum mare maius est ôcean .
Nûlla stëlla sôl clärior est.
pigrior est.
91
CAP. XXIV
zus sum si sumus
=a es =ae estis
est sunt
=um esse
zam
zôs
zäs
~eram ~eramus
~eras ~eratis
~erat ~erant
=us eram zî erämus
za eras me erätis
erat erant
ablätîvus
comparätiônis
(comparätiô -ônis f
< comparäre)

CAP. XXIV EXERCITIA 9-10
Lêctiô grammatica Lêctiô grammatical (versüs 118-162)
Exercitium 9
Àctïvum
1. Vocävlit est praeteritum , vocâvlemt praeteritum
2. Plûsquamperfectum (pers. 3 sing.) désinit in ~erat, quod ad thema
additur, ut dix|emt.
plüsquamperfectum 3. Plüsquamperfectum: singulàris: pers. 1 ~emm, 2 NÎ, 3 L;
äct. plûrälis: pers. 1 ~ , 2 ~ , 3 ~
sing. plür Sing. P11-11‘. Sing. Plûr.
1 ~era[m ~era|mus 4. Pers. 1 amàv amäv monu monu
2 ~erri[s ~erd|tis, 5. Pers. 2 amäv amäv monu monu
3 ~em[t ~era|nt 6. Pers. 3 amäv amäv monu menu
7. Pers. 1 dix dix audïv audïv
8. Pers. 2 dîx dix audïv audïv
9. Pers. 3 dîx dix audîv audîv
10. Plùsquamperfectum Verbi esse: singuläris: pers. 1 fu , 2 fu ,
3 fu ; plûrâlis: pers. 1 fu , 2 fu , 3 fu .
Passivum
pass. 11. Vocät|us est praeteritum perfectum passîvî est; vocät|us erat est praeteritum
sing. plür. passîvî.
zus —a -um zï —ae -a 12. Plûsquamperfectum passîvî cônstat ex perfectî et praeteritô
1 eram erämus Verbî esse (eram, eras, emt...).
2 eräs erätis Sing. Plûr.
3 erat emnt 13. Pers. 1 vocätus 1/occ'Lt___
14. Pers. 2 vocät 1/ocdt_
15. Pers. 3 vocät 1/occ'tt_
Exercitium 10
1. cadere, isse
2. cognôscere, isse, um esse
cupiô-iunt 3. cupere, isse
4. dare, isse, um esse
5. fatërï, um esse
6. fmngere, isse, um esse
eô eunt 7. ire, isse
8. laväre, isse, um esse
9. loqui, um esse
10. lüdere, isse
11. mordére, isse, um esse
12. nôscere, isse
red-eô -eunt 13. redire, red isse
14. reprehendere, re isse, re um esse
15. velle, isse
16. vidére, isse, um esse
92

EXERCITIA 1-3
CAPITVLVM VICESIMVM QVINTVM
Lêctiô prima (versüs 1-41)
Exercitium 1
1.
2.
10.
11.
12.
3. Achillës corpus Hectoris post
4. Rômulus prima
5.
6. Quîntus
7. Nunc fäbulam dë
[= sine causâ] ad eundem rîvum vènërunt.
; nec facile est equôs Sôlis
et lupus
Quattuor equî currum Sôlis
suum trâxit.
Rômäna aedificävit et frâtrem
, nôn alta, sed
dé Rômulô et Remô iam audîvit.
ferôcî quod hominës vîvôs
Moenia, quae Rômulus erant.
audîre cupit.
Täle mônstrum [= ferôx] Quîntum nôn terrëbit, neque enim
is puer est.
In Crëtà [= tempore antîquô] vîvëbat mônstrum,
nômine Mînôtaurus, cui corpus virî, sed caput erat.
[= plürës quam duo] adulëscentës virginësque Athëniënsës
î [= omnî annô] ad Mînôtaurum mittëbantur.
Labyrinthus est magnum , unde nëmô potest exîre, quam-
quam iänua
Daedalus complürës rës
labyrinthum.
[< mîrärî] effécerat praeter
Exercitium 2
l.
>—-n—->—-4;_n>—n
.~'=-.U=!\>r*
.°.\°.°°.\1S7‘S-“.*'>.W!‘-’
Quid Quintus Syram sibi närräre iubet? �
Quid fécit Achillés? �.�
Quis prîmôs mürôs Rômànôs aedificävit? 0��
Quem Rômulus interfécit?
Cür Quîntus fäbulam dë Rômulô audîre nôn vult? �֍
Quälem fäbulam Quîntus audîre cupit? 0ӎ
Quam fäbulam Syra puerô närrat? Ѝ
Quâle mônstrum erat Mînôtaurus? �O�
Ubi illud mônstrum habitâbat? P܈
Quid est labyrinthus? Щ�
Clausane erat iänua labyrinthî? 0O
Quislillum labyrinthum aedificäverat? ��
Unde veniëbant hominës quôs edëbat Mînôtaurus? P��
Quälia Vëla gerëbat nävis eôrum? .,.
Lêctiô secunda (versüs 42-88)
Exercitium 3
1.
2.
Iülia: “Manë h apud nôs, pater! N61ih__ abire!”
Iülius: “Cris necesse erit më hî Rômam proficîscî, sed brevî h____ ad
vôs redîbô.”
Iülia: “Quärë rürsus Rômam ibis? Necesse nôn est totiës il1___ îre nec tot
diës ill___ manére.”
Iülius: “Rômae vîvere më nôn dëlectat; itaque post paucôs diës ilL___
discédam atque h revertar.”
Iülia: “Quod dônum mihi ill; afferés?”
93
CAP. XXV
Cap. XXV
Lêctiô I
aedificäre
aedificium
agnus
complürës
currus
fäbula
forte
humilis
interficere
mîräbilis
moenia
mônstrum
ôlim
patère
quotannîs
regere
saevus
taurus
terribilis
timidus
trahere
vorâre
Lêctiô II

CAP. XXV
auxilium
brevî
cîvis
cônstituere
cupidus
exitus
expugnätiô
fîlum
glôria
mora
mors
necäre
occîdere
parätus
pollicërî
rëx
Lêctiô III
-re -minî
[1] -äre -äminî
[2] —ëre -êminî
[3] -ere —iminî
[4] -îre -îminî
cônspectus
dëscendere
dëserere
ibi
litus
maerére
EXERCITIA 4-7
Exercitium 4
1. Mînôs, Crëtae, Athënâs expugnäverat.
2. Post _____j urbis réx et pecùniam et hominës postulävit.
3. Itaque quotannis complûrës Athëniënsës ad Î certam
mittëbantur.
4. Min6s enim et pecüniae et sanguinis ___j_ erat.
5. Thëseus, vir cupidus, Mînôtaurum [= interficere]
atque T su6s serväre N .
6. Thëseus, qui gladium gerëbat, ad pugnam T. erat.
7. Ariadna Thëseô longum dedit; ita fîlia régis eî N tulit.
8. Théseus: “ [= mox] hûc redibô, nec posteà të relinquam, Ariadna:
hoc tibi Î [= prômittô] Ђ�
9. Tum Thëseus sine [= continué] labyrinthum inträvit atque
Mînôtaurum [= necàVit/interfëcit].
l0. Posteä fîlum Ariadnae secûtus labyrinthî facile repperit.
Exercitium 5
1. Cür Athëniënsës in Crëtam mittëbantur? PI�
2. Cür Mînôs Athëniënsibus inimîcus erat? @_r
Ubi Thëseus vîvëbat? ��W
Quam bëstiam Thëseus iam necäverat?
Quid Thëseus tum agere cônstituit? �Ҝ
Sôlusne Thëseus in Crëtam profectus est? p�
Quô rëx Mînôs Thëseum dücî iussit? ���
Quae fuit Ariadna? @7�
Cür ea Thëseum servàre cônstituit? `�
1 Quômodo Ariadna Thëseô auxilium tulit? @}V
11. Quid Théseus Ariadnae prômîsit? �z
12. Quid fëcit Thëseus in 1abyrinth6? �2�
13. Qu6modo exitum labyrinthi repperit? ��
.°.\°9°.\1.°‘.°‘!“':*’
Lêctiô tertia (versus 89-144)
Exercitium 6
1. Iülius: “Nôlô sôlus ambuläre. Comitî më, Syre et Lëander!
Opper:j_ mé ante portam!”
2. Lÿdia: “N61imé dëserere, Mëde! Hoc mihi pollicÎ I”
3. Mëdus: “Proficîsc mëcum, Lÿdia! Comit_____ mé in Graeciam!”
4. Mëdus: “Nävem solvite, nautae! Intuî caelum! ProficîscÎ l”
5. Dàvus: “Sequ________ mê in cubiculum tuum, Märce!”
6. DuX: “LaetÎ , mîlitës! Hostës fugiunt. Sequ___ e6s, sed
brevi hûc revert_____ I”
7. Lydia: “N61ide6s Rômànôs verëri, Méde! Unum s6lum Deum verj !
Eius auxilium opper_____ !”
Exercitium 7
1. Post T [> necäre] Mînôtauri Thëseus nävem T atque
cum Ariadnâ profectus est.
2. Naxî Thëseus Ariadnam [= relîquit].
3. Prîmô Ariadna amîcum in quaesîvit.
4. Deinde in altum ascendit, unde Î nävem
Thëseî procul in mari vîdît.
94

EXERCITIA 8-10
5.
6.
eius abiit, Ariadna dë saxô in
Postquam nävis ë
litus
[= illîc] puella misera capillum et Vestem scindëbat, sîcut agunt
hominës qui .
Post mortem Aegeî Thëseus multôs annôs Athënäs
Hic Syra finem facit.
Syra Virurn improbum amävit, neque tamen illius viri potest.
Exercitium 8
Exempla: Fäbulgîs närräre më dêlectat = Närrätiô fäbulärum më dëlectat.
Vir qui pecünifi cupit = vir pecünia_e cupîdus.
Diflicile fuit urb expugnäre: Expugnätiô urb diflicilis fuit.
Vocébulj Latin dëclinäre dëbëmus: Dëclinätiô vocäbul
Latin____ facilis nôn est.
Thëseus patri_: amäbat atque glôri___ cupiëbat: ille vir patri
amäns atque glôri cupidus in Crëtam profectus est.
Thëseus mortî nôn timëbat. Sine timôre m0rt__ labyrinthum inträvit.
Thëseus ob amôrem patri
necävit.
Post necem Minôtaur
Magister Mârc
atque glôri____._ cupiditätem Minôtaur
Thëseus in patriam revertit.
nôn laudat: in epistulä eius nûlla laus Märc est.
Exercitium 9
P“
Gævï”
14.
.°.\°9°.\1.°‘E-".*".°’!"!"‘
Quid Théseus civibus suis ostendit? �w�
Num Théseus sôlus ë Crëtä profectus est? PD�
Ubi Ariadnam reliquit Thëseus?
Ubi amicum suum Ariadna quaesivit? ��
Quid puella é saxô prôspiciëns vîdit? pK�
Quid facere solent hominës qui maerent? `@�
Cür Syra viris nôn crédit? ��
Quô Thëseus Näxô profectus est? �m�
Unde Aegeus rëx in mare prôspiciëbat? `�
Cür Aegeus fîlium suum mortuum esse arbiträbätur? ���
. Quid tum fëcit Aegeus? ���
Quod mare ab Aegeô rëge appellätum est? ���
Ubi situm est mare Aegaeum? P��
Quis rëx Athëniënsium factus est ost Ae eum? ���
P g
Lëctiô grammatical (versüs 145-154)
Exercitium 10
E”
S7‘.U‘r'>.W
Exempla: Dominus servum sé comitärï iubet: “Comitdg mé, serve!”
Dominus servôs sê comitärî iubet; “Comitäminî mê, servi!”
. Comitälrî înfînitivus verbi dëpônentis est. Comitä|re nôn est infînitîvus,
sed verbi dëpônentis.
Comità|re est singuläris; comitä|minî imperätivus
u est.
Înfinitivus: cônàrî; imperätivus: sing. côn , plûr. côn
Înfinitivus: verêrï; imperätivus: sing. ver , plür. ver
Înfinitivus: loquî; imperätivus: sing. loqu , plür. loquî.
Înfinitivus: partïrï; imperàtivus: sing. part , plûr. part____.
95
CAP. XXV
närrätiô
nex
obliviscî
prôspicere
regere
saxum
(nävem) solvere
acc./gen.
Lêctiô grammatica
imperätîvus verbi
dëpônentis
[1] —ä]re -ä]minî
[2] -e'|re —ê|minï
[3] —|ere —|iminï
[
4] —z‘|re—1‘|mz'm‘

CAP. XXV / XXVI
a- dê-scendere
côn-spiciô -z'unt
iaciô —iunt
in-cipiô -iunt
inter-ficiô -iunt
Cap. XXVI
Lêctiô I
celer -eris —ere
equus celg (m)
nävis celgis (f)
pilum celfi (n)
audäx
carcer
celer
cônficere
cônsequî
cônsilium
cônsümere
effugere
fuga
haud
invenîre
iuväre
paene
persequî
quisquam
quoniam
reliquus
vërum
EXERCITIA 11 / 1-2
Exercitium 11
1. accédere, ac_.__isse
2. cérzscendere, c6n__:isse
3. cônspicere, côn isse, côn um esse
4. cénstituere, côn isse, côn um esse
5. déserere, dé isse, dé um esse
6. gerere, z'sse,_____um esse
7. iacere, jisse, um esse
8. incipere,jisse, um esse
9. interficere, inter isse, inter um esse
10. iubére, ____isse, um esse
11. oblîvïscï, ob - um esse
12. occîdere, oc isse, oc um esse
13. petere, Îisse, um esse
14. proficîscî, projum esse
15. quaerere,:___z'sse, um esse
16. reddere, redjisse, red um esse
17. regere, ___isse, um esse
18. relinquere, re isse, re um esse
19. reperirajisse, um esse
20. sequï, um esse
21. trahere,j__1'sse, um esse
CAPITVLVM VICESIMVM SEXTVM
Lëctiô prima (versüs 1-31 )
Exercitium 1
1. Asinus nôn tam c616 est quam equus.
2. Aquila est avis magna et ce]__ .
3. Nûllus deus tam celî est quam Mercurius.
4. Fuga cel._: hostés perterritôs servävit.
5. Ventus celî et subitus mare turbävi_t.
6. Nihîl tam c616 est quam fulgur.
Exercitium 2
1. Rëx Mînôs Thëseum fugientem 6 est.
2. Nävis Mînôis nôn tam fuit quam Thëseî.
3. Itaque réx Théseum nôn potuit.
4. Daedalus, qui fîlum et Ariadnae dederat, ä rëge in
labyrinthum inclüsus est sîcut in .
5. Hic Syra, quae [= nôn] paulum temporis iam
nârrandô, fînem facere vult.
6. :1 [= sed] Quintus, qui magnam fäbulae partem iam
.6 quoque audîre cupit.
7. Syra igitur dë Daedalî et Îcarî nârrat.
8. Daedalus exitum labyrinthî
[= et nëmô] eum
9. 6. igitur aliä Viä exîre nôn potuit, vir
äera T cônstituit.
10. Hoc adhüc ab Îcarô ignôräbätur.
l1. Puer fessus ‘së [= prope] mortuum esse’ dîxit.
96
in
audîvit, partem
[= reperîre] nôn potuit, neque
[= eî auxilium tulit].
[= audëns] per

EXERCITIA 3-5
CAP. XXVI
Exercitium 3
7.
8.
9.
10.
Cür rëx Thëseum fugientem cônsequî nôn potuit? `=�
Quô Minôs Daedalum inclûdî iussit? 9o
Quid Daedalus cônfëcerat et Ariadnae dederat? ���
Quis cum Daedalô in labyrinthum inclfisus est? �(o
Cur Syra hic fînem facere vult? `[�
Quä viä Daedalus effugere cônstituit? и�
Cür Îcarus labyrinthum ‘carcerem’ appellavit? �u
Quaré fessus erat Îcarus? �i�
Multumne cibî iîs reliquum erat? P�
Quôrum auxilium Îcarus opperiébatur? ���
Lëctiô secunda (versüs 32-82)
Exercitium 4
1.
2. Syra fînem nàrr
.°.\99°.\l.°‘ ."‘!“P’
1
ll.
12.
Nautae parätî sunt ad navigij .
facit quia fessa est närr .
Puer autem cupidus est audîî neque parätus ad dorme.
Stilus necessàrius est ad scrîb
Sextus industrius est in scrîb
is enim cupidus disc est.
Pueri scribere discunt S ; ars scrîb
Capitulum XVI est dé mari et dé navig.________ .
Iûlia dëlectätur in hortô ambule et flôrës aspici_____ .
Médus cénsilium a dominô fugie excôgitäverat.
Daedalus fîlium, qui vole studiôsus erat, artem vol
Paulum satis est ad beätë vive .
Quômodo loquî discimus? Loqui discimus aliôs loquentës aud_j
et i .
et in legs et in Compute;
haud facilis est.
docuit.
Exercitium 5
1
2.
3.
4.
10.
ll.
Quî in carcere inclûsus est nôn est
Avis montés et flümina voläre potest.
Aquila circum labyrinthum in magnum
Daedalus cônsilium fugae iam
atque ë labyrinthô
Àläs cônficere
[= mäximäs] cônfëcit ex
Volabat.
: alas facere cénstituerat
difficile est, sed Daedalus alas
, quas céra in lacertis
Ille [= certé] deus nôn erat, sed tamen arte suä ipsam
mütäre poterat.
“Opus iam est” inquit Daedalus, “Ecce exemplum
meae novissimum. lam avés in volandô
Puer, etsî erat volandî, së supra humum
Pater filium alas movére docuit
[= sicut] avis.
Tum fîlium sîc monuit: “Nôlî voläre in
in e äere prope sôlem, nam
ac pennäs poterit.
est pars bracchii superior.
possumus.”
nôn potuit.
äere prope mare neque
sôlis cëram
estô!”
97
Lëctiô II
-nd|um —î —ô
m
[3] —endum -
närrâre
ad närrandum
�� närrandî
(in/dë) närran ô
ars
cautus
deorsum
ëvoläre
excôgitäre
figere
ignis
imitari
infimus
ingéns
lacertus
levare
liber
mollire
nätûra
opus
orbis
penna
perficere
quidem
studiôsus
summus
sûrsum
tamquam
träns
ùrere

CAP. XXVI
Lêctiô HI
cultrum veritus :
cultrum Veréns
aberrare
accidere
casus
déspicere
causa (-ndi)
libertas
rnaximé
multitüdô
orbis (terrârum)
paeninsula
propinquus
quatere
revocâre
sin
suspicere
temerärius
Vërum (etiam)
Vidëri
EXERCITIA 6-8
Exercitium 6
1. Quid Daedalus excégitaverat? ��
Quae via sôla iis patëbat ad fugiendum? �8�
Quid Daedalus supra së vidit? �u
Quae animalia natura Volare possunt? ���
Cûr homô voläre nôn potest? P�
Quas res mirabilés Daedalus lam cônfëcerat? �A
Quômodo Daedalus äläs cônfêcit? p
Ubi fixae sunt alae? �q
Cur Îcarus nôn statim Volàre potuit? �d
Quid Daedalus filium suum docuit? M
. Ubi pater Îcarum Voläre iussit? `�
. Cur ei nôn licëbat in summum caelum ascendere? ���
1—‘>—~I>—I
"-’*".°.\°9°N.°‘.U‘r".W!"
Lêctiô tertia (versüs 83-145)
Exercitium 7
Exempla: Thëseus, postquam ë Crëtä profectus est, Naxum vënit
= Thëseus ë Crëtä profectus Naxum vënit.
Quintus, qui cultrum medicî Verëbätur, oculôs clausit
= Quintus cultrum medicî Veritus oculôs clausit.
1. Minôs Thëseum [= postquam Thëseum persecûtus est]
domum revertit.
2. Daedalus filium
sequere me!” inquit.
3. Ita ______j_ [ = Postquam ita locûtus est] Daedalus cum filiô ëvolävit.
[= Postquam filum Ariadnae secûtus est]
4. Filum Ariadnae
Thëseus exitum labyrinthi repperit.
5. Tabellarius canem
6. Aegeus filium mortuum esse
arbiträbätur] in mare së iëcit.
Exercitium 8
1. Peloponnésus nôn insula, sed ________________ est.
2. Daedalus et lcarus ë labyrinthô ëvolantës nova gaudébant
ac m [= magnum numerum] insulärum miräbantur.
3. Îcarus [= deorsum aspiciëns] paene tôtum
terrärum Vidëre poterat,
lùcentem Vidit.
4. Puer L [= nimis audax] in summum caelum ascendit.
5. Tum ___._________ [= factum est] id quod pater timuerat: s61
[< prope] cèram mollivit et pennäs ussit.
6. Puer, lacertés nûdôs , in mare cecidit.
7. Haec fabula nôn sôlum dëlectandi,
nârrätur.
8. Ex omnibus fäbulis haec dë
dëlectat.
9. Puer fessus Syram abeuntem nôn
10. Rës quae procul absunt parvae esse
11. In somnis Quintus Voläre sibi
12. Si industrius es, multum discis,
13. Nôli ä rëctä Viä __ ___ !
[= sürsum aspiciëns] sôlem
[< cadere] Ïcari Quintum
[= së Voläre putat].
98
[= postquam filium Osculatus est] “lam
[= qui canem verëbätur] inträre nôluit.
[= qui filium mortuum esse
[= sed] etiam monendi
[= si autem] piger es, ‘nihil discis.

EXERCITIA 9-11
CAP. XXVI
Exercitium 9
)—I>-‘|—II—I
S-’~’!""‘.°.\°9°.\l9".~"r"."’!"’!"‘
Quis fugam Daedali et Îcarî animadvertit? �n�
Quid arbiträtus est pästor qui eôs voläre vidit? �p�
Cûr pater et filius nôn rëctâ viâ Athënâs volävërunt? ��
Quid volantës sub së Vidérunt? ���
Quid est Peloponnésus? `F�
Quémodo Peloponnésus cum reliquä Graeciâ coniungitur? j�
Quid est Corinthus? ���
Quärë Îcarus ad sôlem ascendit? 0��
Quid tum puerô temeräriô accidit? `_�
Quid appellâtur id mare quô Îcarus cecidit? �K�
. In quä însulâ inventum est corpus pueri? ���
Cûr Quintus fessus nôn est fäbulâs audiendô? `��
Quärë närrätur haec fäbula? 0��
Lëctiô gmmmatica (versüs 146-162)
Exercitium 10
Exempla: Nävigäre necesse est. Nautae nävigàre cupiunt.
Nävês necessäriae sunt ad nävigandum.
Nautae cupidï sunt nävigaLzlï.
Nautae pecùniamfaciunt nàvigafl.
Nàvigäre înfînitîvus est. Nävigandum nôn înfînitîvus, sed
est.
. Nàvigandum accüsätîvus gerundiî est; nàvigandg’ est
nävigandg’ gerundiî.
înfînitîvus: vocäre. Gerundium: accüsätivus voca
voca , ablätîvus 1/0ca_____ .
înfînitîvus: vidére. Gerundium: accüsätîvus vide
vide , ablätîvus vide
Înfinîtîvus: legere. Gerundium: accüsätîvus leg
lege , ablätîvus leg
înfînitîvus: audîre. Gerundium: accüsätîvus audi
audi , ablätîvus audi
Exercitium l l
1.
P-‘r-Ar-A
E\’*"‘.°.\°P°.\l.°‘
accidere, acîJsse
capere, isse, um esse
cônsîdere, côn_______isse
—ficere, - isse, - um esse
flgere, ___isse, um esse
invenïre, in isse, in um esse
iungere, isse, um esse
iuväre, jisse, um esse
mergere, isse, um esse
movére, jisse, um esse
. —spicere, - isse, — um esse
ürere, isse, um esse
99
, genetivus
, genetivus
, genetivus
, genetivus
Lêctiô grammatica
gerundium
[L 2] B, 4]
acc. -ndum —endum
gen. -mil‘ —endz'
abl. -ndé -endé
capiô -iunt
—ficiô —iunt
-spiciô -iunt

CAP. XXVII
Cap. XXVII
Lëctiô I
ablätîvus înstrùmentî
ager
agere
agricola
amoenus
aräre
arätor
arätrum
cingere
colere
côpia
crëscere
dënique
falx
fertilis
frügës
frümentum
instrûmentum
invehere
mätürus
metere
negôtium
parum
päscere
pecus
prae
regiô
rudis
sëmen
serere
spargere
ûti
ûva
-ve
Vinum
vitis
EXERCITIA 1-3
CAPITVLVM VICESIMVM SEPTIMVM
Lëctiô prima (versùs 1-49)
Exercitium 1
P‘.*"P’!"!"
6.
7.
Exempla: Qug instrümentg agricola metit? Falce rnetit.
Qui metit falce utitur.
Discipulus stil_ in tabulä scribit.
Discipulus qui scribit stil_ et tabul utitur.
Miles gladi et scüt____ et ali arm pugnat.
Miles pugnàns gladi et scüt____ et ali arm utitur.
Qui in aliam terram it aut näV aut curr aut equ Vehitur.
Avis Voläns älî ùtitur; homô ambuläns ûtitur ped____.
In loquendô lingu__._ ûtimur, aur ûtimur in audiendô.
Exercitium 2
1. Hortus Iûlii [= pulcher] agris
2. Mënse Augustô metitur; deinde arantur.
3. Vir cuius est agrôs colere dicitur.
4. Agricola qui arätrô
5. Arätrum est quô agricola arat.
6. [= qui arat] duôs bovës, qui trahunt,
[= ante] së
7. Agricola qui serit sëmen manü
9°
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
NoVum frûmentum ex parvis
Agricolae mënse Augustô frûmenturn solent, quia eô mënse
frümentum n est.
est instrümentum quô frümentum metitur.
Agricolae prirnum arant, deinde T , [= postrëmô]
metunt: ita agricolae agrôs suôs
Agri Iülii, qui magnàs ferunt, Î sunt.
In campis qui nôn arantur ovës, porci, boVës
Facilius est päscere quam agrôs colere.
In Italiä [= nôn satis] frümenti metitur; itaque magna
frümenti ex Àfricâ in Italiam
Aegyptii bis terj [= bis V€l ter] in annô metunt.
Latium dicitur ea in quä urbs Rôma sita est.
Antiquî Latini hominës [= indocti] ac barbari erant.
Vineae sunt agri qui ferunt.
efficitur ex frügibus Vitium, quae dicuntur.
Exercitium 3
1.
Quid Iulius post meridiem facere solet? ��
2. Quid créscit in agris qui hortum cingunt? �
.\09°.\1.°‘.U“:*>‘P°
10.
11.
Quô mënse metitur frûmentum? P*
Quid est agricolae negôtium? `�C
Quid est arätrum?
Quae bëstiae arätrum trahunt? ��E
Quômodo serit agricola? �PD
Quô instrùmentô ùtitur agricola qui metit? �
Cuius pater est Säturnus? �/
Quid fëcit Säturnus postquam ë caelô pulsus est? ��
Cûr magna Italiae pars nôn aràtur? �
100

EXERCITIA 4-6
CAP. XXVII
12
13.
14
15
. Quid est negôtium pästôris?
Unde frùmentum Rômarn invehitur? @=
. Cür necesse est solum Àfricae rigàre? p�
. Quotiës in annô Aegyptii metere possunt? P�:
Lëctiô secunda (versüs 50-114)
Exe
.5.\o.°°.\r.0\sfl:'>.w!\>
11.
Exe
1.
2.
97:“
.‘9.°°.\1.°‘
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16
Exe
1
2
3.
4
5
rcitium 4
Exempla: Pater filium surge_re et Stag, tacfig et audir_e iubet =
Pater filiô imperat ut surga_t et stgt, tacea_t et audia_t.
Magister discipulôs cônsidere et tacëre iubet = Magister discipulis
imperat ut.....
Magister Märcum surgere et respondëre iubet = `�>
Domina ancillam inträre iubet = 0�=
Gubernätor nautäs aquam haurire iubet = �%!
Dominus servôs industrië labôräre iubet = `<
Iülius iänitôrem Vigiläre et domum bene cùstôdire iubet = ........ ..
Dux militës oppidum hostium oppugnäre iubet = ........ ..
Iûlius servum medicum arcessere iubet = @�.
Medicus Quintum ôs aperire et linguam ostendere iubet = ........ ..
Medicus Iülium bracchium pueri tenëre iubet = ........ ..
Iülius serVôs cônsistere et manëre iubet = ........ ..
rcitum 5
Iülius [= villam cum agris] habet sub monte Albänô.
Multî dominï Rômâni, qui ipsi in agris nôn ____ ,
[= opus] agricolârum indignum esse [= putant].
Iülius in praediô suô [= sub urbe sitô] nôn labôrat,
sed
Itaque se agricolis beätum esse
Rômae Iülius multa negôtia
ùllum ei est.
Post meridiem dominus [= circum] agrôs et Vineäs ambulat.
Nôn urbs, sed amoenum et quiëtum Iülium dëlectat.
est agricola qui aliënôs agrôs dominô colit.
colônus DCCC sëstertiôs Iûliô dëbet.
Iûlius colônô imperat mercëdem solvat: “Solve mercédem, quam iam
saepe të [= ä té] poposci!”
Colônus pauperrimus, qui nummum possidet, së ad pedës
domini ; miser colônus dominum ut patientiam habeat.
Iûlius: “Vir sum, sed hic finis est patientiae meae!”
Colônus: “Nôli më ab uxôre gravidä ! Per omnës deôs të ôrô.”
Iûlius colôni movëtur: colônô imperat ut uxôrem
cùret ac mercëdem inträ [XXX] diem solvat.
infantium multum temporis magnamque
. Bona màter infantës suôs nôn , sed bene cürat.
[= existimat].
[< urbs] cüräre dëbet, neque
postulat.
rcitium 6
. Ubi ambulat Iûlius? ��
. Quälës sunt Villae quibus lacus Albänus cingitur? �L�
In quà Italiae regiône plürimae sunt Villae? `�%
. Quôs Iùlius ambuläns aspicit in agris? ���
. Cür Iûlius së prae agricolis beätum esse cënset? ��1
101
Lêctiâ II
[1] —et —ent
[2, 3, 4,] -at —ant
[1] -äre
—et
[2] —ëre
-eat
—ent
-eant
-ant
-iant
abs
cûra
cënsëre
circä
colônus
existimäre
gravida
labor
labôräre
ne... quidem
neglegere
ôräre
ôtium
patiëns
patientia
prae
praedium
precës
prô
prôicere
quidam
quiëscere
rapere
rûs
suburbänus
tricësimus
urbänus
ut

CAP. XXVII
Lêctiô III
[1]
—em —émus
—és -étis
—et -ent
[2, 3, 4]
-am —ämus
—äs —ëtis
-at —ant
sim simus
SIS sitis
sit sint
[1]
—et —ëmur
-ëris—ëmini
—ëtur -entur
[2, 3, 4]
—ar -ämur
-äris-ämini
-ätur -antur
EXERCITIA 6-8
Quid est colônus? ��Y
Omnësne colôni mercëdem ad diem solvërunt? �i
Quot sëstertiôs quidam colônus Iüliô dëbet?
Quid Ifilius illi colônô imperat? �e\
10. Quid colônus Iülium ôrat? PJU
11. Cûr colônus mercëdem statim solvere nôn potest? ��Q
12. Quot liberi i11i colônô sunt? �&W
13. Cür uxor colôni liberôs cùräre nôn potest? `;F
14. Quid Iûlius colônum monet? PeZ
.\°.°°.\1.°*
Lêctiô tertia (versüs 115-180)
Exercitium 7
Exempla:
Dominus servum monet ut industrius s_it: ut1ab6re_t néve quiésca_t: “Moneô
të ut industrius ü_s: ut labôr_ë_s nëve quiés<:§1_s_!” Servusz “Opus nôn est më
monëre ut industrius gig: ut labérfl néve quiéscfi.”
Dominus servôs monet ut industrii È: ut labérfl néve quiéscg1_r_1g:
“Moneô VÔS ut industrii id; ut1ab6r_é’£ néve quiéscét_is.” Servi: “Opus
nôn est nôs monëre ut industrii simus: ut labôrëmus nëve quiëscämus.”
1. Iûlius colônô imperat ut mercëdem solv : “Imperô tibi ut mercëdem
S01V l”
2. Iûlius: “His litteris magister rnê monet ut mercëdem solv .
3. Dux milités monet ut fortiter pugn___ et hostës Vinc : “Moneô VÔS ut
)3
fortiter pugn et hostës Vinc 1”
4. Miles fortissimusz “Audite, amici: duX nos monet ut fortiter pugn et
hostës vinc ”
5. Iûlius ad amicum absentem scribit: “Té ôrô ut ad më scrib aut ipse
‘n
Veni_ . Cûrà ut vale et me am
6. Iûlia: “Mater semper më monet ut cauta s
pueri, ut cauti s ”
7. Märcus: “Mater të monet ut cauta s quia tû cauta nôn es; nôs Vèrô cauti
sumus: itaque opus nôn est nôs monëre ut cautî s ”
, nec umquam monet VÔS,
Exercitium 8
Exempla:
Dominus imperat ut servus Verberï et inclùdï (= Dominus servum
Verberfi et inclûdi iubet). Servus: “Cur imperäs ut ego Ve1‘b€1'_€_I' et
inc1ud_qg?” (= “Cûr më verberäri etinc11'1diiubés?”) Dominus: “Më ridës!
Itaque imperô ut Verberér_i's et incl1‘1d2‘uLis!” (= “Itaque të Verberäri et inclûdi
iubeôl”)
Dominus imperat ut servi Verberentur et inclüdantur (= D. servôs Verberäri
et inclûdi iubet). Servi: “Cür imperàs ut nôs Verberëmur et inclüdämur?”
(= “Cur nôs Verberäri et inclûdi iubës?”) Dominus: “Më ridëtis! Itaque
imperô ut verberëmini et inclùdämini!” (= “Itaque VÔS Verberäri et inclûdi
iubeô!”)
1. Dominus imperat ut servus Voc et interrog (= Dominus
servum VOC et interrog iubet).
2. Iûlius imperat ut pästor prehend____ et tene (= Iü1ius pästôrem
prehendÎ et ten iubet).
I):
3. Colônus: “Cùrâ ut ovës tuae ab agris prohibe
4. Dux nüntium monet ut cautë ex castris ëgredi
sibi auxilium mitt_____ .
et ôret ut sine morä
102

EXERCITIA 9-11 CAP. XXVII
nëve audi__ ab hostibus!”
: “Cûrä ut bene lav
5. Dux: “Cave në Vide
6. Màter fîlium monet ut bene lav
, Märce, nëve
sordidis manibus proficisc__ !”
7. Märcus: “Dävus semper cürat ut ego bene lav nëve sordidis manibus
proficîsc
8. Mäter filiôs monet ut bene lav____ : “Cüräte ut bene lavj , fîliî,
nëve sordidis manibus proficîsc ”
9. Märcus: “Dävus semper cûrat ut nôs bene lav__.___ nëve sordidis manibus
proficisc ”
Exercitium 9
1. Iûlius agricolàs interrogat dë rébus __j__ [< rûs]. calor
2. __:__ sôlis efficit ut vînum bonum fiat. frigus
3. Nihil vîneîs magis :___ quam sôl et calor, neque Li grex
[= ûlla rës] iîs magis _____ quam imber et Î . immätùrus
4. Solum nôn ümidum, sed ______î est. inhûmänus
5. Î est magnus numerus bëstiärum quae simul päscuntur. në
6. Pästor cûrat ovës ë grege aberrent u ä lupô rapiantur. nëquam
7. Servus qui ofiîcium suum neglegit ___j. [= improbus] est. nëve
8. Pästor ovës, quae frümentum _____ [<——> mätürum] carpere nocëre
volunt, ab agrîs e dëbet. prôdesse
9. Canis caVet ___._ ûlla ovis ë grege aberret. prohibëre
10. Iûlius, quamquam sevërus exîstimätur, tamen Î nôn est. quidquam
rüsticus
Exercitium l0
1. Dë quibus rébus Iûlius agricoläs interrogat? ���
Cûr agricola cënset Vînum bonum futûrum esse? �M�
Quid vineis mäximë prôdest? �#�
Quid Iûlius agricoläs monet? �2�
Cür agrî Iüliî arte rigäri nôn possunt? 0O�
Quid est oflîcium pästôris? `��
Cür ovis nigra ë grege aberrävit? �x�
Quômodo serväta est ovis? pK�
Quid Iûlius dë ilk‘) pästôre existimat? `��
Cur necesse nôn est pâstôrem arcessere? `t�
Quid pästor dominum ôrat? `I�
Quid Iûlius duôbus agricolîs imperat?
Quid faciunt ovës dum pästor ita tenëtur? �l�
Agricolae hoc Videntës quid agunt? �<�
Tüne Iùlium dominum sevërum esse censés? ���
siccus
I-‘)—‘|>—-l|—‘)—IP—‘
$"':"5*’!"."".°.\°9°.\1.°‘P‘!“.°’!"
Lêctiô grammatica (versüs 181-235) Lêctiô grammatica
Exercitium 11
Àctîvum indicâtîvus et
1. Intmt est tempus praesëns; intrg‘ quoque tempus Î est. COHÎÜHCÎÏVUS
2. Intra|t est indicätivus praesentis; intr|e_t nôn indicätîvus, sed coniûnctîvus
praesentis est. PW’-Sentis
3. Tacelt, claud|z't, dormilt est indicätîvus praesentis; tace|g_§, claud|_a_t,
dormilgtf ______ Î est.
4. Coniûnctîvus praesentis; persôna tertia: [1] —et, —ent, [2, 3, 4] -at, —ant;
persona secunda: [1] — , — , [2, 3, 4] — , — ;pers('>na
prima: [1] - , L, [2, 3, 4] — , -______.
103

CAP. XXVII / XXVIII
âct. sing. plùr.
[1] —e|m -ê|mus
—ês -ê|tis
-e|t -e|nt
[2,3,4]—a]m —d|mus
—ä|s —d]tis
—a|t -alnt
pass. sing. plûr.
[1] —e|r —ë|mur
—é]ris -élmini
—é]tur -e|ntur
[2, 3, 4] —a|r -oi|mur
—ä|ris —ä[minï
—â|tur —a]ntur
prô-sum —sumus -sum‘
—sim -sis -sit...
rapiô -iunt
Cap. XXVIII
Lëctiô I
-ësim|us -a -um
40, 50, 60, 70, 80, 90:
-ginté
-gésimlus -a -um
200, 300, 600:
—cent|î —ae -a
-centësim|us -a -um
400, 500, 700, 800, 900:
—gent|î —ae -a
-gentësim|us -a -um
EXERCITIA 12 / 1
Sing. Plür. Sing. Plûr.
5. Pers. 1 voc voc vide vide
6. Pers. 2 voc voc vide vide
7. Pers. 3 voc voc vide vide
8. Pers. 1 dûc düc____ audi audi
9. Pers. 2 dùc dL'¢cj_ audi audi
10. Pers. 3 düc dücî audi audi
11. Coniûnctîvus praesentis Verbî esse: singuläris: pers. 1 sim, 2 s
3 s , plürälis: pers. 1 s , 2 s , 3 s_____.
Passivum
12. Amàltur est indicätîvus praesentis passîvî; am|êtur
praesentis passîvi est.
13. Tené|tur, scrz”b|itur, pünîltur est indicätîvus praesentis passîvî; tene|ätur,
scrîb|àtun pam'|atur___ T? __ est.
14. Coniûnctîvus praesentis passîvî: persôna tertia: [1] —êtur, —entur, [2, 3, 4]
-dtur, -antur; persôna secunda: [1] - , — , [2, 3, 4] -___,
- ;persôna prima: [1] - , - , [2, 3, 4] - , I
Sing. Plûr. Sing. Plûr.
15. Pers. 1 voc voc vide vide
16. Pers. 2 voc voc vide vide
17. Pers. 3 voc voc vide vide
18. Pers. 1 düc dûc audi audi
19. Pers. 2 dûc düc audi audi
20. Pers. 3 dûc dûc audi audi
Exercitium 12
1. créscere, isse.
2. dêsinere, dê isse.
3. neglegere, isse, um esse.
4. poscere, isse.
5. prôdesse, isse.
6. quiêscere, isse.
7. rapere, isse, um esse.
8. spargere, isse, um esse.
CAPITVLVM DVODETRICESIMVM
Lêctiô prima (versüs 1-55)
Exercitium 1
.°‘.U‘r*>.U°!\’:-‘
Exemplum: Vîgintî annîs post = vîcësimô annô post.
20. Vîcësimus -a -um 80. octôgësimus 500. quîngentësimus
30. tricësimus 90. nônägësimus 600. sescentësirnus
40. quadrâgësimus 100. centësimus 700. septingentësimus
50. quînquägësimus 200. ducentësimus 800. octingentësimus
60. sexägësimus 300. trecentësimus 900. nôngentësimus
70. septuägësimus 400. quadringentësimus 1000. millësimus
[XXX] annis post = annô post.
[XL] annis post = annô post.
[L] annîs post = annô post.
[Lx] annîs post = annô post.
[LXX] annis post = annô post.
[Lxxx] annîs post = annô post.
104

EXERCITIA 2-3
7. [xc] annîs post = annô post.
8. [C] annis post = annô post.
9. [CC] annîs post = annô post.
10. [CCC] annîs post = annô post.
11. [cccc] annîs post = annô post.
12. [D] annîs post = annô post
13. [DC] annîs post = annô post.
14. [DCC] annîs post = annô post.
15. [DCCC] annîs post = annô post.
16. [CM] annîs post = annô post.
17. [M] annîs post = annô post.
Exercitium 2
1. angustum Siciliam ab Italiä [=—diVidit].
2. Tempestâte mâximä necesse fuit mercës ë näve
3. Mëdi Verbîs Lÿdiae turbätus est.
4. Mëdus: “ deus an homô est iste dominus tuus, cui ventî
[= pärëre] Videntur?”
5. Iësùs Christus est in oppidô Bethlehem; [= illüc] vënërunt
rëgës ex oriente, qui infantem [= sîcut] deum
6. Magna hominum Chrîstum docentem sequëbätur.
7. Ex ___j__ [= tôtä] Iûdaeä hominës aegri, qui dé factis
8.
9.
10.
11.
12.
eius miräbilibus audiverant, ad Chrîstum conveniëbant.
Deus, qui semper Vivit, nôn , sed ___:__ est.
Hominés, qui Î ac , mortälës sunt.
est qui vidëre nôn potest, qui audire nôn potest,
qui loqui nôn potest,
Mëdus manum ,_j:_ et [= parvum librum] Lÿdiae
Matthaeus facta et Christi [= närrat].
Exercitium 3
r-—-.‘)—-
[\)r#
.°.\D9°.\1.°‘.°‘r'>.U’!":-‘
Quô nävigant Mëdus et Lydia? p/
Estne mare adhûc turbidum? P�D
Ubi est fretum Siculum? p�C
Quä dë causä gaudent nautae? �d8
Cür nôn gaudet mercätor? p�C
Dë quibus rébus côgitat Mëdus? @�G
Cür Lÿdia Mëdum aegrôtäre putat?
Ubi nätus est Christus? p�>
Ubi sita est Iüdaea? ��Z
Qui Chrîstum parvulum adôrävërunt? `�
. Cùr hominës aegri ad Chrîstum conveniébant? p)D
Quid Lÿdia Mëdô ostendit? �|C
105
qui ambuläre nôn potest.
CAP. XXVIII
adôräre
animus
apprehendere
caecus
claudus
dictum
disiungere
éicere
eô
extendere
fäma
fretum
immortâlis
libellus
memoräre
mori
mortälis
mütus
näsci
nätus
oboedire
surdus
turba
üniversus
utrum
velut

CAP. XXVIII EXERCITIA 4-6
Lêctiô II Lëctiô secunda (versüs 56-108)
Exercitium 4
Exempla:
-ret -rent Dominus servô imperävit ut tacër_e_t et audîr_et, tum eum monuit ut labôrär_et
-rëtur —rentur nëve quiëscer_et: ut industrius Let.
[1] -äret -ärent Dominus servis imperävit ut tacég§n_t et audi;;_n_t, tum eôs monuit ut
-ärëtur -ärentur labôrägt nëve quiësceÿt: ut industrii essent.
[2] -ëret -ërent Dominus imperävit ut servus improbus vocäir, prehendegg, tené;é_t_u_r,
-érétur -ërentur pünîÿ.
[3] -eret -erent Dominus imperävit ut servi improbî vocärentur; prehenderentur, tenërentur,
-erëtur —erentur pünîrentur.
[4] -îret —îrent 1. Iësüs Virô claudô imperävit ut surgj et ambulj .
-irétur —irentur 2. Medicus Quintô imperävit ut ôs aperî. et linguam ostendî .
esset essent 3. Dux mîlitës monuit ut fortiter pugnî nëve hostës tim__ .
4. Minôs postulävit ut Athëniënsës ad Minôtaurum mittÎ .
5. Ariadna Thëseum monuit ut cavj né ä mônstrô occîdî .
6. Thëseus Ariadnam rogävit ut së ante iänuam opper
7. Minôs imperävit ut Daedalus in labyrinthum inc11‘1d__ .
8. Daedalus fîlium suum monuit ut cautus esj in volandô.
9. Chrîstus eflicere poterat ut hominés caeci V , surdi audj ,
mûtî loquj , atque ut aegri sänî es
anima Exercitium 5
cessäre 1. Mëdus Lÿdiam ____ [= ôrat] ut aliquid sibi legat.
cônstâre 2. Lÿdia librum Î [= aperit] et legit dë Iaîrô,
ëvolvere Iüdaeôrum, cuius filiam mortuam Iësüs n [= excitävit].
habërî 3. Médus: “ T deôs immortälës! Deus tuus mäximam
Înferï habëre vidëtur! ”
mundus 4. Trés dii üniversum Î____ inter së dîvisisse dîcuntur.
nävicula 5. Iuppiter deus mäximus n [= exîstimätur].
per 6. Plütô n. [= rëx est] apud Î , ubi
potestäs mortuôrum velut umbrae n dîcuntur.
princeps 7. Quärtä n noctis discipulî, qui in Î [= parvä näve]
rêgnäre erant, Iësum super mare ambulantem vîdërunt.
rogäre 8. Discipulîs turbàtîs Chrîstus “ ___Î estôte!” ait.
salvus 9. Incipiéns mergî Petrus clämävit: “Domine, Î më fac!”
suscitäre 10. Paulô post ventus
VŸIŸËÎÜ Exercitium 6
vlglha 1. Cür Mëdus Lÿdiae libellum reddit neque ipse legit? ���
2. Quid Iësüs Virô claudô imperävit?
3. Quid Iairus rogävit Iësum? �V�
4. Quid fécit Iësüs in domô Iaîrï? �C�
5. Potestne Iuppiter hominës mortuôs suscitäre? p��
6. Qui diî mundum inter së dîvîsërunt? h�
7. Quis deus rëx maris est? @��
8. Quis apud Înferôs rëgnat? �z�
9. Quômodo Iësüs ad näviculam discipulôrum vënit? �t�
10. Cür turbätî sunt qui in näviculä erant? `��
11. Quid Iësüs Petrum facere iussit? �
12. Num Petrus mersus est?
13. Quid dîxërunt discipulî postquam Iësüs in nâviculam ascendit? 0�
106

EXERCITIA 7-8
Lêctiô tertia (versüs 109-189)
Exercitium 7
9.
Exempla:
Mater filiam monuit ut cavér_e:’c né in fluvium cadegg ac mergerëtur; nec Vërô
opus erat monëre fîliôs ut cavégit né in fluvium cadegit ac rnergerentur.
Filia: “Mater mé monuit ut caväï në in fluvium cadegæ ac mergeg; sed
cür nôn monuit Vôs, puerî, ut caVëËs në in fluvium cadeitis ac
mergerérnini?”
Filii: “Mater té monuit ut cavéfi në in fluvium cade£’s ac merged, quia
cauta nôn es; nec Vërô opus erat nôs monëre ut cavërëmus në in fluvium
caderêmus ac mergerémur.”
Médus: “Dominus a më postuläbat ut semper industrius es
Lÿdia: “Amîcae meae më ôrâbant ut Rômae sëcum manë
persuäsistî ut tëcum venî ”
Mëdus: “Gaudeô quod amicae tuae tibi persuadére nôn potuërunt ut Rômae
manë nëve mëcum veni___: .”
Iülius: “Nônne VÔS monueram, fîliî, në arborem ascendj ?”
Quintus: “Certë nôs monuerâs ut cautî es nëVe arborem
ascendî , sed Märcus mihi persuäsit ut arborem ascendj. �T
Iûlius: “Quômodo Märcus tibi persuädëre potuit ut arborem ascend_j_ ,
si ego të monueram ut cautus es nëve id face ?”
Lÿdia: “Laetàminî, nautae! Christus cûrävit ut Vôs salvî es
mäximô perîculô servaj .”
Nauta: “Fortasse Chrîstus cûrävit ut tü serväÎ , at certê Neptûnus
cûrävit ut ego servä_____ I”
Lÿdia: “Chrîstus cürävit ut nôs omnës serväî .”
a)
, sed tû mihi
atque ë
Exercitium 8
Exempla:
Quärë Mëdus Rômam venit? Rômam Venît, g amicam suam Videa_t
[= ...quia amicam suam Vidére Vult].
Quaré Médus fugit? Médus fugit, gg serviat [= ...quia servire nôn Vult].
Quaré Médus Rômam Vénit? Rômam Vênit, g amîcam suam vidër_et
[= ...quia amîcam suam vidëre Volëbat].
Quärë Mëdus fùgit? Mëdus fügit, n_ë servig [= ...quia servire nôlëbat].
Magister calamum prômit, scrîb [= quia scribere Vult].
Mercätôrës mercës Vëndunt, pecùnîam faci [= quia pecüniam
facere Volunt].
Pästor umbram petit, l in sôle arnbul__: [= quia in sôle ambuläre
nôn vult].
Hominës Vestîmenta gerunt, Î frigj [= quia frîgëre nôlunt].
Ariadna Thëseô fïlum dedit, î eum serv [= quia eum serväre
volëbat].
Daedalus alas cônfëcit, ____ ë labyrinthô ëvol____ [= quia ë labyrinthô
ëvoläre volëbat].
Lydia oculôs clausit, fulgura Vidj_ [= quia fulgura Vidëre nôlëbat].
Multî hominës aegrî ad Chrîstum conveniëbant, ab eô sän
[= quia ab eô sänärî Volëbant]
107
CAP. XXVIII
Lêctiô III
[L 2, 4]
—rem —rëmus
-rës —rëtis
-ret -rent
[3]
—erem —erëmus
—erës -erëtis
-eret - erent
[1, 2, 4]
-ret —rémur
-réris —rëminî
-rëtur —rentur
[3]
—erer - erëmur
-erëris -erëminî
-erëtur -erentur
essëmus
essëtis
essent
essen1
essës
esset
coniünctïvus post
ut, née
(< finis : id quod
petitur)

CAP. XXVIII
admîrärï
attentus
eundî
impendëre
mälle mälô mävult
pecülium
perîculôsus
perîculum
perîre
persuàdëre
pervenîre
potius
praedô
salväre
servîre
spëräre
tranquillitäs
tütus
vîtäre
vorägô
Lêctiô grammatica
EXERCITIA 9-11
Exercitium 9
1.
p_.a
)_..|
,_n
12.
13.
14.
15.
16.
.0.\D9°.\1.°‘.U‘r'>P~‘!\’
. Gubernätor dîcit ‘së mori
Discipulî ad Iësum accessërunt dîcentës: “Domine, [= salvôs fac]
nôs! I”
Iësüs Ventîs imperävit et facta est [< tranquillus] magna.
Nôn sôlum tempestätës, sed multa alia nautîs
maritimî nävës persequuntur ut mercës rapiant.
Nüllum mare est à praedônibus.
Scylla dîcitur saxum [< perîculum] quô nävës franguntur.
est lQcus quô nävës flûctibus vorantur.
Difiîcile est omnia maris perîcula
Mëdus së salvum in Graeciam perventûrum esse.
Is enim in Graeciä lîber vîvere quam in Italiä dominô sevërô
; itaque cupidus est in Graeciam [< ire].
quam servire’: “Ego morî
quam servîre.”
Inträ sex Vel octô diës amîcî nostrî in Graeciam
Haud facile fuit Lÿdiae ut Rômä proficîscerëtur.
Gubernätor pulchritûdinem änulî [= mîrätur].
Discipulus est qui studiôsë audit.
est pecünia dominî quae servô datur.
Exercitium 10
1.
,_.,_.,_.
l\)r—d
S3.\O9°.\l.°‘S-".*“P’!"
Quem gubernätor putat potestätem maris habëre? @�=
Iamne nävis extrâ perîculum est? ��9
Quärë praedônës maritimî nävës persequuntur? P�@
Quae perîcula in fretô Siculô nautîs impendent? �5
Cür Mëdus in Graeciä vîvere mävult quam in Italiä? �0
Cui dominô Mëdus serviëbat? 0�5
Quid dominus Rômânus ä Mëdô postuläbat? ;3
Quârë Mëdus ë villi domini Rômam fügit?
Quômoclo Mëdus Lÿdiae persuäsit ut sëcum venîret? �/
Quid Lÿdia gubernätôrî ostendit? pj.
. Cür gubernätor Mëdum ânulum ëmisse mîrätur? ��4
. Cür Mëdus rubet neque respondet? 0�6
Lêctiô grammatica (versüs 190-232)
Exercitium 1 1
Àctîvum
coniünctîvus imper— 1. Amà|bat est indicätîvus imperfectî; amä|r_et nôn indicätîvus, sed
fectî 1 imperfectî est.
2. Tacê|bat, leg|ébat, dormi|êbat est indicätivus imperfectî: tacélggt, leg|@§,
dormz'|;e_t ___j___. est.
3. Ôoniünctîvus imperfectî: singuläris: pers. 1 -rem, 2 — , 3 - ;
äct. plûrälis: 1 - , 2 — , 3 -
sing. plür. Sing. Plür. Sing. Plür.
[1,2,4] -re|m -rê|mus 4. Pers. 1 voca vocä vidé vidé
‘ÏËIS ‘TËIÜS 5. Pers. 2 voca voca vidé vidé
"elt "elm 6. Pers. 3 voca vocä vidé vidé
[3] —ere|m —erê|mus 7. Pers.1 düc düc audî audï
‘W515 ‘ETËIÜS 8. Pers. 2 dûc düc audï audï
‘mlt '”e|"t 9. Pers. 3 dûc düc audï audî
108

EXERCITIA 12 / 1-2 CAP. XXVIII / XXIX
10. Coniünctîvus imperfectî verbî esse: singulâris: pers. 1 essem, 2 es
3. es ; plürâlis: pers. 1 es , 2 es , 3 es
Passivum pass.
ll. Amdlbcitur est indicätîvus imperfectî passîvî; amä|rêtur _:__ sing. plûr.
imperfecti passîvi est. [1,2] —re|r -ré|mur
12. Tené|bcitur, leg|ébo'Ltur, püniIêbätur est indicätîvus imperfectî passîvî; [4] 491m "Ëlminï
tenê|rêtur, leg|erêtur, pünî|rêturî____î_ se "é|t”’ '“’|"t“’
T: est. [3] —ere|r -eré|mur
13. Coniünctîvus imperfecti passîvî; singuläris: pers. 1 -rer, 2 -î , WËIÜS ‘eïêlminï
3 — ;plûrälis: pers. 1 — , 2 -___ , 3 — . ’"é|t”""’el"t“'
Sing. Plùr. Sing. Plùr.
14. Pers. 1 vocä vocâ vidé___ vidé
15. Pers. 2 vocä vocâ vidé___ vide
16. Pers. 3 1/oczi____ vocdj vidé___ vide’
17. Pers. 1 dûc dücî. audz'____ audï
18. Pers. 2 düc düc audf___ audï
19. Pers. 3 düc due audï audï
Exercitium 12
1. discere, _:____isse
2. dïvidere, ____z'sse, _j_um esse
3. éicere, é_jz'sse, éjum esse ê-iciô -iunt
4. mon", Tum esse morior -iuntur
5. näscï, Îum esse
6. persuädêre, peLÎisse
7. prémere, Xisse, _:___um esse
8. surgere, _î__isse
9. vïvere, ____isse
CAPITVLVM VNDETRICESIMVM Cap. XXIX
Lêctiô prima (versüs 1-59) Lêctiô I
Exercitium 1
Exempla: Vir turbätus exclämat: “Quid facia_m? Quid spérgI_n_?” Coniünctîvus
Vir turbätus nescit quid facia_t aut quid spëre_t. dubitâtîvus (< dubitäre)
1. Mercätor queritur: “Quid fad; ? Quômodo uxôrem et lîberôs al ?
Quômodo nôs viv sine pecüniä?”
2. Mëdus së interrogat: “Quid Lÿdiae responde
an tace ? Quômodo më excûs ?”
3. Mëdus nescit quid Lÿdiae responde
4. Ariadna: “Quid nunc ag ? Nesciô quô më Vert___ . Unde auxilium
? Utrum vërum dîc
pet__ ? Quem deum invoc ?”
5. Îcarus: “Inclüsî sumus, pater. Quid faci__ ? Quômodo exitum
inveni ? À quô auxiliurn pet____.__ ?”
6. Lÿdia: “Utrum Rômae mane an proficîsc ? Utrum ride an
plôr ?” Lÿdia së interrogat utrum ride an plôr
Exercitium 2
1. Multae nävës mersae in _____Î maris iacent. adicere
2. Nautae, quamquam ____î [= haud paucî] in mari pereunt, à aestimäre
näVigandÔ nÔn jji . aflîcere
3. Mercätôrës perîcula maris adîre nôlunt, sed domî ‘ ämittere
109

CAP. XXIX
dëterrëre
dîvitiae
fëlîx
früsträ
fundus
iactüra
laetitia
lucrum
maestus
mîrus
nônnùllî
nostrum
perturbäre
precàri
querî
remanëre
spës
trîstitîa
vestrum
vîta
Lêctiô II
coniûnctivus post
ut cônsecütîvum
(< côn—sequî)
10.
11.
12.
13.
. Ita nauta mercàtôrem
EXERCITIA 3-4
Nôn decet mercës plüris
Mercës Vëndendô mercätor magnum
sed ea
quam vitam nautärum.
së factürum esse spëräbat,
iam periit, postquam mercës ëiectae sunt.
Mercätor sic : “Heu, më miserum! Omnës mercës meäs
'3)
Gubernätor: “Hominës
[= ë nôbis]
sumus quod adhüc vivimus: nëmô
ämîsit.”
[= trîstem] cônsôlârî cônätur, sed
[< iacere] mercium mercätor mäximâs [< dives]
ämîsit.
Mercätor: “Nëmô [= ë Vôbîs] assem ämîsit. nôn
est vôs laetärî.”
[<1aetus] nautärum mercätôrem nôn , neque
[< trîstis] mercätôris nautäs aflîcit.
Vir e. [= valdë turbätus] deôs [= ôrat] ut
mercës sibi reddant.
Adverbium ad Verbum [= additur].
Exercitium 3
I-l!—‘
"‘.°.\°9°.\153‘$J‘!"‘P’!"!“
12.
Ubi sunt eae nàvës quae in mare mersae sunt? 0��
Cür mercâtôrës domi remanëre solent? ��
Quômodo lucrum faciunt mercätôrës? �"�
Quid mercätor Ôstiä proficîscëns spëräbat? 0�
Quômodo mercätor iam pauper factus est? ��
Qua dé causä queritur mercätor? @��
Quôs mercätor alere débet? pr�
Quômodo gubernätor mercätôrem cônsôlätur? �L�
Quem accüsat mercätor? 0:�
Cür nautae së fëlîcës esse cénsent? �+�
. Quid mercätor deôs precätur? ��
Quid së interrogat miser mercätor? ���
Lêctiô secunda (versûs 60-126)
Exercitium 4
1.
2
3
4.
5
6.
7.
8.
9.
10.
Exempla: Nëmô ï stultus est g haec nôn intellega_t.
Înfäns it_a Vägît u_t mäter excitï‘.
Tanta erat potestäs régis _u_t omnës eum metuerent.
Sôl tam clärus est ut omnës terrâs lüce suâ illüstr
. Märcus tam piger est ut nihil disc
. Sextus tam industrius est ut cotidié1aud___ â magistrô.
Märcus ita së laudat ut pater eî nôn créd_.j .
. Canis tantus ac tam ferôx est ut omnës eum time
Marcus tam sordidus erat ut pater eum vix cognôsc
Orpheus tantâ arte canëbat ut ferae ad eum accéd____ .
Arîôn tam pulchrë canëbat ut alter Orpheus appe1la__.
Tantus erat numerus hostium ut Rômänî in castrîs remanë
Magna tempestàs facta est, ita ut nävis operîî flüctibus.
110

EXERCITIA 5-7 CAP. XXIX
Exercitium 5
1. Orpheus omnibus Î. est: nëmô tam _j__ est ut eum ignôret. abstinëre
2. Arîôn quoque fidicen ___j_ [= multis nôtus] fuit. allicere
3. Mëdô Arîôn _______ est [= Médus Arionem nôn nôvit]. appärëre
4. Tam pulchré canébat Orpheus ut fluvii s [= celerrimî] cantus
cônsisterent, në _______ eius turbärent. Carmen
5. Arîôn nautäs precâtus est ut sibi j____ : “Nôlîte me necäre! celsus
mihi [= sinite me] in patriam revertî!” cônfitërî
6. Nautae precibus eius ita :____ sunt ut manûs ab eô __j__ . désilire
7. Antequam in mare Î , Arîôn ____j_ cëpit et in :_____j dëspëräre
[= altä] puppi stäns ___j_ cecinit. dorsum
8. Delphinus, qui cantû _j_ erat, Arionem natantem ___j expônere
eumque in __Î suô sedentem Vëxit et in litus Graeciae se . falläx
9. __î_ [=i11inc] Arîôn ______ [= statim] Corinthum iit. fidés
10. Rëx Arîonem e [= tamquam] virum ___j_ [< fallere] ignärus
cûstôdîrî iussit. ignôtus
11. Dum rëX nautäs interrogat, Ariôn e [= subitô] iîs se . inde
12. Tum nautae __j__ suum ___.___ sunt [= fassî sunt]. maleficium
13. Haec est fäbula dë mir€1bi1i_____j__ Arionis. nôbilis
14. Nôlî l ! Spés est, dum anima est. nôtus
Exercitium 6 parce?
1. Quid Orpheus cantû suô efficiëbat? C permlttïre
2. Quärë Orpheus ad Înferôs dëscendit? ��= pefnflovere
3. Quam fäbulam närrat gubernätor? 0�7 Pr0U_nuS
4. Cür nautae Arîonî invidébant? 0.9 qua_Sl
5. Quid Arîôn nautäs precätus est? А9 rapldus
6. Quid nautae Arîonî imperävërunt? �8 repînœ
7. Quid fëcit Arîôn antequam in mare désiluit? �4 salus
8. Quômodo servätus est Arîôn? �. Sublre
9. Cui Arîôn dë salüte suä närrävit? �/
10. Num rëx Periander Arîoni crëdidit? ��2
11. Quid rëX nautäs interrogävit? �:
12. Vërumne iî respondërunt? �`
13. Cür nautae maleficium suum confessî sunt? ��2
14. Quid nôs monet haec fâbula? ��3
Lêctiô tertia (versus 127—202) Lêctiô III
Exercitium 7
1. Cum Ariôn in patriam suam névigj. magnäsque dîvitiäs sëcum com'1Imctz‘1/uspost
habj , nautae eum necäre cônstituërunt. (1) cum närrätîvum
2. Cum Ariadna nocte dormj , Théseus eam déseruit. (< närräre)
3. Aegeus, cum Vëla ätra Vid_j , in mare sé iécit.
4. Cum Îcarus s61iappr0pinquj__ , pennae ustae sunt.
5. Ariadna, cum Thëseum abiisse inte11eg.?_ , vestem scindébat.
6. Aemilia virgô Iûlium salûtäre nôlëbat, cum alium virum am___: [= quia (2) cum causale
alium virum amäbat]. (< causa)
7. Lÿdia Rômà proficîscëns et gaudëbat, cum amîcum sëcum hab____ , et
trîstis erat, cum amîcäs re1inqu______.
8. Cum nävis fl1'1ctibusiact_.______ , nautae mercës ëiécërunt.
9. Perturbätî sunt discipuli, cum Iésum super mare ambulantem Vid____ .
111

CAP. XXIX
abicere
appropinquäre
beneficium
dëtrahere
dônäre
fëlîcitäs
fînîre
fortûna
für
fûrtum
invidëre
invidia
nônnumquam
pretiôsus
rëmus
secäre
sësë
suädëre
surripere
vëlôx
10.
11.
EXERCITIA 8-10
et invidiam deôrum metu__: ,
Polycratés, cum nimis félix es
anulum suum abiécit.
Volare nôn possum, cum äläs nôn hab [= quia äläs nôn habeô].
Exercitium 8
.5.~o9°.\1.0\.Uir'>s»!~°.~
Exempla: Iülius: “Ubi est Mëdus? Rômaene est?”
Iülius interrogat/nescit ubi Mëdus s_it: num Rômae/Rômaene s_it.
Iülius interrogâvit/nesciëbat ubi Mëdus La: num Rômae/Rômaene esset.
Aemilia: “Cür Iûlia plôrat?” Aemilia interrogat cür Iûlia plôr
Mercâtor: “Quis est Ariôn?” Mercätor nescit quis Arîôn Î .
Medicus: “Doletne pës?” Medicus interrogävit num pës dole.
Syra: “Quid dicit medicus?” Syra interrogabat quid medicus dic
Aemilia: “Medicus interrogat num pës dole .”
Magister Titum interrogat cür librum nôn hab
Sextus: “Audî, Tite: Magister të interrogat cür librum nôn hab
Mëdus Lÿdiam iam interrogäverat quis es dominus eius.
Rëx nautäs interrogävit num sci__ ubi es Arîôn et quid fac
Syra dubitabat num Quintus Viv
J)
Exercitium 9
1.
2. Mëdus
.\°9°.\l.°‘ S-".*‘*P°
10.
11.
Lÿdia Mêdum appellat, quia is nummôs dominî
[< für] fëcit, ut Lÿdiae änulum
Lÿdia anulum dé digitô , ut eum in mare
Tanta fuit [< fëlîx] régis ut dî immortälës ei
Polycratës änulum [= magnï pretiî] abiëcit, ut
deôrum à [= së] äverteret.
Ànulus autem inventus est ä servô qui piscem
[= haud rärô] vîta beâta morte miserrimä
Vir prüdëns bonam et malam aequô animô fert.
Mëdus, qui nâvem [= celerem] [= propius Venîre]
Videt, gubernätôri ut negôtium suum cùret.
Tum gubernätor imperat ut nävis agatur.
Mînôtaurum occîdere nôn maleficium, sed T_________ fuit.
[= daret]. i
Exercitium 10
I-‘
55v?”
.O.\0.°°.\1.°‘.U‘:"$”!":-‘
Quid Lÿdia Mèdum interrogaverat? ��}
Quid nunc respondet Mëdus? �
Quid Mëdus appellätur à Lydia? ��^
Quômodo Mëdus së excüsat? Pe�
Quärë Mëdus fùrtum fécit? O�
Cür Lÿdia änulum suum abicere vult? 0,�
Cür Polycratës änulum suum abiëcit? �
Ubi inventus est änulus Polycratis?
Quômodo mortuus est ille tyrannus? �Ț
Quid nôs docet fortüna eius? p��
Cür Mëdus gubernätôrem prôspicere iubet? �Z�
Cür pallet gubernator?
Quômodo nävis celerrimë vehî potest? �0�
Cür altera nävis celerius vehitur?
112

EXERCITIA 11 / 1-3
Lêctiô grammatical (versüs 203—218)
Exercitium l1
1. allicere, isse, um esse
2. àmittere, à isse, à um esse
3. canere, isse
4. cônfitêrî, côn um esse
5. crëdere, isse
6. dêsilîre, dê isse
7. êripere, ê isse, ê um esse
8. läbî, um esse
9. pônere, isse, um esse
10. secäre, isse, um esse
11. suädêre, isse
12. vehere, isse, um esse
CAPITVLVM TRICESIMVM
Lêctiô prima (versüs 1—38)
Exercitium 1
1. Vir prüdëns negôtia sua pr1‘1d____ agit.
2. Agricola dîligëns agrôs dilig:___ colit.
3. Pästor neglegëns ovës suäs negleg___ cürat.
4. Sextus nôn rärô, sed frequî laudätur.
5. Homô cônstäns et patiëns dolôrës c<')nstj__ ac pati
fert.
Exercitium 2
1.
2.
8.
9.
10.
11.
hôrä decimä sùmitur.
Iüliî, ab Aemilîä
dîcitur cibus qui
Cornëlius et Orontës, amîcî et
[= accipiuntur], dum Iülius in lavâtur.
Aemilia marîtum suum excüsat: “Iülius tardé revertit ex agris,
quod nimis ambulävit.”
Tum [= dënique] Iülius intrat et amicôs iubet:
“Salvëte, amîcî!”
Cornëlius Iülium prius
In vîllä suä dominus ôtiô
nôn potuit prae negôtiis urbänîs.
[= dëlectätur] atque post negôtia
Iülius, qui ipse in agris nôn labôrat, vîtam rûsticam nôn jj ,
sed esse existimat.
Qui ex longô revertit, rës noväs
Quî omnia negôtia sua bene cürat homô
Dux magnî exercitüs multîs mîlitibus
Quî îrâtus est frontem
est.
Exercitium 3
9°.\1.°".~":".°-‘5"!—‘
Quid agit Iülius ex agris reversus? ��g
Laväturne Iülius aquä frigidä tanturn? 0El
Qui adveniunt dum Iülius vestem novam induit? p�l
Quî sunt Cornëlius et Orontës?
Fabia et Paula quae sunt? �J�
Quärë hospitës eä hôrä adveniunt? 0xs
Quis hospités advenientés recipit? �f
Quômodo Aemilia marîtum suum tardum excüsat? jh
113
[< nüntius] potest.
CAP. XXIX / XXX
Lêctiô grammatica
alliciô -iunt
êripiô -iunt
Cap. XXX
Lêctiô I
—ëns -entis
—enter (adv)
-äns -antis
—anter (adv)
balneum
céna
circiter
contrahere
démum
dîligëns
diü
fruî
hospes
iter
iücundus
molestus
nûntiäre
praeesse
recipere
requiëscere
salvëre
tardus
vîsere

CAP. XXX
Lëctiô H
~it ~érunt
~erat
~erit
~erant
~erint
accubäre
bini
bonum
cënäre
cocus
conviva
convivium
coquere
culina
êligere
equidem
exôrnäre
famës
imus
minister
parâre
paulisper
pridem
singuli
sitis
sternere
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
EXERCITIA 4-7
Quid Iûlius intràns Cornëlium interrogat? ��m
Quid respondet Cornëlius? 0#t
Quandô Orontës ex itinere revertit? 0�f
Quid Iûlius audire cupit? Y�
Num Iûlius ipse in agris labôrat? g9
Tüne vitam rûsticam molestam esse cënsës? �u
Utrum rûri an in urbe vivere mävis?
Lêctiô seczmda (versüs 39-85)
Exercitium 4
S“!"‘$*’E"!“
Exempla: Discipulus scribg id quod magister dictävit.
Discipulus scribï id quod magister dictävgræg.
Discipulus scribg id quod magister diCtäVlÏC.
Dominus servum laudat quod industrié labôräv
Heri servus laudàtus est quod industrië labôräv
Cräs rûrsus laudäbitur si industrië labôräv
Dominus servôs laudat quod industrië labôräv
Heri servi laudäti sunt quod industrië labôräv
Cràs rürsus laudäbuntur si industrië labôräv
Exercitium 5
7.
Cênäbimus, cum primum cocus cënam paräv et servi triclinium
exôrnàv
Cënäbimus, cum primum triclinium exôrnät__
Pueri ûmidi erunt, si per imbrem ambuläv
Puellae plôräbunt, si ä pueris pulsät_
Cum Iùlius ünam hôram dormiv
ambulävÎ , Iavätum ibit.
Militës à duce laudäbuntur, si fortiter pugnäv
Pater gaudëbit, si filius industrius fu et à magistrô laudät_
, ambuläbit, cum satis diû
Exercitium 6
1.
P?!"
10.
11.
12.
.\°.°°.\1.°‘S-"
[= cénam sùmunt].
patitur.
Rômàni circiter hôrä decimä
Si quis nihil ëst nec bibit, m et
Sine aquâ [= paulum temporis] vivere possumus.
Orontës: “ [= ego quidem] sine vinô vivere nôn possum.
Magnum est Vinum.”
EX malis minimum oportet.
est locus ubi cibus et cëna parätur.
Qui cibum coquit et cënam in culinä, dicitur.
vocantur servi qui cibum et Vinum in triclinium ferunt.
Ante triclinium flôribus [= ôrnätur] et
vestis pretiôsa super lectôs
In _____j sunt trés lecti: lectus summus, medius,
Quot in singulis lectis ___Î ? aut
aut
Iülius: “Cënam iam parätam esse oportuit!”
Exercitium 7
1.
2.
3.
4.
Utrum maium mäius est, famësne an sitis? 0�t
Quid Orontës bibere mävult quam aquam? p�m
Quärë hominës edunt et bibunt? ��-
Ubi coquitur cibus? ��:
114

EXERCITIA 8-10
53.\°9°.\l.°‘$-"
1
11.
Lêctiô tertia (versus 86-158)
CAP. XXX
Cuius negôtium est cibum coquere? ��
Quot lecti et quot ménsae sunt in tricliniô? ��
Quibus rébus exôrnätur triclînium? @��
Num convivae in sellis sedentës cënant? �
Quot convivae in singulis lectîs accubant? ��
Quandé Convivae in triclinium inträbunt? p��
Quot sunt bis bina? b
terni
triclînium
Lêctiâ III
Exercitium 8
1.
9.
«erô ~erimus
~eris ~eritis
p: ~erit ~erint
Discipulus verberäbitur, si piger fuÎ : si male computäv______ ,
foedë scrips atque in lüdô dormiv
Magister: “Të verberäbô, si piger fuî ac dormiv F
Discipulus: “Quid mihi dabis, si industrius fu____ ? si bene comutäv
pulchrë scrips nec in lüdô dormiv ?” zus erit
Magister: “Nihil tibi dabô, sed laudäbô të, si bene comput2‘1v__ et “a Cris
pulchrë scrips .” em
Discipuli verberäbuntur, si pigri fuj : si male computäv , foedë
scrips:_ atque in lüdô dormivj .
Magister: “Vôs verberäbô, si pigri fuÎ ac dormivj l”
Discipuli: “Quid nôbis dabis, si industrii fu___. ? si bene
computäv et pulchrë scrips__j ?”
Magister: “Nihil vôbis dabô, sed laudâbô vôs, si bene computäv
pulchrë scripsj .”
Quîntus: “Quid tü faciès, Märce, si ab aliô puerô pulsät__ î ?”
erimus
zae eritis
erunt
=i
et
10. Märcus: “Si ego ab aliô puerô pu1sät__ _____ ,ipse eum puerum pulsäbô.”
11. Quintus: “Quid vôs faciëtis, Märce et Tite, si ab aliis pueris pulsät__ ?”
12. Märcus: “Si ab aliis pueris pulsät____ , ipsi eôs pulsäbimus.”
Exercitium 9
Exemplum: Discëdàmus! = Quin discédimus? coni17mctivus_h_Q@;
1. “Quin ambulämus?” = “Ambulî l” ma; (< hortärï)
2. “Quin gaudémus?” = “Gaud__ !”
3. “Quin bibimus atque canimus?” = ( atque can "’
4. “Quin pôcula exhaurimus?” = “Pôcula exhaur l”
5. “Quin equôs cônscendimus ac proficiscimur?” = “Equôs cînacen d
a; -eénprofiscisc____ I”
Exercitium 10 accumbere
1. Convivae triclînium intrant atque in lectîs acerbus
2. In mënsä sunt et pôcula (= ex facta). acûtus
3. Ministri optimum Cibum appônere
4. ÔVa, piscës cum M , porci, varia mälôrum apportàre
convîvis argenteus
5. Servus carnem secat cultrô argentum
6. Orontës, cum prîmum carnem , salem ; nec enim aspergere
carô sine Oronti carô
7. Rômäni vinum cum aquà solent; Orontës vërô vinum complëre
[= sine aquä] [= bibit]. dulcis
8. est Vir qui servus fuit et [= liber factus] est. exhaurire
9. est quod apës ex flôribus quaerunt. fundere
10. Vinum cum melle mixtum nôn , sed est. genus
115

CAP. XXX
glôriôsus
gustâre
holus
lîberäre
lîbertinus
mel
merus
miscëre
placëre
pôtäre
prôferre
säl
sänë
sententia
väs
Lêctiô grammatica
futürum perfectum
äctîvum
sing. plür.
1 ~er|6 ~eri[mus
2 ~erz'|s ~eri|tis
3 ~eri|t ~eri|nt
passîvum
sing. plùr.
zus/a/um =1‘/ae/a
1 erô erimus
2 eris eritis
3 erit erunt
11.
12.
13.
14.
15.
EXERCITIA 11-12
iubet.
Iùlius ministrum Falernum
Orontès iam prîdem pôculum suum
et in pôcula
Iam pôcula Falernô
Omnës sentiunt vînum Falernum
nec quisquam suam dîcere audet.
Qui dîvitiäs suäs ostendit et ipse së laudat Î est.
[= implentur].
[= certë] melius esse Albänô,
Exercitium 1 1
1.
>—‘D—|!—‘)—l|—i
t“.°"5""".°.\°9°.\1.°‘.U".*’*‘5-"’!"
15.
Utrum pretiôsius est, aurumne an argentum? ���
Num convîvae Iülii ë väsîs aureis cënant? @wO
In quô lectô accumbît dominus convivii? �ڌ
Quid convivis Iüliî appônitur? ^�
Quid est caput cënae? /�
Quàrë Orontës salem carnî aspergit? �Ո
Quid ministrî in pôcula fundunt? �C�
Quid pôtat Orontës?
In quô lectô accubant libertini? 0��
Quid est Falernum? P�N
. Quômodo Paula vînum suum dulce facit? ��O
Quid Iülius Orontem interrogat? 05�
Cur Orontés sententiam suam dicere nôn vult? ��R
Quid tum Iûlius prôferrî iubet? �o�
Utrum vînum convîvîs magis placet? ���
Lêctiô grammatica (versüs 159-201)
Exercitium 12
Àctîvum
1.
2.
LaudäIbit tempus est; laudäv|erit est tempus futürum
Futürum perfectum (pers. 3 sing.) désinit in ~erz't, quod ad thema
adicitur, ut scrz'ps|erit.
3. Futürum perfectum: singuläris: pers. 1 werô, 2 ~ , 3 ~_____;
plürälis: pers. 1 ~ , 2 ~:__, 3 «î.
Sing. Plür. Sing. Plür.
4. Pers. 1 amäv amäv monu monu
5. Pens.»21..am"ä.v amäv monu mou
6. Pers. 3 amàv amâv menu monu
7. Pers. 1 dûx düx audîv audïv
8. Pers. 2 düx düx audîv audîv
9. Pers. 3 düx düx audïv audîv
10. Futürum perfectum verbî esse: singuläris: pers. 1 fu|er6, 2 fu ,
3 fu , plûrälis: pers. 1 fu , 2 fu , 3 fu .
Passïvum
11. Laudä|bitur passivi est; lauddt|us erit est futürum
12. Futürum perfectum passîvî cônstat ex
14.
verbî esse (erô, eris, erit...).
Sing. Plür.
13. Pers.1 vocàtus vocät
Pers. 2 vocät vocät
Pers. 3 vocät vocät
15.
116
perfectî et tempore

EXERCITIA 13 / 1-2
Exercitium l3
1.
2.
>°E3°N.°\.U‘>*‘P“
coquere, isse, um esse
êligere, isse, um esse
exhaurîre, ex isse, ex um esse
. fundere, isse, um esse
induere, isse, um esse
miscére, isse, um esse
revertî, re isse/re um esse
sternere, isse, um esse
ütî, um esse
CAPITVLVM VNVM ET TRICESIMVM
Lêctiô prima (versüs 1-58)
Exercitium 1
1.
2
3
4
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
. Graeci putant
. Etiam mare
dam urbe Asiae Vivëbat rëx dam.
dam insula Graeca ab Îcarô appelläta esse dicitur.
dam insulam ab Îcarô appellâtam esse.
dam ab Îcarô appellätum est.
dam mari et dam insulae nômen dedit.
Syra ôlim Virum dam înfîdum amävit.
Polycratës est nômen dam tyranni, qui ä
monitus est ut rem pretiôsissimam abiceret.
Chrîstus in dam oppidô Iüdaeae nätus est.
dam mënsës à dam diîs Rômänis nôminantur.
dam mënsibus ä diîs nômina sunt.
Rômàni dam stëlläs ‘errantës’ appellant.
In dam Vocàbulis cônsonantës dësunt, ut ä, ê, ii, eô.
dam verba ‘dëpônentia’ dîcuntur.
Nômina dam oppidôrum et dam insulärum plürälia
sunt, ut Athënae, Delphî, Pompëiî, Capreae.
In
Îcarus
dam amîcô suô
Exercitium 2
1.
2.
10.
1l.
12.
13.
14.
.°‘S-":P‘Ev°
Cornëlius, cui mala est, nômen Mëdi oblîtus est.
Homô nihil magis [= cupit] quam divitiäs.
â rëge tâctum erat in aurum mûtäbätur.
Hoc [= dônum] miräbile ei dederat deus Bacchus.
Etiam cibus et ä rëge tàcta aurum fîëbat.
Iülius [æ patiëns], quia plüra dë Mëdô cognôscere cupit,
Orontem dë Midae auribus
Mëdus, qui herî domô ______ ,
närrantem interpellat.
pecüniae sëcum
jg [= quam multum] pecüniae abstulit Mëdus? XC sëstertiôs.
Iülius, qui früsträ Mëdô [= crëdëbat], ‘ùnum sibi servum
esse’ dicit, ‘cëterôs omnës nec
Posthâc Iülius nülli servô Graecô [= fidet].
Dominus servum [= qui adest] laudäre nôn vult.
Mëdus pecüniam domini surripuit? Ob amôrem Lÿdiae.
militës Rômäni appâruërunt, hostës fùgërunt.
Qui malä fortûnä afficitur [H fëlix] est.
117
suä dignôs!’
CAP. XXX / XXXI
Cap. XXXI
Lêctiô I
quidam quidam
quendam quôsdam
cuiusdam quôrundam
cuidam quibusdam
quôdam quibusdam
quaedam quaedam
quandam quäsdam
cuiusdam quärundam
cuidam quibusdam
quàdam quibusdam
quoddam quaedam
cuiusdam quôrundam
cuidam quibusdam
quôdam quibusdam
aliquantum
asininus
auferre
aufugere
avärus
cônfidere
fidere
fidës
fidus
impatiëns
infëlix
infidus
memoria
mûnus
optäre
pôtiô
praesëns
quamobrem
quantum
quidquid
simul atque

CAP. XXXI
Lêctiô II
tam Pi� quam
[tam Valdé `66 quam]
tantus ��5 quantus
[tam magnus �� quam]
tantum quantum
[tam multum �I� quam]
tot ��4 quot
[tam multi ��� quam]
tälis @�$ quälis
[tam (bonus/malus) `�*
quam]
clémëns
côram
cruciäre
crüdëlis
crux
fugitivus
ideô
ignôscere
iniüria
iniüstus
iüs
iüstus
iuvenis
latëre
lëx
nimius
ôdisse
poena
praemium
pnusquam
retrahere
EXERCITIA 3-5
Exercitium 3
Dé quibus rébus est sermô convivärum? `n1
Quid Iülius hospitës suôs interrogat? �<
Cür paucäs epistuläs accipit Iülius? p�5
Quem Cornëlius in viä Latinä vidit? 4
Quam fäbulam närrat Orontés? ��>
Cür Iülius Orontem interpellat? `�:
Quômodo Midäs rës in aurum mùtäre poterat? ��4
Quis régi hoc mûnus dederat? �F:
Num Midäs illô münere miräbili dëlectàbätur? 0�7
Quid Bacchus rëgi suâsit? ��;
Quid accidit cum rëx in flümine lavärëtur? p�3
. Quid Iülius Mëdum fêcisse närrat? p�8
13. Omnësne servi Iüliî infidi sunt? �0
’—'I—II—I
‘\’!‘S3.\°9°.\l9‘!~":*‘.°-‘!°1-‘
Lëctiô secunda (versüs 59-131)
Exercitium 4
Exempla: Bonus sermô më t_a_rg délectat m bonum vînum.
Numerus hostium tantus erat guantus Rômänôrum.
Cornëlius nôn tantum bibit quantum Orontës.
E ancillae sunt 9g servi: 313g servi, g ancillae.
Tälis est filia guälis mäter: guälis mäter, Ë filia.
1. Pater filiam suam tam amat mäter.
2. Aemilia tot ànulôs habet digitôs.
3. Villa Cornëlii nôn tanta est Iüliî.
4. Iülius tantum pecüniae prômittit Mëdus abstulit.
5. Tot sententiae sunt hominës: hominës, sententiae.
6. dux, tälës militës.
7. m caelum stëlläs, habet tua Rôma puelläs.
Exercitium 5
1. Facile est Rômae [= occultäri].
2. Iülius magnum dabit ei qui Mëdum ë fugä __j ,
[= antequam] Italiam reliquerit.
3. Servus [< fugere] sevërë pünitur: in figitur vel
aliô modô m ; [= ob eam rem] pauci servi aufugiunt.
4. Nôn sevërus, sed est dominus qui servô improbô
5. Dominus est qui numquam sine causâ servum pünit.
6. m. [H iûstus] est qui facit.
7. Servi dominum iniûstum nôn amant, sed .
8. Nex hominis est quod sevèrë pùnitur, sed servum suum scelestum
[= poenä capitis] aflicere est domini Rômâni.
9. Necesse est hominës [< scelus] sevërë pünire.
10. Solô, vir , qui Athëniënsibus scripsit, nûllam
in parricidâs m .
11. Pater fuit Mänlius, qui filium exercitû necäri iussit.
: “Nôlite clâmäre, servi!”
[= nimis mägnum] pretium esse cënsëbat.
est.
12. Iülius servôs clämäre
13. Mëdus C sëstertiôs
14. Vir quadrägintâ annôrum adhüc
118

EXERCITIA 6-9 CAP. XXXI
Exercitium 6 sapiëns
1. Quid Iülius faciet Mëdô si eum invënerit? ��� scelestus
2. Ubi Cornëlius Mëdum latëre putat? `x� scelus
3. Estne facile servum fugitivum Rômae reperire? �� statuere
4. Quid Iülius dabit ei qui Mëdum reträxerit? ��� supplicium
5. Quid Aemilia virô suô suädet? �C� vetäre
6. Utrum clëmëns an sevërus dominus est Iülius? 0iy
7. Cür dominô sevërô tot hostës sunt quot servi? 1�
8. Cür Iülius së dominum iüstum esse cënset? ��
9. Quärë servi fugitivi sevêrë puniuntur? �r�
10. Cür Solô nüllam poenam statuit in parricidäs? `{�
11. Quid fëcit Titus Mänlius Torquätus? @��
Lêctiô tertia (versüs 132-204) Lêctiô III
Exercitium 7
1. Servi probi laud___ sunt, improbi sunt pun___._ . -nd|us -a -um
2. Vir quî accûsâtur di1igenterinterrog._j_ est. [1] —andus
3. Omnia menda corrig___ sunt; stilus saepe Vert__.__ est. [2] -endus
4. Dél_.__ sunt omnës litterae quae supersunt. [3] -endus
5. Dë mortuîs nihil nisi bene dicÎ est. [4] -iendus
6. Dolôrës graves aequô animô fers sunt.
7. Ad amicum absentem frequentës epistulae scribe sunt. -ndus est —ndî sunt
8. Dävus ‘manûs sordid2'1slav_____ esse’ dicit. -nda -ndae
9. Orontés Christiänôs ad bëstiäs mitt__ esse cénset. -ndum —nda
10. Aemilia putat pecûniam dëbitam ad diem so1v___ esse.
11. Nunc est bib__j_ , dorme. nôn est! -ndum esse -ndôs esse
12. Taci: est cum dominus Ioquitur. —ndam -ndäs
13. Puella plôräns cônsôl_î est. -ndum -nda
l4. Malum exemplum sequ___ nôn est.
15. Semper vërum dicjj est, numquam ment______ est.
Exercitium 8
Exempla: Ovés pâstôri [= ä pästôre] cüstôdiendae sunt. datîvus agentis apud
“Cum dominus loquitur, tacendum est Lbi, serve!” geïundïVum
Villa iänitÔr cüstôdienda est. (agëns -entis m = is
Quidquid dominus imperävit serv faciendum est. quî agit)
Multa nova vocäbula n discenda sunt.
Iülius: “Laetor quod m in agris labôrandum nôn est.”
Märcus: “Quid me scribendum est?” Magister: “Littera H te...
scribenda est deciës.”
$"r".°’!‘-’1-'
6. Servi: “Quid n_j agendum est?” Dominus: “V in hortô
labôrandum est.”
7. Agricola est Vir c agri colendi sunt.
8. Discipulus piger cëter imitandus nôn est.
9. Omn____ moriendum est.
Exercitium 9
1. Ïnfantës ___j [= invalidés] expônere _j___inhuma?1nus erat. abdücere
2. Quod :_:_._ [= dé] conviviis Christiänôrum närrätur ___j débilis
falsus est. ébrius
3. Paris infäns inventus ä pâstôribus cum lîberîs eôrum ___: est. ëducäre
119

CAP. XXXI EXERCITIA 10-12
fäbulärî 4. Paris iuvenis Helenam ä marîtô e , e [= nam] ea
funditus fëmina erat omnium pulcherrima.
invalidus 5. Nestor ______ [ea aduléscéns] ad e [XC] annum vixit.
môs 6. Orontës pôculum suum ___:_ [= ä fundô] exhausit.
namque 7. “ _____j_ amat valeat!” cantat Orontés.
nimium 8. Orontës ___j est, quia se [= nimis multum] Vînî bibit.
nônägësimus 9. Itaque ab ôvô ûsque ad mäla et [= loquitur].
nügae 10. Aemilia tälës e [= rës stultäs] audîre nôn Vult.
quidquid 11. Vinum novum nôn tam bonum est quam vînum
quisquis 12. Î dux imperävit mîlitibus faciendum est.
rûmor 13. Senex ___j__ [<—> validus] pugnäre nôn potest.
Senex Exercitium 10
Super 1. Quälës înfantës ôlim ad bëstiâs expônëbantur?
Vetus 2. Qui hominës ad bëstiäs mittuntur? @
3. Num omnës înfantës expositî perîbant? ��
4. Cuius fîlius fuit Paris? �'
5. Quômodo Paris infäns servätus est? @�
6. Quid fëcit Paris iuvenis? ���
7. Nestor quis fuit? `�
8. Cür cëterî convîvae Orontem tacëre iubent? �J
9. Quid Orontés dicit Aemiliae? �
10. Quid Aemilia respondet? й
11. Quid cantat Orontës? �,
12. Cür Orontës carminis fînem nôn facit? P�
Lëctiô gmmmatica Lëctiô grammatica (versüs 205-219)
Exercitium 1l
gerundîvum 1. Laudandus -a -um est e , quod est adiectîvum prîmae et
[1, 2] secundae dëclînätiônis.
—nd|us -a —um 2. Gerundîvum (nôm. sing. masc.) dësinit in —nd|us [1, 2] aut —end|us [3, 4],
[3, 4] quod ad thema praesentis adicitur: lauda , mone , le ,
—end|us -a -um audi
3. Gerundîvum cum verbô esse coniünctum significat id quod fierî oportet:
epistula scrîb = epistulam scrîbî oportet.
Exercitium 12
1. accipere, ac isse, ac um esse
2. audére, um esse
3. auferre, isse, um esse
4. bibere, isse
5. statuere, isse, um esse
6. tcmgere, isse, um esse
120

EXERCITIA 1-3
CAP. XXXII
CAPITVLVM ALTERVM ET TRICESIMVM
Lêctiô prima (versus 1-59)
Exercitium l
1.
2
3.
4
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
Ôlim [= omnia] maria erant praedônibus.
. Qui nävigàbant mortem aut [< servus] metuëbant.
Multae însulae ab perterritis dëserëbantur.
. Tanta erat [= potestäs] et [< audäx] praedônum ut
etiam classem Rômänam [= nôn timërent] .
Tum classî Rômânae est Pompëius, dux
[= optimus], qui praedônës [= omnibus locîs] vicit.
Nüntius dë Pompëiî ëgregiä cûnctô Rômânô
[= omnibus civibus Rômänîs] fuit [= placuit].
Frùmentum, quod tam fuerat ut [= complûrës]
hominës pauperës cibî perirent, rürsus [<—> cärum] fuit.
Populus Pompëium [= qui Vîcerat] mâximîs laudibus affëcit.
Mare Tüscum est mare Rômae
Rômäna, quae cüncta maria
[< mercätor] ä praedônibus
Galli, Hispäni, Graecî, Iüdaeî sunt
, nävës
imperiî Rômänî.
Maria omnium gentium sunt.
Caelum [< nûbës] et ventus [<-> secundus] est.
Iam necesse est omnibus [< vis] [= rëmîs ûtî].
Exercitium 2
1.
)—|p_A
)_n
.°.\°9°.\1.°‘.U‘b"P’!"
Cûr praedônës à nautîs timentur? �f�
Quomodo Caesar ä praedônibus lîberätus est? ��
Cûr nônnüllae însulae ab incolîs déserébantur? �3�
Quamobrem inopia frümentî facta est Rômae? `L
Quid tum populus Rômânus postulävit? �g�
Quis classî Rômänae praepositus est? ���
Unde praedônës prîmum pulsî sunt ä Pompëiô? ���
Quid Victôriä Pompëiî effectum est Rômae? ���
Quärë classis Rômäna cüncta maria percurrit? �(�
Quid mare Internum appellätur â Rômänîs? ���
. Quamobrem perturbätî sunt amîcî nostrî? `��
Lêctiô secunda (versüs 60-129)
Exercitium 3
Exemplar Iûlius CornëhÆ interrogat quid sentiat =
Iûlius g Cornélig guaerit quid sentiat.
Iülia frätrçm ôrat/rogat ut së adiuvet =
Iülia g frätre p_e_t_it ut së adiuvet (= Iülia ä frätre auxilium petit).
Iûlius [= servôs interrogat] ubi nummî sint.
Rëx [= nautäs interrogävit] ubi esset Arîôn.
Syra [= Aemiliam interrogäbat] quid
medicus dîceret.
Quîntus [= Syram rogat] ut sibi fäbulam närret.
Mëdus [= amîcam ôrâvit] ut sëcum venîret.
“Si nihil [= â më petis], nihil tibi negô!”
121
Cap. XXXII
Lêctiô I
adversus
aliquot
audâcia
cärus
classis
commünis
contemnere
cùnctus
ëgregius
gëns
grätus
incola
înfëstus
inopia
mercätôrius
nübilus
percurrere
populus
praepônere
proximus
rëmigäre
servitûs
tuërî
ubîque
victor
Victoria
Vîlis
vîrës
vis
Lêctiô II
ab aliquô quaerere =
aliquem interrogäre
ab aliquô petere = ali-
quem ôräre/rogäre

CAP. XXXII EXERCITIA 4-6
Exercitium 4
~erim ~erimus 1. Pater à filiô quaerit cür verberatT T ä magistrô: “Dic mihi, fili, cür
“eïis “eritîs tu à magistrô verber2'1tT T?”
“em “erint 2. Fîlius respondet: “Nesciô cür verberatT T , ego enim bonus disci-
zus sim zis îmus pulus fui.”
za sîs zae sîtis 3. Pater dubitat num fîlius vërum dixT eumque interrogat num véré
sit sint bonus fuT ac magistro paruT . Filius nôn respondet.
4. Pater: “Quin respondés? Quaero ä të num bonus discipulus fuT ac
magistrô paruT Î’
5. Fîlius: “Cür â më quaeris num bonus discipulus fuT ac magistré
paruT ? Iam tibi dixi ‘më bonum discipulum fuisse’.”
6. Pater: “Id quaerô quia dubitô num vërum diXT Î’
7. Fîlius: “Tüne dubitäs num vërum dixT ? Nônne filiô tuô crédis?”
8. Pater à filiis quaerit cür verberatT T ä magistrô: “Dicite mihi,
filii, cür vôs ä magistrô verberatT_ T ?”
9. Filii respondent: “Nescimus cür Verberät__ T , nôs enim boni
discipulî fuimus.”
10. Pater dubitat num fîlii vërum dixT eôsque interrogat num Vere
boni fuT ac magistrô paruT . Filii nôn respondent.
11. Pater: “Quin respondétis? Quaero à Vôbis num boni discipulî fuT
ac magistrô pa?1ruT Pu�
12. Filii: “Cür ä nôbîs quaeris num boni discipulî fuT ac magistrô
paruT ? Iam tibi diximus ‘nôs bonôs discipulôs fuisse’.”
13. Pater: “Id quaerô quia dubitô num vërum di)T .”
14. Filii: “Quid? Tüne dubitäs num nôs vërum dixT ?”
Exercitium 5
amicitia 1. Dominus servos monet ut1ab6rentT [= néve] quiéscant.
deesse 2. Mëdus gladium T , né T [= sine armis] occidätur, sed
dissuädëre gubernätor ei T [<—> persuadet] né praedénibus
donec 3. Mëdus: “ T ego Vivam, nëmô tibi nocëbit, Lydia!”
ëdücere 4. T [= interim] Lÿdia, genibus T , Deum precätur: “Pater
flectere noster, qui es in caelis! Fiat T tua!”
grätia 5. Gubernätor praedônibus magnam pecüniam T vult, namque is
grätiäs agere libertätem omnibus rébus .
grätiam habëre 6. Si ipse satis pecûniae nôn habet, amici eum ë servitüte
grätiam referre possunt; hanc T [= beneficium] ab amicis suis petet.
inermis 7. Hoc audiéns mercätor duôs versüs T quôs scripsit
intereä T quidam Rômänus.
meminisse 8. Gubernätor nômen poëtae oblitus est, sed mercätor nômen eius
neu T [= memoriä tenet].
offerte 9. Vërus amicus numquam amicô suô T , sed vëra T rés
poéta rära est.
praeferre 10. Qui tibi T habet [= grätus est] prô beneficiô, nôn sôlum tibi
redimere grätiäs T , sed etiam grätiam T débet.
renfumscl Exercitium 6
IESISÎCTC . . .. . _ . _ .
Volumäs 1. Quid agit Lydia cum navem appropinquare Videat? `tt
Quomodo Médus praedônibus resistere potest? �u
Cur Lÿdia ä Mëdô auxilium petere nôn vult? ��r
Cür gubernätor Mëdo dissuädet në gladio ûtätur? @�t
Quômodo gubernätor së servätum iri spérat? �ğ
P???’
122

EXERCITIA 7-10
CAP. XXXII
6.
7.
8.
9.
10.
Cür Mëdus nüllam sibi spem esse arbiträtur? ��h
Num mercätor amîcîs suîs cônfîdit? �h
Quid Ovidius dé amîcîs existimäbat? �l
Cür gubernâtor putat amicôs sibi grâtiam habëre? pgv
Quandô vêtus amîcus cognôscitur? �h
Lêctiô tertia (versüs 130-224)
Exercitium 7
.U‘r'>9°!‘-’1—
Exempla: Nôli dëspëräre! = Në dëspëräveris!
Nôlîte dëspëräre! = Në dëspëräveritis!
Nôli plôräre! = s !
Nôlîte clämäre! = l !
Nôlîte timëre! = î j____ !
Nôli fürtum facere! =
Në fügeritis! = Î s !
Në më relîqueris! = Î më Î. !
Exercitium 8
1.
2.
P’
9.
10.
Mëdus [= aliquô tempore] amîcum captum redêmit.
Pecûniam quam ipse nônAhabëbat sùmpsit eä
ut annô post omnis pecünia redderëtur.
Mëdus optat ut patriam videat: “ patriam Videam!”
[= praedônës maritimî] vîginti ä Caesare
postulävërunt.
Caesar, vir , quînquägintä talenta pîrätîs obtulit, ac simul iis
supplicium s est.
Redëmptus Caesar nävës
Nautae rëmigäre
Servus fugitîvus timet
rnittätur in Rômänô.
In magnä tempestäte difficile est _____ [< currere] tenére.
Ménsis decimus [= adhüc] Octôber appellâtur.
[< arma] et ipse pîrätäs cëpit.
[= dësinunt] ac rëmôs tollunt.
ä mîlitibus capiätur, ut ad bëstiäs
Exercitium 9
5411"‘?-"!"t—‘
6.
7.
Exempla: Dii nôs serve_11’c!
Utinam pirätae nôbis parcg_n_’g!
Utinam né ä pîrätîs interficiämur!
Quisquis amat Vale ! Pere qui nescit amäre!
Utinam dî omnia bona tibi dj I
Vale cîVës meî! Beätî s omnés!
Iuppiter té perd , homô scelestissime!
Bene ambulä, amîce! Utinam në err !
Utinam ego salvus in patriam revertî !
Utinam në nâvis mergj ! Quod di prohibe !
Exercitium 10
S"'.*‘P°!"!"
Exemplum: Nauta: “Utinam në peream!” Nauta timet Æ pere_a§.
Pâstor: “Utinam në ovës aberrent!” Pâstor timet ovës aberr
Parentës timent quid (z aliquid) mali lîberîs suis accid_j.
Ariadna timébat Théseus ä Mînôtaurô occid__ .
Daedalus metuébat Îcarus sôlî appropinquâ_____.
Vidëns ventum Validum Petrus timuit mergj .
123
Lêctiô III
nôlî —re = né ~eris
nôlîte —re = në ~eritis
aliquandô
amphitheätrum
armäre
condiciô
cursus
dësistere
etiamnunc
minärî
mütuus
në
pîräta
superbus
talentum
utinam
coniûnctïvus ogtätïvus
(< optäre)
në + coni. post
verba timendï

CAP. XXXII
Lëctiô grammatica
coniünctîvus perfectî
äctîvum
sing. plùr.
1 ~eri|m ~eri|mus
~eri|s ~eri|tis
3 ~erz'|t ~eri|m‘
passivum
sing. plùr.
zus/a/am zî/ae/a
1 sim sïmus
2 sîs sïtis
3 sit sint
EXERCITIA 11-13
6. Nautae: “Utinam perîcula Vîtëmus!” Nautae verentur
Vit____ (= ut pericula Vitent).
pericula nôn
Exercitium 11
1. Quômodo Mëdus servus factus est? b�
2. Cur nôn anteä id närrävit? �\
Quid optat Médus? P�o
Quantum pretium pîràtae à Caesare postulävêrunt? �D�
Quantum pecûniae Caesar pîrätîs obtulit? ���
Quémodo Caesar pîrätäs pünîvit? ��
Cûr Mëdus ânulum reddit Lÿdiae? 0��
Quid tum Lÿdia intellegit? �3o
Quae sunt nävës persequentës? ��j
1 Quômodo nautae nävês longäs salûtant? �j�
11. Quid Médus ä militibus timet? Pœ
12. Quômodo Lÿdia eum cônsôlätur? ޟ
13. Quô classis cursum flectit? ��q
14. Quid amicis nostris optämus?
.0.\09°.\1.°‘.U‘r'>P°
Lêctiô grammatica (versüs 225-273)
Exercitium 12
Àctîvum
1. Laudävlit est indicâtîvus perfectî; laudävlerit nôn indicätîvus, sed
perfectî est.
2. Coniûnctîvus perfectî (pers. 3 sing.) désinit in ~erit, quod ad thema
adicitur, ut scrîpslerit.
3. Coniûnctîvus perfectî: singuläris: pers. 1 ~erz'm, 2 ~ , 3 ~
plûrâlis: pers. 1 ~ , 2 ~ , 3 ~
Sing. Plür. Sing. Plûr.
4. Pers.1 amäv amav mana mana
5. Pers.2 amäv amav mana mana
6. Pers.3 amav amäv menu menu
7. Pers.1 düx düx audïv audïv
8. Pers.2 düx düx audïv audîv
9. Pers.3 düx düx aadïv aadïv
10. Coniûnctîvus perfectî verbï esse: singuläris: pers. 1 fu|erim, 2 fa
3 fa gplürälis: pers. 1 fa , 2 fa , 3 fu
Passivum
11. Laudat|us est indicätîvus perfectî passîvi est; laadäflus sit est
m passîvî.
12. Coniûnctîvus perfectî passîvî cônstat ex
praesentis Verbî esse (sim, sis, sit...).
perfectî et
Sing. Plür.
13. Pers.1 vocätas vocal“ î
14. Pers.2 vocät vocàt _____
15. Pers.3 vocät vocàt ___
Exercitium 13
1. adesse, isse
2. agere, isse, um esse
3. flectere, isse, um esse
4. oflerre, isse, um esse
124

EXERCITIA 1-2 CAP. XXXII / XXXIII
5. redimere, red isse, red um esse
6. tollere, isse, um esse
7. vincere, isse, um esse
CAPITVLVM TRICESIMVM TERTIVM Cap. XXXIII
Lêctiô prima (versus 1-47) Lëctiô I
Exercitium 1
1. Bis 1 sunt quattuor [2 >< 2 = 4]. singuli -ae -a (1)
2. Bis 1 sunt SeX [2 >< 3 = 6]. bini -ae —a (11)
3. Ter 1 sunt duodecim [3 >< 4 = 12]. terni -ae -a (111)
4. Quater 1 sunt viginti [4 X 5 = 20]. quaterni -ae -a (Iv)
5. Quinquiës 1 sunt trigintä [5 >< 6 = 30]. quini -ae —a (V)
6. Deciës 1 sunt centum [10 >< 10 = 100]. sënî -ae -a (V1)
7. Legiônës Rômänae in 1 [X] cohortës dividuntur. P`r
8. In singulis legiônibus sunt 1 [IV] Ve11 [V] Vel1 déni -ae -a (x)
[V1] milia militum.
9. In 1lectis 1 [I] aut 1 [II] aut 1 [111]
convivae accubant.
10. Hominës 1 digitôs habent, nam in uträque manû 1 digitî
sunt.
11. Hominibus 1 manüs sunt et 1 pedës.
Exercitium 2
1. 1 Rômäna in decem 1 dividitur. aciës
2. Exercitui Rômânô 1 [= adiciuntur] 1 ex adiungere
prôvinciis. aetäs
3. In itinere cohortës alia post aliam in longô 1 prôcëdunt. agmen
4. Exercitus qui ita 1 [= prôcëdit] 1 dicitur. argenteus
5. Ante agmen fertur 11egiônis, aquila 1 . auxilia
6. Cum tempus 1 est ad pugnandum, cohortés in très ôrdinës caedere
T. circumdare
7. Exercitus ad 1 [= pugnam] instrùctus 1 dicitur. côgere
8. Ante proelium duX militës 1 ut fortiter pugnent. cohors
9. Turn pedités 1 et pila in hostës mittunt, tum eôs gladiis commemorate
[= occidunt]. fatîgäre
10. Dux qui hostës magnô proeliô Vîcit 1 nôminätur. hortäri
11. Castra, quae fossä et vällô 1 [= cinguntur], bene idôneus
sunt. imperätor
12. Aemilius, qui in capitulô x11 1 , est miles fortissimus, instruere
cuius 1 ëgregia ab omnibus laudâtur. legiô
13. Iam puer septem annôs 1 Aemilius cum aliis pueris eiusdem militäris
proelia lüdëbat. - münire
14. Adulëscëns nihil nisi rem 1 discere volëbat, neque pater, nätus
qui ipse litteris 1 ,filium ad 1litterärum 1 ôrdô
potuit. posterus
15. Ergô fîlius ad exercitum missus est, ut 1 merëret. praecipuë
16. Epistulae quäs pater ad filium dat sunt 1 [= mäximë] dë prîdië
rëbus 1 , sed Aemilia scribit dê rébus 1 . privätus
17. 1 [= dië ante] kalendäs Iùniâs Aemilia litteräs accëpit, quäs prôcurrere
dië [= dië post] in conviviô recitävit. proelium
18. Bonus miles longô itinere nôn 1 [= fessus fit]. prôgredî
125

CAP. XXXIII EXERCITIA 3-5
püblicus Exercitium 3
signum 1. Quot cohortés sunt in singulis legiénibus? �"�
Quae sunt arma auxiliôrum? php
Quod signum ante legiénem fertur? �:j
Quid Vocätur exercitus qui in îtinere est? �q�
Quômodo legiô ad proelium instruitur? �
Quid agit dux ante proelium? @w�
Quô nômine appellätur dux post magnam Victériam? �լ
Quémodo castra Rômäna muniuntur? �B�
Quärë Aemilius puer gladiôs Iigneôs sibi faciëbat?
Cui reî studëbat Aemilius aduléscéns? �ͬ
. Ad quod studium pater filium hortäbätur? ���
Quô Aemilius à patre missus est? �z�
Quälis miles est Aemilius? x�
Dë quibus rébus Aemilia ad frätrern scrîbere solet? 0�k
15. Quid apparet ex epistulis Aemilii novissimis? p^�
stipendium
studére
studium
Virtüs
>-r—A>—I;._a>—4
1"‘."’§""‘.O.\°9°.\1.°‘.U"t“5”!"
Lêctiä II Lêctiô secunda (versus 48-104)
Exercitium 4
Exempla: paratus ad scribendfiz parätus ad epistulg scrîbendg
cupidus scribendiz cupidus epistulgg scribenda_e
(= cupidus epistulam scribendi)
fessus scribendgz fessus epistulg scribendg
(= fessus epistulam scrîbendô)
1. Quintus Syram hortätur ad r1arrand__ 2 Quintus Syrarn hortatur ad
fabu1___ nàrrandÎ .
2. Syra fînem närrand__ facit quia fessa est narrand_ : Syra fînem facit
fäbul narrand_ (= fäbulam närrandî) quia fessa est fäbul
narrandj (= fabulam närrandô).
3. Aemilius tempus ad scrîbendÎ nôn habet: Aemilius nüllum tempus
habet ad epistulàs scribend___ .
4. Aemilia industria est in scriber1d.___ : Aemilia industria est in epistulis
scribendj. .
5. Exercitia necessäria sunt ad discend_j 2 exercitia necessària sunt nôn
modo ad grammaticam discend__ , sed etiam ad Vocäbula discendj .
6. Sextus studiôsus est 1egend__: Sextus studiôsus est librôrum
legend_____ (= librôs legendî).
7. Pastor canem sécum habet ovium custédiendj causä (= ovës
cûstôdiendî causä).
8. Canis necessärius est ad ovés custédiendj .
9. Pastor ipse neglegéns est in ovibus cüstôdiend
10. Equitës mittuntur ad hostës persequendî .
11. Mëdus cupidus est patrie Vidend___ .
Exercitium 5
amnis 1. Alpës sunt montés celsî et .
arduus 2. XV T.__ [= circiter] diébus tabellarius pûblicus Rômä in Germäniam
citrä Î [= celeriter ire] potest.
désiderare 3. Difficile est exercitum ex Italiä in Germäniam
effundere 4. Aemilius patriam et amîcôs, qui e [= procul] absunt,
ferë 5. Aemilius scrîbit: “Magné cum ______j ex epistula tuä cognôvî vôs
gaudium omnës bonâ e frui [= bene Valëre] @�
126

EXERCITIA 6-7 CAP. XXXIII
6. Lacrimäs ____j militem nôn decet. longé
7. Militës R6m2‘1nij_:_ Dänuvium sunt, hostës sunt ______ Dänu- praestäre
vium neque j.___ [= flümen] :___: possunt. properére
8. Exercitus Rômänus _j_____ in Germäniä remanëbit ___j___ quamdiû
hostës armäti ibi erunt. ridiculus
9. Aemilius officium suum ergä patriam _____: [= facere] cupit. tamdiü
10. Aemilia _____1ittere'1s [= très epistuläs] ad frätrem mîsit et T____ tränsferre
litteräs [= ünam epistulam] ab eô accëpit. tränsire
11. ‘Vivimus ut bibämus’ est dictum ____j__ [< ridére]. trini
Exercitium 6 Elltfa
1. Ubi sunt Alpes? `b ““‘_ _ _
2. Quid Aemilius cognôvit ex epistulä sorôris? @uw Valetudo
3. Cür Aemilius permovëtur epistulis legendis?
4. Quod flûmen praeter castra Aemiliî fluit? ��
5. Quis deus träns montés amnësque voläre potest? �
6. Quärë legiônës Rômänae in Germäniä sunt? ��t
7. Quamdiü legiônës in Germäniä remanébunt? �"s
8. Quot litteräs Aemilius ä sorôre accépit? p�
9. Cür ipse neglegêns fuit in scribendô? P�
10. Cûr iam nùllus hostis armätus citrä flûmen est? p�r
1l. Estne tibi ôtium ad multäs epistuläs scribendäs? Po
Lëctiô tertia (versûs 105-192) Lêctiô III
Exercitium 7
1. Heri magister epistulam ad Iûlium scrîpsit, cum fîlius eius in lûdô ~issem ~issémus
dormiv__: , prâvê scrips___ nec magistrô P%\r11_.__ . "iSSëS "ÎSSËÜS
2. Iülius, cum epistulam magistri accëp_____ et lêg__ _ , â fîliô quae- "isset ~issem
sivit cür malus discipulus fu
3. Cum Märcus së malum discipulum fuisse neg2'1v___ ,pater “Profectô” zus essem
inquit “malus discipulus fuistî! Nam si bonus discipulus fuj__ ac za 63555
magistrô péru..._ , haec epistula ä magistrô tuô scripte. nôn ‘um “Set
.” Filius tacet.
4. Pater: “Si attentë audiv?_ et rëctë scrips_j_ , tù à magistrô =' essémus
lauda?1t___ î neque ego hanc epistulam accép____ .” =36 essétis
5. Filius: “Etiam si bonus discipulus fu__j ac magistrô péru____ , “a essem
laudétj nôn ___ . Si attentë audiV____ et rêctë scrips___ ,
tü eandem epistulam à magistrô accëp "’
6. Aliquandô, cum pueri in lûdô dormivî. , prävë scrips__: nec
magistrô päru___ , magister litteräs ad parentes eôrum scrîpsit.
7. Parentës, cum litteräs magistri accépj et 1ég___ , ä filiis
quaesivërunt cûr mali discipulî fu___ .
8. Cum filii sé malôs discipulôs fuisse negâvî , parentes “Profectô”
inquiunt “mali discipulî fuistis! Nam si boni discipulî fu_j. ac
magistrô pé.ru_..__ , hae litterae ä magistrô Vestrô script___ nôn
Ï’ Fîliî tacent.
9. Parentës: “Si attentë audiv___ et récté scrips_j , vôs ä
magistrô laudätî _____ neque nôs häs litteräs accëp
10. Fîlii: “Etiam si boni discipulî fu_.__ ac magistrô p2"1ru___ ,
laud2'1t_j nôn __ . Si attentë audiv___ et rëctë
scrips_____ , vôs eàsdem Iitteräs ä magistrô accëp
9)
))
127

CAP. XXXIII
coniünctïvus irreälis
caedës
citerior
convocäre
côpuläre
dirus
diûtius
ënsis
ërumpere
etenim
excurrere
fore
horrendus
incolumis
lëgätus
lûx
ôtiôsus
päx
plërique
ratis
ripa
ulterior
secundum
vulneräre
Vulnus
[1, 2, 4]
-tÔ —tôte
[3]
—itô —itôte
estô estôte
[nunc]
[tune]
11.
EXERCITIA 8-11
[= postquam... aedificävit], frä-
, sôlus rëgnävit.
Rômulus, cum mûrôs aedificäv
trem suum necävit. Cum frätrem necäv
Exercitium 8
. Cornëlius: “Utinam ego tot servôs habë
Exempla: Aquam bibô quia Vinum nôn habeô. Utinam Vinum habëïrg!
Si Vinum habëËi, aquam nôn bibe1r(=,_m.
Aquam bibi quia Vinum nôn habëbam. Utinam Vinum habuissem!
Si Vinum habuissem, aquam nôn bibissem!
quot Iülius habet. Si tot
servôs habë , numquam sôlus ambuIäÎ .”
Sextus: “Utinam ego linguam Graecam sci_____ ac doctus es___ ut
magister; multôs librôs Graecôs leg , si eam linguam sci______ �r
Dominus: “Èbrius es!” Servus: “Nôn sum, sed utinam ita es "’
Daedalus: “Nisi ego illäs äläs fëc , Îcarus etiamnunc Viv
Utinam né äläs fëc l Utinam filius meus Viv I”
Lëander: “Utinam ego liber es et tü Iibera es
liberi es , in Graeciam iî_ .”
Quintus: “Doleô quia arborem ascendi. Nisi arborem ascend_j ,
nunc sänus es neque hic cub€1__:_ . Utinam né eam arborem
ascendj ! Utinam sänus esÎ l”
, Délia! Si nôs
Exercitium 9
.\09°.\1.°‘
10.
11.
12.
[= coniünctis] flû-
flümen ad castra prôgressi sunt.
sunt, hostës ë silvis
Germäni, cum näviculis et
men trànsiissent, celeriter
Rômäni, qui statim
Vidërunt.
Equitës portä dexträ atque hostës perturbävèrunt.
Cum diû pugnävissent, Germäni impetum Rômänôrum
sustinëre nôn potuërunt; [= namque] omnës fügërunt.
Multi in flûmen së prôiëcërunt, ut ad [< ulträ]
natärent, alii in ripä ab equitibus nostris caesi sunt.
Aemilius tantam hostium aspicere horruit.
Ipse sagittä in bracchiô erat, nec grave erat
[= prope omnës] Rômäni [= salvi] erant.
Germàni in castra misërunt ut peterent.
Post longum bellum omnës spërant päcem [= futùram esse].
Tibullus mortem ‘ ’ et _____ [= gladiôs] ‘ ’Vocat.
Is qui semper ôtiô fruitur esse dicitur.
Exercitium 10
7.
Industrius es , discipule! Semper magistrô péré__ !
Industrii es , discipuli! Semper magistrô p2'1ré____ !
Resp0ndé____ ad id quod të interrogäverô! Vërum died. !
Fac quidquid dominus imperäverit, servi!
Cum të Vocäverô, statim veniî. l
Si quid novi audiveris, mihi nüntiäî !
Posthäc plûrës litteräs ad mé scrib , mi fräter!
Exercitium 11
1.
2.
3.
4.
Quid mediä nocte in castra nûntiätum est?
Cûr militës Rômäni dubitäbant an Vërum dixisset nûntius? ���
Quid factum est paulô ante lücem? @��
Num Germäni Vàllum ascendere potuërunt? ��
128

EXERCITIA 12-13
CAP. XXXIII
>°.°°.\1.°\.U‘
10.
11.
12.
Lêctiô grammatica (versüs 193-248)
Quômodo hostës perturbätî sunt et quô fûgërunt? �F
Quot hominës Germänî eô proeliô ämîsërunt?
Cür dux militës suôs laudävit? �=E
Quärë lëgätî Germänôrum ad castra vënërunt?
Quômodo Valerius interfectus est? P�D
Quid amîcus moriëns Aemilium ôrävit? `�<
Cür Aemilius puer Tibullum poétam déspiciébat? ��
Quid postrèmô sorôrem monet Aemilius?
Lêctiô grammatical
Exercitium 12
Àctîvum
1. Laudäv|erat est indicätîvus plüsquamperfectî; laudävlisset nôn indicä— Coniünctîvus plùs-
tîvus, sed plüsquamperfectî est. quamperfectî
2. Coniünctîvus plüsquamperfectî (pers. 3 sing.) désinit in ~z'sset, quod ad
thema adicitur, ut scrz'ps|z'sset.
3. Coniünctîvus plüsquamperfectî: singuläris: pers. 1 ~issem, 2 ? ,
3 ~ ;p1ûrâ1îs: pers. 1 ~ , 2 ~ , 3 ~ äctîvum
Sing. Plür. Sing. Plür. sing. plür.
4. Pers. 1 amäv amäv monu monu 1~isse|m ~issé|mus
5. Pers. 2 amàv amäv monu monu 2 ~i$sé|s ~issé|tis
6. Pers. 3 amäv amäv monu monu 3 ~isse|t ~isse|nt
7. Pers. 1 düx düx audïv audïv
8. Pers. 2 düx düx audïv audïv
9. Pers. 3 dûx düx audïv audïv
10. Coniünctîvus plùsquamperfectî Verbî esse: singuläris: pers. 1 fu ,
2 fu , 3 fu ; plürälis: pers. 1 fu , 2 fu , 3. fu .
Passîvum
11. Laudät|us erat est indicâtîvus plüsquamperfectî passîvî; laudätlus esset
in passivi est. passîvum
12. Coniünctîvus plûsquamperfectî passîvî cônstat ex perfectî et sing. plür.
Verbî esse (essem, essês, esset...). -~us/a/um =2‘/ae/a
Sing. Plûr, 1 essem essêmus
13. Pers. 1 vocätus vocät 2 essês essêtis
14. Pers. 2 vocät vocàt 3 esset essent
15. Pers. 3 vocàt vocät
Exercitium 13
1.
2.
8.
4. Imperätîvus: praesëns: amä, amdte;fut1'1rum: amä
5.
6. Imperätîvus: praesëns: lege, legite; futûrum: leg
7
Laudä, laudä|te est imperätîvus praesentis; IaudàItÔ, laudä|tôte
imperätîvus est.
Laudâltô est futûrî singuläris; laudä|tôte
.____._ est.
Imperätîvus futürî dësinit in —tô, —tôte [1, 2, 4] aut —it6,—it6te [3], quod
ad thema adicitur.
imperätîvus futùrî
sing. plür.
[1, 2, 4] -t6 —t6te
[3] —it6 —it6te
, amä
, monê
, leg .
, audî
Imperätîvus: praesëns: monê, monête; futûrum: mane
Imperätîvus: praesëns: audï, audîte; futûrum: audï
Imperätîvus: praesëns: es, este; futûrum: es , es
129

CAP. XXXIII / XXXIV
percutiô —iunt
-gredior —z'zmtur
Cap. XXXIV
Lêctiô I
fore = futürum —am
-ôs —äs —a esse
= M. spérabat së salvum
reversùrum esse
= spëräbat Minotaurum
à Thëseô occisum iri
äcer
auriga
certämen
certäre
circënsis
circus
cômoedia
dummodo
favëre
gemini
gladiätor
implicâre
ingenium
iuväre
laedere
libère
Iûdus
lûgëre
misellus
opera
palma
plaudere
plërumque
ratiô
rëte
scaenicus
scalpellum
EXERCITIA 14 / 1-3
Exercitium 14
1. caedere, isse, um esse
2. côgere, isse, um esse
3. dêsistere, dê isse
4. eflundere, ef___is5e, ef___um esse
5. înstruere, in isse, in um esse
6. percutere, per isse, per um esse
7. intellegere, intel___z'sse, intel um esse
8. prôcurrere, prô isse
9. prôgredï, prô_____um esse
CAPITVLVM TRICESIMVM QVARTVM
Lêctiô prima (versüs 1-58)
Exercitium 1
1.
2
3.
4
Marcus promittit ‘së bonum puerum ’ (= futür esse).
. Omnës patriam salvam (= futur esse) spërämus.
Nautae ventôs secundôs (= futùr esse) spërant.
. Mëdus id Î (= futùrum esse) spëräbat ut salvus in patriam
reverterëtur.
Ariadna spëräbat (= futürum esse) ut Minôtaurus ä Thëseô
occiderëtur.
Exercitium 2
10.
11.
12.
13.
Qui homini surdô fäbulam närrat, suam perdit.
Medicus suô [= miserum] puerum
[= Vulnerävit], cum ei sanguinem mitteret.
Pueris lfidentibus paulum interest inter __________ et
[= pugnam].
Sextus facile Vincit,
In amphitheätrô
dëlectäti clamant et manibus
Quidam gladiätôrës
Alter gladiator alterum in réte
Gladiator victus
tôrës ei
Iûliô nôn ~
cum singulis
arrnati pugnant, dum
[= pugnet].
gerunt tamquam piscâtôrës.
cônätur.
[= prope semper] occiditur, nisi specta-
[= bene Volunt]; Victor accipit.
[= placet] gladiatérés spectare; cursûs equôrum in
aut lüdôs Î____ in spectäre mävult.
est Vir qui lüdis [< circus] equôs regit.
Filiô mortuô, parentes [= maerent].
Fabia spectävit Plauti dë Amphitryône, duce
[2 impigro] et forti, cuius uxor peperit.
mulierum bene nôverat,
Ovidius, qui ______
[= délectet] spectatum ire.
[= causam] reddit cür mulierës
Exercitium 3
1.
.°\9‘.*"P’!"
Quid Aernilia Fabiae narrat? @�l
Num Aemilia medicum prûdentem esse cënset? �~
Quid Fabia narrat Aemiliae? ��t
Cum quibus pueris pugnavit Sextus? �|Z
Quômodo Sextus, puer validus, vinci potuit? ��\
Iisdemne rébus student Marcus et Sextus? ��v
130

EXERCITIA 4-6
CAP. XXXIV
7. Dé quä rë Cornëlius loquî incipit? POZ
8. Quid Aemilia quaerit â Cornëliô? �Y
9. Semperne occîditur gladiätor victus? �Y
10. Quid Rômäni in circum spectätum eunt? {W
11. Quid Fabia spectäre mävult? `�S
12. Quis est Plautus? `VU
Lêctiô secunda (Versùs 59-154)
Exercitium 4
1. Syra: “Nescié quômodo Mëdus fëminam Rômânam nôscere potuerit; tantum
J)
sciô eum fëminam Rômânam nôv
2. Quintus dicit ‘së fäbulam dë Rômulô iam nôvî.
nôv ”
Canis Quintum bene nôv , tabellärium ignôrat.
Ovidius ingenium mulierum bene nôv
“Od___ et amô!” incipit Versus Catullî.
Quômodo poëta eandem fëminam amäre et 6d__j poterat?
7. Iûlius: “Servi më metuunt, nec vërô 6d___ .”
8. Mëdus dominum nôn modo timëbat, sed etiam ôdî.
9. Gubernätor: “Tûne nômen eius poëtae mernin___ ?”
l0. Viri Versùs Ovidiî memimj et é memoriä dîcunt.
11. Difficile est beneficia aliôrum memin___ .
.°‘S-":“E-'°
Exercitium 5
1. Iûlius, qui artis studiôsus est,
carminis Ovidii [= cum gaudiô] recitat.
2. Ovidius carmen scripsit dé puellä [= bellä] quae in
poëtae sedéns mille [= ôscula] eî dedit.
3. Puella eum prohibébat carmen scribere dé régis Priami.
Vesperi, postquam factae sunt, servi lucernäs
[= initium]
1-"
5. ___j accénsis, Iûlius carmen recitat dë j____ Lesbiae:
meae puellae.”
[= voräre] .’
“Passer mortuus est meae puellae, passer,
6. Catullus dicit ‘Orcum omnia
7. Versùs [= postrëmî] sunt dê [= oculis] Lesbiae
rubentibusque.
8. Catullus, qui ‘amôrem suum m fore’ , Lesbiam
uxôrem ___:__ cupiëbat, illa vërô nôlëbat Catullô
9. “Ôdi et amô!” His Verbis dëmônsträtur
._____ [= incerta] inter amôrem et
10. Catullus Carmina scripsit et
Fabullum dé sacculô suô plënô
et iocôsa, ut carmen illud ad
Exercitium 6
1. Quärë Ovidius in circum Vënerat? �C
2. Cûr equôs nôn spectäbat? �|C
Num Ovidius bellum Trôiänum cecinit? kB
Cuius poétae Carmina Fabia audire cupit?
Quod carmen Iûlius primum recitat? �_@
. Quamobrem oceHi Lesbiae turgidî rubëbant? J@
7. In Catullî carmine quid significat ‘nox perpetua’? �8
8. Cfir Catullus Lesbiam uxôrem nôn düxit? �?
9. Quälis fëmina erat Lesbia? �%=
°‘E-"H‘P’
131
’: “Illam fäbulam iam
[= animus] poëtae
spectätor
theätrum
Lêctiô II
nôscere nôvisse
nôvisse H ignôräre
nôvi H ignôrô
nôveram H ignôräbam
ôdisse H amäre
ôdi H amô
ôderam H amäbam
meminisse H oblitus
esse
memini H oblitus sum
memineram H oblitus
eram
accendere
afiirmäre
arânea
bâsium
bellus
dëliciae
dëvoräre
dubius
fätum
gremium
libenter
lucerna
mëns
nûbere
ocellus
odium
passer
perpetuus
poëticus
principium
sërius
tenebrae
turgidus
ultimus
uxôrem dücere
venustus

CAP. XXXIV
Lêctiô III
datïvus ad verba:
appropinquäre nocëre
adesse nûbere
cônfîdere oboedire
crêdere parcere
deesse pärëre
favëre permittere
fidere persuädëre
ignôscere placëre
impendëre plaudere
imperäre praeesse
invidëre prôdesse
libère resistere
licëre servire
minäri suädëre
anus
epigramma
ërubëscere
iocôsus
nîl
niveus
opës
ôscitäre
prôsilire
risus
sapere
sinus
testis
versiculus
10.
11.
12.
13.
EXERCITIA 7-9
Versibus recitätis quid faciunt convivae? �,�
Quälës Versüs Paula audire mävult? ��
Quômodo Catullus Fabullum ad cënam vocâvit? �m
Cür hospitem suum rogävit ut ipse cënam aiferret? @��
Lêctiô tertia (Versüs 155-217)
Exercitium 7
1.
.°‘SJ":"‘5-’~‘!‘-’
Dominus mult___ serv imperat, servi domin su___ pärent.
Mëdus domin___ sevër serviëbat neque e oboediëbat.
Operä suä medicus puer nôn prôfuit, sed potius e nocuit.
Mëdus Lÿdi___ persuäsit ut sëcum proficiscerëtur.
Si perîcula naut___ impendent, Neptünus i adest.
Nautae Arion____invidëbant e__que mortem minätî sunt, sed Arîôn ôrävit
ut s parcerent: “Parcite mi! Permittite mj domum redire!”
Hostës castr Rômänî appropinquant, sed dux qui castr praeest
militj su_ (c<')n)fidit.
Difficile est amic , qui t___ dëfuit, ignôscere.
Gubernätor Méd_ suäsit në praedôn__ resisteret.
Spectätôrës gladiätôr qu_ favent plaudunt.
Iülius litter studet neque e libet gladiâtôrës spectäre.
Idem nôn omn__ placet, neque idem omn licet.
Lesbia dixit ‘sé Catull__ nübere Velle’, neque Catullus amic
crëdidit.
S11___
Exercitium 8
1.
5.1).:
}—|
12.
.O.\0.°°.\1.°‘.U1r'>.°°!°
[< ridére] movent.
quae vocantur, scripsit.
fert.
Versüs sunt qui
Märtiälis Versüs iocôsôs,
Cornëlius semper libellôs Märtiâlis in
Qui fessus est audiendô, incipit.
Nëmô [= parvôs Versüs] Cinnae legit.
“Quod petô [= nihil] est” inquit Cinna.
dicitur rës quae tam candida est quam nix.
Paula, quae nübere cupiëbat, nôn puella, sed
Ille [= sapiëns est] cui paulum satis est.
Versibus dë Bassà recitätis, Paula [= rubëre incipit].
erat.
Sine Gellia patrem mortuum nôn flet; si quis adest,
lacrimae
Poëtae pauperi [= divitiae] nôn dantur
Exercitium 9
1.
h-Ip-II-I
!""‘.°.‘°9°.\1.°‘.U‘:“$*’!"
Quälës Versüs scripsit Märtiälis? `�
Num omnës Rômäni libellôs eius laudäbant? ��
Cür Märtiâlis Pontiliànô libellôs suôs nôn misit? ��
Cür nëmô carmina Cinnae legébat? �
Num Sabidius amicus Märtiälis erat? ��
Quid tû Faustum puellis scribere putäs? �s
Cûr dentës niveôs, nôn nigrôs habëbat Laecänia? P�
Cûr Prîscus Paulam uxôrem dücere nôlëbat?
Quälis fëmina ‘së fôrmôsam et puellam esse’ dicit? ���
Num Gellia patrem mortuum vërë lûgëbat? �i�
. Quamobrem Vir pauper numquam dives erit? ��
Quot epigrammata recitat Cornëlius? �v�
132

EXERCITIA 10
CAP. XXXIV
Lêctiô grammatical (versüs 218-287)
Exercitium l0
1.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
Nôn amo të, Sabidi, nec possum dicere quârë.
Hic versus ex XV cônstat: nô-nna-mo- të- sa-bi-di- nec- pos-
sum- dî-ce-re- quä-rë. Syllabae sunt aut [u] aut longae [——].
Syllaba brevis est quae in brevem (a, e, i, o, u, y) dësinit.
Syllaba est quae désinit in vôcälem longam (â, ê, i, ô, ù, ÿ) aut
in __j_____ (ae, oe, au, eu, ei, ui) aut in
Ex quindecim syllabis nô-na—mo—të-sa-bi-dî-nec-pos-sum—di-ce—re-quä-rë
brevës sunt sex: __, __, ___, __, __, î, longae novem: ,
_j_) ——__, Î, _..j_3 _..—.—) u, ._—.—) ji-
Divide hunc versum in syllabäs brevës et longäs appositis notîs [u et ——]:
Implicuitque suôs circurn mea colla lacertôs
i_r_n-p3i-cu_-it—.....
Eôdem modô divide hunc versum in syllabäs brevës et longäs iungendô
cônsonantës vocâbulôrum ultimäs cum vôcälibus sequentibus ["]:
Quisquis amat valeat! Pereat qui nescit amäre!
. . n
1118- 111-8 3.-.....
q— qu U
Item hunc versum divide in syllabäs brevës et longâs dëlëtis vôcälibus
quae ëliduntur [’]:
Ôdi et amô! Quärè id faciam, fortasse requiris?
Ô-d’e—t”a-mô—.....
__ U U _
. Nôn amo të, Sabidî, nec possum dicere quärë.
Îdem versus in sex dividitur hôc modô:
nô-nna-mo] të sa—bi|di nec| pos-sum| di—ce-rel quâ-rë
Ex his pedibus très sunt dactylï [— U U]: ___-___—___, ___- ___-___,
— — , très spondëi [———]: — , - , —
Pés cônstat ex syllabä longä et duäbus brevibus [— U U].
Pés qui é duäbus syllabis longis [———] cônstat dîcitur
Qui cônstat ex syllabä longä et brevî [—— U] dicitur pés
Versus cônstat ex sex pedibus, quôrum quattuor sunt
dactyli aut , quîntus , sextus aut
trochaeus:
’ &|—3:|—g|—gl— w|*-U-
Exemplumz Quot cae|lum stë1|läs totmhalbet tua| Rôma pu]e_ll€1s
î —- '* î î‘ U U "'— UU î“ U U j‘
Versus ünô pede brevior qui hexametrum sequitur
vocätur; utraque versûs pars cônstat ë bînis pedibus et dîmidiô:
—gl—u_ul—ll—uul—uul—
Exemplum: s1_n_1M CÆnaÔ p5|t£||n_fl ti)bd,| grmô, nkelgg
Versus ûndecim syllabärum
Sôlës occidere et redire possunt
sô-lè-snoc-ci-de-r’et-re-di-re pos-slnt
j‘_‘jUUjU—"U"*
appellätur:
133
Lêctiô grammatical
littera: cônsonäns
vôcälis
diphthongus
sy11aba:brevis [U]
longa [———]
dë1ë|re -ëv|isse -ët|um
pës: trochaeus [— U]
dactylus [— UU]
spondéus [——]
versus: hexameter
pentameter
hendecasyllabus

CAP. XXXIV / XXXV
EXERCITIA 11 / 1-2
pariô -iunt
sapiô -iunt
Cap. XXX V
Lêctiô I
appellätîvum
cäsus
comparäre
coniünctiô
dëmônsträtivum
genus
gradus
înflectere
interiectiô
interrogätîvum
Ôrätiô
persônäle
positivus
possessîvum
proprium
quälitäs
relâtîvum
sacerdôs
Lêctiô II
admîrâtiô
affectus
causälis
côpulätîvus
dëmere
disiünctîvus
explänäre
ira
mentiônem facere
modus
16.
Versüs qui sequuntur dîvidendî sunt in pedës dactylôs et
spondëôs appositîs notîs:
Nîl mihi dâs Vîvus, dî cis ‘post fäta datürum.’
_ U U _
Lauda tfamat, cantat nostrôs mea Rôma libellôs.
Cui lëgisse satis nô n”est epigrammata centum,
nîl illî satisnest, Caediciäne, mali!
Exercitium 11
1. accendere, ____isse, um esse.
2. délére, _jisse, um esse.
3. implicäre, isse, j_um esse.
4. laedere, __j_..isse, um esse.
5. parere, _____isse, um esse.
6. plaudere, j_isse.
7. retinére, re isse, re um esse.
8. sapere, ____:isse.
9. sedére, Îisse.
CAPITVLVM TRICESIMVM QVINTVM
Lêctiô prima (Versüs 1-56)
Exercitium 1
1.
2.
.°5°9°.\l.°‘
1
11.
12.
13.
Partës sunt: nômen, prônômen, verbum, adverbium,
[< coniungere], praepositiô,
Cornëlius, Capua, Aetna sunt nômina
môns nômina sunt.
est vir qui — aut fëmina quae — diîs servit.
[< quälis] significant nôn modo dëclinärî,
possunt, ut celer, celerior, celerrimus
comparätiônis sunt: , comparâtîvus,
, vir, oppidum,
Adiectïva quae
sed etiam
superlätîvus.
nôminum sunt masculînum, fëminînum, neutrum.
Nôminätîvus, accüsätîvus, genetîvus, cët. sunt nôminum.
Ego, tû, nôs, vôs sunt prônômina
Meus, tuus, suus, noster, vester prônômina sunt.
Hic, iste, ille, ipse prônômina sunt.
...quî quae quod est prônômen
Quis? et uter? sunt prônômina
Diflicile est prônômen hic haec hoc [= dëclînäre].
Lëctiô secunda (versüs 57-221)
Exercitum 2
Verbôrum sunt indicätîvus, coniünctîvus, imperätîvus, înfînîtîvus.
Loquor est prima singulâris praesentis indicätîvî verbî dë-
pônentis; sî -r [H additur], hoc verbum Latînum nôn est.
Adverbium verbô adicitur et [< significàre] eius
[= plänum facit].
Et coniünctiô est
[< disiungere], quia
Ab, cum, dé, ex, prae, prô, sine sunt
[< côpuläre], aut
[< causa].
casüs ablätîvî.
134

EXERCITIA 3
CAP. XXXV
9.
[= cum] ‘nôs in locum ire’ dîcimus.
Solônis facit [= Solônem memorat].
In iungitur accüsätîvô
Cornëlius
Odium et amor sunt mentis conträriî;
qui irätus est, eius qui admîrätur.
Numerô plûrälî cäsibus datîvô et ablätîvô fôrmae sunt.
Lêctiô grammatical (versüs 222-237)
Exercitium 3
1.
. Vocäbula quae idem significant
Nômina dîviduntur in V , quärum genetîvus singuläris
dësinit in [1] - , [2] — , [3] - , [4] - , [5] -
Dëclînä haec nômina: via, annus, ôvum, leô, pars, opus, lacus, rés! ��
Verba in IV dividuntur, quärum înfînîtîvus (praes.
äct.) désinit in [1] — , [2] -____ , [3] -___ , [4] —_____.
Dëclînä haec verba: laudô, claudô, audeô, audiô, nüntiô, rapiô! @�
Adverbia, praepositiônës, coniünctiônës, interiectiônës sunt partës ôrâ-
tiônis [= quae nôn dëclînantur] ; sed multa adver-
bia comparantur, ut celeriter, celer , celer
Vocantur, ut fëmina et
mulier, gladius et ênsis, ôrâre et rogäre, fortasse et
7. Verba anômala [= quae exemplîs nôn conveniunt]: dëmere, _:_isse,
.___um esse; adicere, ad___isse, adT__um esse.
135
est affectus eius
persôna
praepositiô
quandô
significätiô
similis
Lêctiô grammatica
dëclînätiônës I-V
coniugätiônës 1—1v
in-dëclînäbilis -e
synônymum -ï n
anômalus —a -um
ad-iciô -iciunt

A
ab/ ä 6.3; (quaerere/petere —) 32.3
ablätîvus 1.10; 5.4,10
— (= ab/ex —) 6.6
— (absolfitus) 16.3,5; 23.8
— (ad comp., ante/post) 16.9; 28.1
— (comparätiônis) 24.8
— (înstrûmentî) 6.9; 27.1
— (post praep.) 1.10; 5.4,8
— (pretiî) 8.10
— (temporis) 13.10
accûsâtîvus 3.2,6,10; 5.1,9
— (= ad —) 6.6
— (post praep.) 6.4
— lablätîvus (post in) 7.4
— cum înfinîtîvô 10.9; 11.5,6,8,10,
13; 17.9; 21.9
— (temporis) 13.4
äctivum/passîvum 6.7,8,11; 10.5;
17.5; 21.2
adiectîvum (dëcl. I/11) 1.4; 9.4;
l2.13,l8
——(dëc1.III) 12.6,13,19
— (comparätiô) 13.5,13; 19.1
adverbium (-ë,-iter) 18.7,15
— (-nter) 30.1
— (comparâtiô) 18.8,9,16
— (loci) 25.3
— (numeräle) 18.12
alter 14.1
B
bonus melior optimus 19.1
C
celer —eris —ere 26.1
comparätiô (adiectîvî) 13.5,13;
18.6; 19.1
- (adverbiî) 18.9.16
comparâtîvus (adiectîvi) 2.7,14,2O
— (adverbiî) 188,16
coniugâtiônës 1—1V 35.3
coniünctîvus (praes.) 27.4,7,8,11
- (imperf.) 28.4,7,11
— (perf.) 32.4,7,12
— (pl1'1squamperf.) 33.7,12
- (post verba cürandî +ut/në) 27.4,7
— (post ut/në fînäle) 28.8
— (post ut cônsecütîvum)29.4
- (post cum) 29.7
— (interrogat... num/—ne/qu- -) 29.8
- (dubitätivus) 29.1
— (hortätîvus: —ëmus!—ämus!) 30.9
— (irteälis) 33.8
- (optätîvus) 32.9
— (post verba timendî +në) 32.10
INDEX GRAMMATICVS
D
datîvus 7.7,11
— (possessîvus: esse) 12.1
—- (ad verba: pârëre...) 12.9; 34.7
— (agentis, ad gerundivum) 31.8
dëclînätiô I 9.9
— u 9.10
— III (m., f.) 9.1,5,11; 10.3; 12.2,5;
(n.) 10.7; l1.1,l2
— IV (m., f.) 12.10,17; (n.) 21.5
— V l3.6,12; 14.9
dëpônentia, verba 16.4,12; 17.8;
(imp.) 24.4; 25.6,10; (perf.) 24.6;
(perf. part.) 26.7
duo -ae -o 2.9; 19.4
E
—er -ra -rum 11.4
-errimus (sup.) 18.6
esse 1.1; l5.1,7; 19.8; 20.5; 27.7;
28.7
et/-que 2.4; et... et 7.6
-eus 22.1
F
fëminînum 2.12
ferre 22.5
fierî/facere 18.4
fore 34.1
futürum 20.2,5,11
- /praeteritum 20.1
— (part, inf.) 23.7,12
futürum perfectum 30.5,8,12
— —/perfectum/plüsquamperf. 30.4
G
genetivus 2.3,5,11,13
— (numerus —) 2.7.8
— (locätîvus) 6.6
— (partîtîvus) 12.8
— (multum/paulum -) 16.8
— /accüsätivus (amor —, cupidus -)
25.8
gerundium 26.4,10
gerundivum 31.7,11
— /gerundium 33.4
H
hic haec hoc 7.8; 8.15
hîc, hinc, hüc 25.3
I
idem eadem idem 18.1
ille —a —ud 8.15
illic, illinc, illüc 25.3
imperätîvus (praes.) 4.8,11; 5.7,l1;
(dîc, düc, fac, fer, ès, es) 23.9
— (verbî dép.) 24.4; 25.6,10
— (fut.) 3310,13
imperfectum (ind.) 19.5,8,12;
(coni.) 28.4,7,11
- /perfectum 21.13
in (+ abl.) 1.10; 5.4; (+ acc./abl.) 7.4
1nfinit1vus(praes.) 10.4,5,11
— (perf.) 21.9
— (fut.) 23.7,12
is ea id 5.6; 8.12—14
L
locâtîvus 6.6
M
magnus mäior mäximus 19.1
malus pëior pessimus 19.1
masculînum/fëminînum 2.12; 9.4.5
meminisse 34.4
multi plûrês plürimî 19.1
multô (+ comp., ante, post) 16.9
N
nê (finale) 28.8
në (timëre —) 32.10
në ~eris! 32.7
—ne/num (m?) 1.7
neque 23.4; n. PO n. 7.6
neuter 14.1
neutrum 2.12; 10.7; 11.12; 21.5
nôlî -îte 20.8; 32.7
nôlle (praes. ind.) 20.8
nôminâtîvus/accüsätîvus 3.6,l0
nôvisse 34.4
num/nônne 8.5
numerî 4.1,2; 17.1,2; 28.1
— (ùnus, duo, très) 2.9; 19.4
— (primus... -ësimus) 13.1; 28.1
— (singuli, bînî...) 33.1
— (adv. semel... -iés) 18.12
O
ôdisse 34.4
optätîvus (coni.) 32.9
P
participium (praes.) l4.4,7,11;
(perf.) 21.9,14;26.7; (fut.)
23.7,12
parvus minor minimus 19.1
passivum 6.7,8,11; 17.5,12
paulô (+ comp., ante, post) 16.9
perfectum (ind.) 21.1,2,6,10,14;
23.1; (inf.) 21.9; (coni.) 32.4,7,11
— (verbî dëp.) 24.6; 26.7
— limperfectum 21.13
persônae verbî (äct.) 15.1,4,7,10;
(pass.) 17.4,5,12
plûsquamperfectum (ind.) 24.5,7,
9; (coni.) 33.7,12
posse (praes. ind.) 15.7

praepositiônës (+ abl.) 5.7; (+ acc.)
6.4; (+ abl./acc.: in) 7.4
praeséns (ind. äct.) 15.1,4,7,10;
(ind. pass.) l7.4,5,12;
(coni.) 27.4,7,8,11
- lpraeteritum (imperf.) 13.9; 19.5
praeteritum (imperfectum)
l9.5,8,12
prônômina 8.12—15
— (dëmônsträtîva: hic, ille) 7.8; 8.15
— (interrogétiva) 3.8,9; 8.12-14; 14.1
— (persônälia) 15.1,7; 24.1
— (possessîva) 2.10; 4.5
— (reflexîva: së, suus) 4.5; 7.3; 17.9;
24.1
— (relätîva) 3.7; 6.5; 8.12-14
— (is ea id) 5.6; 8.12—14
Q
quälis, quam, quantus 31.4
-que 2.4
qui quae quod 3.7; 6.5; 8.12-14
quia 3.5
quidam 31.1
quis/quî quae quid/quod 2.6; 3.8,9;
8.12-14
quisque 18.5
quot 2.9; 31.4
R
rês reï(dëc1.v) 14.9
S
së 7.3; 17.9; 24.1
si, nisi + coni. 33.8
singuläris/plürälis l.4,5,11
- / - (verbî) 1.1; 5.3.7.11
superl2'1tivus(adiect1vi) 13.5,13; 18.6
— (adverbiî) 18.9,16
supînum 22.4,8
suus 4.5; 17.9
T
tälis, tam, tantus, tot... qu- 31.4
themata verbi 22.9; 23.1,13
U
trés tria 2.9; 19.4
üllus, neque ü. 23.4
umquam, neque u. 23.4
ünus —a -um 2.9; 19.4
ut + coni. 27.4.7; 28.8; 29.4
uter, uterque 14.1
utinam + coni 32.9
V
Velle (praes. ind.) 20.8
verba 3.3
verba anômala 22.10; 23.13; 24.10;
25.11; 26.11; 27.12; 28.12; 29.11;
30.13; 31.12; 32.12; 33.15; 34.11;
35.3; (-ere -iô -iunt) 8.8; 15.10
verba dëpônentia 16.4.12; 17.8;
(imp.) 24.4; 25.6,10; (perf.) 24.6;
(perf. part.) 26.7
vocätîvus 4.6.10; 19.9

This is the Focus edition of Exercitia Latina I, designed to accompany Lingua
Latina I Familia Romand, the outstanding international book by Hans Qrberg
which uses the Natural Method to provide an introduction to the Latin language.
This edition is identical to the most current edition published in Denmark and is
the Version available for sale in North America, South America, Australia and New
Zealand and other English speaking countries throughout the world.
Further information on the complete series can be found at www.pullins.com.
ISBN 10: 1-58510-212-1
I S B N 978-1-58510-212-9
ŒGÜUZU Publishing
R. Pullins Company
9 7 5 2
PO Box 369
Newburyport, MA 01950
Www.pullins.com 1 Û 2 1